1895.07.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 50

Τῆς 15 Ἰουλίου 1895.

(Σάββατον)

Ὥρα 11 π. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Καλλιφρονᾶ).

(Ἀναγνωσθέντος τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, ἡ Βουλὴ εὑρίσκεται ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 106 Βουλευτῶν).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, μὴ τυπωθέντα εἰσέτι, θέλουσιν ἀναγνωσθῆ μετὰ μεσημβρίαν. Ὁ κ. Ραζέλος ἔχει τὸν λόγον.

§2ΡΑΖΕΛΟΣ. Καταθέτω ἔγγραφον ἐπερώτησίν μου, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ἀληθεύῃ ὅτι, προκηρυχθεισῶν ἐξετάσεων κατὰ τὸν Μάϊον ἐ. ἔ. τῶν ἀρχικελευστῶν μηχανικῶν καὶ ὑποκελευστῶν Βʹ τάξεως μηχανικῶν διὰ τὸν βαθμὸν μηχανικοῦ Αʹ τάξεως καὶ ὑποκελευστοῦ Αʹ, οἱ πλεῖστοι τῶν ὑποκελευστῶν, ὑπηρετοῦντες εἰς τὰ τρία θωρηκτά, εὑρισκόμενα τότε εἰς Ἰταλίαν, δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὸν διαγωνισμόν, πλὴν δύο, ἐξαιρετικῶς μετακληθέντων ἐνταῦθα, ἐγένοντο δ’ εἶτα προβιβασμοὶ ἐκ τοῦ πίνακος τοῦ περιλαμβάνοντος μόνους τοὺς εἰς τὸν διαγωνισμὸν τοῦτον λαβόντας μέρος. Ἐν καταφατικῇ δὲ περιπτώσει, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς προτίθεται νὰ ἐπανορθώσῃ τὸ προσγενόμενον τοῖς ἀποκλεισθεῖσι τοῦ ἐν λόγῳ διαγωνισμοῦ ὑποκελευσταῖς Βʹ τάξεως ἀδίκημα, ἀφοῦ μάλιστα καὶ κεναὶ θέσεις ὑποκελευστοῦ Αʹ ὑπάρχουσι καὶ οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν ἐπὶ δεκαετίαν ὑπηρετοῦσιν εἰς τὸν αὐτὸν βαθμόν.»

§3ΣΠΥΡΙΔΩΝ ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ ἀείμνηστος συμπολίτης μου Στάμος Πετρίτσης, κατέλιπε διὰ διαθήκης αὑτοῦ ἅπασαν τὴν περιουσίαν του, ὅπως ἱδρυθῇ ἐν Ληξουρίῳ Γυμνάσιον, πρὸς μόρφωσιν τῆς νεολαίας. Τὸ Γυμνάσιον τοῦτο ἱδρύθη πρὸ ἐτῶν, ἀλλὰ μὴ ἐπαρκουσῶν τῶν προσόδων τῆς κληρονομίας, ὅπως διατηρῆται πλῆρες, ἐλειτούργουν μόνον δύο τάξεις, ἡ πρώτη καὶ ἡ δευτέρα. Ὡς ἐκ τούτου ἐκεῖνοι ἐκ τῶν νέων, οἵτινες ἐστεροῦντο τῶν μέσων, ὅπως μεταβῶσιν εἰς ἕτερον Γυμνάσιον, πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν γυμνασιακῶν σπουδῶν των, ἔμενον ἄνευ ἀπολυτηρίου, εἰς τὸ μέσον αὐτῶν. Κατὰ τὸ ἔτος 1885, ὅτε κατὰ πρῶτον ἐξελέγην Βουλευτής, εἰσήγαγον νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐζήτησα, ἵνα χορηγηθῶσιν ἐτησίως παρὰ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Ληξουρίου 12,000 δραχμαί, ὅπως συσταθῇ πλῆρες Γυμνάσιον. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ψηφισθὲν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐγένετο νόμος, ὑπὸ τὰ στοιχ. ΑΣΠΕʹ, τῆς 12 Νοεμβρίου 1885. Ἀλλὰ καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἐξήρκει πρὸς συντήρησιν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ἐζήτησα δι’ ὑπομνήματός μου παρὰ τοῦ σεβαστοῦ φίλου μου καὶ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κ. Δηλιγιάννη, ἵνα ἀναγραφῇ κονδύλιον ἐξ 7,000 δραχμῶν εἰς τὸν προϋπολογισμόν, ὅπως λειτουργήσῃ κανονικῶς τὸ Πετρίτσειον Γυμνάσιον, ὁ δὲ κ. Δηλιγιάννης ἀνέγραψε τὴν αἰτηθεῖσαν πίστωσιν. Διὰ τῶν εἰρημένων ποσῶν, ἤτοι τῶν πόρων τοῦ Πετριτσείου κληροδοτήματος καὶ τῶν ἐπιχορηγήσεων ἐκ μέρους τοῦ λιμενικοῦ ταμείου καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἐλειτούργει μέχρι σήμερον τὸ Γυμνάσιον τοῦτο. Ἀλλ’ ὁ κ. Τρικούπης, ὡς μὴ ὤφειλεν, ἅμα ἤρχετο εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀπήλειφε τακτικῶς τὴν ἐπιχορήγησιν τῶν 7,000 δραχμῶν, ἐναντίον τῶν διαμαρτυριῶν μου, ὁ δὲ κ. Δηλιγιάννης, τῇ αἰτήσει μου, ἐχορήγει πάντοτε τὸ κονδύλιον τοῦτο. Ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς ἐπιχορηγήσεως τῶν 7,000 δραχμῶν, ἣν ὁ κ. Τριπούπης διέγραφε, καὶ τῆς κακῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τῆς Σχολῆς, ἠλαττώθησαν ἐπὶ τοσοῦτον οἱ πόροι, ὥστε, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλθῃ καὶ πάλιν ἐπίκουρος, ἡ Σχολὴ ἀναμφιβόλως κατὰ τὸ τρέχον ἔτος δὲν θὰ λειτουργήσῃ, πολὺ δὲ νέοι, ὡς ἐκ τούτου, θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς σπουδάς των. Τούτων ἕνεκεν παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις πάντοτε ἐμερίμνησε περὶ τῆς συντηρήσεως τοῦ ἐν Ληξουρίῳ Γυμνασίου, νὰ ἀναγράψῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὴν πίστωσιν τῶν 7,000 δραχμῶν, ὅπως λειτουργήσῃ καὶ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος τὸ ἐν λόγῳ Γυμνάσιον, ἐμψυχώσῃ δὲ καὶ τοὺς καθηγητάς, ὧν οἱ μισθοὶ πρὸ πολλοῦ καθυστεροῦνται, καὶ οἵτινες ζητοῦσι νὰ ἐγκαταλείψωσι τὸ Γυμνάσιον τοῦτο, φοβούμενοι μὴ τυχὸν περιπλακῶσιν εἰς δίκας, ὡς καὶ ἄλλοτε, πρὸς πληρωμὴν τῶν μισθῶν αὐτῶν. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Πρόεδρον, ὅπως συναινέσει τῆς Βουλῆς ἀναγράψῃ μεταξὺ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθὲν προχθὲς νομοσχέδιον περὶ διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τοῦ Πετριτσείου Γυμνασίου, καθόσον ὀλίγισται ἡμέραι ὑπολείπονται πρὸς λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ.

§4ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τὰς ζητηθείσας ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσήνης βουλευτοῦ κ. Μερλοπούλου πληροφορίας περὶ τῶν δημοπρατηθέντων ἔργων μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νόμων ͵ΒΣΛΔʹ καὶ ͵ΒΣΛΗʹ παρελθόντος ἔτους. Ἐκ τῶν μνημονευθέντων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἔργων, τὰ πλεῖστα καὶ σπουδαιότερα ἀφορῶσιν εἰς ἀνέγερσιν ἢ ἀνακαίνισιν ἀντισεισμικῶν οἰκοδομῶν. Τὰ ἔργα ταῦτα εἰσὶ κατασκευὴ δημοσίων γραφείων ἐν Ἀταλάντῃ, κατασκευὴ δημοσίων γραφείων ἐν Λεβαδείᾳ, κατασκευὴ δικαστηρίων ἐν Χαλκίδι, κατασκευὴ δύο δημοτικῶν σχολείων ἐν Λεβαδείᾳ, κατασκευὴ ἑτέρου δημοτικοῦ σχολείου ἀῤῥένων ἐν Λεβαδείᾳ. Ταῦτα πάντα, ἐπαναλαμβάνω, εἰσὶν ἔργα ἀντισεισμικά, γενόμενα ἐκ τῶν εἰσφορῶν, αἵτινες εἶχον συλλεχθῆ πρὸς εἰδικὸν σκοπόν, τῶν ὁποίων ἡ ἄμεσος χρῆσις ἐπεβάλλετο εἰς τὴν συσταθεῖσαν ἐπὶ τούτῳ ἐπιτροπήν, ἡ δὲ ἐκτέλεσις τῶν ἐν λόγῳ ἔργων εἶχεν ἀνάγκην τῆς μεσολαβήσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς ἀποκλεισμὸν καὶ ἀποφυγὴν πάσης ὑπονοίας. Παρατηρεῖτε λοιπόν, Κύριοι, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ χρημάτων τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ περὶ εἰσφορῶν, αἵτινες δὲν ἐπιβαρύνουσι τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὸ δὲ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου ͵ΒΣΛΗʹ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ͵ΣΙΒʹ τοῦ 1852 περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἀναγράφει, ὅτι «πρὸς κατασκευὴν ἐθνικῆς ὁδοῦ, σιδηροδρόμου, διώρυγος κλπ. ἢ ἄλλου δημοσίου ἔργου, ἐπαγομένην δαπάνην εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τὰς 10,000 δρ., ἀπαιτεῖται εἰδικὸς νόμος, ἐγκρίνων τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ὁλικῆς δαπάνης». Παρακατιὼν δὲ ὁ αὐτὸς νόμος προστίθησιν, ὅτι «πρὸς κατασκευὴν ὁμοίων ἔργων, ἐπαγομένων εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου δαπάνην ἐλάσσονα μὲν τῶν 10,000, ἀλλὰ μείζονα τῶν 2,000, ἀπαιτεῖται ἐγγραφὴ πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους». Ἀφοῦ λοιπὸν πρόκειται περὶ ἔργων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπιβαρύνουσι τὸ δημόσιον ταμεῖον, τίθεται τὸ ἑξῆς ζήτημα. Προκειμένου περὶ σεισμοῦ, περὶ σπανίου δηλονότι γεγονότος, περὶ τῆς μεγαλειτέρας συμφορᾶς τοῦ αἰῶνος, ἐδύνατο τάχα ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν κατεπειγόντων τούτων ἔργων μέχρι τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς καὶ ἐπιψηφίσεως νόμου; Καὶ δὲν ἠδύνατο ἆρά γε νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι προὔκειτο περὶ δαπανῶν, αἵτινες δὲν ἐπιβαρύνουσι τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ ὅτι ὁ νόμος τοῦ 1894, ὁ ἀπαιτῶν εἰδικὸν νόμον, ἐνόει τὰ κανονικῶς ἐκτελούμενα δημόσια ἔργα, δαπάνῃ τοῦ Δημοσίου, καὶ οὐχὶ τὰ ἐκ τοῦ σεισμοῦ καὶ παρομοίων θεομηνιῶν ἔργα; Τίθεται ὅμως καὶ ἄλλο ζήτημα. Ἀφοῦ ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἐδύνατο νὰ περιμείνῃ τὴν σύγκλησιν τῆς Βουλῆς, ὅπως προκαλέσῃ νόμον εἰδικόν, ὅταν συνῆλθεν αὕτη, πῶς δὲν ἐζήτησεν, ἵνα διὰ νομοθετικῆς πράξεως κυρωθῶσι τὰ γενόμενα; Τὰ ἐρωτήματα ταῦτα ἀφίενται εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Τὸ κατόπιν ἔργον, τὸ μνημονευόμενον ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, εἶναι ἔργον καθαρῶς λιμενικόν, κατασκευαζόμενον συνεπῶς δαπάνῃ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, καὶ οὐχὶ τοῦ Δημοσίου. Πρόκειται περὶ τῆς προεκτάσεως τοῦ λιμένος Αἰγίου, περὶ ἔργου δηλονότι, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάγεται εἰς τὰς ἐν τῷ νόμῳ ὁριζομένας διατυπώσεις, εἰς ἃς ὑπάγονται μόνον, ὡς προεῖπον, τὰ δαπάνῃ τοῦ Κράτους ἐκτελούμενα ἔργα. Κατόπιν πρόκειται περὶ κατασκευῆς ἁπλῶν καὶ τεχνικῶν ἔργων τῆς δημοτικῆς ὁδοῦ τοῦ δήμου Θεσπιῶν, ὡς καὶ περὶ κατασκευῆς τεχνικῶν ἔργων τῆς δημοτικῆς ὁδοῦ ἀπὸ Βιτρινίτσης εἰς Ξυλογαϊδάραν. Τὰ ἔργα ταῦτα ὑπάγονται, ὡς γνωστόν, εἰς τὴν διάταξιν τοῦ νόμου ͵ΒΣΛΔʹ τῆς 10 Μαρτίου 1894, καθ’ ἣν ἀπαιτεῖται, πρὶν ἢ ἐγκριθῶσιν, ἵνα προηγουμένως βεβαιώσωσιν ἐγγράφως ὁ Γεν. Διευθυντὴς τοῦ Δημοσίου Λογιστικοῦ, ὁ Διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι ὑπάρχει εἰς πίστωσιν τῆς ἐπαρχίας ἢ τοῦ δήμου διαθέσιμον ποσὸν, ἐπαρκοῦν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Αἱ διατυπώσεις αὗται ἐξετελέσθησαν. Ἡ ἐργασία ἡ γενομένη ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Γαργαλιάνων, τῆς ὁποίας ἡ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 2,199 δραχμῶν, εἶναι ἔργον συμπληρωτικόν, μὴ ἀπαιτοῦν τὰς συνήθεις διατυπώσεις. Τὸ κατόπιν ἔργον εἶναι ἐπισκευὴ σχολείου, ἀπαιτοῦν δαπάνην 2,600 δραχμῶν, μὴ ὑπαγόμενον συνεπῶς εἰς τὰς ὑπὸ τοῦ νόμου προβλεπομένας διατυπώσεις. Ὑποβάλλω συνημμένως καὶ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 942 ἀπὸ 21 Ἰανουαρίου διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως. Ἓν ἐκ τῶν ἔργων, τῶν ἀναφερομένων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσήνης Βουλευτοῦ, ἀνάγεται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ συνεπῶς ὑπεκφεύγει τὴν ἡμετέραν ἁρμοδιότητα. Περὶ δὲ τῶν λοιπῶν ἔργων, τῶν μνημονευομένων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, δὲν ποιοῦμαι μνείαν, διότι εἰσὶν ἔργα, τῶν ὁποίων τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας ἠκυρώθησαν, ὡς ὑπερβαινούσης τῆς δαπάνης τὸ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενον ποσὸν τῶν 2,000. Παρατηρῶ ἐν τέλει, ὅτι ἡ ὁλικὴ δαπάνη, ἡ ἐγκριθεῖσα διὰ πάντα ταῦτα τὰ ἔργα, δὲν ἀνέρχεται εἰς ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον, ὡς ἐξ ἐσφαλμένων ὑπολογισμῶν ἰσχυρίσθη ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσήνης Βουλευτής, ὑπολαβών, κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», τὰς ἐπαναληπτικὰς δημοπρασίας, ὡς νέα ἐκτελούμενα ἔργα, ἀπαιτοῦντα νέας δαπάνας, ἐνῷ πράγματι προὔκειτο περὶ τῶν αὐτῶν ἔργων. Ἡ ὁλικὴ δαπάνη ἀνέρχεται μόνον εἰς 676,119 δραχμὰς, ἐκ τῶν ὁποίων μόνον αἱ 100,000 ἐπιβαρύνουσι τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ποσὸν τῶν 576,119 ἐλήφθη ἐκ τῶν γενομένων ὑπὲρ τῶν σεισμοπλήκτων εἰσφορῶν.

§5Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὴν ἰδίαν ἡμέραν ὑπέβαλον ἔγγραφον ἐπερώτησιν, ἥτις εἶναι ἀναγεγραμμένη καὶ εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά, ζητῶν πληροφορίας ὡρισμένας διὰ παράβασιν τῶν νόμων τῆς ὁδοποιΐας καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ Βόλου–Λεχωνίων. Δὲν κατετέθη· πρὸ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ κατατεθῇ.

§6ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Λάβετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι συνεδριάζομεν ἐπὶ 15 ὥρας τὸ ἡμερονύκτιον, καὶ αἱ πληροφορίαι εἶναι τόσον πολλαί, ὥστε ἀληθὴς βιβλιοθήκη εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ φέρωμεν.

§7Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τὸ ἀναγνωρίζω. Παρὰ τῆς ὑπηρεσίας τὸ ζητῶ, ἡ ὁποία, ἐνῷ εἰργάσθη ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ τὸ θέμα, εἶχε προχειρότατα μέσα, διότι ἐπρόκειτο ἀκριβῶς περὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος.

§8Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὴ λησμονήσῃ θερμήν, θερμοτάτην περὶ τοῦ ὑπογείου σιδηροδρόμου ἐπερώτησίν μου. Τὴν θεωρῶ σπουδαίαν, σπουδαιοτάτην, διότι ἐνεργεῖται καὶ ἐξακολουθεῖ ἐνεργουμένη παράνομος καὶ παράλογος φορολογία τῶν πολιτῶν, δὲν ἐννοῶ δὲ φόρου ὑποτελεῖς τοὺς Ἕλληνας πολίτας τοῦ Βασιλείου εἰς ἕνα ἄνθρωπον, λαβόντα προνόμια καὶ μὴ ἐκπληρώσαντα τὰς ὑποχρεώσεις του. Εὐελπιστῶ ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ λάβῃ τὴν πρόνοιαν καὶ θ’ ἀπαντήσῃ.

§9ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον, νὰ λάβῃ τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀναμένῃ ὀλίγον, καθόσον τὰς ἡμέρας ταύτας δὲν ἔχω καιρὸν νὰ μεριμνήσω. Εὐθὺς ὡς παύσῃ ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς, δηλῶ ὅτι θέλω μελετήσει τὸ ζήτημα καὶ θέλω πράξει ὅ,τι εἶναι πρέπον νὰ γείνῃ.

§10Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἀλλ’ ὑπομιμνήσκω, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς ἔχει ἄδειαν προσωρινῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἡ δὲ ὑπηρεσία παρέσχεν ἀείποτε ἐμπόδια εἰς τὸ νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῶν ὡρισμένων θεμάτων, τὰ ὁποῖα ἀπ’ ἀρχῆς εἶχον ζητήσει, ἀπὸ σκοποῦ δὲ παρατείνει τὴν προσωρινὴν ἐκμετάλλευσιν μέχρι τοῦ Νοεμβρίου, Δεκεμβρίου ἢ Ἰανουαρίου, καὶ τὴν ὁποίαν θεωρῶ παράνομον, διότι παρανόμως εἰσπράττει ὁ κ. Ψύχας διόδια ἀπὸ ὅλους τοὺς ἐρχομένους εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἐννοῶ τὴν παράτασιν ταύτην νὰ μὴ τὴν ἔχῃ ἐπὶ 8 μῆνας. Ἐὰν δ’ αἱ ἐπείγουσαι ἐργασίαι τῆς Βουλῆς ἐξηνάγκασαν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀναβάλῃ τὸ τοιοῦτον, θὰ τὸν παρακαλέσω, ἵνα, χρώμενος τῷ δικαιώματί του, ἢ παύσῃ τὴν προσωρινὴν ἐκμετάλλευσιν, ἢ κατάσχῃ τοὐλάχιστον τὸ ½ τῶν εἰσπραττομένων διοδίων, καὶ ἐπαναφέρῃ τὸν σταθμὸν ἐκεῖ, ὅπου ὁ νόμος ὁρίζει. Ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐκύρωσε τὴν σύμβασιν, λέγει ὡρισμένως, ὅτι ὁ σταθμὸς τοῦ Θησείου πρέπει νὰ μείνῃ. Ἐννοῶ καλῶς τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ῥητῆς ταύτης διατάξεως τοῦ νόμου, νὰ μείνῃ ὁ σταθμὸς τοῦ Θησείου, οὐχὶ στάσις, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν γνωρίζει καλῶς τί θὰ εἰπῇ στάσις καὶ τί σταθμός. Ὁ σταθμὸς ἔχει μεγάλην διαφορὰν πρὸς τὴν στάσιν. Ἐν τῷ νόμῳ δὲ ῥητῶς ἀνεγράφη παρὰ τὴν διάταξιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐν τῇ συμβάσει, εἰς τὸ μοναδικὸν ἐκεῖνο ἄρθρον: «διατηρουμένου τοῦ σταθμοῦ Θησείου.» Λοιπὸν ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις καὶ ἔχει καθῆκον καὶ ὑποχρέωσιν, νὰ σεβασθῇ τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ νόμου τούτου. Ἐκτὸς δὲ τούτου ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ κ. Ψύχας, μὴ συμμορφωθεὶς ἐπακριβῶς μὲ τὰς ὑποχρεώσεις του...

§11ΓΚΙΚΑΣ. Τώρα εἶναι ἑταιρία.

§12Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἀδιάφορον τί εἶναι... Μὴ συμμορφωθείς, λέγω, μὲ τὰς ὑποχρεώσεις του, ὀφείλει νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τῆς παραλείψεως τῶν ὑποχρεώσεών του· ἄλλως κλείσατε αὐτὴν τὴν τρύπαν (γέλωτες). Ἐν τῇ ἀγορεύσει μου χθὲς ἐποιησάμην μνείαν περὶ τῶν οἰκημάτων τῶν διεσπαρμένων καθ’ ὅλα τὰ μέρη τοῦ Βασιλείου τῆς Ἑλλάδος, τὰ ὁποῖα εἶναι κρησφύγετα πάσης κακοηθείας καὶ βδελυγμίας, καὶ τὰ ὁποῖα καλύπτονται δυστυχῶς ὑπὸ τὸν ποδήρη χιτῶνα, ὁ ὁποῖος ἐκάλυπτεν ἄλλοτε τὴν ἐλευθερίαν καὶ τὴν παιδείαν, καὶ σήμερον καλύπτει τὰς διαφόρους αἰσχρότητας. Εἶναι οἱ καλόγηροι, οἱ ὁποῖοι τυγχάνουσι τῆς προστασίας οὐχὶ μόνον πολλῶν ἰσχυρῶν, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ πολλῶν ἀνωτέρων, οἱ ὁποῖοι περιβάλλονται τὸν ποδήρη χιτῶνα. Ὡς ἐκ τούτου ὑποβάλλω ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Παιδείας, καὶ ἰδίως πρὸς λύπην τινῶν ἐνταῦθα, περὶ τῶν μοναχῶν τῆς Πεντέλης, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἡ ἑστία τῆς πρώτης κακοηθείας (αἴσθησις).

§13Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Λυποῦμαι διὰ τὸν τύπον, μὲ τὸν ὁποῖον περιέβαλε τὴν ἐπερώτησίν του ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος. Καὶ χθὲς μετὰ μεγάλης σκληρότητος ἐξεφράσθη ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς περὶ τῶν μοναχῶν καὶ περὶ τῶν Μονῶν τοῦ Κράτους, τὰς ὁποίας ἠκούσατε ἐν ἐπαναλήψει σήμερον χαρακτηριζομένας ὡς ἑστίας κακοῦ. Δὲν δύναμαι ν’ ἀποκρύψω τὴν λύπην καὶ τὴν ἀπορίαν μου διὰ τοιαύτην ἀπόφανσιν. Τοὐλάχιστον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀφοῦ εἶχεν αὐτὰς τὰς πεποιθήσεις καὶ ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ καταθέσῃ ἔγγραφον ἐπερώτησιν, ἠδύνατο νὰ περιμείνῃ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀνακρίσεων, τὰς ὁποίας θέλει προκαλέσει ἡ ἐπερώτησίς του, πρὶν ἢ ἀναλάβῃ νὰ χαρακτηρίσῃ ἐνώπιον τῆς ἀντιπροσωπείας τοῦ ἔθνους ὡς κακούργους τοὺς μοναχοὺς τοὺς Ἕλληνας, καὶ τὰ ἑλληνικὰ μοναστήρια ὡς κρησφύγετα καὶ ὡς ἑστίας παντοίας κακοηθείας.

§14Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§15Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Τῷ ὄντι· ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν Ἀνατολὴν ἀνταγωνίζονται πρὸς ἡμᾶς, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι τὸ κλείσιμον τῶν Ἑλληνικῶν μοναστηρίων ἀλλαχοῦ, ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι νὰ βγάλουν τοὺς ἡμετέρους ἀπὸ τὰς πρὸ αἰώνων ἰδιοκτήτους Μονάς των, εἰς τὸν Ἄθωνα καὶ ἀλλαχοῦ, θὰ εὕρωσι συνήγορον ἀπροσδοκήτως εἰς ἀντιπρόσωπον τοῦ ἔθνους—καὶ τὸ λέγω ὄχι μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ τὸν κολακεύσω—ὄχι ἐκ τῶν τυχαίων. Χθὲς ἐν τῇ ἀγορεύσει του ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀφοῦ ἐζήτησε μετὰ πολλῆς εὐχερείας τὴν κατάργησιν τῶν πλείστων Μονῶν καὶ τὸ περιμάζωμα τῶν μοναχῶν αὐτῶν εἰς ὀλίγας Μονὰς δι’ ἑνός, νομίζω, Β. Διατάγματος, ἐμνημόνευσε τὸ ἔτος 1833 καὶ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔκαμε τότε ἡ Ἀντιβασιλεία. Τοῦτο τῷ ὄντι ἐπροξένησεν εἰς ἐμὲ ἀπορίαν, διότι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τὸν ὁποῖον πολὺ τιμῶ, ἀνήκει εἰς οἶκον, ὅστις ἀντεπροσωπεύθη ὑπὸ λίαν διακεκριμένων ἀνδρῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν γενεὰν, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον μέρος εἰς τὰ πράγματα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καὶ μάλιστα γνωρίζω καὶ ἐγὼ ἐκ παραδόσεων καὶ παρ’ αὐτοῦ τοῦ πατρός μου, ὅτι ἀνῆκον εἰς τὸ αὐτὸ κόμμα, τὸ κόμμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπερασπίσθη ἐκθύμως τὰ ἐθνικὰ καὶ τὰ ἱστορικὰ δικαιώματα τοῦ ἔθνους ἀπέναντι τῆς ξενικῆς ἐκείνης ἐπιδρομῆς κατὰ τῶν Ἑλληνικῶν Μονῶν.

§16ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Καὶ πρὸ πάντων τὰ ἐκκλησιαστικά.

§17Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Πῶς δὲν ἐνθυμεῖται ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι ὁλόκληρον τὸ ἔθνος τότε ἐξηγέρθη κατὰ τῆς θρασείας καὶ αὐτοβούλου καὶ αὐθαιρέτου ἐνεργείας τῆς Ἀντιβασιλείας, ἡ ὁποία, μὴ λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψιν οὔτε τὴν συνείδησιν, οὔτε τὸ παρελθὸν, οὔτε τὴν ἱστορίαν τοῦ ἔθνους μας, ὡς νὰ ἦτο ἡ Ἑλλὰς χάρτης ἄγραφος, ἦλθε νὰ γράψῃ καὶ τὸν νόμον της, καὶ τὴν συνείδησίν της, καὶ τὰς ἀποφάσεις της, καὶ αὐθαιρέτως κατήργησεν ἱστορικὰς Μονὰς, κατήργησε μοναστήρια, κατήργησε καθιδρύματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ μακρὸν διάστημα τῆς δουλείας ὑπῆρξαν τόσαι ἑστίαι φωτὸς καὶ ἑστίαι δράσεως ἐθνικῆς; Κάκιστον τῷ ὄντι παράδειγμα ἔφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος τὴν ἐνέργειαν τοῦ 1833, ἐνέργειαν ξενικὴν, ἐνέργειαν ἀλλοφύλου διοικήσεως, ἥτις εἶχε μὲν βεβαίως καλὰς προαιρέσεις, καὶ ἀφῆκέ τινα ἔργα, τὰ ὁποῖα καὶ σήμερον σώζονται, ὡς χρήσιμα, ἀλλ’ ἡ ὁποία διοίκησις ἠγνόει καὶ τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν συνείδησιν τοῦ ἔθνους, ἡ ὁποία ἐνομοθέτησε πλεῖστα ὅσα ἐναντίον τῆς ἐθνικῆς συνειδήσεως καὶ ἐναντίον τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, καὶ χωρὶς καμμίαν ἀμφιβολίαν μεταξὺ αὐτῶν πρέπει νὰ καταλογίζηται καὶ ἡ αὐθαίρετος αὐτῆς βία ἐναντίον πλείστων Ἑλληνικῶν Μονῶν, αἱ ὁποῖαι τότε ἐκλείσθησαν.

§18ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Τὸν Νοέμβριον, ὅτε θὰ ἔχωμεν καιρὸν, νὰ τὰ εἰπῆτε αὐτά.

§19ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, παραφερόμενος ὑπὸ καλῶν βεβαίως αἰσθημάτων, καὶ δώσας προσοχὴν εἰς φήμας... (ὁ κ. Κοκκέβης διαρκῶς ψιθυρίζει). Παρακαλῶ, κύριε Κοκκέβη, εἶναι ἄτοπον αὐτὸ τὸ ὁποῖον κάμνετε. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ μὲ διακόπτητε... Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, προστατεύσατε τὸ δικαίωμα τοῦ λόγου. Κάμνω τὸ καθῆκόν μου.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ἀπαγορεύονται αἱ διακοπαί.

§21ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κατόπιν, κ. Πρόεδρε, μᾶς ἀνακοινοῖ ὁ κ. Κοκκέβης τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ἐκ Φιλιατρῶν (θόρυβος).

§22ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Τέλος πάντων, Κύριοι, ἂν δὲν θέλητε νὰ ὁμιλήσω, κατέρχομαι τοῦ βήματος. Κύριοι συνάδελφοι, τὸ ἐπαναλαμβάνω, θὰ ἐπερίμενα παρ’ οἱουδήποτε ἄλλου, ὄχι ἐκ τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ βεβαίως, οὐδέποτε ὅμως ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον κ. Σχινᾶν, τὸν ὁποῖον τόσον ἐκτιμῶ, καὶ ὁ ὁποῖος τόσας ἔχει παραδόσεις ἐν τῷ οἴκῳ του, ἀφορώσας ἀκριβῶς τὸ ζήτημα αὐτό. Δὲν θὰ ἐπερίμενα, λέγω, ὅτι ἤθελεν εὑρεθῇ αὐτὸς νὰ ὑπενθυμίσῃ πρᾶξιν βιαίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐσημείωσε μέλαιναν σελίδα ἡ νεωτέρα Ἑλληνικὴ ἱστορία. Ἀλλ’ ἀφίνω αὐτὸ, διότι ἀρκούντως ἐξετάθην ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ ἔρχομαι ἀκριβῶς εἰς τὴν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν μετὰ τόσης σκληρότητος καὶ πικρίας καὶ χθὲς καὶ σήμερον ἐπανέλαβεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, περὶ τῆς Μονῆς Πεντέλης. Καὶ αὐτὴ ἡ Μονὴ Πεντέλης, ὡς Μονὴ, εὑρίσκεται εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἐθνικωτάτων ἱδρυμάτων. Ἂς ἐνθυμηθῇ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι ἡ Μονὴ Πεντέλης καθιδρύθη ὑπὸ τοῦ ὁσίου Τιμοθέου, ἐπισκόπου Εὐβοίας, περὶ τὰ μέσα τοῦ 16ου αἰῶνος· οἱ ὀγδοήκοντα μοναχοὶ, οἵτινες περὶ τὰ μέσα τοῦ 16ου αἰῶνος, ἤτοι περὶ τὰ 1550 περίπου, συνεκρότησαν τὴν Μονὴν ταύτην, ὑπῆρξαν πάντες—σημειώσατε τοῦτο—πάντες λόγιοι, δηλαδὴ αὐτοὶ ἦσαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι εἰς τὴν Ἀττικὴν, εἰς τὴν πάλαι ποτὲ ἑστίαν αὐτὴν τῶν φώτων, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐπέρασε 1500 ἐτῶν βαρβαρότης, αὐτοὶ ἦσαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐσχημάτισαν οὕτως εἰπεῖν, Ἀκαδημίαν, ἐσχημάτισαν Σχολὴν, ἐσχημάτισαν, ἑστίαν θρησκευτικῆς καὶ ἐκπαιδευτικῆς δράσεως ἐν τῇ Ἀττικῇ ἐπὶ 3–4 αἰῶνας. Ἡ Μονὴ Πεντέλης παρουσιάζει περίστασιν, ἡ ὁποία εἶναι ἁπανταχοῦ σπανία, περίστασιν, ἡ ὁποία συνδέεται καὶ αὕτη μὲ τὴν ἱστορίαν. Μία οἰκογένεια, σωζομένη ἔτι καὶ σήμερον, ἐπὶ 350 ἔτη ἡγουμένευε τῆς Πεντέλης, ἡ οἰκογένεια Δέγλερη. Οἱ ἡγούμενοι ἐκ τοῦ οἴκου Δέγλερη πάντες ὑπῆρξαν ἄνδρες λόγιοι, καὶ ἂν δὲν κατεστρέφοντο ἐπὶ τῆς ἐπαναστάσεως τὰ πολυτιμότατα ἀρχεῖα τῆς Πεντέλης, γνωρίζει κάλλιστα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐνήμερος εἰς τὴν σύγχρονον ἱστορίαν, ὅτι πολυτιμότατα ἔγγραφα, ἀφορῶντα εἰς τὸν ἐθνικὸν βίον τῆς Ἀττικῆς καὶ τῶν Ἀθηνῶν, ἤθελον περισωθῆ. Ἰδοὺ λοιπὸν, καθίδρυμα, τὸ ὁποῖον ἔχει τεσσάρων αἰώνων ἱστορίαν ἐθνικὴν, ἰδοὺ καθίδρυμα, τὸ ὁποῖον βεβαίως προσέφερε πλείστας ὅσας ὑπηρεσίας εἰς τὸ ἔθνος, εἰς ἐποχὴν ἐθνικοῦ χειμῶνος, ζητοῦμεν νὰ τὸ διαγράψωμεν, ὡς ἑστίαν κακούργων, ὡς ἑστίαν ἐμπρηστῶν, ὡς ἑστίαν δηλητηριαστῶν, καὶ τοῦτο ἐπὶ τῇ βάσει ἐπὶ τέλους ἁπλῶν φημῶν! Διότι θὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι ἡ δικαιοσύνη ἐπελήφθη τῶν φημῶν τούτων, καὶ ὅτι δὲν βλέπω κανένα λόγον ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία σήμερον νὰ ἐνεργῇ τὰ ἔργα τῆς Εἰσαγγελίας, τὰ ὁποῖα αὐτὴ ἡ Εἰσαγγελία ἐνήργησε, καὶ ἐπανειλημμένως μάλιστα ἐνήργησε. Καὶ ἀφοῦ ἡ Δικαιοσύνη δὲν εὗρε στάδιον ἐνεργείας, ἀφοῦ ἡ Δικαιοσύνη ἀπήλλαξεν, ἢ τοὐλάχιστον ἀνέβαλε τὴν περαιτέρω κατηγορίαν ἐπὶ πολλῶν ἐκ τῶν περιπτώσεων, τὰς ὁποίας ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, δὲν νομίζω ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία ὑψοῦται εἰς τὸ ἀνῆκον αὐτῇ ἔδαφος, ὅταν ἔρχηται αὕτη ν’ ἀναπληροῖ ἐνέργειαν ἤδη τετελεσμένην τῆς Εἰσαγγελίας, καὶ νὰ γίνηται, οὕτως εἰπεῖν, αὐτὴ ἀνακριτικὸν συμβούλιον. Καὶ τοιαύτην τάσιν δυστυχῶς βλέπω ἤδη κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην ἀναπτυσσομένην ἐν τῇ Βουλῇ, τάσιν, ἥτις μεταβάλλει τὴν ὑψηλὴν ἐθνικὴν δρᾶσιν τοῦ Κοινοβουλίου εἰς τὴν ταπεινὴν σχετικῶς ἐργασίαν ἀνακριτικοῦ ἢ εἰσαγγελικοῦ συμβουλίου βʹ τάξεως! Ὄχι, κ. συνάδελφε, δὲν ἀνήκει εἰς ἡμᾶς νὰ συστήσωμεν ἡμεῖς εἰς τὴν Κυβέρνησίν μας νὰ μιμηθῇ τὸ παράδειγμα τῶν ξένων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, ἐπιδραμόντες εἰς τὸν τόπον μας, ἠθέλησαν νὰ ἐφαρμόσωσι τοὺς νόμους των, καὶ τὰς θεωρίας των μᾶλλον ἢ τοὺς νόμους των, εἰς τὸν τόπον μας. Λέγω τοῦτο, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν μετὰ τοσούτου ζήλου ἔκλειε τὰ μοναστήρια τὰ ἑλληνικὰ ἡ Βαυαρικὴ Ἀντιβασιλεία, ἤνθουν τὰ μοναστήρια εἰς τὴν Βαυαρίαν. Θεωρίαι φιλελευθέρων καὶ ἀνεξιθρήσκων δῆθεν Βαυαρῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἦλθον νὰ ἐφαρμοσθῶσιν εἰς τὸν τόπον μας, καθ’ ὃν χρόνον εἰς τὴν Βαυαρίαν καὶ ἀλλαχοῦ τῆς Γερμανίας ἀπεκρούοντο, καὶ ἀποκρούονται μέχρι σήμερον, καθ’ ὃν χρόνον τὰ μοναστήρια ἤνθουν εἰς τὸν καθολικὸν κόσμον καὶ ἰδίως εἰς τὴν Βαυαρίαν. Καὶ τὸ παράδειγμα τοῦτο, διὰ τὸ ὁποῖον διεμαρτυρήθη ὁλόκληρον τὸ ἔθνος μας, διὰ τὸ ὁποῖον καὶ οἱ γονεῖς μας, καὶ οἱ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ οἱ ἰδικοί μου, μετ’ ἄλλων συναγωνιστῶν ἠγωνίσθησαν, ὅπως τὸ ἀποκρούσωσιν, ὅπως τὸ χαρακτηρίσωσιν ὡς ἔδει νὰ τὸ χαρακτηρίσωσι, τὸ παράδειγμα αὐτὸ τὸ συνιστᾷ ἤδη εἰς Κυβέρνησιν ἐθνικὴν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, καὶ τὸ συνιστᾷ ἀδιακρίτως εἰς ὅλας τὰς Μονάς, καὶ ἀφίνει εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ἤ τινος τμηματάρχου οἱουδήποτε, ν’ ἀποφασίσῃ ποῖον θὰ ἦναι ἐκεῖνο τὸ μοναστήριον, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ μίαν Βυζαντινὴν ἱστορίαν καὶ τίς οἶδε πόσας παραδόσεις, νὰ τὸ διαγράψωσι καὶ νὰ βάλωσι τοὺς μοναχοὺς εἰς μερικὰ ἄλλα μοναστήρια! Ταῦτα ἐν τῷ συνόλῳ. (Ἐνταῦθα ἀπέρχονται τῆς αἰθούσης οἱ Ὑπουργοί).

§23ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἀπόγευμα, κύριε Πρόεδρε. (Θόρυβος καὶ φωναί).

§24ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Τὸ ἀπόγευμα.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ διακόπτομεν.

§26ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Νὰ προχωρήσωμεν. (Φωναὶ πανταχόθεν καὶ διακοπαί).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν. Δὲν ὑπάρχει λόγος, ἵνα διακόψωμεν. Οἱ κ. Ὑπουργοὶ ἀπῆλθον, ἵνα ἐκπληρώσωσιν ἓν καθῆκον.

§28ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Πρόκειται περὶ ἐπερωτήσεων, καὶ πρέπει νὰ ἦναι παρόντες, οἱ Ὑπουργοί.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ συμπίπτει οἱ Ὑπουργοὶ νὰ μὴ ἦναι παρόντες, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῶσιν αἱ ἐπερωτήσεις δι’ αὔριον.

§30ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ κλείσητε τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν λέγω τοῦτο. Τὸ ἐπερωτᾷν εἶναι ἀναφαίρετον δικαίωμα παντὸς Βουλευτοῦ· ἀλλ’ ἐὰν ἔχῃ τις κατεπείγουσαν ἐπερώτησιν, δύναται νὰ τὴν κάμῃ, καὶ τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς θὰ τὴν διαβιβάσῃ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν, ἀπούσης τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων. Ἂς ἀναβάλωμεν διὰ τὸ ἀπόγευμα.

§33ΠΕΡΡΟΣ. Ἐάν τις τῶν κ. Βουλευτῶν δὲν συναινῇ νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐπερώτησίν του διὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν, εἶναι δικαίωμά του. Δὲν λέγω ὅτι πρέπει νὰ τὸ κάμῃ ὑποχρεωτικῶς· ἐὰν ὅμως ὁ ἴδιος ἐπιθυμῇ νὰ τὴν ἀναβάλῃ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν, τὸ πρᾶγμα εἶναι κανονικόν. Ἐὰν δὲν θέλῃ καὶ ἐπιθυμῇ σήμερον νὰ κάμῃ τὴν ἐπερώτησίν του, ἂς τὴν κάμῃ, καὶ τὸ Προεδρεῖον θὰ τὴν μεταβιβάσῃ ἀμέσως εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον.

§34ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή. Ἀπόντων τῶν Ὑπουργῶν, πῶς θέλετε νὰ ἀπευθύνωμεν τὰς ἐπερωτήσεις;

§35Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ ὑποβάλητε ἐπερωτήσεις, ἐν ὅσῳ ἐξακολουθεῖ ὁμιλῶν ὁ κ. Κοζάκης· περιμένετε νὰ τελειώσῃ πρῶτον.

§36ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ οὐδὲ λόγος, ἐξ ἁβροφροσύνης τοὐλάχιστον· διότι γνωρίζετε, κύριοι Βουλευταὶ, διὰ ποῖον λόγον ἀπῆλθον οἱ Ὑπουργοί.

§37ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκπληροῦμεν τὸ καθῆκόν μας.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Κοζάκη.

§39Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἔρχομαι εἰς τὸ συμπέρασμα, Κύριοι. Εἶπον ἀρκετά. Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι κατ’ οὐδένα τρόπον δύναται Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ νὰ θεσπίσῃ αὐθαιρέτως καὶ ἄνευ ἐργασίας, εἰς τὴν ὁποίαν πρωτίστως θὰ λάβῃ μέρος ἡ Ἐκκλησία, τὴν κατάργησιν Μονῶν καὶ τὴν συγκρότησιν καὶ συσσώρευσιν μοναχῶν εἰς ὡρισμένας Μονάς. Ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν Μονὴν Πεντέλης, εἶναι λυπηρότατον ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία νὰ ἀναλαμβάνῃ ἔργα εἰσαγγελικὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ἀνήκουσιν εἰς αὐτήν. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθήκοντα ἐποπτείας. Ἐὰν οὐχὶ καλῶς βαδίζωσι τὰ πράγματα εἰς τὴν Μονὴν τὴν Πεντέλης, ἢ εἰς ἄλλην Μονὴν, ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον τῆς ἐποπτείας αὐτῆς, ὀφείλει καὶ ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ ἰδικόν της, κατ’ οὐδένα τρόπον ὅμως ἐπετρέπετο εἰς τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν νὰ ἐπέμβῃ εἰς τοιοῦτον ἔργον.

§40Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. συνάδελφον δι’ ὅσα καλὰ εἶπε περὶ ἐμοῦ, καὶ διὰ τὴν καλὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὑπὲρ ἐμοῦ. Εἶμαι καθ’ ὅλα σύμφωνος μὲ τὸν κ. συνάδελφον, δὲν διΐσταμαι ποσῶς. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὴν ἱστορίαν, καὶ γνωρίζω πολὺ καλλίτερον τὰς Μονὰς τὰς ἐν Ἑλλάδι καὶ τὰς ἐν ταῖς ὑποδούλοις ἐπαρχίαις. Τούτου δ’ ἕνεκα καὶ τὸν λόγον ἔφερον περὶ αὐτῶν. Ὁ κ. συνάδελφος ἀγνοεῖ ἴσως, ὅτι τὰς Μονὰς διέπει κανονισμὸς, τὸν ὁποῖον ὁ τοῦ Ἄθω Ἅγιος Ἀθανάσιος συνέταξε διὰ τὴν Μονὴν τῆς Λαύρας. Οἱ κανονισμοὶ δὲ ἐκεῖνοι εἶναι σεβαστοὶ ἀπὸ τοῦ 9ου αἰῶνος, οὐχὶ ἀπὸ τοῦ 14ου, κύριε συνάδελφε. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐν Ἑλλάδι ὅλαι αἱ διατάξεις περὶ Μονῶν καὶ μοναχῶν παρωράθησαν, αἱ ἑστίαι τῶν γραμμάτων καὶ τῆς θρησκείας ἔλαβον ἄλλην μορφήν. Διὰ τοῦτο δὲ καὶ ἐγὼ, σεβόμενος τὴν ἀρχὴν καὶ τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἱδρύθησαν αἱ Μοναὶ, καὶ τὰ ἱερὰ καὶ εὐγενῆ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα καθωδήγησαν τοὺς μεγάλους δωρητὰς, ὅπως ἀφιερώσωσιν ὅλας αὑτῶν τὰς περιουσίας εἰς τὸν πλουτισμὸν τῶν Μονῶν, ἐπεκαλέσθην τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, ἵνα φροντίσωσιν, ὅπως αἱ Μοναὶ ἐπανέλθωσιν εἰς τὸν προορισμόν των. Ἐρωτῶ τὸν κ. συνάδελφον καὶ πάντα ἄλλον, ποῖον μοναχὸν δύναται νὰ μοὶ ἀναφέρῃ, κάτοχον ὀλίγων γραμμάτων; Τόσον δὲ εἶναι τοῦτο ἀληθὲς, ὥστε, ὅτε περιοδεύων ἐζήτησα πληροφορίας περὶ τοῦ κώδικος Μονῆς τινος, ποῦ εὑρίσκεται, καὶ λοιπὰ σχετικά, οὗτος μὲ παρέπεμψεν εἰς ἄλλον καλόγηρον, γνωρίζοντα ὀλίγα γράμματα, ἵνα μοὶ δείξῃ τὸν κώδικα τῆς Μονῆς. Τελεία ἀγραμματωσύνη βασιλεύει εἰς τὰς Μονάς. Ἀπὸ ἀνθρώπους δὲ στερουμένους πάσης παιδεύσεως, πάσης μορφώσεως καὶ πάσης ἀναπτύξεως, τί ἄλλο περιμένετε, παρὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον; Ἐζήτησα καὶ ζητῶ καὶ σήμερον καὶ θὰ ζητῶ ἀείποτε, ἵνα εἰς τὰς Μονὰς δώσωμεν τὴν μόρφωσιν τὴν ἐμπρέπουσαν, ἵνα αἱ Μοναὶ, τῇ προστασίᾳ καὶ τῇ ἐπινεύσει τῆς Κυβερνήσεως, ἀναλάβωσι τὸν προορισμόν των, γινόμεναι ἑστίαι μορφώσεως καὶ ἀναπτύξεως. Χθὲς δὲ φέρων, τὸν λόγον ἐπ’ αὐτῶν, ἐζήτησα ἵνα αἱ Μοναὶ, ἰδίως αἱ κατέχουσαι θέσιν ἐπίκαιρον, μεταβληθῶσιν εἰς σταθμοὺς γεωργικοὺς, τὰ εἰσοδήματα δὲ τῶν Μονῶν τούτων χρησιμεύσωσιν εἰς συντήρησιν τῶν σταθμῶν αὐτῶν. Ἄλλοτε, Κύριοι, καὶ σήμερον ἀκόμη, ἀλλαχοῦ αἱ Μοναὶ διετήρουν σχολεῖα. Ἐν Ἁγίῳ Ὄρει θὰ ἴδητε ὅτι λειτουργοῦσι σχολεῖα, ἐκπαίδευσις καὶ ἐργασία βασιλεύουσιν, ἀντιγράφουσι δὲ οἱ μοναχοὶ τοὺς ἀρχαίους συγγραφεῖς. Ἐδῶ οἱ μοναχοὶ περιφέρονται εἰς τὰς πόλεις· ἐὰν μεταβῆτε εἰς τὰς Μονὰς, δὲν θὰ εὕρητε κανένα, ἐὰν δὲ ζητήσητέ τινα ἄνευ συστάσεως, θὰ σᾶς κλείσουν καὶ τὴν θύραν. Ἡ ἐλεημοσύνη εἶναι πλέον ἄγνωστος εἰς αὐτοὺς, ἡ ἐλεημοσύνη, τὴν ὁποίαν ὁ Θεάνθρωπος ἐδίδαξεν! Ἀλλαχοῦ ὁ ὁδοιπόρος δύναται, ἐν ἀνάγκῃ, νὰ διέλθῃ καὶ τύχῃ φιλοξενίας, ἐδῶ τῷ κλείουσι τὴν θύραν, ἐὰν δὲν ἦναι ἐκ τῶν ἰσχυρῶν.

§41Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές.

§42Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, κ. συνάδελφε. Διὰ νὰ λέγω ὅ,τι λέγω, θὰ εἴπῃ ὅτι ἔχω πειστήρια. Ἐπαναλέγω ὅτι θέλω τὴν διαμόρφωσιν τῶν Μονῶν, θέλω τοὺς μοναχοὺς εἰς τὰς θέσεις των, ἵνα ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις εἴτε τῶν κοινοβίων, εἴτε τῶν ἰδιοσυντηρήτων Μονῶν. Ἐὰν ἦναι κοινόβιος ἡ Μονὴ, ἂς κλεισθῶσιν οἱ μοναχοὶ ἐν τῇ περιφερείᾳ των καὶ ἂς ἐκπληρῶσι τὰ καθήκοντά των, οὐχὶ δὲ νὰ συντελῶσιν εἰς τὴν διαφθορὰν τῶν περιοίκων. Ἐπανέρχομαι δὲ, ἵνα εὐχαριστήσω καὶ πάλιν τὸν κ. συνάδελφον, ὁ ὁποῖος εἶπε περὶ τῆς Πεντέλης, ὅτι ἐν ἀρχῇ οἱ ἐν αὐτῇ βιώσαντες 80 μοναχοὶ ἦσαν ἅπαντες πεπαιδευμένοι, ἵνα τῷ εἴπω, ὅτι οἱ νῦν μοναχοὶ τῆς Πεντέλης εἶναι ἅπαντες ἀγράμματοι, ἀναλφάβητοι· καὶ ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἔφερον τὸν λόγον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Πρέπει νὰ μάθωμεν, ὅτι, ἐὰν θέλωμεν τὴν συντήρησιν τῶν Μονῶν, ὀφείλομεν νὰ ἐπαναφέρωμεν τὰς Μονὰς ἐκεῖ, ὅπου πρέπει. Λοιπὸν, ἐπειδὴ ζήτημα σπουδαῖον εἶναι ἡ ἀνάπτυξις τῆς γεωργίας καὶ τῆς κτηνοτροφίας, φρονῶ ὅτι αἱ Μοναὶ δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῶν, δύνανται δὲ νὰ συντελέσωσι καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν ἄλλων πραγμάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι λίαν ὠφέλιμα εἰς τὴν πατρίδα μας.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ραζέλος ἔχει τὸν λόγον.

§44ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναβάλωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατὶ θέλετε νὰ ἀναβάλωμεν; Ἡ παρουσία τῶν Ὑπουργῶν δὲν εἶναι ἀπαραίτητος. Ἡ Βουλὴ ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντά της· οἱ Ὑπουργοὶ δύνανται νὰ παρίστανται εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα λαμβάνωσι τὸν λόγον.

§46ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ δύναται νὰ συνεδριάζῃ καὶ παρόντων καὶ ἀπόντων τῶν Ὑπουργῶν, οὐδ’ ἔχει καθῆκον ἡ Βουλὴ, ἐὰν τυχὸν οἱ Ὑπουργοὶ ἀπουσιάζωσι, νὰ διακόψῃ τὴν συνεδρίασιν. Ἄλλως θ’ ἀναγνωρίσωμεν ἓν δικαίωμα φοβερὸν εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, νὰ ματαιόνωσιν οἱ Ὑπουργοὶ τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, μὴ ἐρχόμενοι εἰς αὐτάς. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν θέλῃ δι’ ἄλλον λόγον νὰ συνεδριάσῃ, ἀλλὰ θέλει νὰ διακόψῃ, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Μόνον ὅμως, διότι ἀνεχώρησαν οἱ κ. Ὑπουργοί, δὲν εἶναι λόγος, ὅπως καθιερωθῇ τοιοῦτον δικαίωμα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας.

§47ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ καθιερωθῇ δικαίωμά τι. Σήμερον ἔχομεν ἀνάγκην τῆς παρουσίας τῶν Ὑπουργῶν, διότι θ’ ἀπευθυνθῶμεν πρὸς αὐτούς. Ἐγώ, λόγου χάριν, ἔχω ἀνάγκην νὰ ἔχω πρὸ ἐμοῦ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ὅστις μοὶ ἀπέδωκε κατηγορίαν, καὶ θέλω νὰ ἀποκρούσω τὴν κατηγορίαν ταύτην.

§48ΠΕΡΡΟΣ. Ἐπιφυλαχθῆτε σεῖς δι’ αὔριον, ὅτε ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἦναι παρών. Ἀλλ’ εἶναι Βουλευταί, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ὑποβάλωσιν ἐπερωτήσεις, διὰ τὰς ὁποίας δὲν εἶναι ἀπαραίτητος ἡ παρουσία τῶν Ὑπουργῶν.

§49ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἠδύνατο νὰ γείνῃ διακοπὴ ἡμισείας ὥρας.

§50ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ ὑποβληθῶσι μόνον ἐπερωτήσεις· πρόκειται νὰ γείνῃ καὶ συζήτησις ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεων.

§51ΜΑΝΕΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύναται ὁμολογουμένως νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις καὶ ἀπόντων τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλὰ δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ νὰ σπεύδωμεν οὕτω πως, ἀφοῦ ἡ μὲν γενικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔκλεισε, κάλλιστα δὲ γνωρίζετε, ὅτι, ἐὰν ἀπὸ τῆς 5ης ὥρας μ. μ. ἀρχίσωμεν, θὰ τελειώσωμεν ὅσα θέλει ἡ Κυβέρνησις νομοσχέδια, καὶ αὐτὸν ἀκόμη τὸν προϋπολογισμόν. Ἐὰν ἐξηκολούθει ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω τὴν σπουδήν, ἵνα κλείσωμεν τὸ στάδιον τῶν ἐπερωτήσεων πρὸ μεσημβρίας καὶ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅπως κάμωμεν τώρα ἐπὶ τόσας ἡμέρας. Παρακαλέσατε πρὸ πάντων τοὺς κ. Βουλευτὰς τῆς πλειονοψηφίας νὰ ἔλθωσιν ἀκριβῶς τὴν 5ην ὥραν μ. μ., καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι μέχρι τῆς 9ης θὰ δυνηθῶμεν νὰ τελειώσωμεν. Ἡμεῖς πάντοτε τὴν 5ην ὥραν ἀκριβῶς ἐρχόμεθα. Ἐκτὸς ἐὰν θέλητε νὰ περιορίσητε τὸ δικαίωμα τῶν ἐπερωτήσεων.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶπον, ὅτι τὸ δικαίωμα τῶν ἐπερωτήσεων εἶναι ἀναφαίρετον, ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου εἶναι ἀπεριόριστος. Ἐγὼ ἑπομένως δὲν ἐζήτησα νὰ περιορίσω κανένα. Σᾶς εἶπον μόνον, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπιμένητε εἰς τὴν ὑποβολὴν ἐπερωτήσεων σήμερον, δύνανται νὰ ἀναβληθῶσιν αὗται δι’ αὔριον. Ἐὰν ὅμως ἐπιμένητε, εἶσθε ἐντελῶς ἐλεύθεροι νὰ τὰς ὑποβάλητε, τὸ δὲ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς θὰ τὰς μεταβιβάσῃ εἰς τὰ ἁρμόδια Ὑπουργεῖα καὶ θὰ ἔχητε τὴν δέουσαν ἀπάντησιν ἔν τινι τῶν ἑπομένων συνεδριάσεων.

§53ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Πρόκειται περὶ ζητημάτων, κατὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ὁποίων πρέπει νὰ παρίστανται καὶ οἱ Ὑπουργοί.

§54ΠΕΡΡΟΣ. Ὅλαι αἱ ἄλλαι ἐπερωτήσεις, πλὴν τῆς ἰδικῆς σας, δὲν προϋποθέτουσι τὴν παρουσίαν τῶν Ὑπουργῶν.

§55ΡΑΖΕΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θὰ ἦτο σκόπιμον νὰ ἀναπτύξω ἐν ἐκτάσει τὴν ἐπερώτησίν μου, καθόσον ἀπουσιάζει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Θὰ σᾶς παρακαλέσω ὅμως, ὅπως λάβητε τὴν καλωσύνην νὰ διαβιβάσητε ἐγγράφως τὴν ἐπερώτησίν μου καὶ νὰ συστήσητε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπαντήσῃ ταχέως, διότι λήγουσιν ἤδη αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, καὶ πρόκειται περὶ σοβαροῦ ἀδικήματος, τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς τοὺς ὑποκελευστὰς μηχανικοὺς καὶ ἀρχικελευστὰς κατὰ διαγωνισμὸν διαταχθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς προσδιώρισε διαγωνισμὸν, τοῦ ὁποίου ἡ ἔναρξις ὡρίσθη κατὰ τὰς ἀρχὰς Μαΐου ἐνεστῶτος ἔτους, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην οἱ πλεῖστοι τῶν ὑποκελευστῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτουν εἰς τὰ θωρηκτὰ, εὑρίσκοντο μετ’ αὐτῶν ἐν Ἰταλίᾳ καὶ ἀπεκλείσθησαν τοῦ διαγωνισμοῦ, ἔλαβον δὲ μέρος μόνον οἱ εὑρισκόμενοι ἐνταῦθα, καὶ ἐκ τῶν λοιπῶν δύο μόνον, ἐξαιρετικῶς προσκληθέντες ἐνταῦθα. Οἱ λοιποὶ ἀπεκλείσθησαν.

§56Γ. ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ὁ νόμος «περὶ ἀνυποτάκτων ἐφέδρων» ἢ «ἐπιστράτων τῶν ἐπιστρατειῶν τοῦ 1881 καὶ 1885» ἐπέτρεψεν, ὅπως ἡ προσωπικὴ αὐτῶν ὑπηρεσία ἀντικατασταθῇ δι’ ἀντισηκώματος χρηματικοῦ καὶ δι’ ἀμφοτέρας τὰς ἐπιστρατεύσεις. Κατὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου ἐκείνου (ΑϠΠΘʹ τῆς 22 Φεβρουαρίου 1892) ἡ Βουλή, ὑπὸ ἑλληνοπρεπῶν αἰσθημάτων ἐμφορουμένη, προὐτίμησεν, ἀντὶ νὰ παραπέμψῃ τοὺς μὴ ἐκπληρώσαντας τὸ ἱερώτερον τῶν πρὸς τὴν πατρίδα καθηκόντων ἐνώπιον τοῦ Στρατοδικείου, νὰ ὑποβάλῃ αὐτοὺς εἰς χρηματικὴν ἀποζημίωσιν, σκεπτομένη, ὅτι εἶναι ἀδύνατον Ἕλλην, καθ’ ἃς περιστάσεις ἐκαλοῦντο τότε αἱ ἐπιστρατεύσεις, ἐκ προθέσεως καὶ ἐξ ἐλλείψεως θάῤῥους νὰ ἀπηρνεῖτο τὴν πατρίδα αὐτοῦ, στερῶν αὐτὴν τῆς ὑπερτάτης τῶν ὑπηρεσιῶν, — ἄλλως τε δὲ ἡ ἀθρόα καὶ μετ’ ἐνθουσιασμοῦ ἀπαραμίλλου προσέλευσις καὶ ἀπὸ τῶν ἀπωτάτων ξένων μερῶν τοσούτων χιλιάδων ἀνδρῶν, ὑπεστήριξε τὴν γνώμην της ταύτην, — σκεπτομένη, λέγω, ἡ Βουλὴ, ὅτι ἄλλοι λόγοι ἀνωτέρας βίας (forza maggiore), τὸ πλεῖστον στερήσεις τοῦ βίου, ἔλλειψις καὶ αὐτῶν τῶν χρειωδῶν πρὸς προσέλευσιν, ἠνάγκασαν αὐτοὺς νὰ στερηθῶσι τῆς τιμῆς νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα, ἀπεφάσισε νὰ μὴ προσαγάγῃ Ἕλληνας πολίτας ἐνώπιον τοῦ Στρατοδικείου διὰ τοιαύτην ἐπονείδιστον πρᾶξιν, ἡ ὁποία ὅμως συνετελέσθη ἄνευ προθέσεως, ἄνευ τοῦ ἀναποφεύκτου στοιχείου τοῦ ἐγκλήματος τοῦ δόλου. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, εἶναι ἀληθὲς κατόπιν τῆς ἀθρόας συῤῥοῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως ἐκτελέσῃ τὸ ὕψιστον καθῆκον, ὅτι ὑπῆρξάν τινες, οἱ ὁποῖοι ὑστέρησαν αὐτοῦ, ἀλλ’ ὅτι οὗτοι δὲν προσῆλθον, ἀνεξαρτήτως τῆς θελήσεως αὐτῶν, παρεμποδισθέντες ἀπὸ κωλύματα ἀνυπέρβλητα. Οὐδεὶς ἀγνοεῖ, ὅτι ἑκατοστύες χιλιάδων πολιτῶν Ἑλλήνων, ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ βιούντων, προσκομίζουσι τὸν ἄρτον εἰς τὰς ἐν τῇ πατρίδι στενοχωρουμένας οἰκογενείας των, καὶ εἶναι ἀναμφισβήτητος ἡ Ἑλληνικὴ στοργὴ πρὸς τοὺς συγγενεῖς. Οὗτοι κατὰ τὴν πρόσκλησιν τῆς πατρίδος εὑρέθησαν πρὸ τοῦ διλήμματος τοῦ διπλοῦ φίλτρου, καὶ οὐχὶ μόνον, ἀλλὰ καὶ πρὸ τοῦ ἀδυνάτου τῆς ἐξευρέσεως τῶν χρηματικῶν μέσων τῆς ἐπανόδου. Βεβαίως τοιοῦτόν τι γεγονὸς δὲν εἶναι δυνατὸν ἄλλως νὰ ἀναγράψῃ ἡ ἱστορία, οὐδὲ νὰ προσδώσῃ αὐτῷ χαρακτῆρα ἐγκληματικῆς πράξεως. Ἅμα τῇ ἐπιψηφίσει τοῦ νόμου ἐκείνου ἠκούσθη καὶ ἐνοήθη ἁπανταχοῦ ἡ ἀνακούφισις τῶν βαρέως φερόντων τὴν μὴ προσέλευσίν των· καὶ πράγματι οἱ διὰ τοῦ ἱδρῶτός των μικράν τινα περιουσίαν ἀποκτήσαντες ἢ πίστιν διὰ τῆς ἐργασίας καὶ τιμιότητός των προσκομίσαντες, ἔσπευσαν ἐξ ἰδίων, ἢ δανειζόμενοι, νὰ καταβάλωσι τὸ ὁρισθὲν ἀντισήκωμα, καὶ οὕτως ἐλευθέραν ἔχωσι καὶ τὴν συνείδησιν καὶ τὴν εἰς τὴν πατρίδα εἴσοδον. Ἀλλ’ οὐχ οὕτως ἔχει πρὸς πάντας, διότι, μεθ’ ὅλην τὴν προθυμίαν των, εὑρίσκονταί τινες ἐκ τῶν ἀνυποτάκτων τούτων, μὴ δυνάμενοι οὔτε τὸ δέκατον τοῦ προσμετρηθέντος ἀντισηκώματος ἀθρόον νὰ καταβάλωσι. Τί μέλλει γενέσθαι; Ὡς ἄστοργος μητρυιά, ἡ ἅπαξ τόσῳ γενναῖα αἰσθήματα δείξασα Ἑλληνικὴ Βουλή, θέλει ἀποκηρύξει τὰ πάσχοντα αὐτὰ καὶ τηκόμενα τέκνα της, καὶ θέλει διὰ παντὸς στερήσει τοῦ πατρικοῦ ἐδάφους, σήμερον μάλιστα, καθ’ ἣν ἐποχὴν πάντες καὶ ὁ τύπος ὑψοῦμεν φωνὴν κατὰ τῶν ἐν Ἀμερικῇ μεταναστεύσεων καὶ ἀλλαχόσε, δι’ ὧν ἀπογυμνοῦται ἡ πατρὶς χειρῶν πρὸς καλλιέργειαν αὐτῆς; Ῥίψατε ἓν βλέμμα ἐπὶ τῶν Ἑλληνικῶν νήσων τοῦ Αἰγαίου, καὶ θέλετε πεισθῆ ὁπόσον συναισθάνονται αὗται τὴν μάστιγα ταύτην τῆς φυγοπατρίας. Τὸ εὔρωστον τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῶν, ἕνεκα ἐλλείψεως γαιῶν καὶ ἄλλων πόρων, εὑρίσκεται ἀγωνιζόμενον ὑπὲρ τῶν προχείρων ἀναγκῶν εἰς Ἀλεξάνδρειαν, Κωνσταντινούπολιν καὶ ἀλλαχοῦ. Φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ πράξῃ ἔργον πατριωτικὸν ἅμα καὶ εὐεργετικόν, ἂν εἰς τὸν περὶ οὗ πρόκειται νόμον ᾼϠΠΘʹ προσθέσῃ καὶ 5ον ἄρθρον, ἵνα δι’ αὐτοῦ διευκολυνθῇ ὁ τρόπος τῆς ἀποτίσεως τοῦ ὁρισθέντος ἤδη ἀντισηκώματος, δηλαδὴ νὰ χορηγήσῃ τὴν ἄδειαν τῆς διὰ ἑξαμηνιαίων δόσεων 50δράχμων ἢ 100 δραχμῶν καταβολῆς αὐτοῦ, μέχρις ἐντελοῦς ἐξοφλήσεως τοῦ ὅλου χρηματικοῦ ἀντισηκώματος. Διὰ τοῦ εὐεργετικοῦ καὶ εὐκόλου τούτου τρόπου ἀποτίσεως τοῦ ἐπιβαλλομένου διὰ τοῦ ῥηθέντος νόμου χρηματικοῦ τιμήματος ἀπολαμβάνομεν διπλοῦν ἀγαθόν· καὶ τὴν ἐλευθέραν ἐπάνοδον εἰς τὰς ἑστίας των τοσούτων χιλιάδων ἀνδρῶν, καὶ τὴν εἴσπραξιν χρημάτων κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἀπολεσθέντων. Οὕτω, καθ’ ὑπόθεσιν, ἐὰν ὦσιν (καὶ εἶναι πλείονες) οἱ καθυστερούμενοι ἐπίστρατοι 5,000 καὶ πληρόνωσιν 100 δραχμὰς κατ’ ἔτος, εἰς δύο ἑξαμηνιαίας ἴσας δόσεις, ἔχομεν εἰσπραχθησομένας 500,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος. Ἰδοὺ πῶς δύναται νὰ ἔχῃ τὸ πρόσθετον 5ον ἄρθρον (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 5ον. Οἱ κατὰ τὰ ἀνωτέρω 1, 2 καὶ 4 ἄρθρα δυνάμενοι νὰ ἐξαγοράσωσι τὰς ἐπιβαλλομένας διὰ τούτων ὑποχρεώσεις ἐπιτρέπεται νὰ καταβάλλωσι τὰ ὡρισμένα διὰ τὴν ἐξαγορὰν ποτὰ δι’ ἑξαμηνιαίων πεντηκονταδράχμων δόσεων, συμφώνως μὲ τὰ περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων χρεῶν κεκανονισμένα.» Καὶ νῦν, ὁπότε ἡ Βουλὴ διὰ τοῦ νόμου αὐτῆς ᾼϠΠΘʹ τῆς 22 Φεβρουαρίου 1892 ἐπεδείξατο λησμοσύνην, οὕτως εἰπεῖν, πρὸς διαπράξαντας ἀκουσίως πάντως στρατιωτικὸν ἔγκλημα,—καὶ ἐννοῶ τοὺς ἀνυποτάκτους ἐφέδρους—θαῤῥαλέως ἔρχομαι νὰ ὑποστηρίξω, ὅτι ἀκριβῶς ἕνεκα λόγων στρατιωτικῶν δίκαιον εἶναι νὰ δειχθῇ ἐπιεικὴς καὶ πρὸς τοὺς ἀνυποτάκτους κληρωτοὺς ὡρισμένως τῶν ἀπογραφῶν τοῦ 1880–1890, συμπεριλαμβανομένου. Ὁ ἔφεδρος, κύριοι Βουλευταί, ὑπῆρξε στρατιώτης, καὶ ὑποτίθεται ὅτι ἔχει γνῶσιν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καὶ νομοθεσίας, διότι ἠκροάσθη τὴν θεωρίαν τῶν κανονισμῶν καὶ ὑπηρέτησεν· ἀλλ’ ὁ κληρωτός, πρῶτον ἤδη καλούμενος, οὐδὲν γνωρίζει, οὐδεμίαν στρατιωτικὴν μόρφωσιν ἔχει. Γνωρίζομεν ὅτι ὁ περὶ καθολικῆς στρατολογίας νόμος ἤρξατο λειτουργῶν ἀπὸ τοῦ 1880, καὶ ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὁ πρὸς τὴν πατρίδα φόρος τοῦ αἵματος ἐθεωρεῖτο ἐκ τῶν ἐπαχθεστάτων, ἔδει δὲ τῇ συνδρομῇ τοῦ χωροφύλακος νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ προσέλευσις τῶν ἐπιλεγομένων τακτικῶν. Οὐχ ἧττον εἶναι ἀξιοθαύμαστον, πῶς τόσῳ ταχέως εὑρέθη ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς προσηρμοσμένος πρὸς τὸν νόμον αὐτόν, ἀλλὰ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν ἡ παλαιὰ ἰδέα τοῦ ἐπαχθοῦς τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας καὶ τὸ δύσκολον τῆς προκοπῆς ἀμέσως νέου ὡρισμένου τρόπου στρατιωτικῆς ὑποχρεώσεως νὰ μὴ προσκόψῃ, ἅμα τῇ ἐφαρμογῇ του, εἰς δυσκολίας, καὶ ἀδόλους, ἢ παρὰ γνώμην, καὶ, οὕτως εἰπεῖν, ἀσυνειδήτους παραβάσεις. Ἡ σκέψις αὕτη μὲ ὁδηγεῖ εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι δίκαια πράττω, προτρέπων τὴν Βουλὴν νὰ φανῇ καὶ πρὸς τοὺς ἀνυποτάκτους κληρωτοὺς τῆς πρώτης δεκαετίας ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ καθολικῆς στρατολογίας νόμου, ἤτοι τῶν ἀπογραφῶν τοῦ 1880 ἕως 1890 συμπεριλαμβανομένου, καὶ ἐπιεικὴς καὶ εὐεργετική. Ὅλοι οἱ λόγοι περὶ ἐπανόδου εἰς τὴν πατρίδα καὶ λοιποὶ προῤῥηθέντες ὑπὲρ τῶν ἀνυποτάκτων ἐφέδρων, συνηγοροῦσιν ἐξ ἴσου καὶ ὑπὲρ τούτων, καὶ ὑπὸ μίαν ἔποψιν πλειότερον ὑπὲρ τούτων, διότι εἶναι ἴσως πολυπληθέστεροι καὶ τὸ εἰσπραχθησόμενον ποσὸν ἑπομένως μεῖζον καὶ ἀληθῶς κολοσσιαῖον. Πράγματι δὲ ὁ ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς κ. Βουλευτὴς κατήρτισε πίνακα, (καθόσον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δὲν προσήγαγεν ἀκόμη τοιοῦτον) καθ’ ὃν οἱ καθυστερούμενοι ἀνυπότακτοι κληρωτοὶ εἶναι 20,000 ἔξω. Ὥστε, ὁπόταν ἕκαστος ἐξ αὐτῶν καταβάλῃ ἀντισήκωμα 1000 δραχ. πρὸς ἐξαγορὰν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἔχομεν τὸν στρογγύλον ἀριθμὸν τῶν 20,000,000 δραχ. Ἐγὼ δέχομαι καὶ τὸ ἥμισυ. Ὑπὸ τούτων τῶν σκέψεων ἀγόμενος, ὑποβάλλω ἐν σχεδίῳ νόμου τὸ μοναδικὸν τοῦτο ἄρθρον.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μήλου ὑποβληθεῖσαι δύο προτάσεις νόμων θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 293–294). Ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Χατζῖσκος.

