1895.06.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 34

τῆς 27 Ἰουνίου 1895.

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 10 καὶ 20′ π. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Καλλιφρονᾶ).

Γενομένης ἀπαρτίας, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, μὴ τυπωθέντα εἰσέτι, θέλουσιν ἀναγνωσθῆ μετὰ μεσημβρίαν. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγραφικὴν ἀναφορὰν τῶν δημοδιδασκάλων Θεσσαλίας, δι’ ἧς προτείνουσι διαφόρους τροποποιήσεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§2Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰς ἀναφέρουσι;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶναι μακροσκελὴς ἡ ἀναφορά.

§4ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ τυπωθῇ, ἵνα λάβωμεν γνῶσιν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 185). Ὡσαύτως ἀνακοινῶ τηλεγράφημα τοῦ εἰρηνοδίκου Ἐράνης, ὑποβάλλοντος ψήφισμα τοῦ λαοῦ Φιλιατρῶν περὶ σταφίδος. Ὅμοιον προέδρων συλλόγων Πύργου, ἐκφραζόντων εὐχαρίστησιν διὰ τὴν ἐπανάληψιν τῆς σταφιδικῆς συζητήσεως. Ἀναφορὰν τοῦ πολιτοκρατουμένου ἐν ταῖς πολιτικαῖς φυλακαῖς Κερκύρας Νικολάου Θωμᾶ, ἐκ Περμετῆς τῆς Ἠπείρου, ἐξαιτουμένου τὴν ἀπόλυσίν του, ὡς ἀκτήμονος καὶ πένητος. Ὁμοίαν τῶν καταδίκων τῶν κρατουμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς «Μιλτιάδου» τοῦ Παλαμηδίου, ἐξαιτουμένων ὅπως προσμετρηθῇ ὁ χρόνος τῆς ὑποδικίας των εἰς τὴν καταγνωσθεῖσαν αὐτοῖς ποινήν. Ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τριῶν νομοσχεδίων περὶ πιστώσεων. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 186–188).

§6ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν ΑΦΚΕʹ τῆς 18 Δεκεμβρίου 1887 καὶ ͵ΒΠΗʹ τῆς 18 Αὐγούστου 1892 νόμων περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος ὑπὲρ τοῦ δήμου Λετρίνων.

§7ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐξεχωρήθη εἰς δάνεια.

§8ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Μάλιστα.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 189).

§10Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δίδω εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησαν κατά τινα παρελθοῦσαν συνεδρίασιν οἱ κύριοι ἐξ Ἄνδρου Βουλευταί. Αἱ πληροφορίαι εἶναι περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἰσεπράχθη ἐκ τῶν πρὸς κατασκευὴν λεμονοκιβωτίων εἰσαγομένων ξύλων κατὰ τοὺς πίνακας, οἱ ὁποῖοι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, καὶ περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἰσεπράχθη ἐκ χάρτου πρὸς περιτύλιξιν λεμονίων.

§11ΤΟΜΑΝ. Λυποῦμαι, διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως ἀπευθύνω αὐτῷ παράκλησίν τινα, ἣν καὶ ἕτεροι τῶν συναδέλφων κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων ἀπηύθυναν. Ἡ παράκλησίς μου ἀφορᾷ τὴν ἀνάγκην τῆς ταχίστης ὑποβολῆς νομοθετήματος πρὸς κατάργησιν τοῦ προληπτικοῦ συμβιβασμοῦ.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς διακόψω;

§13ΤΟΜΑΝ. Μάλιστα.

§14Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ μελέτη ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐγένετο, ἐφθάσαμεν εἰς ἀποτελέσματα, καὶ νῦν ἀσχολούμεθα εἰς τὴν σύνταξιν τῆς δικαιολογητικῆς ἐκθέσεως, ἴσως δ’ αὔριον εἰσαγάγωμεν τὸ περὶ τούτου νομοσχέδιον.

§15ΤΟΜΑΝ. Ἠναγκάσθην νὰ ἐπαναλάβω τὴν παράκλησιν ταύτην, διότι, καθ’ ἃ μὲ ἐπληροφόρησαν, τινὲς τῶν ἐμπορευομένων, ἀκούσαντες ὅτι προσεχῶς πρόκειται νὰ καταργηθῇ τὸ μέτρον τοῦτο, σκέπτονται νὰ ὠφεληθῶσι τῶν ὠφελίμων δι’ αὐτοὺς καὶ τὰ συμφέροντα αὐτῶν διατάξεών του. Μετὰ τὴν διαβεβαίωσιν ὅμως τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἔχω τί νὰ εἴπω. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐμφαίνοντα τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκδοθεισῶν ἀποφάσεων τῶν Εἰρηνοδικείων κατὰ τὰ δύο ἢ τρία τελευταῖα ἔτη πρὸ τοῦ νόμου τοῦ ἐπιβαρύναντος τὴν διαδικασίαν τῶν Εἰρηνοδικείων διὰ τελῶν βαρυτέρων, ὡς καὶ πίνακα ἐμφαίνοντα τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀποφάσεων τῶν ἐκδιδομένων κατ’ ἔτος ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου ἐκείνου μέχρι σήμερον. Διότι ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἐκ τοῦ πίνακος τούτου θέλει καταδειχθῆ, ὅτι οὐ μόνον ἀστοργίαν δὲν θέλομεν δείξει, σπεύδοντες εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου τούτου ὡς πρὸς τὰ τέλη τὰ εἰρηνοδικειακὰ, ἀλλὰ τοὐναντίον φειδὼ τῶν δημοσίων συμφερόντων, καθόσον ἐλπίζω ὅτι θέλει καταδειχθῆ, ὅτι ἠλαττώθη ἐπὶ τοσοῦτον ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀποφάσεων τῶν εἰρηνοδικειακῶν, ὥστε ζημία μᾶλλον ἢ ὠφέλεια ἐπῆλθεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τοῦ νόμου ἐκείνου.

§16Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαίως πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ νόμος περὶ προληπτικοῦ συμβιβασμοῦ καὶ πολλοὶ ἄλλοι, ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἐψηφίσθησαν κατὰ δεκάδας χθὲς ἢ καὶ προχθές, διότι ἐνταῦθα εἶναι ὁ πίθος τῶν Δαναΐδων. Διὰ νὰ λάβητε, κύριοι συνάδελφοι, ἰδέαν τινὰ περὶ τῆς πολυνομίας καὶ τῆς κακονομίας καὶ τῆς ἀσκόπου νομοθετικῆς ἐργασίας μας, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ὑπομνήσω, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην συνταγματικὴν περίοδον ἐψηφίσθησαν μόνον 92 νόμοι, ἤτοι 4 ἕως 5 κατὰ μέσον ὅρον κατ’ ἔτος, κατὰ τὴν δευτέραν συνταγματικὴν περίοδον ἐψηφίσθησαν μέχρι σήμερον 2,188 νόμοι, ἤτοι κατὰ μέσον ὅρον ἑβδομήκοντα περίπου νόμοι κατ’ ἔτος. Ὁ λόγος εἶναι εὐνόητος καὶ ἁπλούστατος, διότι δὲν εὑρέθη ἔτι ἡ κλεὶς, διὰ τῆς ὁποίας ἐφαρμόζονται οἱ νόμοι, καὶ μὲ τὸν πίθον αὐτὸν τῶν Δαναΐδων θὰ βασανισθῶμεν καὶ ἡμεῖς κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν περίοδον καὶ οἱ μέλλοντες Βουλευταί, τίς οἶδεν ἕως πότε. Ἡ κλεὶς δὲ, κατὰ τὴν ἐμὴν ταπεινὴν γνώμην, εἶναι ὁ δικαστικὸς ὀργανισμός, εἶναι ὁ νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου δύναταί τις νὰ ἔχῃ πεποίθησιν, ἐὰν θὰ ἐφαρμόζωνται ἢ ὄχι οἱ νόμοι. Ἀκριβῶς εἶχον ζητήσει τὸν λόγον, ἵνα ὑποβάλω ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης· ἀπόντος δὲ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ διαβιβάσῃ τὴν ἐπερώτησίν μου. Ἡ ἐπερώτησίς μου ἀφορᾷ εἰς τὴν μὴ ἐφαρμογὴν οὐσιωδεστάτου τμήματος τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ δικαστικοῦ, λαμβάνω δὲ ἀφορμὴν νὰ ὑποβάλω τὴν ἐπερώτησίν μου, ὄχι μόνον ὅπως ἐλέγξω τὸ παρελθόν, διότι βεβαίως, καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἦτο εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, δὲν δύναται νὰ φέρῃ εὐθύνην διὰ τὰ συμβάντα, ἀλλὰ καὶ διότι παρετήρησα εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ὅτι οὐδὲν ἐλήφθη μέτρον, ὅπως ἀποφύγῃ καὶ ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τὸν ἔλεγχον διὰ τὸ μέλλον. Ἡ ἐπερώτησίς μου συνίσταται εἰς τοῦτο, ὅτι δὲν ἐφαρμόζεται ὁ ἀπὸ 28 Μαΐου 1887 νόμος περὶ ἐποπτείας καὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν δικαστικῶν γραφείων, δὲν ἐφαρμόζεται τὸ διάταγμα τῆς 23 Ὀκτωβρίου 1872 περὶ στατιστικῆς τῆς πολιτικῆς καὶ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, καὶ δὲν ἐφαρμόζεται τὸ διάταγμα τῆς 3 Μαΐου 1892 περὶ τηρήσεως βιβλίων ἀπουσιῶν τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν καὶ ὑπηρετῶν. Παρετηρήθη ἐκ μακρᾶς πείρας, ὅτι ἔπρεπε δι’ εἰδικοῦ νόμου νὰ κανονισθῶσι τὰ ἐν τῷ Δικαστικῷ Ὀργανισμῷ περὶ ἐποπτείας καὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν δικαστικῶν γραφείων. Ἐπιτροπὴ ἐργασθεῖσα ἐπὶ πολὺν χρόνον, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ εἶχον τὴν τιμὴν νὰ λάβω μέρος, κατήρτισε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον βραδύτερον εἰσήγαγεν ὁ ἐξ Εὐρυτανίας ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Βουλπιώτης, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, εἰς τὴν Βουλήν, ὅπερ καὶ ἐψηφίσθη, εἶναι δὲ ὁ νόμος τῆς 28 Μαΐου 1887. Ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ, ὡς εἶπον, νὰ ψηφίζωμεν νόμους. Ὁ νόμος οὗτος δὲν ἐλειτούργησε σχεδὸν παντελῶς· ἔφερεν ἀτελείας τινὰς, ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις πάσης προνοίας, ὅπως λειτουργήσῃ, ἔφερε τὴν νέκρωσίν του. Ἡ πρόνοια δὲ συνίστατο εἰς τὸ ὅτι, ἐνῷ ὁ νόμος διέταξεν ὅτι οἱ εἰσαγγελεῖς καὶ οἱ ἀντεισαγγελεῖς ὀφείλουσιν εἰς τὴν δεῖνα ἐποχὴν νὰ ἐπιθεωρῶσι τὰ δικαστικὰ γραφεῖα, δὲν προὐνόησεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ καὶ τὸ ἀνάλογον προσωπικὸν, οὐδ’ ἐκ τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας ὑπῆρχεν ἡ ἀπαιτουμένη ἐποπτεία, ὅπως γίνωνται αἱ ἀπαιτούμεναι ἐπιθεωρήσεις ἐμπροθέσμως καὶ δεόντως. Ὁ νόμος ἐκεῖνος εἶχε καὶ διάταξιν ἄλλην· ἀνὰ πᾶσαν τριμηνίαν ἔπρεπε νὰ δημοσιεύωνται αἱ ἐπιθεωρήσεις τῶν δικαστικῶν γραφείων, τῶν συμβολαιογραφείων καὶ ἄλλων τινῶν γραφείων· ἄλλαις λέξεσιν, ἔπρεπε μέχρι τοῦδε νὰ εἶχον ἐκδοθῆ 32 τεύχη, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ κατοπτρίζωνται ὅλα τὰ γραφεῖα καὶ ὅλα τὰ δικαστικὰ πρόσωπα, τὰ φιλόπονα, τὰ φυγόπονα, τὰ ἐνάρετα καὶ τὰ μὴ ἐνάρετα. Ἐν τούτοις δὲν ἐξεδόθησαν μέχρι τοῦδε πλέον τῶν 5 τευχῶν. Τὸ πρῶτον ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας, τὸ δεύτερον ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κυρίου Ζαΐμη, τοῦ νῦν κ. Προέδρου μας, τὸ τρίτον κατὰ τὰς ἡμέρας καθ’ ἃς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, τὸ τέταρτον ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, καὶ τὸ πέμπτον ὑπὸ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ καὶ τέως βουλευτοῦ κ. Στεφάνου. Ἀλλὰ καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ δημοσιευθῶσιν ὅλα, διότι ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ προσωπικοῦ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἡ ἔλλειψις χρηματικῶν μέσων, ἕνεκα ἀκατανοήτων οἰκονομιῶν, ἡ ἔλλειψις πρὸ πάντων ἐπαρκοῦς προσωπικοῦ εἰσαγγελικοῦ, εἶναι ἑπόμενον νὰ μὴ δίδῃ τὴν εὐκολίαν καὶ εὐκαιρίαν εἰς τοὺς διευθύνοντας τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐκδίδωσι τακτικῶς τὰ τεύχη, εὐθύνονται ὅμως, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ συμπληρώσωσι τὰ στελέχη, δὲν τὸ ἔπραξαν· ὤφειλον δὲ νὰ πράξωσι τοῦτο, ὄχι μόνον πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, περὶ οὗ ὁ λόγος, ἀλλὰ πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτοῦ τοῦ Δικαστικοῦ Ὀργανισμοῦ. Μακρὰ ἐνταῦθα ἐγένετο συζήτησις περὶ τῶν ὀργανικῶν θέσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· ἀνάλογος εἶναι καὶ αὐτὸς ὁ Δικαστικὸς Ὀργανισμός. Ἀπὸ τοῦ 1834 παραδέχεται ὅτι εἰς ἕκαστον Ἐφετεῖον ἀπαιτεῖται ἀπαραιτήτως εἷς εἰσαγγελεὺς καὶ δύο τοὐλάχιστον ἀντεισαγγελεῖς, ἐν τούτοις πρὸ ἐτῶν ἔχομεν 5 μὲν εἰσαγγελεῖς διὰ τὰ 5 Ἐφετεῖα, 3 δὲ μόνον ἀντεισαγγελεῖς Ἐφετῶν. Ὁ Δικαστικὸς Ὀργανισμὸς ἀπὸ τοῦ 1834, δηλ. πρὶν ἢ πολλαπλασιασθῶσιν αἱ δικαστικαὶ ἐργασίαι καὶ πρὶν ἢ ἐπιβαρυνθῶσιν αἱ ἐργασίαι τῶν δικαστικῶν προσώπων διὰ διοικητικῶν ἄλλων ἐργασιῶν μυρίων, ἀπῄτει εἰς ἕκαστον Πρωτοδικεῖον ἀνὰ ἕνα τοὐλάχιστον εἰσαγγελέα, καὶ ἀπεριόριστος ἦτο ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀντεισαγγελέων διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἐν τούτοις περιεκόπησαν σχεδὸν καθ’ ὁλοκληρίαν αἱ θέσεις τῶν ἀντεισαγγελέων, εἰς μίαν δὲ ἐποχὴν παραδόξως περιεκόπησαν καὶ αἱ θέσεις τριῶν εἰσαγγελέων ἀδικαιολογήτως, διότι, ὡς καὶ τότε εἶπον, τοῦτο ἰσοδυναμεῖ πρὸς ἀποτύφλωπιν τῆς Δικαιοσύνης, καθόσον ὁ εἰσαγγελεὺς εἶναι βεβαίως ὁ ὀφθαλμὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ μάλιστα τῆς ποινικῆς· ἐὰν δὲ ἦναι τυφλὴ ἡ δικαιοσύνη ἄνευ εἰσαγγελέως, εἶναι βεβαίως καὶ χωλὴ ἄνευ ἀντεισαγγελέως καὶ ἄνευ ἐπαρκοῦς ἀριθμοῦ ἀντεισαγγελέων εἴς τινα δικαστήρια. Σήμερον εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρισκόμεθα ἐν γένει εἰς τὴν δικαιοσύνην, ἰδίᾳ εἰς τὴν ποινικήν; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δι’ ἐγκυκλίου, δικαίως ἐπαινεθείσης, ἀπεικόνισε τὴν κατάστασιν ἐν γένει τῆς Δικαιοσύνης, καὶ κατέδειξεν ὅτι τὸ αἴτιον κατ’ αὐτὸν εἶναι ἡ χαλάρωσις τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, τὴν ἀναβίωσιν τῆς ὁποίας ὑπεσχέθη. Ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ὀρθῶς εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ζήτημα κομματικὸν ἡ ἐξέτασις ἐὰν ἡ αὔξησις τῆς ἐγκληματικότητος δύναται νὰ θέσῃ εἰς ἀμφιβολίαν αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν πλέον τῆς χώρας, καὶ πολὺ ὀρθῶς τὸ εἶπε. Συμφωνῶ δὲ μὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι τὸ πρώτιστον τῶν αἰτίων εἶναι ἡ χαλάρωσις τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας, καὶ εὔχομαι ἐγκαρδίως νὰ ἴδω τὴν ἀναβίωσιν αὐτῆς, χωρὶς ὅμως νὰ τὸ προσδοκῶ, διότι δὲν βλέπω τὸ μέτρον οὔτε ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, οὔτε εἰς ἄλλο νομοθέτημα. Ἐὰν ἡ αὔξησις τῆς ἐγκληματικότητος προεβίβασεν—ἵνα ἐκφρασθῶ τὴν λέξιν, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθησαν ἄλλοτε εἰς τὸ χαρτόσημον, ὅταν ηὔξησαν τὰ τέλη,— προεβίβασεν ἀτυχῶς τὴν Ἑλληνικὴν Πολιτείαν εἰς πρώτης τάξεως ἐγκληματικὴν χώραν, εἶναι λυπηρότερον νὰ ὑπομνήσω ὑμῖν, ὅτι τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἀποκομίζομεν κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου ἑκάστου ἔτους, εἶναι ἡ αὔξησις δεκάδων τινῶν χιλιάδων ἐκκρεμῶν ποινικῶν ὑποθέσεων. Ἐννοεῖται πλέον εἰς τὴν αὔξησιν αὐτὴν τί γίνεται· παραγραφαὶ σκόπιμοι ἢ μὴ, καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ὅλοι ἠξεύρετε καὶ ἐννοεῖτε. Κατὰ τὸ τέλος τῆς 31 Δεκεμβρίου 1891 εἴχομεν ἐκκρεμεῖς ποινικὰς ὑποθέσεις παρὰ τοῖς ἀνακριταῖς, παρὰ τοῖς ἀνακριτικοῖς ὑπαλλήλοις καὶ τοῖς εἰσαγγελικοῖς γραφείοις 89,648· τὴν 31 Δεκεμβρίου 1893, κατὰ τὴν ἐπίσημον ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἔχομεν 107,019, ἤτοι ἐπὶ πλέον 17,371. Νομίζω ὅτι ἡ τοιαύτη κατάστασις πρέπει νὰ προκαλέσῃ καὶ νὰ ἐπισπάσηται τὴν ἰδιαιτέραν ὅλως προσοχὴν ὅλων ἡμῶν. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὸ παρελθὸν, ὁ ἔλεγχος ἀκέραιος μένει εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔλαβον τὰ κατάλληλα νομοθετικὰ ἢ διοικητικὰ μέτρα, ὁσάκις δὲν εἰργάζοντο μετὰ τῆς Βουλῆς· ὅσον ὅμως ἀφορᾷ εἰς τὸ μέλλον, βεβαίως θέλει βαρύνει τὴν νῦν Κυβέρνησιν. Δὲν θέλω νὰ πιστεύσω ὅτι τὴν Κυβέρνησιν δὲν ἀπασχολεῖ τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ βεβαίως πρέπει νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἀσχολεῖται εἰς μελέτην, τὴν ὁποίαν θὰ ἴδωμεν προσεχῶς· ἀλλὰ μετ’ οὐ πολὺ, μετ’ ὀλίγας ἡμέρας, καὶ ἴσως μετὰ τὸ μεσονύκτιον, θέλει συζητηθῆ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Θεωρῶ καθῆκόν μου νὰ ὑποβάλω τὴν ἐπερώτησίν μου, διὰ νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἐν τοιαύτῃ καταστάσει τῆς δικαιοσύνης ποῖα μέτρα λαμβάνει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, ἔστω καὶ διὰ τὸ ἑξάμηνον αὐτό; Καὶ περὶ μὲν νομοθετικῶν μέτρων δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἀπαιτεῖται χρόνος πρὸς παρασκευήν, ἀλλὰ περὶ τῆς ἐπαρκείας τοῦ προσωπικοῦ ποῖα μέτρα λαμβάνει; Ἔχομεν, Κύριοι, ὡς ἠκούσατε, 5 Ἐφετεῖα καὶ ἔχομεν 3 ἀντεισαγγελεῖς· τοὺς θεωρῶ ἀνεπαρκεῖς, διότι εἶναι τῶν ἀδυνάτων ἀδύνατον ἡ εἰσαγγελικὴ ὑπηρεσία τῶν Ἐφετῶν ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις της, ἐὰν μὴ ἕκαστον Ἐφετεῖον ἔχῃ τοὐλάχιστον ἕνα ἀντεισαγγελέα Ἐφετῶν. Ἔχομεν 22 Πρωτοδικεῖα, καὶ ἔχομεν 22 μὲν ἤδη εἰσαγγελεῖς, διότι προσετέθησαν διὰ τοῦ τελευταίου προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς τέως καὶ τῆς νῦν Κυβερνήσεως τρεῖς παραδόξως καρατομηθέντες, ἀλλ’ ἔχομεν πόσους ἀντεισαγγελεῖς; μόνον δύο· εἰς 18 Πρωτοδικεῖα δὲν ὑπάρχουσιν ἀντεισαγγελεῖς. Ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ὑπουργίας τοῦ ἐκ Παρνασσίδος κ. Βουλευτοῦ εἰσήχθη θεσμὸς, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου εἶμαι κατ’ ἀρχήν, ὅστις ὅμως, ὡς ὅλοι οἱ θεσμοὶ, ἔχουσι τὰ τρωτὰ αὐτῶν μέρη, καὶ ταῦτα ἀποδεικνύονται κατὰ τὴν ἐφαρμογήν. Περὶ τοῦ θεσμοῦ τούτου καὶ ἄλλοτε εἶχε γείνῃ λόγος, ηὐτύχησεν ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, εἰ καὶ μὴ εἰδικὸς, νὰ εἰσαγάγῃ θεσμὸν, ὅστις ἔχει ἀνάγκην βελτιώσεως, ἓν δὲ τῶν μεγάλων τρωτῶν αὐτοῦ μερῶν εἶναι, ὅτι οἱ ἔμμισθοι πάρεδροι ὑπηρετοῦσιν ὡς ἀντεισαγγελεῖς ὄχι πλέον τοῦ ἑνὸς ἔτους, ὡς ὀρθῶς παρετήρησε καὶ ὁ τέως ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς κ. Στεφάνου εἰς τὴν ἔκθεσίν του τὴν τελευταίαν, τὴν ὁποίαν συνώδευσε μὲ τὰς ἐκθέσεις τῶν ἐπιθεωρήσεων τῶν δικαστικῶν γραφείων. Παρετηρήθη ἐκ τῆς προχείρου στατιστικῆς, ὅτι οἱ ἔμμισθοι πάρεδροι, ὡς ἀντεισαγγελεῖς, δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, λόγῳ τῆς ἀπειρίας των καὶ τῆς προσωρινότητός των. Κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην καὶ συμφώνως πρὸς τὰς κατατεθείσας πληροφορίας, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν εἶχον ὑποβάλει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἔχομεν 16 ἐμμίσθους παρέδρους, εἰς τοὺς ὁποίους διὰ διατάγματος ἔχουσιν ἀνατεθῇ τὰ εἰσαγγελικὰ καθήκοντα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς ποιότητός των, ἡ ὁποία, ὡς εἶπον πρὸ μικροῦ, δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, καὶ κατὰ ποσὸν εἶναι ἀνεπαρκὴς, διότι ἐκ τῶν 16 παρέδρων 4 ὑπηρετοῦσιν ἐν τῇ Εἰσαγγελίᾳ Ἀθηνῶν, 3 ἐν τῇ Εἰσαγγελίᾳ Τριπόλεως...

§17ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν Τριπόλει εἶναι 3 ἔμμισθοι πάρεδροι, ἀλλ’ εἷς ἐκτελεῖ χρέη ἀντεισαγγελέως, οἱ ἄλλοι ἐκτελοῦσι χρέη δικαστικῶν παρέδρων.

§18Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁμιλῶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατατεθεισῶν πληροφοριῶν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἰδοὺ ὅμως, τί θὰ συμβαίνει. Διὰ τοῦ διατάγματος θ’ ἀνατίθενται εἰς αὐτοὺς καὶ τὰ εἰσαγγελικὰ καθήκοντα, ἀλλὰ ἐκτελοῦσι ταὐτοχρόνως καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ πρωτοδίκου.

§19ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Ὁ νόμος λέγει, ὅτι ἕκαστος πάρεδρος δύναται ἐπὶ ἓν ἔτος νὰ ἐκτελῇ καθήκοντα εἰσαγγελικά.

§20Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τόσον τὸ χειρότερον, ἐὰν αἱ πληροφορίαι σας ἦναι ἀκριβεῖς. Οὕτως ἢ ἄλλως ἔμμισθοι πάρεδροι ἔχουν προσκολληθῆ εἰς 7 μόνον Πρωτοδικεῖα, ὥστε 15 Πρωτοδικεῖα δὲν ἔχουν οὔτε ἔμμισθον πάρεδρον. Ὁ προϋπολογισμὸς λοιπὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἔχει αὐτὴν τὴν ἀτέλειαν. Ἔχει καὶ τὴν ἑτέραν ἀτέλειαν, ὅτι ἀπαλείφεται κονδύλιον τῆς στατιστικῆς δι’ οἰκονομίαν 1500 δραχμῶν. Ὁ ἀείμνηστος Ἐπαμεινώνδας Δεληγεώργης, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, τὸ 1872, ἐξέδωκε διάταγμα περὶ στατιστικῆς τῆς πολιτικῆς καὶ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης. Ὁπόσον χρήσιμος εἶναι ἡ στατιστική, περιττὸν νὰ καταδείξῃ τις· ἐν τούτοις στατιστικὴν τοιαύτην δὲν ἔχομεν, καὶ ὅταν δὲν ἔχωμεν τοιαύτην στατιστικήν, ἐπιτρέπεται...

§21ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Χρειάζεται χρήματα.

§22Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος μὲ διακόπτει, ἵνα μοὶ εἴπῃ ὅτι χρειάζεται χρήματα ἡ στατιστική...

§23ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπέρ.

§24Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀκριβῶς τοῦτο μὲ φέρει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διαμαρτυρηθῶ, διότι τὸ νὰ ὑποστηρίζῃ τις, ὅτι θὰ φέρῃ τὸ ἰσοζύγιον — τὸ τωρινὸν, ὄχι τὸ παλαιὸν, διότι ἐκεῖνο ἐξέλιπε διὰ παντός, — διὰ τῆς οἰκονομίας 10,000 δραχμῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἐπὶ βλάβῃ τῆς δικαιοσύνης, νομίζω ὅτι δὲν ἔχει βάσιν σπουδαίαν. Διὰ τοῦτο ἐνόμισα καλὸν νὰ ὑποβάλω τὴν ἐπερώτησιν, περὶ ἧς ὁ λόγος, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἀπαντήσῃ εἰς αὐτήν. Συνιστῶ δὲ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀναθεωρήσῃ, εἰ δυνατόν, τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης διὰ τὸ ἑξάμηνον αὐτὸ, εὐελπιστῶ δὲ ὅτι προσεχῶς θὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοθετήματα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ δώσουν τὴν ἐλπίδα, ὅτι τὰ τῆς δικαιοσύνης θέλουσι βελτιωθῆ.

§25ΔΡΟΣΟΣ. Ὑποβάλλω πρότασιν νόμου, ὑπογεγραμμένην παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄνδρου συναδέλφου ἡμῶν κ. Νεγρεπόντη καὶ ἐμοῦ, περὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ καρποῦ τῶν ἑσπεριδοειδῶν ἀπὸ τοῦ ἐγγείου φόρου καὶ παντὸς τέλους εἰσπραττομένου ἐν τοῖς τελωνείοις, ὅταν ὁ καρπὸς ᾖναι προσβεβλημένος ἐκ τῆς ἀσθενείας τῆς βαμβακίτιδος. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἐπιβοητικὸν τῆς χθεσινῆς προτάσεως νόμου τοῦ ἐξ Ἄνδρου ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Καΐρη. Περιέχει δὲ διατάξεις, καθ’ ἃς θέλει ἐξακριβοῦσθαι ἡ ὕπαρξις τῆς νόσου.

§26ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Τότε δὲν ἐξάγονται παντάπασιν.

§27ΔΡΟΣΟΣ. Ὑπάρχουσι περιστάσεις, καθ’ ἃς ἐξάγονται. Ὅταν τυπωθῇ ἡ πρότασις, θέλετε ἴδει, ὅτι ἐξάγονται.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 190).

§29ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατόπιν τῶν συστάσεων, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνε πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος, δὲν κρίνω ἄκαιρον, μ’ ὅλην τὴν ἀπουσίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, ν’ ἀπευθύνω πρὸς αὐτὸν σύστασίν τινα, καὶ νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μέριμναν αὐτοῦ ἐπὶ θέματος, ὅπερ πράγματι δεῖται τῆς μερίμνης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ καὶ τῆς Βουλῆς. Πρὸ ἡμερῶν δὲ πολλῶν ἤδη θὰ ἐποιούμην τὴν ἀνακοίνωσιν ταύτην, ἀφ’ ἧς ἔλαβον ἀναφορὰν ἐκ Καλαμῶν, ὑπογεγραμμένην παρὰ πολλῶν πολιτῶν Καλαμίων, ἂν δὲν συνέπιπτε καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα νὰ ἀπουσιάζῃ ἐκ τῆς Βουλῆς ὁ κ. Ὑπουργός. Ἡ ἀναφορὰ, περὶ ἧς ἐμνήσθην, ὑπεβλήθη καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, τὸ δὲ δι’ αὐτῆς αἰτούμενον παρὰ τῶν πολιτῶν εἶναι κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν καὶ δικαιότατον καὶ ὀρθότατον. Ζητεῖται δι’ αὐτῆς, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς μεριμνήσῃ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τῆς ἐφέσεως κατὰ τῶν προδικαστικῶν ἀποφάσεων. Ἅπαντες οἱ ὁπωσδήποτε γνωρίζοντες τὴν ἀκολουθουμένην ἐν τοῖς πολιτικοῖς δικαστηρίοις τάξιν τῆς διαδικασίας, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι εἰσὶ πεπεισμένοι περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῶν σχετικῶν διατάξεων τῆς Δικονομίας ἡμῶν, διότι δὲν ἀγνοοῦσιν ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦτο πρὸς ἔφεσιν κατὰ τῶν διατασσουσῶν ἀποδείξεις ἀποφάσεων ἐγένετο πηγὴ ἀνεξάντλητος στρεψοδικιῶν καὶ ἀφορμὴ παρελκύσεως τῶν δικῶν εἰς χεῖρας τῶν δυστρόπων διαδίκων, εἰς τρόπον ὥστε ἀντὶ διὰ τῆς καθιερώσεως παρομοίων διατάξεων νὰ ἐξασφαλισθῶσι καὶ περιφρουρηθῶσι τὰ δικαιώματα τῶν δικαζομένων, πρᾶγμα ὅπερ ἐσκόπει ὁ νομοθέτης, ἐπετεύχθη ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον τούτου, ἤτοι ἡ ματαίωσις τῶν δικαιωμάτων διὰ τοῦ χρονισμοῦ τῶν δικῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐπιβάλλεται ἡ ὑποδεικνυομένη μεταῤῥύθμισις.

