1895.07.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 42

Τῆς 6 Ἰουλίου 1895.

(Πέμπτη)

Ὥρᾳ 10 καὶ 30′ π. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Καλλιφρονᾶ).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἑπόμενα τηλεγραφήματα. Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Καλαμῶν ἀποκρούει τὴν ὑφ’ οἱονδήποτε ὄνομα παρακράτησιν ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου σταφιδοκάρπου, συνιστᾷ δὲ μᾶλλον τὴν ταχεῖαν συνομολόγησιν τῆς μετὰ τῆς Ρωσσίας συμβάσεως. Πολῖται ἐκ Κεφαλληνίας ἀποκρούουσι τὴν παρακράτησιν ὑφ’ οἱονδήποτε τύπον. Ὁ Εὐάγγελος Μπασιᾶς ἐκ Κεφαλληνίας παριστᾷ, ὅτι ἡ παρακράτησις ἢ πρόσθετος φορολογία ὠφελήσει στιγμιαίως μόνον τοὺς ἐμπορευομένους τὴν σταφίδα, ἀλλ’ ἐφαρμοζομένη ἀποβήσεται ἐπιβλαβεστάτη. Τηλεγράφημα ἐπιτροπῆς τοῦ λαοῦ τῆς Κορίνθου καὶ τῶν ἀποτελούντων τὸν ὁμώνυμον δῆμον χωρίων, συνελθόντος ἐν δημοσίᾳ συναθροίσει καὶ ἀποφηναμένου διὰ ψηφίσματος, ὅτι ἀποκρούει ἐντόνως τὴν ὑπὸ τύπον εἰσφορᾶς παρακράτησιν. Ὁ Σπ. Λιβαθηνόπουλος ἐκ Κεφαλληνίας παριστᾷ, ὅτι οἱ κτηματίαι καὶ οἱ γεωργοὶ εἰσιν ἐναντίοι τῆς παρακρατήσεως, ὅτι δὲ συμφέρον ἐκ ταύτης ἔχουσι μόνον οἱ ἔμποροι κάτοχοι σταφίδος. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Πατρῶν «Ἑρμῆς» παρακαλεῖ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ διστάσῃ νὰ ψηφίσῃ τὴν περὶ εἰσφορᾶς πρότασιν νόμου. Σταφιδοκτηματίαι ἐκ Λεχαινῶν ἐξαιτοῦνται τὴν ἐπιψήφισιν τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος εἰσφορᾶς. Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τοῦ ἐν Πάτραις Καλαβρυτινοῦ Συλλόγου συνιστᾷ τὴν ὑποστήριξιν τῆς περὶ εἰσφορᾶς προτάσεως νόμου. Ἡ Σταφιδικὴ Ἐπιτροπὴ Κεφαλληνίας ἐξαιτεῖται τὴν ταχεῖαν λύσιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ὁ νομάρχης Κεφαλληνίας διαβιβάζει ψήφισμα τοῦ λαοῦ, ἐξαιτουμένου τὴν ἐπιψήφισιν τῆς περὶ εἰσφορᾶς προτάσεως. Πολῖται ἐκ Πύλου εὐχαριστοῦσι τῇ Κυβερνήσει καὶ τῇ Βουλῇ ἐπὶ τῇ ψηφίσει τῆς εἰσφορᾶς τῆς σταφίδος. Ὁ εἰρηνοδίκης Πλαταμώδους διαβιβάζει εὐχὴν τοῦ λαοῦ Γαργαλιάνων ὑπὲρ ταχείας ψηφίσεως τῆς περὶ σταφίδος προτάσεως νόμου. Ἡ σταφιδικὴ ἐπιτροπὴ Κεφαλληνίας ἐπικαλεῖται τὴν ἀντίληψιν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς πρὸς ἐπιψήφισιν τῆς σταφιδικῆς προτάσεως. Ἐπιτροπὴ τοῦ λαοῦ Πύργου ἐξαιτεῖται τὴν ἐπιψήφισιν τῆς σταφιδικῆς προτάσεως. Πολῖται Ἀμαλιάδος ἐξαιτοῦνται τὴν ἐπιψήφισιν τῆς παρακρατήσεως. Τὸ Συμβούλιον τῆς Μονῆς Μεγάλου Σπηλαίου ἀνακοινοῖ, ὅτι ἡ ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου κατέστρεψε προμαχῶνας τῆς Μονῆς ἐπὶ τοῦ Βουραϊκοῦ ποταμοῦ. Ἀνακοινῶ προσέτι εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑπομένας ἀναφοράς. Κάτοικοι Δερβενίων τῆς Κορίνθου ἱκετεύουσι τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ψηφίσῃ τὴν δημευτικὴν περὶ σταφίδος πρότασιν νόμου. Κάτοικοι τοῦ δήμου Ἐρινεοῦ τῶν Πατρῶν ἀποκρούουσι πᾶσαν πρότασιν περὶ παρακρατήσεως. Κάτοικοι Πλατάνου τοῦ δήμου Κραθίδος τῶν Καλαβρύτων ἀποκρούουσιν ὡς δημευτικὴν καὶ ὑπ’ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης ἐπιτρεπομένην τὴν παρακράτησιν. Κάτοικοι Ψαθοπύργου τῶν Πατρῶν κηρύσσονται κατὰ τῆς παρακρατήσεως, ὡς μέτρου ἀδίκου καὶ ἀσυμφόρου. Κάτοικοι τῶν χωρίων Δραπάνου καὶ Ἀραχωβίτικα τοῦ δήμου Πατρέων ἐξαιτοῦνται, ὅπως μὴ ἐπιψηφισθῇ ἡ περὶ εἰσφορᾶς πρότασις νόμου. Ὁ εὐεργετικὸς σύλλογος «Ἀσωπὸς» Βέλλου τῆς Κορίνθου ἐξαιτεῖται τὴν καταψήφισιν τῆς περὶ εἰσφορᾶς προτάσεως, ὡς δημευτικῆς τῆς περιουσίας τῶν παραγωγῶν. Πολῖται ἐκ Πατρῶν ἐξαιτοῦνται, ὅπως διὰ νόμου ἐπιτραπῇ ἡ ἀνανέωσις τῶν καθυστερούντων πρὸς τὸ Δημόσιον παλαιῶν χρεῶν. Τὸ Συμβούλιον τῆς Μονῆς Μεγάλου Σπηλαίου ἐξαιτεῖται ν’ ἀπαλλαγῇ τῆς εἰσφορᾶς ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ Ἀντώνιος Κομπιλήρης, κατάδικος κρατούμενος ἐν ταῖς φυλακαῖς Πύλου, ἐξαιτεῖται τὴν ἀπονομὴν αὐτῷ βασιλικῆς χάριτος. Ὁ Κωνσταντῖνος Δ. Ζωγράφος ἐξαιτεῖται τὴν εἰς αὐτὸν ἀπονομὴν μικρᾶς συντάξεως.

§2ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Πρὸ τριῶν ἡμερῶν ἀπηυθύνθη πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς τηλεγράφημα τοῦ δημάρχου Τυρνάβου. Διὰ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου κατηγγέλλετο διαρπαγὴ τοῦ δημοσίου πλούτου 600 στρεμμάτων γῆς εὐφόρου, δυναμένης νὰ ἐμφυτευθῇ ὡς ἄμπελος, δυναμένης νὰ καλλιεργηθῇ, χρησιμευούσης δὲ διὰ βοσκὴν καὶ δι’ ἄλλας γεωργικὰς ἀνάγκας· ἡ ἔκτασις αὕτη παράκειται τῆς πόλεως τοῦ Τυρνάβου, συνεπῶς προσλαμβάνει νέαν ἀξίαν, ὡς ἐκ τῆς προσεγγίσεώς της πρὸς τὴν πόλιν Τυρνάβου, παραῤῥέει δὲ ὁ ποταμὸς Τιταρήσιος, ὅστις διέρχεται παρὰ τὴν πόλιν Τυρνάβου. Ὁ ποταμὸς οὗτος, εἰσερχόμενος εἰς τὴν πεδιάδα τῆς Λαρίσης, δὲν σχηματίζει κοίτην βαθεῖαν, καὶ ὡς ἐκ τούτου μετακινεῖται αὕτη ὁτὲ μὲν δεξιᾷ, ὁτὲ δὲ ἀριστερᾷ. Ἐπὶ τῆς ἀριστερᾶς ὄχθης εὑρίσκονται τὰ κτήματα τῆς Βαλλιδὲ Σουλτάνας, κτήματα ἐκτεταμένα· τούτων ἀπέκοψε μέρος ὁ ποταμὸς Τιταρήσιος, τὰ κατέλαβε καὶ ἐσχημάτισε νέαν κοίτην, ἀφῆκε δὲ πρὸς τὸ ἀπέναντι μέρος ἔκτασίν τινα, ἥτις συνέχεται μὲ τὴν παλαιὰν ὄχθην, ἀνήκουσαν εἰς τὸ Δημόσιον. Ἡ ἔκτασις αὕτη εἶναι περίπου 600 στρεμμάτων· ταύτην εἷς Θεόδωρος Μπεφάλης κατέλαβεν αὐθαιρέτως. Ὁ δήμαρχος, ὁ τότε καὶ νῦν τοιοῦτος, ἐτηλεγράφησε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν,— ἦτο δὲ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τότε ὁ κ. Χαρίλαος Τρικούπης—ἐτηλεγράφησεν εἰς τὸν τότε Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, καὶ εἰς τὸν ἐκ Πυλίας ἔντιμον βουλευτὴν κ. Σάκκην. Ὑπὸ τούτου ἐγένοντο τότε ἐπερωτήσεις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ διαταγαὶ ἐξεδόθησαν πρὸς τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον, ὅπως παρεμποδίσῃ τὴν τοιαύτην διαρπαγὴν τοῦ δημοσίου πλούτου, ἀκριβῶς δὲ εἰς τοῦτο τὸ σημεῖον ἔρχομαι νὰ καταγγείλω τὸν τότε καὶ νῦν οἰκονομικὸν ἔφορον, καὶ ἐπὶ τούτου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ οἰκονομικὸς αὐτὸς ἔφορος, συνεταιρισθεὶς μετὰ τοῦ ἐν λόγῳ Θεοδώρου Μπεφάλη, ἀντὶ νὰ ἐνεργήσῃ καὶ ἐκτελέσῃ τὰς διαταγὰς, τὰς ὁποίας ἔλαβε παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, μετεβίβασεν αὐτὰς πρός τινα ὑπομοίραρχον, ἀγνοῶ πῶς ὀνομαζόμενον. Ὁ ὑπομοίραρχος, αἰτιολογούμενος δῆθεν, ὅτι δὲν ἔχει ἐπαρκῆ δύναμιν, δὲν προέβη εἰς τὴν προστασίαν τῆς δημοσίας περιουσίας, καὶ τοιουτοτρόπως, ὡς ἐκ τῆς συνεννοήσεως ταύτης μεταξὺ τοῦ ὑπομοιράρχου τούτου, τυγχάνοντος συγγενοῦς τοῦ ἅρπαγος, καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, ὁ ἰδιώτης Θεόδωρος Μπεφάλης κατέλαβε τὰς πολυτίμους ταύτας γαίας, καὶ σήμερον ἐξακολουθεῖ κατέχων αὐτάς. Ὁ δήμαρχος Τυρνάβου, ζηλωτὴς τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἐθεώρησε καθῆκόν του νὰ ἀνεχθῇ καὶ πάλιν, μὴ ἀποκνήσας ἔκτοτε ἀναφερόμενος εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν καὶ Πρωθυπουργὸν, νὰ ἐπαναφέρῃ δὲ καὶ πάλιν τὸ ζήτημα. Ἐπειδὴ δυστυχῶς τὸ πολυάσχολον τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, αἱ μακραὶ αὐτῶν ἐργασίαι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δὲν δίδουσιν εἰς αὐτοὺς καιρὸν, ὅπως ἰδίᾳ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ καταγείνωσι περὶ τῶν ἀφορώντων τὰ τῆς διοικήσεως, εἰς ἡμᾶς δὲ τοὺς Βουλευτὰς εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ συντρέχωμεν τὴν Κυβέρνησιν, προκειμένου περὶ συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, εἶμαι ὑποχρεωμένος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τῆς Βουλῆς νὰ ποιήσωμαι τὴν ἐπερώτησιν ταύτην καὶ τὴν σύστασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα φροντίσῃ περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως καὶ τῆς διασώσεως τῆς περιουσίας τοῦ Δημοσίου, καθόσον δὲν εἶχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ προσέλθω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἀνακοινώσω τὸ γεγονὸς εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Προσθέτω δὲ, Κύριοι, ὅτι ὑπάρχει καὶ εἷς ἄλλος λόγος, ὁ ὁποῖος μὲ ἀναγκάζει νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν διάσωσιν τῆς περιουσίας αὐτῆς· ὁ λόγος οὗτος εἶναι λόγος τοπικός, ἀφορῶν ἐμέ, ὡς ἀντιπροσωπεύοντα μίαν ἐπαρχίαν τῆς Θεσσαλίας. Ἡ ἔκτασις, περὶ ἧς πρόκειται, τῶν 600 στρεμμάτων παράκειται τῆς θέσεως τοῦ τελωνειακοῦ σταθμοῦ Μπέη Μύλων, ὅστις κεῖται ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, διὰ τῆς ὁποίας κατὰ τὴν ἐποχὴν τοῦ Ἀπριλίου μηνὸς τὰ ποίμνια πρόκειται νὰ ἐξέλθωσι τῆς Θεσσαλίας, ἵνα μεταβῶσιν εἰς τὴν ὅμορον ἐπικράτειαν, συγκεντροῦνται δὲ εἰς τὴν θέσιν ταύτην, καὶ μέχρις οὗ ἐκτελεσθῶσι πᾶσαι αἱ ἐπιβαλλόμεναι διατυπώσεις, ὅπως ἐλευθέρως ἐξέλθωσιν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν, εἶναι ἠναγκασμένοι οἱ κύριοι τῶν ποιμνίων νὰ παραμένωσι μετ’ αὐτῶν ἐπὶ δύο καὶ τρεῖς ἡμέρας· τί δὲ συμβαίνει; Πᾶσα ἡ πέριξ χώρα εἶναι καλλιεργημένη μὲ ἀμπελοφυτείαν καὶ ἄλλα πολύτιμα κτήματα, καὶ ἂν ἡ ἔκτασις αὕτη τῶν 600 στρεμμάτων, ἡ τοσοῦτον—ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις—κακοήθως ἁρπαγεῖσα ἀπὸ τοῦ Δημοσίου, παραμείνῃ εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ τοῦ ἅρπαγος, θέλει ἐπέλθει φθορὰ τῶν πέριξ κτημάτων, διότι κατὰ τὸ διήμερον αὐτὸ διάστημα, καθ’ ὃ τὰ ποίμνια παραμένουσιν ἐκεῖ, ἔχουσιν ἀνάγκην τροφῆς, καὶ ὅσον καὶ ἂν τὰ ἐμποδίσῃ τις, αὐτὰ θὰ εἰσέλθουν εἰς τὰ πέριξ κτήματα, διὰ νὰ τραφῶσι πως. Τὸ Δημόσιον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνῆκεν ἡ ἔκτασις τῶν 600 στρεμμάτων, καλῶς ποιοῦν, μέχρι τοῦδε ἀπέφευγε νὰ τὴν ἐνοικιάσῃ, ἀκολουθοῦν τὸ ἔθιμον, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ἐπὶ Τουρκοκρατίας, καὶ ἄφινε τὴν ἔκτασιν ταύτην ἐλευθέραν, διὰ νὰ σταλιάζουν, ὡς λέγεται κοινῶς, τὰ ποίμνια ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας, ἕως ὅτου ἐξέλθουν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Σήμερον ὅμως, ὅτε τὴν ἔκτασιν ταύτην κατέχει ὁ ἅρπαξ αὐτός, ποῦ θὰ μείνωσιν οἱ δυστυχεῖς ποιμένες μετὰ τῶν ποιμνίων; Καὶ διὰ τὸν λόγον λοιπὸν τοῦτον, καὶ διότι πρόκειται περὶ περιουσίας μεγάλης τοῦ Δημοσίου, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ σύντονον περὶ τούτου πρόνοιαν.

§3Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ὑπόθεσιν γνωρίζω πρὶν ἢ γένωμαι Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν γνωρίζω ὅμως νῦν εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται· εὐθὺς δέ, ὡς μειωθῶσιν αἱ ἀσχολίαι, εἰς τὰς ὁποίας καταναλίσκω νῦν ὅλον τὸν χρόνον, θέλω ἀσχοληθῆ νὰ ἐξετάσω τὴν ὑπόθεσιν, καὶ θέλω πράξει τὰ δέοντα.

§4ΒΟΖΙΚΗΣ. Ὁ ἔφορος μένει ἀκόμη ἐκεῖ;

§5ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δὲν ἀποκρύπτω, ὅτι συνέστησα τὴν παῦσιν τοῦ ἐφόρου αὐτοῦ, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἐν καιρῷ ἡ σύστασίς μου θέλει ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν.

§6ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὴν στιγμὴν ταύτην ἔλαβον τρία τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα εἶναι συντεταγμένα κατὰ τὸ αὐτὸ πνεῦμα, ἐστάλησαν δὲ διὰ τοῦ Ἀγγλικοῦ τηλεγραφείου, διότι φαίνεται, ὅτι οἱ ἀποστείλαντες αὐτὰ ἐφοβοῦντο μήπως δὲν φθάσωσιν ἐγκαίρως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Διὰ τῶν τηλεγραφημάτων τούτων οἱ ἐν Πάτραις Πύργιοι, οἱ ἀφιχθέντες αὐτόσε, παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως δώσῃ ἓν πέρας εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος ταύτης. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν, ὅπως δοθῇ ἓν πέρας εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, πρὸ πάντων δὲ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ δεχθῇ δευτέραν ἀναβολήν. Ἀναγινώσκω τὰ τηλεγραφήματα. (Ἀναγινώσκει αὐτά). Φρονοῦσιν οἱ τηλεγραφοῦντες, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, ὡς ὑπεβλήθη, ἄνευ δηλαδὴ τροποποιήσεων· δὲν ἐννοοῦν, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ διαφορὰ τις μεταξὺ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν, ὡς πρὸς τὴν εἰσφοράν, ἐννοοῦν, ὅτι εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ φόρος 20%. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐντὸς τῆς σήμερον, εἰ δυνατόν, λήξῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ δοθῇ ἓν πέρας, διότι, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔλεγον πρό τινων ἡμερῶν, ὅτι ἡ κατάστασις εἶναι ἔκρυθμος, παρατηρεῖτε, ὅτι πράγματι συμβαίνει ἡ κατάστασις εἶναι ἔκρυθμος. Ἐπειδὴ δὲ ἠναγκάσθην νὰ εἴπω τὰς ὀλίγας ταύτας λέξεις, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὴν διαβεβαιώσω, ὅτι οὐδόλως οἱ πολιτικοὶ ἀναμιγνυόμεθα εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα. Ἐπειδὴ πολλάκις ἐλέχθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι τηλεγραφήματά τινα ἐστάλησαν δῆθεν ὑπὸ Βουλευτῶν εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ὅσον ἀφορᾷ ἐμὲ, σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι οὐδόλως ἀνεμίχθην εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, δύναμαι δὲ νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι μετὰ λύπης παρακολουθῶ τὴν ἐξέλιξιν τοῦ ζητήματος, ἥτις ἀπὸ τριῶν ἐτῶν λαμβάνει χώραν, καὶ ἐπιθυμῶ διακαῶς, ἵνα τὸ ζήτημα τοῦτο λυθῇ τάχιστα, καί, εἰ δυνατόν, ἐντὸς τῆς σήμερον, διότι φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνεται ὅ,τι γίνεται, καὶ νὰ λαμβάνωσι χώραν πράγματα, τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἔκρυθμα, διότι δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῶν ἐκρύθμων, εἶμαι ὑπὲρ τῆς τάξεως.

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιῶ μὲν καὶ κυρῶ τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἠλείας, ὅτι οὗτος οὐδαμῶς ἀνεμίχθη εἰς τὰ συμβαίνοντα κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας, μὲ ἀναγκάζουσιν ὅμως νὰ παρατηρήσω πρὸς τὴν Βουλήν, ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος ἐλέχθησαν καὶ πρὸ μικροῦ ἠκούσατε, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἀνέχεται νὰ ἐργάζηται ὑπ’ οὐδεμίαν ψυχολογικὴν βίαν. Ἡ Βουλὴ ἔχει πλήρη ἀκεραιότητα τῆς ἰδίας αὑτῆς βουλήσεως καὶ πλήρη ἐλευθερίαν, ἵνα ἐκπληρόνῃ τὰ ἔργα αὑτῆς. Ἡ Βουλὴ θέλει συζητεῖ, ὅταν κρίνῃ ὅτι πρέπει νὰ συζητῇ, θέλει ἀποφασίζει, ὅταν κρίνῃ ὅτι πρέπει νὰ ἀποφασίζῃ. Γνωρίζει τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, γνωρίζει τὰ συμφέροντα τῆς χώρας, εἶναι δ’ ἀντιπρόσωπος καὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας, οὐδὲ θέλει λησμονήσει ποτὲ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει εἰς αὐτὴν ἡ τοιαύτη ἀντιπροσωπεία· ἑπομένως οὐδὲ προθεσμίας, οὐδὲ ἐπιβολὰς ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ νὰ ἐνασκήσωσιν ἐπ’ αὐτήν. Χρεωστῶ δὲ προσέτι νὰ ποιήσωμαι τὴν ἑξῆς ἀνακοίνωσιν. Εἶμαι εὐλαβέστατος πρὸς πάσας τὰς ἐκδηλώσεις τοῦ δημοσίου φρονήματος. Ἐν χώρᾳ κυβερνωμένῃ ὑπὸ τοὺς θεσμούς, οἵτινες κρατοῦσιν ἐν Ἑλλάδι, τὸ δημόσιον φρόνημα πρέπει νὰ ἐκδηλώνηται μετὰ πάσης ἐλευθερίας καὶ ἀκωλύτως· ποιοῦμαι ὅμως τὴν παρατήρησιν εἰς πάντας, ὅτι ἡ ἔκφρασις τοῦ δημοσίου φρονήματος πρέπει νὰ ἐνασκῇ τὴν ἐπιῤῥοὴν, τὴν ὁποίαν ἐνασκεῖ ἡ πειθὼ, τὴν ὁποίαν ἐνασκεῖ ἡ πληροφορία περὶ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας, ἡ μετάδοσις τῆς συνειδήσεως, τὴν ὁποίαν οἱ ἐκδηλοῦντες τὸ ἑαυτῶν φρόνημα ἔχουσι περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους ἢ τῆς χώρας· ἀλλὰ ἐὰν ἤθελε ζητηθῆ νὰ ἐνασκῇ ἐπιῤῥοὴν μείζονα ταύτης, νὰ ἐνασκῇ ἐπιῤῥοὴν, ἡ ὁποία περιέχει εἶδός τι ἐξαναγκασμοῦ, βεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς πατρίδος δὲν θέλει ἐπιτρέψει τοιοῦτον ἐξαναγκασμόν. Ἡμεῖς, ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ, τῆς ὁποίας ἀποτελῶ μέρος καὶ ὡς μέλος τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ὡς μέλος τῆς πλειοψηφίας, εἶναι πιστὸς ὑπηρέτης τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας. Ἔστωσαν δὲ πάντες βέβαιοι, ὄχι μόνον οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ἀκούοντες ἡμῶν, ἀλλὰ πάντες οἱ κατοικοῦντες τὴν χώραν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν θέλει παραλίπει νὰ ἐκπληρώσῃ ὅ,τι κατὰ τὴν γνώμην αὐτῆς τὰ καθήκοντα τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας ἐπιβάλλουσι. Τὸ καθῆκον τοῦτο καὶ τὸ συμφέρον τοῦτο ἔχουσιν οἱ Βουλευταί, ὄχι μόνον ὡς μέλη τῆς Ἑλληνικῆς Πολιτείας, ὄχι μόνον ὡς πολῖται τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ ὡς περιβεβλημένοι τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύωσι τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. (Ἐπιδοκιμασίαι).

§8ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Νομίζω ὅτι εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι τὸ νομοσχέδιον τὸ σταφιδικόν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον εἶναι τὸ ἐκπαιδευτικὸν νομοσχέδιον, ἤτοι ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ συνόλου αὐτοῦ.

§10ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ σύνολον νὰ τὸ ψηφίσωμεν μετὰ μεσημβρίαν. Πρέπει πρῶτον νὰ τυπωθῇ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ὁ κ. Μερλόπουλος.

§12ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ τηλεγράφημά μου.

§13Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω τόσα τηλεγραφήματα περὶ σταφίδος, τὰ ὁποῖα ἂν ἀναγνωσθῶσιν ὅλα, θέλομεν 4 ἡμέρας. Ἰδοὺ, ὅλα αὐτὰ εἶναι τηλεγραφήματα περὶ σταφίδος (δεικνύει ὀγκωδέστατον φάκελλον).

§14ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Κατάδικοι τοῦ Παλαμηδίου βαρύποινοι, ὡς μοὶ γράφουν, ζητοῦσι παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης χάριτας. Ἔχουσι δὲ ὡς λόγους τοὺς ἑξῆς δύο· πρῶτον, ὅτι ὑπὲρ τὰ 15 ἔτη διατελοῦσι κεκλεισμένοι εἰς τὰς φρικτὰς τῷ ὄντι φυλακὰς τοῦ Παλαμηδίου, καὶ δεύτερον, πολλοὶ ἐξ αὐτῶν παραπονοῦνται, ὅτι ἀδίκως ἐν αὐταῖς εἶναι ἐγκαθειργμένοι. Τῷ ὄντι 15 ἐτῶν κάθειρξις εἰς τὰς φυλακὰς Παλαμηδίου μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι ἀρκοῦσα τιμωρία, ἐὰν δὲν ὑπάρχωσιν ἄλλοι λόγοι τιμωρίας ἐσχάτης, ἵνα συστήσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν τῶν εἰρημένων καταδίκων.

§15ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἔλαβον σήμερον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπογεγραμμένον ὑπὸ 100 καὶ πλέον συμπολιτῶν μου, ἰδιοκτητῶν τῶν περισσοτέρων, οἱ ὁποῖοι μὲ παρακαλοῦσι νὰ εἰσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν αἴτησιν αὐτῶν, ὅπως ἡ ἀναλογία τοῦ 20% ἐπὶ τοῦ σταφιδοκάρπου ψηφισθῇ δι’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας. Ἑπομένως δηλῶ, ὅτι δὲν θὰ δεχθῶ τὸ νομοσχέδιον περὶ σταφίδος, ἐὰν δὲν ἦναι γενικὸν δι’ ὅλον τὸ Κράτος. Καταθέτω τὸ τηλεγράφημα, καὶ ὁ βουλόμενος ἄς λάβῃ γνῶσιν. Δὲν εἶναι δὲ τηλεγράφημα τῶν ἐμπόρων, ὡς ἰσχυρίζονταί τινες, εἶναι τῶν γεωργῶν καὶ τῶν ἰδιοκτητῶν.

§16ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς μικρὰν εἰσφορὰν εἰς τὰς διαμαρτυρίας τὰς ἀπευθυνομένας ἀπὸ διαφόρους σταφιδοπαραγωγοὺς ἐπαρχίας κατὰ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρακρατήσεως, καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τηλεγράφημα προερχόμενον ἐκ Μεσσήνης, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἔλαβον καὶ τὸ ὁποῖον, διὰ νὰ μὴ σᾶς ἀπασχολῶ, δὲν θ’ ἀναγνώσω. Ἀνακοινῶ ὅμως εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ τηλεγραφήματος, ὅτι οἱ κάτοικοι τῆς Μεσσήνης, καλλιεργηταὶ καὶ ἔμποροι, διαμαρτυρόμενοι διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, ἐξαιτοῦνται, ὅπως μὴ προβῇ ἡ Βουλὴ περαιτέρω εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ. Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο καταθέτω. Εἶναι ὑπογεγραμμένον παρὰ δεκαπέντε πολιτῶν, ὡς ἐπιτροπῆς τοῦ λαοῦ.

§17ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Τίνες εἶναι οὗτοι;

§18ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι εἷς Παπαβασιλείου καί τινες ἄλλοι.

§19ΜΠΟΥΤΟΣ. Ὅμοιον τηλεγράφημα ἔλαβον καὶ ἐγὼ ἐκ Μεσσήνης. Οἱ ἐκεῖ σταφιδοπαραγωγοὶ διαμαρτύρονται κατὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ παρακρατήσεως· εἶναι δὲ πάντες σχεδὸν οἱ κάτοικοι, πάντες οἱ παραγωγοὶ, ἐναντίον τοιούτου μέτρου. Τὸ θεωροῦν καὶ ἄσκοπον καὶ ἄδικον. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν.

§20ΣΑΚΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω ν’ ἀνακοινώσω τὰ παράπονα τῆς ἐπαρχίας μου κατὰ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ, καὶ νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐντόνως κατὰ τῆς ἰδέας ταύτης, καθόσον λέγουσι ῥητῶς ἐν τῷ τηλεγραφήματί των οἱ συμπολῖταί μου, ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἐπαρχία εἶναι κατὰ τοῦ προτεινομένου μέτρου. Εἰς ἕνα δῆμον ἐγένετο δῆθεν συλλαλητήριον ἀποτελούμενον ἀπὸ μὴ σταφιδοκτήμονας, ἀπὸ ἕνα πρώην μάγειρον, ἀπὸ ἕνα συνταξιοῦχον καὶ ἀπὸ δύο ἑτέρους ἐμπορευομένους ἐκεῖ ψιλικά, ἀλλὰ μὴ ἐντοπίους. Ὁλόκληρος δὲ ἡ ἄλλη ἐπαρχία κραυγάζει ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καὶ διατελεῖ εἰς ἀναστάτωσιν, καὶ ἐπιμόνως ζητεῖ τὴν κατάργησιν τοῦ ὁρίου τῆς ἐξαγωγῆς τῆς σταφίδος.

§21ΣΚΑΡΠΕΤΗΣ. Καὶ οἱ κάτοικοι τῆς παραγωγῆς τῆς ἐπαρχίας Κορινθίας διαμαρτύρονται ἐντόνως καὶ παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ὅπως μὴ ἐπισείῃ πλέον αὐτὴν τὴν ἀπειλὴν τῆς ἐπιβολῆς εἰσφορᾶς τοιαύτης εἰς λαὸν πάσχοντα. Ἐπίσης ἱκετεύουσι τὴν Βουλὴν νὰ μὴ προβῇ εἰς ἐπιψήφισιν μέτρου, τὸ ὁποῖον ἀνίσως βαρύνει τὸν σταφιδικὸν κόσμον. Ὁ Κορίνθιος ὅ,τι ἀπολαμβάνει, τὸ ἀπολαμβάνει ἐκ τῆς ἐργασίας του τῆς ἐνδελεχῶς καὶ ἐκ τοῦ ποιοῦ τῆς σταφίδος, ὄχι ἐκ τοῦ ποσοῦ.

§22ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἴμεθα ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μετ’ ὀλίγον θὰ ἔλθωμεν εἰς αὐτά.

§24ΣΚΑΡΠΕΤΗΣ. Διαμαρτύρομαι λοιπὸν καὶ ἐγὼ κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον φέρει χαρακτῆρα ὄχι νόμιμον.

§25ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ ἔχω πλεῖστα τηλεγραφήματα ἐκ τῆς ἐπαρχίας, ἣν ἀντιπροσωπεύω, διὰ τῶν ὁποίων μοὶ συνιστῶσι νὰ συστήσω θερμῶς εἰς τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ ἓν νομοσχέδιον πρὸς λύσιν ἐπὶ τέλους τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Οἱονδήποτε ἤθελεν εἶναι τὸ μέτρον τοῦτο, δύναται νὰ ἐπιφέρῃ μεταβολὴν ἀμέσως εἰς ὅλον τὸν σταφιδικὸν κόσμον.

§26ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τὰ λέγετε, ἢ εἰς τὴν Βουλήν;

§27ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Διατί, κύριε συνάδελφε;

§28ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ βῆμα, εἰς τὸ βῆμα.

§29ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κατόπιν, ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις, θὰ λάβω τὸν λόγον. Ἐπειδὴ οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐζήτησαν νὰ ἀναπτύξωσι τὰς ἰδέας τῶν συμπολιτῶν των, οἵτινες διαμαρτύρονται κατὰ τῆς λήψεως τῶν μέτρων ὑπὲρ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, καὶ ἐγὼ διαμαρτύρομαι κατὰ τῆς ἰδέας αὐτῶν, καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ λύσις τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, πρέπει νὰ ἐπισπευσθῇ ἡ λύσις, διότι, Κύριοι, δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι σεῖς θὰ ἦσθε οἱ παραίτιοι, ἐὰν διαταραχθῇ ἡ τάξις ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου εἰς τὸ ἄλλο (εἰρωνικαὶ ἐπιφωνήσεις). Μάλιστα, Κύριοι! σᾶς τὸ λέγω, καὶ προσέξατέ το καλά, διότι θὰ ἦσθε ὑπεύθυνοι, καὶ ὅταν θὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις, θὰ σᾶς ἀναπτύξω, ὅτι δὲν ἔχετε κανὲν δικαίωμα περισσότερον παρ’ ὅ,τι ζητεῖ τὸ Σύνταγμα. Λοιπὸν ὅ,τι ζητεῖ τὸ Σύνταγμα νὰ κανονίσητε.

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Κοκκέβην, τὸν φίλον μου, ὅτι ὅσοι ἤθελον τολμήσει νὰ διαταράξωσι τὴν τάξιν, θὰ ἦναι ἐχθροὶ τῆς Πολιτείας καὶ θέλουσιν ὑποκύψει εἰς τὰς περιπετείας, εἰς ἃς περιπίπτουσιν οἱ ἐχθροὶ αὐτῆς. (Εὖγε! εὖγε! χειροκροτήματα ἐκ τῆς αἰθούσης).

§31ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὅταν πεινᾷ ὁ λαός, ἄλλο δὲν δύναται πλέον νὰ κάμῃ.

§32ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ. Ἐὰν πρόκειται ἡ βία καὶ αἱ ἀπειλαὶ νὰ συναρπάσωσι τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς, νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς αὐτὴν, καὶ ὑπὸ ψυχολογικὴν, οὕτως εἰπεῖν, βίαν νὰ ἐκφέρῃ αὕτη τὰς ἀποφάσεις της, τότε δὲν ἐννοῶ πρὸς τί νὰ πολιτευώμεθα κατὰ κοινοβουλευτικὸν τρόπον; ἂς ἀναστηλωθῇ ἡ σημαία τῆς βίας· ἡ ὑλικὴ δύναμις ἂς ἦναι ἡ μόνη δύναμις ἐκείνη, ἡ ὁποία πρέπει νὰ μᾶς ἐπιβάλλῃ ἐδῶ νὰ νομοθετῶμεν, καὶ τότε ὅλοι θὰ παρασκευασθῶμεν ἀναλόγως νὰ ἀντεπεξέλθωμεν κατὰ τῆς τοιαύτης ἐκδηλώσεως τῆς βίας καὶ τῶν ἀπειλῶν. Χθὲς, κύριε Πρόεδρε, ἤμην ἐν Κορίνθῳ· ὁλόκληρος ἡ Κορινθία ἦτο ἐπὶ ποδὸς, ἐπιμένουσα νὰ παρακολουθήσῃ τὸ παράδειγμα τῶν Αἰγιέων καὶ νὰ μεταγγισθῇ ἐδῶ, οὕτως εἰπεῖν, ἐν Ἀθήναις. Ἀλλ’ ἦσαν μέτρα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ τοὺς συμβουλεύσω ν’ ἀκολουθήσωσι; τοὺς συνεβούλευσα καὶ τοῖς εἶπον, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς ἀπόφασιν ἐναντίον τοῦ δικαίου, ἐναντίον τοῦ ὀρθοῦ λόγου. Διότι τί θὰ γείνῃ, ἂν ἔλθωσιν ὅλοι ἐδῶ, εἰς τὰς Ἀθήνας, οἱ κάτοικοι τῶν ἐπαρχιῶν; Βεβαίως θὰ ἔχωμεν ταραχὰς, καὶ χίλια ἄλλα ἄτοπα ἠμπορεῖ νὰ παρακολουθήσωσι τὰς τοιαύτας ἐκδηλώσεις. Λοιπὸν καλὸν εἶναι νὰ μὴ μᾶς ἐπισείωσιν, οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν ἐπιψήφισιν μέτρων ὡς τὸ τῆς παρακρατήσεως, ὁμοίας ἀπειλὰς, ἀλλὰ ν’ ἀφίνωσιν ἐλευθέραν τὴν Βουλὴν ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν ἔργων αὑτῆς (εὖγε! εὖγε!)

§33ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Τί ἄλλο εἶναι αὐτὸ, παρὰ μία ἀναρχία;

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι γίνεται συζήτησις ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἐνῷ ἀκόμη εἴμεθα πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Παρακαλῶ τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς νὰ ἀναβάλωσιν ὅσα ἔχουσι νὰ εἴπωσι κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§35ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον δὲν λαμβάνω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ, εἰμὴ μόνον, διότι συνάδελφος ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ συμβουλεύσῃ τοὺς συμπολίτας του νὰ μὴ μιμηθῶσι τὸ παράδειγμα τῶν Αἰγιέων...

§36ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι κακόν.

§37ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν λέγω ὅτι εἶναι κακόν. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω καὶ τὸν κ. συνάδελφον καὶ τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν ὅπως ὡμίλησαν, ν’ ἀκολουθήσωσιν ἀκριβῶς τὸ παράδειγμα τῶν Αἰγιέων, διότι οἱ Αἰγιεῖς δὲν ἠπείλησαν οὔτε στάσιν, οὔτε παρεσκεύασαν ὅπλα· ἤθελε δὲ εἶναι ἀληθῶς βελτίωσις τῶν πολιτικῶν ἠθῶν, ἂν ὁ λαὸς συνείθιζε νὰ ἐκφράζῃ τὰ παράπονά του, καθ’ ὃν τρόπον τὰ ἐξέφρασαν οἱ Αἰγιεῖς. Ἀπορῶ ὅμως, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλέγξῃ τις τὸ παράδειγμα τῶν Αἰγιέων, ὅταν εἰς μὲν τὴν μίαν χεῖρα κρατῇ τὸ Σύνταγμα καὶ λέγῃ ὅτι τὸ Σύνταγμα ἐπιτρέπει τοῦτο, εἰς δὲ τὴν ἄλλην χεῖρα κρατῇ τὴν ἐρυθρὰν σημαίαν καὶ ἀπειλῇ στάσιν· τί θέλετε νὰ κατισχύσῃ; τὸ Σύνταγμα ἢ ἡ σημαία τῆς ἐπαναστάσεως;

§38ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κανονίσατε τὴν συζήτησιν, κύριε Πρόεδρε.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι τὰ καθήκοντα τοῦ Προέδρου δὲν ἐκτελοῦνται, παρὰ ἐφ’ ὅσον συντρέχει ἡ Βουλή. Ἄνευ τῆς συνδρομῆς τῆς Βουλῆς ἀδύνατον νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ καθήκοντα τοῦ Προέδρου.

§40ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ δώσητε ἢ νὰ μὴ δώσητε τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ θέματος.

§41ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω νὰ εἴπω δύο λέξεις πρὸς τὸ Προεδρεῖον. Τὸ παράπονον αὐτὸ, νομίζω ὅτι δικαιοῦται πᾶσα ἡ Βουλὴ νὰ ἐκφέρῃ. Ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ἀνεγνώσαμεν πάντες, ὅτι ἔξωθεν τῆς Βουλῆς ἐπιτροπὴ ἐξ Αἰγιέων προσῆλθε καὶ πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἀπηύθυνε παραστάσεις. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἦτο ὑποχρεωμένος ν’ ἀνακοινώσῃ τὰς γενομένας ἀνακοινώσεις πρὸς αὐτὴν, ὡς πρὸς τὸν Πρόεδρον γενομένας ὑπὸ τῶν Αἰγιέων. Ἐγένετο προσφώνησις καὶ ἀντιφώνησις, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐγένετο καμμία ἀνακοίνωσις ὑπὸ τοῦ Προεδρείου πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν γενομένων ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἐφθάσαμεν ἀκόμη εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§43ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν. Πρόκειται περὶ ἀνακοινώσεως.

§44ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Προτίθεμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ ἀντικειμένου ἀρκετοῦ ἐνδιαφέροντος. Ἀπὸ πολλῶν ἡμερῶν εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐμφαίνοντα τὰ ἐκτελεσθέντα ἢ καὶ τὰ ἁπλῶς δοθέντα εἰς ἐργολαβίαν δημόσια ἔργα ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου ͵ΒΣΛΗʹ τῆς 9 Μαρτίου 1894. Ὄντως δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς προσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐμφαίνοντά τινα ἐκ τῶν ἐκτελεσθέντων ἔργων ἢ τῶν δοθέντων εἰς ἐργολαβίαν ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης· ὁ πίναξ οὗτος ὅμως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι ὅλως ἀτελής. Βεβαίως τοῦτο δὲν ἀποδίδω εἰς δολίαν πρόθεσιν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ εἰς ἔλλειψιν ἴσως προχείρων στοιχείων, διὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ καταρτισθῇ τέλειος καὶ πλήρης ὁ πίναξ οὗτος. Καὶ διὰ τοῦτο θὰ βοηθήσω ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐν τῇ ἐργασίᾳ ταύτῃ. Ἐγώ, ἐφ’ ὅσον ἠδυνήθην, ἀρυόμενος τὰς πληροφορίας μου ἐξ αὐτῆς τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, κατήρτισα πίνακα πλήρη, δύναμαι νὰ εἴπω, τῶν ἔργων τῶν δοθέντων εἰς ἐργολαβίαν καὶ ἐν ἐκτελέσει εὑρισκομένων, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐδημοσιεύθη ὁ νόμος, περὶ τοῦ ὁποίου ἐμνήσθην πρὸ ὀλίγου. Γνωστὸν τυγχάνει εἰς ὑμᾶς, ὁποῖαι ὑπῆρξαν αἱ διατάξεις τοῦ νόμου, τοῦ ὁποίου πρὸ ὀλίγου ἐμνήσθην. Διὰ τοῦ νόμου τούτου ἐτροποποιήθη τὸ ἄρθρον 24 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, ἐτροποποιήθη δὲ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πρὸς κατασκευὴν ἐθνικῆς ὁδοῦ, σιδηροδρόμου, διώρυγος, λιμένος, δημοσίου καταστήματος ἢ ἄλλου δημοσίου ἔργου, ἐπαγομένου εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου δαπάνην ὑπὲρ τὰς 10,000 δραχμῶν, ἀπαιτεῖται εἰδικὸς νόμος, ἐγκρίνων τὸν προϋπολογισμὸν τῆς ὁλικῆς δαπάνης ἢ τὸν συμπληρωτικὸν προϋπολογισμόν. Ἐκτέλεσις δὲ τῶν ἔργων τούτων δὲν ἐπιτρέπεται ἢ μόνον ἐπὶ πιστώσει ἀναγεγραμμένῃ ἐν ἰδίῳ ἄρθρῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, ἢ κεχορηγημένῃ διὰ νόμου, ὡς ἀναπληρωματικῇ ἢ ἐκτάκτῳ, ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἐγκεκριμένων δι’ εἰδικοῦ νόμου προϋπολογισμῶν. «Πρὸς κατασκευὴν ὁμοίων ἔργων, ἐπαγομένων εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου δαπάνην ἐλάσσονα μὲν τῶν δραχμῶν 10,000, ἀλλὰ μείζονα τῶν 2,000, ἀπαιτεῖται ἐγγραφὴ πιστώσεως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους ἐν εἰδικῷ ἄρθρῳ, ἢ πίστωσις ἀναπληρωματικὴ ἢ ἔκτακτος, κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 15–19. Πᾶσα δὲ ἐπὶ τῶν τοιούτων ἔργων πίστωσις δέον νὰ στηρίζηται εἰς τακτικὸν προϋπολογισμὸν τῆς ὁλικῆς δαπάνης, ἀπαγορευομένης τῆς ὑποδιαιρέσεως τῆς εἰς τὸ αὐτὸ ἔργον ἀφορώσης πιστώσεως.» Συμφώνως πρὸς τὸν νόμον τοῦτον, ὅστις ἀπὸ τῆς 9 Μαρτίου 1894 εἶναι νόμος τοῦ Κράτους καὶ ἰσχύει ὡς τοιοῦτος, διὰ πᾶν δημόσιον ἔργον, ἐκδιδόμενον εἰς δημοπρασίαν, πρέπει, προτοῦ ἐκδοθῇ τοῦτο εἰς δημοπρασίαν, νὰ προκληθῇ ἡ ψήφισις εἰδικοῦ νόμου, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου τούτου, ἐφ’ ὅσον ἡ ἀξία τοῦ ἔργου ὑπερβαίνει τὰς 10,000 δραχμῶν· ἐν τούτοις, ὡς ἐπληροφορήθην ἐκ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ κατὰ τὸ 1894 καὶ κατὰ τὸ 1895, πολλὰ εἶναι τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα εἴτε ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ πρώην ἐκ Μεσολογγίου βουλευτοῦ κ. Τρικούπη, εἴτε ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἀρτίως ἐγκατέλιπε τὴν ἀρχὴν, ἐδόθησαν εἰς ἐργολαβίαν, ἔργα, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία, ἑκάστου ἰδιαιτέρως, ὑπερέβαινε, κατὰ τὸν συνταχθέντα προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης, τὸ ποσὸν τῶν 10,000 δραχμῶν. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ δὲ ἡ Βουλή, ὅπως ὡρισμένως μνημονεύσω τῶν ἔργων τούτων. Ἐν πρώτοις ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1894, εἰς τὸ Γʹ τεῦχος τοῦ παραρτήματος καὶ ὑπὸ τὸν αὔξοντα ἀριθμὸν φύλλου 90, εὑρίσκω προκήρυξιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δημοπρασίας περὶ κατασκευῆς λοιμοκαθαρτηρίου μεταξὺ τοῦ χωρίου Λυγαριᾶς καὶ τῆς θέσεως Μάτι τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς ἐπὶ δαπάνῃ προϋπολογισθείσῃ εἰς δραχμὰς 54,165 καὶ 45/00.— Ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 140 φύλλῳ δημοσιεύεται προκήρυξις δημοπρασίας πρὸς κατασκευὴν δημοτικῆς σχολῆς ἐν τῷ χωρίῳ Μαυρομματίῳ τοῦ δήμου Θεσπιῶν ἀντὶ δραχ. 3,700.— Ἀριθ. 203, προκήρυξις περὶ κατασκευῆς φάρου τετάρτης τάξεως ἐν τῷ βορείῳ ἀκρωτηρίῳ Σκινάρι τῆς Ζακύνθου ἀντὶ δρ. 22,000.— Ἀριθμὸς 209, προκήρυξις περὶ κατασκευῆς τοῦ ἀπὸ Γαλανάδο μέχρι τῆς θέσεως Ἀβδελοπήγαδο τμήματος τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ ἀπὸ Νάξου εἰς Τραγαίαν ἀντὶ δραχμῶν 34,001.— Ἀριθμὸς 99 καὶ 103, προκήρυξις περὶ κατασκευῆς ἀντισεισμικῶν οἰκοδομῶν πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν ἐν Θήβαις καὶ Λεβαδείᾳ δημοσίων γραφείων ἀντὶ δραχ. 44,961 καὶ 60/00.— Ἀριθμὸς 103 καὶ 129, προκηρύξεις περὶ κατασκευῆς ἀντισεισμικῶν οἰκοδομῶν πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν ἐν Ἀταλάντῃ δημοσίων γραφείων ἀντὶ δραχ. 47,046 καὶ 56,658.— Ἀριθ. 103, προκήρυξις περὶ κατασκευῆς ἀντισεισμικῶν οἰκοδομῶν πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν ἐν Χαλκίδι δημοσίων γραφείων ἀντὶ δραχ. 77,921.— Ἐν τῷ αὐτῷ ἀριθμῷ προκήρυξις περὶ κατασκευῆς ἀντισεισμικῶν δικαστηρίων ἐν Χαλκίδι ἀντὶ δραχμῶν 80,000.— Ἀριθμὸς 135, προκήρυξις περὶ κατασκευῆς ἀντισεισμικῶν οἰκοδομῶν πρὸς ἐγκατάστασιν τῶν ἐν Λεβαδείᾳ δημοτικῶν σχολείων ἀντὶ δραχ. 66,000.— Ἀριθμὸς 142, προκήρυξις περὶ κατασκευῆς ἀντισεισμικοῦ οἰκοδομήματος πρὸς ἐγκατάστασιν τοῦ ἐν Λεβαδείᾳ δημοτικοῦ σχολείου τῶν ἀῤῥένων ἀντὶ δραχμῶν 36,300.— Ἀριθ. 1 καὶ 50 τοῦ 1895, προκηρύξεις περὶ κατασκευῆς ἀντισεισμικῶν οἰκοδομῶν πρὸς χρῆσιν ἄλλων δημοτικῶν σχολείων καὶ ἱεροῦ ναοῦ ἐν Λοκρίδι, Λεβαδείᾳ καὶ Θήβαις ἀντὶ δραχ. 576,000.— Ἀριθ. 8, προκήρυξις περὶ κατασκευῆς τοῦ ἀπὸ Μαραθοῤῥεύματος εἰς Ρετσινᾶ τμήματος τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Ἄρτης–Καρδίτσης ἀντὶ δραχ. 10,000.— Ἀριθμὸς 143, προκήρυξις περὶ κατασκευῆς ὑδραγωγείου ἐν Ἀταλάντῃ ἀντὶ δραχ. 5,400.— Ἀριθ. 46, προκήρυξις περὶ κατασκευῆς μονοταξίου δημοτικοῦ σχολείου ἐν Χλεμποτσαρίῳ ἀντὶ δραχ. 6,000.— Ἀριθμὸς 52, προκήρυξις περὶ κατασκευῆς δημοτικοῦ σχολείου ἐν τῷ χωρίῳ Φιολίτι τοῦ δήμου Ἀρτεμισίου ἀντὶ δραχ. 14,400.— Ἀριθμὸς 55, προκήρυξις περὶ κατασκευῆς ἔργων πρὸς διοχέτευσιν ὕδατος εἰς τὰς ἐν Ἀμφίσσῃ φυλακὰς ἀντὶ δραχ. 21,538 καὶ 96/00.— Ἀριθμὸς 98, προκήρυξις περὶ ἀνακαινίσεως τῆς ἐπὶ τῆς ἐθνικῆς ὁδοῦ Καρδίτσης–Δομοκοῦ γεφύρας ἀντὶ δραχμῶν 5,600. Ταῦτα πάντα τὰ ἔργα προεκηρύχθησαν ἄνευ προηγουμένης ψηφίσεως εἰδικοῦ νόμου. Τοῦτο δὲ εἶναι τὸ περίεργον, πῶς ἡ Κυβέρνησις τοῦ πρώην ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, αὐτὴ ἡ ἰδία, ἡ ὁποία εἰσήγαγε τὸν νόμον, ἐτόλμησε νὰ δώσῃ εἰς ἐργολαβίαν ἔργα, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία ὑπερέβαινε τὰς δρ. 10,000, ἄνευ νόμου καὶ χωρὶς νὰ ἀναγράψῃ εἰδικὰς περὶ τούτων πιστώσεις.

§45Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Προσθέσατε καὶ τὸ ἑξῆς· ὅτι διετάχθησαν καὶ ἐξετελέσθησαν δημόσια ἔργα καὶ κατασκευὴ ὁδῶν ἄνευ δημοπρασίας, καὶ ὅτι ἀπηλλοτριώθησαν κτήματα. Τοιαύτη εἶναι ἡ ὁδὸς ἡ ἄγουσα ἀπὸ Λεχωνίων μέχρι τῆς ἐπαύλεως τοῦ πρώην βουλευτοῦ Κοκωσλῆ.

§46ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ καταδηλῶ μόνον τὰς παραβιάσεις τοῦ νόμου, ἀλλὰ δὲν προτίθεμαι ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἐκφέρω μομφὴν κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι παρεβίασαν αὐτὸν, διότι περὶ τούτου καὶ περὶ τῶν ἐντεῦθεν εὐθυνῶν θὰ ἤμεθα πάντοτε εἰς καιρὸν, ὅπως συζητήσωμεν. Ἤδη ὅμως πρόκειται περὶ τοῦ μέλλοντος, ὡς εἶπον. Τὸ Δημόσιον ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεις διὰ τῆς ἐργολαβίας τῶν ἔργων τούτων διὰ δαπάνην 1,160,000 δραχμῶν, ποσοῦ ἀρκετὰ σπουδαίου. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα τὸ θέμα τοῦτο ἀρκετὰ σημαντικὸν, καὶ ἠθέλησα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν καὶ τὴν μέριμναν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως μελετήσωσι τὸ πρᾶγμα καὶ λάβωσιν ὀρθὴν καὶ δικαίαν ἀπόφασιν. Τὸ πρᾶγμα δεῖται τῆς μερίμνης τῶν κ. Ὑπουργῶν, διότι, ὡς παρετήρησα, οὐδεμία πίστωσις ἀναγράφεται πρὸς ἐξακολούθησιν τῶν ἔργων τούτων, τῶν δοθέντων εἰς δημοπρασίαν. Ἐρωτῶ δὲ, τί θέλουσι γείνῃ τὰ ἔργα ταῦτα, μὴ ὑπαρχόντων εἰδικῶν νόμων, οἵτινες νὰ ἐπιτρέψωσι τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν, οὐδὲ πιστώσεων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους; Τὸ καθῆκον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι προφανές· ὀφείλει νὰ προβῇ εἰς διάλυσιν τῶν ἐργολαβιῶν τούτων, καὶ ἀπαλλάξῃ τὸ Δημόσιον τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς καταβολὴν ποσοῦ τόσῳ μεγάλου.

§47ΤΟΜΑΝ. Ὑπάρχει ἰδέα, ὅτι αἱ προκηρύξεις ἐγένοντο μόνον χάριν δημοκοπίας.

§48ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν νὰ εἴπω, ὅτι τὸ ζήτημα θεωρῶ σπουδαιότατον καὶ ἄξιον τῆς μερίμνης τῶν κ. κ. Ὑπουργῶν. Νομίζω ὅτι καθῆκον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶναι, ὅπως ἢ ἐγγράψωσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ἔργων, ἢ προβῶσιν ἄνευ ἀναβολῆς εἰς διάλυσιν τῶν ἐργολαβιῶν. Διότι, μὴ λαμβανομένου ἑνὸς τῶν μέτρων τούτων, ἡ πρὸς καταβολὴν 1,160,000 δραχμῶν ὑποχρέωσις τοῦ Δημοσίου θέλει, κατὰ τὸ ποσὸν τοῦτο τοὐλάχιστον, καταστήσει ἀνισόῤῥοπον τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους.