§58ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ κάμω τὴν ἐπερώτησίν μου, ἀπόντων τῶν κ. Ὑπουργῶν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαμαδός.

§60ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τὸ αὐτὸ λέγω καὶ ἐγώ.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Νεγρεπόντης.

§62ΝΕΓΡΕΠΟΝΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως μεριμνήσῃ ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ἀντικειμένου, καὶ κατὰ τὴν μέλλουσαν σύνοδον ὑποβάλῃ τὰς ἐνεργείας του. Πρὸ ἐτῶν ὁ δῆμος Κορθίου τῆς Ἄνδρου συνεβλήθη μετά τινος ἐργολάβου, ὅπως κατασκευάσῃ τὸν λιμένα· παρεχώρησε δὲ αὐτῷ ὁ δῆμος γαίας, ἃς κατέχει, καὶ χρηματικὸν ποσόν. Ἀλλ’ ἔκτοτε οὐδὲν ἐγένετο, καὶ κατεστράφη ἢ ἀδυνατεῖ νὰ ἐκτελέσῃ, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος καὶ ν’ ἀκυρωθῇ πᾶσα σύμβασις αὐτοῦ μετὰ τοῦ δήμου. Ὁ ἐξ Ἄνδρου συνάδελφος κ. Ἐμπειρῖκος ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔλαβον ἀναφορὰν τῶν συνδημοτῶν μου, τὴν ὁποίαν δὲν κατέθεσα εἰς τὴν Βουλήν. Πράγματι πρὸ δύο ἡμερῶν ἔλαβον τοιαύτην, ἀπευθυνομένην πρὸς τὸ σεβαστὸν Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ τὴν Βουλήν· περιεστρέφετο δὲ εἰς τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν τοῦ δήμου μας, ὡς ἐκ τῆς ἀζητησίας τοῦ λεμονοκάρπου, ἕνεκεν τοῦ ὑπερβολικοῦ δασμοῦ ἐν Ρωσσίᾳ. Ἐπρότεινε τρία τινὰ, ὡς σωστικὰ, καὶ κυρίως νὰ παρακληθῇ ἡ Κυβέρνησις καὶ μεριμνήσῃ, ὅπως εἰς τὴν μέλλουσαν σύμβασιν μετὰ τῆς Ρωσσίας ἐλαττωθῇ κατὰ τὸ ἥμισυ ὁ δασμός. Καὶ ἀκριβῶς πρὸς αὐτὴν τὴν σύστασιν συνεμορφώθην, καὶ ἐπέδωκα πάραυτα κατὰ τὴν 14 Ἰουλίου ἐ. ἔ. πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ἀναφορὰν τῶν συνδημοτῶν μου μετ’ ἄλλης, ὑπ’ ἐμοῦ γραφείσης. Ἀμφοτέρας ἐν ἀντιγράφῳ καταθέτω εἰς τὴν Βουλήν.

§63ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τί ἐνήργησεν ἐπὶ τοῦ Γυμνασίου Καλαμῶν, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφοίτων 250 μαθηταὶ καὶ ἐκ τῶν ὁποίων οἱ κ. καθηγηταὶ ἐπροβίβασαν μόνον 50, τοὺς δὲ λοιποὺς ἔῤῥιψαν εἰς τοὺς δρόμους; Ἐστάλησαν παράπονα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως στείλῃ ἐπιθεωρητὴν, ἵνα ἐξετάσῃ τὰ παράπονα τῶν μαθητῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τοσοῦτον χρῆμα συνεισέφερον εἰς ἐκπαιδευτικὰ τέλη, ὅπως διατηρήσωσι τό τε Γυμνάσιον καὶ τοὺς καθηγητάς· διότι τεκμαίρεται ὅτι ἓν ἐκ τῶν δύο συνέβη: ἢ ὅτι οἱ καθηγηταὶ δὲν εἰργάσθησαν, καὶ ἀδίκως ἀπέπεμψαν ὅλους τοὺς μαθητὰς, ἢ δὲν ἦσαν εἰς κατάστασιν, ἵνα διδάξωσι τοὺς μαθητὰς, ὅτε παραίτιοι εἶναι οἱ διδάσκαλοι· ἄλλως δὲ ἐκ κακεντρεχείας ἀπέβαλον αὐτοὺς, διότι εἰς ἕκαστον Γυμνάσιον ἀποῤῥίπτονται μαθηταὶ 10 ἢ 15 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, καὶ ὄχι 80% ὡς ἐγένετο εἰς τὸ Γυμνάσιον Καλαμῶν.

§64ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἐγένετο παρακράτησις (ἱλαρότης).

§65ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ἑπομένως τὸ τοιοῦτον εἶναι ἀσυγχώρητον. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἵνα μᾶς εἴπῃ, τί ἐνήργησε, καὶ ἐὰν ἔστειλεν ἐπόπτην. Αὐτὰ ἤθελον νὰ εἴπω εἰς τὸν ἀπόντα Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἐλπίζω ὅτι θέλει δείξει μέγα ἐνδιαφέρον, διότι διῴκησεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη τὸ Γυμνάσιον Καλαμῶν καὶ μᾶς ἐδίδαξε τὰ γράμματα.

§66Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀναγκάζομαι καὶ ἐν τῇ ἀπουσίᾳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλω ἐπερώτησιν διὰ τὸ χθεσινὸν δυστύχημα τοῦ ἐν Καλλιθέᾳ φυσιγγιοποιείου. Ἐφονεύθησαν ἱκανοὶ καὶ ἐτραυματίσθησαν ἄλλοι. Πρέπει νὰ εὑρεθῇ ὁ φονεὺς, καὶ ὑπάρχει φονεύς· εἶναι ἡ Διοίκησις. Λόγῳ τοῦ κατεπείγοντος, ὑποβάλλω τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, καὶ παρακαλῶ νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα τὴν Δευτέραν, διότι ἄλλως παρέρχεται ἡ ἐντύπωσις. Ὑπάρχει περὶ τούτου ὁ φάκελλος τῶν ἐγγράφων, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο ἡ ἄδεια τῆς ἱδρύσεως τοῦ καταστήματος. Γνωρίζω ὁλόκληρον τὴν ἱστορίαν, ὡς κάτοικος τῆς Καλλιθέας κατὰ τὸ θέρος. Μόλις ἠκούσθη ἡ παρασκευαζομένη κατασκευὴ τοῦ καταστήματος κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1894, διεμαρτυρήθησαν ὅλοι οἱ κάτοικοι καὶ οἱ διαβάται, διότι τὸ ἐργοστάσιον κατεσκευάζετο εἰς 150 μέτρων ἀπόστασιν ἀπὸ τὸ ἐγκεκριμένον σχέδιον τῆς Καλλιθέας, καὶ εἰς μικρὰν ἀπόστασιν ἀπὸ τῆς ὁδοῦ τοῦ Παλαιοῦ Φαλήρου. Ἐὰν δὲ καλῶς ἐπληροφορήθην, καὶ αὐτὸς ὁ Βασιλεὺς ὑπέβαλε παραστάσεις περὶ τούτου. Ἀλλ’ ἐν ᾧ ἀπηγορεύετο ἡ ἀποπεράτωσις τοῦ ἔργου, διὰ κρυφίων τρόπων ἀνεκαλεῖτο ἡ διαταγὴ, καὶ κατεσκευάζετο ἐκ νέου τὸ κατάστημα. Οἱ κάτοικοι τῆς Καλλιθέας δι’ ἀναφορᾶς των προεῖπον, ὅτι θὰ συνέβαινον δυστυχήματα. Ἐπιτροπὴ ἀξιωματικῶν ἀπεφάνθη κατὰ τῆς χορηγήσεως ἀδείας. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, κατὰ τὴν ἔκθεσιν ταύτην, ἥτις παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ, κατεσκευάσθη τὸ κατάστημα. Ὑπέσχετο δὲ ὁ ἰδιοκτήτης, ὅτι δὲν θὰ ὑπῆρχεν ἐκεῖ πυρῖτις πλέον τῶν 25 ὀκάδων. Διεμαρτυρήθησαν καὶ ἀνεφέρθησαν ἐκ νέου οἱ κάτοικοι καὶ παρεπονέθησαν ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἐποπτεία τοιαύτη καὶ ἀσφάλεια, ὅτι δὲν ὑπάρχει μόνον ποσότης 10, 20 καὶ 30 ὀκάδων πυρίτιδος, καὶ ὅτι, διδομένης ἀδείας διὰ τὴν ποσότητα ταύτην, θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε μεγαλειτέρα ποσότης καὶ θὰ ἐπέρχηται κατάχρησις. Ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, πρὸς ὃν ἀνεκοινώθησαν τὰ παράπονα τότε, εἶπεν ὅτι οἱ ἀναφερόμενοι ὀφείλουσι νὰ μένωσιν ἥσυχοι περὶ τῆς ἀκριβεστάτης ἐκτελέσεως τῶν διαταγῶν του! Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι αἱ διαταγαὶ αὗται δὲν ἐτηρήθησαν, ὡς ἦτο ἑπόμενον. Οὔτε μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς σήμερον εἶναι γνωστὸν ἀκόμη ποία ποσότης πυρίτιδος εὑρίσκεται ἐν τῷ καταστήματι τούτῳ, ὅλοι δὲ οἱ περίοικοι διατελοῦσιν ἔντρομοι, ἀναμένοντες ἀπὸ στιγμῆς εἰς στιγμὴν μεγάλην ἔκρηξιν. Παρακαλῶ λοιπὸν ὑμᾶς, κ. Πρόεδρε, τὴν ἔγγραφον ταύτην ἐπερώτησίν μου νὰ διαβιβάσητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ ἐπερώτησίς μου ἔχει ὡς ἀκολούθως (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν—ἐπικειμένης δὲ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ σώματος, νὰ γείνῃ ἡ κατάθεσις τὴν προσεχῆ Δευτέραν,—ὁλόκληρον τὸν φάκελλον, τὸν περιέχοντα ἅπαντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα καὶ τὴν ἄδειαν περὶ συστάσεως καὶ λειτουργίας φυσιγγιοποιείου ἐν Καλλιθέᾳ εἰς τὸν Μηνᾶν Καψάνην, συμπεριλαμβανομένων τῶν τε ἐκθέσεων τῶν πρὸς τοῦτα διορισθεισῶν ἐπιτροπῶν καὶ τῶν διαμαρτυριῶν τῶν ἐν Καλλιθέᾳ κατοίκων, ὅπως μὴ ἐπιτραπῇ τοιαύτη ἄδεια. Νὰ πληροφορηθῇ δὲ ἡ Βουλὴ καὶ πόσην πυρίτιδα ἐπετρέπετο νὰ ἔχῃ ἐν τῇ ἀποθήκῃ ὁ ἐργοστασιάρχης, πόση ὑπῆρχε κατὰ τὴν 14 Ἰουλίου 1895, καὶ τίς ἡ αἰτία τῶν χθὲς συμβάντων δυστυχημάτων. Ἐν τέλει, ἐὰν ἐνασκῆται ἡ δέουσα ἐπαγρύπνησις ἐφ’ ὅλων τῶν πυριτιδοποιείων.»

§67ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Θὰ συμπληρώσω τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, παρακαλῶν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν ἐν γένει περὶ τῶν πυριτιδοποιείων, τὰ ὁποῖα ὡς μύκητες κατεκάλυψαν τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀττικῆς. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ἐγένετο τῷ ὄντι πολὺς λόγος περὶ αὐτῶν, καὶ διωρίσθη ἐπιτροπή, ἥτις ἐξεπλήρωσεν ἄριστα τὸ καθῆκόν της, καὶ πολυσέλιδος ἔκθεσις ἐδόθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, περιγράφουσα τὰς ἀτελείας τῶν πυριτιδοποιείων τούτων. Ἐν τούτοις οὐδὲν τῶν πυριτιδοποιείων αὐτῶν ἐκλείσθη, οὐδὲ ἐλήφθη πρόνοιά τις πρὸς ἀσφάλειαν αὐτῶν, καὶ ἐξακολουθοῦσι νὰ ἐργάζωνται περὶ τὰ 100 τοιαῦτα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ποῖα μέτρα ἐλήφθησαν περὶ τῶν οὕτως ἀτελῶς λειτουργούντων πυριτιδοποιείων, ἐὰν δὲ δὲν ἐλήφθησαν μέχρι τοῦδε μέτρα τοιαῦτα, νὰ ληφθῶσιν ἀμέσως, καὶ νὰ ὑποβληθῇ καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ στρέψῃ τὰς μελέτας του ἐπὶ τοῦ θέματος, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ τὸ πυριτιδοποιεῖον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἄλλοτε ἐλειτούργει, πρὸς μέγα συμφέρον τοῦ Δημοσίου.

§68Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Προσθέτω, κ. Πρόεδρε, καὶ τοῦτο, ὅτι μετὰ τὸ τελευταῖον δυστύχημα τοῦ πυριτιδοποιείου Βασιλάκου διετάχθη ἐπιθεώρησις τῶν πυριτιδοποιείων, καὶ εὑρέθησαν ἅπαντα ἐν ἀταξίᾳ. Καὶ προσωρινῶς μὲν ἀπηγορεύθησαν αἱ ἐν αὐτῷ ἐργασίαι,—ὅπως, πιστεύω, θὰ συμβῇ καὶ τώρα—ἀλλὰ λεληθότως πως ἐπανῆλθον πάλιν εἰς τὴν πρώτην κατάστασιν, χωρὶς ὅμως νὰ ἐκτελεσθῇ καὶ ἐργασία τις πρὸς βελτίωσιν τῶν ἐργοστασίων αὐτῶν. Ταύτην τὴν στιγμὴν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας μὲ πληροφορεῖ, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης ὑφίσταται ἀκόμη κίνδυνος ἐκ τῆς χθεσινῆς πυρκαϊᾶς, διότι δὲν δύνανται νὰ πλησιάσωσιν εἰς τὸ καὲν κατάστημα, οὐδὲ γνωρίζουσι τὴν ποσότητα τῆς ἐν αὐτῷ πυρίτιδος. Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἐλήφθησαν τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς πρόληψιν δυστυχημάτων μεγαλειτέρων.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ἔχει τὸν λόγον.

§70ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἦναι παρόντες οἱ Ὑπουργοί.

§71ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ ὁμιλήσω περὶ ζητήματος σπουδαίου τῆς ἐπαρχίας μου, ἀλλ’ εἶναι ἄφευκτος ἀνάγκη νὰ ἦναι παρόντες οἱ Ὑπουργοί, διὰ νὰ μὲ ἀκούσωσιν. Ἂς διακόψωμεν λοιπὸν τὴν συνεδρίασιν, κ. Πρόεδρε.

§72ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ μεθαύριον ὑποβάλλετε τὰς ἐπερωτήσεις.

§73ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὄχι, ὄχι.

§74ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐπιμονὴ τῶν ἐπερωτώντων συναδέλφων εἰς τὸ νὰ ἀκουσθῶσι σήμερον αἱ ἐπερωτήσεις των, εἶναι εὔλογος, καὶ αὐτὴν καὶ μόνην τὴν ἐξήγησιν, ὄχι πεῖσμα, ἔχει αὕτη, ὅτι ὀλίγαι ἡμέραι ἀκόμη ὑπολείπονται ἐργασίας τῆς Βουλῆς· ὥστε, ἂν δὲν γείνωσι σήμερον αἱ ἐπερωτήσεις, θὰ γείνωσι τὴν Δευτέραν, καὶ δὲν ὑπάρχει καιρὸς πλέον νὰ δοθῶσιν αἱ ἀπαντήσεις τῶν κ. Ὑπουργῶν. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ διακόψωμεν ἤδη, μετὰ μεσημβρίαν δὲ ὑποβάλλομεν τὰς ἐπερωτήσεις μας, ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν τὸ πολύ, καὶ ἔπειτα προχωροῦμεν εἰς τὰς ἄλλας ἐργασίας.

§75ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς γείνῃ διακοπὴ τότε, κ. Πρόεδρε.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 5 μ.μ. (Γίνεται διακοπή, ὥρᾳ 12 καὶ 25′. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6 μ.μ., προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλεξ. Θ. Ζαΐμη).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Θ’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως (ἀναγινώσκονται): Ἐν σελίδι 4 ἀναγράφεται, ἕνεκεν τυπογραφικοῦ λάθους, κακῶς ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Διότι ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἀναγράφεται: «Ἡ Βουλή, πειθομένη μετὰ τὰ λεχθέντα ὅτι καὶ τὰ ἔξοδα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ», ἐνῷ ἡ πρότασις περιελάμβανε «καὶ τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα».

§78Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως. (Διορθωθέντα ὡς ἄνω τὰ πρακτικά, ἐπικυροῦνται).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τσαμαδὸς ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§80ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Μολονότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν δὲν εἶναι παρών, ἐν τούτοις θ’ ἀπευθύνω τὴν ὁμιλίαν μου πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, μὲ τὴν παράκλησιν νὰ διαβιβάσῃ ταύτην εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ὅστις δυνατὸν νὰ βραδύνῃ νὰ προσέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν πρόκειται ἐπὶ μακρὸν νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, καθόσον γνωρίζω, ὅτι ὁ χρόνος εἶναι πολύτιμος καὶ ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐπείγονται νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς ἐπαρχίας των δι’ ἄλλας σπουδαίας ἐργασίας, οὔτε προτίθεμαι νὰ ἀπευθύνω ἐπερώτησιν, διότι καὶ ταύτας κατ’ ἀρχὴν ἀποκρούω, καὶ μόνον ἐν ἀνάγκῃ προβάλλω τοιαύτας. Εἰς τὸ βῆμα μὲ φέρει κατηγορία, ἣν ἐξήνεγκεν ὁ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν κ. Ὑπουργὸς ἐναντίον μου, ὡς παραβάτου νομικῶν διατάξεων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ ἐκ Κυθήρων ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Στάη, εὗρεν ὅτι ἀληθῶς ἔχει δίκαιον νὰ παραπονῆται ὁ κ. Βουλευτής, καὶ θέλει σπεύσει νὰ διορθώσῃ τὰ κακῶς ἔχοντα, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ναυτικὴν στρατολογίαν, καὶ ὅτι ὑπαίτιος τῆς καταστάσεως ταύτης ὑπῆρξεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ 1892, ὁ ἐξ Ὕδρας βουλευτὴς Ν. Τσαμαδός. Γνωρίζω, ὡς πάντες γνωρίζετε, ὅτι ὁ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς δὲν εἶναι ναυτικός, οὔτε ἀνήκει εἰς τὰ στελέχη τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, οὔτε τοῦ ἐμπορικοῦ ναυτικοῦ· γνωρίζω ὅτι εἶναι νομικός, καὶ κατὰ τὴν γενικὴν φήμην, ὅτι εἶναι καὶ ἐκ τῶν διακεκριμένων νομικῶν, καὶ δι’ αὐτὸ εἰς τὴν κατηγορίαν, τὴν κατ’ ἐμοῦ ἐξενεχθεῖσαν, δικαίως ἐταράχθην, διότι ὑπέθεσα, ὅτι ἀληθῶς ἀκουσίως δυνατὸν νὰ ὑπέπεσα εἰς παρανομίαν, ἐκδοὺς ἐγκύκλιον ἀντίθετον πρὸς τὸν ἰσχύοντα νόμον περὶ ναυτικῆς στρατολογίας. Τὴν αὐτὴν ἐντύπωσιν παρετήρησα, ὅτι προὐξένησε καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Τριχωνίας συνάδελφον, ὅστις, μολονότι ὁ κ. Ὑπουργὸς διεβεβαίου ὅτι ἡ πρώτη ἐγκύκλιος, ἡ ἀντίθετος πρὸς τὸν νόμον, ὑπῆρξεν ἡ τοῦ 1884, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριχωνίας παρετήρει ὅτι εἶναι ἡ τοῦ 1892, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν παρεκάλει τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ ἔχῃ ὀλίγην ὑπομονήν, διότι θὰ φθάσῃ καὶ εἰς τὸ προκείμενον, καὶ πράγματι μετ’ οὐ πολὺ ἀνέπτυξε τὴν κατηγορίαν ἐπὶ τῆς ἐκδοθείσης ἐγκυκλίου. Ἐβεβαίωσεν οὕτω, ὅτι ἡ ἐγκύκλιος τοῦ 1892 εἶναι ἄντικρυς ἀντίθετος πρὸς τὸν στρατολογικὸν νόμον. Ταύτην καὶ ἐγὼ τὴν ἐγκύκλιον θὰ ἐξετάσω, ἢ μᾶλλον τὸν στρατολογικὸν νόμον, ἐκ δὲ τῆς ἐξετάσεως θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς διετέλει εἰς πλάνην, καὶ ὅτι ὡμίλει περὶ νόμου κατηργημένου, περὶ νόμου μὴ ὑπάρχοντος· διότι ὁμιλῶν περὶ τῆς ἐγκυκλίου τοῦ 1884, βεβαίως ὡμίλει περὶ νόμου μὴ ὑπάρχοντος, καθόσον ὁ στρατολογικὸς νόμος εἶναι τῆς ἐποχῆς τοῦ 1892, ἑπομένως δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ ἐγκύκλιος προγενεστέρα τοῦ νόμου. Ἡ πλάνη βεβαίως προῆλθε, διότι ἠγνόει τὸν νόμον, ὅστις ἐψηφίσθη κατὰ τὰ 1892. Ἀληθῶς ὁ νόμος περὶ ναυτικῆς στρατολογίας, τουτέστιν ὁ προνοῶν περὶ τῆς ἀπογραφῆς τῶν κληρωτῶν τοῦ στρατοῦ τῆς θαλάσσης, ἀναγράφει, ὅτι ἐπὶ τῶν ἀπαλλαγῶν, ἐξαιρέσεων καὶ χρηματικῶν καταθέσεων ἐφαρμόζονται αἱ διατάξεις τοῦ νόμου τῆς στρατολογίας τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ. Τί δὲ λέγει ὁ στρατολογικὸς νόμος τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ ἐν ἄρθρῳ 33; (ἀναγινώσκει): «Ἀπαλλάσσονται τῆς ἐνεργοῦ ὑπηρεσίας ἐν εἰρήνῃ: αʹ) ὁ πρεσβύτερος κτλ.» ἐν ἐδαφίῳ δὲ ζʹ (ἀναγινώσκει): «Οἱ διὰ βοηθητικὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ κρινόμενοι ἱκανοὶ, ἐν οἷς συμπεριλαμβάνονται καὶ οἱ μὴ ἔχοντες τὴν ἀναγκαιοῦσαν εὐρύτητα τοῦ θώρακος, ἢ τὸ ἀπαιτούμενον ἐλάχιστον ἀνάστημα πρὸς κατάταξιν ἐν τῷ στρατῷ, κατὰ τὰ περὶ τούτου ὁρισθησόμενα διὰ Β. Διατάγματος». Ἀντὶ τῆς διατάξεως ταύτης ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐξέλαβεν ἰσχύουσαν τὴν διάταξιν τοῦ καταργηθέντος νόμου, ἐν τῷ ὁποίῳ ὡρίζετο τὸ ἀνάστημα εἰς 1,56· καὶ ἀληθῶς, ἐὰν ἴσχυεν ἡ διάταξις αὕτη, βεβαίως ἡ ἐγκύκλιος ἦτο παράνομος. Τί δὲ λέγει ἡ ἐγκύκλιος; Πρὶν ὅμως τῆς ἐγκυκλίου ἐξεδόθη τὸ Β. Διάταγμα, ὡς ὁ νόμος ὁρίζει, τὸ ὁποῖον ἐκανόνισε τὸ ἀνάστημα διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς καὶ ὄχι τῆς θαλάσσης. Ἡ δὲ ἐγκύκλιος ἐκανόνισεν, ὅτι τὰ στρατολογικὰ συμβούλια δὲν θὰ ἐφαρμόζωσι τὴν διάταξιν ταύτην ἐπὶ τῶν ἐργατῶν θαλάσσης· καὶ διατὶ τοῦτο; διότι δὲν ὡρίσθη διὰ διατάγματος τὸ ἀνάστημα τοῦ ναύτου. Ἀλλ’ ἆρά γε τὸ ἀνάστημα τοῦ ναύτου δὲν ὡρίσθη διὰ διατάγματος ἐκ παραδρομῆς, ἐξ ἐλλείψεως ἢ ἐν γνώσει καὶ ἐκ προθέσεως; Καθ’ ἃ ἐγὼ γινώσκω, ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν δὲν ὡρίσαμεν τὸ ἀνάστημα τῶν ἐργατῶν θαλάσσης, διότι, καθὼς γνωρίζετε, ὁ στόλος ἀποτελεῖται ἀπὸ παντοδαπὰ πλοῖα, οἷον ὑπηρετικὰ, ἱστιοφόρα, σιδηρόφρακτα, μεγάλα καὶ μικρὰ ἄλλα σκάφη, ἀποτελεῖται ἐπίσης ἐξ ὑπηρεσιῶν Ναυστάθμου καὶ ἄλλων. Εἰς τὰ παντοδαπὰ λοιπὸν ταῦτα πλοῖα καὶ τὰς ποικίλας ὑπηρεσίας, ἐννοεῖται ὅτι εὑρίσκουσι καταλληλότητα παντὸς ἀναστήματος ἄνδρες, ἐπειδὴ δὲ ἡ θαλασσία ἀπογραφὴ δὲν παρέχει τὸν ἀπαιτούμενον ἀριθμὸν ἐργατῶν θαλάσσης, ἐννοεῖται ὅτι, ἀποκλείοντες μερίδα ἐκ τοῦ στόλου, ἠθέλομεν ἔχει ἔλλειψιν ναυτῶν, δι’ αὐτὸ τοῦτο λοιπὸν ἐν γνώσει δὲν ἐξεδόθη τὸ διάταγμα τὸ ἀφορῶν εἰς τὸ ἀνάστημα τῶν ἐργατῶν θαλάσσης. Ἑπομένως ἡ κατηγορία, ἡ κατ’ ἐμοῦ ἐξενεχθεῖσα, καὶ οὐ μόνον κατ’ ἐμοῦ, ἀλλὰ καὶ κατὰ τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι ἀβάσιμος· διότι, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐγίνωσκε τὴν διάταξιν τὴν πρὸ μικροῦ μνημονευθεῖσαν, δὲν ἤθελε ποτὲ ἀπαγγείλει τοιαύτην κατηγορίαν. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ γνωστοποιήσῃ ταῦτα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Ἐπειδὴ εὑρίσκομαι εἰς τὸ βῆμα, ὀφείλω νὰ ἀνασκευάσω καὶ ἄλλην ἀνακρίβειαν ἐπὶ ἄλλου θέματος. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καταθέτων τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς ὁδοῦ Κλάφας, ὑπεστήριξεν, ὅτι ἡ αἴτησις περὶ μειώσεως τοῦ εὔρους τῆς ὁδοῦ ἀνῆκεν εἰς προηγουμένην ἐποχὴν, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ...

§81Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς παρακαλῶ, δὲν στέργετε νὰ ἀναβάλητε τὰς δηλώσεις ταύτας, ἵνα γένωνται κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεως; — διότι ὑποθέτω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Κυθήρων θέλει συζητήσει τὴν ἐπερώτησιν αὐτοῦ.

§82ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Πολὺ καλά.

§83ΜΑΝΕΣΗΣ. Ὁ στρατολογικὸς νόμος ἐτροπολογήθη, καὶ λίαν δικαιολογημένως. Δι’ ἐγκυκλίου ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διέταξε τὰ στρατολογικὰ γραφεῖα νὰ μὴ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψιν τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ ἀναστήματος διὰ τοὺς ἐργάτας θαλάσσης, ἀλλ’ ἐν τούτοις ὁ νόμος περὶ ναυτολογίας λέγει, ὅτι τοῦτο ὁρισθήσεται διὰ βασιλικοῦ διατάγματος. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ὀφείλει ἐπὶ τέλους νὰ θέση ἕν ὅριον ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ τοῦ ἀναστήματος, καὶ νὰ ἐκδώσῃ ἐγκύκλιον, ὅπως ὅλα τὰ γραφεῖα τὰ στρατολογικὰ ἐνεργῶσιν ὁμοιομόρφως ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, διότι ἄλλως ταῦτα, μὴ ἔχοντα ὑπ’ ὄψει ἐγκύκλιον, τὸ ἀνάστημα ὁρίζουσαν, κάμνουν ὅ,τι θέλουν.

§84ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Κύριοι, κατὰ τὸ 1878 ἐψηφίσθη νόμος, τοῦ ὁποίου ἐγὼ ὁ ἴδιος ὑπῆρξα εἰσηγητὴς, δι’ οὗ ὁ ἐν Τήνῳ ἱερὸς ναὸς τῆς Εὐαγγελιστρίας ὑπεχρεοῦτο νὰ χορηγῇ κατ’ ἔτος ἐκ τῶν εἰσοδημάτων αὐτοῦ 15,000 παλαιῶν δραχμῶν πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν ἐν τῇ νήσῳ Τήνῳ. Τῷ ὄντι ὁ νόμος αὐτὸς ἐφηρμόσθη, καὶ ἔκτοτε ἐκρατοῦντο κατ’ ἔτος 15,000 παλαιῶν δραχμῶν διὰ τὴν ὁδοποιίαν τοῦ τόπου. Ἀλλὰ κατόπιν ἐγεννήθη ἡ ἰδέα νὰ κατασκευασθῇ λιμὴν ἐν τῇ πόλει τῆς Τήνου, διότι τῷ ὄντι τὸ μεσημβρινὸν μέρος τῆς νήσου στερεῖται λιμένος, ἐνῷ εἰς τὸ βορειοδυτικὸν μέρος τῆς Τήνου ὑπάρχει ὁ λιμὴν τοῦ Πανόρμου, ἐν τῷ ὁμωνύμῳ δήμῳ, εἰς ὃν ἀνήκω καὶ ἐγὼ, ὡς δημότης. Εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτὴν ὅλοι ἡμεῖς, οἱ πολιτευόμενοι ἐν τῷ τόπῳ, ἐνεδώκαμεν, καὶ ἐδέχθημεν, ὅπως τὰ χρήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παρέμενον ἄθικτα ὑπὲρ τῆς κατασκευῆς ὁδῶν ἐν τῷ τόπῳ, διατεθῶσιν ὑπὲρ τοῦ λιμένος. Διὰ νέου νόμου δὲ, ψηφισθέντος τὸ 1887, πρὸς κατασκευὴν λιμένος, ηὐξήθη τὸ ποσὸν τῶν 15,000 παλ. δραχμῶν, τὸ ὑπὸ τοῦ ναοῦ χορηγούμενον, εἰς 30,000 δραχμῶν νέων κατ’ ἔτος, καὶ οὕτω πως κατηρτίσθη ἓν μέγα ποσὸν διὰ τοῦ χρόνου. Τὸ ἔργον δὲ τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος ἐν τῇ πόλει ἤρχισε διὰ τῆς κατασκευῆς κυματοθραύστου, καὶ προὐχώρησε περὶ τὰ 300 μέτρα, καὶ ἐδαπανήθησαν πρὸς τοῦτο περὶ τὰς 600,000 δραχμῶν· ἀλλ’ ἀφοῦ τὰ χρήματα ἐτελείωσαν, ἔπαυσαν τὰ ἔργα τῆς κατασκευῆς, ὁ λιμὴν ὅμως δὲν ἐξησφαλίσθη, διότι ἡ ὁρμὴ τῶν νοτιοδυτικῶν ἀνέμων κάμνει ἀκόμη ἐν καιρῷ τρικυμίας μεγάλην θραῦσιν, πέρυσι δ’ ἀκόμη πνεύσας ὁρμητικὸς ἄνεμος, ἔῤῥιψε δύο πλοῖα εἰς τὴν ξηράν. Τώρα ἐννοεῖτε, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν ἐπὶ πλέον τὴν κατασκευὴν τοῦ κυματοθραύστου, πρὶν καταρτίσωμεν ποσὸν ἐπαρκὲς, διὰ νὰ τελειώσῃ οὗτος. Ἐν τούτοις ἐνῷ τὸ ὑπάρχον ποσὸν μόλις ὑπερβαίνει, ὡς πληροφοροῦμαι, τὰς 100,000 δραχμῶν καὶ κατ’ ἔτος εἰσπράττει τὸ λιμενικὸν ταμεῖον 30,000 δραχμῶν ἐκ τοῦ ναοῦ τῆς Εὐαγγελιστρίας καὶ 15,000 ἐκ τῶν λιμενικῶν φόρων, μ’ ὅλα ταῦτα ὁ τύπος ὁ ἐγχώριος τῆς νήσου βοᾷ ἐναντίον τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία θέλει νὰ διαθέσῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς ἄλλους σκοποὺς ὁτὲ μὲν διὰ νὰ ἀγοράσῃ οἰκίαν, ἡ ὁποία δὲν χρησιμεύει οὐδόλως πρὸς τὴν κατασκευὴν καὶ ἀσφάλειαν τοῦ λιμένος, ὁτὲ δὲ διὰ νὰ κατασκευάσῃ προκυμαίαν πολυδάπανον, πρὶν ἢ ἐκτελεσθῇ ὁ λιμὴν διὰ τῆς προεκτάσεως τοῦ κυματοθραύστου καὶ ἐνῷ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προεκτείνωμεν πρότερον τὸν κυματοθραύστην καὶ ἐξασφαλίσωμεν τὸν λιμένα, κατόπιν δὲ νὰ τὸν ἐκβαθύνωμεν διὰ βυθοκόρων. Ἀλλὰ ἐκτὸς τούτου, ὁ νόμος τοῦ 1887 ἀπηγόρευσε ῥητῶς οἱανδήποτε ἄλλην χρῆσιν τῶν χρημάτων αὐτῶν, πρὶν ἢ περατωθῇ τὸ ἔργον τοῦτο· ὁρίζει μάλιστα, ὅτι, ἅμα περατωθῇ τὸ ἔργον τοῦ λιμένος, ἡ εἰσφορὰ τῶν 15,000 νὰ ἐπιστραφῇ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας τοῦ τόπου, τὰ δὲ ὑπόλοιπα νὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὰς λιμενικὰς ἀνάγκας. Διὰ τοῦτο ὑποβάλλω ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ἐν προσεχεῖ συνεδριάσει: αʹ) πόσα χρήματα ὑπάρχουσιν ἤδη εἰς τὸ ταμεῖον τὸ λιμενικὸν· βʹ) ἐὰν τὰ χρήματα ταῦτα ἦναι κατατεθειμένα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, κατὰ τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ ῥηθέντος νόμου· γʹ) ἐπειδὴ ὁ ἐγχώριος τύπος τῆς πατρίδος μου λέγει, ὅτι ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ συνῆλθε καὶ ἔκαμεν ἀπόφασιν, διὰ νὰ σᾶς ζητήσῃ ἐγκριτικὴν διαταγὴν πρὸς κατασκευὴν ἄλλων ἔργων καὶ οὐχὶ κυματοθραύστου τοῦ λιμένος, (σᾶς ὑπομιμνήσκω δὲ, ὅτι τοῦτο εἶναι ἐναντίον τοῦ νόμου) διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ λάβητε πρόνοιαν καὶ ἀποῤῥίψητε τοιαύτας ἐκνόμους καὶ ἐπιζημίους εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ λιμένος προτάσεις. Ὑποβάλλω δὲ τὴν ἐπερώτησίν μου περὶ τούτων ὅλων ἐγγράφως, καὶ παρακαλῶ ὑμᾶς, ὅπως λάβητε πρόνοιαν καὶ πληροφορήσητε τὴν Βουλὴν περὶ ὅλων, δι’ ἃ ἡ ἐπερώτησίς μου.

§85ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Δὲν θεωρῶ ὅτι πρέπει ν’ ἀπασχολῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ζητημάτων ἥττονος λόγου ἀξίων, κατὰ τὸ παρὸν μάλιστα στάδιον τῆς συνόδου, κατὰ τὸ ὁποῖον, ἐν βραχυτάτῳ χρονικῷ διαστήματι, μέγιστα καὶ ὑψίστης σπουδαιότητος ἔργα πρόκειται εἰσέτι αἱ δύο αὗται ἐξουσίαι συνεργαζόμεναι νὰ ἐπιτελέσωσιν, ὑπὸ τὸ ἀνορθωτικὸν πρόγραμμα τοῦ σεβαστοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἔργα, ἄνευ τῶν ὁποίων δὲν θὰ δυνηθῶμεν ἐπὶ πλέον, μοιραίως συρόμενοι, νὰ ὑπάρξωμεν, ἐν τῇ ἀφορήτῳ οἰκονομικῇ κρίσει, εἰς ἣν περιήλθομεν, καὶ ἐν τῇ ἐκρύθμῳ καταστάσει, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ὑπὸ πολλὰς ἄλλας ἐπόψεις διατελοῦμεν· ἀναγκάζομαι ὅμως σήμερον νὰ πράξω τοῦτο, καθόσον αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς, πρὸς ὃν ἀνεκοίνωσα τὸ περὶ οὗ πρόκειται ζήτημα, ἔκρινεν αὐτὸ ἄξιον συζητήσεώς τινος ἐν τῇ Βουλῇ, ὅπως μορφωθῇ ἡ δέουσα περὶ αὐτοῦ γνώμη καὶ κανονισθῇ ἡ περαιτέρω ἀπόφασις, εἰς ἣν ἐδίστασε νὰ προβῇ ἐν τῷ δικαιώματι, ὅπερ εἶχεν. Ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, μετὰ γνωμοδότησιν τῆς Σεβ. Ἱερᾶς Συνόδου, ἐξεδόθη τὸ προκείμενον ἀπὸ 31 Μαρτίου ἐ. ἔ. Β. Διάταγμα, δι’ οὗ καθορίζονται νέα προσόντα διὰ τοὺς μέλλοντας ἱερᾶσθαι—ἵνα μεταχειρισθῶ τὴν φράσιν τοῦ κειμένου—καὶ δὴ ἀνώτερα ἐκείνων, ἅπερ ὁρίζει τὸ ἀπὸ 18 Ὀκτωβρίου 1856 Β. Διάταγμα. Δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ ἦμαι κατὰ τῶν μέτρων τῶν τεινόντων πρὸς μόρφωσιν τοῦ κλήρου καὶ τὴν ἐν γένει βελτίωσιν τῶν πραγμάτων αὐτοῦ, προωρισμένου ἄλλως νὰ ἐμπνέῃ τὸν προσήκοντα σεβασμὸν εἰς τὴν κοινωνίαν· εἶμαι ὅμως κατὰ τῶν ἀποτόμων καινοτομιῶν, αἵτινες, διὰ τὸ ἀδύνατον τῆς ἐφαρμογῆς, πολλάκις πρόξενοι μεγάλων ζημιῶν γίνονται εἰς τὴν Πολιτείαν. Τὸ προκείμενον διάταγμα ἀπαιτεῖ προσόντα διὰ τοὺς ὑποψηφίους ἱερεῖς, ἐπὶ μὲν τῶν πόλεων τῶν ὑπερβαινουσῶν τὰς 5,000 ψυχῶν, ἀπολυτήριον Γυμνασίου ἢ Διδασκαλείου, ἐπὶ δὲ τῶν κατωτέρου πληθυσμοῦ πόλεων, τῶν κωμοπόλεων καὶ τῶν χωρίων, ἀπολυτήριον πλήρους Ἑλληνικοῦ σχολείου. Ὁ πρῶτος ὅρος, ἐννοῶ ὅτι εἶναι δυνατὸν ὁπωσδήποτε νὰ ἐφαρμοσθῇ, καθόσον ὑποτίθεται πάντοτε, ὅτι εἰς τὰς μεγαλειτέρας πόλεις ὑπάρχουσι πολλὰ πρόσωπα, κεκτημένα τοιαῦτα προσόντα, μολονότι δυσκόλως ἀσπάζονται τὸν ἱερατικὸν βίον, ἀφοῦ δυστυχῶς τὸ Κράτος δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ παράσχῃ μισθὸν ἢ ἀμοιβήν τινα πρὸς τὸν κλῆρον. Ὁ δεύτερος ὅμως ὅρος τοῦ διατάγματος, ὁ ἀφορῶν καὶ τὸν μεγαλείτερον πληθυσμὸν, εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι πάντες γινώσκετε, ὅτι εἰς τὰς κωμοπόλεις καὶ τὰ χωρία ὀλίγα πρόσωπα δύνανται νὰ ἔχωσι τὰ ἐν τῷ διατάγματι ἀναγεγραμμένα προσόντα, καὶ ταῦτα προτιμῶσι μᾶλλον νὰ τρέπωνται ἐπὶ ἄλλα ἔργα, ἀφοῦ βλέπουσιν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἱκανοποιηθῶσι μὲ τὰς γνωστὰς γλίσχρας ἐπιχορηγήσεις τῶν ἐνοριῶν. Θεωρῶ ὅθεν μεγίστην ἀδικίαν τὸ νὰ ἀρνῶνται αἱ Ἐκκλησιαστικαὶ ἀρχαὶ αἰτήσεις ὁλοκλήρων χωρίων, ἐχόντων μὲν ἀνάγκην ἀπόλυτον ἱερέων, μὴ δυναμένων ὅμως νὰ προτείνωσι τοιούτους μὲ τὰ ἐν τῷ διατάγματι προσόντα· καὶ διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως εὐαρεστούμενος ἀνακαλέσῃ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος διάταγμα, ἐπαναφέρῃ δὲ ἐν ἰσχύϊ τὸ ἀπὸ 18 Ὀκτωβρίου 1856, τοῦ ὁποίου οἱ ὅροι καὶ πρὸς τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου συνάδουσι, καὶ πρὸς τὰς δυνάμεις τοῦ Κράτους, μὴ δυναμένου, ὡς προεῖπον, νὰ παράσχῃ μισθὸν πρὸς τὸν κλῆρον. Ἐκτὸς δὲ τούτου, τὸ διάταγμα τοῦ 1856 δὲν προσκρούει καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς βαθμιαίας μορφώσεως καὶ ἀναπτύξεως τοῦ κλήρου, καθόσον ἐν τῇ παραγράφῳ τετάρτη διὰ τῶν φράσεων «τοὐλάχιστον ἀπολυτήριον Ἑλληνικοῦ Σχολείου διὰ τὰς πόλεις, καὶ τοὐλάχιστον ἀπολυτήριον ἀλληλοδιδακτικοῦ διὰ τὰ χωρία», βεβαίως ἐννοεῖ, ὅτι, ὅπου ὑπάρχουσιν ἀνώτερα προσόντα, ταῦτα πρέπει νὰ προτιμῶνται. Καὶ δύνανται κάλλιστα ἥ τε Σ. Ἱερὰ Σύνοδος καὶ οἱ κατὰ τόπους ἀρχιερεῖς νὰ προτιμῶσι μὲν τοὺς προτεινομένους μὲ ἀνώτερα προσόντα, νὰ μὴ ἀρνῶνται δὲ καὶ ἐντελῶς ἐκεῖ, ὅπου τοιαῦτα ἐλλείπουσι. Πέποιθα, ὅτι πάντες οἱ κύριοι Βουλευταὶ, ὡς ἔχοντες ἄμεσον ἀντίληψιν τῶν πραγμάτων ἐν ταῖς ἐπαρχίαις των ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην, θέλουσι συστήσει πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸν τὴν ταχίστην κατάργησιν τοῦ εἰρημένου διατάγματος, διότι εἶναι λυπηρὸν νὰ μᾶς λανθάνῃ ἐν τότῳ πραγματικὸν γεγονὸς, ἄλλως δὲ καὶ σπουδαῖον, τὸ γεγονὸς, ὅτι ἀποστεροῦμεν τὸν μεγαλείτερον τοῦ Κράτους πληθυσμὸν τῶν μέσων τῆς ἐκπληρώσεως τῶν θρησκευτικῶν αὑτοῦ καθηκόντων ἐν τῇ ἐξωτερικῇ λατρείᾳ. Μὴ λησμονήσωμεν δὲ, ὅτι ἡ θρησκεία ἡμῶν, κατὰ τοὺς χρόνους τῆς μακρᾶς καὶ φοβερᾶς ἐκείνης δουλείας, ὑπὸ τὸν ζυγὸν τῶν Ὀσμανιδῶν, συνεκράτησε τὸν ἐθνισμὸν ἡμῶν, καὶ ἀνεζωπύρου καὶ ὑπεξέκαιε τὸ πρὸς τὴν πατρίδα αἴσθημα τῶν πατέρων μας, ὅπερ ὑπερεκχειλῖσαν προσκάλεσε τὰς μεγαλουργοὺς ἐκείνας ἀποφάσεις, αἵτινες ὡς θαύματα κρίνονται ἐν τῇ Ἱστορίᾳ. Ἐὰν καὶ τότε ἐβασίλευον οἱ τοιοῦτοι περιορισμοὶ, τοὺς ὁποίους ἤδη παραδόξως, καίτοι ἀδυνατοῦμεν, ἐπιμένομεν οὐδὲν ἧττον νὰ ἐφαρμόζωμεν, ζήτημα εἶναι, ἂν θὰ παρεκαθήμεθα σήμερον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, βουλευόμενοι περὶ τῶν κοινῶν Ἑλληνικοῦ Κράτους ἀνεξαρτήτου καὶ ἐλευθέρου!

§86ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἂν καὶ διαφωνῶ ὡς πρὸς τὸ δικαιολογητικὸν, συμφωνῶ ὅμως πληρέστατα ὡς πρὸς τὸν σκοπόν. Τὸ διάταγμα πρέπει νὰ καταργηθῇ ὡς τάχιστα. Ἐν ὅσῳ τοιαῦται διατάξεις δὲν ἔχουν κῦρος, νομίζω ὅτι εἶναι ἄσκοπον νὰ ὑπάρχωσιν. Οἱ ἅγιοι ἐπίσκοποι καὶ ἀρχιεπίσκοποι γνωρίζουσι κάλλιστα, ὅτι οὐδεμία ποινὴ ὑπάρχει δι’ αὐτοὺς, ἐὰν παραβῶσι τὰ διατάγματα ταῦτα καὶ χειροτονῶσι τοὺς τυχόντας ἱερεῖς. Βεβαίως τὰ τῆς Ἐκκλησίας, ὡς καὶ παντὸς ἄλλου κλάδου, χρήζουσι νομοθετικῆς ἀναθεωρήσεως, πρέπει δὲ, ἐὰν ληφθῇ πρόνοια, αἱ διατάξεις αἱ ἀπαγορευτικαὶ νὰ ἔχωσι καὶ κῦρος. Ὅπως δήποτε ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, διὰ νὰ μὴ καταντήσῃ γελοῖον διάταγμα, φέρον τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἀνωτάτου Ἄρχοντος, νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν ἀνάκλησιν αὐτοῦ, μὲ τὴν βεβαιότητα ὅτι οὐδεὶς τῶν ἐπισκόπων ἢ ἀρχιεπισκόπων θὰ θελήσῃ νὰ ἐκτελέσῃ αὐτό.

§87Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὁμολογῶ ὅτι εἶναι μεγάλης σοβαρότητος. Ὡς γινώσκετε, ἡ ἠθικὴ καὶ διανοητικὴ μόρφωσις τοῦ λαοῦ ἔδει πρὸ πάντων νὰ ἦναι ἐμπεπιστευμένη εἰς τοὺς κληρικοὺς, οἱ ὁποῖοι ἔρχονται εἰς ἄμεσον συνάφειαν πρὸς αὐτόν. Γινώσκομεν ἐκ τῆς μελέτης τῶν συμβαινόντων παρὰ τοῖς πεπολιτισμένοις καὶ κοινωνικῶς μεμορφωμένοις ἄλλοις λαοῖς, ὅτι πολυτίμους ἠθικὰς καὶ ἀνθρωπιστικὰς ὑπηρεσίας παρέχει ὁ κλῆρος διὰ τῆς ἐπιμεμελημένης θρησκευτικῆς παιδεύσεως καὶ ἠθικῆς μορφώσεως. Ὁ ἱερεὺς εἰσέρχεται εἰς τὴν οἰκογένειαν, ὡς πνευματικὸς ἰθύντωρ τῆς συνειδήσεως τῶν πιστῶν, ὧν ἐφελκύει τὸν σεβασμὸν καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην διὰ τῆς θείας αὑτοῦ ἀποστολῆς, καὶ δύναται καὶ διὰ τῆς διδασκαλίας νὰ περιστέλλῃ ἀρχόμενα τὰ κακὰ, καὶ νὰ θεραπεύῃ πολλὰ νοσήματα οἰκογενειακὰ, τὰ ὁποῖα, ἐγκαίρως μὴ θεραπευόμεγα, καταντῶσι πολλάκις πληγαὶ κοινωνικαί. Ἀτυχῶς ὁ ἡμέτερος κλῆρος, ἀμαθὴς καὶ ἀμόρφωτος, ἥκιστα δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς πλήρωσιν τοῦ ὑψηλοῦ αὐτοῦ προορισμοῦ, διὰ τὸν ὁποῖον καὶ ἡ Πολιτεία καὶ ἡ Ἐκκλησία ἔταξαν αὐτόν. Ἑπομένως χρῄζει μελέτης σοβαρᾶς τὸ ζήτημα τῆς βελτιώσεως τοῦ παρ’ ἡμῖν κλήρου· διότι, ἐὰν ἑκάστοτε παρατηρήσωμεν, πολλὰς ἀνωμαλίας κοινωνικάς, καὶ δὴ καὶ πολιτικάς, θέλομεν ἀνεύρει ὡς ῥίζαν τῶν πλείστων πλημμελειῶν, τὴν ἔλλειψιν χριστιανικῆς πρὸ πάντων μορφώσεως καὶ ἠθικῆς παρὰ κλήρου πεφωτισμένου καὶ ἐναρέτου ποδηγετήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἀλλὰ ἡ ὥρα, καθ’ ἣν γίνεται λόγος περὶ τοιούτου ζητήματος, δὲν εἶναι κατάλληλος πρὸς ἀνάπτυξιν καὶ μελέτην τοῦ σοβαρωτάτου τούτου θέματος. Τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος Β. Διάταγμα προεκλήθη βεβαίως πρὸς ἀνακοπὴν τῶν μεγάλων καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι συμβαίνουσι κατὰ τὰς χειροτονίας τῶν ἐφημερίων, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῆς δεούσης προσοχῆς περὶ τὴν ἐκλογὴν αὐτῶν παρὰ τῶν ἁρμοδίων, τῶν ἐπιτετραμμένων τὴν ἐπιμέλειαν τῆς τοῦ ἱεροῦ κλήρου σεμνοπρεπείας καὶ μορφώσεως. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἐπιμέλεια καὶ ὁ ζῆλος καὶ ἡ ἀφοσίωσις τοῦ ἀρχιεπισκόπου θὰ ἔλυε τὸ ζήτημα καὶ ἄνευ τοῦ ἐν λόγῳ διατάγματος καὶ ἄνευ νόμων· ἀλλὰ δυστυχῶς τινες τῶν ἀρχιεπισκόπων,—εὐτυχῶς οὐχὶ πολλοὶ—ἐπιλαθόμενοι τῆς εὐθύνης αὐτῶν, δὲν ἐκτελοῦσι κατὰ τοῦτο ἐπιμελῶς καὶ μετ’ ἀκριβείας τὸ καθῆκον αὐτῶν. Ἀναμολογῶ εὐχαρίστως, δοθείσης μοι ἀφορμῆς, ὅτι παράδειγμα οἱ ἀρχιερεῖς ἀξιοζήλευτον θὰ εἶχον τὰ τοῦ κλήρου τῆς ἐπαρχίας Κορινθίας, τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω. Ὁ ἀρχιεπίσκοπος Κορινθίας, μόλις ἀναλαβὼν τὸ ὑψηλὸν αὐτοῦ καθῆκον, ἐπελάβετο μετὰ ζήλου τῆς σοβαρωτάτης αὐτοῦ ἀποστολῆς ἵνα μορφώσῃ τοὺς ὑπ’ αὐτὸν ἐφημερίους διὰ τῆς ἰδίας αὐτοῦ διδασκαλίας, καλῶν ἐπὶ μῆνας παρ’ ἑαυτῷ καὶ διδάσκων καὶ ἀσκῶν καὶ μορφώνων αὐτοὺς ἐν πολλοῖς μόχθοις καὶ δαπάναις πολλάκις ἐκ τοῦ ἰδιαιτέρου αὐτοῦ ταμείου. Ἀπέσχε δὲ νὰ χειροτονήσῃ πάντα μὴ παρ’ αὐτοῦ ἐγκριθέντα καὶ ἀσκηθέντα καὶ πολυειδῶς δοκιμασθέντα. Κατώρθωσεν ἐντὸς μιᾶς δεκαπενταετίας νὰ δώσῃ ἀληθῶς τροπήν τινα καταφανῆ ἐπὶ τὰ βελτίω εἰς τὸν ἱερὸν κλῆρον τῆς Κορινθίας, καταστήσας αὐτὸν καὶ εὐπαράστατον καὶ σεμνόν. Ἐὰν ἐμιμοῦντο τὸν ἅγιον Κορινθίας καὶ τοὺς λοιποὺς ἀρχιερεῖς, τοὺς ἐγκρατῶς ἔχοντας περὶ τὰς χειροτονίας, πάντες οἱ ἐπίσκοποι καὶ αἱ ἐπισκοπικαὶ ἐπιτροπαί, δὲν θὰ εἴχομεν ἀνάγκην οὔτε νόμων περισταλτικῶν τοῦ ἀτόπου, οὔτε διαταγμάτων· ἀλλ’ ὁ προκαλέσας τὸ ἐν λόγῳ διάταγμα Ὑπουργὸς προέβη εἰς αὐτὸ, ἵνα ἀνακόψῃ τὰς μεγάλας καταχρήσεις, αἱ ὁποῖαι συνέβαινον, σκανδαλίζουσαι τὴν κοινωνίαν καὶ ταπεινοῦσαι τὸν κλῆρον καὶ ἐκλύουσαι καὶ μαραίνουσαι τὸ θρησκευτικὸν τοῦ λαοῦ αἴσθημα. Ἔσπευσε λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος νὰ θέσῃ ἕνα φραγμὸν, νομίσας ὅτι ὁ φραγμὸς οὗτος ἤθελεν ἀνακόψει ἐν μέτρῳ τὰς ἀθρόας καὶ ἀμελετήτους χειροτονίας ἱερέων ἀμαθῶν καὶ ἀνικάνων καὶ πολλάκις καὶ ἀνηθίκων· ἀλλ’ εἶναι βέβαιον, ὅτι καὶ τὸ πρόβλημα τοῦτο πρὸς ἀποτροπὴν τῶν καταχρήσεων ἀπεδείχθη ἀσθενὲς, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν ἄνευ νόμου καὶ ἄνευ διατάξεως κυρωτικῆς νὰ κατισχύσῃ ἁπλοῦν Β. Διάταγμα κατὰ τῶν καταχρήσεων τούτων. Ἐπὶ τῆς οὐσίας τῶν παρατηρήσεων τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου συμφωνῶ πληρέστατα. Βεβαίως πρέπει νὰ γείνῃ σκέψις καὶ περὶ τῶν ἱερέων τῶν μικρῶν χωρίων· αἱ μικραὶ κοινότητες ἔχουσιν ἀνάγκην ἱερέων, καὶ ἱερεῖς κεκτημένοι ἀνώτερα προσόντα διὰ τὰ χωρία δὲν δύνανται νὰ εὑρεθῶσιν εὐκόλως. Πρὸς τὸ παρὸν δύναται νὰ ἀναγραφῇ ἡ ῥήτρα, ὅτι δύνανται νὰ χειροτονῶνται ἱερεῖς, οἱ ἔχοντες ἀπολυτήριον δημοτικοῦ σχολείου, ἐν οἷς χωρίοις ἀποδειχθῇ ἀδύνατος ἡ εὕρεσις ἐφημερίου ἔχοντος ἀπολυτήριον Ἑλληνικοῦ σχολείου...

§88ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ποία θὰ ἦναι ἡ κύρωσις;

§89Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ καλὴ θέλησις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου... Ἐὰν δὲ αἱ περιστάσεις μοὶ ἐπιτρέψωσι, θὰ ὑποβάλω νομοθέτητα, δυνάμενον νὰ θεραπεύσῃ τὸ μέγα αὐτὸ κακόν.

§90ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν οἰκογενειῶν ἑκάστου χωρίου, διότι ὡρίσθη ἀριθμὸς πολὺ μεγάλος δι’ ἕκαστον χωρίον. Ὑπάρχουσι χωρία, τὰ ὁποῖα ἔχουσι, τρία ὁμοῦ, ἕνα ἱερέα· βλέπουσι δὲ τὴν τελετὴν τῆς ἀναστάσεως τοῦ Σωτῆρος κατὰ τριετίαν· τὸ ἓν ἔτος πηγαίνει ὁ ἱερεὺς εἰς τὸ ἓν χωρίον, τὸ ἄλλο εἰς τὸ δεύτερον χωρίον, καὶ τὸ ἄλλο εἰς τὸ τρίτον χωρίον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ μέτρον, ὅπως τὰ χωρία ἔχωσιν ἱερέα.

§91ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ταῦτα πάντα νομίζω ὅτι δύναται κάλλιστα νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἐὰν μετὰ μακρὰν καὶ ὥριμον μελέτην, ὡς εἶπε, θέλῃ νὰ κανονίσῃ αὐτὰ νομοθετικῶς. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος νομίζω ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὸν ν’ ἀνακαλέσῃ τὸ Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς ἀρχιεπίσκοπος ἢ ἐπίσκοπος ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ τηρήσῃ. Ὑπάρχουσιν οὐχὶ διατάγματα, ἀλλὰ νόμοι, ἀπαγορεύοντες ῥητῶς τὴν σιμωνίαν. Καὶ ὅμως πόσους ἐπισκόπους ἔχομεν τὴν σήμερον, οἱ ὁποῖοι σιμωνιακῷ τῷ τρόπῳ ἀντὶ ἀμοιβῆς 100 ἢ 200 δραχμῶν δὲν ἔχουσι καταρτίσει εἰς τὴν ἐπισκοπήν των ἐργοστάσιον παπάδων, τοὺς ὁποίους χειροτονοῦσι καὶ ἀποστέλλουσιν εἰς ἄλλας ἐπαρχίας; Τί δύνασθε νὰ κάμητε πρὸς ἀποσόβησιν τοιούτων ἀτόπων; Ἔχετε τὸν νόμον περὶ ἐπισκοπῶν καὶ ἐπισκόπων, ἔχετε τὸν νόμον τὸν καταστατικὸν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Καὶ οἱ δύο οὗτοι νόμοι εἶναι ἀτελέστατοι, διότι ἀρκοῦνται εἰς ἀπαγορεύσεις, χωρὶς νὰ συνοδεύωσι ταύτας μὲ καμμίαν κύρωσιν. Τοιοῦτον εἶναι καὶ τὸ διάταγμα. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι ὑπάρχουσι καὶ ἔντιμοι ἐξαιρέσεις, ὡς ὁ ἀρχιεπίσκοπος Κορινθίας...

§92ΔΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τῆς Ἀργολίδος.

§93ΕΥΤΑΞΙΑΣ. .. καὶ ἄλλοι τινές. Ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν μεταξὺ αὐτῶν καὶ τοὺς ἀθετοῦντας τὰς θεμελιώδεις διατάξεις τῶν νόμων Σʹ καὶ ΣΑʹ, πῶς θέλετε οὗτοι νὰ σεβασθῶσι τὸ διάταγμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν ἔχει κύρωσιν; Ἀλλ’ ἐὰν νομίζωμεν ὅτι τὸ διάταγμα αὐτὸ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς φραγμὸς, νομίζω ὅτι πλανώμεθα.

§94Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Πολὺν λόγον ἐποιησάμην περὶ τῶν Μονῶν. Φρονῶ ὅτι ὑπάρχουσι πολλαὶ Μοναὶ, ἀφοῦ εἶναι ἐν ὅλῳ 240. Ὡραιότερα σχολεῖα διὰ τοὺς ἱερεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ καταρτίσωμεν, παρὰ ἐν ταῖς Μοναῖς.

§95ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἠθικοποιηθῶσι πολύ.

§96Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Μὲ φέρει εἰς τὸ βῆμα περίπτωσις, ἥτις ἀφορᾷ εἰς ἐθνικὰ συμφέροντα σπουδαιότατα. Ἀναγκάζομαι νὰ ἀνακοινώσω γεγονός τι εἰς τὴν Βουλὴν, διότι πιστεύω ὅτι φέρω μερίδα τινὰ εὐθύνης, ὡς σύμβουλος τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας καὶ ὡς προεδρεύων τὴν Χριστιανικὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν. Πρόκειται περὶ τῆς κρισιμωτάτης θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται τὴν στιγμὴν ταύτην ἀνεκτιμήτου ἀξίας βυζαντινὰ καλλιτεχνήματα ἐν Μιστρᾷ. Περίπτωσίς τις ἀπεκάλυψε τὴν κατάστασιν ταύτην ἐν ὅλῳ τῷ κινδύνῳ. Γνωστὸν ἦτο εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν, ὅτι τὰ κειμήλια τὰ καλλιτεχνικὰ τοῦ Μιστρᾶ εὑρίσκονται εἰς κατάστασιν κρισιμωτάτην. Συνεπῶς πρὸ μηνῶν τινων ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία καὶ ὁ ἔξοχος ἔφορος τῶν ἀρχαιοτήτων κ. Καββαδίας ἀπεφάσισαν νὰ παρέμβουν, καὶ ἐπειδὴ τὸ ἔργον τῆς στερεώσεως τῶν ναῶν τοῦ Μιστρᾶ καθὼς καὶ τῆς συντηρήσεως τῶν βυζαντινῶν εἰκόνων τῶν ναῶν τούτων εἶναι ἔργον λεπτοτάτης φύσεως, παρεκλήθησαν δύο διαπρεπεῖς ξένοι, οἱ ὁποῖοι ἐπρόκειτο νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν Πελοπόννησον, ὅπως ἀσχοληθῶσιν περὶ χριστιανικῶν μνημείων, νὰ μεταβῶσιν εἰς Μιστρᾶ καὶ προτείνωσι τὰ σωτήρια μέτρα. Οἱ δύο οὗτοι ξένοι ἦσαν ὁ κ. Gebriel Millet, μέλος τῆς ἐν Ἀθήναις Γαλλικῆς Σχολῆς, καὶ ὁ ἀρχιτέκτων κ. Henri Eustache, ἀριστεὺς τῆς Γαλλικῆς Σχολῆς τῆς Ῥώμης, ἀμφότεροι εἰδικοὶ εἰς τὰ τῶν χριστιανικῶν μνημείων. Οἱ δύο οὗτοι διακεκριμένοι ξένοι μετέβησαν εἰς Μιστρᾶ καὶ δι’ ἰδίας αὑτῶν μελέτας, ἀνέλαβον ὅμως μετὰ προθυμίας καὶ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον τὸ Συμβούλιον τῆς Ἀρχαιολ. Ἑταιρίας ἀνέθεσεν εἰς αὐτούς. Τὸ ἀνατεθὲν εἰς αὐτοὺς ἔργον ἦτο τοῦτο: Ὁ μὲν κ. Eustache, ἔχων εἰδικότητα κυρίως εἰς τὴν ἀρχιτεκτονικὴν συντήρησιν τῶν καλλιτεχνικῶν μνημείων, παρεκλήθη νὰ ὑποβάλῃ ἔκθεσιν περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἠδύνατο νὰ γείνῃ συντηρητική τις ἐργασία τῶν ἐκκλησιῶν τοῦ Μιστρᾶ. Ὁ δὲ κ. Millet ἀνέλαβε τὴν ἐντολὴν νὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ τοῦ τρόπου τῆς συντηρήσεως τῶν εἰκόνων. Οἱ δύο νέοι Γάλλοι μετέβησαν αὐτόσε πρὸ τριῶν περίπου μηνῶν. Εἰργάσθησαν καλῶς. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι διαδόσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶχον καμμίαν ὑπόστασιν, συνεκίνησαν κἄπως τινὰς ἁπλοϊκοὺς κατοίκους τοῦ Μιστρᾶ καὶ τῆς Σπάρτης. Ἕνεκα τούτου ἀνεχώρησαν ἐκεῖθεν ἄπρακτοι, δηλ. ἔφεραν πληροφορίας μόνον, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ συντελέσωσι τὴν ἀποστολήν των. Ἡ Κυβέρνησις παρενέβη ἀμέσως, καὶ ἀπέστειλεν εἰδικὸν χημικόν, τὸν κ. Ῥουσόπουλον. Τώρα σᾶς ἐξηγῶ διατὶ ἐστάλη χημικός. Διότι ἐπὶ τῶν εἰκόνων τοῦ Μιστρᾶ ὑπάρχουσι λιθώδη συγκρίματα, τὰ ὁποῖα εἰς πολλὰ αὐτῶν μέρη καθιστῶσι τὰς εἰκόνας ἐντελῶς παραμεμορφωμένας. Διὰ μεθόδου τινὸς χημικῆς ἐπίστευσεν ὁ κ. Millet, ὅτι ἠδύνατο ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ ἀφαιρέσῃ τὰ συγκρίματα ταῦτα. Τοῦτο ἀκριβῶς ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς δυσπιστίαν ἐκ μέρους τῶν κατοίκων, ὄχι δικαίαν, περὶ παραβλάψεως τῶν εἰκόνων, καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὀρθῶς ποιοῦσα, ἀπέστειλεν ἴδιον αὐτῆς ἀντιπρόσωπον, ὅπως μελετήσῃ τὸ ζήτημα. Ὁ ἀντιπρόσωπος οὗτος ἐπέστρεψεν. Οὐδεμία ζημία ἐπῆλθεν, οὐδ’ ἠδύνατο νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τοῦ χημικοῦ μέσου τοῦ κ. Millet, διότι ἄλλως δὲν ἐγένετο καὶ ἐργασία, ἀλλ’ ἁπλῶς μελέτη τοῦ τρόπου τούτου. Ἐν τούτοις ὁ ἀπεσταλμένος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκε πληροφορίας περὶ τῆς καταστάσεως τῶν ἐκεῖ μνημείων, τόσον σοβαρὰς, ὥστε ἐθεώρησα ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ γνωσθῇ ἡ κατάστασις αὕτη εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν. Ἴσως δὲν εἶναι γνωστὸν εἰς ὅλους τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους, ὅτι εἰς τὸν Μιστρᾶν ὑπάρχουσι καλλιτεχνήματα ὑψίστης ἀρχαιολογικῆς, ἱστορικῆς καὶ καλλιτεχνικῆς ἀξίας. Ἔχομεν ἐκεῖ τὰς εἰκόνας, αὐτὰ τὰ πρόσωπα τῶν τελευταίων ἡμῶν βυζαντινῶν βασιλέων καὶ ἡγεμόνων. Αἱ εἰκόνες αὐτῶν σώζονται. Ἔχομεν ἐκεῖ τὰς εἰκόνας καὶ ἄλλων ἐκ τῶν διαπρεπῶν ἱστορικῶν προσώπων τοῦ ΙΔʹ καὶ τοῦ ΙΕʹ αἰῶνος. Ἔχομεν ἐκεῖ διακοσίας περίπου εἰκόνας, ἐχούσας καὶ καλλιτεχνικὴν ἀξίαν μεγάλην καὶ πρὸ πάντων ἱστορικήν. Λέγω δὲ καλλιτεχνικὴν ἀξίαν, διότι εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς τέχνης τὰ βυζαντινὰ καλλιτεχνήματα ἔχουσι μεγάλην σημασίαν, σήμερον μάλιστα, ὅτε ἐγνώσθησαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου πράγματα ἄγνωστα πρὸ ἑξήκοντα ἐτῶν. Πλὴν τούτου, καὶ ὑπὸ τὴν καθαρῶς καλλιτεχνικὴν ἔποψιν τὰ ἔργα αὐτὰ εἶναι ἔξοχα. Καὶ σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι ὀδύνην ᾐσθάνθην, ὅταν τὰς ἡμέρας ταύτας ἤκουσα τοὺς κ. κ. Millet καὶ Eustache θαυμάζοντας τὰ λείψανα ταῦτα καὶ συγχρόνως περιγράφοντας τὴν φοβερὰν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται. Ὡς γνωστὸν, ὀκτὼ εἶναι αἱ ἐκκλησίαι αἱ Βυζαντιναὶ τοῦ Μιστρᾶ, ἡ Παντάνασσα, ἡ Περίβλεπτος, τὸ Ἀφεντικὸν, ἡ Εὐαγγελίστρια, ἡ Ἁγία Σοφία, ὁ Ἅγιος Νικόλαος, οἱ Ἅγιοι Θεόδωροι καὶ ὁ Ἅγιος Δημήτριος. Πρὸ δεκαπέντε ἐτῶν συνέβη δυστυχῶς εἰς Μιστρᾶν μεγίστη ζημία ἀνεπανόρθωτος, ἕνεκα τῆς ἀμαθείας τινῶν ἐν Σπάρτῃ. Ἐπρόκειτο περὶ τῆς οἰκοδομῆς τῆς Μητροπόλεως Σπάρτης, ἐθεώρησε δὲ ἡ ἐπὶ τῆς οἰκοδομῆς ταύτης ἐπιτροπή, ὅτι ἁπλούστατον ἦτο ν’ ἀποσπάσῃ ἐκ τοῦ λαμπροῦ ναοῦ τοῦ Ἀφεντικοῦ τοὺς στηρίζοντας τὸν ναὸν ἐκεῖνον κίονας καὶ νὰ τοὺς μεταφέρῃ εἰς τὸν Μητροπολιτικὸν ναόν. Τί συνέβη ἐκ τούτου; Κατέῤῥευσεν ἡ στέγη τοῦ ναοῦ τοῦ Ἀφεντικοῦ! Ἐγένετο λοιπὸν μία φοβερὰ καταστροφὴ ἐκ τῆς ἀπειροκαλίας, ἐκ τῆς ἀσπλαγχνίας τῶν ἐγχωρίων ἀπέναντι καλλιτεχνήματος, τὸ ὁποῖον σήμερον δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς καταστραφὲν ὁριστικῶς.