§30ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι πρέπει νὰ καταργηθῇ καὶ ἡ προσωρινὴ ἐκτέλεσις.

§31ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἀποῤῥιφθέντος τοῦ νομοσχεδίου περὶ σταφιδικοῦ ταμείου, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν σχέδιον νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ σταφιδοκάρπου τῆς ἐνεστώσης συγκομιδῆς τοῦ ἔτους 1895, ἐὰν οὗτος δὲν ἦναι καλῶς ἡλιασμένος, καθαρισμένος καὶ ἀμέτοχος ξένων ὑλῶν, καὶ περὶ καταστροφῆς τοῦ πλεονάσματος τῆς ἐνεστώσης ἐσοδείας. Τὸ νομοσχέδιον καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον πρὸς τύπωσιν, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ τὸ δεχθῇ. Προσέτι ἔλαβον διαφόρους ἐπιστολὰς καὶ τηλεγραφήματα πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπιμόνως ζητοῦσι νὰ ληφθῇ τέλος πρόνοια περὶ τῆς σταφίδος. Ἐν καιρῷ θέλω ἀναπτύξει τὸ νομοσχέδιόν μου, ἔχω δὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ συγκινηθῇ ἐκ τῶν ἀτυχημάτων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, καὶ θὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου. Θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ σεβαστὸς Πρόεδρος αὐτῆς θὰ λάβῃ μέριμναν, ὅπως υἱοθετήσῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, διότι ἄλλως θὰ μείνῃ νεκρόν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, πρὸς πρόληψιν τῆς ἐπαπειλουμένης οἰκονομικῆς καταστροφῆς τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν.

§32ΠΕΡΡΟΣ. Προκειμένου νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁδοποιίας, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας τινὰς, σχετικὰς πρὸς τὰς ὁδοὺς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Κυνουρίας. Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ταύτῃ ἤρχισε μία ὁδὸς τὸ 1883, ὅτε εἶχε καταλάβει τὸ ἔθνος μανία κατασκευῆς ὁδῶν· χάρις εἰς τὸν μακαρίτην Χριστόπουλον, ὑποδείξαντα τὴν πραγματικὴν ἀνάγκην, διετάχθη ἡ κατασκευὴ ὁδοῦ ἀπὸ Ἄστρους εἰς Ἅγιον Ἰωάννην. Ἀποθανόντος ὅμως τοῦ μακαρίτου Χριστοπούλου, ἡ ὁδὸς ἔμεινεν ἐγκαταλελειμμένη, ὅπερ ἀποδεικνύει, ὅτι ὅλα ἐγίνοντο τότε χάριν ῥουσφετίου. Ἐν ὅσῳ ἔζη ὁ Χριστόπουλος, ἐξηκολούθει ἡ ἐργασία· ἀποθανόντος αὐτοῦ, ἔπαυσε καὶ αὕτη, τοῦθ’ ὅπερ ἀποδεικνύει, ὅτι οὐδόλως προσεῖχον εἰς τὴν πραγματικὴν ἀνάγκην. Ἐδαπανήθη δὲ διὰ τὴν ὁδὸν ταύτην ποσὸν ὑπὲρ τὰς 400,000 δραχμῶν, καὶ ἔπειτα ἐγκατελείφθη τὸ ἔργον εἰς τὸ μέσον. Θέλω λοιπὸν πληροφορίας, ποῖα τμήματα κατεσκευάσθησαν, πόσον ἔμεινεν ἡμιτελὲς, τί χρειάζεται διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν καὶ διατὶ διεκόπη τὸ ἔργον. Δευτέρα ὁδὸς, ὑπὸ τῆς ἀνάγκης πάλιν ὑπαγορευθεῖσα, ἤρχισεν ἀπὸ τῆς παραλίας Λεωνιδίου μέχρι τῆς πόλεως· καὶ διὰ τὴν ὁδὸν ταύτην ἐδαπανήθησαν ἀρκετὰ, καὶ πάλιν διεκόπη ἅμα τῇ παραιτήσει ἢ μᾶλλον τῇ ἀποπομπῇ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νῦν κ. Προέδρου κατὰ τὸ 1892. Ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα δαπανῶνται μεγάλα ποσὰ, διακόπτονται ἅμα λείψῃ ἡ πολιτικὴ προστασία. Τρίτη ὁδὸς, ἡ ἀπὸ Καστρὶ εἰς Ἅγιον Πέτρον, καὶ αὐτὴ ἔμεινεν ἡμιτελής. Ἑτέραν πληροφορίαν ζητῶ ὡς πρὸς μίαν λίμνην, τὴν ὁποίαν ἔχομεν ἐν Κυνουρίᾳ. Εἰς αὐτὴν τὴν λίμνην ὁ μακαρίτης Παπαμιχαλόπουλος ἐθεώρησεν ἀπαραίτητον τὴν ἀνάγκην τῆς ἀποξηράνσεως, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἡμιτελὴς ἀποξήρανσις ἀπῄτει μεγάλην δαπάνην, ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ γείνῃ ἐργασία τις, καὶ ἔστειλε μηχανικὸν, τὸν κ. Σούλην νομίζω, ὁ ὁποῖος ἐγνωμοδότησεν, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ κἄποια διόρθωσις διὰ τῆς κατασκευῆς μώλου παρὰ τὰς ἐκβολὰς τοῦ ποταμοῦ καὶ δι’ ἀποφράξεως διὰ σιδηρῶν θυρῶν. Καὶ πράγματι ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν τὸ σχέδιον τοῦτο. Ἀλλ’ ἔκτοτε ἐγκατελείφθη τὸ ἔργον ἡμιτελὲς καὶ αἱ θύραι ἔμειναν ἄχρηστοι, καὶ τώρα, ἀντὶ ὁ ποταμὸς νὰ ἐκβάλλῃ εἰς τὴν θάλασσαν, ἐπιστρέφει εἰς τὰς πεδιάδας τῆς Κυνουρίας, αἱ ὁποῖαι τρέχουν κίνδυνον ἐντελοῦς κατακλύσεως. Παρακαλῶ νὰ δοθῶσι καὶ περὶ τούτου πληροφορίαι καὶ ἐξετασθῇ ὁ τρόπος τῆς ἐντελοῦς ἢ μερικῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης.

§33Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ λίμνη, περὶ τῆς ὁποίας ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀπαιτεῖ, ὡς ἠκούσατε, διὰ τὴν ἀποξήρανσίν της δαπάνην ἑνὸς ἑκατομμυρίου· ἀλλ’ ὑπάρχει λίμνη ἐν Καλαβρύτοις, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ ἐλάχιστον ποσὸν πρὸς τοῦτο, μόλις 4 ἢ 5 χιλιάδων δραχ. Αὕτη εἶναι ἡ λίμνη Σουδενῶν, ἣν γνωρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, καὶ ἥτις κατέστρεψε τὴν ὑγείαν τοῦ τόπου ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐκαυχᾶτο διὰ τὸ ὑγιεινότατον αὐτοῦ κλῖμα. Οἱ κάτοικοι διὰ προσωπικῆς ἐργασίας, εἰς τὸ ὁποῖον συνετέλεσε καὶ ὁ ἀδελφός μου, δήμαρχος τότε ὤν, κατώρθωσαν νὰ ἀποξηράνουν τὴν λίμνην. Ἤνοιξαν ὀχετούς, διὰ τῶν ὁποίων διωχέτευσαν τὰ ὕδατα εἰς μίαν καταβόθραν, ὑπάρχουσαν ἐκεῖ φυσικῶς, ἀλλὰ χρειάζονται καὶ τεχνητά τινα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦν δαπάνας μόλις 4 ἢ 5 χιλιάδων δραχμῶν. Παρακάλεσα ἄλλοτε τὴν ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην Κυβέρνησιν, ἵνα τὸ Δημόσιον ἔλθῃ εἰς συνδρομὴν πρὸς ἐξασφάλισιν τετελεσμένου πλέον ἔργου, ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον τοῦτο, διότι δὲν ὑπῆρχε σχετικὸν κονδύλιον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Παρακαλῶ καὶ τώρα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἐξετάσῃ καὶ αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἀναγράψῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν πίστωσιν διὰ τὴν μικρὰν αὐτὴν δαπάνην, ἡ ὁποία θὰ σώσῃ ἕνα δῆμον ὁλόκληρον. Ὑπάρχει ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαβρύτων καὶ μία ἄλλη μεγάλη ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν ἐπίσης γνωρίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Ἡ κοίτη τοῦ Βουραϊκοῦ ποταμοῦ, καταχωσθεῖσα εἰς πολλὰ σημεῖα, κατακλύζει ὁλόκληρον τὴν πεδιάδα τῆς πόλεως Καλαβρύτων, καὶ ἐσχημάτισεν ἕλη, ἐπιβλαβέστατα εἰς τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων. Εἶναι ἀναγκαιοτάτη λοιπὸν ἡ ἐκκαθάρισις τῆς κοίτης τοῦ ποταμοῦ, χάριν τῆς ὑγείας τοῦ τόπου, ἀλλὰ καὶ χάριν τῆς παραγωγῆς, διότι καταπλημμυρῶν ὁ ποταμὸς κατακλύζει τὰς εὐφορωτέρας γαίας τοῦ τόπου ἐκείνου. Νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ φεισθῇ τὸ Δημόσιον μιᾶς μικρᾶς τοιαύτης συνδρομῆς οὐ μόνον πρὸς ἀπόδοσιν τῆς ὑγείας τοῦ τόπου ἐκείνου, ἀλλὰ καὶ χάριν τῆς παραγωγῆς. Μετὰ ταῦτα ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τέλους εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου, τὴν ὁποίαν πρὸ ἑνὸς μηνὸς ὑπέβαλον, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸν σιδηρόδρομον Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων. Ἐπανειλημμένως ἔκτοτε ἠρώτησα, ποία ἡ κατάστασις τοῦ ἔργου, καὶ ἂν πρόκειται νὰ δοθῇ εἰς κοινὴν χρῆσιν, καὶ ἂν πρόκειται νὰ ὑποβληθῇ πρὸς κύρωσιν ἡ σύμβασις, ἡ ὁποία ἐγένετο μετὰ τῆς ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Δὲν ἐννοῶ διατὶ ἐπὶ τοσοῦτον ἀναβάλλει ὁ κ. Ὑπουργός, ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ σπεύσῃ, διότι αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς πλησιάζουν εἰς τὸ τέλος καὶ δὲν θὰ προφθάσῃ νὰ ψηφισθῇ ἡ σύμβασις. Γνωρίζει δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς πόσον ἀναγκαῖον εἶναι νὰ δοθῇ εἰς κοινὴν χρῆσιν ὁ σιδηρόδρομος αὐτός, διότι, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, δὲν ὑπάρχει συγκοινωνία μεταξὺ Καλαβρύτων καὶ τῆς ἐπαρχίας Αἰγιαλείας, διότι ὁ σιδηρόδρομος κατέλαβε τὴν ὁδόν, ἥτις ὑπῆρχε, χαραχθεὶς ἐπ’ αὐτῆς. Δὲν πιστεύω ὅτι θὰ ἀφήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἄνευ συγκοινωνίας αὐτοὺς τοὺς τόπους μέχρις τῆς νέας συνόδου. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσῃ τὸ ταχύτερον τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησα.

§34ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Καλαβρύτων Βουλευτὴν νὰ πιστεύσῃ, ὅτι δὲν εἶναι μόνος αὐτὸς ὁ ἐνδιαφερόμενος καὶ μεριμνῶν περὶ τοῦ ὄντως σπουδαιοτάτου τούτου ἔργου· ἐννοῶ τὸν σιδηρόδρομον Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι οἱ ἐνδιαφερόμενοι περὶ τούτου, πρωτίστως ὅμως περὶ τούτου μεριμνᾷ ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία, ὡς εἰκός, βασανίζει πολὺ τὴν ὑπόθεσιν, ἐλπίζει δὲ, ὡς ὑπεσχέθη, λίαν προσεχῶς νὰ ὑποβάλῃ ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὰ πορίσματα τῶν μελετῶν αὐτῆς. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὸ ἕτερον ζήτημα, ὅπερ ἀπασχολεῖ τὸν ἐκ Καλαβρύτων κ. Βουλευτὴν, τὴν ἐκτέλεσιν δηλονότι μεγάλων ἐν Καλαβρύτοις ἔργων, ἀποξηράνσεως λιμνῶν κλπ., φρονῶ ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν ἔχει δίκαιον νὰ ἀπαιτῇ πάντα ταῦτα ἀπὸ ἡμᾶς, εὑρισκομένους ἀτυχῶς ὑπὸ τὸ κράτος μεγάλων οἰκονομικῶν δυσχερειῶν, τοῖς πᾶσι γνωστῶν. Εὐχῆς ἔργον ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν αἱ προκάτοχοι Κυβερνήσεις ἐμερίμνων περὶ τῶν ἔργων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἤδη κόπτεται ὁ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς κ. Πετιμεζᾶς, καὶ τότε ὁμολογῶ, ὅτι τὸ ἡμέτερον ἔργον ἤθελεν εἶσθαι εὐχερέστερον. Ἐν τούτοις δὲν ἔχομεν δυσκολίαν νὰ δηλώσωμεν, ὅτι ἐκ τῶν ἐνόντων θέλομεν πράξει ὅ,τι δυνατὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§35ΑΛ. Θ. ΖΑΪΜΗΣ. Εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις βεβαίως δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ζητήσωμεν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβῇ εἴτε εἰς ἀποξήρανσιν λιμνῶν, εἴτε εἰς διακανόνισιν ποταμῶν. Ἡ Κυβέρνησις μάλιστα δὲν ἐνέγραψεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ κεφάλαιον πρὸς ἀποξήρανσιν ἑλῶν καὶ διαῤῥύθμισιν τῆς κοίτης τῶν ποταμῶν, τὸ ὁποῖον συνήθως ἀνεγράφετο. Διὰ τοῦτο ἐγὼ δὲν θὰ ζητήσω παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ὑποβάλῃ τὸ Δημόσιον εἰς δαπάνην κατὰ τὴν περίοδον ταύτην. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, τὸ ἀφορῶν εἰς τὸ ἕλος τοῦ δήμου Σουδενῶν, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐμελετήθη ἐπαρκῶς. Ὡς ἠκούσατε, οἱ κάτοικοι Σουδενῶν ἐπεχείρησαν τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους, ἐπεχείρησαν δὲ τὴν ἀποξήρανσιν ταύτην ἄνευ μελέτης καὶ ἄνευ γνώσεων ἐπαρκῶν. Διὰ τοῦτο τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπεχείρησαν, ἔμεινεν ἔργον ἀτελές. Ὅτε ἐν ἔτει 1891 διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶχον δώσει διαταγὴν εἰς μηχανικὸν, ἵνα μεταβῇ καὶ μελετήσῃ τὴν ὑπόθεσιν, διότι ἐνόμιζον καὶ νομίζω, ὅτι καὶ ἐκεῖ πρόκειται περὶ καταβόθρας ὁμοίας πρὸς τὰς ὑπαρχούσας ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μαντινείας. Εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μαντινείας εἶχεν ἔλθει τότε Γάλλος τις, ὁ κ. Martel, ὁ ὁποῖος ἐσπούδασε τὸ ζήτημα εἰδικῶς. Ὁ κ. Martel ἀνεκοίνωσε τὰς μεθόδους τῆς ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι ἦσαν ἀποκλειστικῶς ἰδικαί του, πρὸς τὸν νομομηχανικὸν κ. Σιδερίδην. Ὁ κ. Σιδερίδης προέβη εἰς μελέτας, ἐδημοσιεύθησαν δὲ τὰ συμπεράσματα αὐτῶν ἐν Γαλλίᾳ. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ τὸν κ. Σιδερίδην,—ὁ ὁποῖος, ὡς εὐχαρίστως ἐπληροφορήθην, μετετέθη ἐκ Κερκύρας εἰς Ἀρκαδίαν,—ἵνα μεταβῇ καὶ μελετήσῃ καὶ τὸ ζήτημα τῆς λίμνης τοῦ δήμου Σουδενῶν, ἀφοῦ δὲ ὑποβάλῃ τὰς μελέτας του, τότε θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ γνωρίζωμεν ποία δαπάνη ἀπαιτεῖται, καὶ ἂν τὴν δαπάνην ταύτην δύναται νὰ καταβάλῃ τὸ Κράτος. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα ὅμως τοῦ ἕλους, τὸ ὁποῖον ἐσχηματίσθη ἐν τῷ δήμῳ Καλαβρύτων, καὶ τοῦ ὁποίου αἰτία εἶναι ὁ Ἐρασῖνος ποταμὸς, ὁ ἄλλως Βουραϊκὸς καλούμενος, δύναμαι νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν ἔτει 1891, ὅτε ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διέταξα νὰ γείνῃ εἰδικὴ καὶ λεπτομερὴς μελέτη. Τὰ ἀποτελέσματα τῆς μελέτης εὕρηνται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, νομίζω δὲ ὅτι ἡ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς 260,000 δραχμῶν. Ὥστε βλέπετε, ὅτι ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τούτου δὲν εἶναι εὐχερής. Ἐὰν βραδύτερον ἡ Κυβέρνησις δυνηθῇ νὰ διαθέσῃ ποσόν τι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πρὸς ἀποξήρανσιν ἑλῶν, θέλω παρακαλέσει νὰ γείνῃ καὶ διὰ τὸ ἕλος τοῦτο ὅ,τι ἄλλοτε ἐγένετο, νομίζω τῇ ἐνεργείᾳ τοῦ ἀειμνήστου Κυβερνήτου Πετιμεζᾶ. Τότε δὲν ἐγένετο ἐργασία πρὸς διακανόνισιν ἐντελῆ τῆς κοίτης τοῦ ποταμοῦ, ἐγένετο ὅμως ἐργασία, ἡ ὁποία ἀπήλλαξε τὸν τόπον τῶν πυρετῶν, διότι καὶ τοῦτο εἶναι ἓν ἐκ τῶν μεγάλων κακῶν τοῦ ἕλους ἐκείνου, ἐπὶ 15 δὲ περίπου ἔτη αἱ πλεῖσται τῶν γαιῶν ἐγένοντο καλλιεργήσιμοι. Ἀλλὰ καὶ περὶ τούτου ἐπιφυλάσσομαι νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν βραδύτερον, ὅτε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους θὰ παρέχωσι πιθανότητας, ὅτι θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ παράκλησίς μου αὕτη.

§36Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶμαι εἰς θέσιν καλλιτέραν ἴσως τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου νὰ γνωρίζω τὰ συμβαίνοντα ἐν τῷ δήμῳ Σουδενῶν. Δὲν ἔχει δίκαιον, λέγων ὅτι δὲν ἔγειναν κανονικῶς τὰ ἔργα ἐκεῖ. Ἡ καταβόθρα εἶναι φυσική, καὶ δὲν ἐχρειάζετο παρὰ μόνον ἡ κατασκευὴ ἑνὸς αὔλακος μεγάλου, ἵνα περιλάβῃ τὰ ὕδατα καὶ τὰ διοχετεύσῃ εἰς τὴν καταβόθραν· ὥστε ἡ ἀποστολὴ τοῦ μηχανικοῦ, ἡ γενομένη, ὡς λέγει, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας του, ἦτο περιττή, καὶ τὰ πράγματα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἀστόχους ἔδωκε πληροφορίας, εἰπὼν ὅτι δὲν ἐγένετο ἐπιστημονικῶς τὸ ἔργον, διότι τοῦτο εἶναι τέλειον, καὶ φόβος μόνον ὑπάρχει ὅτι θὰ καταστραφῇ, διότι διὰ τῆς ἐπισωρεύσεως τῶν χωμάτων θὰ κλείσῃ πάλιν ἡ καταβόθρα. Ὥστε νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιμένωμεν, ἵνα ἀποστείλῃ ἡ Κυβέρνησις μηχανικὸν ἐκεῖ καὶ ὁ μηχανικὸς νὰ φωτίσῃ αὐτὴν περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ ἔργου. Τὸ ἔργον εἶναι, ὡς σᾶς εἶπον, τετελεσμένον, καὶ δὲν ἀπαιτεῖται παρὰ μόνον ἡ κατασκευὴ ἑνὸς μικροῦ τεχνικοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ν’ ἀσφαλίσῃ τὴν διάρκειαν τοῦ τελεσθέντος ἔργου. Ὡς πρὸς τὸ ἕλος, τὸ ὁποῖον γεννᾶται ἐκ τοῦ Βουραϊκοῦ ποταμοῦ, ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν ἔργα τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα νὰ ἀπαιτήσωσι δαπάνην ποσοῦ 260,000 δραχμῶν, ὅπως εἶπεν ὁ συμπολίτης μου κ. Ζαΐμης. Καὶ ἄλλοτε ἐκαθαρίσθη ἡ κοίτη τοῦ ποταμοῦ καὶ δὲν ἀπῃτήθησαν τότε παρὰ μόνον 50,000 ἕως 55,000 δραχμαί. Ἐὰν ὁ καθαρισμὸς οὗτος ἐπανελαμβάνετο μετά τινα ἔτη, θὰ ἀπῃτοῦντο πολὺ ὀλιγώτερα χρήματα, καὶ τὸ ἕλος δὲν θὰ ὑπῆρχε, καὶ ἡ ὑγεία τοῦ τόπου ἐκείνου θὰ ἦτο ἀσφαλής, θὰ εἶχον δὲ οἱ κάτοικοι καὶ τὰς μεγάλας ἐκείνας καὶ γονίμους ἐκτάσεις γαιῶν χρησίμους πρὸς καλλιέργειαν. Λοιπὸν δὲν ζητῶ ἐγὼ δαπάνην 260,000 δραχμῶν, μὴ ἐπιτρεπομένην ὑπὸ τῶν περιστάσεων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ ἐλάχιστον ποσὸν, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ περὶ τούτου πρόνοιαν, νὰ καθαρίσῃ τὴν κοίτην τοῦ ποταμοῦ, ἵνα δύνανται νὰ φεύγουν τὰ νερὰ καὶ μὴ σχηματίζωνται τὰ ἕλη. Τοῦτο ἀρκεῖ, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ἡ πρόνοια αὕτη. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ἐννοήσω, ἀφοῦ, καθὰ λέγει ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου, δὲν λαμβάνεται καμμία πρόνοια περὶ τοιούτων ἔργων, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ περιμένωμεν ἀποτέλεσμά τι ἐκ τῆς ἀποστολῆς μηχανικοῦ καὶ ἐκ τῆς ἐρεύνης τῶν πραγμάτων. Διὰ τοῦτο ἐγὼ προλαμβάνω καὶ ζητῶ ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἵνα ἀναγράψῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κονδύλιον, τὸ ὁποῖον ἀπαιτοῦσιν αἱ ἔκτακτοι αὗται ἀνάγκαι.

§37ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅ,τι μὲ ἀναγκάζει νὰ λάβω τὸν λόγον, εἶναι ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Ζαΐμη, ὑπαγαγόντος τὰς λίμνας τῆς Μαντινείας εἰς τὴν κατηγορίαν, εἰς ἣν ὑπάγεται ἡ λίμνη τῶν Σουδενῶν. Ὁ κ. Ζαΐμης ἀνέφερεν, ὅτι τὸ τέλμα ἐκεῖνο τῶν Σουδενῶν ἀπαιτεῖ πρὸς ἀποξήρανσιν 260,000...

§38Α. ΖΑΪΜΗΣ. Ὄχι· ἄλλο ἔλεγον.

§39ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. .. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐπὶ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως τοῦ σεβαστοῦ Προέδρου τῆς παρούσης διετάχθη ἡ μελέτη τῶν λιμνῶν καὶ τελμάτων τῆς Μαντινείας, ἐν ᾗ ὑπάρχουσι τρεῖς λίμναι κυρίως, ἡ τῆς Κανδύλας, τῆς Μαντινείας καὶ τῆς Τάκας. Ἡ ἐπαρχία Μαντινείας στερεῖται τῶν προσόδων 100,000 περίπου στρεμμάτων λίαν σιτοφόρων ἀγρῶν. Ἡ ἐπαρχία Μαντινείας δὲν ἀξιοῖ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως οὐδ’ ὀβολὸν νὰ δαπανήσῃ πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν τούτων, ἀξιοῖ μόνον νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶναι ἀδύνατον ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία νὰ προκόψῃ εἰς τοιαύτην ἐπιχείρησιν. Ἐσχάτως, κ. Πρόεδρε, ἐν τῇ λίμνῃ Κανδύλας χωρικοί τινες ἐξώρυττον πέτρας, καὶ ἐκεῖ ἀπεκαλύφθη ἡ ἀρχικὴ καταβόθρα, καὶ ἀπεῤῥοφήθησαν τὰ ὕδατα τῆς λίμνης μέχρι τῆς ζώνης, εἰς τὴν ὁποίαν διεῤῥάγησαν αἱ πέτραι. Ἐκεῖ ὑπάρχει φυσικὴ καταβόθρα, ἐκ τῆς ὁποίας δύνανται νὰ ἐκρεύσωσι τὰ ὕδατα τῆς λίμνης ταύτης, ἀρκεῖ νὰ διαῤῥαγῶσιν αἱ πέτραι, αἱ ὁποῖαι φράττουσι τὴν ὀπήν, τὸ στόμιον αὐτῆς. Ὡς πρὸς τὴν λίμνην δὲ Μαντινείας, δὲν ἀξιοῖ ὁ τόπος, παρὰ μίαν τάφρον, διὰ τῆς ὁποίας νὰ συγκοινωνήσωσι πρὸς ἀλλήλας αἱ λίμναι Συμιάδων καὶ Μπαιρακτάρη καὶ πρὸς τοῦτο προσφέρονται οἱ κάτοχοι τῶν γαιῶν νὰ ἐργασθῶσι προσωπικῶς, ἐνῷ ὁ Γάλλος, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν μελέτην ἐκείνην, (δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἦναι ὁ Γάλλος τοῦ ὁποίου ἐμνήσθη ὁ κ. Ζαΐμης) ἔκαμε μίαν συγγραφὴν 1,000,000 δραχμῶν. Γνωρίζω δὲ ἑτέραν μελέτην τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μας κ. Σέχου ὡς πρὸς τὴν ἑτέραν λίμνην τῆς Τάκας, τὴν ἀποξήρανσιν τῆς ὁποίας παρέστησεν ὡς ἀδύνατον ὁ Γάλλος μηχανικός, διότι ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ τάφρος μεγάλου βάθους, καταστρέφουσα ἅπαντα τὰ ὕδατα τοῦ δήμου Τεγέας, ἐνῷ ὁ κ. Σέχος (καὶ λυποῦμαι ὅτι δὲν εἶναι παρὼν) ἔχει κάμει ἐπιστημονικωτάτας μελέτας, ἵνα ἀποξηρανθῇ αὕτη δι’ ἀποῤῥοφητικῶν φρεάτων καὶ δι’ εἰδικῆς ἐργασίας, προσφέρονται δὲ οἱ συμπολῖταί μου, τῶν ὁποίων αἱ γαῖαι κατακλύζονται ὑπὸ τῶν ὑδάτων, ἵνα καὶ διὰ προσωπικῆς ἐργασίας καὶ δι’ εἰσφορῶν συνδράμωσιν εἰς τὴν ἀποξήρανσιν, ἀρκεῖ νὰ λάβῃ τὴν πρωτοβουλίαν ἡ Κυβέρνησις, χωρὶς αὕτη νὰ δαπανήσῃ οὐδὲ λεπτόν.

§40Α. ΖΑΪΜΗΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς συγχίζει τοὺς ἄλλους μηχανικοὺς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς μὲ τὸν κ. Martel, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἦλθεν ὡς ταξειδιώτης καὶ ἐπεσκέφθη τὰ μέρη ἐκεῖνα.

§41Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Martel ταξειδεύων ἐτύγχανεν ἐν Κωνσταντινουπόλει, μαθὼν δὲ ἐκεῖ ἐκ τῶν ἐφημερίδων, ὅτι ἐγίνετο ἐργασία πρὸς ἀποξήρανσιν τῆς ἐν Μαντινείᾳ λίμνης Τάκας, μοὶ ἔγραψεν ἐπιστολὴν καὶ μοὶ ἐζήτησε τὴν συναίνεσίν μου, ἵνα ἔλθῃ ἐνταῦθα καὶ ἐπισκεφθῇ τὰς ἐργασίας τὰς γενομένας πρὸς ἀποξήρανσιν, μὴ ἀξιῶν οὐδὲ λεπτόν· μὲ εἰδοποίησε δὲ μάλιστα, ὅτι εἶχε μεθ’ ἑαυτοῦ καὶ μίαν συλλογὴν ἐργαλείων, τὰ ὁποῖα θὰ ἦσαν χρήσιμα εἰς τὴν ἀποξήρανσιν. Ἔγραψα πρὸς τὸν κ. Martel, ὅτι εὐχαρίστως θὰ ἐδεχόμεθα αὐτὸν, καὶ ὅτι θὰ τῷ ὠφείλομεν χάριτας. Ἦλθεν ὁ κ. Martel, συνενοήθη μετὰ τοῦ νομομηχανικοῦ Ἀρκαδίας, μετέβησαν ὁμοῦ εἰς τὴν Τάκαν, ἐπεσκέφθη τὰς ἐργασίας καὶ κατῆλθε διὰ τῆς ὀπῆς εἰς τὰς ὑπογείους στοάς, καὶ ἐποιήσατο διαφόρους μελέτας περὶ τῶν πηγῶν τῶν ὑδάτων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὰς λίμνας τῆς Μαντινείας, καὶ ἐδημοσίευσε τὰς μελέτας αὐτοῦ ἐν φυλλαδίῳ, ἀλλὰ μελέτην περὶ ἀποξηράνσεως δὲν ἐδημοσίευσε.

§42ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἡ μελέτη, περὶ τῆς ὁποίας εἶπον, θὰ ἔγεινε παρ’ ἄλλου μηχανικοῦ, ἴσως ἐκ τῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὁ ὁποῖος ἔμενεν εἰς τὴν Τρίπολιν, καὶ ἀντὶ νὰ ἀποξηράνῃ τὰς λίμνας, ἀπεξήρανεν ἄλλο τι.

§43ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο, κύριοι συνάδελφοι, περὶ μεγάλης δαπάνης, θὰ εἶχον τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Βουλῆς, ὅτι τῳόντι αἱ περιστάσεις εἰσὶ κρίσιμοι, καὶ εἰς ἐκτάκτους δαπάνας χάριν δημοσίων ἔργων δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ νῦν τὸ Κράτος. Ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐλαχίστων. Συνήθως εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἀνεγράφετο πίστωσις ἐξ 20,000 ἕως 30,000 δραχμῶν ἀορίστως πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν λιμνῶν.

§44Α. ΖΑΪΜΗΣ. Τὰς ἀνεβιβάσαμεν εἰς 100,000 ἐν ἔτει 1891.

§45ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἀπὸ δύο ἐτῶν, νομίζω, ἡ πίστωσις αὕτη ἀπηλείφθη. Ἔκαμα παραστάσεις καὶ εἰς τὴν τελευταίαν σύνοδον τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ζητῶν τὴν ἀναγραφὴν τῆς σχετικῆς πιστώσεως, ἀλλ’ ἡ γνώμη μου δὲν εἰσηκούσθη. Ὅ,τι δὲ προέλεγον, τοῦτο καὶ ἐγένετο. Ἐν Μαντινείᾳ δὲν ὑπάρχουσι καθαυτὸ λίμναι· ὑπάρχουσι πεδιάδες, κατακλυζόμεναι ὑπὸ τῶν ὑδάτων, οὐχὶ πάντοτε, ἀλλ’ ὁσάκις καταπέσωσι μεγάλαι βροχαί.

§46Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν Μαντινείᾳ δὲν μένει ποτὲ τὸ ἔδαφος ἀκάλυπτον.