§49Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν εἶχε λάβει μέρος εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1895, χρεωστῶ νὰ δώσω τὴν πληροφορίαν περὶ τῶν εἰδήσεων, αἱ ὁποῖαι εἶχον δοθῆ εἰς ἐμὲ ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων συνετάχθη τὸ μέρος τοῦτο τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἶναι τὸ ἀναγόμενον εἰς τὰ Κεφάλαια 11, 12, 13 καὶ 14 τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, πρὸς τούτοις εἰς τὸ Κεφάλαιον 15, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἀναγεγραμμένη ἡ πίστωσις. Ἠρώτησα, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ἔργων ὁδοποιΐας ἢ περὶ ἄλλων, ἡ δὲ ὑπηρεσία μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι ταῦτα μὲν τὰ ἔργα εἶχον ἀποφασισθῆ, καὶ ἡ πρὸς κατασκευὴν τούτων πίστωσις ἀνεγράφη, δι’ αὐτὰ δὲ πρέπει νὰ ζητηθῇ πίστωσις. Κατὰ συνέπειαν ἀνέγραψα τὴν πίστωσιν, καὶ ἐφρόντισα νὰ συνταχθῇ τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται ἡ κατασκευὴ τῶν ἔργων τούτων, καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς. Περὶ ἑτέρων ἔργων δὲν ἔχομεν πληροφορίας, ἑπομένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως, θέλει ἐξετάσει.

§50ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα τὸ ὁποῖον ἤγειρεν ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, εἶναι διπλοῦν. Εἶναι ζήτημα παρελθόντος καὶ ζήτημα μέλλοντος· τὸ ζήτημα τοῦ μέλλοντος εἴμεθα εἰς καιρὸν νὰ τὸ ἐξετάσωμεν. Τὸ ζήτημα τοῦ παρελθόντος, ὡς ἀνέπτυξεν ὁ κ. Βουλευτὴς, εἶναι ζήτημα παραβιάσεως τοῦ νόμου. Ἐὰν διάφορα ἔργα, τῶν ὁποίων ἡ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς 1,000,000 δραχμῶν καὶ πλέον, ἀπεφασίσθη νὰ κατασκευασθῶσιν ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, καὶ συνωμολογήθησαν συμβάσεις, καὶ ἐγένετο ἔναρξις ἐκτελέσεως, ἔχομεν παραβίασιν τοῦ νόμου· εἶναι δὲ περιττὸν νὰ ψηφίζωμεν νόμους, ὅπως παραβιάζωνται. Τὸν νόμον ὁ ὁποῖος περιορίζει τὴν κατασκευὴν δημοσίων ἔργων, εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις τῆς χώρας, θεωρῶ ὑψίστης σημασίας, διότι ἡ περιστολὴ τῆς ἐκτελέσεως τούτων εἶναί τι ἀναγκαιότατον σήμερον. Τὸν νόμον ἐκεῖνον πάντες ἐπεκροτήσαμεν, ὅτε ὑπεβλήθη κατὰ τὸ 1894 ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη. Σήμερον πλειότερον πρέπει νὰ ἐπικροτήσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν καὶ ἐπιβλέψωμεν τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρέπει νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα τοῦ παρελθόντος, νὰ ἐξετάσῃ ἐὰν πράγματι ἔργα ὑπερβαίνοντα τὸ 1,000,000, ἄνευ εἰδικοῦ νόμου ἐξετελέσθησαν, καὶ ἂν ἐγένοντο συμβάσεις. Ἐὰν τοιοῦτόν τι ἐγένετο, ὀφείλει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πρᾶξιν, ὅπως αὕτη ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος. Διότι, ἐὰν θέλωμεν νὰ λύσωμεν τὰς χεῖρας ἡμῶν πρὸς κατασκευὴν ἔργων, ὅπως εἴχομεν αὐτὰς λελυμένας πρὸ ἐτῶν, δὲν ἔχω δισταγμὸν νὰ εἴπω, ὅτι θὰ καταστήσωμεν ἀδύνατον τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν καὶ τὴν περισυλλογὴν τῶν ἐρειπίων, διότι ἡ κυριωτάτη πληγὴ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν εἶναι ἡ κατασκευὴ αὕτη τῶν δημοσίων ἔργων, ὅπως ἐξετελεῖτο ἐπὶ τόσα ἔτη. Ταῦτα ἐνόμισα καθῆκον νὰ εἴπω, ὅπως ἐνισχύσω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, καὶ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως δώσῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν.

§51Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅ,τι δὲν ἐνόησα, εἶναι ὁ φόβος, τὸν ὁποῖον πρὸ μικροῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, περὶ τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα θέλουσι συμβῆ, ἐὰν πάλιν λύσωμεν τὰς χεῖράς μας. Δὲν πρόκειται περὶ δέσεως τῶν χειρῶν, ἢ περὶ λύσεως αὐτῶν, ἀλλὰ περὶ ἐπερωτήσεως, καταγγελλούσης παράβασιν νόμου, γενομένην κατὰ τὸ παρελθόν. Δὲν πρόκειται περὶ κανονισμοῦ τοῦ παρόντος, ἢ τοῦ μέλλοντος, διότι ταῦτα τυγχάνουσι κεκανονισμένα ὑπὸ τῶν νόμων· ἡμεῖς, ὡς ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, οὐδέποτε διανοούμεθα νὰ παραβῶμεν αὐτοὺς, καὶ ἐὰν τοὺς παραβῶμεν, ἡ Βουλὴ εἶναι παροῦσα, ἵνα καταγγείλῃ ἡμᾶς. Ἡ παρατήρησις ἑπομένως οὐδεμίαν εἶχε χώραν ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ, ἀλλ’ ἥρμοζε μᾶλλον, ἐὰν εἶχε προταθῆ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡμεῖς ἐζητοῦμεν νὰ λύσωμεν τὰς χεῖρας ἡμῶν. Παρατηρῶ προσέτι, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ζητεῖ παρ’ ἡμῶν περισσότερα ἢ ὅσα ὀφείλομεν εἰς τὴν Βουλήν· ζητεῖ νὰ καταγγείλωμεν ἡμεῖς τὸ παρελθὸν, τοιαύτη πρᾶξις δὲ δὲν ἁρμόζει εἰς ἡμᾶς. Τὸ ἔργον τοῦ καταγγέλλειν ἀνήκει εἰς τὴν Βουλὴν, εἰς ἡμᾶς δ’ ἁρμόζει τὸ καθῆκον νὰ πληροφορήσωμεν τὴν Βουλὴν, καὶ ἐὰν ζητηθῶσι πληροφορίαι, νὰ ὑποβάλωμεν ταύτας.

§52ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἐκτὸς τῆς αἰθούσης τοῦ Βουλευτηρίου, ὅτε ἔλαβον τὸν λόγον. Διὰ τοῦτο δὲν ἀντελήφθη ὅσων εἶπον. Ἔλαβον τὸν λόγον, διότι ἔδωκα σημασίαν ἐν γένει εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἐκτελέσεως τῶν δημοσίων ἔργων κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ ἔτους 1874, καὶ τὴν σημασίαν ταύτην ἐξακολουθῶ νὰ δίδω. Δὲν ἐνόησα νὰ μεμφθῶ τῆς Κυβερνήσεως διὰ πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔπραξε, μήτε νὰ ἐκφράσω ὑπόνοιαν, ὅτι θέλει πράξει τοιαύτην πρᾶξιν, ὅπως ἐκ τῶν προτέρων μεμφθῶ αὐτῆς. Τοιοῦτόν τι δὲν ἔπραξα· εἶπον μόνον, ὅτι τὸ ζήτημα ἔχει σπουδαιότητα, μεγάλην μάλιστα σπουδαιότητα, καὶ ἐπειδὴ τοιοῦτον ἐθεώρησα τὸ ζήτημα, διὰ τοῦτο ὑπεστήριξα, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν προσαγάγῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας. Περὶ καταγγελίας δὲν ἐποιησάμην λόγον· αἱ πληροφορίαι, αἵτινες βεβαιοῦσι παράβασιν νόμων, περιέχουσιν ἐν ἑαυταῖς τὴν καταγγελίαν τοῦ παραβιάσαντος τὸν νόμον, μήτε ἐζήτησα, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἔλθῃ αὕτη νὰ καταγγείλῃ ἢ νὰ ὑποστηρίξῃ πράξεις παρανόμους· ἐζήτησα μόνον, ὅπως ἡ Κυβέρνησις δώσῃ καὶ αὐτὴ τὴν σημασίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν δίδομεν ἡμεῖς εἰς τὸ ζήτημα, καὶ φέρῃ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὰς πληροφορίας ταύτας, ἵνα ἴδωμεν, ἐὰν ἔχωνται ἀληθείας. Ἐγὼ οὐδένα ἔχω λόγον νὰ πεισθῶ, ὅτι ἐγένοντο αἱ καταγγελθεῖσαι πράξεις ἐναντίον τοῦ νόμου. Κατηγγέλθη ὅτι ἐγένοντο· ἐπιθυμῶ νὰ ἴδω, ἐὰν πράγματι ἐγένοντο, καὶ ἐὰν ἐγένοντο, τότε ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος. Ἐὰν ὅμως δὲν ἐγένοντο ἐναντίον τοῦ νόμου, νὰ ἐννοήσωμεν πῶς καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἐγένοντο τοιαῦται.

§53ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ ὁ ἐξ Ἄρτης ἀξιότιμος Βουλευτὴς καὶ ὁ ἐκ Μεσσήνης ζητοῦσιν ὡρισμένας συμπληρωτικὰς πληροφορίας ἐπί τινων ἔργων. Ἐπειδὴ εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐνθυμηθῶ, παρακαλῶ αὐτοὺς, ὅπως ὑποβάλωσιν ἐγγράφως τὴν αἴτησιν ταύτην.

§54Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Θὰ ζητήσω καὶ ἐγὼ συμπληρωτικῶς νὰ πληροφορήσητε τὴν Βουλήν, ἐὰν ἐγένετο δημοπρασία διὰ τὴν ὁδὸν, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησα πρὸ μικροῦ.

§55Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Μετ’ ἀπορίας βλέπω σήμερον τοὺς συναδέλφους καὶ μάλιστα τοὺς καὶ ἄλλοτε, κατὰ τὸ 1890–1891, παρευρισκομένους ἐδῶ, κατακοπτομένους διὰ τὴν κατὰ νόμον ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Τότε δὲν ἔπαυσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καταγγέλλων, διαμαρτυρόμενος στεντορείᾳ τῇ φωνῇ, κατακοπτόμενος καθ’ ἑκάστην διὰ τὰ τελούμενα, καὶ προέλεγον τὴν καταστροφὴν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἀλλὰ τότε οἱ σήμερον ἐξανιστάμενοι καὶ τότε ἐν τῇ Βουλῇ παρευρισκόμενοι ἐτήρουν σιγὴν ἰχθύος, σήμερον δὲ βλέπω αὐτοὺς διαμαρτυρομένους ἐντόνως. Τότε, ὅτε ἐγὼ ὑπεστήριζον τὰ δίκαια τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ἐξέθετον λίαν ἐντόνως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τὰ τελούμενα ἐν τῷ ταμείῳ τῆς ὁδοποιΐας, τὰς καταχρήσεις, τὰς σπατάλας τοῦ δημοσίου πλούτου καὶ μυρία ὅσα ἄλλα, οὐδεὶς μὲ ἐνίσχυεν· εἶχον ἀπομονωθῆ, μέχρις ὅτου ἐπῆλθεν ἡ προλεχθεῖσα παρ’ ἐμοῦ καταστροφὴ καὶ κατάργησις τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Σήμερον βεβαίως ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὴν εὐγνωμοσύνην μου, διότι προσῆλθεν ἀρωγός μου, καὶ ἔχω τοὐλάχιστον σύντροφον εἰς ἐνίσχυσιν τῶν ὅσων καὶ χθὲς ἔλεγον, τοῦ νὰ τηρήσωμεν τὰς διατάξεις τῶν νόμων ἐπακριβῶς καὶ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐφαρμογὴν ὅλων τῶν διατάξεων μετὰ τῆς μεγαλειτέρας ἐπακριβείας· διότι, ἐὰν ἀκολουθήσωμεν τὸ παρελθὸν σύστημα, παρορῶντες ἢ χαριζόμενοι, θέλομεν φθάσει εἰς χειρότερα ἀποτελέσματα καὶ θέλομεν ἐπιφέρει εἰς τὴν πατρίδα μας μεγαλειτέρας καταστροφάς. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν χρονικὸν διάστημα ἐσπαταλήθησαν 65, ἵνα μὴ εἴπω 80, ἑκατομμύρια δραχμῶν, καὶ ἐν τοσούτῳ ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀπέκτησεν οὔτε τὴν κυρίαν αὐτῆς συγκοινωνίαν, ἐσπαταλήθησαν ἑκατομμύρια διὰ σιδηροδρόμους, καὶ ἐν τοσούτῳ οὐδεὶς τῶν σιδηροδρόμων αὐτῶν συνετελέσθη, ἐὰν δὲ ἀπὸ τότε, ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἤρχισα κοπτόμενος περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἐτύγχανον τῆς ἀναγκαίας ἐνισχύσεως παρ’ ὅλων, βεβαίως ἠθέλομεν ἔχει σήμερον ἄλλα ἀποτελέσματα, καὶ τὸ ταμεῖον ἤθελε κερδήσει πολλὰ ἑκατομμύρια· ἀλλ’ ἕως ὅτου νὰ γείνω καταληπτὸς, ἐκοπίασα καὶ ἐνέμεινα, ὅπως καὶ σήμερον ἐμμένω, εἰς ὅσα ζητήματα ἐπελήφθην, καὶ τὰ ἐπιλαμβάνομαι μετὰ μελέτην ἐπισταμένην. Εὐελπιστῶ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θὰ προνοήσῃ, ὥστε νὰ ἐπαναφέρῃ τὰ πράγματα εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδὸν, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἐξετράπησαν, καὶ νὰ τὰ ἐπαναφέρῃ, ὡς ἐμπρέπει καὶ ἁρμόζει εἰς Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία ἦλθε μὲ τὰς ἐπαγγελίας, μὲ τὰς ὁποίας ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ἤδη, καίτοι ἀπουσιάζοντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπί τινος σπουδαίου ἀντικειμένου. Δυνάμει τοῦ ἄρθρου 41 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου ἐπιτρέπεται ἀναβολὴ κατατάξεως εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ῥητὸν ὅρον, ἐφ’ ὅσον μένουν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἅμα δ’ ἀπολυθῇ ὁ δημοδιδάσκαλος, συλλαμβάνεται καὶ ὁδηγεῖται εἰς τὸν στρατῶνα. Ἀλλ’ ὁ δημοδιδάσκαλος δύναται νὰ μείνῃ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἀπὸ τοῦ 22 ἔτους ἐπὶ 3 καὶ 4 καὶ 5 ἔτη καὶ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ 28ον ἢ τὸ 30ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας του, πολλοὶ δὲ τῶν δημοδιδασκάλων κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο νυμφεύονται καὶ ἀποκτῶσιν οἰκογένειαν, καὶ ὅταν συμβῇ νὰ ἀπολυθῶσι τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἦναι ἤδη πατέρες δύο καὶ τριῶν ἢ τεσσάρων τέκνων, συλλαμβάνονται καὶ ὁδηγοῦνται εἰς τὸν στρατῶνα· διατρέχουσι δὲ τὸν κίνδυνον αὐτὸν μέχρι τοῦ 50 ἔτους τῆς ἡλικίας των.

§56ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Μέχρι τοῦ 45.

§57Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Μέχρι τοῦ 45 λοιπὸν ἔτους οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εὑρίσκονται ὑπὸ τὸν πέλεκυν τῆς καταδιώξεως. Φρονῶ ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶναι μέγα κακὸν διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους ἐν γένει, τώρα δὲ, ὅτε ἐψηφίσαμεν τὸν νόμον τὸν ἐκπαιδευτικὸν, νομίζω ὅτι πρέπει δι’ εἰδικοῦ νόμου νὰ λάβωμεν πρόνοιαν, ὥστε οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ, ὅταν φθάσωσιν εἰς ἡλικίαν 27 ἢ 28 ἐτῶν, νὰ ἀπαλλάσσωνται τῆς ὑποχρεώσεως τῆς στρατεύσεως ἀντὶ ἑνὸς ἀντισηκώματος.

§58ΒΟΖΙΚΗΣ. Καλλίτερον νὰ καταργηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἀναβολῆς κατατάξεως.

§59Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα, συμφωνῶ εἰς τοῦτο· ἂς κατατάσσωνται οἱ δημοδιδάσκαλοι, εἴτε εἶναι διωρισμένοι, εἴτε μὴ, ὅταν κληρῶνται, διότι τὸ γινόμενον σήμερον εἰς αὐτοὺς εἶναι μέγα ἀδίκημα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὅταν οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ὑπερβῶσι μίαν ὡρισμένην ἡλικίαν, δὲν εἶναι κατάλληλοι πλέον καὶ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεριμνήσῃ ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ἀντικειμένου, καὶ, εἰ δυνατὸν, νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ κανονίσῃ τὰ κατὰ τοὺς δημοδιδασκάλους οὕτως, ὥστε οἱ μὲν ἄγοντες τὸ 22ον ἔτος τῆς ἡλικίας των κληρούμενοι νὰ μὴ τυγχάνωσιν ἀναβολῆς κατατάξεως, οἱ δὲ ὑπερβάντες τὴν ἡλικίαν ταύτην καὶ ἄγοντες ἡλικίαν ἀνωτέραν τῶν 28 ἢ 30 ἐτῶν, οἱ τυχόντες δυνάμει τοῦ νόμου ἀναβολῆς, οὗτοι νὰ ἀπαλλάσσωνται τῆς στρατεύσεως, πληρόνοντες οἷον ἀντισήκωμα ἡ Κυβέρνησις ἐγκρίνῃ νὰ ὑποβάλῃ διὰ νόμου.

§60Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου μὲ φέρουσιν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ συμπληρώσω αὐτὰς, διότι, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως θὰ φέρῃ μίαν μεγάλην ἀνωμαλίαν, σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Κατὰ τὸν στρατολογικὸν νόμον, οἱ δημοδιδάσκαλοι λαμβάνουσιν ἀναβολὴν κατατάξεως, ἀλλὰ παραιτούμενοι ἢ παυόμενοι συλλαμβάνονται καὶ ὑπηρετοῦσι. Κατὰ τὸ ψηφισθὲν νομοσχέδιον, ἀναγκαίως θέλουσι παυθῆ ὅλοι οἱ δημοδιδάσκαλοι, διότι θὰ ἐπακολουθήσῃ νέος διορισμὸς ὑπὸ ἄλλους ὅρους καὶ ὑπὸ ἄλλας διατυπώσεις, κατ’ ἀνάγκην λοιπὸν ὅλοι οἱ δημοδιδάσκαλοι πρέπει νὰ καταταχθῶσιν ἀμέσως. Διὰ τοῦτο ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ μία ἀνωμαλία κωμικοτραγική.

§61ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ καὶ οἱ συνάδελφοί μου λαμβάνομεν καθ’ ἡμέραν τηλεγραφήματα ἀπὸ τῆς ἐπαρχίας μας, ὅπως συνηγορήσωμεν ὑπὲρ τῆς ψηφίσεως τῆς παρακρατήσεως τοῦ σταφιδοκάρπου. Τὰ τηλεγραφήματα ταῦτα δὲν ἤθελον ποσῶς ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλήν, διότι περιεμένομεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα ἀναπτύξωμεν αὐτὰ, ἐπειδὴ ὅμως ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐξ ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἐναντίον τῆς εἰσφορᾶς, ἀνεκοίνωσαν τηλεγραφήματα εἰς τὴν Βουλήν, ὀφείλω καὶ ἐγὼ κατὰ καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω αὐτά. Τὸ πρῶτον εἶναι ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τῆς Κτηματικῆς Ἑνώσεως, τὸ δεύτερον ἀπὸ ὅλους τοὺς Προέδρους τῶν Σωματείων, τὸ τρίτον ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου «Ἑρμῆς», τὸ τέταρτον ἀπὸ τὸν δῆμον Δύμης καὶ τὸ πέμπτον ἰδιωτικόν. Τὸ τελευταῖον τοῦτο δὲν ἤθελόν ποτε ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλήν, διότι εἶναι μεμονωμένον, ἀλλ’ ἀφοῦ ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τοῦ κ. Μπασιᾶ, ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ τὸ ἀνακοινώσω.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§63ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθε 15;

§65ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Κ. Ἀσημακοπούλου καὶ Ν. Τριανταφυλλάκου, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 129. Ἐκ τούτων 107 εἶπον Ναὶ καὶ 22 Ὄχι. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τῆς στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως» εἰς γʹ συζήτησιν. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τοῦ νομάρχου Μεσσηνίας, ἀναγγέλλοντος, ὅτι, ἐνῷ διήρχετο ἐκ Γαργαλιάνων, περιεστοιχίσθη ἀπὸ τοὺς ἐκεῖ κατοίκους, οἱ ὁποῖοι τὸν παρεκάλεσαν νὰ διαβιβάσῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν ἔνθερμον εὐχὴν τοῦ τόπου, ὅπως μὴ κατισχύσῃ ἡ κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου περὶ εἰσφορᾶς ἀντίδρασις. Τὸ Δʹ τμῆμα τῆς Βουλῆς κατέθετο τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ἐπαναληπτικῆς ἐκλογῆς Κυθήρων. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 236 δίς). Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἐξαγωγῆς σταφιδοκάρπου κλπ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν 5ην ὥραν μ. μ. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 12 καὶ 45′. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 6 μ. μ., προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλεξ. Θ. Ζαΐμη).

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θʹ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικά. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν εἰς τὴν βʹ συζήτησιν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἐξαγωγῆς σταφιδοκάρπου κλπ. Ὁ κ. Παναγιωτόπουλος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§70ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν εἶδον προχθὲς τὸν σεβαστὸν ἐκ Τριφυλίας συνάδελφον ἀνερχόμενον εἰς τὸ βῆμα, ἐνόμισα, ὅτι ἀνήρχετο, ἵνα ὁμιλήσῃ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τῆς παρακρατήσεως...

§71ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Σᾶς παρακαλοῦμεν, μὲ ὑψηλότερον τόνον φωνῆς. Δὲν ἀκούομεν.

§72ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὑψώσω τὴν φωνήν μου, θὰ μὲ παρεξηγήσητε (ἱλαρότης). Ὁ σεβαστὸς ἐκ Τριφυλίας συνάδελφος, ἀνελθὼν προχθὲς εἰς τὸ βῆμα, ἵνα ὁμιλήσῃ περὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς παρακρατήσεως, ἀπησχολήθη, ὅπως καὶ ὑμεῖς τώρα, περὶ τοῦ τόνου τῆς φωνῆς μου καὶ τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐνόμισεν, ὅτι εἶχεν ὁ τόνος οὗτος. Εὗρε τὴν φωνήν μου ἐντονωτέραν, ἢ ὅσον τοῦ ἐχρειάζετο, εὗρε δὲ, ὅτι ἤμην συγκεκινημένος, ἢ μᾶλλον, ὅτι προσεπάθουν νὰ φανῶ συγκεκινημένος· ἐνόμιζε δηλαδὴ ὁ συνάδελφος, ὅτι μετὰ τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα παρέλαβον ἐκ τῆς οἰκίας μου, ἵνα πείσω ὑμᾶς περὶ τῶν ὀλεθρίων συνεπειῶν τοῦ μέτρου τούτου, παρέλαβον καὶ ὡρισμένον τόνον φωνῆς καὶ ὡρισμένον ποσὸν συγκινήσεως. Ἀλλ’ ἀποδώσας μοι τὴν πρόθεσιν, ὅτι ἤθελον διὰ τοιούτων μέσων νὰ παρασύρω ὑμᾶς, ἠδίκησεν ὄχι μόνον ἐμὲ, ἀλλὰ καὶ ἑαυτὸν, πιστεύσας, ὅτι ἡ Βουλὴ ἠδύνατο νὰ παρασυρθῇ ἐκ τοιούτων τεχνασμάτων, ἐνῷ ἔπρεπε μᾶλλον νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι καὶ ὁ τόνος ἦτο φυσικὸς καὶ ἡ συγκίνησις, διότι, ὅπως ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι οὐδέποτε συγκινούμενοι, ὑπάρχουσι καὶ ἄνθρωποι εὐκόλως συγκινούμενοι καὶ ταρασσόμενοι. Ὅπως θὰ ἦτο ἄδικον νὰ ὑποθέσω ἐγὼ, ὅτι ὁ ἐκ Τριφυλίας σεβαστὸς συνάδελφος εἶχε μειλίχιον τὴν φωνὴν, οὐχὶ ἐκ φύσεως, ἀλλ’ ἵνα συγκινήσῃ ὑμᾶς, οὕτως ἦτο ἄδικος καὶ ἡ κρίσις αὐτοῦ περὶ ἐμοῦ. Ἐνόμισε δὲ, ὅτι καὶ ἕτερον ἀδίκημα διέπραξα καθ’ ὑμῶν, ὅτι ἐξύβρισα τὴν Βουλήν· ἀλλὰ καθ’ ὃν χρόνον ὡμίλουν, δὲν ἤκουσα κανένα ἐξ ὑμῶν ἐξεγερθέντα καὶ νομίζοντα, ὅτι ἐξύβρισα τὴν Βουλήν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἐξυβρίζουσι τὴν Βουλὴν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θεωροῦσιν αὐτὴν οὐχὶ ἀρκούντως ἠνδρωμένην, ἵνα ἀκούῃ δυσαρέστους ἀληθείας, ἐκεῖνοι, οἵτινες τὴν δυσάρεστον ταύτην ἐντύπωσιν προσπαθοῦν νὰ χρησιμοποιήσωσιν, ὅπως ἔπραξεν ὁ κ. ἐκ Τριφυλίας συνάδελφος, ἵνα ἐπιτύχωσι δυσμενῆ πρὸς τὰς ἰδέας μας ψῆφον· ἀλλ’ ἡμεῖς, ἔχοντες τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁμιλοῦμεν πρὸς Βουλευτὰς ἀνικάνους νὰ κανονίσωσι τὴν ψῆφόν των ἐκ τοιούτων ἐντυπώσεων, θὰ ἐξακολουθήσωμεν μετὰ θάῤῥους συζητοῦντες, χωρὶς οὐδὲ διὰ τοῦ οἴκτου, οὐδὲ διὰ τῆς συγκινήσεως νὰ προσπαθῶμεν νὰ ἐπιβάλωμεν τὴν γνώμην μας. Εἶναι δὲ παράδοξον ἀληθῶς, οἱ κατὰ τῆς παρακρατήσεως ἀνθιστάμενοι ἐντεῦθεν νὰ κατηγορώμεθα, ὅτι ἤλθομεν διὰ συγκινήσεως νὰ παραπλανήσωμεν τὴν ψῆφον ὑμῶν! ἡμεῖς, οἵτινες ἀπ’ ἀρχῆς τοῦ ζητήματος εἴπομεν πρὸς ὑμᾶς νὰ κρίνητε μετὰ δικαιοσύνης, νὰ κρίνητε, ἐὰν τὸ προτεινόμενον μέτρον δύναται νὰ ὠφελήσῃ τοὺς πάσχοντας, καὶ παρεκαλέσαμεν νὰ μὴ ἀκούωμεν ἐνταῦθα, ὅτι πρέπει νὰ ψηφισθῇ τὸ μέτρον, μόνον καὶ μόνον, ἵνα νομίσωσιν ἐκεῖνοι, ὑπὲρ τῶν ὁποίων τὸ ψηφίζομεν, ὅτι ἐκάμομεν κἄτι τι. Ἐὰν δὲ παρηκολουθεῖτε μετὰ προσοχῆς τὰς ὁμιλίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὡμίλησαν ἀπ’ ἀρχῆς κατὰ τῆς παρακρατήσεως, σεβαστὲ ἐκ Τριφυλίας συνάδελφε, καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριξαν τὸ παράδοξον μέτρον, ἠθέλατε ἴδει, ὅτι οἱ μὲν ἐζήτησαν διὰ τοῦ δικαίου καὶ τοῦ συμφέροντος ν’ ἀποκρούσωσι τὸ μέτρον, οἱ δὲ ἐζήτησαν διὰ τῶν εὐχῶν καὶ τῶν κραυγῶν καὶ τῶν δεινῶν, τὰ ὁποῖα ἐπεδείκνυον καθ’ ὅλην τὴν Πελοπόννησον, ν’ ἁρπάσωσι τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως. Διότι παραδόξως συζητοῦμεν, Κύριοι, περὶ τῆς παρακρατήσεως, καὶ εὐτυχῶς ἐκ τῆς συζητήσεως τοῦτο προέκυψεν, ὅτι περὶ τῆς παρακρατήσεως καὶ πάλιν συζητοῦμεν καὶ περὶ τῆς παρακρατήσεως ἔχομεν καὶ πάλιν ν’ ἀποφανθῶμεν· διότι οὐδένα ἐκ τῶν περὶ τοῦ ζητήματος ὁμιλησάντων ἤκουσα ν’ ἀποκαλέσῃ τὸ προτεινόμενον νομοθέτημα ἄλλως, παρὰ μὲ τὸ ἀρχικὸν αὐτοῦ ὄνομα τῆς παρακρατήσεως, μὲ τὸ ὄνομα δηλαδὴ ἐκεῖνο, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἐξεφέρετε ἤδη κατ’ ἐπανάληψιν τὴν ἀπόφασιν, τὴν καταδικάσασαν αὐτὸ, ἐνῷ, κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, δὲν ἠδύνατο πάλιν τὸ θέμα αὐτὸ νὰ ἐπανέλθῃ ὑπὸ τὴν ψῆφον ὑμῶν κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην. Ἀλλ’ ἱστορικῶς ἐξετάσωμεν, πῶς ἐπανῆλθε τὸ θέμα τοῦτο. Γεγονότα νέα ἦλθον, ἵνα διαφωτίσωσι τὴν Βουλήν; ἐπιχειρήματα νέα ἀνεπτύχθησαν ἐνώπιον αὐτῆς; τροπή τις ἐν ταῖς ἐξωτερικαῖς ἀγοραῖς ἐπῆλθεν, ἵνα πείσῃ πάντας ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶχον καταψηφίσει τὴν παρακράτησιν, ἤ τινας τουλάχιστον ἐξ αὐτῶν, ὅτι ἔπρεπε νὰ μεταβάλωσιν ἀπόφασιν; Ὄχι. Καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦλθον νὰ ἐπαναφέρωσι τὸ μέτρον τοῦτο καὶ ζητήσωσιν ἐκ δευτέρου τὴν ψῆφόν σας ἐπ’ αὐτοῦ, δὲν ἔλαβον κἄν τὸν κόπον νὰ προσαγάγωσι νέα ἐπιχειρήματα, ἀλλὰ σᾶς ἐξετύλιξαν ἐπὶ τὸ δραματικώτερον νέας κραυγὰς, νέας διαμαρτυρίας, νέας ἀπειλάς. Δὲν εἶπον εἰς ὑμᾶς, ὅτι ἠπατήθητε, διότι ἐλάβετε ὑπ’ ὄψει τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ ἐπιχείρημα καὶ κακῶς ἐψηφίσατε. Εἶπον εἰς ὑμᾶς, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ἐξέλθητε τῆς αἰθούσης ταύτης, ἐὰν δὲν λάβητε τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ζητοῦσι, διότι ἐκεῖ κάτω τινὲς μὲν παραπονοῦνται, ὅτι πεινῶσιν, ἄλλοι δὲ ἀπειλοῦσιν, ὅτι θὰ ἐπαναστατήσωσι, τινὲς μὲν ζητοῦσι παρ’ ὑμῶν ἄρτον, ἄλλοι δὲ ἀποτείνονται πρὸς τὸν Βασιλέα, καὶ ἰδίως οἱ συμπολῖται τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας, καὶ λέγουσιν εἰς Αὐτόν: «Κατάλυσον τὸ Σύνταγμα καὶ κάλεσον Πρωθυπουργοὺς, οὐχὶ κατὰ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα ἐκ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ κάλεσον αὐτοὺς ὅθεν δήποτε καὶ χρῖσον αὐτοὺς Πρωθυπουργούς»! Ταῦτα εἶναι τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξαν ἐντεῦθεν, διότι οὐδὲν ἄλλο ἐπιχείρημα ἐγὼ τοὐλάχιστον ἤκουσα ν’ ἀναπτύξωσιν, ἵνα πείσωσι τὴν Βουλὴν, ὅπως, παρὰ τὸν Κανονισμὸν, ψηφίσῃ σήμερον τὴν παρακράτησιν, τὴν ὁποίαν δὶς ἀπέκρουσε.

§73ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρὰ τὸ Σύνταγμα, οὐχὶ παρὰ τὸν Κανονισμόν.

§74ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ, κ. συνάδελφε. Εἶναι ἀκόμη χειρότερον. Μίαν μόνην δικαιολογίαν εὗρον, ἵνα σᾶς πείσωσιν, ὅτι ἔπρεπεν, οὐχὶ τὸν Κανονισμὸν, ὅπως εἶπον πλανώμενος, ἀλλὰ τὸ Σύνταγμα νὰ παραβῆτε, παρέστησαν ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἀποφασίσητε αὐθαιρέτως καὶ ἐναντίον τῆς θελήσεως ἐκείνων, οὓς ἀφορᾷ τὸ μέτρον τοῦτο· ἀκούσατε, σᾶς εἶπον, τὰς φωνὰς τῶν σταφιδικῶν πληθυσμῶν, δὲν σᾶς ζητοῦσι νὰ παρανομήσητε, σᾶς ζητοῦσιν ἁπλῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν δύνανται οἱ δυστυχεῖς οὗτοι νὰ πράξωσι μόνοι των, ν’ ἀποφασίσητε σεῖς, ὡς ἀντιπρόσωποι αὐτῶν.» Ταῦτα ἔλεγον πρὸς ὑμᾶς: «πᾶσα ἡ Πελοπόννησος διαμαρτύρεται ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον, καὶ ζητεῖ τὸ μέτρον τοῦτο κατὰ μεγάλην πλειοψηφίαν, οὐχὶ πλειοψηφίαν, ἀλλὰ παμψηφίαν.» Καὶ διατὶ ἠσθάνοντο τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπουν ὅτι παμψηφία ζητεῖ τὸ μέτρον; διότι ἐνταῦθα ἔχει ὁμολογηθῆ παρὰ πάντων ἀνεξαιρέτως, ὅτι τοιοῦτον μέτρον, ἔκρυθμον καὶ κοινωνιστικὸν, δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ, παρὰ ἐὰν ἐπείθετο ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ ὁλομέλεια τῶν σταφιδοκτημόνων ζητεῖ τοῦτο. Περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου οὐδεμία ὑπῆρξεν ἀμφισβήτησις. Ὁ εἰσηγησάμενος πέρυσι τὸ νομοσχέδιον περὶ παρακρατήσεως Πρωθυπουργὸς ἐπανειλημμένως ἐδήλωσεν, ὅτι τοιαῦτα ἔκρυθμα μέτρα, τοιαῦτα κοινωνιστικὰ μέτρα, δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι, παρὰ μόνον ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ πεισθῶμεν ὅτι ἐκεῖνοι, κατὰ τῶν ὁποίων στρέφονται, εἶναι πάντες σύμφωνοι περὶ τούτων, ἢ κατὰ μεγίστην τοὐλάχιστον πλειοψηφίαν, πάντες δὲ οἱ ἐξέχοντες ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ τὴν αὐτὴν ἐξέφερον γνώμην, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξαιρέσεως. Ὑπῆρξαν ἐξαιρέσεις τινὲς κατὰ τὴν τελευταίαν ὥραν, καὶ αὗται ὅμως, ἵνα δικαιολογήσωσι τὸν ἀντισυνταγματικὸν χαρακτῆρα τοῦ μέτρου. Ἀλλὰ καὶ οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου τὰ αὐτὰ ἀκριβῶς ἐπανέλαβον, ὅτι ἐνταῦθα δὲν νομοθετοῦμεν, ἀλλὰ λαμβάνομεν ἀπόφασιν ὡς ἀντιπρόσωποι ἑταιρίας τινὸς, τῆς ἑταιρίας τῶν σταφιδοκτημόνων. Ἀλλὰ τὸ πλάσμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξαν καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἀπέσπασαν τὴν ψῆφόν σας,—διότι ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ θεωρῶ ὅτι ἐκ τοιαύτης πλάνης ἐψηφίσατε, καὶ οὐχὶ ὅτι ἐτείνατε τὸ οὖς πρὸς τὰς κραυγὰς καὶ τὰς ἀπειλάς· διότι, ἐὰν ἀμφέβαλλον περὶ τούτου, δὲν ἔπρεπε νὰ ὁμιλήσω πρὸς ὑμᾶς, ἀλλὰ νὰ κατέλθω εὐθὺς τοῦ βήματος, ἢ ἔπρεπε νὰ ἀντιτάξω ἄλλας κραυγὰς καὶ ἄλλας ἐπαναστατικὰς προκηρύξεις...

§75ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κύριε συνάδελφε, μὴ ὁμιλεῖτε περὶ ἐπαναστάσεως, διότι γνωρίζετε πολὺ καλὰ, ὅτι οὐδεὶς θὰ ἐπαναστατήσῃ.

§76ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, δὲν εἶπον ὅτι θὰ ἐπαναστατήσῃ κανείς. Ἐγὼ δὲν πιστεύω εἰς ἐπαναστάσεις.

§77ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Τὸ εἶπον δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, πιστεύοντες ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπαναστατήσῃ τις εἰς τὴν Ἑλλάδα.

§78ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἴδωμεν ἂν ἡ βεβαίωσις αὕτη, ὅτι ὅλη ἡ Πελοπόννησος ζητεῖ τὴν παρακράτησιν, δι’ ἧς ἔπεισαν ὑμᾶς νὰ ἐπανέλθητε ἐκεῖ, ὅπου φραγμὸς ἀνυπέρβλητος, τὸ Σύνταγμα, μᾶς ἐμποδίζει νὰ ἐπανέλθωμεν, ἦναι ἀκριβής. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ παμψηφία, ἡ μεγίστη πλειοψηφία τῶν σταφιδοκτημόνων, ζητεῖ τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως; Εἶναι τοιαύτη ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουσιν αὐτὸ, καὶ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι τὸ ζητοῦσιν, ὥστε νὰ ἐκληφθῶσιν οἱ πρῶτοι ὡς μεμονωμέναι τινὲς μονάδες, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσι συνείδησιν τῶν συμφερόντων αὑτῶν, καὶ πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσιν οἱ πολλοὶ εἰς αὐτοὺς καὶ νὰ τοὺς διδάξωσι τὸ συμφέρον των; Διότι ἀκριβῶς τὸ ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προσέξωμεν, εἶναι, ἐὰν πρέπῃ ἡμεῖς νὰ καθιερώσωμεν ὅτι δὲν εἶναι ἕκαστος κύριος τῶν συμφερόντων αὑτοῦ, ἀλλὰ πρέπει νὰ κηδεμονεύηται παρὰ τῆς Πολιτείας, καὶ πρέπει οἱ πλειοψηφοῦντες ἐν ἑκάστῳ κλάδῳ παραγωγῆς νὰ ἐπιβάλλωσι καὶ εἰς τοὺς μειοψηφοῦντας τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον νομίζουσιν ἐκεῖνοι ὅτι πρέπει νὰ ἐργάζωνται. Ἀλλὰ τοιαύτη λύσις οἱουδήποτε ζητήματος θὰ ἐπαναφέρῃ ἡμᾶς πολὺ ὀπίσω, εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἥν τὰ διάφορα ἐπαγγέλματα ἀπετέλουν σωματεῖα, ἕκαστον δὲ σωματεῖον ἐπέβαλλεν εἰς τὰ μέλη αὑτοῦ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἔπρεπε νὰ τελῆται ὁ συναγωνισμός. Ἦτο ἐποχὴ βεβαίως οὐχὶ κοινοβουλευτική, ἦτο ἐποχὴ τυραννική. Ἀλλ’ ἂς ἔλθωμεν ἐπὶ τὴν μελέτην τῆς βάσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστήριξαν τὸ δικαίωμα, ἵνα ἐπανέλθωμεν εἰς τὰ ἀποφασισθέντα καὶ ἐπιψηφίσωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προχθὲς κατεψηφίσαμεν. Ἔχω στατιστικὴν, εἰλημμένην ἐκ τῆς ἐπισήμου Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, περὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ σταφιδοκάρπου ἑκάστης ἐπαρχίας. Εἶναι σχεδὸν γνωστὸν, διότι τοῦτο διευκρινίσθη ἤδη, ποῖαι ἐπαρχίαι θέλουσι τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως καὶ ποῖαι ἐπαρχίαι δὲν θέλουσιν αὐτό. Ἀφίνω τὰ ἀμφισβητούμενα μᾶλλον ὑπὲρ τῆς ἀντιθέτου γνώμης καὶ ἄνευ τῆς Κεφαλληνίας, περὶ τῆς ὁποίας ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ σχηματίσω γνώμην, διότι οὐδὲ ἀπολύτως φαίνεται ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, οὐδὲ κατ’ αὐτῆς· παραδέχομαι δὲ, ὅτι κατὰ μικρὰν πλειοψηφίαν εἶναι μᾶλλον ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως. Ἔχω δὲ τὰ ἑξῆς ἀποτελέσματα. Παραγωγοὶ 166,000,000 σταφιδοκάρπου ζητοῦσι τὴν παρακράτησιν, παραγωγοὶ δὲ 137,000,000 ἀποκρούουσι τὴν παρακράτησιν...

§79ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἀναλύσητε ταῦτα κατ’ ἐπαρχίας.

§80ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαρίστως. Καὶ παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Πατρῶν νὰ μὲ βοηθήσῃ, πληροφορῶν ἐὰν ὁ δῆμος Ἐρινεῶν τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν ἦναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως.

§81ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι κατὰ τῆς παρακρατήσεως.

§82ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ εἶναι καὶ ὁ πολὺς κτηματικὸς κόσμος Πατρῶν. Ἀληθῶς ὁ ἐμπορικὸς κόσμος εἶναι ὑπὲρ τοῦ μέτρου τούτου, ἀλλὰ πάντοτε εἶπον, ὅτι δὲν νομίζω τοὺς ἐμπόρους καταλλήλους ν’ ἀποφαίνωνται περὶ τῶν συμφερόντων τῶν κτηματιῶν. Ὁ κτηματικὸς κόσμος ἐν Πάτραις δὲν εἶναι, ὅπως παρεστάθη ἐνταῦθα, παρακρατητικὸς ὁλόκληρος, εἶναι καὶ ἀντιπαρακρατητικός, καὶ ὑπάρχουσιν ἐνταῦθα καὶ τηλεγραφήματα καὶ ἀναφοραὶ πολιτῶν καὶ ὁμάδων, οἵτινες ἀποκρούουν τὴν παρακράτησιν, ἐξ ἰδίας δὲ ἀντιλήψεως γνωρίζω πολλὰ σημεῖα, ὅπου ἡ παρακράτησις ἀποκρούεται καὶ ἐν Πάτραις· ἀποκρούεται καὶ ἐν Πάτραις κατὰ τὰς ἀναφορὰς ταύτας, τὰς ὁποίας δὲν ἔχω λάβει ἐγώ, μοὶ τὰς ἔδωκε τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ τὰς ἐπιστρέφω. Ἀλλὰ καίτοι αἱ Πάτραι τοιαύτην παρουσιάζουν μορφήν, κατὰ τὴν ἐπίσημον στατιστικήν, τὴν ὁποίαν ἔχω, δὲν ἔχουν καὶ κατὰ τὴν ὅλην παραγωγὴν τόσην σπουδαιότητα, ὅση παρεστάθη ἐντεῦθεν. Τῶν Πατρῶν ἡ ἐπίσημος ἀναγραφὴ περιλαμβάνει μόνον 32,445,000...

§83ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πόθεν τὸ ἐξάγετε;

§84ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ἐπισήμου στατιστικῆς τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ ἔτους 1894.

§85ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μέχρι ποίου μηνός;

§86ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁλοκλήρου τοῦ ἔτους. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι κατ’ ἔτος ἐξάγεται ἐκ Πατρῶν τὸ αὐτὸ ποσὸν κατὰ μέσον ὅρον. Ἐγὼ δὲν ἔφερον ἰδικάς μου πληροφορίας, ἠθέλησα νὰ παρουσιάσω ἐπίσημον πληροφορίαν, διὰ νὰ μᾶς ἀπαλλάξῃ ἀπὸ τοῦ νὰ διαδεχώμεθα ὁ εἷς τὸν ἄλλον, διαψευδόμενοι ἀμοιβαίως. Ὥστε αἱ Πάτραι, κατὰ τὴν ἐπίσημον στατιστικὴν, τὸ μόνον δηλαδὴ τεκμήριον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξέλθῃ ἀλώβητον ἐκ τῶν ἀμοιβαίων διαπληκτισμῶν ἐνταῦθα, εἶναι σημειωμέναι μὲ 32 ἑκατομμύρια, ἐξ αὐτῶν δὲ θὰ ἦτο δίκαιον ν’ ἀφαιρέσητε τὰ ἑκατομμύρια τὰ ἀνήκοντα εἰς τὸν δῆμον Ἐρινεῶν καὶ εἰς ἄλλα μέρη, ὥστε πρέπει νὰ περιορίσωμεν εἰς 25 ἴσως ἑκατομμύρια τὴν παραγωγὴν τῶν Πατρῶν, τὴν ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως. Δὲν γνωρίζω ἐπιχείρημα οἱονδήποτε, δυνάμενον νὰ διαψεύσῃ τοὺς ἐπισήμους τούτους ἀριθμούς. Ὥστε αἱ Πάτραι, αἱ ὁποῖαι ἀποτελοῦσι τὴν ἀκρόπολιν, ἥτις συνετάραξε τὰς συνειδήσεις οὐχὶ ἡμῶν ἐνταῦθα μόνον, ἀλλὰ καὶ τοῦ κόσμου, αἱ Πάτραι δὲν ἔχουσι σημασίαν, οἵαν παρέστησαν ἐντεῦθεν, ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῆς σταφιδικῆς παραγωγῆς.

§87ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀκρόπολις ἡ ἐναντίον τῆς παρακρατήσεως πόσα ἑκατομμύρια παράγει;

§88ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Αἴγιον παράγει 22 ἑκατομμύρια. Ὥστε ἡ ἀκρόπολις αὐτὴ, ἡ ὁποία συνετάραξε τὴν Ἑλλάδα, δὲν κατέχει ὁποίαν ἐφανταζόμεθα θέσιν. Ἀπέναντι τῆς κατακραυγῆς ταύτης, παραπλεύρως ἔχομεν ἀληθῶς τὴν ἀκρόπολιν τὴν ἐναντίαν, ὅπως εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος, τὴν κατὰ τῆς παρακρατήσεως, καὶ ἡ μικρὰ αὐτὴ χώρα, τῆς ὁποίας ἡ φωνὴ μόλις κατώρθωσε, τῇ βοηθείᾳ μεταβάσεως μέρους τῶν κατοίκων της ἕως ἐδῶ, νὰ φθάσῃ μέχρις ἡμῶν, παράγει σχεδὸν τὸ αὐτὸ ποσὸν μὲ τὴν μεγάλην ἐκείνην ἀκρόπολιν, παράγει 22 ἑκατομμύρια, πλὴν τῶν 500 χιλιάδων τοῦ δήμου Κραθῖδος καὶ τοῦ παραγομένου ποσοῦ ἐν τῷ δήμῳ Ἐρινεῶν. Κατόπιν ἀκολουθεῖ ἡ ἐπαρχία Κορινθίας, ἡ ὁποία παράγει 22,660,000...

§89Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. 26,000,000.

§90ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ μὴ ἐξέλθωμεν τοῦ σιδηροῦ αὐτοῦ κύκλου τῆς ἐπισήμου στατιστικῆς. Αὕτη ἀναγράφει 22,000,000 διὰ τὴν Κορινθίαν. Ἡ Ναυπακτία παράγει 1,200,000, τὸ Μεσολόγγιον 2,565,000, ἡ Ὀλυμπία 11,748,000. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ἡ παραγωγὴ τοῦ 1893 σημειοῦται κατωτέρα τοῦ μέσου ὅρου, εἶναι δὲ δίκαιον νὰ προσθέσωμέν τι. Ἡ Ἠλεία παράγει 92 ἑκατομμύρια, ἡ Τριφυλία 38,000,000...

§91ΚΟΚΚΕΒΗΣ. 48. Κάμνετε λάθος μίαν δεκάδα.

§92ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτοὶ εἶναι οἱ πίνακες οἱ ἐπίσημοι, ὥστε πιθανὸν ἡ δεκὰς νὰ ἦναι λάθος ἰδικόν σας.

§93ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν ἠξεύρω τί κάμνουν εἰς τὰ τελωνεῖα.

§94ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζετε ὅτι ἠμπορεῖ εἰς τὰ τελωνεῖα τοῦ Κράτους νὰ ἀφίνουν νὰ διέρχηται καρπὸς ἀφορολόγητος;

§95ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Γνωρίζω, ὅτι παράγει περισσότερον ἡ ἐπαρχία Τριφυλίας.

§96ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πόθεν εὑρίσκετε λοιπὸν τὴν διαφορὰν αὐτήν;

§97ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἠξεύρω ἐγὼ τί συμβαίνει εἰς τὰ τελωνεῖα; Διὰ τοῦτο βλέπω παλάτια πανταχοῦ!

§98ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἐπερίμενα ν’ ἀκούσω ἀπὸ σᾶς, διὰ νὰ τὸ μεταχειρισθῶ ὡς ἐπιχείρημα κατὰ τοῦ προσφιλοῦς σας νομοσχεδίου διότι ἀκριβῶς ἀποδεικνύει τὰ οἰκτρὰ ἀποτελέσματα τοῦ συστήματος τούτου. Ὅταν ὁμολογῆτε, ὅτι ὑπὸ τὸν ἔλεγχον, τὸν εὔκολον ἄλλως, ὅστις γίνεται κατὰ τὴν ἐξαγωγήν, διαφεύγουν δεκάδες ἑκατομμυρίων, θέλετε νὰ δώσητε ὑπὸ τὸ νέον σύστημα, τὸ πολύπλοκον, τὸ ὁποῖον προτείνετε, ἄλλα ὅπλα, ἵνα διὰ τῶν καταχρήσεων ἐν ταῖς ἀποθήκαις παραλύσῃ τὸ ἐμπόριον, ὥστε οἱ τίμιοι ἄνθρωποι νὰ μὴ δύνανται νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς τοὺς ἔχοντας εὐρεῖαν τὴν συνείδησιν; Δι’ αὐτὸ ἐπέμεινα ν’ ἀκούσω τὴν χρήσιμον ταύτην ὁμολογίαν, ἡ ὁποία συντρίβει τὸ προτεινόμενον μέτρον χειρότερα ἀπὸ οἱανδήποτε φωνὴν συγκινητικὴν, ἢ οἱονδήποτε τόνον. Ἡ Μεσσηνία παράγει 35,000,000, καὶ θ’ ἀκούσητε τὸν ἐκεῖθεν συνάδελφον νὰ σᾶς λέγῃ, ὅτι αἱ Καλάμαι χωριστὰ παράγουν 30,000,000.

§99ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. 40,000,000.

§100ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ προσθέσωμεν 40,000,000. Ἀλλὰ ἐμμένομεν εἰς τὴν στατιστικὴν, ὡς ἔχει. Ἡ Πυλία μὲ παραγωγὴν 22,000,000 βεβαίως εἶναι κατὰ τῆς παρακρατήσεως.

§101ΣΑΚΚΗΣ. Ἐπὶ λόγῳ τῆς τιμῆς μου σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔστειλαν τὸ τηλεγράφημα ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, εἶναι σταφιδοκτηματίας· εἶναι ἔμποροι.

§102ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὁ δῆμος Πυλίων εἶναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως.

§103ΣΑΚΚΗΣ. Ἐγὼ ἔχω τηλεγράφημα ἐδῶ, ὅτι εἶναι κατὰ τῆς παρακρατήσεως.

§104ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω; (ἱλαρότης). Ἡ Ναυπλία παράγει 2,083,000. Βεβαίως πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι εἶναι παρακρατητικοὶ οἱ ἀδελφοὶ Ναυπλιεῖς! Τὸ τῆς Δωρίδος εἶναι μικρὸν ποσὸν, 150,000. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν Κεφαλληνίαν. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς ποῦ νὰ κατατάξω αὐτήν. Αἱ γνῶμαι διχάζονται...

§105ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Θέλετε νὰ σᾶς βοηθήσω;

§106ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φοβοῦμαι, ὅτι ἡ βοήθειά σας δὲν εἶναι ἐπαρκής.

§107ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Διότι ἐγὼ θὰ εἴπω τὴν ἀλήθειαν.

§108ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσον εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐπιζητῶ τὴν ἀλήθειαν, ὥστε ἠρώτησα ὑμᾶς χθὲς καὶ μοὶ εἴπατε, ὅτι κατὰ ¾ εἶναι παρακρατητικὴ, ἄλλοι μοὶ εἶπον, κατὰ τὸ ἥμισυ.

§109ΡΩΜΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ Κεφαλληνία εἶναι διῃρημένη. Οἱ ἔμποροι εἶναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως.

§110ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§111ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ· ἐγὼ δὲν ἦλθον ἐδῶ διὰ νὰ χαλκεύσω πληροφορίας, ἐγὼ ἐζήτησα ἀπὸ σᾶς πληροφορίας καὶ ἀπὸ τὸν κ. Φορέστην, δὲν ἐζήτησα ἀπὸ κανένα ἀντιπαρακρατητικόν.

§112ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἤθελον νὰ σᾶς δώσω πληροφορίας.

§113ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δόσατέ μοι λοιπὸν, διὰ νὰ μὴ ὑποτεθῇ, ὅτι τὰς ἀποφεύγω.

§114ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἡ Κεφαλληνία ὁλόκληρος παράγει περὶ τὰ 23,000,000. Τὸ μεγαλείτερον ποσὸν παράγεται εἰς τὴν ἐπαρχίαν Πάλλης, 13,000,000. Ἐκ δὲ τῆς ἐπαρχίας Πάλλης πᾶσαι αἱ μέχρι τοῦδε εἰδήσεις εἶναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως. Ὅσα τηλεγραφήματα ἐλάβομεν μέχρι τοῦδε ὁ κ. Φορέστης καὶ ἐγὼ, εἶναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως. Τὸ λοιπὸν μέρος τῆς Κεφαλληνίας, τὸ ὁποῖον παράγει τὰ 10,000,000, διαιρεῖται.

§115ΡΩΜΑΝΟΣ. Ἐκ τῆς ἐπαρχίας Πάλλης ὁ συνάδελφός μου κ. Ξυδιᾶς ἔλαβε πολλὰ τηλεγραφήματα χθὲς, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι θὰ ψηφίσῃ κατὰ τῆς παρακρατήσεως.

§116ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβον ἐγὼ, ὑπογεγραμμένον παρὰ 200 ἰδιοκτητῶν, εἶναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως. Ἀγνοῶ τί ἔλαβεν ὁ κ. Ξυδιᾶς. Λυποῦμαι δὲ, ὅτι δὲν εἶναι ἐδῶ, διὰ νὰ μᾶς πληροφορήσῃ.