§97ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ταῦτα γίνονται καὶ ἐν μέσαις Ἀθήναις.

§98Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἐν τούτοις καὶ αἱ εἰκόνες εὑρίσκονται ἤδη εἰς κατάστασιν ἐσχάτου κινδύνου. Τὰ λιθώδη συγκρίματα εὐτυχῶς δὲν προσέβαλον εἰς ὅλας τὰς εἰκόνας τὰ κύρια μέρη, δηλ. τὰς φυσιογνωμίας. Ἀλλ’ εἰς πολλὰς τὰ πρόσωπα ἤρχισαν νὰ προσβάλλωνται, εἰς τρόπον ὥστε μετὰ δεκαετίαν, δύναταί τις νὰ εἴπῃ ὅτι, ἢ θὰ καταπέσωσιν, ἀποσπασθεῖσαι ἐκ τῶν τοίχων, ἢ θὰ παραμορφωθῶσιν ἐντελῶς. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ληφθῶσι μέτρα σπουδαῖα. Ἐγὼ δύναμαι, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία θὰ καταβάλῃ πᾶσαν δυνατὴν θυσίαν ὑπὲρ συντηρήσεως τῶν χριστιανικῶν μνημείων. Σᾶς εἶναι βεβαίως γνωστὸν κύριοι Βουλευταί, ὅτι καλλιτεχνήματα ἀπαραμίλλου καλλονῆς, τὰ τοῦ Δαφνίου, ἐσώθησαν, χάρις εἰς τὴν παρέμβασιν τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας. Ὁμολογῶ περὶ τοῦ Δαφνίου, ὅτι, ὅταν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ ἓξ ἐτῶν ἔφερα τὸν λόγον περὶ τῶν μωσαϊκῶν τοῦ ναοῦ τούτου, δὲν ἐφανταζόμην, οὔτε κανεὶς ἐφαντάζετο, ὁποῖος ὑπῆρχεν ἐκεῖ θησαυρός. Διότι ἔκτοτε πολλὰ ἐκεῖ τὸ πρῶτον ἐγνώσθησαν, καὶ μεταξὺ ἄλλων ἀνεκαλύφθησαν πρὸ ἑνὸς ἔτους δύο εἰκόνες, περὶ τῶν ὁποίων σήμερον εἶναι γνωστὸν εἰς τὸν καλλιτεχνικὸν κόσμον, ὅτι εἶναι μοναδικαὶ εἰς τὸ εἶδός των. Πρόκειται περὶ τῆς λαμπρᾶς παραστάσεως, εἰς φυσικὸν μέγεθος σχεδόν, τῶν Ἁγίων Ἰωακεὶμ καὶ Ἄννης, καὶ τῆς ἄλλης ἐκείνης ἐξαισίας παραστάσεως τῆς Προδοσίας τοῦ Ἰούδα, ἥτις σύγκειται ἐκ δέκα ὀκτὼ προσώπων. Περὶ τῆς τελευταίας ταύτης ἀνέγνωσα ἐκθέσεις, καὶ γαλλικὰς καὶ γερμανικὰς καὶ ἰταλικάς, αἱ ὁποῖαι τὴν θεωροῦν ὡς τὸ κάλλιστον βυζαντινὸν ἀριστοτέχνημα. Σήμερον ἔχομεν λοιπὸν εἰς τὸ Δαφνὶ μουσεῖον, τοῦ ὁποίου δεύτερον δὲν ὑπάρχει εἰς τὸν κόσμον. Τὸ περίεργον δὲ εἶναι, ὅτι ἡ Προδοσία τοῦ Ἰούδα ἀποκαλύπτει καὶ τοῦτο, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατάστασιν τῆς τέχνης εἰς τὸν ἑνδέκατον αἰῶνα, ὅτι ἡ κεφαλὴ τοῦ Χριστοῦ ὄχι μόνον εἶναι τὸ τελειότερον βυζαντινὸν ἔργον, ἀλλ’ εἶναι ἐφάμιλλον κατὰ τὴν καλλονὴν πρὸς ὅ,τι ὡραιότατον ἔχει ἡ τέχνη τῆς ἀναγεννήσεως εἰς τὴν Ἰταλίαν κατὰ τὸν 16ον αἰῶνα. Ἐπιδιορθώνει δὲ τὰ μωσαϊκὰ τοῦ Δαφνίου ἔξοχος καλλιτέχνης, ὁ κ. Νόβο. Τὴν σωτηρίαν λοιπὸν τοῦ Δαφνίου τὴν ἔκαμεν ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, δαπανήσασα χιλιάδας δραχμῶν. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς λεπτομερείας, διότι ἀπαιτεῖ τοῦτο πολὺν χρόνον. Σᾶς λέγω μόνον, ὅτι τελεῖται ἐκεῖ ἡ ἀποκατάστασις ἑνὸς ἀληθοῦς καλλιτεχνικοῦ μουσείου. Ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία ἀνέλαβε καὶ τὰ τῆς στερεώσεως τοῦ Παρθενῶνος; ἑπομένως ὀλίγα χρήματα θὰ τῇ περισσεύουν, ἀλλὰ θὰ κάμῃ τὰ ἀδύνατα δυνατά, διὰ νὰ ἔλθῃ εἰς ἀντίληψιν τῶν καλλιτεχνημάτων τοῦ Μιστρᾶ. Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ τὰ καλλιτεχνήματα αὐτὰ τρέχουσι τὸν ἔσχατον κίνδυνον, καὶ ἔχουσιν ὑπὸ ἀρχαιολογικὴν ἔποψιν ἔκτακτον ἀξίαν, καταγγέλλω τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, ἂν ἦναι δυνατὸν, ἐπειδὴ ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία εὑρίσκεται εἰς θέσιν, ὥστε νὰ δαπανήσῃ μικρόν τι ποσὸν ὑπὲρ τοῦ ἔργου τούτου, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ προσθέσῃ καὶ αὐτὴ κἄτι τι εἰς τὸ κονδύλιον τῶν ἐπιδιορθώσεων τῶν χριστιανικῶν μνημείων. Διότι, ἂν, ὃ μὴ γένοιτο, ἐπέλθουν καὶ αἱ βροχαὶ τοῦ φθινοπώρου καὶ φθαροῦν αἱ εἰκόνες,—διότι ὁ μεγαλείτερος ἐχθρός μας εἶναι αἱ βροχαὶ— τὸ ἔθνος θέλει στερηθῆ κειμηλίων πολυτιμοτάτων, ἀνεκτιμήτων, καὶ θέλομεν πάντες κατακριθῆ ἐπὶ ἐλλείψει πολιτισμοῦ καὶ ἐπιγνώσεως τῶν καθηκόντων μας ἀπέναντι τοιούτων κειμηλίων ὑπὸ παντὸς τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου.

§99Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Τὸ γεγονὸς, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κύριος Τυπάλδος Κοζάκης, δεικνύει ὄχι μόνον τὴν ἔλλειψιν τοῦ αἰσθήματος τοῦ καλοῦ παρὰ τῇ ἡμετέρᾳ κοινωνίᾳ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἔλλειψιν ἐλαχίστης ἀκόμη μερίμνης ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας καὶ ὅλων τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν πρὸς περιφρούρησιν τῶν μνημείων τῆς χριστιανικῆς ἀρχαιότητος, τῆς Βυζαντινῆς ἐποχῆς, τῆς φραγκοκρατίας καὶ τῆς τουρκοκρατίας ἀκόμη. Δυστυχῶς ὁ κίνδυνος τῆς καταστροφῆς δὲν προέρχεται ἐκ μέρους ἀξέστων δημάρχων, ἀφαιρούντων στύλους ἀρχαίων ναῶν πρὸς οἰκοδομὴν ἑτέρων κτιρίων, ἀλλ’ ὁ κίνδυνος προέρχεται καὶ ἐκ μέρους αὐτῆς τῆς κοινωνίας, τῆς ὁποίας τὸ καλλιτεχνικὸν αἴσθημα δὲν προήχθη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ εὐλαβῆται τὰ καλλιτεχνικὰ ταῦτα μνημεῖα. Ὅτε πρό τινων ἐτῶν περιῆλθον τὴν Πελοπόννησον, ἐπεσκέφθην ἐν Μεσσηνίᾳ ναὸν βυζαντινῆς ἐποχῆς, ὅστις περιεκοσμεῖτο δι’ ὡραιοτάτων εἰκόνων, τέχνης ὑπενθυμιζούσης τὰς ἁγιογραφίας τοῦ Πανσελήνου. Αἱ εἰκόνες αὗται κατεστράφησαν κατὰ τὸν ἀκόλουθον τρόπον. Οἱ ἐπίτροποι τοῦ ναοῦ τούτου ἐνόμισαν ὅτι ἠδύναντο νὰ καθάρωσι τοὺς τοίχους τοῦ ναοῦ, καὶ ἐπέχρισαν τὰς θαυμασίας τοιχογραφίας δι’ ἀσβέστου!...

§100Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς ποῖον μέρος τῆς Μεσσηνίας;

§101Θ. ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι τὸ μέρος, διότι παρῆλθε δεκαετία ἔκτοτε, ἀλλ’ ἐπεσκέφθην τὸν ναὸν μετὰ τοῦ κ. Τζάνε... Τὴν αὐτὴν τύχην ἔσχε καὶ ὁ περίφημος ἐν Τριφυλίᾳ ναὸς τοῦ Σωτῆρος, οὗτινος ἡ φήμη ἦτο τοιαύτη, ὥστε τὸ δημοτικὸν ᾆσμα ἔτασσεν αὐτὸν ὡς πρὸς τὸ κάλλος καὶ τὸν πλοῦτον εἰς ἴσην μοῖραν μὲ τὴν Ἁγίαν Σοφίαν τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Καὶ ὁ ναὸς οὗτος κατεστράφη, καὶ αὐτοῦ ἀφῃρέθησαν αἱ εἰκόνες καὶ κατέπεσαν τὰ μωσαϊκὰ, χωρὶς νὰ ληφθῇ οὐδεμία πρόνοια περὶ διασώσεως καὶ συντηρήσεως αὐτῶν! Ἐν Ναυπλίῳ πάλιν, εἰς τὸν δυτικὸν ναὸν, ἔνθα ὑπάρχει ἀντίγραφον τοῦ Μυστικοῦ Δείπνου τοῦ Λεονάρδου da Vinzi, μικροῦ δεῖν ἐπήρχετο καὶ τούτου ὁ ὄλεθρος, διότι οἱ ἐπίτροποι τοῦ ναοῦ ἐθεώρησαν ὅτι προτιμοτέρα θὰ ἦτο ἡ ἀντικατάστασις τῶν εἰκόνων τούτων διὰ γελοιογραφιῶν ἀγροίκου τινὸς ἁγιογράφου. Ἐσχάτως δὲ, περιοδεύων τὴν Θεσσαλίαν, μετ’ ἄλγους παρετήρησα τὴν καταστροφὴν, ἥτις γίνεται καὶ ἐκεῖ εἰς ναοὺς ἀρχαιοτάτους Βυζαντινούς. Οὕτως εἰς τὴν παρὰ τὰ Τρίκκαλα Πόρταν–Παναγιὰν, ἔνθα ὑπάρχουσι θαυμάσιαι εἰκόνες, δυνάμεναι νὰ καταστῶσι κοσμήματα ἀληθῆ καὶ τῶν πλουσιωτάτων μουσείων τῆς Δύσεως, καταστρέφονται, διότι οἱ διερχόμενοι χωρικοὶ ἀποσποῦν τοὺς λίθους τῶν μωσαϊκῶν, χρησιμοποιοῦντες αὐτοὺς εἰς περίαπτα. Καὶ εἰς τὸν ναὸν τῆς Καλαμπάκας τὴν αὐτὴν ἀντελήφθην κατάστασιν, ἠδυνάμην δὲ ν’ ἀπαριθμήσω πλείστας ἄλλας καταστροφὰς, προελθούσας πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἐτῶν. Δυστυχῶς οὐδεμία, Κύριοι, λαμβάνεται περὶ τούτων πρόνοια, τὰ δὲ μεσαιωνικὰ μνημεῖα δὲν ἔχουσι μόνον ἐχθροὺς τοὺς χωρικοὺς καὶ ἀγροίκους τινὰς δημάρχους καὶ τὴν ἀκαλαίσθητον κοινωνίαν ἀλλ’ ἔχουσι φοβερώτατον καὶ ἄσπονδον ἐχθρὸν τὸν δασκαλισμόν. Οἱ δάσκαλοι, οἵτινες φαίνονται ἐνδιατρίβοντες εἰς μελέτας τῶν ἀρχαίων μνημείων, περιορίζουσι τὴν μέριμναν αὑτῶν εἰς ὡρισμένην ἐποχὴν, εἰς τὴν κλασικὴν μόνον. Πάντα τὰ ἱστορικὰ καὶ καλλιτεχνικὰ μνημεῖα δι’ αὐτοὺς ἔχουσι σημασίαν, ἂν ἀνήκωσι μέχρι τῆς ἐποχῆς τοῦ Φιλοποίμενος· εἰς τὰ πέραν τῆς ἐποχῆς ταύτης, οὔτε σημασίαν, οὔτε προσοχὴν δίδουν, ἐξ ἐναντίας προσπαθοῦν νὰ ἐξαφανίσωσι ταῦτα. Οὕτω πᾶν μνημεῖον ἀνῆκον εἰς τὴν φραγκικὴν, τὴν βυζαντινὴν, τὴν ἑνετικὴν, ἢ τὴν τουρκικὴν ἐποχὴν, φρονοῦν, ὅτι περιάπτει κηλῖδα εἰς τὸν βίον τοῦ ἔθνους. Ἡ εὐκολία δὲ, μεθ’ ἧς καταστρέφουν ταῦτα, δεικνύει, ὅτι ἐξ ἱεροῦ κατέχονται πυρὸς καὶ ὅτι πράττουσιν ἔργον ἁγνοῦ πατριωτισμοῦ! Νομίζουν, ὅτι ἀποκαθαίρουν τὴν ἱστορίαν τῆς φυλῆς ἡμῶν καὶ καλύπτουν διὰ τῆς λήθης τοὺς ὀδυνηροὺς χρόνους τῆς δουλείας, ἂν ἐξαφανίσουν τὰ ἁπτὰ σημεῖα τῶν ἀνερευνήτων εἰσέτι χρόνων τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν βίου. Οὐδὲν ἀναχαιτίζει αὐτοὺς εἰς τὸν κατάπτυστον τοῦτον βανδαλισμόν. Βλέπετε τὸν δήμαρχον Κερκύρας, ἀσυνειδήτως κατεδαφίζοντα τὴν Porta reale, μνημεῖον σπουδαιότατον καὶ λόγῳ ἀρχιτεκτονικῆς καὶ λόγῳ ἱστορικῆς σημασίας, διότι ἐφρόνει καὶ οὗτος, ὅτι εἶναι ὄνειδος διὰ τὴν Κέρκυραν τὸ μνημεῖον ἐκεῖνο, πρὸ τοῦ ὁποίου συνετρίβη ὁ τουρκικὸς χείμαῤῥος, ὅστις θὰ κατέκλυζε τὴν Δύσιν. Οὕτω κατεστράφησαν καὶ πλεῖστα μνημεῖα τῆς φραγκικῆς ἐποχῆς. Τὸ Χλεμούτσιον, ἡ περίφημος τοῦ μεσαιῶνος Ἀνδραβὶς, ἐν ᾗ ὑπῆρχον τὰ ἀνάκτορα τῶν Βιλαρδουΐνων, μετεβλήθησαν εἰς αἰγοστάσια, καὶ τέλος, ὅπου ὑπάρχει ἔργον ἀντιπροσωπεῦον τὰς ἐποχὰς, ἃς προανέφερον, ἓν μετὰ τὸ ἄλλο καταπίπτουν καὶ ἐξαφανίζονται.

§102ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Καὶ τὰ τζαμιὰ ἀκόμη θὰ συντηρῶμεν;

§103ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Καὶ τὰ τζαμιὰ, τὰ δεικνύοντα τὴν ἐλαφρὰν καὶ χαριεστάτην μαυριτανικὴν ἀρχιτεκτονικὴν, ὡς καὶ πᾶν ἄλλο σημεῖον οἱασδήποτε ἐποχῆς, δέον νὰ συντηρῶνται. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει, ἀντὶ πάσης θυσίας, νὰ ληφθῇ πρόνοια διὰ τὰ μνημεῖα ταῦτα. Ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Εὐταξίου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶχε συστηθῆ ἐπιτροπὴ ἐκ λογίων, ἀρχαιοφίλων καὶ καλλιτεχνῶν, ἥτις εἶχεν ὡς σκοπὸν τὴν διατήρησιν μὲν παντὸς μεσαιωνικοῦ μνημείου, τὴν περισυλλογὴν δὲ ὅλων τῶν ὑπαρχόντων καλλιτεχνημάτων τῆς βυζαντινῆς ἁγιογραφίας, ὅπως δι’ αὐτῶν ἀποτελεσθῇ μουσεῖον τῆς χριστιανικῆς ἀρχαιότητος. Καὶ ἡ ἰδέα αὕτη ἦτο ἀληθῶς λαμπρὰ, διότι ἐκ πλείστων βυζαντινῶν ναῶν ἠδύναντο νὰ ἀποτοιχισθῶσιν εἰκόνες καὶ νὰ μεταφερθῶσιν εὐχερῶς ἐν Ἀθήναις. Οὕτω δὲ, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καλλιτεχνικὴν πινακοθήκην, περιέχουσαν ἔργα τῆς ἀναγεννήσεως ἢ καὶ νεωτέρων ζωγράφων,—διότι ταῦτα καὶ δυσεύρετα εἶναι καὶ ἀπαιτοῦσι μεγάλα χρηματικὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα τὸ ἡμέτερον Κράτος δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ,—θὰ ἠδυνάμεθα ὅμως, περισυλλέγοντες τὰς εἰκόνας τῆς βυζαντινῆς ἐποχῆς, νὰ καταρτίσωμεν μουσεῖον ἀπαράμιλλον καὶ μοναδικὸν εἰς τὸν κόσμον· ἀλλὰ τοῦτο δέον νὰ γείνῃ προτοῦ ἡ ἀγροικία καὶ ἡ ἀκαλαισθησία καταστρέψωσι πᾶν ὅ,τι διεσώθη μέχρι τῶν ἡμερῶν ἡμῶν.

§104Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Μοὶ ἀνεκοινώθη, ὅτι πρὸ ὀλίγου ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας εὐηρεστήθη νὰ ἀπαντήσῃ πρὸς ὅσα ἐγὼ εἶπον περὶ τῆς ἐξαιρέσεως τῶν στρατευσίμων ἐργατῶν θαλάσσης, τῶν μὴ ἐχόντων τὸ κεκανονισμένον ἀνάστημα. Ἴσως ἤθελεν εἶσθαι δικαιότερον, ἐὰν ὁ κ. συνάδελφος ἀνέμενε τὴν ἐμφάνισίν μου εἰς τὴν αἴθουσαν, ὅπως ἀκούσω τὰ λεχθησόμενα καὶ ἀπαντήσω. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ αὐτὸν νὰ μοὶ χορηγήσῃ τὴν ἀγόρευσιν αὐτοῦ ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν, ὅπως δυνηθῶ νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅ,τι χρῄζει ἀπαντήσεως. Οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ ἔτυχεν ἐνταῦθα νὰ ἔχω τὸ κείμενον τοῦ νόμου, καὶ πάλιν ἰσχυρίζομαι, ὅτι παραβάσεις ἐγένοντο, καὶ ἐξακολουθοῦσι γιγνόμεναι. Ὡς πρὸς τὸ θέμα τοῦτο, παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον, ὅπως μὲ βοηθήσῃ εἰς ὅ,τι δυνατὸν νὰ σφάλλωμαι. Ὁ νόμος περὶ ναυτικῆς στρατολογίας ΑΥϞΘʹ ἐν ἄρθρῳ 4 ῥητῶς λέγει: «Οἱ ἐκ τῆς ναυτικῆς ἀπογραφῆς στρατεύσιμοι, ὡς πρὸς τὸν ἀποκλεισμὸν, τὰς ἐξαιρέσεις, τὰς ἀπαλλαγὰς κλπ. ὑπάγονται εἰς τὰς σχετικὰς διατάξεις τῶν νόμων περὶ στρατολογίας τῆς ξηρᾶς.» Ὁ δὲ νόμος περὶ στρατολογίας τῆς ξηρᾶς ἐν ἄρθρῳ 33 ἐδαφίῳ ζʹ λέγει: «Οἱ διὰ βοηθητικὰς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ κρινόμενοι ἱκανοί, ἐν οἷς περιλαμβάνονται καὶ οἱ μὴ ἔχοντες... τὸ ἀπαιτούμενον ἐλάχιστον ἀνάστημα πρὸς κατάταξιν ἐν τῷ στρατῷ, κατὰ τὰ περὶ τούτου ὁρισθησόμενα διὰ Β. Διατάγματος.» Βασιλικὸν Διάταγμα ἐκανόνισε τὸ ἀνάστημα τῶν στρατευσίμων τῆς ξηρᾶς εἰς 1,56 τοῦ μέτρου. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐρωτᾶται: ἀφοῦ ὁ νόμος περὶ ναυτικῆς στρατολογίας ἀναφέρεται εἰς τὸν νόμον περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ, ἀναγράφει δὲ ὡς λόγους ἐξαιρέσεως ὡς πρὸς τὸ ἀνάστημα τοὺς λόγους, οὓς παραδέχεται ὁ περὶ τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς νόμος, κατὰ τίνα, παρακαλῶ, τρόπον δὲν εἶναι παράνομον τὸ γενόμενον, τουτέστι τοῦ νὰ μὴ ἐξαιρῶνται οἱ ἐργάται θαλάσσης, οἱ μὴ ἔχοντες τὸ κεκανονισμένον ἀνάστημα; Ἐπεθύμουν, ἀλλ’ ἐν ἄλλῃ, εἰ δυνατόν, συνεδριάσει, νὰ μοὶ δοθῇ ἡ ἀπάντησις εἰς αὐτό, ὅπερ ζητῶ. Δηλ. ὑπάρχει ἄλλος νόμος, ὑπάρχει ἄλλο διάταγμα, ἀνατρέπον τὰς διατάξεις, ἃς ἐγὼ ἀνέφερον; Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζω τοιοῦτον. Δὲν γνωρίζω δὲ τοῦτο οὐχὶ μόνον τώρα, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ἀλλὰ καὶ ὡς πολιτευτὴς ἐν ἐπαρχίᾳ, ἥτις ἔχει χιλιάδας στρατευσίμων, ὧν μεταξὺ καὶ πολλοὺς στρατευσίμους ἐργάτας θαλάσσης. Πάντοτε δὲ ἡμεῖς χρησιμεύομεν τοῖς συμπολίταις ἡμῶν εἰς τοιούτου εἴδους ὁδηγίας. Ὁ νόμος περὶ στρατολογίας ἐν τῇ ξηρᾷ καὶ ὁ νόμος περὶ στρατολογίας ἐν τῇ θαλάσσῃ εἰσὶν οἱ ὁδηγοί, διότι ὁ εἷς ἀναφέρεται εἰς τὸν ἕτερον, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπάρχει ἄλλος νόμος, ἢ ἄλλο διάταγμα, κανονίζων ἄλλως τὰ πράγματα. Βεβαίως πᾶσα ἡ ἐργασία, ἡ γενομένη μεταξὺ Ὑπουργείου Ναυτικῶν καὶ Ὑπουργείου Στρατιωτικῶν, εἶναι ἐντελῶς ἔξω τοῦ νόμου. Ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ μὴ λέγω πράγματα οὐχὶ ἀκριβῆ· διορθῶ ἄρα τι, εἰς ὃ χθὲς ἐπλανήθην. Εἶναι ἀληθές, ὅτι πρῶτον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν κατὰ τὸ 1884 ἔτος ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν τοιαύτην λύσιν τῆς ὑποθέσεως, διότι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἠρώτησε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τί δεῖ γενέσθαι περὶ τούτου· ἐξήνεγκε δὲ αὐτὴν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τὴν γνώμην, ὅτι οἱ στρατεύσιμοι, οἱ ἔχοντες φυλλάδιον θαλασσίου ἐργάτου, δὲν ὑπάγονται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου, ὅτι ἑπομένως αὐτοὶ ὀφείλουσι νὰ ὑπηρετῶσι, καίπερ μὴ ἔχοντες τὸ κεκανονισμένον ἀνάστημα. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ τότε, ἀπεδέχθη τὴν γνώμην τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὑμεῖς δὲ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἠκολουθήσατε τὴν αὐτὴν τακτικὴν τῶν προκατόχων ὑμῶν, ἐκδόσαντες ἐγκύκλιον τοῦ 1890 ἔτους, ἐν ᾗ λέγετε ὅσα ἀνέφερον, ἅτινα δὲ, τοὐλάχιστον ἐγὼ, δὲν γνωρίζω ἐκ τίνος νομικῆς διατάξεως προκύπτουσι. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὑμᾶς, ἵνα μὴ χρονοτριβῶμεν καὶ γίνηται πάλιν συζήτησις περὶ τῶν ἤδη λεχθέντων, ὅπως μοὶ δώσητε τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τῆς ἄρτι γενομένης ὑμετέρας ἀγορεύσεως, ὅπως ἴδω αὐτὴν, φωτισθῶ ἐξ αὐτῆς, καὶ ἐν ἀνάγκῃ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν περὶ τούτου συζήτησιν.

§105ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Νομίζω ὅτι δύναμαι νὰ ἐπαναλάβω ἐν συντόμῳ ὅσα πρὸ μικροῦ εἶπον. Ὁ νόμος ὁ προνοῶν περὶ τοῦ ἀναστήματος ἐν τῷ στρατῷ εἶναι ὁ νόμος τοῦ 1892, ὁ ὁποῖος δίδει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν διὰ διατάγματος νὰ ὁρίσῃ τοῦτο, ἐνῷ ὁ πρὸ αὐτοῦ ἰσχύων νόμος περιελάμβανε τὸ ἀνάστημα, τὸ ἀπαιτούμενον, ἐν ἰδίῳ ἄρθρῳ αὐτοῦ. Εἵπετο ἐντεῦθεν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ὤφειλε νὰ δηλώσῃ ὁποῖον εἶναι τὸ ἀνάστημα, ὅπερ ἔπρεπε νὰ κανονισθῇ διὰ τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἔκρινε τότε, ὅτι πᾶν ἀνάστημα εἶναι κατάλληλον διὰ τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ εἰς τοῦτο παρακαλῶ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του, διότι δυνατὸν νὰ προκαλέσῃ τοιοῦτον διάταγμα, ἀλλὰ πρέπει νὰ τὸ προκαλέσῃ κατόπιν ἐπισταμένης μελέτης, διότι, ὡς εἶπον καὶ πρότερον, οἱ ἐργάται θαλάσσης, οἱ εἰσερχόμενοι ἐτησίως εἰς τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν, δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, καὶ πιθανὸν ὁ στόλος νὰ πάθῃ ἔλλειψιν αὐτῶν. Ἑπομένως τὸ αἴτιον τοῦ μὴ ὁρισμοῦ τοῦ ἀναστήματος τοῦ ναύτου εἶναι, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ εἶναι ποικίλη, καὶ μεταβάλλεται ἀναλόγως τῆς ὑπηρεσίας, ἣν ἕκαστος προώρισται νὰ ἐκτελέσῃ. Οἱ ὑπηρετοῦντες εἰς τὰ σιδηρόφρακτα βεβαίως δέον νὰ ὦσιν ὑψηλοῦ ἀναστήματος, τοὐναντίον δὲ οἱ τῶν ὑπηρετικῶν σκαφῶν ἢ τῶν ἱστιοφόρων καὶ τοῦ Ναυστάθμου ναῦται δύνανται νὰ ἔχωσι καὶ κατώτερον ἀνάστημα. Τοῦτο ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῆς ἀποδοχῆς τῶν παίδων εἰς τὸ πολεμικὸν ναυτικόν, ὧν τὸ ἀνάστημα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ᾖναι ἀνώτερον τοῦ 1 καὶ 56. Διὰ ταῦτα λοιπὸν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν πολὺ ὀρθῶς δὲν ἠθέλησε νὰ ὁρίσῃ ἀνάστημα διὰ τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν. Τί λοιπὸν ἐγένετο; Κατόπιν τῆς ἐκδόσεως τοῦ διατάγματος τοῦ 1892 ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὥρισε τὸ ἀνάστημα διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς, καὶ κατὰ συνέπειαν ἀπέκλεισε τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως ταύτης ἐπὶ τῶν κληρωτῶν τῆς ναυτικῆς ἀπογραφῆς. Αὐτὸς λοιπὸν εἶναι ὁ λόγος, ὅστις προὐκάλεσε τὴν ἐγκύκλιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν.

§106ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶχον ζητήσει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς κ. συνάδελφος, ἀλλὰ τὴν συζήτησιν ταύτην διέκοψεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, παρεμβὰς μὲ τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ἀναστήματος.

§107Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Δὲν ἐγνώριζον ὅτι εἴχετε τὸν λόγον.

§108ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ ἔχω ἀλλοίαν γνώμην περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν δυνάμεθα νὰ διασώσωμεν καὶ περιφρουρήσωμεν πάντα τὰ μνημεῖα τῆς ἀρχαιότητος καὶ ἴσως καὶ τῶν μέσων καὶ νεωτέρων χρόνων. Ἐγὼ ὡς πρώτιστον καθῆκον, νομίζω, ἐπιβάλλεται τοῦτο εἰς τὴν Πολιτείαν. Αὕτη πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν πρώτην καὶ κυρίαν μέριμναν, ἀλλὰ κατὰ συνέπειαν καὶ τὰ μέσα πρὸς τοῦτο. Τὰ μέσα βεβαίως δὲν δύναται νὰ τὰ ἔχῃ ἐκ τῶν συνήθων ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ πρόκεινται εἰς αὐτὴν προφανῆ. Εἶναι τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὅλως ἀδικαιολογήτως διαθέτει τὴν σήμερον τὸ Κράτος ὑπὲρ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας διὰ τοῦ γνωστοῦ λαχείου αὐτῆς. Εἰς προγενεστέρους χρόνους, ὁπότε τὸ Κράτος δὲν εἶχεν ἰδίαν ὠργανωμένην ἀρχαιολογικὴν ὑπηρεσίαν, ὁπότε ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία ἀπηρτίζετο ἐκ τῶν μόνων εἰδικῶν παρ’ ἡμῖν ἀνδρῶν, ἐξ ἀνδρῶν ἀφωσιωμένων ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν μελέτην καὶ ἔρευναν τῶν ἀρχαίων ἡμῶν μνημείων, τότε βεβαίως τὸ Κράτος οὐχὶ μόνον ἐδικαιοῦτο, ἀλλὰ καὶ ὤφειλε τοὺς πόρους, τοὺς ὁποίους ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ πρὸς τοῦτο, νὰ τοὺς ἀναθέσῃ εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ἑταιρίαν. Ἀλλ’ ἔκτοτε ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία δὲν ἀπαρτίζεται ἐξ ἀνδρῶν, ἐξ οἵων ἀπηρτίζετο ἄλλοτε· ἔκτοτε τὸ Κράτος ἔχει καταρτίσει ἰδίαν ἀρχαιολογικὴν ὑπηρεσίαν, εἰς ἣν ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ προσφεύγει καὶ αὐτὴ ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, ὅταν ἔχῃ νὰ διεξαγάγῃ ἀνασκαφὰς ἀξίας λόγου. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἦτο καιρὸς τὸ Κράτος νὰ ἀναλάβῃ αὐτὸ τὰς εἰσπράξεις ἐκ τοῦ λαχείου, τὰς ὁποίας ἔχει διαθέσει ὑπὲρ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θὰ εἶχε τὰ μέσα βεβαίως οὐχὶ μόνον περὶ τῶν μνημείων τῆς ἀρχαιότητος, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν μνημείων τῶν μέσων καὶ νεωτέρων χρόνων νὰ λάβῃ τὴν προσήκουσαν πρόνοιαν, θὰ εἶχε τὰ μέσα νὰ προλάβῃ τὴν καταστροφήν, τὴν ἐπερχομένην οὐχὶ μόνον εἰς τὰ μνημεῖα τῆς ἀρχαιότητος, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ μνημεῖα τῶν μέσων καὶ νεωτέρων χρόνων. Τὴν σήμερον, στερούμενον τὸ Κράτος τῶν μέσων τούτων, εἰ καὶ εἶναι ἄλλως εἰς θέσιν μόνον αὐτὸ νὰ περιφρουρήσῃ τὰ ἐν λόγῳ μνημεῖα, οὐδὲν δύναται νὰ πράξῃ. Ἂν τὸ Κράτος εἶχεν εἰς τὴν διάθεσίν του τὸ λαχεῖον τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, τὸ ὁποῖον ἀνήρχετο τέως εἰς 100,000 δρ. — τελευταῖον ἐδόθη εἰς αὐτὸ ἡ ἄδεια νὰ ἐκδώσῃ καὶ περιπλέον, καὶ θὰ ὑπερβῇ τὰς 200 χιλιάδας, — ἂν τὸ Κράτος διέθετεν αὐτὰ τὰ μέσα, ἔχον ὑπηρεσίαν ἰδίαν, καλῶς διωργανωμένην, θὰ ἠδύνατο βεβαίως νὰ ἐπαρκέσῃ αὐτὸ καθ’ ἑαυτὸ εἰς πάντα τὰ καθήκοντα, τὰ ἐπιβαλλόμενα εἰς αὐτὸ ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην. Ἀλλ’ ἐν ὅσῳ αἱ ἰδέαι αὗται δὲν ἐπικρατοῦσιν ἐν τῇ Κυβερνήσει, νομίζω ὅτι θὰ ἦναι καλὸν νὰ μὴ δεικνύῃ μόνον ἰδιαιτέραν πρόνοιαν καὶ ἀφοσίωσιν πρὸς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν, ἀλλὰ νὰ δείξῃ πολλοστημόριον τῆς τοιαύτης μερίμνης καὶ ἀφοσιώσεως καὶ πρὸς τὴν Χριστιανικὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν, ἥτις, πρό τινων ἐτῶν ἱδρυθεῖσα, κατώρθωσε μέχρι τοῦδε, διὰ τῆς ἐπιμελείας, διὰ τῆς φιλοπονίας, διὰ τῆς ἀφοσιώσεως τῶν μελῶν αὐτῆς νὰ παράσχῃ καρποὺς καλούς. Νομίζω ὅτι ἔπρεπε, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἂν ὄχι τὸ ἥμισυ, ἂν ὄχι τὸ τρίτον, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ἓν μέρος τοῦ ποσοῦ τοῦ εἰσπραττομένου ἐκ τοῦ λαχείου τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, νὰ διατεθῇ ὑπὲρ τῆς Χριστιανικῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, ὅστις εἶναι καὶ πρόεδρος τῆς ἑταιρίας ταύτης, ὤφειλε νὰ προβῇ εἰς γενναιοτέραν σύστασιν, καὶ ν’ ἀπαιτήσῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι δίκαιον, ἤτοι, ἐνόσῳ κρατεῖ ἡ παροῦσα κατάστασις, ἐνόσῳ δηλ. τὸ Δημόσιον, χρήματα, τὰ ὁποῖα αὐτὸ ὤφειλε νὰ διαθέτῃ, ἀφίνει νὰ διαθέτῃ ἄλλη ἑταιρία, μέρος τῶν χρημάτων τούτων νὰ διαθέσῃ καὶ ὑπὲρ τῆς Χριστιανικῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἥτις καὶ αὐτὴ μεγάλην ἔχει καὶ ὑψηλὴν ἀποστολὴν νὰ ἐκπληρώσῃ.

§109Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Σχετικῶς πρὸς ταῦτα θέλω παρατηρήσει, ὅτι δὲν δύναμαι, παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, δι’ ὅσα εἶπε περὶ τῆς Χριστιανικῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἡ ὁποία τῷ ὄντι, χωρὶς νὰ ἔχῃ κανὲν μέσον, ἐπιτελεῖ τὸ καθῆκόν της. Ἡ Χριστιανικὴ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία ἐδημοσίευσε μέχρι τοῦδε δύο δελτία, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν ἐπιστημονικὴν ἐργασίαν. Ἡ δὲ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία, ἔχουσα αὐτὴ τὴν ἐπικαρπίαν, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ νομήματος, τὸ ὁποῖον ἐχορηγήθη πρὸς αὐτήν, δὲν ἠμέλησεν — ὀφείλομεν νὰ ὁμολογήσωμεν — νὰ ἐκτείνῃ τὴν μέριμναν αὐτῆς καὶ ἐπὶ τῶν χριστιανικῶν ἀρχαιοτήτων. Ἀπόδειξις εἶναι αὐτά, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ἀνέφερον. Ἀλλὰ βεβαίως ἐν τῷ συνόλῳ νομίζω, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν. Ὅπως δήποτε σήμερον εὑρισκόμεθα ἀπέναντι προφανοῦς κινδύνου. Μάλιστα δράττομαι τῆς εὐκαιρίας νὰ προσθέσω πληροφορίαν τινά, ἥτις μοὶ ἐδόθη. Εἷς διακεκριμένος ξένος, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησα πρὸ ὀλίγου, ἀνεκάλυψεν ὅτι ἀποσπασθεισῶν πολλῶν εἰκόνων ἐν μέρει ἀπὸ τοὺς τοίχους ἐν Μιστρᾷ, ἐφάνησαν ὄπισθεν αὐτῶν εἰκόνες ἀρχαιότεραι, αἱ ὁποῖαι ἐκαλύφθησαν ὑπὸ τοῦ ἐπιχρίσματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐζωγραφήθησαν αἱ νεώτεραι. Τὸ ἔργον λοιπὸν τῆς περισώσεως καὶ αὐτῶν τῶν ἀρχαιοτήτων ἐπιβάλλεται, καὶ νομίζω ὅτι τὸ ἔργον εἶναι κατορθωτόν. Ἀλλ’ ἀνάγκη νὰ ἐπιστηθῇ σύντονος ἡ προσοχὴ τῆς Κυβερνήσεως καθὼς καὶ τῶν δύο Ἑταιριῶν ἐπὶ ζητήματος, τοῦ ὁποίου ἡ λύσις δὲν ἐπιδέχεται ἀναβολήν.

§110ΤΟΠΑΛΗΣ. Τὸ ἄχρουν Ὑπουργεῖον διὰ μιᾶς αὐτοῦ πράξεως παρεβίασε τὴν τελευταίαν θέλησιν τοῦ μακαρίτου Κρήτσκη. Ὁ μακαρίτης Κρήτσκης ἐγκατέλιπε κληροδότημα, ὁρίσας διὰ τῆς διαθήκης του, ὅπως ἐξ αὐτοῦ ἐκπαιδεύωνται καὶ δύο νέοι, ἐκ τῆς Ζαγορᾶς καταγόμενοι. Κατὰ τὸν τελευταῖον διαγωνισμὸν ὅμως ἔλαβε μέρος καὶ εἷς, ὄχι καταγόμενος ἐκ Ζαγορᾶς, Ἠλιάδης ὀνομαζόμενος, καὶ ὁ ὁποῖος δὲν προσήγαγε τὰ ἔγγραφα τὰ ἀπαιτούμενα, ὅπως δυνηθῇ ἐγκύρως νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὸν διαγωνισμὸν τοῦτον. Ἡ Πρυτανεία διεμαρτυρήθη· ἐπίσης τὸ Κοινοτικὸν Συμβούλιον καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Ζαγορᾶς ἔστειλαν ψήφισμα πρὸς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἵνα μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ αἴτησις τοῦ κ. Ἠλιάδου. Παραδόξως ὅμως ὁ Ὑπουργὸς δι’ ἐντόνου ἐγγράφου πρὸς τὴν Πρυτανείαν τοῦ Πανεπιστημίου ἐπέτυχεν, ὅπως γείνῃ ἀποδεκτὴ ἡ ἀπαίτησις αὐτοῦ. Ὁ κ. Ἠλιάδης ἔλαβε μέρος εἰς τὸν διαγωνισμὸν μεθ’ ἑνὸς ἄλλου Ζαγοραίου. Ὁ Ζαγοραῖος ἠρίστευσεν, ὁ δὲ Ἠλιάδης ἔλαβε λίαν καλῶς, ἀλλὰ παραδόξως διορίζεται ὑπότροφος ὁ Ἠλιάδης. Δὲν γνωρίζω ποῦ ἐστηρίχθη τὸ Ὑπουργεῖον καὶ παρεδέχθη αὐτόν. Νομίζω ὅτι ὑπῆρχε μία ἔνορκος κατάθεσις. Εἰς μάτην ἐζητήθη πιστοποιητικὸν τοῦ Δημάρχου, ὅτι ὁ Ἠλιάδης κατάγεται ἐκ Ζαγορᾶς· ὁ δήμαρχος φυσικῶς δὲν ἠδυνήθη νὰ δώσῃ πιστοποιητικόν, διότι ὁ Ἠλιάδης οὔτε ἐκ Ζαγορᾶς κατήγετο, οὔτε εἰς τὸ μητρῷον ἐνεγράφη· ἀπεναντίας μάλιστα ἔχω ἐνταῦθα πιστοποιητικὸν τοῦ δημάρχου Τριπόλεως, ὁ ὁποῖος βεβαιοῖ, ὅτι «ὁ κ. Γεώργιος Ἠλιάδης εἶναι δημότης Τριπόλεως, ἐγγεγραμμένος εἰς τὸ μητρῷον τῶν ἀῤῥένων ὑπὸ τὸν αὔξ. ἀριθ. 450.» Ἡ κοινότης Ζαγορᾶς προεκάλεσε γνωμοδότησιν τριῶν νομομαθῶν, τῶν κ. κ. Ψαῤῥᾶ, Εὐταξίου καὶ Μομφεῤῥάτου, νομίζω, ἂν ἦναι δυνατὸν ὁ κύριος Ἠλιάδης, ὁ ὁποῖος διατείνεται, μόνον ὅτι κατάγεται ἐκ Ζαγορᾶς, νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν ὑποτροφίαν τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Κρήτσκη, ἀπεφάνθησαν δὲ οὗτοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν κατ’ οὐδένα λόγον, νόμιμον τοὐλάχιστον, νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν ὑποτροφίαν. Θὰ καταθέσω τὰ ἔγγραφα ταῦτα ἀμφότερα εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, διότι ἡ πρᾶξις αὕτη οὐ μόνον ἀποτελεῖ παραβίασιν τῆς θελήσεως, ὡς εἶπον, τοῦ διαθέτου, ἀλλὰ μειοῖ σπουδαίως καὶ τὰ συμφέροντα τῆς κοινότητος Ζαγορᾶς, ἡ ὁποία δὲν δύναται, εἰμὴ οὐ μόνον ἐντόνως νὰ διαμαρτυρηθῇ, ἀλλὰ καὶ δικαστικῶς νὰ ἐπιδιώξῃ τὸ δίκαιόν της. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐλπίζω ὅτι θέλει λάβει ὑπ’ ὄψιν ταῦτα καὶ θέλει τάχιστα ἐνεργήσει τὰ δέοντα.

§111ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Χθὲς, κύριε Πρόεδρε, διὰ μακρῶν ἐῤῥήθησαν τὰ περὶ τῶν παραβάσεων τοῦ τέως Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν κ. Δ. Κριεζῆ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω πρότασιν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς, ὑπογεγραμμένην παρά τινων Βουλευτῶν, ἀνεξαρτήτως πάσης κομματικῆς ἀποχρώσεως. Ἐν τῇ προτάσει ταύτῃ εἶναι ἀναγεγραμμένα τὰ θέματα, εἰς τὰ ὁποῖα δύναται νὰ ἀσχοληθῇ ἡ ἐπιτροπή, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸ Προεδρεῖον νὰ τυπωθῇ ἡ πρότασις, νὰ διανεμηθῇ καὶ νὰ ὁρισθῇ ἡ Τρίτη τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως πρὸς συζήτησιν τῆς προτάσεως ταύτης.

§112ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποῖα εἶναι τὰ ὀνόματα τῶν ὑπογεγραμμένων Βουλευτῶν;

§113ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. «Δεϊμέζης, Πετσάλης, Παπακυριακόπουλος, Ν. Δημητριάδης, Ι. Λ. Κανάρης, Μαυρομμάτης».

§114ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ ἔθεσα τὴν ὑπογραφήν μου, εἰ καὶ δὲν εἶμαι καθ’ ὁλοκληρίαν σύμφωνος εἰς τὸ νὰ συστηθῇ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπή. Ἐγὼ ἐνόμιζον καὶ νομίζω, ὅτι, ὅταν ἦναι ὡρισμένα τὰ θέματα, κατὰ τὸν νόμον «περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν», συνιστᾶται ἀνακριτικὴ ἐπιτροπή. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἄλλοτε, πρὸ τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, μόνον διότι ὑπῆρξεν ἁπλῆ ὑπόνοια κατὰ τοῦ ἀοιδίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως Ἐπ. Δεληγεώργη, λόγῳ ὅτι εἶχε δοθῆ μία σύνταξις, νομίζω, ἑνὸς Καστριώτου, ἐζητήθη τότε παρὰ τῶν ἡνωμένων κομμάτων νὰ συστηθῇ τοιαύτη ἐπιτροπή. Ὁ μακαρίτης Δεληγεώργης ἀντεστάθη, διότι ἐνόμιζε, κατὰ τὴν ἰδέαν του, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη εἶναι λόγος ἐνοχῆς καὶ προσβολῆς τῆς ὑπολήψεως αὐτοῦ καὶ τῆς θέσεώς του. Ἐξανέστη λοιπὸν κατὰ τῆς πράξεως ταύτης. Τότε πολλοὶ ἔλαβον τὸν λόγον, ὡς καὶ ἐγὼ, καὶ διὰ τοῦ Rossi ἀπέδειξα, ὅτι ῥητῶς αἱ τοιαῦται ἐπιτροπαὶ δὲν διορίζονται, παρὰ μόνον ὅταν ὑπάρχωσιν ἀμφιβολίαι, καὶ ἀνέγνωσα ῥητῶς τὰς ἰδέας τοῦ Rossi, ὅτι αἱ τοιαῦται ἐπιτροπαὶ ὄχι μόνον δὲν καθάπτονται τῆς ὑπολήψεως τῶν πολιτευομένων ἢ καθ’ ὧν συνιστῶνται, ἀλλ’ εἶναι ὡς μία προεξέτασις τῆς πολιτείας των, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα καὶ τὸ συμπέρασμα τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ἐκεῖνο καὶ μόνον φέρει ἢ τὴν ἐνοχὴν ἢ τὴν ἀθώωσιν τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅταν ὅμως ἦναι ὡρισμένα τὰ θέματα, δὲν εἶναι ἀνάγκη πλέον τοιαύτης ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ἀπ’ εὐθείας ἡ Βουλὴ προβαίνει εἰς τὴν σύστασιν ἀνακριτικῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐπεξεργάζεται τὰ θέματα τῆς κατηγορίας, μετὰ ταῦτα φέρει τὸ βούλευμα τὸ παραπεμπτικὸν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ τότε τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ παραδοχή του. Ἀλλὰ σήμερον, τί συμβαίνει; Ἔρχεται ὁ ἴδιος ὁ νῦν Ὑπουργός, μὲ ὅλην τὴν ἁβρότητα καὶ τὴν ἁβροφροσύνην, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ δείξῃ πρὸς τὸν πρώην συνάδελφόν του,—κακῶς κατ’ ἐμὴν γνώμην, διότι ἀλληλεγγύη δὲν ὑπάρχει μεταξὺ αὐτῶν· ἐὰν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νομίζωσιν, ὅτι, ἐπειδὴ ἐγένοντο τοιοῦτοι, ὡς συνάδελφοι Ὑπουργοὶ, ἔχουσι τὸ καθῆκον ν’ ἀποκρύπτωσι τὰς παρανομίας τῶν προκατόχων των, κακῶς πράττουσι, διότι καμμία ἀλληλεγγύη δὲν ὑπάρχει. Ἐν τούτοις, ὡς ἠκούσατε, αὐτὸς ὁ νῦν Ὑπουργὸς ὁμολογεῖ τὰς γενομένας παρανομίας...

§115Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα ἀλληλεγγύην, οὔτε δέχομαι.

§116ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὄχι· ἀλλὰ ἐβεβαιώσατε ὅτι αἱ γενόμεναι παραβιάσεις τῶν νόμων δὲν εἶναι λίαν σοβαραὶ, ἐνῷ εἶναι παραβιάσεις. Τὸ τοιοῦτον ἀποδεικνύει, ὅτι ὑμεῖς ἐξ ἁβρότητος, καὶ μόνον ἐξ ἁβρότητος, δὲν ἐκρίνατε αὐστηρῶς τὰ πράγματα· διότι, ἐνῷ δὲν ἠδύνασθε παρὰ νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι οὗτοι παρηνόμησαν, ὑμεῖς τί λέγετε; παρηνόμησαν μὲν, ἀλλὰ δὲν ἐζημίωσαν τὸ Κράτος. Δὲν σᾶς ἠρώτησέ τις, ἂν ἐζημίωσαν, καὶ κατὰ πόσον, τὸ Κράτος, ἀλλὰ νὰ βεβαιώσητε, ἂν παρεβιάσθησαν οἱ νόμοι. Ἐδῶ εἶναι τὰ θέματα, ἐδῶ εἶναι ὁ νοῦς καὶ οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι δίδουσι τὸ ἐνδόσιμον.

§117ΛΕΒΙΔΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι παρετήρησα, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην μου, (προχείρως πάντοτε σχηματιζομένην περὶ τοιούτων ζητημάτων, περὶ ὧν, ἵνα ἴδωμεν τί συνέβη, εἶναι ἀνάγκη πάντοτε ἐξεταστικῶν ἐπιτροπῶν,) ὑλικῶς δὲν ἐζημίωσε τὸ Κράτος. Οὐχ ἧττον ὅμως, ἐνθυμήθητε καλῶς, παρακαλῶ, ὅτι προσέθηκα, ὅτι κατὰ τὸν νόμον, ἢ κατὰ τοὺς νόμους περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, δὲν ἀπαιτεῖται ὑλικὴ ζημία πάντοτε, ἵνα ἐγερθῇ κατηγορία κατὰ Ὑπουργοῦ.

§118ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐν τούτοις καὶ ἡ ζημία αὕτη εἶναι ἐπιβαρυντικὴ περίπτωσις, κατὰ τοὺς κανόνας τῆς Ποινικῆς Δικονομίας. Βεβαιότατα. Ὅταν κατηρτίσθη εἷς νόμος, ἐνῷ ὁ νόμος καὶ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Ναυτικοῦ λέγει ὅτι «μόνον 20 θὰ ἔχῃς πλωτάρχας», καὶ σὺ ἔχεις 22· ὅταν ἐντὸς τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν ὑπάρχωσιν ὑποκελευσταὶ, διὰ νὰ τοὺς προβιβάσῃς, καὶ σὺ προβιβάζεις καὶ ἀποθαμμένους, πῶς εἶναι δυνατὸν ἡ Βουλὴ νὰ φέρῃ ἐξεταστικὴν ἐπιτροπήν; Ἡ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ ἔχει καθῆκον νὰ ἀνεύρῃ τὰς πράξεις, εἰς ἃς ἐνδόσιμόν τι ὑπάρχει. Ἐδῶ δὲν εἶναι ἐνδόσιμον. Ἐδῶ, Κύριε, σεῖς ὁ ἴδιος ὁμολογεῖτε.

§119Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει τὸ ἄρθρον 11 τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐκλεχθῇ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ, ἂν δὲν ὑπάρχῃ κατηγορία.

§120ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Πρόκειται περὶ ἐξεταστικῆς σήμερον. Ἐγὼ λέγω, ὅτι δύναται νὰ διορισθῇ καὶ ἀνακριτική.

§121Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἤκουσα—μὲ συγχωρεῖτε, δὲν θέλω νὰ διακόψω, θέλω νὰ διαφωτίσω.—Ἡ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων ἐπιτροπὴ ἔχει τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον καὶ ἄλλοι εἶπον, νὰ ἐξετάζῃ τὰ πράγματα.

§122ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Εἶναι πλέον ἢ τῆς γνώσεως ἡ ἀπόδειξις, ὅτι οὗτος παρέβη τοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ τὴν ἐμπιστοσύνην ἀκόμη τοῦ Βασιλέως.

§123Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ζητεῖτε ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν· ἀλλὰ κατὰ τὸν νόμον, ἡ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπὴ διὰ νὰ ἐκλεχθῇ, ἀπαιτεῖται προηγουμένως κατηγορητήριον, ὑπογεγραμμένον ἀπὸ 20 Βουλευτάς· ὥστε, ἂν δὲν προηγηθῇ τοιαύτη ἐπιτροπὴ, δὲν δύναται νὰ ἐκλεχθῇ ἀνακριτικὴ ἐπιτροπή.

§124ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ζητῶ ἀνακριτικὴν ἐπιτροπήν. Ὁ ὑποβαλὼν τὴν πρότασιν ζητεῖ νὰ διορισθῇ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπή. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ κατηγορητήριον, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ συστηθῇ ἐπιτροπὴ, ἥτις νὰ φέρῃ τὸ βούλευμα, δι’ οὗ θὰ συστηθῇ τὸ εἰδικὸν δικαστήριον.

§125ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἂς γείνῃ λοιπὸν, κύριε Βουλευτά.

§126ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὁ κ. Πετσάλης περιπίπτει εἰς μίαν ἀνακρίβειαν, ἀναφέρων γεγονότα παρελθούσης ἐποχῆς. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἂν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην—διότι ἤμην καὶ ἐγὼ τότε Βουλευτής—ὁ κ. Πετσάλης ὑπεστήριξε τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν στηρίζει σήμερον ἐπὶ τῆς γνώμης τοῦ συγγραφέως Rossi, οὐχ ἧττον ὅμως ἐνθυμοῦμαι τὸ ἑξῆς, ὅτι ἐπὶ τῆς κατηγορίας, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε τότε ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κ. Δηλιγιάννης κατὰ τοῦ μακαρίτου Ἐπαμεινώνδα Δεληγεώργη, ἀντέστη ὁ Δεληγεώργης καὶ ἀπέκρουσεν αὐτὴν, οὐχὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ διότι ἡ κατηγορία ἦτο ἀόριστος, διότι ὁ κ. Δηλιγιάννης ἐζήτει νὰ διορισθῇ ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ, διὰ νὰ εὕρῃ ἂν ὁ Δεληγεώργης ἐν τῇ πολιτείᾳ του, ὡς Ὑπουργὸς, παρηνόμησε κατὰ τι καὶ κατὰ τί. Ὁ Δεληγεώργης ἀπέκρουσε τοῦτο, καὶ εἶπεν ὅτι, «ἐν ὅσῳ δὲν φέρουσιν ὡρισμένην κατηγορίαν ἐναντίον μου, τοιαύτη πρότασις εἶναι ἀπαράδεκτος»· καὶ ἡ Βουλὴ ἐδέχθη τὴν γνώμην του, καὶ ἀπέκρουσε τὴν πρότασιν. Λοιπὸν διορθώνω αὐτὴν τὴν ἀνακρίβειαν, εἰς τὴν ὁποίαν περιέπεσεν ὁ κ. Πετσάλης.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κρίτσας ἔχει τὸν λόγον.

§128ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν φρονεῖτε, ὅτι ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ πρέπει νὰ ληφθῇ μία ἀπόφασις, ἂν ἡ πρότασις αὕτη θὰ συζητηθῇ, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής;

§129Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ πρῶτον, καὶ θὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν.

§130ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τοῦτο, λέγω, διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ θ’ ἀποῤῥίψῃ αὐτὴν τὴν πρότασιν.

§131ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Σεῖς προεξοφλεῖτε τὴν ψῆφόν σας, ἐγὼ δὲ τὴν προεξοφλῶ.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Βονίτσης ὑποβληθεῖσα πρότασις περὶ συστάσεως ἐξεταστικῆς ἐπιτροπῆς θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 295).

§133ΚΡΙΤΣΑΣ. Εἶναι ἀληθές, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐκ τῶν πολλῶν συζητήσεων, αἵτινες ἐγένοντο σήμερον, ἐκοπιάσατε ὑπὲρ τὸ δέον, καὶ ὅτι ἕνεκα τούτου οὐχὶ μετ’ εὐχαριστήσεως ἴσως θέλετε ἀκροασθῆ καὶ ἐμοῦ, προτιθεμένου νὰ ὁμιλήσω περὶ ζητήματος ἀφορῶντος καθαρῶς εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, ὑπὲρ τῆς ὁποίας βεβαίως δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε, ὡς ἡμεῖς οἱ ἐκ ταύτης καταγόμενοι, θερμὸν τὸ ἐνδιαφέρον. Καίτοι ὅμως γινώσκω τὴν κόπωσιν ὑμῶν, τολμῶ νὰ ζητήσω τὴν χάριν νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀπασχολήσω ἐπί τινας στιγμὰς, αἵτινες ἀπαιτοῦνται, ὅπως ἐκπληρώσω ῥητὴν καὶ δικαίαν ἐντολὴν τῶν πολιτῶν, διὰ τῆς ψήφου τῶν ὁποίων ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ συγκαταλέγωμαι μεταξὺ ὑμῶν. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῶν μέσων συγκοινωνίας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Φθιώτιδος. Ἐάν τις, θεὶς πρὸ ἑαυτοῦ νεώτατον γεωγραφικὸν χάρτην τῆς Ἑλλάδος καὶ ἀναζητήσας τὴν ἐπαρχίαν ταύτην, ἴδῃ τὰ κοσμοῦντα αὐτὴν σήματα, τὰ παριστῶντα τὰ διάφορα ἔργα, θὰ θαμβωθῇ τῇ ἀληθείᾳ ἐκ τῆς πληθύος αὐτῶν, καὶ θὰ καταληφθῇ ἴσως ὑπὸ ζηλοτυπίας πρὸς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, διότι ἐκ τῶν σεσημειωμένων ἐκεῖ σιδηροδρόμων, ὁδῶν, γεφυρῶν, καὶ τίς οἶδε τίνων ἄλλων, θ’ ἀποκομίσῃ ἀφεύκτως τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι ἡ ἐπαρχία αὕτη ἀπήλαυσεν ἔργων κατὰ πολὺ ὑπερβαινόντων τὴν ἀναλογίαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ταῦτα πρέπει νὰ κατανέμωνται εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Ὅταν ὅμως ὁ παρατηρητής, ἀφεὶς κατὰ μέρος τὸν χάρτην, μεταβῇ ἐπὶ τόπου καὶ ἐξετάσῃ αὐτὰ ταῦτα τὰ πράγματα, θὰ συνομολογήσῃ μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ἡ Φθιῶτις, ὑπὸ ἔποψιν συγκοινωνίας, διατελεῖ ἐν ἀθλίᾳ καταστάσει. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὡς ἐκ τῆς γεωγραφικῆς θέσεώς της τὴν Φθιώτιδα στολίζουσι τμήματα ὁδῶν, κατασκευασθεισῶν χάριν στρατηγικῶν λόγων, ὁδῶν διὰ τῶν ὁποίων συγκοινωνεῖ ἡ πρωτεύουσα τοῦ Κράτους μετὰ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς. Αὗται ὅμως οὐδεμίαν προσφέρουσιν ὑπηρεσίαν εἰς τὴν συγκοινωνίαν τῆς ἐπαρχίας, διότι αἱ δύο αὗται ὁδοὶ ὁμοῦ—τῆς πρὸς τὴν Θεσσαλίαν προεκτάσεώς των καταστραφείσης τελείως—ἑνοῦσι τὴν Λαμίαν μετὰ τριῶν μόνων χωρίων τοῦ δήμου Ἡρακλειωτῶν. Τοπογραφικῶς ὅμως ἐξετάζων τις τὴν Φθιώτιδα, θέλει ἀναγνωρίσει, ὅτι ὡς ἐκ τῆς διαμορφώσεως τοῦ ἐδάφους, τὸ ὁποῖον αὕτη καταλαμβάνει, ἀνάγκη καὶ ἀνάγκη μεγίστη εἶναι νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν συγκοινωνίαν αὐτῆς. Ἡ ἐπαρχία αὕτη, ὡς γνωρίζετε, ἀπὸ τῆς κορυφῆς τοῦ Τυμφρηστοῦ ἀρχομένη καὶ πρὸς ἀνατολὰς ἐκτεινομένη, ἔχουσα δὲ ὡς ὅρια πρὸς βοῤῥᾶν μὲν τὴν κορυφογραμμὴν τῆς Ὄθρυος,— τὴν παλαιὰν δηλαδὴ ὁροθετικὴν γραμμὴν—πρὸς μεσημβρίαν δὲ τὴν κορυφογραμμὴν τῆς Οἴτης, περιλαμβάνει ἅπασαν τὴν ὑπὸ τοῦ Σπερχειοῦ διαῤῥεομένην κοιλάδα, καὶ καταλήγει εἰς τὴν πέραν καὶ τοῦ Ποσειδίου ἄκρου κωμόπολιν Νέαν Μιζέλαν, κειμένην ἐπὶ τοῦ Παγασητικοῦ κόλπου καὶ ἀπέχουσαν ἀπὸ τοῦ δυτικοῦ τῆς ἐπαρχίας ἄκρου τριάκοντα ὅλας ὥρας. Διαιρεῖται δὲ φυσικῶς εἰς τρία μέρη· τὸ ἀριστερᾷ τοῦ Σπερχειοῦ, τὸ δεξιᾷ αὐτοῦ καὶ τὸ ἀνατολικὸν, ἤτοι τὸ πέραν τῆς κοιλάδος τοῦ Σπερχειοῦ, ἕκαστον τῶν ὁποίων περιλαμβάνει τέσσαρας δήμους. Ἐξετάσωμεν νῦν ἕκαστον τῶν μερῶν τούτων, ἀρχόμενοι ἀπὸ τοῦ περιλαμβάνοντος καὶ τὴν πρωτεύουσαν Λαμίαν. Καὶ προκειμένου περὶ τοῦ τμήματος τούτου, οὐδὲν ἔχω νὰ εἴπω, διότι τοὺς ἀποτελοῦντας τοῦτο δήμους Λαμιέων, Παραχελωϊτῶν, Μακρακώμης καὶ Τυμφρηστοῦ διασχίζει ἡ ἀπὸ Λαμίας εἰς Καρπενήσιον ἄγουσα ἁμαξιτὴ ὁδὸς, τὴν ὁποίαν δὲν ἐξετάζω ὑπὸ ἔποψιν ποιότητος, διότι τοῦτο καὶ ἄκαιρον εἶναι καὶ πολλὰς ὥρας θ’ ἀπῄτει. Ἵνα ἐννοήσητε δὲ, ὁποία τις εἶναι καὶ ἡ ὁδὸς αὕτη, ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω μόνον, ὅτι ἐν αὐτῇ, καταστραφείσῃ καὶ συνεχῶς ἐπιδιορθουμένη, εὑρέθησαν γέφυραι διὰ ξηρολιθοδομῆς κτισθεῖσαι, χάρις εἰς τὴν ἀδιαφορίαν, ἵνα μὴ εἴπω ἄλλο τι, ἣν κατὰ τὴν κατασκευὴν αὐτῆς ἐπεδείξατο ὁ τότε διευθύνων τὰ δημόσια ἔργα ἐν Φθιώτιδι νομομηχανικός· ἀλλ’ ἔστω, ὑπάρχει τέλος πάντων μία ὁδὸς, ἀνακουφίζουσα ὁπωσδήποτε τοὺς κατοίκους τῶν δήμων τούτων. Εἰς τὸ δεύτερον τμῆμα, τὸ πρὸς δεξιὰ τοῦ ποταμοῦ, ἀποτελούμενον ἐκ τῶν δήμων Ἡρακλειωτῶν, Ὑπάτης, Σπερχειάδος καὶ Ὁμιλαίων οὐδὲν ἔργον ἐγένετο, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἠδύναντο νὰ συγκοινωνῶσιν οἱ δῆμοι οὗτοι μεταξὺ των. Ἐκτὸς δὲ τοῦ δήμου Ἡρακλειωτῶν, ὁ ὁποῖος, χάρις εἰς τὰς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Θεσσαλίαν ἀγούσας ὁδοὺς, συγκοινωνεῖ μετὰ τῆς Λαμίας, οὐδεὶς ἄλλος δῆμος, ἐν καιρῷ μάλιστα χειμῶνος, δύναται νὰ συγκοινωνήσῃ μετὰ τῆς πρωτευούσης Λαμίας, εἰς τὴν ὁποίαν διὰ διαφόρους αἰτίας ἀναγκαζόμενοι πολλάκις νὰ ἔρχωνται, ἔχουσι τὴν ὑποχρέωσιν, πρὶν ἢ ἐκκινήσωσι, νὰ ἑτοιμασθῶσι πρὸς θάνατον, τὸν ὁποῖον πολλοὶ μέχρι τοῦδε εὗρον ὑπὸ τὰ ὕδατα τοῦ Σπερχειοῦ, ὃν ὀφείλουσι νὰ διέλθωσιν ἔφιπποι ἢ πεζῇ. Καὶ ὡμολογήθη μὲν ἡ ἀνάγκη τῆς γεφυρώσεως τοῦ Σπερχειοῦ, καὶ ἀπεφασίσθη αὕτη, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ μὲν παρὰ τὸ χωρίον Λιανοκλάδιον γέφυρα, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐξυπηρετεῖτο ἡ συγκοινωνία τοῦ δήμου Ὑπάτης μετὰ τῆς Λαμίας, ἐγκατελείφθη ἡμιτελής, ὡς ἄλλοτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω, ἡ δὲ παρὰ τὸ χωρίον Καστρὶ τοῦ δήμου Μακρακώμης κατασκευασθεῖσα τοιαύτη, μὴ κατασκευασθείσης καὶ τῆς ἀπ’ αὐτῆς μέχρις Ἀγᾶ, πρωτευούσης τοῦ δήμου Σπερχειάδος, ὁδοῦ, τῆς ἀποτελούσης τὸ συμπλήρωμα αὐτῆς, εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστος, οὐδένα προορισμὸν ἐκπληροῦσα.

§134ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐκπληροῖ ἕνα· μεταβαίνει εὐκόλως ὁ κ. Ζουλούμης εἰς τὸ κτῆμά του.