§47ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ὄχι πάντοτε, κ. Πρόεδρε. Εἰς τὸ παρελθὸν αἱ Κυβερνήσεις εἶχον λάβει ἐν μέρει πρόνοιαν περὶ τῶν λιμνῶν — ἂς τὰς ὀνομάσω οὕτω — τῆς Μαντινείας, Κανδύλας καὶ Τάκας. Ἔχουσι τελεσθῆ ἐκεῖ διάφορα ἔργα, καὶ ἐγένετο καθαρισμὸς τῶν καταβοθρῶν. Διὰ τοῦτο ἀπὸ δεκαετίας οἱ κάτοικοι ἐκεῖ ἦσαν σχετικῶς εὐτυχεῖς, διότι σπανιώτερον ὅπως δήποτε ἐκαλύπτοντο οἱ ἀγροί των ὑπὸ τῶν ὑδάτων. Ἀλλ’ ἐφέτος ἀκριβῶς, ὡς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἕνεκα τῶν ἐκλογῶν εἶδεν...

§48ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι ἐξ ἐνδιαφέροντος.

§49Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἡ ἰδέα τοῦ κ. Βουλευτοῦ.

§50ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Ἐγὼ ἐννοῶ, ὅτι ἕνεκα τῶν ἐκλογῶν μετέβητε εἰς τὴν Ἀρκαδίαν καὶ εἴδετε τὰ μέρη ἐκεῖνα, διότι ἄνευ τῶν ἐκλογῶν βεβαίως δὲν ἔχετε ἀφορμὴν νὰ ἐπισκέπτησθε τὴν Ἀρκαδίαν τόσον συχνά. Ὅπως λοιπὸν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀντελήφθη, μέγα μέρος τοῦ μαντινειακοῦ καὶ τεγεατικοῦ πεδίου καὶ σχεδὸν ὁλόκληρος ὁ περὶ τὴν Κανδύλαν καλιεργήσιμος τόπος ἔχουσι καλυφθῆ ὑπὸ τῶν ὑδάτων εἰς βαθμὸν σχεδὸν ἐπικίνδυνον. Ἐνῷ ἄλλοτε αἱ πλήμμυραι αὗται ἦσαν προσωριναὶ, μέχρι τοῦ Μαΐου τὸ βραδύτερον διαρκοῦσαι, ἐφέτος τοὐναντίον τὰ ὕδατα οὐδαμοῦ ὑπεχώρησαν μέχρι σήμερον, οἱ δὲ δυστυχεῖς περίοικοι στεροῦνται καὶ τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου, διότι οὐδὲ ὀψίμους καρποὺς ἐπαρκεῖς ἐκαλλιέργησαν, εἶναι δὲ εἰς ἀπελπιστικὴν κατάστασιν· τοῦτο δὲ ἀκριβῶς προῆλθεν ἐκ τῆς ἀπρονοησίας τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία ἀπήλειψε τὴν μικρὰν πίστωσιν τῶν 20,000 ἢ 30,000 δραχμῶν, τὴν ὁποίαν ἐὰν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἦτο εἰς θέσιν νὰ διατάξῃ πρόχειρον καθαρισμὸν τῶν καταβοθρῶν ἐκείνων καὶ νὰ προλάβῃ τὸ κακόν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀναγράψῃ μικρὰν πίστωσιν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἐὰν σήμερον, ἐπαναλαμβάνω, ἐπρόκειτο περὶ μεγάλων ἔργων, βεβαίως δὲν ἦτο ἡ στιγμὴ κατάλληλος, ἵνα ἀξιώσωμεν τοιοῦτόν τι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ ὅμως πρόκειται περὶ ἐλαχίστων, θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ συναινέσῃ, ἵνα ἀναγραφῇ πίστωσις ἐλαχίστη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, 30,000 δραχμῶν, ἡ ὁποία δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τοῦτο, ἵνα ὡς τάχιστα, ὅταν, ὡς ἐλπίζω, τὰ ὕδατα ἀποῤῥοφηθῶσιν ὑπὸ τῶν καταβοθρῶν, γείνῃ πρόχειρός τις ἐργασία, ὅπως μὴ ἐπαναληφθῇ τὸ κακὸν κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ τούτῳ ἡ Κυβέρνησις, πιστεύω ὅτι, διορθουμένων τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας πραγμάτων κατὰ τὸ ἐνόν, θὰ λάβῃ πρόνοιαν γενικωτέραν περὶ ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ λιμνῶν· διότι τοιαύτη δαπάνη θὰ ἦναι παραγωγική, ἐπαυξάνουσα ἐπαισθητῶς τὸν ἐθνικὸν τῆς χώρας πλοῦτον καὶ ἐξασφαλίζουσα εἰς ἀρκετὰς χιλιάδας πολιτῶν Ἑλλήνων τὴν διὰ τῆς ἐργασίας των εὐημερίαν.

§51ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, οἱ συμπολῖταί μου δὲν θέλουσι δι’ οὐδενὸς λεπτοῦ νὰ ἐπιβαρύνωσι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους· δὲν ἀξιοῦσιν ἢ τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ συντάξῃ δηλαδὴ αὕτη ἓν νομοσχέδιον, ἵνα ὑποχρεώσῃ τοὺς συμπολίτας μου, ὅπως ἀποξηράνωσι τὰς λίμνας διὰ προσωπικῆς ἐργασίας, νὰ καταβάλωσι δὲ τὰς ἀναγκαίας δαπάνας, τοῦθ’ ὅπερ θέλουσιν, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ πράξωσι, δι’ ἔλλειψιν πρωτοβουλίας. Τοῦτο ἀρκεῖ, ἵνα μετὰ ἓν ἔτος μὴ ἔχωμεν οὐδὲ σταγόνα ὕδατος, κατακλύζοντος τὴν Μαντινείαν. Ἐὰν δὲ ἡ παρελθοῦσα Κυβέρνησις ἀνέγραφε πιστώσεις διὰ τὰς λίμνας, ἔκαμνε πολὺ κακά· διότι ἀνέγραψε πίστωσιν πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν λιμνῶν ἐκείνων, καὶ οἱ ἰσχύοντες ἐκεῖ εἰργάσθησαν, ἵνα διαθέσωσι τὸ χρῆμα αὑτῶν πρὸς κατασκευὴν τάφρου πέριξ τῶν κτημάτων των· ἀλλ’ ἐπῆλθον βροχαὶ ἄφθονοι, καὶ κατεστράφησαν καὶ αἱ τάφροι καὶ τὰ κτήματά των, καὶ αἱ καταβόθραι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποῤῥοφήσωσιν οὐδὲ σταγόνα ὕδατος, ὡς ἐκ τῶν ἀκαθαρσιῶν, διὰ τῶν ὁποίων καλύπτονται τὰ στόμια αὑτῶν. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα εἰσαγάγῃ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον παρεσκεύασεν ὁ ἐκεῖ μηχανικὸς κ. Μαναράκης, ἵνα ἀναγκάσῃ τοὺς κατοίκους νὰ εἰσφέρωσι τὴν προσωπικὴν αὑτῶν ἐργασίαν καὶ τὰς ἐκτάκτους δαπάνας διὰ τὴν πυρίτιδα, διὰ τὰ ἐργαλεῖα καὶ λοιπά, χωρὶς ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους νὰ ἐπιβαρυνθῇ οὐδὲ δι’ ἑνὸς φράγκου, καὶ τοιουτοτρόπως θ’ ἀποκαλύψωμεν χιλιάδας στρεμμάτων σιτοφόρου γῆς, χωρὶς ποσῶς τὸ Δημόσιον νὰ βλαφθῇ.

§52Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἀμφότεροι οἱ κ. ἐκ Μαντινείας Βουλευταὶ ἀγορεύσαντες ἐχαρακτήρισαν τὸ ζήτημα. Ὁ κ. Τριανταφυλλάκος εἶπεν, ὅτι κατ’ ἔτος ἀνεγράφετο εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ποσὸν 20–30 χιλιάδων δραχμῶν, ἢ 100,000, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, πρὸς ἀποξήρανσιν λιμνῶν. Ὁ κ. Μπακόπουλος, ὁ ἕτερος ἐκ Μαντινείας Βουλευτὴς, εἶπεν ὅτι ποσόν τι διετέθη πρὸς περίφραξιν μόνον τῶν κτημάτων τῶν ἰσχυόντων, καὶ οὐδὲν πλέον. Τοῦτο νομίζω ὅτι ἐγένετο μέχρι σήμερον· χρήματα διετίθεντο εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀσκόπως, καὶ, ὡς ἐγὼ τοὐλάχιστον γνωρίζω, οὐδὲ λίμνη, οὐδὲ ἕλος ἀπεξηράνθη μέχρι σήμερον, διότι ὅλα ἐγίνοντο ἄνευ ἐπιστημονικῆς ἐργασίας, ἄνευ σκοποῦ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Καλαβρύτων εἶπε: «τί χρειάζονται μηχανικοὶ διὰ τὴν καταβόθραν τῶν Σουδενῶν; 3,000 ἕως 4,000 δραχμαὶ μόνον χρειάζονται, ἵνα γείνῃ μικρόν τι τεχνικὸν ἔργον.» Ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τίνος νὰ γείνῃ τὸ τεχνικὸν ἔργον, κ. Πετιμεζᾶ; τῶν ἀγροφυλάκων Σουδενῶν; Τοιουτοτρόπως ἐγίνοντο τὰ δημόσια ἔργα μέχρι σήμερον, καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ ἕλη ἀπεξηράνθησαν ποτὲ, οὐδὲ λίμναι. Ἔρχομαι εἰς τὸ ἕλος τῶν Καλαβρύτων. Εἴκοσι χιλιάδες δραχμαὶ διὰ τοῦτο. Θὰ ἦτο ἕν πολὺ καλὸν ῥουσφέτι διὰ τὸν κ. Ζαΐμην. Ἀλλ’ ὁ κ. Ζαΐμης σᾶς εἶπεν εἰλικρινῶς, ὅτι ἀπαιτοῦνται 260,000 δραχμαί. Τοιαῦτα ἐννοῶ τὰ ἔργα, καὶ τοιαῦτα πρέπει νὰ γίνωνται, ὄχι νὰ διορθώγωμεν προσωρινῶς. Αἱ 30,000 ἐκεῖναι δραχμαὶ ἤθελον πεταχθῆ ἴσως, ἵνα ἀποκαλυφθῶσι μερικαὶ γαῖαι τῶν ἰσχυόντων, ὡς εἶπεν ὁ κ. Μπακόπουλος. Καὶ διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἐπιτρέπωσι, νὰ ἀναγράψῃ δαπάνην εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, τὴν δαπάνην δὲ ταύτην νὰ τὴν πραγματοποιήσῃ μετὰ προηγουμένην μελέτην καὶ μελέτην σοβαρὰν, ὥστε οἱονδήποτε ἔργον ἤθελε συντελεσθῆ, νὰ ἀξιοῖ ὅτι ἐγένετο ὅπως τὰ τοιαῦτα ἔργα πρέπει νὰ γίνωνται.

§53ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἐξ ἐπιστολῆς πολλῶν τῶν ἐν Λαμίᾳ ἐμπόρων καὶ βιομηχάνων, ἣν ἔλαβον σήμερον, μοὶ δίδεται ἀφορμὴ νὰ ἐπαναλάβω παράκλησίν τινα, τὴν ὁποίαν καὶ πρὸ ἡμερῶν ἀπηύθυνα πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας οἱ ἐν Λαμίᾳ ἐμπορευόμενοι ὑπέστησαν, ὡς ἐκ τῶν πιστώσεων, τὰς ὁποίας ἐχορήγησαν πρὸς τοὺς ὑπεργολάβους τῶν παρὰ τὴν Λαμίαν τμημάτων τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Πειραιῶς– Λαρίσης. Οἱ ἐπιστέλλοντες μοὶ παριστῶσι τὴν κατάστασιν τῆς ἀγορᾶς Λαμίας λίαν κρίσιμον, καὶ περαίνοντες μὲ παρακαλοῦσι νὰ ἐπαναλάβω τὴν παράκλησιν, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὐαρεστηθῇ καὶ ἀναγράψῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσόν τι χρηματικόν, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐθεραπεύοντο ὁπωσδήποτε αἱ ἀνάγκαι τῆς ἀγορᾶς ἐκείνης, ἡ ὁποία, μὴ οὖσα ἐκ τῶν πλουσίων, δύναται τελείως νὰ καταστραφῇ ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῶν χρημάτων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς τὸ λίαν ἀξιοσέβαστον δι’ αὐτὴν ποσὸν τῶν 600 χιλιάδων δραχμῶν. Περιοριζόμενος εἰς ταῦτα καὶ μόνον, — διότι τὰ πλείονα θεωρῶ περιττὰ — παρακαλῶ καὶ πάλιν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ ἀναγράψῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κονδύλιον ἐκ 300 τοὐλάχιστον χιλιάδων δραχμῶν, ἀφοῦ ἐν τῷ αὑτῷ προϋπολογισμῷ ἀνέγραψεν ἤδη τοιοῦτον ἐκ 400 χιλιάδων δραχμῶν ὑπὲρ τῶν ἐν Τριπόλει κατὰ τὸν αὐτὸν ἀκριβῶς τρόπον ζημιωθέντων. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, νὰ ἀπευθύνω καὶ μίαν σύστασιν πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ὑπουργόν. Μοὶ γράφουσιν ἐπίσης ἐκ Φθιώτιδος, ὅτι ὡς ἐκ τῶν κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας βροχῶν κατεκλύσθη ὑπὸ ὑδάτων ἡ παρὰ τὸ χωρίον Μπράλλον σιδηροδρομικὴ σῆραγξ, καὶ ὅτι ὑπὸ τὰ ὕδατα ταῦτα ἐκαλύφθησαν πλεῖστα ὅσα ἐργαλεῖα καὶ διάφορα ὑλικά, ἀποτεθέντα ἐκεῖ πρὸς προφύλαξιν, ἡ ἀξία τῶν ὁποίων, ἂν καταστραφῶσι,—καὶ θὰ καταστραφῶσι βεβαίως,— ἀνέρχεται εἰς δύο ἑκατομμύρια δραχμῶν καὶ πλέον. Δὲν γνωρίζω ἂν οἱ ἁρμόδιοι ἀνήνεγκον τὸ τοιοῦτον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον· ὁπωσδήποτε ὅμως συνιστῶ εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ μεγάλης ζημίας τοῦ Δημοσίου, νὰ λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα πρὸς προφύλαξιν οὐ μόνον τῶν ἐργαλείων καὶ τῶν ἄλλων ὑλικῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτῶν τῶν ἐπενδύσεων τῶν διαφόρων εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα συντελεσθεισῶν ἤδη σηράγγων, κατὰ τῶν ὁποίων μεγίστην καταστροφὴν ἀπειλεῖ ἡ εἰσροὴ ἐν ταῖς σήραγξιν ἐκείναις τῶν ὀμβρίων αὐτῶν ὑδάτων.

§54ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Σήμερον πρόκειται νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῶν ἐν τῷ τελωνειακῷ δασμολογίῳ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἐπειδὴ μία τῶν μεταβολῶν τούτων ἀφορᾷ εἰς ἐλάττωσιν τοῦ δασμοῦ τοῦ χάρτου τῶν ἐφημερίδων, νομίζω ὅτι ἀναγκαῖον εἶναι νὰ εἰσαχθῇ νομοσχέδιον ἀσφαλίζον τὸ Δημόσιον κατὰ πάσης καταχρήσεως, διότι διὰ τῆς μεταβολῆς, ἡ ὁποία γίνεται, οὐδεμία ποινὴ ἀπειλεῖται κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤθελον εἰσαγάγει χάρτην δῆθεν πρὸς ἐκτύπωσιν ἐφημερίδων, ἤθελον δὲ τὸν μεταχειρισθῆ δι’ ἄλλην χρῆσιν.

§55Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δηλαδὴ ἐπιθυμεῖτε νὰ ἀναγραφῶσι ποινικαὶ διατάξεις;

§56ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν εἶναι τοῦτο δυνατόν, διότι τὸ νομοσχέδιον εἶναι δασμολόγιον· πρέπει νὰ γείνῃ εἰδικὸς νόμος. Δὲν δύνανται δὲ νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ἐπὶ τῶν παραβάσεων τούτων αἱ ποιναὶ τοῦ λαθρεμπορίου, διότι αἱ ποινικαὶ διατάξεις δὲν ἐφαρμόζονται κατ’ ἀναλογίαν. Ἀνάγκη λοιπὸν εἰδικὸν νομοσχέδιον νὰ περιλάβῃ τὰ περὶ τούτου. Νομίζω δὲ, ὅτι δύναται νὰ περιληφθῇ εἰς αὐτὸ διάταξις, καθ’ ἣν βιβλίον, τὸ ὁποῖον ἤθελον εὑρεθῆ τυπωμένον εἰς χάρτην τοιοῦτον, κατάσχεται, καὶ ὁ ἐκδότης αὐτοῦ καὶ ὁ τυπογράφος τιμωροῦνται αὐστηρῶς. Ἐπίσης δύναται νὰ γείνῃ οὐ μόνον κατάχρησις εἰσαγωγῆς τοιούτου χάρτου πρὸς τύπωσιν βιβλίων, ἀλλὰ καὶ χάρτου γραφῆς, διότι δύνανται νὰ εἰσαγάγωσι τὸν χάρτην εἰς μεγάλα τεμάχια καὶ κατόπιν νὰ κόψουν αὐτὸν εἰς φύλλα τοῦ εἰς χρῆσιν μεγέθους. Περὶ ὅλων τούτων νομίζω ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ληφθῇ πρόνοια.

§57ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶχεν ὑποσχεθῆ χθὲς νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας περὶ τῶν νομοσχεδίων τῶν σχετιζομένων μετὰ τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου, περὶ τῶν ταμιευτικῶν ἀποτελεσμάτων τῶν διαφόρων αὐξομειώσεων...

§58Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ χθὲς ἐτελείωσε ἡ συνεδρίασις τὴν 2αν ὥραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον· συνεπῶς δὲν ἔμεινε καιρός.

§59ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ἔκτοτε παρῆλθεν ὁλόκληρος ἡμέρα, ἐνόμισα ὅτι ἠδύνασθε νὰ διατάξητε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς ἀποστείλωσι τὰς πληροφορίας ταύτας.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§61ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸν ἐν ἰσχύϊ νόμον περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν ἡμεῖς παντὸς ἄλλου σφοδρότερον ἐπολεμήσαμεν, ὅτε εἰσήχθη ἐν σχεδίῳ εἰς τὴν Βουλὴν τῷ 1892. Ἐπολεμήσαμεν δὲ αὐτὸν καὶ δι’ ἄλλους πολλοὺς λόγους, ἀλλὰ κυρίως καὶ κατ’ ἐξοχὴν διότι εἴμεθα τῆς γνώμης, ὅτι αὐτὸς ἀντιστρατεύεται πρὸς ῥητὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ἣν ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάνῃ τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, συναγωνιζόμενος τότε μεθ’ ἡμῶν ἐν ταῖς τάξεσι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀπέκρουσε καὶ αὐτὸς τὸν νόμον ἐκεῖνον, ἀλλ’ οὐχὶ διότι ἐθεώρει αὐτὸν ἀντιστρατευόμενον πρὸς τὴν εἰρημένην διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ διότι ἐνόμιζεν ὅτι ἐν τῷ μέσῳ τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν, ἐν αἷς εὑρίσκετο τότε ἡ χώρα, δὲν ἔπρεπε νὰ προσφύγωμεν εἰς ἐπιβολὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Νῦν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν καταργοῦνται ὁλοσχερῶς τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, ἀλλὰ μετριάζονται μόνον. Δὲν ἠξεύρω ὁποίαν γνώμην ἔχει περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, ἐὰν δηλαδὴ αὐτὸς ὑπολαμβάνῃ τὴν κατάστασιν ταύτην, ἐν ἀντιπαραβολῇ πρὸς τὸ ἔτος 1892, καλλιτέραν ἢ χειροτέραν. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι αὐτὴ ἐχειροτέρευσε νῦν κατὰ πολὺ, καὶ ὅτι ὁ ἀσπαζόμενος τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχε τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὀφείλει νὰ ἦναι ὑπὲρ τῆς ὁλοσχεροῦς καταργήσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, καὶ ὄχι ὑπὲρ ἁπλῆς ἐλαττώσεως αὐτῶν. Ἡμεῖς, Κύριοι, ἐμμένομεν ἐν ᾗ γνώμῃ εἴχομεν τότε· θεωροῦμεν δηλαδὴ καὶ νῦν τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη ἀντιστρατευόμενα πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Συντάγματος, καὶ νομίζομεν μάλιστα, ὅτι διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἡ ἀντισυνταγματικότης αὕτη καθίσταται ἔτι μᾶλλον καταφανής. Τότε ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας καὶ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου κ. Τρικούπης προέβαλε τὸν λόγον, ὅτι δὲν ἔμελλε νὰ εἰσπράξωμεν δι’ αὐτοῦ φόρον, ὅπως τὸν διαθέσωμεν ἀποκλειστικῶς ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ προέκειτο ἁπλῶς νὰ ἐξεύρωμεν ἕνα νέον πόρον ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου. Εἶχε τὸ θάῤῥος ὁ τότε Πρωθυπουργὸς νὰ δηλώσῃ τοῦτο ἀπροκαλύπτως. Ἀλλὰ νῦν, ὅτε ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ ἀναγράφεται ῥητὴ διάταξις, καθ’ ἣν μέρος τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν μέλλει νὰ διατεθῇ ὑπὲρ αὐτῆς ταύτης τῆς ἀνωτέρας ἐκπαιδεύσεως, ἥτις οὕτω δὲν θὰ ἐνεργῆται πλέον δαπάνῃ τοῦ Κράτους, ἀφοῦ μέρος τῆς δαπάνης ταύτης θὰ καταβάλλωσιν αὐτοὶ οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου διὰ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, νῦν, λέγω, ἡ ἀντισυνταγματικότης τούτων ἀποβάλλει πᾶν πρόσχημα, καὶ εἶναι ἀνεπίδεκτος οἱασδήποτε ἀμφισβητήσεως. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὁ ἔχων τὴν ἐναντίαν γνώμην, ὁ ἀποδεχόμενος ὅτι οὐδόλως προσκρούουσι τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη πρὸς τὸ πνεῦμα καὶ γράμμα τοῦ Συντάγματος καὶ ἐν ταὐτῷ πιστεύων ὅτι ἡ παροῦσα οἰκονομικὴ κατάστασις ἐπιτρέπει τὴν ἐπιβολὴν αὐτῶν, οὗτος οὐδένα ἀποχρῶντα λόγον δύναται νὰ ἔχῃ ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως αὐτῶν. Βεβαίως, Κύριοι, ὅτε, τὸ Σύνταγμα ἡμῶν ἐψηφίζετο, ὑπῆρχε λόγος, καὶ λόγος σπουδαῖος, ἵνα καὶ ἡ μέση, κατ’ ἐξοχὴν δὲ ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις, παρέχηται δωρεάν. Τότε καὶ τὸ Κράτος καὶ ἡ χώρα εἶχον ἀνάγκην ἐπιστημόνων, ὧν ὑπῆρχε σπάνις μεγάλη. Αἱ δαπάναι αἱ ἀπαιτούμεναι, ὅπως τύχῃ τις πτυχίου διδακτορικοῦ, ὅπως τύχῃ τις ἀνωτέρας μορφώσεως, ἐθεωροῦντο τόσον μεγάλαι διὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὥστε ἡ Πολιτεία ἐνόμισεν ὅτι ὤφειλε ν’ ἀπαλλάξῃ παντὸς τέλους καὶ παντὸς διδάκτρου τοὺς ἐφιεμένους τῆς τοιαύτης ἐκπαιδεύσεως, ὅπως ὅσον οἷόν τε πλείονες ἐπιδοθῶσιν εἰς αὐτὴν, καὶ πληρωθῶσιν οὕτω πως αἱ ἐπιστημονικαὶ ἀνάγκαι καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς κοινωνίας. Πλὴν ἔκτοτε ἔχομεν ὄχι σπάνιν, ἀλλὰ πληθώραν ἐπιστημόνων, καὶ δὴ τοιούτων, οἵους μορφόνει τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον, ἔκτοτε δὲ μία κοινὴ γνώμη ἐκράτησεν ἐν ἡμῖν, εἰ δυνατόν, νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος, περιορίζων τὴν ἐπίδοσιν εἰς ἐπιστημονικὰ στάδια, καὶ διανοίγων νέας ὁδοὺς εἰς πρακτικώτερα στάδια. Ὑπὸ τὰς σημερινὰς μάλιστα περιστάσεις, ἐάν τις ἦναι τῆς γνώμης, ὅτι τὸ Σύνταγμα δὲν ἀντίκειται εἰς τοῦτο, ἔπρεπεν ὄχι μόνον νὰ ἀποδεχθῇ τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, ὡς ταῦτα ἐψηφίσθησαν ἐν ἔτει 1892, ἀλλ’ εἰ δυνατόν, καὶ ν’ αὐξήσῃ αὐτὰ, καὶ νὰ τὰ διαθέσῃ ὄχι μόνον εἰς βελτίωσιν τῆς μέσης ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως, ἥτις ὁμολογουμένως εὕρηται ἐν οἰκτρᾷ καταστάσει ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ὄχι μόνον εἰς βελτίωσιν τῆς ἀνωτέρας ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως, ἥτις καὶ αὐτὴ χωλαίνει ἐν πολλοῖς,—καὶ ἀπόδειξις ἡ ἐπιπολαιότης καὶ ἡ ἡμιμάθεια, ἥτις ἀπαντᾷ παρὰ τοῖς ἀποφοίτοις τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου, ἐκτὸς ἐννοεῖται ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων,—ἀλλὰ νὰ τὰ διαθέσῃ κατὰ μέγα μέρος καὶ εἰς ἵδρυσιν ἐμπορικῶν, βιομηχανικῶν καὶ καθόλου ἐπαγγελματικῶν Σχολῶν, ὧν κατ’ ἐξοχὴν ἔχει ἀνάγκην τὴν σήμερον ἡ ἡμετέρα χώρα, καὶ περὶ ὧν οὐδεμία μέχρι τοῦδε πρόνοια ἐλήφθη. Νῦν οἱ νέοι Ἕλληνες κατατρίβουσι τὰ ἀκμαιότερα ἔτι τοῦ βίου των σπουδάζοντες ἐν τοῖς Ἑλληνικοῖς σχολείοις καὶ τοῖς Γυμνασίοις, ἀποφοιτῶντες δὲ τούτων, οὐδὲν στάδιον ἔχουσιν ἐνώπιόν των. Ἐὰν ἐξακολουθήσωσι καὶ περαιτέρω ἐπιστημονικὰς σπουδὰς καὶ τύχωσιν ἑνὸς διδακτορικοῦ πτυχίου, εἴτε τῆς Φιλολογίας, εἴτε τῆς Ἰατρικῆς, εἴτε τῆς Νομικῆς, εἴτε τῆς Θεολογίας, βλέπουσιν ὅτι καὶ οὕτω δὲν ἔχουσιν εὐρὺ στάδιον ἐνώπιόν των. Καὶ ἰατρῶν καὶ δικηγόρων καὶ καθηγητῶν καὶ ἑλληνοδιδασκάλων ἔχομεν πληθώραν τὴν σήμερον. Λαμβάνοντες δὲ αὐτοὶ, ὡς λαμβάνουσι συνήθως, τὸ πτυχίον, καθίστανται πράγματι δυστυχεῖς, καθίστανται βάρος εἰς τὰς οἰκογενείας των, βάρος εἰς τὴν κοινωνίαν, ἐν τῷ μέσῳ τῆς ὁποίας ζῶσι. Καὶ τὸ κακὸν δι’ ἡμᾶς εἶναι, ὅτι οἱ τοιοῦτοι νέοι ὄχι μόνον ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, οὐδὲν στάδιον ἐνεργείας εὑρίσκουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πολύ. Τὸ δὲ χείριστον εἶναι, ὅτι καὶ οἱ ἐν τῇ μεγάλῃ Ἑλλάδι ὁμόφυλοι καὶ ὁμόδοξοι ἡμῶν, περιορισθέντες δυστυχῶς, κατὰ τὸ πρότυπον τῆς ἡμετέρας ἐκπαιδεύσεως, εἰς τὴν σύστασιν Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ κλασικῶν Γυμνασίων, βλέπουσιν ἀποφοιτῶντας ἐξ αὐτῶν χιλιάδας κατ’ ἔτος νέων, οἵτινες οὐδὲν στάδιον εὑρίσκουσιν ἐνώπιόν των. Ἐν ὅσῳ ὑπῆρχε σπάνις διδασκάλων καὶ ἐν Ἠπείρῳ, καὶ ἐν Μακεδονίᾳ, καὶ ἐν Θράκῃ, καὶ ἐν Μικρᾷ Ἀσίᾳ, ἐχρησίμευον ὡς τοιοῦτοι οἱ ἀπόφοιτοι τῶν Γυμνασίων, ἀλλὰ νῦν ὑπάρχει πληθώρα διδασκάλων. Καὶ καθ’ ὃν χρόνον, Κύριοι, ἄλλοι λαοί, πρὸς οὓς μέχρι τῆς χθὲς μετὰ περιφρονήσεως προσεβλέπομεν, οἱ Ἀρμένιοι, οἱ Βούλγαροι, οἱ Ῥωμοῦνοι καὶ αὐτοὶ οἱ Ἑβραῖοι, ἐννοήσαντες τὸ πρακτικὸν πνεῦμα τοῦ αἰῶνος ἡμῶν, συνιστῶσι πρακτικὰ λύκεια, ἐμπορικὰς καὶ βιομηχανικὰς σχολὰς πολλαχοῦ τῆς Τουρκίας, καὶ μορφοῦντες ἐν αὐτοῖς τὰ τέκνα των παρασκευάζουσιν στάδιον εὐρὺ δι’ αὐτὰ εἰς τὸ ἐμπόριον, εἰς τὴν βιομηχανίαν, εἰς τὰς διαφόρους ἑταιρίας, μόνοι οἱ Ἑλληνόπαιδες μένουσιν ἀπόκληροι τῶν σταδίων τούτων. Ἦτο καιρὸς, νομίζω, ἡμεῖς οἱ ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν μας εἰς τὸ κακὸν τοῦτο, καὶ νὰ ἐπιδιώξωμεν ὡς τάχιστα τὴν θεραπείαν αὐτοῦ διὰ τῆς ἱδρύσεως τοιούτων Σχολῶν, δίδοντες ἐν τούτῳ τὸ καλὸν παράδειγμα καὶ εἰς τοὺς ὁμοδόξους καὶ ὁμοφύλους ἡμῶν ἐν τῇ δούλῃ Ἑλλάδι. Ἀλλ’ ἀντὶ τούτου τί πράττομεν; ἐμμένομεν ἐν τῷ ὀλεθρίῳ καθεστῶτι, καὶ ἐνισχύομεν μάλιστα τοῦτο. Διότι, ἐὰν τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη ἐχρησίμευσαν κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ὡς μικρὸν πρόσχωμα κατὰ τῆς τάσεως τῆς ἀκατασχέτου πρὸς ἐγκύκλιον κλασικὴν καὶ ἐπιστημονικὴν μόρφωσιν, ἐρχόμεθα νῦν διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου νὰ καταῤῥίψωμεν καὶ αὐτὸ τὸ πρόχωμα, καὶ νὰ καταργήσωμεν ἐν μέρει καὶ μίαν πρόσοδον τοῦ Δημοσίου, διότι ἠλαττώθη κατὰ χιλιάδας ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων καὶ τῶν μαθητῶν τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, διότι οἱ ἀποκλεισθέντες οὕτω ἐκ τῶν Γυμνασίων καὶ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων ἐτράπησαν ἴσως εἰς ἄλλα στάδια πρακτικώτερα. Καὶ συγκινεῖ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν τὸ γεγονὸς, καθ’ ὃ τόσαι χιλιάδες νέων, φεύγουσαι τὴν ἐπιπολαιότητα καὶ ἡμιμάθειαν τῆς μέσης ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως, ἐτράπησαν εἰς πρακτικώτερα καὶ ἐπωφελέστερα καὶ δι’ αὐτοὺς καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν στάδια, ἡ δὲ συγκίνησίς του αὕτη ἐξώθησεν αὐτὸν εἰς τὸ ν’ ἀποστερήσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐν τῷ μέσῳ τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους 600,000 δραχ. περίπου. Δὲν τὸν συγκινοῦσιν ὅμως παντάπασι τὰ δεινοπαθήματα καὶ ἡ ἐπαπειλουμένη καταστροφὴ εἰς τὴν παραγωγικωτάτην ἡμῶν τάξιν, τὴν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ὑπὲρ τούτων δὲν ἐννοεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προβῇ εἰς οἱανδήποτε φορολογικὴν ἀνακούφισιν, καθ’ ὃν χρόνον κοινῇ ὁμολογεῖται, καὶ αὐτὸς δὲν τὸ ἀρνεῖται, ὅτι ὁ φόρος τῆς σταφίδος εἶναι αὐτὸ τοῦτο λῃστρικὸς, ἀνερχόμενος εἰς 25–30% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου. Δὲν τὸν συγκινοῦσι τὰ δεινοπαθήματα τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, καθ’ ὃν χρόνον οὗτοι ἀναπέμπουσι πανταχόθεν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ἀπελπιστικὰς κραυγὰς, λέγοντες: «Σώσατέ μας, διότι καταστρεφόμεθα ἡμεῖς, καὶ ἂν καταστραφῶμεν ἡμεῖς καὶ συγκαταστραφῇ μεθ’ ἡμῶν ἡ κυριωτάτη πρόσοδος ἐθνικοῦ πλούτου ἐν Ἑλλάδι, δὲν ἠξεύρομεν ποῦ θέλει εὑρεθῆ καὶ τὸ Κράτος καὶ ἡ χώρα καὶ ἡ κατ’ ἰδίαν καὶ ἡ δημοσία ἡμῶν οἰκονομία».