§117ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τοὺς κ. συναδέλφους μου, τοὺς ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, οἱ ὁποῖοι μοὶ εἶπον, ὅτι κατὰ τὸ ⅓, ἢ τὰ ⅖, ἡ Κεφαλληνία ἀποκρούει τὴν παρακράτησιν. Ἐζήτησα καὶ ἀπὸ ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶναι κατὰ τῆς παρακρατήσεως, μοὶ εἶπον δὲ, ὅτι ἡ Κεφαλληνία εἶναι κατὰ τὸ ἥμισυ ἐναντίον τῆς παρακρατήσεως. Ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τηλεγράφημα, χαρακτηριστικὸν διὰ τὴν ἐν Κεφαλληνίᾳ κατάστασιν, ἴσως δὲ χαρακτηρίζει τοὺς πόθους πάσης τάξεως τῶν παραγωγῶν πανταχοῦ τοῦ Κράτους. Πρόκειται περὶ τοῦ κ. Μπασιᾶ. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἔμπορος καὶ ἰδιοκτήτης. Λοιπὸν ὁ κ. Μπασιᾶς τηλεγραφεῖ (ἀναγινώσκει): «Ζήτημα παρακρατήσεως ἢ προσθέτου φορολογίας εἰς εἶδος μόνον ἡμᾶς ἐμπορευομένους σταφίδα δύναται στιγμιαίως ὠφελήσει· ἄλλως, ἐὰν ἐφαρμοσθῇ παρακράτησις ὑπὸ οἱανδήποτε μορφὴν, ἔσεται ἐπιβλαβεστάτη, καὶ κατὰ προσεγγίζουσαν συγκομιδὴν θ’ ἀναστατωθῶσιν ἅπαντες οἱ μικροκτηματίαι καὶ γεωργοί.» Νομίζω ὅτι εἶναι ἠχὼ τῆς εἰλικρινεστέρας γνώμης, εἶναι ἠχὼ ἐξερχομένη ἐκ καρδίας εὐσυνειδήτου, ἡ ὁποία ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην πληροφορίαν ἀντιπροσωπεύει τοὺς πόθους τοῦ ἐργαζομένου, τοῦ ἱδρώνοντος λαοῦ, τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἐν πάσῃ ἐπαρχίᾳ.

§118ΒΟΤΣΗΣ. Ἔχετε ἐρωτήσει, μήπως ἔχει προπωλήσει μὲ 5 σελλίνια;

§119ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω νὰ ἐρωτήσω τίποτε. Μὴ ὑβρίζετε τὸν κ. Μπασιᾶν, διότι, ἐνῷ σεῖς εἶσθε ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως ἐκ πόνου, ἐγὼ δὲ εἶμαι κατὰ τῆς παρακρατήσεως ἐκ πεποιθήσεως, ἐνῷ σεῖς νομίζετε ὅτι ἐκπληροῦτε καθῆκον, — καὶ ἔχω πεποίθησιν ὅτι ἐκπληροῦτε μετὰ τῆς εὐσυνειδησίας, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζω εἰς ὑμᾶς, — ἐὰν θελήσητε νὰ εὕρητε τὰ ἐλατήρια τὰ ὁποῖα παρακινοῦσί τινας νὰ ὑποστηρίξωσι τὰς γνώμας σας, ἴσως θὰ εὕρητε, ὅτι εἶναι ὅλως διάφορα τῶν ἰδικῶν σας. Μὴ προβῶμεν λοιπὸν εἰς τοιαύτην ἔρευναν, διότι θὰ εὕρητε ἀφορμὴν νὰ μετανοήσητε· διότι, ἐὰν θελήσωμεν νὰ εὕρωμεν, τίνες ἔστειλαν ἐδῶ τηλεγραφήματα, διότι ἐπώλησαν ἢ ἠγόρασαν...

§120ΒΟΤΣΗΣ. Οὕτως ὡμιλήσατε περὶ ὅλων.

§121ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν συνειθίζω νὰ ὁμιλῶ οὕτω περὶ οὐδενός. Εἶπον ὅτι οἱ ἔμποροι ἔχουσι διάφορον γνώμην τῆς γνώμης τῶν κτηματιῶν, καὶ ὅτι δὲν θεωρῶ τοὺς ἐμπόρους καταλλήλους, διότι δὲν ἐννοῶ ν’ ἀφαιρέσω τὰ δικαιώματα τῶν κτηματιῶν· ἄλλως τε ὑπάρχουσι καὶ ἔντιμοι ἔμποροι, καὶ ὀλιγώτερον ἔντιμοι, καὶ εὐσυνείδητοι καὶ ἀσυνείδητοι, ὑπάρχουσι καὶ οἱ ἀντιλαμβανόμενοι τὸ συμφέρον των ὅπως πρέπει, ὑπάρχουσι καὶ ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δὲν τὸ ἀντιλαμβάνονται ὅπως πρέπει, διότι δὲν τοὺς συμφέρει. Δὲν θέλω ν’ ἀναλύσω κατὰ τὸ στάδιον τοῦτο τὰ τοῦ σταφιδικοῦ ἐμπορίου. Ἐν Ἑλλάδι πρῶτον δὲν ὑπάρχει σταφιδικὸν ἐμπόριον, ὅπως ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ, πλὴν ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων. Καὶ βεβαίως τὸ πραγματικὸν ἐμπόριον πρέπει νὰ ἔχῃ γνώμην ἐν τοιούτῳ ζητήματι, ἀλλὰ τὸ ἐμπόριον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξασκεῖται μετὰ γνώμης καὶ εὐθύνης. Ἐὰν ὅμως ὑπάρχῃ εἶδος ἐμπορίου, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε οὐδεμίαν ἔχει γνώμην ἢ εὐθύνην τῶν πράξεών του, ἀλλὰ γνωρίζει μόνον νὰ κερδίζῃ καὶ ἀπὸ τὰ κέρδη καὶ ἀπὸ τῆς ζημίας ἐκείνων, οἵτινες τῷ ἐμπιστεύονται τὴν ἀποστολὴν τοῦ σταφιδοκάρπου των, τὸ τοιοῦτον ἐμπόριον δὲν εἶναι ἁρμόδιον νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην του, ἀφοῦ οὐδεμίαν θὰ φέρῃ εὐθύνην ἐκ τῆς ζημίας, ἣν θὰ ἐπιφέρῃ ἡ γνώμη του.

§122ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Βότσην ν’ ἀνακαλέσῃ ὅσα εἶπε κατὰ τοῦ σεβαστοῦ συμπολίτου μου κ. Μπασιᾶ.

§123ΒΟΤΣΗΣ. Δὲν εἶπον τίποτε.

§124ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Αὐτὸ μὲ ἀρκεῖ.

§125ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν τὴν Ἰθάκην μὲ 80 χιλιάδας σταφιδοκάρπου. Δὲν γνωρίζω τὴν γνώμην της...

§126ΠΕΤΑΛΑΣ. Παράγει περισσότερον.

§127ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ προσθέτω ἄλλας 80 χιλιάδας, διὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν πατριωτισμόν σας. Ἔχομεν παραγωγὴν Λευκάδος 2,418,000. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως ἡ Λευκάς.

§128ΤΣΑΡΛΑΜΠΑΣ. Ὄχι.

§129ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξηντλήθη, Κύριοι, ὁ κατάλογος τῶν Ἀχαιῶν καὶ τῶν Τρώων (ἱλαρότης).

§130ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἡ Ζάκυνθος;

§131ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παράγει 18,234,000.

§132ΒΟΥΛΤΣΟΣ. 25 ἑκατομμύρια.

§133ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὰ ἐν τῇ ἐπισήμῳ στατιστικῇ σημειούμενα. Ἔχομεν λοιπὸν 166 ἑκατομμύρια παρακρατητικῶν — δηλ. λιτρῶν παρακρατητικῶν—127 ἑκατομμύρια ἀντιπαρακρατητικῶν. Ἀλλὰ πρέπει νὰ προστεθῶσι τὰ τῆς Κεφαλληνίας, κατὰ τὴν γενομένην ἐδῶ διανομήν· πρέπει ν’ αὐξηθῶσι κατὰ τί τὰ παρακρατητικά. Λοιπὸν 166 καὶ 137 περίπου ἑκατομμύρια, δηλ. διαφορὰ 20 ἑκατομμυρίων ἐπὶ 330 περίπου ἑκατομμυρίων εἶναι ἡ ζητοῦσα τὴν παρακράτησιν.

§134ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ προσθέσητε καὶ τὴν ἐπαρχίαν Καλαμῶν, ἥτις παράγει 30 ἑκατομμύρια.

§135ΔΑΓΡΕΣ. Πλέον τῶν 55 ἑκατομμυρίων παράγουσιν ἡ Μεσσήνη καὶ αἱ Καλάμαι.

§136ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν ἐπίσημον στατιστικήν· εἶναι προτιμότερον νὰ δεχθῆτε τὸ ποσὸν αὐτό, παρὰ νὰ μὴ φθάσωμεν εἰς ἀποτελέσματα. Θὰ ἦτο ἀξία μελέτης ἡ στατιστικὴ αὕτη καὶ ὑπὸ ἄλλην τινὰ ἔποψιν. Ἂν παρακολουθήσῃ τις τὴν αὔξησιν τὴν ἐπελθοῦσαν εἰς τὴν παραγωγὴν ἡμῶν κατὰ τὴν τελευταίαν δεκαετίαν, θὰ παρατηρήσῃ περίεργόν τι φαινόμενον· ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι, εἰς τὰς ὁποίας ηὔξησεν ἡ παραγωγὴ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἀποτόμως, ζητοῦσι τὴν παρακράτησιν· ὅλαι αἱ ἐπαρχίαι, εἰς τὰς ὁποίας ἔμεινεν ἡ παραγωγὴ στάσιμος ἢ κατ’ ὀλιγωτέραν ἀναλογίαν ηὔξησεν, εἶναι κατὰ τῆς παρακρατήσεως. Δὲν θέλω νὰ ἐξαγάγω κανὲν συμπέρασμα ἐκ τούτου. Ἁπλῶς παρατηρῶ, ὅτι ἐκεῖ, ὅπου ἀκριβῶς ηὔξησαν αἱ φυτεῖαι, ἐκεῖ δηλ. ὅπου ἡ γῆ εἶναι τοιαύτη, ὥστε παρουσιάζει μεγαλείτερα κέρδη διὰ τὴν καλλιέργειαν κοινοτέρας σταφίδος, ζητοῦσι τὴν παρακράτησιν. Ἐκεῖ ὅπου ἡ αὔξησις τῶν φυτειῶν δὲν παρουσιάζει τὸ αὐτὸ φαινόμενον, εἶναι δὲ μᾶλλον στάσιμος ἡ ἔκπτωσις τῶν σταφιδαμπελώνων, ἐκεῖ παρατηροῦμεν, ὅτι εἶναι κατὰ τῆς παρακρατήσεως. Ὥστε ὑπὸ τὴν ἔποψιν δικαίου, ὑπὸ ἔποψιν ἀριθμῶν, ὑπὸ τὴν βάσιν ὑπὸ τὴν ὁποίαν πάντοτε ἐτέθη τὸ ζήτημα, δὲν δύναται τοιοῦτον μέτρον, ὅπου δήποτε θελήσητε νὰ τὸ χορηγήσητε, νὰ ἐπιβληθῇ, ἂν δὲν ἦναι πόθος καὶ ἀπαίτησις μεγάλης πλειονότητος τῶν ἐπαρχιῶν, αἱ ὁποῖαι παράγουσι σταφίδα. Τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι λελυμένον· δὲν δύνασθε νὰ λάβητε μέτρον ἐπιβλαβὲς εἰς ἑκατομμύριά τινα σταφίδος καὶ πρὸς ὠφέλειαν ἄλλων ἑκατομμυρίων σταφίδος· δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε: «δὲν εἶναι ἁρμόδιοι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὰ ὀλιγώτερα ἑκατομμύρια νὰ γνωρίζωσι τὸ συμφέρον των, ἀλλ’ εἶναι ἁρμόδιοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὰ κατά τι πλειότερα νὰ τὸ κανονίσωσι», διότι οὐδεὶς εἶναι ἁρμοδιώτερος τοῦ ἀμέσως ἐνδιαφερομένου νὰ γνωρίζῃ τὸ συμφέρον του. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν λοιπὸν ταύτην οὐδὲν δικαίωμα ἔχετε νὰ λάβητε μέτρον μὴ γινόμενον ἀποδεκτὸν ὑπὸ τῆς ὁλομελείας τοῦ σταφιδικοῦ κόσμου. Ἀλλ’ ἂς ὑποθέσωμεν, ὅτι κατισχύει ἡ ἀντίθετος γνώμη, καὶ ἀποδεχόμεθα ὅτι οἱ κτηματίαι ἀποτελοῦσι συνεταιρισμόν. Διατί, Κύριοι, οἱ κτηματίαι ἀποτελοῦσι συνεταιρισμὸν τοιοῦτον, ὥστε ἕκαστος εἶναι ἠναγκασμένος νὰ ὑπόκειται εἰς μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει ὁ πρὸς αὐτὸν ἀνταγωνιζόμενος; Ἕκαστος κτηματίας εἶναι ἀνταγωνιστὴς πάντων τῶν ἄλλων· ἑκάστη ἐπαρχία ἀνταγωνίζεται πρὸς ἄλλην ἐπαρχίαν, τμήματα τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας κατὰ τμημάτων τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, ἕκαστος παραγωγὸς πρὸς ἄλλον παραγωγόν· ἕκαστος ζητεῖ νὰ ἀνεύρῃ τὸ συμφέρον του εἰς ἄλλους συνδυασμούς· ὁ μὲν ζητεῖ νὰ εὕρῃ τὸ συμφέρον του εἰς παραγωγὴν μεγάλης ποσότητος καὶ κακῆς ποιότητος, ὁ δὲ ζητεῖ νὰ εὕρῃ τὸ κέρδος αὐτοῦ εἰς παραγωγὴν μικρᾶς ποσότητος, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν δύναται νὰ πωλήσῃ εἰς ὑψηλὴν τιμήν. Ἐπισκοποῦντες δὲ τὴν στατιστικὴν ταύτην τῶν τε ἐπιζητούντων καὶ τῶν ἀποκρουόντων τὴν παρακράτησιν, παρατηροῦμεν δεύτερον φαινόμενον· εἶναι κατὰ τῆς παρακρατήσεως τὰ δύο ἄκρα τῆς παραγωγῆς, οἱ παράγοντες τὴν χειροτέραν ποιότητα καὶ οἱ παράγοντες τὴν καλλιτέραν ποιότητα· εἶναι δὲ ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, οἱ κατέχοντες τὴν μέσην θέσιν. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον· διότι, φαίνεται, καὶ οἱ μὲν καὶ οἱ δὲ, καὶ οἱ ἐπιζητοῦντες τὸ κέρδος ἐν τῇ παραγωγῇ τῆς χειροτέρας ποιότητος καὶ οἱ ἐπιζητοῦντες τὸ κέρδος ἐν τῇ παραγωγῇ τῆς καλλιτέρας ποιότητος εὑρίσκουσιν εἰδικούς τινας ὅρους, εἰδικάς τινας ἀγοράς. Ἡ μέση δὲ παραγωγή, ἡ κυμαινομένη ὀτὲ μὲν πρὸς τὴν χειροτέραν, ὀτὲ δὲ πρὸς τὴν καλλιτέραν, εἶναι ἡ ζητοῦσα μέτρα προστατευτικὰ, καὶ τὰ συμβαίνοντα ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς σταφίδος δίδουσιν εἰς ἡμᾶς τὴν ἐξήγησιν τοῦ πράγματος. Ἡ Μεσσήνη εἶναι σήμερον ἡ κατ’ ἐξοχὴν πελάτις τῆς Ρωσσίας. Ἡ Ρωσικὴ ἀγορὰ δίδει εἰς αὐτὴν τιμάς τινας, 80–100 δραχ. μέχρις 120 ἢ καὶ 150, τὰς ὁποίας θεωροῦσιν ἐπαρκεῖς καὶ διὰ τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας καὶ διὰ τὰς ἄλλας δαπάνας των...

§137ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἑπτὰ λεπτὰ ἡ ὀκᾶ ἔχει τῶν Καλαμῶν ἡ σταφίς.

§138ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τέλος πάντων 7 ἢ δέκα λεπτὰ τοῖς ἀρκοῦν. «Ἡμεῖς, σᾶς λέγουν, εἴμεθα εὐχαριστημένοι μὲ τὰς μικρὰς αὐτὰς τιμάς· φοβούμεθα μάλιστα, μήπως, ἂν τεχνητῶς μᾶς αὐξήσητε τὴν τιμὴν, ἡ μὲν Ῥωσσία δὲν θ’ ἀγοράζῃ, ἡμεῖς δὲ δὲν θὰ τὴν πωλῶμεν εἰς τὰς ἀγορὰς, αἱ ὁποῖαι πληρόνουν μὲν καλὴν τιμὴν, ἀλλὰ δὲν δέχονται τὴν ποιότητα, ἣν παράγομεν». Σᾶς λέγουσι: «μᾶς ἐμποδίζετε νὰ καταναλώσωμεν τὸ προϊόν μας· ἡμεῖς ἔχομεν μίαν κατανάλωσιν εὐθηνὴν, ἡ ὁποία ἐπαρκεῖ καὶ τὰς δαπάνας καὶ τὰ ἔξοδα νὰ μᾶς ἀποδώσῃ, καὶ νὰ μὴ καταστραφῶμεν». Σεῖς μᾶς λέγετε: «ἀφαιροῦντες μέρος, θὰ σᾶς δώσωμεν τιμὰς μεγαλειτέρας». Ἀλλ’ ἂν ἀνυψώσητε τὰς τιμὰς τῆς Ῥωσσικῆς ἀγορᾶς, ἀποκλείεται ἡ ἐκεῖ εἰσαγωγή.

§139ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν εἶναι βεβαιωμένον.

§140ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς σᾶς λέγει «δὲν εἶναι βεβαιωμένον». Ἐγὼ βεβαιῶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤκουσα παρὰ τῶν ὑποστηριζόντων τὴν ἀντίθετον γνώμην, ὅτι ζητοῦν τὴν παρακράτησιν, διότι ἐν Ῥωσσίᾳ ἅμα ὑψωθῶσιν αἱ τιμαὶ πέραν ὁρίου τινός, ἡ Ῥωσσία δὲν θὰ ἀγοράσῃ. Τί τὴν θέλετε, λέγουν, τοιαύτην κατανάλωσιν ἐπιβλαβῆ; Ἀλλ’ ἔρχεται ἡ Μεσσήνη καὶ σᾶς λέγει: «κρατήσατε σεῖς τὴν ἐπωφελῆ κατανάλωσιν, δόσατε εἰς ἐμὲ ταύτην, τὴν ὁποίαν ἔχω»· καὶ σεῖς τῇ λέγετε: «Δὲν σᾶς τὴν ἐπιτρέπομεν αὐτὴν τὴν κατανάλωσιν». Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια, ἔννοια ἡ ὁποία σᾶς ἐνοχλεῖ, διότι ἴσως δὲν βοηθεῖ τὰ ἐπιχειρήματά σας.

§141ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι ἡ Ῥωσσία ἠγόρασε καὶ εἰς ὑψηλοτέρας τιμάς.

§142ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσον τὸ καλλίτερον. Λαμβάνω ὑπὸ σημείωσιν τὴν νέαν αὐτὴν πληροφορίαν σας, ἡ ὁποία θὰ χρησιμεύσῃ περισσότερον ἀπὸ τὴν πληροφορίαν τὴν ἀντίθετον.

§143ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Τότε πρὸς τί νὰ γείνῃ ἡ παρακράτησις; Ἔχει δίκαιον ὁ ῥήτωρ.

§144ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται λοιπὸν, ἂν θὰ πληρώσῃ ὀλιγώτερον παρακράτημα ἡ Μεσσήνη. Ὁ κίνδυνος εἶναι μεγαλείτερος· πρόκειται νὰ χάσῃ τὴν εἰδικὴν αὐτῆς πελάτιδα, τὴν Ῥωσσικὴν ἀγοράν. Δὲν πρόκειται λοιπὸν, βλέπετε, περὶ ἐπιβολῆς φόρου τινὸς ἐπὶ τῶν παραγωγῶν· πρόκειται περὶ διαταράξεως τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἕκαστος παραγωγὸς ἐργάζεται. Πρόκειται περὶ μέτρων διευκολυνόντων τοὺς μὲν, ἀλλ’ ἐμποδιζόντων τοὺς ἄλλους νὰ ἐργασθῶσιν. Ἀλλ’ ἡ ἐλευθερία τῆς ἐργασίας, ἡ ἐλευθερία τοῦ συναγωνισμοῦ, ὅσον καὶ ἂν τὴν εἰρωνεύωνται οἱ μὴ κατανοοῦντες αὐτὴν, εἶναι νόμος φυσικὸς, νόμος ἀμετάκλητος. Εἰς τὴν ἄλλην ἄκραν τῆς κλίμακος ἔχομεν τὴν Αἰγιάλειαν, ἡ ὁποία ἔχει ἰδίαν πελατείαν, ἰδίαν ἀγοράν· κατορθώνει νὰ ἐπιτυγχάνῃ μεγάλας τιμὰς, κατορθώνει ὅμως νὰ τὰς ἐπιτυγχάνῃ διὰ μεγάλης δαπάνης καὶ ἐν τῇ καλλιεργείᾳ καὶ ἐν τῇ παρασκευῇ τῆς σταφίδος· εἶναι δὲ τόσον βέβαιον, ὅτι δὲν παρακολουθεῖ πάντοτε ἡ ἀγορὰ τῶν καλῶν ποιοτήτων τὴν ἀγορὰν τῶν κακῶν ποιοτήτων, ὥστε πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἐτῶν παριστάμεθα μάρτυρες παραδόξου φαινομένου. Πολλάκις ἡ ἀγορὰ τῶν κατωτέρων ποιοτήτων, τῶν Γαλλικῶν ποιοτήτων, ἵνα μεταχειρισθῶ σύντομον ἔκφρασιν, ἔδιδε τιμὴν διὰ τὸ μεσαῖον αὐτὸ πρᾶγμα πολὺ ἀνωτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐπετύγχανον αἱ ἐξαιρετικαὶ ποιότητες ἐν Ἀγγλίᾳ· διότι, ἂν προσεφέροντο ἐν Γαλλίᾳ αἱ ἐξαιρετικαὶ αὗται ποιότητες, ὁ Γάλλος, ὁ ὁποῖος ἐζήτει οἰνόπνευμα καὶ ζάχαριν, ἤ, ὅπως εἶπεν ἄλλος συνάδελφος, οἶνον συμπεπυκνωμένον, ὁ Γάλλος δὲν ἐφρόντιζε περὶ τῶν προσόντων ἐκείνων, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἐχρειάζετο εἰς αὐτὸν ἡ σταφὶς αὕτη, καὶ πολλάκις καὶ δύο καὶ τρία σελλίνια ἦτο κατωτέρα ἡ ἀγορὰ διὰ τὰς ἐκλεκτὰς ποιότητας ἀφ’ ὅ,τι ἐπωλοῦντο αἱ εἰς τὴν οἰνοποιίαν χρησιμεύουσαι σταφίδες· πολλάκις ἔφθανεν εἰς 200, 250 καὶ 280 δραχμὰς αἱ τιμαὶ διὰ τὴν ποιότητα ἐκείνην, καθ’ ὃν χρόνον αἱ ποιότητες αἱ ἐκλεκταὶ δὲν ἀπελάμβανον τὰς τιμὰς αὐτάς. Βλέπετε ὅτι οἱ παραγωγοὶ δὲν εὑρίσκονται ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους κἂν συνεταιρισμοῦ, ἔστω καὶ ἀκουσίου συνεταιρισμοῦ. Ἄλλοι εἶναι οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ζητεῖ ἕκαστος αὐτῶν τὸ κέρδος ἐν ἑκάστῃ περιφερείᾳ· μόνον τὸ ὄνομα εἶναι κοινὸν, σταφὶς, ἀλλὰ παρουσιάζει ποικιλίαν μεγίστην ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν μεταξὺ τοῦ αὐτοῦ προϊόντος, ἀφ’ ὅσας παρουσιάζουσιν ἄλλα προϊόντα. Πολλάκις αἱ ἐκλεκταὶ ποιότητες συναγωνίζονται μὲ τὰς σουλτανίνας καὶ ἄλλα προϊόντα, καὶ δὲν συναγωνίζονται μὲ τὰς χειροτέρας σταφίδας. Ποῦ εὑρίσκετε λοιπὸν τὰ στοιχεῖα, ἵνα ἀποτελέσητε ἐκ τῶν ἀντιθέτων αὐτῶν συμφερόντων τὸν συνεταιρισμόν σας; Ἀλλὰ μόνον ἐν τῇ καταναλώσει ὑπάρχει ἀντίθεσις; Ὑπάρχει καὶ ἐν τῇ παραγωγῇ, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μακαρίζονται ὅτι πωλοῦσιν εἰς 300–700 δραχμὰς, δὲν γνωρίζω ἂν ἦναι οἱ εὐτυχέστεροι καὶ πλουσιώτεροι τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ὄχι τώρα, κατὰ τὴν κρίσιν, ἀλλὰ καὶ πρίν· διότι συζητοῦντες περὶ σταφίδος, δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν ὅπως συζητοῦμεν περὶ σιτηρῶν καὶ ἄλλων προϊόντων εὑρισκομένων εἰς πρωτογενῆ κατάστασιν καλλιεργείας· πρόκειται περὶ προϊόντος, τὸ ὁποῖον ἐπιβαρύνεται μὲ μεγίστην καλλιέργειαν, περὶ προϊόντος, τὸ ὁποῖον δύναται ν’ ἀποῤῥοφήσῃ ἔξοδα καλλιεργείας καὶ παρασκευῆς διπλάσια ἢ τριπλάσια τῆς καθαρᾶς αὐτοῦ προσόδου. Καὶ ἐπιτρέψατέ μοι, ὅπως στηριζόμενος ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν, αἵτινες ἐδόθησαν ἐντεῦθεν εἰς τὴν Βουλήν, παραστήσω τὰς διαφορὰς ταύτας. Ἠκούσατε περὶ τιμῆς 400 δρ. ἐν Αἰγιαλείᾳ συνήθους, ἠκούσατε καὶ περὶ τιμῆς 200 δραχ. ἐν Μεσσήνῃ. Ἀλλ’ ἐν Μεσσήνῃ ἠκούσατε ὅτι παράγεται σταφὶς ἐπὶ ἑνὸς στρέμματος μιάμιση χιλιάς· ἐν Αἰγιαλείᾳ ἡ σταφίς, ἡ ὁποία πληρώνεται εἰς ἀξίαν 400 δραχμῶν, παράγεται ἐπὶ τῶν ξηροτέρων τόπων, ἐπὶ τόπων αὐχμηρῶν, οἱ ὁποῖοι μετὰ μεγάλης δυσκολίας μετεβλήθησαν εἰς σταφιδῶνας, ἐπὶ τῶν ὁποίων μόνον τρίβολοι καὶ ἄκανθαι ἐφύοντο πρίν· κατὰ μέσον δὲ ὅρον χρειάζονται τρία στρέμματα, ἵνα παραχθῇ μία χιλιάς· ἀλλ’ ἤκουσα ὅτι 45 καὶ 50 δραχμαὶ ἀρκοῦσι διὰ τὴν καλλιέργειαν ἑνὸς στρέμματος Μεσσήνης.

§145ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§146ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἁπλῆν καλλιέργειαν ἢ ἐντατικὴν, μετὰ λιπασμάτων;

§147ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἁπλῆν.

§148ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ ὁ πρώτην ποιότητα παράγων Αἰγιεὺς ἢ Κορίνθιος ἔχει ἀνάγκην λιπασμάτων· ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους βεβαίως εἰς ἑκατὸν δραχμὰς δύνασθε νὰ ἀναβιβάσητε τὴν δαπάνην. Ἀλλ’ ἂς ἦναι ὀγδοήκοντα. Ἔχετε δαπάνην διὰ τὴν παραγωγὴν τῆς μιᾶς χιλιάδος τοῦ Αἰγιέως ἐπὶ τριῶν στρεμμάτων 240 δραχμὰς, ἔχετε διὰ τὴν χιλιάδα τοῦ Μεσσηνίου 40 δραχμάς· ὑπολείπονται διὰ μὲν τὴν Μεσσήνην 160 δραχμαὶ κέρδος, διὰ δὲ τὴν Αἰγιαλείαν ἐπίσης 160 δραχμαί. Ὥστε, ἐνῷ ἡ τιμὴ εἶναι τοῦ ἑνὸς 400 δραχ. τοῦ δὲ ἄλλου 200, ὁ μὲν πωλήσας πρὸς 400 δραχ. ἀπήλαυσε καθαρὰν πρόσοδον κατὰ στρέμμα 53 δραχμάς, ὁ δὲ πωλήσας πρὸς 200 δραχμὰς ἀπήλαυσεν 160 δραχμὰς κατὰ στρέμμα! Καὶ ἐνῷ τοιαύτην ποικιλίαν παρουσιάζει τὸ προϊόν, ἐνῷ πρόκειται περὶ τοῦ πολυπλοκωτέρου ἴσως προϊόντος καὶ κατὰ τὴν παραγωγὴν καὶ κατὰ τὴν κατανάλωσιν, ἀκούομεν δεινοὺς οἰκονομολόγους, πεπειραμένους, λέγοντας εἰς ἡμᾶς, ὅτι ἐπὶ τοιούτου προϊόντος δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου εἰς οἱονδήποτε ποσοστόν. Ἀλλὰ φόρος ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου ἠξεύρετε πῶς χαρακτηρίζεται, ἐπιβαλλόμενος ἐπὶ τοιούτων προϊόντων; Οἱ πραγματευόμενοι τοιαῦτα ζητήματα μετὰ κύρους ἴσου τοὐλάχιστον πρὸς τοὺς ἐντεῦθεν τοιαῦτα δογματίζοντας, φόρον ἔγγειον ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, ὁποία ἡ δεκάτη, δὲν θεωροῦσιν ἀνεκτὸν, εἰ μὴ μόνον ἐπὶ προϊόντων ἀπαιτούντων ἐλαχίστην δαπάνην καλλιεργείας ἐν ἀρχεγόνοις χώραις, ὅταν ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἀκαθαρίστου καὶ καθαρᾶς προσόδου ἦναι πολὺ περιωρισμένη. Ἀλλὰ φόρος ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου προϊόντων ἀπαιτούντων μέγιστα κεφάλαια ἐγκαταστάσεως καὶ καλλιεργείας, οὐδέποτε ἠκούσθη. Δὲν δύναταί τις νὰ φαντασθῇ ἐπὶ τοιούτου προϊόντος, τὸ ὁποῖον τόσας παρουσιάζει ποικιλίας ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, φόρον ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου...

§149ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βάσις φορολογίας εἶναι ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος.

§150ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ὑποχρέωσίν τινα, ἡ ὁποία ἐξαναγκάζει ἡμᾶς νὰ ἔχωμεν ὡς βάσιν τῆς ἐγγείου φορολογίας τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον. Ἦτο ἴσως ἄλλοτε ἡ βάσις τῆς ἀκαθαρίστου, ὅταν ἡ Ἑλλὰς εὑρίσκετο εἰς τὸ στάδιον τῆς πρώτης παραγωγῆς.

§151ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ ἐλαίου καὶ εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου τὸ αὐτὸ συμβαίνει.

§152ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἔλαιον εἶναι προϊόν, τὸ ὁποῖον δὲν παρουσιάζει μεγάλην διαφορὰν μεταξὺ καθαρᾶς καὶ ἀκαθαρίστου προσόδου, οἵαν παρουσιάζει ἡ σταφίς. Ἐξήλθομεν τοῦ κύκλου τῆς μελέτης κατὰ πόσον δύναται ν’ ἀδικηθῇ ὡρισμένη τάξις παραγωγῶν· ἂς εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἔρευναν τῆς ἐν γένει χρησιμότητος τοῦ προτεινομένου μέτρου τῆς παρακρατήσεως. Τὸ μέτρον, λέγουσι, δὲν εἶναι θεωρητικόν, δὲν πηγάζει ἐκ δογμάτων, εἶναι ἐμπειρικόν, εἶναι ἡ ἀνάγκη τῶν πραγμάτων, ἥτις ἐπιβάλλει αὐτό. Τὸ φάρμακον εἶναι ἐμπειρικόν. Οὐδὲν γνωρίζω φάρμακον ἐμπειρικόν, τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἦναι καὶ ἐπιστημονικὸν, διότι δὲν δύναμαι νὰ φαντασθῶ φάρμακον, τὸ ὁποῖον θανατώνει τὸν ἀσθενῆ, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιστήμη ἐπιβάλλει. Ὅλα τὰ φάρμακα εἶναι ἐμπειρικὰ, ὅταν ἦναι ἐπιστημονικά· ἐμπειρικὰ εἶναι, ὅταν ἔχωμεν μικρὰν πεῖραν, ὅτι ἐθεράπευσαν ἀσθενείας, ἐμπειρικὰ δὲν εἶναι ὅταν οὐδεμίαν ἔχωμεν ἀπόδειξιν τῆς θεραπείας. Ἡ παρακράτησις εἶναι φάρμακον θεωρητικὸν, — ἡ λέξις μόνον ἐμπειρικὸν παρέσυρε τοὺς ὑποστηρικτὰς αὐτοῦ, — εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δίδουσί τινες ἐμπειρικοὶ ἰατροὶ, καὶ ἔχει ποιάν τινα ὁμοιότητα πρὸς τὰ παρὰ τούτων διδόμενα φάρμακα. Διότι ὁ ἐμπειρικὸς ἰατρός, ὁ ἔχων τὰ μυστηριώδη φάρμακα, τὰ ὁποῖα δὲν θέλει ν’ ἀναλύσῃ θεωρητικῶς, δὲν θέλει νὰ ὁμολογήσῃ τὰς περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας λειτουργοῦσι, παρουσιάζεται καὶ λέγει: «Ἔχω ἰατρικὸν θαυματουργὸν, ἔχω τὸ φάρμακον τῆς νόσου σας· θέλετε νὰ τὸ λάβητε; ἰδοὺ αὐτό· μὴ μ’ ἐρωτᾶτε πλειότερον, δὲν θ’ ἀπαντήσω τίποτε». Δίδει τὸ φάρμακον· ἂν ζήσῃ ἢ δὲν ζήσῃ ὁ ἀσθενὴς, ἀδιάφορον. Ὅταν ὁ ἀσθενὴς τὸ ἔλαβε καὶ ἐπῆλθε τὸ ἀποτέλεσμα, ὁ ἰατρὸς εὑρίσκεται πολὺ μακράν. Πολὺ φοβοῦμαι, ὅτι ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν εἶναι ἐμπειρικὸν καὶ τὸ φάρμακον, τὸ προτεινόμενον· οὐδεὶς κατώρθωσε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι τὸ φάρμακον τοῦτο θὰ φέρῃ τὴν θεραπείαν, ἢ ὅτι τὴν ἐπέφερεν εἰς ἄλλας περιστάσεις. Εἶπον ἄλλοτε ἐντεῦθεν, ὅτι, ὁσάκις ἐφηρμόσθη τὸ φάρμακον τῆς παρακρατήσεως ἐπὶ ἄλλων προϊόντων, ἐπέφερε καταστροφάς. Τὸ φάρμακον ἐφηρμόσθη εἰς τὴν παρακράτησιν τοῦ ἀργύρου. Ἡ ἀξία τοῦ ἀργύρου εἶχεν ἐξευτελισθῆ εἰς πάντα τὰ Κράτη, εἶχε καταπέσει εἰς τὸ ἥμισυ τῆς ἀξίας του, ὁ ἐξευτελισμὸς δὲ οὗτος ἐπέφερε διατάραξιν εἰς τὰς συναλλαγὰς ὅλων τῶν χωρῶν. Οἱ Ἀμερικανοὶ εἶχον διαιρεθῆ εἰς ὀπαδοὺς τοῦ ἀργύρου καὶ ὀπαδοὺς τοῦ χρυσοῦ, καὶ ἐκεῖ ἐσκέφθησαν νὰ ἐγκαθιδρύσωσι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ ἐγκαθιδρύσωμεν ἐδῶ, ἀφοῦ τὴν ἐξουσίαν κατέλαβον οἱ παρακρατητικοὶ μὲ τὸ δικαίωμα τοῦ νικητοῦ καὶ εἰς βάρος τῶν ἡττηθέντων, διότι ἐκεῖ ἡ ἰσχύουσα δικαιοσύνη εἶναι ἡ δικαιοσύνη τῶν ἀριθμῶν· οἱ πλειότεροι ἐπιβάλλουσι τὸν νόμον, δίκαιον ἢ ἄδικον, εἰς τοὺς ὀλιγωτέρους. Τὸ σύστημα εἶναι Ἀμερικανικόν, καὶ εἰσερχόμεθα πλησίστιοι εἰς τὸν ἀμερικανισμόν, μὲ τὰς προτάσεις τῶν Ἑλλήνων παρακρατητικῶν. Ἡ θεωρία ἦτο καὶ ἐκεῖ ἡ αὐτή. «Ἔχομεν, ἔλεγον, πλειότερον ἄργυρον ἀφ’ ὅ,τι ζητεῖ ἡ κατανάλωσις. Λοιπὸν ἂς ἀφαιρέσωμεν τὸ ὑπερβάλλον, καὶ τότε τὸ ὑπόλοιπον θὰ λάβῃ τὴν ἀξίαν, ἣν εἶχε καὶ πρότερον.» Εἶναι πλήρης, ὡς βλέπετε, ἡ θεωρία τῆς παρακρατήσεως. Ὁ ἄργυρος εἶναι μέταλλον, οὗτινος ἡ Ἀμερικὴ παράγει, νομίζω, τὰ 38 ἑκατοστὰ τῆς παγκοσμίου παραγωγῆς. Οἱ Ἀμερικανοὶ ἠδύναντο, ὡς ἐνόμιζον, παρακρατοῦντες τὸ ὑπερβάλλον ποσόν, νὰ δώσωσι τὴν ἀξίαν εἰς τὸ ὑπόλοιπον, τὸ εἰς χεῖράς των, ὥστε νὰ μένωσι πλούσιοι, ὡς ἦσαν καὶ κατὰ τὸ παρελθόν. Καὶ δὲν ἦτο μόνον Ἀμερικανικὸς κόσμος ὁ ἐνδιαφερόμενος εἰς τὴν διὰ τεχνητῶν μέσων ἐπάνοδον τοῦ ἀργύρου εἰς τὴν ἀρχικὴν αὐτοῦ ἀξίαν· ἐνδιεφέροντο ὅλα τὰ Κράτη, ὧν τὸ νομισματικὸν σύστημα στηρίζεται ἐπὶ τοῦ διμεταλλισμοῦ, καὶ ἰδίως τὰ Κράτη τῆς Λατινικῆς ἑνώσεως, ὧν τὸ νόμισμα εἶχε περιέλθει κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὴν θέσιν χαρτονομίσματος, ὡς ἐκ τῆς κατὰ τὸ ἥμισυ ἐκπτώσεως τῆς ἀξίας τοῦ ἀργύρου. Οἱ Ἀμερικανοὶ ἐνομοθέτησαν τὴν παρακράτησιν τοῦ ἀργύρου, καὶ ἑκατομμύρια ἐσωρεύοντο ἐν τοῖς ταμείοις τοῦ Δημοσίου, διότι καὶ ἐκεῖ εἶχον ὑπολογίσει μετὰ τῆς αὐτῆς μαθηματικῆς ἀκριβείας, μετὰ τῆς ὁποίας καὶ οἱ ἡμέτεροι παρακρατητικοὶ εἶχον ὑπολογίσει τὴν κατανάλωσιν καὶ παραγωγήν, τί ποσὸν ἔπρεπε νὰ ἀφαιρέσωσιν, ἵνα ἐπαναφέρωσι τὸν ἄργυρον εἰς τὰς προηγουμένας τιμάς. Ἀλλὰ καθ’ ἣν ἡμέραν εἰσήγοντο τὰ πρῶτα ἑκατομμύρια τῆς παρακρατήσεως εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα, ὁ ἄργυρος ἐξέπιπτεν εἰς ὅλας τὰς ἀγοράς...

§153ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν λέγετε ἀκριβείας.

§154ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἔχω τὴν εὐθύνην τῶν λεγομένων. Ἀλλὰ μὴ μὲ διακόπτετε, διότι καὶ σεῖς δὲν μοὶ ἐδώσατε τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς διακόψω, καὶ ἐθεωρήσατε τοῦτο προπέτειαν. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπω τὴν συμπεριφορὰν αὐτήν, τὴν ἀνάρμοστον. Ἄλλως δὲν ἔχετε, παρὰ νὰ λάβητε τὸ πρῶτον ἐγχειρίδιον ἐκ τῶν πραγματευομένων περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ θὰ διδαχθῆτε ὅ,τι καλῇ τῇ πίστει ἀγνοεῖτε. Ἂν θέλητε, θὰ σᾶς στείλω ν’ ἀναγνώσητε.

§155ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐὰν ἐλέγετε ἀκριβείας, θὰ ἐδέχεσθε τὴν ἀντίῤῥησιν.

§156ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι λέγω εἶναι ἀκριβές.

§157ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀφήσατε τὰ περὶ ἀργύρου, διότι σᾶς βεβαιῶ, δὲν σᾶς ὠφελοῦν.

§158ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ σεῖς ν’ ἀφήσητε τὰς διακοπὰς περὶ ἀργύρου. Εἰσήρχοντο λοιπὸν τὰ ἑκατομμύρια τοῦ ἀργύρου, καὶ ἐναπετίθεντο εἰς τὰ κιβώτια τοῦ Ἀμερικανικοῦ ταμείου, καὶ ἐφ’ ὅσον εἰσήρχοντο, ἐπὶ τοσοῦτον ἡ ἀξία τοῦ ἀργύρου κατέπιπτε. Καὶ τοσοῦτον εἶναι βέβαιον τοῦτο, ὥστε ἠναγκάσθησαν νὰ ζητήσωσι τὴν ἀκύρωσιν τοῦ νόμου, ἀφοῦ ἐπέφερε φοβερὰς ζημίας. Εἶναι τοῦτο παράδειγμα παρακρατήσεως, στηριζόμενον ἐπὶ τῆς θεωρίας, ἡ ὁποία δὲν ἐπέτυχε παντάπασι. Ἀλλ’ ἐνῷ τοιαῦτα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῶν διὰ νόμου ἐπιβαλλομένων παρακρατήσεων, γνωρίζετε ὁποῖα ἀποτελέσματα ἔφερον αἱ διὰ συνδικάτων παρακρατήσεις;—διότι παρακρατήσεις εἶναι καὶ αὗται. Οὐδαμοῦ δύνασθε νὰ εὕρητε ἕν σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη ἐπιτυχῶς τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ὀνομάζετε ἐμπειρικόν. Ἐνῷ δὲ πρόκειται περὶ μέτρου θεωρητικοῦ, δογματικοῦ, μυκτηρίζουσιν ἡμᾶς καὶ λέγουν, ὅτι ἕνεκα θεωριῶν θέλομεν νὰ ἀφήσωμεν τὴν Πελοπόννησον νὰ ἀποθάνῃ. Ἀλλὰ μήπως ἀπέδειξαν, ὅτι θὰ ζήσῃ διὰ τοῦ φαρμάκου των; Τὸ φάρμακον τὸ ἐμπειρικὸν δὲν εἶναι χρήσιμον διὰ τὸν ἀσθενῆ, δὲν εἶναι χρήσιμον διὰ τὴν σταφίδα, εἶναι χρήσιμον δι’ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κραυγάζουσιν, ὅτι πρέπει νὰ πράξωμεν κἄτι τι ἐνταῦθα, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐξέλθωμεν χωρὶς νὰ πράξωμέν τι. Ὑπὸ ταύτην τὴν ἔποψιν ἴσως τὸ φάρμακον εἶναι σωτήριον δι’ ὑμᾶς, ἀλλ’ εἰς τοὺς πάσχοντας εἶναι δηλητήριον, εἶναι χασίς.

§159ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ βλέπωσι τοὐλάχιστον ὡραῖα ὄνειρα.

§160ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἂς ἐρευνήσωμεν εἰλικρινῶς τὸ ζήτημα, ἂς ἐρευνήσωμεν τὰς ἰδέας ἐκείνων, οἵτινες προτείνουσι τὸ μέτρον, λέγοντες ὅτι ἐκ τῶν συζητήσεων ἐβεβαιώθη, ἐπιστώθη, ὅτι ὑπάρχει κρίσις. Δὲν νομίζω ὅτι ἐχρειάζετο τόση συζήτησις, διὰ νὰ πιστωθῇ τοῦτο. Αἱ κρίσεις, ὅταν ἐπέρχωνται, εἰδοποιοῦσιν ἐκείνους, κατὰ τῶν ὁποίων ἐπέρχονται, καὶ καταφαίνεται ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐπέρχονται, καὶ λειτουργοῦσιν, ὡς ἐξέθηκαν τοῦτον μετὰ πάσης ἀκριβείας ἄλλοι συνάδελφοι. Δὲν ὠφελεῖ λοιπὸν νὰ ἀναγράψωμεν ὡς ἀνακάλυψιν, ὅτι ὑπάρχει κρίσις, ἀλλὰ νὰ εὕρωμεν ἐὰν ὑπάρχῃ τὸ φάρμακον κατὰ τοιαύτης κρίσεως. Ἠσχολήθημεν νὰ εὕρωμεν φάρμακον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐπαρουσιάσθη τὸ ζήτημα ἐν τῇ Βουλῇ, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ προσδώσωμεν εἰς τὰ προϊόντα ἄλλην ἀξίαν, παρὰ ἐκείνην τὴν ὁποίαν ἔχουσιν ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων· ἀνεζητήσαμεν νὰ εὕρωμεν φάρμακον πρὸς αὔξησιν τῆς τιμῆς οἱουδήποτε γεωργικοῦ προϊόντος, ὅταν κατὰ πλεονασμὸν παράγηται, ἀλλὰ φάρμακον τοιοῦτον δὲν ὑπάρχει· ἡ ἀνακάλυψις, ἐὰν εὑρίσκετο τοιοῦτον φάρμακον, θὰ ἦτο μεγάλης σπουδαιότητος, καὶ ἠδύνατο νὰ εὐεργετήσῃ μὲν ἡμᾶς ἐν στενῷ κύκλῳ, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὴν ἀνθρωπότητα ἐν εὐρυτάτῳ. Ἂν δι’ οἱουδήποτε νομοθετικοῦ μέτρου κατορθώσωμεν ν’ αὐξάνωμεν τὴν ἀξίαν τῶν προϊόντων, ἐλύσαμεν ζήτημα παγκοσμίου ἐνδιαφέροντος. Τοιαύτη ἐφεύρεσις θὰ ἦτο ἡ ἀνακάλυψις τῆς φιλοσοφικῆς λίθου, ἐφεύρεσις δυναμένη ν’ ἀνακουφίσῃ τὰ δεινὰ τῆς ἀνθρωπότητος, ἥτις αὐτὴν τὴν στιγμὴν πάσχει γενικὴν κρίσιν τῶν γεωργικῶν προϊόντων. Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν, ἂν τὸ φάρμακον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐμπειρικόν, δύναται νὰ λειτουργήσῃ. Διατὶ πάσχομεν; Δὲν ἔχομεν κατανάλωσιν ἀρκοῦσαν, ἔχομεν ἑπομένως ἀνάγκην μεγαλειτέρας καταναλώσεως, ἵνα σωθῶμεν. Λοιπὸν τί προτείνομεν; Νὰ αὐξήσωμεν τὴν κατανάλωσιν; Ὄχι νὰ τὴν περιορίσωμεν! Καὶ νομίζω, ὅτι ἀκούω ὑμᾶς τοιαῦτα προτείνοντας, ὅτι ἀκούω ἀσθενῆ λέγοντα «ἀποθνήσκω ἐξ ἀποπνιγμοῦ, ἔχω ἀνάγκην ἀέρος· κλείσατε τὰ παράθυρα...» Δὲν βλέπω ἐπιχείρημα ἄλλο. Καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀναιρέσω πράγματα μὴ δεόμενα ἴσως ἀναιρέσεως. Θὰ παρακρατήσωμεν, λέγουν, 80 ἑκατομμύρια, ἵνα τὰ καταναλώσωμεν εἰς ἄλλας ἀγορὰς, πλὴν τῶν λειτουργουσῶν σήμερον. Ἀλλ’ ἔχετε τοιαύτας ἀγοράς; Τότε διατὶ δὲν τὰς χρησιμοποιεῖτε ἤδη, ἄνευ τῆς παρακρατήσεως, διὰ τοῦ ἐμπορίου; Ποῦ εὑρίσκονται αὐταὶ αἱ μυστηριώδεις ἀγοραί, εἰς τὰς ὁποίας θὰ στείλητε τὸ παρακρατηθὲν ποσόν; Ἢ θὰ τὸ δώσητε πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀγοράζουν τὴν σταφίδα καὶ τώρα, καὶ τότε δὲν ὑπάρχει ἀφαίρεσις τοῦ πλεονάσματος, ἢ θὰ τὸ δώσητε εἰς νέας ἀγοράς. Ἀλλὰ διατὶ, ἂν ὑπάρχουν νέαι ἀγοραὶ, δὲν ζητοῦν σήμερον σταφίδα, ὁπότε προσφέρεται αὕτη εἰς ἐξηυτελισμένας τιμάς; Ἢ νομίζετε ὅτι θὰ προτιμήσωσι νὰ ἀγοράσωσι τὸ κατεστραμμένον παρακράτημα καὶ οὐχὶ τὴν αὐτούσιον σταφίδα; Εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ἀγορὰν δὲν ἐλπίζετε νὰ τὸ καταναλώσητε· οὐ μόνον δὲν ἐλπίζετε, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ τὸ προσφέρητε, διότι δὲν ἐλάβατε ἴσως ὑπ’ ὄψιν τὰ ἀποτελέσματα τοιαύτης προσφορᾶς. Εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ἀγορὰν προσφερόμενον τὸ παρακράτημα τῶν 80 ἑκατομμυρίων, θὰ ἐπέφερε ζημίας καὶ καταστροφὰς ἐπὶ ἄλλων κλάδων τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἐπὶ τῆς οἰνοπαραγωγῆς, ἥτις διέρχεται ἐπίσης κρίσιν ὀξεῖαν. Τοιοῦτόν τι πράττοντες, θὰ ἐλέγομεν: ἐπειδὴ μία ποσότης σταφίδος δὲν ἔχει ἀγορὰν, ἂς ἐκδιώξωμεν ἄλλα προϊόντα, ἵνα δώσωμεν τὴν ἀγορὰν εἰς τὸ περισσεῦον προϊόν. Ὥστε ἔχετε ἀποκεκλεισμένην τὴν ἐσωτερικὴν ἀγορὰν, διότι δὲν ἔχετε δικαίωμα, διὰ νὰ προστατεύσητε ἓν προϊόν, νὰ βλάψητε ἕτερον, τὸ ὁποῖον ἐξ ἴσου πάσχει. Τί θὰ κάμητε τὸ πλεόνασμα τοῦτο; Εἶναι ἓν βάρος, τὸ ὁποῖον δὲν τὸ λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν, εἶναι ὀγδοήκοντα ἑκατομμύρια σταφίδος, ἡ ὁποία ἵσταται ἐνώπιόν μας· δὲν τὸ λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψιν, ἀλλ’ ἵσταται ἐνώπιόν μας, ἔχει ἀνάγκην ἀποθηκῶν, ἀποθηκαρίων, ἐξόδων συντηρήσεως, πρὸ παντὸς πρέπει νὰ τὸ ἐξελέγξητε· διότι, ἂν δὲν λάβητε μέτρα αὐστηρότατα, ἵνα τὸ ἐξελέγχητε, ἐννοεῖτε τί παρέχετε εἴς τινας τῶν ζητούντων τοιαύτην λύσιν, ἂν ὄχι εἰς πάντας. Ἔχετε ἀνάγκην ἐξόδων, διὰ νὰ ζυγίζητε κατὰ πᾶσαν ἔνστασιν τὸ ποσὸν αὐτὸ τῆς σταφίδος. Εἰς τί ποσὸν θὰ φθάσῃ ἡ δαπάνη τῆς διαχειρίσεως ὑπὸ τοιούτους ὅρους; Πιθανὸν εἰς 800,000 δρ. Εἶχεν ὑπολογίσει, νομίζω, ἡ Κυβέρνησις Τρικούπη εἰς 1,000,000 τὴν διαχείρισιν τοῦ παρακρατουμένου, ἀλλὰ δεχθῆτε 800,000. Καὶ δὲν θὰ ὑποστῇ αὐτὴν μόνην τὴν ζημίαν τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ καὶ τὴν ζημίαν τὴν ἐκ τοῦ φόρου ἐξ 1,500,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ 2,500,000. Δὲν γνωρίζω πῶς ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ υἱοθετήσῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐλαττοῖ ἐπὶ τοσοῦτον τὰς προσόδους τοῦ Κράτους, ἐνῷ ἀπέκρουσε τὸ περὶ φορολογίας εἰς εἶδος δι’ ἐλάττωσιν ἴσου σχεδὸν ποσοῦ. Ἀλλ’ ἔστω, ἂς δαπανήσῃ τὸ Κράτος καὶ δύο ἥμισυ ἑκατομμύρια καὶ τρία καὶ πέντε· ἐγὼ θὰ ἔλεγον καὶ δέκα ἂς ἐδαπάνα, ἐὰν ἠδύνατο νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀξιώσεις τῶν παρακρατητικῶν, διότι θὰ ἔπραττε πρᾶξιν ἐπικερδεστάτην, ἐὰν ἐπανέφερε τὰς τιμὰς εἰς τὴν προτέραν αὐτῶν κατάστασιν. Ἀλλὰ δὲν θὰ ηὔξανεν οὕτω τὸν πλοῦτον τὸν ἐκ τῆς σταφίδος, τοὐναντίον θὰ ἠλάττου τὸν πλοῦτον, διότι θὰ περιώριζε τὴν ἐπέκτασιν τῆς καταναλώσεως εἰς τὸ μέλλον. Θὰ ἐνόουν μέχρι σημείου τινὸς τὰς ἀξιώσεις τῶν παρακρατητικῶν, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ποσοῦ τινος, τὸ ὁποῖον τυχαίως ἔπεσεν εἰς τὴν κατανάλωσιν καὶ τὸ ὁποῖον ἐὰν παρεκρατοῦμεν ἐφ’ ἅπαξ, θὰ ἐπανήρχετο εὐθὺς ἡ πρὶν ἀναλογία μεταξὺ προσφορᾶς καὶ ζητήσεως. Ἀλλ’ εὑρισκόμεθα πρὸ τυχαίου γεγονότος, μὴ μέλλοντος νὰ ἐπαναληφθῇ; Ἂν ἔχητε φέτος 80 ἑκατομμύρια πλέον τῶν ὑπὸ τῆς καταναλώσεως ζητουμένων, θὰ ἔχητε πάλιν τὰ αὐτὰ ἑκατομμύρια τὸν ἐρχόμενον Αὔγουστον, καὶ πάλιν τὸν ἑπόμενον ἄλλα 80 ἑκατομμύρια, ἐκτὸς ἂν εὐρυνθῇ ἡ κατανάλωσις. Ἀλλὰ διὰ τῆς παρακρατήσεως καὶ τῆς τεχνητῆς τιμῆς, ἣν ἐλπίζουν οἱ παρακρατητικοὶ, οὐδεὶς δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ ὅτι θὰ εὐρυνθῇ ἡ κατανάλωσις, τοὐναντίον εἶναι πιθανώτατον, ὅτι ἡ Ρωσσικὴ ἀγορὰ θὰ κλείσῃ τὸ ἔδαφος, τὸ ὁποῖον ἐκερδήσαμεν ἐν τῇ Ρωσσικῇ ἀγορᾷ διὰ τῆς εὐθηνίας τῆς σταφίδος, διότι ἡ ἰδική μας σταφὶς ἐξετόπισε διὰ τῆς εὐθηνίας αὐτῆς ἄλλας σταφίδας, θὰ τὸ χάσωμεν. Θὰ ἔχωμεν λοιπὸν ἐν Ρωσσίᾳ περιστολὴν τῆς καταναλώσεως, τὴν ὁποίαν ἔχομεν σήμερον, καὶ μετὰ τὸ ἔτος τοῦτο θὰ ἔχωμεν καὶ μετὰ τὴν παρακράτησιν τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας ἔχομεν σήμερον, μεγαλειτέρας. Ὥστε τὸ προτεινόμενον μέτρον ὁμοιάζει ὄντως τὸ χασίς· θὰ τὸ λάβωμεν, ἵνα νομίσωμεν πρὸς στιγμὴν ὅτι ἐσώθημεν, καὶ θὰ ἐπανέλθῃ ἡ κρίσις, νὰ μᾶς εὕρῃ μὲ τὰ 80 ἑκατομμύρια τοῦ πλεονάσματος καὶ μὲ ὅσα ἑκατομμύρια δὲν θὰ ζητῇ πλέον ἡ Ρωσσία, καὶ τότε θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀπότομον ξεῤῥίζωμα τῶν σταφιδαμπέλων. Ἀλλὰ πρὸ τριῶν ἐτῶν συζητοῦμεν, νομίζω, ἐνταῦθα, ἔκτοτε ἀκούομεν τὰ αὐτά: «θὰ ἔχωμεν περίσσευμα 150 ἑκατομμυρίων, 200 ἑκατομμυρίων»· καὶ ὅσοι θέλετε νὰ μορφώσητε ἀρτίαν γνώμην, ἀναγνώσατε τῶν παρακρατητικῶν τὰς πληροφορίας· 100 ἑκατομμύρια, σᾶς ἔλεγον, εἴχομεν περίσσευμα πέρυσιν, 150 ἑκατομμύρια ἐφέτος, θὰ μᾶς περισσεύσουν εἰς τρία ἔτη 300 ἑκατομμύρια. Λαμβάνων δὲ τὰς πληροφορίας τῶν ἰδίων, βλέπω ὅτι σᾶς λέγουν ὅτι ἔχομεν αὐτὴν τὴν στιγμὴν 100 ἑκατομμυρίων ἀπόθεμα...