§135ΚΡΙΤΣΑΣ. Μὴ ἀδικῶμεν τὸν κ. Ζουλούμην· ὁ κύριος οὗτος, Βουλευτὴς ὢν τότε καὶ βλέπων ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἡ καὶ ὑπ’ αὐτοῦ ὑποστηριζομένη, ἦτο διατεθειμένη ν’ ἀποδυθῇ εἰς τὰς γνωστὰς χάριν τῆς συγκοινωνίας τῆς χώρας δαπάνας, ἐσύστησε τὴν κατασκευὴν τῆς γεφύρας εἰς τὸ μέρος τοῦτο, νομίσας ὅτι αὐτὸ ἦτο τὸ καταλληλότερον ἐκ τῶν περισωζομένων ἔτι ἐρειπίων παλαιᾶς γεφύρας, τίς οἶδε πότε καταστραφείσης. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε καὶ ὁ κ. Ζουλούμης καὶ οἱ μηχανικοὶ ἐσύστησαν τὸ μέρος τοῦτο, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, τῇ δυστυχῶς διαψευσθείσῃ, ὅτι ἀπὸ τῆς γεφύρας ταύτης μέχρι τῆς κωμοπόλεως Ἀγᾶ, ἥτις εἶναι τὸ ἐμπορικὸν κέντρον τῶν δυτικῶν μας δήμων καὶ μέρους τῶν ἐπαρχιῶν Δωρίδος, Ναυπακτίας, Εὐρυτανίας καὶ Καρδίτσης, θὰ κατεσκευάζετο ἁμαξιτὴ ὁδὸς, τῆς ὁποίας μὴ κατασκευασθείσης, οὔτε ὁ κ. Ζουλούμης, ὡς εἴπετε, δύναται νὰ μεταβῇ εἰς τὸ κτῆμά του· καὶ τοῦτο, ὡς θὰ ἔλεγον, ἂν δὲν μὲ διεκόπτετε, διότι τὸ ἀπὸ τῆς γεφύρας ταύτης μέχρις Ἀγᾶ, ὅπου καὶ ὁ κ. Ζουλούμης κατοικεῖ, διάστημα καλύπτεται ὑπὸ ἑλώδους τινὸς ἐκτάσεως, τὴν ὁποίαν δυσκόλως δύναταί τις νὰ διέλθῃ καὶ κατὰ τὸ θέρος ἀκόμη μετὰ βροχήν. Δὲν εἶναι κατάλληλος ἡ ὥρα, ἵνα ἐξετάσωμεν, πῶς εἶχον τὰ πράγματα ἐπὶ τουρκοκρατίας, καὶ συνεπῶς τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐκρίθη τότε ἀναγκαῖον νὰ κτισθῇ ἡ γέφυρα ἐκεῖ, ὅπου καὶ σήμερον ἀνεξετάστως ἐκτίσθη νέα τοιαύτη. Ὡς ἔχουσιν ὅμως σήμερον τὰ πράγματα, ἀνάγκη μεγίστη εἶναι νὰ μεριμνήσωμεν, ὅπως διευκολυνθῇ ἡ συγκοινωνία τῆς κωμοπόλεως Ἀγᾶ, ἡ ὁποία κατέστη ἀπὸ πολλοῦ ἤδη τὸ ἐμπορικὸν κέντρον τῶν μερῶν, ὧν πρότερον ἐμνήσθην. Πρὸς τοῦτο δὲ ἐπιβάλλεται νὰ κτισθῶσι δύο γέφυραι· ἡ μὲν, πληροῦσα τοὺς ὅρους ἔστω καὶ τῆς στοιχειωδεστέρας συγκοινωνίας, ἐπὶ τοῦ Σπερχειοῦ καὶ μεταξὺ τῶν κωμοπόλεων Βαρυμπόπης καὶ Ἀγᾶ, ἡ ὁποία κατὰ προχείρους ὑπολογισμοὺς εἰδημόνων δὲν θέλει ἀπαιτήσει δαπάνην μείζονα τῶν 80 ἢ 90 χιλιάδων δραχμῶν, ἑτέρα δὲ ἐν τῷ δήμῳ Ὁμιλαίων, ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ Βιστρίτσης καὶ μεταξὺ τῶν χωρίων Σέλλανης καὶ Μουστρόβου, ἀπαιτοῦσα δαπάνην μόλις 10–12 χιλιάδων δραχμῶν, δαπάνην, διὰ τῆς ὁποίας θὰ ἐτίθετο τέρμα εἰς τοὺς ἀλλεπαλλήλους θανάτους, τοὺς συμβαίνοντας τακτικῶς εἰς τοὺς διερχομένους τὸν ποταμὸν αὐτόν. Καὶ ταῦτα μὲν ὅσον ἀφορᾷ εἰς τοὺς ἐν τῇ κοιλάδι τοῦ Σπερχειοῦ δήμους. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὸ τρίτον μέρος τῆς Φθιώτιδος, τοὺς ἀνατολικοὺς λεγομένους δήμους, ὅσα καὶ ἂν εἴπῃ τις περὶ τούτου, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ παραστήσῃ πιστῶς τὴν ἐκεῖ κατάστασιν. Οἱ δῆμοι Φαλάρων, Κρεμαστῆς Λαρίσης, Πτελεατῶν καὶ Νέας Μιζέλης, κατὰ μῆκος ἐπὶ τῶν μεσημβρινῶν κλιτύων τῆς Ὄθρυος καὶ εἰς τὸ ἄκρον τοῦ Βασιλείου πρὸ τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας κείμενοι, εἶχον, φαίνεται, λησμονηθῆ, καὶ διὰ τοῦτο ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου οὐδεὶς οὐδέποτε ἐσκέφθη περὶ αὐτῶν. Ἀφ’ ἧς τὸ πρῶτον, κύριοι συνάδελφοι, ἔτυχον τῆς τιμῆς νὰ συγκαταλεχθῶ μεταξὺ τῶν ἀξίων τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς ἐπαρχίας μου, μοὶ ὑπεβλήθησαν παράπονα ἐκ μέρους τῶν κατοίκων τῶν δήμων ἐκείνων, παράπονα, ἐν τῇ ἐκφράσει τῶν ὁποίων διέκρινέ τις τὸν πικρὸν ἔλεγχον κατὰ τῶν ἑκάστοτε Κυβερνήσεων, ἐκ τῶν ὁποίων οὐδεμία ἔῤῥιψε βλέμμα ἐπὶ τοῦ διαμερίσματος ἐκείνου, τοῦ ὁποίου ὁ μοναδικός, ἀλλὰ καὶ ὁ διακαέστατος πόθος εἶναι ἡ ἀπόκτησις ὁδοῦ, ἥτις θὰ ἐπέτρεπεν εἰς τοὺς δυστυχεῖς ἐκείνους κατοίκους νὰ μεταβαίνωσιν εἰς Λαμίαν, ὅπου ἕνεκα πολλαπλῶν ὑποθέσεων ἀναγκάζονται νὰ μεταβαίνωσι, χωρὶς νὰ εὑρίσκωνται εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν νὰ βλέπωσιν, ὡς λέγομεν κοινῶς, τὸ χάρο μὲ τὰ ’μμάτιά των, καὶ νὰ παλαίωσι πρὸς αὐτὸν, ἐνεδρεύοντα εἰς τοὺς διαφόρους τὰ μέρη ἐκεῖνα διαῤῥέοντας ποταμοὺς καὶ χειμάῤῥους. Ὁ Βελᾶς μετὰ τοῦ Ραχιώτου καὶ τοῦ Ἀχλαδοποτάμου, μεταξὺ Φαλάρων καὶ Κρεμαστῆς Λαρίσης, καὶ τὸ Πλατανόῤῥευμα μετ’ ἄλλων, μεταξὺ ταύτης καὶ τοῦ δήμου Πτελεατῶν, γοργῶς κυλίοντες τὰ ὕδατά των, ἀπειλοῦσι θάνατον κατὰ παντὸς, ὅστις ἤθελε τολμήσει νὰ διαβῇ αὐτοὺς, καὶ οἱ δυστυχεῖς τῶν μερῶν ἐκείνων κάτοικοι, εὐθὺς ὡς πλησιάσωσι τὸν πρῶτον ἐκ τούτων καὶ ἀκούσωσι τῆς βοῆς αὐτοῦ, ἵστανται ἔκπληκτοι, καὶ ἀναλογιζόμενοι τὰς συνεπείας τῆς διαβάσεως, παραιτοῦνται τῆς περαιτέρω πορείας, προτιμῶντες ἄκοντες τὴν ἐπιστροφὴν, ἡ ὁποία βεβαίως τοῖς κοστίζει πολὺ ἀκριβὰ, διότι ὡς συνέπειαν θὰ ἔχῃ αὕτη ἢ τὴν ἐρημοδικίαν, ἢ τὴν τιμωρίαν αὐτῶν ὡς λιπομαρτύρων, ἢ τέλος τὴν διαμαρτύρησιν συναλλάγματός τινος καὶ τὴν ἐκ ταύτης προκύπτουσαν ἐπιπρόσθετον ζημίαν τοῦ ὀφειλέτου, ὁ ὁποῖος ἔσπευσεν, ἀλλ’ ἠμποδίσθη νὰ προφθάσῃ καὶ πληρώσῃ τὸ χρέος του. Δέκα καὶ πέντε ὁλοκλήρων ταχυδρομικῶν ὡρῶν ἀπόστασις χωρίζει τὴν Ν. Μιζέλαν ἀπὸ τῆς Λαμίας, εἰς τὴν ὁποίαν οἱ κάτοικοι ἐκείνης ὑποχρεοῦνται νὰ μεταβαίνωσι συχνάκις, καὶ ἡ ἀπόστασις αὕτη, ἕνεκα κακοκαιρίας, πολλάκις διπλασιάζεται καὶ τριπλασιάζεται, τῶν ἀνθρώπων ἐκείνων ὑφισταμένων τὰ πάνδεινα, ἵνα φθάσωσιν, ὅπερ λίαν δυσκατόρθωτον, εἰς τὸ μέρος, εἰς ὃ ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ μεταβῶσιν. Εἶναι δίκαιον νὰ ὑποβάλλωνται οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ ἄνθρωποι εἰς τοιούτους κινδύνους; Ἀλλ’ ἴσως μοὶ εἴπῃ τις «ἂς μεταβαίνωσιν εἰς Στυλίδα διὰ θαλάσσης». Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δύσκολον, διότι ἀτμοπλοϊκὴ συγκοινωνία δὲν ὑπάρχει, ἱστιοπλοοῦντες δὲ, δὲν δύνανται, διότι ἐν τῇ ἱστιοπλοΐᾳ μόνον αἱ ὧραι τῆς ἀναχωρήσεως τὸ πολὺ δύνανται νὰ ὁρισθῶσιν, οὐδέποτε δὲ καὶ αἱ τῆς ἀφίξεως εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον. Διὰ τοῦτο δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ δῆμοι οὗτοι διατελοῦσιν ἐν ἀποκλεισμῷ, πρὸς λύσιν τοῦ ὁποίου ἐπιβάλλεται ἡ κατασκευὴ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, ἥτις ἤθελε διευκολύνει τοὺς δήμους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, ὅσον μικροὶ καὶ ἄσημοι καὶ ἂν φαίνωνται ὑπὸ ἔποψιν πληθυσμοῦ, εἰσὶ πολλοῦ λόγου ἄξιοι ὑπὸ ἔποψιν παραγωγῆς. Παράγεται ἐκεῖ ἑκατομμύριον σχεδὸν ὀκάδων ἐλαίου, ποιότητος ἐκλεκτῆς, καὶ ἑκατοντάδες πολλαὶ χιλιάδων ὀκάδων οἴνου, διακόσιαι ὡς ἔγγιστα χιλιάδες ὀκάδων καπνοῦ ἀρίστου τῆς Σούρπης, ἄπειροι δὲ δημητριακοὶ καρποὶ, ἐκ τῶν ὁποίων, ὡς καὶ ἐκ τῆς ἀκμαζούσης ἐκεῖ κτηνοτροφίας, πλεῖστα ὅσα εἰσπράττει τὸ Δημόσιον, καὶ τόσα, ὥστε δικαίως ἐγείρουσι τὴν ἀξίωσιν, ὅπως γένηται ἐκεῖ ἔργον τι, τὸ ὁποῖον θὰ ἔπειθε τοὐλάχιστον τοὺς δήμους ἐκείνους, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν τοὺς ἐλησμόνησεν. Ἀλλὰ, θὰ μοὶ εἴπῃ τις: εἶναι πρέπον νὰ ζητῶμεν ἐκτέλεσιν ἔργων δαπανηρῶν, νῦν, ὅτε διατελοῦμεν ἐν πτωχεύσει; Ὑπῆρξεν ἀληθῶς ἐποχὴ, καθ’ ἣν οἱ δῆμοι ἐκεῖνοι, φρονοῦντες, ὡς καὶ πάντες οἱ Ἕλληνες, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας ἦσαν ἀνθηρὰ, ἔλεγον ἀπαιτητικῶς, καὶ πολὺ δικαίως: «ὁδοῦ πλήρους ἔχομεν ἀνάγκην, ἵνα διὰ ταύτης μεταφέρωμεν εὐκόλως τὰ προϊόντα ἡμῶν εἰς τὰ κέντρα πρὸς πώλησιν, καὶ ἵνα μὴ, ἐλλείψει τῶν μέσων τῆς μεταφορᾶς, πωλῶμεν αὐτὰ ἐν μεγάλῃ ὑποτιμήσει. Ζητοῦμεν δὲ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ ταύτης, διότι τὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτούμενα χρήματα ἔχομεν ἤδη κατατεθειμένα πρὸ πολλοῦ.» Καὶ ἂν εἰς τὴν ἀξίωσιν ταύτην ἐπέμενον οἱ συμπολῖταί μου ἐκεῖνοι, βεβαίως ἡ ἀπάντησίς μου ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματος ἐκείνου θὰ ἦτο ἀποφατικὴ, διότι ὄντως δαπάνη ἑνὸς καὶ πλέον ἴσως ἑκατομμυρίου χάριν τῆς συγκοινωνίας τῶν δήμων ἐκείνων εἶναι μεγάλη καὶ δυσανάλογος πρὸς τὰς παρούσας, ἐννοεῖται, περιστάσεις. Οἱ κάτοικοι ὅμως τῶν δήμων ἐκείνων εἶναι εἰς θέσιν νὰ γινώσκωσι τὴν ἀνεπάρκειαν τοῦ Δημοσίου πρὸς τοιαύτην δαπάνην, καὶ ταύτην ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν, δὲν ζητοῦσιν ὁλοκλήρου τοῦ ὀνείρου των τὴν πραγματοποίησιν, καὶ περιορίζοντες τὴν ἀξίωσίν των, λέγουσι μετὰ στεναγμῶν καὶ δακρύων: «τῆς ἀξιώσεως τῆς δαπάνης ἑνὸς ἑκατομμυρίου παραιτούμεθα, καὶ εὐχαρίστως ἐξακολουθοῦμεν ὑφιστάμενοι τὴν ὑποτίμησιν τῶν προϊόντων μας. Φείσθητε ὅμως τῆς ζωῆς ἡμῶν, καὶ φειδόμενοι αὐτῆς, χαρίσατε ἡμῖν τοὐλάχιστον τὰς γεφύρας.» Ζητοῦσι δηλαδὴ πρὸς τὸ παρὸν, ἀνθ’ ὧν συνεισήνεγκον καὶ ἐξακολουθοῦσι συνεισφέροντες, δαπάνην ἑκατὸν ἢ ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα τὸ πολὺ χιλιάδων δραχμῶν, καὶ ταύτην οὐχὶ πρὸς ἐξωραϊσμὸν τοῦ μέρους ἐκείνου, ἀλλὰ πρὸς ἀκίνδυνον ὁπωσδήποτε συγκοινωνίαν, καὶ τὴν ἀξίωσίν των ταύτην δὲν ἐπιτρέπεται, νομίζω, νὰ παρίδῃ πλέον ἡ Κυβέρνησις, διότι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι ἄδικον καὶ ἀπάνθρωπον. Ταῦτα, Κύριοι, εἰσὶ τὰ ἔργα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ἡ ἐπαρχία Φθιώτιδος, καὶ ταῦτα ἐγὼ κατὰ καθῆκον ὑποδεικνύων, παρακαλῶ θερμῶς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, οὐχὶ βεβαίως νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τούτων, διότι κατὰ τοὺς κειμένους νόμους ἀδυνατεῖ νὰ πράξῃ τοῦτο, ἀλλὰ νὰ διατάξῃ τοὺς ἐν Λαμίᾳ μηχανικοὺς νὰ ἐκπονήσωσι τὰ σχέδια τῶν γεφυρῶν τοῦ Σπερχειοῦ καὶ Βιστρίτσης ἀφ’ ἑνὸς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ὅμοιον ὁλοκλήρου τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Στυλίδος μέχρι Ν. Μιζέλης, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ καθορισθῶσιν αἱ θέσεις, ἐν αἷς πρέπει νὰ κτισθῶσιν αἱ γέφυραι, ἵνα μὴ κατασκευασθεῖσαι αὗται κριθῶσιν εἰς τὸ μέλλον ἄχρηστοι, ὡς ἡ παρὰ τὸ Καστρί, ὑποβάλῃ δὲ ταῦτα κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα αὕτη, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σχεδίων καὶ τῶν σχετικῶν προϋπολογισμῶν, λάβῃ τὴν μᾶλλον συμφέρουσαν ἀπόφασιν.

§136ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ ἔχω παραπλησίαν σύστασιν, ἐκ τῆς ὁποίας ἐλάχιστα θὰ ἐπιβαρυνθῇ τὸ δημόσιον ταμεῖον. Πρόκειται περὶ τῆς στρατηγικῆς ὁδοῦ, τῆς ἀγούσης ἀπ’ Ἀθηνῶν διὰ Θηβῶν–Ἀταλάντης εἰς Λαμίαν. Νομίζω ὅτι στρατηγικωτέρα ὁδὸς ταύτης δὲν ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι, καὶ ὅμως ἡ ὁδὸς αὕτη συναντᾷ δύο μεγάλους χειμάῤῥους τὸν χείμαῤῥον Ξηριᾶ καὶ τὸν χείμαῤῥον Πλατανιᾶ μεταξὺ Ἀταλάντης καὶ Λαμίας, οἱ ὁποῖοι ἐν καιρῷ χειμῶνος ἀποκλείουσι τὴν ὁδὸν ταύτην. Πρόκειται, κύριε Πρόεδρε, περὶ τῆς ὁδοῦ, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε ἐχρησιμοποιήσαμεν πρὸς μεταφορὰν τοῦ στρατοῦ εἰς Λαμίαν, καὶ δὲν εἶναι ἀπίθανον καὶ πάλιν νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ χρησιμοποιήσωμεν αὐτήν· διότι δὲν ἠξεύρω πότε θὰ περατωθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι. Ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἄλλο τι ὑπὲρ τῆς ὁδοῦ ταύτης, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ πῶς εὑρίσκεται ἀπὸ πολλοῦ ἐναποτεθειμένη ἔν τινι ἀποθήκῃ τῆς Κύμης μία μεγάλη γέφυρα σιδηρᾶ τοῦ συστήματος Ἄϊφελ, διὰ τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον ἐξακολουθεῖ νὰ πληρόνῃ ἐνοίκια. Ἐὰν τὴν γέφυραν ταύτην δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ διατάξῃ νὰ τὴν μεταφέρωσιν εἰς τὴν ἐθνικὴν ταύτην ὁδὸν καὶ τοποθετήσωσιν εἴτε ἐπὶ τοῦ χειμάῤῥου Πλατανιᾶ, εἴτε ἐπὶ τοῦ χειμάῤῥου Ξηριᾶ, ἡ πρὸς τοῦτο ἀπαιτηθησομένη δαπάνη θὰ ἦναι ἀναξία λόγου, ἐνῷ ἡ ἐντεῦθεν ὠφέλεια θὰ ἦναι μεγίστη. Τὴν σύστασίν μου ταύτην θὰ ὑποβάλω καὶ ἐγγράφως.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ζητεῖ τὸν λόγον. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1895.

§138Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ πίνακες δὲν διενεμήθησαν ἀκόμη.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὥστε ἀναβάλλομεν τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησιν.

§140ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Χθὲς ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη ἀνεβλήθη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὁμιλεῖτε κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν.

§142Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπεθύμουν ἵνα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, προκειμένου νὰ συζητηθῶσί τινα τῶν δικαστικῶν νομοσχεδίων, καλὸν εἶναι νὰ συζητῶνται ταῦτα κατὰ τὰς πρώτας ὥρας τῆς συνεδριάσεως, ἵνα συζητήσωμεν αὐτὰ ἐν ἀνέσει.

§143Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Διακοπτοῦ εἰς Καλάβρυτα.

§145Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπίστευον ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἤθελε δώσει ἐντολὴν εἰς τὰ οἰκεῖα γραφεῖα νὰ προσαγάγωσι τὰ σχετικὰ ἔγγραφα περὶ τῆς γενομένης δαπάνης κτλ. εἰς τὴν κατασκευὴν τετελεσμένου ἔργου, τὰ ὁποῖα ἐνδιαφέρουσι μεγάλως, διότι καλὸν εἶναι διὰ πᾶν ἔργον νὰ δίδεται λογοδοσία, πρὶν τοῦτο δοθῇ εἰς χρῆσιν τοῦ κοινοῦ. Τὸ ἔργον αὐτὸ καλύπτει μεγάλας ἀσχημίας, τὰς ὁποίας οὔτε νὰ φαντασθῇ τις δύναται. Καὶ λέγω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τὴν 2 Νοεμβρίου 1893 ὑπεβλήθη ἀναφορὰ, διὰ τῆς ὁποίας ἐζητεῖτο τότε πίστωσις, ἀπέναντι ἄλλων χορηγηθεισῶν, ἐξ ἑνὸς ἑκατομυρίου, καὶ ἑτέρα ἐκ δύο ἑκατομμυρίων ἑπτακοσίων τεσσαράκοντα χιλιάδων, ἐζητεῖτο καὶ ἄλλη συμπληρωτικὴ ἐξ ἑκατὸν εἴκοσι χιλιάδων δραχμῶν. Ἡ αἰτιολογικὴ αὐτῆς ἔκθεσις παρεπέμφθη εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ τὸ Συμβούλιον τῶν δημοσίων ἔργων συνελθὸν ἐξέδωκεν ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐγνωμάτευσεν, ὅτι ὅλως ἀτελῶς τὰ ἔργα ἐξετελέσθησαν. Μετὰ ταῦτα πολλὰ ἐγένοντο καὶ πολλὰ ἐπῆλθον καὶ μέχρι σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν, ὅπως ὁμολογεῖ καὶ αὐτὴ ἡ συναφθεῖσα σύμβασις, νὰ περατωθῇ τὸ ἔργον, καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ μένῃ καθ’ ὁλοκληρίαν ἀτελές. Ἀλλὰ θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ δώσῃ μεγάλην προσοχὴν εἰς τὴν ἔκθεσιν ἑνὸς Ἀτὼν, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν ὁ πρῶτος ἐργολάβος. Ἡ ἔκθεσις αὕτη καταδεικνύει τὰς τελεσθείσας ἀσχημίας κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν ὅλων τῶν ἔργων, καὶ καταγγέλλει αὐτοὺς τοὺς μεγάλους καὶ σοφοὺς μηχανικοὺς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Ἐπίσης θὰ γνωρίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι μεταξὺ τῶν ὑλικῶν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου ὑπάρχουσι τροχιαὶ αὐτοῦ, αἱ ὁποῖαι παρηγγέλθησαν, δὲν ἠξεύρω διὰ τίνα λόγον, καὶ διὰ τῶν ὁποίων δύναται σχεδὸν νὰ κατασκευασθῇ δεύτερος σιδηρόδρομος τοιοῦτος. Τί ἐγένοντο αἱ τροχιαὶ αὗται, ποῦ μετεφέρθησαν καὶ ποῦ κεῖνται, ἀγνοῶ. Εἶναι ἀληθὲς ὅμως, ὅτι καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ ἀπαιτουμένου ποσοῦ μετεφέρθησαν καὶ ἐπληρώθησαν. Ἔρχομαι εἰς τὸ κύριον ζήτημα. Ἡ ὑποβληθεῖσα σύμβασις μετὰ τῆς νέας ἑταιρίας τροποποιεῖ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς–Πελοποννήσου. Ἀλλ’ ἐν τῇ νέᾳ συμβάσει καλὸν θὰ ἦτο νὰ ὡρίζοντο ἅπαντα, ὥστε ἡ νέα σύμβασις ν’ ἀποτελέσῃ τι αὐτοτελὲς καὶ πλῆρες, καθόσον εἰς ἐμὲ ἐγεννήθη εὐθὺς ἡ ἀπορία: ἰσχύει τὸ τιμολόγιον διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν ἐμπορευμάτων καὶ τῶν ζώων, τὸ περιεχόμενον εἰς τὸ Κεφάλαιον 2 τῆς συμβάσεως; Οὐδεὶς λόγος γίνεται ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ. Ἐφιστῶ σπουδαίως τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι διὰ τῆς ψηφίσεως τῆς συμβάσεως ταύτης δύνανται νὰ γεννηθῶσι μέγισται ἀπαιτήσεις εἰς τὴν ἑταιρίαν, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ εὑρεθῇ τὸ Δημόσιον περιπεπλεγμένον, καὶ οἱ πολῖται νὰ μὴ δικαιοῦνται νὰ χρησιμοποιήσωσι τὴν γραμμὴν ταύτην. Λέγω δὲ ταῦτα, διότι καὶ εἰς ἐμὲ αὐτὸν συνέβη νὰ ἔχω παράδειγμα σχετικόν. Διὰ τῆς συμβάσεως περὶ ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς–Πελοποννήσου ὁρίζεται τὸ τίμημα μεταφορᾶς κτλ. τῶν ζώων. Παρουσιάσθη εἰς ἐμὲ ἡ ἀνάγκη νὰ μεταφέρω τὸν ἵππον μου εἰς τὸ Ναύπλιον, καὶ μετέβην, ἵνα λάβω πληροφορίας εἰς τὸν σιδηρόδρομον’ μοὶ ἐζήτησαν 50 δραχμὰς, καὶ μοὶ ἐπαρουσίασαν κανονισμὸν, ὁρίζοντα τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἐγὼ μεταβαίνω εἰς τὴν οἰκίαν μου, λαμβάνω τὴν σύμβασιν, καὶ βλέπω ὅτι ἀπαίτησις τοιαύτη δὲν ἐστηρίζετο ἐπὶ τῆς συμβάσεως. Μεταβαίνω εἰς τὸν κ. Δούμαν, κάμνω εἰς αὐτὸν παραστάσεις, καὶ μοὶ ὑπόσχεται οὗτος, ὅτι θὰ ἐξετάσῃ καὶ θὰ διατάξῃ τὰ δέοντα, Ἡσυχάσας ἐγὼ, σπεύδω τὴν ἑπομένην ἡμέραν, ἐπειγόμενος νὰ ἀναχωρήσω εἰς Ναύπλιον, ἀλλ’ εἰς τὸν σταθμὸν τῶν Ἀθηνῶν ὑπεχρεώθην νὰ πληρώσω διὰ τὸν ἵππον μου τὰς 50 δραχμάς. Κατήγγειλα τὴν πρᾶξιν καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν ἐπὶ ἐκβιάσει, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν ἐνηργήθη ἡ καταγγελία μου...

§146ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πόσα ἐδικαιοῦτο νὰ εἰσπράξῃ ἡ Ἑταιρία;

§147Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐννέα δραχμάς... Ἀφοῦ δὲ εἰς ἐμὲ ἐφέρθησαν οὕτω, φαντάζομαι τί θὰ ὑποφέρουν ἕτεροι ἄνθρωποι, ἐντελῶς ἀδαεῖς. Δι’ αὐτὸ φρονῶ, ὅτι ἡ σύμβασις πρέπει νὰ ἦναι ὅσον τὸ δυνατὸν καθαρὰ καὶ ἀκριβής, διὰ νὰ γνωρίζῃ ὁ κόσμος ποίας ὑποχρεώσεις ἔχει. Ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ οὐδεὶς γίνεται λόγος περὶ τῆς μεταφορᾶς τῶν στρατιωτῶν καὶ τῶν ὑπαλλήλων. Μοὶ φαίνεται δὲ, ὅτι οἱ δικαστικοὶ ὑπάλληλοι καὶ οἱ τῆς χωροφυλακῆς καὶ ἄλλοι πρέπει νὰ ἔχωσι τὸ δικαίωμα τῆς δωρεὰν κυκλοφορίας διὰ τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν. Ἅπαντες δὲ οἱ Βουλευταὶ εἰς ὅλα τὰ μέρη ἔχουν αὐτὸ τὸ δικαίωμα, νὰ ταξειδεύωσι δωρεὰν διά τε τῶν σιδηροδρόμων καὶ τῶν ἀτμοπλοϊκῶν ἑταιριῶν. Ἔχει δὲ σκοπὸν ἡ εὐκολία αὕτη ὡς πρὸς τοὺς Βουλευτάς, ὅπως οὗτοι δύνωνται νὰ ἐπισκέπτωνται καὶ τὰς ἄλλας ἐπαρχίας τοῦ Κράτους καὶ ἐξετάζωσι τὰς ἀνάγκας αὐτῶν, τὰ ἐν αὐταῖς τελούμενα ἔργα, τὰς φυλακὰς, τὰ δικαστήρια κτλ. Παρ’ ἡμῖν οὐδεμία φωνὴ τοιαύτη ἠγέρθη, ἂν καὶ καθ’ ἑκάστην ψηφίζομεν συμβάσεις, ὑπὲρ τοιούτου προνομίου τῶν Βουλευτῶν. Ἤδη φρονῶ, ὅτι ἐν τῇ προκειμένῃ συμβάσει πρέπει νὰ τεθῇ ἡ τροπολογία αὕτη, ὡς ἀρχὴ καλή. Ἐν Ρώμῃ, πρὸ τριετίας, εἰς τὸ Διεθνὲς Συνέδριον, συνηντήθην μετὰ φίλων Γάλλων Βουλευτῶν, καὶ ἐρωτήσας ἔμαθον παρ’ αὐτῶν καὶ παρά τινος γερουσιαστοῦ, ὅτι ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ταξειδεύωσι δωρεὰν εἰς ὅλους τοὺς σιδηροδρόμους τῆς Γαλλίας, πληρόνοντες μόνον ἑκατὸν φράγκα κατ’ ἔτος, καὶ δύνανται διὰ τοῦ διακριτικοῦ μεταλλίου, τὸ ὁποῖον παρουσιάζουσι, νὰ ταξειδεύωσιν ὁπουδήποτε. Οἱ δὲ στρατιωτικοὶ ἐν Ἰταλίᾳ δὲν πληρόνουσι τίποτε, ἀλλ’ ἐκδίδουν εἶδος συναλλαγμάτων κατὰ τύπον διατεταγμένον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ καταλλήλως περὶ ὅλων τῶν θεμάτων τούτων. Ἐν τῇ περὶ ἧς πρόκειται συμβάσει μεταξὺ Δημοσίου καὶ Ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ὑπάρχει μία διάταξις περὶ χιλιομετρικῆς ἀποζημιώσεως· τὴν διάταξιν τῆς χιλιομετρικῆς ἀποζημιώσεως τὴν ἐκανόνισαν, ἀντιγράψαντες παράγραφόν τινα τῆς προηγουμένης συμβάσεως, ὅτε ὁ σιδηρόδρομος δὲν εἶχε συντελεσθῆ, καὶ ὡρίζοντο ὡς σημεῖα τῆς καταμετρήσεως τὰ κέντρα τῶν σταθμῶν τῆς ἀναχωρήσεως καὶ τῆς ἀφίξεως· σήμερον ὅμως ἡ γραμμὴ εἶναι τετελεσμένη, καί, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τὸ ὅλον μῆκος τῆς γραμμῆς ἀνέρχεται εἰς 23 χιλιόμετρα, ἀφοῦ δὲ τὸ μῆκος εἶναι 23 χιλιόμετρα, πρὸς 4 δραχ. τὸ χιλιόμετρον, πρέπει νὰ λαμβάνῃ 92,000 δραχμὰς ἐτησίως, καὶ ὅμως ἐν τῷ ἄρθρῳ τῆς συμβάσεως εἶναι ἀναγεγραμμένον ποσὸν 100,000 δραχμῶν, καὶ τὰς πλεοναζούσας ἐξ αὐτῆς τῆς ἀποζημιώσεως δραχμὰς θὰ τὰς διανέμῃ ἐξ ἴσου ἡ Ἑταιρία μετὰ τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ ἡμερήσιαι εἰσπράξεις νὰ ὦσι τοιαῦται, ὥστε νὰ καλύπτωσι τὰς 270 ἢ 300 δραχμάς, αἱ ὁποῖαι ὡς ἔγγιστα ἀπαιτοῦνται καθ’ ἡμέραν, καὶ τοῦτο, διότι ὁ χωρικὸς τῶν Καλαβρύτων δὲν εὑρίσκεται εἰς ἄμεσον ἐπικοινωνίαν μετὰ τῆς Αἰγιαλείας, ὅσον μετὰ τῆς Ἀχαΐας, ἡ δὲ ἁμαξιτὸς, ἡ συνδέουσα τὰς Πάτρας μετὰ τῶν Καλαβρύτων, θὰ εὑρίσκηται πάντοτε ἐν μεγαλειτέρᾳ κυκλοφορίᾳ, παρὰ ὁ δρόμος αὐτός, ὁ ὁποῖος παρουσιάζει—ἂς τὸ εἴπω ἀκόμη μίαν φορὰν—οὐκ ὀλίγους κινδύνους. Καὶ ὅταν ἔλεγον πρὸ τινων ἡμερῶν εἰς τὸν νῦν ἀπουσιάζοντα βουλευτὴν ἐκ Καλαβρύτων κ. Πετιμεζᾶν, ὅτι ὁ δρόμος δὲν εἶναι τετελεσμένος, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς πρέπει νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν καὶ νὰ μελετήσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα, πρὶν δώσῃ εἰς ἐκμετάλλευσιν τὸν σιδηρόδρομον, ἐνόμισεν ὅτι ἐγὼ ἀνθιστάμην, ἡ σύμβασις ὅμως σήμερον βεβαιοῖ ὅτι, ὅ,τι ἔλεγον ἐγὼ προχθές, εἶναι ἀληθές, διότι οὔτε μετὰ τρεῖς μῆνας δὲν θὰ ἦναι ἕτοιμος εἰς παράδοσιν καὶ χρῆσιν. Ἐν τῇ διατάξει τῆς χιλιομετρικῆς ἀποζημιώσεως μένει τι κενόν, τὸ ὁποῖον δύναται ἡ Ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου νὰ ἐκμεταλλευθῇ, καθόσον, ἐὰν τὰ εἰσοδήματα δὲν θέλωσιν ἐπαρκέσει, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ ἐκ τῶν πλεονασμάτων, ἀλλὰ πλεονάσματα δὲν θὰ ἔχωμεν, ἰδίως δὲ πολὺ περισσότερον κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη· τὴν χιλιομετρικὴν ἀποζημίωσιν τότε ποῖος θὰ τὴν πληρώσῃ; Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν τὰ ἐτήσια εἰσοδήματα δὲν φθάσουν τὸ ποσὸν τῶν 92,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ὡς ἔγγιστα δικαιοῦται ἡ ἑταιρία νὰ λάβῃ, τὸ πρὸς συμπλήρωσιν ποσὸν τίς θὰ πληρώσῃ; π. χ. ἔχει 20,000 δραχμὰς μόνον ἐτήσια εἰσοδήματα· τὸ Κράτος θὰ πληρόνῃ 92,000 διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῆς ἐπαρχίας ταύτης;

§148ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ προτελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου 4 τῆς συμβάσεως τὸ λέγει.

§149Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Τί λέγει;

§150ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐν ᾗ ὅμως περιπτώσει αἱ ἀκαθάριστοι εἰσπράξεις ὦσιν ἐλάσσονες τῶν 4,000 δρ. ἢ τὸ εἰς τὴν Ἑταιρίαν δυνάμει τοῦ ἄνω τύπου ἀναλογοῦν μερίδιον, ἐπαυξανόμενον καὶ διὰ τοῦ τῷ Δημοσίῳ ἀνήκοντος, δὲν καλύπτῃ τὰς ὡς ἄνω ἐκ δρ. 100,000 δαπάνας ἐκμεταλλεύσεως διὰ μίαν ἢ πλειοτέρας χρήσεις, τὸ ἔλλειμμα θὰ μένῃ ὁριστικῶς εἰς βάρος τῆς Ἑταιρίας, ἐκκαθαριζομένου εἰς τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους τοῦ λογαριασμοῦ.»

§151Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Καὶ ἀπὸ ποῦ θὰ τὸ δώσῃ;

§152ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ μένῃ εἰς βάρος της.

§153Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν εἶναι σαφὲς τοῦτο, διότι τὸ Δημόσιον ὑπόσχεται 4,000 δραχμὰς κατὰ χιλιόμετρον.

§154ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν τὰς ὑπόσχεται.

§155Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐκ τῶν εἰσοδημάτων· ἀλλ’ ἡ ἑταιρία θὰ λαμβάνῃ ἐκ τοῦ ἀποθέματος.

§156ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκ τοῦ περισσεύματος.

§157Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ, εἰ δυνατόν, μία διασάφησις, ὥστε νὰ μὴ μένῃ ἀμφιβολία.

§158Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ τέλος τῆς προτελευταίας § τοῦ ἄρθρου 4 λέγεται: «τὸ ἔλλειμμα θὰ μένῃ ὁριστικῶς εἰς βάρος τῆς Ἑταιρίας.»

§159Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐὰν φρονῆτε ὅτι εἶναι ἐπαρκὲς, δὲν ἔχω νὰ εἴπω τι, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἡ χιλιομετρικὴ ἀπόστασις.

§160ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μίαν ἐξήγησιν θὰ ζητήσω. Εἰς τὴν προτελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 2 ὁρίζεται, ὅτι «ἡ Ἑταιρία θέλει ἐκτελέσει ἐπίσης διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου θολωτὴν στοὰν, μήκους 82 μέτρων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγκριθέντων διαγραμμάτων.» Προηγουμένως ὁρίζεται, ὅτι τὸ Δημόσιον θὰ δαπανήσῃ 57,430 δραχμὰς δι’ ἁπάσας τὰς ὑπολειπομένας ἔτι ἐργασίας, αἵτινες ἐθεωρήθησαν ἀπὸ κοινοῦ ἀναγκαῖαι διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἔργων τῆς γραμμῆς καὶ τῶν οἰκοδομῶν. Περιλαμβάνεται εἰς ταύτας καὶ ἡ θολωτὴ στοὰ μήκους 82 μέτρων;

§161Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ δαπάνη τῆς στοᾶς ταύτης ὑπελογίσθη εἰς 47,998 δραχμάς· πλὴν τούτου εἶναι ἡ ἐργασία, περὶ ἧς ἀναφέρει ἡ σύμβασις ἐν ἄρθρῳ 2, δι’ ἣν ὑπελογίσθησαν δραχ. 57,430. Ὥστε τὸ ὅλον ἀνέρχεται εἰς δρ. 105,430.

§162ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπελογίσθη ἁπλῶς, ἢ ἀπεδέχθη ἡ ἑταιρία τὴν κατασκευήν;

§163Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ Δημόσιον θέλει καταβάλει τὰ χρήματα, καὶ ἡ ἑταιρία θέλει ἐκτελέσει τὰς ἐργασίας διὰ τῶν χρημάτων.

§164ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατ’ ἀποκοπήν;

§165Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§166ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλ’ ἐν τῇ συμβάσει δὲν ἀναφέρεται, ὅτι ἀναδέχεται τὴν ὑποχρέωσιν αὐτήν.

§167Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν ἄρθρῳ 2 τῆς συμβάσεως λέγεται: «...ἀναλαμβάνει δὲ καὶ ὑποχρεοῦται νὰ ἐκτελέσῃ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ διαρκούσης αὐτῆς, ἁπάσας τὰς ὑπολειπομένας ἔτι ἐργασίας, αἵτινες ἐθεωρήθησαν ἀπὸ κοινοῦ ἀναγκαῖαι διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἔργων τῆς γραμμῆς καὶ τῶν οἰκοδομῶν.»

§168ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ποσὸν τῶν 57,430 δραχ. ἀναφέρεται εἰς τὰς ἐργασίας ταύτας.

§169Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰς ὁποίας ἡ ἑταιρία ἀναλαμβάνει νὰ ἐκτελέσῃ.

§170ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρόκειται ἡ ἑταιρία νὰ ἐκτελέσῃ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου θολωτὴν στοὰν μήκους 82 μέτρων. Ἡ παρατήρησίς μου αὕτη ἔχει τὸν ἑξῆς λόγον, τὸν λόγον διὰ τὸν ὁποῖον ὑπεβάλομεν πολλὰς παρατηρήσεις, ὅτε κατὰ πρῶτον ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων. Καὶ τότε παριστάνετο, ὅτι σιδηρόδρομος οὗτος θὰ κατασκευασθῇ διὰ δαπάνης 800 ἢ 900 χιλιάδων δραχμῶν, πάντες δὲ παρετηρήσαμεν, ὅτι ὑπάρχει πλάνη. Καὶ ἐνταῦθα βλέπομεν τοιοῦτόν τι, ὅτι ὁρίζεται ἡ κατασκευὴ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου τῆς θολωτῆς στοᾶς τῶν 82 μέτρων, χωρὶς νὰ ὁρίζηται, ὅτι ἡ ἑταιρία ἀναδέχεται ὑπὸ ἰδίαν της εὐθύνην τὴν κατασκευὴν τῆς θολωτῆς ταύτης στοᾶς ἐπὶ τῇ καταβολῇ τῆς δαπάνης τῶν 47,998 δραχμῶν, αἵτινες προϋπελογίσθησαν. Φοβοῦμαι μήπως κακοὶ ὑπολογισμοὶ ἀναβιβάσωσι τὴν δαπάνην τῆς στοᾶς ταύτης εἰς ποσὸν πολὺ ἀνώτερον. Ἡ κατασκευὴ στοᾶς 82 μέτρων, μολονότι δὲν γνωρίζω τίνος εἴδους στοὰ εἶναι αὕτη, ἀλλ’ οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι, μοὶ φαίνεται ὅτι θὰ προκαλέσῃ δαπάνην ἀνωτέραν. Ἐὰν λοιπὸν τὸ Δημόσιον θέλῃ ὡρισμένως νὰ μὴ ἀναδεχθῇ τὴν ἀόριστον καὶ μὴ προσδιωρισμένην δαπάνην, τοῦτο πρέπει σαφῶς νὰ καθορισθῇ.

§171Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἰδού. Ἐν τέλει τῆς αʹ § τοῦ ἄρθρου 2 τῆς συμβάσεως ἀναφέρεται (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑταιρία θέλει ἐκτελέσει ἐπίσης διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου θολωτὴν στοὰν μήκους 82 μέτρων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγκριθέντων διαγραμμάτων»· ὁ δὲ προϋπολογισμὸς τῆς στοᾶς προσδιορίζεται εἰς δραχμὰς 47,998.

§172ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ εὑρίσκω.

§173Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀναφέρεται (ἀναγινώσκει): «Ἡ δαπάνη τῆς στοᾶς ταύτης, ἥτις δὲν εἶχε συμπεριληφθῆ εἰς τὸν ἀρχικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ σιδηροδρόμου, προϋπελογίσθη εἰς 47,998 δραχμάς.»

§174ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο λέγεται ἐν τῇ ἐκθέσει.

§175Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§176ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὥστε εἶναι δύο διακεκριμένα ποσά;

§177Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§178ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ὑποχρέωσις τῆς ταιρίας νὰ ἐκτελέσῃ αὐτὴν ἐπὶ τῇ τιμῇ τῶν 47,908 δραχμῶν. Ἐνδέχεται ἡ στοὰ αὕτη νὰ στοιχίζῃ 500,000 δραχμῶν· τὸ Δημόσιον ὑποχρεοῦται νὰ καταβάλῃ τὸ ποσὸν τοῦτο; Ἡ ἔκθεσις δὲν ὑποχρεοῖ τὴν ἑταιρίαν. Ἔχομεν πολλὰ τοιαῦτα παραδείγματα προηγούμενα, τὰ ὁποῖα ἐπέβαλον πολλὰς δαπάνας εἰς τὸ Δημόσιον.

§179Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἐγράφη, εἶναι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον προϋπελογίσθη διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς στοᾶς, οὐδὲν ἄλλο· ἡ ἔκθεσις ὅμως ἀναφέρει ῥητῶς (ἀναγινώσκει): «Οὕτως ἀπεδέχθημεν, ὅπως ἐκτελεσθῶσιν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας ἔργα ἀπαιτοῦντα δαπάνην 57,430 δραχμῶν, προσέτι δέ, ὅπως κατασκευασθῇ ὑπὸ τῆς αὐτῆς ἑταιρίας διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου εἴς τι κρημνῶδες σημεῖον μεταξὺ χιλιομέτρων 6,700–6,850, θολωτὴ στοὰ ἄνωθεν τῆς γραμμῆς, πρὸς προφύλαξιν αὐτῆς καὶ τῶν διερχομένων ἁμαξοστοιχιῶν ἀπὸ τῶν εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο καταπιπτόντων βράχων. Ἡ δαπάνη τῆς στοᾶς ταύτης, ἥτις δὲν εἶχε συμπεριληφθῆ εἰς τὸν ἀρχικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ σιδηροδρόμου, προϋπελογίσθη εἰς 47,998 δραχμάς.» Φαίνεται λοιπὸν ἐκ τῆς ἐκθέσεως ταύτης, ὅτι ὑπάρχει συμπεφωνημένον μετὰ τῆς ἑταιρίας νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τῆς στοᾶς ταύτης.

§180ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν τῇ συμβάσει δὲν ὑπῆρχε.

§181Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ τεθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξις τοιαύτη.

§182ΡΑΛΛΗΣ. Κατ’ ἀποκοπὴν, νὰ προστεθῇ.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μοὶ φαίνεται περιττὸν, διότι εἶναι τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ πληρωμὴ τῶν ἔργων, ἀνερχομένη εἰς 105,430 δραχμάς...»

§184Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, εἶναι καθαρόν.

§185ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὑποχρέωσις τῆς ἑταιρίας νὰ κατασκευάσῃ τὴν θολωτὴν στοάν.

§186Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ ποσὸν θέλει πληρωθῆ πρὸς τοῦτο. Ἡ ἑταιρία ἀναλαμβάνει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκτελέσῃ καὶ τὴν θολωτὴν στοὰν, περὶ ἧς ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τῆς συμβάσεως γίνεται λόγος, τῆς ὁποίας δὲ ἡ δαπάνη προϋπελογίσθη εἰς 47,998 δραχμάς.

§187ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ τὸ «προϋπελογίσθη» δὲν ἀσφαλίζεται τὸ Δημόσιον, ἐὰν ἡ δαπάνη ὑπερβῇ τὴν προϋπολογισθεῖσαν.

§188Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι εἶναι εὐκρινέστατον. Ἡ ἑταιρία ἀναλαμβάνει νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐργασίαν ταύτην.

§189ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω. Ἐὰν λοιπὸν ἡ ἑταιρία δὲν ἀναλάβῃ αὐτὴν τὴν ὑποχρέωσιν, δὲν θὰ κυρωθῇ ἡ σύμβασις.

§190Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§191ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ μία ἄλλην πληροφορίαν περὶ τοῦ Βουραϊκοῦ ποταμοῦ. Εἰς τὴν ἑταιρίαν δίδεται ὄχι παραχώρησις μετ’ ἀντιστοίχου τινὸς ὑποχρεώσεως, ἀλλὰ δίδεται ἓν εἶδος ἐπιλογῆς (option), δηλ. τὸ δικαίωμα ἐπιλογῆς, ἐὰν ἐντὸς δεκαετίας θέλῃ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὰ ὕδατα ταῦτα τοῦ Βουραϊκοῦ ποταμοῦ. Ἐντὸς δὲ τῆς δεκαετίας ταύτης τὸ Δημόσιον ἀπαγορεύει εἰς ἑαυτὸ πᾶσαν ἄλλην χρησιμοποίησιν. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν γνωρίζω τὴν ἀξίαν καὶ τὴν σημασίαν τοῦ χειμάῤῥου τούτου ἢ ποταμοῦ, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς ὅτι ἐζήτησε τὴν ἐκχώρησιν τῆς χρησιμοποιήσεώς του ἡ ἑταιρία, μοὶ δίδει τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι πρόκειται περὶ δυνάμεως ὑδραυλικῆς, ἐχούσης ἀξίαν καὶ σημασίαν, ἀφοῦ μάλιστα πρόκειται διὰ τῆς δυνάμεως ταύτης νὰ παραχθῇ ἠλεκτρικὸν φῶς, τὸ ὁποῖον νὰ φωτίσῃ καὶ πόλεις ἀκόμη καὶ τὸν δρόμον ἐκεῖνον. Ὑποθέτω ὅτι θὰ πρόκειται περὶ σπουδαίας δυνάμεως. Ἐὰν λοιπὸν πράγματι ἦναι σπουδαία ἡ δύναμις τῶν ὑδάτων τοῦ Βουραϊκοῦ ποταμοῦ, νομίζω ὅτι πρέπει καὶ ἡ ἑταιρία νὰ μὴ ἀφεθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν ἐλευθέρα, ἐὰν ἐντὸς δεκαετίας θέλῃ νὰ χρησιμοποιήσῃ ἢ μὴ τὴν δύναμιν ταύτην, ὅπως συνήθως γίνεται εἰς τὰς χάριν κερδοσκοπίας ἐκχωρουμένας ἐπιχειρήσεις, ἀλλὰ νὰ ἀναλάβῃ ὑποχρέωσίν τινα, ὅπως ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας ποιήσηται ἔναρξιν τῶν ἔργων.

§192Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει ὁ ὅρος (ἀναγινώσκει): «Δύναται ὅμως τὸ Δημόσιον νὰ διαθέσῃ ἐλευθέρως καὶ ἄλλως τὰ ὕδατα, ἐφ’ ὅσον δὲν παραβλάπτονται αἱ ἐγκαταστάσεις τῆς ἑταιρίας, καὶ τοῦτο μετὰ παρέλευσιν δεκαετίας ἀπὸ τῆς διὰ νόμου κυρώσεως τῆς παρούσης συμβάσεως. Ἐκπίπτει δὲ ἡ ἑταιρία τῆς παραχωρήσεως ταύτης τῆς χρήσεως τῶν ὑδάτων, ἐὰν δὲν ποιήσηται ἔναρξιν τῆς ἐγκαταστάσεως συμφώνως πρὸς τ’ ἀνωτέρω, ἢ δὲν περαιώσῃ ταύτην ἐντὸς τῆς ἄνω δεκαετοῦς προθεσμίας.» Τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον παραχωρεῖται εἰς τὴν ἑταιρίαν, τῆς ἐκμεταλλεύσεως, οὕτως εἰπεῖν, τῶν ὑδάτων τοῦ Βουραϊκοῦ ποταμοῦ, προώρισται μόνον ἢ νὰ παραγάγῃ κίνησιν, ἢ νὰ παραγάγῃ ἠλεκτρικὸν φῶς· ἀλλ’ ἐὰν παραγάγῃ κίνησιν ἡ ἑταιρία, βεβαίως ἡ ἑταιρία θέλει πορισθῆ ὠφέλειάν τινα, ἀλλ’ αὕτη δὲν εἶναι ὠφέλεια, ἀντὶ τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν ἀντισήκωμα, πρῶτον διότι εἶναι ἀπίθανος, δεύτερον διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσδιορισθῇ. Ἐὰν ὅμως ἤθελεν ὠφεληθῆ ἡ ἑταιρία, τὸ κέρδος εἶναι κοινωνικὸν. Διατὶ λοιπὸν νὰ στερήσωμεν αὐτὴν τὸ μέσον τοῦ νὰ ὠφεληθῇ; Ἡ δὲ παραγωγὴ τοῦ ἠλεκτρικοῦ φωτὸς εἶναι βελτίωσις, ἡ ὁποία χρησιμεύει καὶ εἰς τὰς περιοίκους πόλεις. Ἀλλ’ ἐξετάσατε τὰς περιοίκους πόλεις, τὴν πόλιν τοῦ Αἰγίου ἢ τὴν πόλιν τῶν Καλαβρύτων ἢ ἄλλην τινὰ πόλιν, κειμένην πλησίον, ἵνα κατανοήσητε πόσον εἶναι τὸ κέρδος τὸ παραχθησόμενον ἐκ τοῦ φωτισμοῦ τῶν πόλεων τούτων, ἀντὶ τοῦ ὁποίου πρέπει νὰ ζητήσωμεν καὶ ἡμεῖς ἀντισήκωμα.

§193ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν λέγω ὅτι πρέπει νὰ ζητήσωμεν ἀντισήκωμα, μήτε νομίζω, ὅτι εἰς τοιαύτας ἐπιχειρήσεις τὸ Δημόσιον ἔχει συμφέρον νὰ ζητῇ ἀντισηκώματα. Εἶπον ὅτι τὴν χρησιμότητα τῶν ὑδάτων τοῦ ποταμοῦ τούτου, ἐὰν πράγματι ὑπάρχῃ χρησιμότης, δὲν πρέπει νὰ τὴν ἀφήσωμεν εἰς τὴν ἐπιλογὴν μιᾶς ἑταιρίας· ἐὰν θέλῃ, ὅταν θέλῃ καὶ ὅπως θέλῃ νὰ τὴν χρησιμοποιήσῃ. Ἀφοῦ παραχωροῦμεν ὠφελείας, πρέπει νὰ ζητήσωμεν ὡς ἀντισήκωμα τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου.

§194Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐπεσκέφθητε τὰ μέρη ἐκεῖνα, διὰ νὰ ἴδητε, ἐὰν δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ ἡ δύναμις τῶν ὑδάτων αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ὑπολαμβάνετε. Ὑπάρχει δύναμις ὑδάτων εἰς ἕτερα μέρη τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐν Πελοποννήσῳ, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχουσι πιθανότητες, ὅτι δύναται ἐξ αὐτῶν νὰ παραχθῇ κέρδος. Ἐγὼ ἐζήτησα νὰ ἐπιτύχω κέρδος τί ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ οὐδὲν ἠδυνήθην νὰ ἐπιτύχω.

§195ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἠμπορεῖ νὰ παραγάγῃ ἠλεκτρισμὸν διὰ φωτισμὸν παραδείγματος χάριν.

§196ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ νὰ φωτίσῃ τὸ Μέγα Σπήλαιον!

§197ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ἡ δύναμις τῶν ὑδάτων καί ἄμεσος τούτων χρησιμοποίησις εἶναι δυνατὴ διὰ τὰ μέρη τὰ πλησίον τοῦ σιδηροδρόμου. Ἀλλὰ κατὰ τὴν μεταβίβασιν εἰς ἀπόστασιν μεγαλειτέραν ἐπέρχεται ἀπώλεια τῆς δυνάμεως, εἶναι δὲ καὶ λίαν δαπανηρὰ ἡ μεταβίβασις. Ἡ ἑταιρία δύναται νὰ κάμῃ δοκιμὰς, ἐὰν ἠμπορῇ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν δύναμιν τῶν ὑδάτων μόνον πρὸς κίνησιν τοῦ συρμοῦ. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2, ὡς ἔχουσι).

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει καὶ τρίτον ἄρθρον, προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 3. Ἡ ἑταιρία θέλει ἐκτελέσει καὶ τὴν θολωτὴν στοὰν, περὶ ἧς ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 τῆς συμβάσεως γίγνεται λόγος, τῆς ὁποίας δὲ ἡ δαπάνη προϋπελογίσθη εἰς δραχμὰς 47,998.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὑπάρχει καὶ τέταρτον ἄρθρον, προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ κ. Ν. Σχινᾶ καὶ ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 4. Ἅπαντες οἱ Βουλευταὶ ταξειδεύουσι δωρεὰν καὶ εἰς πρώτην θέσιν διὰ τοῦ ἐν λόγῳ σιδηροδρόμου, οἱ δὲ στρατιωτικοί, ὁπωσδήποτε ταξειδεύοντες, πληρόνουσι τὸ ¼ τῶν κεκανονισμένων ναύλων.»

§199ΚΥΡΙΑΚΟΥΛΗΣ Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Νομίζω ὅτι ἡ γνώμη τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βόλου Βουλευτοῦ, νὰ ταξειδεύουν οἱ κ. Βουλευταὶ δωρεὰν, δὲν εἶναι παράδοξος, διότι καὶ ἀλλαχοῦ γίνεται τοῦτο. Ἀλλὰ ἐν τῇ προκειμένῃ συμβάσει τοῦτο δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν, καὶ συνεπῶς τὸ Δημόσιον θὰ ὑποχρεωθῇ νὰ πληρώσῃ ἀποζημιώσεις εἰς τὴν ἑταιρίαν, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον τώρα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ. Εἰς ἄλλας συμβάσεις θέλομεν λάβει ὑπ’ ὄψει τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω, δὲν εἶναι παράδοξος.

§200Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὅτε συνήφθη ἡ σύμβασις τοῦ ὑπογείου σιδηροδρόμου, ἐγεννήθη ἡ ἀπαίτησις παρὰ πολλῶν Βουλευτῶν, καὶ ἰδίως τῶν τῆς Ἀττικῆς, τῆς διατηρήσεως τοῦ σταθμοῦ Θησείου, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐγένετο, μολονότι ἐτέθη εἰς τὴν σύμβασιν τοιαύτη ὑποχρέωσις τῆς ἑταιρίας καὶ μολονότι ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δεκάκις μέχρι τοῦδε. Διατὶ σήμερον, πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως, νὰ μὴ τεθῇ εἰς τὴν σύμβασιν, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προσθέσῃ ἢ νὰ ἀφαιρέσῃ;

§201Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ ἀποῤῥίψῃ σύμβασιν, ἢ νὰ παραδεχθῇ αὐτὴν, ἀλλὰ δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως. Ἡ σύμβασις συνωμολογήθη, καὶ δὲν περιελήφθη ἐν αὐτῇ ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν προτείνετε. Ἐὰν ἤθελε περιληφθῆ, ἤθελε ζητήσει ἡ ἑταιρία βεβαίως ἀποζημίωσιν ὡρισμένην. Ὀφείλω μάλιστα νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη δὲν εἶναι καὶ ἐντελῶς ἀμφοτεροβαρὴς, διότι ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ σιδηροδρόμου Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων δὲν εἶναι ἐπιχείρησις ἐπικερδής. Ἐὰν ἡ ἑταιρία δὲν ἐδέχετο τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ, τὸ Δημόσιον ἤθελεν εὑρεθῆ ἐν μεγάλῃ στενοχωρίᾳ· καὶ λέγω τοῦτο, διότι εἶναι ἀλήθεια, ἂν καὶ ἴσως δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ εἴπω. Ἐὰν ἡ ἑταιρία δὲν ἀνελάμβανε τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἤθελεν ὑποβάλει τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰς ζημίαν κατ’ ἔτος 150,000 δραχμῶν ἴσως. Ἑπομένως αἱ διαπραγματεύσεις ἐγίγνοντο μετὰ τοῦ πόθου νὰ συναινέσῃ ἡ ἑταιρία νὰ δεχθῇ τὴν σύμβασιν. Τώρα προτείνεται νέα αὔξησις τῶν βαρῶν, ἡ δ’ ἑταιρία θέλει ἀντιτείνει εὐλόγως, ζητοῦσα ἀντὶ τοῦ προτεινομένου βάρους ἑτέραν ἀποζημίωσιν. Ἡ δαπάνη δὲ αὕτη ἤθελε γενῆ ἴσως ἄνευ μεγάλης εὐκολίας, διότι οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους λειτουργεῖ ἡ γραμὴ αὕτη, μόλις ἤθελον καταστήσει δυνατὸν νὰ κινῶνται μία ἢ δύο ἅμαξαι καὶ δὶς τῆς ἡμέρας. Ἑπομένως εἰς τὰς δύο αὐτὰς ἁμάξας θὰ ἦτο δύσκολον νὰ ζητήσωμεν παραχωρήσεις. Ἐὰν ἠθέλομεν συνομολογήσει συμβάσεις μὲ ἄλλας ἑταιρίας, ἐὰν ἐπρόκειτο σήμερον νὰ συνομολογήσωμεν τὴν σύμβασιν μετὰ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Πελοποννήσου, ἠδυνάμεθα βεβαίως νὰ ζητήσωμεν τὴν franchise αὐτὴν, τὴν ἀτέλειαν αὐτὴν τῆς διαβάσεως τῶν κ. Βουλευτῶν. Ἀλλὰ ἡ σύμβασις ἐκείνη εἶναι συνωμολογημένη, εἶναι δὲ ἡ κυριωτέρα καὶ ἡ μεγαλειτέρα γραμμὴ καὶ χρησιμωτέρα ἴσως διὰ τοὺς κ. Βουλευτάς. Ἡ γραμμὴ Πειραιῶς–Λαρίσης δὲν συνετελέσθη. Ἂς ἐλπίσωμεν ὅτι θέλει συντελεσθῆ καὶ ὅτι θέλει κατορθωθῆ ἡ σύμβασις τῆς ἐκμεταλλεύσεως, καὶ τότε νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀτέλειαν τῶν κ. Βουλευτῶν. Ἡ γραμμὴ Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων εὑρίσκεται ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ὥστε παρακαλῶ νὰ μὴ ἐπιμένητε εἰς τὴν πρότασιν αὐτὴν, διὰ νὰ μὴ ματαιωθῇ ἡ ἐκμετάλλευσις τῆς γραμμῆς ταύτης.

§202Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Πιστεύω ὅτι ἡ ἑταιρία θὰ δεχθῇ εὐχαρίστως, διότι ἡ ἑταιρία, διὰ νὰ μεταβῶσιν οἱ κ. Βουλευταὶ εἰς τὴν γραμμὴν αὐτὴν θὰ κερδήσῃ, διότι, διὰ νὰ φθάσουν ἕως ἐκεῖ, θὰ πληρώσουν.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Σχινᾶ προτεινόμενον ἄρθρον 4 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§204ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Παρεδέχθη.

§205ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἐνεργήσῃ, ὥστε ἡ ἑταιρία νὰ παραχωρήσῃ ὡρισμένον τινὰ ἀριθμὸν θέσεων διὰ τοὺς κ. Βουλευτὰς, τοὺς ἐπιθυμοῦντας νὰ ταξειδεύωσι δι’ αὐτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου.

§206ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῆς ἀπὸ 17 Δεκεμβρίου 1891 συμβάσεως περὶ κατασκευῆς τοῦ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσι μήπω συντελεσθέντος τμήματος τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν καὶ περὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς ὅλης γραμμῆς.

§207ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχομεν μίαν ἐκκρεμῆ συζήτησιν, ἥτις συνδέεται μὲ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ μὲ τὸ ἀκολούθως ἐρχόμενον νομοσχέδιον. Εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εὑρίσκω ὅτι ἀφῃρέθη πᾶσα ἐξασφάλισις καὶ ἐγγύησις περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ τμήματος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῇ, διότι κατὰ τὴν προηγουμένην σύμβασιν ἡ ἑταιρία ὤφειλε νὰ κατασκευάσῃ τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο τῆς γραμμῆς καὶ νὰ λαμβάνῃ τὴν ἐπιχορήγησιν τῶν 3,200,000 δραχμῶν εἰς πέντε δόσεις, ἀναλόγως τῆς ἐκτελέσεως ἑκάστου τμήματος. Σήμερον ἡ ἑταιρία δὲν πρόκειται πλέον νὰ ἐκτελέσῃ οὐδὲν ἔργον διὰ τῶν ἰδίων της χρημάτων, ἀλλὰ πρόκειται ὁλόκληρον τὸ ποσὸν αὐτὸ νὰ τὸ χρησιμοποιήσῃ, ὅπως κατασκευάσῃ τὸ πρῶτον μέρος καὶ ἀκολούθως νὰ καταθέσῃ ἡ ἰδία τὸ ἀπαιτούμενον κεφάλαιον διὰ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἔργου. Ἐκτὸς δὲ τούτου, καὶ ἡ ἐγγύησις τῶν 300,000 δραχμῶν, ἥτις ὑπῆρχεν εἰς τὴν πρώτην σύμβασιν, δὲν ὑπάρχει πλέον. Δὲν θέλω νὰ ἐπικρίνω, ἀλλὰ θέλω μόνον νὰ δείξω τὰς ἀτελείας τῆς συμβάσεως. Ἐὰν συνδέσωμεν αὐτὸ μὲ τὸ ἑπόμενον νομοσχέδιον, ὡς ἐν ἄλλῃ συζητήσει ἐλέχθη ὅτι συνδέεται ἀδιαῤῥήκτως, δυνάμεθα ἆρά γε νὰ ἔχωμεν πλήρη τὴν ἀσφάλειαν τῆς ἐκτελέσεως τοῦ τμήματος Τριπόλεως–Διαβολίτσι;

§208Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν παλαιὰν σύμβασιν, τὴν συνομολογηθεῖσαν κατὰ τὸ 1892, ἡ ἑταιρία ὤφειλε νὰ καταθέσῃ ἐγγύησιν 300 χιλιάδων δραχμῶν. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω, εἶναι, ὅτι ἡ ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Πελοποννήσου δὲν δύναται νὰ καταθέσῃ εἰς χρήματα 300 χιλιάδας δραχμῶν· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ μὴ ἐπιμένωμεν ζητοῦντες ἐγγύησιν χρηματικὴν, ἀλλὰ νὰ ζητήσωμεν ἄλλην τινὰ ἐγγύησιν. Ἡ ἐγγύησις, ἥτις παραχωρεῖται ὑπὸ τῆς ἑταιρίας, ἀναγράφεται ἐν τῇ συμβάσει καὶ ἐξετιμήθη ὑπὸ τοῦ γραφείου τῶν δημοσίων ἔργων, καθ’ ἣν ἔχω ἐπίσημον σημείωσιν, ὑπογεγραμμένην ὑπὸ τοῦ κ. Τριανταφυλλίδου, τμηματάρχου τοῦ τμήματος τῶν σιδηροδρόμων. Τὸ ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον παραχωρεῖται ὑπὸ τῆς ἑταιρίας ἀντὶ ἐγγυήσεως χρηματικῆς, ἀνέρχεται εἰς ἀξίαν 240,000 φράγκων (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἀξία τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπρομηθεύθη ἡ ἑταιρία ἐξ ἰδίων καὶ ἀποτελεῖ μέρος τοῦ ὑλικοῦ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 6 τῆς συμβάσεως τῆς 4 Ἰουλίου, ἀνέρχεται εἰς φράγκα 240,000. Ἐν τῇ τιμῇ ταύτῃ περιλαμβάνεται ἡ ἀξία τῆς ἀγορᾶς, ἡ μεταφορὰ καὶ ἡ ἐπὶ τῆς γραμμῆς τοποθέτησις μετὰ τὴν συναρμολόγησιν (montage). Τὸ ἄνω ποσὸν τῶν 240,000 φράγκων προκύπτει ἐκ τῶν ἑξῆς κονδυλίων:

«Ἡ δὲ ἀξία τῶν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας ἐπὶ τῶν ἐν τῇ ἐκμεταλλεύσει τμημάτων ἐκτελεσθέντων συμπληρωτικῶν ἔργων ἀνέρχεται κατὰ τὸν προσηρτημένον πίνακα εἰς δραχμὰς 100 χιλιάδας περίπου. «Ἐν Ἀθήναις τὴν 7 Ἰουλίου 1895. «Ἀλ. Τριανταφυλλίδης». Καὶ ἀληθῶς, πλὴν τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον παραχωρεῖ ἡ ἑταιρία εἰς ἐγγύησιν, καὶ τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἀναγνωσθεῖσαν πιστοποίησιν τοῦ νομομηχανικοῦ κ. Τριανταφυλλίδου ἔχει ἀξίαν 240 χιλιάδων φράγκων, θέλει δὲ περιέλθη εἰς τὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου, ἐὰν ἡ ἑταιρία ἤθελε κηρυχθῆ ἔκπτωτος, κατέβαλε καὶ ἄλλα ἔξοδα, ἵνα συμπληρώσῃ τὰ ἔργα τῆς κατασκευῆς τῶν ἄλλων τμημάτων. Ὁ ἐν τῇ εἰρημένῃ πιστοποιήσει τοῦ κ. Τριανταφυλλίδου ἀναφερόμενος ὡς προσηρτημένος πίναξ ἀναφέρει τὰ ἐκτελεσθέντα ὑπ’ αὐτῆς ἔργα ἐπὶ τῆς γραμμῆς ἀπὸ Μύλων εἰς Τρίπολιν, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναπόφευκτα, ἵνα ἡ γραμμὴ ἐκείνη κατασταθῇ ἀσφαλὴς καὶ ἐκμεταλλεύσιμος, διὰ τὰ ἔργα δὲ ταῦτα ἐδαπάνησε δραχμὰς 104,375.84, τὰς ὁποίας καὶ ταύτας θέλει ὠφεληθῆ τὸ Δημόσιον, ὡς δαπανηθείσας πρὸς συμπλήρωσιν τῆς μνημονευθείσης γραμμῆς, διότι εἶχε κριθῆ ἀτελής. Ἐνθυμεῖσθε δὲ, ὅτι ἰδίως διὰ μίαν γέφυραν περὶ τὴν Μάσκλεναν, δηλ. ἐπὶ τοῦ Παρθενίου ὄρους, ὑπῆρχον φόβοι πολλοί, καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι καὶ ἐνταῦθα ἐγένετο λόγος...

§209Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Παρ’ ἐμοῦ.

§210Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα παρὰ τοῦ κ. συναδέλφου... Δι’ αὐτὴν τὴν γέφυραν ἐδαπανήθησαν δρ. 22,152.40, ἀλλ’ ἐδαπανήθησαν ἐν ὅλῳ εἰς τεχνικὰ ἔργα δρ. 39,414.42, διότι καὶ διάφοροι ἄλλαι γέφυραι ἀνεκαινίσθησαν καὶ ἐστερεώθησαν, καὶ ὀχετοὶ καὶ λιθένδυτα ἀλλαχοῦ ἀνεκαινίσθησαν, καὶ ἄλλαι τοιαῦται ἐργασίαι ἐξετελέσθησαν. Πλὴν δὲ τοῦ ποσοῦ τῶν δραχ. 39,414 42, ἐδαπανήθησαν εἰς χωματισμοὺς δραχ. 27,387.69, εἰς οἰκοδομὰς ἐν τῷ σταθμῷ Τριπόλεως, ἐν τῷ σταθμῷ Μύλων, φυλακείων καὶ σκοπιῶν δρ. 21,386.83, καὶ ἐπὶ τοῦ τμήματος Καλαμῶν–Διαβολιτσίου δραχμαὶ 16,186. Ἀνῆλθε δ’ οὕτω τὸ ὅλον ποσὸν εἰς δρ. 104,375.84.

§211ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ ἑταιρία κατὰ τὴν σύμβασιν νὰ τὴν ἐκτελέσῃ;

§212Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι· διότι δὲν εἶχε τὴν ἐκμετάλλευσιν.

§213ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅταν ἔλαβε τὴν ἐκμετάλλευσιν.