§62Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ προσοχῆς ἤκουσα τὸν κ. Βουλευτήν. Αἱ γνῶμαι αὐτοῦ ἔχουσιν ἀληθῶς ἀξίαν, προσήνεγκε δ’ ὑπηρεσίας εἰς τὴν διαῤῥύθμισιν τῶν προταθέντων περὶ σταφίδος νομοσχεδίων· ἀλλὰ προσήνεγκε καὶ ἑτέραν ὑπηρεσίαν, ὅτι κατέστησεν εὐχερέστερον τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν βάσανον τῶν σταφιδικῶν νομοσχεδίων, προλαβὼν ἀπὸ τοῦδε νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἕνεκα τῆς συγκινήσεως, εἰς ἣν εὑρίσκετο διὰ τὰ παθήματα καὶ τὰς συμφορὰς τῶν σταφιδοκτημόνων. Ἡμεῖς εἴχομεν τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ ἔχωμεν τὴν αὐτὴν γνώμην ὡς πρὸς τὸ συνταγματικὸν τῆς διατάξεως, καὶ τὴν γνώμην ταύτην ἔχομεν οὐχὶ σήμερον, ἀλλ’ εἴχομεν πρὸ πολλοῦ, καὶ ἐδημοσιεύσαμεν ἔν τινι ὑπομνήματι. Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν εἴχομεν τοιαύτην ἰδέαν περὶ τραύματος, τὸ ὁποῖον κατηνέχθη κατὰ τοῦ Συντάγματος, ἐσκέφθημεν νὰ ἐξεύρωμεν τρόπον, ἵνα μὴ τρέψωμεν εἰς φυγὴν 16 χιλιάδας μαθητὰς, ἂν καὶ τοῦτο ἔκρινεν ὡς εὐτύχημα ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος Βουλευτὴς, πιστεύων, ὅτι αἱ 16 χιλιάδες μαθητῶν ἐξησφάλισαν τὸ μέλλον αὐτῶν, ἀποκαταστηθέντες, ἀφοῦ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα· ἐπειδὴ ὅμως, κατὰ τὰς πληροφορίας, ἃς ἐγὼ ἔχω, αἱ 16 χιλιάδες τῶν μαθητῶν τούτων ἔμειναν ἐκτεθειμένοι εἰς τοὺς δρόμους, ἔκρινα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ φροντίσω, ἵνα ἐλαττωθῶσι τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, ὅπως ἐξακολουθήσωσι τὰς σπουδὰς των, τὰ τέλη δὲ ταῦτα ἠλαττώσαμεν κατ’ ἐλάχιστον, οὐχὶ διότι φρονοῦμεν, ὅτι πρέπει ἐκ παντὸς τρόπου νὰ κλείσωμεν τὰς θύρας τῆς πανεπιστημιακῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς τοὺς Ἑλληνόπαιδας, ἀλλὰ διότι φρονοῦμεν, ὅτι, ὅταν ἀποφασίσῃ τὸ Κράτος νὰ καταστήσῃ δυσπρόσιτον τὴν πανεπιστημιακὴν ἐκπαίδευσιν, πρέπει νὰ καταστήσῃ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν τοιαύτην, ὥστε νὰ δύνανται ἐν αὐτῇ νὰ ἀποκτῶσιν οἱ σπουδάζοντες τὰς ἀναγκαίας πρακτικὰς γνώσεις διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ βίου των. Ἡ διαφορὰ αὕτη τῶν γνωμῶν τοῦ κ. Βουλευτοῦ πρὸς τὰς ἐμὰς δὲν δύναται νὰ ἐκλείψῃ, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς θὰ ἐξακολουθῇ νὰ ἔχῃ τὰς γνώμας αὑτοῦ, καὶ ἡμεῖς τὰς γνώμας ἡμῶν, ἡ δὲ Βουλὴ θ’ ἀποφασίσῃ.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§64ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τῶν κ. κ. Παπαμιχαλοπούλου, Φιλαρέτου καὶ Μαστραπᾶ, ἔχουσα ὡς ἑξῆς.

§65ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Κατὰ τὴν ἀρχὴν ἑκάστου σχολικοῦ καὶ ἀκαδημαϊκοῦ ἔτους προκηρύσσεται διαγωνισμὸς μεταξὺ τῶν βουλομένων ἐκ τῶν μαθητῶν, τῶν προσερχομένων πρὸς ἐγγραφὴν εἰς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ τὰ Γυμνάσια, καὶ τῶν φοιτητῶν τῶν προσερχομένων πρὸς ἐγγραφὴν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Οἱ ἐπιτυγχάνοντες δύο πρῶτοι μαθηταὶ δι’ ἕκαστον ἑλληνικὸν σχολεῖον, οἱ δύο πρῶτοι δι’ ἕκαστον Γυμνάσιον καὶ εἴκοσι διὰ τὸ Πανεπιστήμιον, κατανεμόμενοι διὰ τῆς σχετικῆς προκηρύξεως ἐτησίως εἰς τὰς διαφόρους Σχολὰς αὐτοῦ, γίνονται δεκτοὶ πρὸς ἐγγραφὴν καὶ διάνυσιν ὁλοκλήρου τῆς σειρᾶς τῶν μαθημάτων τοῦ σχολείου, εἰς ὃ διηγωνίσθησαν νὰ εἰσέλθωσιν, ἢ τοῦ Πανεπιστημίου μέχρι τῆς λήψεως τοῦ οἰκείου διπλώματος, καὶ ἀπαλλάσσονται τῆς καταβολῆς παντὸς τέλους χαρτοσήμου.»

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναγνωσθεῖσαν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν, καὶ τὸ ἄρθρον 4, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθηκῶν καὶ διαγραφῶν εἰς πίνακας προσηρτημένους εἰς τοὺς νόμους ΑΦΛΓʹ καὶ ͵ΒΡΟϚʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 καὶ 21 Φεβρουαρίου 1893 περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ νόμου.

§68Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς τοὺς πίνακας τούτους ἐγένοντο προσθῆκαι, αἱ ὁποῖαι παρακαλῶ νὰ τυπωθῶσιν, ὅπως χρησιμεύσωσι μετὰ μεσημβρίαν εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 12 καὶ 20′ τῆς μεσημβρίας. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 5 καὶ 40′ μ. μ. προεδρεύοντος τοῦ Προέδρου κ. Ἀλ. Θ. Ζαΐμη).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθηκῶν καὶ διαγραφῶν εἰς πίνακας προσηρτημένους εἰς τοὺς νόμους ΑΦΛΓʹ καὶ ΒΡΟϚʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 καὶ τῆς 21 Φεβρουαρίου 1893 περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ νόμου. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§71Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Παρακαλῶ, πρὸς μείζονα ἀκρίβειαν, εἰς τὸν «πίνακα Ζʹ (Φρουραρχεῖον Ἀθηνῶν)» μετὰ τὸ «προστίθεται εἷς ἀρχίατρος» νὰ προστεθῇ «εἷς ἵππος». Ὡσαύτως εἰς τὸν «πίνακα ΙΑʹ (Σχολαί)» μετὰ τὸ «1 ἀρχίατρος» νὰ προστεθῇ «εἷς ἵππος». Ὡσαύτως εἰς τὸν «πίνακα Θʹ (Σύνθεσις Νοσοκομείων)» μετὰ τὸ «Προστίθενται 4 ἀρχίατροι» νὰ προστεθῇ «4 ἵπποι». Προτείνω πρὸς τούτοις καὶ τὴν ἑξῆς μεταβολὴν εἰς τὸν πίνακα Βʹ. Ἀντὶ «Σύνθεσις Ἀρχηγείου» νὰ τεθῇ «Σύνθεσις ἑνὸς Ἀρχηγείου στρατοῦ ἐν εἰρήνῃ». Ἀντὶ δὲ «Διαγράφεται 1 ἀρχίατρος, προστίθεται 1 γενικὸς ἀρχίατρος» νὰ τεθῇ «Διαγράφεται «1 ἀρχίατρος, 1 ἵππος, προστίθεται 1 ἀνώτερος γενικὸς ἀρχίατρος, 1 ἵππος».

§72ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὐτὴ ἡ τροποποίησις εἶναι ἀνάγκη νὰ τυπωθῇ, καθόσον δὲν ὑπάρχουσιν οἱ πίνακες εἰς χεῖρας τῶν κ. Βουλευτῶν. Ἄλλως νὰ μοὶ δοθῇ ὁ λόγος.

§73ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔχομεν τοὺς πίνακας.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βασιλειάδης ἔχει τὸν λόγον.

§75ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, ἀπορῶ πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, μετὰ τὴν χθεσινὴν ὁμιλίαν του, δι’ ἧς ἐζήτησε νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τὸ νομοσχέδιόν του ὡς ἔχει, σήμερον φέρει τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐν τῇ τρίτῃ αὐτοῦ ἀναγνώσει! Διὰ τῆς σημερινῆς τροποποιήσεως, ἐὰν ἐνθυμοῦμαι καλῶς, ἐκ τῶν ὀλίγων λέξεων, τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, — διότι ἀτυχῶς δὲν ἔχομεν οὔτε τοὺς πίνακας οὔτε τὰς τροποποιήσεις ἀνὰ χεῖρας τυπωμένας, — νομίζω ὅτι μίαν καὶ μόνην σοβαρὰν φέρει εἰς τὸ νομοσχέδιόν του τροπολογίαν, ἥτις ὅμως, Κύριοι, δὲν ἀφορᾷ μεταβολήν τινα τῶν ὑπαρχόντων πινάκων εἰς τοὺς βαθμοφόρους, τοὺς ἀναγραφομένους ἐν αὐτοῖς, ἀλλὰ παρενείρει διὰ ταύτης καὶ νομοθετεῖ, οὕτως εἰπεῖν, νέον βαθμὸν εἰς τὸ ὑγειονομικὸν σῶμα, μὴ ἀναγραφόμενον ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ, δημιουργεῖ δηλ. τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου εἰς τὸ ὑγειονομικὸν σῶμα, ὁ ὁποῖος βαθμὸς μέχρι σήμερον δὲν ὑπάρχει.

§76ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Οὔτε συνταγματάρχου βαθμὸς ὑπῆρχεν ἄλλοτε.

§77ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ὁ πάγιος νόμος τοῦ 1864 περὶ συντάξεως τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ ἀναφέρει, ὅτι μόνον ἡ σύνταξις εἰς τοὺς γενικοὺς ἀρχιάτρους καὶ τοὺς γενικοὺς ἐπιμελητὰς δίδεται μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνωτέρου γενικοῦ ἀρχιάτρου, δηλ. τοῦ ὑποστρατήγου, ἢ τοῦ ἀνωτέρου γενικοῦ ἐπιμελητοῦ· σήμερον δὲ ζητεῖται διὰ τῆς εἰσαγομένης παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τροπολογίας νὰ καθιερωθῇ εἰς τὸ ὑγειονομικὸν σῶμα, ὡς προεῖπον, ὁ βαθμὸς τοῦ ὑποστρατήγου, ἐνῷ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ 1892 ἐψήφισε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ τότε Κυβέρνησις ἐζήτησε νὰ μὴ δίδεται οὔτε ὁ βαθμὸς τοῦ ὑποστρατήγου εἰς τοὺς ἀποστρατευομένους συνταγματάρχας τῶν διαφόρων σωμάτων, τοὺς ὑπηρετήσαντας ἐπὶ 50 καὶ 60 ἔτη τὴν πατρίδα, ἀλλὰ μόνον ἡ σύνταξις τοῦ ὑποστρατήγου. Δὲν βλέπω διὰ τίνα λόγον ζητεῖται τὸ τοιοῦτον, οὐδ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς ἐξήγησε, ποῦ βασιζόμενος προτείνει τὸ τοιοῦτον μέτρον. Ἀναγκάζομαι ὅθεν νὰ συμφωνήσω σήμερον μὲ τὸν χθὲς λαλήσαντα ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ὕδρας, λέγων ὅτι, ἐὰν ἦτο τουλάχιστον ἡ μακρὰ ἀρχαιότης τοῦ πρώτου γεν. ἀρχιάτρου, βεβαίως ἠδύνατό τις ἔστω καὶ εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦτο ζήτημα νὰ δώσῃ ψῆφον ὑπὲρ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν· ἀλλὰ, Κύριοι, ἐδῶ, ἐν τῇ Βουλῇ, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ παρακάθηται συνταγματάρχης, ὅστις ἔχει ἑνὸς ἔτους πλειότερον ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ, ὡς καταταχθεὶς τὸ 1849, καὶ ἐν τούτοις ὁ συνταγματάρχης αὐτὸς ἐπὶ πολλὰ ἀκόμη ἔτη θὰ μένῃ εἰς τὸν αὐτὸν βαθμὸν, διότι πολλοὶ ἀρχαιότεροι αὐτοῦ συνταγματάρχαι ὑπηρετοῦσιν ἐν τῷ στρατεύματι. Καὶ εἰς αὐτὸν τὸν ὑγειονομικὸν κλάδον, Κύριοι, ὑπηρετεῖ γεν. ἀρχίατρος, ὅστις κατετάχθη πολὺ πρὸ τοῦ τὸν πρῶτον ἀριθμὸν σήμερον κατέχοντος γεν. ἀρχιάτρου, καὶ ὁ ὁποῖος θὰ λάβῃ διὰ τῆς τροπολογίας ταύτης τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς τὸ τέλος τοῦ στρατιωτικοῦ αὐτοῦ σταδίου τὴν περιφρόνησιν νὰ ἴδῃ τὸν καταταχθέντα 4 ἔτη μετ’ αὐτὸν προαγόμενον εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου. Θὰ παρακαλέσω ἑπομένως τὴν Βουλὴν, ὅπως διατάξῃ νὰ τυπωθῇ ἡ νέα αὕτη τροπολογία, τὸν δὲ κ. Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐκθέσῃ ἐκτενέστερον τοὺς λόγους, ἐφ’ ὧν βασίζει τὴν τροπολογίαν του ταύτην. Ἀνεξαρτήτως δὲ τούτου, κάλλιστα δυνάμεθα σήμερον νὰ ψηφίσωμεν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὡς εἶχε κατὰ τὰς δύο πρώτας ἀναγνώσεις, διότι ἡ ὑποβληθεῖσα σήμερον τροπολογία οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει πρὸς αὐτό.

§78Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἀπορῶ καὶ ἐγὼ μὲ τὸν προλαλήσαντα, πῶς, ἐνῷ χθὲς ὑπεστήριξεν ἐκθύμως ἐντεῦθεν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀποβλέπει τὴν προαγωγὴν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου, οἵτινες μέχρι τοῦδε δὲν εἶχον ἀνάλογον τοιαύτην, σχετικῶς πρὸς τοὺς συναδέλφους των τῶν ἄλλων σωμάτων, σήμερον ἦλθε νὰ ψέξῃ τὰς διατάξεις αὐτοῦ. Σᾶς εἶπεν ἐντεῦθεν, τί χρειάζεται ὁ βαθμὸς τοῦ ἀνωτέρου γενικοῦ ἀρχιάτρου; τί χρειάζεται καὶ ὁ βαθμὸς τοῦ γενικοῦ ἀρχιάτρου; τί χρειάζονται ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπροτείναμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τὰ ὁποῖα παρεδέχθη χθὲς μετὰ μεγάλης εὐχαριστήσεως; Τὸ Γʹ Ἀρχηγεῖον στρατοῦ διοικεῖται παρ’ ἀντιστρατήγου, παρὰ τῆς Α. Β. Ὑψ. τοῦ Διαδόχου· εἰς τὸ Ἀρχηγεῖον αὐτὸ, ἔχον πολὺ μείζονα τῶν ἄλλων δύναμιν, ἀντὶ γενικοῦ ἀρχιάτρου, ἐνόμισα καλὸν νὰ ὁρίσω τὸν βαθμὸν ἀνωτέρου γενικοῦ ἀρχιάτρου διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἤδη συζητουμένου. Ὁ κ. Σοῦτσος, ὁ ὁποῖος ἔρχεται πρῶτος μεταξὺ ὅλων τῶν συνταγματαρχῶν, διότι ὁ βαθμὸς τοῦ γενικοῦ ἀρχιάτρου ἀντιστοιχεῖ μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου, εἶναι ὁ ἀρχαιότερος πάντων, εἶναι ἀξιωματικὸς, ὅστις ἀφιέρωσε πᾶσαν τὴν ζωήν του εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου, ὅτε δὲ πρὸ δύο ἐτῶν ἤμην εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὰς μεγάλας ἀσκήσεις τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ, ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου τοῦ Γαλλικοῦ στρατοῦ μοὶ εἶπε περὶ τοῦ κ. Σούτσου: «C'est un officier qui aurait fait honneur à n’ importe quelle armée». Λοιπὸν αὐτὸν ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον. Ἐπιθυμεῖτε νὰ τὸν ἀφήσωμεν ἄνευ μέλλοντος;

§79ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐπιβαρύνεται ὁ προϋπολογισμός;

§80Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ. Οὔτε κατὰ λεπτόν.

§81ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐθλίβην, ὁμολογῶ, ὅταν ἤκουσα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος, τὸν ὁποῖον καὶ ὑπολήπτομαι καὶ ἀγαπῶ καὶ μετ’ αὐτοῦ πρὸ χρόνων φιλικῶς συνδέομαι, ἐθλίβην, λέγω, διότι εἶπεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε μία ἠθικὴ τοὐλάχιστον ἱκανοποίησις νὰ δοθῇ πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις ἀφιέρωσε σύμπαντα αὐτοῦ τὸν βίον, ὅπως ἱδρύσῃ, οὕτως εἰπεῖν, τὸν ὑγειονομικὸν καὶ τὸν φαρμακευτικὸν κλάδον, πρὸς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐπεβαρύνετο καθ’ ὅλον αὐτοῦ τὸν βίον διὰ τῶν μεγαλειτέρων καὶ βαρυτέρων ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑγειονομικοῦ κλάδου, πρὸς ἐκεῖνον, ὅστις, μὲ ὅλον τὸ γῆρας, μὲ τὸν ἥμισυν αἰῶνα ὑπηρεσίας, τὸν ὁποῖον φέρει ἐπὶ τῆς ῥάχεώς του, σήμερον τρέχει καθ’ ἑκάστην πρωΐαν εἰς τὸ Δαμαλιδοκομεῖον, ἵνα ὑπηρετήσῃ ὄχι μόνον τὸν στρατὸν, ἀλλὰ σύμπασαν τὴν κοινωνίαν. Καὶ τί δίδεται σήμερον, Κύριοι, πρὸς τὸν διευθύνοντα ἀπὸ μακροῦ χρόνου λίαν εὐδοκίμως τὸν ὑγειονομικὸν καὶ φαρμακευτικὸν κλάδον; Ἠθικὴ ἱκανοποίησις. Ὁ βαθμὸς τοῦ ὑποστρατήγου εἶναι ἠθικὴ ἱκανοποίησις, διατί; Διότι ἔχει τὸν αὐτὸν μισθὸν, τὸν μισθὸν τοῦ συνταγματάρχου. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, οὐδεμίαν σχέσιν ἔχει πρὸς τὴν προκειμένην τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν· τὸ εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προτείνας τὸ νομοσχέδιον, ἵνα οἱ συνταγματάρχαι λαμβάνωσιν ἐν ἐνεργείᾳ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου, ἀποστρατευόμενοι δὲ νὰ μὴ δύνανται νὰ τὸν λάβωσιν, ἀλλὰ μόνον τὸν μισθόν· καὶ ἠξεύρετε τί ἔδωκε πρὸς τοῦτο ἀφορμήν· ἄλλοτε τὸ γνωρίζουν οἱ περισσότεροι, διότι τότε δυσκόλως ἀπεστρατεύοντο οἱ συνταγματάρχαι, ἀναμένοντες τὸν βαθμὸν τοῦτον. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡ θέσις τοῦ ἀνωτέρου γενικοῦ ἀρχιάτρου, τὴν ὁποίαν διὰ τῆς τροπολογίας του ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καθιεροῖ εἰς τὸ ὑγειονομικὸν σῶμα, προϋπῆρχεν, ὑπῆρχε δὲ καὶ νόμος· κατεῖχε δὲ τὴν θέσιν ταύτην ὁ ἀείμνηστος Treiber, ὁπότε τὸ ὑγειονομικὸν σῶμα συνέκειτο ἐκ 40 μόνον ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν, καὶ σήμερον, ὅτε ἐτετραπλασιάσθη, εὑρίσκει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἀσυμβίβαστον! Ἐὰν, Κύριοι, ὅπως εἶπε λίαν ὀρθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, τότε καὶ ἐγὼ ἤθελον σᾶς ἐρωτήσει, τί ὀφελοῦν οἱ βαθμοὶ τῶν ἀνθυπιάτρων καὶ ὑπιάτρων; Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα, ἐπειδὴ ἐκανονίσαμεν, οὕτως εἰπεῖν, στρατιωτικὸν κλάδον, δίδονται ἐν εἴδει ἀμοιβῆς, διότι δὲν εἶναι σῶμα στρατιωτικόν. Διὰ τῆς τροπολογίας αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐπεκρότησα...

§82ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ὅλη ἡ Βουλή.

§83ΜΑΝΕΣΗΣ. .. εὑρίσκω ὅτι προτιθέμεθα νὰ κρατύνωμεν τὸν ζῆλον τῶν ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν καὶ τοῦ φαρμακευτικοῦ κλάδου, νὰ ἐνθαῤῥύνωμεν αὐτοὺς πρὸς τελειοτέραν μόρφωσιν αὐτῶν. Ἀλλ’ εἶμαι ἐπίσης τῆς γνώμης, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἀπαιτήσωμεν πλείονας ἐγγυήσεις· ὀφείλομεν νὰ ἀξιώσωμεν, ὅπως ἐν ταῖς γενικαῖς ἐπιθεωρήσεσιν ὁ ἐπιθεωρητὴς προτείνῃ αὐτοῖς προβλήματα ἐπιστημονικὰ πρὸς λύσιν, ταῦτα δὲ νὰ τίθενται ὑπὸ ἔλεγχον τριμελοῦς ἐπιτροπῆς ἐκ τῶν διαπρεπεστέρων καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, οἵτινες νὰ ἀποφαίνωνται περὶ τῆς ἱκανότητος. Τοιαύτας ἀπαιτήσεις ἐννοῶ, διότι ἡ ἐκλογὴ εἰς αὐτοὺς τοὺς κλάδους θεωρεῖται ἀπαραίτητος, διότι τῶν κλάδων τούτων ἡ ὑπηρεσία ἀφορᾷ εἰς αὐτὴν τὴν ἀνθρωπίνην ὕπαρξιν. Πρέπει νὰ πείσωμεν αὐτούς, ὅτι διὰ νὰ προαχθῶσι πρέπει νὰ διακρίνωνται ἐπὶ ἱκανότητι, καὶ ὄχι νὰ προβιβάζωνται ἐπὶ ἀρχαιότητι. Τοιαύτας ἀπαιτήσεις ἀνέμενον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος, ἀλλὰ τὸ νὰ λέγῃ, ὅτι εἶναι ἀνάρμοστον νὰ προταθῇ παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν μία ἠθικὴ ἱκανοποίησις ὑπὲρ ἀνδρὸς ἀφιερώσαντος ὁλόκληρον τὸν βίον του πρὸς βελτίωσιν τοῦ κλάδου τούτου, ὁμολογῶ ὅτι μὲ ἐλύπησεν. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἥτις ἀποῤῥέει ἐξ αἰσθήματος δικαιοσύνης, ἄνευ ὑπολογισμῶν πλαγίων, καὶ θὰ ψηφίσῃ αὐτὴν παμψηφεί.

§84ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι διότι τὸ ζήτημα κατέστησε καθαρῶς προσωπικὸν ὁ κ. Ὑπουργός. Ἐπειδὴ δὲ εἶπεν, ὅτι ἀνακρούω σήμερον πρύμναν, ἀναγκάζομαι νὰ τῷ εἴπω, ὅτι εἰς ἐμὲ προσῆκει νὰ τῷ κάμω τὴν παρατήρησιν ταύτην. Ἀληθῶς ὑπεστήριξα χθὲς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλή, ἀλλὰ σήμερον ὁ κ. Ὑπουργός, ἀνακρούων πρύμναν, φέρει τροποποίησιν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου του. Ὁμολογῶ ὅτι, ἐὰν ἐγνώριζον ἐξ ἀρχῆς, ὅτι τὸ ζήτημα ἤθελε καταστῆ προσωπικὸν, δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον· ἀλλ’ ἤδη ἀναγκάζομαι νὰ δευτερολογήσω. Ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι πρέπει εἰς τὸ Ἀρχηγεῖον τὸ διευθυνόμενον παρὰ τῆς Α. Υ. τοῦ Διαδόχου νὰ ἦναι ὑποστράτηγος ἰατρὸς, δὲν μοὶ φαίνεται σοβαρὸς, διότι τότε ὅλοι οἱ ὑπηρετοῦντες παρὰ τῷ Ἀρχηγείῳ πρέπει νὰ ἦναι ὑποστράτηγοι. Ἐπιμένω δὲ λέγων, ὅτι, ἀφοῦ εἰς τὸν στρατὸν ἀπηγορεύθη νὰ δίδεται ὁ βαθμὸς τοῦ ὑποστρατήγου καὶ εἰς τοὺς ἀποστρατευομένους, δὲν βλέπω, τίς δικαιολογία σοβαρὰ δύναται νὰ ὑπαγορεύσῃ, ὅπως νομιμοποιηθῇ ὁ βαθμὸς τοῦ ὑποστρατήγου ἐν ἐνεργείᾳ διὰ τὸν ὑγειονομικὸν κλάδον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶπεν, ὅτι χθὲς ἐνθέρμως ὑπεστήριξα τὴν προαγωγὴν τῶν ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν. Μάλιστα, καὶ ἐξακολουθῶ νὰ ὑποστηρίζω τοῦτο, ἀλλ’ ὄχι καὶ νὰ νομοθετήσωμεν βαθμὸν ὑποστρατήγου ἐν τῷ ὑγειονομικῷ κλάδῳ, ἀφοῦ ἄλλοι ἀξιωματικοὶ ὑπηρετήσαντες 60 ἔτη εἰς τὸ στράτευμα, ἐξῆλθον τοῦ στρατεύματος μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ συνταγματάρχου.

§85Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Οὐδεὶς συνταγματάρχης ἔχει 60 ἐτῶν ὑπηρεσίαν.

§86ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἔστω 50 ἢ 40. Ὁ κ. Μυκώνιος ἔχει 50 ἐτῶν ὑπηρεσίαν.

§87ΜΥΚΩΝΙΟΣ. 53.

§88ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἐπὶ τέλους ἐπικαλοῦμαι τὸ ἄρθρον 40 τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ προτείνω τὴν τύπωσιν καὶ τὴν διανομὴν τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πρὸ τῆς συζητήσεως. Παρακαλῶ δὲ, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιμένῃ εἰς τὴν τροπολογίαν αὐτὴν, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§89Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἐπιμένω. Χθὲς ἀπέκρουσα τροπολογίαν δυναμένην νὰ ἐπιφέρῃ αὔξησιν ἐξόδων. Ἡ προκειμένη τροπολογία οὐδεμίαν αὔξησιν φέρει.

§90ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Τότε νὰ προβιβάσωμεν ὅλους τοὺς ἀξιωματικοὺς μὲ τὸν αὐτὸν μισθόν.

§91ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ. Εἶναι περιττὸν νὰ φωνάζητε.

§92ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Αὐτὴν τὴν ὁμιλίαν νὰ τὴν μεταχειρίζησθε ἀλλοῦ.

§93ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ. Ἐγὼ δύναμαι νὰ σᾶς ἀπαντήσω καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης καὶ ἐκτός.

§94ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Πολὺ καλά.

§95ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ. Ὁ κ. Βουλευτὴς Λοκρίδος δὲν ὡμίλησε διόλου σοβαρῶς, διότι σᾶς εἶπεν, ὅτι ἐγὼ εἶπον ὅτι, ἐπειδὴ εἶναι ἀντιστράτηγος ὁ ἀρχηγὸς τοῦ 3ου Ἀρχηγείου στρατοῦ, δι’ αὐτὸ ἐπρότεινα νὰ διορισθῇ εἷς ἀνώτερος γενικὸς ἀρχίατρος εἰς τὸ Ἀρχηγεῖον αὐτὸ ὡς ἐπιθεωρητής. Προκειμένου νὰ δοθῇ προαγωγὴ εἰς τὸν γενικὸν ἀρχίατρον κ. Σοῦτσον, εἶπον ὅτι ἐθεώρησα ὡς θέσιν καταλληλοτέραν δι’ αὐτὸν νὰ ἦναι ἐν τῷ τρίτῳ Ἀρχηγείῳ στρατοῦ, ὅπου ὁ μὲν ἀρχηγὸς εἶναι ἀντιστράτηγος, ὁ δὲ ὑπαρχηγὸς ὑποστράτηγος. Εἰς τὰ ἄλλα Ἀρχηγεῖα οἱ ἀρχηγοὶ εἶναι ὑποστράτηγοι, οἱ δὲ ὑπαρχηγοὶ συνταγματάρχαι.