§161ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὀλιγώτερον.

§162ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἐν γένει ἀπόθεμα ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ ἐξωτερικῷ... Ἀλλ’ ἂς ἴδωμεν, εἶναι τόσον μέγα τὸ ποσὸν τοῦτο, ὥστε νὰ θεωρήσωμεν ἀπέλπιδα τὴν θέσιν τῶν σταφίδων; Ποῖον κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν ἦτο τὸ ἀπόθεμα κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη καὶ κατὰ τὰ καλὰ ἔτη τῆς σταφίδος; Τὸ ἀπόθεμα τοῦτο τῶν 100.000,000 ἰσοδυναμεῖ μὲ 45,000 περίπου τόννους· θὰ ἔχωμεν λοιπὸν 45,000 τόννους. Ποῖον ἀπόθεμα εἴχομεν κατὰ τὰ 1892; εἴχομεν 34,000 τόννους. Ἡ διαφορὰ εἶναι τόσον καταπληκτικὴ, ὥστε νὰ νομίζωμεν ὅτι εἶναι ἀδύνατον ν’ ἀποῤῥοφηθῇ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῆς σταφίδος; Κατὰ τὸ 1890 εἴχομεν 30,000 τόννους ἀπόθεμα, καὶ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη διάφορα ποσὰ, σπουδαῖα ἐπίσης, ὡς ἀπόθεμα. Ἐν τούτοις ὄχι μόνον δὲν ἐπεδεινώθη ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὸ κλείσιμον τῆς Γαλλικῆς ἀγορᾶς καὶ τὰ προστατευτικὰ μέτρα ἐν Ἀμερικῇ καὶ τὴν μεγάλην παραγωγὴν, βλέπομεν τὴν κατανάλωσιν εὐρυνομένην, καὶ τὰ ἀποθέματα οὐχὶ μεγαλείτερα τῶν προηγουμένων ἐτῶν. Περιληπτικώτερον ἐχαρακτήρισε τὸ ζήτημα ὁ δήμαρχος Πατρῶν ἐξ 750 ἑκατομμυρίων διετοῦς παραγωγῆς μᾶς μένουν 40,000 τόννοι ἀπόθεμα...

§163ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ὁ δήμαρχος Πατρῶν ὁμιλεῖ μὲ στατιστικὴν ἢ ὡς δήμαρχος;

§164ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ στατιστικὴ ὡμίλησε καὶ ὁμιλεῖ κατὰ τρόπον καταδικάζοντα τὰς θεωρίας σας. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῆς στατιστικῆς σᾶς ἀπαντᾷ καὶ ὁ κ. Κοντογούρης ἐν συνεντεύξει, ἣν ἔχω ἐδῶ καὶ δύνασθε ν’ ἀναγνώσητε. Ἀλλ’ ὄχι μόνον ὡς πρὸς τ’ ἀποθέματα, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὰς τιμὰς, ἡ κατάστασις δὲν ἐπεδεινώθη. Ἐν ἀρχῇ τῆς κρίσεως εἴχομεν τιμὰς 30 καὶ 40 δραχμὰς κατὰ χιλιόλιτρον, ἔχομεν δὲ ἤδη 90 καὶ 100· θὰ εἴχομεν δὲ καὶ μεγαλειτέρας κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, ἂν ἡ κερδοσκοπία δὲν ἀνέκοπτεν ἐπί τινα χρόνον τὴν ἐν Ρωσσίᾳ κατανάλωσιν. Ἀλλ’ ἐὰν ἔστω παραδεχθῶμεν ὡς μέλλουσαν νὰ χρησιμεύσῃ τὴν παρακράτησιν εἰς μίαν μερίδα παραγωγῶν, ἀνίκανον ν’ ἀνθέξῃ εἰς τὸν συναγωνισμὸν, διατὶ θὰ ἐπιβάλητε ταύτην καὶ εἰς τοὺς ἀποκρούοντας τὸ μέτρον; Ἂν ἔχητε ἀνάγκην ν’ ἀφαιρέσητε 80 ἑκατομμύρια ἀπὸ τὴν κατανάλωσιν, ἢ πρέπει νὰ τ’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τοὺς ζητοῦντας τὴν ἀφαίρεσιν, ἢ ἂν, ὡς ὑπεστηρίχθη ἐντεῦθεν, θεωρῆται δημοσίας ἀνάγκης τὸ μέτρον, τότε πρέπει τὸ Κράτος ν’ ἀφαιρέσῃ δι’ οἱασδήποτε θυσίας τὸ περίσσευμα αὐτὸ, ἀλλὰ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δωρῇ εἰς τοὺς μὲν ὅ,τι οἱ ἄλλοι θεωροῦν δήμευσιν, διότι ἀκούετε τοὺς ἄλλους νὰ σᾶς λέγουν: «ἡμεῖς δὲν θέλομεν τὴν παρακράτησιν· καταστρεφόμεθα». Λοιπὸν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ζημία πρέπει νὰ ἐπιβαρύνῃ ὅλον τὸ Κράτος, καὶ ἕκαστος ἐξ ἡμῶν, ὡς πολίτης Ἕλλην, νὰ συμμερισθῇ τοῦ βάρους, νὰ ἐπιβαρύνητε πάντας ἐξ ἴσου· δὲν ἔχετε ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ αὐξήσητε τὸ βάρος τινῶν διὰ νὰ ἐλαφρώσητε ἄλλους. Πρέπει οἱ ψηφίζοντες τὴν παρακράτησιν, καὶ μάλιστα οἱ μὴ ἐκ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν κύριοι συνάδελφοι, νὰ ἔχητε τὸ θάῤῥος νὰ εἴπητε εἰς τοὺς ἐκλογεῖς σας: Ἔπρεπε νὰ εὐεργετήσωμεν τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς, οἱ ὁποῖοι ὠφέλησαν πάντοτε τὴν πατρίδα, καὶ τὴν ἐπλούτισαν, δι’ αὐτὸ σᾶς ἐπεβάλομεν φόρους ὀκτὼ ἢ δέκα ἑκατομμυρίων θὰ τὰ πληρώσητε ὅλοι οἱ Ἕλληνες». Καὶ ὅταν ψηφίσητε τοιοῦτον μέτρον, ἐπανέλθετε τὸν Ὀκτώβριον νὰ μᾶς πληροφορήσητε, ἂν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀποδέχηται τὴν μέθοδον ταύτην τῆς εὐεργεσίας, ἀλλὰ νὰ τὴν κάμητε ἐξ ἰδίων σας πάντες, ὄχι εἰς βάρος ὀλίγων τινῶν.

§165ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Νὰ πληρώσουν ὅλοι διὰ τοὺς σταφιδοκτήμονας;

§166ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν αὐτὸ, δὲν λέγομεν, ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἦναι ἀσφαλιστικὴ ἑταιρία, καὶ νὰ ἔρχηται ἀρωγὸν εἰς ἐπιχειρήσεις ναυαγούσας, τοὐναντίον τὸ Κράτος συμφέρον ἔχει νὰ μὴ ἐνισχύῃ τὰς ἐπιχειρήσεις, αἱ ὁποῖαι φέρουσιν ἐν ἑαυταῖς τὰ σπέρματα τῆς ἀποτυχίας, διότι, ἂν ἕκαστος γνωρίζῃ, ὅτι ἔχει προστατευτικὴν ἑταιρίαν, τὸ Κράτος, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ καταφεύγῃ ἐν ἀποτυχίᾳ, πολὺ εὐκόλως θὰ ἐπεδίδετο εἰς τοιαύτας ἐπιχειρήσεις, ἡ δὲ κοινωνία θὰ ἐμαστίζετο ἀπὸ τὰ βάρη τῶν ἀποτυγχανουσῶν ἐπιχειρήσεων· τὸ Κράτος ὀφείλει τοὐναντίον νὰ ἀναγκάσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπέτυχον, νὰ τροποποιήσωσι τὰ μέσα τῆς παραγωγῆς, καὶ νὰ μεταχειρίζωνται ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μετεχειρίσθησαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπέτυχαν. Καὶ σήμερον ποῦ εὑρισκόμεθα; εὑρισκόμεθα ἐνώπιον ποιότητός τινος σταφίδος, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ εὕρῃ ἀγορὰς καταναλώσεως, καὶ λέγει εἰς τὴν Βουλήν: «παρασκεύασέ μου ἀγορὰν», λέγει εἰς τὸ Κράτος «παρασκεύασέ μου ἀγορὰν», λέγει: «σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχετε ἀγορὰν, παρασκευάσατέ μου ἀγορὰν»· καὶ ἐμμένουν εἰς αὐτὴν τὴν ἰδέαν, ἀφοῦ κατώρθωσαν νὰ μᾶς ἀναγκάσουν νὰ συζητῶμεν τοιαύτας προτάσεις. Γνωρίζετε ποίαν ἔννοιαν ἔχουν αἱ τοιαῦται προτάσεις; νὰ ὑποχρεώσητε τὸν ἔχοντα καλὴν σταφίδα νὰ μὴ δύναται νὰ ἐκποιήσῃ τὴν σταφίδα του, ἂν δὲν ἀγοράσῃ ποσόν τι σταφίδος κατωτέρας ποιότητος! Μόνον κατὰ τὸν μεσαιῶνα ἀπαντᾷ τις ἀνάλογα παραδείγματα· τότε, ἐκτὸς τοῦ ὅτι ὁ πυργοδεσπότης ἐλάμβανε τὸ εἰσόδημα τοῦ ὑποτελοῦς, δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὸν ὑποτελῆ νὰ πωλήσῃ τὸ ἰδικόν του προϊόν, ἐὰν δὲν ἐπώλει πρῶτον τὸ προϊόν αὑτοῦ ὁ πυργοδεσπότης. Εἰς τοιαύτην θέσιν πυργοδεσπότου καὶ δουλοπαροίκου θέλετε νὰ φέρητε πρὸς ἀλλήλας τὰς σταφιδοπαραγωγοὺς ἐπαρχίας; Καὶ ἔπειτα ἀπορεῖτε διατὶ λαμβάνουσι τὰ ὅπλα! Εἶναι τὸ μόνον μέσον, δι’ οὗ ἀπηλλάγη ἡ ἀνθρωπότης τοιούτων ὑποχρεώσεων, καὶ θέλετε νὰ ἐπαναφέρητε τοιαύτην κατάστασιν; Καὶ νομίζετε, ὅτι ἡ τυραννία, ἐπιβαλλομένη παρὰ πολλῶν καὶ οὐχὶ παρὰ τοῦ ἑνὸς, παύει ἀπὸ τοῦ νὰ ἦναι τυραννία; Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ ἐξαντλήσω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὰς διαφόρους μεταβολὰς, ἃς δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τοιοῦτον νομοθέτημα εἰς τὴν ἐν γένει οἰκονομικὴν δρᾶσιν τοῦ τόπου· εἶναι ἀνεξάντλητον ὁμολογουμένως, διότι ἀνεξάντλητα εἶναι τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα θίγει· ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ἐξετάσω, δύναται ἡ παρακράτησις νὰ βελτιώσῃ τὴν ποιότητα τῆς σταφίδος; Οὐχί! Ἡ ποιότης θὰ βελτιωθῇ, ὅταν ὁ παράγων τὴν αἰσχρὰν ἐκείνην ποιότητα, εἰς τὴν ὁποίαν ῥίπτει ἄμμον καὶ λοιπὰς ἀκαθαρσίας, δὲν εὑρίσκῃ ἀγοραστὴν, ὅταν συναγωνίζηται μετ’ ἄλλου ἔχοντος καλὴν ποιότητα, ἐνῷ διὰ τῆς παρακρατήσεως θὰ εὑρίσκῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ δίδῃ τὴν κακὴν ποιότητα εἰς τὸ ἐσωτερικόν· καὶ περὶ τούτου πρόκειται, νὰ καθιερώσητε τὴν εὐκολίαν, ὁ κάτοχος κακῆς ποιότητος νὰ εὑρίσκῃ ἀγοραστάς. Διὰ τοῦ μέτρου λοιπὸν, τὸ ὁποῖον προτείνατε, εἶναι βέβαιον, ὅτι θὰ περιστείλητε τὴν κατανάλωσιν, θὰ ἐνισχύσητε τὴν παραγωγὴν κακῆς ποιότητος· εἶναι σχεδὸν βέβαιον, ὅτι δὲν θὰ ὑψώσητε τὰς τιμὰς μέχρι σημείου ἰσοῤῥοποῦντος τὰς ζημίας τῆς παρακρατήσεως, καὶ ὅτι μεταβάλλετε τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους συντελεῖται ὁ συναγωνισμὸς μεταξὺ τῶν ἀτόμων. Ἀλλὰ μᾶς λέγουν, Κύριοι, «σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔρχεσθε μετὰ τῶν θεωριῶν τούτων καὶ ἀφίνετε τὴν Πελοπόννησον πεινῶσαν, τί προτείνετε σεῖς; ποῖον εἶναι τὸ φάρμακόν σας; Ἡ νόσος εἶναι δεινή, ἡ νόσος εἶναι πανθομολογουμένη, τὰ παθήματα εἶναι ἀμύθητα». Καὶ τίς ἠρνήθη τὰ παθήματα καὶ τὴν ἔκτασιν τῆς νόσου; Ἐὰν ἦτο μικρὰ ἡ ἔκτασις τῆς νόσου, βεβαίως τὸ Κράτος θὰ ἠδύνατο νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν, ἀλλὰ εἰς τὴν κρίσιν, ἐν ᾗ σήμερον εὑρισκόμεθα, τί δύναται νὰ πράξῃ τὸ Κράτος; Ἡμεῖς οὐδὲν φάρμακον προτείνομεν, διότι οὐδὲν, νομίζομεν, ὑπάρχει φάρμακον κατὰ τοιούτων κρίσεων, παρὰ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ αὐτὴ ἡ κρίσις, δηλ. ἡ ἐπέκτασις τῆς καταναλώσεως. Ἔχομεν ὅμως νὰ προτείνωμεν καὶ κἄτι ἄλλο, νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν ἀλήθειαν: «Ὑπέστης δεινὰ μεγάλα, ὑπέστης ἀληθῆ συμφορὰν, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν τὸ μέσον ἡμεῖς νὰ ἐπαναφέρωμεν τὴν σταφίδα σου εἰς τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει ἐκ τῶν φυσικῶν νόμων»· νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτόν: «μὴ στρέφε τὰ βλέμματά σου πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, διότι τὸ Κοινοβούλιον δὲν δύναται νὰ σοὶ δώσῃ φάρμακον, καὶ ἄν σοὶ δώσῃ τοιοῦτον, πιθανὸν νὰ ἦναι δηλητήριον»· νὰ εἴπωμεν εἰς αὐτὸν, ὅτι ἡ σταφὶς, παθοῦσα καιρίως ἐκ τῆς ἐπαναφορᾶς τῶν ἀμπέλων τῆς Γαλλίας, δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὸ φανταστικὸν πλέον ἐκεῖνο ὅριον τῶν ὑψηλῶν τιμῶν. Νὰ εἴπωμεν δὲ προσέτι εἰς αὐτὸν, ὅτι διὰ νὰ ἐξέλθῃ τῆς κρίσεως καὶ ἐπανέλθῃ εἰς ὁμαλωτέραν κατάστασιν, ἄν παρουσιασθῇ εὐκαιρία, πρέπει νὰ διατηρήσῃ τὰ κτήματά του, νὰ ἀντιστῇ εἰς τὴν κρίσιν, περιστέλλων τὰς ἀνάγκας του καὶ ὑποβοηθῶν τὴν ἐξάπλωσιν τοῦ προϊόντος. Νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι στασιάζων δὲν δύναται νὰ εὕρῃ ἄρτον, δύναται ὅμως ν’ αὐξήσῃ τὴν δυστυχίαν του, κυλιόμενος εἰς τὴν ἀναρχίαν καὶ εἰς τὸ αἷμα, διότι ἄρτον δὲν δυνάμεθα νὰ κατασκευάσωμεν διὰ νομοθετημάτων, ἄρτον θὰ κατασκευάσῃ οὗτος διὰ τῆς ἐργασίας του. Πρέπει νὰ δώσωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι δὲν δύναται ἡ Πολιτεία νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς αὐτὸν ἄλλως ἢ μόνον διὰ τῶν νομίμων καὶ τακτικῶν μέσων, διὰ τῆς ἐνισχύσεως καὶ διευκολύνσεως τοῦ ἐμπορίου τοῦ προϊόντος τούτου, τὸ ὁποῖον πάσχει καὶ δι’ ἄλλους λόγους καὶ ὄχι μόνον ἕνεκα τῆς ὑπερμέτρου παραγωγῆς. Ἄς ἔχωμεν τὸ θάῤῥος νὰ εἴπωμεν ταῦτα εἰς τὸν λαὸν, καὶ τότε βεβαίως θὰ παύσῃ ζητῶν τὰ ἀδύνατα καὶ ἀπειλῶν ἐπαναστάσεις.

§167ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Ὥστε νὰ ἀφήσωμεν αὐτὸν νὰ ἀποθάνῃ ἀπὸ ἀσιτίαν!

§168ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς δὲν λέγομεν νὰ ἀποθάνῃ ἀπὸ ἀσιτίαν. Ἐὰν τὸ Κοινοβούλιον εἶχε τὰ μέσα νὰ ἐξαγάγῃ αὐτὸν τῆς σημερινῆς δεινῆς καταστάσεως, βεβαίως ἔπρεπε νὰ παράσχῃ τὰ μέσα· ἀλλὰ τοιαῦτα μέσα δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τῇ δυνάμει τοῦ Κοινοβουλίου, ὁ δὲ λαὸς δύναται νὰ μὴ ἀποθάνῃ ἀπὸ ἀσιτίαν, ἐὰν φροντίσῃ νὰ ἀνοίξῃ νέας ἀγορὰς καταναλώσεως τοῦ προϊόντος του, δὲν δύναται ὅμως νὰ ἀνοίξῃ τὰς ἀγορὰς ταύτας, εἰμὴ μόνον ἐὰν ἀφήσητε τὴν ἐλευθερίαν εἰς τὸ ἐμπόριον. Ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι ζητοῦσι νὰ εὕρωσι τὸ φάρμακον, πρέπει νὰ γνωρίζωσιν, ὅτι τὰ φάρμακα κατὰ τοιούτων νόσων δὲν εὑρίσκονται ἐν συνταγαῖς, αἱ ὁποῖαι γράφονται ἐν δυσὶν ἄρθροις, ὁποῖα τὰ ὑπὸ συζήτησιν. Πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας μας καὶ νὰ εἴπωμεν εἰς τὸν λαόν: ἐλθὲ νὰ σχηματίσωμεν ταμεῖον, νὰ ἐνεργήσωμεν πρὸς εἰσαγωγὴν τοῦ προϊόντος εἰς νέας ἀγορὰς, νὰ πέμψωμεν ἀποστόλους εἰς τὰς νέας ταύτας ἀγορὰς, νὰ μεταβῶμεν καὶ ἡμεῖς οἱ ἴδιοι εἰς αὐτὰς, ἂν θέλωμεν νὰ δείξωμεν ἀληθὲς ἐνδιαφέρον.

§169ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ εἶναι διὰ τὸ μέλλον.

§170ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. «Αὐτὰ εἶναι διὰ τὸ μέλλον», λέγει ὁ κ. συνάδελφος. Ἀλλὰ τὸ μέλλον τῆς σήμερον εἶναι τὸ παρὸν τῆς αὔριον. Ἐὰν ἐπράττομεν ταῦτα πρὸ τριῶν ἐτῶν, ἀντὶ νὰ φωνάζωμεν ἐνταῦθα καὶ ἐκτραγῳδῶμεν τὰ δεινά μας, δὲν θὰ ἦσαν πλέον τὰ μέτρα ταῦτα διὰ τὸ μέλλον, θὰ ἀπελαμβάνομεν ἤδη τοὺς καρποὺς αὐτῶν. Βεβαίως εἶναι εὔκολον νὰ ῥίπτῃ τις ἐνταῦθα ἓν νομοθέτημα καὶ νὰ λέγῃ εἰς τοὺς ἐκλογεῖς του: «ἐγὼ ἐφρόντισα νὰ σᾶς ἐξαγάγω τῶν δεινῶν»· ἀλλ’ ἡ φροντὶς περὶ σωτηρίας ἀπαιτεῖ ῥιζικώτερα μέτρα, ἀπαιτεῖ δὲ πρὸ πάντων ἐργασίαν καὶ εἰλικρίνειαν.

§171ΒΟΤΣΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§172ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀληθῶς, Κύριοι, ἐκουράσθημεν ἐπὶ πολλὰς ἤδη ἡμέρας συζητοῦντες ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, ἐκουράσθημεν, ἀλλὰ δὲν ἀπηλπίσθημεν, ὅτι θέλομεν δυνηθῆ ἐπὶ τέλους νὰ μεταπείσωμεν ἐκείνους τῶν κ. κ. συναδέλφων, οἵτινες ἐσχημάτισαν ἤδη γνώμην ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ, τὸν ὁποῖον εἰσηγεῖται τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ἀπηλπίσθημεν, λέγω, ὅτι θέλομεν κατορθώσει νὰ μεταβάλωσι πεποίθησιν ὅσοι ἐκ τῶν κ.κ. συναδέλφων κατὰ τὴν αʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἔδωσαν τὴν ψῆφον αὐτῶν ὑπὲρ αὐτοῦ. Ὁμιλῶ περὶ μεταβολῆς πεποιθήσεων, μολονότι δυστυχῶς μεταξὺ τῶν κ. κ. συναδέλφων τῶν ὑπερψηφισάντων τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπάρχουσι καί τινες, οἵτινες ἐναντίον τῆς πεποιθήσεως αὐτῶν ἔδωσαν τὴν ψῆφον αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Ὑπῆρξαν, λέγω, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, συνάδελφοι, οἵτινες ἐναντίον τῆς πεποιθήσεως αὐτῶν ἐψήφισαν τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἠθέλησαν μάλιστα νὰ δικαιολογήσωσι τὴν ψῆφόν των, καὶ εἶπον ὅτι χάριν ἄλλων λόγων, μολονότι ἐναντίαν ἐμόρφωσαν ἐκ τῆς συζητήσεως πεποίθησιν, δίδουσι τὴν ψῆφόν των ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐνόμισαν τοῦτο δικαιολογίαν τῆς ψήφου των, ἐν ᾧ εἶναι αὐτὴ ἡ καταδίκη τῆς ψήφου των...

§173ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τίνες εἶναι αὐτοί;

§174ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν θέλω νὰ ὀνομάσω πρόσωπα, διότι εἶναι πρόσφατος ἀκόμη ἡ συζήτησις καὶ ἡ ψηφοφορία τῆς ἡμέρας ἐκείνης.

§175ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀνομάζομαι ἐγώ.

§176ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ὁ ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ἀξιότιμος συνάδελφος ὠνόμασεν αὐτὸς ἑαυτὸν, ἐδόθη ἤδη ἡ ἀπάντησις εἰς τὴν ἐρώτησιν τῶν κ. κ. συναδέλφων, οἵτινες ἀμφέβαλλον ἴσως περὶ ὅσων εἶπον. Παρετάθη, Κύριοι, ἐπὶ πολὺ ἡ συζήτησις, παρετάθη ἐπὶ πολὺ, διότι παραδόξως, καὶ ἐκείνων, οἵτινες εἰσήγαγον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐκείνων, οἵτινες ὑπεστήριξαν αὐτὸ, τὴν καρδίαν γαργαλίζει, φαίνεται, πράγματι ἡ ἐλπὶς ὅτι θέλομεν ἐπιτύχει διὰ τῆς ψηφίσεως τοιούτου μέτρου τὴν ἀνατίμησιν τοῦ προϊόντος ἡμῶν. Ἐντεῦθεν δὲ ὁ πολὺς αὐτῶν ζῆλος ἐν τῇ ὑποστηρίξει τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἐντεῦθεν ἐπίσης καὶ ὁ ζῆλος ἡμῶν ἐν τῷ κατ’ αὐτοῦ ἀγῶνι. Ἐγὼ ἀνέκαθεν ἐκηρύχθην κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ τὴν ἐλπίδα ταύτην, τὴν ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ τούτου στηριζομένην, ἐχαρακτήρισα ὡς ματαίαν καὶ ἕωλον, διότι δὲν πρέπει νὰ βαυκαλιζώμεθα ἀπὸ ἐλπίδας τοιαύτας, ἀπὸ ἐλπίδας αἵτινες δὲν στηρίζονται εἰς τοὺς νόμους τοῦ ἐμπορίου καὶ αἵτινες οὐδὲν ἄλλο ἐμφαίνουσιν ἢ τὴν ἐπιθυμίαν μόνον ἡμῶν, ὅπως εὕρωμεν μίαν οἱανδήποτε συμφέρουσαν διέξοδον εἰς τὰς δυσχερείας, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα καὶ κατὰ τῶν ὁποίων παλαίομεν. Καὶ ἐὰν ἀπὸ τοιαύτας ἐλπίδας παρασυρώμεθα, ἵνα νομοθετήσωμεν μέτρα, τὰ ὁποῖα, ἐὰν δὲν δύναμαι χάριν εὐπρεπείας νὰ χαρακτηρίσω διὰ τοῦ ἀληθοῦς των ὀνόματος, δύναμαι ὅμως νὰ χαρακτηρίσω ὡς μέτρα παράδοξα καὶ καινοφανῆ, δικαίως δυνάμεθα νὰ ἀποκληθῶμεν φαντασιοκόποι. Βεβαίως δὲν πρέπει νὰ παρατείνωμεν ἐπὶ πολὺ τὴν συζήτησιν ταύτην, διότι κατὰ τὸ πλεῖστον ἡ συζήτησις εἶναι ἤδη ἐξηντλημένη. Εἶναι ἐξηντλημένη καὶ ἐκ τῶν λεχθέντων κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην καὶ ἐκ τῶν λεχθέντων κατ’ ἄλλας συνόδους τῆς προηγηθείσης βουλευτικῆς περιόδου. Οὐδὲν ἄλλο ἐγένετο ἐνταῦθα, ὁσάκις ἤρχετο ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος, εἰμὴ νὰ εἰσάγωνται μέτρα νομοθετικά, καὶ ἔνθεν μὲν νὰ πολεμῶνται, ἐκεῖθεν δὲ νὰ ὑποστηρίζωνται καὶ ἐπὶ τέλους νὰ καταλήγωμεν εἰς τὸ μηδέν. Κατηντήσαμεν οὕτω, Κύριοι, ἐπὶ ἀλλεπαλλήλους συνεδριάσεις οὐδὲν ἄλλο νὰ πράττωμεν ἢ νὰ ὑφαίνωμεν τὸν ἱστὸν τῆς Πηνελόπης· καὶ τοῦτο, τὸ ὁποῖον ψηφίζομεν σήμερον, αὔριον προτιθέμεθα νὰ ἀναιρέσωμεν· διότι ἔχω δι’ ἐλπίδος, ὅτι καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἔτυχε τῆς ἐπιδοκιμασίας τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν αὐτοῦ, θέλει ἀποκρουσθῆ καὶ θέλει ἀποῤῥιφθῆ κατὰ τὴν βʹ ἢ τὴν γʹ αὐτοῦ ἀνάγνωσιν. Ἐγὼ, Κύριοι ἀρχῆθεν ἐκηρύχθην κατὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου, ἀλλὰ καὶ κατὰ παντὸς ἄλλου παρεμφεροῦς θεσμοῦ, εἰσάγοντος τὸ σύστημα τῆς παρακρατήσεως, διότι ἐθεώρησα αὐτὸν οὐ μόνον ἐλλιπῆ κατὰ τὴν βάσιν του, ἀλλ’ ἐθεώρησα αὐτὸν καὶ ὡς θεσμὸν, ὁ ὁποῖος, ἐὰν νομοθετηθῇ, συνεπάγεται πλείστας ὅσας ἀνακολουθίας καὶ ἄπειρα ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς συζητήσεως κατεδείχθησαν ἤδη. Οὐδέποτε, Κύριοι, νομοσχέδιον συνιστάμενον ἀπὸ 2 καὶ 3 ἄρθρα, — διότι νομίζω ὅτι, ὅπως εἰσήχθη παρὰ τοῦ ἐκ Πατρῶν ἀξιοτίμου συναδέλφου τὸ πρῶτον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δὲν περιελάμβανε παρὰ μόνον 2 ἄρθρα, — οὐδέποτε, λέγω, νομοσχέδιον τοσοῦτον σύντομον παρουσιάσθη περιέχον τόσας ἀτελείας, τόσας ἀνακολουθίας καὶ τόσας ὀλεθρίας συνεπείας καὶ διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον τοῦ προϊόντος ἡμῶν· δικαίως δὲ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, προκειμένου περὶ τοῦ θεσμοῦ τούτου, τὸ λόγιον ἐκεῖνο, τὸ περὶ τοῦ κοσκίνου λεγόμενον, «ποῦ βύσω καὶ ποῦ μὴ βύσω;» διότι οὐδὲν ὑπάρχει ἄτοπον, μὴ περιεχόμενον ἐν τοῖς δυσὶ τούτοις ἄρθροις, οὐδὲν ὑπάρχει ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπομεν νὰ θεραπεύσωμεν, καὶ χάριν τῆς θεραπείας τοῦ ὁποίου ἀντιθέτως κάμνομεν νὰ ἀνακύψῃ ἕτερον ἄτοπον καὶ ἑτέρα ἀνακολουθία. Κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπέδειξα ἤδη πολλὰ τῶν ἀτόπων τούτων, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες μετὰ θέρμης καὶ μετὰ ζήλου ὑπεστήριξαν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀνεγνώρισαν τὸ δίκαιον τῶν παρατηρήσεών μου ἐκείνων. Μεθ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἐξηντλήθη ἔτι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ μετὰ τὰ ἤδη λεχθέντα, πολλὰ ἔτι ὑπολείπονται νὰ σᾶς εἴπωμεν, ἵνα καταδείξωμεν ὑμῖν τὸ ἀσύστατον αὐτοῦ. Μᾶς λέγουσιν, ὅτι «πρόκειται νὰ καταρτίσωμεν συνδικάτον τῶν σταφιδοκτημόνων πρὸς προστασίαν τῶν συμφερόντων αὐτῶν, καὶ ἐπειδὴ οἱ σταφιδοπαραγωγοί, ἕνεκα τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνέλθωσι καὶ νὰ καταρτίσωσι τὸ συνδικάτον τοῦτο, διὰ τοῦτο ἐπικαλούμεθα τὴν μέριμναν καὶ τὴν ἐπέμβασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα αὕτη χρησιμεύσῃ ὡς τὸ ὄργανον τῆς ἑνώσεως αὐτῶν». Ἀλλὰ πρόκειται ἆρά γε, Κύριοι, περὶ συνδικάτου, ὡς ἐννοεῖται τὸ συνδικάτον; Συνδικάτον εἶναι συνεταιρισμός, ὁ ὁποῖος καταρτίζεται διὰ τῆς κοινῆς πάντων τῶν συμμετεχόντων εἰς αὐτὸ συγκαταθέσεως, ἕνεκα κοινότητος συμφερόντων καὶ χάριν κοινοῦ σκοποῦ. Καὶ ὑπάρχει μὲν ἐνταῦθα ταυτότης συμφερόντων καὶ σκοπὸς κοινός, ἀλλὰ ὑπάρχει καὶ ἡ κοινὴ συγκατάθεσις; Πρὸ ὀλίγου ὁ ἐξ Αἰγιαλείας ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀγορεύων ἐντεῦθεν, κατέδειξεν ἡμῖν, ὅτι ὄχι μόνον πλειοψηφίαν δὲν ἀποτελοῦσιν, ἀλλὰ καὶ μειοψηφία ἐν τῇ παραγωγῇ τοῦ προϊόντος ἡμῶν τυγχάνουσιν αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι, αἵτινες ἐκηρύχθησαν ἤδη ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς παρακρατήσεως. Ἀλλ’ ἐγώ, Κύριοι, τολμῶ νὰ εἴπω, ὅτι οὔτε μειοψηφίαν δὲν ἀποτελοῦσιν αἱ ἐπαρχίαι αὗται, τοὐναντίον δὲ δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ὁλοψηφία τῶν κατοίκων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ἀπέκρουεν ἀνέκαθεν καὶ ἀποκρούει τὸν θεσμὸν τὸν εἰσαγόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Διότι τί σᾶς ἐζήτησαν, κατ’ αὐτοὺς ἐκείνους, οἵτινες ἀξιοῦσι τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, αἱ ἐπαρχίαι αὗται, ὡς λ. χ. ἡ ἐπαρχία Πατρῶν, ἡ ἐπαρχία Ἠλείας καὶ εἴ τις ἄλλη; Σᾶς ἐζήτησαν παρακράτησιν, δηλαδὴ σᾶς ἐζήτησαν τὴν ἀφαίρεσιν ἀπὸ τῆς καταναλώσεως τοῦ πλεονάσματος τῆς παραγωγῆς, σᾶς ἐζήτησαν νὰ ἐπιτύχητε τὴν ἰσοῤῥοπίαν μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως, ἵνα οὕτως ἐπιτευχθῇ ἡ ἀνατίμησις τοῦ προϊόντος ἡμῶν. Ἐὰν δὲν σφάλλωμαι, Κύριοι, κατὰ τὴν ἀντίληψιν, νομίζω, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπαίτησις, ἡ ἀξίωσις τῶν ἐπαρχιῶν τῶν κηρυχθεισῶν ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως. Ἀλλὰ ποῦ, Κύριοι, εἶναι ἡ παρακράτησις, ὡς αὕτη ἐννοεῖται ἀπὸ τὰς ἐπαρχίας ταύτας; Ὑπάρχει παρακράτησις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ; Δὲν χρειάζεται ἐπισταμένη τις καὶ μακρὰ μελέτη τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα μᾶς δώσῃ ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῆς διαθέσεως τοῦ πλεονάσματος τοῦ ἀφαιρεθησομένου, λαμβάνεται πρόνοια, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ πλεόνασμα τοῦτο θέλει δοθῆ εἰς αὐτὴν τὴν κατανάλωσιν, καὶ θέλει δοθῆ ἐπὶ χρήσει, οἵα μέχρι τοῦδε ἐγίνετο τοῦ προϊόντος ἡμῶν. Ποῦ λοιπὸν, Κύριοι, ὑπάρχει ἡ παρακράτησις; Ἐκπληροῦται ὁ σκοπὸς τῆς παρακρατήσεως, ὡς ἐννοοῦσι ταύτην αἱ ἐπαρχίαι Πατρῶν καὶ Ἠλείας; Ἀφαιρεῖται τὸ πλεόνασμα ἀπὸ τῆς καταναλώσεως, ἵνα ἐπέλθῃ ἰσοῤῥοπία μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῆς παραγωγῆς καὶ συνεπῶς ἡ ἀνατίμησις τοῦ προϊόντος ἡμῶν; Εἶναι, Κύριοι, νομίζω, προφανὴς καὶ κατάφωρος ἡ ἀνακολουθία, εἰς τὴν ὁποίαν περιπίπτουσιν οἱ εἰσαγαγόντες καὶ ὑποστηρίζοντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Διότι οὗτος ὑπῆρξεν ὁ σκοπὸς ὁ μόνος ἐκείνων, οἵτινες εἰσήγαγον τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, σκοπὸς αὐτῶν προφανῶς ἦτο νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀνατίμησις τοῦ προϊόντος ἡμῶν· ἀλλ’ ὅταν λαμβάνητε ἀπὸ τὴν παραγωγὴν 80,000,000 ἢ 100,000,000 καὶ, ἀντὶ νὰ ἐπιτρέψητε ἵνα τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα ἐξαχθῶσι διὰ τοῦ συνήθους ὀχετοῦ αὐτῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, διὰ τῆς συνήθους ὁδοῦ τοῦ ἐμπορίου, παραδίδετε ταῦτα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐκτελοῦσαν χρέη οἱονεὶ ἐπιτρόπου, ἵνα αὕτη ἀντὶ τῶν ἐμπόρων ἐξαγάγῃ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν καὶ πρὸς σκοπὸν τῆς μέχρι τοῦδε χρήσεως, πῶς πλέον πραγματοποιεῖται ὁ σκοπός, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον, καὶ πῶς πλέον περιορίζεται τὸ καταναλωτέον ποσὸν, τὸ ὁποῖον σκοπεῖτε νὰ περιορίσητε; Εἶναι τόσον προφανὲς, Κύριοι, τόσον χειροπιαστὸν τὸ πρᾶγμα, ὥστε δὲν δεῖται μακρᾶς ἐρεύνης, ἵνα ἐννοηθῇ τὸ ἄτοπον τοῦ μέτρου τούτου. Ἀλλὰ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ μοὶ γείνῃ ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι τὸ ἄτοπον τοῦτο δύναται κατ’ ἄλλον τρόπον νὰ θεραπευθῇ, τηρουμένης πάντοτε ἀσαλεύτου τῆς βάσεως τοῦ νομοθετήματος, τῆς βάσεως δηλαδὴ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ πλεονάσματος· δύναται νὰ μοὶ γείνῃ ἡ παρατήρησις, ὅτι τὸ πλεόνασμα δὲν θὰ καταναλωθῇ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἀλλὰ θὰ καταναλωθῇ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ εἴτε πρὸς βρῶσιν, εἴτε πρὸς βιομηχανικὴν χρῆσιν. Ἀλλὰ γνωρίζομεν, ὅτι κατανάλωσις πρὸς βρῶσιν τοῦ προϊόντος ἡμῶν δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, δὲν ὑπολείπεται δὲ ἢ ἡ χρῆσις ἡ βιομηχανική· ἀλλὰ θέλετε ἴδει, Κύριοι, ἀμέσως, μόλις προτείνετε τοῦτο εἰς τὴν Βουλήν, ἐξεγειρομένους τοὺς συναδέλφους ἐκ τῶν οἰνοφόρων ἐπαρχιῶν, θέλετε δὲ ἴδει ἀμέσως πρῶτον ὅλον τὸν ἀξιότιμον ἐκ Ξηροχωρίου συνάδελφον ἐξεγειρόμενον καὶ διαμαρτυρόμενον κατὰ τοῦ μέτρου τούτου, θέλετε ἴδει ἀμέσως τοὺς ἐκ Μαντινείας συναδέλφους ἐξανισταμένους κατὰ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον θὰ προτείνητε. Ἡ ἐξέγερσις δὲ αὐτῶν θέλει εἶσθαι δικαία. Ἔχομεν οὕτω τὸ ἓν ἄτοπον ἀφ’ ἑνός, καὶ προσπαθοῦντες νὰ θεραπεύσωμεν αὐτό, περιπίπτομεν ἐξ ἄλλου εἰς τὸ ἕτερον ἄτοπον, καὶ οὐδεμίαν δυνάμεθα ἐν τῇ δυσχερείᾳ ταύτῃ νὰ εὕρωμεν λύσιν, οὐδεμίαν νὰ εὕρωμεν διέξοδον. Ἀλλ’ ἂς μείνωμεν, Κύριοι, εἰς τὸ νομοσχέδιον ὅπως ἔχει, ἂς ἐπιτρέψωμεν τὴν ἐξαγωγὴν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ἂς ἐξετάσωμεν ὅμως, ποῖαι θὰ ἦναι αἱ συνέπειαι τῆς νομοθετήσεως τοιούτου μέτρου. Γνωστὸν τυγχάνει, Κύριοι, ὅτι ἀπὸ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου τῆς ἀποστάξεως, καὶ μὲ τὰς μικρὰς τιμὰς τῆς σταφίδος σπουδαίως ἐπέδωσεν ἡ ἐγχώριος βιομηχανία τῆς οἰνοπνευματοποιΐας, καὶ κατώρθωσε νὰ καταναλίσκῃ περὶ τὰ 15,000,000 ἴσως σταφιδοκάρπου κατ’ ἔτος. Εἰς τοῦτο συνετέλεσεν, ὡς εἶπον, ἀφ’ ἑνὸς ἡ κατάργησις τοῦ φόρου τῆς ἀποστάξεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ ἔκπτωσις τῶν τιμῶν τοῦ σταφιδοκάρπου. Οὕτως ἡ ἐγχώριος βιομηχανία, εὑροῦσα τὴν πρώτην ὕλην ἀρκετὰ εὐθηνήν, ἠδυνήθη νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὴν ἐπωφελῶς εἰς παραγωγὴν οἰνοπνευμάτων, νὰ διαδώσῃ δὲ ταῦτα εἰς τὸ ἐξωτερικόν, καὶ ἡ διάδοσις αὐτῶν εἰς διάστημα ὀλίγων ἐτῶν νὰ λάβῃ σπουδαίαν ἐπίδοσιν, ἰδίως ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς Ἀνατολῆς. Ἀλλὰ τί θὰ συμβῇ, ἐὰν νομοθετήσωμεν τὸ μέτρον τοῦτο καὶ ἐὰν ἐπιτρέψωμεν τὴν βιομηχανικὴν χρῆσιν τοῦ ἀφαιρεθησομένου πλεονάσματος εἰς τὸ ἐξωτερικόν; Θὰ προκύψῃ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἠδύναντο οἱ ἀξιότιμοι εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου νὰ προΐδωσιν, ἐὰν δὲ δὲν προεῖδον αὐτό, δὲν τὸ προεῖδον, διότι ἠθέλησαν νὰ κλείσωσι τοὺς ὀφθαλμοὺς ἀπέναντι αὐτοῦ. Τὸ ἄτοπον τοῦτο θὰ ἦναι, ὅτι ἡ ἐγχώριος βιομηχανία θὰ λάβῃ τραῦμα καίριον ἐκ τῆς νομοθετήσεως διατάξεως τοιαύτης· διότι μὴ ἐλπίζετε, Κύριοι, ὅτι θὰ ἦναι δυνατὸν εἰς τὸ μέλλον ἡ βιομηχανία ἡμῶν τῆς οἰνοπνευματοποιΐας νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν βιομηχανίαν, ἥτις θὰ λάβῃ τὸ πρᾶγμα εἰς εὐτελεστάτην τιμὴν καὶ σχεδὸν δωρεάν. Διότι ποίαν τιμὴν θὰ ἔχῃ τὸ ἐξαχθησόμενον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως προιὸν ἡμῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπήν; Ποίαν ἄλλην ἢ μόνον τὴν τιμὴν τῶν ἐξόδων τῆς μεταφορᾶς αὐτοῦ καὶ τοῦ φόρου τοῦ Δημοσίου; Διότι καὶ περὶ τῆς παρὰ τοῦ Δημοσίου ἀπολήψεως τοῦ φόρου προὐνόησε τὸ νομοσχέδιον, ἵνα ἐντεῦθεν οὐδὲν ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον. Ἀλλ’ ἡ τιμὴ αὕτη τῶν ἐξόδων τῆς μεταφορᾶς καὶ τοῦ φόρου τοῦ Δημοσίου εἶναι ἓν ποσοστὸν μόνον τῆς τιμῆς τῆς σήμερον τρεχούσης διὰ τὸ προιὸν ἡμῶν, ὅσον καὶ ἂν ἦναι αὕτη ἐξηυτελισμένη. Πῶς λοιπόν, Κύριοι, εἶναι δυνατὸν νὰ συναγωνισθῇ εἰς τὸ μέλλον ἡ ἐγχώριος ἡμῶν βιομηχανία πρὸς τὴν βιομηχανίαν τῆς ἀλλοδαπῆς ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς Ἀνατολῆς, τὰς ὁποίας ὁλονὲν ἤδη βαίνει κατακτῶσα; Ἀλλ’ ἐὰν ἐκινδύνευε, Κύριοι ἐκ τοῦ μέτρου τούτου μόνον ἡ ἀρτιγέννητος βιομηχανία ἡμῶν, τὸ κακὸν ἴσως δὲν θὰ ἦτο τόσον μέγα, ὅσον πράγματι φαίνεται. Δυστυχῶς ὅμως δὲν ἐπαπειλεῖται ὑπὸ ζημίας, ἢ μᾶλλον ὑπὸ καταστροφῆς— διότι περὶ τοιαύτης πρόκειται—μόνον ἡ βιομηχανία ἡμῶν, δὲν πρόκειται νὰ θέσωμεν αὐτὴν μόνον ἀπέναντι ἀντιπάλου κατὰ πολὺ ἰσχυροτέρου, κατὰ τοῦ ὁποίου πᾶς ἀνταγωνισμὸς εἶναι ἀδύνατος. Πρόκειται, Κύριοι, ἐπὶ πλέον καὶ πρωτίστως, ἀντὶ νὰ προστατεύσωμεν τὰς σταφιδοπαραγωγοὺς ἐπαρχίας, τοὐναντίον νὰ καταστρέψωμεν αὐτάς. Πρόκειται νὰ ἀφαιρέσωμεν μὲν ποσοστὸν λογιζόμενον πρὸς 20% ἀπὸ τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ἀλλὰ, πρὸς τῇ ζημίᾳ ταύτῃ, τὴν ὁποίαν αὐτὴν καθ’ ἑαυτὴν δὲν θεωρῶ σημαντικὴν καὶ μεγάλην, πρόκειται κυρίως νὰ ἐπενέγκωμεν ἀφεύκτως καὶ ἀσφαλῶς τὴν ὑποτίμησιν ὅλου τοῦ προϊόντος ἡμῶν.

§177Ι. ΣΙΣΙΝΗΣ. Διατὶ θὰ ὑποτιμηθῇ;

§178ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὸ ἐξηγήσω ἀμέσως, παρακαλῶ δὲ τὸν διακόψαντά με κύριον συνάδελφον νὰ προσέξῃ εἰς τοῦτο, διότι σπουδαίως ἐν τούτῳ παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας αὐτοῦ. Δὲν λανθάνει, Κύριοι, τὴν προσοχὴν ὑμῶν ὅτι πλεῖσται ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ὅσαι δὲν ηὐνοήθησαν ὑπὸ τῆς φύσεως, παράγουσιν εὐτελεῖς ποιότητας σταφιδοκάρπου. Τὸ προϊὸν δὲ αὐτῶν ἐξάγεται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀπὸ τοῦ 1877 καὶ ἐντεῦθεν, ἵνα ἐκεῖ χρησιμοποιηθῇ ἀποκλειστικῶς πρὸς βιομηχανικὴν κατεργασίαν, διότι τῶν ἐπαρχιῶν τούτων τὸ προϊόν, πλὴν ἐκλεκτῶν τινων μερίδων, δὲν δύναται νὰ εὕρῃ ἄλλην χρησιμοποίησιν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἢ τὴν χρησιμοποίησιν αὐτοῦ πρὸς παραγωγὴν βιομηχανικῶν προϊόντων. Ἀλλὰ τί θὰ συμβῇ αὔριον διὰ τὸ ποσὸν τὸ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ταύταις παραγόμενον, τὸ ὁποῖον καὶ ἐν τῷ μέλλοντι θὰ ἐξακουθήσῃ νὰ ἐξάγηται εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν; Θὰ εὕρῃ ἀπέναντι αὐτοῦ ἀνταγωνιστὴν ἀκαταμάχητον, θὰ εὕρῃ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐπίτροπος τῶν παραγωγῶν καὶ τῶν ἐμπόρων, θὰ ἐξαγάγῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, χωρὶς τὸ προϊὸν τοῦτο νὰ ἔχῃ σχεδὸν καμμίαν δι’ αὐτὴν ἀξίαν. Τὸ πρᾶγμα τῆς Μεσσήνης, τῶν Καλαμῶν, Πυλίας, κατὰ μέγα μέρος δὲ τῆς Τριφυλίας καὶ τῆς Ἠλείας, θὰ εὕρῃ ἐν τῇ Ρωσσικῇ ἀγορᾷ, ἢ τῇ Γερμανικῇ, ἢ τῇ Αὐστριακῇ, ἢ ὁπουδήποτε ἀλλαχοῦ, πολέμιον, κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν θὰ δύναται νὰ ὑποστῇ τὸν ἀγῶνα, διότι, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, τὸ ἀφαιρεθησόμενον πλεόνασμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξαχθῇ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, οὐδεμίαν ἄλλην θὰ ἔχῃ ἀξίαν διὰ τὴν ἐξάγουσαν αὐτὸ Κυβέρνησιν, πλὴν τῶν ἐξόδων τῆς μεταφορᾶς καὶ τοῦ φόρου τοῦ Δημοσίου, ἐνῷ τοὐναντίον ὁ σταφιδόκαρπος ὁ ἐξαγόμενος ἐκ μέρος τῶν σταφιδοπαραγωγῶν καὶ τῶν σταφιδεμπόρων θὰ ἔχῃ πάντοτε τὴν ἀξίαν αὐτοῦ ὡς ἐμπορεύματος, ἀξίαν βεβαίως οὐχὶ μεγάλην, βεβαίως εὐτελῆ, ἀλλὰ πάντως κατὰ πολὺ ἀνωτέραν τῆς τοῦ πλεονάσματος τοῦ ἀφαιρεθησομένου. Καὶ ἀξιοῦτε, Κύριοι, αἱ ἐπαρχίαι τῶν ὁποίων τόσῳ καταφώρως, τόσον ἀστόργως καταστρέφονται τὰ συμφέροντα, τῶν ὁποίων ἐπὶ πλέον ἀφαιρεῖται ἡ ἐλπὶς ἐπὶ τὸ μέλλον, ἡ ἐλπὶς τῆς κατακτήσεως τῆς Ρωσσικῆς ἀγορᾶς, ἀξιοῦτε αἱ ἐπαρχίαι αὗται νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶσι, νὰ μὴ ἐντείνωσι τὴν φωνὴν καὶ νὰ μὴ ἀξιώσωσι παρ’ ὑμῶν νὰ τὰς ἀφήσητε καλλίτερον εἰς τὴν τύχην αὐτῶν, εἰς τὴν πενίαν καὶ τὴν δυστυχίαν αὐτῶν, ἀντὶ νὰ λάβητε μέτρον, τὸ ὁποῖον ἀφεύκτως θ’ ἀποβῇ εἰς ζημίαν καὶ εἰς καταστροφὴν αὐτῶν! Ἐκ τῆς ἐξετάσεως ταύτης, Κύριοι, καταφανὲς γίνεται, ὅτι δὲν ὑπολείπεται ἄλλη διέξοδος ἢ ἡ διέξοδος ἐκείνη, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν, καταστρέφοντες τὸ ἀφαιρεθησόμενον πλεόνασμα. Ἀλλὰ οὐδεὶς τολμᾷ, καὶ δικαίως, νὰ προτείνῃ τὴν γνώμην ταύτην εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν ἐτόλμησε συνάδελφός τις νὰ εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον τοιοῦτον, ἀλλ’ εὐθὺς ἀμέσως, ἐξεγερθείσης τῆς Βουλῆς καὶ διαμαρτυρηθείσης κατὰ τοῦ ἀνοσιουργήματος, τοῦ δι’ αὐτοῦ διαπραττομένου κατὰ τοῦ Συντάγματος ἡμῶν, κατὰ τῆς περιουσίας τῶν πολιτῶν, κατὰ τῆς λογικῆς αὐτῆς τῆς στοιχειώδους, ὁ κ. συνάδελφος ἔγνω τὸ λάθος αὐτοῦ καὶ ἀπέσυρε τὸ νομοσχέδιον.

§179ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Δὲν ἀπεσύρθη· ἀπεσύρθη ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ ἐπανέλθῃ πάλιν τὴν ἑπομένην καὶ νὰ διαγραφῇ ἡ λέξις «κρατεῖται», εἰς τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ράλλης εὗρε τὰ ἑπτὰ θανάσιμα ἁμαρτήματα.

§180ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ὁποῖα πράγματι ἐνέκλειεν ἐν ἑαυτῷ... Δὲν ἐμελέτησα τὰς τροπολογίας τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Πάλλης Βουλευτοῦ, ἀφοῦ ἡ βάσις αὐτοῦ ἦτο σαθρὰ καὶ ἀνεπίδεκτος συζητήσεως. Οὐχ ἧττον ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ γεγονὸς, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀπέσυρε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον διέτασσε τὴν καταστροφὴν τοῦ πλεονάσματος.

§181ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ συμβουλευθῆτε τὰ πρακτικά. Τὸ ἀπέσυρον ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ τὸ φέρω τὴν ἀκόλουθον ἡμέραν, καὶ τὴν πρωΐαν διώρθωσα τὴν λέξιν «κρατεῖται» καὶ τὸ ἔφερα.

§182ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐματαιοπόνησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἐπαναφέρων εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ἀφοῦ καὶ πάλιν, δὲν ἀμφιβάλλω, θὰ ὑποστῇ τὴν πικρίαν νὰ ἴδῃ ποία ἔσεται ἡ τύχη αὐτοῦ, ἀφοῦ κινδυνεύει αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἤδη συζητουμένου, ἡ τύχη, τὸ ὁποῖον ἔσχεν ἤδη τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν.

§183ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Κατὰ τὸν Ὀκτώβριον θὰ τὸ ψηφίσητε καὶ σεῖς.