§214Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὴν ἐκμετάλλευσιν ἔλαβεν, ἵνα κατασκευάσῃ τὴν γραμμήν, ἤτοι ἔλαβε τὴν ἐκμετάλλευσιν πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ χρηματικοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος συνεφώνησε νὰ παραχωρήσῃ αὐτῇ πρὸς κατασκευὴν τῆς γραμμῆς τοῦ τμήματος Τριπόλεως–Διαβολιτσίου· συνίστατο δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς δραχ. 724,008.92. Οἱ ἄλλοι παρασταθέντες καὶ ζητήσαντες τὴν ἐργολαβίαν, ἵνα εἴπω οὕτω, τῆς κατασκευῆς τοῦ τμήματος Τριπόλεως–Διαβολιτσίου, ἐζήτησαν τιμὴν ἀνωτέραν, ἠξίουν μάλιστα, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἔπρεπε νὰ μὴ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, διότι ἀνῆκεν εἰς αὐτήν, ὡς παραχωρηθὲν αὐτῇ ὑπὸ τοῦ κ. Ρολὲν, εἰς ὃν εἶχε παραχωρήσει αὐτὴν τὸ Κράτος· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ Κράτος δὲν εἶχε δωρήσει εἰς τὸν κ. Ρολὲν τὸ διάστημα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἀλλ’ εἶχε παραχωρήσει αὐτὸ εἰς τὸν κ. Ρολὲν πρὸς συμπλήρωσιν τῶν παροχῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο αὐτῷ πρὸς κατασκευὴν ὅλης τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, ἡμεῖς ἐκρίναμεν, ὅτι, ἀφοῦ ὁ κ. Ρολὲν δὲν κατασκεύασε τὴν γραμμὴν, ἐκηρύχθη μάλιστα ἔκπτωτος τῆς ἐργολαβίας, εἶχεν ἀπολέσει τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς, ἑπομένως ὅτι οὐδὲ ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἥτις ἔλαβεν αὐτὸ ἀπὸ τὸν κ. Ρολὲν, ἠδύνατο πλέον νὰ τὸ ἔχῃ· διὰ τοῦτο δὲν ἀνεγνωρίσαμεν δικαίωμα εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων νὰ κατέχῃ αὐτὸ πλέον, καὶ ἀφαιρέσαντες αὐτὸ ἀπὸ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἀνελάβομεν ἡμεῖς αὐτὸ, ἐν ὀνόματι τοῦ Δημοσίου. Τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐκμεταλλεύσεως ὡς κεφάλαιον παρεχωρήσαμεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν σιδηροδρόμων τῆς Πελοποννήσου, ἵνα κατασκευάσῃ τὸ τμῆμα Τριπόλεως–Διαβολιτσίου, ἐπειδὴ δὲ, πτωχεύσαντος τοῦ κ. Ρολὲν, εἴχομεν ἀναθέσει προσωρινῶς εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ κατασκευασθέντος τμήματος ἀπὸ Μύλων εἰς Τρίπολιν καὶ ἀπὸ Μελιγαλᾶ εἰς Καλάμας, διὰ τοῦτο ἡ Ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου εἶχεν ἀναλάβει νὰ κατασκευάσῃ τὰ ἀποδειχθέντα ὡς ἀναγκαῖα συμπληρωτικὰ ἔργα, οὐχὶ διότι ὑπεχρεοῦτο, ἀλλὰ διότι ταῦτα συνετέλουν εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἥτις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γίγνηται ἄνευ αὐτῶν. Ἐὰν λοιπὸν κηρυχθῇ ἔκπτωτος ἡ ἑταιρία αὕτη, θέλει ἀπολέσει καὶ τὰ ἔργα ταῦτα, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς συμπληροῦσα τὴν ἐγγύησιν. Ἔχομεν λοιπὸν ἐγγύησιν 240 χιλιάδων φράγκων, ἀνωτέραν βεβαίως τοῦ ποσοῦ τῶν 300 χιλιάδων δραχμῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὑποσχεθῆ διὰ τῆς πρώτης συμβάσεως. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν ὅτι ἡ ἑταιρία δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσιον, περὶ ἧς πρόκειται, ἀφοῦ ἤθελεν ἐξαντληθῆ τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ πληρώσωμεν εἰς αὐτὴν, καὶ ὅτι αὕτη, ὀφείλουσα νὰ καταβάλῃ πάσας τὰς μέχρι περαιώσεως τῆς γραμμῆς ταύτης δαπάνας ἀντὶ τοῦ κεφαλαίου τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὸ ὁποῖον παρεχωρήσαμεν εἰς αὐτὴν, δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὸ κεφάλαιον τῆς ἐκμεταλλεύσεως, οὐδὲ νὰ πορισθῇ ἄλλοθεν τὰ ἀναγκαιοῦντα κεφάλαια, ἵνα ἐξακολουθήσῃ καὶ περαιώσῃ τὸ ἔργον, ἑπομένως ὅτι αὕτη θέλει οὕτως ἀναγκασθῆ νὰ κηρύξῃ ἑαυτὴν ἀνίκανον, ὅπως ἐκτελέσῃ τὰ ἔργα. Ἡ θέσις ἡμῶν δὲν χειροτερεύει καὶ ἐν τῇ τοιαύτῃ περιπτώσει παντάπασι. Θέλομεν ἔχει κατεσκευασμένα τὰ ἔργα μέχρις ἑνὸς σημείου, ἐγγύτερον τοῦ τέρματος, καὶ θέλομεν ἀναλάβει αὖθις τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, καὶ θέλομεν καταβάλει τὰ ἔξοδα πρὸς συμπλήρωσιν τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς. Τώρα, ἂν διελύομεν τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, διότι ἐζητοῦμεν παρ’ αὐτῆς νὰ μᾶς παράσχῃ ἐγγύησιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἠδύνατο νὰ μᾶς παράσχῃ καὶ ἑπομένως ἠρνεῖτο νὰ μᾶς παράσχῃ, καὶ ἠθέλομεν ἕνεκα τούτου κηρύξει αὐτὴν ἔκπτωτον, καὶ ἀπετεινόμεθα πρὸς ἄλλην οἱανδήποτε ἑταιρίαν, ἡ ἑταιρία αὕτη βεβαίως ἤθελε μᾶς ζητήσει ποσὸν ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἴχομεν ἀναλάβει νὰ ἀποτίσωμεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῆς Πελοποννήσου. Ἑπομένως ἡ θέσις ἡμῶν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἐπέλθει τὸ μνημονευθὲν δυστύχημα εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ ἀκεραίας τὰς ὑποχρεώσεις της, δὲν χειροτερεύει, ἐξ ἐναντίας βελτιοῦνται τὰ τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς, διότι ἡ κατασκευὴ θέλει προχωρήσει εἰς σημεῖον ἐγγύτερον τοῦ πέρατος ἀπὸ ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται σήμερον.

§215ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχει ἓν ἄλλο ζήτημα. Εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου μετὰ τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐδόθη ὡσαύτως καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκδόσεως προνομιούχων μετοχῶν, αἵτινες ἔπρεπε νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἀποκλειστικῶς πρὸς κατασκευὴν τοῦ τμήματος Τριπόλεως–Διαβολιτσίου. Εἶναι καὶ τοῦτο, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐγγυήσεων, μία ἐπιπρόσθετος ἐγγύησις περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἔργων.

§216Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο, μὲ συγχωρεῖτε, ἐὰν δὲν τὸ γνωρίζω καὶ ἂν δὲν δύναμαι νὰ τὸ διαβεβαιώσω. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γνωρίζω εἶναι, ὅτι ὁ τότε διευθύνων τὰ τῆς ἐπιχειρήσεως αὐτῆς συνωμολόγησε δάνειον μὲ τὸν οἶκον Raphael ἐκ 200 χιλιάδων λιρῶν, ὡς μοὶ εἶπον τότε. Ἐὰν κατόπιν ἐγένετο ἡ ἀνάγκη τῆς ἐκδόσεως μετοχῶν, ἡ ἔκδοσις αὕτη δὲν εἶναι συνδεδεμένη μὲ τὴν παραχώρησιν τῆς κατασκευῆς τοῦ τμήματος Τριπόλεως–Διαβολιτσίου.

§217ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν εἴχετε μαζί σας τὴν σύμβασιν, ἠθέλατε ἴδει, ὅτι τὸ ἄρθρον 5 τῆς συμβάσεως τοῦ 1891 ὑποχρεοῖ τὴν ἑταιρίαν ν’ αὐξήσῃ τὸ κεφάλαιόν της κατὰ πέντε ἑκατομμύρια φρ. χρυσᾶ ὀνομαστικὰ καὶ 4,200,000 φράγκα χρυσᾶ πραγματικά. Τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο ἔπρεπεν ἀποκλειστικῶς νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος αὐτοῦ. Ἑπομένως εἶναι ὑποχρέωσις, τὴν ὁποίαν ἔχει ἀναλάβει ἡ ἑταιρία, ὅπως αὐξήσῃ τὸ κεφάλαιόν της κατὰ 4,200,000 φράγκα χρυσᾶ πραγματικά. Ταύτην δὲ καὶ ἐξετέλεσεν ἐξέδωκε τὰς μετοχὰς αὐτάς. Ἀλλ’ αἱ μετοχαὶ αὗται πῶς ἐχρησιμοποιήθησαν; τί γίνεται τὸ ἐξ αὐτῶν χρηματικὸν ποσόν;

§218Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἡ κύρωσις τῆς συμβάσεως εἶναι βεβαίωσις τοῦ ὅτι ἡ ἑταιρία θέλει κατασκευάσει τὸ τμῆμα Τριπόλεως–Διαβολιτσίου, τοῦ ὁποίου τὴν κατασκευὴν εἶχεν ἀναλάβει. Ἡ ἑταιρία ἐξετέλεσεν ἢ δὲν ἐξετέλεσε τὴν συμφωνίαν ταύτην; Φαίνεται ὅτι βεβαίως δὲν ἐξετέλεσεν αὐτήν. Κατόπιν ἐπῆλθεν ἡ ἔκδοσις μετοχῶν· περὶ τούτου οὐδεμία γίγνεται μνεία ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ· γίνεται λόγος περὶ συνομολογήσεως δανείου, ἀλλ’ οὐχὶ περὶ ἐκδόσεως μετοχῶν.

§219ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· περὶ αὐξήσεως κεφαλαίου· αὔξησις κεφαλαίου εἶναι αἱ μετοχαί, δὲν εἶναι αἱ ὁμολογίαι.

§220Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μετοχαί, διὰ τῶν ὁποίων ἤθελε δανεισθῆ.

§221ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ αὔξησις τῶν κεφαλαίων ἑταιρίας δὲν γίνεται δι’ αὐξήσεως τῶν χρεῶν της.

§222Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δι’ ἐκδόσεως μετοχῶν.

§223ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θέλω ἴσα–ἴσα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τοῦτο. Ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ ἐθεωρήθη ὅτι, ἵνα ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ τμήματος Τριπόλεως–Διαβολιτσίου, ἐκτὸς τῶν 3,300,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας κατέβαλε τὸ Δημόσιον, ὑπῆρχεν ἀνάγκη προσέτι καὶ 4,200,000 φράγκων χρυσῶν. Ὑποθέτω ὅτι καθ’ ὑπολογισμόν τινα θὰ ἐγένετο τοῦτο, δὲν θὰ ἐγένετο τυχαίως. Δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἡ ἑταιρία νὰ αὐξήσῃ τὸ κεφάλαιόν της εἰς 4,200,000 δρ. καὶ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς ἑαυτὴν τὸ βάρος τοῦτο εἰς τὰ κέρδη της. Ὑποθέτω ὅτι καθ’ ὑπολογισμὸν ἀπεφασίσθη, ὅτι χρειάζονται διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος τούτου τὰ 3,300,000 τοῦ Δημοσίου καὶ πλέον τὰ 4,200,000 τῆς ἑταιρίας. Ἔχει δὲ τὰς δυσκολίας του τὸ τμῆμα τοῦτο, διότι δὲν εἶναι πεδινόν. Καὶ ὑποθέτω καὶ ἐγώ, ὅτι, ἂν οὐχὶ τὸ ὅλον ποσὸν τῶν 7,500,000, ἀλλὰ βεβαίως πολὺ ἀνώτερον ποσὸν τῶν 3,300,000 θ’ ἀπαιτηθῇ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος τούτου τοῦ σιδηροδρόμου. Ἐὰν σήμερον ἐγκαταλείψωμεν τοὺς ὑπολογισμοὺς ἐκείνους καὶ περιορίσωμεν τὰς ἰδέας μας, ὅτι λαμβάνοντες τὴν ἀσφάλειαν, ἔστω καὶ ἀνωτέραν, εἴτε τοῦ τροχαίου ὑλικοῦ, εἴτε καὶ τῶν 300,000 δραχμῶν,—δὲν εἶναι δ’ ἐκεῖ ἡ ὠφέλεια τοῦ Δημοσίου, ἵνα κερδήσῃ εἴτε τὸ τροχαῖον ὑλικόν, εἴτε τὰς 300,000 δραχμὰς,—ἐὰν, λέγω, ἔχοντες ὡς ἐγγύησιν τὸ τροχαῖον ὑλικόν, δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν δαπάνην τῶν 3,300,000, λέγοντες «τί ἔχομεν νὰ χάσωμεν», δὲν σκεπτόμεθα θετικῶς. Θὰ χάσωμεν, διότι θὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ἡ ἑταιρία, καὶ θὰ μείνῃ πάλιν ἀτελής. Ἐν τῇ κατασκευῇ δὲ τῶν σιδηροδρόμων οἱ ἀναλαμβάνοντες αὐτὴν ἐπιδιώκουσι κυρίως τὰ κέρδη, καὶ κατὰ δεύτερον λόγον ἐν τῇ ἐκμεταλλεύσει. Ἐλάχισταί εἰσιν αἱ γραμμαὶ, αἵτινες ἀφῆκαν κέρδη εἰς τοὺς ἀληθεῖς μετόχους ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως· τὰ κέρδη παράγονται κυρίως ἐκ τῆς κατασκευῆς. Λοιπὸν, ἐὰν δώσωμεν τὸ τμῆμα τοῦτο, τὸ πρῶτον τμῆμα, ὅπως γείνῃ διὰ δαπάνης τοῦ Δημοσίου, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν πόθεν θὰ προσπορισθῇ ἡ ἑταιρία τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαῖον διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἑτέρου τμήματος, διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν τὰ 3,300,000 τοῦ Δημοσίου δαπανηθησόμενα πρὸς κατασκευὴν ἑνὸς τμήματος, τὸ ὁποῖον θ’ ἀφήσῃ κέρδη, ἅτινα στεροῦμεν ἀπὸ ἄλλους ἐργολάβους, θέλοντας ἴσως νὰ ἀναλάβωσι τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ὅλου. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἐκφράζωμαι σαφῶς. Εἶμαι ὑπὲρ τῆς γνώμης νὰ κατασκευασθῇ τὸ τμῆμα παρὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν– Πελοποννήσου, διότι νομίζω τοῦτο δίκαιον καὶ συμφέρον εἰς τὸν τόπον. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ὑφίσταται ὑπόνοιά τις, ἂν οὐχὶ κίνδυνος, μήπως ἔλθωμεν εἰς τὸ σημεῖον νὰ δαπανήσωμεν τὰ 3,300,000 πρὸς κατασκευὴν τοῦ πρώτου τμήματος, καὶ νὰ εὑρεθῶμεν πάλιν εἰς τὴν ἰδίαν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα σήμερον, διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Εἰς τοῦτο ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§224Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον ἡ ἑταιρία θέλει παραγάγει, κατασκευάζουσα τὴν γραμμὴν, ἔστω καὶ μέχρι τοῦ σημείου, μέχρι τοῦ ὁποίου θέλουσιν ἐπαρκέσει τὰ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀποδοθησόμενα αὐτῇ 3,300,000, εἶναι κέρδος λογικὸν, οὐδὲ δυνάμεθα νὰ παραπονεθῶμεν διὰ τοῦτο. Ἀλλ’ ὑποθέσωμεν ὅτι δὲν κατεσκευάζομεν τὴν γραμμὴν δι’ ἑταιρίας, ἀλλὰ κατεσκευάζομεν αὐτὴν δι’ ἐπιστασίας· νομίζετε ὅτι τὸ Δημόσιον ἤθελε ζημιωθῆ ὀλιγώτερον ἢ ὅσον θέλει ζημιωθῆ διὰ τῆς παροχῆς τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον παρεχωρήθη εἰς τὴν ἑταιρίαν; Ἀλλ’ ὑμεῖς φρονεῖτε, ὅτι, ἂν ἠθέλομεν παραχωρήσει τὴν κατασκευὴν εἰς ἄλλην ἑταιρίαν, ἐπὶ τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν οὐχὶ πιθανότητας ἢ ἐλπίδας, ἀλλὰ βεβαιότητα, φρονεῖτε ὅτι ἡ ἑταιρία ἐκείνη, ἐπειδὴ θέλει παραγάγει τὸ κέρδος τὸ παραχθησόμενον ἐκ τῆς κατασκευῆς τοῦ τμήματος τῆς γραμμῆς, τὸ ὁποῖον θέλει κατασκευάσει διὰ τῶν 3,300,000, θέλει μᾶς ζητήσει ὀλιγώτερα διὰ τὸ ὑπόλοιπον. Μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ συλλογισμὸς θέλει μᾶς ἀγάγει εἰς πορίσματα δυσάρεστα. Ἐὰν, ἐπιθυμοῦντες ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ἐνδεχομένην περίπτωσιν τῆς ἀπάτης ὑπὸ ἑταιρίας νέας, εἰς τὴν ὁποίαν θέλομεν προσφύγει ἐν ἐκπτώσει τῆς Ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ἵν’ ἀποφύγωμεν τὴν ἀνάγκην νὰ παράσχωμεν τότε μεγαλείτερον κέρδος, ἐὰν ἕνεκα τούτου ἀναγκασθῶμεν νὰ προσφύγωμεν ἀπὸ τοῦδε εἰς ἑταιρίαν τοιαύτην, ἠθέλομεν ἴσως καταστήσει δυσχερεστέραν τὴν πρόοδον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου. Καὶ λέγω δυσχερεστέραν, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι πᾶσα ἄλλη ἑταιρία δὲν ἤθελεν ἀρκεσθῆ εἰς τὰ κατὰ τὴν παροῦσαν σύμβασιν πληρωτέα ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου 3,300,000 καὶ εἰς τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἀλλ’ ἤθελε μᾶς ζητήσει ὅσα μᾶς ἐζήτουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πρὸ τῆς γενομένης παραχωρήσεως κατὰ τὸ 1892 εἰς τὴν Ἑταιρίαν Πειραιῶς–Πελοποννήσου ἐπεθύμουν νὰ ἀναλάβωσι τὴν κατασκευὴν τοῦ τμήματος αὐτοῦ, ἤθελε δ’ οὕτω κατασταθῆ ἴσως δύσκολον νὰ συνομολογήσωμεν τοιαύτην σύμβασιν. Ἡ οἰκονομία, τὴν ὁποίαν νομίζετε ὅτι θέλομεν πραγματοποιήσει, ἐὰν ἀποφύγωμεν τὴν κατάτμησιν τῆς κατασκευῆς εἰς δύο μέρη, εἰς τὸ μέρος μέχρι τοῦ ὁποίου θέλουσιν ἀρκέσει τὰ 3,300,000, καὶ εἰς τὸ μέρος τὸ ὁποῖον θέλει ὑπολειφθῆ μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τῶν 3,300,000, ὅτε θέλει ἐπέλθει ἡ ἔκπτωσις τῆς ἑταιρίας, ἡ οἰκονομία, λέγω, τὴν ὁποίαν θέλομεν δυνηθῆ νὰ πορισθῶμεν, διότι ἡ ἑταιρία ἐκείνη θέλει ἀποβλέψει καὶ εἰς τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ ἀποκτήσῃ ἐκ τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου, διὰ τὸ ὁποῖον θέλουσιν ἐπαρκέσει τὰ 3,300,000, θέλει εἶσθαι ἐλαχίστη, ἀντὶ δὲ τῆς ἐλαχίστης ταύτης οἰκονομίας θέλομεν τρέξει τὸν κίνδυνον νὰ προσφύγωμεν εἰς ἑταιρίας ἄλλας, αἱ ὁποῖαι, ἐν γνώσει ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἔλθωμεν μετὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου εἰς συνεννόησιν, θέλουσι προβάλει ὑπερβολικὰς ἀξιώσεις, πολλῷ ἀνωτέρας ἴσως ἐκείνων, τὰς ὁποίας προέβαλον κατὰ τὸ 1892, λόγῳ ὅτι ἔκτοτε ἐπῆλθε φθορὰ εἰς τὰ ἔργα, οὕτω δὲ θέλει κατασταθῆ δυσκολωτέρα ἡ συναίνεσις ἡμῶν πρὸς ἀποδοχὴν τῶν προτάσεων αὐτῶν. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, καὶ ἂν ἤθελεν ἐπέλθει μικρά τις δαπάνη ἀνωτέρα, ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε πτωχεύσει ἡ Ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, δὲν πρέπει νὰ ἀποστέρξωμεν τὴν παροῦσαν σύμβασιν, ἥτις μοὶ φαίνεται συμφέρουσα κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην περισσότερον ἢ πᾶσα ἄλλη συνεννόησις μετ’ ἄλλης ἑταιρίας· διότι ἐν πρώτοις αἱ πιθανότητες, ὅτι ἡ ἑταιρία θέλει κατασταθῆ ἀνίκανος ἵνα ἐκτελέσῃ τὸ ὑπόλοιπον τοῦ ἔργου, καὶ ἑπομένως ὅτι θέλει ἐπέλθει ἔκπτωσις αὐτῆς μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τοῦ ποσοῦ τῶν 3,300,000, δὲν εἶναι, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, πολλαί. Ἐὰν συμβῇ νὰ κανονισθῶσιν ἀρτιώτερον, ὡς πάντες ἐπιθυμοῦμεν, τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, τοῦτο θέλει ἀσκήσει πάντως ἐπιῤῥοὴν εὐχάριστον καὶ εἰς τὴν τύχην τῆς Ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ἐὰν δὲ κατορθωθῇ νὰ μειωθῶσιν αἱ κρατοῦσαι νομισματικαὶ ἀνωμαλίαι, καὶ τοῦτο θέλει καταστήσει τὴν θέσιν αὐτῆς κρείττονα, αἱ δὲ βελτιώσεις αὗται θέλουσιν εἶσθαι τοιαῦται, ὥστε νὰ ἀπαλλάξωσιν ἡμᾶς πάσης ὑπονοίας ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ κηρύξωμεν αὐτὴν ἔκπτωτον. Διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ, νὰ μὴ διστάσητε ἵνα ψηφίσητε τὴν σύμβασιν.

§225ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν εὑρισκόμεθα ἀπέναντι θέσεως γεννώσης ἀπελπισίαν περὶ εὑρέσεως ἑταιρίας τινὸς, ἥτις ἤθελε συμπληρώσει τὸ ἔργον...

§226Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπελπισίαν ὄχι· εὑρίσκομεν ἑταιρίας, ἀλλ’ ἑταιρίας μελλούσας νὰ καταστήσωσι δυσκολωτέραν τὴν ἀποδοχὴν τῶν προτάσεων αὐτῶν.

§227ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .. Ἐὰν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν θέσιν νὰ μὴ εὑρίσκωμεν ἄλλην ἑταιρίαν, ἡ ὁποία νὰ δεχθῇ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεων τῆς ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς– Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου μετὰ τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα παρέχει εἰς αὐτὴν ἡ ἐκμετάλλευσις καὶ ἡ κατασκευὴ τοῦ μήπω ἐκτελεσθέντος τμήματος, βεβαίως εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην, ἥτις μᾶς ὑποχρεώνει νὰ ψηφίσωμεν οἱανδήποτε σύμβασιν, ὅπως περατωθῇ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ περατωθῇ. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τοιαύτην θέσιν. Ἀπεναντίας, ἐξ ὅσων γνωρίζω, ὑπάρχει ἑταιρία, ἥτις ἔχει κεφάλαια ἀρκετὰ, ὅπως ἀσφαλίσῃ τὸ Δημόσιον εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ τμήματος τούτου, ἡ ἑταιρία δὲ αὕτη ὄχι μόνον ἔχει κεφάλαια ἀρκετὰ, ἀλλ’ εὑρίσκεται, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ ἐν δίκῃ μετὰ τοῦ Δημοσίου, ἔχουσα ἀπαιτήσεις, ἀκριβῶς ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης πηγαζούσας. Εἶναι ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων. Ἡ Ἑταιρία δὲ τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου τὸ ποσὸν τῶν κεφαλαίων, τὸ ὁποῖον δυνάμει τῆς συμβάσεως τοῦ 1892 ἔπρεπε νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, δὲν τὸ ἔχει. Διὰ τοῦτο κάμνω τὴν παρατήρησιν, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶμεν πάλιν πρὸ νέας ἀποτυχίας καὶ διακοπῆς τῶν ἔργων.

§228Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Λυποῦμαι, διότι ἐπιθυμῶ νὰ μὴ εἴπω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων. Θέλω σᾶς παρακαλέσει νὰ μελετήσητε καλῶς τὸ καταστατικὸν τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, νὰ ἐξετάσητε τὸν ὀργανισμὸν αὐτῆς, νὰ ἀναζητήσητε ποία εἶναι ἡ βάσις ἰδίως τῶν κεφαλαίων αὐτῆς, καὶ τότε σεῖς, ὁ ὁποῖος εἶσθε δεινὸς περὶ τὰ οἰκονομολογικὰ καὶ τὰ λογιστικὰ, θέλετε πεισθῆ, ὅτι ἔχω δίκαιον, διὰ νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῆς ἑταιρίας αὐτῆς. Ὥστε ἂς ψηφισθῇ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον, καὶ πρὸ τῆς τρίτης ἀναγνώσεως θέλετε ἔχει καιρὸν νὰ μελετήσητε τὸ καταστατικὸν τῆς ἑταιρίας.

§229ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἡ προτίμησις ἄλλης ἑταιρίας, ὅπως κατασκευάσῃ τὴν ἀπολειπομένην γραμμὴν ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσι, μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι σχεδὸν ἀδύνατος· διότι, ἐὰν ἄλλην τινὰ προτιμήσωμεν, πρέπει προηγουμένως νὰ κηρύξωμεν ἔκπτωτον τὴν παροῦσαν, ἔκπτωσις δὲ τῆς ἑταιρίας ἐν τοιαύτῃ κρισίμῳ στιγμῇ δι’ αὐτὴν ἰσοδυναμεῖ πρὸς κλονισμὸν, ἂν ὄχι πρὸς καταστροφὴν τῆς πίστεως αὐτῆς. Δὲν ἀσπάζομαι τὴν γνώμην τοῦ κ. συναδέλφου ἐξ Ἄρτης, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς συνεννόησιν μὲ τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων πρὸς ἀποφυγὴν τῆς ἐκκρεμοδικίας, διότι τότε τρέχει τὸν κίνδυνον ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἀπαλλαγῇ μιᾶς δίκης, περὶ τῆς ὁποίας ἔχει τὴν γνώμην ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ, ὅτι δὲν ἔχει δικαίας ἀπαιτήσεις περὶ ἀποζημιώσεων ἡ ἑταιρία τῶν σιδηροδρόμων αὐτῶν, τρέχει τὸν κίνδυνον νὰ δημιουργήσῃ μίαν ἄλλην δίκην, ἡ ὁποία βεβαίως θὰ ἦναι ἀσφαλεστέρα κατὰ τοῦ Δημοσίου. Λοιπὸν ὑπὸ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ὑπέδειξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι συμφέρει νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν σύμβασιν, εὑρίσκω τούτους ἐντελῶς δικαιολογημένους, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσφέρῃ καλλιτέρας ἐγγυήσεις ἄλλη ἑταιρία ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν, ἡ ὁποία τὴν ὑπάρχουσαν γραμμὴν Μύλων–Καλαμῶν τὴν θεωρεῖ ὡς συμπλήρωσιν ὅλων τῶν σιδηροδρόμων της. Εἶναι εὐνόητον, ὅτι ἡ παροῦσα ἑταιρία εἶναι ἡ καταλληλοτέρα, καὶ παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν Βουλὴν ν’ ἀποδεχθῇ τὴν σύμβασιν.

§230ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Τοῦτο μόνον κάμνω γνωστὸν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ μέχρι Κούρταγα σχεδὸν εἶναι τετελεσμένη, καὶ ἐλάχιστα μέρη ὑπολείπονται. Φοβοῦμαι ἑπομένως, μήπως ἡ ἀναλαμβάνουσα τὴν ἐργασίαν αὐτὴν ἑταιρία περαιώσῃ τὴν ἐργασίαν μέχρι τοῦ μέρους ἐκείνου τοῦ Κούρταγα καὶ ἐγκαταλείψῃ αὐτὴν, ἕνεκα διαφόρων λόγων, καὶ μείνῃ πάλιν τὸ ἔργον ἡμιτελὲς, διότι ἡ μεγαλειτέρα ἐργασία εἶναι ἀπὸ Κούρταγα μέχρι Διαβολίτσι, καὶ ἐπὶ τοῦ μέρους αὐτοῦ θέλουσι δαπανηθῆ τὰ μεγαλείτερα κεφάλαια, ἐνῷ ἀπὸ Κούρταγα μέχρι Τριπόλεως εἶναι ὀλίγη ἐργασία. Ταῦτα ὤφειλον νὰ ὑποβάλω, μήπως πάλιν μείνωμεν ἄνευ σιδηροδρόμου.

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι) Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου).

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§233ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω καθῆκον ἐπιβαλλόμενόν μοι νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μὴ τυχὸν ὑπὸ τὸ σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον προτείνει νὰ ἐγγραφῇ ἡ πίστωσις αὕτη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895, παρουσιασθῶσι βραδύτερον δυσκολίαι ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ ἔργου. Προτείνει, ὡς γνωστὸν, ἡ Κυβέρνησις νὰ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας παράρτημα, ἀναγράφον ἔσοδα καὶ ἔξοδα διὰ τὸν προκείμενον σιδηρόδρομον’ καὶ ὡς πρὸς μὲν τὰ ἔξοδα ἀναγράφονται ἔξοδα ἑνὸς ἑκατομμυρίου, τὸ ὁποῖον εἶναι πράγματι διὰ τὸ ἔτος 1895 ἐπαρκὲς, ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἔσοδα, βεβαίως, ἂν δὲν παραιτηθῇ ἀπὸ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον προβάλλει τὴν πίστωσιν, θὰ εὑρεθῇ εἰς δυσκολίαν ἐν τῇ ἐκτελέσει. Ἐκ τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ παραρτήματι τούτῳ ἐσόδων πρῶτον εἶναι τὸ ποσὸν τῶν 607 χιλιάδων, τὸ ὁποῖον προέρχεται ἀπὸ εἴσπραξιν τῆς δημευθείσης ἐγγυήσεως τῆς Βιομηχανικῆς Τραπέζης. Νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως ταύτης εἰσήχθη ὡς ἔσοδον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ 1892.

§234Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦ προσωρινοῦ ἀπολογισμοῦ.

§235ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τοῦτο ἀναγράφεται ἐπίσης ὡς ἔσοδον τὸ ποσὸν τῶν μὴ πληρωθέντων τόκων ἑνὸς ἐντόκου γραμματίου. Εἶναι γνωστὸν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς ὅλους ἡμᾶς, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦμεν μέλος μιᾶς παρελθούσης βουλευτικῆς περιόδου, ὅτι πρὸς τοῦτο εἶχεν ὑποβληθῆ νομοσχέδιον ὑπὸ τοῦ καὶ νῦν Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν 18 Νοεμβρίου 1891, τὸ ὁποῖον συνωδεύετο ὑπὸ εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως, καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ νομοσχεδίῳ προσηρτᾶτο καὶ ἓν πρακτικὸν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ἀπὸ 17 Ἰουλίου, ὅπερ ἐνέκρινε νὰ συνταχθῇ καὶ ὑποβληθῇ τοιοῦτο νομοσχέδιον. Δι’ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου ἐζητεῖτο πίστωσις 322,000 πρὸς πληρωμὴν τόκων ὀφειλομένων εἰς τὴν ἑταιρίαν Ῥολὲν διὰ μὴ πληρωθέντας τόκους. Ὁμολογῶ, ὅτι ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶδον εἰς νόμον μεταβληθὲν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο. Ὑποθέτω, ὅτι αἱ περιστάσεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐκώλυσαν τὴν ψήφισιν αὐτοῦ. Ὁπωσδήποτε πρόκειται περὶ 322,000 δραχ. κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, 358,000 κατὰ τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον, πρὸς ἀπότισιν ὀφειλῆς τοῦ Δημοσίου· δηλ. τὸ Δημόσιον πρέπει νὰ ἀναγράψῃ εἰς τὰ ἔξοδά του τὸ ποσὸν αὐτὸ, εἴτε εἰς εἰδικὸν νόμον, εἴτε ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ πληρωθῇ. Ἀλλὰ, τό γε νῦν, εἶναι ὀφειλὴ τοῦ Δημοσίου, καὶ πρέπει νομίμως νὰ πληρωθῇ. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον ἔγκειται ἀλλαχοῦ. Ἔχομεν ἐν τῷ ἰδίῳ παραρτήματι τὸ ποσὸν δραχ. 1,062,823, ὡς ἔσοδον εὑρισκόμενον παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 24,000,000. Τὸ ποσὸν αὐτὸ μετηνέχθη, ὡς γνωστὸν, εἰς λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀλλ’ ἡ τοιαύτη μεταφορὰ τοῦ ποσοῦ τούτου ἀπὸ τῆς παρακαταθήκης εἰς τὸν ἀνοικτὸν λογαριασμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δὲν μετέβαλε τὸν χαρακτῆρα τῆς παρακαταθήκης. Ἐξεταστέον τὸ πρᾶγμα ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, ἂν ἦναι δυνατὸν ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα νὰ ληφθῶσι τὰ χρήματα ταῦτα. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τῶν 24,000,000 εἰσήχθη εἰς τὸ ταμεῖον ὡς ἔσοδον τοῦ Κράτους. Ἀνέτρεξα εἰς τοὺς πίνακας ληψοδοσίας, καὶ εὗρον, ὅτι κατὰ μὲν τὸ 1889 εἰσήχθησαν δραχ. 13,000,000, κατὰ δὲ τὸ 1890 δραχ. 5,600,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ δραχ. 19,264,670. Γνωστὸν δὲ εἶναι, διατὶ δὲν εἰσήχθη τὸ ὅλον ποσὸν, διότι κατὰ τὴν σύμβασιν ἐκείνην ἦτο ὑποχρεωμένος ὁ Ρολὲν νὰ δώσῃ ὡς ἐγγύησιν, καὶ οὕτω, ἀφαιρουμένων τῶν 20%, μένουσι 19,264,670. Τὸ δάνειον τοῦτο ἐν τῷ ὀνομαστικῷ του κεφαλαίῳ ἐξωφλήθη διὰ τοῦ δανείου τῶν 5 ἑκατομμυρίων λιρῶν, ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἐξόφλησις τοῦ δανείου δὲν μεταβάλλει τὸν χαρακτῆρα τῆς καταθέσεως ταύτης. Ἠδύνατο τὸ προϊὸν τοῦ δανείου τῶν 24,000,000 νὰ μὴ κατατεθῇ εἰς τὴν Τράπεζαν, ἀλλὰ νὰ κατατεθῇ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἂν ἐγένετο ἡ κατάθεσις παρὰ τῇ Τραπέζῃ, τοῦτο εἶναι ἀποτέλεσμα τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία εἶχε συνομολογηθῆ μεταξὺ Ρολὲν καὶ Κυβερνήσεως. Βραδύτερον, ἐπειδὴ ἡ ἐπιχείρησις προὐχώρησε, τὸ Δημόσιον ἐπλήρονε δι’ ἐνταλμάτων, ὁ δὲ ταμίας, ὅταν ἐπρόκειτο νὰ πληρώσῃ, ἐπίστωνε τὴν Τράπεζαν, καὶ οὕτως ἐγένετο ἡ πληρωμὴ 18 περίπου ἑκατομμυρίων. Σήμερον διὰ τοῦ παραρτήματος, τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ ἐπιψήφισις, πρόκειται νὰ ἐγκρίνωμεν τὴν δαπάνην τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου τῆς πιστώσεως, παραδεχόμενοι ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη θὰ γείνῃ ἐκ τῶν ἐσόδων τῆς αὐτῆς ἐπιχειρήσεως. Τὸ παράρτημα τοῦτο, ἂν δὲν μεταβληθῇ εἰς νόμον τοῦ Κράτους, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς πληρωμῆς, τότε βεβαίως θὰ παρουσιασθῇ λογιστικὴ δυσκολία πρὸς τὴν ἔκδοσιν τῶν χρηματικῶν ἐνταλμάτων, διότι δὲν ἀναγράφεται ἡ πληρωμὴ αὕτη ὡς γενησομένη εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ ὡς γενησομένη εἰς βάρος τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται εἰς τὸ παράρτημα τοῦτο. Λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ συνάδελφός μας κ. Δειμέζης, διότι ἤθελον ἐπικαλεσθῆ καὶ αὐτοῦ τὴν παρέμβασιν, ἵνα πείσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι εἶναι προτιμότερον, ἀντὶ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον παρεδέχθη, νὰ παραδεχθῇ τὴν ἀναγραφὴν τῆς πιστώσεως εἴτε ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, εἴτε ἐν εἰδικῷ νόμῳ, καὶ νὰ μὴ περιορισθῇ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ παραρτήματος, ὅπερ θὰ γεννήσῃ δυσκολίας.

§236Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἀναδράμωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ δανείου διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, ἵνα ὁδηγηθῶμεν περὶ τοῦ πρακτέου. Ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ἐπέτρεψε τὸ δάνειον τῶν 24 ἑκατομμυρίων φράγκων, εἶναι ὁ νόμος ᾼΦΠΕʹ τῆς 14 Δεκεμβρίου 1887. Ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ ὑπάρχει τὸ ἄρθρον 10, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὰς χρηματικὰς σχέσεις, τὰς συνδεομένας μὲ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Τὰ ἄρθρα 10 καὶ 11 διατάσσουσι τάδε (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 10. Πρὸς τελείαν ἀποπεράτωσιν τῆς ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 τοῦ παρόντος σιδηροδρομικῆς γραμμῆς καὶ πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 4 καθοριζομένων τιμήματος καὶ ἀποζημιώσεως τῶν διαρκῶς ἢ προσκαίρως καταλαμβανομένων ἰδιωτικῶν κτημάτων, ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐκδώσῃ ἢ νὰ συνομολογήσῃ τὴν ἔκδοσιν χρεωλυτικοῦ δανείου πραγματικοῦ κεφαλαίου μέχρις 24,000,000, καταβαλλομένου ἐν συνόλῳ ἢ ἐν μέρει εἰς μεταλλικὸν ἢ τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ νὰ παραχωρήσῃ πρὸς ἐγγύησιν αὐτοῦ τὰς προσόδους τοῦ ἰδίου σιδηροδρόμου, καὶ ἐν ἀνεπαρκείᾳ τούτων καὶ ἄλλας προσόδους τοῦ Κράτους, ἐλευθέρας ὑποχρεώσεων.» «Ἄρθρον 11. Ὁλόκληρον τὸ προϊόν τοῦ ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ δανείου, προσδιοριζόμενον ἀποκλειστικῶς εἰς μόνην τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ δι’ ὃν ἐπιτρέπεται σιδηροδρόμου, κατατίθεται ἀπ’ εὐθείας εἰς μίαν τῶν ἐν Ἑλλάδι Τραπεζῶν, καὶ διατίθεται ὑπ’ αὐτῆς, δυνάμει ἐπιταγῶν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τακτικῶν γραμματίων παραλαβῆς τοῦ ἁρμοδίου ταμείου, εἰς μόνας τὰς ἀνάγκας εἰς ἃς προορίζεται.» Ἡ διάταξις αὕτη ἀποδείκνυσιν, ὅτι ὁ νόμος ἐπεθύμει τὰ χρήματα ταῦτα νὰ μὴ τὰ ἀναμίξῃ μὲ τὰ ἄλλα τοῦ δημοσίου ταμείου, νὰ τὰ καταστήσῃ κεφάλαιον εἰδικὸν, τὸ ὁποῖον νὰ διατίθεται ἀποκλειστικῶς εἰς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν· ἐπειδὴ δὲ, ἂν εἰσήγοντο εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον, ἠδύναντο νὰ ἀναμιχθῶσι μὲ τὰ ἄλλα χρήματα καὶ νὰ τραπῇ ποσοστόν τι τοῦ κεφαλαίου τούτου εἰς θεραπείαν ἄλλων ἀναγκῶν, ἀπῄτησε νὰ μένωσιν ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ κατατεθειμένα. Δὲν γνωρίζω ἂν ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νόμου ἐξετελέσθη ἐν πᾶσιν, ὅ,τι ὅμως γνωρίζω εἶναι, ὅτι εὗρον ἐν τῇ Τραπέζῃ κεφάλαιον ἀνῆκον εἰς τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν. Τὸ κεφάλαιον αὐτὸ εἶναι τὸ 1,062,823.56. Εἶναι ἀληθές, ὅτι πλὴν τοῦ κεφαλαίου τούτου ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα ποσὰ, ὡς τὰ χρεώγραφα, τὰ ὁποῖα εἶχον κατατεθῆ παρὰ τῷ τραπεζίτῃ κ. Γκίψ, καὶ τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 20,200 λίρας ὀνομαστικάς. Ἐπειδὴ δὲ καὶ τὸ κεφάλαιον εἶναι ὀνομαστικὸν, καὶ τὸ κεφάλαιον τοῦτο, πλὴν τῆς μειώσεως τῆς διαφορᾶς μεταξὺ τοῦ ὀνομαστικοῦ καὶ τοῦ πραγματικοῦ, ὑπέστη καὶ ἄλλην μείωσιν, τὴν ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τῶν χρεωγράφων, δὲν πρέπει νὰ τὸ ὑπολογίσωμεν ὡς ἀντιπροσωπεῦον πλέον τῶν 400 χιλιάδων φράγκων. Ἀλλὰ περὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου ἠγέρθησαν δισταγμοί· κατὰ τὰς συμφωνίας, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον, τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἦναι κατατεθειμένον ἐν κιβωτίῳ, τὸ ὁποῖον εἶχε τρεῖς κλεῖδας, τὴν μίαν τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἡ Βελγικὴ Τράπεζα, τὴν ἄλλην ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑταιρίας, καὶ τὴν ἄλλην ὁ κ. Γκὶψ, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Κυβερνήσεως. Ἕνεκα τούτου ὁ κ. Γκὶψ ἠρνήθη νὰ μᾶς ἀποδώσῃ τὸ κεφάλαιον ἄνευ τῆς συναινέσεως τῶν κατεχόντων τὴν κλεῖδα Βέλγων. Ἡ ὑπόθεσις λοιπὸν ἔμεινεν ἔκτοτε ἐκκρεμής. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐδηλώθησαν ἐπιθυμίαι συνεννοήσεως, ἀλλ’ αἱ παραχωρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐζητοῦντο παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, φαίνεται, δὲν εἶχον γενῆ δεκταὶ παρὰ τῶν προκατόχων μου, καὶ ἔμεινεν ἡ ὑπόθεσις ἐκκρεμής. Ἐκτὸς τοῦ κεφαλαίου τούτου, ὑπάρχει ἕτερον κεφάλαιον 84,348.15 φράγκων χρυσῶν, τὸ ὁποῖον προήρχετο ἐκ τόκων, ἀλλὰ καὶ τοῦτο, νομίζω, μένει παρὰ τῷ κ. Γκίψ, ἐνδέχεται δὲ νὰ ὑπάγηται καὶ τοῦτο εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπάγεται καὶ τὸ κεφάλαιον τῶν 20,200 λιρῶν. Πλὴν τούτου ὀφείλει τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἵνα ἀποδώσῃ 358 χιλιάδας δραχμῶν εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἐκ τόκων, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Ρολὲν δὲν εἶχε ζητήσει ἐμπροθέσμως, καὶ ἑπομένως κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου εἶχε παραγραφῆ τὸ δικαίωμα αὐτοῦ, τοὺς ὁποίους ὅμως ἡμεῖς, κυβερνῶντες κατὰ τὸ 1891, ἐνόμισαμεν ὅτι δὲν ἦτο ἁρμόζον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον νὰ ὠφεληθῇ ἐπὶ ζημίᾳ αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐξ ἀγνοίας τοῦ νόμου τῆς παραγραφῆς δὲν εἶχε ζητήσει αὐτούς. Βεβαίως error legis nocet, — ἡ ἄγνοια τῶν νόμων βλάπτει — ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἠθελήσαμεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκ τῆς ἀγνοίας τοῦ ἀλλοδαποῦ τούτου. Ὑπάρχει προσέτι κεφάλαιον καὶ τὸ ἰσότιμον τῆς ἐγγυήσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα εἶχε δηλώσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἦτο ἑτοίμη νὰ καταβάλῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἂν ὁ κ. Ρολὲν δὲν ἐξεπλήρου τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀναλάβει. Ἡ ἐγγύησις ἀπετελεῖτο ἐκ 450,000 φράγκων, ὅταν δ’ ἐγὼ ἐκήρυξα καταπίπτουσαν τὴν ἐγγύησιν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ καταβάλῃ τὰς 450,000 φράγκα χρυσᾶ, διότι εἶχε διέλθῃ στάδιον περιπετειῶν χρηματιστικῶν, αἱ ὁποῖαι τὴν καθίστων εἰς τοῦτο ἀνίκανον. Μοὶ ἐζητήθη λοιπὸν ὡς χάρις νὰ μὴ καταβάλῃ αὐτὸ εἰς τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ νὰ συμψηφίσῃ αὐτὸ μὲ ἴσον ποσὸν χρέους τοῦ Δημοσίου πρὸς αὐτήν. Καὶ ὄντως τὸ Δημόσιον ὤφειλεν εἰς τὴν Βιομηχανικὴν ποσὸν μεγαλείτερον τῶν 450,000. Αὐτὸ ἐνόμισα ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ ἀρνηθῶ, διότι πρῶτον ὤφειλεν ἀληθῶς τὸ Δημόσιον, δεύτερον διότι διὰ τῆς συναινέσεώς μου ταύτης παρείχετο εὐκολία εἰς τὴν Τράπεζαν, συμφέρον δὲ ἔχει τὸ Κράτος νὰ προστατεύσῃ τὰ πιστωτικὰ καταστήματα ἐν τοιαύταις περιπτώσει. Λοιπὸν ἐδέχθην τὸν συμψηφισμὸν, καὶ ἐμείωσα τὰ χρέη τοῦ Δημοσίου κατὰ 450,000 φράγκα, ἀλλὰ δὲν ἐπρόφθασα νὰ ἀποδώσω ἐκ τῶν δημοσίων ἐσόδων εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν τὸ ἰσότιμον τῶν 450,000 φράγκων, ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης ἀπομακρύνσεώς μου ἀπὸ τὴν ἀρχὴν, ἔμεινε δ’ ἡ ὑπόθεσις ἐκκρεμὴς, ὡς ἔμεινεν ἐκκρεμὲς καὶ τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ εἶχον εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς πληρωμῆς εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν τοῦ ποσοῦ τῶν εἰς τὸν Ρολὲν ἀποδοτέων τόκων. Λοιπὸν ὀφείλει τὸ Δημόσιον νὰ καταβάλῃ τὰς 358 χιλιάδας δραχμῶν τῶν ἀποδοτέων εἰς τὸν Ρολὲν τόκων εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ὡς καὶ τὸ ἰσότιμον τῶν 450,000 φράγκων, ὅπερ καὶ τοῦτο ἀνήκει εἰς τὸ κεφάλαιον κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ὡς ὀφείλει τὸ Δημόσιον νὰ καταβάλῃ καὶ τὰ μετὰ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ὑπολοίπου τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν μέχρι τῆς συμπληρώσεως τῶν 3,300,000 δραχμῶν, τοῦ συμπεφωνημένου τιμήματος τῆς κατασκευῆς τοῦ τμήματος ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσιον. Καὶ τώρα μὲν δὲν πρόκειται νὰ καταβάλῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον τὰ χρέη ταῦτα, διότι ὑπάρχει ποσὸν χρηματικὸν ὑπόλοιπον τοῦ δανείου, θέλει ὅμως καταβάλει τὰ εἰρημένα ποσὰ μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τοῦ εἰρημένου ὑπολοίπου τοῦ δανείου. Κατὰ τὴν σύμβασιν καὶ τὸν νόμον, τῶν ὁποίων τὰ κείμενα σᾶς ἀνέγνων, ὑπάρχει ἴδιον κεφάλαιον κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, διὰ τοῦτο παρεσκεύασα εἰδικὸν προϋπολογισμὸν, ὡς παράρτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους: «κεφάλαιον κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἔξοδα κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν.» Εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς κατασκευῆς ἀνέγραψα τὸ ἐνεργητικὸν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν· εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν ἐξόδων τῆς κατασκευῆς ἀνέγραψα τὸ 1,000,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ὑπέθεσα ὅτι δύναται νὰ δαπανηθῇ—ἂν καὶ δὲν δύναται νὰ δαπανηθῇ—ἐντὸς τοῦ ὑπολοίπου ἔτους, καὶ τὸ ὁποῖον ὑπάρχει κατατεθειμένον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦ 1,062,823.56, καὶ αὐτὸ ἔλαβεν ἄλλην τύχην. Προκάτοχος Κυβέρνησις, εἴτε διότι ἐνόμισεν ὅτι εἶναι δημόσιον, ἐνῷ δὲν ἦτο τοιοῦτον, εἴτε διότι ἐπεθύμει νὰ ἀποκτήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ τὸν τόκον τοῦ 1%, τὸ ὁποῖον πληρώνομεν διὰ τὰ χρέη τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀπέδωκε τὸ εἰρημένον ποσὸν εἰς τὸν λογαριασμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐλαττωθέντος οὕτω τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον ἐπληρόνομεν· ἀλλ’ ἡ πρᾶξις αὕτη πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς χρηματιστικὴ, διότι δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου, καὶ ἂν ἐγένετο χάριν οἰκονομίας· ἑπομένως εἰς πᾶσαν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ παρασταθῇ ἀνάγκη νὰ δαπανήσωμεν χρήματα πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν, θέλομεν ζητήσει ἀπὸ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν νὰ ἀναλάβωμεν τὸ ποσὸν τῶν 1,062,823.56, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀποδοθῆ εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ τὴν τάξιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐτήρησα, συντάξας παράρτημα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὴν τάξιν ταύτην μοὶ παρέστησεν ὁ κ. ἐκ Τροιζηνίας Βουλευτὴς πρὸ μικροῦ, ὅτι δὲν τὴν ἐθεώρει ἐντελῶς ἐπιτυχῆ, προετίμα δὲ ἄλλην τινὰ σύνταξιν, συνεζητήσαμεν δ’ ἐπὶ τούτου. Κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ Τροιζηνίας, εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων ΙΓʹ, «ἔκτακτα ἔσοδα», πρέπει νὰ ἀναγραφῇ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ μέρος τοῦ κεφαλαίου τοῦ εἰδικοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ΑΦΗΕʹ εἶχε δημιουργήσει. Καὶ ἂν τὰ ἄλλα ποσὰ δύνανται ν’ ἀναγραφῶσιν εἰς ἐνθύμησιν, — τὰ ποσὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὀφείλει τὸ Δημόσιον νὰ εἰσπράττῃ,—τὸ πραγματικὸν ὅμως κεφάλαιον πρέπει νὰ ἀναγραφῇ, δέον δὲ νὰ ἀναγραφῇ, τότε εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς τὸ κεφάλαιον «κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν», 1,000,000. Τώρα, ἂν πρέπῃ νὰ ἀναγραφῇ ὅλον τὸ κεφάλαιον, ὑποθέτω πῶς οὕτω πρέπει νὰ ἔχῃ. Ἂν δὲ ὁ κ. ἐκ Τροιζηνίας Βουλευτὴς ἔχῃ ἄλλην ἔννοιαν, δὲν γνωρίζω.

§237ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Τὸ κεφάλαιον τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν εἶναι ἤδη εἰσπεπραγμένον ὑπὸ τῶν ἀναλαβόντων τὴν συνομολόγησιν αὐτοῦ, ἐκτὸς τοῦ ποσοῦ, ὅσον κατὰ τὴν σύμβασιν δὲν ὤφειλε νὰ κατατεθῇ.

§238Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ ποσὸν δὲν εἶναι εἰσπεπραγμένον;

§239ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Ὄχι ὅλον.

§240ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ παρὰ τῷ Γκίψ;

§241Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι «τὸ παρὰ τῷ Γκίψ». Εἶναι πονηρὰ ἡ διακοπὴ αὕτη. Παρακαλῶ, εἰλικρινῶς νὰ συζητῶμεν. Πονηρίαν νὰ μὴ ἔχωμεν.

§242ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ αὐτὸ εἶναι εἰσπεπραγμένον. Εἰς μὲν τὸ 1889 δρ. 13,664,000, εἰς δὲ τὸ 1890 δρ. 5,600,000, ὥστε εἶναι τὸ ὅλον σχεδὸν 19,264,000· λέγω δὲ τὸ ὅλον, διότι, ὡς γινώσκετε, 20% συνεφωνήθη νὰ μὴ κατατεθῇ εἰς χρήματα ἢ εἰς χρεώγραφα ἐκπροσωποῦντα ἐν τῇ σημερινῇ των ἀξίᾳ ἀνάλογον χρῆμα, ἀλλ’ εἰς ἐγγύησιν Τραπεζικὴν, οἵα ἐδόθη διὰ τραπεζίτου ἐν Βρυξέλλαις ἑδρεύοντος.

§243ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφήσατε ν’ ἀκούσωμεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Δεϊμέζη.

§244ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν πραγματικοῦ κεφαλαίου 24,000,000, ὅπερ ἀνέλαβεν ὁ ἀνάδοχος τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς, μετεβίβασεν εἰς τὸν οἶκον Gibbs ἐπὶ τιμῇ 80%. Τὰ ὑπόλοιπα 20%, δι’ ἃ κατὰ τὴν σύμβασιν ἠδύνατο ὁ ἀνάδοχος νὰ χορηγήσῃ ἐγγύησιν, ἐγγυήθη ἡ Τράπεζα Deloy. Τὸ οὕτως ἐγγυηθὲν ποσὸν τοῦ δανείου 4,800,000 ἔπρεπε νὰ κρατῆται κατὰ ἴσην ἀναλογίαν 20% ἐκ τοῦ καθ’ ἑκάστην πληρωμὴν ἀποδιδομένου εἰς τὸν ἐργολάβον τιμήματος τῶν ἔργων, καὶ πράγματι ἐκ τῆς πληρωμῆς τῆς ἀξίας τῶν ἔργων δεκατριῶν περίπου ἑκατομμυρίων ἀφῃρέθη, ἤτοι ἐκρατήθη ἀπέναντι τῆς ἐν λόγῳ ἐγγυήσεως ποσὸν δύο ἑκατομμυρίων καὶ τετρακοσίων χιλιάδων δραχμῶν περίπου. Τὸ ποσὸν τοῦ δανείου, ὅπερ ὁ οἶκος Gibbs ἀνεδέχθη, 19,200,000, κατέβαλεν ὡς ἑξῆς.

Ἐκ τοῦ καταβληθέντος, ὡς εἶπον, ποσοῦ, τὸ εἰς μετρητὰ ἐκ 10,000,000 ληφθὲν ὑπὸ τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου, διετέθη εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, τὸ δὲ εἰς χρεώγραφα ἐξ 9,200,000, κατατεθὲν παρὰ τῷ οἴκῳ Gibbs καὶ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, ἐδίδετο εἰς τὸν ἐργολάβον τοῦ σιδηροδρόμου ἀντὶ μετρητῶν, εἰς τὴν τιμὴν τῆς ἀγορᾶς, κατὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τελουμένων ἔργων. Αἱ διὰ τοὺς ῥηθέντας λογαριασμοὺς πράξεις, καίτοι ἀναγόμεναι ὡς ἔκτακτον ἔσοδον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, κατετάσσοντο εἰς τοὺς διαφόρους χρηματιστικοὺς λογαριασμούς.

§245ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς ὄχι.

§246ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Εἶπον εἰς τοὺς διαφόρους λογαριασμοὺς, διότι ὡς ἐκ τῆς ποικιλίας τῶν πράξεων, καὶ τοῦ ἀδήλου τῆς πραγματικῆς ἀξίας, ἣν ἤθελον ἀποδώσει τά τε χρεώγραφα καὶ ἡ ἐγγύησις τῶν 20%, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὰ τακτικὰ ἔσοδα ποσὰ ἀβέβαια. Τὸ ποσὸν ὅμως, ὅπερ ὑπάρχει ὑπόλοιπον ἐκ τῆς ἀξίας τῶν χρεωγράφων...

§247ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῖον ἐννοεῖτε ὑπόλοιπον;

§248ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Τὸ ἐκ τῶν χρεωγράφων ὑπόλοιπον, κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, 2,062,530· δὲν γνωρίζω πόσον εἶναι.

§249Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). 20,000 περίπου ὁμολογίαι.

§250ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ναί· ἀλλὰ τὸ ποσὸν αὐτὸ δὲν ἀπώλεσε πλέον τὴν ἔννοιαν τοῦ ἐσόδου τοῦ Κράτους;

§251ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ ὅλα τὰ ἄλλα, ὅσα ἀπ’ ἀρχῆς ἐλήφθησαν ἐκ τοῦ ἐν λόγῳ δανείου, εἰσὶν ἔσοδα ἔκτακτα τοῦ Κράτους, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν, ὅτι δὲν κατετάχθησαν εἰσέτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ ἀπολογισμῷ, δι’ οὓς προεῖπον λόγους, ἀλλ’ εἰς τοὺς διαφόρους λογαριασμούς· ἀλλὰ οἱ διάφοροι λογαριασμοί, τί ἄλλο εἶναι, παρὰ συμπλήρωμα τοῦ ἀπολογισμοῦ; Ὅταν θέλωμεν νὰ προσδιορίσωμεν τὰ ἀληθῆ ἐξαγόμενα ἑνὸς ἀπολογισμοῦ, ὀφείλομεν ἀναγκαίως νὰ ἐξετάσωμεν εἰς τὸν οἰκονομικὸν λογαριασμὸν, διότι ἐξ αὐτοῦ προκύπτουσιν ὡς ἔσοδα εἰσπράξιμα καὶ δαπάναι ὀφειλόμεναι καὶ δάνεια πραγματοποιημένα, ὡς τὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας κλπ.

§252ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἴπετε ὅτι τὰ ποσὰ τοῦ δανείου ἦσαν κατατεθειμένα.

§253ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Μάλιστα, κατετέθησαν εἰς τὸ ταμεῖον χρήματα προωρισμένα διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν. Ταῦτα ἀντὶ νὰ μένωσιν ἄγονα, ἡ Κυβέρνησις ἠγόρασε τοκοφόρα χρεώγραφα. Ταῦτα ἐπώλησε κατόπιν, τὸ δὲ προϊὸν ἀπέδωκεν ἀπέναντι τοῦ τοκοφόρου λογαριασμοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας.

§254ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ μετέφερεν εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, δὲν μετέβαλον ὅμως χαρακτῆρα. Εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τοῦτο. Εἶναι παρακαταθήκη.

§255ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Προκειμένου ἤδη νὰ γείνῃ χρῆσις μέρους τῶν κατατεθειμένων, ὡς εἴπομεν, κεφαλαίων εἰς τὸν ἀληθῆ προορισμόν των, οὐδεὶς λόγος ἐμποδίζει, εἶναι μάλιστα κανονικὸν, νὰ μεταφέρωμεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τὸ ποσὸν, ὅπερ πρόκειται κατὰ τὸ ἐνεστὼς νὰ δαπανηθῇ εἰς ἀντιστάθμισιν ἴσου ποσοῦ ἐξόδου. Τὴν γνώμην ταύτην παρεδέχθη καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§256Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης δὲν εἶχε τὴν γνώμην ταύτην· ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἐπιθυμεῖ νὰ ἀναγραφῇ τὸ ἓν ἑκατομμύριον ὡς ἔξοδον, ἀλλὰ νὰ μὴ ἀναγραφῇ οὐδὲν ποσὸν ὡς ἔσοδον.

§257ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀπ’ ἐναντίας.

§258ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Καὶ τὸ ἄλλο, τὸ ὁποῖον εἴπατε ὑμεῖς, ὅτι θὰ λάβητε δύο ἑκατομμύρια, καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν.

§259Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδέχθην τὴν γνώμην σας.

§260ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης δὲν ἐπιθυμεῖ ὅ,τι εἴπετε, καὶ ὅταν ἀνέπτυξε τὰς γνώμας του περὶ προϋπολογισμοῦ, ἀκριβῶς εἶπε ποῖα εἶναι τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ βαρύνωσι τὸν προϋπολογισμὸν, ἐξῄρεσε δὲ ῥητῶς καὶ κατηγορηματικῶς τὴν δαπάνην ταύτην. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐνταῦθα πρόκειται περὶ καθαρῶς εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ...

§261ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§262ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· δὲν σᾶς διέκοψα. Θὰ εἴπητε κατόπιν τὴν γνώμην σας, τὴν ὁποίαν θὰ ἀκούσω μετὰ πολλῆς προσοχῆς... Ἐνταῦθα ἔχομεν ἓν κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον κατετέθη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν πρὸς ἐκτέλεσιν γνωστῶν διατάξεων τοῦ νόμου. Τὸ κεφάλαιον τοῦτο εἶναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει χρησιμεύσει διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ὡρισμένου ἔργου. Ἂν τὸ κεφάλαιον τοῦτο δὲν ἀρκέσῃ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ἔρχεται τὸ ζήτημα, πῶς θὰ συμπληρωθῇ τὸ ἐλλεῖπον ποσόν. Βεβαίως δὲν ἔχομεν ἄλλον πόρον νὰ τὸ συμπληρώσωμεν, παρὰ τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον. Ἀλλὰ σήμερον δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν θέσιν αὐτήν. Σήμερον εὑρισκόμεθα εἰς τὴν θέσιν, ὅτι τὸ εἰδικὸν τοῦτο κεφάλαιον ὑφίσταται, ἔχει ἀρκετοὺς πόρους, ὅπως ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς χρήσεως τοῦ 1895. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κάμωμεν διπλῆν ἀναγραφὴν, νὰ δανεισθῶμεν παρὰ τοῦ κεφαλαίου τούτου τὸ ποσὸν, οὗτινος ἔχομεν ἀνάγκην διὰ τὰ ἔργα τοῦ 1895, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἀναγράψωμεν τὰ ἔργα αὐτὰ ὡς ἔξοδον πάλιν τῆς χρήσεως τοῦ 1895, νὰ ποιήσωμεν δηλ. δύο ἀναγραφὰς, συμψηφιζομένας καθ’ ὁλοκληρίαν. Δὲν νομίζω τοῦτο ὀρθὸν, διότι τότε ἐξερχόμεθα τῶν διατάξεων τοῦ νόμου. Αἱ διατάξεις τοῦ νόμου λέγουσι ῥητῶς, ὅτι δὲν θὰ δαπανᾶται κανὲν ποσὸν ἐκ τοῦ εἰδικοῦ τούτου κεφαλαίου, παρὰ μὲ ἐντάλματα.

§263Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ ἐπιταγάς.

§264ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Καὶ μὲ γραμμάτια.

§265ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μὲ ἐντάλματα καὶ μὲ ἐπιταγὰς καὶ μὲ γραμμάτια καὶ μὲ καταστάσεις, δηλούσας ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀποσύρεται ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, δὲν χρησιμεύει εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ἔργων τούτων. Ἂν ποιήσωμεν τὴν συγχώνευσιν, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς προτείνετε, δὲν ὑπάρχει πλέον δυνατὴ ἡ ἐκτέλεσις τῆς διατάξεως ταύτης, διότι τὸ Δημόσιον θὰ λάβῃ τὸ 1,000,000 ἐκ τοῦ εἰδικοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, θὰ ἀναδεχθῇ δὲ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ἑνὸς ἑκατομμυρίου, δὲν θὰ ὑπάρχῃ πλέον κανεὶς ἔλεγχος τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ κεφαλαίου τούτου εἰδικῶς διὰ τὸ σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον προωρίσθη, διότι θὰ δύναται ὁ ἑκάστοτε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διαθέτῃ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον αὐτὸς θέλῃ τὸ ἓν ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον θὰ παραλάβῃ παρὰ τῆς Τραπέζης, ἅμα τὸ μεταβιβάσωμεν εἰς τὴν ἐλευθέραν διάθεσιν τοῦ Δημοσίου. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι νομίζω ὅτι τὸ σύστημα τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διατηρεῖ ἀκεραίαν τὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι σεβόμεθα τὸ γράμμα τοῦ νόμου, ἐὰν παραδεχθῶμεν νὰ συγχισθῇ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θ’ ἀναγραφῇ διὰ τὸ 1895, μὲ τὰ γενικὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου καὶ ἀφεθῇ οὕτως ἐλεύθερον τὸ Δημόσιον νὰ ἐκτελέσῃ ὅσα ἔργα δυνηθῇ καὶ ὅσας ταῦτα ἀπαιτήσωσι δαπάνας.

§266ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον πρόκειται νὰ λάβωμεν παρὰ τοῦ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δανείου δραχ. 1,062,000· ὁποίαν πρᾶξιν λογιστικὴν θέλομεν ἐπιχειρήσει, ἵνα μεταφέρωμεν τὸ ποσὸν εἰς χρῆσιν τοῦ Δημοσίου; Θὰ ἐκδώσωμεν ἔνταλμα εἰς ὄφελος τῆς ἐπιχειρήσεως, ὁ δὲ ταμίας θὰ ἐκδώσῃ γραμμάτιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ πιστώσῃ τὴν Τράπεζαν· τοῦτο ἐγένετο, ἀφ’ ἧς ἐγένετο χρῆσις ὁλοκλήρου τοῦ δανείου. (Διαλογικὴ συζήτησις μεταξὺ Δεϊμέζη καὶ Σιμοπούλου).

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται εἶτα δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§268ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς ὑδραγωγείου ἐκ τοῦ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας τοῦ δήμου Πελλάνης ὀφειλομένου ποσοῦ.

§269ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 296). Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως βοηθημάτων εἰς τοὺς δυστυχήσαντας ἐργάτας τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Τριανταφυλλάκου, προτείνοντος, ὅπως μετὰ τὴν λέξιν «ἐργάτας» προστεθῇ «εἰς ἐργολάβους καὶ ὑπεργολάβους ἡμεδαπούς».

§270ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν ἱκεσίαν ἔχω νὰ ἀπευθύνω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἰδίως εἰς τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐκ τοῦ σύνεγγυς ἀντελήφθη τὴν δυστυχίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη ὁλόκληρος ὁ νομὸς Ἀρκαδίας, ὡς ἐκ τῆς ἀτυχοῦς πτωχεύσεως τῆς ἐργολάβου ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ἐν πρώτοις θὰ παρακαλέσω, τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τῶν 300,000 δραχμῶν νὰ αὐξηθῇ εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ.

§271Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδήλωσα καὶ χθὲς, ὅτι στέργω νὰ ἐγγραφῇ τὸ ποσὸν τῶν 400,000.

§272ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκφράζω τὴν εὐγνωμοσύνην μου, καθὼς καὶ τὴν τῶν ζημιωθέντων, ἐπὶ τῇ ἀποδοχῇ τῆς προτάσεως. Ἔρχομαι ἤδη εἰς τροπολογίας τινὰς ἐπὶ τῶν ἄρθρων. Ἐν τοῖς πρώτοις παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἔχει ὀρθῶς: «νομοσχέδιον περὶ χορηγίας βοηθημάτων εἰς τοὺς δυστυχήσαντας ἐργάτας κλπ.» Προτείνω ν’ ἀντικατασταθῇ ἡ λέξις «δυστυχήσαντας» διὰ τῆς λέξεως «ζημιωθέντας», διότι δυστυχεῖς δὲν ἔχομεν, ἔχομεν μόνον ζημιωθέντας. Εἰς τὸ ἄρθρον δὲ παρακαλῶ νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ἐργολάβοι, ὑπεργολάβοι, ἐργάται, κλπ.», διότι τὴν μεγαλειτέραν συμφορὰν ὑπέστη μία πληθὺς μικροεπιχειρηματιῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπεργολαβικῶς ἀνέλαβον ἀπὸ τῆς ἑταιρίας τὴν συντέλεσιν ὡρισμένων τεμαχίων τῆς γραμμῆς. Πολλοὶ τῶν ἐργατῶν καὶ προμηθευτῶν ἐνήγαγον τοὺς ἐργολάβους εἰς τὰ δικαστήρια, καὶ ἐν πολλοῖς ἀπεζημιώθησαν. Τὴν μεγαλειτέραν ὅμως συμφορὰν ὑπέστησαν οἱ ἐργολάβοι καὶ ὑπεργολάβοι. Εἰς τὴν τροπολογίαν μου, ἣν καταθέτω, προσέθεσα καὶ τοὺς χορηγητὰς διαφόρων ὑλικῶν, διότι χορηγηταὶ δὲν εἶναι μόνον οἱ προμηθευταὶ τροφῆς, ἀλλ’ εἶναι καὶ οἱ σιδηρουργοί, οἱ ὁποῖοι ἐχορήγησαν διάφορα ὑλικὰ, εἶναι οἱ φαρμακοποιοὶ κλπ. Ἐὰν τὸ ἄρθρον τροποποιηθῇ ὡς λέγω, ἐπιτυγχάνεται ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου.