§96ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δὲν προετιθέμην νὰ λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, λυποῦμαι δὲ, διότι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἡ συζήτησις ἤρξατο καὶ ἐξακολουθεῖ γιγνομένη ὑπὸ ἔποψιν ἐντελῶς προσωπικὴν, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον, ὡς φρονῶ, ὑπεβλήθη πρὸς πλήρωσιν ἀνάγκης τοῦ στρατεύματος. Δὲν φρονῶ ὅτι εἰσαγομένων παρομοίων νομοσχεδίων πρέπει νὰ ἐρχώμεθα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ νὰ ὑποστηρίζωμεν αὐτὰ, ἐξετάζοντες ποῖα εἶναι τὰ ἄτομα, ἅτινα δικαιοῦνται εἰς ἀμοιβὰς, καὶ ποῖα ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων αἱ ὑπηρεσίαι ἐπιβάλλουσι θυσίας εἰς τὸ Κράτος. Πρὸς τὸ Κράτος εἶναι ἐπιβαλλόμενον εἰς πᾶσαν περίστασιν νὰ προσφέρωμεν τὰς ὑπηρεσίας ἡμῶν· τοῦτο εἶναι καθῆκον παντὸς πολίτου. Ἐὰν δὲ εἰς τοὺς Βουλευτὰς δὲν εἶναι συγκεχωρημένον νὰ ὑποβάλλωσι προτάσεις ἀφορώσας αὔξησιν δαπανῶν τοῦ Κράτους, πρέπει καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ἰσχυρὰν δικαιολογίαν, ὅπως ποιῆται τοιαύτην πρότασιν. Πρέπει ὅθεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν συμφερόντων τοῦ στρατεύματος, πρὸς τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἄσχετον τὸ ζήτημα τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ. Θὰ μὲ συγχωρήσωσι δὲ οἱ κ. Βουλευταὶ νὰ ἀναδράμω εἰς προηγουμένην τινὰ ἀγόρευσίν μου, ἣν ἐποιησάμην ὅτε ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Τριχωνίας καὶ φίλος μου ἐποιήσατο λόγον περὶ πληρώσεως τῶν χηρευουσῶν θέσεων ἐν τῷ στρατῷ, ἐγὼ δὲ ἀντεπεξῆλθον τότε κατὰ τῆς τοιαύτης προτάσεως, φρονῶν ὅτι ἔδει ἡ πρόνοια τῆς Βουλῆς νὰ στραφῇ μᾶλλον ἐπὶ τῶν ἀναγκαιούντων πρὸς συγκρότησιν ἀξιομάχου στρατοῦ. Λυποῦμαι διὰ τοῦτο, διότι, ἐὰν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν ἀτομικῶν ὑπηρεσιῶν, ὡς μὲ πείθει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, δὲν βλέπω τὸν λόγον διατὶ νὰ παραμεληθῇ ἡ γνώμη αὕτη τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ φίλου μου, τοῦ ἐκ Τριχωνίας Βουλευτοῦ. Τοὐναντίον πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει πᾶσα τοιαύτη γνώμη περὶ ἱκανοποιήσεως ἀτομικῶν ὑπηρεσιῶν δὲν λέγω συμφερόντων, διότι ἀναγνωρίζω ὡς πολυτίμους τὰς ὑπὸ τοῦ ὑγειονομικοῦ σώματος προσενεχθείσας τῷ στρατῷ ὑπηρεσίας. Δὲν ἀρνοῦμαι οὐδενὶ τὰς προσενεχθείσας ὑπηρεσίας τῇ πατρίδι, διότι πάντες ὑπηρετοῦσι κατὰ τὸ μέτρον τῶν δυνάμεών των, καὶ τὸ Κράτος δὲ καὶ ἡ κοινωνία πληρέστατα ἀναγνωρίζουσιν αὐτάς. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ ἀναγνώρισις τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων, ἥτις θὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ψήφισιν μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων ἀνατρέπεται ἄρδην ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους. Προτείνουσιν ἡμῖν μέτρα, ἅτινα ἐπιφέρουσιν αὔξησιν δαπάνης, ἀλλ’ ἀποκρύπτουσι τοῦτο, παρουσιάζοντες μάλιστα καὶ περίσσευμα, ἐνῷ πρέπει νὰ ἀπαλείψητε ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων καὶ ἐκ τῆς ποσότητος τῶν 450 χιλιάδων δραχμῶν ἐν κεφαλαίῳ 6ῳ, αἵτινες ἀφαιροῦνται δι’ ἐνδεχομένας μεταβολὰς ἀδειῶν καὶ κενῶν θέσεων, ἑξήκοντα χιλιάδας δραχμῶν, σήμερον μὲν ἀφαιρουμένας ἐλλείψει εἴκοσι πέντε κατωτέρων ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν, ἀλλ’ ὧν ἡ ἀντιμισθία διὰ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου θὰ χρησιμεύσῃ διὰ νὰ καλύψῃ τὴν ἐπερχομένην δαπάνην ἐκ τῶν προβιβασμῶν, οὓς θὰ προκαλέσῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ μέτρου, ὑπὲρ οὗ θὰ ψηφίσῃ μετ’ ὀλίγον ἡ Βουλή, χωρὶς ἐν τούτοις νὰ προσκτήσῃ τὸ στράτευμα τοὺς ἤδη ἐλλείποντας εἴκοσι πέντε ὑγειονομικοὺς ἀξιωματικούς, μεθ’ ὧν ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ ἐφρόντισεν εὐρέως νὰ προικίσῃ τὸ στράτευμα. Ἂν σήμερον ὑπάρχωσι τὰ κενὰ ταῦτα, μὴ προσερχομένων νέων ἰατρῶν πρὸς κατάταξιν, τὴν ἔλλειψιν ταύτην ἐπαρκῶς ἀναπληροῖ ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐπικούρων ἰατρῶν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπάρχωσιν ἀτέλειαι ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ, περὶ ὧν πάντες εἴμεθα σύμφωνοι, πρέπει διὰ τοῦτο νὰ μεταβάλωμεν αὐτὸν εἰς ῥάκος; Οἱ πίνακες εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἑνιαίας ἀρχῆς, ἥτις ἐπικρατεῖ ἐν τῇ συντάξει τοῦ ὀργανισμοῦ. Οὗτος ἐνέχει ἐν ἑαυτῷ ἰδέαν τινὰ, συμβιβάζουσαν τὰς περιστάσεις ἡμῶν τὰς οἰκονομικὰς μὲ τὸ ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἀτόμων· διότι δὲν δυνάμεθα νὰ δημιουργήσωμεν οὔτε σώματα στρατοῦ, οὔτε μεραρχίας, οὔτε ταξιαρχίας, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν εἰσέτι τὴν ἀναγκαίαν ὕλην διοικήσεως τῶν μονάδων τούτων. Φρονῶ λοιπὸν, μετὰ τὴν παρέκβασιν ταύτην ἀπὸ τοῦ κυρίου θέματος, ὅτι, ἀφοῦ δὲν ἔχομεν οὔτε εἰς τὸ πεζικὸν, οὔτε εἰς τὸ πυροβολικὸν, οὔτε εἰς κανὲν τῶν ἄλλων σωμάτων, τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου (général), δηλαδὴ γενικοῦ ἀξιωματικοῦ, μὴ ἀνήκοντος εἰς σῶμά τι εἰδικῶς, ἀλλ’ ἐξυπηρετοῦντος γενικὰς ἀνάγκας τοῦ στρατεύματος, φρονῶ, λέγω, ὅτι, δημιουργοῦντες θέσιν παρομοίαν διὰ τὸν ὑγειονομικὸν κλάδον, ἀγόμεθα ὑπὸ σκέψεων ἐντελῶς προσωπικῶν, αἵτινες δὲν εἶναι αἱ ἁρμόζουσαι ἐν οὕτω σοβαροῖς νομοθετήμασιν, οἷον εἶναι ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ. Ὑπάρχουσιν ἀληθῶς στρατηγοὶ εἰς τὸ πεζικὸν ἐν ἄλλοις στρατοῖς, διοικηταὶ ταξιαρχιῶν πεζικοῦ, ἀλλ’ οὗτοι ἐκτελοῦσι συχνὰ ὑπηρεσίαν γενικὴν, διότι πολλάκις ἀποσπᾶται παρὰ τῇ ταξιαρχίᾳ τοῦ πεζικοῦ ἀνάλογος δύναμις ἐκ τῶν ἄλλων ὅπλων πρὸς ἐκτέλεσιν ὡρισμένης ἐντολῆς, ἧς ἐκτελεσθείσης, τὰ ἐκ τῶν ἄλλων ὅπλων τμήματα ἐπανέρχονται ἐκεῖ, ὅθεν ἐλήφθησαν, ἐναπομενούσης πάλιν τῆς ταξιαρχίας τμήματος καθαρῶς ἐκ τοῦ ὅπλου τοῦ πεζικοῦ· δέον ὅθεν ὁ στρατηγὸς οὗτος, ὁ διοικῶν ταξιαρχίαν πεζικοῦ, νὰ ἔχῃ ἁπάσας τὰς γενικὰς γνώσεις, καὶ νὰ ᾖναι παρεσκευασμένος, ὅπως ἐκτελέσῃ παρομοίαν ἐντολὴν, ἔστω καὶ προσωρινῶς. Τοὺς γενικοὺς τούτους ἀξιωματικοὺς, τοὺς στρατηγοὺς, ἀφοῦ δὲν ἐκανονίσαμεν μέχρι τοῦδε διὰ κανὲν ὅπλον τοῦ στρατεύματος, πῶς θέλομεν κανονίσει διὰ τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν; Πῶς δὲ θὰ προσαρμοσθῇ ἡ τροποποίησις αὕτη πρὸς τὸν ἤδη ῥάκος ὁλονὲν καθιστάμενον ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ, ὃν ἔχομεν ἐν ἰσχύϊ; Φέρετε ἡμῖν ἕνα ὀργανισμὸν, ἀφοῦ ὑπὸ τοιαύτης κατέχεσθε ἐπιθυμίας, νὰ ὀργανίσητε τὸ στράτευμα, καὶ σᾶς ὑποσχόμεθα, ὅτι ἀπὸ τῆς δεκάτης πρωϊνῆς ὥρας μέχρι τοῦ μεσονυκτίου θὰ παραμένωμεν ἐνταῦθα ἐργαζόμενοι, ἵνα παρασκευασθῶσι τὰ ἀπαιτούμενα νομοθετήματα, δι’ ὧν θὰ ἐπιῤῥώσητε τὸν στρατὸν, καθιστάμενον ἱκανὸν εἰς πραγμάτωσιν τῶν ἐθνικῶν πόθων, τὸν στρατὸν, ὅστις εἶναι ἡ ἐλπὶς τοῦ ἔθνους, καὶ ἣν ἐλπίδα ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐντολὴν ἔχει νὰ πραγματοποιήσῃ, λαβοῦσα ταύτην παρὰ τοῦ οὕτω πανηγυρικῶς ὑποδείξαντος αὐτὴν Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Καταλήγων, ἵνα μὴ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου, ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, ὅσον καὶ ἂν ᾖναι κατάλληλον πρὸς ἱκανοποίησιν ὑπηρεσιῶν προσενεχθεισῶν ὄντως εἰς τὸ Κράτος ὑπὸ ἀτόμων, δὲν προσαρμόζεται ὅμως πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατεύματος καὶ τὰς δεινὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις τοῦ Κράτους, καὶ νὰ δεχθῇ τὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφίσεως τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου. Ἐξετέλεσα καθῆκον συνειδήσεως, λαβὼν τὸν λόγον, καὶ φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ δυσαρεστηθῶσιν ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων αἱ ὑπηρεσίαι δὲν ἱκανοποιοῦνται διὰ τῆς προτάσεώς μου ταύτης.

§97ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Κύριε Πρόεδρε, ἐπιμένω εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη.

§98ΚΟΡΠΑΣ. Δὲν ἐσκόπουν νὰ λάβω τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι ἡ πρώτη ἀντίληψίς μου ἦτο, ὅτι ἡ Βουλὴ ἦτο διατεθειμένη νὰ δεχθῇ τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει. Ἀλλὰ ἡ τελευταία τροπολογία, τὴν ὁποίαν σήμερον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, μὲ ἀναγκάζει νὰ λάβω τὸν λόγον. Ἐπίσης μὲ ἀναγκάζει πρὸς τοῦτο καὶ ἡ ὁμιλία τοῦ ἐκ Λοκρίδος κ. Βουλευτοῦ, ὅστις ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου παρενεῖρε φράσιν τινὰ, ἥτις, νομίζω, δὲν ἦτο ἐντελῶς ἀκριβής. Καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου, καὶ τότε ἀνάπτυξα διὰ μακρῶν τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα ἐθεώρουν ἀναγκαίαν τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν, καὶ σήμερον διὰ τοὺς αὐτοὺς περίπου λόγους ὑποστηρίζω τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ὑπέβαλεν. Ἀλλὰ προκειμένου περὶ τῆς τροπολογίας, νομίζω ὅτι ἡ τροπολογία δὲν προσήκει εἰς τοὺς πίνακας, προσήκει μᾶλλον εἰς τὸν ὀργανισμὸν, διότι οἱ πίνακες περιλαμβάνουσι τοὺς βαθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀναγράφει ὁ ὀργανισμός, οὗτος δὲ δὲν περιλαμβάνει τοιοῦτον βαθμόν. Ἑπομένως νομίζω, χωρὶς νὰ ἦμαι ἐναντίος τῆς τροπολογίας ταύτης, τουτέστι τῆς προσθήκης τοῦ βαθμοῦ τούτου, ὅτι ἡ προσθήκη αὕτη πρέπει νὰ γείνῃ οὐχὶ ἐν τοῖς πίναξι τοῖς ἀναφερομένοις ἐν τῇ τροπολογίᾳ, ἀλλ’ ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ, ἰδίως δὲ νομίζω, ὅτι ἡ προσθήκη εἰς Ἀρχηγεῖον στρατοῦ τοῦ μέλλοντος νὰ προαχθῇ εἰς εἰς βαθμὸν ὑποστρατήγου δὲν εἶναι ἡ προσήκουσα, διότι ὁ διευθύνων τὸ τμῆμα — οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι, καθόσον τὸ ζήτημα δὲν εἶναι προσωπικόν, ὁμιλῶ περὶ παντός, ὁ ὁποῖος θὰ εἶχε τὴν τύχην νὰ διευθύνῃ τὸ Ὑγειονομικὸν τμῆμα,—ὁ διευθύνων, λέγω, τὸ τμῆμα τὸ Ὑγειονομικὸν εἶναι ἀκριβῶς ὁ διευθύνων τὸ σῶμα τὸ Ὑγειονομικὸν καὶ Φαρμακευτικόν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὸ πλεῖστον ὑπογράφει, διότι ὑπάρχουσι περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας τὰ ζητήματα εἶναι ἐντελῶς ἐπιστημονικά, καὶ ὁ Ὑπουργὸς ποσῶς δὲν ἀναμιγνύεται· ἀναμιγνύεται εἰς μίαν ἁπλῆν μετάθεσιν. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ὁ διευθύνων τὸ Ὑγειονομικὸν τμῆμα δύναται νὰ ἔχῃ βαθμὸν ἀνώτερον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον σήμερον ἔχει, καὶ ἑπομένως, ἐὰν πρόκειται νὰ προστεθῇ ἀνώτερος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος σήμερον εἶναι, προτιμῶ νὰ προστεθῇ εἰς τὸν ὀργανισμὸν (ἄρθρον 7) ἢ νὰ προστεθῇ εἰς Ἀρχηγεῖον στρατοῦ, ὅπου δὲν θὰ ἔχῃ ὑπηρεσίαν σοβαράν, ἐκτὸς ἐὰν ἀνατεθῇ εἰς αὐτὸν ἡ ἐπιθεώρησις ἐν γένει τοῦ ὑγειονομικοῦ σώματος· ἀλλ’ ἐπιθεωρητὴς τοῦ ὑγειονομικοῦ σώματος σήμερον ὑπάρχει, εἶναι δὲ, νομίζω, ὁ γεν. ἀρχίατρος κ. Μηλιώτης. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ συστηθῇ θέσις ὑποστρατήγου ἐν τῷ ὑγειονομικῷ σώματι, διότι καὶ ἐν τῷ στρατῷ δὲν ἐπετράπη νὰ λαμβάνωσι τὸν βαθμὸν τοῦτον. Ἐν τῷ στρατῷ οἱ ἀποστρατευόμενοι μετὰ ὀκταετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ βαθμῷ τοῦ συνταγματάρχου λαμβάνουσι τὸν μισθὸν τοῦ ὑποστρατήγου, οὐχὶ δὲ καὶ τὸν βαθμὸν αὐτοῦ· ἀλλ’ οἱ ἐν ἐνεργείᾳ προαγόμενοι συνταγματάρχαι λαμβάνουσι τὸν βαθμὸν τοῦτον. Νομίζω δὲ, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν κατηργήθη ἡ εὐεργετικὴ αὕτη διάταξις, δὲν ἦτο ὁ λόγος, ὃν ὑποθέτει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, ὅτι τουτέστιν ἔφερον οἱ τότε ἀποστρατευόμενοι τὴν στολὴν τοῦ στρατηγοῦ καὶ περιεφέροντο εἰς τὰς ὁδοὺς, ἀλλὰ διότι ὡς συνταγματάρχαι ἐν τῇ ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ δὲν εἶχον διοίκησιν στρατιωτικὴν ἀνάλογον, δηλαδὴ δὲν εἶχον διοίκησιν ταξιαρχίας, ἑπομένως ἐπανερχομένους ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας εἰς τὴν ἐφεδρείαν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου, θὰ ἦτο ὑποχρεωμένη ἡ Κυβέρνησις νὰ διορίσῃ αὐτοὺς διοικητὰς ταξιαρχίας, σώματος δηλαδὴ ἀνωτέρου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον διῴκουν καθ’ ὃν χρόνον ἦσαν ἐν ἐνεργείᾳ. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον κατηργήθη τότε ὁ βαθμὸς τοῦ ὑποστρατήγου. Συνοψίζων λοιπὸν τὰ λεχθέντα, λέγω ὅτι εἶμαι ὑπὲρ τῆς προσθήκης τῆς θέσεως τοῦ ὑποστρατήγου, ἀλλ’ ἡ προσθήκη αὕτη πρέπει νὰ τεθῇ ἐν τῷ ὀργανισμῷ τοῦ στρατοῦ.

§99ΡΑΖΕΛΟΣ. Ἀναγνωρίζω ὅτι ἡ προσθήκη, τὴν ὁποίαν σήμερον ὑποβάλλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, εἶναι ὀρθὴ καὶ δικαία, διότι συντελεῖ εἰς τὴν ἱκανοποίησιν καὶ τοῦ ὑγειονομικοῦ σώματος ἐν γένει καὶ τοῦ κ. ἀρχιάτρου, ὁ ὁποῖος πολλὰς καὶ σοβαρὰς ἔχει προσφέρει ὑπηρεσίας εἰς τὴν ὑγειονομικὴν ὑπηρεσίαν. Νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον, ἐπαναλαμβάνω, κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἐντελῶς δίκαιον, πρέπει νὰ ἦναι συνάμα καὶ γενικὸν, ὅτι δὲ κατὰ συνέπειαν αἱ αὐταὶ παραχωρήσεις πρέπει νὰ γείνωσι καὶ εἰς ἄλλα σώματα στρατιωτικά, τὰ ὁποῖα, ἂν δὲν ἔχωσι πλείονα, βεβαίως ὅμως ἔχουσι τὰ αὐτὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει καὶ ὁ ὑγειονομικὸς κλάδος. Ἡ χωροφυλακή, κύριοι Βουλευταὶ, εἶχεν ἄλλοτε καὶ ὑποστράτηγον καὶ συνταγματάρχην, νῦν δὲ δὲν ἔχει πλέον, κατὰ τὸν ἰσχύοντα ὀργανισμόν, θέσιν συνταγματάρχου. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ προσθέσῃ εἰς τὸν αὐτὸν πίνακα, εἰς τὸν τὸν ὁποῖον προσέθηκε τὴν θέσιν τοῦ γεν. ἀρχιάτρου, καὶ ἕνα συνταγματάρχην ἐν τῇ χωροφυλακῇ, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὡς γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τῆς χωροφυλακῆς, στερουμένης σήμερον τοιούτου.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, χωρὶς προηγουμένως νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§101ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν δύνασθε νὰ θέσητε τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς ψηφοφορίαν. Εἶναι καθῆκον ὑμῶν, ὡς Προέδρου, ν’ ἀποφανθῆτε, ἂν δύναται νὰ ψηφισθῇ ἡ τροπολογία αὕτη.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, ὀφείλω νὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν, ἐὰν τροπολογία ὑποβαλλομένη κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν πρέπει νὰ συζητηθῇ ἀμέσως, ἢ νὰ παραπεμφθῇ εἰς τύπωσιν καὶ διανεμηθῇ. Τοῦτο ἔπραξα.

§103ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν πρόκειται μόνον περὶ αὐτοῦ· διότι παρεστάθη, ὅτι ἡ τροπολογία αὕτη δημιουργεῖ νέαν θέσιν, ἀποτελεῖ νέον νόμον. Ἐλέχθη τοῦτο ἐπανειλημμένως. Τούτου δ’ οὕτως ἔχοντος, ὑμεῖς ἔχετε καθῆκον νὰ κρίνητε καὶ νὰ εἴπητε, ἐὰν τοιαύτη τροπολογία δύναται νὰ ψηφισθῇ. Δὲν συζητῶ διόλου τὴν οὐσίαν τοῦ πράγματος. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρώτην φορὰν γίνεται εἰς τὴν Βουλὴν τοιοῦτόν τι· δηλαδὴ νὰ ἔλθῃ κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τροπολογία τοιούτου εἴδους, μεταβάλλουσα ἐντελῶς ὀργανικὸν νόμον κείμενον. Φρονῶ ὅτι εἶναι ἀπαραίτητον νὰ γείνῃ ἰδιαίτερον νομοσχέδιον, ἐὰν θέλωμεν νὰ τηρῶμεν τοὺς νόμους· τοῦτο δὲ εἶναι ὑμέτερον καθῆκον πρὸ πάντων.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς νομίζετε ὅτι εἶναι ἐμὸν καθῆκον; Ὑπὸ τίνος νόμου ἐπιβάλλεται εἰς ἐμέ;

§105ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ, ὑποδείξατέ μοι ἐπὶ τίνος ἄρθρου τοῦ Κανονισμοῦ βασιζόμενος, λέγετε ὅτι ἔχω δικαίωμα ν’ ἀποφασίσω, ἐὰν τροπολογία, ὑποβαλλομένη κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν νομοσχεδίου τινὸς, πρέπῃ νὰ ἀναγνωσθῇ ἀμέσως ἢ δὲν πρέπῃ.

§107ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Δὲν εἶναι τροπολογία· τοῦτο ἰσχυρίζομαι ἐγώ.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑμεῖς ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι αὐτοτελὲς νομοσχέδιον.

§109ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Ἑπομένως καταλήγω εἰς ζήτημα ἀπαραδέκτου.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεως ὑμῶν περὶ ἀπαραδέκτου. Οἱ παραδεχόμενοι ὅτι ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ὑποβληθεῖσα τροπολογία εἶναι ἀπαράδεκτος παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Προβαίνομεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς κυρίας προτάσεως. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ ἡ τροπολογία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, χωρὶς προηγουμένως νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§111ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Ὑπέβαλον πρότασιν περὶ ἀναβολῆς.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς πρέπει νὰ ὑποστηρίζηται ὑπὸ 10 Βουλευτῶν.

§113ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἴμεθα. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 10).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τῆν ἀναβολῆς. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Προβαίνομεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ μόνου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς.

§115ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Εἰς τὸν Θʹ πίνακα (Σύνθεσις Νοσοκομείου) Διαγράφονται

§116ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἁπλῆ ἀνάγνωσις τῆς τροπολογίας, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω χθές, δὲν συντελεῖ καθόλου εἰς τὴν κατάληψιν αὐτῆς, ἐὰν δὲν ἔχῃ τις ὑπ’ ὄψιν του ὁλόκληρον τὸ σῶμα τοῦ νόμου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ τροποποίησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς προτάσεώς μου. Πρέπει λοιπὸν νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, πρὸς διασάφησιν αὐτῆς. Προτείνω ἀντὶ τῆς μιᾶς δημιουργουμένης νέας θέσεως γενικοῦ ἀρχιάτρου, νὰ προστεθῇ καὶ δευτέρα θέσις τοιούτου· οὗτος δὲ θὰ ἦναι προωρισμένος διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατιωτικοῦ νοσοκομείου τῶν Ἀθηνῶν, ὅπου χρησιμεύει τοιούτου βαθμοῦ διευθυντὴς καὶ διὰ τὸ διοικητικὸν μέρος καὶ διὰ τὸ ἐπιστημονικόν. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν προσωπικὴν ἔρευναν, περὶ ἐκείνου, εἰς ὃν ἴσως θὰ ἀφεώρα ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν φέρω, διότι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν περὶ προσωπικῶν ζητημάτων. Πολὺ κακῶς δὲ — καὶ ἐνταῦθα ἐπιλαμβάνομαι τῆς εὐκαιρίας ἵνα εἴπω τοῦτο — πολὺ κακῶς καθιεροῦται ἡ ἀρχὴ τοῦ νὰ μνημονεύηται ἐνταῦθα, ὅτι ἡ θέσις αὕτη ἀνήκει εἰς τὸν Ἄλφα καὶ δι’ αὐτὸν νομοθετεῖται, ἡ θέσις ἐκείνη ἀνήκει εἰς τὸν Βῆτα, καὶ οὕτω καθεξῆς· προτείνομεν δηλαδὴ προσωπικοὺς νόμους, καὶ δὲν ὑπολείπεταί τι ἄλλο, παρὰ νὰ προσθέτωμεν καὶ τὰ ὀνόματα ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἀφορῶσι. Κατ’ ἐμὲ, διὰ τῆς τροπολογίας μου προτείνεται ἡ ἱκανοποίησις τοῦ ἀνωτάτου ὑγειονομικοῦ καταστήματος ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Ἀνατολῇ, τοῦ Στρατιωτικοῦ Νοσοκομείου Ἀθηνῶν. Καὶ διὰ τοῦτο θεωρῶ ἀναγκαῖον ἕνα γενικὸν ἀρχίατρον ἔτι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐλπίζω ὅτι θὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν γνώμην, καὶ ὅτι θὰ παραδεχθῇ δευτέραν θέσιν γενικοῦ ἀρχιάτρου, ὡς διευθυντοῦ τοῦ Στρατιωτικοῦ Νοσοκομείου Ἀθηνῶν.

§117Ν. ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην ταύτην.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ μόνον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐπίσης δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου.

§120Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ζητεῖται μείωσις τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ εἰσαγομένου πρὸς ἐκτύπωσιν ἐφημερίδων χάρτου. Βεβαίως πάντες ἀναγνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην τῆς μειώσεως τοῦ φόρου τούτου, ἔτι δὲ μᾶλλον καθόσον ἡ μὲν τιμὴ τῶν ἐφημερίδων ἔμεινεν ἡ αὐτή, ἡ δὲ τιμὴ τοῦ χρυσοῦ ὑπερετιμήθη μεγάλως. Καὶ ἀπορῶ, πῶς μέχρι σήμερον οἱ ἐκδόται διαφόρων ἐφημερίδων δύνανται νὰ συντηρῶσι τὰ φύλλα αὐτῶν...

§121Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ δίδετε τὴν ἄδειαν; Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Θήρας προέτεινε τὴν πρωΐαν παρατηρήσεις τινάς, διὰ τῶν ὁποίων ἐσκόπει νὰ συστήσῃ, ἵνα ληφθῇ πρόνοια, ὅπως μὴ τυχὸν αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου ἐνισχύσωσι τοὺς θέλοντας νὰ ἀποφύγωσι τὴν πληρωμὴν τοῦ τέλους. Ὑπεσχέθην δὲ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Θήρας, ὅτι θὰ ἀσχοληθῶ μετὰ τῆς ὑπηρεσίας, ἵνα προνοήσωμεν, ὅπως προληφθῶσι πᾶσαι αἱ ἐνδεχόμεναι αὗται καταχρήσεις. Τὴν ὑπόσχεσιν ταύτην δὲν ἐξετέλεσα εἰσέτι, ἑπομένως παρακαλῶ νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ ἄλλην ἡμέραν.

§122ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ἦναι δυνατόν, νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ ἡ ἰδική μου παράκλησις, ἕως αὔριον νὰ ἔχωμεν τὰ ἀποτελέσματα τὰ ταμιευτικά.

§123Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως θὰ παρακαλέσω μόνον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι τὸ χιαστὸν ὑδάτινον σημεῖον, τὸ ὁποῖον ἔχει διατυπωθῆ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἶναι ἀνεφάρμοστον καθ’ ὁλοκληρίαν, καθόσον ὁ διατυπώσας τὴν διάταξιν αὐτὴν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἠγνόει τὸν τρόπον τῆς ἐκτυπώσεώς του.

§124ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλω ἐγγράφως τὴν αἴτησίν μου περὶ προσαγωγῆς τῶν ταμιευτικῶν ἀποτελεσμάτων;

§125Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, διότι μοῦ διαφεύγει τὴν μνήμην.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ τροποποιήσεως τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου» εἰς ἄλλην συνεδρίασιν.

§127ΕΜΠΕΙΡΙΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπέβαλον μίαν τροπολογίαν, καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ.

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία ὑμῶν ὡς καὶ ἑτέρα τροπολογία, ὑποβληθεῖσα ὑπὸ τοῦ βουλευτοῦ Οἰτύλου κ. Ραζέλου, θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 192–193). Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ δικαιοδοσίας τῶν ἐν τῇ Ἡγεμονίᾳ τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας προξενικῶν ἀρχῶν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁδοποιΐας.

§130Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐτυπώθησαν ἀκόμη αἱ μελέται, τὰς ὁποίας κατέθηκα καὶ αἱ ὁποῖαι πρέπει νὰ διανεμηθῶσι πρὸ τῆς συζητήσεως.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ, ὡς ἔχει).

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται). Ὁ βουλευτὴς Ὀλυμπίας κ. Κανελλόπουλος προτείνει νὰ προστεθῇ ὡς ἐδάφιον εʹ διάταξις, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται, ἵνα ἐν Ἀνδριτσαίνῃ, ἔνθα δὲ ὑπάρχει καπνεργοστάσιον, γίνηται ἡ περίβρεξις τοῦ πρὸς μεταποίησιν εἰς ταμβάκον χρησίμου καπνοῦ ἐνώπιον τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου.

§133ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κ. Πρόεδρε, νὰ ἐξεύρωμεν ἕνα τρόπον, ὁ ὁποῖος νὰ ἐξασφαλίσῃ τοὺς παραγωγοὺς αὐτούς. Οἱ παραγωγοὶ οὗτοι θὰ πετάξωσιν ὅλην τὴν πρόσοδόν των εἰς τοὺς δρόμους, διότι δὲν ἔχουσι καπνεργοστάσιον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ γίνηται τὸ περίβρεγμα. Ἀντὶ τούτου λοιπὸν παρακαλῶ νὰ ἐπιτραπῇ, ἵνα παρουσιάζωσι τὸν καπνὸν ἐνώπιον τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, καὶ ἐνώπιον αὐτοῦ νὰ γίνηται τὸ περίβρεγμα· νὰ ἐκτελῇ ὁ ἔφορος ἔργα ἐπιστάτου τοῦ καπνεργοστασίου. Ἐὰν δὲν γείνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία αὕτη, κύριε Πρόεδρε, τότε κατ’ ἐξαίρεσιν οἱ παραγωγοὶ τῆς περιφερείας τοῦ μέρους, τὸ ὁποῖον ἀναφέρω εἰς τὴν τροπολογίαν μου, ἀποστεροῦνται τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἀτελείας. Ἡ ἐξαίρεσις αὐτὴ νομίζω ὅτι δὲν προσήκει. Πάντες οἱ Ἕλληνες πρέπει νὰ ἀπολαύωσι τῶν αὐτῶν εὐεργετημάτων.

§134ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δηλώσῃ...

§135Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καταγίνομαι εἰς τὴν σύνταξιν τῆς τροπολογίας, ὅπως ἐξεύρω τρόπον θεραπείας.