§184ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ τοὐναντίον τολμῶ νὰ ἐλπίσω, ὅτι θὰ τὸ καταψηφίσῃ καὶ αὐτὸς ὁ κ. συνάδελφος, διότι πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῇ Βουλή, ἵνα δώσῃ τὴν ψῆφον αὑτῆς εἰς μέτρα ἀντισυνταγματικὰ καὶ αὐτόχρημα καταστρεπτικά.

§185ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Αἱ ἰδέαι αὗται ἐχάλασαν τὴν Ἑλλάδα.

§186ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Περισσότερον ὅμως τῶν ἰδεῶν ἔβλαψε τὴν Ἑλλάδα ὁ τρόπος τοῦ πολιτεύεσθαι συναδέλφων τινῶν, οἵτινες προτιμῶσιν, ἀντὶ νὰ λέγωσιν εὐπαῤῥησιάστως τὴν ἰδίαν ἑαυτῶν γνώμην, προτιμῶσι, κολακεύοντες τὸ φρόνημα τῶν ἐπαρχιῶν αὐτῶν, ν’ ἀποδέχωνται αὐτὸ, καίτοι πεπλανημένον. Εἶπον ὅμως καὶ ἄλλοτε εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ φόβου μόνον ἰδανικοῦ, μήπως παραδῶμεν τὸ Σύνταγμα, πρόκειται περὶ τῆς οὐσίας, καὶ ἀπέδειξα εἰς τὸν κ. συνάδελφον ποῖοι κίνδυνοι θὰ προκύψωσιν, ἂν νομοθετήσωμεν τὴν καταστροφὴν τοῦ ἀφαιρεθησομένου πλεονάσματος. Θὰ ξεγερθῶσι, κύριε συνάδελφε, αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι, τῶν ὁποίων θὰ ἀφαιρέσητε τὸ προϊὸν, ἵνα ἐναγάγωσι τὸ Δημόσιον ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων καὶ ζητήσωσιν ἀποζημίωσιν διὰ τὴν ἀφαιρεθεῖσαν περιουσίαν των. Φαντασθῆτε δὲ εἰς ποῖον κυκεῶνα θὰ περιπλέξητε τὴν Πολιτείαν, ἐὰν νομοθετήσητε τοιοῦτον μέτρον. Διότι οὐδὲν δικαστήριον θὰ εὑρεθῇ, τὸ ὁποῖον θ’ ἀφήσῃ ἀνεφάρμοστον τὸ Σύνταγμα, ἵνα ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον σας τοῦτον. Τοῦτο δὲν δύναται νὰ προλάβῃ ὁ κ. συνάδελφος, διότι ἕως ἐκεῖ δὲν ἐκτείνεται ἡ ἐξουσία αὐτοῦ.

§187ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Κατὰ τὴν κρίσιν μου, θὰ χειροκροτήσωσιν αἱ ἐπαρχίαι αὗται.

§188ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐχὶ ὅμως καὶ ἡ Δικαιοσύνη. Τὰ χειροκροτήματα δὲ τῶν ἐπαρχιῶν τὰ ἠκούσαμεν ἤδη· εἶναι τὰ βροχηδὸν καταφθάνοντα τηλεγραφήματα, δι’ ὧν ῥήγνυται φωνὴ διαμαρτυρίας κατὰ τῶν μέτρων σας. Ἐγὼ, Κύριοι, βλέπων τὰ ἄτοπα ταῦτα, εἰς τὰ ὁποῖα ὁδηγούμεθα, οἱανδήποτε ὁδὸν καὶ ἂν ἀκολουθήσωμεν, ἵνα ἐξέλθωμεν τῆς δυσχερείας, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, ἔσχον τὴν περιέργειαν νὰ ζητήσω πληροφορίας λεπτομερεστέρας ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, πληροφορίας σχετιζομένας πρὸς τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον προνοεῖ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως διατεθῇ τὸ ἀφαιρεθησόμενον πλεόνασμα. Καὶ ἠρώτησα καὶ χημικοὺς ἀκόμη, ἐὰν ᾖναι δυνατὴ ἡ ἀλλοίωσις τοῦ προϊόντος ἡμῶν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ καταστήσῃ αὐτὸ ἀνεπιτήδειον πρὸς βρῶσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, νὰ ὑπολειφθῇ δὲ διὰ τὸ οὕτως ἀλλαιωθησόμενον μόνον ἡ βιομηχανικὴ χρῆσις. Ἔλαβον ὅμως τὴν ἀπάντησιν, ὅτι οὕτως ἀλλοιούμενον τὸ προϊὸν ἡμῶν, ζυμούμενον δηλαδὴ καὶ μεταβαλλόμενον εἰς μάζαν, ὥς τινες ἀξιοῦσιν, ὄχι μόνον πρὸς βρῶσιν δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ, ἀλλ’ οὐδὲ πρὸς βιομηχανικὴν χρῆσιν, διότι ἐντὸς 2, 3 ἢ 5 ἡμερῶν τὸ πολὺ ἡ χημικὴ ἀλλοίωσις εἶναι τοιαύτη, ὥστε καθιστᾷ αὐτὸ ἐντελῶς ἀνεπιτήδειον δι’ οἱανδήποτε χρῆσιν, ἀφοῦ πάντα τὰ συστατικὰ στοιχεῖα τῆς σταφίδος ἀπόλλυνται. Ἐκ τῆς ἀπόψεως λοιπὸν ταύτης Κύριοι, περιπίπτομεν εἰς τὸ ἄλλο ἄτοπον, περιπίπτομεν εἰς τὴν καταστροφὴν τοῦ προϊόντος ἡμῶν κατὰ τρόπον ἔμμεσον καὶ δαπανηρόν. Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλουν ἀρχόμενος τοῦ λόγου, ὅτι πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν θεσμὸν οὐδένα ἔχοντα λογικὸν συνειρμὸν ἐν ταῖς διατάξεσιν αὐτοῦ, θεσμὸν πλήρη ἀτόπων καὶ ἀνακολουθιῶν, εἶναι ἀληθές. Εἰς ἕκαστον ζήτημα, ἀναφυόμενον ἐν τῷ θεσμῷ τούτῳ, οὐδεμίαν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν λογικὴν καὶ δικαίαν ἀπάντησιν. Τὸ συμπέρασμα δὲ εἶναι, ὅτι, προκειμένου περὶ θεσμοῦ τοιούτου, ἐπελήφθημεν δι’ αὐτοῦ νὰ ῥυθμίσωμεν νομοθετικῶς πράγματα, τὰ ὁποῖα ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν εἶναι ἀνεπίδεκτα νομοθετικῆς ῥυθμίσεως καὶ ὀργανώσεως. Ἀλλὰ μᾶς λέγουσι, Κύριοι, ὅτι, ἂν καταστραφῇ τὸ ἀφαιρεθησόμενον πλεόνασμα, θὰ ἐπέλθῃ ἀναγκαίως ἡ ἀνατίμησις τοῦ ὑπολοίπου. Ἐντούτοις καὶ ἐκεῖνος ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, ὅστις ὑπῆρξεν εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑποστηρίζουσιν αὐτὸ, δὲν διεῖδον τὴν ἀληθῆ αἰτίαν καὶ τὴν ἀληθῆ ἔκτασιν τῆς κρίσεως, τὴν ὁποίαν ὑφιστάμεθα ἤδη ἀπὸ τοῦ 1892, δὲν διέγνωσαν, ὅτι ἡ κρίσις ἡ σταφιδικὴ προῆλθεν ἀκριβῶς ἐκ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τοῦ εὐτελοῦς ποιότητος σταφιδοκάρπου, τὸν ὁποῖον ἐνεθάῤῥυνε καὶ προὐκάλεσεν ἡ ζήτησις τῆς Γαλλικῆς ἀγορᾶς, οὐχὶ δὲ ἐκ τῆς πληθώρας τῆς παραγωγῆς τοῦ ἀνωτέρας ποιότητος τοιούτου. Διότι ἡ ἀνωτέρα ποιότης εἶχε πάντοτε πελατείαν σταθερὰν καὶ ἀμετάβλητον, πελατείαν, ἥτις ἐξαρκεῖ πρὸς κατανάλωσιν τοῦ παραγομένου προϊόντος. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὅτε ἐκλιπούσης αἰφνιδίως τῆς Γαλλικῆς ἀγορᾶς, ἥτις κατηνάλισκε τὰς κατωτέρας ποιότητας, καὶ ἐκραγείσης τῆς κρίσεως, τὸ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐν Γαλλίᾳ ἐξοδευόμενον ἐμπόρευμα, μὴ εὑρίσκον τὴν προτέραν διάθεσιν αὐτοῦ, ἀπεπειράθη σχεδὸν ὁλόκληρον νὰ εἰσβάλῃ καὶ νὰ καταλάβῃ θέσιν εἰς ἀγορὰς μὴ ἀνηκούσας εἰς αὐτὸ, ἀλλ’ εἰς τὰς ἐκλεκτὰς ποιότητας. Ἐντεῦθεν ἡ καθολίκευσις τῆς κρίσεως. Ἡ κατωτέρα ποιότης παρέσυρε καὶ τὴν ἐκλεκτὴν ποιότητα εἰς τὸν ἐξευτελισμὸν τῶν τιμῶν, ὅστις ὑπῆρξεν ἡ ἀναγκαία συνέπεια τῆς ἀθρόας προσφορᾶς ποσῶν κατὰ πολὺ ὑπερβαινόντων τὰς ἀνάγκας τῆς καταναλώσεως. Καὶ οὕτω τὸ προϊὸν, τὸ ἀποπειραθὲν διὰ τῶν ὁδῶν τῶν ἀνηκουσῶν εἰς ἄλλο εἶδος νὰ ἐξέλθῃ τῆς ἀζητησίας καὶ νὰ σώσῃ ἑαυτό, οὐ μόνον ἑαυτὸ δὲν ἔσωσεν, ἀλλὰ καὶ καὶ τὸ ἐκλεκτὸν εἶδος συμπαρέσυρε μεθ’ ἑαυτοῦ. Οὕτω, Κύριοι, ἐχούσης τῆς κρίσεως, καὶ ἀπὸ τοιαύτης αἰτίας γεννηθείσης, ποία μέριμνα λαμβάνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅπως ἀρθῇ ἐν τῷ μέλλοντι ἡ ὑφισταμένη κρίσις; Λαμβάνεται ἡ μέριμνα νὰ εἰσαχθῇ τὸ ἀφαιρεθησόμενον πλεόνασμα εἰς τὴν Ρωσσικὴν ἢ οἱανδήποτε ἄλλην ἀγορὰν, ἵνα ἐκεῖ καταναλωθῇ πρὸς βιομηχανικὴν χρῆσιν. Ἀλλὰ τότε, Κύριοι, εἶναι δίκαιον ν’ ἀπορῇ τις, πῶς, ἀφοῦ οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα καὶ ἀφοῦ τὰ πράγματα εἶναι καταφανῆ ἀφ’ ἑαυτῶν, πῶς ἐτόλμησαν οἱ ὑποστηρίζοντες ποιοῦτο νομοσχέδιον νὰ βαυκαλίζωνται ἀπὸ τὴν ἐλπίδα, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωσι τὴν ἀνατίμησιν τοῦ προϊόντος διὰ μέτρων τοιούτων. Μᾶς λέγουσιν ὅμως, ἂς δοκιμάσωμεν δι’ ἓν ἔτος τὸ μέτρον τοῦτο. Δὲν πρόκειται, ὡς ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος πρὸ ὀλίγου ἀγορεύων, περὶ ζημίας τινὸς σημαντικῆς· πρόκειται περὶ ζημίας 16 δραχμῶν ἢ 19 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῶμεν δι’ ἓν μόνον ἔτος. Καὶ ἀληθὲς εἶναι τοῦτο, Κύριοι. Ἀλλὰ αὐτὴ μόνον ἀρά γε εἶναι ἡ ζημία, τὴν ὁποίαν ἀπειλούμεθα νὰ ὑποστῶμεν, ψηφίζοντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Ἐὰν ἐπρόκειτο μόνον περὶ τοιαύτης ζημίας, ἐγὼ τοὐλάχιστον οὐδεμίαν θὰ εἶχον ἀντίῤῥησιν, ὅπως δώσω τὴν ψῆφόν μου ὑπὲρ αὐτοῦ. Ἀλλὰ, σᾶς προεῖπον, δὲν πρόκειται μόνον περὶ τοῦ ἐνεστῶτος, περὶ τῆς ζημίας τῶν 16½ ἢ 19 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα· πρόκειται περὶ τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποστῶμεν, ἐξευτελίζοντες ὅλην τὴν ἐφεδρείαν τοῦ προϊόντος ἡμῶν, ὅλον τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ μείνῃ εἰς παραγωγοὺς καὶ ἐμπόρους· πρόκειται περιπλέον — καὶ τοῦτο καθιστᾷ τὸν μέγιστον τῶν κινδύνων τῶν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου — ν’ ἀποκλείσωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ εἰς τὸ μέλλον τὴν Ῥωσσικὴν ἀγορὰν, ἥτις τείνει ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν ἀγορὰν τῆς Γαλλίας, καὶ ἀφεύκτως θ’ ἀντικαταστήσῃ αὐτὴν μίαν ἡμέραν, βοηθούσης τῆς κρίσεως, τὴν ὁποίαν ἤδη ὑφιστάμεθα. Μᾶς λέγουσι «ψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι τοῦτο ἐπιβάλλει ἡ ἀνάγκη τῶν σημερινῶν περιστάσεων· δὲν αἴρει τὴν κρίσιν ἡ τήρησις τοῦ Συντάγματος, οὔτε παραβιάζομεν ἄλλους νόμους πολὺ ἀνωτέρους τοῦ Συντάγματος, νόμους, οἵτινες ἐν τῇ συνειδήσει τῶν ἀνθρωπίνων κοινωνιῶν κεῖνται καὶ ἄγραφοι καὶ ῥυθμίζουσι τὰς σχέσεις τῶν ἐν κοινωνίᾳ ζώντων ἀτόμων, προτοῦ ἀκόμη ὑπάρξωσιν οἱ γραπτοὶ νόμοι. Εἷς νόμος εἶναι ὑπέρτατος, ὁ νόμος τῆς κοινῆς σωτηρίας, ὁ νόμος τοῦ κοινοῦ συμφέροντος· χάριν τοῦ κοινοῦ συμφέροντος ψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο». Ταῦτα, Κύριοι, μόνον χάριν ῥητορικῆς ἐπιδείξεως δύνανται νὰ λέγωνται, ἀλλὰ βεβαίως δὲν θὰ ἐπηρεάσωσι τὴν γνώμην ὑμῶν, διότι σᾶς ἀπέδειξα ἤδη, ὅτι δὲν πρόκειται, ψηφίζοντες τοῦτο τὸ νομοσχέδιον, νὰ προστατεύσωμεν τὸ κοινὸν συμφέρον· τοὐναντίον πρόκειται νὰ τραυματίσωμεν αὐτὸ εἰς τὰ καίρια. Κατ’ ἐμὲ, εἷς νόμος ὑπάρχει ὑπέρτατος, νόμος τοῦ ὁποίου ἡμεῖς πρὸ πάντων οἱ νομοθετοῦντες πρέπει νὰ ἤμεθα ἀκριβεῖς καὶ μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας τηρηταὶ, ὁ νόμος, ὅπως τὸ κοινὸν συμφέρον καὶ ἡ κοινὴ σωτηρία μὴ χρησιμεύωσιν εἰς ἡμᾶς ὡς ἀφορμὴ πολιτικῆς κερδοσκοπίας ἢ πρὸς οἱονδήποτε ἄλλον ἀνομολόγητον σκοπόν. Πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸ σθένος καὶ τὸ θάῤῥος νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς ἀπαιτοῦντας τὴν ἡμετέραν συνδρομὴν καὶ ἀντίληψιν συμπολίτας ἡμῶν: «Συμπολῖται, οὐδὲν μέτρον νομοθετικὸν ὑπάρχει, δυνάμενον ἀμέσως νὰ ἄρῃ τὴν ὑφισταμένην ἤδη κρίσιν· μὴ περιμένετε οὐδὲν ἀπὸ μέτρα τεχνητὰ, ἀπὸ μέτρα τὰ ὁποῖα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, πιεζομένη καὶ παρὰ τὴν πεποίθησιν αὐτῆς, εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ, μὴ ἐλπίζετε, ὅτι ἀπὸ μέτρα τοιαῦτα εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξαρτήσωμεν τὴν σωτηρίαν ἡμῶν, μὴ ἐλπίζετε ὅτι ἐκεῖνο τὸ φαινόμενον, τὸ ὁποῖον ἡ μοιραία, δύναμαι νὰ εἴπω, λειτουργία τῶν νόμων τοῦ ἐμπορίου παράγει, ἐκεῖνο τὸ φαινόμενον, τοῦ ὁποίου τὰς συνεπείας ὑφιστάμεθα ἤδη, δυνάμεθα νὰ ἀλλοιώσωμεν ἢ νὰ μεταβάλωμεν ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην δι’ ἑνὸς νομοσχεδίου.» Εἶπον καὶ ἄλλοτε, Κύριοι, πρὸ ὀλίγου δὲ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας συνάδελφος, ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὑπεδείκνυεν εἰς τὴν Βουλὴν, ποῖα μέτρα εἶναι δυνατὸν νὰ ληφθῶσι, μέτρα τὰ ὁποῖα δὲν ἀποβλέπουσιν, εἶναι ἀληθὲς, εἰς τὴν ἄμεσον θεραπείαν, εἰς τὴν ἄμεσον ἄρσιν τοῦ κακοῦ, ἀλλὰ διὰ τῶν ὁποίων ἀσφαλῶς δυνάμεθα νὰ παρασκευάσωμεν τὸ μέλλον τῆς σταφίδος, καὶ δυνάμεθα νὰ ἐξασφαλίσωμεν εἰς αὐτὴν τὰ μέσα, ὅπως εὐθηνότερον παράγηται, ὅπως ἀνετώτερον καλλιεργῆται καὶ ὅπως ἐπὶ ἁδροτέρᾳ συνεπῶς τιμῇ μεταδίδωται εἰς τὴν κατανάλωσιν. Ἀλλὰ τὰ μέτρα ταῦτα, ὅταν προέτεινεν αὐτὰ ἐντεῦθεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἕτερος συνάδελφος, ὁ ἐκ Πατρῶν, νομίζω, κ. Παπαδιαμαντόπουλος, ἀνθίστατο λέγων: «τὰ μέτρα ταῦτα δὲν ἀποβλέπουσι τὴν ἄμεσον θεραπείαν, ἀποβλέπουσι τὸ μέλλον.» Καὶ τίς, Κύριοι, ἠρνήθη ποτὲ τοῦτο, ὅτι τὰ μέτρα τὰ συμβουλευθέντα ἐντεῦθεν πολλάκις, δὲν ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν ἄμεσον θεραπείαν, οὔτε ἐγγυῶνται περὶ αὐτῆς; Ἀλλὰ καὶ τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι, ἂν ἐγκαίρως ἐλαμβάνοντο, θὰ εἴχομεν ἤδη ἀπολαύσει τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν τῶν ἀγαθῶν; Ἢ νομίζουσιν ὅτι δύνανται νὰ κατηγορήσωσιν ἡμῶν ἐπὶ ἀνακολουθίᾳ, προτεινόντων μέτρα τοιαῦτα; Ἡμεῖς οὐδέποτε ἠγγυήθημεν, ὅτι διὰ τῆς λήψεως μέτρων τοιούτων, εἴτε νομοθετικῶν, εἴτε διοικητικῶν, δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν ἄμεσον τοῦ κακοῦ θεραπείαν, διότι εἴπομεν πάντοτε, καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνομεν, ὅτι ἐν τῇ φύσει τῶν πραγμάτων αὐτῶν οὐδὲν ὑπάρχει μέτρον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἄρῃ τὴν κρίσιν, ἧς ὑφιστάμεθα τὰς συνεπείας. Ταύτην δὲ τὴν ὁμολογίαν πρέπει, Κύριοι, νὰ κάμωμεν πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ζητοῦσι τὴν ἡμετέραν συνδρομήν· πρέπει νὰ εἴπωμεν καθαρὰ καὶ εὐπαῤῥησιάστως πρὸς αὐτούς: «δὲν δυνάμεθα νὰ σᾶς φανῶμεν χρήσιμοι, καθ’ ὃν τρόπον ὑμεῖς προτείνετε, δὲν δυνάμεθα νὰ σᾶς ἐπαναφέρωμεν ἀμέσως εἰς τὸ παρελθὸν ἐκεῖνο τὸ εὐτυχές, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ προϊὸν ἡμῶν ἐτιμᾶτο 200–250 κατὰ χιλιάδα· δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο, ἀλλὰ μὴ ἐλπίζετε, ὅτι τὸ πρᾶγμα θὰ κατορθωθῇ ἀπὸ τῆς μιᾶς ἡμέρας εἰς τὴν ἄλλην.» Ἰδίως δὲ ἤδη ὀφείλομεν νὰ κάμωμεν τὴν ὁμολογίαν ταύτην πρὸς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, ἰδίως, λέγω, ἤδη, ὅτε ἐξέλιπε πλέον, τοὐλάχιστον διὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον, τὸ μέτρον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ἐὰν δὲν ἠγγυᾶτο τὴν πραγματικὴν καὶ τὴν ἄμεσον θεραπείαν τοῦ κακοῦ, ἠγγυᾶτο ὅμως τὴν ἀνακούφισιν τῶν πενομένων σταφιδικῶν πληθυσμῶν, τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον εἰσήγετο διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. ἐκ Κραναίας συναδέλφου, τὸ μέτρον τῆς πληρωμῆς, ἂν οὐχὶ ὁλοκλήρου, ἀλλὰ τοὐλάχιστον τοῦ ἡμίσεως τοῦ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος εἰς εἶδος. Ἐγένετο, Κύριοι, πρὸ ὀλίγου ὁμιλία περὶ τοῦ φόρου, τούτου, καὶ ἀγορεύοντος τοῦ κ. ἐξ Αἰγιαλείας συναδέλφου, ὁ σεβαστὸς ἐκ Τριφυλίας συνάδελφος, ὡσεὶ ἤθελε νὰ δικαιολογήσῃ τὰς δημευτικὰς διαθέσεις τοῦ Δημοσίου ἐν τῇ φορολογίᾳ τῆς σταφίδος, ἐνίστατο λέγων, ὅτι βάσις τῆς φορολογίας παρ’ ἡμῖν εἶναι αὐτὴ ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος, καὶ ὑπέμνησεν ἡμῖν τὸν φόρον τοῦ ἐλαίου, ὁ ὁποῖος ἀληθῶς φορολογεῖ τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδον. Ἀλλ’ οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τοῦτο, Κύριοι, οὐδεὶς ἠρνήθη, ὅτι ἡ βάσις τῆς φορολογίας παρ’ ἡμῖν εἶναι αὐτὴ ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος. Ἀλλὰ τίνα σημασίαν δύναται ν’ ἀσκήσῃ τοῦτο ἐπὶ τοῦ γεγονότος, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῆς σταφίδος δὲν δύναται νὰ παραβληθῇ πρὸς οἱονδήποτε ἄλλον φόρον, ἔστω καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀνεκκαθαρίστου προσόδου κανονιζόμενον; Ὡς σήμερον ἔχει ὁ φόρος οὗτος, τὸ Δημόσιον, ἡ Πολιτεία, δὲν φορολογεῖ πλέον τὴν πρόσοδον τὴν ἐκκαθαρισμένην, δὲν φορολογεῖ τὴν πρόσοδον τὴν ἀνεκκαθάριστον, δὲν φορολογεῖ μόνον τὸ κεφάλαιον αὐτὸ, ἀλλὰ φορολογεῖ καὶ τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν ὑφίσταται τὸ κεφάλαιον Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ἔλεγον, ὅτι, ἂν τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κραναίας συναδέλφου δὲν ἠγγυᾶτο περὶ τῆς ἀμέσου θεραπείας τοῦ κακοῦ, ἠγγυᾶτο ὅμως περὶ τῆς ἀνακουφίσεως κατὰ τὸ δυνατὸν τῶν πενομένων σταφιδικῶν πληθυσμῶν, εἶχε δὲ καθῆκον καὶ ἡ Βουλή, ὅπως ψηφίσῃ, ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως υἱοθετήσῃ τὸ μέτρον ἐκεῖνο. Ἐν τούτῳ δὲ δὲν θέλει πράξει ἐκτροπόν τι οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ἡ Βουλὴ, δὲν θέλει λάβει μέτρον πρωτοφανὲς, ὅπως εἶναι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον πειρᾶται νὰ λάβῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου· θέλει λάβει μέτρον ἐσχάτης δικαιοσύνης πρὸς πολίτας πενομένους, θέλει λάβει μέτρον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου τὸ ὄνομα αὐτῆς θὰ εὐλογῆται. Καὶ τὸ μέτρον τοῦτο δὲν θὰ ἦτο μόνον μέτρον ἐσχάτης δικαιοσύνης, ἀλλὰ καὶ μέτρον πολιτικῆς συνέσεως, διότι δι’ αὐτοῦ θὰ ἐδίδετο μία διέξοδος εἰς τὴν ἐνεστῶσαν στενοχωρίαν, καὶ θὰ κατηυνάζετο ἡ ἐξέγερσις, ἐν τῇ ὁποίᾳ σήμερον διατελοῦσιν ἅπαντες οἱ πολῖται τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἐὰν ἐλάμβανεν ἡ Κυβέρνησις τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ μέτρον τοῦτο δὲν θὰ ἐχαρακτηρίζετο οὔτε ὡς πρωτοφανὲς, οὔτε ὡς παράδοξον, οἷον εἶναι τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτεινόμενον. Καὶ ἵνα μὴ ἀνατρέξω, Κύριοι, εἰς μεμακρυσμένον παρελθὸν, ἵνα ὑποδείξω πρὸς ὑμᾶς παραδείγματα παρεμφεροῦς ἢ μᾶλλον γενναιοτέρας προστασίας ἐκ μέρους τῶν Κυβερνήσεων, αἵτινες, μετὰ στοργῆς μεριμνῶσαι περὶ τῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν, προῆλθον εἰς τὴν λῆψιν μέτρων τοιούτων, ἀρκοῦμαι νὰ σᾶς ἀναφέρω γεγονότα, τὰ ὁποῖα εἶναι νωπὰ ἀκόμη εἰς τὴν μνήμην ἡμῶν. Ἐσχάτως, Κύριοι, ὅτε συνέβησαν ἐν Ἰταλίᾳ οἱ καταστρεπτικοὶ σεισμοὶ, ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις ἀπήλλαξε παντὸς φόρου ἐπὶ τριετίαν τὰς οἰκοδομὰς, τάς τε καταστραφείσας ὡς καὶ τὰς ἁπλῶς βλαφθείσας ἐκ τῶν σεισμῶν ἐκείνων, διότι δίκαιον ἦτο, ἀφοῦ ἐξέλιπε τὸ κεφάλαιον καὶ ἐξέλιπε καὶ ἡ πρόσοδος ἡ ἐκ τοῦ κεφαλαίου, ἢ ἀφοῦ ἐμειώθη ἡ ἀξία τοῦ κεφαλαίου καὶ ἐμειώθη καὶ ἡ ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου πρόσοδος, δίκαιον ἦτο νὰ καταργηθῇ πᾶς φόρος ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου καὶ ἐπὶ τῆς προσόδου ταύτης, μέχρι τῆς ἀνακτήσεως αὐτῶν. Ἕτερον παράδειγμα ἔχομεν πρόσφατον, τὸ παράδειγμα Κυβερνήσεως, ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν ἔπρεπε νὰ περιμένωμεν καὶ νὰ λαμβάνωμεν ἡμεῖς μαθήματα σώφρονος καὶ δικαίας διοικήσεως, ἔχομεν τὸ παράδειγμα τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἔχει πολὺ μεγαλειτέραν σημασίαν δι’ ἡμᾶς, διότι αἱ πρόσοδοι τῆς χρεωκοπησάσης Αἰγύπτου, ὡς γνωρίζετε, διατελοῦσιν ὑπέγγυοι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ὑπάρχει δὲ ἐπιτροπὴ διεθνὴς, ἥτις διαχειρίζεται τὰς προσόδους ταύτας διὰ τὴν ἀπότισιν τοῦ δημοσίου χρέους τῆς Αἰγύπτου. Ἡ Αἰγυπτιακὴ μ’ ὅλα ταῦτα Κυβέρνησις, ἵνα ἀνακουφίσῃ τοὺς πενομένους πληθυσμοὺς τῆς Αἰγύπτου ἕνεκα τῆς ἐσχάτως ἐκραγείσης κρίσεως ἐκ τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ βάμβακος, τί ἔπραξε; Δὲν ἐσταύρωσε τὰς χεῖρας, οὔτε ἐσκέφθη περὶ παρακρατήσεως, ἀλλ’ ἐζήτησεν ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τῶν ἀλλοεθνῶν, νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως μειώσῃ κατὰ ἑπτὰ ὅλα ἑκατομμύρια τοὺς ἐγγείους φόρους τοῦ ἔτους ἐκείνου, καὶ διὰ τῆς ἐπιμονῆς αὑτῆς ἐπέτυχεν εἰς τὴν αἴτησιν ταύτην, καὶ ἐμειώθησαν ὄντως οἱ φόροι ἐπὶ τῷ ποσῷ τούτῳ, καὶ ἀνεκουφίσθησαν οἱ πάσχοντες πληθυσμοὶ τῆς χώρας ἐκείνης. Οὕτω, Κύριοι, μεριμνῶσιν αἱ Κυβερνήσεις, ὅταν οἱ λαοὶ πάσχωσι, κυρίως ἕνεκα τῆς ἀδίκου, ἕνεκα τῆς βαρείας καὶ καταθλιπτικῆς φορολογίας. Παρ’ ἡμῖν οὐχὶ μόνον τοιαύτη πρόνοια δὲν λαμβάνεται, οὐχὶ μόνον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τὴν διάθεσιν νὰ τείνῃ οὖς προσεκτικὸν εἰς τὰς δικαίας παραστάσεις τῶν ἀξιούντων, ὅπως ληφθῇ μέτρον τοιοῦτον, ἀλλὰ ἐπὶ πλέον, υἱοθετήσασα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, προὐνόησεν, ὅπως μὴ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον οὔτε τὸν φόρον αὐτὸν, ὅστις ἤθελε προκύψει ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ ἀφαιρεθησομένου πλεονάσματος, τὸ ὁποῖον μ’ ὅλα ταῦτα ἀφαιρεῖται, ὡς μὴ ἐμπορεύσιμον. Διότι τὸ ἄρθρον 3 προὐνόησε καὶ περὶ τούτου· προὐνόησεν, ὅπως τὸ ὑπόλοιπον τῆς ἀξίας τῆς προκυψούσης ἐκ τῆς διαθέσεως τοῦ πλεονάσματος μόνον μετὰ τὴν προηγουμένην ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων καὶ τοῦ φόρου τοῦ Δημοσίου, ὅπως τὸ ὑπόλοιπον, λέγω, τοῦτο διατεθῇ πρὸς ἵδρυσιν ταμείου σταφιδικῆς ἀμύνης. Οὕτω πολιτευομένη ἡ Κυβέρνησις, οὐδὲν ἄλλο φαίνεται λέγουσα πρὸς τοὺς πάσχοντας καὶ ἐπικαλουμένους τὴν συνδρομὴν αὐτῆς σταφιδοπαραγωγοὺς, εἰμὴ τοῦτο: «Σᾶς ἀφίνω εἰς τὴν τύχην σας· ἐγὼ οὐδὲν μέτρον δύναμαι νὰ λάβω, ἐγὼ οὐδὲν μέτρον λαμβάνω· ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ καὶ περὶ τοῦ ὁποίου πρώτιστον μέλημα ἔχω, εἶναι, ὅπως μὴ ζημιωθῇ τὸ Δημόσιον χάριν ὑμῶν οὔτε κατὰ ἓν λεπτόν. Ἂν θέλητε καὶ παρακράτησιν, χάρισμά σας· ἂς τὴν ψηφίσῃ ἡ Βουλή· ἀλλὰ τότε ἀξιῶ, τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἀφαιρεθῇ, νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον του εἰς τὸ Δημόσιον.» Τοιαῦτα μέτρα, Κύριοι, οὕτως ἐνεργούμενα, πᾶν ἄλλο ἀποδεικνύονται ἢ μέτρα προστατευτικὰ, πᾶν ἄλλο ἀποδεικνύονται ἢ ὡς δυνάμενα νὰ βοηθήσωσιν, ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον, τοὺς πενομένους συμπολίτας ἡμῶν. Ἤκουσα ὅμως, Κύριοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, ἐπειδὴ παρουσιάζει τὰς πλημμελείας ταύτας, δὲν θὰ μείνῃ ὡς ἔχει, ἀλλ’ ὅτι τινὲς τῶν πλημμελειῶν τούτων εἶναι εὔκολον νὰ θεραπευθῶσι, καὶ ὅτι θέλουσι θεραπευθῆ, εἰσαγομένης τροποποιήσεώς τινος, τροποποιήσεως, ἥτις ἀφορᾷ εἰς τὸ ἀφαιρεθησόμενον ποσοστόν, ἀναλόγως πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ σταφιδικάρπου ἑκάστης ἐπαρχίας. Τοῦτο ἠξίωσε πρὸ τινων ἡμερῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, τοῦτο δὲ ἠξίωσαν καὶ ἄλλοι ἐκ τῶν κ. κ. συναδέλφων, οἱ καταγόμενοι ἀπὸ ἐπαρχίας, αἵτινες εἶχον τὴν εὔνοιαν τῆς τύχης, τὴν εὔνοιαν τῆς φύσεως, ὅπως παράγωσιν ἐξαιρετικῆς ποιότητος σταφιδόκαρπον. Τοῦτο δὲ εἶναι ἀληθῶς δίκαιον. Ἀλλ’ ἂν πρόκειται, Κύριοι, νὰ νομοθετήσωμεν κλίμακα τῶν ποσοστῶν, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσφέρῃ ἑκάστη ἐπαρχία κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ σταφιδοκάρπου, πρέπει βεβαίως νὰ ὑπερβῶμεν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ἔθεσεν ὡς βάσιν, τὸ ποσὸν δηλ. τῶν 20%, διότι, ἂν ἡ Κορινθία ἢ ἡ Αἰγιάλεια φορολογηθῇ πρὸς 5%, πρέπει κατὰ λογικὴν ἀκολουθίαν ἡ Ἠλεία, ἡ Μεσσηνία, ἡ Πυλία νὰ φορολογηθῇ πρὸς 25–30 ἢ 35%, ἵνα μὴ διασαλεύσωμεν τὴν βάσιν αὐτὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἤτοι τὴν ἀφαίρεσιν τῶν 20%, διότι αὕτη, Κύριοι, ὑπῆρξεν ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐκ τῆς σκέψεως ταύτης ἐνεφορήθησαν οἱ εἰσαγαγόντες αὐτὸ, ἀφορμώμενοι ἀπὸ τῆς ὑποθέσεως ὅτι εἶναι ἀνάγκη, λαμβανομένου ὑπ’ ὄψει τοῦ ποσοῦ τῆς ἐτησίας παραγωγῆς καὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ ὑπάρχοντος ἑκάστοτε ἀποθέματος, νὰ ἀφαιρεθῇ ποσοστὸν ἰσοδυναμοῦν πρὸς 20% ἐπὶ τοῦ ὅλου τούτου ποσοῦ, ἵνα ἐπέλθῃ ἰσοῤῥόπησις μεταξὺ τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως. Διότι, ἂν δεχθῶμεν τὴν κλίμακα, τότε τί γίνεται τὸ 20%, ἄνευ τοῦ ὁποίου, κατὰ τὴν σκέψιν τῶν κ. κ. παρακρατητικῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ θεραπεία; Πρέπει ἀναγκαίως νὰ αὐξήσωμεν τὴν κλίμακα ταύτην εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐκείνας, αἵτινες παράγουσιν εὐτελοῦς ποιότητος σταφίδα, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ παράσχωμεν τὸ δίκαιον πλεονέκτημα εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, τὰς παραγούσας ἐκλεκτὴν ποιότητα, τῆς μειώσεως τοῦ εἰσενεκτέου ποσοστοῦ. Ὑποθέσατε δὲ πρὸς στιγμὴν, ὅτι ἐγένετο τοῦτο. Ἀλλὰ τότε, Κύριοι, ἂν σήμερον αἱ ἐπαρχίαι αἱ παράγουσαι εὐτελῆ ποιότητα, κατὰ δικαιότερον λόγον ἢ αἱ ἐπαρχίαι αἱ παράγουσαι ποιότητα ἐκλεκτὴν, ἐξεγείρωνται κατὰ τοῦ παρόντος μέτρου καὶ διαμαρτύρωνται ἐντόνως κατ’ αὐτοῦ καὶ τηλεγραφήματα ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων καταφθάνωσι βροχηδὸν εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἂν, λέγω, σήμερον, ὅτε πρόκειται νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὴν παραγωγὴν αὐτὴν ποσοστὸν ἰσοδυναμοῦν πρὸς 20%, ἐξεγείρωνται καὶ οὕτω θορυβῶσι, καὶ σχεδὸν στάσιν ἀπειλῶσιν αἱ ἐπαρχίαι αὗται, φαντάζεσθε, Κύριοι, ἐνώπιον ὁποίας θυέλλης θέλετε εὑρεθῆ, ὅταν τὸ ποσοστὸν τοῦτο αὐξήσητε κατὰ 5 ἕως 10 ἢ 15% ἀκόμη; Διότι εἶσθε ὑποχρεωμένοι, κατὰ τὰς ἰδίας ὑμῶν σκέψεις νὰ αὐξήσητε τὸ ποσοστὸν τοῦτο, ἵνα ἐπιτύχητε τὴν ἰσοῤῥοπίαν, τὴν ὁποίαν ἐπιζητεῖτε. Οἱ πληθυσμοὶ ἐκεῖνοι, οἱ πενόμενοι, θὰ σᾶς εἴπωσιν ἀπειλητικῶς, εἴτε Βουλευταὶ εἶσθε, εἴτε Κυβέρνησις: «Σταθῆτε! δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ ἡμᾶς τὴν περιουσίαν ἡμῶν, ἵνα τὴν παραδώσητε εἰς τὴν καταστροφήν. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα τοῦτο, διότι οὐ μόνον πρόκειται νὰ καταστρέψητε τὴν περιουσίαν ἡμῶν ἀφαιρουμένην, ἀλλ’ ἀπειλεῖτε ἐπὶ πλέον καὶ νὰ ἐξευτελίσητε τὴν ἀξίαν καὶ ἐκείνου τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εὐδοκεῖτε νὰ ἀφήσητε εἰς ἡμᾶς, καὶ νὰ ἀποκλείσητε τὰς ἀγορὰς διὰ τῶν ὁποίων ἡμεῖς δυνάμεθα ν’ ἀποζημιωθῶμεν, καὶ πρὸς τὰς ὁποίας ἀτενίζομεν ὡς πρὸς ἐλπίδα περὶ τοῦ μέλλοντος.» Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον, καὶ χάριν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος ὅλων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ ἰδιαιτέρως καὶ χάριν τῶν συμφερόντων τῆς ἐπαρχίας, ἥτις μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μὲ περιβάλῃ μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην της, νὰ διαμαρτυρηθῶ, ὅσον δύναμαι ἐντονώτερον, κατὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ νὰ μεταδώσω πρὸς ὑμᾶς τὰς σκέψεις καὶ τὰς ἰδέας τῆς ἐπαρχίας μου καὶ τῶν λοιπῶν, αἵτινες εἰς τὴν αὐτὴν εὑρίσκονται μοῖραν μὲ τὴν ἐπαρχίαν τὴν ἐμήν. Εἶμαι πεπεισμένος, Κύριοι, ὅτι οὕτω σκέπτονται αἱ ἐπαρχίαι αὗται. Ὅταν αὔριον, μετὰ τὴν νομοθέτησιν τοῦ μέτρου τούτου, προσέλθητε εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας καὶ τοὺς εἴπητε, «παραδόσατε 30 καὶ 35% ἐκ τῆς ἐσοδείας ὑμῶν», θὰ σᾶς εἴπωσιν ὅτι ἐνομοθετήσατε καθ’ ὑπέρβασιν τῆς εἰλημμένης ἐντολῆς, καὶ ἕνεκα τούτου δὲν δύνασθε νὰ ἐφαρμόσητε τὸν νόμον σας. Ἐγὼ δὲ, Κύριοι, φοβοῦμαι, ὅτι ἡ ἀντίστασις αὐτῶν δὲν θὰ περιορισθῇ μόνον εἰς λόγους, ἀλλὰ δύναται νὰ φθάσῃ καὶ εἰς ἔργα, τὰ ὁποῖα δὲν θέλω νὰ προείπω, γινόμενος μάντις κακῶν, ἀλλὰ τῶν ὁποίων τὰς συνεπείας πάντες δυνάμεθα νὰ προεικάσωμεν. Ὅταν διὰ νόμου ἐπιλαμβανώμεθα τῆς προστασίας εἴτε τοπικῶν εἴτε γενικῶν συμφερόντων, πρέπει ὄντως νὰ ἀποβλέπωμεν εἰς τὴν προστασίαν τῶν συμφερόντων τούτων, ἐφ’ ὅσον δὲν προκύπτει ζημία τις εἰς ἕτερα συμφέροντα ἔννομα. Ἀλλὰ διὰ τῆς νομοθετήσεως μέτρου τοιούτου οὐ μόνον ὠφέλειά τις δὲν προκύπτει καὶ προστασία τῶν δεομένων τοιαύτης πολιτῶν, ὡς ὀνειροπολοῦσιν οἱ ζητοῦντες νὰ ψηφισθῇ τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως, ἀλλὰ καὶ ζημία θετικὴ ἐπέρχεται εἰς ἄλλας ἐπαρχίας. Ἀλλὰ μάθετε ἐπὶ τέλους, Κύριοι, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ ὑπερβῆτε τὸ ὅριον τοῦτο ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν νομοθετικῶν δικαιωμάτων, καὶ ἐξ ἠθικῆς, ἀλλὰ καὶ ἐκ νομικῆς ὑποχρεώσεως, τὸ ὅριον τὸ ὁποῖον τάσσει ὑμῖν τὸ καθῆκον, ἵνα μὴ ζημιώσητέ τινας, ὠφελήσητε δὲ ἄλλους· διότι πᾶς ζημιούμενος πολίτης θέλει σᾶς εἴπει τελικῶς, ὅτι οὐδὲν ἔχετε δικαίωμα κατὰ τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ.

§189Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐξετέθη ἐπαρκῶς ἐνταῦθα καὶ ἐξετραγῳδήθη, ὅτι αἱ ἐπαρχίαι πάσχουσι περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία—καὶ ὅτι πάσχουσι πᾶσαι· πανταχόθεν βεβαιοῦται, ὅτι πεῖνα καὶ ἀπόγνωσις μαστίζει τὰς ἐπαρχίας. Πρόκειται λοιπὸν διὰ τοῦ μέσου τῆς εἰσφορᾶς νὰ ληφθῇ μέτρον ὑπὲρ τῶν ἐπαρχιῶν, ὅπως ἀνακουφισθῶσιν, ὑψουμένων τῶν τιμῶν διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ πλεονάσματος. Τὰ κατὰ τῆς ἀφαιρέσεως ἢ ὑπὲρ ἀρκούντως ἐξετέθησαν. Οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ πάσχουσι, καὶ ἐν ἀγῶνι ἴσως λογικῷ, ἴσως ἀπονενοημένῳ, καταβάλλεται προσπάθεια ἀπὸ τριῶν ἐτῶν καὶ ἐντεῦθεν νὰ αὐξηθῇ ἡ κατανάλωσις καὶ αἱ τιμαὶ, αἵτινες σήμερον δὲν ὑπερβαίνουν τὰς παραγωγικὰς δαπάνας. Τί θέλει συμβῆ διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ πλεονάσματος; Θὰ ἀποκλεισθῇ, λέγουσιν, ἡ ἀγορὰ τῆς Ῥωσσίας, διότι αὕτη δὲν θέλει νὰ καταναλώσῃ πρᾶγμα εἰς μεγαλειτέρας τιμάς· ἀλλὰ καὶ τοῦτο θὰ ἦναι μία διέξοδος διὰ τὸν πάσχοντα πληθυσμόν, διότι θὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ὁ ἀγὼν, εἰς τὸν ὁποῖον ἐξετέθη, εἶναι μάταιος, διότι δὲν ἐννοεῖ νὰ προχωρήσῃ ἡ κατανάλωσις πέραν ἑνὸς σημείου. Τί θὰ γείνῃ τότε; Θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία, καὶ ἕκαστος θὰ σκέπτηται νὰ τραπῇ εἰς ἑτέρας ὁδούς. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἦναι ἀληθὲς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐῤῥήθη, ἀλλ’ ἡ Ῥωσσία δύναται νὰ καταναλώσῃ σταφίδας εἰς τιμὰς ἀνωτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας σήμερον προσφέρει, δηλ. 120–140 δραχμὰς τὴν χιλιάδα, τότε διὰ τῆς παρακρατήσεως ἔχομεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιζητοῦμεν ἀκριβῶς, ἀφοῦ διὰ τοῦ πλεονάσματος ὑψοῦμεν τὰς τιμὰς καὶ ἐμπνέομεν πίστιν εἰς τὸν σταφιδοπαραγωγὸν καὶ ἐνθάῤῥυνσιν, ἵνα διεξαγάγῃ τὸν ἀγῶνα αὐτὸν πρὸς αὔξησιν τῆς καταναλώσεως. Ἑπομένως καὶ ὑπὸ τὰς δύο ἐπόψεις ἔχομεν κέρδος, καὶ οὐδεμίαν ζημίαν. Δὲν πρόκειται νὰ ῥυθμίσωμεν πόσοι θέλουν τὴν παρακράτησιν καὶ πόσοι ὄχι· αὐτὸς εἶναι μάταιος ἀγών· πρόκειται περὶ μέτρου γενικοῦ, καὶ γενικῶς πρέπει νὰ σκεφθῶμεν· διότι, ἂν εἰς ἕκαστον νομοθέτημα οἱ Βουλευταὶ σκέπτωνται μόνον κατὰ μέρος καὶ κατόπιν προβαίνουν εἰς τὰ γενικὰ, τότε δὲν δυνάμεθα νὰ νομοθετήσωμεν, ἀλλ’ ὁμοιάζομεν τὸν Ναστραδὶν Χότζα μὲ τὸν φοῦρνόν του. Προκειμένου περὶ νόμων, περὶ μέτρων γενικῶν, δὲν πρέπει νὰ ἐπικρατῇ ἡ κατ’ ἐπαρχίας σκέψις. Ἐὰν τὸ λαμβανόμενον ἤδη μέτρον πρόκειται νὰ ὠφελήσῃ γενικῶς, δὲν πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει τὰ συμφέροντα τῶν Καλαμίων, τῶν Πυργίων καὶ τῶν Αἰγιέων. Ὡς πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ὁρισθῇ, νομίζω, ὅτι 20% εἶναι ἐπαρκὲς, ἐκ τοῦ ποσοῦ δὲ τούτου τῶν 20% πρέπει νὰ ἐξαιρέσωμεν ἐπαρχίας τινὰς, αἱ ὁποῖαι εἰς αὐτὸ τὸ εἶδος εἶναι προνομιοῦχοι, τὰς ἐπαρχίας, Κορίνθου, Αἰγίου καὶ τοῦ δήμου Ἐρινεῶν. Ὁ λόγος ἐξετέθη, διατὶ αἱ ἐπαρχίαι αὗται πρέπει νὰ ἐξαιρεθῶσι. Διὰ τοῦ μέτρου τῆς εἰσφορᾶς ἕκαστος τῶν παραγωγῶν θὰ δίδῃ πρᾶγμα κατωτέρας ποιότητος, τὸ ὁποῖον κατέχει, ἑπομένως ὅλαι αἱ ποιότητες θὰ βελτιωθῶσιν ἐν μέτρῳ. Ἂν δὲ τὸν Αἰγιέα ἀποκλείσητε νὰ βελτιώσῃ τὴν ποιότητα, παρέχοντες αὐτῷ τὸ δικαίωμα προσφορᾶς ξένης σταφίδος διὰ τὴν παρακράτησιν, σταφίδος λ. χ. Καλαμῶν, τότε βλάπτεται τὸ Αἴγιον, διότι οὕτω δὲν βελτιοῦται καὶ ἡ ποιότης τοῦ Αἰγίου κτλ. Καλὸν λοιπὸν, ὅπως τὸ εἰσφερόμενον ποσὸν ἦναι τῆς αὐτῆς παραγωγῆς, δηλ. ὁ Αἰγιεὺς νὰ εἰσφέρῃ πρᾶγμα Αἰγίου, ὁ Κορίνθιος πρᾶγμα Κορίνθου καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἐπειδὴ ὅμως, ὡς ἐξετέθη πρότερον, αἱ συνθῆκαι καλλιεργείας καὶ παραγωγῆς εἰς τὰς ἐπαρχίας αὐτὰς εἶναι διάφοροι, διὰ τοῦτο πρέπει αἱ ἐπαρχίαι αὗται νὰ τύχωσι τοῦ εὐεργήματος τούτου.

§190ΒΟΥΛΤΣΟΣ. Καὶ ἡ Ζάκυνθος.

§191Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Δὲν γνωρίζω τὰ τῆς Ζακύνθου· τὸ Αἴγιον ὅμως δικαιοῦται νὰ τύχῃ προνομίας. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ ποσοῦ μεγάλου παρακρατήσεως, ὥστε νὰ εἴπητε, ὅτι ματαιοῦται ὁ σκοπὸς τῆς εἰσφορᾶς· διότι, ἂν ἡ εἰσφορὰ πρόκειται νὰ ὠφελήσῃ, θὰ ὠφελήσῃ, καὶ ἂν ἦναι 75,000,000 ἢ 80,000,000. Διὰ τοῦτο θέλω παρακαλέσει τοὺς κυρίους συναδέλφους, τοὺς δεχομένους τὴν παρακράτησιν, νὰ ἐνδώσωσιν εἰς τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἶναι δίκαιον. (Διάλογοι).

§192ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, λαμβάνω τὸν λόγον ἐξ ἀφορμῆς τηλεγραφήματος τῶν ἐν Πάτραις Καλαβρυτινῶν, τὸ ὁποῖον ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλήν, ἀφοῦ τόσα ἄλλα ἀνεκοινώθησαν. Ἰδοὺ τὸ τηλεγράφημα (ἀναγινώσκει): «Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον Καλαβρυτινοῦ Συλλόγου, διερμηνεῦον φρόνημα Συλλόγου, ὅπερ εἶναι καὶ φρόνημα ἐπαρχίας Πατρῶν καὶ Καλαβρύτων, ὧν συμφέροντα ἀλληλένδετα, παρακαλεῖ θερμῶς ὑποστηρίξητε παντὶ σθένει ἐν τῇ Βουλῇ καὶ Κυβερνήσει νομοσχέδιον εἰσφορᾶς. Ἄλλως πᾶσα ἀδιαφορία ἢ ἀντίδρασις θέλει ἐγκαρδίως λυπήσει πάντας, καὶ ἀποτυχία νομοσχεδίου ἐπιφέρῃ ἀπροβλέπτους συμφορᾶς.» Ἐγὼ, Κύριοι, ὡμίλησα ἐπανειλημμένως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ ἐξέφρασα τὴν ἰδέαν μου. Ὑπεστήριξα, ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοί, τὴν παραδοχὴν τοῦ μέτρου, νομίζω δὲ, ὅτι τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη ὑφ’ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἐπόψεις· καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην βουλευτικὴν περίοδον καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, καὶ τὰ ὑπὲρ καὶ τὰ κατὰ, ἐπανειλημμένως ἐλέχθησαν, καὶ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναληφθῶσιν· ἠπόρησα δὲ, ὅτι καὶ εἰς τὴν συνεδρίασιν ταύτην ἐπανελήφθησαν τὰ αὐτά. Ἓν μόνον μοῦ ἔκαμεν ἐντύπωσιν, ἓν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον κατὰ κόρον ἐπανέλαβον οἱ ἐναντίον τῆς εἰσφορᾶς ὁμιλήσαντες. Φοβοῦνται ὅτι ἕνεκα τῆς ὑψώσεως τῶν τιμῶν, ἡ ὁποία θὰ ἐπέλθῃ ὡς ἐκ τῆς λήψεως τοῦ μέτρου, θὰ ἀπολέσωμεν τὰς ἀγορὰς τῆς Ρωσσίας, διότι θὰ χάσωμεν τὴν εὐθηνίαν, ἥτις τροφοδοτεῖ τὰς ἀγορὰς ἐκείνας. Καὶ λέγω ὅτι ἠπόρησα διὰ τοῦτο, διότι τὸ ἤκουσα ἐπαναλαμβανόμενον καὶ ἀπὸ τοὺς Αἰγιεῖς καὶ ἀπὸ τοὺς Μεσσηνίους. Ἂν τὸ μέτρον, Κύριοι, δὲν θὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἡμεῖς προσδοκῶμεν, δὲν θὰ ὑψωθῶσιν αἱ τιμαί, καὶ τότε τί τὸ πολεμεῖτε; ἂν ὅμως θὰ τὰ φέρῃ, πάλιν δὲν πρέπει νὰ τὸ πολεμῆτε. Κύριοι, ἂν ἐπρόκειτο τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσφέρωμεν, νὰ καταστραφῇ, ἂν ἐπρόκειτο νὰ ἀπολεσθῇ, καὶ ἐγὼ θὰ ἤμην κατὰ τοῦ μέτρου, διότι βεβαίως τότε οἱ Μεσσήνιοι θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ εἴπουν: «δὲν ἠμποροῦμεν νὰ καταστρέψωμεν 20% ἐκ τοῦ πράγματός μας»· ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ καταστραφῇ τὸ ποσὸν, πρόκειται νὰ τὸ εἰσφέρωμεν ὑπὲρ ἑνὸς σκοποῦ. Τὸ νομοσχέδιον ἀναφέρει, ὅτι αὐτὸ εἰσφέρεται ὑπὲρ ταμείου ἀμύνης, ὑπὲρ αὐτῆς τῆς σταφίδος. Δὲν πρόκειται λοιπὸν νὰ τὸ ἀπολέσωσιν οὔτε οἱ Μεσσήνιοι οὔτε ἡμεῖς.

§193ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Κύριε Πετιμεζᾶ, ἐκουράσθημεν πλέον, καὶ ἡ πέτραις ἐκουράσθησαν!

§194ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριοι, ἔχει δίκαιον ὁ κ. Βουλευτὴς, βεβαίως ἐξηντλήθη τὸ ζήτημα.

§195ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Τρία ὁλόκληρα ἔτη ἂν δὲν ἐφωτίσθη τὸ ἔθνος διὰ νὰ δώσῃ δικαιοσύνην, τότε εἶναι ἀπελπισία.