§273Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ δικαιολογητικὴ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους νὰ ἔρχηται βοηθὸς εἰς πολίτας, οἱ ὁποῖοι περιέπεσαν εἰς δυστυχήματα. Ἡ βάσις ἡ δικαιολογητικὴ δὲν εἶναι ἡ ἀποζημίωσις, διότι τότε ἔπρεπε ν’ ἀποζημιώσωμεν ἀλλοδαποὺς καὶ ἡμεδαπούς. Κατὰ τὴν ἐμὴν δὲ γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀπεδέχθησαν πάντες οἱ συνάδελφοι Ὑπουργοί, ὡς καὶ αἱ Κυβερνήσεις, τῶν ὁποίων οἱ ὑπήκοοι εἶχον ζημιωθῆ, ἡ βάσις εἶναι ἡ περίθαλψις, ἡ βοήθεια, διὰ τοῦτο ἐπιγράφεται τὸ νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας βοηθημάτων». Ἐὰν θέλητε ν’ ἀντικαταστήσητε τὰς λέξεις «τοὺς δυστυχήσαντας» εἰς «ζημιωθέντας», δὲν μὲ ἐνδιαφέρει, διότι ἡ ζημία εἶναι ἡ αἰτία ἡ ὁποία κατέστησεν αὐτοὺς ἀξίους βοηθείας, ἀλλὰ πάντοτε εἶναι βοήθεια. Τώρα ζητεῖτε νὰ γένηται διάκρισις μεταξὺ ἐργολάβων καὶ ὑπεργολάβων· ἀλλ’ ἐὰν οὗτοι ἰσχυρίζονται ὅτι ἐζημιώθησαν διότι ἀπώλεσαν τὸ κέρδος, δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι δικαίωμα νὰ λάβωσί τι παρὰ τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἂν κατέβαλον χρήματα, τὰ ὁποῖα ἀπώλεσαν, βεβαίως ἐζημιώθησαν, καὶ ἐμειώθη ἡ οἰκονομική των θέσις. Διὰ τοῦτο δὲν ἐπεθύμουν νὰ ἦναι ἡ περὶ ἐργολάβων διάταξις τόσον γενική, ὅσον εἶναι γενικὴ ἡ περὶ ἐργατῶν καὶ χορηγητῶν. Ἐπεθύμουν μάλιστα τὰς ζημίας τῶν ἐργολάβων καὶ ὑπεργολάβων νὰ διαιρέσω εἰς ζημίας ἕνεκα ἀπωλείας τοῦ κέρδους καὶ εἰς ζημίας ἕνεκα δαπανῶν, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν. Διὰ τοῦτο προτείνω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν, ὡς προσθήκην δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀνωτέρω πιστωτῶν τῆς πτωχευσάσης ἑταιρίας δύνανται νὰ περιληφθῶσι καὶ ἐργολάβοι ἢ ὑπεργολάβοι (ἡμεδαποὶ), ἐὰν ἐζημιώθησαν εἴτε ὡς ἀπολέσαντες τὰς πρὸς ἐγγύησιν καταθέσεις των, εἴτε ὡς καταβαλόντες τὰ πρὸς ἐργάτας, ἀγωγεῖς καὶ χορηγητὰς πληρωτέα.» Ἡ προτεινομένη παράγραφος κανονίζει τὴν βάσιν, ποῖαί εἰσιν αἱ κατηγορίαι, ὑπὲρ τῶν ὁποίων προορίζεται τὸ βοήθημα· εἰσὶν οἱ ἐργάται, οἱ χορηγηταὶ διαφόρων φαρμάκων κλπ. καὶ οἱ ἀγωγεῖς· ἀλλ’ ἐὰν ἦναι ἐργολάβοι ἢ ὑπεργολάβοι, θέλει δοθῆ καὶ εἰς αὐτοὺς βοήθημα, μόνον ἐὰν ὑπέκυψαν εἰς ζημίας, ἐὰν κατέβαλον εἰς ἐργάτας, χορηγητὰς ἢ ἀγωγεῖς.

§274ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος θὰ ἐξετάσῃ ταῦτα;

§275Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιτροπή.

§276ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὅταν λέγωμεν «ζημιωθέντας», βεβαίως ἐπιστημονικῶς δυνάμεθα νὰ ὑποθέσωμεν καὶ τοὺς ἀπολέσαντας τὸ διαφυγὸν κέρδος· ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου, σήμερον πρόκειται περὶ περιθάλψεως. Ἐγὼ δὲ φρονῶ, ὅτι ὑπάρχει περίστασις ἐξαιρετικῆς διατάξεως, οὐχὶ κατὰ τὴν κοινὴν ἔννοιαν τῆς ζημίας τοῦ Ρωμαϊκοῦ νόμου.

§277Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ψιλή τις ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία ἐνισχύει τὴν τάσιν αὐτοῦ νὰ ἔλθῃ εἰς περίθαλψιν.

§278ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Βεβαίως· διότι μετὰ τὸν Αὔγουστον τοῦ 1891 τὸ Κράτος ἔπαυσε πλέον νὰ πληρόνῃ εἰς τὴν ἑταιρίαν Ρολὲν, ὅλαι δὲ αἱ ζημίαι αὗται, ἢ τουλάχιστον κατὰ μέγα μέρος, ἐπῆλθον ἐκ τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα κατεσκευάσθησαν μετὰ τὸν Αὔγουστον. Λοιπὸν ἡ βάσις, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, εἶναι ἐκ τῶν πραγμάτων τεθειμένη, διότι ὅλοι αὐτοὶ ἐξετέλεσαν ἐργασίας, διὰ τὰς ὁποίας ζητοῦσι τέλος πάντων ἔστω καὶ αὐτὴν τὴν περίθαλψιν. Ἐζημιώθησαν λοιπὸν, διότι ἐξετέλεσαν ἐργασίας ἐξ ἰδίων κεφαλαίων. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ ἀποδεχθῶ καὶ ἐγὼ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Προέδρου, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ φράσις ἡ δυνητική.

§279Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ μάλιστα.

§280ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Πλὴν τούτων ἔχουσι καὶ ἄλλας ζημίας οἱ ὑπεργολάβοι· εἶναι ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγυήσεών των παρὰ τῇ ἑταιρίᾳ, τὰς ὁποίας ἀπώλεσαν. Ὁλόκληρον δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν ἐγγυήσεων ἀνέρχεται εἰς 36,000 δραχμάς. Αὐτὴ εἶναι θετικὴ ζημία. Ἀνάγκη δὲ νὰ περιορίσωμεν τοὺς ζημιωθέντας εἰς μόνον ἐκείνους, οἵτινες ἀναγράφονται ἐν τῷ καταλόγῳ τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία τότε, κατὰ τὸ 1891, μετέβη ἐπιτοπίως καὶ κατέγραψε πάσας τὰς ζημίας, διότι δὲν πρέπει βεβαίως ν’ ἀφήσωμεν εἰς μίαν ἐπιτροπὴν νὰ μεταβῇ σήμερον καὶ συντάξῃ νέους πίνακας.

§281Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο βεβαίως δὲν δύναται νὰ γείνῃ, διότι τότε τὸ ἓν ἑκατομμύριον τῶν ζημιῶν θέλει ἀναβιβασθῆ εἰς 26 ἑκατομμύρια, θέλει δὲ ματαιωθῆ οὕτω καθ’ ὁλοκληρίαν ὁ σκοπός.

§282ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Εἰς τοὺς πίνακας ὅμως αὐτοὺς δὲν ὑπάρχουν σημειωμένοι ὑπεργολάβοι μικροὶ, οἱ ὁποῖοι εἰργάσθησαν καὶ ἐζημιώθησαν.

§283ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Πιθανὸν νὰ γείνῃ μικρά τις ἀδικία, ἀλλὰ πάντοτε θὰ ἤμεθα πλέον ἐξησφαλισμένοι ἢ ἐὰν θελήσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν Κυβέρνησιν διὰ νέας ἐπιτροπῆς νὰ ἐξακριβώσῃ τὰς ζημίας.

§284ΒΟΖΙΚΗΣ. Οἱ ὑπεργολάβοι εἶναι ἄνθρωποι, ἔχοντες ὁπωσδήποτε περιουσίαν ἐν τῷ τόπῳ καὶ ἡ περιουσία αὐτῶν εἶναι ὑπεύθυνος πρὸς τοὺς ἐργάτας, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι νὰ λάβωσιν. Οἱ ἐργάται ἔχουσι δικαίωμα ἀγωγῆς κατὰ τῶν ὑπεργολάβων, καὶ θὰ δυνηθῶσι νὰ πληρωθῶσι καὶ ὅλην τὴν ἀπαίτησίν των. Ὅταν δίδωμεν λοιπὸν εἰς τοὺς ἐργάτας 40%, εἶναι δίκαιον νὰ τὸ λάβωσιν ἀπέναντι τῶν ὅσων ἔχουσι νὰ λάβωσιν ἀπὸ τοὺς ὑπεργολάβους, καὶ οὕτω διὰ τοῦ αὐτοῦ ποσοῦ καὶ τὸν ἐργάτην βοηθοῦμεν καὶ τὸν ὑπεργολάβον ἀπαλλάσσομεν μέρος τοῦ χρέους του.

§285ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τούτου ἔχω τροπολογίαν ἐν τῷ δευτέρῳ ἄρθρῳ, καὶ ζητῶ νὰ ἐξοφλῇ ὁ ἐργάτης, ὁ λαμβάνων παρὰ τοῦ Δημοσίου, τὸ ποσὸν, ὃ ἔχει λαμβάνειν παρὰ τοῦ ὑπεργολάβου.

§286Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς μία προσφορὰ, τὴν ὁποίαν ὅταν λαμβάνῃ ὁ ἐργάτης, θὰ ὑποχρεῶται νὰ ἐξοφλῇ τὸν ἐργολάβον· ἐὰν δὲ δὲν θέλῃ νὰ λάβῃ τὴν προσφορὰν, δὲν δύναται νὰ τὸν ὑποχρεώσῃ τις, οὗτος δὲ θὰ δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν δίκην του. Τὸ βοήθημα δὲ θέλουσι λαμβάνει οἱ ἐργάται ἐπὶ παρουσίᾳ τῶν ὑπεργολάβων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι βεβαιόνει τὴν ταὐτότητα τῶν ἐργατῶν καὶ τὴν ὕπαρξιν τῆς ἀπαιτήσεως.

§287ΒΟΖΙΚΗΣ. Ἑτέραν παρατήρησιν ἔχω. Πρόκειται νὰ πληρωθῶσιν οἱ ἐργολάβοι, οἱ ἀποδεδειγμένως πληρώσαντες πρὸς τοὺς ἐργάτας τὰ εἰς αὐτοὺς ὀφειλόμενα ποσά. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ ὀφειλομένων ἕνεκα ἐργασίας πρὸ τῆς πτωχεύσεως ἢ μετὰ τὴν πτώχευσιν;

§288Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὴν πτώχευσιν βεβαίως.

§289ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ εἶναι πολλὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ὀφείλονται δι’ ἐργασίας πρὸ τῆς πτωχεύσεως, ἕνεκα διαφόρων ὅμως διαφωνιῶν περὶ τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἔργων, δὲν εἶχον πληρωθῆ. Λοιπὸν φρονῶ, ὅτι δι’ ὅσους ὑπεργολάβους ἐξάγεται ἡ ὀφειλὴ εἴτε ἐκ τῶν βιβλίων τῆς ἑταιρίας, εἴτε ἐκ τῶν καταστάσεων τῶν ὑποβληθεισῶν ἐνταῦθα, πρέπει νὰ ληφθῇ ὡσαύτως πρόνοια.

§290Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον 1 ἐτροποποιήθη οὕτω: «Χορηγεῖται πίστωσις δραχμῶν τετρακοσίων χιλιάδων εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον, ἵνα ἐξ αὐτῶν περιθάλψῃ πολίτας, ὅσοι ὡς ἐργάται ἢ χορηγηταὶ τροφίμων, φαρμάκων καὶ ἄλλων εἰδῶν, ἢ ἀγωγεῖς, ἐζημιώθησαν ἕνεκα τῆς πτωχεύσεως τῆς ἀναλαβούσης τὴν κατασκευὴν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν ἐργολάβου ἑταιρίας.» Δευτέρα παράγραφος (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀνωτέρω πιστωτῶν τῆς πτωχευσάσης ἑταιρίας θέλουσι περιληφθῆ καὶ ἐργολάβοι ἢ ὑπεργολάβοι, ἐὰν ἐζημιώθησαν εἴτε ὡς ἀπολέσαντες τὰς πρὸς ἐγγύησιν καταθέσεις αὐτῶν, εἴτε ὡς καταβαλόντες τὰ πρὸς ἐργάτας, ἀγωγεῖς ἢ χορηγητὰς πληρωτέα.»

§291ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, εἰς τοὺς πίνακας δὲν ὑπάρχουσι σημειωμένα ὀνόματα πολλά, ἀνθρώπων οἱ ὁποῖοι γνωρίζω ὅτι ἐδαπάνησαν πολλὰ χρήματα, δηλ. ἔδιδον εἰς τοὺς ἐργάτας χρήματα καὶ ἐλάμβανον παρὰ τῶν ἐργατῶν, Μαυροβουνίων καὶ ἄλλων, bona, ἀποδείξεις ἐγκύρους. Οὗτοι δυστυχῶς δὲν περιλαμβάνονται εἰς τοὺς πίνακας. Θέλω νὰ ἀπευθύνω τὴν παράκλησιν, εἰ δυνατόν, πάντες οἱ ἔχοντες τοιαῦτα ἀποδεικτικὰ ν’ ἀποζημιωθῶσι.

§292Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἀποδεικτικὰ ταῦτα ἢ εἶναι ἀντίτιμον ἐργασίας ὀφειλομένης, ἢ ὑλικοῦ χορηγηθέντος. Νομίζω ὅτι αὐτὰ περιλαμβάνονται εἰς τὰ ὀφειλόμενα εἰς ἐργάτας, ἀγωγεῖς καὶ χορηγητάς; διότι ὁ κάτοχος τοῦ bon εἶναι κάτοχος τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὁ ἐργάτης, ὁ ἀγωγεὺς ἢ ὁ χορηγητής, ὅστις ἐπώλησεν εἰς αὐτὸν τὰ bona. Ὥστε περιττὴ πᾶσα διασάφησις περαιτέρω.

§293ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ληφθῇ, παρακαλῶ, πρόνοια ἐν τῷ ἄρθρῳ καὶ περὶ τοῦ ἑξῆς. Πολλοὶ ἐν Τριπόλει καὶ εἰς τὰ πέριξ εἶχον ἐνοικιάσει τὰς οἰκίας των εἰς τοὺς μηχανικοὺς καὶ ἄλλους, καὶ αἱ οἰκίαι αὐτῶν ἔμειναν ἐνῳκιασμέναι ἐπὶ ἓν καὶ δύο ἔτη μετὰ τὴν πτώχευσιν τῆς ἑταιρίας, χωρὶς αὐτοὶ νὰ λάβωσι τὰ ἐνοίκιά των.

§294Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, μοὶ φαίνεται, ὅτι ἔχει τι τὸ πολυτελές. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ δὲν εἶναι ἐνδεεῖς; ἔχουσι μίαν οἰκίαν, τὴν ἐξεμίσθωσαν μίαν ἑξαμηνίαν; δὲν εὑρίσκονται εἰς τὴν θέσιν τῶν ἄλλων.

§295ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ κάμω τὴν ἀκόλουθον παρατήρησιν. Λέγετε ὅτι οἱ ὑπεργολάβοι καὶ ἐργολάβοι τότε μόνον θὰ θεωρηθῶσιν ἄξιοι περιθάλψεως, ἐὰν ἀποδείξουν ὅτι ἐζημιώθησαν, διότι ἐπλήρωσαν τοὺς ἐργάτας. Ἀλλὰ θὰ παρουσιασθῇ ἡ ἑξῆς περίπτωσις; ὑπάρχουσιν ἐργολάβοι, οἵτινες πιστοῦνται, ὡς ἔχοντες λαμβάνειν 50 ἢ 60 χιλιάδας δραχμῶν; ἐὰν αὐτοὶ καθυστεροῦν 5 ἢ 6 ἢ 8 χιλιάδας δραχμῶν εἰς ἐργάτας, τρέχουν τὸν κίνδυνον, κατὰ τὴν τροπολογίαν ὑμῶν, ἐπειδὴ καθυστεροῦν καὶ δὲν ἐπλήρωσαν τοὺς ἐργάτας, νὰ ἐξαιρεθῶσι τοῦ εὐεργετήματος τοῦ νόμου, καὶ εἰς τοιαύτην θέσιν εὑρίσκονται σχεδὸν ὅλοι οἱ ὑπεργολάβοι.

§296Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι νὰ λάβωσιν, ἐκ τίνος σχέσεως ἔχουσι νὰ τὰ λάβωσι;

§297ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὑπάρχουσι καταστάσεις, φέρουσαι τὰς ἀποδείξεις, ὅτι προέρχονται ἀπὸ τῆς ἑταιρίας.

§298Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ σᾶς ἀναγνώσω αὖθις τὴν τροπολογίαν, ἵνα γένηται καταληπτὴ ἡ ἔννοια αὐτῆς (ἀναγινώσκει). «Εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀνωτέρω πιστωτῶν τῆς πτωχευσάσης ἑταιρίας θέλουσι περιληφθῆ καὶ ἐργολάβοι ἢ ὑπεργολάβοι, ἐὰν καὶ οὗτοι ἐζημιώθησαν, εἴτε ὡς ἀπολέσαντες τὰς πρὸς ἐγγύησιν καταθέσεις αὐτῶν, εἴτε ὡς καταβαλόντες τὰ πρὸς τοὺς ἐργάτας, ἀγωγεῖς, ἢ χορηγητὰς πληρωτέα». Κατέβαλον δηλαδὴ καὶ ἐπλήρωσαν τὰ ἡμερομίσθια, δὲν ἀνέλαβον ὅμως τὰ χρήματα, ὅσα ἐπλήρωσαν, ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν.

§299ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐπ’ αὐτῶν παρετήρησα, ὅτι τινὲς ἐργολάβοι ἢ ὑπεργολάβοι, ἐν μέρει μὲν κατέβαλον, ἐν μέρει δὲ δὲν ἔχουσι καταβάλει.

§300Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ αὐτοὶ ζητοῦσι 1000 δρ. π. χ. Ἐξ αὐτῶν, ὡς λέγετε, κατέβαλον μόνον 500 εἰς τοὺς ἐργάτας; τότε τὰς ἄλλας διατὶ τὰς ζητοῦσιν; εἶναι ἀπώλεια κέρδους;

§301ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἴσως δὲν ἐξηγήθην καλῶς. Ὁ Α ἐργολάβος ἔχει λαμβάνειν 100,000 δραχμὰς ἐξ ἐργασίας, τὴν ὁποίαν ἐξετέλεσεν ἐν τῇ γραμμῇ, διότι τῷ καθυστεροῦνται αἱ τελευταῖαι καταστάσεις ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν, ὀφείλει δὲ εἰς ἐργάτας 10,000 δραχμάς· τοῦτο δὲν σημαίνει, ὅτι αἱ ἄλλαι 90,000 δραχμαὶ δὲν τῷ ὀφείλονται.

§302Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν λέγομεν, ἐὰν ὀφείλωσι, λέγομεν ἐὰν κατέβαλον.

§303ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν θέλω νὰ μοὶ δώσητε.

§304Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἰδοὺ (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἀνωτέρω πιστωτῶν τῆς πτωχευσάσης ἑταιρίας θέλουσι περιληφθῆ καὶ ἐργολάβοι ἢ ὑπεργολάβοι, ἐὰν καὶ οὗτοι ἐζημιώθησαν, εἴτε ὡς ἀπολέσαντες τὰς πρὸς ἐγγύησιν καταθέσεις αὐτῶν, εἴτε ὡς καταβαλόντες τὰ πρὸς ἐργάτας, ἀγωγεῖς ἢ χορηγητὰς πληρωτέα.»

§305ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Λοιπὸν ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδετε, εἶναι ἡ ἑξῆς. Ἐὰν ἔχῃ τις νὰ λαμβάνῃ 100,000 δρ. ὀφείλῃ δὲ μόνον 10,000, διὰ τὰς 10 ταύτας χιλιάδας δὲν εἶναι ἄξιος περιθάλψεως.

§306Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ 10,000 θέλουσι πληρωθῆ εἰς τοὺς ἐργάτας ἐπὶ παρουσίᾳ αὐτοῦ, ἐὰν οἱ ἐργάται στέργωσι νὰ παραιτηθῶσι πάσης ἀξιώσεως.

§307ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Διὰ τὰς ἄλλας 90 χιλιάδας;

§308Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἀποδείξῃ ὅτι αὐτὸς ἐπλήρωσε ταύτας εἰς τοὺς ἐργάτας, βεβαίως θέλει περιληφθῆ εἰς τὸν κατάλογον τῶν βοηθημάτων.

§309ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑπάρχωσιν ἐργάται ἀπαιτοῦντες;

§310ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν ἐπιθυμῶ. Δὲν θὰ ἦναι ἄξιος περιθάλψεως διὰ τὰς ἄλλας 90,000;

§311Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρέπει νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι τὰς κατέβαλε.

§312ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς θὰ τὸ ἀποδείξῃ;

§313Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐκ τοῦ καταλόγου. (Διάλογοι).

§314Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχουσιν ὑπεργολάβοι, οἱ ὁποῖοι καθυστεροῦσιν εἰς τοὺς ἐργάτας χρήματα ἐκ τῆς ἐργασίας τῆς παρασχεθείσης εἰς αὐτούς. Τώρα αὐτοὶ οἱ ἐργάται ἐκίνησαν ἀγωγὴν κατὰ τῶν ὑπεργολάβων. Θὰ ἔλθῃ τὸ Κράτος καὶ θὰ δώσῃ μίαν περίθαλψιν εἰς τοὺς ἐργάτας, ἀλλ’ οἱ ἐργάται αὐτοὶ, ἐπειδὴ ἡ περίθαλψις αὕτη μόλις θὰ φθάσῃ τὸ πολὺ εἰς 40%, εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ μὴ τὴν δεχθοῦν, διατί; διότι ἔχουν ἀπέναντι αὐτῶν ὑπεργολάβους φερεγγύους, παρὰ τῶν ὁποίων ἐλπίζουν νὰ λάβουν 100%. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὀρθὸν θὰ ἦτο, αὐτὸ τὸ ποσὸν νὰ δοθῇ εἰς τοὺς ὑπεργολάβους, ὥστε νὰ μετριασθῇ ἡ ζημία, τὴν ὁποίαν δύνανται αὐτοὶ νὰ ὑποστοῦν ἐκ τῆς ἐνδεχομένης καταδίκης των ὑπὸ τῶν δικαστηρίων.

§315Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον 2, θέλω προτείνει τὴν προσθήκην 3ου ἄρθρου, (πλὴν τοῦ 3, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει καὶ τὸ ὁποῖον θὰ λάβῃ τὴν θέσιν ἄρθρου 4,) τοῦ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὰ ὑπὸ ἐργολάβων ἢ ὑπεργολάβων ὀφειλόμενα πρὸς ἐργάτας, ἀγωγεῖς, ἢ χορηγητὰς θέλουσι πληρωθῆ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς εἰς ἕκαστον αὐτῶν, παρόντος τοῦ ὀφείλοντος ὑπεργολάβου ἢ ἐργολάβου, ἂν οἱ λαμβάνοντες τὸ βοήθημα στέργωσι νὰ παραιτηθῶσι πάσης περαιτέρω κατὰ τῶν ἐργολάβων ἢ ὑπεργολάβων ἀξιώσεως. Ἐὰν οἱ ἐργολάβοι ἢ ὑπεργολάβοι δὲν παρευρεθῶσι κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν ἡμέραν τῆς πληρωμῆς, καίτοι προσκληθέντες ἐπὶ ἀποδείξει νὰ παρευρεθῶσι κατ’ αὐτήν, ἡ πληρωμὴ θέλει γενῆ καὶ ἀπόντων αὐτῶν εἰς τοὺς ἐγγεγραμμένους ἐν τῷ καταλόγῳ.»

§316Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρότασις πολὺ ὀρθῶς ἔχει, ἀλλὰ νὰ προστεθῇ καὶ τοῦτο, ὅτι, ἐὰν δὲν στέργωσιν οἱ ἐργάται, τὸ βοήθημα νὰ δοθῇ εἰς τοὺς ὑπεργολάβους, ὥστε νὰ μετριασθῇ ἡ ζημία, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωσιν ἐξ ἐνδεχομένης καταδίκης.

§317Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι δυνατὸν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ὑπάρξωσιν ἐπικίνδυνοι συνεννοήσεις.

§318ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ....

§319Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν οἱ ἐργάται δὲν δεχθῶσι τὸ βοήθημα, θέλει τὸ ποσὸν αὐτοῦ μείνῃ ἐν τῷ ταμείῳ· ὁ ἐργολάβος τότε, ὁ ὁποῖος καταδιώκεται, ἐὰν καταδικασθῇ, ἂς προσφύγῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα ζητήσῃ καὶ λάβῃ αὐτό.

§320ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι εἷς τῶν λαβόντων μέρος ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν, τῶν ὑπεργολάβων καὶ ἐργολάβων, τῶν δυστυχησάντων κατὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, πρὸ ἐτῶν πολλῶν, διότι ἀντελήφθην ὁ ἴδιος, ὅτι τῇ ἀνοχῇ τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα μὴ εἴπω τῇ προτροπῇ αὐτῆς, μετὰ τὴν πτώχευσιν τῆς ἑταιρίας ἐκείνης ἐξηκολούθησαν ἐργαζόμενοι, καὶ παραίτιος εἶναι ἡ Κυβέρνησις τῆς καταστάσεως αὐτῆς· ἠθικῶς εἶναι ὑπεύθυνος ἀπέναντι τῶν ἐργολάβων, ὑπεργολάβων, ἐργατῶν καὶ ἀγωγέων. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις σήμερον ἔλαβε πρόνοιαν νὰ χορηγηθῇ ποσόν τι, 40%, εἰς αὐτοὺς τοὺς ζημιωθέντας εἴτε ἀτυχήσαντας ἐργολάβους, ἐργάτας κλπ. Ἐπιδοκιμάζω τὸ μέτρον τοῦτο, διότι εἶναι δικαιότατον, καὶ ὡς ἀντιπροσωπεύων τὴν ἐπαρχίαν Μαντινείας ὀφείλω διὰ τοῦτο εὐγνωμοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Πλὴν ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπω, ὅτι θὰ γεννηθῶσι δυσχέρειαι περὶ τὴν ἐκτέλεσιν. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Βάσιν τὸ νομοσχέδιον ἔχει τὴν παροχὴν βοηθήματος εἰς αὐτοὺς τοὺς ζημιωθέντας· ἀλλ’ ἡ ἐξακρίβωσις πῶς θὰ γείνῃ; Ἐπὶ τοῦ τρόπου τούτου ὀφείλει νὰ σκεφθῇ πᾶς τις.

§321Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὸ ποσὸν τοῦ ἀπονεμηθησομένου ἑκάστῳ αὐτῶν βοηθήματος θέλει προσδιορισθῆ ὑπὸ τῆς τριμελοῦς ἐπιτροπῆς, τῆς ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου διορισθείσης κατὰ τὴν 9 Ἰανουαρίου 1892 πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν ὑπὸ τῆς πτωχευσάσης ἑταιρίας ὀφειλομένων καὶ ἐξακρίβωσιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὀφείλεται ἑκάστῳ τῶν ἐργατῶν, τῶν χορηγητῶν τροφίμων καὶ τῶν ἀγωγέων. «Ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ποσοῦ θέλει στηριχθῆ πρὸ πάντων ἐπὶ τῶν περὶ τῆς οἰκονομικῆς καὶ οἰκογενειακῆς καταστάσεως ἑκάστου τῶν ἐχόντων λαμβάνειν πληροφοριῶν, τὸ προσδιορισθησόμενον ὅμως ποσὸν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπερβῇ τὰ 40 τοῖς ἑκατὸν τοῦ ἐξακριβωθέντος ποσοῦ τῶν ὀφειλομένων ἑκάστῳ αὐτῶν.» Ἔχει ἐξευρεθῆ.

§322ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν ἔχῃ ἐξευρεθῆ τὸ ποσὸν τὸ ὀφειλόμενον εἰς τοὺς ἐργάτας, ἐὰν ἔχωσι καταχωρισθῆ τὰ ὀνόματα...

§323Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ποσὸν ἐξευρέθη ὑπὸ ἐπιτροπῆς τριμελοῦς, διορισθείσης ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τὴν 9 Ἰανουαρίου 1892, καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ ὑπελάβομεν ὡς τὸ ἀληθές. Ἐὰν θελήσωμεν νὰ ἐξετάσωμεν αὖθις τώρα τὸ ποσὸν τοῦτο, ἢ νὰ ζητήσωμεν νέαν ἔρευναν, ματαιοῦται ὁ σκοπός.

§324Α. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῇ θὰ κανονισθῇ;

§325Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως.

§326ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ ὡς πρὸς τοῦτο. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, εἶμαι σύμφωνος μὲ τοὺς προλαλήσαντας συναδέλφους μου, ὅτι καλῶς ἐπράξατε, συμπεριλαβόντες τοὺς ἐργολάβους καὶ ὑπεργολάβους, διότι αὐτοὶ θὰ ὑποδείξωσι τίνες δικαιοῦνται καὶ τίνες δὲν δικαιοῦνται.

§327ΣΙΝΑΝΙΩΤΗΣ. Πρὸ ὀλίγου νομίζω ὅτι συνεζητήσαμεν καὶ περὶ αὐτοῦ. Ὑπάρχουσι χορηγηταὶ τροφίμων, οἱ ὁποῖοι δικαιοῦνται νὰ λάβωσι χρήματα, χωρὶς ὅμως νὰ ἔχωσιν ἀνὰ χεῖρας αὐτὰ τὰ bona. Θὰ πληρωθῶσιν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἢ ὄχι;

§328ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξηγήθη· δὲν θὰ λάβωσι τίποτε. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§329ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, εἰς τὸ τέλος τῆς πρώτης παραγράφου, ἀφοῦ ἐτέθησαν ἐν τῷ προηγουμένῳ ἄρθρῳ οἱ ἐργολάβοι καὶ ὑπεργολάβοι, νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «τῶν ἐργατῶν, τῶν χορηγητῶν τροφίμων καὶ τῶν ἀγωγέων» καὶ νὰ τεθῇ μόνον ἡ λέξις «τῶν δικαιούχων».

§330Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ προστεθῇ «οἱ ὡς ἄνω δικαιοῦχοι».

§331ΡΑΛΛΗΣ. «Τῶν ζημιωθέντων» νὰ προστεθῇ.

§332ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Μετὰ τὴν πρώτην παράγραφον τοῦ ἄρθρου 2 νὰ προστεθῇ: «Οἱ δὲ ἐργολάβοι καὶ ὑπεργολάβοι δικαιοῦνται λαμβάνειν τὸ βοήθημα, ἐφ’ ὅσον δὲν τυγχάνωσιν ὀφειλέται....»

§333Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Περιέλαβον αὐτὸ κατ’ ἄλλην τροπολογίαν, ἀλλὰ νομίζω καλὸν, εἰς τὸ βʹ ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 2 νὰ τεθῇ ἡ ἑξῆς προσθήκη· μετὰ τὰς λέξεις «Ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ποσοῦ» νὰ προστεθῇ: «ὅστις ἔσεται ὁριστικὸς καὶ ἀμετάκλητος», ἵνα μὴ ἀρχίσουν τὰ παράπονα κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς. Τὸ 40% εἶναι ἀνώτατος ὅρος, διότι δίδεται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡ ἐξουσία νὰ προσδιορίσῃ καὶ ὀλιγώτερον τοῦ 40%, ἀναλόγως τῆς οἰκονομικῆς καὶ οἰκογενειακῆς καταστάσεως ἑκάστου τῶν ἐχόντων λαμβάνειν.

§334ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Θὰ ἐπεθύμουν νὰ μὴ δοθῇ τόση ἐξουσία εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλὰ νὰ ὁρίσωμεν ἡμεῖς τόσα τοῖς ἑκατόν.

§335Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός.). Πρόκειται περὶ βοηθείας, καὶ εἷς, ὅστις ἔχει τέκνα καὶ δὲν ἔχει μέσα νὰ συντηρηθῇ, εἶναι ἄξιος νὰ λάβῃ 40%, ἐνῷ ἄλλος, εὑρισκόμενος εἰς σχετικῶς καλλιτέραν θέσιν, θέλει λάβει ὀλιγώτερον. Μὴ δυσπιστεῖτε εἰς τὴν ἐπιτροπὴν· ἀποτελεῖται ἀπὸ ἐντίμους ἀνθρώπους.

§336ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, ἀλλὰ θὰ ἔχωσι φοβερὰς ἐνοχλήσεις.

§337Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ βοήθεια γίνεται ἀναλόγως τῆς ζημίας, ὄχι λόγῳ φιλανθρωπίας.

§338Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Λόγῳ φιλανθρωπίας.

§339ΑΡ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν, νὰ λείψουν αἱ φράσεις «τῆς οἰκονομικῆς καὶ οἰκογενειακῆς καταστάσεως».

§340Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ζημιωθῇ εἷς ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δὲν ἔχει τίποτε καὶ ὁ ὁποῖος ἔχει πολυμελῆ οἰκογένειαν νὰ συντηρήσῃ, νομίζω ὅτι ἡ βοήθεια πρέπει νὰ ἦναι μεγαλειτέρα. Ὑποθέτω π. χ. ὅτι εἷς συνάδελφός μας, ὁ ὁποῖος παρακάθηται μεθ’ ἡμῶν, ἐζημιώθη 20,000 δραχμῶν, ὑποθέτω ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ λάβῃ τίποτε, διότι ἡ ζημία δι’ αὐτὸν δὲν εἶναι αἰσθητή.

§341ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3. Ὡς ἄρθρον 3 θὰ ψηφισθῇ τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προταθὲν προηγουμένως (ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ νέον ἄρθρον 3 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου γίνεται ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§342Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ δευτέρα παράγραφος, ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Εἰς ἕκαστον τῶν ἐκδοθησομένων ἐνταλμάτων θέλει προσαρτηθῇ ὁ κατάλογος τῶν δικαιούχων καὶ τὸ ἀποδοτέον ἑκάστῳ αὐτῶν ποσὸν, κεκυρωμένος ὑπὸ τῆς κατὰ τὸ ἄρθρον 2 ἐπιτροπῆς.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 μετὰ τῆς ἀνωτέρω προσθήκης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νομοσχεδίου, λαβὸν τὴν θέσιν ἄρθρου 5, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς βʹ συζήτησιν.)

§343ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναβολῆς τῆς ἐκλογῆς τῶν ἐπαρχιακῶν συμβούλων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§344ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκτυπώσεως ἀναμνηστικῶν γραμματοσήμων. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§345ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ Κυβέρνησις δεικνύει λίαν ἀξιέπαινον ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς ἐπιτυχίας τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἀληθῶς εἰς μάτην προσεπαθήσαμεν ν’ ἀποσπάσωμεν ἐκ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. τέως ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον κρίνω σπουδαιότατον, καὶ διὰ τοῦτο λαμβάνω τὸ θάῤῥος νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν ἐπί τινα ὥραν διά τινων παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας θὰ ἐπενέγκω εἰς αὐτὸ, διὰ βραχέων, ὡς ἐλπίζω καὶ ὡς θὰ προσπαθήσω, διότι ἡ ὥρα εἶναι μεσονύκτιος σχεδόν. Τὸ νὰ προμηθεύσῃ ἡ Κυβέρνησις ὑπὲρ τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων ποσὸν 400,000 δραχμῶν, ὅσον ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον, εἶναι καὶ εὔκολον καὶ δύσκολον· εὔκολον μὲν, ἐὰν καλῶς χειρισθῇ τὰ τοῦ νόμου καὶ ἐπιμελῶς ἐπιστατήσῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ· δύσκολον δὲ, ἐὰν ἀφήσῃ τὸν νόμον εἰς ἀμελῆ καὶ ἀνεπιτήδειον ἐκτέλεσιν. Ταῦτα δὲ λέγω, διότι ἡ ὑπόθεσις εἶναι λίαν λεπτή. Τὰ ἀναμνηστικὰ γραμματόσημα εἶναι θεσμὸς, ὁ ὁποῖος εἰσήχθη ἐσχάτως εἰς διαφόρους χώρας τοῦ Παλαιοῦ καὶ τοῦ Νέου κόσμου, καὶ ηὐδοκίμησεν. Ηὐδοκίμησε δὲ οὐχὶ πανταχοῦ, ἀλλ’ ἐν ταῖς χώραις ἐκείνων τῶν Κυβερνήσεων, αἵτινες, ὡς προεῖπον, ἐγνώρισαν νὰ χειρισθῶσι τὴν ὑπόθεσιν αὐτῶν καλῶς. Ἐξεδόθησαν ἀναμνηστικὰ γραμματόσημα τὸ 1894 ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς Ἀμβέρσης. Ἐξέδωκαν ἀναμνηστικὰ γραμματόσημα αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι τῆς Βορείου Ἀμερικῆς κατὰ τὸ 1893 καὶ 1894, ἐπὶ τῇ τετρακοσιετηρίδι τοῦ Κολόμβου ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ Σικάγου. Ἐπίσης ἐξέδωκεν ἡ Πορτογαλία ἀναμνηστικὰ γραμματόσημα ἐπὶ τῇ ἑπτακοσιετηρίδι τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου. Ἐξέδωκαν ἀναμνηστικὰ γραμματόσημα αὐτὸ τὸ ἐν Ἀφρικῇ ἀνεξάρτητον Κράτος τοῦ Κόγγου, τὸ ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ Βασιλέως τοῦ Βελγίου, ὡς γνωρίζετε, διατελοῦν, κατὰ τὸ 1894. Ἐπίσης ἐξέδωκεν ἡ Ἰαπωνία κατὰ τὸ ἔτος 1895, ἐπὶ τοῖς ἀργυροῖς γάμοις τοῦ Μικάδου. Εἴς τινας τῶν χωρῶν τούτων ἡ ἐπιχείρησις — διότι κυβερνητικὴ ἐπιχείρησις καταντᾷ — ἐπέτυχεν, εἴς τινας ἀπέτυχε. Τὰ ἀναμνηστικὰ γραμματόσημα, ἵνα ἐπιτύχωσι, δέον νὰ ἐκδοθῶσιν εἰς ἐπίκαιρον καὶ ἐνδιαφέρουσαν στιγμὴν ἐνδιαφέρουσαν δὲ οὐ μόνον τὴν χώραν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἐκδίδονται, ἀλλὰ, εἰ δυνατὸν, καὶ γενικώτερον εἰς τὰς διεθνεῖς κοινωνίας. Ἀνεπτύχθη, ὡς γνωρίζετε, κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους τάσις πρὸς ἀπόκτησιν τῶν γραμματοσήμων ὅλου τοῦ κόσμου, τῶν νῦν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ τῶν κατὰ παλαιοτέρους χρόνους ἐκδεδομένων. Ἡ τάσις αὕτη κατήντησε παρά τισιν ἀνθρώποις, συνήθως δὲ παρὰ τοῖς εὐεκτοῦσι καὶ πλουσίοις, ἀληθὴς μονομανία. Ταύτης τῆς τάσεως ἐπωφελοῦνται αἱ Κυβερνήσεις, ἵνα ἀντλήσωσι χρήματα ἐκ παιγνιώδους ὑποθέσεως. Διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ὅμως ἡ μεγάλη κυκλοφορία τῶν γραμματοσήμων τῶν ἀναμνηστικῶν, δέον ταῦτα πρωτίστως καὶ κυριώτατα νὰ ἀποτελῶσι κόσμημα ὡραῖον, ἢ, ἀκριβέστερον εἰπεῖν, οὐδὲν ἧσσον ἢ καλλιτέχνημα.

§346ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§347ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἐκδοθέντα παρὰ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν τῆς Βορείου Ἀμερικῆς ἀναμνηστικὰ γραμματόσημα ἐπὶ τῇ τετρακοσιετηρίδι τῆς ἀνακαλύψεως τῆς Ἀμερικῆς ὑπὸ τοῦ Κολόμβου θεωροῦνται καὶ εἶναι θαυμάσια. Εἰς μέγεθος ὀλίγον τι μεγαλείτερον, μόλις τὸ διπλάσιον τοῦ ἡμετέρου γραμματοσήμου τοῦ συνήθους, παριστῶνται 32 μορφαὶ εἰκόνων, τὰς ὁποίας δύναταί τις νὰ διακρίνῃ εὐκρινέστατα καὶ νὰ θαυμάσῃ ἀληθῶς διὰ τὴν καλλιτεχνικὴν ἐπιτυχίαν. Τοῦτο ἔχω νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, ἐν ᾧ συγχρόνως ἐπιλαμβάνομαι καὶ γενικώτερον τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ ὅλου νομοσχεδίου καὶ ἐπιφέρω τὰς ἐπὶ τῶν διαφόρων ἄρθρων αὐτοῦ γνώμας μου, ἵνα μὴ ἀπασχολῶ ὑμᾶς ἐπὶ μακρόν. Βεβαίως ὁ κανονισμὸς τοῦ μεγέθους καὶ τῆς παραστάσεως τῶν γραμματοσήμων καὶ τῆς καλλιτεχνικῆς ἐπεξεργασίας αὐτῶν θέλουσι κανονισθῆ μετὰ ταῦτα διὰ βασιλικοῦ διατάγματος λεπτομερῶς· ἀλλ’ ἐκ τῶν παρατηρήσεων αὐτῶν, τὰς ὁποίας λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, τὴν ὁποίαν βλέπω καὶ ἐγὼ κεκμηκυῖαν....

§348ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι!

§349ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. ... τινὲς ἴσως εἶναι ἀναγκαῖον νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, αἱ δὲ ἄλλαι πιθανὸν νὰ τύχωσι τῆς τιμῆς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει παρὰ τῶν ἁρμοδίων κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ἐκτελεστικοῦ τοῦ νόμου τούτου διατάγματος. Λέγω λοιπὸν, ὅτι τὰ γραμματόσημα εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ὦσι καλλιτεχνικώτατα. Τόση δὲ εἶναι ἡ ἡ διαφορὰ τοῦ καλλιτεχνικοῦ γραμματοσήμου ἀπὸ τοῦ μὴ τοιούτου, ὥστε δυσκόλως δύναταί τις νὰ ἐξηγήσῃ αὐτό· πρέπει δὲ νὰ κατέχηται ὑπὸ τῆς μονομανίας τοῦ γραμματοσημοσυλλέκτου, ἵνα ποιήσηται τὰς λεπτὰς ἐκείνας παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι ἄγουσιν εἰς τὴν προτίμησιν ἢ τὴν ἀπόῤῥιψιν εἴδους τινὸς γραμματοσήμου. Ἐξεδόθησαν τὸ πρῶτον Ἑλληνικὰ γραμματόσημα τῷ 1860 ἐν Παρισίοις, τὰ ὁποῖα σήμερον εἶναι σπανιώτατα καὶ περιζήτητα. Ἑνὸς λεπτοῦ Ἑλληνικὸν γραμματόσημον τοῦ 1860, ἐκδοθὲν ἐν Παρισίοις, τιμᾶται σήμερον μάρκα 10, ὅ ἐστὶν ὑπὲρ τὰς 20 δραχμάς! Τινὰ τῶν γραμματοσήμων τούτων, τὰ ὁποῖα συνέβη νὰ τυπωθῶσιν ἐν ταῖς πλαξὶν ἐν Παρισίοις, ἑπομένως νὰ τυπωθῶσι καλλιτεχνικώτερον, τιμῶνται δεκαπέντε μάρκων τὰ ἓν, τοῦ ἑνὸς λεπτοῦ, ἐπαναλαμβάνω.

§350Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε ἦτο ἄριστος χαράκτης ἐν τῷ Νομισματοκοπείῳ τῶν Παρισίων, ὁ Albert Barre.

§351ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ ταῦτα τὰ αὐτὰ γραμματόσημα, τυπωμένα ἐν Ἀθήναις τῷ 1862, ἔχουσι τὴν ἀτυχίαν νὰ τιμῶνται μόνον 3½ μάρκα ἕκαστον. Ἐγὼ εἶδον γραμματόσημα καὶ τοῦ μὲν καὶ τοῦ δὲ εἴδους, καὶ ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀντιληφθῶ καμμίαν διαφοράν.

§352Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ οἰκογένεια Barre ἐπὶ γενεὰς ὁλοκλήρους εἰργάζετο ὡς χαράκτης ἐν τῷ Hôtel de la monnaie. Ὁ Ἀλβέρτος Barre ἦτο ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐχάραξε τὰ γραμματόσημα ἐκεῖνα.

§353ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πληροφορία τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἠγνόουν, εἶναι πολύτιμος συμβολὴ καὶ ἐνίσχυσις εἰς τὴν παρατήρησίν μου. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ἀπολύτως καλλιτεχνικοῦ τῆς παραστάσεως τῶν γραμματοσήμων, πολὺ σημαίνει ἡ χάραξις ἐπὶ τῶν γραμματοσήμων τούτων εἰκόνων τοιούτων ἢ τοιούτων. Τὰ Ἀμερικανικὰ γραμματόσημα, (ἐπιμένω εἰς αὐτά, διότι ἐκεῖνα ἐπέτυχον εἰς βαθμὸν ἀπίστευτον, δόντα εἰσόδημα εἰς τὸ Κράτος 300,000,000 φράγκων,) τὰ Ἀμερικανικὰ γραμματόσημα φέρουσι 16 εἰδῶν παραστάσεις, ἀναγομένας ἄλλας εἰς τὴν ἀνακάλυψιν τῆς Ἀμερικῆς, ἄλλας εἰς τὸ πλοῖον τοῦ Κολόμβου καὶ τὴν ἀποβίβασιν εἰς τὴν νέαν χώραν, εἰς τὴν ὑποδοχὴν αὐτοῦ παρὰ τῶν ἀγρίων, εἰς σκηνὰς γενομένας ἐν τῇ ἀνακαλυφθείσῃ χώρᾳ, εἰς τὴν ἐπάνοδον τοῦ Κολόμβου εἰς Ἱσπανίαν, εἰς τὴν παρουσίασιν αὐτοῦ εἰς τὸ Βασιλικὸν ζεῦγος αὐτῆς, σκηνὰς περὶ τοῦ τέλους τοῦ Κολόμβου κλπ. Ἡμεῖς εὑρισκόμεθα ἐν θέσει προνομιακῇ εὐτυχῶς, ἕνεκα τῆς ἱστορίας τῆς ἡμετέρας χώρας, ἕνεκα τοῦ μεγάλου ἀρχαιολογικοῦ πλούτου καὶ τοῦ παρελθόντος αὐτῆς, ἕνεκα τῆς κλασικότητος ἐν γένει τῆς χώρας καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ὀνόματος. Ὁποίαν θὰ λάβωσι μέριμναν περὶ τῶν ἐν τοῖς ἀναμνηστικοῖς γραμματοσήμοις χαραχθησομένων εἰκόνων οἱ ἁρμόδιοι, δὲν δύναμαι βεβαίως νὰ γνωρίζω, νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν θὰ παραλίπωσι νὰ χαράξωσιν ἐπ’ αὐτῶν σκηνὰς τὰς κυριωτάτας καὶ ἐπιφανεστάτας τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχαιοτήτων, νὰ χαράξωσιν ἐπ’ αὐτῶν τινα ἐκ τῶν καλλιτεχνημάτων τῶν ἡμετέρων μουσείων, εἴτε ἐκ τῶν γλυπτῶν ἔργων, εἴτε ἐκ τῶν ἀναγλύφων, εἴτε ἐκ τῶν ἀγγείων, πηλίνων ἢ χαλκῶν, ἢ τῶν ὁπωσδήποτε καλλιτέρων κειμηλίων ὑπὸ ἀρχαιολογικὴν ἔποψιν. Συνέπεσε νὰ περιέλθωσιν εἰς χεῖράς μου τινὲς φωτογραφίαι τῶν ἀρχαίων μνημείων, σχετικαὶ πρὸς τὸ σχῆμα τῶν ἄλλων γραμματοσήμων, καὶ δὲν θεωρῶ ἄσκοπον νὰ καταστήσω αὐτὰς γνωστὰς εἴς τε τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτάς, ἵνα σχηματίσωσιν ἰδέαν τινὰ περὶ τοῦ πόσον καλὰ θὰ καταστῶσι τὰ γραμματόσημα αὐτά, φέροντα εἰκόνας τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχαιοτήτων (ἐγχειρίζει πίνακα διαφόρων φωτογραφιῶν καὶ γραμματοσήμων). Βλέπετε ἐν συγκρίσει πόσον ἄσχημα εἶναι τὰ ἡμέτερα γραμματόσημα τὰ Ἑλληνικά, τὰ ὁποῖα ἔχω προσαρτήσει ἐκεῖ πρὸς σύγκρισιν, παραβαλλόμενα πρὸς ἀναμνηστικὰ γραμματόσημα ἄλλων χωρῶν, Ἀμερικῆς, Ἱσπανίας κλπ. καὶ πρὸς τὰς ὡραίας φωτογραφίας τῶν ἀρχαίων μνημείων ἡμῶν. Βλέπετε λοιπὸν πόσον σπουδαῖον εἶναι τὸ ζήτημα. Θεωρῶ ταῦτα ἐπαρκῆ ὡς πρὸς τὴν ἀξίαν καὶ τὴν προσοχὴν τῆς καλλιτεχνικῆς ἐκτελέσεως. Προβαίνω εἰς ἄλλην παρατήρησιν, ἡ ὁποία συνδέεται πρὸς τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ ἄρθρον τοῦτο διατάσσει, ὅτι τὰ ἀναμνηστικὰ γραμματόσημα θὰ κυκλοφορῶσιν ἐπὶ χρόνον ὁρισθησόμενον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ Β. Διατάγματος. Τοῦτο εἶναι σπουδαῖον, Κύριοι, διότι δὲν πρέπει νὰ νομίζῃ τις, ὅτι ἡ ἐπὶ μακρότερον χρόνον κυκλοφορία τῶν γραμματοσήμων δύναται ν’ ἀποβῇ καὶ ἐπωφελεστέρα. Δύναται νὰ συμβῇ καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ ἀντίθετον. Ὁ χρόνος πρέπει νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο περιόδους, εἰς χρόνον πωλήσεως τῶν γραμματοσήμων καὶ εἰς χρόνον κυκλοφορίας αὐτῶν. Ἴσως εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσω τὴν ἐξήγησιν πρὸς τοὺς μὴ καταγινομένους ἐξ ὑμῶν εἰς τὰ τῶν συλλογῶν γραμματοσήμων. Χρόνος πωλήσεως τῶν γραμματοσήμων εἶναι ἐκεῖνος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐνεργεῖται ἡ πώλησις αὐτῶν εἰς τοὺς θέλοντας νὰ προμηθευθῶσι τοιαῦτα. Τοιοῦτοι δὲ εἶναι οὐχὶ οἱ θέλοντες νὰ ποιήσωσι χρῆσιν αὐτῶν ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς πρὸς ἀλληλογραφίαν, ἀλλὰ οἱ ἀγοράζοντες αὐτὰ πρὸς ἐμπορίαν, ἢ πρὸς πλούτισιν τῶν συλλογῶν αὐτῶν.

§354Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἀνεκοινώθη πρότασις, ἡ ὁποία ἐγένετο σήμερον εἰς τὸν Γενικὸν Διευθυντὴν τῶν ταχυδρομείων, καὶ διὰ τῆς ὁποίας ζητοῦσιν ἀπὸ τοῦδε ποσόν τι τοιούτων γραμματοσήμων. Τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς τρεῖς περίπου χιλιάδας.

§355ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι εὐελπιστικὴ ἡ πληροφορία αὕτη καὶ σύμφωνος πρὸς τὴν προσδοκίαν, τὴν ὁποίαν ἔχω καὶ ἐγώ, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις αὕτη τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρὸς ὄφελος τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων θὰ ἐπιτύχῃ. Οἱ ἐμπορικοὶ οἶκοι θὰ σπεύσωσι νὰ ἀγοράσωσι τοιαῦτα γραμματόσημα, ἅμα ἐκτεθῶσιν εἰς πώλησιν· ἀλλ’ ὁ χρόνος τῆς πωλήσεως δὲν πρέπει νὰ ἦναι μακρὸς, διότι ὁ μακρὸς χρόνος παρέχει τὴν εὐκαιρίαν εἰς τοὺς μικροὺς ἐμπορίσκους, τοὺς ἀγοράζοντας ἐπίσης πρὸς πώλησιν καὶ κερδοσκοπίαν, νὰ διαθέτωσι βαθμηδὸν μικρὰ κεφάλαια καὶ ν’ ἀγοράζωσι γραμματόσημα, τοῦτο δὲ χαλαροῖ τὸν ζῆλον τῶν μεγάλων ἐμπορικῶν οἴκων, τῶν πωλούντων γραμματόσημα. Ὁ βραχύτερος χρόνος τῆς πωλήσεως τῶν γραμματοσήμων ἀναγκάζει τοὺς μεγάλους ἐμπορικοὺς οἴκους νὰ σπεύδωσιν ἐν ἁμίλλῃ καὶ νὰ ἀγοράζωσιν ὅσον δύναται ἕκαστος μεγαλείτερον ποσὸν, ἀναγκάζει ὅμως συγχρόνως καὶ τοὺς μικρεμπόρους νὰ πράξωσι τὸ αὐτὸ δι’ ἐντάσεως τῶν δυνάμεών των, καὶ δι’ ἐξοικονομήσεως ὅσον τὸ δυνατὸν περισσοτέρων χρημάτων. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὑπολογισθῇ καλῶς ὁ χρόνος τῆς πωλήσεως τῶν γραμματοσήμων. Μετ’ αὐτὸν ἔρχεται ὁ χρόνος τῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματοσήμων. Καὶ οὗτος πρέπει νὰ ὑπολογισθῇ καλῶς. Δίδω δὲ μίαν γνώμην πρὸς τὴν Βουλὴν, διότι συνέβη νὰ μελετήσω τὸ θέμα. Εὐχαρίστως δὲ καὶ κολακευόμενος παρατηρῶ, ὅτι ἔχετε τὴν καλωσύνην νὰ προσέχητε εἰς τὴν ἀνάπτυξιν ταύτην. Νομίζω καλὸν νὰ ἐκτεθῶσι μὲν πρὸς πώλησιν δύο μῆνας πρὸ τῶν ἀγώνων, νὰ τεθῶσι δὲ εἰς κυκλοφορίαν 25 ἡμέρας πρὸ τῶν ἀγώνων καὶ μῆνάς τινας μετ’ αὐτούς. Οἱ ἀγῶνες θ’ ἀρχίσωσιν, ὡς ὑπολογίζω καὶ σκέπτομαι, τὴν 25 Μαρτίου. Συμπίπτει δὲ, ὡς γνωρίζετε, τὸ Πάσχα εἰς τὰς 24 Μαρτίου, ἡ δὲ Δευτέρα τοῦ Πάσχα εἰς τὰς 25, ὅτε θὰ ἑορτάσωμεν τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν ἑορτὴν ἐπὶ τὸ μεγαλοπρεπέστερον, διότι τὸ ἔτος τοῦτο συμπληροῦται ἡ 75ετηρὶς ἀπὸ τῆς 25 Μαρτίου 1821. Ἡ ἑορτὴ αὕτη δύναται νὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὡς προεισαγωγὴ τῶν διεθνῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων. Φρονῶν λοιπὸν ὅτι οἱ ἀγῶνες θ’ ἀρχίσωσι τὴν 25 Μαρτίου, νομίζω ὅτι ἡ κυκλοφορία τῶν γραμματοσήμων, δηλαδὴ ἡ χρῆσις αὐτῶν εἰς τὴν ἀλληλογραφίαν τοῦ κοινοῦ, — τοῦτο ἐννοῶ κυκλοφορίαν — πρέπει ν’ ἀρχίσῃ τὴν 1 Μαρτίου, νὰ παραταθῇ δὲ μέχρι τοῦ Ἰουλίου ἢ τοῦ Αὐγούστου. Τοῦτο προτείνω οὐχὶ αὐθαιρέτως καὶ κατ’ ἰδίαν ἐκτίμησιν, ἀλλὰ παραλαβὼν τὴν ἀναλογίαν τοῦ χρόνου τῆς πωλήσεως καὶ τοῦ χρόνου τῆς κυκλοφορίας ἐκ τῶν γενομένων ἐν ἄλλοις Κράτεσιν, ὅπου ἐξεδόθησαν ἀναμνηστικὰ γραμματόσημα. Ἀλλ’ ὁ βραχὺς χρόνος, τὸν ὁποῖον νομίζω ἐπωφελῆ διὰ τὴν ἐπιχείρησιν, συμπίπτει καὶ πρὸς ὄφελος τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, ἐν συνδυασμῷ τοῦ ἄρθρου 2 πρὸς τὸ ἄρθρον 3. Τὸ ἄρθρον 3 ἀναγράφει ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τοῦ εἰσπραχθησομένου ποσοῦ ἐκ τῆς πωλήσεως τῶν ἀναμνηστικῶν γραμματοσήμων χορηγοῦνται πεντήκοντα τοῖς ἑκατὸν εἰς τὸ ταμεῖον τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ τε δαπανηθησομένου καὶ τῶν κανονικῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα ἤθελον εἰσπραχθῆ ἐπὶ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν θέλουσι κυκλοφορήσει τὰ ἀναμνηστικὰ γραμματόσημα. Τὸ ποσὸν τοῦτο θέλει προσδιορισθῆ κλπ.» Εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ Δημόσιον καταναλίσκει νῦν ἐτησίως γραμματόσημον, καλῶς ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ἀξίας 1,500,000 δραχμῶν.

§356ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). 1,800,000.

§357ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω, 1,800,000 δραχμῶν ἐτησίως, κατὰ τὴν ἐπανόρθωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ πώλησις καὶ ἡ κυκλοφορία τῶν γραμματοσήμων θὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ ἕξ μῆνας, εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀφαιρέσωμεν πρῶτον 900,000 δραχμὰς, διότι τόσα θὰ εἰσέπραττε τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν συνήθων γραμματοσήμων. Θ’ ἀφαιρέσωμεν λοιπὸν 900,000 ἐκ τοῦ εἰσπραχθησομένου ποσοῦ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Τότε τί θὰ γείνῃ; Ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι θὰ ἐξοδεύσωμεν γραμματόσημα ἀξίας 1,500,000 δραχμῶν, διότι περὶ μείζονος ποσοῦ ἢ τοὐλάχιστον περὶ πολλῷ μείζονος τοῦ 1,500,000 δραχμῶν δὲν πρέπει νὰ σκεπτώμεθα...

§358Ν. ΣΧΙΝΑΣ. 800,000 συλλογαὶ γραμματοσήμων ὑπάρχουσι.

§359ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ γνωρίζω, κ. συνάδελφε. Βλέπετε ὅτι ὁμιλῶ ἀπό τινος μελέτης ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ἔχω ἐδῶ καὶ ἄλλα documenta... Πλὴν τοῦ ποσοῦ λοιπὸν, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσέπραττε τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς συνήθους καταναλώσεως τοῦ γραμματοσήμου κατὰ τὸν χρόνον τῆς κυκλοφορίας τῶν ἀναμνηστικῶν, ἐὰν εἰσπράξωμεν, ὡς ἔλεγον, 1,500,000 δραχμὰς, τὸ Δημόσιον θ’ ἀφαιρέσῃ καὶ τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο δὲν εὑρίσκω πολὺ δίκαιον ὑπὲρ τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, διότι κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο τὸ Δημόσιον θὰ ὠφελῆται τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τῶν συνήθων γραμματοσήμων, διότι καὶ δι’ αὐτὰ δαπανᾷ χρήματα, διὰ τὸν χάρτην, διὰ τὴν ἐκτύπωσιν, διὰ τὴν κόλλαν, διὰ τὴν συσκευὴν, διὰ τὴν μεταφορὰν κτλ. Τὸ ποσὸν τοῦτο θὰ ὠφεληθῇ τὸ Δημόσιον, δηλαδὴ θὰ ὠφεληθῇ τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τῶν συνήθων γραμματοσήμων, τὰ ὁποῖα δὲν θὰ καταβάλλῃ κατὰ τὸ διάστημα τῆς κυκλοφορίας τῶν ἀναμνηστικῶν, θὰ ὠφεληθῇ δὲ, διότι θ’ ἀφαιρέσῃ ἰδιαιτέρως καὶ τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τούτων. Τὸ ἄρθρον τοῦτο μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν συμβάλλει πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ὑποθέσεως, ἀλλὰ δεικνύει κερδοσκοπίαν ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου. Καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, οἱ ὁποῖοι ὑπογράφουσι τὸ νομοσχέδιον, νὰ προσέξωσιν εἰς τοῦτο, καὶ νὰ μὴ θελήσωσι νὰ χαρακτηρισθῇ ἡ ἔκτακτος αὕτη ὁμολογουμένως διὰ τὸν Ἑλληνισμὸν περίστασις ὡς ἀφορμὴ κερδοσκοπίας, νὰ μὴ χαρακτηρισθῇ τοὐλάχιστον παρὰ τῶν ξένων ὡς τοιαύτη. Ἄλλο σπουδαῖον ζήτημα εἶναι καὶ πόσοι τύποι γραμματοσήμων θὰ ἐκδοθῶσιν. Ὡς γνωρίζετε, σήμερον ἔχομεν ἐννέα τύπους γραμματοσήμων, ἑνὸς λεπτοῦ, δύο, πέντε, δέκα, εἴκοσιν, εἰκοσιπέντε χρυσῶν διὰ τὸ ἐξωτερικὸν, 40, 50 λεπτῶν καὶ μιᾶς δραχμῆς. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι τὰ γραμματόσημα τ’ ἀναμνηστικὰ ἐκδίδονται κατ’ ἀντίστροφον λόγον τῆς ἀξίας αὐτῶν. Ἐκ τῆς μικροτέρας ἀξίας τῶν γραμματοσήμων ἐκδίδονται πολλαπλάσια ἢ ἐκ τῶν τῆς μεγαλειτέρας ἀξίας· Θὰ ἐκδοθῶσι δηλονότι 10,000,000, καθ’ ὑπόθεσιν, τοῦ ἑνὸς λεπτοῦ, 8,000,000 τῶν δύο λεπτῶν, 5,000,000 τῶν πέντε λεπτῶν, 2,000,000 μόλις τῶν δέκα λεπτῶν καὶ καθεξῆς. Τῆς μιᾶς δραχμῆς θὰ ἐκδοθῶσι πολλῷ ὀλιγώτερα σχετικῶς. Θὰ ἐκδώσωμεν λοιπὸν καὶ τοὺς ἐννέα τύπους τῶν γραμματοσήμων, ὅσους ἔχομεν τώρα; Ἐγὼ προτείνω νὰ ἐκδώσωμεν αὐτοὺς τοὺς τύπους, ἵνα μὴ διαταραχθῇ τὸ ὑφιστάμενον καθεστὼς καὶ ἵνα μὴ νομισθῇ, ὅτι ἐνεωτερίσαμεν, ἀλλὰ εἰς πλείονα εἴδη, δηλαδὴ νὰ ἐκδώσωμεν δύο ἢ τρία εἴδη τῶν 20 λεπτῶν, διακρινόμενα διὰ τῆς διαφορᾶς χρώματος ἢ τύπου παραστάσεως ἐπὶ ἑκάστου γραμματοσήμου.

§360ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, πάντα ταῦτα θὰ κανονισθῶσι διὰ βασιλικοῦ διατάγματος, διότι πρόκειται περὶ λεπτομερειῶν· ἐπειδὴ δ’ ἔχομεν μέγα συμφέρον, ὅπως ἡ ἐπιχείρησις ἡμῶν αὕτη ἐπιτύχῃ, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι θέλομεν λάβει πάντα τὰ μέτρα, ὥστε καὶ ἡ ἐκτύπωσις τῶν ἐν λόγῳ γραμματοσήμων νὰ ᾖ ὅσον οἷόν τε τεχνικὴ, καὶ οἱ τύποι, τοὺς ὁποίους θὰ ἀποδεχθῶμεν, νὰ ἦναι τελειότεροι καὶ μᾶλλον κερδοφόροι. Ταῦτα πάντα ὅμως, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι λεπτομέρεια, ἥτις θέλει κανονισθῆ κατόπιν διὰ βασιλικοῦ διατάγματος. Δὲν λέγω ὅτι αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας μᾶς ὑποβάλλετε, δὲν εἶναι πολύτιμοι, ἀλλ’ αὗται νομίζω ὅτι δὲν δύνανται νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§361ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Προέλαβον νὰ εἴπω, ὅτι τινὲς τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας ποιοῦμαι, δύνανται νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§362ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι πολύτιμοι αἱ παρατηρήσεις ὑμῶν αὗται, ἀλλὰ δὲν ἔχουσι τόπον ἐνταῦθα, ἀφοῦ πρόκειται νὰ κανονισθῶσι διὰ βασιλικοῦ διατάγματος.

§363ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἀποδείξω τίνες δύνανται νὰ συμπεριληφθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Τινὲς τῶν παρατηρήσεών μου εἶπον ὅτι πιθανὸν νὰ τύχωσι τῆς τιμῆς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκτελέσωσι τὸν νόμον. Ἀλλὰ πλὴν τῶν γραμματοσήμων δυνάμεθα καὶ πρέπει, νομίζω, νὰ ἐκδώσωμεν καὶ δελτάρια ταχυδρομικά, ὅπως ἔπραξαν καὶ ἀλλαχοῦ· καὶ περὶ τούτου ποιεῖται μνείαν τὸ νομοσχέδιον. Ἡ παρατήρησίς μου αὕτη π. χ. θὰ ἠδύνατο νὰ τεθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Διότι δελτάριον δὲν σημαίνει γραμματόσημον. Ἐπίσης ἔχομεν ταινίας τῶν ἐντύπων, ἔχομεν φακέλλους φέροντας προστετυπωμένον τὸ γραμματόσημον, ἔχομεν καὶ τὰς βραχείας ἐπιστολάς. Καὶ περὶ τούτων πρέπει νὰ γείνῃ μνεία ἐπίσης, διότι ὑπὸ τὴν λέξιν γραμματόσημα νομίζω ὅτι δὲν περιλαμβάνονται ὅλα ταῦτα. Ἀλλαχοῦ ἐξεδόθησαν καὶ γραμματόσημα καὶ δελτάρια. Τοῦτο, ὅπερ λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἐπιδείξω ὑμῖν, εἶναι δελτάριον, ἐκδοθὲν ἐν Ἱσπανίᾳ ἐπὶ τῇ ἑπτακοσιετηρίδι τοῦ Ἁγίου Ἀντωνίου, θεωρούμενον δὲ ὡς ἓν τῶν λεπτότερον κατασκευασθέντων ἐκ τῶν τοιούτου εἴδους. Ἔρχεται ὅμως νῦν εἰς σκέψιν καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδώσωμεν. Θὰ ἀφεθῇ τὸ ποσὸν ἵνα ὁρισθῇ διὰ τοῦ ἐκτελεστικοῦ διατάγματος μετὰ ταῦτα; ἢ νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ προσδιορισθῇ ἐν τῷ νόμῳ; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι διὰ τοῦ διατάγματος πρέπει νὰ ὁρισθῇ, διότι πιθανὸν αἱ περιστάσεις νὰ ὑποδείξωσι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐκδοθῇ.

§364ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ποῖον ποσόν;

§365ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ποσὸν τῶν γραμματοσήμων. Πόσης ἀξίας δηλαδὴ γραμματόσημα θὰ ἐκδοθῶσιν, ἀξίας εἰς χρήματα. Θ’ ἀφήσητε τὸ ἄρθρον 3—ἐνταῦθα δὲ ἐπιθυμῶ νὰ ἐπισπάσω καὶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν,—θ’ ἀφήσητε τὸν ἄρθρον 3 ἐν ἰσχύϊ, ὡς εἶναι διατετυπωμένον; Δηλαδή, ἀφοῦ ἀναγράφετε ἐν αὐτῷ, ὅτι θὰ χορηγήσητε μόνον τὸ ἥμισυ τοῦ εἰσπραχθησομένου ποσοῦ, θ’ ἀφαιρέσητε ὅμως πρῶτον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ κατηνάλισκε τὸ Δημόσιον ἐν τῇ συνήθει χρήσει τοῦ γραμματοσήμου. Ἀλλὰ τότε θὰ ὑπολειφθῇ ἐλάχιστον ποσόν. Θὰ ἀφαιρέσητε δὲ καὶ τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τῶν γραμματοσήμων, ἀλλὰ θὰ ὠφεληθῆτε τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τῶν ἄλλων γραμματοσήμων. Ἡ παρατήρησις αὕτη λοιπόν, τὴν ὁποίαν κάμνω, περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐκδοθησομένου γραμματοσήμου πρέπει νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§366Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλει μᾶς καταστήσει φειδωλοτέρους εἰς τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως. Τοῦτο εἶναι τὸ πόρισμα τῶν ὑμετέρων παρατηρήσεων.

§367ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν γνωρίζετε τὸ πρόσθετον ἄρθρον.

§368ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρέπει νὰ τὸ γνωρίζω, ἢ τοὐλάχιστον δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ γνωρίζω, διότι οὐδὲν ἀνεκοινώσατε μέχρις ὥρας εἰς τὴν Βουλήν. Ἐν τούτοις τυχαίως πως γνωρίζω τὸ πρόσθετον τοῦτο ἄρθρον, διότι συνέπεσε νὰ ἀκούσω ἐξωδίκως περὶ αὐτοῦ, ὅτι ἀπὸ τοῦδε εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἑτοίμη νὰ ἀναδεχθῇ ἐγγύησιν πρός τινα Τράπεζαν, ἡ ὁποία νὰ καταβάλῃ τὸ ποσὸν ἐκ τῶν προτέρων. Διότι, ὅπως εἶναι διατετυπωμένον τὸ νομοσχέδιον ἐν τῷ ἄρθρῳ 3, ἐνδεικνύει, ὅτι τὸ Δημόσιον θὰ διαθέτῃ τὰ χρήματα μετὰ τὸ πέρας τῆς εἰσπράξεως τῶν ἀναμνηστικῶν γραμματοσήμων, τότε δὲ θὰ ἦτο κυριολεκτικῶς «κατόπιν ἑορτῆς» ἡ προσφορὰ τοῦ Δημοσίου. Συνέβη λοιπὸν νὰ μάθω μετ’ εὐχαριστήσεως τὴν ἀπόφασιν, εἰς ἣν προέβη τὸ Δημόσιον, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον ἐν ἀρχῇ, ὅτι βλέπω καὶ ἐν τούτῳ τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ παράσχῃ τὴν ὑποστήριξιν αὑτῆς εἰς τοὺς Ὀλυμπιακοὺς ἀγῶνας, βλέπω δὲ τοῦτο, ὡς Ἕλλην καὶ ἐγώ, μετὰ μεγάλης εὐχαριστήσεως. Συνέβη, ἔλεγον, νὰ μάθω τροποποίησιν, ἣν σκοπεῖτε νὰ ἐπενέγκητε εἰς τὸ νομοσχέδιον. Δι’ αὐτῆς δὲ θὰ γείνῃ τὸ Δημόσιον φειδωλότερον ὡς πρὸς τὸ ποσόν, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἐγγυηθῇ ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων, ἀλλὰ τοῦτο θὰ ἦναι λόγος, ὅπως ἀποτύχῃ ἡ ἐπιχείρησις τῶν γραμματοσήμων.