§136ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε τὴν εὐχαρίστησιν νὰ μὲ ἀκούσητε, ὅπως σᾶς βοηθήσω κατὰ τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ τρόπου;

§137Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§138ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας μοὶ ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν συστηθῇ καπνεργοστάσιον, διευθυνόμενον ἀπὸ τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον, ἡ σύστασις αὐτοῦ τοῦ καπνεργοστασίου δὲν θέλει συνεπάγεσθαι καμμίαν δαπάνην, διότι ὁ ἔφορος θὰ ἐκτελῇ τὰ καθήκοντα τοῦ διευθυντοῦ τοῦ καπνεργοστασίου. Τούτου γενομένου, δὲν ἐξερχόμεθα ποσῶς τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους τὸ νομοσχέδιον καθιεροῖ. Ἑπομένως τούτου καθιερουμένου καὶ εἰς τὸ χωρίον Λάβδα τοῦ δήμου Ἀνδριτσαίνης, ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις ἀποδίδουσι δικαιοσύνην καὶ πρὸς τοὺς κατοίκους τοῦ χωρίου ἐκείνου, διότι τῷ ὄντι, ἐὰν δὲν περιλάβητε, κύριε Πρόεδρε, διάταξιν καὶ περὶ τοῦ χωρίου ἐκείνου, ἔχουσι τὸ δικαίωμα οἱ κάτοικοι αὐτοῦ νὰ παραπονῶνται, διότι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνετε ὑπὲρ τῆς βιομηχανίας τοῦ ταμβάκου διὰ τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα παράγεται καὶ κατασκευάζεται ὁ ταμβάκος, δὲν εἶναι γενικόν, μένει δὲ τὸ χωρίον ἐκεῖνο ἐκτὸς τοῦ εὐεργετήματος αὐτοῦ τοῦ νόμου. Ἑπομένως συνοψίζων λέγω, ὅτι, ἐὰν περιλάβητε εἰς τὸ νομοσχέδιον διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ συστήσητε καπνεργοστάσιον, τὸ ὁποῖον νὰ διευθύνηται ἀπὸ τὸν οἰκονομικὸν ἔφορον, ὅστις σὺν τῇ ὑπηρεσίᾳ, τὴν ὁποίαν τῷ ἐπιβάλλουσι τὰ καθήκοντά του ὡς ἐφόρου, νὰ ἐκτελῇ καὶ τὰ καθήκοντα τοῦ διευθυντοῦ τοῦ καπνεργοστασίου, δαπάνη καμμία δὲν ἐπέρχεται.

§139Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν θὰ προτείνω, νομίζω, πληροῖ τὴν ἀνάγκην. Προτείνω νὰ προστεθῇ πρὸ τῆς παραγράφου ἥτις ἄρχεται ἐκ τῶν λέξεων «Μεταφορὰ τοῦ καπνοῦ τούτου», ἤτοι ὡς δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 2 ἡ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ περίβρεξις τοῦ πρὸς μεταποίησιν εἰς ταμβάκον χρησίμου εἰδικοῦ καπνοῦ δύναται νὰ γείνῃ, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ καπνεργοστάσιον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐν τῷ καταστήματι τῆς οἰκονομικῆς ἐφορίας, ἐνώπιον τοῦ ἐφόρου, ἐγκρίσει τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.»

§140ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχει καλῶς.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3–9 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10.

§143ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὰ διὰ τὸ ἐξωτερικὸν προωρισμένα σιγάρα κατασκευάζονται διὰ σιγαροχάρτου ἄνευ σήματος τοῦ Δημοσίου. Ἡ δὲ τιμὴ τοῦ σιγαροχάρτου τούτου ὁρίζεται διὰ Β. Διαταγμάτων, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σχετικῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου, ἄνευ τῆς εἰδικῆς ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου φορολογίας.»

§144Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου θὰ ὑποβάλω ὀλίγας παρατηρήσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐν Φθιώτιδι καὶ Θεσσαλίᾳ ἔχουσιν ἀποταμιευθῆ πλέον τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομυρίου ὀκάδες καπνοῦ, οἱ δὲ ἐμπορευθέντες τὸν καπνὸν τοῦτον εὑρέθησαν εἰς στενοχωρίαν, καὶ ἐξ ἀναποδράστου ἀνάγκης ἐζήτησαν μέσα καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ. Ἐν Βόλῳ ἰδίως, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη, ἄνδρες ἐπιχειρηματίαι ἐπεζήτησαν τὴν εἰσαγωγὴν ἑλληνικῶν σιγαρέττων εἰς τὸ ἐξωτερικόν, κατώρθωσαν δὲ διὰ πολλῶν κόπων νὰ καταρτίσωσιν ἐργοστάσιον ἐν αὐτῷ τῷ καπνοκοπτηρίῳ διὰ μεγάλων δαπανῶν, τὸ ὁποῖον παρασκευάζει σιγαρέτα, ἅτινα ἀποστέλλονται εἰς Ὁλλανδίαν κυρίως. Καὶ μολονότι ἐκεῖ φορολογεῖται ὁ καπνὸς πρὸς 40 φράγκα χρυσᾶ τὸ ἑκατόλιτρον, μ’ ὅλα ταῦτα κατώρθωσαν νὰ εἰσαγάγωσι καὶ ἀναπτύξωσι τὴν κατανάλωσιν, σκέπτονται δὲ καὶ ἄλλοι νὰ ἐπεκτείνωσι τὴν κατανάλωσιν ταύτην κατὰ τὸ ἐφικτόν· τοιουτοτρόπως δὲ μέγα χρῆμα θὰ εἰσέρχηται εἰς τὸν τόπον, καὶ οὐχὶ σμικρὸν ποσὸν καπνοῦ θὰ καταναλίσκηται εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Δυστυχῶς ὅμως κατὰ τὸ 1892 ἐψηφίσθη ὁ νόμος ͵ΒΡΙΑʹ τῆς 21 Δεκεμβρίου, ὁ ὁποῖος ἔθετο μεγάλους περιορισμοὺς εἰς τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἐπιχειρηματίας. Ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἰσχυρίζετο ὅτι ἐπροστάτευε τὸ ἐμπόριον, καὶ ὅτι παρεῖχεν εἰς αὐτὸ ὅλα τὰ μέσα καὶ ὅλας τὰς εὐκολίας, ἀφ’ ἑτέρου ἔδενε τὰς χεῖρας ὅλων δι’ ἐγγυήσεων καὶ καταβολῶν. Ἴσως τὴν μνήμην ὑμῶν διαφεύγουσί τινες διατάξεις τοῦ νόμου τούτου, καὶ θὰ σᾶς τὰς ὑπομνήσω. Φαντασθῆτε, ὅτι ἄνθρωπος ὁ ὁποῖος ἐζήτησε τὴν ἄδειαν κατασκευῆς σιγαρέτων διὰ τὸ ἐξωτερικόν, ὑποχρεοῦται, διὰ νὰ λάβῃ τὴν ἄδειαν, νὰ προσαγάγῃ χαρτόσημον 1000 δραχμῶν προκαταβολικῶς! Ἀφαιρεῖται λοιπὸν ἀπὸ τὸν ἔμπορον κεφάλαιον ἐνεργείας 1000 δραχμῶν. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ἔμπορος ἔχων ἓν μικρὸν κεφάλαιον ὑποχρεοῦται διὰ τὴν ἀποστολὴν τῶν σιγαρέτων εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἅτινα ὑπόκεινται εἰς μυρίους κινδύνους, ὑποχρεοῦται νὰ διακινδυνεύσῃ ἕτερον κεφάλαιον πρὸς κατασκευὴν κυτίων ἀναλόγων διὰ τὸ ἐξωτερικόν, μὲ πολυτέλειαν κτλ. διὰ νὰ προσελκύσῃ περισσότερον τοὺς πελάτας. Ἐὰν δὲ ζητήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἴδῃ τὰ κυτία ταῦτα, — καὶ θέλω τῷ προσκομίσει τινὰ — θὰ θαυμάσῃ πῶς ἀνεπτύχθη ἡ καλαισθησία ἐν τῷ τόπῳ τῆς κατασκευῆς κυτίων. Συνετέλεσαν λοιπὸν νὰ δαπανᾶται καὶ χρῆμα ἱκανὸν διὰ τὴν κατασκευὴν κυτίων, καὶ διὰ τῆς ἐργασίας καὶ τῆς καταναλώσεως καπνοῦ καὶ δι’ ἄλλων γίνονται πρόξενοι ὠφελείας εἰς τὸν τόπον καὶ εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ ἐν τούτοις αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους τοὺς φορολογεῖ ὁ νόμος τοῦ 1892 μὲ 1000 δραχμὰς, ἐκτὸς τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος, καθόσον ὁ ἔμπορος τῶν σιγαρέτων ὀφείλει, ἅμα λήξῃ ἡ ἄδειά του, νὰ προσαγάγῃ νέον χαρτόσημον 1000 δραχμῶν, διὰ νὰ λάβῃ ἄδειαν διὰ νέον ἔτος...

§145Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι φόρον ἐπιτηδεύματος;

§146Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὄχι· ἐκτὸς τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος, πληρώνει φόρον ἀδείας κατασκευῆς σιγαρέτων, ὅταν τὰ σιγαρέτα κατασκευάζωνται ἐν αὐτῷ τῷ καπνοκοπτηρίῳ.

§147ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὡς ἐγγύησιν.

§148Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὄχι· θὰ ἔλθω εἰς τοῦτο.

§149ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ἔχει αὐτὰ τὸ ἄρθρον;

§150Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα· τὰ ἔχει ἐδῶ. Εἶναι καὶ εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1892, εἰς τὴν σελίδα 1793, ὁ νόμος δημοσιευμένος... Ἐκτὸς λοιπὸν τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος, τὸν ὁποῖον πληρόνει αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος, φορολογεῖται παρὰ τοῦ Δημοσίου ἐτησίως μὲ 1000 δραχμὰς, λόγῳ ἀδείας, ἀδείας δηλ. διὰ νὰ ἐκτεθῇ, νὰ διακινδυνεύσῃ κεφάλαια, νὰ ῥιψοκινδυνεύσῃ ἄλλα κεφάλαια εἰς κατασκευὴν κυτίων κτλ. νὰ κινδυνεύῃ μήπως τὸ ἐμπόρευμά του δὲν τύχῃ ὑποδοχῆς, καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα προκαταβολικῶς τοῦ ἀφαιροῦσι καὶ τὸ κεφάλαιον τῆς ἐνεργείας του, χιλίας δραχμάς.

§151ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ἦναι ἄλλο τι.

§152Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Λόγῳ ἀδείας. Ἰδοὺ πῶς ἔχει τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου ͵ΒΡΙΑʹ τῆς 21 Δεκεμβρίου 1892 (ἀναγινώσκει): «Εἰς τοὺς κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ παρόντος νόμου αἰτοῦντας τὴν σύστασιν εἰδικοῦ καπνοκοπτηρίου, ἢ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 11 καὶ 12 τοῦ νόμου ΑΥΚʹ ἐργασιῶν ἐν τῷ αὐτῷ καπνοκοπτηρίῳ χορηγεῖται παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰδικὴ ἄδεια, ἐκδιδομένη ἐν μὲν τῇ πρώτῃ περιπτώσει ἐπὶ χαρτοσήμου δισχιλίων δραχμῶν, ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ ἐπὶ χαρτοσήμου χιλίων δραχμῶν. Ἡ ἄδεια αὕτη ἰσχύει ἐπὶ ἓν ἔτος, ἀρχόμενον ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐκδόσεως. Κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη ἐπαναλαμβάνεται ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ παρόντος νόμου αἴτησις καὶ ἡ ἔκδοσις τῆς σχετικῆς ἀδείας.» Εἶναι λοιπὸν νόμος τοῦ Κράτους, φορολογῶν ἰδιαιτέρως, ἐκτὸς τοῦ φόρου ἐπιτηδεύματος, τὸ ἐμπόριον, φορολογῶν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐργάζονται νυχθημερὸν πρὸς διάδοσιν τῶν προϊόντων τοῦ τόπου.

§153ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶσθε βέβαιος, ὅτι δὲν ἐτροποποιήθη ὁ νόμος αὐτὸς, ὅταν ἱδρύθησαν καταστήματα τινα ἐν Πειραιεῖ;

§154Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εἶμαι βεβαιότατος, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη λειτουργεῖ μέχρι τῆς στιγμῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνακοινῶ ταῦτα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου τί ἔχομεν; Ζητοῦσιν ἀπὸ τοὺς αὐτοὺς ἐγγύησιν, εἴτε εἰς χρεώγραφα, εἴτε εἰς χρήματα, τεσσάρων μὲν χιλιάδων δραχμῶν διὰ τοὺς ἔχοντας ἐργοστάσια εἰς τὰ κεντρικὰ καπνοκοπτήρια τῆς αʹ τάξεως, διὰ δὲ τοὺς δημιουργοῦντας τοιαῦτα εἰς τὰ τῆς βʹ τάξεως 12,000 δραχμῶν. Ἐλπίζω λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος μεγίστην μέριμναν καὶ ἐνδιαφέρον δεικνύει διὰ τὴν κατανάλωσιν τῶν ἑλληνικῶν προϊόντων εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ λίαν ἐνθέρμως ποθεῖ νὰ ὑποβοηθήσῃ τοὺς ἐργαζομένους καὶ τοὺς δρῶντας διὰ τὴν διάδοσιν τῶν ἑλληνικῶν προϊόντων, τῶν ὁποίων μεγίστην ἀνάγκην ἔχομεν, θέλει λάβει πάντα τὰ παρ’ ἐμοῦ ἐκτεθέντα ὑπ’ ὄψιν, καὶ θέλει παράσχει πᾶσαν προστασίαν, καθόσον ἐπὶ πλέον ὑπάγονται καὶ εἰς τὸν βαρὺν φόρον, ἐπαναλαμβάνω, τὸν ὁποῖον πληρόνουν ἐν Ὁλλανδίᾳ, 40 φράγκα τὸ ἑκατόλιτρον.

§155Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι βαρὺς ὁ φόρος;

§156Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Βαρὺς, διότι πληρόνουν καὶ τὰ κυτία καὶ τὸ σιγαρόχαρτον κλπ. καὶ προσπαθοῦσιν οἱ ἔμποροι τῶν σιγαρέτων ὅλαις δυνάμεσι νὰ καταναλώσουν μέγα ποσόν. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ καταργήσῃ τὰς δύο διατάξεις αὐτὰς, τὰς τόσον ἐπαχθεῖς διὰ τὸ ἐμπόριον, καὶ αἵτινες οὐδὲν παράγουν συμφέρον εἰς τὸ Δημόσιον, διότι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου μέχρι σήμερον 3–4 μόνον ἐργοστάσια συνεστήθησαν, ἓν εἰς τὸν Πειραιᾶ ὑπό τινος Ἀγγελίδου, ἓν εἰς τὸν Βόλον, καὶ ἓν ἄλλο, τὸ ὁποῖον καταρτίζεται ἤδη ἐν Βόλῳ καὶ ὑπὲρ τοῦ ὁποίου θερμὴν ἐποιησάμην σύστασιν εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον.

§157ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πότε ἐψηφίσθη ὁ νόμος;

§158Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εἰς τὰ 1892, 21 Δεκεμβρίου. Μὲ ἀπορίαν ἔμαθον καὶ ἐγὼ αὐτὰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, ἔμεινα δὲ ἐνεὸς, ὅταν ἔμαθον, ὅτι τοιαῦται διατάξεις ὑπάρχουσιν, οὐδένα σκοπὸν ἔχουσαι, διότι, ὅταν ἱδρύηται τὸ εἰδικὸν καπνοκοπτήριον ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ καπνοκοπτηρίῳ τοῦ Δημοσίου, ὅταν εὑρίσκηται ὑπὸ τὴν ἄμεσον καὶ τὴν γενικὴν ἐπίβλεψιν τοῦ τε διευθυντοῦ καὶ τοῦ λοιποῦ προσωπικοῦ τοῦ καπνοκοπτηρίου, πρὸς τί ἡ ἀνάγκη νὰ ἀφαιρῆται προκαταβολικῶς τὸ ποσὸν τῶν 1000 δραχ. τὰς ὁποίας δύναται ὁ ἐργοστασιάρχης νὰ ἐμπορευθῇ; Διατὶ νὰ ἀφαιρῆται λόγῳ ἐγγυήσεως, ποσὸν τεσσάρων ἢ δώδεκα χιλιάδων δραχμῶν; Διατὶ νὰ ἀποκλείητε οὕτω τὰ κεφάλαια; Διατὶ ὅλα ταῦτα, δὲν τὸ καταλαμβάνω. Τί πνεῦμα ὤθησε τὴν Κυβέρνησιν ἐκείνην νὰ θέση αὐτοὺς τοὺς περιορισμούς, ἀγνοῶ.

§159ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀντίθετον τοῦ ὅλου πνεύματος, τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς βιομηχανίας καὶ τῶν προϊόντων τοῦ τόπου.

§160Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὅλως ἀντίθετον καὶ καταστρεπτικόν. Ἐπὶ τέλους θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως στέρξῃ, ἵνα τὸ σιγαρόχαρτον, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται ἀποκλειστικῶς πρὸς κατασκευὴν σιγαρέτων δι’ ἐξαγωγὴν, ἀπαλλαχθῇ τοῦ φόρου ἐσωτερικῆς καταναλώσεως, καθόσον ὁ φόρος, ὃν ἐπιβάλλομεν ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου, εἶναι ἐσωτερικῆς καταναλώσεως, ἑπομένως οἱ ἐργοστασιάρχαι ἐργοστασίου κατασκευῆς σιγαρέτων, εἰσάγοντες σιγαρόχαρτον, ὑπὸ οἱανδήποτε διάταξιν ἐπιθυμήσει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε φέρον γράμματα, εἴτε σφραγίδας, εἴτε σήματα, ἢ ἄλλο σύμβολον, ἅτινα νὰ κανονίσῃ ἔστω καὶ μὲ τοὺς πλέον αὐστηροὺς ὅρους, ἐν περιπτώσει παραβιάσεως τῶν τελωνειακῶν διατάξεων, οἱ ἐργοστασιάρχαι οὗτοι νὰ μείνωσιν ἐλεύθεροι ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν τοῦ σιγαροχάρτου· καὶ θέλω ἐκθέσει τὸν λόγον, δι’ ὃν τὸ τοιοῦτον ἐπικαλοῦμαι. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι τὸ σιγαρόχαρτον τὸ εἰσαγόμενον πρὸς τοιαύτην χρῆσιν πρέπει νὰ μείνῃ ἐντελῶς ἐλεύθερον, καθόσον, ὡς προεῖπον, δὲν ὑπάγεται εἰς τὸν φόρον τῆς ἐσωτερικῆς καταναλώσεως, θέλει δὲ ἔχει σήματα καὶ γράμματα ὅλως διάφορα, καὶ δύναται νὰ διαγινώσκηται ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς εἰς τὸ τελωνεῖον, καθόσον εἶναι γνωστὸν πόσον ἕκαστον κυτίον περιέχει, καὶ πόσα σιγαρέτα παράγει ἕκαστος ἐργοστασιάρχης. Ὅθεν χάριν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς προστασίας αὐτοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δέον νὰ προτείνῃ τὴν κατάργησιν τῶν ἄρθρων 2 καὶ 3, τὰ ὁποῖα ἀνέφερα.

§161ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἄρθρον 10 τοῦ νομοσχεδίου δὲν σᾶς ἱκανοποιεῖ;

§162Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν νομίζετε, ὅτι ἡ κατάργησις τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἀνεφέρατε, πρέπει νὰ γείνῃ δι’ ἰδίου νόμου;

§163Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Φρονῶ, ὅτι καὶ διὰ διατάξεως ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ δυνάμεθα νὰ καταργήσωμεν τὰς διατάξεις, περὶ ὧν πρόκειται.

§164Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ἔκαμον καὶ ἐγὼ εἰς τὸν κ. Βουλευτήν· εἶναι ἄσχετος ἡ ἀρχή.

§166Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νόμος ἔχων εἰδικὸν σκοπὸν νὰ καταργηθῇ οὕτω.

§167Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἄν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φρονῇ, ὅτι εἰδικὸς πρέπει νὰ ἔλθῃ νόμος, θὰ παρακαλέσω αὐτὸν θερμῶς νὰ τὸ πράξῃ, διότι εἶμαι καπνοφόρου ἐπαρχίας ἀντιπρόσωπος, καὶ μάλιστα τοῦ μέρους ἐκείνου, εἰς τὸ ὁποῖον ἐκτελεῖται τὸ μεγαλείτερον ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ ὁλοκλήρου τῆς Θεσσαλίας.

§168ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καπνέμποροι ὑπάρχουσιν, ὄχι καπνοπαραγωγοί.

§169ΣΧΙΝΑΣ. Καπνέμποροι· ἀλλ’ ὅλοι οἱ κάτοικοι τοῦ Βόλου ἔχουσι κτήματα ἐν τῇ πεδιάδι, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς ἄλλους, ἀλλ’ οἱ κάτοχοι κατοικοῦσιν ἐν Βόλῳ καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τοῦ Βόλου· ἑπομένως συνδέονται στενῶς.

§170ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ ἄρθρον 10 ἀπαλλάσσει πάσης φορολογίας τὸ διὰ τὸ ἐξωτερικὸν προωρισμένον σιγαρόχαρτον.

§171ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα ἀλλὰ νὰ φέρωσιν εἰς οἰανδήποτε ποιότητα θέλωσιν, ὄχι ἀπὸ τὸ ἐσωτερικόν· διότι μεγάλη προσοχὴ καὶ μεγάλη ἐπιμέλεια καὶ μεγάλη ἔρευνα γίνεται ἀπὸ τοὺς καπνίζοντας σιγαρέτα ὡς πρὸς τὴν ποιότητα τοῦ χάρτου. Δυστυχῶς δὲ ὁ εἰσαγόμενος ἢ ὁ παρασκευαζόμενος ἐν Κερκύρᾳ χάρτης διὰ σιγαρέτα εἶναι ὅλως ἀκατάλληλος, κακίστης ποιότητος. Εἶδον ἐπιστολὰς ἐν Βόλῳ τοῦ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἀνταποκριτοῦ, ὁ ὁποῖος ἐφιστᾷ μεγίστην προσοχὴν τοῦ ἐργοστασιάρχου διὰ τὴν προμήθειαν σιγαροχάρτου καλλίστης ποιότητος, τῷ ὑπεδείκνυε δὲ καὶ τὰ ἐργοστάσια, πρὸς τὰ ὁποῖα ἠδύνατο ν’ ἀποταθῇ, διὰ νὰ ἔχῃ καλὴν ποιότητα σιγαροχάρτου. Παραιτοῦμαι ἤδη τῆς καταθέσεως οἱασδήποτε τροπολογίας. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ νόμου, καὶ εἰδικῶς νὰ μεριμνήσῃ περὶ αὐτῶν τῶν ἐπιχειρηματιῶν, οἵτινες πραγματικῶς χρήζουσι πάσης ὑποστηρίξεως.

§172Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω μελετήσει τὸ ζήτημα καὶ θέλω λάβει πρόνοιαν.

§173Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, προσθέτω τὴν φωνήν μου, οὐχὶ διὰ νὰ κάμω ἐπίδειξιν, ἀλλὰ διότι σήμερον ἀκριβῶς ἔλαβον μακρότατον ὑπόμνημα ἀπὸ ἐπιτροπὴν τῶν καπνεμπόρων ὅλων, οἱ ὁποῖοι διὰ πολλῶν ἐπιχειρημάτων ὑποστηρίζουσιν ὅ,τι καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος πρὸ μικροῦ ἀνέπτυξε. Τὸ ὑπόμνημα τοῦτο δύναμαι νὰ θέσω εἰς τὴν διάθεσιν τῆς ὑπηρεσίας ἢ, μᾶλλον νὰ εἴπω, εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους νὰ τὸ στείλωσι καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ὡς ἐπαρκῶς ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, ὁ νόμος τοῦ 1892 παραβλάπτει μεγάλως τὰ συμφέροντα τῶν καπνοπαραγωγῶν καὶ καπνεμπόρων, αἰρομένων δὲ ὅλων αὐτῶν τῶν προσκομμάτων, θέλει ἀνοιχθῆ στάδιον εὐρὺ εἰς τὴν βιομηχανίαν τῆς σιγαροποιΐας. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀναπτύξω καὶ ἐγὼ εὐρέως τὸ ζήτημα, ἵνα ληφθῇ πρόνοια ἐν καιρῷ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἔχω ὅλα τὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτούμενα στοιχεῖα.

§174ΤΟΜΑΝ. Παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὑπόμνημα τοῦ ἐμπορικοῦ συλλόγου τῆς Σύρου, διότι πολλὰ τοῦ νόμου περὶ καπνοῦ χρήζουσι διαῤῥυθμίσεως, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς μεγαλειτέρας καταναλώσεως τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν.

§175Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ μὴ λησμονηθῇ, ὅτι φορολογεῖται μόνον ἓν ἑκατομμύριον καπνοῦ, ὅπερ δεικνύει, ὅτι εἰσέτι τελεῖται σπουδαῖον λαθρεμπόριον, καὶ ἑπομένως πᾶσαι αἱ εὐκολίαι, τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ παράσχωμεν πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς βιομηχανίας, πρέπει νὰ συνδέωνται διὰ μέτρων πρὸς διαφύλαξιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου.

§176ΤΟΜΑΝ. Ἔχομεν τὸ καθῆκον νὰ ὑποδείξωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσέξῃ, μὴ τυχὸν ἡ ἐλάττωσις τοῦ φόρου τῆς καταναλώσεως προέρχηται ἐκ τῆς εἰσαγωγῆς μᾶλλον ξένων καπνῶν· διότι, ὡς διεῤῥυθμίσθησαν τὰ τῆς μετακομίσεως τοῦ καπνοῦ, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι πολλὰ εἰσάγονται ἐκ Σάμου καὶ ἄλλων μερῶν, πρὸς βλάβην τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς.

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 10 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§178Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Περιελάβομεν μίαν ἐξαίρεσιν περὶ τοῦ καπνοῦ τοῦ χρησίμου εἰς ταμβακοποιΐαν, περὶ οὗ εἴπομεν, ὅτι, ὅπου δὲν ὑπάρχουσι καπνεργοστάσια, νὰ βρέχηται ἐν τῇ Οἰκονομικῇ Ἐφορίᾳ. Πρέπει τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην νὰ περιλάβωμεν καὶ ἐνταῦθα, καὶ ἐν τῷ τετάρτῳ στίχῳ, μετὰ τὴν λέξιν «καπνεργοστάσιον» νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «ἢ οἰκονομικὴν ἐφορίαν»· ὡσαύτως ἡ λέξις «τούτου» νὰ μεταβληθῇ εἰς «τούτων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν.

§179ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἑλληνικῆς ἰθαγενείας.

§180Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον, ἵνα ἀναπτύξω τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλα. Τολμῶ δὲ νὰ προεξοφλήσω τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, λέγων ὅτι θέλει συμφωνήσει μετ’ ἐμοῦ, διότι δὲν πρόκειται περὶ οὐσιαστικῆς διαφωνίας, ἀλλὰ περὶ τυπικῆς. Πρῶτον λέγω, ὅτι κανονικώτερον ἦτο νὰ ὑποβληθῇ τὸ νομοσχέδιον παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχει σημασίαν, διότι τὸ διάταγμα περὶ ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἐγένετο πρὸ τοῦ Συντάγματος καὶ ἑπομένως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἠδύνατο νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον ὡς Βουλευτής. Ἵνα ἐννοηθῶ, τί προτείνω, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐξηγήσω περὶ τίνος πρόκειται. Ἐνταῦθα ὑπάρχει μία μονομαχία μεταξὺ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ νῦν. Μεταξὺ τῶν 90 ψηφισθέντων ἄρθρων τοῦ ἀστικοῦ νόμου εἶναι καὶ τὸ ἄρθρον 15, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαράλλακτον πρὸς τὴν τροπολογίαν μου, πλὴν δύο λέξεων, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἐπιμένω. Θὰ ἐξηγήσω δὲ διατὶ περιορίζω τὴν προθεσμίαν ἀπὸ δύο ἐτῶν εἰς ἕν, καὶ ἀπὸ τριῶν εἰς δύο διὰ τοὺς ξένους. Διὰ νὰ ἐννοηθῶ, ἀνάγκη νὰ ἐξηγήσω τὴν ἱστορίαν τῶν περιπετειῶν, τῶν βασάνων, τῶν τραυματισμῶν τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ νόμου τοῦ 1856. Ἐψηφίσθη πρωθυπουργοῦντος τοῦ κ. Τρικούπη ὁ νόμος τῆς 19 Φεβρουαρίου 1881, διὰ τοῦ ὁποίου, ἕνεκα τῶν περιστάσεων τῆς ἐποχῆς, μετέβαλε τὸ ἄρθρον 15 τοῦ νόμου τοῦ ἀστικοῦ, ἀλλ’ ἡ διατύπωσις δὲν ἦτο ὀρθή. Ἦλθεν ὁ νόμος τοῦ 1883, ὁ ὁποῖος πρὸς διευκόλυνσιν τῆς ὁρκωμοσίας διέτασσεν, ὅπως γίνηται αὕτη ἐνώπιον τοῦ προξένου διὰ τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εὑρισκομένους. Ἔπειτα, πρωθυπουργοῦντος τοῦ καὶ νῦν Πρωθυπουργοῦ, τῷ 1890 ἐψηφίσθη ὁ νόμος ΑΩΟΘʹ τῆς 31 Δεκεμβρίου 1890, δι’ οὗ ἐπανήρχετο τὸ πρώην καθεστώς, δηλαδὴ ἡ ἰσχὺς τοῦ ἄρθρου, 15· ἀλλ’ ἡ διατύπωσις δὲν ἐγένετο πρεπόντως. Ἔπειτα ἐξεδόθη τὸ διάταγμα τῆς 21 Αὐγούστου 1891, τὸ ὁποῖον ἐκανόνιζε τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεκτᾶτο ἡ ἑλληνικὴ ἰθαγένεια. Ἐπὶ τοῦ κ. Τρικούπη ἔρχεται ὁ νόμος τῆς 10 Φεβρουαρίου 1893, ὁ ὁποῖος ἐπαναφέρει τὸ πρώην καθεστώς. Ἤδη ὑποβάλλεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπαναφέρει τὴν ἰσχὺν τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου. Νομίζω ὅτι ὁ τίτλος τοῦ νομοσχεδίου «περὶ Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας» δὲν εἶναι κανονικός· ἀκριβέστερον θὰ ἦτο «περὶ τροποποιήσεως τῶν ἄρθρων 15 καὶ 18 τοῦ ἀστικοῦ νόμου τῆς 29 Ὀκτωβρίου 1856»· ἀκολούθως δὲ, ἀντὶ νὰ ἔχωμεν δύο ἄρθρα, τὰ ὁποῖα σαφῶς δὲν ἐξηγοῦσι τὸ νομοθετούμενον, νὰ εἴπωμεν δι’ ἑνὸς μόνον, ὅτι τὸ ἄρθρον 15 ἀντικαθίσταται ὡς ἀκολούθως, καὶ νὰ ἐπαναλάβωμεν τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο ὡς εἶχε. Τώρα ἐγὼ, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ σχεδίου τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, καὶ θέλων νὰ συμβιβάσω τὰς κρατούσας ἀντιθέτους γνώμας, ἐνόμισα ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ προτείνω, ὅπως περιορισθῶσι τὰ δύο ἔτη εἰς ἓν διὰ τοὺς ὁμογενεῖς, τὰ τρία δὲ εἰς δύο διὰ τοὺς ἀλλογενεῖς, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν μείωσιν ταύτην δὲν ἐπιμένω, θέλων νὰ διατηρήσω τὸ ἄρθρον 15 τοῦ Ἀστικοῦ Κώδικος, ὡς ἐμελετήθη καὶ ἐψηφίσθη καὶ ὑπάρχει εἰς τὸν Κώδικα, ἔχον δὲ οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 15. Ὁ ἀλλοδαπὸς, ὁ κατὰ τὸν νόμον τῆς Πολιτείας, εἰς ἣν ἀνήκει, ἐνήλικος, γίνεται Ἕλλην διὰ πολιτογραφήσεως. Πᾶς δὲ ὁ θέλων νὰ πολιτογραφηθῇ ὀφείλει νὰ δηλώσῃ τὴν περὶ τούτου θέλησίν του εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν τοῦ τόπου, ἐν ᾧ θέλει νὰ καταστήσῃ τὴν κατοικίαν του, καὶ μετὰ τὴν δήλωσιν νὰ κατοικήσῃ ἐν Ἑλλάδι, ἐὰν μὲν ἦναι ὁμογενὴς, ἐπὶ δύο ἔτη, ἐὰν δὲ ᾖναι ἀλλογενὴς, ἐπὶ τρία ἔτη· μετὰ παρέλευσιν δὲ τῶν προθεσμιῶν τούτων, καὶ πιστοποιήσαντος τοῦ ἁρμοδίου Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, ὅτι δὲν ὑπέπεσεν εἰς κακούργημα ἢ πλημμέλημα ἐκ τῶν διαλαμβανομένων εἰς τὸ 22 ἄρθρον τοῦ ποινικοῦ νόμου, ὀφείλει νὰ δώσῃ ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου νομάρχου τὸν ὅρκον τοῦ Ἕλληνος.» Ἀντέγραψα κατὰ λέξιν τὴν διάταξιν εἰς τὴν τροπολογίαν μου. Διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τροποποιῶ τὸ ἄρθρον 18, ὡς πρὸς τὴν μείωσιν τῶν ἐτῶν. Εἰς τὸ τελευταῖον ἄρθρον ἀναφέρω τοὺς καταργουμένους νόμους καὶ τὰ διατάγματα, πρὸς εὐκολίαν τοῦ θέλοντος νὰ ἑρμηνεύσῃ τὸν νόμον.