§196ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Λοιπὸν νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν πρέπει νὰ βασανίζωμεν τὸν σταφιδικὸν κόσμον. Τοῦτο τὸ μέτρον θεωρεῖ ὡς μέτρον σωτηρίας ὁ περισσότερος σταφιδικὸς κόσμος. Ὑπεβλήθησαν καὶ ἄλλα μέτρα, παρεμφερῆ πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ δὲν ἔγειναν ἀποδεκτὰ, καὶ ἐπὶ τέλους ἡ Κυβέρνησις παρεδέχθη, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μέτρον τι σωτήριον, καὶ τοῦτο ἀπεδέχθη ὡς τοιοῦτον. Λοιπὸν μὴ βασανίζωμεν περισσότερον τὸν κόσμον, διότι ἡ ἐκκρεμότης τοῦ ζητήματος φέρει καταστροφὰς καὶ ζημίας, διότι ἐπέρχονται ὡς ἐκ τούτου διακυμάνσεις εἰς τὸ ἐμπόριον τῆς σταφίδος. Πρέπει τὸ ταχύτερον ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ τούτου, οὐδὲ εἶναι ἀνάγκη νὰ προσθέσω οὔτε λέξιν.

§197Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ὑποβάλλω ὑποτροπολογίαν ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Θεοδώρου Ζαΐμη.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βαλσαμάκης ὑποβάλλει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς: «Ἡ εἰσφορὰ κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ σταφιδοκάρπου ἐκ τῶν Ἰονίων νήσων περιορίζεται εἰς 10%». Ἡ δὲ ὑποτροπολογία τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Θ. Ζαΐμη, ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Γ. Κοζάκη Τυπάλδου ὑποβληθεῖσα, εἶναι αὕτη (ἀναγινώσκει): «Κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ σταφιδοκάρπου θέλει ἀφαιρεῖσθαι ἐν τοῖς τελωνείοις ὡς προσωρινὴ εἰσφορὰ ἐπὶ μὲν τοῦ σταφιδοκάρπου τῶν ἐπαρχιῶν Κορινθίας, Ζακύνθου καὶ Ναυπακτίας 10%, ἐπὶ δὲ τοῦ σταφιδοκάρπου τῆς ἐπαρχίας Αἰγιαλείας καὶ τῶν δήμων Κραθίδος καὶ Ἐρινεῶν 7%, ἐπὶ δὲ τοῦ σταφιδοκάρπου τῶν λοιπῶν ἐπαρχιῶν 20% ἐπὶ τοῦ ἐξαχθησομένου ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου μέχρι τῆς 15 Αὐγούστου 1896 ποσοῦ.» Ἑτέραν ὑποτροπολογίαν ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Θ. Ζαΐμη ὑπέβαλεν ὁ βουλευτὴς Λεβαδείας κ. Ι. Λάππας. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 240).

§199ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Προτείνω τροπολογίαν τὴν ἑξῆς: «Διὰ τὸν σταφιδόκαρπον τῆς Τριφυλίας ἡ εἰσφορὰ προσδιορίζεται εἰς 6%.»

§200ΔΑΓΡΕΣ. Εἶχον δηλώσει, Κύριοι, ὅτι δὲν ἤθελον ἐπαναλάβει τὸν λόγον, ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, καθόσον καὶ κόρος ἐπῆλθε καὶ ἀπαρέσκεια προξενεῖται ἐκ τῆς ἐπαναλήψεως συζητήσεως τέλεον ἐξαντληθείσης· ἀλλὰ ἤθελον παραλείψει καθῆκον, ἂν δὲν ἀνεκοίνουν πρὸς τὴν Βουλὴν τὰ τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα οἱ συνεπαρχιῶταί μου διεβίβασαν πρὸς ἐμέ. Ἐκπληρῶν λοιπὸν τοιοῦτον καθῆκον, παρέρχομαι ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦτο, ἵνα συστήσω τὰ μέτρα, ἅτινα ἐν τῇ ἐμῇ συνειδήσει αἰσθάνομαι. Ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Καλαμῶν διὰ τηλεγραφήματός του ἐκφράζει τὴν εὐχὴν πρὸς τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ παρακαλεῖ τὴν Βουλὴν νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς προτάσεως νόμου, δι’ ἧς αἴρεται ἡ διάταξις τοῦ νόμου περὶ μὴ ἐξαγωγῆς σταφιδοκάρπου πρὸ τῆς 16ης Αὐγούστου, ὅταν ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρὸ μικροῦ. Χθὲς τὸ ἑσπέρας, τηλεγραφικῶς εἰδοποιηθείς, μετέβην εἰς τὸ τηλεγραφεῖον, ἔνθα μοὶ εἶχε ζητηθῆ συνέντευξις παρ’ ἐμπόρων ἐν Καλάμαις καὶ λοιπῶν προσώπων, παρὰ τῶν ὁποίων μοὶ ἐζητήθησαν πληροφορίαι περὶ τοῦ πνεύματος, τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ ἐν τῇ Βουλῇ, ἂν θὰ ψηφισθῇ δηλαδὴ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἢ οὔ. Ἐν Καλάμαις ἐγένετο συλλαλητήριον πολυπληθές...

§201Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἀπὸ 15 ἀνθρώπους.

§202ΔΑΓΡΕΣ. .. Πρὸ δύο ἡμερῶν συνεκροτήθη πολυπληθὲς συλλαλητήριον, κατὰ τὸ ὁποῖον διημείφθησαν σκέψεις διὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καὶ ἀπεφήνατο ὁ λαὸς τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν καὶ Μεσσηνίας, ὅτι ἐναντία φρονεῖ κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Διὰ σημερινοῦ τηλεγραφήματός του καὶ πάλιν ὁ Ἐμπορικὸς Σύλλογος Καλαμῶν συνιστᾷ νὰ ἐπιταχυνθῇ ἡ μετὰ τῆς Ῥωσσίας σύμβασις, δι’ ἧς, ὡς φρονεῖ, θέλει ἐμπεδωθῇ τὸ μέλλον τῆς σταφίδος κλπ. Ἐκ τοῦ περιεχομένου τῶν τηλεγραφημάτων καὶ ἐν γένει τῶν λαβόντων χώραν ἐν Καλάμαις, ἐννοητέον ὁποία ταραχὴ καὶ συγκίνησις κατέχει τὸν Μεσσηνιακὸν λαὸν ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν, καὶ εὔλογον καὶ δικαίαν εὑρίσκω τὴν ἀγανάκτησιν, ἡ ὁποία κατέχει τὸν λαὸν τῆς Μεσσηνίας ἐκ τοῦ μέτρου, εἰς τὸ ὁποῖον προέβη ἡ Βουλή, ὑπερψηφίσασα τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον αὐτὴ αὕτη εἶχε καταδικάσει πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν. Ἐκεῖνο, ὅπερ ἐνόμισεν ἀλυσιτελές, ἄδικον, ἀπρόσφορον πρὸς τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπιδιώκει καὶ δι’ ὃν συνετάχθη, ἐκεῖνο, λέγω, ἐγκολποῦται ἤδη, ὡς δίκαιον, ὀρθὸν καὶ λυσιτελές! Ἀπόφασις τοιαύτη βεβαίως δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ συνταράξῃ ὄχι μόνον τὸν Μεσσηνιακὸν λαὸν, ἀλλὰ σύμπαντα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς εἶναι ἀπόῤῥοια βεβουλευμένης καὶ εὐσυνειδήτου κρίσεως· ἐνῷ ὁ λαὸς τῆς Μεσσηνίας, μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως, ἡσύχασε καὶ ἐτράπη ἐπὶ τὰ ἔργα του, αἴφνης βλέπει ἐπανερχομένην τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ καταδικασθέντος μέτρου. Δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ ἐπαναλάβω ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐξέθηκα ἐνώπιον ὑμῶν, διότι τοῦτο ἤθελεν εἶσθαι περιττολογία. Ἀπεδείχθη ἤδη, ὅτι τὸ μέτρον, περὶ οὗ πρόκειται νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, δὲν εἶναι ἐκ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔδει νὰ ἀπασχολῶσι τὴν Βουλήν. Δι’ ὀλίγων μόνον θέλω θίξει τὴν βάσιν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Τούτου σκοπὸς λέγεται, ὅτι εἶναι ἡ ἀφαίρεσις τοῦ πλεονάσματος, ἀλλ’ ὁ σκοπὸς οὗτος αἴρεται διὰ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον διαγράφει τὸ νομοσχέδιον. Ἀφαιρεῖται τὸ πλεόνασμα, καὶ ἐνῷ ἀφαιρεῖται καὶ θεωρεῖται ὡς περιττὸν, δὲν καταναλίσκεται εἰς τὸ ἐσωτερικὸν ἢ τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς βρῶσιν, καταναλίσκεται ὅμως ἐν τῷ ἐξωτερικῷ πρὸς βιομηχανικὴν χρῆσιν· ἐὰν θεωρῆται ὡς περίσσευμα, διατὶ χρησιμοποιεῖται; διατὶ τίθεται εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν τίθεται; Ἐνισχύθη ἡ ἰδέα, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον ὑπὲρ τῶν σταφιδοκτημόνων, διότι διατρέχει κρίσιν ὁ σταφιδόκαρπος· ἀλλὰ τὴν τοιαύτην κρίσιν ἐπιτραπήτω μοι νὰ ἀποδώσω οὐχὶ εἰς τὴν πληθώραν τῆς παραγωγῆς, ἐξ ἧς νὰ προέρχηται ἡ ὑποτίμησις τῆς σταφίδος, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Ἡ ὑποτίμησις τῆς σταφίδος προέρχεται ἐκ τῆς οἰκονομικῆς δυσπραγίας τῆς χώρας, τὴν ὁποίαν διατρέχουν καὶ οἱ σταφιδοκτήμονες...

§203ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δὲν καταναλίσκεται εἰς τὸν τόπον.

§204ΔΑΓΡΕΣ. Ἡσυχάσατε· δὲν ἠξεύρετε τί θέλω νὰ εἴπω. Μὴ μὲ διακόπτετε. Καὶ ἀποδεικνύεται ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτὸς εὐκόλως, Κύριοι. Οἱ σταφιδοκτήμονες, μὴ ὄντες ἐν οἰκονομικῇ καταστάσει εὐαρέστῳ, ἀναγκάζονται, ἅμα τῇ ἀποξηράνσει τοῦ σταφιδοκάρπου, νὰ προσφεύγωσιν εἰς τὴν πώλησιν αὐτοῦ, ἕνεκα δὲ τούτου ἐπέρχεται ἡ σύγχρονος πώλησις καὶ ἑπομένως ἡ ἀθρόα προσφορὰ, ἥτις μειοῖ τὴν ζήτησιν καὶ ἐπιφέρει τὴν ὑποτίμησιν τῆς ἀξίας τοῦ σταφιδοκάρπου. Ὥστε δὲν ἔγκειται τὸ κακὸν εἰς τὴν πληθώραν τοῦ ποσοῦ τῆς παραγωγῆς, ἀλλ’ εἰς τὴν ὕπαρξιν τῆς κακῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, ἡ δὲ βελτίωσις δὲν θὰ ἐπέλθῃ διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ πλεονάσματος, ἀλλὰ διὰ τῆς βελτιώσεως τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, ἐξ ἧς δέον νὰ προσδοκῶμεν τὰ βέλτιστα. Ἐὰν βελτιωθῇ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις, θὰ ἐπέλθῃ ἡ αὔξησις τῆς τιμῆς τῆς σταφίδος, διότι οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ θὰ κρατῶσι τὸν καρπὸν εἰς τὰς ἀποθήκας των, καὶ δὲν θέλει ἐπέρχεσθαι οὕτως ἀθρόα προσφορά. Ὁ δεύτερος λόγος, εἰς ὃν ὀφείλεται ἡ ὑποτίμησις τοῦ σταφιδοκάρπου, εἶναι ὁ ὀλέθριος ἐκεῖνος νόμος, ὁ ὁποῖος συνετάχθη κατὰ τὸ ἔτος 1892, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύεται ἡ ἐξαγωγὴ τῆς σταφίδος πρὸ τῆς 16 Αὐγούστου, διότι ἕνεκα τοῦ νόμου τούτου δὲν προσφέρεται τὸ προϊόν μικρὸν κατὰ μικρὸν, ἀλλὰ προσφέρεται ταὐτοχρόνως πρὸς πώλησιν. Τὴν 17 Αὐγούστου, ὅτε τὸ παραχθὲν ποσὸν ἐν Ἑλλάδι ἐξέρχεται ἐκ τῶν λιμένων τῆς Ἑλλάδος καὶ μεταβιβάζεται ταὐτοχρόνως εἰς τοὺς τόπους τῆς καταναλώσεως, αὐξάνει ταὐτοχρόνως τοσοῦτον τὸ ἐν τῇ ἀγορᾷ ποσὸν, ὥστε ἀμέσως ἐλαττοῦται ἡ ζήτησις, καὶ πίπτουσιν αἱ τιμαί. Καὶ ὁ νόμος λοιπὸν οὗτος συντελεῖ εἰς τὴν ἀθρόαν προσφορὰν, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἐπέρχεται ἡ ὑποτίμησις τοῦ προϊόντος. Πρέπει λοιπὸν νὰ καταργηθῇ ὁ νόμος οὗτος, ὡς ἄγαν ἐπιβλαβὴς, ἐπιβλαβέστατος εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν τοῦ εἴδους τούτου, καὶ ἂν δὲν θεωρηθῇ χρήσιμος δι’ ὅλα τὰ μέρη ἡ κατάργησις αὐτοῦ, ἀφεύκτως ὅμως πρέπει νὰ καταργηθῇ δι’ ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀποξηραίνεται ὁ σταφιδόκαρπος ἐνωρὶς, ὅπως παρ’ ἡμῖν, ἐν Καλάμαις. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερος οὐσιώδης λόγος, ὁ ὁποῖος καταδικάζει τὸ μέτρον τοῦτο τῆς παρακρατήσεως. Εἰς ποῖον μέρος θὰ καταναλωθῇ τὸ παρακρατούμενον ποσόν; Μᾶς ἀπαντῶσιν ὅτι θὰ καταναλωθῇ εἰς βιομηχανικὴν χρῆσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἀλλὰ δὲν ὠνόμασαν ἡμῖν τὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχει ἐλπὶς νὰ καταναλωθῇ. Ἐν Γαλλίᾳ βεβαίως οὐδεμίαν ἔχομεν βεβαιότητα ὅτι θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξοδεύσωμεν τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἕτερα δὲ μέρη δὲν εἶναι γνωστὰ, ὡς τοιαῦτα, ἵνα καταναλώσωσι τοσοῦτον ποσόν· ὥστε ἐντελῶς ἐπὶ ἐδάφους ἀγνώστου ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου βαδίζομεν. Ἐγὼ, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ λάβῃ ἀπόφασιν ἐναντίαν τῆς ἀποφάσεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν πρὸ μικροῦ ἔλαβεν. Ἐναβρύνομαι, διότι εἶμαι προϊόν τῆς ἐκλογῆς τῆς 16 Ἀπριλίου, τῆς καταδικασάσης τὸ ὀλέθριον δωδεκαετὲς παρελθὸν, πέπεισμαι δὲ, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς ταύτης ἔσονται λελογισμένης καὶ πεφωτισμένης κρίσεως. Ἐκηρύχθην κατ’ ἀρχὴν κατὰ παντὸς μέτρου παρακρατήσεως, διότι φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐναντιώμεθα εἰς τὸν νόμον τῆς φύσεως, διότι φρονῶ, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προΐδωμεν τὰς ἀνάγκας τῆς ἀνθρωπότητος, ἵνα κανονίσωμεν τὰ συμφέροντα ἡμῶν. Οἱ νόμοι τῆς φύσεως δὲν δύνανται νὰ περιορισθῶσι δι’ οὐδεμιᾶς δυνάμεως. Διὰ τοῦτο εἶμαι ἐναντίον τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως. Ἡ παρακράτησις, Κύριοι, θὰ ἐπέλθῃ μόνη της, πρὸς πίστωσιν δὲ τούτου, σᾶς φέρω τὸ παράδειγμα τῆς Μεσσηνίας, ἔνθα κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος μετὰ τὸν τρυγητὸν ἐξεῤῥιζώθησαν 2,000 στρέμματα σταφίδος. Ἰδοὺ ἡ παρακράτησις, ἰδοὺ ἡ λύσις, ἡ ὁποία φέρει τὰ ἀποτελέσματα μόνη της· ἐὰν διατηρηθῇ ἔτι ἡ αὐτὴ κατάστασις, θὰ περιορισθῇ ἡ σταφιδοπαραγωγὴ εἰς ὃ σημεῖον ἐπαρκεῖ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς καταναλώσεως, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἰσοβάθμισις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ τὴν καλὴν τιμὴν τῆς σταφίδος. Οὐδὲν ἄλλο μέτρον δύναται νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος, πᾶν ἄλλο δὲ μέτρον θὰ ἦναι ἐπίπλαστον. Ἡ Βουλὴ λοιπὸν, φρονῶ, ὅτι θὰ ἐκδώσῃ καταδικαστικὴν ἀπόφασιν καὶ πάλιν κατὰ τοῦ μέτρου τούτου, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται ἀνωφελὲς, ἀνεπιτήδειον καὶ ἄδικον.

§205Δ. ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται νὰ ἀγορεύσω ἐπὶ τοῦ συζητουμένου θέματος· ἁπλῶς μόνον θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, ἵνα δικαιολογήσω τὴν μετ’ ὀλίγον δοθησομένην ψῆφόν μου. Ὅτε τὸ πρῶτον εἶχε τεθῆ ἡ πρότασις τῆς παρακρατήσεως, ἀορίστως διατετυπωμένη, εἶχον σχηματίσει τὴν γνώμην, ὅτι μᾶλλον βλάβην ἢ ὠφέλειαν ἤθελεν ἐπιφέρει ἡ παραδοχὴ αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο κατεψήφισα αὐτῆς. Ἀλλὰ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον μόνον κατὰ τύπον περιέχει παρακράτησιν, διότι κατὰ τὰς διατάξεις αὐτοῦ τὸ παρακρατηθησόμενον θὰ διατεθῇ πρὸς ἐμπορίαν, διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν, λέγω, νομοσχεδίου διατυποῦνται μέτρα, ὑπὲρ τῶν ὁποίων εἶμαι διατεθειμένος νὰ ψηφίσω. Τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον, θέλουσι φέρει ὡς ἀποτέλεσμα ὅτι εἰς τὸ ἐμπόριον θὰ παράσχωμεν ποσὸν καλῆς ποιότητος, ἀφοῦ διὰ τῆς εἰσφορᾶς θὰ κατατίθεται εἰς τὰς ἀποθήκας δευτέρας ποιότητος σταφὶς ἥτις μέχρι τοῦδε, ἀναμιγνυομένη μετὰ τοῦ ἄλλου ποσοῦ, ἐζημίου τὴν ποιότητα αὐτοῦ καὶ ἔβλαπτε τὴν ἀγοράν. Πλὴν δὲ τούτου θὰ ἔχωμεν τὸ καλὸν, ὅτι τὸ ποσὸν τὸ χρηματικὸν, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπράττηται ἐκ τῆς διαθέσεως τοῦ παρακρατηθησομένου, θὰ διατεθῇ πρὸς σύστασιν ταμείου ἀμύνης, τὸ ὁποῖον θὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῆς ἐξαπλώσεως τῆς καταναλώσεως. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἐξασφαλίζεται οὕτως ἡ ἀγορὰ τῆς σταφίδος διὰ τὸ μέλλον, καὶ θὰ ψηφίσω ὑπὲρ αὐτοῦ.

§206ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δηλῶ, ὅτι θὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιφυλασσόμενος νὰ καταψηφίσω αὐτοῦ εἰς τὸ σύνολον, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν γείνῃ δεκτὴ ἔστω καὶ μία τῶν ὑποβεβλημένων τροπολογιῶν, τῶν εἰσαγουσῶν ἐξαιρέσεις εἰς τὸν γενικὸν κανόνα.

§207ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί· ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα). Θὰ ἐρωτήσω ἀντιθέτως. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται πολλοί· ἀμφίβολον τὸ ἀποτέλεσμα).

§208ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§209ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐξαγωγῆς σταφιδοκάρπου κλπ.» εἰς βʹ συζήτησιν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ι. Τσερτίδου καὶ Ν. Δαγρὲ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 128. Ἐκ τούτων 63 εἶπον Ναί, 58 εἶπον Ὄχι, καὶ 7 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως, μὴ ὑπαρχούσης ἀπολύτου πλειονοψηφίας, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, θέλει ἐπαναληφθῆ ἡ ψηφοφορία. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τῆς προτάσεως νόμου «περὶ ἐξαγωγῆς σταφιδοκάρπου κλπ.» λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ν. Γεωργακοπούλου καὶ Ἀθ. Πιεῤῥάκου Μαυρομιχάλη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 137. Ἐκ τούτων 66 εἶπον Ναί, 65 Ὄχι, καὶ 6 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως μὴ ὑπαρχούσης ἀπολύτου πλειοψηφίας, θὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία.

§212ΒΟΤΣΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον, διότι ματαιοπονοῦμεν.

§213Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἀσφαλέστερον εἶναι νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία αὔριον. Ἀλλὰ νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἤδη ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀντικειμένων τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται ἡ ἐπανάληψις τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, δι’ αὔριον, καὶ μεταβαίνομεν εἰς τὰ ἄλλα ἀντικείμενα τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ καταργήσεως τοῦ περὶ τῶν ἑδρῶν καὶ τῶν μαθημάτων τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου νόμου». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§215Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ὁ συνάδελφός μου κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας παρών, μοὶ ἀφῆκεν ὅμως τὸ νομοσχέδιον μετὰ σημειώσεως· διὰ τοῦτο προτείνω ὅ,τι αὐτὸς ἔμελλε νὰ προτείνῃ. Τὸ ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Καταργεῖται ὁ ΒΡΗʹ νόμος τῆς 24 Φεβρουαρίου 1893 περὶ τῶν ἑδρῶν καὶ τῶν μαθημάτων τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, ταῦτα δὲ θέλουσι κανονίζεσθαι μέχρι τῆς ἐκδόσεως τοῦ Κανονισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου καθ’ ὃν ἐκανονίζοντο τρόπον πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ καταργουμένου νόμου». Προτείνομεν ν’ ἀπαλειφθῶσιν οἱ τελευταῖοι 4 στίχοι, ἀπὸ τῶν λέξεων «ταῦτα δὲ θέλουσι κανονίζεσθαι» μέχρι τέλους, καὶ ἀντ’ αὐτῶν νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οἱ δὲ ἐν ἐνεργείᾳ τακτικαὶ καθηγηταὶ τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου μέχρι τοῦ ὁριστικοῦ κανονισμοῦ τῶν ἑδρῶν αὐτοῦ ὁρίζονται εἰς πεντήκοντα καὶ ἑπτά.»

§216ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μένει ὁ αὐτὸς ἀριθμὸς περίπου;

§217Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πεντήκοντα καὶ ὀκτὼ εἶχεν ὁ προϋπολογισμός, τὸν ὁποῖον εἶχεν εἰσαγάγει τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς ἐτροποποιήθη, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκταὶ, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, αἱ προτάσεις νόμων: αʹ) «Περὶ ἐφαρμογῆς καὶ ἐν τῷ δήμῳ Ἀνακτορίων τοῦ περὶ διοικήσεως τῶν κοινοτήτων ΔΡΠʹ νόμου τῆς 13 Ἀπριλίου 1884», καὶ βʹ) «Περὶ διαθέσεως χρημάτων ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Μύτικος τοῦ δήμου Σολλίου πρὸς περάτωσιν τοῦ ὑδραγωγείου.» Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον «περὶ πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1895».

§218ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν ὑπαγομένων εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν.

§219Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ προτίθεμαι νὰ προβάλω τροπολογίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, παρακαλῶ νὰ παρατρέξωμεν αὐτὸ, διὰ νὰ συζητηθῇ αὔριον.

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Τρίτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου «περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΑΦΙΒʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος ἐπὶ τοῦ ζύθου καὶ τῶν οἰνοπνευματούχων ὑγρῶν.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§221Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δίδω τὴν πληροφορίαν ἐνταῦθα, ἣν εἶχε ζητήσει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὅτι ἡ προπληρωμὴ δὲν ἦτο διατεταγμένη.

§222ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι εἶναι ἄδικος ἡ διάταξις διὰ τὰ ζυθοπωλεῖα, διότι τίθενται εἰς ἥσσονα μοῖραν· δὲν ἔχομεν ἡμεῖς κανὲν συμφέρον νὰ περιστείλωμεν τὴν παραγωγὴν ζύθου ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ὅπως ὑποστηρίξωμεν τὴν εἰσαγωγὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ· ἀπ’ ἐναντίας συμφέρον ἔχομεν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν παραγωγὴν τοῦ ἐσωτερικοῦ ζύθου, ἐφ’ ὅσον καταναλίσκεται· ἡ προπληρωμὴ δὲ εἶναι βεβαίως μία ἐπιβάρυνσις τῆς παραγωγῆς τοῦ ζύθου.

§223Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διότι δὲν ἐβεβαιοῦτο ὁ φόρος, οὔτε εἰσεπράττετο, ἕνεκα δολιοτήτων καὶ ὑπεκφυγῶν.

§224ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν βεβαίωσιν, δὲν ἔχω καὶ ἐγὼ ἀντίῤῥησιν. Καὶ οἱ οἰνοπαραγωγοὶ τότε δύνανται νὰ κάμωσι τὴν δολιότητα.

§225Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διαφέρει· ἡ βιομηχανία ἐκείνη εἶναι πλέον μόνιμος.

§226ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ τοῦ ζύθου, ἐπίσης· δὲν ἔχω καμμίαν συμπάθειαν περισσοτέραν πρὸς τοὺς μὲν ἢ τοὺς δὲ, ἀλλὰ δὲν θεωρῶ συμφέρουσαν τὴν διάταξιν ταύτην.

§227Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ συμπαθείας· τοιαύτη εἶναι ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδωκε τὸ ἐπὶ τῶν πνευματωδῶν ποτῶν καὶ τοῦ ζύθου τμῆμα, ὅτι διὰ τὸν ζῦθον ἔπρεπε νὰ ζητηθῇ αὐτὴ ἡ ἀσφάλεια, διότι τὰ καταττήματα ταῦτα δὲν ἔχουσι τόσην ἔντασιν, καὶ ἀποφεύγουσι τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου· κατέφευγον εἰς μύρια μέσα.

§228ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ καταστείλωμεν τὴν παραγωγὴν τοῦ ζύθου, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχομεν συμφέρον νὰ πράξωμεν, ἐνῷ ἠδύναντο νὰ ζητηθῶσιν ἀσφάλειαι ἄλλαι διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου.

§229Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τίνες;

§230ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ ἐργαλεῖα τὰ ἄλλα νὰ μὴ δύνανται νὰ μετακινηθῶσι κτλ. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεων πρὸς κατασκευὴν καὶ ἀνακαίνισιν διαφόρων δημοσίων κτιρίων.

§232ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ τάξις ἀπαιτεῖ νὰ διανεμηθῶσι καὶ οἱ προϋπολογισμοί.

§233ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθησαν.

§234ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατετέθησαν, ἀλλὰ δὲν ἀπεφασίσθη νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσι· ψηφίζομεν δὲ τοὺς προϋπολογισμούς, χωρὶς νὰ ἔχωμεν αὐτοὺς ὑπ’ ὄψιν.

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δύνασθε νὰ λάβητε γνῶσιν εἰς τὸ γραφεῖον.

§236Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πάντες οἱ προϋπολογισμοὶ νὰ τυπώνωνται; Εἶναι μεγάλη δαπάνη. Δύνασθε νὰ λάβητε γνῶσιν ἐκ τῶν κατατιθεμένων ἐγγράφων.

§237ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πῶς θὰ φωτισθῶμεν ὅτι χρειάζονται τόσαι χιλιάδες π. χ. διὰ τὴν τάδε ἀνακαίνισιν; Αὐτὴ εἶναι ἡ πεποίθησίς μου.

§238Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἴμεθα ἔτι κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν· μελετήσατε τοὺς προϋπολογισμούς, καὶ κατὰ τὴν βʹ καὶ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν συζητοῦμεν.

§239ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ τυπωθῶσιν οἱ προϋπολογισμοί.

§240ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ζητῶ τὴν ἀναβολὴν, διότι πρέπει νὰ λάβωμεν γνῶσιν· δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν τὸ ὅτι εἴμεθα εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν.

§241Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄς ψηφισθῇ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν.

§242ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι λογικὸν, ὅτι πρέπει νὰ τὸ ψηφίσωμεν, πρὶν λάβωμεν γνῶσιν τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται καὶ τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν. Ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία βεβαίως ν’ ἀποφασίσῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τυπωθῶσιν οἱ προϋπολογισμοί· δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιβληθῶμεν ἡμεῖς· ἀλλά, νομίζω, δὲν θὰ ἦναι ὀρθὸν νὰ ἐπιβληθῇ εἰς ἡμᾶς ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, πρὶν τυπωθῶσιν οἱ προϋπολογισμοί, ἢ πρὶν λάβωμεν γνῶσιν παρὰ τοῦ γραφείου.

§243Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Συλλογισθῆτε ὅτι εἴμεθα εἰς τὸ τέλος τῆς συνόδου, ὅτι ἴσως οὐδὲ δέκα συνεδριάσεις μᾶς ὑπολείπονται, ὅτι ἔχομεν τὸν προϋπολογισμόν, ὅτι ἂν δὲν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσιν αἱ ἐπισκευαί, τὰς ὁποίας τὸ γραφεῖον τῶν δημοσίων ἔργων παριστᾷ ἀναγκαίας.

§244ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπέλθῃ ὁ ἐλάχιστος κίνδυνος τῆς μὴ ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, βεβαίως δὲν ἤθελον φέρει τὴν παρατήρησιν· ἀλλὰ νομίζω ὅτι, ὅσον καὶ ἂν ἐργασθῇ ἡ Βουλή, ἔχει καιρὸν, ἵνα ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§245ΡΑΛΛΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως φέρω τὴν πρότασιν ἀναβολῆς.

§246Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶσθε 15; Ἐγὼ ἀντιλέγω, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν· πρέπει νὰ ἦσθε 15.

§247Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχουσι δικαίωμα ἐνστάσεως ἀπαρτίας.

§248ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἂς κάμουν ἔνστασιν ἀπαρτίας. Δὲν δεχόμεθα τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἀναβολήν.

§249Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν δὲν ἤμεθα παρόντες ἐν ἀπαρτίᾳ, δὲν πρέπει νὰ ἐργαζώμεθα.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ κ. Ράλλης ζητεῖ τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἐγκρίσεως πιστώσεων πρὸς κατασκευὴν καὶ ἀνακαίνισιν διαφόρων δημοσίων κτιρίων» λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ν. Ταρμπάζη καὶ Ν. Τριανταφυλλάκου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§251ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 110, ἐξ ὧν 104 εἶπον Ὄχι, 5 εἶπον Ναί, καὶ εἷς ἠρνήθη ψῆφον. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ ἀπέῤῥιψε τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§252ΡΑΛΛΗΣ. Ὡς εἶναι συντεταγμένον τὸ ἄρθρον, μνημονεύει προσηρτημένων προϋπολογισμῶν. Ἑπομένως πρέπει νὰ ἔχῃ τούτων γνῶσιν ἡ Βουλή, καὶ πρέπει νὰ τυπωθῶσι.

§253Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφοῦ ἐπιμένουσιν οἱ Κύριοι, ἂς τυπωθῶσι.

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 241). (Γίνεται δεκτὸν τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς αʹ συζήτησιν. Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ νομοσχέδια: αʹ) Περὶ παρατάσεως τῆς προθεσμίας πληρωμῆς τῶν φόρων ἐπιτηδευμάτων τῶν χρήσεων 1893 καὶ 1894 τῆς πόλεως Λαμίας. βʹ) Περὶ κυρώσεως ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δρ. 268,573.86 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1894 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. γʹ) Περὶ κυρώσεως ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως τῆς χρήσεως 1894 ἐκ δραχμῶν 1,548,278». δʹ) Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως δραχ. 730,095 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1895).

§255ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῶν Προξενικῶν νόμων καὶ τοῦ νόμου ͵ΒΡΚΒʹ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου. (Ὁ κ. Μαυρομμάτης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§256ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Εἰμὶ, κύριοι Βουλευταί, κατὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καὶ τοῦτο οὐχὶ ἐξ ἀντιπολιτευτικοῦ πνεύματος, ἀλλὰ διότι ἐν πεποιθήσει φρονῶ, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καταργουμένων καὶ καταστρατηγουμένων σπουδαιοτάτων διατάξεων τῶν περὶ μονιμότητος καὶ προσόντων τῶν ἐξωτερικῶν ὑπαλλήλων νόμων, ἰδίως δὲ καταργουμένου τοῦ σπουδαιοτάτου θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν Προξενικῶν ἀρχῶν, ἐπὶ μᾶλλον θέλει χειροτερεύσει ἡ ἀρκούντως ἤδη κακὴ κατάστασις τοῦ ἐξωτερικοῦ ἡμῶν κλάδου, πρὸς βλάβην τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Προκειμένου δὲ περὶ τῶν παρ’ ἡμῖν ἐξωτερικῶν ὑπαλλήλων, διὰ τοιούτων ἔδει νὰ περιβάλλωνται οὗτοι προσόντων καὶ ἰδιοτήτων, ὥστε καὶ ἐγὼ μετ’ ἄλλων προαγορευσάντων συναδέλφων φρονῶ, ὅτι ἀδύνατον θὰ ἦτο νὰ περιληφθῶσι πάντα ταῦτα ἐν εἰδικῷ νόμῳ. Δι’ ὃ καὶ εὐκταῖον θὰ ἦτο, κατὰ τὸν διορισμὸν τῶν ἐξωτερικῶν ὑπαλλήλων, νὰ ἀφίετο ἐλευθερία τις εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὴν διακριτικὴν ταύτην ἐξουσίαν, ἢ μᾶλλον ἐὰν ἠδύναντο οἱ Ὑπουργοὶ ἐν πάσῃ ἐλευθερίᾳ νὰ ἐνασκήσωσιν αὐτήν. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ λυπηρὰ πεῖρα ἐγγὺς παρελθόντος καὶ τὰ τελούμενα σήμερον κατὰ τοὺς διορισμοὺς εἰς ἄμισθα Προξενεῖα, ἔνθα πλήρη ἐνασκεῖ τὴν ἐξουσίαν του ὁ Ὑπουργὸς, ἀναγκάζουσιν ἡμᾶς, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, πᾶσαν προσπάθειαν νὰ καταβάλλωμεν, ὅπως ὡς οἷόν τε ἀλώβητοι τηρηθῶσιν οἱ περιορισμοί, οὓς ἐπιβάλλουσιν οἱ περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος νόμοι. Προκειμένου δὲ ἤδη περὶ τῶν περὶ προσόντων τῶν ἐξωτερικῶν ὑπαλλήλων νόμων, ὀφείλω πρὸ παντὸς νὰ ὁμολογήσω, ὅτι οἱ νόμοι ΧΝΓʹ καὶ ΧΝΖʹ οὔτε μετὰ πάσης τῆς ἀγαθοπιστίας ἐν ἀρχῇ ἐφηρμόσθησαν, οὔτε τοὺς προσδοκωμένους παρήγαγον καρπούς. Καὶ πρῶτον, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐφηρμόσθησαν οἱ νόμοι οὗτοι, εἶχον ἀποκτήσει τὸ δικαίωμα καὶ εἰσῆλθον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν διὰ τῆς θύρας τοῦ προσόντος τῆς πολυχρονίου ὑπηρεσίας, οὐ μόνον οἱ εὐδοκιμήσαντες ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κλάδῳ καὶ δυνάμενοι διὰ τῆς πείρας των νὰ ὠφελήσωσιν, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ πολλὰ ἀνίκανα καὶ ἀνάξια πρόσωπα, ἅτινα καὶ σήμερον ἔτι διατελοῦσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ὑπὸ τῆς μονιμότητος, κατὰ τὸ φαινόμενον, προστατευόμενα. Δεύτερον, ἐνῷ, μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ῥηθέντων νόμων, διὰ διαγωνισμῶν, αὐστηρῶς καὶ ἀμερολήπτως ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ διεξαχθέντων, εἰσῆλθον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἄριστα κατηρτισμένοι νέοι καὶ πολλὰ ὑποσχόμενοι πρὸς ἀνόρθωσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ κλάδου, δὲν ἐπῆλθεν ὅμως καὶ ἀνάλογος ἐκ τούτου ὠφέλεια, δι’ ὃ καὶ, μετὰ 17 ἔκτοτε ἔτη, δυσχερῶς εὑρίσκομεν μεταξὺ τῶν οὕτως εἰσαχθέντων νεωτέρων ὑπαλλήλων πρόσωπα, εἰς ἃ μετὰ πάσης πεποιθήσεως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν διεύθυνσιν ἀνωτέρων προξενικῶν ἢ διπλωματικῶν θέσεων, ἢ ἅτινα θὰ ἠδύναντο μετὰ κύρους ν’ ἀντικαταστήσωσιν ἀρχαίους καὶ ἱκανοὺς ὑπαλλήλους, τοῦθ’ ὅπερ παρέχει ἀφορμὴν εἰς σκέψεις περὶ τῆς χρησιμότητος ἢ μὴ τῶν προσόντων. Ἀλλ’ ὅταν ἐξετάσωμεν, Κύριοι, βαθύτερον καὶ ἀναλυτικώτερον τὰ πράγματα, ὅταν ἰδίως ἐξετάσωμεν αὐτὰ ἐν σχέσει πρὸς τὸ παρελθὸν, εὐχερῶς ἀνευρίσκομεν, ὅτι σπουδαία σχετικῶς βελτίωσις διὰ τῶν νόμων ΧΝΓʹ καὶ ΧΝΖʹ ἐπῆλθεν εἰς τὴν ἐξωτερικὴν ὑπηρεσίαν· ἂν δὲ ἡ βελτίωσις αὕτη δὲν ἐπῆλθε μείζων, οὐδόλως πταίουσιν οἱ νόμοι οὗτοι. Τὰ ἀποτελέσματα ἄλλως τῶν τοιούτων νόμων οὐδόλως εἰσὶ καταφανῆ ἐν τόσῳ ἐγγὺς χρόνῳ, ἀλλ’ ἐν τῷ μέλλοντι, ἀπωτέρῳ μάλιστα πολλάκις. Πανταχοῦ δὲ, κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν τοιούτων νόμων, ἐγένετο, κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον, ὅ,τι καὶ παρ’ ἡμῖν. Οἱ ἐκ πλάνης ἢ ἐκ κακοπιστίας κατὰ τὴν πρώτην ἐφαργογὴν τῶν νόμων εἰσπηδήσαντες εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἐξέλειψαν ἢ ἐκλείπουσι βαθμηδόν. Οἱ ὑπολειφθέντες δὲ, διὰ τῆς μονιμότητος καὶ τῆς διηνεκοῦς ἐπιβλέψεως, ἐγένοντο κρείττονες ἑαυτῶν, δύνανται δὲ καὶ ν’ ἀπομακρυνθῶσι τῆς ὑπηρεσίας, δυνάμει τῶν κειμένων νόμων. Θὰ ἠδύνατο δὲ πρὸς τούτοις νὰ ληφθῇ πρόνοια πρὸς κρείττονα χειραγώγησιν καὶ διάπλασιν τῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν εἰσερχομένων νέων, οἵτινες ἤδη ἀπομανθάνουσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου ὅ,τι ἐγίγνωσκον, εἰσερχόμενοι εἰς αὐτήν. Ὁπωσδήποτε ὅμως, καὶ ὡς σήμερον ἔχει ἡ κατάστασις τοῦ ἐξωτερικοῦ κλάδου, καὶ παρ’ ὅσα ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ ἐξέθηκα πρὸ ὀλίγου, διὰ τῶν νόμων ΧΝϚʹ καὶ ΧΝΖʹ σπουδαία προφανῶς ἐπῆλθε βελτίωσις, ἐν σχέσει πρὸς τὸ πρὸ δεκαοκταετίας παρελθόν. Διὰ τῆς μονιμότητος, διὰ τῶν τακτικῶν ἐπιθεωρήσεων καὶ διὰ τῶν πρὸ δεκαεπταετίας εἰσελθόντων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ νέων, ἀναντιῤῥήτως ἐπῆλθε βελτίωσις, ὡς πρὸς τὴν χρηστὴν διαχείρισιν καὶ τὴν ἀξιοπρεπῆ παράστασιν. Δὲν εἰσέρχεται δὲ ἤδη, ὡς ἄλλοτε, ἐν τῇ ἐξωτερικῇ ὑπηρεσίᾳ ὁ τυχὼν καὶ πᾶς ὁ μὴ δυνάμενος νὰ εὐδοκιμήσῃ ἀλλαχοῦ. Οὐδὲ παριστάμεθα πρὸ τοῦ θεάματος ἐκείνου τῆς ἀναστατώσεως τοῦ προξενικοῦ κλάδου κατὰ πᾶσαν ὑπουργικὴν μεταβολὴν, παρακολουθουμένης ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὑπὸ τοσούτων ἄλλων ἀσχημιῶν. Ἀμυδράν τινα ἰδέαν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τῆς τότε καταστάσεως, ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν θέσιν, ἐν ᾗ περιέρχονται καὶ σήμερον ἔτι οἱ ἑκάστοτε Ὑπουργοί. — προκειμένου περὶ διορισμῶν εἰς ἄμισθα Προξενεῖα. Πολλάκις ἐξηναγκάσθησαν νὰ διορίσωσιν εἰς ταῦτα πρόσωπα, ἅτινα κατέστησαν ἡ μάστιξ καὶ ἡ ἐντροπὴ τῶν ἔξω Ἑλλήνων, καὶ πολυειδῶς ἐξηυτέλισαν τὸ ἔθνος. Ἐγγύθεν ἄλλοτε ἀντιληφθεὶς τὴν ἐλεεινὴν ταύτην κατάστασιν ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως προσόντων καὶ ἐν τοῖς ἀμίσθοις Προξενείοις, καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πρὸ τριῶν ἀκριβῶς ἐτῶν καὶ ἰδιαιτέρως εἰς φίλους μου Ὑπουργοὺς θερμῶς συνέστησα τὴν ἀνάγκην, ὅπως μεταβληθῶσιν εἰς ἔμμισθα πάντα τὰ περιζήτητα καὶ ἔσοδα ἔχοντα ἄμισθα Προξενεῖα, ἀνατεθῶσι δὲ πάντα τὰ λοιπὰ εἰς ἐντοπίους Ἕλληνας ἢ ξένους. Σᾶς βεβαιῶ δὲ, Κύριοι, ὅτι λίαν μετεμελήθησαν οἱ φίλοι οὗτοι Ὑπουργοὶ, διότι δὲν ὑπέβαλον τοιοῦτον νόμον. Οἱ νόμοι ἄλλως ΧΝϚʹ καὶ ΧΝΖʹ ἅπασαν τὴν ἐξουσίαν παρέχουσι τοῖς Ὑπουργοῖς, ὅπως ἀπαλλάξωσι τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἀνικάνων προσώπων, ἐὰν περὶ τούτου καὶ μόνον πρόκειται, χωρὶς νὰ ταράττωσιν ἔστω καὶ τὰ κακῶς κείμενα. Ἀλλὰ διὰ τῶν ἄρθρων 10–12 τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, χάριν προσωπικῶν καὶ μόνον λόγων, αἴρονται καὶ καταστρατηγοῦνται αἱ περὶ προσόντων καὶ μονιμότητος διατάξεις τῶν ῥηθέντων νόμων. Καὶ διὰ μὲν τοῦ ἄρθρου 10 καταργοῦνται τὰ προσόντα διὰ τὴν θέσιν τοῦ γενικοῦ γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ εἰς τὸν τυχόντα ἤδη θὰ δύναται νὰ δοθῇ θέσις, δι’ ἣν πολλαὶ καὶ ποικίλαι ἀπαιτοῦντες ἰδιότητες. Καὶ ὁμολογῶ μὲν, ὅτι δυνάμει τῶν κειμένων νόμων εἰς δυσχερεστάτην θὰ περιήρχετο θέσιν ὁ Ὑπουργὸς, ἐὰν εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ζητήσῃ τὸ κατάλληλον πρόσωπον διὰ τὴν θέσιν τοῦ γενικοῦ γραμματέως. Ἀλλὰ, βελτιουμένης βαθμηδὸν τῆς ἐξωτερικῆς ὑπηρεσίας, θὰ παρείχετο ἐν προσεχεῖ μέλλοντι εὐρύτερον στάδιον ἐκλογῆς. Θὰ ἠδύνατο δὲ πρὸς τούτοις νὰ τροποποιηθῇ οὕτω πως τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ ΧΝΖʹ νόμου, ὥστε νὰ παρέχηται μὲν μείζων ἐλευθερία τῷ Ὑπουργῷ κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ γενικοῦ γραμματέως, ἀλλὰ συνάμα νὰ τεθῶσι καὶ περιορισμοί τινες εἰς τὴν ἐλευθερίαν ταύτην. Ἀπόδειξις δὲ τῆς ἀνάγκης τῶν τε περιορισμῶν τούτων καὶ τοῦ ὅτι δέον νὰ περιοριζώμεθα ὡς οἷόν τε ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ὑπηρεσίας, εἶναι καὶ τὰ προκύπτοντα ἄτοπα ἐκ τῆς ἐλευθερίας, ἣν κέκτηται ὁ Ὑπουργὸς, νὰ διορίζῃ γενικοὺς προξένους καὶ ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας. Καὶ ἦτο μὲν δεδικαιολογημένη ἐν μέρει ἡ ἐξαίρεσις αὕτη, ἀλλ’ ἔδει καὶ ἐνταῦθα νὰ τεθῶσι περιορισμοὶ, ἢ καὶ ἀκριβέστερον νὰ ὁρισθῶσι τὰ κατ’ αὐτὴν, διότι ναὶ μὲν διὰ τῆς θύρας ταύτης εἰσῆλθον καὶ ἱκανώτατα πρόσωπα, πράγματι τιμήσαντα καὶ τιμῶντα τὴν ὑπερεσίαν, ἀλλὰ διωρίσθησαν καὶ ἀκαταλληλότατα ἄλλα πρόσωπα καὶ εἰς δυσχερεστάτην πολλάκις περιῆλθον καὶ θὰ περιέλθωσι θέσιν οἱ Ὑπουργοὶ, ἀπέναντι ἐκείνων, οἵτινες, μὴ δυνάμενοι ἕνεκα τῶν προσόντων νὰ διορισθῶσι γραμματεῖς Προξενείων, εὑρίσκουσιν ἁπλούστατον τὸ νὰ ζητῶσι νὰ διορισθῶσι γενικοὶ πρόξενοι, τοῦθ’ ὅπερ καὶ κατώρθωσαν πολλάκις καὶ θὰ κατορθώσωσιν ἐν τῷ μέλλοντι. Πρὸς δὲ τούτοις διὰ τῆς ἐλευθερίας ταύτης κλείεται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἡ θύρα τῆς προαγωγῆς, καὶ μαραίνεται ἑπομένως ὁ ζῆλος τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἱκανῶν ὑπαλλήλων. Τὸ ἄρθρον 12 τοῦ νομοσχεδίου αἴρει κεκτημένα δικαιώματα τῶν διατελούντων ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀλλὰ μὴ κεκτημένων δίπλωμα τοῦ Πανεπιστημίου. Καὶ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἀφορᾷ εἰς ὡρισμένα πρόσωπα καὶ εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τούτων δι’ ὡρισμένων προσώπων. Ἀλλ’ ἐὰν μὲν προὔκειτο περὶ πράγματι ἀνικάνων ὑπαλλήλων, θὰ ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς δυνάμει τῶν κειμένων νόμων (καὶ καλῶς θὰ ἐποίει) ν’ ἀπαλλάξῃ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Ἀλλ’ ἐπιδιώκων τὴν τοποθέτησιν ὡρισμένων προσώπων ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐγκαταλείπει εἰς τὸ ἔλεος τῶν ἑκάστοτε Ὑπουργῶν ἱκανωτάτους καὶ ἀναντικαταστάτους ὑπαλλήλους, ἀλλὰ μὴ κεκτημένους δίπλωμα Πανεπιστημίου, ἐνῷ συνάμα ὡς οἷόν τε ἐξασφαλίζονται ἀνικανώτατοι ἄλλοι, ἀλλὰ κεκτημένοι τοιοῦτον δίπλωμα. Ἰδίως ὅμως ἡ διὰ τοῦ 1ου ἄρθρου τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου κατάργησις τοῦ σπουδαιοτάτου θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν Προξενικῶν ἀρχῶν εἶναι ἀδικαιολόγητος, τὰ δὲ περὶ τούτου ἐν τῇ δικαιολογητικῇ ἐκθέσει ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐκτιθέμενά εἰσιν ἀνακριβέστατα καὶ ἐπὶ ὅλως πεπλανημένων στηρίζονται πληροφοριῶν. Τοὐναντίον, ἐνῷ μακροχρόνιος ἐν τῷ παρελθόντι πεῖρα ἀπέδειξε τὴν οἰκτρὰν ἀποτυχίαν τοῦ λαμβανομένου ἤδη διὰ τοῦ νομοσχεδίου μέτρου τῶν ἐκτάκτων ἐπιθεωρητῶν, δωδεκαετὴς ἤδη πεῖρα τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἀπέδειξεν αὐτὸν λίαν ἐπιτυχόντα καὶ ἀναγκαιότατον. Ὁ εἰσηγητὴς τοῦ ΧΝΓʹ νόμου, εἰσάγων τοῦτον ἐν τῇ Βουλῇ τοῦ 1877, διὰ μακρῶν ἐν τῇ δικαιολογητικῇ τοῦ νόμου τούτου ἐκθέσει κατεδείκνυε τὴν ἐν τῷ παρελθόντι ἀποτυχίαν τῶν ἐκτάκτων ἐπιθεωρητῶν καὶ ἀνακριτῶν καὶ τὴν ἀνάγκην ἑπομένως τῆς ὑπάρξεως τακτικοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, καὶ τὰς ἐλπίδας, ἃς ἔτρεφεν ἐκ τῆς θεσμοθετήσεως τοιούτου θεσμοῦ. Σημειώσατε δὲ, Κύριοι, ὅτι εἰσηγητὴς μὲν τῶν νόμων τούτων ἦτο ὁ κ. Τρικούπης, ἀλλ’ ὀφείλετε συνάμα νὰ γιγνώσκητε, ὅσοι ἐξ ὑμῶν φρονεῖτε ὅτι ὁ κ. Τρικούπης δὲν εἶχεν εἰδικότητα ἐν τοιούτοις ζητήμασιν ἢ διατελεῖτε ἔτι ἐν στιγμαῖς προκαταλήψεων, ὅτι οἱ νόμοι οὗτοι συνετάχθησαν ὑπὸ ἐπιτροπῆς ἀποτελουμένης ἐκ διακεκριμένων νομομαθῶν καὶ ἐκ τῶν ἱκανωτέρων προξενικῶν καὶ διπλωματικῶν ὑπαλλήλων, ἐπὶ μακρὸν ἐργασθείσης πρὸς τοῦτο. Μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο καὶ ὁ κ. Μαθιουδάκης, διακεκριμένος καὶ χρηστὸς ὑπάλληλος, ὅστις ἐπὶ 20ετίαν τότε ὑπηρετήσας ὡς πρόξενος, πάρεδρος δικαστὴς καὶ γενικὸς πρόξενος ἐν Κων/πόλει, καὶ ἐξαγαγὼν τὸ Ἐμπορικὸν Γραφεῖον ἐκ τοῦ βορβόρου, ἐν ᾧ μέχρι τότε ἦτο βυθισμένον, πολλάκις εἶχεν ἀποσταλῆ καὶ ἔκτακτος ἐπιθεωρητής. Καὶ οὗτος δὲ μετὰ τῶν λοιπῶν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ συναδέλφων του εἶχε κατίδει τὸ πάντῃ ἀλυσιτελὲς τῶν ἐκτάκτων ἐπιθεωρήσεων καὶ συνηγορήσει ὑπὲρ τῆς ἐν τῷ νόμῳ εἰσαγωγῆς τοῦ θεσμοῦ τοῦ τακτικοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Καὶ ὄντως, Κύριοι, ἡ ἐπὶ 12ετίαν ἤδη ἐφαρμογὴ τοῦ θεσμοῦ τούτου ἀπέδειξε τὴν ὀρθότητα τῆς γνώμης τοῦ νομοθέτου. Βλέπομεν ἐν τῷ παρελθόντι τὸν θεσμὸν τῶν ἐκτάκτων ἐπιθεωρήσεων λειτουργοῦντα ἀτάκτως, ἄνευ οὐδενὸς ἀποτελέσματος καὶ ὅπως διασκεδάσωσιν, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, δαπάναις τοῦ Δημοσίου, εὐνοούμενοί τινες ὑπάλληλοι. Οὐδεμία ἑπομένως οὕτως ὑπῆρχε διὰ τῶν τοιούτων ἐπιθεωρήσεων ἐπίβλεψις εἰς τὰ Προξενεῖα, δι’ ὃ καὶ γνωσταί εἰσιν αἱ ὡς ἐκ τούτου ἐν τῷ παρελθόντι καταχρήσεις, αἱ ἐξαντλήσασαι τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸν ἐξωτερικὸν κλάδον καὶ πολυειδῶς ζημιώσασαι τὸ Δημόσιον. Οὕτω π. χ. ἐν τῷ ταμείῳ τῆς ἐν Κων/πόλει Β. Πρεσβείας, ὅπερ τότε εἶχεν ἔσοδα μέχρι 300 καὶ 400 χιλιάδων χρυσῶν φράγκων, οὐδέποτε εἶχε γείνῃ, μέχρι τοῦ 1878, τακτικὴ ἐπιθεώρησις· ἡ δὲ γενομένη τότε τοιαύτη, τῇ εἰσηγήσει τοῦ κ. Μαθιουδάκη, καὶ ὑπουργοῦντος, νομίζω, τοῦ καὶ ἤδη Πρωθυπουργοῦ, τί ἀπέδειξε. Κύριοι; ἀπερίγραπτον ἀκαταστασίαν καὶ λεηλασίαν! Οὔτε βιβλία ὑπῆρχον, οὔτε ἄλλο τι δικαιολογητικόν, καὶ ἀδύνατον ἦτο νὰ γείνῃ ἐξέλεγξις πέραν τῶν τελευταίων πέντε ἐτῶν. Διὰ μόνα δὲ τὰ ἔτη ταῦτα εὑρέθη πρόχειρον καὶ πραγματικὸν ἔλλειμμα 150–200 χιλιάδων χρυσῶν φράγκων. Ὁ τότε ταμίας ἠναγκάσθη νὰ φυγαδευθῇ, καὶ διατελεῖ ἔκτοτε φυγάς, οἱ ξένοι, οἱ καταθέταντες ἐγγυήσεις καὶ παρακαταθήκας ἐν τῷ ταμείῳ εἶχον ἀναστατωθῆ, καὶ τὸ Δημόσιον ἠναγκάσθη ν’ ἀποζημιώσῃ, δυνάμει τῆς ἀγωγῆς κατὰ τοῦ προστήσαντος. Διὰ τοιούτου ἐν τούτοις θεσμοῦ τῶν ἐκτάκτων ἐπιθεωρήσεων ζητοῦσιν ἤδη νὰ ἀντικαταστήσωσι τὸν θεσμὸν τοῦ τακτικοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ὁποίου, ἕνεκα τῶν γενομένων τακτικῶν καὶ διηνεκῶν ἐπιθεωρήσεων, οὐδεμία τῶν εἰρημένων ἀσχημιῶν παρουσιάσθη, οὐδεμία κατάχρησις ἐγένετο, οὐδεμία ζημία εἰς τὸ Δημόσιον ἐπῆλθε.