§369Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πῶς θὰ ἦναι λόγος, ὅπως ἀποτύχῃ ἡ ἐπιχείρησις;

§370ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἀφαιρέσητε ἐκ τῆς εἰσπράξεως τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον ἤθελεν εἰσπράξει τὸ Δημόσιον ἐκ τῆς κυκλοφορίας τῶν συνήθων γραμματοσήμων. Τοῦτο πρέπει νὰ συνδεθῇ πρὸς τὸν χρόνον τῆς κατασκευῆς τῶν Γραμματοσήμων, διότι, ἂν θέσητε τὰ γραμματόσημα εἰς κυκλοφορίαν ἐπὶ ἓξ μῆνας, θὰ ἀφαιρέσητε 900,000 δραχμῶν. Τί θὰ ὑπολειφθῇ, ἵνα ἐξ αὐτοῦ λάβῃ τὸ μὲν Δημόσιον τὸ ἥμισυ, τὸ δ’ ἕτερον ἥμισυ οἱ Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες, ἀφοῦ ἀφαιρεθῶσι καὶ τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς; Διότι ἐγὼ φοβοῦμαι, μὴ δὲν δυνηθῶμεν νὰ καταναλώσωμεν ποσὸν ἀξίας μείζονος ἢ τοὐλάχιστον πολλῷ μείζονος τῶν δρ. 1,500,000.

§371Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἤκουσα τῶν λεχθέντων, καὶ διὰ τοῦτο παρεκάλεσα ὑμᾶς νὰ ἐξηγήσητε τὸ πόρισμα τῶν γνωμῶν σας. Ἐὰν ἀποδέχεσθε ὡς πιθανῶς καταναλωθησόμενον γραμματοσήμου ποσὸν ἀξίας ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου, ἐὰν ἀφαιρέσητε 900,000, τὰς ὁποίας τὸ Κράτος θὰ δικαιοῦται νὰ κρατήσῃ πρὸς ἀποζημίωσίν του διὰ τὸ ποσὸν τῶν γραμματοσήμων, τὸ ὁποῖον ἤθελε καταναλώσει (κατὰ τὴν ἑξαμηνίαν, ἐὰν ἀφαιρέσητε προσέτι τὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων, τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος θὰ καταβάλῃ πρὸς καλλιτεχνικὴν ἐκτύπωσιν τῶν γραμματοσήμων, τότε τὸ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τούτων ὑπόλοιπον ἐκ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου θὰ ἦναι πενιχρόν.

§372ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Διὰ τοῦτο προτείνω, ὅπως περιορισθῇ σχετικῶς πρὸς τὴν τοιαύτην ἐπιχείρησιν εἰς ὅσον τὸ δυνατὸν βραχύτερον διάστημα ὁ χρόνος τῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματοσήμων, διότι κατὰ τὸν χρόνον τῆς πωλήσεως δὲν δικαιοῦσθε νὰ κρατήσητε ὅ,τι θὰ εἰσέπραττε τὸ Δημόσιον, διότι θὰ κατηνάλισκε τὸ σύνηθες γραμματόσημον. Τότε θὰ ἀφαιρέσητε ὀλιγώτερον ποσὸν δραχμῶν διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῆς συνήθους καταναλώσεως, ἐκ δὲ τῶν ὑπολειπομένων θὰ μένῃ ἀρκετὸν ποσὸν, ὥστε ν’ ἀπονεμηθῇ εἰς τὸ ταμεῖον τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων. Ἔρχομαι νῦν εἰς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νομοσχεδίου, ἔχον οὕτω (ἀναγινώσκει): «Τὰ εἰς ἀχρηστίαν διὰ καταργήσεως ἢ ὁπωσδήποτε ἄλλως περιερχόμενα γραμματόσημα ἐν γένει ἐκτυποῦνται, διαταγῇ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπὶ δημοπρασίας προκηρυσσομένης ὑπὸ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων.» Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὁλοκλήρου καὶ τῆς διατάξεως αὐτοῦ παρακαλῶ νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχὴν ὑμῶν, ἀσχέτως τοῦ τυπογραφικοῦ προφανῶς λάθους, διότι ἀντὶ τοῦ ἐκτυποῦνται πρέπει νὰ τεθῇ «ἐκποιοῦνται».

§373Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§374ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον ὁλόκληρον πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ ἀμέσως καὶ ὁλοσχερῶς· διότι, ἂν ἐννοήσωσιν οἱ ἐμπορευόμενοι τὰ γραμματόσημα οἶκοι καὶ οἱ ἄλλοι γραμματοσημοσυλλέκται, ὅτι μετὰ ταῦτα τὸ περισσεῦον ποσὸν θὰ δοθῇ εἰς πώλησιν διὰ δημοπρασίας, ἑπομένως θὰ πωληθῇ εἰς ἀξίαν μικροτέραν τῆς συνήθους, τότε θὰ σκεφθῶσιν ἁπλούστατα, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ δώσωσι χρήματα ἐκ τοῦ προτέρου, ἵνα ἀγοράσωσιν εἰς ὑπερτίμησιν τὰ γραμματόσημα.

§375Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀρθὴ ἡ παρατήρησις.

§376ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τελευταία παρατήρησις, τὴν ὁποίαν θὰ κάμω, εἶναι, ὅτι δέον νὰ ἐκδοθῇ ποσὸν γραμματοσήμων ὡρισμένον ἐκ τῶν προτέρων, ὡρισμένον καὶ γνωστὸν εἰς ἅπαντα τὸν κόσμον. Ἐκδίδονται γραμματόσημα ἑνὸς ἑκατομμυρίου πεντακοσίων χιλιάδων· πιθανὸν νὰ κατέλθῃ εἷς οἶκος εἰς τὴν ἐπιχείρησιν αὐτὴν καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι ἀγοράζει γραμματόσημα 200,000 δραχμῶν, ἄλλος δὲ οἶκος 500,000 δραχμῶν· θὰ μείνῃ τότε ἓν ποσὸν μικρότερον εἰς κυκλοφορίαν, καὶ ὅταν ἐξαντληθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, θὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐμπορικὴ ὑπερτίμησις τῶν γραμματοσήμων. Εἰς τοῦτο δὲ συνίσταται ἡ ἐλπὶς τῆς ἐπιτυχίας, ἢ ὁ φόβος τῆς ἀποτυχίας τῆς ἐπιχειρήσεως. Τοῦτο εἶχον κατὰ νοῦν, ὅτε ἐν ἀρχῇ εἶπον, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις αὕτη δὲν εἶναι ἐπιχείρησις ἐκ τῶν συνήθων. Τὸ ἀναμνηστικὸν γραμματόσημον δὲν εἶναι ἀντικείμενον ἐκ τῶν τῆς πρώτης ἀνάγκης· δὲν εἶναι ἄρτος, ἢ κρέας, ἢ ἐνδύματα, ἢ παρόμοιόν τι εἶδος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἔχῃ τις, διὰ νὰ ζήσῃ, ἢ διὰ νὰ ἐξοικονομήσῃ ἐπείγουσάν τινα ἀνάγκην. Εἶναι ἓν γραμματόσημον, τὸ ὁποῖον θηρεύει ὁ γραμματοσημοσυλλέκτης κατὰ πλαστήν τινα ἀνάγκην καὶ τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς τὸ πενταπλάσιον, δεκαπλάσιον, εἰκοσαπλάσιον καὶ ἐνίοτε εἰς τὸ χιλιαπλάσιον τῆς ἀξίας του. Πρέπει λοιπὸν νὰ γνωρίζωσιν ἐκ τῶν προτέρων ὅλοι οἱ μονομανιακοὶ οὗτοι ἄνθρωποι, πρὸς τῶν ὁποίων τὸ βαλάντιον θὰ ἀποβλέψῃ ἡ ἐπιχείρησις ἐπί τινα χρόνον, τὸ ἐκδοθησόμενον ποσόν. Πρέπει λοιπόν, ἀντὶ τοῦ 5 ἄρθρου, νὰ ὁρισθῇ ἐν ἰδίῳ ἄρθρῳ, ὅτι τὸ ποσὸν ἔσται ἐκ τῶν προτέρων ὡρισμένον ἀπαραβάτως. Ἂν δὲ συμβῇ, ὡς ἀλλαχοῦ ἐγένετο, νὰ ἐξαντληθῇ τὸ ποσὸν τῶν ἐκτυπωθησομένων γραμματίων, τότε λαμβάνεται ἓν ἄλλο μέτρον· τυποῦνται τὰ συνήθη γραμματόσημα μετά τινος προσθήκης νέου τύπου ἐπ’ αὐτῶν, προσθέτου τινὸς λέξεως, «ἀναμνηστικὸν γραμματόσημον», ἢ «Ὀλυμπιακοὶ ἀγῶνες», ἢ ἄλλο τι λόγιον ἢ σημεῖον, τὸ ὁποῖον νὰ καθιστᾷ αὐτὸ ἐξαιρετικὸν, καὶ νὰ ἐξακολουθῇ καὶ τούτου ἡ ἀγορὰ, ὡς ἂν ἦτο τὸ πρῶτον, καὶ μάλιστα θὰ γείνῃ καὶ πρόσθετος ἐξόδευσις, διότι θὰ ἀγοράσουν οἱ φίλοι καὶ τὴν δευτέραν σειράν. Αὐτὰς τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ κάμω, τὰς ὁποίας ἀγνοῶ ἂν θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις ἢ οὔ. Ἐγὼ ὅμως ἐνόμιτα δέον νὰ εἴπω χάριν τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων, περὶ ὧν ἐνδιαφέρομαι, ὡς περὶ παντὸς ἀρχαιοπρεποῦς πράγματος ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ καὶ τῇ ἱστορίᾳ. Ἐλησμόνησα νὰ εἴπω, ὡς ὤφειλον, ἐν ἀρχῇ, σπεύδω δὲ νῦν ν’ ἀναπληρώσω τὴν ἔλλειψιν, καθόσον αἰσθάνομαι ὅτι θὰ ἐκτελέσω καθῆκον ἐπιβαλλόμενον, ὅτι ἡ πρώτη ὤθησις καὶ ἐνέργεια πρὸς ἔκδοσιν τῶν ἀναμνηστικῶν γραμματοσήμων ἐγένετο παρὰ δύο φιλοτιμοτάτων νέων, ὑποκινητῶν τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον καταντᾷ νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν καὶ νὰ ἀποβῇ καὶ πηγὴ πολλῆς ὠφελείας. Οἱ δύο οὗτοι νέοι εἶναι δύο ἀδελφοί, οἱ κ. κ. Δημήτριος καὶ Ἰωάννης Σακόῤῥαφοι, υἱοὶ τοῦ γνωστοῦ ἀρχαίου διδασκάλου ἐν τῷ Ἀρσακείῳ ἀξιοτίμου κυρίου Μάρκου Σακοῤῥάφου, οἵτινες ἀπετέλεσαν ἐνταῦθα σύλλογον γραμματοσημοφίλων καὶ οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὁλόκληρον τὴν σχετικὴν φιλολογίαν καὶ βιβλιοθήκην καὶ ὁλοκλήρους τὰς σειρὰς τῶν γραμματοσήμων, τῶν δελτίων καὶ ὅλων τῶν εἰδῶν τῆς ἐμπορίας ταύτης. Οἱ νέοι οὗτοι δι’ ἀναφορᾶς των τὸ πρῶτον πρὸς τὴν Αὐτοῦ Ὑψηλότητα τὸν Διάδοχον, ὡς Πρόεδρον τῆς ἐπὶ τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων ἐπιτροπῆς, εἶτα δὲ δι’ ἀνακινήσεως καὶ ἀνακοινώσεων ἐν ταῖς ἐφημερίσι, κατώρθωσαν νὰ γνωσθῇ ἡ ἐπιτυχὴς ἰδέα αὕτη καὶ νὰ γείνῃ δεκτὴ πρῶτον μὲν παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων, μετὰ ταῦτα δὲ καὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, τῆς πρώην καὶ τῆς παρούσης, ἥτις καὶ ἠξίωσε νὰ ἀναγάγῃ τὸ ζήτημα μέχρι τῆς νομοθετήσεως τοῦ μέτρου τούτου. Ἀπ’ ἀρχῆς ἔπρεπε νὰ μνημονεύσω τὰ ὀνόματα τῶν δύο τούτων νέων, διότι ὑπῆρξαν οἱ πρῶτοι, ὡς εἶπον, ὑποκινηταὶ τοῦ ζητήματος, αὐτοὶ δὲ μοὶ ἐχορήγησαν τὸ πλεῖστον τῶν πληροφοριῶν τούτων, τὰς ὁποίας ἐξέθηκα μὲν ἐγώ, ἔσχετε δὲ ὑμεῖς τὴν καλωσύνην νὰ ἀκούσητε μετὰ τόσον εὐμενοῦς δι’ ἐμὲ προσοχῆς.

§377ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Συμφέρον ἔχομεν, ὅπως ἡ ἐπιχείρησις αὕτη ἐπιτύχῃ, καὶ συνεπῶς θέλομεν λάβει ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς Βουλευτοῦ. Φρονοῦμεν ὅμως, ὅτι αἱ λεπτομέρειαι αὗται πρέπει νὰ κανονισθῶσι διὰ Β. Διατάγματος. Ἀποδεχόμεθα ὡς ὀρθὴν τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο, περὶ ἀπαλείψεως τοῦ ἄρθρου 5, καὶ τὴν ἀντικατάστασιν αὐτοῦ δι’ ἄλλου, ἔχοντος τὴν αὐτὴν τάξιν 5. Ἐπειδὴ τὸ ποσὸν τῶν 500,000, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ χορηγηθῇ εἰς τὸ ταμεῖον τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων, δὲν πρόκειται νὰ εἰσπραχθῇ ἀμέσως, καὶ ἐπειδὴ τὸ ταμεῖον τοῦτο ἔχει ἀνάγκην ἄμεσον τοῦ ποσοῦ τούτου, ἐνομίσαμεν ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ἑξῆς προσθήκη: «Ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐγγυηθῇ ἐπ’ ὀνόματι τοῦ δημοσίου ταμείου τὴν συνομολόγησιν δανείου ἐκ δραχμῶν 400 χιλιάδων, ἂν ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων ἤθελε συνομολογήσει τοιοῦτον μετὰ τῆς Ἐθνικῆς ἢ ἄλλης τινὸς Τραπέζης». Διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων νὰ συνομολογήσῃ δάνειον, καὶ δι’ αὐτοῦ θέλει δυνηθῆ νὰ ἀναλάβῃ ὅλας τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας θὰ κάμῃ.

§378Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὲ ποῖον τόκον; μὲ ποίαν προθεσμίαν; Μοὶ φαίνεται ὅτι τὸ ποσὸν, διὰ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐγγυηθῇ τὸ Κράτος, εἶναι πολὺ μέγα. Διὸ παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ τροποποίησις, καὶ εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ κανονίζομεν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§379ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§380ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω καὶ ἐγὼ, ὅτι τὸ Κράτος δὲν πρέπει νὰ ἐπιζητήσῃ ὠφέλειαν ἐκ τῆς πράξεως ταύτης· ἀπ’ ἐναντίας συνήθως τὰ Κράτη ἔρχονται ἀρωγὰ εἰς ἀγῶνας τοιούτους καὶ πανηγύρεις, ὡς εἶναι οἱ Ὀλυμπιακοί. Δὲν νομίζω ὅτι τὸ ἡμέτερον Κράτος εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ ὠφέλειάν τινα. Ἐπιδιώκομεν δὲ τοιαύτην, ἄν, ἀφοῦ τὸ Κράτος λάβῃ ὅλας τὰς δαπάνας τῆς ἐκτυπώσεως τοῦ γραμματοσήμου, ἀφοῦ λάβῃ ὅλα τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἤθελεν εἰσπράξει ἐν ὁμαλαῖς περιστάσεσιν, ἄνευ τῶν ἀγώνων τούτων, ἔρχεται νὰ λάβῃ καὶ τὸ ἥμισυ τῶν περιπλέον εἰσπράξεων. Νομίζω ὅτι εἶναι ὀρθὸν, πᾶσα περιπλέον εἴσπραξις μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δαπανῶν καὶ τῶν κανονικῶς εἰσπραττομένων κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτῆς τῆς χρήσεως τῶν γραμματοσήμων τούτων, νὰ μείνῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων.

§381Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὠφέλεια, νομίζω, θέλει εἶσθαι ἰδανική. Διὰ τοῦτο οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ στέρξω. Ἂς ψηφισθῇ σήμερον τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει, καὶ κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τὸ τακτοποιοῦμεν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1894 ἐκ δραχ. 1,050,331).

§382ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου ΑΥϞΔʹ περὶ τῆς διοικήσεως τῆς ὑπὸ τοῦ Εὐαγγέλου Ζάππα καταλειφθείσης εἰς τὸ Ἔθνος περιουσίας.

§383ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος συνάδελφος ἐζήτησε νὰ μάθῃ τὸ ποσὸν τῶν εἰσοδημάτων τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ κτημάτων τοῦ κληροδοτήματος Κωνστ. Ζάππα. Ἐκ τῆς ἐρωτήσεως τοῦ ἐντίμου συναδέλφου λαβὼν ἀφορμὴν, φρονῶ ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν περὶ τῶν πρώτων πράξεων, ἃς ἡ Κυβέρνησις, ἡ διοικοῦσα κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν τὸ πρῶτον ἤνοιξεν ἡ κληρονομία Ζάππα, ἐξετέλεσε, καὶ συνάμα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ σήμερον συζητοῦμεν, ἀφορῶντος εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ νόμου περὶ σχηματισμοῦ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ εἰσοδήματα καὶ τὴν κατάληψιν τῶν ἐν Θεσσαλίᾳ κτημάτων τῆς κληρονομίας Κωνστ. Ζάππα, πολλαὶ δυσκολίαι ἀπηντήθησαν εἰς τὴν ἀποσφράγισιν τῶν πραγμάτων καὶ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς διαθήκης τοῦ Ζάππα, μετὰ κόπου δὲ κατωρθώθη νὰ ληφθῇ ἀνεπίσημον ἀντίγραφον αὐτῆς. Ἅμα ὅμως ἐπὶ τῇ λήψει τούτου ἐγνώσθη τὸ περιεχόμενον τῆς διαθήκης, ἡ Κυβέρνησις, ὑπολογίσασα ὅτι τὰ εἰσοδήματα τῆς ἐν Ἑλλάδι περιουσίας μόλις ἠδύναντο νὰ καλύψωσι τὰς ἐτησίας δόσεις τῶν ὑπὲρ τρίτων ἐν τῇ διαθήκῃ ὁριζομένων κληροδοτημάτων, πάντων ὀφειλομένων εἰς χρυσὸν, ἔπρεπε ν’ ἀποδεχθῇ, καὶ ἐδήλωσε κατὰ νόμον, ὅτι ἀποδέχεται τὴν κληρονομίαν μὲ τὸ εὐεργέτημα τῆς ἀπογραφῆς. Ἐπειδὴ οἱ συγγενεῖς τοῦ Ζάππα, σύμφωνοι μετὰ τῶν ἐπὶ τόπου ἐπιστατῶν καὶ διαχειριστῶν, παρεσκεύαζον τὴν διαρπαγὴν τῶν κινητῶν καὶ τῶν ἀποτεταμιευμένων καρπῶν, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη μετ’ ἐκτάκτου δραστηριότητος ἀπέγραψε τὰ ἐν τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ μετρητὰ καὶ χρηματικοὺς τίτλους τῆς κληρονομίας, ἀπέστειλε δὲ αὐθημερὸν τὸν νομικὸν σύμβουλον κ. Στούπην εἰς Θεσσαλίαν, ὅστις, ἐργασθεὶς μετὰ δραστηριότητος, ἀξίας μεγάλης ἐκτιμήσεως, προέλαβε νὰ ἀπογράφῃ καὶ ἐξασφαλίσῃ τοὺς ἀποτεταμιευμένους καρποὺς καὶ πάντα τὰ κινητὰ, ζῶα, ἐργαλεῖα, ἐνοίκια κτημάτων κλπ., καὶ νὰ συστήσῃ ἐν ἑκάστῳ τμήματι στρατιωτικὴν φυλακὴν, ἀσφαλίσας οὕτω καὶ τὴν κατοχὴν τῶν ἀκινήτων. Συγχρόνως ἐλήφθησαν τὰ νόμιμα μέτρα, ὅπως καθ’ ὅλας τὰς νομίμους διατυπώσεις ἀποσφραγισθῶσι, καταγραφῶσι καὶ ἐκποιηθῶσι δικαστικῶς πάντα τὰ κινητὰ, ἐξ ὧν εἰσεπράχθη ποσὸν περὶ τὰς 600,000 δραχμῶν, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς. Οὐ μόνον δὲ περὶ τῶν κινητῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ ἐξασφαλίσεως τῶν ἀκινήτων ἔλαβε σύντονα μέτρα ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη. Μὴ εὑρεθέντων ἐν τοῖς καταστήμασι τῶν κτημάτων τῶν τίτλων τῆς ἰδιοκτησίας καὶ τῶν διαγραμμάτων τῆς ὁροθετήσεως, παρεσκεύαζε σῶμα μηχανικῶν, ὅπως καταμετρήσῃ καὶ ὁροθετήσῃ πάντα τὰ ἀκίνητα, προφυλάττουσα ταῦτα κατὰ πάσης καταπατήσεως. Ἀλλὰ παραιτηθεῖσα δὲν ἐπρόφθασε νὰ ἐκτελέσῃ μέτρον, ὅπερ ἐθεώρει ἀπαραίτητον. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἐπειδὴ τὰ δύο μέλη τῆς κατὰ τὴν διαθήκην διοικούσης τὴν κληρονομίαν ἐπιτροπῆς, οἱ ἀνεψιοὶ τοῦ Κ. Ζάππα, ἦσαν ἀντίδικοι τοῦ Δημοσίου, προσβάλλοντες τὸ κῦρος τῆς διαθήκης, καὶ ἑπομένως οὔτε ἤθελον οὔτε ἔπρεπε νὰ μετέχωσι τῆς ἐπιτροπῆς, ἐνόμισεν ὅτι, ἀφοῦ ἐξησφάλισε τὰ ἀκίνητα καὶ ἀφοῦ συνετέλει τὴν καταμέτρησιν καὶ ὁροθετήσιν τῶν ἀκινήτων, ὤφειλε νὰ ἐνοικιάσῃ τὰ τελευταῖα πολυετῶς, καθ’ οὓς ὅρους ἐνοικιάζονται τὰ ἐθνικὰ κτήματα, νὰ καταστήσῃ ταμίαν τῶν χρηματικῶν κεφαλαίων τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἥτις μετὰ προθυμίας ἐδέχετο δωρεὰν τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, ἐκ πατριωτικοῦ αἰσθήματος, νὰ ἐντείληται τὴν πληρωμὴν τῶν ἀπαραιτήτων ἐξόδων τῆς συντηρήσεως κατὰ τὰς διατυπώσεις τοῦ λογιστικοῦ νόμου, καὶ νὰ συστήσῃ τὴν κατὰ τὴν διαθήκην διοικητικὴν ἐπιτροπὴν, ὅταν δικαστικῶς ἤθελε καθαρισθῆ ἡ κληρονομία. Οὕτω καὶ οἰκονομία σπουδαία χρημάτων ἐγίνετο, καὶ πᾶσα τῶν ἀντιδίκων ἔνστασις προελαμβάνετο. Ἡ διάδοχος ὅμως Κυβέρνησις ἄλλως ἔκρινε. Συνέστησε τὴν διοικητικὴν ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν τριῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, ἀπέκλεισε ταύτης τοὺς συγγενεῖς τοῦ Ζάππα, ἐνοικίασε τὰ κτήματα ἄνευ καταμετρήσεως καὶ ὁροθετήσεως, καὶ ἀνέλαβε τὰς εὐθύνας τῆς τελείας καὶ μονομεροῦς ἐκτελέσεως διαθήκης ἐπιδίκου. Ἂν τὰ γενόμενά εἰσι νόμιμα καὶ ἀκίνδυνα, ἐν χρόνῳ, καθ’ ὃν ἀγνοεῖται ἡ τύχη τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους, εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀπόκειται νὰ κρίνῃ. Ταῦτα οὐδεμίαν σχέσιν ἔχουσι πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ ἐντίμου κ. Πρωθυπουργοῦ, καθόσον πρόκειται νὰ ἐπικυρώσῃ προγενέστερον νόμον σχετικὸν, κατ’ ἐμὲ δυνάμενον νὰ ἔχῃ ἐπιβλαβεῖς συνεπείας ἐπὶ τῶν κληρονομιῶν τοῦ Εὐαγγέλη καὶ Κωνστ. Ζάππα. Ἡ βάσις τῶν διαχειριζομένων τὰ κληροδοτήματα τοῦ Ζάππα εἶναι ἡ ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας Ἐπιτροπὴ, ἡ συσταθεῖσα διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς 25 Ἰανουαρίου 1837, ἰσχὺν ἔχοντος νόμου μέχρι σήμερον. Τὸ ἐπίσημον τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐξεδόθη τὸ ῥηθὲν Διάταγμα, καὶ ἡ ἐπισημότης τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἔκτοτε ἀπετέλεσαν τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην, μαρτυροῦσι τὴν σοβαρότητα τοῦ σκοποῦ, δι’ ὃν προωρίσθη, καὶ τὸν ὁποῖον εὐτυχῶς ἐξετέλεσε μετὰ πλήρους ἐπιτυχίας, ὁσάκις τῇ ἐδόθη ἀφορμή. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην ἀνέθεσεν ὁ Εὐαγγέλης Ζάππας τὴν ἐκτέλεσιν τῆς διαθήκης του, ὀνομάσας ταύτην Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπίων καὶ Κληροδοτημάτων. Μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, διὰ Β. Διατάγματος τῆς 11 Αὐγούστου 1865 κατηρτίσθη ὁριστικῶς ἡ ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων καὶ τῶν κληροδοτημάτων ἐπιτροπὴ, ἀποτελουμένη αʹ) ἀπὸ τὴν ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας ἐπιτροπὴν καὶ βʹ) ἀπὸ τέσσαρα μέλη, διοριζόμενα ὑπὸ τοῦ Βασιλέως. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν παραγγελιῶν τῆς διαθήκης αὐτοῦ, ὡς νόμιμος ἐκτελεστὴς αὐτῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἐξετέλεσε τρεῖς Ὀλυμπιακὰς Ἐκθέσεις, ἀνήγειρε τὸ μέγαρον τῶν Ὀλυμπίων μετὰ παραρτημάτων, παρεσκεύασε τὰ τῆς συμμετοχῆς τῆς Ἑλλάδος εἰς διαφόρους εὐρωπαϊκὰς παγκοσμίους Ἐκθέσεις, ἐξεπαίδευσε δέκα πέντε ὑποτρόφους εἰς χρησίμους κλάδους τῆς Γεωργίας, ἐξέδωκε γεωργικὰ καὶ βιομηχανικὰ συγγράμματα καὶ περιοδικὸν γεωργικὸν, καὶ τέλος καταργηθεῖσα διὰ τοῦ νόμου ΑΥΚΔʹ τοῦ 1887, παρέδωκεν εἰς τὴν διάδοχον ἐπιτροπὴν χρηματικὴν περιουσίαν 450,000 δραχμῶν. Διὰ τοῦ νόμου τούτου ἡ Ἐπιτροπὴ τῆς Βιομηχανίας, διατηρουμένη, παρηγγέλλετο, ὅπως συμπράττῃ μετὰ τῆς νεοσυσταθείσης διὰ τοῦ νόμου τούτου ἐπὶ ὑποθέσεων ἀφορωσῶν εἰς τὸ κληροδότημα τοῦ Ζάππα, ἀλλ’ ἐπειδὴ οὐδέποτε προσεκλήθη, ὅπως συμπράξῃ εἰς τὰ τῆς διοικήσεως τοῦ κληροδοτήματος, οὔτε ἐργασία ἐδόθη αὐτῇ, οὔτε κἂν τὰ μέσα νὰ διατηρῇ ἓν μικρὸν γραφεῖον, κατόπιν ἐπανειλημμένων διαμαρτυρήσεων παρῃτήθη πρὸ ἐτῶν, ἀλλ’ οὔτε ἡ παραίτησις αὐτῆς ἐγένετο δεκτή. Ἐπειδὴ τὸ Διάταγμα τοῦ 1837 περὶ συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς τῆς βιομηχανίας ἰσχύει, ἐπικυρωθὲν μάλιστα διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1887 περὶ ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων. Ἐπειδὴ ἡ ἀπὸ 30 Νοεμβρίου 1860 διαθήκη τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, ἡ καθιστῶσα ἐκτελεστὰς αὐτῆς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπίων καὶ Κληροδοτημάτων, εἶχεν ὑπ’ ὄψει τὴν δυνάμει τοῦ Διατάγματος τῆς 19 Αὐγούστου 1858 ὑφισταμένην τοιαύτην ἐπιτροπήν. Ἐπειδὴ εἰς τὴν ἐπιτροπήν ταύτην ἀνέθεσεν ὁ Κ. Ζάππας τὴν διαχείρισιν ἑτέρου κληροδοτήματος 53 μετοχῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δι’ ἐπιστολῆς τῆς 11 Νοεμβρίου 1878, διὰ τοὺς λόγους τούτους ἴσως ἦτο ἀναγκαῖον ἐν τῷ νόμῳ, τὸν ὁποῖον σήμερον συζητοῦμεν, νὰ συμπληρωθῶσι διατάξεις σχετικαὶ πρὸς τὴν διαθήκην τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα καὶ πρὸς τὴν ὕπαρξιν τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς Βιομηχανίας. Διότι ἢ πρέπει νὰ καταργήσωμεν διὰ τοῦ νόμου ταύτην, ἀφοῦ τὸ Διάταγμα τοῦ 1836 ἔχει ἰσχὺν νόμου, ἢ πρέπει νὰ συνδυάσωμεν τὸν νόμον αὐτὸν μὲ τὴν διαθήκην τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα καὶ μὲ τὴν ἐπιστολὴν τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα, ὁ ὁποῖος, ὡς εἶπον, ἀφιέρωσε τὸ κληροδότημα τῶν 53 μετοχῶν, ἐκ τοῦ ὁποίου γίνονται διαγωνισμοὶ γεωργικῶν ὑποτροφιῶν καὶ συνδρομαὶ κλπ. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ἐνόμισα πρέπον νὰ κάμω, διότι εἰς δίκην μεταξὺ τῶν κληρονόμων τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα καὶ τοῦ Δημοσίου ἐκλήθη ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ τὸ κληροδότημα αὐτὴ ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Κληροδοτημάτων καὶ τῆς Βιομηχανίας, ὅπως ἀπετελεῖτο, διότι αὐτὴν ἄφινεν ἐκτελεστὴν ὁ Εὐαγγέλης Ζάππας. Πολὺ δὲ πιθανὸν καὶ τώρα εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Κωνσταντίνου καὶ τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, τὴν διεξαγομένην ἐν Ρουμανίᾳ, νὰ προκύψῃ ἡ ἰδία ἔνστασις εἰς τὰ δικαστήρια καὶ νὰ λάβωσιν αὐτὴν ὑπ’ ὄψει. Ἤδη λοιπὸν εἶναι καιρὸς νὰ γείνῃ μελέτη σπουδαία καὶ συμπλήρωσις τοῦ τυχὸν μένοντος κενοῦ. Ἴσως ἀκόμη εἶναι καλὸν νὰ ἀναβάλητε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ὅπως μελετήσητε, διότι, ὡς γνωρίζετε, ἔχομεν μεγάλας ληψοδοσίας καὶ δίκας σπουδαίας ἐνώπιον τῶν Ρουμανικῶν δικαστηρίων.

§384Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑμεῖς, νομίζω, ἀπετελεῖτε μέρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας καὶ τῶν κληροδοτημάτων.

§385ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Μάλιστα. Δὲν ὑπάρχει πλέον τῶν «κληροδοτημάτων» ἢ τὸ τῶν «Ὀλυμπίων», ἡ ὁποία διελύθη.

§386Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀποτελεῖτε μέρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ζαππείου;

§387ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Ὄχι.

§388Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τώρα, ἂν ὑμεῖς ἔχητε νὰ εἰσφέρητε φῶτα περὶ τῶν συμπληρώσεων, τὰς ὁποίας κρίνετε ἀναγκαίας, ὅπως συνδέσητε τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθν. βιομηχανίας πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς διαχειρίσεως τῆς Ζαππείου περιουσίας καὶ τῶν Ὀλυμπίων, ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἓν διδόμενον, διὰ νὰ ἀναβάλωμεν εἰς τὴν μεθεπομένην συνεδρίασιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν βεβαίωσιν ὑμῶν, ὅτι θέλετε μᾶς παράσχει τὰ φῶτα, τὰ ὁποῖα ἔχετε.

§389ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Ἂν νομίζητε ὅτι δύναμαι νὰ χρησιμεύσω, βεβαίως δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν. Ὁ κ. Βαλέτας εἶναι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, καὶ δύναται νὰ μᾶς συνδράμῃ.

§390Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας ἔχει μεγάλην ἀποστολήν.

§391ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Ἐν τούτοις δὲν ὑπάρχει σήμερον.

§392Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δυστυχῶς δὲν λειτουργεῖ· διὰ ποίαν αἰτίαν, δὲν γνωρίζω καὶ ἐγώ. Διότι δὲν ἀκούονται αἱ γνῶμαι αὐτῆς, ἄν ποτε ἔδωκε γνώμας; Διότι δὲν ἔχει μέσα; Διατί; Δὲν ἐννοῶ καὶ ἐγώ. Ἂν λοιπὸν ἦναι δυνατὸν νὰ δώσωμεν ζωὴν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἐμψυχώσεως τῆς βιομηχανίας, ἠθέλομεν προσφέρει ἀληθῶς ὑπηρεσίαν, διότι αἱ ἀνάγκαι τοῦ τόπου ἀπαιτοῦσι τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς καὶ ἑπομένως τὴν ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας. Διὰ τοῦτο ζητοῦμεν τὰ φῶτα ὑμῶν· ἂν ἔχητε τοιαῦτα φῶτα νὰ τὰ εἰσενέγκητε, ἡμεῖς βεβαίως εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ὠφεληθῶμεν ἐξ αὐτῶν.

§393ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ προκειμένου σήμερον τροποποιεῖται μόνον τὸ ἄρθρον τὸ περὶ συστάσεως τῆς Ζαππείου ἐπιτροπῆς. Αὐτὰ θ’ ἀποτελέσωσι τὸ θέμα ἄλλου νομοσχεδίου.

§394ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· διότι εἰς τὴν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐμψύχωσιν τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας ἀνέθεσε τὴν διαχείρισιν τῆς περιουσίας τοῦ Ζαππείου· ὁ νόμος τοῦ 1887 παρέβλεψε καθ’ ὁλοκληρίαν τὸ ζήτημα.

§395ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Ὁ Ζάππας καθίστα ἐκτελεστὴν τῆς διαθήκης του τὴν ἐπιτροπὴν τῶν κληροδοτημάτων καὶ τῶν Ὀλυμπίων. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων εἶναι ἡ ἐπιτροπὴ τῆς βιομηχανίας καὶ τέσσαρα ἄλλα πρόσωπα διοριζόμενα. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἐκτελεστικὴ ἐπιτροπή, καὶ ἡ παρουσία αὐτῆς ἀποτελεῖ εἰς τὰ δικαστήρια νόμιμον ἐμφάνισιν.

§396ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἔλθῃ ὁ κ. Βαλέτας, ὁ ὁποῖος εἶναι μέλος, νὰ μᾶς δώσῃ σαφεῖς πληροφορίας.

§397ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Ἂς ἔλθῃ ὁ κ. Βαλέτας. Τὰ φῶτα δὲ, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ζητεῖ, τὰ εὑρίσκει εἰς μακρὰς ἐπανειλημμένας ἐκθέσεις πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ εἰς πρακτικὰ ἀναλυτικώτατα τῆς ἐπιτροπῆς τῆς βιομηχανίας.

§398ΒΑΛΕΤΑΣ. Δὲν φρονῶ ὅτι μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ συζητήσω περὶ νομοσχεδίου, δι’ οὗ, μεταβαλλομένου εἰς νόμον, πρόκειται νὰ ἀντικατασταθῶ καὶ ἐγὼ καὶ οἱ συνάδελφοί μου ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ νομίζω ὅτι δύναται νὰ γεννηθῇ παρεξήγησίς τις καὶ πιθανῶς ἐπιβλαβὴς εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. ἐκ Τροιζηνίας συναδέλφου, δι’ αὐτὸν τὸν λόγον μόνον, λαμβάνω τὸν λόγον, ἵνα εἴπω ὀλίγας λέξεις. Πράγματι διὰ Διατάγματος τοῦ 1837, τὸ ὁποῖον ἀναντιῤῥήτως, ὡς ἐκ τῆς χρονολογίας του, ἔχει ἰσχὺν νόμου, κατεστάθη ἐπιτροπὴ «ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς βιομηχανίας». Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἦτο διοικητικὴ ὑπηρεσία, ἐξάρτημα τῆς διοικήσεως, ἀμέσως ἀπ’ αὐτῆς ἀποῤῥέουσα...

§399Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Συμβουλευτικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§400ΒΑΛΕΤΑΣ. Ἦτο δηλαδὴ ἐντελῶς δημοσία ὑπηρεσία, μὲ μίαν διαφορὰν, ὅτι ἀμισθεὶ ὑπηρέτει... Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν αὐτὴν ἀνετέθησαν κατὰ καιροὺς ὑπὸ τῆς Διοικήσεως διάφορα ἔργα. Κατὰ τὸν θάνατον τοῦ ἀοιδίμου Εὐαγγέλη Ζάππα ὑπῆρχεν ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ, λειτουργοῦσα ὡς τμῆμα ἀναπόσπαστον τῆς Διοικήσεως,—καὶ ἐπιμένω εἰς τοῦτο...

§401Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μίαν παρατήρησιν: Λειτουργοῦσα ὡς παράρτημα τοῦ γραφείου τῆς δημοσίας οἰκονομίας.

§402ΒΑΛΕΤΑΣ. Μάλιστα.

§403Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ γραφεῖον τῆς δημοσίας οἰκονομίας, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει κατὰ τὸ καταστατικὸν αὐτοῦ καὶ τὴν μέριμναν περὶ τῆς βιομηχανίας, εἶχε συμπράκτορα αὐτοτελῆ τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς βιομηχανίας.

§404ΒΑΛΕΤΑΣ. Ἀκριβῶς. Ἐπειδὴ τὸ τμῆμα τῆς δημοσίας οἰκονομίας ἀποτελεῖ μέρος τῆς Διοικήσεως, ἀκριβῶς δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι ἦτο ἐξάρτημα τῆς Διοικήσεως... Ὁ ἀοίδιμος λοιπὸν Εὐαγγέλης Ζάππας κατέλιπε τὴν περιουσίαν αὑτοῦ εἰς τὸ ἔθνος, ἀφῆκε δὲ τὴν μέριμναν καὶ τὰ τῆς διαχειρίσεως καὶ τῆς διοικήσεως αὐτῆς εἰς ἐπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν ὠνόμασεν «Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπίων καὶ κληροδοτημάτων», ἐμνημόνευσε δὲ καὶ τὴν ἐπιτροπὴν τῆς ἐμψυχώσεως τῆς βιομηχανίας, ἡ ὁποία συνέπραξε τότε ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν Ὀλυμπιακῶν ἀγώνων. Ἡ ἐπιτροπὴ λοιπὸν αὕτη, ἡ ὁποία ἦτο πολυμελεστάτη, συγκειμένη ἐκ τῶν κυρίως ἢ ἰδιαιτέρων λεγομένων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς τῆς βιομηχανίας καὶ δεύτερον ἐκ τεσσάρων μελῶν, τὰ ὁποῖα κατὰ καιροὺς διώριζε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπετέλει τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπίων καὶ κληροδοτημάτων, ἡ ὁποία ἐξετέλεσε τὰς τρεῖς Ὀλυμπιάδας, διεχειρίζετο δὲ τὰ τῆς περιουσίας τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα. Μετά τινα ἐπεισόδια, τὰ ὁποῖα εἶναι περιττὸν νὰ μνημονεύσω, πρὸ τοῦ 1887, ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὅτι ἀντὶ τῆς πολυμελοῦς ταύτης ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας, ἂν θέλετε, ἡ ἐργασία, ὡς ἐκ τῆς πληθύος τῶν μελῶν καὶ ὡς ἐκ τῶν συμβάντων, τὰ ὁποῖα τότε ἐγένοντο, δὲν ἐφαίνετο ὅτι ηὐδοκίμει, ἐνόμισε, λέγω, ὅτι προτιμότερον ἦτο νὰ διορισθῇ ἐπιτροπὴ ὀλιγομελὴς μὲ ὑπηρεσίαν ἐφ’ ὡρισμένον χρόνον.

§405Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰδικὴ ἐπιτροπή.

§406ΒΑΛΕΤΑΣ. Κατηρτίσθη λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ «ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων καὶ τῶν κληροδοτημάτων», ἀναλαβοῦσα τὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τοῦ Ζάππα, τῆς ἀφεθείσης εἰς τὸ ἔθνος. Ἐννοεῖται ὅτι τοῦτο ἐπεβάλλετο καὶ δι’ ἄλλους λόγους, διότι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἤρχισαν αἱ διαφοραὶ πρὸς τὴν Ρωμουνικὴν Κυβέρνησιν, καὶ αἱ ἀξιώσεις αὐτῆς ἐπὶ τῆς περιουσίας τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, ἀξιώσεις στηριζόμεναι εἰς τοῦτο κυρίως, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων καὶ κληροδοτημάτων ἦτο νομικὸν πρόσωπον, καὶ ὡς νομικὸν πρόσωπον, κατὰ τοὺς Ρωμουνικοὺς νόμους, δὲν ἠδύνατο νὰ κληρονομήσῃ. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἡμετέραν νομοθεσίαν ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ ἡ πρὸς ἐμψύχωσιν τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας καὶ ἡ μετὰ ταῦτα κληθεῖσα ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων καὶ κληροδοτημάτων, δὲν ἦτο ἄλλο τι, ὡς εἶπον, εἰμὴ ἐξάρτημα τῆς Διοικήσεως· ἑπομένως ἐπεστάτει καὶ διεχειρίζετο τὰ τῆς περιουσίας τοῦ Ζάππα ὡς δημοσία ὑπηρεσία, διαχειριζομένη περιουσίαν τοῦ Δημοσίου. Ἡ δίκη καὶ αἱ δίκαι, τὰς ὁποίας ἔχομεν μὲ τὴν Ῥωμουνικὴν Κυβέρνησιν, κυρίως ἀπὸ τοῦ ζητήματος τούτου ἐξαρτῶνται. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων, ἅμα ἀναλαβοῦσα τὰς ἐργασίας της τὸ 1887, εἶχε νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν προπαρασκευαστικῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐκθέσεως τοῦ 1888, ἡ ὁποία εἶχε προκηρυχθῆ, τῆς Ἐκθέσεως τῶν Παρισίων τοῦ 1889, εἰς τὴν ὁποίαν, εἶχε δοθῆ ὑπόσχεσις εἰς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἔμελλεν ἡ Ἑλλὰς νὰ μετάσχῃ. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον αὐτῆς ἔργον ἦτο ἡ μέριμνα περὶ τῆς εἰς τὸ ἔθνος καταλειφθείσης περιουσίας τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, καὶ τοῦτο, διότι ἡ προβεβηκυῖα ἡλικία τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα, ὁ ὁποῖος ἦτο ἐπικαρπωτὴς τῆς περιουσίας τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, ἐπέβαλλε τοῦτο. Ἡ περιουσία τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, ἐκτὸς ὡρισμένου ποσοῦ, κατελείφθη εἰς τὸν Κωνσταντῖνον Ζάππαν, ὡς ἐπικαρπωτὴν, καὶ μετὰ τὸν θάνατόν του νὰ περιέρχηται εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος. Ἦτο λοιπὸν ἀπαραίτητον, ὅπως ζῶντος τοῦ Κωνστ. Ζάππα ληφθῶσι μέτρα πρὸς διάσωσιν τῆς περιουσίας ταύτης, διότι, καθ’ ἃς εἶχε πληροφορίας ἡ ἐπιτροπὴ, φόβος ὑπῆρχε, μήπως ἡ Ῥωμουνικὴ Κυβέρνησις μετὰ τὸν θάνατον αὐτοῦ προβάλῃ ἀξιώσεις ἐπ’ αὐτῆς. Δυστυχῶς πᾶσα πρὸς τοῦτο ἀπόπειρα ἀπέτυχεν, ἕνεκα τῆς ἐπιμονῆς τοῦ Κωνστ. Ζάππα. Πράγματι αἱ ἀξιώσεις αὗται δὲν ἐβράδυναν νὰ ἀναφανῶσι μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων ἐφρόντισεν, αὐτὴ κυρίως συνεννοουμένη μετὰ τῶν Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ γείνῃ ἡ ὑπεράσπισις τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου ἐν Βουκουρεστίῳ. Πρὸς τοῦτο συνεβούλευσε καὶ ἀπεστάλησαν δὶς ἀντιπρόσωποι τῆς Κυβερνήσεως καὶ αὐτῆς εἰς Βουκουρέστιον, τὸ πρῶτον μὲν ὁ κ. Διονύσιος Στεφάνου, μετέπειτα δὲ καὶ ὁ κ. Δαμασκηνὸς, οἱ ὁποῖοι καὶ ἀνέθεσαν εἰς διακεκριμένους δικηγόρους ἐκεῖ τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης.

§407Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Σκαλτσούνης;

§408ΒΑΛΕΤΑΣ. Ὁ κ. Σκαλτούνης ἐζητήθη ἀπὸ τὸν Κωνσταντῖνον Ζάππαν, διὰ νὰ τὸν συμβουλευθῇ περὶ τῆς διαθήκης του, καὶ ἐγένετο ἡ διαθήκη ἐκείνη, ἡ ὁποία δυστυχῶς εἶναι καὶ αὕτη αἰτία ἄλλων διαφορῶν καὶ ἄλλων κινδύνων.

§409ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Πρὸ τοῦ θανάτου τοῦ Κωνσταντίνου ἐπῆγεν ὁ Σκαλτσούνης.

§410ΒΑΛΕΤΑΣ. Δὲν ὥρισα ἐγὼ τὸν χρόνον.

§411ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ὁ κ. Στεφάνου συγχρόνως.

§412ΒΑΛΕΤΑΣ. Ἡ ὑπεράσπισις τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ὅπως ἐγένετο, ἀναντιῤῥήτως, μέχρι τοῦδε τοὐλάχιστον, ἀπεδείχθη λυσιτελής.

§413ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Τότε δὲν ἐπρόκειτο περὶ δικῶν. Ἐπρόκειτο περὶ μεταβιβάσεως τῆς κυριότητος τῶν κτημάτων τοῦ Ζάππα.

§414ΒΑΛΕΤΑΣ. Εἶπον πρότερον, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων, φοβουμένη τὸν ἐπικείμενον θάνατον αὐτοῦ, ἔλαβεν ὅλα τὰ μέτρα. Αὐτὰ τὰ λέγω συντόμως, διὰ νὰ μὴ μακρηγορῶ.

§415Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὑπεράσπισις τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἡ χαραχθεῖσα ἀπὸ τὸν κ. Στεφάνου, ἡ μετὰ ταῦτα;

§416ΒΑΛΕΤΑΣ. Ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἤρχισεν ἡ ἐργασία αὕτη μέχρι τοῦδε ὑπῆρξε λυσιτελής. Πολλαὶ ἐν τῷ μεταξὺ παρουσιάσθησαν δυσχέρειαι, παρουσιάσθησαν ἀντιῤῥήσεις περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ γείνῃ ἡ ὑπεράσπισις τῶν συμφερόντων αὐτῶν. Ἐζητήσαμεν τὰς γνώμας διαπρεπῶν νομομαθῶν, τοῦ Φερέρου, τοῦ Martin, τοῦ Λενὲ καὶ ἄλλων, εἰς τοὺς ὁποίους ἐδόθησαν ὅλα τὰ πραγματικὰ γεγονότα, ἐφ’ ὧν ἐστήριζεν ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων τοὺς ἰσχυρισμούς της, ὅτι ἀποτελεῖ κλάδον τῆς Διοικήσεως καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν εἶναι νομικὸν πρόσωπον, αἱ δὲ γνωμοδοτήσεις ὅλων αὐτῶν εἶναι ὁμόφωνοι ὑπὲρ ἡμῶν, καὶ καθ’ ἃς ἔχω τοὐλάχιστον πληροφορίας, αἱ ἐπανειλημμέναι ἀναβολαὶ τῶν δικῶν αὐτῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται ἐν Ρωμουνίᾳ, προέρχονται ἐκ τοῦ δισταγμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχουσιν οἱ δικηγόροι τῆς Ρωμουνικῆς Κυβερνήσεως περὶ τῆς ἐπιτυχίας τῆς ἀποδοχῆς τῶν ἀξιώσεων αὐτῆς παρὰ τοῖς Ρωμουνικοῖς δικαστηρίοις. Τοὐλάχιστον, καθ’ ἃς ἔχω—σᾶς εἶπον—τελευταίας πληροφορίας, ἡ ὑπόθεσις βεβαίως πάντοτε διατρέχει κίνδυνον, ἀλλ’ ὁ κίνδυνος εἶναι πολὺ ἀπιθανώτερος ἀφ’ ὅ,τι ἦτο τὸ πρῶτον. Αὐτὴ εἶναι ἐν συντόμῳ ἡ ἱστορία. Τώρα ὡς πρὸς τὴν Ζάππειον ἐπιτροπήν. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη εἶναι ἄλλη, διαχειρίζεται δὲ τὴν περιουσίαν τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα, περὶ ἧς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Ἡ περιουσία αὕτη ἔχει διαχειριστὴν τὴν ἐπιτροπὴν τὴν κατασταθεῖσαν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα καὶ τῆς ὁποίας ἀποτελεῖ μέρος, κατὰ τὴν διαθήκην, ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων καὶ κληροδοτημάτων. Ἡ ἐπιτροπὴ ἔχει ὅλως διόλου διαφορετικὸν ἔργον, ἔχει ἀποκλειστικῶς τὴν διαχείρισιν τῆς περιουσίας τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα, καὶ ἐννοεῖται, ὅτι καὶ αὕτη ὑφίσταται ἤδη ἄλλους ἀγῶνας πρὸς τοὺς κληρονόμους τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα, τοὺς ὁποίους ἐκ διαθήκης ἀφῆκεν οὗτος.

§417Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τὴν ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος περιουσίαν;

§418ΒΑΛΕΤΑΣ. Καὶ διὰ τὴν ἐντὸς καὶ διὰ τὴν ἐκτός. Τὰ τῶν ζητημάτων τούτων εἶναι τοιαῦτα, ὥστε δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀναπτυχθῶσι πολὺ σαφῶς. Εἰς ἀμφοτέρας ταύτας τὰς κληρονομίας ἐκτὸς τῶν κινδύνων τῶν ἐκ τῆς Ρωμουνικῆς νομοθεσίας καὶ τῶν ἐπιδράσεων τῆς Ρωμουνικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν δικαστηρίων, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, ἐνυπάρχοντες ἐν τῇ διεξαγωγῇ τῆς ὑπερασπίσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου πρὸ τῶν Ρωμουνικῶν δικαστηρίων. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ διακρίνῃ τοιούτους κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἔχω πεποίθησιν, ὅτι καὶ ἡ διάδοχος ἐπιτροπὴ θέλει κατίδει, καὶ θέλει μεριμνήσει, ὅπως μὴ καταστῶσιν ἐπίφοβοι. Οἱ συνάδελφοί μου καὶ ἐγὼ εἴμεθα πρόθυμοι νὰ παράσχωμεν εἰς τοὺς διαδόχους ἡμῶν πᾶσαν περὶ τούτου πληροφορίαν καὶ πᾶσαν συνδρομήν. Τὸ ἀρχεῖον τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ἄριστα κατηρτισμένον, ὥστε, ὅταν θελήσῃ τις νὰ μελετήσῃ τὰ τῶν ὑποθέσεων τούτων μετ’ ἐπιμελείας, δύναται νὰ μορφώσῃ ἀρτίαν γνώμην. Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἡ ἐλαχίστη μεταβολὴ εἰς τὸν θεσμὸν τὸν διέποντα τὰ τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, ἐπίσης δὲ ἤθελον παρακαλέσει νὰ μὴ μεταβληθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν.

§419Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ ἀνεξαρτήτως τῶν προσώπων θέλετε νὰ διατηρηθῇ τὸ νῦν ἰσχῦον.

§420ΒΑΛΕΤΑΣ. Μάλιστα.

§421ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡμεῖς, ἀκριβῶς διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους πρὸ ὀλίγου ἐξέθηκεν ὁ κ. Βαλέτας, ἐνομίσαμεν ὅτι πρέπει νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ὁ ὑπάρχων νόμος, πρῶτον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, καθόσον ἐφρονοῦμεν καὶ φρονοῦμεν—καὶ αὐτὸ εἶπε καὶ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Θήρας— ὅτι ἕνεκα τῆς μεγάλης, ποικίλης καὶ πολλαπλῆς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς πέντε μέλη δὲν ἐπαρκοῦσι πρὸς διεξαγωγὴν τῆς ἐργασίας ταύτης, καὶ διὰ τοῦτο ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προσθέσωμεν ἄλλα δύο μέλη. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν τὸν νόμον καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς συγκροτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς· φρονοῦμεν δηλαδή, ὅτι τινὰ τῶν μελῶν πρέπει νὰ μείνωσι μόνιμα καὶ συγχρωτίζωνται μὲ τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἐνομίσαμεν, ὅτι πρέπει νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν τὸν νόμον, ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς διαρκείας τῆς ἐπιτροπῆς, καθόσον παρετηρήσαμεν, ὅτι ἦτο καιρὸς νὰ ἐκλίπῃ αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς ἰσοβιότητος, τὸ ὁποῖον, καθ’ ἡμᾶς, παρακωλύει καὶ αὐτὸν τὸν ἔλεγχον. Δὲν ἐνομίσαμεν δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ἐκλίπωσι πάντα τὰ πρόσωπα, ἀλλὰ τινὰ μόνον, καὶ νὰ ἐκλίπῃ ἡ ἰσοβιότης. Αὐτοὶ οἱ λόγοι μᾶς παρεκίνησαν νὰ μεταβάλωμεν τὸν νόμον.

§422ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι πᾶν ὅ,τι θίγει τὰ τῆς περιουσίας τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα καὶ τείνει νὰ μεταβάλῃ τὰ τῆς διοικήσεως αὐτῆς, πρέπει ν’ ἀποφασίζηται μετὰ πολλῆς περισκέψεως. Ἡ περιουσία αὕτη, οὖσα ἤδη ἐπίδικος μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν κληρονόμων τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, εἰς ἣν πολλαχῶς ἐνδιαφέρεται καὶ ἀναμιγνύεται καὶ τὸ Ρουμανικὸν Κράτος, κινδυνεύει νὰ ἐκφύγῃ δυστυχῶς τῶν χειρῶν μας, ἐὰν νομικῶς δὲν ὑποστηρίζηται ὑπὸ τῶν ἐν Ἑλλάδι, ἀποφασισθῇ δὲ τυχόν τι, δυνάμενον νὰ βλάψῃ τὴν ὑπόθεσιν. Κατὰ τὸν Ρουμανικὸν νόμον, τὸν κώδικα δηλονότι τοῦ Κούζα, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ ἀπόκτησις περιουσίας, διὰ διαθήκης, δωρεᾶς ἢ ἀγορᾶς, ὑπὸ νομικοῦ προσώπου ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις δὲν ἀναγνωρίζει δικαίωμα κληρονομίας ἐν Ρουμανίᾳ εἰς ξένον νομικὸν πρόσωπον· καὶ τοιοῦτον θεωρεῖ τὴν ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπίων καὶ κληροδοτημάτων, ἀφοῦ δὲν τὸ ἀνεγνώρισεν. Ἑπομένως, διὰ νὰ παρίσταται καὶ ἀναγνωρίζηται ἐνώπιον τῶν Ρουμανικῶν δικαστηρίων ἡ περιουσία τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, πρέπει νὰ παρίσταται ὡς ἀνήκουσα εἰς νομικὸν πρόσωπον, ἀνεγνωρισμένον ἤδη ὑπὸ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ δὲ ἡ διαθήκη τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα κατέστησε κληρονόμον τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν Ὀλυμπίων, τὴν ὁποίαν οὗτος διὰ προγενεστέρας δωρεᾶς τῶν 400 μετοχῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ 3,000 καισαροβασιλικῶν φλωρίων εἶχεν αἰτήσει νὰ ὀνομάσωσιν οὕτως, ἀλλ’ ἥτις δὲν εἶναι ἄλλη ἢ ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας, ἡ συστημένη ἀπὸ τοῦ 1837, ἔχομεν ὡς κληρονόμον νομικὸν πρόσωπον, τὸ ὁποῖον δικαιοῦται νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῶν Ρουμανικῶν δικαστηρίων. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας, εἰς ἣν ἀνετέθη βραδύτερον ὑπὸ τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἡ φροντὶς περὶ τῶν Ὀλυμπίων, δὲν εἶναι ἄλλο ἢ κλάδος καὶ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, διοριζομένη ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, προεδρευομένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἔργον ἔχουσα τὴν ἐξεύρεσιν τῶν μέσων πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας καὶ βιομηχανίας ἐν Ἑλλάδι. Ὡς τοιαύτη δὲν εἶναι ἄλλο ἢ αὐτὸ τὸ νομικὸν πρόσωπον τοῦ Κράτους, ἀναγνωριζομένου ὡς τοιούτου καὶ ὑπὸ τῆς Ρουμανίας. Ἐκτὸς ὅμως τούτου ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, ἡ ἐγκατασταθεῖσα ὡς κληρονόμος ὑπὸ τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα διὰ τῆς διαθήκης του, ἐπανειλημμένως ἀνεγνωρίσθη ὡς τοιαύτη ὑπὸ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως. Ἐπειδὴ δὲ ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὸ ἡμέτερον Κράτος, διότι μετ’ αὐτοῦ διατελεῖ εἰς διπλωματικὰς σχέσεις, οὐδὲ ν’ ἀπαρνηθῇ τὰς ἰδίας αὑτοῦ πράξεις, εὐκόλως δύναται νὰ παρασταθῇ ἐνώπιον τῶν Ρουμανικῶν δικαστηρίων ἡ περιουσία τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα ὡς ἀνήκουσα εἰς ἀνεγνωρισμένον νομικὸν πρόσωπον. Πᾶν ὅ,τι τείνει νὰ ἀποσπάσῃ τὴν περιουσίαν τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας, τὴν κατόπιν προσλαβοῦσαν καὶ τὸν τίτλον ἐπὶ τῶν κληροδοτημάτων διὰ μεταγενεστέρου Διατάγματος, δίδει ἐπιχείρημα εἰς τοὺς ἀντιδίκους ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι, σημειωτέον, δὲν εἶναι μόνον ἡ Ρουμανικὴ Κυβέρνησις, ἀλλ’ εἶναι καὶ συγγενεῖς τινες τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα, ζήταντες ἐν Ἑλλάδι, γνωρίζοντες καλῶς τὰ καθ’ ἡμᾶς, συμβουλευόμενοι τοὺς ἡμετέρους νομικοὺς ἐν Ἀθήναις, καὶ παρακολουθοῦντες ὅλας τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν περιουσίαν τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα. Δὲν θεωρῶ συνετὸν νὰ μεταβάλωμεν τὰ κείμενα ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι ἐπίδικος ἐν Ρουμανίᾳ καὶ ὅτι ἔχει πολλοὺς καὶ ἰσχυροὺς ἐχθρούς. Οὗτοι, ἐκ στρεψοδικίας βεβαίως, πολλὰ δύνανται νὰ ἀντλήσωσιν ἐπιχειρήματα ἐκ τῶν ἡμετέρων πράξεων ἐναντίον ἡμῶν, καὶ καλὸν νὰ τοὺς ὑποπτευώμεθα πάντοτε. Λοιπὸν τὸ συμφέρον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ παρίσταται αὐτὴ πάντοτε καὶ δι’ ὅλων τῶν νομίμων μέσων ὡς ὁ διαχειριστὴς, ὡς ὁ ἐκ διαθήκης δικαιοῦχος τῆς κληρονομίας τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα ἐν τῷ προσώπῳ τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας, ἡ ὁποία, καὶ ἂν μετεμορφώθη βραδύτερον διὰ νόμου, πάντοτε ὅμως ἐξακολουθεῖ οὖσα ἡ αὐτὴ καὶ ἑπομένως τοῦ Κράτους ὑπηρεσία. Τὸ σφάλμα ἔγεινεν ἄλλοτε. Ἀλλ’ ἂν ἡ ἐπιτροπὴ ἀπώλεσε τὸν ἀρχικὸν αὐτῆς ὀργανισμὸν, ἡ τῶν Ὀλυμπίων καὶ κληροδοτημάτων τῆς σήμερον εἶναι πάντοτε τμῆμα ἐκείνης. Οὐχ ἧττον ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νομίζω ὅτι καλῶς θὰ ἔπραττεν, ἂν ἐπανέφερε τὰ πράγματα εἰς τὴν ἀρχικὴν αὐτῶν θέσιν, ὥστε ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας, ἡ ἐπιτροπὴ δηλαδὴ τῶν Ὀλυμπίων καὶ τῶν κληροδοτημάτων, ἡ ὁποία ὀνομάζεται ἐν τῇ διαθήκῃ κληρονόμος καὶ ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ὡς τοιαύτη διὰ διαφόρων ἐγγράφων καὶ πρὸς τὴν Πρεσβείαν καὶ πρὸς τὸ Προξενεῖον ἡμῶν, νὰ μένῃ ἡ αὐτὴ, ἡ ὁποία ἦτο καὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐνεκαθίστατο κληρονόμος ὑπὸ τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα. Πᾶν ὅ,τι μᾶς ἀπομακρύνει ἀπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης οὐ μόνον εἶναι ἀνωφελὲς καὶ ἄσκοπον, ἀλλὰ δύναται ν’ ἀποβῇ καὶ πηγὴ στρεψοδικιῶν κατὰ τὴν δίκην, ἥτις θὰ διεξαχθῇ μεταξὺ ἡμῶν, τινῶν συγγενῶν τοῦ Ζάππα καὶ τῆς Ρουμανικῆς Κυβερνήσεως. Βεβαίως δὲν φρονῶ ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ὑπεράσπισις, ἐκ τῆς ὁποίας ἐξαρτᾶται ἡ διάσωσις τῆς περιουσίας τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα· ὑπὲρ ἡμῶν ἐν τῇ δίκῃ ὑπάρχουν πλεῖστα ἐπιχειρήματα, καθιστῶντα δυσπολέμητα τὰ δίκαια ἡμῶν. Ὡς γνωστὸν, ἡ διαθήκη τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα καὶ ὁ θάνατος αὐτοῦ ἐγένοντο πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ κώδικος τοῦ Κούζα, δηλαδὴ τοῦ νῦν ἰσχύοντος ἀστικοῦ κώδικος, ὁ ὁποῖος παρέλαβεν ἐκ τοῦ Γαλλικοῦ Κώδικος διάταξιν μὴ ὑπάρχουσαν πρὶν, καθ’ ἣν τὰ νομικὰ πρόσωπα δὲν δύνανται νὰ δεχθῶσι τὰ καταλειφθέντα αὐτοῖς κληροδοτήματα ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς Κυβερνήσεως. Πρὸ τοῦ νόμου τούτου ὁ ἰσχύων κῶδιξ τοῦ Καλλιμάχη οὐδεμίαν τοιαύτην διάταξιν περιεῖχε, καὶ αὐτὸς θὰ κανονίσῃ τὰ τῆς ἱκανότητος. Ὁ κῶδιξ τοῦ Κούζα ἤρξατο ἰσχύων ἀπὸ 1ης Δεκεμβρίου 1865, ἐνῷ ἡ διαθήκη τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα ἐγένετο τῷ 1860, αὐτὸς δ’ ἀπεβίωσε κατὰ τὰ μέσα τοῦ 1865, ἔχομεν ἑπομένως τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωμεν νὰ ἐφαρμοσθῇ οὐχὶ ὁ ἀστικὸς κῶδιξ, ἀλλ’ ὁ κῶδιξ τοῦ Καλλιμάχη, ὁ ὁποῖος οὐδεμίαν ἀνικανότητα τῶν νομικῶν προσώπων περιέχει, καὶ ὁ ὁποῖος ἐφήρμοζε τὸν Ρωμαϊκὸν νόμον. Τούτου γενομένου, οὐδεμίαν ἐφαρμογὴν ἔχουν αἱ περὶ δικαιώματος τῆς ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων, τοῦ νὰ κληρονομήσῃ περιουσίαν κειμένην ἐν Ρουμανίᾳ, ἀμφισβητήσεις. Ἐπειδὴ δὲ μεταγενεστέρα εἶναι καὶ ἡ διάταξις τοῦ Ρουμανικοῦ Συντάγματος, ἡ ἀπαγορεύουσα τοῖς ἀλλοδαποῖς τὴν ἀπόκτησιν ἀγροτικῶν ἀκινήτων, κειμένων ἐν Ρουμανίᾳ, ῥητῶς δ’ ἄλλως ἐξαιρεῖ τὰ κεκτημένα δικαιώματα, δὲν ὑφίσταται λόγος νὰ ἀποκρουσθῶμεν ὑπὸ ἀμερολήπτου δικαιοσύνης ἐκ τῆς περιουσίας τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα. Διὰ τοῦτο καὶ ἐγὼ ἤθελον συνενώσει τὴν παράκλησίν μου παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὅπως προσαρμοσθῶσιν εἰς αὐτὴν τὴν ἰδέαν στενώτερον αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου καὶ διατηρήσωμεν ὡς διαχειριστὴν ἐν Ἑλλάδι τῆς περιουσίας τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας, διότι φοβοῦμαι, μὴ νέα μεταβολὴ δώσῃ νέα ἐπιχειρήματα εἰς τοὺς ἀντιδίκους, καὶ παραστήσωσιν ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη εἶναι ἓν κατασκεύασμα, καθ’ ἡμέραν μεταβαλλόμενον ὑπὸ τῶν διοικούντων ἐν Ἑλλάδι.

§423ΒΑΛΕΤΑΣ. Τὸ συμπέρασμα τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος εἶναι ὁποῖον καὶ τὸ ἐμόν, δηλαδὴ νὰ μὴ ἐπέλθῃ οὐδεμία μεταβολή. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐστήριξεν ἐπὶ δύο λόγων τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, οἵτινες μοὶ ἐπιβάλλουσιν ἀπάντησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι ἕνεκα τῶν πολλῶν ἐργασιῶν καὶ καθηκόντων τῆς ἐπιτροπῆς πρέπει νὰ αὐξηθῶσι τὰ πρόσωπα.

§424ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καὶ σεῖς εἴπετε, ὅτι ὑπάρχει πολλὴ ἐργασία.

§425ΒΑΛΕΤΑΣ. Ἔχει πολλὴν, μεγίστην νὰ διεξαγάγῃ ἐργασίαν, ἣν λίαν ἐπιτυχῶς διεξήγαγε μέχρι τοῦδε ἡ ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων, χωρὶς οὐδέποτε νὰ παρεμβάλῃ πρόσκομμα ἡ ὀλιγότης τῶν μελῶν αὐτῆς. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι αἱ πολυπληθεῖς ἐπιτροπαὶ δὲν εἶναι αἱ ἱκανώτεραι, αἱ ἐπιτηδειότεραι, ἀλλ’ αἱ ἐξ ὀλίγων μελῶν, ἐργαζομένων ὅμως. Δι’ ὃ φρονῶ, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς πρέπει νὰ μείνῃ ὡς ἔχει. Ὁ κ. Ὑπουργὸς προσέθηκεν, ὅτι διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1887 δημιουργεῖται ἰσοβιότης, ἡ ὁποία ἐμποδίζει τὸν ἔλεγχον. Πρῶτον λέγω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἰσοβιότης, ἀλλὰ μόνον διάρκεια πενταετὴς τῆς ὑπηρεσίας τῶν μελῶν, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον συντομεύει. Δὲν εἶναι ὅμως πραγματικόν, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολος ὁ ἔλεγχος ἢ ἀδύνατος. Ὁ ἔλεγχος εἶναι εὐκολώτατος. Ἡ Ἐπιτροπὴ τῶν Ὀλυμπίων, ἴσως κατ’ ἐξαίρεσιν πρὸς ἄλλας ὑπηρεσίας, εἰργάσθη μετ’ ἀκριβείας ἐξαιρέτου καὶ μοναδικῆς. Συντάσσει κατ’ ἔτος προϋπολογισμὸν καὶ ἰσολογισμὸν, οἱ ὁποῖοι ἐντὸς τῶν νομίμων προθεσμιῶν ὑποβάλλονται εἰς τὰ ἁρμόδια Ὑπουργεῖα, ὑποβάλλονται δὲ καὶ εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, καὶ ἐξελέγχονται ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Διατελεῖ ἡ ἐπιτροπὴ ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν δύο Ὑπουργείων, τοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὥστε ὁ ἔλεγχος εἶναι πλήρης, πληρέστατος.

§426ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ εἴπω, ὅτι ἐπὶ δύο συνεχεῖς πενταετίας ἐκλέγονται τὰ αὐτὰ πρόσωπα, φρονῶ δέ, ὅτι ἦτο καιρὸς νὰ ἐκλίπῃ τοῦτο ὡς πρός τινα πρόσωπα. Ὡς πρὸς τὸν ἔλεγχον δὲ, δὲν ἐννοῶ τὸν δικαστικὸν καὶ οἰκονομικόν, ἀλλὰ καὶ τὸν ἐπὶ τῆς ὅλης ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία δὲν ὑποπίπτει εἰς τὰς αἰσθήσεις τῶν πολλῶν καθ’ ἑκάστην.