§181Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ τροπολογία τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ δύο ἐπόψεις, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς συντάξεως τοῦ νόμου, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς οὐσίας αὐτῆς. Ἡ οὐσία αὐτῆς καταδηλοῖ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ νὰ συντελέσῃ εἰς προσέγγισιν δύο μονομαχούντων Πρωθυπουργῶν, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ εὕρῃ τρόπον νὰ μᾶς προσεγγίσῃ (ἱλαρότης). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὁ πρώην, εἶχε μίαν γνώμην, ἐγὼ δύναμαι νὰ μὴ ἔχω αὐτὴν, ἀλλὰ δὲν ἔχω δικαίωμα νὰ τὸν ἐπικρίνω· ὅταν ἐκεῖνος ἦλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἔκρινεν, ὅτι ὤφειλε νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν ἰσχὺν τοῦ νόμου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἦτο ἡ γνώμη αὐτοῦ, δι’ οὓς λόγους εἶχεν. Ἐγὼ ὡσαύτως, ὅταν ἀνῆλθον εἰς τὴν ἀρχὴν, ἔκρινα, ὅτι ὤφειλον νὰ ἄρω τὸν νόμον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἔκρινα, κατὰ τὴν ἐμὴν πάντοτε γνώμην, ὡς ἐπιζήμιον εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ταῦτα οὕτως ἥρμοζε νὰ γένωνται. Ὁ κ. Βουλευτὴς νῦν φρονεῖ, ὅτι πᾶς ἐρχόμενος ἐν Ἑλλάδι πρέπει νὰ γίνεται πολίτης Ἕλλην μετὰ ἓν ἔτος, ἐγὼ φρονῶ, ὅτι μόνον μετὰ δύο ἔτη οἱ ὁμογενεῖς, μετὰ τρία δὲ οἱ ἀλλογενεῖς. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς μᾶς εἶπε: «λοιπὸν νὰ εὕρωμεν ἕνα μέσον ὅρον, ἓν ἔτος διὰ τὸν ὁμογενῆ καὶ δύο διὰ τὸν ἀλλοδαπόν». Νομίζω, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη νὰ ὑποστηρίξω τὴν μεταβολὴν αὐτήν. Ὁ ἀστικὸς νόμος, αὐτὸς κανονίζει τὸ θέμα τοῦτο, καὶ τὸν κανονισμὸν τοῦτον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διατηρήσωμεν ἄθικτον· ἐὰν δ’ ἤθελε κριθῇ ἀναγκαῖον νὰ μεταβάλωμεν διατάξεις, πρέπει νὰ μεταβάλωμεν αὐτὰς κατὰ τρόπον μὴ μεταβάλλοντα τὸ σύνολον. Ὑποθέσατε, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ μεταβληθῇ ἡ διάταξις τοῦ δεῖνα νόμου, ἀλλ’ ἂν πρόκηται αὕτη νὰ ἐπανέλθῃ ἐκ νέου εἰς ἰσχὺν, δὲν δυνάμεθα τὴν διάταξιν ταύτην νὰ μεταβάλωμεν. Ἐνταῦθα, προκειμένου νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸν νόμον τοῦ 1856, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπαναλάβωμεν αὐτὸν τοῦτον μὲ μεταβολὰς, ἔστω καὶ ἐλαχίστας. Διὰ τοῦτο ὁ τρόπος τῆς συντάξεως τοῦ ἄρθρου αἴρει ἀπὸ τοῦ μέσου τὸν νόμον τοῦ 1881, καὶ ἐπανάγει τὴν ἰσχὺν τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου, ἑπομένως ὁ ἀστικὸς νόμος διατηρεῖται, οἷος ἐξεδόθη κατὰ τὸ 1856. Ἡ ἐπιθυμία τοῦ κ. Βουλευτοῦ νὰ τακτοποιήσῃ τὰ τοῦ νομοσχεδίου, — διότι δέχομαι ὅτι ἐπιθυμία τοιαύτη ὑπηγόρευσεν αὐτῷ τὴν τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 3,— δὲν περιωρίσθη νὰ ζητήσῃ ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 τὴν κατάργησιν τῶν νόμων, ἀλλ’ ἐζήτησε καὶ τὴν κατάργησιν τῶν διαταγμάτων. Τοῦτο ὅμως ἦτο περιττὸν, διότι, ὅταν καταργῆται ὁ νόμος, καταργοῦνται καὶ τὰ διατάγματα, τὰ ἐκδοθέντα εἴτε κατὰ νομοθετικὴν ἐντολὴν (par délégation), εἴτε πρὸς κανονισμὸν σχέσεων δημιουργουμένων ἢ διαῤῥυθμιζομένων ὑπὸ τοῦ νόμου. Ἡ ἐπιγραφὴ τοῦ νομοσχεδίου ἴσως ἦτο ὀρθότερον νὰ γένηται «περὶ πολιτογραφήσεως», ἀλλ’ εἰς τοῦτο δὲν ἐπιμένω.

§182ΡΑΛΛΗΣ. Εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τοῦ σκοποῦ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Καίτοι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου ἀμφισβητεῖ τὸν σκοπὸν αὐτοῦ, ὁ σκοπὸς εἶναι εἷς καὶ μόνος, νὰ ἐκλείψωσιν οἱ νόμοι ͵ϠΙʹ τοῦ 1881 καὶ ͵ΒΡΜΔʹ τοῦ 1893, οἱ ὁποῖοι ἀπέβλεπον ὄχι εἰς τὸ νὰ καταργήσωσι τὰς διατάξεις τοῦ ἀστικοῦ νόμου, ἀλλὰ νὰ ἐπιτρέψωσι τὴν πολιτογράφησιν συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ἐκείνου, ἀλλ’ ἄνευ τῆς παρελεύσεως τῆς προθεσμίας, ἡ ὁποία καθορίζεται διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου. Διὰ τῶν νέων νόμων ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀπαλλάξῃ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐζήτει τὴν ἀπόκτησιν τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας, τῆς ὑποχρεώσεως νὰ παραμένῃ ἐν Ἑλλάδι ἐπὶ δύο ἢ τρία ἔτη ἀπὸ τῆς δηλώσεώς του. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, ὅπως εἶναι συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον, ἐκβαίνει τοῦ σκοποῦ αὐτοῦ, καὶ ἐπὶ τούτου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν καὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Φρονῶ ὅτι τὸ μὲν ἄρθρον 1 τροποποιεῖ τὴν διάταξιν τοῦ ἀστικοῦ νόμου, τὸ δὲ ἄρθρον 2 εἶναι ἐντελῶς ἀλλότριον καὶ παρέλκει· τροποποιεῖ τὴν διάταξιν τοῦ ἀστικοῦ νόμου τὸ ἄρθρον 1, διότι λέγει, ὅτι τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν δύνανται νὰ ἀποκτήσωσιν οἱ ἀλλοδαποί, οἱ κατὰ τὸν νόμον τοῦ Κράτους, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκουσιν, ἐνήλικοι, μόνον διὰ πολιτογραφήσεως. Καὶ ἐν τούτοις ἐν τῷ ἀστικῷ ἡμῶν νόμῳ ἔχομεν διατάξεις, αἱ ὁποῖαι καθορίζουσι τὴν ἀπόκτησιν τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας ἄλλως. Καὶ πρῶτον ἔχομεν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 21, ἡ ὁποία ὁρίζει, ὅτι ἡ ἀλλοδαπὴ μεθ’ Ἕλληνος νυμφευθεῖσα γίνεται Ἑλληνίς. Ἔχομεν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 20, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ τέκνα τοῦ ἀποβαλόντος τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν δύνανται κατὰ τὴν ἐνηλικίωσίν των καὶ ἐντὸς τοῦ ἔτους ἀπὸ τῆς ἐνηλικιώσεώς των νὰ δηλώσωσιν ἁπλῶς, ὅτι ἐννοοῦσι νὰ διατηρήσωσιν ὑπὲρ ἑαυτῶν τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, καὶ δύνανται νὰ τὴν διατηρήσωσιν. Ἔχομεν καὶ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 17, κατὰ τὴν ὁποίαν δύνανται νὰ ἀποκτήσωσι τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν τὰ ἀνήλικα τέκνα τοῦ προσκτήσαντος τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν. Λοιπὸν δύναται νὰ ὑποληφθῇ τὸ ἄρθρον 1 ὡς καταργοῦν τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 21, 20 καὶ 17, διότι λέγει, ὅτι τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν δύνανται νὰ ἀποκτήσωσιν οἱ ἀλλοδαποὶ μόνον διὰ πολιτογραφήσεως. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ὅτι δύναται νὰ ἀποδοθῇ τοιαύτη τις ἔννοια εἰς τὸ ἄρθρον 1, ἐντελῶς παρέλκει τοῦτο. Δὲν πρόκειται νὰ ἐπαναφέρωμεν εἰς τὴν ζωήν, διότι ὑφίσταται, τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ἀστικοῦ κώδικος, ἀλλὰ νὰ ἀφήσωμεν ἀκέραιον τὸ ἄρθρον 15. Λοιπὸν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἁπλῆ ἐπανάληψις τοῦ ἄρθρου 15. Καὶ ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ διάταξις αὕτη φαίνεται ἐκβαίνουσα τοῦ σκοποῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ἀπέβλεψεν ὁ συντάκτης αὐτῆς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ παρέλκει, διότι δὲν δύναται νὰ προσθέσῃ τι εἰς τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου, καθόσον τὸ ἄρθρον 15 μένει ἀκέραιον, οὐδὲ μετεβλήθη διὰ τῶν νόμων τῶν ψηφισθέντων καὶ ἤδη καταργουμένων ͵ϠΙʹ καὶ

͵ΒΡΜΔʹ.

Ὡς πρὸς δὲ τὸ ἄρθρον 2, τοῦτο παρέλκει ἐντελῶς, διότι, ἀφοῦ δὲν ἔθιξαν οἱ νόμοι οἱ ἤδη καταργούμενοι τὸν τρόπον τῆς πολιτογραφήσεως, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ πολιτογράφησις γίνεται συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ΤϞΑʹ νόμου τοῦ 1856. Ἡ πολιτογράφησις ἐξακολουθεῖ νὰ γίνηται ὅπως ἐγίγνετο καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου τοῦ ἀστικοῦ. Οἱ νόμοι οἱ καταργούμενοι ἀπέβλεψαν μόνον εἰς τὸ νὰ συντάμωσι τὰς προθεσμίας. Ἑπομένως, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον προτιθέμεθα, δέον νὰ ἀφαιρέσωμεν τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2, καὶ νὰ περιορισθῶμεν μόνον εἰς τὸ ἄρθρον 3, καὶ τότε, συμφώνως μὲ τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἐπιγράψωμεν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ «περὶ καταργήσεως τῶν δεῖνα νόμων». Οὕτω σώζονται τὰ πάντα, καὶ μένουσιν ἀκέραιαι αἱ διατάξεις τοῦ ἀστικοῦ ἡμῶν νόμου. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου Βουλευτὴς ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ περιλάβῃ ἐν τῇ τροπολογίᾳ του καὶ τὴν διάταξιν τοῦ ΑΡΚΘʹ νόμου, τὴν ἀποβλέπουσαν εἰς τὰς δηλώσεις τὰς ἐνώπιον τῶν Προξένων τῶν δι’ εἰδικῶν νόμων πολιτογραφημένων. Ἀλλ’ ἡ ἐν λόγῳ διάταξις οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὸ νομοθέτημα τοῦτο· ἡ διάταξις αὕτη ἀποβλέπει εἰς τοὺς πολιτογραφουμένους ὄχι πλέον δυνάμει τοῦ ἄρθρου 15, ἀλλὰ δυνάμει τοῦ ἄρθρου 22. Εἶναι λοιπὸν τὸ θέμα σας ἐντελῶς ἀλλότριον πρὸς τὴν συζήτησιν. Ἄλλως ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος ἐδήλωσε τὴν πρόθεσίν του πρὸς πρόσκτησιν τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας ὑπολαμβάνεται ὡς εὑρισκόμενος ἐνταῦθα. Εὑρισκόμενος δὲ ἐνταῦθα, ἀπευθύνεται πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ζητεῖ, οὕτως εἰπεῖν, τὴν χάριν νὰ μὴ ὑποστῇ αὐτὴν τὴν δοκιμαστικὴν περίοδον τῆς ἐπὶ 2 ἔτη διαμονῆς ἐν Ἑλλάδι. Ἀφοῦ δὲ εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην θέσιν, ἐννοεῖται ὅτι δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Προξενεῖον, ἵνα δώσῃ τὸν ὅρκον. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου ἐκείνου ἀποβλέπει εἰς τὴν μεγάλην πολιτογράφησιν δι’ εἰδικοῦ νόμου. Τελευτῶν λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι φθάνομεν εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον προτίθεται ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν περιορισθῶμεν εἰς τὸ τρίτον ἄρθρον, ἀπαλείφοντες τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2.

§183Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εὑρίσκω ὀρθὰς τὰς γενομένας παρατηρήσεις ἐπὶ τῆς συντάξεως τοῦ νομοσχεδίου, ὑποθέτω ὅμως, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι πληρέστερον τὸ κείμενον, ἐὰν ἐτροποποιεῖτο οὕτω: «Καταργοῦνται οἱ νόμοι ϠΙʹ τῆς 19 Φεβρουαρίου 1881 καὶ ͵ΒΡΜΔʹ τῆς 10 Φεβρουαρίου 1893» καὶ προσέτι «καὶ ἐπανάγονται ἐν ἰσχύϊ πᾶσαι αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ΤϞΑʹ νόμου τῆς 29 Ὀκτωβρίου 1856.»

§184ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη, διότι ὁ νόμος δὲν κατήργησε τὸ ἄρθρον 15, ἀλλὰ προσέθηκε μίαν παράγραφον ἐπὶ πλέον, ἡ ὁποία ἤδη καταργεῖται. Ὁ νόμος τοῦ 1856 καὶ τὸ ἄρθρον 15 αὐτοῦ ἐβάδιζον παραλλήλως μετὰ τοῦ νόμου τοῦ 1881 καὶ τοῦ νόμου τοῦ 1893, διότι ὁ σκοπὸς τῶν νόμων αὐτῶν δὲν ἦτο ἡ κατάργησις τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου, ἀλλ’ ἡ ἀπαλλαγὴ ἐκείνου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐξεδίδετο τὸ διάταγμα, τῆς ὑποχρεώσεως νὰ παραμείνῃ ἐνταῦθα ἐπὶ 2 ἢ 3 ἔτη. Ἑπομένως ἤδη καταργεῖτε μόνον τὴν διάταξιν τὴν ἀπαλλάττουσάν τινα τῆς ὑποχρεώσεως νὰ παραμένῃ ἐν Ἑλλάδι.

§185Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ νόμοι τοῦ 1881 καὶ 1893 ἀπονέμουσι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἀπένεμεν ὁ νόμος τοῦ 1856. Ὁ νόμος τοῦ 1856 ἀναγράφει ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως, ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ γείνῃ πολίτης Ἕλλην διὰ πολιτογραφήσεως, ἐὰν δὲν διαμείνῃ, ὁμογενὴς τυγχάνων, δύο ἔτη ἐν Ἑλλάδι, ἀλλοδαπὸς δὲ, τρία ἔτη. Οἱ νόμοι τοῦ 1881 καὶ τοῦ 1893 εἶχον ἄλλως, διότι οὗτοι ἐπέτρεπον εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ ἀπονείμῃ τὴν ἰθαγένειαν καὶ ἀμέσως. Ἡ διάταξις αὕτη τῆς ἀμέσου ἀπονομῆς τοῦ δικαιώματος τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας ἀποτελεῖ τροπολογίαν τοῦ νόμου τοῦ 1856. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι οἱ νόμοι τοῦ 1881 καὶ 1893 εἶναι νόμοι τροποποιοῦντες μίαν τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ νόμου τοῦ 1856, καὶ πρέπει νὰ δοθῇ εἰς αὐτοὺς διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁ χαρακτηρισμὸς τὸν ὁποῖον ἔχουσι. Διὰ τοῦτο ἀνέγραψα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι καταργοῦνται οἱ νόμοι κλπ. καὶ ἐπανέρχονται ἐν ἰσχύι πᾶσαι αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 15, ἤτοι δίδεται αὖθις ζωὴ εἰς τὴν διάταξιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν εἶχε φονεύσει ὁ νόμος τοῦ 1893.

§186Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Καὶ τοῦτο εἶναι εἷς τρόπος ἐκφράσεως· ἐγὼ ὅμως νομίζω ὅτι ἀφοῦ ὑπέστη τὸν ἀκρωτηριασμὸν τοῦτον τὸ ἄρθρον 15, προτιμότερον εἶναι νὰ ἐπανέλθῃ ἐν τῇ ζωῇ ψηφιζόμενον ἐκ νέου.

§187ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ἀπροσέκτως ἐχαρακτηρίσθη τὸ γενόμενον ὡς ἀκρωτηριασμός, διότι ἀντὶ νὰ ὑποστῇ ἡ διάταξις τοῦ αὐτοῦ νόμου ἀκρωτηριασμόν, ἐξ ἐναντίας τῇ προσετέθει κἄτι τι. Λοιπὸν αὐτὸ τὸ προστεθὲν ἀφαιρεῖται ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τὸ προστεθὲν ἤθελεν ἔχει διατυπωθῇ ὡς μέρος τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 15. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ εἶχεν ἐντελῶς δίκαιον, ἀλλ’ οἱ νόμοι αὐτοί, εἰς τὴν κατάργησιν τῶν ὁποίων ἀποβλέπομεν, ἀπετέλεσάν τι ὅλως διόλου αὐτοτελὲς, οὐδέποτε δὲ, ὡς εἶπον, ἔπαυσεν ὑφιστάμενον ἀκεραίως τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου, ἀλλὰ παραλλήλως πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, τοῦ 15, ἔβαινε καὶ ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1881 καὶ ἡ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1893. Σήμερον λοιπὸν ἀποβλέπομεν εἰς τὸ νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ προστεθὲν, τὸ προστεθὲν δὲ ἀφαιρεῖται χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἀνάγκην νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἀναλαμβάνουσι τὴν ἰσχύν των αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου, διότι αἱ διατάξεις αὗται οὐδέποτε ἔπαυσαν ἰσχύουσαι· πρόκειται μόνον νὰ καταργήσωμεν τὸ προστεθέν.

§188ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἄλλο τι παρ’ ὅ,τι εἶπεν ὁ ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτής. Τὸ ἄρθρον 15 καθ’ ὅλον αὐτοῦ τὸν χρόνον τῆς ἰσχύος τῶν δύο νόμων, τοῦ ϠΙʹ καὶ τοῦ ͵ΒΡΜΔʹ, ἐξηκολούθει ἰσχύον πλῆρες. Ἀλλὰ παραλλήλως ἐβάδιζε τὸ δικαίωμα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, τοῦ συντέμνειν τὸν χρόνον τῶν δύο ἐτῶν. Λοιπὸν αὐτὸ εἶναι τὸ περιεχόμενον τῶν νόμων ϠΙʹ καὶ ͵ΒΡΜΔʹ. Ἄφινεν εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας τὸν προσδιορισμὸν τῶν ἐτῶν. Ἐὰν ἤδη καταργηθῶσιν οἱ δύο αὐτοὶ νόμοι, δὲν νομίζω ὅτι μένει κανεὶς περιορισμὸς, διότι οἱ δύο αὐτοὶ νόμοι ἔδιδον τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν νὰ περιορίζῃ τὴν διετίαν. Ἐὰν λοιπὸν εἴπωμεν, ὅτι δὲν ἰσχύουσιν οἱ δύο νόμοι, τί μένει; Ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐπαναφέρωμεν διὰ νέας νομοθετικῆς διατάξεως ἐν ἰσχύϊ τὸ ἄρθρον 15, τὸ ὁποῖον δὲν ἔπαυσε ποτὲ ἰσχύον, περιωρίζετο δὲ μόνον, δυνάμει τῶν δύο αὐτῶν νόμων, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς διετίας; Δὲν τὸ φρονῶ. Καταργουμένων τῶν νόμων αὐτῶν, μένει ἀκέραιον τὸ ἄρθρον 15, καὶ συνεπῶς νομίζω, ὅτι, ἐὰν λείψῃ τὸ τρίτον ἐδάφιον, οὐδεμία ἀμφισβήτησις θὰ ὑπάρχῃ.

§189Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουσιν οἱ φρονοῦντες, καὶ πολλάκις ἀπεδείχθη τοῦτο ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ καὶ μετὰ λόγου ἐνεκρίθη ἀλλαχοῦ, ὑπάρχουσι λοιπὸν οἱ φρονοῦντες, ὅτι, ὅταν νομοθετῆται ἡ ἄρσις τροποποιήσεως διατάξεώς τινος νόμου, δὲν ἀρκεῖ μόνον τοῦτο, ἵνα ἐπαναφέρῃ ἐν ἰσχύϊ τὴν διάταξιν τὴν τροποποιηθεῖσαν, πρέπει πρὸς τῇ ἄρσει τῆς τροποποιήσεως νὰ ψηφισθῇ καὶ διάταξις, ἐπανάγουσα ἐν ἰσχύϊ τὴν τροποποιηθεῖσαν διὰ τῆς καταργουμένης διάταξιν. Νομίζω ὅτι οἱ δύο νόμοι, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, ἀποτελοῦσι τροποποίησιν τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου· ἑπομένως, ἐπειδὴ αἴρουσι τὴν τροποποίησιν ταύτην διὰ τῆς καταργήσεως τῶν δύο αὐτῶν νόμων, πρέπει νὰ κηρύξωσι καὶ τὴν ἀναβίωσιν τοῦ ἄρθρου ἐκείνου· διὰ τοῦτο ἐγράφη οὕτω τὸ σχέδιον τοῦτο.

§190ΡΑΛΛΗΣ. Ἴσως εἶναι ματαία ἡ συζήτησις, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξακριβωθῶσιν αἱ συνέπειαι. Διὰ τῆς προσθήκης τῆς τελευταίας τροπολογίας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δύναταί τις νὰ ὑπολάβῃ, ὅτι ὅλαι ἐκεῖναι αἱ πολιτογραφήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο μέχρι σήμερον ὄχι διὰ Β. Διαταγμάτων, ἀλλὰ συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 15, εἶναι ἄκυροι· διότι, ἐὰν θεωρήσωμεν, ὅτι μόνον διὰ τοῦ ψηφιζομένου ἤδη νομοσχεδίου ἀναβιοῖ τὸ ἄρθρον 15, ἀναγκαίως πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι αἱ πολιτογραφήσεις, αἱ γενόμεναι συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 15, δὲν ἔχουσι κῦρος. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἄτοπον, εἰς τὸ ὁποῖον φέρει ἡ προσθήκη αὕτη. Ἡ θεωρία δὲ, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἔχει καμμίαν σχέσιν μὲ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Δὲν ὑπάρχει καμμία ἀμφιβολία, ὅτι, ἐὰν νόμος τις καταργήσῃ προηγούμενον νόμον, ἐκ τοῦ ὅτι θέλομεν καταργήσει τὸν νόμον τὸν καταργήσαντα τὸν προηγούμενον νόμον, ὁ νόμος ὁ καταργηθεὶς διὰ τοῦ ἤδη καταργουμένου νόμου δὲν ἀναβιοῖ. Τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, καὶ ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ συμφώνως μὲ τὸ Σύνταγμα, ὅπως ἀναβιώσῃ ὁ ἅπαξ καταργηθεὶς νόμος, δηλαδὴ εἰς τρεῖς ἀναγνώσεις, κατὰ τρεῖς ἡμέρας καὶ κατ’ ἄρθρον καὶ σύνολον. Ἀλλ’ ἵνα ὑπάρξῃ ἡ περίπτωσις αὕτη, ἀπαιτεῖται νὰ ὑπάρξῃ κατάργησις νόμου. Ἐδῶ λοιπὸν ἐρωτᾶται, διὰ τῶν δύο νόμων, τῶν σήμερον καταργουμένων, κατηργήθη τὸ ἄρθρον 15; Ἀναμφισβητήτως ὄχι. Τὸ ἄρθρον 15 ἐξηκολούθησε νὰ ζῇ καὶ νὰ ἐφαρμόζηται, καθ’ ὅσον δὲν παρενέβαινεν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία καὶ δὲν προεκάλει ἓν δικαίωμα χάριτος ὑπὲρ τοῦ αἰτοῦντος τὴν ἑλληνικὴν πολιτογράφησιν ὡς πρὸς τὸν χρόνον τὸν δοκιμαστικόν. Λοιπὸν δὲν ἔχομεν ἀνάγκην διὰ τῆς διατάξεως αὐτῆς νὰ τὸ κάμωμεν νὰ ἀναβιώσῃ τὸ ἄρθρον 15· τὸ ἄρθρον 15, καταργουμένων τῶν δύο νόμων, θὰ ἰσχύῃ, ἀφοῦ οὐδέποτε ἔπαυσε νὰ ἰσχύῃ.

§191ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀρκετὰ πλέον.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1.

§193Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀντὶ τῶν τριῶν ἄρθρων, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον, ἐπρότεινα τροπολογίαν εἰς ἓν μόνον ἄρθρον· πρὸς ἀποφυγὴν δὲ πάσης παρεξηγήσεως καὶ ἐπὶ τὸ ἀκριβέστερον, ἡ τροπολογία αὕτη ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον μόνον. Καταργοῦνται αἱ διὰ τῶν νόμων ϠΙʹ τῆς 19 Φεβρουαρίου 1881 καὶ ͵ΒΡΜΔʹ τῆς 10 Φεβρουαρίου 1893 ἐπενεχθεῖσαι τροποποιήσεις τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ ͵ΤΚΑʹ νόμου τῆς 29 Ὀκτωβρίου 1856, καὶ μένουσιν ἐν ἰσχύϊ μόναι αἱ διατάξεις τοῦ εἰρημένου ἄρθρου, ὡς ἔχουσι.»

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀναγνωσθὲν ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς ἀντικατάστασιν τῶν τριῶν ἄρθρων αὐτοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τρίτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῶν ἐν τῷ τελωνειακῷ δασμολογίῳ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§195ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου πρώτου. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον νὰ μεταβάλλωμεν τὸν δασμὸν ἐπὶ τῶν ὀσπρίων. Ὑπάρχουσι πολλὰ Κράτη, ἐκ τῶν ὁποίων εἰσάγονται ὄσπρια καὶ παρὰ τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ λάβωμεν πλεονεκτήματα, ἐλαττοῦντες τὸν συμβατικὸν δασμόν. Τὰ συμβατικὰ τέλη νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὰ διατηρῶμεν, ὅπως τὰ παραχωρῶμεν ἀντὶ ἀνταλλάγματος. Ἐξήγησιν ζητῶ ἐπὶ τῆς παραγράφου τετάρτης. Ἐκεῖ βλέπω τι περίεργον, τὸ ὁποῖον, ἐὰν ὑπάρχῃ εἰς τὸ δασμολόγιον, θὰ προέρχεται ἐκ λάθους. Ἡ παράγραφος τετάρτη λέγει: «Ὁ εἰσαγωγικὸς δασμὸς τῆς 175 βʹ κλάσεως τοῦ δασμολογίου «νήματα ἐξ ἐρίων ἢ τριχῶν λελευκασμένα, κεχρωματισμένα, ἄστρηπτα ἢ ἐστρημμένα, χρήσιμα πρὸς πλέξιμον συνήθων φλανελλῶν, περιποδίων κλπ.» ὁρίζεται ὁ μὲν γενικὸς διὰ τὰς 100 ὀκάδας, εἰς μεταλλικὸν δρ. 100, ἢ εἰς τραπεζογραμμάτια δραχ. 132, ὁ δὲ συμβατικός, εἰς μεταλλικὸν δρ. 540, ἢ εἰς τραπεζογραμμάτια δραχ. 712.80.» Δὲν ἐννοῶ, ἀφοῦ ἔχομεν γενικὸν δασμὸν δι’ ἑκατὸν ὀκάδας εἰς μεταλλικὸν δραχμὰς 100, ἢ εἰς τραπεζογραμμάτια δραχ. 132, πῶς εὑρέθη Κράτος νὰ συνομολογήσῃ σύμβασιν μαζύ μας καὶ νὰ δεχθῇ νὰ πληρόνῃ συμβατικὸν δασμὸν εἰς μεταλλικὸν δραχ. 540, ἢ εἰς τραπεζογραμμάτια δραχ. 712.80. Βεβαίως πρόκειται περὶ λάθους, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν κατεβλήθη ἡ δέουσα προσοχὴ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου.

§196Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν ὑπάρχει δασμὸς συμβατικὸς ἐπὶ ἐρίων.

§197Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔλαβον ἐπιστολὴν περὶ τούτου, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἀκριβὴς ὁ ἀριθμός· ἀλλ’ ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης μοὶ παρήγγειλεν, ὅτι εἶναι ἀκριβής.

§198ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐδῶ πρόκειται—μὲ συγχωρεῖτε—περὶ παραλογισμοῦ· διότι διὰ τῆς συμβάσεως παραχωροῦμεν σχεδὸν πάντοτε τὸν ὅρον τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους. Ἐπὶ τοῦ δασμοῦ δὲ τούτου καταντᾷ τὸ μὴ συμβληθὲν Κράτος νὰ ὑπάγηται εἰς πολὺ μικρότερον δασμὸν τοῦ συμβληθέντος, ἐνῷ καὶ τοῦτο διὰ τοῦ ὅρου τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπολαύσῃ τὸν κατώτερον δασμὸν τοῦ γενικοῦ δασμολογίου. Ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι οὐσιαστικῶς ὀρθὴ ἡ διάταξις αὕτη, καὶ εἶναι καλὸν νὰ ἐξετασθῇ τοῦτο. Ἐπανέρχομαι δὲ καὶ εἰς τὸ ἄλλο ζήτημα, ὅτι δηλ. δὲν πρέπει νὰ θίγωμεν τὰ τέλη τὰ συμβατικά, διότι εἰσάγονται ὄσπρια ἀξίας 1½ ἑκατομμυρίου καὶ δυνάμεθα διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ δασμοῦ νὰ ἀπολαύσωμεν πλεονεκτήματα ἄλλα.

§199Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸ Κράτος, διὰ νὰ κερδοσκοπήσῃ ἐπὶ ἄλλου ἀντικειμένου καὶ ζητήσῃ μείωσιν ἄλλων εἰδῶν, νὰ καταδικάσῃ τοὺς πολίτας νὰ τρώγωσι τὰ τῆς πρώτης ἀνάγκης ἀκριβώτερον.

§200ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅταν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν πλεονεκτήματα, τότε εἶναι συμφέρον εἰς ἡμᾶς, καὶ πρέπει νὰ ζητήσωμεν καὶ ἀπὸ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ ἀναμείνῃ τὴν ἐλάττωσιν αὐτὴν ἐπί τινα καιρὸν, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν ἑτέραν ὠφέλειαν γενικωτέραν, ἰδίως δὲ σήμερον, ὅτε ἐπιδιώκομεν διὰ τῆς μετὰ τῆς Ῥωσσίας συμβάσεως τὴν προστασίαν τοῦ πρωτίστου προϊόντος τῆς χώρας.

§201Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ῥωσσία δὲν ζητεῖ νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ἐπὶ τῶν ὀσπρίων φόρον.