§257Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐχὶ διότι ἡ ἐπιθεώρησις τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ ἐξησφάλισε τὴν ἀκρίβειαν καὶ τὴν τιμίαν διαχείρισιν, ἀλλὰ διότι τὰ ἐκλεχθέντα πρόσωπα ἦσαν ἔντιμα καὶ ἀκριβῆ εἰς τὸ καθῆκον. Πρῶτος, ὁ ὁποῖος ἀπεστάλη εἰς τὴν θέσιν ταύτην, ἦτο ὁ κ. Π. Ταμπακόπουλος, ἀκριβέστατος καὶ ἔντιμος διαχειριστής· καὶ οἱ διάδοχοί του δὲ ἐπίσης τὴν αὐτὴν ἐπεδείξαντο εἰς τὸ καθῆκον ἀφοσίωσιν.

§258ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Εἴπερ τις καὶ ἄλλος γινώσκω τὴν χρηστότητα καὶ ἱκανότητα τοῦ κ. Ταμπακοπούλου καὶ τοῦ διαδόχου του κ. Μαργέλου, συνεργασθεὶς μετ’ αὐτῶν. Ὄντως δὲ οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι ἐτίμησαν τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἀφῆκαν ἐποχὴν ἐν Κωνσταντινουπόλει. Ἀλλὰ τοῦτο ἀποδεικνύει μὲν ὅτι ἐβελτιώθη τὸ προσωπικὸν, ὑπὸ τὸ κράτος τῶν ῥηθέντων νόμων, δὲν πρόκειται ὅμως ἤδη περὶ τούτου, ἀλλὰ περὶ τῶν ἐκτάκτων ἐπιθεωρήσεων ἐν τῷ παρελθόντι καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτῶν.

§259Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Ταμπακόπουλος δὲν διωρίσθη δυνάμει τῶν νόμων τῶν μετὰ τὸ 1878, ἀλλὰ τῶν πρὸ τοῦ 1878.

§260ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Νομίζετε ὅτι ἡ συνεχῶς γιγνομένη ἐπιθεώρησις ἐκ μέρους τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν εἶναι ὁμοίας φύσεως μὲ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν κάμνει ἓν ἄτομον ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον, ὡς ὁ ὑπάρχων καὶ ἐκτελῶν τὴν ἐπιθεώρησιν, καὶ ὅστις συνεσχετίσθη μετὰ τῶν προξένων, καὶ ὡς ἐκ τῆς πολυχρονίου ταύτης ὑπηρεσίας του ἀπέκτησεν ἀντιπαθείας; Δὲν θέλω νὰ ὁμιλήσω περὶ προσώπων, ἀλλὰ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι μία Κυβέρνησις, ἥτις φείδεται τῶν χρημάτων τοῦ τόπου καὶ τῶν συμφερόντων τῶν ὑπηκόων αὐτῆς, πρέπει κατ’ ἔτος ν’ ἀλλάσσῃ τὸν ἐπιθεωρητήν.

§261ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Τοὐναντίον, ὡς θέλετε ἰδεῖ, ἀφοῦ μάλιστα ὁμολογουμένως μετ’ ἀγαθωτάτης πίστεως ἐφηρμόσθη ὁ θεσμὸς οὗτος καὶ ἰδιαιτέρα εἶχε καταβληθῆ προσοχὴ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Δὲν διωρίσθη τότε εἰς τὴν θέσιν ταύτην φίλος τις τοῦ κόμματος, ἀλλ’ ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἐζητήθη πρόσωπον, οὗτινος πάντες οἱ πολιτευόμενοι, στενοὶ συγγενεῖς, ἦσαν ἀντιπολιτευόμενοι καὶ φίλοι τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Σακελλαρόπουλος, ἐφέτης τότε ὢν ἐν Πάτραις καὶ προκειμένου νὰ προβιβασθῇ εἰς Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν, διακριθεὶς δὲ εἰς τὸν δικαστικὸν κλάδον διὰ τὴν ἱκανότητά του καὶ τὴν ἀκεραιότητά του, ἐπείσθη παρακληθεὶς νὰ δεχθῇ τὴν θέσιν ταύτην καὶ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἰσοβιότητα. Ἅπαντες δὲ οἱ χρηματίσαντες ἔκτοτε Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν (καὶ εὐτυχῶς ὑπάρχουσι δύο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ κ. Δεληγεώργης συνάδελφος τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως τῷ 1890–1892, καὶ ὁ κ. Κοντόσταυλος) δύνανται νὰ μαρτυρήσωσι περὶ τῆς χρηστότητος, τῆς ἀφοσιώσεως εἰς τὸ καθῆκόν του καὶ μόνον καὶ τῶν πολλῶν καὶ σπουδαίων ὑπηρεσιῶν, ἃς προσήνεγκεν ἐν τῇ θέσει ταύτῃ καὶ διὰ τῆς θέσεως ταύτης ὁ ὑπάλληλος οὗτος. Λυποῦμαι δὲ πολύ, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὑπηρετήσας καὶ ἀφήσας ἐποχὴν ὡς διακεκριμένος ὑπάλληλος, δὲν συνειργάσθη μετὰ τοῦ κ. Σακελλαροπούλου. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἴπερ τις καὶ ἄλλος θὰ ἦτο τότε εἰς κατάστασιν νὰ ἐκτιμήσῃ ὑπάλληλον τοῦ εἴδους τούτου καὶ τὴν χρησιμότητα ἑπομένως τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ὅταν ἡ θέσις αὕτη κατέχηται ὑπὸ τοιούτου ὑπαλλήλου. Καὶ ὄντως ὁ κ. Σακελλαρόπουλος, ἐπανειλημμένως ἐπιθεωρήσας ἅπαντα τὰ Προξενεῖα, τοὺς πάντας καὶ τὰ πάντα γνοὺς ἐν αὐτοῖς, ἀληθὴς εἰδικότης κατέστη ἐν τῷ κλάδῳ τούτῳ, ἀποδείξας τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ θεσμοῦ τοῦ τακτικοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἐν σχέσει πρὸς τὰς ἐκτάκτους ἄλλοτε ἐπιθεωρήσεις. Ἐκτελῶν τὸ καθῆκόν του μετὰ ζήλου καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς προσωποληψίας, εἰς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας καὶ μόνης ἀποβλέπων, κατήγγειλε καὶ συνετέλεσεν ἔκτοτε δι’ ἐκθέσεών του νὰ ἀπολυθῶσι τῆς ὑπηρεσίας περὶ τὰ 25 πρόσωπα, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑπῆρχον καὶ στενώτατα συνδεδεμένα καὶ ἰδιαιτέρως προστατευόμενα ὑπὸ τῶν κατὰ καιροὺς Ὑπουργῶν, ἀδιαφορῶν ἐὰν ἔτρεχεν οὕτω τὸν κίνδυνον νὰ τοὺς δυσαρεστήσῃ. Θὰ ἠδυνάμην μάλιστα καὶ νὰ ἀναφέρω τὰ πρόσωπα ταῦτα. Ἐὰν δὲ δὲν ἀπελύθησαν καὶ ἕτερα, δὲν πταίει εἰς τοῦτο ὁ ἐπιθεωρητὴς, ἀλλ’ ὁ μὴ ἐνεργήσας τὰς ἐκθέσεις του Ὑπουργὸς, ὡς δύνανται νὰ μαρτυρήσωσιν αἱ ἐκθέσεις αὗται.

§262Ν. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Συνετέλεσε ν’ ἀπολυθῶσι πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἐπαρασημοφορήθησαν.

§263ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Τότε πταίει μᾶλλον ὁ Ὑπουργὸς, ὅστις τὰ ἐπαρασημοφόρησεν, ἢ ὅστις ἠδύνατο νὰ ἐξελέγξῃ τὰς ἐκθέσεις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Σᾶς βεβαιῶ δὲ, Κύριοι, ὅτι ὁ κ. Σακελλαρόπουλος, παρ’ ὅσα διαλαμβάνει ἡ δικαιολογητικὴ ἔκθεσις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ὄχι μόνον συνετέλεσεν εἴπερ τις καὶ ἄλλος νὰ βελτιωθῇ ἡ ὑπηρεσία καὶ νὰ προλαμβάνηται ἢ καταστέλληται πᾶσα κατάχρησις, ἀλλὰ καὶ συνάψας σχέσεις πανταχοῦ καὶ πολλὰ πληροφορούμενος, ἕνεκα τῶν σχέσεων τούτων, καὶ ἐπιπίπτων αἰφνιδίως, ἔνθα ὑπῆρχεν ἀνάγκη, ἦτο ἀληθὴς μάστιξ τῶν μὴ ἐκπληρούντων τὸ καθῆκόν των ὑπαλλήλων, ἐλπὶς δὲ καὶ προστάτης τῶν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τὰ πάντα ἀναμενόντων. Ἡ δρᾶσις δὲ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ δὲν περιωρίζετο μόνον ἐντὸς τῶν ἀρκούντως εὐρέων καθηκόντων του. Ἕνεκα τῆς ὑπὸ τούτου ἐγγύθεν ἀντιλήψεως τῶν πραγμάτων καὶ τῆς δικαστικῆς πείρας τοῦ κ. Σακελλαροπούλου, ὑπῆρξεν οὗτος ὁ δεξιὸς βραχίων καὶ ὁ κυριώτερος σύμβουλος πάντων τῶν κατὰ καιροὺς Ὑπουργῶν, οἵτινες ἠθέλησαν νὰ δράσωσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νὰ νομοθετήσωσι πρὸς ὄφελος τῆς ὑπηρεσίας. Πᾶσαι αἱ ἔκτοτε γενόμεναι τροποποιήσεις εἰς τοὺς νόμους ΧΝϚʹ καὶ ΧΝΖʹ φέρουσι τὴν σφραγῖδα τοῦ πνεύματος καὶ τῆς πείρας τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Περιηγούμενος δὲ οὗτος τὰς χώρας τῆς Ἀνατολῆς καὶ πολλὰ βλέπων καὶ ἀκούων, ὑπέβαλλε προφορικῶς καὶ ἐγγράφως σπουδαιοτάτας περὶ σπουδαιοτάτων ἐθνικῶν συμφερόντων πληροφορίας. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἐρευνήσῃ τὰ ἀρχεῖα τοῦ Ὑπουργείου, μετὰ τῆς ἀνεξαρτησίας, ἥτις, ὡς διϊσχυρίσθη πρό τινων ἡμερῶν ἀπαντῶν μοι, πρέπει νὰ διακρίνῃ τὸν Ὑπουργὸν, καὶ μετὰ τῆς ἐπιμελείας, ἣν ἐπεδείξατο πάντοτε, διευθύνων τὰς ἰδίας του ὑποθέσεις, ὄχι μόνον οὐδέποτε θὰ ὑπέβαλλε τοιαύτην δικαιολογητικὴν ἔκθεσιν, ἀλλὰ πλήρη ἔχω βεβαιότητα, ὅτι πάντῃ διάφορος θὰ ἦτο ἡ περὶ τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ γνώμη του, καὶ οὐδέποτε θὰ κατήργει αὐτόν. Ἐσχάτως ἔτι, μεταξὺ τῶν προσκομισθέντων εἰς τὴν Βουλὴν ἐγγράφων περὶ τῆς συμβάσεως τῆς Αἰγύπτου, τὸ σπουδαιότερον καὶ τὸ φωτεινότερον ἐξ αὐτῶν ἦτο ἡ περὶ καπνοῦ ἔκθεσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ἀλλὰ καὶ οὐδεμίαν ἐλάττωσιν ἐξόδων θέλει ἐπιφέρει ἡ κατάργησις τοῦ θεσμοῦ τούτου. Καὶ πρὸ παντὸς ἐν ταῖς 15,760 δραχμαῖς, ταῖς ἀναγεγραμμέναις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὴν θέσιν ταύτην, περιλαμβάνονται καὶ τὰ ὁδοιπορικὰ ἔξοδα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, παρ’ ὅσα ἀνακριβῶς διαλαμβάνει περὶ τούτου ἡ δικαιολογητικὴ ἔκθεσις τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τῶν ἐκτάκτων δὲ ἐπιθεωρήσεων, περὶ ὧν τὰ ἄρθρα 2, 3 καὶ 4 τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καὶ ἃς θὰ εὑρίσκωσι συμφέρον νὰ πολλαπλασιάζωσιν οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ ταξειδεύωσιν εὐνοούμενοι ὑπάλληλοι, θὰ ὑποβάλληται τὸ Δημόσιον εἰς τὰς αὐτὰς περίπου δαπάνας, ἐνῷ συνάμα αἱ ἐπιθεωρήσεις αὗται οὐδόλως ἔσονται λυσιτελεῖς. Ὁπωσδήποτε δὲ, πᾶσα ἐπὶ τοῦ προκειμένου οἰκονομία οὐδόλως ἤθελεν ἀντισταθμίσει τὴν ἐπελευσομένην τῷ Δημοσίῳ ζημίαν ἐκ τῆς μὴ διηνεκοῦς καὶ τακτικῆς ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἐπιβλέψεως τῆς διαχειρίσεως τῶν Προξενείων. Θὰ ἠδύνατο δὲ ἄλλως νὰ ἐπέλθῃ πραγματικὴ ἐλάττωσις ἐξόδων, ἄνευ καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, καὶ θὰ ἐλειτούργει μάλιστα καὶ λυσιτελέστερον ὁ θεσμὸς, ἐὰν ἐγίγνοντο δεκταὶ αἱ ἑξῆς ἐπὶ τοῦ προκειμένου τροποποιήσεις, ἃς δὲν ὑποβάλλω τὸ πρῶτον ἤδη, καὶ πρὸς διάσωσιν τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἀλλ’ ὑπέβαλον καὶ κατὰ τὴν Βʹ καὶ Γʹ Σύνοδον τῆς παρελθούσης Περιόδου, ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀντὶ τῶν 8 μηνῶν, οὓς ἀπαιτεῖ ὁ νόμος, ὅπως περιοδεύῃ ὁ ἐπιθεωρητὴς, τοῦθ’ ὅπερ ἦτο ὑπερβολικὸν καὶ κατ’ αὐτὴν ταύτην τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, θὰ ἤρκουν πρὸς λίαν εὐσυνείδητον καὶ ἀκριβεστάτην ἐπιθεώρησιν, τρεῖς μῆνες κατ’ ἔτος, περιοριζομένων οὕτω τῶν τῆς περιοδείας ἐξόδων ἐκ 10,000 εἰς 4,000 δραχμάς. Πρὸς τούτοις δὲ, ὅπως ἀποτελεσματικωτέρα καταστῇ ἡ ἐπιθεώρησις καὶ διατελῇ ὁ ἐπιθεωρητὴς εἰς κρείττονα θέσιν τὰ πάντα νὰ γιγνώσκῃ καὶ ἐπιβλέπῃ, θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ συγχωνευθῇ ἡ θέσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ μετὰ τῆς διευθύνσεως τοῦ Προξενικοῦ τμήματος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, τοῦ παρὰ τῷ τμήματι τούτῳ γραμματέως Αʹ τάξεως ἀντικαθιστῶντος αὐτὸν, ὅταν περιοδεύῃ, εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ τμήματος, ἐνίοτε δὲ καὶ εἰς τὰς ἐπιθεωρήσεις κατωτέρων ἀρχῶν. Οὕτω δὲ καὶ ἀποτελεσματικωτέρα θὰ καθίστατο ἡ ἐπιθεώρησις καὶ θὰ ἐπήρχετο οἰκονομία 8–9 χιλ. δραχμῶν. Ἐξετάθην ὑπὲρ τὸ δέον ἐπὶ τοῦ θεσμοῦ καὶ τοῦ προσώπου τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, καὶ διότι περὶ τοῦ προσώπου κυρίως πρόκειται καὶ ὅπως καταδείξω τήν τε ἀναγκαιότητα τοῦ θεσμοῦ καὶ τὴν ἐκ τῆς καταργήσεώς του ἐπελευσομένην βλάβην εἰς τὴν ἐξωτερικὴν ὑπηρεσίαν. Ἐν τούτοις, παρὰ πάντα ταῦτα, ἕνεκα ἀνακριβῶν καὶ πεπλανημένων πληροφοριῶν καὶ ἕνεκα προσωπικῶν λόγων, ἀντικαθίσταται οὕτω χρησιμώτατος θεσμὸς καὶ τοιοῦτοι ἐπιθεωρηταὶ διὰ τοῦ ἀπηρχαιωμένου καὶ ναυαγήσαντος θεσμοῦ τῶν ἐκτάκτων ἐπιθεωρήσεων! Ἤδη καὶ ὀλίγα τινὰ περὶ τῶν ἄρθρων 15 καὶ 18 τοῦ νομοσχεδίου. Μεθ’ ὅσα ἐν παρόδῳ περὶ τῶν ἀμίσθων προξενικῶν ἀρχῶν εἶπον, ἐπιδοκιμάζω τὴν ἐν Βατοὺμ σύστασιν ἐμμίσθου Προξενείου βʹ τάξεως, ἀφοῦ μάλιστα, συνομολογουμένης τῆς μετὰ τῆς Ρωσσίας συμβάσεως, ὁ ἐκεῖ πρόξενος θὰ ἔχῃ καὶ τὰς περὶ τοῦ πετρελαίου φροντίδας, δι’ ὃ καὶ δέον νὰ δοθῇ προσοχή τις κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ προσώπου τούτου. Εὑρίσκω μόνον μικρὸν τὸν μισθὸν τῶν 500 χαρτίνων δραχμῶν, λαμβανομένων ὑπ’ ὄψει τῶν ἐν Ρωσσίᾳ μεγάλων ἐξόδων. Ἐπάναγκες δὲ, φρονῶ, εἶναι διὰ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου νὰ συστηθῶσιν ἔμμισθα Προξενεῖα, ὑπαγόμενα εἰς τὰς περὶ ἐμμίσθων Προξενείων διατάξεις, καὶ ἐν Ὀδησσῷ, Μελίτῃ, Νεαπόλει καὶ Καστελλαμάρε, Μεσσήνῃ, Γενούῃ, Κάρδιφ καὶ πανταχοῦ ἐν γένει, ἔνθα ὑπάρχουσιν ἀρκοῦντα ἔσοδα, διὰ νὰ καλύπτωσι περίπου τὰ ἔξοδα. Πάντα δὲ τὰ λοιπὰ ἄμισθα Προξενεῖα ν’ ἀνατεθῶσιν εἰς Ἕλληνας τραπεζίτας, ἐμπόρους ἢ ἐπιστήμονας, ἀνεγνωρισμένους ὡς τοιούτους καὶ πρὸ ἐτῶν ἐγκατεστημένους ἐκεῖ, τῇ προτάσει τῶν ἁρμοδίων προϊσταμένων πρεσβευτικῶν ἢ προξενικῶν ἀρχῶν· ἐλλείψει δὲ τοιούτων ἐντοπίων, εἰς ξένους. Ἐπικαλοῦμαι δὲ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι καιρὸς εἶναι νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὰ τελούμενα κατὰ τὸν διορισμὸν τῶν ἀμίσθων προξένων, τὰς ὡς ἐκ τούτου ἐνταῦθα πιέσεις καὶ τὰς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἀσχημίας. Αἱ γενόμεναι δὲ ἀντιῤῥήσεις παρὰ τοῦ ἐκ Μεσολογγίου ἀξιοτίμου συναδέλφου κατὰ τῆς συστάσεως ἐμμίσθου Γεν. Προξενείου ἐν Ὀδησσῷ, ἕνεκα ἀνεπαρκείας τοῦ χορηγηθησομένου μισθοῦ εἰς τὸν γεν. πρόξενον, οὐδόλως εἰσὶ δεδικαιολογημέναι, διότι, ἐὰν ὁ συνήθως διδόμενος μισθὸς εἰς τοὺς παρ’ ἡμῖν γενικοὺς προξένους δὲν ἦναι ἐπαρκὴς διὰ πολυδάπανον πόλιν, ὡς ἡ Ὀδησσὸς, τὸ Ὑπουργεῖον δύναται νὰ διορίσῃ πρόσωπον ἔχον καὶ ἴδια μέσα. Ἀφοῦ ἄλλως τὸ Προξενεῖον ἐκεῖνο πολλὰ ἔχει ἔσοδα, οὐδὲν τὸ κωλύον, ἵνα μείζων δοθῇ μισθὸς εἰς τὸν ἐν Ὀδησσῷ γεν. πρόξενον, εἴτε ἀμέσως, εἴτε καὶ ὑπὸ τὸν τύπον γραφικῶν ἐξόδων. Ἄλλως δὲ, καὶ ἕνεκα τῆς σπουδαιότητος τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος ἐν Ρωσσίᾳ, θὰ ἦτο ἀνάγκη νὰ διορισθῇ ἔμμισθος γενικὸς πρόξενος καὶ νὰ ἐκλεχθῇ καὶ τὸ κατάλληλον διὰ τὴν θέσιν ταύτην πρόσωπον, ὅπερ ἀποκλειστικῶς θὰ ἀφιεροῦτο εἰς τὴν διάδοσιν τῆς σταφίδος. Μετὰ τὰ ἤδη ἐκτεθέντα, ἀδυνατῶ νὰ ἐννοήσω τὸν λόγον τῆς καταργήσεως τοῦ ἐν Βρυούλοις Ὑποπροξενείου, ἔνθα χιλιάδες ὑπάρχουσι Νάξιοι καὶ Κυθήριοι καὶ ὅπερ ἀποδίδει ἔσοδα ὑπεραρκοῦντα διὰ τὰ ἔξοδα. Εἰμὶ δ’ ἐπίσης καὶ κατὰ τῆς καταργήσεως τῶν θέσεων τῶν γραμματέων τῶν ἐν Ἰωαννίνοις, Φιλιππουπόλει καὶ Βιτωλίοις Προξενείων, διότι οἱ προϊστάμενοι τῶν Προξενείων τούτων, ἀρκούντως ἀπησχολημένοι ἕνεκα τῆς πολιτικῆς ἀποστολῆς των, δὲν δύνανται νὰ ἐκτελῶσι καὶ τὰ ἔργα, ἅτινα ἐκτελοῦσιν οἱ γραμματεῖς των, καὶ διότι τὰ Προξενεῖα ταῦτα χρησιμεύουσιν ὡς σχολεῖον διὰ τοὺς νέους ὑπαλλήλους. Ἐὰν δὲ πρόκειται νὰ γείνωσι πραγματικαὶ οἰκονομίαι, ἄνευ βλάβης τῆς ὑπηρεσίας, θὰ ἐπρότεινον τὴν κατάργησιν τῶν Προξενείων ἐκείνων, δι’ ἃ ἡ Πύλη οὐδέποτε ἐχορήγησεν ἐκτελεστήρια. Τὸν λόγον, ὅστις καὶ ἄλλοτε μοὶ ὑπεδείχθη κατὰ τῆς τοιαύτης καταργήσεως, ἤτοι ὅτι θὰ ἦτο αὕτη ὑποχώρησις ἀπέναντι τῆς Πύλης, δὲν εὑρίσκω σοβαρόν· ἀντὶ δὲ νὰ μισθοδοτῶνται πρὸ ἀμνημονεύτων οἱ εἰς τοιαῦτα Προξενεῖα διωρισμένοι δῆθεν πρόξενοι καὶ νὰ διαμένωσι διαρκῶς ἐν Ἀθήναις, θὰ ἠδύναντο νὰ καταργηθῶσι ταῦτα διὰ νόμου, ἐπιτρέποντος τῇ Κυβερνήσει νὰ ἀνασυστήσῃ αὐτὰ, εὐθὺς, ὡς ἤθελεν ἐπιτύχει τὴν διαβεβαίωσιν τῆς Πύλης περὶ ἐκδόσεως ἐκτελεστηρίων. Ταύτας τὰς παρατηρήσεις ἔκρινα δέον νὰ ὑποβάλω τῇ Βουλῇ ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, φρονῶν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ἐπιψήφισίς του σπουδαίως θέλει ζημιώσει τὴν ἐξωτερικὴν ἡμῶν ὑπηρεσίαν.

§264ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καὶ ἐγὼ, κ. Πρόεδρε, εὑρίσκω ἀτυχῆ τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, δι’ ἧς καταργεῖται ὁ ἐπιθεωρητὴς, αὐτὸ δὲ τὸ ἴδιον νομοσχέδιον νομίζω ὅτι μαρτυρεῖ τὸ ἀτυχὲς τῆς καταργήσεως. Ἀληθῶς τὸ νομοσχέδιον παραδέχεται τὴν ἐπιθεώρησιν, ἀλλ’ ἀναθέτει αὐτὴν ἐφεξῆς εἰς τοὺς προξένους. Φρονῶ ὅτι ἐπιθεώρησις, ἀνατιθεμένη εἰς τοὺς ἰδίους προξενικοὺς ὑπαλλήλους, οὐδὲν ἔχει τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα συνιστῶσι τὸν θεσμὸν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ἕνα ἔχοντες ἐπιθεωρητὴν, προσκεκολλημένον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν μονίμως, ἔχομεν ὑπάλληλον, ὅστις ἀπέκτησεν εἰδικότητα εἰς τὸ ἐξελέγχειν τοὺς διαφόρους προξενικοὺς ὑπαλλήλους, ὅστις ἐγνώρισεν αὐτοὺς ἐπὶ τόπου. Τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον, τὸ ὁποῖον εὐκόλως καὶ πρεπόντως δύναται νὰ ἐπιτύχῃ οἱοσδήποτε προξενικὸς ὑπάλληλος, εἰς ὃν ὁ Ὑπουργὸς θέλει ἑκάστοτε ἀναθέτει τὴν ἐξέλεγξιν Προξενείου τινὸς ἢ περιφερείας ὁλοκλήρου. Ὁ Ὑπουργὸς θὰ στερῆται συμβούλου καλλιτέρου παντὸς ἄλλου γινώσκοντος τὰ πρόσωπα τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ οὐδὲ ἡ ἐπιθεώρησις θὰ γίνηται ὡς δι’ εἰδικοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ἀπαιτεῖται πρὸς τοῦτο ὄχι μόνον γνῶσις τῶν νόμων, ἀλλὰ καὶ γνῶσις τῶν προσώπων, ταύτην δὲ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πᾶς τις περισσότερον ἐπιθεωρητοῦ μονίμου, ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐξασκήσαντος τὸν ἔλεγχον τῶν προξενικῶν προσώπων καὶ τῶν προξενικῶν πράξεων. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, διὰ τοῦ προξενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἔχει ὁ Ὑπουργὸς γνῶσιν ὄχι μόνον τῶν προξένων, ἀλλὰ καὶ τῶν διαφόρων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἑλληνικῶν κοινοτήτων καὶ τῶν γνωμῶν καὶ τῶν διαθέσεων αὐτῶν. Αὐτὸ εἶναι πολύτιμον ἐφόδιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, διότι εἰς πᾶσαν περίστασιν λαμβάνει ἀνάγκην νὰ γνωρίζῃ τὴν κατάστασιν ἑκάστης κοινότητος, τῶν παραπόνων αὐτῆς, τῶν ἀναγκῶν, τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα τὴν ἐπηρεάζουν καὶ τὴν διευθύνουν, καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς δύναται νὰ τὸν πληροφορῇ ἀμέσως. Ὅταν ὅμως ἔχητε ἐπιθεώρησιν ἐξασκουμένην ἑκάστοτε διὰ τῶν διαφόρων προξενικῶν ὑπαλλήλων, διαμενόντων μακρὰν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν ἔχετε πλησίον τοῦ Ὑπουργοῦ εἰς πᾶσαν ἀνάγκην πρόσωπον γινῶσκον τὰ πρόσωπα καὶ τὰς κοινότητας, πρὸς τὸ ὁποῖον νὰ ἀποτείνηται καὶ νὰ λαμβάνῃ πληροφορίας καὶ γνώμας. Ἑπομένως διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ στερεῖται ἡ Κυβέρνησις ἀνθρώπου εἰδικοῦ τῆς ὑπηρεσίας, γνωρίζοντος ἐντελῶς τοὺς ὑπαλλήλους τοὺς προξενικοὺς καὶ τὰς ἔξω Ἑλληνικὰς κοινότητας, στερεῖται ὑπαλλήλου ἀνωτέρου, κατέχοντος ὅλας τὰς ἀνάγκας, ὅλους τοὺς πόθους καὶ καὶ τὰς ἀπαιτήσεις τῶν διαφόρων κοινοτήτων, ὑπαλλήλου, δι’ οὗ πράγματι ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ παρακολουθῇ καὶ μακρόθεν τοὺς προξενικοὺς ὑπαλλήλους ἐν τῇ ἐνεργείᾳ των. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς τὴν ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν, ὡς λόγον καταργήσεως ἐθεώρησε τὸ ὅτι διὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν Προξενείων δὲν ἐβελτιώθη ὁ προξενικὸς ἡμῶν κλάδος. Νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἀλλὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, ὄργανον τοῦ ὁποίου μόνον δύναται νὰ ἦναι ὁ ἐπιθεωρητὴς καὶ σύμβουλος, ἂν τοῦτο ἐπιθυμῇ εἰλικρινῶς ὁ Ὑπουργός. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς προσωπικὸν ζήτημα, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πᾶς Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, διευθύνας τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἱδρύθη ἡ ἐπιθεώρησις τῶν Προξενείων, ἠδύνατο, ἂν ἤθελε, τῇ συνεργασίᾳ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ προξενικοῦ ἡμῶν κλάδου. Ὅταν ὅμως οἱ Ὑπουργοὶ δὲν θέλουν, καὶ ὄχι μόνον δὲν θέλουν νὰ ὠφεληθοῦν ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦν τὸ καθῆκον αὑτῶν, ἀλλὰ καὶ ἐργάζονται ἐνίοτε, πῶς ὁ ἐπιθεωρητὴς νὰ μὴ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του, εἶναι ἄδικον νὰ ἐργώμεθα καὶ νὰ ἐπιῤῥίπτωμεν ἐπὶ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ παραλείψεις, δι’ ἃς αὐτὸς δὲν εἶναι ὑπεύθυνος. Τοῦτο γινώσκω καὶ δύναμαι νὰ τὸ βεβαιώσω. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν κατέχει ἐκθέσεις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ περὶ προσώπων τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας καὶ περὶ ὑποθέσεων, αἵτινες ἀπαλλάττουσιν αὐτὸν ἀπὸ πάσης εὐθύνης διὰ τὰς παραλείψεις τῶν Ὑπουργῶν, ὅπως συμμορφωθοῦν πρὸς ὅσα ὁ ἐπιθεωρητὴς ἐβεβαίωσε καὶ ἐξέθηκεν. Ἀλλ’ ἂν ἡ πολιτικὴ ἐνίοτε ἐπιβάλλῃ εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν νὰ σιωπᾷ, τὸ μεγαλείτερον σφάλμα εἶναι εἰς τοὺς κυβερνῶντας. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἔσπευσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀποδώσας εἰς τὸν θεσμὸν τοῦ προξενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ τὴν ἔλλειψιν βελτιώσεων εἰς τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ τοῦ λόγου συμπεσόντος περὶ τοῦ προξενικοῦ κλάδου, δὲν συμφωνῶ οὔτε μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν οὔτε μετὰ πολλῶν ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ἐγείρουν κραυγὴν ἐναντίον παντὸς τοῦ προξενικοῦ κλάδου ἡμῶν. Ὑπάρχει καὶ ὑπερβολὴ καὶ ἀδικία εἰς τοῦτο. Βεβαίως ἐν τῷ προξενικῷ κλάδῳ ὑπάρχουσι καὶ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνταποκρίνονται ἀπολύτως, οὔτε λόγῳ ἱκανότητος, οὔτε λόγῳ προθυμίας, οὔτε λόγῳ τῶν ἄλλων προσόντων, εἰς τὸ ἔργον καὶ τὴν ἀποστολὴν τοῦ προξένου, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ πλεῖστοι ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦσι καλῶς τὸ καθῆκόν των καὶ εἶναι ἄξιοι ἐπαίνου. Ἀλλ’ ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι ἀξιώσεις ἀπὸ τοὺς ἡμετέρους προξένους, τὰς ὁποίας δὲν εἶναι οὔτε δίκαιον οὔτε σοβαρὸν σήμερον νὰ ἔχωμεν. Θέλομεν νὰ ἀποδίδωμεν εἰς τοὺς προξένους, καὶ ἀποδίδομεν καθ’ ἡμέραν, ὅ,τι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἀποδίδωμεν εἰς αὐτοὺς, διότι εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς πολιτικῆς καταστάσεως, τῆς πολιτικῆς ἐλαττώσεως ἂς τὸ εἴπωμεν, τοῦ ἡμετέρου Κράτους ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἰδίως ἐν τῇ γείτονι χώρᾳ, ἐν ᾗ μᾶλλον πολιτικὴν ἀποστολὴν ἔχουν οἱ ἡμέτεροι πρόξενοι. Τὰ τοῦ ἡμετέρου Κράτους οὐδέποτε ἦσαν καλὰ, ἤδη δ’ εἶναι χειρότερα παρά ποτε ἄλλοτε· οὔτε ὑλικῶς οὔτε ἠθικῶς εἴμεθα διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔπρεπε νὰ ἤμεθα, τοῦτο δὲ δὲν εἶναι ἄνευ δυσαρέστων συνεπειῶν. Ὁ πρόξενος ὡς καὶ ὁ πρέσβυς ἀξίζει ὅσον καὶ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει. Ἄλλοτε εἴχομεν καὶ ἰσχυροὺς προστάτας ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἤδη δὲν ἔχομεν. Ἤδη ἔχουν ἄλλοι τοιούτους καθ’ ἡμῶν. Μὲ τοιαύτην ὅμως κατάστασιν πραγμάτων, καὶ καλὸς πρόξενος εἶναι ἀνωφελής. Ἐν Τουρκίᾳ πρέπει νὰ ἦσαι ὁ ἴδιος ἢ διὰ τῶν ἄλλων τοὐλάχιστον ἰσχυρὸς, ὅπως εὐδοκιμῇς. Οὔτε τὸ ἓν οὔτε τὸ ἄλλο εἶναι οἱ ἡμέτεροι πρόξενοι, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐπιτυγχάνουν συνήθως ὅ,τι παρ’ αὐτῶν ἀπαιτοῦμεν. Δὲν εἶναι λοιπὸν οὔτε ἱκανότητος οὔτε ζήλου ἔλλειψις ἡ αἰτία τῆς ἀποτυχίας αὐτῶν. Ἐὰν, Κύριοι, ἠθέλετε ἐγκύψει εἰς τὴν μελέτην τῶν ἀρχείων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ διέλθει τὴν κατὰ τὰς τελευταίας δύο δεκαετηρίδας ἐργασίαν τῶν προξένων ἡμῶν, ἠθέλετε θαυμάσει πολλάκις τὸν πλοῦτον, τὸ ἄπειρον ὑλικὸν, ὅπερ ἐπεσώρευσαν, μνημεῖα ἀληθῆ μακρᾶς καὶ πεφωτισμένης μελέτης περὶ τῆς καταστάσεως τῶν στρατευομένων ἐπαρχιῶν τῆς Τουρκίας. Ταῦτα πάντα παρασκευάσθησαν ὑπό τινων Ἑλλήνων προξένων, ὅπως χρησιμεύσωσι διὰ τὰς Ἑλληνικὰς Κυβερνήσεις· εἶναι ἐργασία ἐν τῷ χάρτῃ, ἀλλὰ δὲν ἐξήρτητο ἐξ αὐτῶν μόνον ἡ ἐπιτυχὴς ἐνέργεια. Περὶ ὅλων τῶν ἐνεργειῶν τῶν ἀντιθέτων μας, περὶ ὅλων τῶν προσφόρων μέσων κατ’ αὐτῶν, περὶ ὅλων τῶν κινδύνων, περὶ ὅλων τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται σήμερον παρ’ ἡμῶν τὰ φλέγοντα ζητήματα, τὰ ἀπασχολοῦντα τὸν Ἑλληνισμὸν καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, περὶ ὅλων αὐτῶν ἐγκαίρως καὶ μέχρι τῶν μικροτέρων λεπτομερειῶν, λεπτομερειῶν ἀγνώστων εἰς τοὺς πολλούς, τοὺς θορυβοῦντας, ἐστάλησαν πάντοτε ἐκθέσεις ὑπὸ τῶν προξένων, ἐκθέσεις πολύτιμοι, αἵτινες μένουσι δυστυχῶς ἄχρηστα χαρτιά, καὶ μένουσιν ἄχρηστα διὰ δύο λόγους. Πρῶτον διότι δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν τμῆμα, τὸ ὁποῖον νὰ συγκεντρώνῃ ὅλην αὐτὴν τὴν ἐργασίαν τῶν ἡμετέρων πρέσβεων καὶ προξένων, τὴν μόνην πολιτικὴν ἐργασίαν περὶ τῆς ἔξω Ἑλλάδος, τὴν ἀποτελοῦσαν σήμερον τὸ κύριον ἀντικείμενον καὶ τὸ σπουδαιότερον θέμα τῆς ἐξωτερικῆς ἡμῶν πολιτικῆς, καὶ νὰ χρησιμοποιῇ αὐτὴν πρός τινα σκοπόν. Δὲν ὑπάρχει, λέγω, ὑπηρεσία, ἡ ὁποία νὰ κατέχῃ ὅλην αὐτὴν τὴν ἐργασίαν, ἡ ὁποία νὰ διατηρῇ καὶ μεταβιβάζῃ τὰς πληροφορίας, τὰς παραδόσεις, τὰς ἐνεργείας ἀπὸ Ὑπουργοῦ εἰς Ὑπουργὸν καὶ ἀπὸ Κυβερνήσεως εἰς Κυβέρνησιν, καὶ νὰ θέτῃ αὐτὰς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μιᾶς συστηματικῆς ἐργασίας πολιτικῆς. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν, τὴν μόνην λυσιτελῆ, ὅλος αὐτὸς ὁ ὄγκος μακρᾶς καὶ χρησιμωτάτης ἐργασίας ἀποβαίνει ἄχρηστος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν· ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν οὐδὲν δύναται μόνος, καὶ γνωστὸν διατί. Περὶ τοιούτων ἐκθέσεων ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, εἰσερχόμενος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, οὐδὲν γνωρίζει, οὐδὲ δύναται νὰ γνωρίζῃ, διότι δὲν δημοσιεύονται αἱ προξενικαὶ ἐκθέσεις. Οὐδ’ εἶναι εὔκολον νὰ διέλθῃ πολλῶν ἐτῶν ἐργασίαν περὶ πολλῶν ζητημάτων. Τὸ τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν πρέπει νὰ κατέχῃ αὐτάς, καὶ νὰ μεταδίδῃ τὰς ἀναγκαίας ἑκάστοτε πληροφορίας τῷ Ὑπουργῷ. Οἱ πρόξενοι ἡμῶν ἐξετέλεσαν καὶ ἐκτελοῦσι πολλάκις τὸ καθῆκον αὐτῶν, δὲν δύναται ὅμως νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ ἔργον αὐτῶν καὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ καὶ διότι μένει ἄχρηστος, ἐλλείψει τοιαύτης ἐργασίας ἐν τῷ κέντρῳ, ἐλλείψει ὑπαλλήλων, ἵνα χρησιμοποιῶσιν αὐτήν. Δεύτερον, δὲν χρησιμοποιεῖται, διότι καὶ ἡ κατάστασις τοῦ Κράτους ἡμῶν ἡ πολιτικὴ εἶναι τοιαύτη, ὥστε μένουσι χάρτης ἄγραφος πάντα τὰ ἔγγραφα τῆς ἐξωτερικῆς ὑπηρεσίας, καὶ οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα ἐξ αὐτῶν ἐπέρχεται. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ ἀποδοθῇ οὔτε εἰς τοὺς ἡμετέρους προξένους, οὔτε εἰς τὴν παράλειψιν καθήκοντος τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἡ φαινομένη δυσάρεστος κατάστασις τῆς Προξενικῆς ἡμῶν ὑπηρεσίας. Πρέπει διὰ τοῦτο νὰ ἤμεθα δικαιότεροι, καὶ ἐνῷ ὁμολογοῦμεν ἐξ ἑνὸς τὰς ἀποτυχίας, τὰς ὁποίας ὡς Κράτος ὑπέστημεν, ὀφείλομεν ἀφ’ ἑτέρου νὰ μὴ ζητῶμεν ἀπὸ τοὺς ὑπηρετοῦντας ἐν τῷ ἐξωτερικῷ προξενικοὺς ὑπαλλήλους ἐπιτυχίας, ἃς δὲν ἐπιτρέπουν αὐτοῖς αἱ ἀποτυχίαι τοῦ Κράτους, μηδὲ ν’ ἀποδίδωμεν εἰς αὐτοὺς ὅλην τὴν εὐθύνην σφαλμάτων, τῶν ὁποίων οἱ ἐν τῷ κέντρῳ εἶναι οἱ μεγάλοι ὑπεύθυνοι. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους λέγω ὅτι εἶναι ἀδικαιολόγητος ἡ κατάργησις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν Προξενείων. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τοῦ προσώπου δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἀσχοληθῶ. Περὶ αὐτοῦ εἶναι πᾶς τις ἐλεύθερος νὰ ἔχῃ οἱανδήποτε γνώμην θέλῃ. Ὅπως δι’ ἄλλας θέσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν ἠδυνήθη ὁ Ὑπουργὸς διὰ τοῦ νομοσχεδίου του νὰ μεταβάλῃ τὰ κείμενα καὶ ν’ ἀντικαταστήσῃ τὰ πρόσωπα, ἅτινα ἀπήρεσκον αὐτῷ, οὕτως ἠδύνατο νὰ εὕρῃ μέσον ν’ ἀντικαταστήσῃ τὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν Προξενείων, ἂν δὲν εἶχεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν ὑπάρχοντα, οὐχὶ ὅμως ἕνεκα αὐτοῦ νὰ καταργήσῃ χρησιμωτάτην θέσιν ἐν τῇ προξενικῇ ὑπηρεσίᾳ.

§265Ν. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφον ὡς πρὸς τὸ μόνιμον τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, διότι ἡ μονιμότης τοῦ ἐπιθεωρητοῦ δίδει ἀφορμήν, ὥστε ὁ ἐπιθεωρητὴς νὰ ἀποκτᾷ σχέσεις, συμπαθείας καὶ ἀντιπαθείας μὲ τοὺς προξένους καὶ νὰ ὑποβάλλῃ τὰς ἐκθέσεις του συμφώνως πρὸς τὴν ἀνθρωπίνην του ἀδυναμίαν. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς καταργήσεως θέσεών τινων λόγῳ οἰκονομίας, ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ὅπως μὴ καταργηθῇ ἡ θέσις τοῦ διερμηνέως ἐν τῷ Προξενείῳ Σκοπίων, διότι καὶ ἡ σημερινὴ ἐποχὴ ἀπαιτεῖ ἀναγκαίως τὴν ὕπαρξιν τοῦ διερμηνέως. Μόνος ὁ πρόξενος ἐν Σκοπίοις δὲν δύναται νὰ ἐνεργήσῃ τι, ἐκεῖ ὅπου οἱ Βούλγαροι ἐργάζονται καὶ καθ’ ἡμέραν παρέχουσι τόσα πράγματα. Ἐπίσης φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταργηθῇ ἡ θέσις τοῦ γραμματέως τοῦ ἐν Βιτωλίοις Προξενείου. Ἐν Θεσσαλονίκῃ ἔχομεν δύο γραμματεῖς εἰς τὸ Προξενεῖον, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ δεύτερος γραμματεὺς καθίσταται ἄχρηστος, ἀφοῦ ὑπάρχει ἄλλος ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος κάμνει τὴν ἐργασίαν ὅλην, οἱ δὲ γραμματεῖς τοῦ ἐν Θεσσαλονίκῃ Προξενείου δὲν κάμνουσιν ἄλλο, παρὰ νὰ καταμετρῶσι τὸ μῆκος τῶν ὁδῶν. Ἐὰν λοιπὸν ἀφήσητε τὸ Προξενεῖον Βιτωλίων ἄνευ γραμματέως, τί θὰ συμβῇ; πῶς θὰ ἐργασθῇ ὁ πρόξενος; Ἐπίσης, νομίζω, δὲν πρέπει νὰ καταργηθῶσιν αἱ θέσεις τῶν διερμηνέων ἐν τοῖς Προξενείοις Ἀργυροκάστρου καὶ Βερατίου. Ἡ ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν θέσεων τούτων οἰκονομία εἶναι 24 χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλ’ ἐὰν τὸν γραμματέα Βʹ τάξεως τοῦ Προξενείου Θεσσαλονίκης ἀποστείλωμεν εἰς τὰ Βιτώλια, καταργηθῇ δὲ καὶ ἡ μισθοδοσία τῶν προξένων Ἐλμπασανίου καὶ Βεῤῥοίας, δι’ οὓς δὲν ὑπάρχουσι διαπιστευτήρια, διότι δὲν χορηγεῖ τοιαῦτα ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις, τότε ἔχομεν οἰκονομίαν δραχ. 32,000, τῶν δύο δὲ Προξενείων Σκοπίων καὶ Βιτωλίων αἱ θέσεις πρέπει νὰ μένωσι, διότι ἄλλως θὰ ἀναγκάζηται ὁ πρόξενος νὰ κάμνῃ αὐτὸς τὸν κλητῆρα, καὶ θὰ ἐξευτελίζηται, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καλλίτερον θὰ ἦναι νὰ καταργήσωμεν τὰ Προξενεῖα ἐν Μακεδονίᾳ καὶ νὰ ἀφήσωμεν τὸν κλῆρον καὶ τὸν λαὸν νὰ πολεμῇ ἐναντίον τῶν Βουλγάρων, οἱ ὁποῖοι πολεμοῦν τὸν Ἑλληνισμὸν διὰ τῶν αὐτῶν ὅπλων. Τὰ προξενεῖά μας, οὕτω καταρτιζόμενα, βλάπτουσι τὸν Ἑλληνισμὸν, ὅστις ἐνόσῳ τὰ βλέπει ἐκεῖ, ἀνατίθησι τὰς ἐλπίδας του εἰς αὐτὰ, ἅτινα ὅμως κατέστησαν ἀπό τινων ἐτῶν ἄχρηστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσι, τὰ ἄρθρα 1–8).

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9.

§267ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὸ ἄρθρον 4 τοῦ ͵ΒΡΚΒʹ νόμου τῆς 31 Δεκεμβρίου 1892 τροποποιεῖται οὕτω: «Οὐδεὶς δύναται νὰ διορισθῇ ἢ προβιβασθῇ ἀκόλουθος αʹ τάξεως, ἂν δὲν ὑπηρέτησεν ἐπὶ διετίαν ὡς ἀκόλουθος βʹ τάξεως, οὐδὲ γραμματεὺς Προξενείου ἢ γραμματεὺς βʹ τάξεως Γενικοῦ Προξενείου ἢ ἰσοβάθμου Προξενικοῦ Γραφείου δύναται νὰ διορισθῇ ἢ προβιβασθῇ, ἂν δὲν ὑπηρέτησεν ἐπὶ δύο ἕτερα ἔτη ὡς ἀκόλουθος αʹ τάξεως, ἢ ἐν συνόλῳ ἐπὶ τέσσαρα ἔτη ὡς ἀκόλουθος αʹ ἢ βʹ τάξεως. Οἱ ἔχοντες ὅμως ἀποκτήσει ἤδη τὸ δικαίωμα διορισμοῦ ἢ προβιβασμοῦ κατὰ τὸ ἐδάφιον αʹ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου ͵ΒΡΚΒʹ τῆς 31 Δεκεμβρίου 1892, ἐπιτρέπεται, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὑπάρχει κενὴ θέσις, νὰ διορισθῶσιν ἢ προβιβασθῶσιν εἰς αὐτήν.»

§268ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ ἐννάτῳ ἐπήγαγε τροποποίησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, τροποποίησιν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 τοῦ ͵ΒΡΚΒʹ νόμου τῆς 31 Δεκεμβρίου 1892. Ταύτην θεωρῶ λίαν αὐστηρὰν, ἀντίθετον δὲ πρὸς τὴν ἀρχὴν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἤδη ὑπὸ συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ, περὶ τῶν προσόντων τῶν ὑπαλλήλων τῶν Ὑπουργείων τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Κατὰ τὸν ͵ΒΡΚΒʹ νόμον, ὁ ἀκόλουθος βʹ τάξεως μεθ’ ὑπηρεσίαν ἑνὸς ἔτους ἠδύνατο νὰ προβιβασθῇ ἀκόλουθος αʹ τάξεως, μετὰ ὑπηρεσίαν δὲ δύο ἐτῶν ἠδύνατο νὰ προβιβασθῇ γραμματεὺς Προξενείου ἢ γραμματεὺς βʹ τάξεως Γενικοῦ Προξενείου ἢ τοῦ Προξενικοῦ Γραφείου Κωνσταντινουπόλεως. Ἡ δοκιμασία αὕτη ἦτο ἀρκετὴ πρὸς προβιβασμὸν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ προξενικοῦ γραμματέως, καὶ δὲν ἐθεωρεῖτο μικρὰ, ὅπως αὐξηθῇ. Διατὶ θέλετε ἤδη νὰ ὑπηρετῇ 4 ἔτη; Ἀκόλουθος, δηλαδὴ διδάκτωρ τῆς Νομικῆς Σχολῆς, ὑποβληθεὶς πρὶν διορισθῇ εἰς διαγωνισμὸν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν, θεωρεῖται ταχέως προαγόμενος, διότι τῷ ἐπιτρέπεται μετὰ δύο ἔτη, ἂν ἐκενώθη θέσις, ν’ ἀποκτήσῃ τὸν βαθμὸν βʹ τάξεως γραμματέως Προξενείου, καὶ διὰ τοῦτο τῷ ζητεῖται νὰ ὑπηρετήσῃ 4 ἔτη; Τί εἶναι τάχα ἀνάγκη εἰς τὰ 4 αὐτὰ ἔτη νὰ μάθῃ τὸ δύσκολον, τὸ δυσαπόκτητον, ὅπως καταστῇ ἱκανὸς νὰ ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντα τοῦ γραμματέως, καὶ δὲν ἀρκοῦν τὰ δύο ἔτη, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἀπήτει ὁ νόμος, καὶ εὑρίσκετε ὅτι πρέπει νὰ ὑπηρετήσῃ διπλάσιον χρόνον; Ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ, τῷ ἀφορῶντι εἰς τὰ προσόντα τῶν ὑπαλλήλων τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, λέγεται ἐν ἄρθρῳ 2, ὅτι, ὅπως διορισθῇ τις γραμματεὺς δευτέρας τάξεως, ἀρκεῖ νὰ ὑπηρέτησεν ὡς γραφεὺς πρώτης τάξεως ἐπὶ διετίαν καὶ νὰ ἔχῃ δίπλωμα πανεπιστημιακὸν διδάκτορος ἢ προλύτου. Λοιπὸν ἵνα γείνῃ τις ὑπουργικὸς γραμματεὺς βʹ τάξεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀρκεῖ νὰ ὑπηρέτησεν ὁ διδάκτωρ ὡς γραφεὺς αʹ τάξεως διετίαν· διατὶ νὰ μὴ ἰσχύῃ τοῦτο καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν; Ὅταν διορίζωμεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν γραφέα αʹ τάξεως διδάκτορα τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ χωρὶς διαγωνισμὸν τὸν προβιβάζωμεν, διατὶ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, διὰ τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖται οὐ μόνον δίπλωμα διδάκτορος, ἀλλὰ καὶ διαγωνισμός, διατὶ μετὰ διετῆ ὑπηρεσίαν, ἂν ἐκενώθη θέσις, νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ τὸν προβιβάσωμεν εἰς γραμματέα βʹ τάξεως; Πρὸς τί αὐτὴ ἡ διάκρισις; Ἐπαναλαμβάνω, ἀπὸ διδάκτορα Πανεπιστημίου διατὶ ἀπαιτοῦμεν τετραετῆ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπηρεσίαν; Μήπως εἶναι σπουδαιοτέρα ἡ ἀλλαχοῦ ἡ ὑπηρεσία γραμματέως Προξενείου; Ἐν Γαλλίᾳ εἶναι ἀκόμη τὰ πράγματα εὐκολώτερα ἢ ὅσον παρ’ ἡμῖν, διότι ἐν ὅλῳ ἐκεῖ τετραετὴς ὑπηρεσία ἀπαιτεῖται, ἵνα γείνῃ τις ὑποπρόξενος, δηλαδὴ αʹ τάξεως γραμματεύς, ἐνῷ ἡμεῖς θέλομεν τετραετῆ ὑπηρεσίαν, διὰ νὰ γείνῃ τις βʹ τάξεως γραμματεύς. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον ὅπως εἶχεν ἐν τῷ νόμῳ ͵ΒΡΚΒʹ, καὶ νὰ παραλείψωμεν μόνον τὸ βʹ ἐδάφιον αὐτοῦ, ὅπερ ἐπιτρέπει, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἐκενώθησαν πλείονες τῆς μιᾶς θέσεως γραμματέως Προξενείου καὶ δὲν ὑπάρχωσιν οἱ ἔχοντες τὸ προσὸν τῆς διετίας ἀκόλουθοι, νὰ προάγωνται καὶ οἱ ἔχοντες ἑνὸς ἔτους ὑπηρεσίαν. Δίκαιον εἶναι νὰ ἦναι τὸ πολὺ ἀναπληρωταὶ μέχρις οὗ συμπληρώσωσι διετίαν. Ἔστω, νὰ θεωρῆτε ὡς μεγάλην παραχώρησιν μόνον ἑνὸς ἔτους ὑπηρεσίαν διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ γραμματέως, ἀλλὰ τὰ δύο ἔτη ὑπηρεσίας ἐν τῷ Ὑπουργείῳ διὰ διδάκτορα τοῦ Πανεπιστημίου, ὑποστάντα καὶ διαγωνισμὸν, νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετά.

§269ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Κατὰ τὸ ἄρθρον 4 τοῦ ͵ΒΡΚΒʹ νόμου ἀπῃτεῖτο ἑνὸς ἔτους ὑπηρεσία ὡς ἀκολούθου βʹ τάξεως, ἵνα προβιβασθῇ τις εἰς ἀκόλουθον αʹ τάξεως, καὶ ἑνὸς ἔτους ὑπηρεσία ὡς ἀκολούθου αʹ τάξεως ἵνα προβιβασθῇ εἰς γραμματέα Προξενείου ἢ γραμματέα βʹ τάξεως Γενικοῦ Προξενείου, ἤρχετο δὲ τὸ βʹ ἐδάφιον, τὸ ὁποῖον εἰς ἐμὲ φαίνεται παραπολὺ εὔκολον, κατὰ τὸ ὁποῖον μὲ ἑνὸς μόνου ἔτους ὑπηρεσίαν ἠδύνατο νὰ γείνῃ γραμματεύς. Μοὶ λέγετε λοιπόν, διατὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἓν ἔτος ἀρκεῖ;

§270ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δύο ἔτη.