§427ΒΑΛΕΤΑΣ. Τὸ νὰ μὴ μένωσιν ἐπὶ δύο πενταετίας τὰ αὐτὰ πρόσωπα, εἶναι μία κρίσις καὶ γνώμη ὑμῶν, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ ἐπέμβω καὶ ὑποστηρίξω τὴν ὀρθότητα ἢ μὴ αὐτῆς. Νομίζω ὅμως, ὅτι κυρίως εἰς τοιαῦτα ζητήματα πρέπει νὰ ἐξετάζηται, ἐὰν ἐκτελῆται τὸ πρέπον, ἢ ὄχι, καὶ περὶ αὐτοῦ μόνον ἡ Πολιτεία ἔχει πρὸ πάντων καθῆκον νὰ μεριμνᾷ. Ὡς πρὸς τὸ ἕτερον, τὸν ἔλεγχον τῶν ἐργασιῶν της ἐν γένει, αὐτὸν δὲν δύναμαι νὰ τὸν ἐννοήσω, εἰμὴ μόνον ἐὰν τὸν λάβω ὑπ’ ὄψιν σχετικῶς πρὸς τὸ εὔστοχον τῶν ἐνεργειῶν της, τῶν ἐκ πρωτοβουλίας ἢ κατὰ παραγγελίαν τῶν προϊσταμένων δύο Ὑπουργείων τελεσθεισῶν. Ἀλλὰ καὶ τὴν ἐνέργειαν ταύτην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὴν διεξαγάγῃ ἄνευ τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς ἀδείας ἢ τῆς ἐγκρίσεως τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς. Ὡς πρὸς τὴν ἀντικατάστασιν τῶν προσώπων, τῶν σήμερον ὑπηρετούντων, δι’ ἄλλων, δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἔχω γνώμην.

§428Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπιθυμητὸν ἦτο νὰ ἐξηγεῖτο σαφέστερον τὸ θέμα, καὶ νομίζω ὅτι αὐτὴ ἡ ἐξήγησις οὐδὲν συμφέρον παραβλάπτει. Διατὶ κρίνετε, ὅτι ὁ καταρτισμὸς ἐπιτροπῆς ἑπταμελοῦς δύναται νὰ μειώσῃ τὴν προστασίαν ἢ τὴν ἄμυναν τῶν συμφερόντων, καὶ προτιμᾶτε τὴν πενταμελῆ; Ἔχομεν ἐπιθυμίαν νὰ πράξωμεν ὅ,τι προσήκει, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε αὐτὴν τὴν ἐξήγησιν.

§429ΒΑΛΕΤΑΣ. Φρονῶ ὅτι ἡ συνεργασία ἐπὶ ζητημάτων, ὁποῖα εἶναι τὰ ἐκ τῶν γνωστῶν δικῶν προκύπτοντα κυρίως, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὰ ἄλλα ἔργα, εἶναι εὐκολωτέρα καὶ μεθοδικωτέρα καὶ καθ’ ὅλας τὰς περιπτώσεις λυσιτελεστέρα, ἐὰν ἐκτελῆται ὑπὸ ὀλίγων μελῶν· διότι καὶ ἡ συνεννόησις ἐπιτυγχάνεται εὐκολώτερον, καὶ ἐμπιστοσύνη ὑπάρχει ἀσφαλεστέρα. Εἰς τὴν διεξαγωγὴν λ. χ. τῶν δικῶν πολλάκις παρέστη ἀνάγκη μεγίστης ἐχεμυθίας εἴς τινα διαβήματα τῆς ἐπιτροπῆς. Ὡς ἐκ τῆς πείρας δέ, τῆς ὀκταετοῦς περίπου, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τῶν Ὀλυμπίων, τοῦτο ἐδιδάχθην, ὅτι ἠδυνήθημεν, διότι ἤμεθα πέντε, διότι συνενοούμεθα εὐκόλως, διότι ὑπῆρχε πλήρης μεταξὺ ἡμῶν ἐμπιστοσύνη, νὰ ἐργασθῶμεν κατὰ τρόπον καὶ ταχύτερον καὶ ἀσφαλέστερον εἰς τὰς ἑκάστοτε παρουσιαζομένας περιστάσεις. Ἀκριβῶς ὑποστηρίζω τοῦτο ὡς ζήτημα μεθόδου.

§430ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Βεβαίως, Κύριοι, δὲν ἔχω σκοπὸν νὰ ἀντιλέξω εἰς τοὺς προλαλήσαντας, σχετικῶς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν μελῶν, καθόσον δύναται βεβαίως ὁ ἀριθμὸς τῶν μελῶν νὰ ἦναι εἴτε ἀνώτερος εἴτε μικρότερος. Ἐκεῖνο, κατὰ τὸ ὁποῖον ἀντιφρονῶ πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, εἶναι ἡ ἐπιῤῥοή, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἡ μεταβολὴ ὡς πρὸς τὰς δίκας ἐν Ῥουμανίᾳ. Διὰ τοῦ ὑποβαλλομένου εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου οὐδεμία τῶν διατάξεων, τῶν ῥυθμιζουσῶν τὰς διατάξεις τῆς τε διαθήκης τοῦ Εὐαγγέλη Ζάππα καὶ τῆς διαθήκης τοῦ Κωνσταντίνου Ζάππα μεταβάλλεται· ὁ θεσμὸς ὁλόκληρος μένει ὁ αὐτός, καὶ οὐδαμῶς δύναται νὰ μεταβληθῇ ἡ ἐπιῤῥοή, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἐπιτροπὴ αὐτὴ ὡς πρὸς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐν Ῥουμανίᾳ δικῶν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ὁλόκληρος ἡ συζήτησις, ἡ ὁποία ἐπηκολούθησε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δὲν εἶχε τοσαύτην σχέσιν πρὸς αὐτὸ ὥστε ν’ ἀπασχολήσῃ ἐπὶ τοσοῦτον τὴν Βουλήν. Περὶ οὐδενὸς ἑτέρου πρόκειται ἢ μόνον περὶ τοῦ περιορισμοῦ τῆς προθεσμίας πρὸς μεταβολὴν τῶν προσώπων· δικαίωμα, τὸ ὁποῖον πάντως θὰ εἶχεν ὁ Ὑπουργὸς, κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, μετὰ δύο ἔτη. Ὁμολογουμένως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν διορίζεται πρόεδρος καὶ ἀντιπρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς. Τοῦτο βεβαίως ἀντίκειται εἰς τὴν διάταξιν τῆς διαθήκης τοῦ ἀειμνήστου Κωνσταντίνου Ζάππα, ὁ ὁποῖος ὁρίζει, ὅτι τὴν περιουσίαν θὰ διαχειρίζηται ὁ προεδρεύων ἀντιπρόεδρος τῆς Ζαππείου ἐπιτροπῆς. Τοῦτο δύναται νὰ διορθωθῇ, ἀπαλειφομένης τῆς διατάξεως ταύτης ἐκ τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπίσης θεωρῶ, ὅτι θὰ ἦτο καταλληλότερον νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν καὶ τὴν διάταξιν περὶ προέδρου, εἰς τοῦτο δὲ εἶναι σύμφωνος καὶ ὁ κ. ἐκ Θήρας Βουλευτὴς, ὅστις καὶ οὗτος ἰσχυρίσθη, ὅτι, ἀφοῦ ὁ Ὑπουργὸς θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ τὰ μέλη τῆς ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων Ἐπιτροπῆς, διατὶ νὰ μὴ φέρῃ καὶ τὴν εὐθύνην τοῦ διορισμοῦ τοῦ προέδρου, ἀλλὰ νὰ ἀπαλλάσσηται ταύτης, ἀφίνων αὐτὴν εἰς τὰ παρ’ αὐτοῦ διοριζόμενα μέλη; Ἑπομένως, πλὴν τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, περὶ τοῦ ἀντιπροέδρου, ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τροπολογίαν, καθ’ ἣν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ διορίζῃ διὰ τοῦ ἰδίου Διατάγματος καὶ τὸν πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ ὁποῖος πρόεδρος θ’ ἀποτελῇ καὶ μέρος τῆς Ζαππείου ἐπιτροπῆς. Τοῦτο δὲ τὸ ἔθεσα, ἵνα ᾖ σύμφωνον τὸ Διάταγμα πρὸς τὴν διαθήκην τοῦ Ζάππα. Ἡ τροπολογία μου ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ τελευταία § τοῦ ἄρθρου 2 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «Διὰ τοῦ ἰδίου Β. Διατάγματος διορίζεται ὁ Πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, ὅστις κατὰ τὴν διαθήκην τοῦ Κωνστ. Ζάππα καὶ τὸ σχετικὸν Β. Διάταγμα ἀποτελεῖ μέρος καὶ τῆς Ζαππείου ἐπιτροπῆς.» Νομίζω ὅτι οὐδένα κίνδυνον τρέχει ἡ Βουλή, ψηφίζουσα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὔτε νὰ προσκρούσῃ εἰς τὴν ὑπεράσπισιν τῶν δικῶν, οὔτε νὰ μεταβάλῃ τὸ κείμενον τῶν διαθηκῶν τοῦ Εὐαγγέλη καὶ Κωνσταντίνου Ζάππα. Ἐπίσης διαφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Θήρας Βουλευτὴν σχετικῶς πρὸς τὰ πρόσωπα. Νομίζω ὅτι τὸ νὰ μετέχωσιν εἰς τὴν Ζάππειον ἐπιτροπήν, ὡς ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, καὶ δύο ἐκ τῶν τμηματαρχῶν, ὁ τῆς οἰκονομίας καὶ ὁ τῶν ἐθνικῶν κτημάτων, θὰ ἦναι πολὺ χρήσιμον, καθόσον θὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ εὑρίσκηται εἰς μεγαλειτέραν συνάφειαν πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν ἐπιτροπῶν τούτων, ἐὰν ὄχι ὡς πρὸς τὴν εὐθύνην, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὴν ὑπεράσπισιν τῶν δικαιωμάτων τῶν περιουσιῶν τούτων.

§431ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι δὲν ἐπηρεάζει ποσῶς τὰς δίκας ἡ μεταβολὴ τῶν κειμένων, δὲν ἀπεδείχθη. Ὁ Εὐαγγέλης Ζάππας τὴν περιουσίαν αὑτοῦ ἐγκατέλιπεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς ἐθνικῆς βιομηχανίας, τὴν ἐπικληθεῖσαν καὶ τῶν Ὀλυμπίων καὶ κληροδοτημάτων, συνεπείᾳ τῆς δωρεᾶς, δι’ ἧς ἵδρυσε τοὺς Ὀλυμπιακοὺς ἀγῶνας, καὶ τῆς διαθήκης, δι’ ἧς κατέλιπεν αὐτῇ τὴν ἐν Ῥουμανίᾳ περιουσίαν του. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἀπετέλει μέρος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Μετά τινα ἔτη ἀπεχωρίσθη διὰ νόμου ἀπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων καὶ κληροδοτημάτων. Τοῦτο, νομίζω, ἐγένετο κατὰ τὸ 1887. Ἔκτοτε μένει διαχειριζομένη τὴν περιουσίαν Ζάππα ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, ἀλλ’ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τὴν παριστᾷ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Ἂν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τὴν παριστᾷ καὶ ἐνώπιον τῶν Ῥουμανικῶν δικαστηρίων, δὲν ἐνθυμοῦμαι. Βεβαίως τὸ Κράτος δικαιοῦται νὰ φέρῃ πᾶσαν μεταβολὴν εἰς τὴν διοίκησιν τῆς περιουσίας αὐτῆς, δηλαδὴ εἰς τὰ τοῦ προσώπου τοῦ διοικοῦντος τὴν περιουσίαν αὐτήν. Ἀλλ’ ὅταν ἦναι ἐκκρεμὴς ἡ ὑπόθεσις καὶ ἀμφισβητῶνται τὰ τοῦ προσώπου τοῦ κληρονόμου, καλὸν νὰ μὴ γίνωνται τοιαῦται μεταβολαί, αἱ ὁποῖαι δίδουν λαβὴν καὶ πρόφασιν εἰς ἐνστάσεις ἐκ μέρους τῶν ἀντιδίκων.

§432ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Διαφωνῶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, διότι διὰ τὴν περιουσίαν Ζάππα ὑφίστανται ἐν Ῥουμανίᾳ διάφοροι δίκαι· ἐὰν μεταβάλωμεν ἑπομένως ἤδη τὴν ἐπιτροπὴν εἰς ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς ἐμψυχώσεως τῆς βιομηχανίας, τότε δυνάμεθα νὰ παράσχωμεν ἀφορμὴν ἐνστάσεων καὶ ἀντιῤῥήσεων, καὶ νὰ γεννήσωμεν ζητήματα.

§433ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν ἦναί τις εἰς τὸ ψεῦδος, πρέπει νὰ ἐπανέρχηται εἰς τὴν ἀλήθειαν, δὲν πρέπει δὲ νὰ φοβῆται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἀλήθειαν, καὶ νὰ ἐμμένῃ, ἵνα μὴ παρεξηγηθῇ, εἰς τὸ ψεῦδος.

§434ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§435Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν στέργει εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν προσώπων εἰς πέντε· δὲν ὑπάρχει ἑπομένως ἀνάγκη τοῦ ἄρθρου 1.

§436ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 1 ἀπαλείφεται, καὶ τὸ ἄρθρον 2 γίνεται ἄρθρον 1.

§437ΒΑΛΕΤΑΣ. Νομίζω ὅτι μετὰ τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ἡ Κυβέρνησις, ἀρκεῖ μόνον ἓν ἄρθρον, ἵνα ὁρισθῇ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων περιορίζεται εἰς 3 ἔτη. Ὅλα τὰ ἄλλα ὑπάρχουσιν ἐν τῷ παλαιῷ νόμῳ.

§438Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θεωρῶ καλὸν νὰ προστεθῇ καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον τοῦ διορισμοῦ, ὅτι θέλουσι διορίζεσθαι τῇ προτάσει τῶν δύο Ὑπουργῶν.

§439ΒΑΛΕΤΑΣ. Ἄλλοτε ἐμελετήθη μία τροποποίησις τοῦ ἰσχύοντος νόμου, τὴν ὁποίαν ὑπεβάλομεν εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα μετεβάλομεν γνώμην, φοβούμενοι μὴ ἡ μεταβολὴ αὕτη ἐπιδράσῃ ἐπιζημίως εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν δικῶν. Ἡ μεταβολὴ αὕτη ἀπέβλεπεν εἰς τὸ νὰ ὁρισθῇ εἰς ποῖον ἐκ τῶν δύο Ὑπουργείων, τὸ τῶν Οἰκονομικῶν ἢ τὸ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀνήκει τὸ δικαίωμα τῆς ἐποπτείας, διότι, ὡς ἔχει ὁ νόμος, συνέβη νὰ ζητῆται καὶ τῶν δύο Ὑπουργείων ἡ γνώμη καὶ ἡ ἔγκρισις πρὸς ἐκτέλεσιν μιᾶς ἐργασίας. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι θὰ ἦτο καλλίτερον, ἐὰν ὡρίζετο, ὅτι μόνον τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν διορίζονται τὰ μέλη· ὥστε ἡ ἐποπτεία νὰ ἀνήκῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§440Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ νὰ προσδιορισθῇ...

§441ΒΑΛΕΤΑΣ. Νὰ μὴ γείνῃ καμμία ἄλλη μεταβολὴ, παρὰ μόνον «τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν». Τὰ ἄλλα κανονίζονται ἐν τῷ νόμῳ τῷ ἰσχύοντι, ὅστις δὲν καταργεῖται. (Διάλογοι).

§442Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καλλίτερον νὰ τὸ ἀναβάλωμεν διὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν, ἵνα τὸ μελετήσωμεν.

§443ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου. Θ’ ἀνατυπωθῇ δὲ, ὡς ἐτροποποιήθη. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 298.) Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεων πρὸς κατασκευὴν καὶ ἀνακαίνισιν διαφόρων δημοσίων κτιρίων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§444ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἐνεχείρισα μίαν τροπολογίαν· ἐὰν ἦναι δυνατὸν, νὰ προστεθῇ.

§445Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὑπόθεσις ἡ ὁποία δίδει τὴν ἀφορμὴν τῆς τροπολογίας τοῦ ἐκ Τριφυλίας κ. Βουλευτοῦ, ὑποθέτω ὅτι εἶναι ὀρθὴ, καὶ ἡ πλήρωσις τῆς ἀνάγκης ὡμολογημένη, ἀλλὰ πρέπει νὰ συμμορφωθῶμεν μὲ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου τοῦ 1894. Κατ’ αὐτὸν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται ἐκτέλεσις ἔργου, ἐὰν δὲν συνταχθῇ προϋπολογισμὸς καὶ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα κρίνῃ ἐπ’ αὐτοῦ ἡ Βουλὴ καὶ ἀποφασίσῃ τὸ ἔργον. Ὅταν γένηται τοῦτο, τότε ἀναγράφεται ἐν τῷ ἐτησίῳ προϋπολογισμῷ, πίστωσις διὰ τὸ ἔργον ἐκεῖνο. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δεχθῶμεν τὴν προσθήκην ταύτην. Ἵνα διαλάβωμεν περὶ αὐτῆς, πρέπει κατὰ τὸ διάστημα, τὸ ὁποῖον θέλει μεσολαβήσει μεταξὺ τῆς παρούσης συνόδου καὶ τῆς προσεχοῦς, νὰ γένηται ἡ μελέτη αὕτη, νὰ γένηται τὸ σχέδιον, νὰ συνταχθῇ ὁ προϋπολογισμός, νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἂν ἐγκρίνῃ αὐτὸν ἡ Βουλὴ, νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1896 ἡ σχετικὴ πίστωσις. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἤδη ζητεῖτε κατ’ ἐξαίρεσιν διὰ νόμου, νομίζω ὅτι εἶναι δυσεπίτευκτον καὶ θέλει γενῆ ἀφορμὴ καταχρήσεων.

§446ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Περιορίσατε τὸν χρόνον τῆς ἐνοικιάσεως.

§447Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀκριβῶς κατὰ τὸν νόμον τὰ ἔξοδα ὁρίζονται κατ’ ἔτος· ἑπομένως δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποφασίσωμεν ἔργον, χωρὶς νὰ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πίστωσιν διὰ τὴν δι’ αὐτὸ ἀπαιτουμένην δαπάνην. Ἂν ἤθελεν ἀναγκασθῆ ἡ Διοίκησις νὰ παραδεχθῇ ἐκτέλεσιν ἔργων, διὰ τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖται ἀνωτέρα τῆς ἀναγραφείσης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δαπάνης, τότε ζητεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις. Ἀληθῶς, ἐὰν κατ’ ἔτος κατορθωθῇ νὰ ἀναγράφηται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσόν τι πρὸς οἰκοδομὴν φυλακῶν, δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι μέχρι δέκα ἐτῶν ἐξακολουθοῦντες οὕτω, θέλομεν θεραπεύσει πάσας τὰς ἀνάγκας ταύτας.

§448ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὅταν εἷς δαπανήσῃ 100 καὶ 150 χιλιάδας, βεβαίως πρέπει νὰ ἔχῃ πολυετῆ μίσθωσιν. Μελετήσατέ το, παρακαλῶ, καὶ ἀποφασίζετε εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν.

§449ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δι’ ἐπισκευὴν καὶ τροποποίησιν τοῦ Βουλευτηρίου καθορίζεται δαπάνη 150,000 δραχμῶν. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, τί πρόκειται ἀκριβῶς νὰ γείνῃ, ποῦ εὑρίσκεται ἡ ἐργασία τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῆς αἰθούσης τοῦ Βουλευτηρίου, ἡ ὁποία ἀναμφιβόλως δεῖται βελτιώσεως.

§450Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ ἡ ἐργασία δὲν ἤρξατο.

§451ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὴν στέγην ἐγένετο.

§452Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Προσωρινῶς, ἵνα ἀποφύγωμεν καταπτώσεις. Ἡ ἐργασία πρόκειται νὰ γείνῃ ἐπὶ τῇ βάσει μελέτης. Ἡ μελέτη ἐγένετο· μόνον ἡ ἐκτέλεσις θέλει γενῆ, ἀφοῦ ψηφισθῇ ὁ νόμος, κατὰ τὸ διάλειμμα τὸ μεταξὺ τῆς παρούσης συνόδου καὶ τῆς προσεχοῦς.

§453ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε δὲν περιλαμβάνονται τὰ προσωρινῶς γενόμενα;

§454Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐνδέχεται νὰ περιλαμβάνωνται καὶ ταῦτα.

§455Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἀπό τινος χρόνου ἐγένετο διὰ τῆς ἐλεύσεως τῶν ξένων μηχανικῶν ἐξοβελισμὸς τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας. Ἄνευ ἀνάγκης κατεσκευάσθησαν σιδηραῖ γέφυραι, ἄνευ ἀνάγκης ἀντικατεστάθη ἡ πολύτιμος Θηραϊκὴ γῆ διὰ τῆς ὑδραυλικῆς ἀσβέστου. Ἅπαντα τὰ ἔργα τοῦ ἰσθμοῦ τοῦ Σουέζ καὶ τῶν δύο λιμένων του, τοῦ Πὸρτ–Σαΐδ καὶ τοῦ Σουέζ, ἐξετελέσθησαν διὰ τῆς Θηραϊκῆς γῆς, μονογραφία δὲ περίφημος τοῦ διευθύνοντος τότε τὰ ἔργα, τὰ περίφημα ἐκεῖνα ἔργα τῆς διορυχῆς τοῦ Σουέζ, ἐκθειάζει τὴν Θηραϊκὴν γῆν· καὶ ὅμως θὰ μάθητε μετ’ ἐκπλήξεως, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐλεύσεως τῶν Γάλλων μηχανικῶν ἐδῶ, ἅπαντα τὰ ἔργα ἐγένοντο διὰ τῆς ὑδραυλικῆς ἀσβέστου. Θέλετε νὰ μάθητε διατί; Διὰ νὰ ἐξάγηται χρῆμα εἰς τὴν Εὐρώπην· διότι οἱ Γάλλοι μηχανικοὶ εἶχον συναιτερισθῆ μετὰ τῶν διαφόρων καταστημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπρομήθευον τὴν ὑδραυλικὴν ἄσβεστον· εἶμαι βέβαιος περὶ τούτου, διότι εἰς ὅλας τὰς συμφωνίας ἔθετον ῥητῶς, ὅτι τὴν ὑδραυλικὴν ἄσβεστον ἔπρεπε νὰ τὴν προμηθευθῶσιν ἀπὸ τὰ καταστήματα ἐκεῖνα. Ἀπό τινων ἐτῶν, εὐτυχῶς, ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ διατελεῖ μόνον ὁ Σνάϊδερ. Ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι ὁ καλλίτερος τῶν ξένων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρέτησαν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἀληθὴς κάτοχος τῆς ἐργασίας του, πρὸ ὀλίγου δὲ μόνον καιροῦ προσέλαβεν Ἕλληνα, ἐνῷ ἀπ’ ἀρχῆς ἠδύναντο ν’ ἀποσπάσωσι παρ’ αὐτῷ τινας τῶν Ἑλλήνων μηχανικῶν, καὶ οὕτως ὁ πολυμαθὴς οὗτος χρησιμεύσῃ ὡς διδάσκαλος τῶν Ἑλλήνων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰσῆλθον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων ἔργων, χωρὶς νὰ σπουδάσωσι.

§456ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τίνα ὑπηρεσίαν κάμνει ὁ κ. Σνάϊδερ;

§457Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Τὸν ὑπολογισμὸν τῶν μηδόλως ἐκτελεσθεισῶν σιδηρῶν γεφυρῶν, ἢ ἀναθεωρήσεις ὀλιγίστων, καὶ οὐδεμίαν ἄλλην ἐργασίαν. Ἀλλ’ ἐὰν θέλητε οἱανδήποτε γέφυραν, δὲν ἔχετε ἀνάγκην ὑπολογισμῶν· ζητήσατε τὰ σχέδια ἀπὸ τὰ καταστήματα, τὰ ὁποῖα κατασκευάζουν τὰς γεφύρας, καὶ θὰ σᾶς τὰ ἀποστείλουν μὲ λεπτομερεῖς ὑπολογισμούς. Ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τὰ μέλη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἐπελήφθησαν τῆς ἐπισκευῆς τῆς καείσης στέγης τῶν Ἀνακτόρων, ἡ ὁποία ἐστοίχισεν οὐκ ὀλίγας χιλιάδας δραχμῶν εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα παρεστάθη ἀνάγκη νὰ ἀνακαινισθῇ ἐκ νέου, ἐνῷ πρὸ 40 ἐτῶν κατεσκευάσθη ἡ στέγη τῶν Ἀνακτόρων, καὶ ὅμως τὸ μὴ καὲν αὐτῆς μέρος εἶναι εἰς ἀρίστην κατάστασιν. Νομίζω, ὅτι καὶ σήμερον αἱ στέγαι ὅλαι δύνανται νὰ γίνωνται ξύλιναι, διότι σιδηρᾶς στέγας μεταχειρίζονται μόνον εἰς ὡρισμένας περιστάσεις, εἰς σταθμοὺς π. χ. ὅταν ἔχωσι μεγάλα ἀνοίγματα, ὅπου δὲν δύνανται νὰ ὑποβαστάσουν ἑλκυστῆρας· ἀλλ’ ὅταν τοιαύτη ἀνάγκη δὲν ὑπάρχῃ, φρονῶ, ὅτι συμφέρον εἶναι, καὶ διὰ τὸ ὀλιγοδάπανον καὶ δι’ ἄλλους λόγους, νὰ μεταχειριζώμεθα τὰς ξυλίνας στέγας. Θὰ παρακαλέσω ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν χρῆσιν τῶν σιδήρων, νὰ ἀποφύγῃ πᾶσαν σιδηρᾶν γέφυραν, ἡ ὁποία ἐξ ἀπολύτου ἀνάγκης δὲν ἐπιβάλλεται, διότι τοιαῦται γέφυραι ἐπιβάλλονται μόνον εἰς περίστασιν, καθ’ ἣν τὸ πλάτος τοῦ ποταμοῦ εἶναι μέγα, ἢ ὅταν ἡ γέφυρα κατασκευάζηται λοξῶς πρὸς τὴν διεύθυνσιν τοῦ ποταμοῦ. Ἐν Ἑλλάδι δ’ ἔχομεν καὶ ξύλα καὶ λίθους καὶ ἄσβεστον, ἐν μεγάλῃ δὲ ἀφθονίᾳ τὴν θηραϊκὴν γῆν, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐξάγωμεν χρῆμα εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Προστίθημι δὲ, ὅτι πᾶν ἔργον σιδηροῦν χρήζει καὶ διαρκοῦς συντηρήσεως, διότι, ὅταν ὁ σίδηρος ὀξειδοῦται, συνεπιφέρει τὸ κακὸν ἰδίωμα νὰ προχωρῇ ἡ ὀξείδωσις εἰς τὰ σπλάγχνα αὐτοῦ, καὶ ἅμα φθάσῃ εἰς τὸ κέντρον, ὁ σίδηρος θλᾶται ὡς ὕελος.

§458ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὡς φαίνεται ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρόκειται νὰ μεταβληθῇ ἡ στέγη καὶ ἡ ὀροφὴ τῆς μεγάλης αἰθούσης τοῦ Βουλευτηρίου, ὑποθέτω δὲ, ὅτι πρόκειται νὰ ἀφαιρεθῶσι καὶ αἱ στῆλαι, αἱ ὑποβαστάζουσαι τὴν στέγην, καὶ ὑποθέτω, ὅτι εἶναι αἱ δύο μεγάλαι μαρμάριναι. Αὕτη εἶναι ἡ κυριωτέρα ἐργασία, διὰ τὴν ὁποίαν ὑπολογίζεται δαπάνη 100,000 δραχμῶν· κατόπιν εἶναι οἱ θερμαγωγοὶ, τὸ δῶμα καὶ ἡ τροποποίησις τῶν καθισμάτων, καὶ διάφοροι ἄλλαι τροποποιήσεις πρὸς βελτίωσιν τῆς ἀκουστικῆς. Ἐὰν ἡ ἐργασία αὕτη πρόκειται νὰ γείνῃ ἐπωφελῶς, βεβαίως θὰ γείνῃ κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ μὲ τὴν πίστωσιν τῶν 10,000 δραχμῶν, ἥτις ἀναγράφεται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, δὲν δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἐργασία αὕτη. Ἦσαν ἀναγεγραμμέναι 100,000 διὰ τὸ ὅλον, ἀφαιροῦνται ἤδη 50,000 διὰ τὴν ἑξαμηνίαν, ἡ ὁποία παρῆλθε, καὶ ὁρίζονται μόνον 10,000 διὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν. Καλλίτερον εἶναι τότε νὰ μὴ γείνῃ τίποτε.

§459Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ 10,000 προσδιορίζονται, διότι κατὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν δὲν ἐγένετο καμμία ἐργασία, ἑπομένως μένουσι 50,000 διὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν, αἵτινες μετὰ τῶν 10,000 συγκεφαλαιοῦνται εἰς 60,000.

§460ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἀρκοῦν διὰ νὰ τελειώσῃ ἡ ἐργασία.

§461Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἐργασία δὲν δύναται νὰ τελειώσῃ ἐντὸς τοῦ 1895.

§462ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε δὲν θὰ ἀρχίσῃ ἐντὸς τοῦ 1895, διότι δὲν θὰ δυνάμεθα νὰ ἐργασθῶμεν.

§463Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἢ θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ τελειώσῃ, καὶ τότε θὰ γενῇ ἔναρξις, ἢ δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ τελειώσῃ, καὶ δὲν θὰ γενῇ ἔναρξις. Ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ τελειώσῃ καὶ δὲν ἀρκέσωσιν αἱ 60,000 δραχμαὶ, ζητοῦμεν ἀναπληρωτικὴν πίστωσιν.

§464ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι καθαρόν· ἢ θὰ γείνῃ ἔναρξις μετ’ ἐσπευσμένης ταχύτητος, εὐθὺς ἅμα τῇ λήξει τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καὶ τότε πρέπει νὰ δαπανηθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ ἐπισκευὴ μέχρι τῆς προσεχοῦς συνόδου καὶ ἡ μεταῤῥύθμισις, ἢ ἄλλως δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἔναρξις. Ἑπομένως ἢ πρέπει ν’ ἀναγραφῇ ὁλόκληρος ἡ πίστωσις, ἢ δὲν πρέπει ν’ ἀναγραφῇ τίποτε.

§465Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προσθέτομεν καὶ 40,000 δραχμάς.

§466ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑποθέτετε, ὅτι δύναται νὰ τελειώσῃ μέχρι τῆς προσεχοῦς συνόδου;

§467Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ γείνῃ, ἡμεῖς δὲν ἀντιλέγομεν νὰ προστεθῇ τὸ ποσὸν τῶν 40,000 δραχμῶν.

§468ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐρωτῶ, ἐὰν ἡ ὑπηρεσία νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ.

§469ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ Διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων ὑπόσχεται τοῦτο, ἐὰν ἀρχίσῃ ἀμέσως ἡ ἐργασία· φρονεῖ δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τῆς στέγης, ἡ ὁποία ἔχει κατεπείγουσαν ἀνάγκην ἐπισκευῆς, καὶ μέχρι τοῦ Νοεμβρίου ἢ Δεκεμβρίου ἡ ἐργασία βεβαίως θὰ περατωθῇ.

§470Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προστίθενται αἱ 40,000 δραχμαὶ, διότι οἱ τεχνικοὶ ἄνθρωποι νομίζουσιν, ὅτι πρέπει νὰ γένηται ταχέως ἡ ἐπισκευὴ τῆς στέγης, διότι ἴσως δὲν εἶναι καὶ ἀσφαλής.

§471Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἡ στέγη ὡς ἔγγιστα εἶναι 400 μέτρων ἐπιφανείας, καὶ ἐννοοῦν νὰ τὴν κάμουν μὲ ὑέλους σκεπασμένην. Τοιαύτην στέγην ἔχει ἡ Βουλὴ τῆς Γαλλίας, ὡς καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία τῆς Αὐστρίας ἐν Βιέννῃ· ἀλλ’ ἐὰν ἡμεῖς ἔχωμεν τοιαύτην στέγην, οὐδὲ στιγμὴν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ μένωμεν ἐδῶ. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ τὸ τοιοῦτον, ἀποφασίσατε νὰ μείνητε ὀλίγον εἰς μίαν αἴθουσαν, ἡ ὁποία ἔχει τοιαύτην στέγην, μὲ βάθος τοῦ πρώην ζυθοπωλείου Μπερνουδάκη π.χ., καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ μείνητε οὔτε 5 λεπτά.

§472Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας φέρετε, θέτουσιν ἡμᾶς εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κρίνωμεν, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐμελετήθησαν τὰ ἔργα. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι εἴμεθα ἀναρμόδιοι.

§473Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Μὲ 100 ἢ 120 χιλιάδας δραχμῶν δυνάμεθα νὰ κάμωμεν παραπλεύρως, εἰς τὸν κῆπον, μίαν αἴθουσαν ὡραιοτάτην, πληροῦσαν ὅλας τὰς συνθήκας τῆς ἀκουστικῆς, ἐνταῦθα δὲ νὰ συγκεντρώσωμεν ὅλην τὴν βιβλιοθήκην τῆς Βουλῆς, καὶ τὰ δωμάτια τῆς βιβλιοθήκης νὰ διατεθῶσι διὰ τοὺς κ. Βουλευτάς. Ἀναλαμβάνω δὲ ἐγὼ νὰ μελετήσω αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§474ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν θὰ τὴν ἔχωμεν τὸν χειμῶνα.

§475Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὁπωσδήποτε, δὲν θὰ τὴν ἔχωμεν· διότι διὰ τὴν κατάργησιν τῶν δύο στύλων τῆς αἰθούσης ὑπολογίζουν δαπάνην 8,000 δραχμῶν, καὶ διὰ τὴν πώλησιν τῶν στύλων καὶ ὅλης τῆς ξυλείας 5,000. Φρονῶ, ὅτι ἐὰν τοιοῦτον ὑπολογισμὸν θέσητε ὑπ’ ὄψιν οἱουδήποτε μηχανικοῦ στρατιωτικοῦ, θὰ ἴδητε τὰς διαφοράς.

§476Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶμαι ἐντελῶς ἀναρμόδιος.

§477Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐγὼ, ὡς μηχανικὸς καὶ ὡς ἀρχιτέκτων, σᾶς μεταδίδω τὰς γνώσεις μου. Ἡ οἰκία Καζούλη, ἥτις ἔχει μόνον μάρμαρα 40,000 δραχμῶν, ἀπῄτησε δαπάνην 160,000 δραχμῶν. Ἡ οἰκία τοῦ κ. Μουρούζη, τὴν ὁποίαν ἔκτισα ἐγὼ ἐπὶ σχεδίου ἄλλου μηχανικοῦ, ἐστοίχισεν 160,000 ὁλόκληρος, εἶναι δὲ πρωτίστης κατασκευῆς.

§478ΣΑΚΚΗΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πάντες ἀναγνωρίζομεν, εἶναι, ὅτι δεῖται τὸ Βουλευτήριον ἀνακαινίσεως, ἀλλ’ ἀνακαινίσεως τοιαύτης, ἡ ὁποία νὰ μὴ μᾶς ἀναγκάσῃ μετ’ ὀλίγον νὰ σκεφθῶμεν περὶ νέας μεταῤῥυθμίσεως αὐτοῦ. Ἀλλὰ πρὸ παντὸς εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπισπεύσωμεν τὴν ἐπισκευὴν τῆς στέγης, διότι κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐπισήμως γνωρίζω, ὡς ἔφορος τοῦ Βουλευτηρίου, ἡ ἐπισκευὴ ἐπείγει, καθόσον πρόκειται εἰς διάφορα διαμερίσματα νὰ ἐπέλθουν ῥήγματα, ἐπαπειλοῦντα τὴν ὁλοσχερῆ κατάπτωσιν αὐτῆς. Θὰ παρεκάλουν πρὸς τοῦτο καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων, ἵνα ἐπισπεύσῃ τὴν ἐπισκευήν, διότι ἐπαπειλούμεθα, τολμῶ νὰ εἴπω, ὑπὸ κινδύνου. Ἀλλ’ ἐὰν νομίζητε, ὅτι διὰ τῆς ἐπισκευῆς ταύτης ἐπέρχεται τελεία θεραπεία τῶν ἀναγκῶν τοῦ Βουλευτηρίου, πλανᾶσθε. Πρέπει νὰ σκεφθῶμεν περὶ ῥιζικωτέρας ἐπισκευῆς. Εἰ δυνατόν, νὰ μεταβάλωμεν τὸ κτίριον κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ νὰ μὴ φεισθῶμεν δαπάνης τινός. Πάντες, ὡς εἶπον, ἀνομολογοῦμεν, ὅτι, ὡς ἔχει τὸ Βουλευτήριον, οὐ μόνον δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ πρόξενον βλάβης γίνεται εἰς τὴν ὑγείαν τῶν κ. κ. Βουλευτῶν. Ἀνάγκη λοιπὸν ἐπισκευῆς τοῦ Βουλευτηρίου ταχείας καὶ τελείας. Πιστεύω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν μέριμναν τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος τοὐλάχιστον θὰ προβῇ εἰς τὴν ἀνακαίνισιν τοῦ Βουλευτηρίου, ἵνα παύσωσιν αἱ δικαίως ἐξερχόμεναι φωναὶ καθ’ ἑκάστην σύνοδον ἐκ τῶν ἑδωλίων τούτων.

§479Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προκύπτουσιν αἱ ἑξῆς γνῶμαι. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν εἷς ἐκ τῶν συναδέλφων, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰδικός, ἔδωκεν, ὅτι τὸ εἶδος τῆς ἐπισκευῆς τῆς προβαλλομένης δὲν πρέπει νὰ γένηται δεκτὸν, διότι θέλει καταστήσει δύσκολον τὴν διαμονὴν ἐνταῦθα. Ἡ γνώμη ὅτι, ἀντὶ τοῦ εἴδους τούτου τῆς ἐπισκευῆς, πρέπει νὰ οἰκοδομηθῇ εἰς τὸ προαύλιον τῆς Βουλῆς αἴθουσα, ἡ δὲ αἴθουσα ἡ νῦν νὰ διατεθῇ πρὸς ἄλλους σκοπούς. Ἄλλη προσέτι πληροφορία, ὅτι πρέπει νὰ γένηται ἡ ἐπισκευὴ ταχέως τῆς στέγης, διότι ἠμπορεῖ νὰ ἀπειλήσῃ πτῶσιν. Εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν δύναται νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ πληροφορηθῶμεν καλλίτερον, πῶς ἔχουσι τὰ περὶ τούτου, ἰδίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσκαλέσῃ τὸν Διευθυντὴν τῶν δημοσίων ἔργων, νὰ προσλάβῃ ἄλλους μηχανικούς, ἵνα εἴπωσι ποίαν ἔχουσι γνώμην, ὥστε ἡ Βουλὴ ἐν γνώσει ν’ ἀποφασίσῃ κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§480ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπεθύμουν κατὰ τὴν τρίτην τοὐλάχιστον ἀνάγνωσιν νὰ ἔχω πληροφορίας ἀκριβεῖς περὶ τῆς ἀνακαινίσεως τῶν φυλακῶν Λευκάδος. Ἐπεθύμουν πρὸ πάντων νὰ γνωρίζω, κατὰ ποῖον τύπον θὰ γείνῃ ἡ ἐπισκευὴ τῶν φυλακῶν Λευκάδος, καὶ διὰ τίνα ἀριθμὸν καταδίκων. Βλέπω προϋπολογισμὸν συνταχθέντα κατὰ τὸ 1891, δὲν ἠξεύρω δὲ, ἐὰν ἀνταποκρίνηται εἰς τοὺς σημερινοὺς ὅρους. Ἄλλως τὸ προορισθὲν ποσὸν εἶναι τόσον ἀσήμαντον, ὥστε φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἓν νέον ἐξάμβλωμα. Ἐπεθύμουν δὲ πρὸ πάντων νὰ γνωρίζω, κατὰ τίνα τύπον πρόκειται νὰ κατασκευασθῶσιν αἱ φυλακαὶ Λευκάδος, κατὰ τὸν τύπον τῶν ἀπομονωτικῶν φυλακῶν, τῶν κοινῶν φυλακῶν; τῶν μικτῶν φυλακῶν;

§481Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τύπος ἀπομονωτικῶν φυλακῶν δὲν εἶναι εἰσηγμένος εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἐν Ἑλλάδι εἶναι ὁ τύπος ὁ μικτός, ὅστις εἰσήχθη καὶ διὰ τοῦ Διατάγματος τοῦ 1836, καὶ αὐτὸς ἐφηρμόσθη.

§482ΡΑΛΛΗΣ. Μέχρι τοῦδε ἔχομεν μόνον τὸν συναγελασμόν.

§483ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ἐπειδὴ γίνεται λόγος περὶ καταψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος τὴν ἀνέγερσιν φυλακῶν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λευκάδος, ὀφείλω νὰ πληροφορήσω τοὺς ἀνθισταμένους, ὁποία ἡ κατάστασις αὐτῶν, διὰ νὰ ἐννοήσωσι τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἡ Κυβέρνησις ὑπεχρεώθη νὰ εἰσαγάγῃ τὸ συζητούμενον φιλανθρωπικὸν καὶ οἰκονομικὸν νομοσχέδιον. Τὸ νῦν κατάστημα τῶν φυλακῶν Λευκάδος ἀνηγέρθη μετὰ τὸν σεισμὸν τοῦ ἔτους 1825 εἰς τὸ μᾶλλον ἀκατοίκητον καὶ ἀνθυγιεινὸν μέρος τῆς πόλεως, πρὸς χρῆσιν σταύλων καὶ ἀποθήκης τροφῆς ζώων, καὶ τοιαύτη αὐτοῦ ἐγένετο χρῆσις μέχρι τῆς 24 Αὐγούστου 1894, ὅτε ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη ἐνοικίασεν αὐτὸ ἀντὶ δρ. 5,600, προπληρωτέων τὴν πρώτην ἡμέραν ἑκάστου ἔτους. Τότε τὸ κατάστημα αὐτὸ μετεβλήθη ἀπὸ ἱπποφορβείου εἰς κατοικίαν ἀνθρώπων. Ἡ οἰκοδομὴ αὕτη εἶναι ἀκατάλληλος διὰ τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐνοικιάσθη, καθότι δὲν ἔχει τὴν στερεότητα, ἥτις ἀπαιτεῖται διὰ τοὺς ἐν αὐτῇ ἑκατὸν εἴκοσι καὶ πολλάκις πλέον τῶν διακοσίων κρατουμένους ὑποδίκους καὶ καταδίκους, διότι φωτιζόμενον ἐκ μιᾶς καὶ μόνης πλευρᾶς, δὲν ἔχει τὸν ἀναγκαῖον ἀερισμὸν, τὸν ὁποῖον ἐνόμισαν ὅτι ἠδύναντο νὰ θεραπεύσωσι διὰ τῶν ἐπὶ τῆς στέγης ἀνοιχθεισῶν ὀπῶν, δι’ ὧν κατὰ τὰς βροχερὰς ἡμέρας εἰσρέουσιν ἐν ταῖς φυλακαῖς τὰ ὄμβρια ὕδατα, καταβρέχοντα τοὺς ἐν αὐταῖς κρατουμένους. Τὸ κατάστημα αὐτὸ, ὕψους 2½ μέτρων περίπου, στερεῖται ἀερισμοῦ, εἶναι ἀνεπίδεκτον καθαριότητος, αἱ δ’ ἐν τοῖς δωματίοις εὑρισκόμεναι βοῦται διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν κρατουμένων οὐκ ὀλίγον συντείνουσιν εἰς τὸ νὰ ἐπαυξάνωσι τὸν μεμολυσμένον ἀέρα, τὸν ὁποῖον ἀναπνέουσιν οὗτοι, καὶ ὡς ἐκ τούτου ὁ πολλαπλασιασμὸς τῶν ἀσθενειῶν καὶ τῶν θανάτων δὲν εἶναι μόνον παρὰ τοῖς ἐν ταῖς φυλακαῖς κρατουμένοις, περὶ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ μεριμνήσῃ, ἀλλὰ καὶ παρὰ τοῖς τριάκοντα στρατιώταις, οἵτινες φυλάττουσι τὸ κατάστημα, ἵνα μὴ οἱ κρατούμενοι ἀποδράσωσιν ἐκ τῶν ὀπῶν, ἃς εὐκόλως δύνανται νὰ ἀνοίξωσιν, ἕνεκεν τῆς μὴ ἀσφαλοῦς κατασκευῆς τῶν τοίχων, καὶ παρ’ ἐκείνοις ἔτι, οἵτινες, ἕνεκα τοῦ δυσαναλόγου ὕψους τῶν φυλακῶν, ὑποχρεοῦνται νὰ φυλάττωσι καὶ ἐπὶ τῆς στέγης, ἐκτεθειμένοι εἴς τε τὸν καύσωνα τοῦ θέρους καὶ εἰς τοὺς ἀνέμους, τὰς βροχὰς καὶ τὰ ψύχη τοῦ χειμῶνος, ἵνα μὴ, ὡς προεῖπον, ἀποδράσωσιν οἱ κατάδικοι ἐκ τῆς στέγης, καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἄλλοι μὲν παθαίνουσι τὴν ὑγείαν, ἄλλοι δὲ χάνουσι καὶ αὐτὴν τὴν ζωήν των. Τὸ ἀκατάλληλον τῶν φυλακῶν αὐτῶν δὲν ὑποστηρίζεται οὔτε ἐκ προσωπικῶν οὔτε ἐκ κομματικῶν λόγων. Τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐκθέσεων τῶν ἁρμοδίων στρατιωτικῶν ἀρχῶν καὶ τῆς ἐκθέσεως τῶν ἀποσταλέντων πρὸς ἐξέτασιν αὐτῶν μηχανικῶν. Ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν, τὸ Δημόσιον εἰς οὐδεμίαν νέαν ἐπιβάρυνσιν ὑποβάλλεται, καθότι τὸ δαπανηθησόμενον ποσὸν τῶν 90,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ δαπανήσῃ τὸ Κράτος, δίδει πρὸς 6% ἐτήσιον τόκον δραχμὰς 5,400, ὥστε εἶναι ἔλασσον ποσὸν τοῦ πληρονομένου ἐνοικίου. Ἐὰν δὲ ὑπολογίσωμεν τὴν δαπάνην τῶν φαρμάκων, τὰς ἀσθενείας καὶ τοὺς ἐπισυμβαίνοντας θανάτους, διὰ τὸ ἀκατάλληλον τοῦ καταστήματος τούτου, πιστεύω ὅτι ἡ Κυβέρνησις φιλάνθρωπον ἐξετέλεσεν ἔργον, καὶ ἡ Βουλὴ πέποιθα ὅτι δι’ ἀναστάσεως θέλει παραδεχθῆ τὸ περὶ τούτου νομοσχέδιον.

§484ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν γνωρίζω, ἐὰν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ ταχέως ἡ ἰδέα τοῦ ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτοῦ, ἡ ὑποβληθεῖσα προχθές, ὅτε ἔλεγεν, ὅτι πᾶσαι αἱ φυλακαὶ τοῦ Κράτους πρέπει νὰ οἰκοδομηθῶσιν ἐδῶ, ἐν τῇ πρωτευούσῃ· ἀλλὰ μέχρις οὗ πραγματοποιηθῇ τὸ ὄνειρον τοῦτο, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν αἱ φυλακαὶ τοῦ Κράτους δύνανται νὰ ὀνομασθῶσι φυλακαί. Ἔλεγον προχθές, καὶ ἐπαναλαμβάνω σήμερον, ἐκ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔλαβον καὶ τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λευκάδος Βουλευτής...

§485Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Καὶ ἐγώ.

§486ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Καὶ ἐγώ.

§487ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. .. ἐπαναλαμβάνω ὅτι περὶ τῶν φυλακῶν Λευκάδος δύναταί τις ἄνευ ὑπερβολῆς νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι αἱ χειρότεραι φυλακαὶ τῆς Ἑλλάδος, καὶ εὑρίσκονται εἰς τὴν εἴσοδον τῆς πόλεως, εἰς μέρος ἀκατάλληλον, τὸ ὕψος δὲ αὐτῶν δὲν ὑπερβαίνει τὰ 2½ μέτρα. Ταῦτα λέγουν ὅλαι αἱ ἀρχαί, δικαστικαὶ καὶ στρατιωτικαί, κρατῶ δὲ εἰς χεῖρας τὴν ἔκθεσιν τῶν μηχανικῶν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἀναγινώσκω, ἵνα πεισθῆτε περὶ τῆς ἐλεεινότητος τῶν φυλακῶν αὐτῶν, αἵτινές εἰσιν ἀληθὴς ἑστία καταστροφῆς τῆς ὑγείας καὶ τῆς ζωῆς τῶν τε φυλακισμένων καὶ τῶν φρουρῶν. (Ἀναγινώσκει τὴν ἔκθεσιν).

§488ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτά, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, εἶναι τὰ γενικὰ ἐλαττώματα ὅλων τῶν φυλακῶν. Φαίνεται ὅτι δὲν ἔλαβε τὸν κόπον νὰ ἐπισκεφθῇ τὰς φυλακάς· ἐγὼ ἐπεσκέφθην τὰς πλείστας, καὶ τὰς γνωρίζω.

§489ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὰς ἐπεσκέφθην καὶ ἐγώ.

§490ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἐλαττώματα αὐτὰ νέα, εἶναι παλαιά. Γνωρίζομεν τὸν συναγελασμόν, τὴν ῥυπαρότητα, τὸ σύστημα τῶν βόθρων, τὸ ὁποῖον εἶναι κοινὸν εἰς ὅλας τὰς φυλακὰς, ἐκτὸς τῶν τοῦ Συγγροῦ. Ἴσως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λευκάδος ἠδύνατο νὰ ἀντιληφθῇ τὸ ζήτημα καὶ νὰ τὸ ἐξετάσῃ ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν τὸ ἐξήτασεν, ἀλλ’ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένη τοιαύτη ἐξέτασις. Τὸ ζήτημα τῆς ἀνεγέρσεως τῶν φυλακῶν εἶναι ἓν τῶν σπουδαιοτάτων ζητημάτων, δὲν εἶναι μόνον ζήτημα φιλανθρωπίας, εἶναι ζήτημα κοινωνικῆς ὑπάρξεως, καὶ τὸ σύστημα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἀνεγερθῇ μία φυλακή, εἶναι ζήτημα ἐκ τῶν μᾶλλον ἀφορώντων εἰς τὴν κοινωνίαν. Αὐτὰ ἐζήτησα ἐγὼ νὰ πληροφορηθῶ, ὄχι ἐὰν θὰ φύγουν αἱ φυλακαὶ ἀπὸ τὸ σπῆτι τοῦ Βαλαωρίτου καὶ θὰ μεταφερθῶσιν εἰς τὴν γειτονιὰ τοῦ κ. Τσαρλαμπᾶ, ἢ ἐὰν πρόκειται νὰ ἐξυπηρετηθῶσι συμφέροντα τοπικά. Μήτε καταδέχομαι νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐγὼ ἐξετάζω, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ ἀνεγερθῇ φυλακὴ μὲ 97,000 δραχμάς, ὡς ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1891. Ὁ τρόπος, μὲ τὸν ὁποῖον συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, μὲ κάμνει νὰ διστάζω, ὅτι κατεβλήθη οἱαδήποτε προσπάθεια, ὅπως χρησιμοποιηθῇ αὐτὴ ἡ δαπάνη καὶ μὴ χρησιμεύσῃ εἰς συμφέροντα τοπικά. Διότι δὲν δύναμαι νὰ ὑποθέσω, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1891 ἀνταποκρίνεται πρὸς τοὺς ὅρους τῆς σημερινῆς οἰκοδομικῆς. Δὲν βλέπω δὲ νὰ ἔχητε οὐδεμίαν πληροφορίαν περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν φυλακισμένων, περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑποδίκων καὶ τῶν καταδίκων, οὓς θὰ περιλάβωσι, περὶ τοῦ τρόπου τῆς κατασκευῆς, περὶ τοῦ χώρου· αὐτὰ δὲ, τὰ ὁποῖα βλέπω, δὲν ἀποδεικνύουσι τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἀναλαμβάνει νὰ ἀνεγείρῃ φυλακὰς πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν δαπάνην ταύτην, ὅπως κἄπως βελτιώσῃ αὐτάς.

§491Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ ἐγέρσεως φυλακῶν σωφρονιστικῶν. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἐγέρσεως φυλακῶν κεντρικῶν σωφρονιστικῶν, ἐν αἷς καθειργνύονται κατάδικοι, βεβαίως ἔπρεπεν αἱ φυλακαὶ αὗται νὰ οἰκοδομηθῶσι κατά τι σύστημα ποινητικόν, εἶναι δὲ γνωστὰ τὰ διάφορα ποινητικὰ συστήματα. Γνωστὸν εἶναι τὸ ποινητικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη ἐν Ἑλλάδι, ὅπου ᾠκοδομήθησαν φυλακαὶ τοιαῦται· ὑπάρχουσιν ᾠκοδομημέναι π. χ. οὐχὶ ἀπὸ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν Ἰόνιον Κυβέρνησιν, αἱ φυλακαὶ τῆς Κερκύρας· ὠκοδομήθησαν καὶ ἐνταῦθα αἱ φυλακαὶ τοῦ Συγγροῦ. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ φυλακῶν ἐξεταστικῶν. Ἐξεταστικαὶ δὲ φυλακαί εἰσιν ἐκεῖναι, ἐν αἷς κλείονται οἱ ὑπόδικοι καὶ προσέτι οἱ κατάδικοι τοῦ Πλημμελειοδικείου, οὐχὶ δὲ οἱ βαρύποινοι κατάδικοι, οἱ ἐπὶ κακουργήμασιν, ἀλλ’ οἱ ἐπὶ πλημμελήμασιν. Αἱ φυλακαὶ αὗται ἐν Λευκάδι εἶναι νῦν ἐν ἰδιωτικαῖς οἰκίαις, καὶ πληρόνει τὸ Δημόσιον ἤδη ἐνοίκιον· ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ἐν τῷ τόπῳ ἐκείνῳ κατάλληλον οἴκημα διὰ φυλακάς· ἐπειδὴ δὲ τὸ ποσὸν τοῦ ἐνοικίου, τὸ ὁποῖον πληρόνει τὸ Δημόσιον, ἀρκεῖ ἵνα ἰσοζυγίσῃ πρὸς τὸν τόκον τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον θέλει δαπανηθῆ, ἵνα οἰκοδομηθῇ ἄλλη οἰκία, ὅπως κλεισθῶσιν ἐκεῖ οἱ ὑπόδικοι, δὲν πρόκειται νὰ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ ληφθῇ ἓν μέτρον ποινητικόν, ὅπου ὑπάρχουσι τοιαῦται φυλακαί; Εὐκτέον ἦτο νὰ ληφθῇ τοιοῦτον, μάλιστα ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχουσι φυλακαὶ ἐν οἰκίαις ἰδιωτικαῖς, διὰ τὰς ὁποίας πληρόνει ἐνοίκιον τὸ Κράτος, καὶ ὅπου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ἄλλη οἰκία καταλληλοτέρα, ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς φυλακή. Οὗτοι οἱ ὅροι ὑπάρχουσιν ἐν Λευκάδι. Μία μόνον οἰκία ὑπάρχει, ἡ ὁποία σήμερον χρησιμεύει ὡς κατάστημα φυλακῆς, δὲν ὑπάρχει ἄλλη. Ἑπομένως τί πρέπει νὰ πράξωμεν; ἢ πρέπει νὰ κρατῶμεν τοὺς ὑποδίκους ἐν τῇ φυλακῇ αὐτῇ, τῇ οὕτω περιγραφείσῃ, ἢ πρέπει νὰ οἰκοδομήσωμεν ἄλλην. Ἀλλὰ διατὶ νὰ ἐξοδεύσωμεν χρήματα, ἵνα οἰκοδομήσωμεν ἄλλην, ἐν χρόνῳ, κατὰ τὸν ὁποῖον στερούμεθα χρημάτων; Διότι δὲν θέλομεν ἐξοδεύσει χρήματα περισσότερα ὅσων ἐξοδεύομεν νῦν.

§492ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν θεωρῶ ὡς ἐπιζήμιον τὴν δαπάνην διὰ τὴν ἀνέγερσιν φυλακῶν, ἐξ ἐναντίας θεωρῶ, ὅτι θὰ ἦτο ἐπωφελεστάτη, διότι θὰ εἴχομεν καὶ τὸν μετριασμὸν τῆς ἐγκληματικότητος καὶ τοὺς ἐγκληματίας βελτιουμένους, ὥστε ἐξερχόμενοι τῶν φυλακῶν νὰ μὴ ἐπανέρχωνται εἰς τὸν ἐγκληματικὸν αὐτῶν βίον τελειοδίδακτοι πλέον... Ἐὰν σᾶς κουράζῃ ἡ συζήτησις αὕτη, νὰ παύσω.

§493Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Λέγω εἰς τὸν συνάδελφόν μου, ὅτι αὐτά, τὰ ὁποῖα λέγετε, ἐφαρμόζονται εἰς τὰς σωφρονιστικὰς φυλακὰς, ἔνθα ἀσκεῖται ἀγωγὴ καὶ μόρφωσις τῶν καταδίκων. Ἐδῶ πρόκειται περὶ ἐξεταστικῶν φυλακῶν...

§494ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιμένει νὰ χαρακτηρίζῃ τὰς φυλακὰς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀναγερθῶσιν ἐν Λευκάδι, ὡς φυλακὰς ὑποδίκων, εἰς τὰς ὁποίας θὰ κρατῶνται καί τινες κατάδικοι, καταδικαζόμενοι ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου. Ἐγὼ ὅμως ἀναγινώσκω ἐν τῇ συνοδευούσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος φυλακῶν ἐκθέσει τοῦ νομομηχανικοῦ κ. Κατσαροῦ τὰ ἑξῆς: «Ὅροι συμφωνιῶν διὰ τὴν ἀνέγερσιν σωφρονιστικῶν φυλακῶν ἐν Λευκάδι.»

§495Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο ἀνέγραψεν ὁ κ. Κατσαρός, μὴ ἐννοῶν τί λέγεται σωφρονιστικὴ φυλακή.

§496ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Κατσαρός, ὅτε συνέτασσε τὴν ἔκθεσιν αὑτοῦ, εἶχε μίαν ἐντολὴν, δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι ὁ ἀείμνηστος αὐτὸς μηχανικὸς ἠθέλησε νὰ παραβῇ τὴν ἐντολὴν ταύτην. Τῷ ἐδόθη ἡ ἐντολὴ διὰ τὴν σύνταξιν ἑνὸς προϋπολογισμοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν κατασκευὴν μιᾶς σωφρονιστικῆς φυλακῆς. Ἐξετέλεσε τὴν ἐντολήν. Τώρα θέλετε νὰ μᾶς πείσητε, ὅτι ἔσφαλε κατὰ τὸ 1891, συντάξας οὕτω τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ὅτι πρόκειται περὶ φυλακῶν ὑποδίκων. Ἐὰν πρόκειται περὶ τοιούτων, σφάλλετε πολὺ, σφάλλετε κατὰ τοῦτο, ὅτι, ἀφοῦ πρόκειται νὰ γείνῃ μία δαπάνη μικρὰ ἢ μεγάλη, τοὐλάχιστον πρέπει ἡ δαπάνη αὕτη νὰ χρησιμεύσῃ. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι φυλακαὶ ἀνεγειρόμεναι ἐπὶ τῇ βάσει σχεδίου καταρτισθέντος διὰ σωφρονιστικὰς φυλακὰς, δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ὡς ἐξεταστικαὶ, οὐδ’ ὅτι, ἂν ἀνεγερθῶσιν ἐν Λευκάδι σωφρονιστικαὶ φυλακαὶ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῶσιν, ὄχι μόνον διὰ τοὺς καταδίκους Λευκάδος, ἀλλὰ καὶ διὰ τοὺς καταδίκους Ἀκαρνανίας, οἱ ὁποῖοι ὑπάγονται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν ἐν Λευκάδι δικαστηρίων. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται, περὶ τοῦ ἂν ἡ δαπάνη αὐτὴ θὰ ᾖναι ἐπαρκὴς διὰ τὰς ἀνάγκας τῶν ὑποδίκων καὶ καταδίκων τῶν ἐν Λευκάδι καὶ τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ δικαστηρίου ἐκείνου, καὶ περὶ τοῦ ἂν θὰ ἔχωμεν σύστημα φυλακῶν, τὸ ὁποῖον ὁπωσδήποτε θὰ ἦτο ἀνεκτότερον ἀπὸ τὸ σημερινὸν, διότι τὸ σημερινὸν σύστημα τῶν φυλακῶν δὲ εἶναι ἀνεκτόν. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔσχε τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπισκεφθῇ τὰς φυλακὰς τοῦ Κράτους, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως γνωρίζει καταλεπτῶς καὶ τὰς φυλακὰς ἐν Χαλκίδι καὶ τὰς φυλακὰς ἐν Ναυπλίῳ καὶ τὰς φυλακὰς ἐν Ῥίῳ καὶ τὰς φυλακὰς ἐν Θεσσαλίᾳ καὶ τὰς φυλακὰς ὅλου τοῦ Κράτους, γνωρίζει δὲ, ὅτι φρίττει ἀληθῶς τις διὰ τὴν ἀγριότητα τῆς Πολιτείας ἡμῶν, ἡ ὁποία καταδικάζει οὐχὶ πλέον εἰς τὸν φυσικὸν θάνατον τοὺς ἐγκληματίας, τοὺς κρατουμένους εἰς τὰς φυλακὰς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν ἠθικὸν θάνατον. Ἐκεῖθεν ἐκρέει τὸ πύον, τὸ δηλητήριον τὸ ἐγκληματικὸν καὶ τὸ δηλητήριον τὸ κοινωνικόν. Ἐκεῖ συντελεῖται ἡ ἀνατροφὴ τῶν ἐγκληματισάντων ἅπαξ, καὶ ἐκεῖθεν ἐξέρχονται ὅλοι οἱ ἐγκληματίαι τελειοποιημένοι, καὶ διὰ τοῦτο ἔχομεν τὰ καθ’ ὑποτροπὴν ἐγκλήματα πληθυνόμενα. Καὶ ἔπρεπεν ἀληθῶς ἀπὸ πολλοῦ χρόνου τὸ ζήτημα τῶν φυλακῶν νὰ τὸ λύσῃ ὅπως δήποτε ἡ ἡμετέρα Πολιτεία. Δὲν τὸ ἔλυσε μέχρι τοῦδε, ὑμεῖς δὲ βεβαίως διὰ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ἀντιλαμβάνεσθε αὐτοῦ καὶ κατάρχεσθε τοῦ ἔργου, δὲν τὸ λύετε· ἴσως τὸ περιπλέκετε, διότι θέλετε δαπανήσει ἓν ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ καταστήσῃ ἴσως ἀνετωτέραν τὴν δίαιταν ὡρισμένου ἀριθμοῦ ὑποδίκων, ἀλλὰ βεβαίως δὲν θέλετε ἔχει φυλακὰς, αἱ ὁποῖαι ν’ ἀνταποκρίνωνται πρὸς τοὺς ὅρους τῶν φυλακῶν πεπολιτισμένου ὅπως δήποτε Κράτους. Τοῦτο ἤθελον νὰ εἴπω.

§497Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύο ἀπορίαι προβάλλονται. Ἡ πρώτη ἀπορία εἶναι, τίνος εἴδους φυλακαὶ εἶναι ἐν Λευκάδι, ἔνθα προτείνεται ἡ οἰκοδομὴ φυλακῶν. Καὶ ἐλέχθη ὅτι αἱ παραστάσεις μου δὲν δύνανται νὰ πείσωσι τοὺς ἀκούοντας, ἀφοῦ ὁ νομομηχανικὸς Κατσαρὸς ἐχαρακτήρισεν αὐτὰς ὡς σωφρονιστικάς. Ἐγὼ δὲν ζητῶ νὰ πεισθῇ τις ἐκ τῶν παραστάσεών μου, ζητῶ ὅμως νὰ πεισθῇ ἐκ τῶν παραστάσεων τοῦ νόμου. Κατὰ τὸν νόμον, παρ’ ἑκάστῳ Πρωτοδικείῳ συνιστῶνται ἐξεταστικαὶ φυλακαὶ, πλὴν δὲ τῶν ἐξεταστικῶν φυλακῶν ὑπάρχουσι καὶ φυλακαὶ ποινητικαὶ σωφρονιστικαί. Αἱ σωφρονιστικαὶ φυλακαὶ εἶναι γνωστὸν ποῦ ἱδρύονται. Ὑπάρχουσιν ἐν Κερκύρᾳ ἀπὸ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἡ Κέρκυρα ἀνῆκεν εἰς τὴν Ἰόνιον Πολιτείαν, ὑπάρχουσιν ἐν Ἀθήναις, ὑπάρχουσιν ἐν Αἰγίνῃ, ὑπάρχουσιν ἐν Ναυπλίῳ, ὑπάρχουσιν ἐν Χαλκίδι, ὑπάρχουσιν ἐν Κεφαλληνίᾳ, ὑπάρχουσιν ἐν Ζακύνθῳ, ἐν Ῥίῳ. Ἐν Κερκύρᾳ καὶ ἐν Κεφαλληνίᾳ ὑπάρχουσιν ἐν καταστήμασιν οἰκοδομηθεῖσιν ὑπὸ τῆς Ἰονίου Πολιτείας· ἀλλ’ ἐν Ναυπλίῳ ὑπάρχουσιν ἐντὸς ἀρχαίου φρουρίου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ᾠκοδομήθησαν ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἐν Χαλκίδι ὑπάρχουσιν ἐν ἀρχαίῳ φρουρίῳ, ἐν Πύλῳ ὑπάρχουσιν ἐν ἀρχαίῳ φρουρίῳ, ἐν Αἰγίνῃ ὑπάρχουσιν ἐν οἰκοδομήματι οἰκοδομηθέντι ὑπό τινας κανόνας σωφρονιστικῶν φυλακῶν. Καὶ ἐν Ρίῳ ὡσαύτως αἱ φυλακαὶ ὑπάρχουσιν ἐν φρουρίῳ. Τὰ φρούρια ταῦτα τὰ μεταχειριζόμεθα ἀντὶ φυλακῶν, διότι δὲν εἴχομεν χρήματα, ὅπως ἐξοδεύσωμεν, ἵνα οἰκοδομήσωμεν σωφρονιστικὰς φυλακάς. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ οἰκοδομήσωμεν σωφρονιστικὰς φυλακὰς, ἠθέλομεν ἐγκαταλείψει αὐτὰς τὰς τρώγλας· ἀλλ’ ἄλλα μέρη δὲν ἔχομεν, ἵνα καθείρξωμεν τοὺς καταδίκους, κατ’ ἀνάγκην δὲ κρατοῦμεν αὐτοὺς ἐν μέρεσιν, ὅπου διαιτῶνται ἐν στενοχωρίᾳ μεγάλῃ, καὶ βεβαίως δὲν εἶναι πρᾶξις φιλάνθρωπος νὰ κρατῶνται ἐκεῖ. Ἀλλὰ περὶ ἐξεταστικῶν φυλακῶν ἔχει ἄλλως τὸ πρᾶγμα. Ἐν ταῖς ἐξεταστικαῖς φυλακαῖς κρατοῦνται ὑπόδικοι μέχρις οὗ δικασθῶσιν, ὅτε μεταφέρονται εἰς κεντρικὰς φυλακὰς, ἢ ἐπιβάλλεται εἰς αὐτοὺς βραχεῖα ποινὴ, καὶ μένουσιν ἐν ταῖς ἐξεταστικαῖς φυλακαῖς μέχρις ἀποτίσεως αὐτῆς. Εἰς τὰς φυλακὰς ταύτας ἡ φροντὶς περὶ μορφώσεως καὶ βελτιώσεως τῶν καταδίκων εἶναι ἀσθενεστέρα, διότι εἶναι βραχεῖα ἡ διαμονὴ ἐν αὐταῖς τῶν κρατουμένων. Τοιαῦται φυλακαὶ ὑπάρχουσι πανταχοῦ, ὅπου ὑπάρχει Πρωτοδικεῖον. Ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐκεῖ κατάλληλοι οἰκίαι, ἐνοικιάζονται πρὸς τοῦτο, δημόσια δὲ καταστήματα εἰς ἐλάχιστα μέρη ὑπάρχουσιν. Ἐν Λευκάδι δυστυχῶς δὲν ὑπάρχει ἄλλη οἰκία ἢ ἡ νῦν χρησιμεύουσα ὡς φυλακή. Πρέπει νὰ τὴν ἀντικαταστήσωμεν, ἀφοῦ δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τοῦτο ἄνευ δαπάνης. Ἐὰν καὶ εἰς ἄλλα μέρη ὑπάρχωσι φυλακαὶ ἐν οἰκίαις, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀκατάλληλοι, δυνάμεθα νὰ λάβωμεν πρόνοιαν ν’ ἀντικαταστήσωμεν αὐτὰς δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου, ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ μὴ ἐπιβαρυνθῶμεν διὰ δαπάνης. Ἀλλὰ γεννᾶται ἄλλη ἀπορία· ἐπαρκεῖ τὸ οἰκοδόμημα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ οἰκοδομηθῇ, εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑποδίκων; Βεβαίως ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸ σχέδιον, εἶχεν ἓν πρόγραμμα· τὸ πρόγραμμα περιελάμβανε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐγκλεισθησομένων. Δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ ἀρχιτέκτων νὰ συντάξῃ σχέδιον, χωρὶς νὰ δώσῃ αὐτῷ ἡ Διοίκησις πρόγραμμα, παριστῶν τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἡ οἰκοδομὴ ἔμελλε νὰ θεραπεύσῃ. Σχέδιον ὑπάρχει συντεταγμένον ὑπὸ μηχανικοῦ, ὁ προϋπολογισμὸς ὑπάρχει. Βεβαίως ἔλαβεν ὡς βάσιν ἀριθμούς. Ἀλλὰ πόσος εἶναι ὁ ἀριθμός; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θέλει ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑποδίκων καὶ τῶν βραχυποίνων καταδίκων, οἱ ὁποῖοι κρατοῦνται ἐν ταῖς φυλακαῖς Λευκάδος. Τότε ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἔχῃ δισταγμοὺς περὶ τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους θέλει ἀνακοινώσει ὁ κ. Ὑπουργὸς, δύναται νὰ ἐκφράσῃ τοὺς δισταγμοὺς αὐτῆς· ἀλλὰ βεβαίως δὲν πρόκειται σήμερον ἢ περὶ τῶν δύο ἀποριῶν.