§271ΣΚΟΥΖΕΣ. Δύναται νὰ διορισθῇ εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν. Δὲν ἔχω, παρὰ νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐνθυμηθῆτε ποία εἶναι ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ γραμματέως βʹ τάξεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ γραμματέως Προξενείου ἢ γραμματέως βʹ τάξεως Γενικοῦ Προξενείου. Ὁ μὲν εἷς εἶναι εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, πάντοτε ὑπὸ τὰς διαταγὰς ἑνὸς προϊσταμένου του, τοῦ τμηματάρχου, ποτὲ δὲν ἔχει ἰδίαν πρωτοβουλίαν, ἐνῷ ὁ γραμματεὺς τοῦ Προξενείου ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς ὑπηρεσίας του κέκτηται, ὁσάκις ὁ προϊστάμενός του λάβῃ ἄδειαν, νὰ ἦναι αὐτὸς ἀρχηγὸς τῆς ὑπηρεσίας. Ἐννοεῖτε λοιπὸν ἀμέσως, ὅτι εἷς νέος, ὁ ὁποῖος μόλις εἰσῆλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἔτυχε, μετὰ ἓν ἢ μετὰ δύο ἔτη, μετὰ ἓν κατὰ τὸ βʹ ἐδάφιον ἢ μετὰ δύο ἔτη κατὰ τὸ αʹ ἐδάφιον, δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι εἶναι καὶ δι’ αὐτὸν ἀκόμη δυσχερὲς νὰ τὸν ῥίψητε εἰς ἕνα ὠκεανὸν, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν συνείθισε νὰ πλέῃ, νὰ τῷ εἴπητε νὰ γείνῃ ἀρχηγὸς τῆς ὑπηρεσίας, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἔχει νὰ διαχειρισθῇ δικαστικὰ, συμβολαιογραφικὰ, ληξιαρχικὰ, καὶ τόσα ἄλλα καθήκοντα, καὶ πολιτικὰ ἀκόμη περισσότερα καὶ σπουδαιότερα; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι πολὺ αὐστηρὰ ἡ διετὴς ὑπηρεσία ὡς ἀκολούθου βʹ τάξεως, καὶ ἄλλη τόση ὡς ἀκολούθου αʹ τάξεως, ἵνα καταρτισθῇ ὁ ὑπάλληλος εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὄχι μόνον γνώσεων, ἀλλὰ καὶ ἐμπειρίας, ὥστε, καθιστάμενος ἀρχηγὸς τῆς ὑπηρεσίας ἀνεξάρτητος, νὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ ἀνταποκρίνηται εἰς τὰ πολλαπλᾶ αὐτοῦ καθήκοντα.

§272ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, κ. Πρόεδρε, ὅτι καλλίτερον εἶναι κατηρτισμένος ὁ ἀκόλουθος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τὴν θέσιν τοῦ γραμματέως Προξενείου ἢ τοῦ γραμματέως βʹ τάξεως Γενικοῦ Προξενείου παρ’ ὅ,τι εἶναι ὁ προβιβασθεὶς μετὰ διετίαν γραμματεὺς βʹ τάξεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντα τῆς θέσεώς του εἴτε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, εἴτε ἐν Νομαρχίᾳ τινί. Διότι ὁ μὲν ἀκόλουθος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ εἰσελθὼν καὶ μετὰ διαγωνισμὸν καὶ προβιβαζόμενος μετὰ διετίαν εἰς θέσιν γραμματέως βʹ τάξεως, θὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἔμαθε, καὶ εἰς πλέον περιωρισμένον κύκλον. Διοριζόμενος συνήθως ἐν Τουρκίᾳ, πρόκειται νὰ ἐξασκήσῃ δικαστικὴν κυρίως ἐξουσίαν, θὰ ἐφαρμόσῃ δηλ. ὅ,τι ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἔμαθεν. Ἑπομένως καλλίτερον εἶναι παρεσκευασμένος παρ’ ὅ,τι εἶναι ὁ βʹ γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος ἴσως οὐδ’ ἔλαβεν ἀφορμὴν ὡς γραφεὺς νὰ ἐφαρμόσῃ τι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἔμαθεν. Οὔτε προβιβαζόμενος γραμματεὺς θὰ ἔχῃ κύριον ἔργον νὰ ἐφαρμόζῃ. Ἀλλὰ ποία εἶναι τέλος ἡ ὑπηρεσία αὕτη τοῦ γραμματέως τοῦ Προξενείου, ἡ ὁποία ἐφόβισε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὥστε εἰς δύο ἔτη νὰ μὴ δύναται νὰ παρασκευασθῇ, καὶ ἀπῄτησε 4; Εἶναι ἁπλουστάτη. Ὡς γραμματεὺς Προξενείου θὰ ἦναι ὑφιστάμενος, δύναται δὲ μόνον νὰ συμβῇ, Κύριος οἶδεν ἂν καὶ πότε, νὰ ἀναπληρώσῃ ποτὲ τὸν πρόξενον ἀσθενοῦντα ἢ ἀπουσιάζοντα. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τῆς περιπτώσεως ταύτης τῆς ἐνδεχομένης, ἡ ὁποία δὲν πρέπει νὰ λαμβάνηται ὡς ἡ ἐπικρατεστέρα, ὅπως διὰ τοῦτο καὶ μόνον τῷ ἐπιβληθῶσι δύο ἔτη πρόσθετα ὑπηρεσίας, νομίζω ὅτι τὰ ἄλλα καθήκοντα τοῦ γραμματέως τοῦ Προξενείου δὲν εἶναι τοιαῦτα, ὥστε διδάκτωρ τοῦ Πανεπιστημίου, παρασκευασθεὶς διὰ διαγωνισμοῦ καὶ ἐπιτυχὼν εἰς τοῦτον, ὑπηρετήσας δὲ καὶ δύο ἔτη, νὰ μὴ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐκπληρώσῃ. Δὲν θεωρῶ ἑπομένως, ὅτι εἰς τοῦτο πρέπει νὰ στηριχθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τοιαύτην ἐπιβάρυνσιν, ἡ ὁποία βεβαίως θὰ ἐπηρεάσῃ τὴν προσέλευσιν καλῶν ὑπαλλήλων προξενικῶν.

§273ΜΑΥΡΟΜΜΑΤΗΣ. Ἐγώ, κ. Πρόεδρε, τοσούτῳ μᾶλλον συμμερίζομαι τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, καθόσον ἡ ἐσωτερικὴ κατάστασις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν εἶναι δυστυχῶς τοιαύτη, ὥστε ὄχι μόνον οὐδὲν μανθάνουσιν οἱ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ εἰσερχόμενοι νέοι, ὥστε νὰ παρίσταται ἡ ἀνάγκη νὰ παραμείνωσιν οὗτοι 4 ἔτη ἐν αὐτῷ, ἀλλ’ ἀπομανθάνουσι πολλάκις καὶ ὅσα γινώσκουσι. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ παρατήρησις αὕτη τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου συναδέλφου. Ἐκ τῆς περιστάσεως δὲ ταύτης ὁρμώμενος, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπὶ τῆς καταστάσεως ταύτης τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν.

§274ΣΑΚΚΗΣ. Ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, διότι ἐκ τῆς μικρᾶς πείρας, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησα κατὰ τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ὑπηρετῶ εἰς τὴν διπλωματικὴν ὑπηρεσίαν, ὡς κατώτερος ὑπάλληλος, γνωρίζω ὅτι πᾶς ἐξερχόμενος τῆς ὑπηρεσίας ταύτης δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ συντάξῃ τὸ ἐλάχιστον ἔγγραφον, σχετικὸν πρὸς τὰ τοῦ γραμματέως Πρεσβείας καθήκοντα, ἡ παραμονὴ δὲ αὐτῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ ἓν καὶ δύο ἔτη, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βονίτσης συνάδελφος, ἐπειδὴ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν λειτουργεῖ ὅπως πρέπει, δὲν εἶναι ἱκανὴ μόνη, ὅπως παρασκευάσῃ αὐτοὺς ἱκανοὺς νὰ ἀναλάβωσιν ὑπηρεσίαν ἀνωτέραν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἐν τοῖς Προξενείοις ἡ ὑπηρεσία δὲν συνίσταται μόνον ἐκ τῆς σχετικῆς ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ταῖς Πρεσβείαις ὑπηρεσίας, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄλλων ἔργων· πρόκειται λ. χ. νὰ συντάξωσι συμβόλαια, νὰ ἐνεργήσωσι διαφόρους δικαστικὰς πράξεις, καὶ πολλὰ ἄλλα· δὲν θὰ ἦναι λοιπὸν εἰς κατάστασιν κατὰ τὸ διάστημα τῆς διετοῦς αὐτῶν ὑπηρεσίας ταύτης νὰ ἐξασκηθῶσιν εἰς τοιαύτην ἐργασίαν. Ἀφοῦ μάλιστα γνωρίζομεν ὅτι αὐτὸς ὁ δικηγόρος, παρασκευαζόμενος ἐπὶ δύο καὶ τρία ἔτη εἰς τὰ τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος, δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ παρασκευάσῃ οὔτε προτάσεις, πολλῷ δὲ μᾶλλον δὲν θὰ δύναται νὰ ἐξασκηθῇ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ὡς ἀκόλουθος εἰς τοιούτου εἴδους ὑπηρεσίαν καὶ ὅπου ἀσχολεῖται μόνον εἰς τὸ νὰ διαβιβάζῃ δικόγραφα διαφόρων δικαστικῶν ἀρχῶν εἰς προξενικὰς ἀρχὰς πρὸς κοινοποίησιν, ἢ νὰ πρωτοκολλῇ ἔγγραφα. Ἕνεκα τούτου ἀναγκάζομαι νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ἐπαρκοῦς μορφώσεως τοῦ κατωτέρου προσωπικοῦ τοῦ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργείου, καὶ οὐ μόνον νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀκολούθων, ἀλλὰ καὶ νὰ αὐξήσῃ, εἰ δυνατὸν, τὸν ἀριθμὸν, ἀποσπῶν συνάμα τινὰς ἐξ αὐτῶν εἰς τινας τῶν Ἑλληνικῶν Πρεσβειῶν, ἔνθα θὰ δυνηθῶσι διὰ καταλληλοτέρας μορφώσεως δοκιμώτατοι διπλωματικοὶ ἢ προξενικοὶ ὑπάλληλοι ἀνώτεροι νὰ παρασκευασθῶσιν. Ἡ δαπάνη πρὸς τοῦτο δὲν θὰ ἦτο μεγαλειτέρα τῶν 10 ἢ 15 χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς δαπάνης ταύτης θὰ ἀπεκτῶμεν φυτώριον διπλωματικῶν ἢ προξενικῶν ὑπαλλήλων οὐ μόνον δοκιμωτάτων, ὡς προεῖπον, ἀλλὰ καὶ ἀνταξίων πρὸς τὰ ὑψηλὰ καθήκοντα, ἅτινα δέον νὰ ἔχωσι πρωτίστως Ἕλληνες τοιοῦτοι ὑπάλληλοι, διότι σήμερον δυστυχῶς, ὅπως λειτουργεῖ ἡ διπλωματικὴ ἡμῶν ὑπηρεσία, εὑρίσκεται εἰς νηπιώδη κατάστασιν, ἀλλὰ καὶ πρόξενος μεγίστων ζημιῶν ἐγένετο πολλάκις εἰς τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν συμφέροντα.

§275ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις. Παρατηρῶ ἀπό τινος, ὅτι, προκειμένου περὶ ζητημάτων, ἀφορώντων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, εὔκολον ἐκρίθη καὶ εὐχάριστον νὰ ῥίπτηται εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν ὁ λίθος τοῦ ἀναθέματος κατὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τούτου. Βεβαίως δὲν θέλω ἐπιχειρήσει νὰ ἀμυνθῶ ἐγὼ ὑπὲρ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, οὐδὲ κρίνω ἐμαυτὸν ἁρμόδιον πρὸς τοῦτο, ἀφοῦ ἐνταῦθα παρίστανται πρώην Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἁρμοδιώτεροι νὰ λάβωσι τὸν λόγον. Ἐλέχθησαν τὴν ἑσπέραν ταύτην πολλὰ κατὰ τῶν νέων, τῶν εἰσερχομένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ἐξερχομένων δὲ εἴτε εἰς τὴν προξενικὴν, εἴτε εἰς τὴν διπλωματικὴν ὑπηρεσίαν καὶ ἀνικάνων νὰ ἐκτελέσωσι τὰ καθήκοντα, τὰ ἀνατιθέμενα εἰς αὐτούς. Δὲν γνωρίζω ἂν ταῦτα ἦναι ἀληθῆ. Φρονῶ ὅμως, ὅτι δὲν εἶναι ἡ ὑπηρεσία ἡ πταίουσα. Πταίει ἡ κατάφωρος παράβασις τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἐφ’ ᾗ ὁλοκλήρως πταίουσιν οἱ προϊστάμενοι Ὑπουργοί. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει ἀρχαίους, φιλοτίμους καὶ χρηστοτάτους ὑπαλλήλους. Ἀλλ’ εἰς τί θὰ διαπαιδαγωγήσωσι τοὺς εἰσερχομένους νέους; Εἰσέρχονται οὗτοι ἄριστα κατηρτισμένοι, ἀλλ’ εἰς τί τὸ Ὑπουργεῖον, ἐν γνώσει τῶν Ὑπουργῶν, ἀπασχολεῖ αὐτούς; Ἢ ὡς ἀντιγραφεῖς, ἢ ὡς φύλακας τῶν ἀρχείων, ἢ ὡς διεκπεραιωτάς. Τίποτε περιπλέον, μέχρις οὗ ἔλθῃ ὁ ὡρισμένος χρόνος καὶ ἐξέλθωσι τοῦ Ὑπουργείου. Δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἀληθῶς ὠργανωμένον πολιτικὸν τμῆμα, ἐν ᾧ νὰ προπαιδεύωνται εἰς τὰ φλέγοντα ζητήματα, τὰ ἐνδιαφέροντα τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸν Ἑλληνισμόν. Ἀλλ’ οὐδ’ εἰς τὰ τμήματα τὰ ὑπάρχοντα καὶ ὑπηρεσιακώτατα λειτουργοῦντα τοποθετοῦνται οἱ νέοι αὐτοί, ἵνα μορφωθῶσιν εἰς τὰ ζητήματα τὰ κοινὰ, τὰ ὑπηρεσιακά. Τὸ προξενικὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου, τὸ διευθυνόμενον ὑπὸ πολυπείρων ὑπαλλήλων, εὑρίσκεται ἄνευ ἀκολούθων, τὸ τμῆμα τῶν συμβάσεων εὑρίσκεται ἄνευ ἀκολούθων, τὸ soi-disant πολιτικὸν τμῆμα εὑρίσκεται ἄνευ ἀκολούθων. Οἱ ἀκόλουθοι δὲν κάμνουσι τίποτε περιπλέον ἢ ἀντίγραφα, καὶ ἡ πάροδος τοῦ χρόνου ἐλαττώνει τὰς γνώσεις αὐτῶν. Πῶς θέλετε, οἱ νέοι αὐτοί, οἱ πλήρεις ζήλου, οἱ ὁποῖοι φλέγονται νὰ μορφώσωσιν ἑαυτούς, οἱ ὁποῖοι προπαρασκεύασαν ἑαυτοὺς, ἵνα καταστῶσιν ἄξιοι νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ εἰσῆλθον μετ’ αὐστηροτάτην δοκιμασίαν, πῶς θέλετε νὰ μορφωθῶσι; Διὰ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ Ἁγίου Πνεύματος; Πρὸ ὀλίγου χρόνου, ὅτε ἀνεκινήθη διὰ πολλοστὴν φορὰν τὸ ζήτημα τῶν προνομίων, ἠρώτων νέον τινὰ τῶν ἀκολούθων, ἂν ἐμελέτησε τὰ σχετικὰ πρὸς τὰ προνόμια θέματα, καὶ μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι οὐδεὶς ὑπέμνησεν αὐτῷ τοῦτο, διότι τὸ πολιτικὸν τμῆμα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἀργεῖ, διότι, ἂν ἐλειτούργει, βεβαίως ὤφειλε νὰ ἐπιβάλῃ τὴν μελέτην τοῦ σπουδαιοτάτου ζητήματος εἰς τοὺς νέους καὶ νὰ ζητήσῃ καὶ ἐκθέσεις παρ’ αὐτῶν περὶ τοῦ ἐξαιρέτως ἐνδιαφέροντος τὴν χώραν καὶ τὸ ἔθνος ζητήματος, ἐκθέσεις, αἵτινες θὰ παρεῖχον καὶ τῆς ἀντιλήψεως καὶ ἱκανότητος ἑκάστου γνώμονα. Πῶς, ἐρωτῶ καὶ πάλιν, θέλετε νὰ μορφωθῶσιν οἱ νέοι αὐτοί; Ἀντιγράφοντες, διαπέμποντες καὶ διεκπεραιοῦντες ἔγγραφα, ἢ ποδηγετούμενοι εἰς τὰ μεγάλα πολιτικὰ καὶ ὑπηρεσιακὰ ζητήματα; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, ἀντὶ τῆς φρασεολογίας, εἰς τὴν ὁποίαν ἠναλώθημεν τὴν ἑσπέραν ταύτην, κατηγοροῦντες ἀθώους καὶ ἀπόντας, καλλίτερον ἦτο νὰ σκεφθῶσιν οἱ ἁρμόδιοι, ὅπως ἐφαρμόσωσιν ἀληθῶς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ καταρτίσωσι πραγματικὸν πολιτικὸν τμῆμα.

§276ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 9 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 10.

§277ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὸ ἄρθρον 9 τοῦ ͵ΒΡΚΒʹ νόμου τῆς 31 Δεκεμβρίου 1892 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «Ἡ θέσις τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου δὲν ὑπάγεται εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν προσόντων, οὐδ’ ἐφαρμόζονται, ἐν περιπτώσει ἀπολύσεως αὐτοῦ ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας, αἱ διατάξεις τῶν ἄρθρων 16 καὶ 17 τοῦ εἰρημένου ͵ΒΡΚΒʹ νόμου.»

§278ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὀρθὸν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ὀνομασθῆ εἰς τὴν θέσιν τοῦ γενικοῦ γραμματέως τὶς ἐκ τῶν ὑπαλλήλων, τῶν ἀπολαυόντων τῶν προσόντων καὶ ἑπομένως καὶ μονιμότητός τινος, νὰ μὴ παύηται οὗτος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ μετὰ τῆς αὐτῆς ἐλευθερίας, ἀλλὰ νὰ ἐπιφυλαχθῇ πως ὑπὲρ αὐτοῦ προστασία τις. Πρῶτον, πρὶν ἢ διορισθῇ γενικὸς γραμματεὺς, καλὸν νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνηθῇ. Ἡ παρατήρησις αὕτη ἐγένετο καὶ ἐν ἄλλῃ περιπτώσει. Ἀλλ’ ἴσως καὶ τὸ ἑξῆς ἠδύνατο νὰ γείνῃ. Ἂν θέσις ὁμοιόβαθμος ἐκείνης, ἐξ ἧς ἐλήφθη ὁ γενικὸς γραμματεὺς, ἦναι κενή, καθ’ ἣν ἐποχὴν παύεται, θεωρῶ δίκαιον, ἂν θέλῃ, νὰ δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς αὐτήν. Διατὶ νὰ ἔλθῃ ἄλλος Ὑπουργὸς καὶ νὰ παύῃ ἀρχαῖον ὑπάλληλον; Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς ἰδέας, ὅτι ὁ γενικὸς γραμματεὺς εἶναι ἐμπιστοσύνης καὶ πολιτικῆς πρόσωπον, καὶ ὅτι ἕκαστος Ὑπουργὸς δύναται νὰ καλῇ εἰς τὴν θέσιν αὐτὴν ὃν ἐμπιστεύεται. Ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ μετατίθεται, διατὶ νὰ μὴ ἐπιστρέφῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἐξ ἧς ἐλήφθη, ἀφοῦ εἶναι ἐν ἡλικίᾳ ἀκόμη καὶ ἔχει ζῆλον καὶ συμφέρει νὰ ὑπηρετήσῃ; Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ συμβιβασθῶσι τὰ δύο ταῦτα, βεβαίως θὰ ἦτο ἐπιτυχεστέρα ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἔχει).

§279ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11.

§280ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὸ ἄρθρον 41 τοῦ ΧΝΤʹ νόμου τῆς 21 Δεκεμβρίου 1877 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς: «Εἰς τὰς θέσεις τῶν γενικῶν προξένων δύνανται νὰ διορισθῶσι καὶ ἐξ ἄλλων κλάδων τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας καὶ ἔξωθεν αὐτῆς.»

§281ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 40 τοῦ νόμου ΧΝΤʹ ἔχω τροπολογίαν, ἡ ὁποία νομίζω ὅτι ἔχει θέσιν μεταξὺ τοῦ 10 καὶ 11 ἄρθρου τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ἐκ τῶν προηγηθεισῶν συζητήσεων περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου ΧΝΤʹ ἀντελήφθην, ὅτι πλεῖστοι τῶν κυρίων συναδέλφων φρονοῦσιν, ὅτι τὰ προσόντα διὰ τοὺς προξένους τόσον τῆς αʹ τάξεως, ὅσον καὶ τῆς βʹ, δὲν εἶναι ἀρκούντως ἐπαρκῆ, ἰδίως δὲ τὰ προσόντα ἐκείνων τῶν προξένων, οἱ ὁποῖοι εἶναι διωρισμένοι ἐν Τουρκίᾳ καὶ ἰδίως ἐν Μακεδονίᾳ. Ἐκεῖ, φρονοῦσι πολλοὶ ἐκ τῶν ἡμετέρων συναδέλφων, ὅτι θὰ ἦσαν καταλληλότεροι ἄνθρωποι μᾶλλον πεπειραμένοι καὶ μᾶλλον γνῶσται τῶν πραγμάτων τῶν ὑποδούλων ὁμοεθνῶν. Συμμεριζόμενος τὴν γνώμην ταύτην, φρονῶ ὅτι τοιούτους δύναται νὰ εὕρῃ τις μεταξὺ τῶν νομομαθῶν, μεταξὺ τοῦ δικηγορικοῦ κόσμου· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ ἀριθμὸς τούτων εἶναι πολὺ μέγας καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι πιθανὸν νὰ ἀνοίξῃ μίαν θύραν πολὺ εὐρεῖαν, διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ὡρίζομεν ὅτι ὁ δικηγόρος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐξήσκησε τὸ ἐπάγγελμα αὐτοῦ ὑπὲρ τὴν δεκαετίαν, ὁ ὁποῖος ἐνεκρίθη παρ’ Ἐφετείου τινὸς ὡς ἱκανὸς διὰ τὴν θέσιν τοῦ Εἰσαγγελέως, σὺν τούτοις δὲ λαλεῖ καὶ γράφει τὴν Γαλλικὴν, δύναται νὰ διορίζηται εἰς τὰς εἰρημένας θέσεις, νομίζω ὅτι ἄριστα θ’ ἀνταπεκρινόμεθα εἰς τὸν διορισμὸν προσώπων καταλλήλων, ἵνα καθέξωσι θέσεις τοιαύτας ἐν Μακεδονίᾳ ἰδίως.

§282ΣΑΚΚΗΣ. Εἰς τὴν Μακεδονίαν πρέπει νὰ στέλλωνται πρόξενοι στρατιωτικοὶ ἀνώτεροι.

§283ΚΟΥΛΟΥΡΗΣ. Ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν κατάληψιν τοῦ ⅓ τῶν κενῶν θέσεων ὑπὸ τῶν ἐχόντων τὰ περὶ ὧν εἶπον προσόντα δικηγόρων. Καταθέτω τὴν τροπολογίαν μου.

§284ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ὁμολογῶ ὅτι ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἔχει πολλὴν σπουδαιότητα, καὶ βεβαίως εἰς μίαν γενικωτέραν τροποποίησιν ἢ μᾶλλον κωδικοποίησιν τῶν προξενικῶν νόμων, τὴν ὁποίαν ἐλπίζω νὰ ἦμαι εἰς θέσιν κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν, δύναται νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει. Ἀλλὰ σήμερον, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν, διότι δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν τὸ ζήτημα, ὅσον φαίνεται εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον. Πρέπει νὰ συνδεθῇ μὲ ὅλα τὰ ἄρθρα, ἵνα ὑπάρξῃ μία ἀλληλουχία. Ὥστε θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μὴ ἐπιμείνῃ, διότι ὁμολογῶ, ὅτι δὲν εἶμαι ἕτοιμος, ὅπως συνδυάσω αὐτὴν μὲ ὅλα τὰ λοιπὰ ἄρθρα.

§285Π. ΣΑΚΚΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι λόγοι ἐθνικοὶ ἐπιβάλλουσιν εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργόν, ὥστε ἐν περιφερείαις τισὶ τοῦ Τουρκικοῦ Κράτους νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως διορίζωνται καὶ ἀνώτεροι στρατιωτικοὶ εἰς τὸν προξενικὸν κλάδον. Τὸ τοιοῦτον νομίζω ὅτι ἐν Μακεδονίᾳ εἶναι ἀναγκαιότατον καὶ χρησιμώτατον, εἰς τὴν σημερινὴν μάλιστα κατάστασιν τῶν πραγμάτων. Διὰ τοῦτο ἠδύνατο νὰ τεθῇ ἐξαιρετικὴ διάταξις, ἐπιτρέπουσα εἰς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς τῶν τεχνικῶν τοὐλάχιστον ὅπλων, γνωρίζοντας ξένας γλώσσας, νὰ διορίζωνται. Πιστεύω ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ παραδεχθῇ τὴν σύστασίν μου ταύτην.

§286Γ. ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἀπέγεινεν ἡ τροπολογία τοῦ κ. Κουλούρη;

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι τροπολογία ἄρθρου, εἶναι προσθήκη. Θὰ ἀναγνωσθῇ εἰς τὸ τέλος, ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει παραδεχθῇ αὐτὴν ἡ Βουλή, θὰ προσδιορισθῇ ἡ θέσις αὐτῆς.

§288ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ μοὶ ἐγένετο ὑπό τινων ἀξιοτίμων συναδέλφων ἡ παρατήρησις, ὅτι διὰ τῆς προτεινομένης ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου καινοτομίας δύναται νὰ ἐπέλθῃ μία κατάχρησις, δηλαδὴ εἷς Ὑπουργὸς νὰ διορίσῃ ἕνα πρόξενον αʹ τάξεως, νὰ τὸν προβιβάσῃ εἰς γεν. πρόξενον καὶ τὴν ἑπομένην ἡμέραν νὰ τὸν παύσῃ. Ὡς εἶπον καὶ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, ἀνομολογῶ καὶ τώρα, ὅτι ἐλπίζω ὅτι πάντοτε ἡ καλὴ πίστις διέπει τὰς πράξεις παντός, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐν τῷ ἑδωλίῳ τοῦ Ὑπουργοῦ. Δὲν πιστεύω λοιπὸν ὅτι θὰ κάμῃ, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι, μίαν τοιαύτην καταστρατήγησιν. Ἐὰν εὑρίσκῃ ὅτι ὁ πρόξενος εἶναι ἄξιος νὰ παυθῇ, ἔχει τὰς διατάξεις καὶ τοῦ παλαιοῦ νόμου καὶ τοῦ σήμερον ψηφιζομένου, ἔχει τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 16,17, 56 καὶ 57 τοῦ ΧΝϚʹ νόμου, τὰς ὁποίας ἠδύνατο νὰ ἐφαρμόσῃ. Ἀλλὰ πρὸς ἀποφυγὴν πάσης ὑποψίας ὅτι δύναται τοιαύτη κακὴ πίστις νὰ εἰσχωρήσῃ, δὲν εἶμαι ἐναντίος, ἵνα δεχθῶ τὴν ἑξῆς συμπλήρωσιν τοῦ ἄρθρου, ὅτι «ὁ προβιβασμὸς ἀπὸ τῆς θέσεως προξένου εἰς τὴν θέσιν γεν. προξένου δὲν εἶναι ὑποχρεωτικός»· διότι εἰς τὴν παρατήρησίν μου μοὶ ἀπήντησαν ὅτι, ὅταν ὁ Ὑπουργὸς προβιβάσῃ τὸν πρόξενον εἰς γεν. πρόξενον καὶ οὗτος δὲν θέλῃ νὰ δεχθῇ, μετὰ ἕνα μῆνα τὸν τιμωρεῖ, ὡς μὴ μεταβάντα εἰς τὴν θέσιν του. Πρὸς ἀποφυγὴν καὶ αὐτῆς τῆς ὑποψίας, τὴν ὁποίαν, τὸ κατ’ ἐμέ, ἀποκρούω ὡς πρὸς πάντα, ὁ ὁποῖος ἤθελε τύχει νὰ ἦναι Ὑπουργός, τροποποιῶ, ὡς εἶπον, τὸ ἄρθρον.

§289ΠΕΤΑΛΑΣ. Ἡ ἀποδοχὴ δὲν εἶναι ὑποχρεωτική, ὄχι ὁ προβιβασμός.

§290ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν πρόκειται περὶ λέξεων. Ἂς τεθῇ ὅτι «ἡ ἀποδοχὴ προβιβασμοῦ ἀπὸ τῆς θέσεως προξένου εἰς τὴν τοῦ γεν. προξένου δὲν εἶναι ὑποχρεωτική». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης).

§291ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§292ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ εἶναι σύμπτυξις τριῶν ἄρθρων τοῦ κειμένου προξενικοῦ νόμου. Δι’ αὐτοῦ δύο καινοτομίαι εἰσάγονται. Πρῶτον, δὲν προστατεύονται διά τινος μονιμότητος πάντες οἱ προξενικοὶ ὑπάλληλοι, οἱ εἰσαχθέντες κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παλαιοῦ νόμου, ἀλλὰ μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι δίπλωμα τῆς Νομικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου. Ἡ ἄλλη τροποποίησις εἶναι, ὅτι, ἐνῷ πρίν, ὅπως παυθῇ προξενικός τις ὑπάλληλος, κατ’ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, προκαλουμένην ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπῃτεῖτο καὶ ἡ ἀπολογία τοῦ ὑπαλλήλου, κατὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀπαιτεῖται πλέον ἀπολογία. Διὰ τῆς πρώτης τροποποιήσεως, ἡ ὁποία προστατεύει μόνον τοὺς ἔχοντας δίπλωμα τῆς Νομικῆς Σχολῆς, 33 ὑπάλληλοι προξενικοί, ἐκ τῶν ἤδη ὑπηρετούντων, καθὼς ὑπελόγισα, ἀνώτεροι καὶ κατώτεροι, μένουσιν ἐκτεθειμένοι εἰς τὸ δρέπανον τοῦ Ὑπουργοῦ. Μεταξὺ αὐτῶν βεβαίως ὑπάρχουσι πολλοί, οἵτινες θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον ν’ ἀπομακρυνθῶσι τῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι καὶ μακρὰς ἐκδουλεύσεις ἔχουσι, καὶ εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν καὶ χρήσιμοι ἀκόμη εἶναι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑποθέτω, ὅτι ἔχει ὅλην τὴν διάθεσιν νὰ προστατεύσῃ αὐτοὺς ἐναντίον τῆς ἐπιδρομῆς τῶν ἀπαιτητῶν, οἱ ὁποῖοι βεβαίως θέλουσιν ἐπέλθει. Ἐγὼ εἰς τὴν θέσιν αὐτοῦ δὲν θὰ ηὐχόμην νὰ ἔχω τοσαύτην ἐλευθερίαν, ὅσην πλάττει ἑαυτῷ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ οὐδὲ τοιαύτας ἐνοχλήσεις. Εὔχομαι νὰ διέλθῃ δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν ἐνοχλήσεων, χωρὶς νὰ παρεκτραπῇ, ἀλλ’ ἡ δοκιμασία θὰ ἦναι ἐπίπονος καὶ δυσάρεστος. Ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο, τὸ τῆς ἀπολογίας, νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ καθιεροῦται αὕτη καὶ ἐν τῇ ἄλλῃ νομοθεσίᾳ ἡμῶν καὶ ἐν τῇ νομοθεσίᾳ τῇ διοικητικῇ, θὰ ἦτο ἄδικον νὰ καταργηθῇ διὰ τοὺς προξενικοὺς ὑπαλλήλους, ὅταν ἡ πρᾶξις, δι’ ἣν ἀπειλεῖται παῦσις, ἦναι τοιαύτη, ὥστε ν’ ἀπαιτῆται εὐλόγως ἀπολογία τοῦ ὑπαλλήλου. Τὸ ἐλάττωμα τοῦ κειμένου νόμου ἦτο, ὅτι ἀπῄτει νὰ ζητῆται ἀπολογία ἀπὸ τὸν ὑπάλληλον καὶ διὰ πράγματα, ἐφ’ ὧν ἀπολογία δὲν εἶναι δυνατή. Ὅταν λόγου χάριν ὁ Ὑπουργὸς κρίνῃ ἀνίκανον, ὅταν κρίνῃ ἀμελῆ τινα ὑπάλληλον, ὅταν νομίζῃ, ὅτι ὑπέπεσεν εἰς παραπτώματα ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπόκεινται οὔτε εἰς ἀνάκρισιν, οὔτε εἰς ἀπολογίαν, διατὶ νὰ μὴ δύναται νὰ τὸν παύσῃ; Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν εἶναι ὀρθὴ ἡ ἀπόφασις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως διὰ τοῦ νέου νομοσχεδίου θέσῃ ἐκποδὼν τὴν ἀπαίτησιν αὐτὴν τοῦ παλαιοῦ νόμου καὶ ἀφήσῃ ἐλευθέραν τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ κατὰ τοιούτων προξενικῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλ’ ὅταν ἀποδίδεται εἰς αὐτὸν ὡρισμένη τις παράβασις καὶ λόγῳ αὐτῆς πρόκειται νὰ παυθῇ τῆς θέσεώς του, νομίζω, ὅτι εἶναι ἄδικον καὶ ἐναντίον τῶν παραδεδεγμένων ἐν τῇ ἄλλῃ διοικητικῇ ὑπηρεσίᾳ νὰ παύηται ἀναπολόγητος ὁ προξενικὸς ὑπάλληλος, ἔστω καὶ ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Λοιπὸν θὰ προέτεινον νὰ διατηρηθῇ ἡ ἀρχικὴ διάταξις, ἀλλὰ μὲ ταύτην τὴν προσθήκην. Τὸ ἄρθρον 57 τοῦ ΧΝΓʹ νόμου ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἐν τῇ περιπτώσει τῆς κατὰ τὸ γʹ ἐδάφιον τοῦ προηγουμένου ἄρθρου ὁριστικῆς παύσεως, ἀπαιτεῖται ἡ ἔγγραφος τοῦ ἀπολυτέου ὑπαλλήλου ἀπολογία». Ἡ περίπτωσις αὕτη εἶναι, ὅταν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀποφαίνηται περὶ παύσεως. Καλὸν νομίζω νὰ διατηρηθῇ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει, προστιθεμένου ἐν τέλει τοῦ ἐδαφίου τοῦ ἑξῆς: «ὁσάκις ἡ παῦσις προτείνεται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ λόγῳ ὡρισμένης παραβάσεως».

§293ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ σκεφθῇ καὶ ν’ ἀπαντήσῃ ἀντ’ ἐμοῦ. Ὁμολογῶ, ὅτι τὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, ἔκαμα καὶ ἐγώ. Ἐσκέφθην περὶ τούτου, ἀλλ’ εὑρέθην εἰς τὸ δίλημμα: ἐὰν μὲν προσάπτηται μία ὡρισμένη, καθὼς εἴπετε, πρᾶξις, μία παραβίασις, μία κατάχρησις, τότε βεβαίως δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι ὁ Ὑπουργὸς, θὰ θελήσῃ νὰ πιστοποιηθῇ ἡ πρᾶξις αὕτη εἴτε δι’ ἀνακρίσεως, εἴτε δι’ ἐξελέγξεως, εἴτε δι’ οἱασδήποτε πράξεως, ἡ ὁποία νὰ δίδῃ πλήρη τὴν βεβαιότητα, ὅτι ὑπέπεσεν εἰς τὸ παράπτωμα ὁ προξενικὸς ὑπάλληλος. Ἀλλὰ πῶς θέλετε νὰ κάμητε τὴν διαφορὰν μεταξὺ μιᾶς τοιαύτης περιπτώσεως καὶ τῆς περιπτώσεως, τὴν ὁποίαν ἀνέφερον; Ὅταν ἦναι ἀνίκανος ὁ Α πρόξενος, νομίζετε ὅτι θὰ τὸν κράξῃ ὁ Ὑπουργὸς, λέγων: «Ἔλθε νὰ μοῦ ἀπολογηθῇς, διότι νομίζω, ὅτι εἶσαι ἀνίκανος, διότι δὲν εἶσαι εἰς θέσιν ν’ ἀντιληφθῇς τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐκτελέσῃς»; ἢ χίλιαι τοιαῦται περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ πείσωσι τὸν Ὑπουργὸν, ὅτι εἶναι ἀσυμβίβαστος π. χ. ἡ διαγωγή του, ἢ αἱ σχέσεις του, ἢ τόσα ἄλλα πράγματα, διὰ τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ τὸν καλέσωσιν εἰς ἀπολογίαν; Πῶς λοιπὸν θέλετε νὰ κάμητε αὐτὸν τὸν χωρισμόν; Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι καὶ ἐγὼ εὑρέθην εἰς τὸ αὐτὸ δίλημμα. Λοιπὸν ἐνόμισα, ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ ἀφεθῇ ἐλεύθερος ὁ Ὑπουργὸς, διότι εἰς μὲν τὴν πρώτην περίπτωσιν δὲν πιστεύω νὰ ἦναι τόσον ἀσυνείδητος νὰ παύσῃ ἕνα προξενικὸν ὑπάλληλον, ἐὰν δὲν ζητήσῃ διὰ πραγμάτων νὰ πιστοποιηθῇ ἡ ἀνικανότης του, εἰς δὲ τὴν δευτέραν, βεβαίως δὲν δύναται νὰ τὸν καλέσῃ εἰς ἀπολογίαν.

§294ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν πρώτην περίπτωσιν εἶμαι σύμφωνος. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται περὶ παραβιάσεώς τινος, εἶναι μεγάλη ἐγγύησις ὑπὲρ τοῦ προξενικοῦ ὑπαλλήλου καὶ ὑπὲρ τοῦ δικαίου νὰ ζητηθῇ ἡ ἀπολογία αὐτοῦ, ἀφοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 58 τοῦ κειμένου νόμου ἡ ἀπολογία του πρέπει νὰ μνημονεύηται ἐν τῷ διατάγματι τῆς παύσεως, ἡ δὲ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου πρέπει νὰ στηρίζηται εἰς ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργοῦ εἰδικὴν καὶ ἠτιολογημένην. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον οὕτω δὲν ἔχει ἐνώπιόν του μόνον μίαν καταγγελίαν κατὰ τοῦ ὑπαλλήλου, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπολογίαν αὐτοῦ τοῦ ἰδίου. Θὰ εἴπητε ὅμως «δὲν εἶναι δυνατὸν τάχα, ἀντὶ νὰ κληθῇ αὐτὸς ὁ προξενικὸς ὑπάλληλος εἰς ἀπολογίαν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ τὰ πράγματα δι’ ἐπιθεωρητοῦ ἢ προξένου, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τόπου μετέβη;» Τοιαύτη ἐξέτασις, ὅσον καὶ ἂν ὑποτεθῇ εὐσυνείδητος, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίαν τῆς ἀπολογίας. Τὰ ἄλλα μέσα τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι βοηθητικά. Πρέπει, προκειμένου περὶ ῥητῆς παραβάσεως τοῦ προξενικοῦ ὑπαλλήλου, νὰ ἦναι ὑποχρεωτικὸν ὁ Ὑπουργὸς νὰ τῷ ζητήσῃ λόγον, καὶ αὐτὸς ν’ ἀπολογηθῇ· διότι, ὅπως ἀποφαίνηται ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον περί τινος παύσεως, πρέπει νὰ ἔχῃ ἐνώπιόν του καὶ τὰς δικαιολογίας τοῦ ὑπαλλήλου, διότι ἡ γνώμη μόνον τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι ἀνεπαρκὴς, καὶ περιττὸν νὰ ζητῆται νὰ γείνῃ συνυπεύθυνον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Τὸ Συμβούλιον πρέπει νὰ κρίνῃ μεταξὺ κατηγορίας καὶ ὑπερασπίσεως. Διὰ τοῦτο παρεμβάλλεται ὑπὸ τοῦ νόμου εἰς τὴν παῦσιν. Ἀναγινώσκω τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ κειμένου νόμου: «Τὸ διάταγμα τῆς παύσεως πρέπει νὰ στηρίζηται εἰς ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργοῦ εἰδικὴν καὶ ἠτιολογημένην, μνημονεύουσαν τῆς ἀπολογίας, τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἢ τῆς ἰατρικῆς γνωμοδοτήσεως. «Ἡ ὑπουργικὴ ἀπόφασις μετὰ τοῦ διατάγματος κοινοποιεῖται εἰς τὸν ἀπολυθέντα». Εἶναι αὐτὴ ἡ ἐγγύησις. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ στερήσωμεν τοὺς ὑπαλλήλους, ἀφοῦ μάλιστα ἠνοίξατε ἓν μέγα ῥῆγμα, διότι λέγετε ὅτι μόνον οἱ φέροντες δίπλωμα ἔχουσι δικαίωμα νὰ προστατεύωνται, δὲν εἶναι δίκαιον, νομίζω, ἀφοῦ τοὺς ἀφίνετε ἐκτεθειμένους, ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν τοὐλάχιστον, νὰ μὴ ὑπάρχῃ καὶ μία ἐγγύησις ὅσον ἀφορᾷ τὰς πράξεις τὰς ὡρισμένας, τὰς συνισταμένας εἰς παραβίασιν, καὶ νὰ ἦναι εἷς χαλινὸς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ μία ἀσφάλεια, μία προστασία ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων τῶν προξενικῶν.

§295ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπαναλαμβάνω ὅτι καὶ ἐγὼ τὸ ἐσκέφθην, ἀλλ’ εὑρίσκομαι πρὸ τοῦ διλήμματος, πῶς νὰ διαχωρισθῇ, οὕτως εἰπεῖν, ἡ περίστασις, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰς μὲν τὴν πρώτην περίπτωσιν θὰ ζητῆται ἀπολογία διὰ πρᾶξιν τοιάνδε, εἰς δὲ τὴν δευτέραν δὲν θὰ ζητῆται ἀπολογία. Εἶναι δυνατὸν νὰ ὁρίσητε ὅλας τὰς περιπτώσεις;

§296ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅλας τὰς παραβάσεις. Εἶναι π. χ. εἷς μέθυσος.

§297ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἠξεύρετε τί θὰ συμβῇ; θὰ τὸν καλέσητε εἰς ἀπολογίαν, καὶ θὰ σᾶς εἴπῃ «δὲν πίνω κρασί».

§298ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅταν πρόκειται παράβασις.

§299ΣΚΟΥΖΕΣ. Ὅταν πρόκειται παράβασις, ἐννοῶ τὸ ἑξῆς· ἂν ἔκαμε κατάχρησιν, ἂν ἔκαμεν ἓν πλαστὸν ἔγγραφον, τότε δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ ὁρίσητε, ὅτι θὰ τοῦ ζητήσητε εἰδικὴν ἀπολογίαν, διότι θὰ ἔχητε τὸ σῶμα τοῦ ἐγκλήματος, θὰ κάμητε ἐξέλεγξιν, ἀνάκρισιν κλπ. δὲν θὰ εἴπητε εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον μόνον «θέλω νὰ τὸν παύσω». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14.

§301ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οὐδεὶς διορίζεται, μετατίθεται ἢ προάγεται πρόξενος αʹ ἢ βʹ τάξεως ἐν τοῖς ἐν Ῥωσσίᾳ, Αἰγύπτῳ, Τύνιδι καὶ Ῥουμανίᾳ ἔμμισθοις Προξενείοις αʹ ἢ βʹ τάξεως, ἂν δὲν γνωρίζῃ τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν».

§302ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐπὶ τούτου ἐγένετο παρατήρησις προχθές, πῶς θὰ ἐξακριβοῦται ἡ γνῶσις τῆς Γαλλικῆς γλώσσης. Νομίζω ὅτι δύναται νὰ συμπληρωθῇ, προστιθεμένου ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου: «κατὰ τὰ περὶ τούτου διὰ Β. Διατάγματος κανονισθησόμενα».

§303ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διατὶ δὲν ἀκολουθεῖτε τὸ σύστημα νὰ προσκολλήσητε αὐτὰ ἐπὶ ἄρθρων τοῦ κειμένου νόμου, ὁ ὁποῖος θεωρεῖται, οὕτως εἰπεῖν, καταστατικὸς νόμος; Τώρα θὰ ἦναι μία ἀνωμαλία. Τὸ ἄρθρον 14 ἠδύνατο νὰ ἦναι παράρτημα τοῦ ἄρθρου 76, ὡς καὶ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ἄρθρου 78. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 14 μετὰ τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ προταθείσης προσθήκης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως)

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 16 (ἀναγινώσκεται).

§305ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν μοὶ ἐγένετο παρατήρησις διατὶ περιορίζεται ἡ δικαιοδοσία ἡ διδομένη διὰ τοῦ ἄρθρου τούτου εἰς τὸν Βʹ γραμματέα τοῦ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Γεν. Προξενείου, ἐνῷ εἰς τὸν ἐν Κωνσταντινουπόλει τοιοῦτον δίδεται μεγαλειτέρα. Ἰδοὺ διατί· εἶναι ἁπλούστατον. Κατὰ τὸ ἄρθρον 26 τοῦ κειμένου νόμου, «ἀπόντα ἢ κωλυόμενον τὸν διευθυντὴν τοῦ προξενικοῦ γραφείου τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας ἀναπληροῖ ὁ ὑποδιευθυντής· ἀπόντος δὲ ἢ κωλυομένου καὶ τούτου, διορίζεται προσωρινὸς ἀναπληρωτὴς αὐτοῦ παρὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Πρεσβείας, τῇ ἐγκρίσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου, εἴτε εἷς τῶν ἐν τῷ Γραφείῳ γραμματέων αʹ τάξεως, εἴτε ἕτερος ὑπάλληλος τῆς Κυβερνήσεως.» Εἰς τὴν περίπτωσιν, καθὼς βλέπετε, ἐκείνην δὲν ὑπάρχει Βʹ γραμματεύς, καὶ τὸν ἀναπληροῖ ὁ προσωρινὸς ἀναπληρωτής, ὁ ὁποῖος διορίζεται.

§306ΡΩΜΑΝΟΣ. Ὑπάρχει.

§307ΣΚΟΥΖΕΣ. Λέγω ὑπάρχει, διοριζομένου πρὸς τοῦτο ἀναπληρωτοῦ, τῇ ἐγκρίσει τοῦ Ὑπουργείου, ὑπὸ τοῦ πρέσβεως, εἴτε ἑτέρου ὑπαλλήλου τῆς Κυβερνήσεως. Ὥστε βλέπετε, ὅτι προβλέπεται ὅτι δὲν θὰ ἦναι ὁ Βʹ γραμματεύς, ἀλλ’ ἐπὶ τούτῳ ὑπάλληλος, διοριζόμενος εἴτε ὑπὸ τοῦ πρέσβεως τῇ ἐγκρίσει τοῦ Ὑπουργοῦ, εἴτε ἀπὸ τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν. Ἑπομένως μόνον εἰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις διωρίζετο τοιοῦτος, καὶ διωρίζετο μὲ μεγαλειτέραν ἐντολήν. Δὲν εἶναι δὲ πιθανὸν ὅτι εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν θέλει παρουσιασθῆ ἡ περίπτωσις αὕτη τόσον συχνά, διότι εἰς τὴν Κωνσταντινούπολιν, ἐὰν ἀπουσιάζῃ ὁ γενικὸς πρόξενος, θὰ ἦναι ὁ γραμματεύς, ἐνῷ εἰς τὴν Ἀλεξάνδρειαν δὲν εἶναι τὸ αὐτό. Ἠμπορεῖ ν’ ἀπουσιάζῃ ὁ πολιτικὸς πράκτωρ εἰς τὸ Κάϊρον, καὶ ὁ ἄλλος νὰ ἦναι ἐπ’ ἀδείᾳ, ὥστε τότε ὁ Βʹ γραμματεὺς νὰ μὴ ἔχῃ αὐτὴν τὴν μεγάλην δικαιοδοσίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ πρόξενος. Αὕτη εἶναι ἡ διαφορά. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 17 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§308ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 18 (ἀναγινώσκεται).

§309ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς πολλὰς καταργήσεις, τὰς ὁποίας τὸ ἄρθρον αὐτὸ ἐπιφέρει, μία πρὸ πάντων, ἡ τῆς καταργήσεως τῆς θέσεως τοῦ γραμματέως τοῦ ἐν Βιτωλίοις Προξενείου καὶ κατὰ δεύτερον λόγον τῆς τοῦ ἐν Ἰωαννίνοις καὶ Φιλιππουπόλει, θεωρῶ ὅτι εἶναι σφάλματα ἀσυγχώρητα ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Θεωρῶ δὲ τοσούτῳ μᾶλλον ἀσυγχώρητα αὐτά, ὅσῳ ὑπάρχουσιν ἄλλαι θέσεις γραμματέων, αἱ ὁποῖαι ἐπὶ τῇ ἀνάγκῃ οἰκονομιῶν ἠδύναντο νὰ καταργηθῶσιν ἄνευ βλάβης, ἢ ἄνευ τοσαύτης βλάβης τῆς ὑπηρεσίας. Διατὶ προτιμᾶτε νὰ καταργήσητε τὴν θέσιν τοῦ γραμματέως τοῦ ἐν Βιτωλίοις Προξενείου, καὶ ἀφίνετε κατὰ προτίμησιν τὴν τοῦ γραμματέως τοῦ ἐν Βηρυττῷ Προξενείου; Διατὶ ἐπιτρέπετε νὰ ὑπάρχῃ καὶ Βʹ γραμματεὺς ἐν Θεσσαλονίκῃ, ὅπου ἐλαχίστη ὑπάρχει ἐργασία γραμματέων, ἀφαιρεῖτε δὲ τὸν γραμματέα τοῦ ἐν Βιτωλίοις Προξενείου, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κέντρον τοῦ ἀγῶνος, ὃν διεξάγομεν ἐν Μακεδονίᾳ; Σᾶς συνιστῶ, ἐπειδὴ πρὸ μικροῦ μόλις εἰσήλθετε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ δυσπιστῆτε ἐπὶ τοιούτων καταργήσεων πρὸς τὰς λεγομένας τῆς ὑπηρεσίας τὰς παραστάσεις, διότι δὲν ἐμπνέονται ἢ ὑπὸ τῆς φυγοπονίας. Οὔτε ἡ Φιλιππούπολις, οὔτε τὰ Βιτώλια, οὔτε τὰ Ἰωάννινα, οὔτε τὸ Ἀργυρόκαστρον, οὔτε τὰ Σκόπια καὶ τὸ Βεράτι ἀρέσκουσιν εἰς πολλοὺς ἐκ τῶν γραμματέων ἡμῶν. Ἐπιθυμοῦσι νὰ καταργηθῶσιν, εἰ δυνατόν, αἱ θέσεις αὗται, νὰ μένωσι δ’ ἐν Μασσαλίᾳ, ὡς γραμματεῖς, ἢ ἐν Θεσσαλονίκῃ καὶ Βηρυττῷ καὶ Σμύρνῃ, ὅπου ὁ βίος εὐχάριστος. Τὸ κατ’ ἐμὲ, οὐδένα ἄλλον λόγον βλέπω, ὅστις ἔπεισε τὴν λεγομένην ὑπηρεσίαν νὰ συστήσῃ μᾶλλον τὴν κατάργησιν τῆς θέσεως τοῦ γραμματέως τοῦ ἐν Βιτωλίοις Προξενείου ἀπὸ τὴν τοῦ Βʹ ἐν Θεσσαλονίκῃ ἢ τοῦ ἐν Βηρυττῷ. Ποῦ ἡ ἐργασία τοῦ ἑνὸς ἐν Μακεδονίᾳ καὶ ποῦ τοῦ ἄλλου ἐν Βηρυττῷ; Οὔτε ὑπήκοοι ἡμῶν ἐκεῖ ὑπάρχουσιν ἐν ἀριθμῷ σπουδαίῳ, οὔτε τοὺς κινδύνους τῆς Μακεδονίας διατρέχει ἡ ἐπαρχία ἐκείνη. Ἐν Βιτωλίοις ὁ πρόξενος διεξάγει μεγάλην ἐθνικὴν ἐργασίαν, διότι καθημεριναὶ εἶναι αἱ κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐπιθέσεις καὶ ῥαδιουργίαι, διευθύνει δὲ τοσαῦτα προσέτι συμφέροντα ἐκκλησιαστικὰ καὶ ἐκπαιδευτικά, καὶ τοσαύτην ἔχει ἀνάγκην νὰ παρακολουθῇ τὸν ἀγῶνα κατὰ τῶν διαφόρων προπαγανδῶν, ὥστε ἴσως καὶ δύο γραμματεῖς μόλις θὰ ἐπήρκουν, ἂν ἡ πρέπουσα ὑπὸ τοῦ προξένου γίνηται ἐργασία.

§310ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὁμολογῶ χάριτας καὶ εὐγνωμονῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον διὰ τὴν συμβουλήν, τὴν ὁποίαν μοὶ δίδει, νὰ ἦμαι προσεκτικὸς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μου, καὶ βεβαίως θὰ προσπαθήσω νὰ ὠφεληθῶ ἐκ τῶν φώτων του. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, ὡς πρὸς τὸν Βʹ γραμματέα Θεσσαλονίκης, δὲν εἶναι ἀκριβής. Τὸ Προξενεῖον Θεσσαλονίκης, ὡς γνωρίζετε κάλλιον ἐμοῦ, κύριε συνάδελφε, ἀφοῦ προϋπηρετήσατε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, εἶναι ἓν τῶν σπουδαιοτάτων Προξενείων, ὄχι μόνον λόγῳ πολιτικῆς ἐνεργείας, ἀλλὰ καὶ λόγῳ τῆς τρεχούσης ὑπηρεσίας, διότι, ὡς γνωρίζετε, εἶναι ἓν ἐκ τῶν μεγάλων κέντρων τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἑπομένως εἶναι τόση τρέχουσα, τόση καθημερινὴ ὑπηρεσία, συμβόλαια, πληρεξούσια καὶ τόσαι ἄλλαι πράξεις, ὥστε βεβαίως ὁ Βʹ γραμματεὺς εἶναι ἀναγκαῖος, καὶ ἔχομεν καὶ δύο διερμηνεῖς, ὡς γνωρίζετε. Τὰ Βιτώλια, ὡς ἠξεύρει ὁ κ. συνάδελφος, εἶναι κέντρον μᾶλλον πολιτικῆς ἐνεργείας τοῦ Προξενείου. Ἑπομένως ὁ πρόξενος ἀρκεῖ διὰ τὴν πολιτικὴν αὐτὴν ὑπηρεσίαν· δὲν ἔχει αὐτὴν τὴν κουραστικὴν ἴσως, ἀλλὰ τὴν τόσον ἀναγκαίαν ὑπηρεσίαν τῶν συμβολαίων, τῶν ἀπογραφῶν καὶ τόσων ἄλλων πράξεων. Δι’ αὐτὸν λοιπὸν τὸν λόγον νομίζω ὅτι ἡ θέσις τοῦ Βʹ γραμματέως τοῦ Προξενείου Θεσσαλονίκης δὲν εἶναι περιττή.