§202ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν προσφέρομεν ἡμεῖς τὴν ἐλάττωσιν.

§203Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πῶς θὰ προσφέρητε, ἀφοῦ σᾶς ζητεῖ ἄλλα πράγματα; Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ καταδικάσητε τὸν λαὸν νὰ πένηται, νὰ τρώγῃ ἀκριβὰ τὴν τροφήν του, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι δύναται τὸ Κράτος νὰ λάβῃ ἀντάλλαγμα, ἐνῷ ἡ Ρωσσία δὲν ἔκαμε περὶ τούτου λόγον.

§204ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ δασμολόγιον ὁρίζει εἰσαγωγικὸν δασμὸν 5,40 τὴν ὀκᾶν· ἑπομένως εἶναι 540 δραχμαὶ τὰς 100 ὀκάδας, κατὰ τὴν παράγραφον τετάρτην.

§205Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργείου, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, νὰ δώσῃ πληροφορίας περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν εἰσαγομένων ὀσπρίων.

§206Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ἔδωκα αὐτάς.

§207ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι προσηρτημέναι εἰς τὸ νομοσχέδιον.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Τόμαν ἔχει τὸν λόγον.

§209ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναβληθῇ.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναβληθῇ;

§211ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται.

§213ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Μίαν πληροφορίαν θὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Πρὸ πολλοῦ ἐγένοντο διαπραγματεύσεις μεταξὺ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ τῆς Ρουμανίας περὶ ἐμπορικῆς συμβάσεως. Ὡς γνωρίζετε, αἱ ἐμπορικαὶ μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν σχέσεις εἰσὶ πολλαί, καὶ τοιαύτη σύμβασις ἔσεται ὠφελιμωτάτη, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ἐκ Ρουμανίας ἐπρομηθευόμεθα ἄλλοτε καὶ τὸν εὐθηνὸν σῖτον, τὸν κοινῶς καλούμενον κορνόβι, καὶ διάφορα ὄσπρια, εἰς χρῆσιν ἰδίως τοῦ ἐργατικοῦ πληθυσμοῦ, καὶ πολλὰ προϊόντα ἡμῶν καταναλίσκονται ἐν Ρουμανίᾳ. Ἐπεθύμουν ἑπομένως νὰ μάθω εἰς ποῖον σημεῖον διατελοῦσιν αἱ εἰρημέναι διαπραγματεύσεις.

§214ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Πρὸς τὸ παρὸν γνωρίζετε ὅτι εἶναι διακεκομέναι αἱ σχέσεις· συνεπῶς ἡ σύμβασις δὲν ἔλαβε περαιτέρω ἐνέργειαν.

§215ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὑπέβαλον τοιαύτην ἐρώτησιν, διότι ἔχει σχέσιν μὲ τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου.

§216ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ἀνεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ ἄλλου ἀντικειμένου οὐσιωδεστέρου. Νομίζω ὅτι ἡ παραγωγὴ τῶν ὀσπρίων παρ’ ἡμῖν εἶναι ἐπιδεκτικὴ ἀναπτύξεως τοιαύτης, ὥστε νὰ καταστήσῃ περιττὴν τὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγήν. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποβῇ τοῦτο δυνατὸν, ἐνδείκνυται ἡ προστασία τῆς παραγωγῆς ταύτης. Ἐὰν δὲ ἔχωμεν τὴν βεβαιότητα, ὅτι δυνάμεθα νὰ παραγάγωμεν ἡμεῖς τὰ ὄσπρια, τὰ ὁποῖα καταναλίσκομεν, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἐλάττωσις τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους. Ἐὰν ὑποφέρουν μέρη τινὰ τῆς Ἑλλάδος ἐκ τῆς ἀκριβωτέρας ἀγορᾶς τῶν ὀσπρίων, δὲν εἶναι μεγάλη ἡ δαπάνη ἀπέναντι τῆς σπουδαιότητος, ὅτι δυνάμεθα νὰ θεραπεύσωμεν τὰς ἀνάγκας τῆς καταναλώσεως διὰ τῆς ἰδίας ἡμῶν παραγωγῆς.

§217Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἐμελετᾶτο ὁ πίναξ, τὸν ὁποῖον κατέθεσα, μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ παρατήρησις αὕτη δὲν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προταθῇ. Τὸ τέλος, τὸ νῦν πληρονόμενον ἐπὶ τῶν ὀσπρίων, κρατεῖ ἤδη ἐπὶ δεκαετίαν, καὶ δὲν ἐπέφερε κανὲν ἀποτέλεσμα ὑπὲρ τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς· διότι, ἐνῷ κατὰ τὸ 1887 εἰσεπράξαμεν 180,000, κατὰ τὸ 1889 εἰσεπράξαμεν 182,000, ἑπομένως ηὔξησεν ἡ εἰσαγωγὴ, καὶ κατὰ τὸ 1891 εἰσεπράξαμεν 193,000. Νομίζω, ὅτι, ἐὰν δὲν ἔφερε τὸ ἀποτέλεσμα ἐπὶ δεκαετίαν ὁ προστατευτικὸς οὗτος δασμὸς, εἶναι μάταιον νὰ ἐλπίζῃ τις, ὅτι θέλει παραγάγει πλέον ἀποτέλεσμα διὰ τὴν παραγωγήν. Ἐὰν δέ τις ζητήσῃ νὰ παρατείνῃ τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ πέραν τῆς δεκαετίας, καταδικάζει τὸν ἐγχώριον πληθυσμὸν εἰς ὑπέρμετρον φορολογίαν, καὶ μάλιστα ἐνῷ πρόκειται περὶ τροφῆς τῶν ἀπόρων τάξεων.

§218ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς καταδεικνύεται ἐκ τῶν πινάκων, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι κατὰ τὸ 1887 ἐπληρώσαμεν 1,500,000 δραχμῶν μὲ τιμὴν συναλλάγματος 1,20, ἐνῷ κατὰ τὸ 1893 ἐπληρώσαμεν 1,149,000 μὲ τιμὴν συναλλάγματος 1,80. Ὥστε, ἐὰν ἀναλογίσωμεν τὰς διαφόρους τιμὰς, θέλομεν εὕρει, ὅτι εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐξηγάγομεν ἴσως 1,200,000 φράγκων εἰς χρυσὸν κατὰ τὸ 1887, μόνον δὲ 850,000 κατὰ τὸ 1893. Ἡ διαφορὰ εἶναι μεγάλη, καὶ παρουσιάζει ἐλάττωσιν σχεδὸν κατὰ τὸ ἥμισυ.

§219Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῦ εἶναι ἡ ἐλάττωσις αὕτη; Ἡ εἰσαγωγὴ αὐξάνει ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, ἑπομένως δὲν ἐπῆλθε πρόοδος τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, ὥστε νὰ καταστήσῃ μὴ ἀναγκαίαν τὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγήν.

§220ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ ἀμφισβητῶ. Ἐκ τῶν πινάκων, ἔχομεν, ὡς παρατηρεῖτε, αὐξομειώσεις, τῶν ὁποίων τοὺς λόγους δὲν γνωρίζω πῶς νὰ ἐξηγήσω. Ἦτο κακὴ ἐσοδεία ἕνεκα ξηρασίας, ἢ ἦσαν ἀκριβώτερα τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενα; Ἀλλὰ ἀναχωροῦντες ἀπὸ τὸ πρῶτον σημεῖον τοῦ πίνακος τοῦ 1887, ἔχομεν ὅτι ἐπληρώσαμεν 1,500,000 εἰς τὸ ἐξωτερικὸν δι’ ὄσπρια. Κατὰ τὸ 1893 ἐπληρώσαμεν 1,149,000, ἑπομένως εἰς δραχ. διαφορὰ 350,000. Ἀλλ’ ἐὰν μεταβάλωμεν τὰς δραχμὰς αὐτὰς εἰς φράγκα, ὅπως ἐπληρώσαμεν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, θέλομεν εὕρει, ὅτι ἐπληρώσαμεν περίπου τὸ ἥμισυ κατὰ τὸ 1893.

§221Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διότι ἐπῆλθεν ἡ πενία, καὶ δὲν εἶχεν ὁ λαὸς χρήματα νὰ ἀγοράσῃ ὄσπρια.

§222ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ νὰ ἀγοράσῃ ὄσπρια, εἶχεν εὐτυχῶς.

§223Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν γνωρίζετε τὴν κατάστασιν τοῦ κόσμου. Λοιπόν, ἐὰν ἐπιμένω, ἐπιμένω ἀκριβῶς ἐπὶ τῆς ἰδέας ταύτης, ὅτι διαβλέπομεν μίαν παραγωγὴν τοπικὴν, ἥτις δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ καὶ ἀναπτυσσομένη νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐκ τῆς χώρας ἐξαγομένου χρυσοῦ. Τοιαύτην παραγωγὴν ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς τὸ καθῆκον νὰ προστατεύσωμεν, μὴ ἐλαττοῦντες τὸν ἐπὶ τῶν προϊόντων αὐτῆς δασμὸν εἰσαγωγῆς.

§224Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι ζήτημα ἐκτιμήσεως· ὑμεῖς ἔχετε τὴν ἐκτίμησιν ταύτην, ἐγὼ δὲν τὴν ἔχω.

§225ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀναγκάσῃ τὸν ἕτερον νὰ ἔχῃ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ἐκτίμησιν.

§226ΤΟΜΑΝ. Συζητοῦμεν ἄνευ βάσεως, διότι τὸ νομοσχέδιον ἀνεβλήθη.

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν θὰ ἔλθωμεν εἰς ἀπόφασιν. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἀνέπτυξαν τὰς ἰδέας των. Τρίτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἀντιβασιλείας ἢ διαχειρίσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐν ἀποδημίᾳ τοῦ Βασιλέως ἐκτὸς τοῦ Κράτους κατὰ τὸ ἔτος 1895. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Ἀστεροσκοπείου Ἀθηνῶν. Ὁ κ. Κοζάκης Τυπάλδος ἔχει τὸν λόγον.

§229Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἐὰν εἶχον ἔνστασίν τινα σχετικῶς πρὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπεβάλετε, κύριε Ὑπουργὲ, αὕτη θὰ ἦτο, ὅτι δὲν πιστεύω ὅτι ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον καθιδρύθη καὶ λειτουργεῖ τὸ Ἀστεροσκοπεῖον. Γνωρίζω ὅτι ἡ σχετικὴ αὕτη ἀτέλεια προκύπτει ἐκ λόγων οἰκονομικῶν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον θεωρῶ χρήσιμον νὰ ἀναπτύξω διὰ βραχέων τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, διότι φρονῶ, ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν ἐξετιμήθη ἀρκούντως οὐδὲ ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων οὐδὲ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὄχι μόνον ἡ θεωρητικὴ καὶ ἐπιστημονικὴ σπουδαιότης τοῦ Ἀστεροσκοπείου, ἀλλ’ οὐδ’ αὐτὴ ἡ πρακτικὴ χρησιμότης του, ἥτις εἶναι μεγίστη. Τὸ Ἀστεροσκοπεῖον τῶν Ἀθηνῶν ἔχει ἱστορίαν ἀξιόλογον. Γνωστὸν ὅτι ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἄνδρες διακεκριμένοι διηύθυναν τὰς ἐπιστημονικὰς ἐργασίας τοῦ Ἀστεροσκοπείου καὶ ἐξετέλεσαν ἐν αὐτῷ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐχάραξαν περίοδον εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς ἐπιστήμης. Αἱ μετεωρολογικαὶ καὶ ἀστρονομικαὶ παρατηρήσεις τοῦ Βούρη, ἀλλὰ πρὸ πάντων αἱ σεληνογραφικαὶ ἐργασίαι τοῦ Σμὶθ, ὡς καὶ αἱ μετεωρολογικαὶ αὐτοῦ ἐργασίαι, αἵτινες ὑπῆρξαν αἱ πρῶται τοιαῦται γενόμεναι ἐν Ἑλλάδι, εἶναι ἔργα πολλοῦ λόγου ἄξια. Ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου ἐκλήθη διαπρεπὴς ἐπιστήμων, ὁ κ. Αἰγινήτης, εἰς τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ἀστεροσκοπείου, αἱ ἐργασίαι αὗται εἰσῆλθον εἰς νέαν φάσιν. Καὶ εἰς τοῦτο ἀκριβῶς ἤθελον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῶν συναδέλφων. Πολλοὶ ἐπίστευσαν, καὶ ὁσάκις τὸ ζήτημα τοῦ Ἀστεροσκοπείου ἦλθεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐξέφρασαν τὴν γνώμην, ὅτι τὰ ἀντικείμενα τοῦ Ἀστεροσκοπείου ἀποβλέπουσι μόνον τὰς ἀνωτέρας θεωρίας τῆς ἐπιστήμης, καὶ ὅτι, στερούμενοι ἀκόμη τῶν στοιχείων τῶν ἐπιστημονικῶν ἐργασιῶν εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν πρέπει νὰ ἀσχολώμεθα, ἢ τοὐλάχιστον δὲν πρέπει νὰ κάμνωμεν θυσίας χάριν τῆς ἀνωτάτης ταύτης ἐπιστήμης. Τοιαῦτα ἐλέχθησαν ἐνταῦθα, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐκλήθη εἰς τὴν θέσιν, ἣν κατέχει σήμερον, ὁ κ. Αἰγινήτης. Ἀλλὰ τὸ πρᾶγμα δὲν ἔχει οὕτως. Ἀφίνω κατὰ μέρος, ὅτι δὲν παραδέχομαι τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἐπειδὴ εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς ἐπιστήμης δὲν ηὐδοκιμήσαμεν, δὲν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον ἀκόμη, εἰς τὸ ὁποῖον ἄλλα παλαιότερον πολιτισμένα ἔθνη μὲ τόσα μέσα ἔφθασαν πρὸ καιροῦ, ἀφίνω, ὅτι τὸ τοιοῦτον δὲν μοὶ φαίνεται λόγος νὰ μὴ χορηγήσωμεν εἰς ἔξοχον ἐπιστήμονα τὰ μέσα ἀνωτέρας ἐργασίας, ἡ ὁποία καὶ τὴν ἐπιστήμην θὰ ὠφελήσῃ, καὶ τὸ ἔθνος θέλει μεγάλως τιμήσει. Ἀλλ’ ἔρχομαι εἰς κἄτι τι πεζότερον, κατὰ τὸ φαινόμενον τοὐλάχιστον, εἰς τὴν πρακτικὴν ὠφέλειαν τοῦ Ἀστεροσκοπείου. Εἰς τὸ Ἀστεροσκοπεῖον δύο ὑπάρχουσι τμήματα, τὸ τμῆμα τὸ ἀστρονομικὸν καὶ τὸ τμῆμα τὸ μετεωρολογικόν. Καὶ αὐτὸ τὸ ἀστρονομικὸν τμῆμα δὲν ἔχει μόνον σκοπὸν τὴν οὐρανοσκοπίαν. Πρὸς τὸ τμῆμα τοῦτο τὸ ἀστρονομικὸν συνδέεται καὶ ἐργασία μεγίστης καὶ ἀμέσου ἀνάγκης. Σημειώσατε, ὅτι δὲν λέγω μόνον ὠφελείας, ἀλλὰ καὶ ἀνάγκης. Τοιαῦται εἶναι ἐπὶ παραδείγματι αἱ ἐργασίαι αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὰς πυξίδας καὶ τὸ ναυτικὸν ἐν γένει. Ἀνεγνώσατε πολλάκις εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ζημίαι σπουδαῖαι συμβαίνουσιν ἕνεκεν ἐλλείψεως κανονισμοῦ τῶν πυξίδων. Καὶ ἐνθυμεῖσθε, ὅτι πέρυσιν ἀνεγινώσκομεν, ὅτι ἓν ἐμπορικὸν ἀτμόπλοιον ἑλληνικὸν ἐκ τῶν μεγίστων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν, φορτωμένον, ἠναγκάσθη νὰ ποδίσῃ, ἠναγκάσθη ἑπομένως νὰ χάσῃ πολλῶν ἡμερῶν πλοῦν, διότι ἀνεχώρησεν ἀπὸ τὴν Σῦρον καὶ ἐπέστρεψε πάλιν, διότι ὁ καιρὸς εἶχε θολώσει, καὶ μὴ ὑπαρχούσης πεποιθήσεως εἰς τὰς πυξίδας τοῦ πλοίου, δὲν ἐτόλμησεν ὁ κυβερνήτης νὰ θαλασσοπορήσῃ πρὸς τὴν Αἴγυπτον. Ἡ δὲ ζημία ὑπῆρξε σπουδαιοτάτη. Δὲν πρέπει δὲ νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι εἶναι τοῦτο παράδειγμα ἐξαιρετικόν. Τοῦτο σᾶς ἀνέφερα μεταξὺ πολλῶν. Ἐὰν ἀπευθύνετε τὴν ἐρώτησιν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου πρὸς τοὺς ἁρμοδίους εἰς τὴν Σῦρον, εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ εἰς τοὺς διαφόρους λιμένας τῆς Ἑλλάδος, θὰ σᾶς ἀπαντήσωσιν, ὅτι ἡ ἔλλειψις τῶν μέσων τοῦ κανονισμοῦ τῶν πυξίδων εἶναι ἀφορμὴ σπουδαίων ζημιῶν, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀφορμὴ καὶ ἄλλης καταστάσεως πραγμάτων, ἡ ὁποία δὲν συνάδει πρὸς τὰς δικαίας ἀξιώσεις, τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν, ὡς ἓν τῶν κυριωτέρων ναυτικῶν ἐθνῶν τοῦ κόσμου. Πάντες γνωρίζομεν, ὅτι πρὸ ὀλίγων ἐτῶν πλοῖον πολεμικὸν ἑλληνικὸν, εὑρισκόμενον ἐν Βενετίᾳ, ὅπου, φαίνεται, δὲν ὑπῆρχον τὰ μέσα τοῦ κανονισμοῦ τῶν πυξίδων, μὴ ἔχον κανονισμένας τὰς πυξίδας του, ἔπλευσεν εἰς τὴν Τεργέστην, καὶ ἐκεῖ, ὡς ὡμολόγησαν οἱ ναυτικοί μας καὶ αὐτὸς ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν κ. Σαχτούρης, δι’ ἁδροτάτης δαπάνης κατωρθώθη ἡ ὑπὸ ξένου ἐπιστήμονος διακανόνισις τῶν πυξίδων. Σᾶς ἐρωτῶ: Εἶναι τοῦτο,—δὲν τολμῶ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν ἔκφρασιν ἡ ὁποία θέλει ἴσως θεωρηθῆ σκληρὰ,—εἶναι πρέπον τὸ πολεμικὸν ναυτικὸν τῆς Ἑλλάδος νὰ μὴ δύναται νὰ κανονίσῃ τὰς πυξίδας του, καὶ νὰ ἀναγκάζηται νὰ προσφεύγῃ εἰς ἕνα λιμένα ἐμπορικὸν καὶ νὰ ζητῇ δι’ ἁδρᾶς δαπάνης τὴν παρέμβασιν τοῦ αὐστριακοῦ Λόϋδ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον; Ἄλλο περιστατικὸν, ἀφορῶν εἰς τὸ πολεμικὸν ἡμῶν ναυτικὸν, θὰ σᾶς ἀναφέρω. Ἓν τῶν μεγάλων ἡμῶν πολεμικῶν πλοίων, προερχόμενον ἐκ Γαλλίας, δὲν εἶχε τὰς πυξίδας του οὕτω κανονισμένας, ὥστε νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς αὐτὰς, καὶ ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς κρισιμωτάτην θέσιν, ἤθελε ποδίσει καὶ αὐτὸ καὶ καταφύγει μὲ τὴν βοήθειαν τοῦ Θεοῦ εἰς κανένα λιμένα τῆς Μεσογείου, ἂν εὐτυχῶς ὁ οὐρανὸς δὲν ἦτο αἰθριώτατος. Καὶ τότε—τὸ λέγω πρὸς τιμήν των—οἱ ἀξιωματικοὶ τοῦ πολεμικοῦ τούτου πλοίου δι’ οὐρανοσκοπίας, διότι ὑπάρχει καὶ τοιαύτη μέθοδος, ἠδυνήθησαν νὰ διευθύνωσι τὸ πλοῖον, ἐλλείψει πυξίδων, δηλαδὴ διηύθυναν τὸ πλοῖόν των ὅπως οἱ Φοίνικες καὶ οἱ ἀρχαῖοι Ἕλληνες διηύθυναν τὰ ἰδικά των, οὐχὶ ὅπως οἱ Κινέζοι οἱ ὁποῖοι ἔχουσι πυξίδας, τὰς ὁποίας κανονίζουσι πρὸ χιλιάδων ἐτῶν. Ταῦτα λοιπὸν εἶναι ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι θὰ ἐφελκύσωσι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, τοῦ ἀρίστου καὶ λογίου φίλου μου, καὶ τοῦ ἐπίσης φίλου μου καὶ ζηλωτοῦ τῶν καλῶν κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, διότι βεβαίως, κ. Ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, θὰ εὑρέθητε καὶ σεῖς ἤδη ἀπέναντι ζητήματος, τὸ ὁποῖον πολλάκις ἔφερεν εἰς δυσχερεστάτην θέσιν τοὺς ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς καὶ τοὺς κυβερνήτας καὶ ἄλλων πλοίων μας, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐθνικῆς φιλοτιμίας.

§230ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν;

§231Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Παρακαλῶ.

§232ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Περὶ τούτου ἐγένετο συζήτησις πρό τινων ἡμερῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ἀπεφασίσθη δὲ, ὅπως συγκροτηθῇ ἐπιτροπὴ, ἵνα μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦ κανονισμοῦ τῶν πυξίδων, τὸ ὁποῖον τῷ ὄντι εἶναι σπουδαιότατον.

§233Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Χαίρω πολὺ, ὅτι ἐπὶ τῆς ὑπουργίας σας τὸ ζήτημα τοῦτο εἰσέρχεται εἰς τὴν ὁδὸν τῆς λύσεως, διότι καθ’ ὅλας τὰς προηγουμένας Κυβερνήσεις ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν, μολονότι πολλαὶ ἐγένοντο προσπάθειαι ἐκ μέρους τῶν ἐνδιαφερομένων, δηλαδὴ ἐκ μέρους τῶν ναυτικῶν τοῦ τε ἐμπορικοῦ καὶ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, τὰ πράγματα ἔμενον ὅπως ἔχουσιν.

§234ΛΕΒΙΔΗΣ. Τοσούτῳ μᾶλλον ἦτο ἀνάγκη νὰ συστηθῇ ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη, καθόσον τὰ θωρηκτὰ σκάφη φέρουσι πολὺν σίδηρον, συντελοῦντα σπουδαίως εἰς τὴν παραλλαγὴν τῶν πυξίδων.

§235Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Βεβαίως καὶ αὐτὴ εἶναι μία αἰτία, διὰ τὴν ὁποίαν τὸ πολεμικὸν πλοῖον, τὸ ὁποῖον σᾶς προανέφερα, ἐν τῷ μέσῳ τῆς Μεσογείου ἐστερήθη τῆς χρήσεως τῶν πυξίδων ἕνεκα τῶν παραλλαγῶν. Ὁ κ. Αἰγινήτης, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ἀστεροσκοπείου, ἀνέλαβεν ὁ ἴδιος καὶ ἀνεπλήρωσεν, ὅσον τῷ ἦτο δυνατόν, τὴν ἔλλειψιν ταύτην τοῦ πολεμικοῦ ὑμῶν ναυστάθμου, καὶ σᾶς δίδω τὴν εὐχάριστον πληροφορίαν, ὅτι πλεῖστοι ἀνώτεροι ξένοι ἀξιωματικοὶ τοῦ ναυτικοῦ, καταπλεύσαντες εἰς Πειραιᾶ ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ὁ κ. Αἰγινήτης διευθύνει τὸ Ἀστεροσκοπεῖον, εὑρισκόμενοι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κανονίσωσι τὰ ναυτικὰ ὄργανα, τὰ χρονόμετρα, καὶ τὰς πυξίδας των, προστρέχουσι πρὸς αὐτὸν καὶ ἀνευρίσκουσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ἀστεροσκοπείου λύσιν τοῦ προβλήματος, δηλαδὴ τὸν κανονισμὸν αὐτῶν τῶν ὀργάνων καὶ πολλὰ ἐπιστημονικὰ στοιχεῖα, ἀπαραίτητα εἰς τὴν ἀστρονομικὴν ναυτιλίαν. Αὐτὴ εἶναι ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Αἰγινήτης ἐκτελεῖ χωρὶς νὰ τῷ ἀνατεθῇ παρ’ οὐδενός. Καὶ ὠργάνωσε τελείαν τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ὁ ἔξοχος διευθυντὴς τοῦ Ἀστεροσκοπείου, καίτοι δὲν εἶχεν, οὐδ’ ἔχει τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τοῦτο μέσα, ἢ τοὐλάχιστον τὰ ἔχει λίαν ἀτελῆ. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι αὐτὸς ὑπάρχει ὁ γενικός, οὕτως εἰπεῖν, ἐργάτης τῆς τόσον σπουδαίας ταύτης ὑπηρεσίας. Σᾶς ἀναφέρω μόνον τὸν Ρῶσσον ναύαρχον Μακάρωφ, ὁ ὁποῖος εἶναι μέλος τῆς ἀνωτάτης ἐπιστημονικῆς Ἀκαδημίας τῆς Πετρουπόλεως, καὶ δὲν εἶναι μόνον καλὸς ναυτικός, ἀλλὰ καὶ ἔξοχος ἐπιστήμων. Τὰ ἐπιστημονικὰ αὐτοῦ ἔργα ἔχουσι φήμην εἰς τὴν Εὐρώπην. Ὁ κ. Μακάρωφ λοιπὸν ἀπετάθη πρὸς τὸν κ. Αἰγινήτην, μὴ ἔχων, φαίνεται, τινὰ τῶν μέσων τῶν ἀναγκαίων πρὸς διακανόνισιν τῶν ναυτικῶν ἐργαλείων του. Καὶ ἐγὼ εἶδον τὴν ἐπίσημον ἐπιστολήν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνε γαλλιστὶ πρὸς τὸν κ. Αἰγινήτην, συγχαίρων αὐτῷ διὰ τὴν καλὴν ὑπηρεσίαν καὶ χρησιμωτάτην ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν τῷ προσέφερεν. Ἰδοὺ λοιπόν, ὅτι εἰς τὸ τμῆμα, τὸ καθαρῶς ἀστρονομικόν, ὁ διευθυντὴς τοῦ Ἀστεροσκοπείου προσφέρει σπουδαίας ὑπηρεσίας ἐπὶ ἀντικειμένου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις μέχρι τοῦδε δὲν ἠδυνήθη νὰ λάβῃ πρόνοιαν. Μετὰ τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν τόσον εὐχαρίστως ἤκουσα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, τοῦ ὁποίου γνωρίζω τὴν δραστηριότητα καὶ τὴν μέθοδον εἰς τὴν ἐργασίαν, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ ἴδωμεν τέλος τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου εἰς τὸ ναυτικὸν ἡμῶν, πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς φιλοτιμίας τοῦ πολεμικοῦ ἡμῶν ναυτικοῦ καὶ χάριν τῶν συμφερόντων τῆς ἐμπορικῆς ἡμῶν ναυτιλίας. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν εἶναι ἄσκοπον νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἓν τῶν στοιχείων, τῶν ὁποίων θὰ γείνῃ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως χρῆσις, ὅπως λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ ἐπιστημονικόν, θὰ ἦναι καὶ τὸ Ἀστεροσκοπεῖον. Καὶ τὸ Ἀστεροσκοπεῖον ἤδη ἤρχισε νὰ καθίσταται θεωρητικὴ καὶ πρακτικὴ Σχολὴ τῶν ναυτικῶν μας. Εὐχῆς μάλιστα ἔργον θὰ ἦτο, ὄχι μόνον οἱ τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ δόκιμοι, τοὺς ὁποίους εἶδον ἐγὼ διδασκομένους μὲ λαμπρὰν μέθοδον παρὰ τοῦ κ. Αἰγινήτου, καὶ ἤκουσα καὶ ἐγὼ ἓν ὡραῖον μάθημά του πρὸς τοὺς δοκίμους, εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο, λέγω, ἐὰν οἱ λαμβάνοντες σήμερον τόσον εὐκόλως τὸ δίπλωμα τῆς ἐμποροπλοιαρχίας ὑπεχρεοῦντο καὶ αὐτοὶ νὰ διδαχθῶσι τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς πυξίδας, τὰ ναυτικὰ ἐργαλεῖα καὶ τὰς σχετικὰς μεθόδους, διότι καὶ εἰς τὴν ἱστιοφόρον ναυτιλίαν καὶ εἰς τὴν ἀτμοκίνητον ναυτιλίαν, ἥτις ἐλπίζομεν ὅτι θὰ προάγηται πάντοτε παρ’ ἡμῖν, εἶναι πρώτης ἀνάγκης ἐφόδια αἱ γνώσεις καὶ αἱ μέθοδοι, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἀστρονομικὴν ναυτιλίαν. Σήμερον βεβαίως δὲν θὰ ζητήσω παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὰ μέσα, ὅπως, ἐκτὸς τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης τῆς πρακτικῆς ταύτης λειτουργίας τοῦ Ἀστεροσκοπείου, προνοήσῃ καὶ περὶ τῆς ἀνωτέρας αὐτοῦ λειτουργίας. Διότι γνωρίζω ὅτι, ἐὰν δὲν εὑρεθῇ, καὶ θὰ εὑρεθῇ βεβαίως, φιλότιμος Ἕλλην, ὅστις νὰ χορηγήσῃ τὰ μέσα πρὸς τοῦτο, ἐπὶ μακρὸν χρόνον δὲν θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν νὰ χορηγήσῃ τοιαῦτα μέσα. Διότι τὸ εὐθηνότερον 350,000 φράγκα χρυσᾶ θὰ στοιχίσῃ ἓν ἰσημερινὸν τηλεσκόπιον καὶ 60,000 ἓν μεσημβρινὸν τηλεσκόπιον. Ἄνευ δὲ τῶν τοιούτων τηλεσκοπίων σήμερον δὲν δύνανται νὰ γείνωσιν αἱ σπουδαῖαι ἐργασίαι αἱ ἀστρονομικαί, εἰς τὸ σημεῖον εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἡ ἐπιστήμη. Τὰ σημερινὰ ἀστρονομικὰ ἐργαλεῖα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Ἀστεροσκοπεῖόν μας, δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι μόνον εἰς παρατηρήσεις ἀφορώσας εἰς περιωρισμένην σχετικῶς ἀκτῖνα, εἰς παρατηρήσεις ἀφορώσας εἰς τὸ πλανητικὸν ἡμῶν σύστημα, καὶ ταύτας ἀτελεῖς. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν εἰς τὸ Ἀστεροσκοπεῖον τὰ ἀπαιτούμενα ἐργαλεῖα πρὸς τὴν ἀνωτέραν ἐπιστημονικὴν ἐργασίαν τοῦ καταστήματος τούτου. Ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἂς χορηγήσωμεν εἰς αὐτὸ τὰ μέσα πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ πρακτικοῦ αὐτοῦ προορισμοῦ. Ταῦτα ἐν συνόψει περὶ τοῦ ἀστρονομικοῦ τμήματος. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἕτερον τμῆμα τοῦ Ἀστεροσκοπείου, τὸ ὁποῖον ἔχει σπουδαιότητα πρακτικὴν ἔτι μεγαλειτέραν. Τὸ τμῆμα τοῦτο εἶναι τὸ μετεωρολογικόν. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην δύναμαι συνοπτικῶς νὰ παράσχω εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς πληροφορίας τινὰς, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν, ἐλπίζω, μεγάλως εὐαρεστήσει καὶ αὐτούς. Χάρις εἰς τὴν ἱκανότητα τοῦ κ. Αἰγινήτου, χάρις εἰς τὸν ζῆλον καὶ εἰς τὴν εὐγενῆ ἐπιστημονικὴν—ἂς εἴπω τὴν λέξιν—ἐπαιτείαν αὐτοῦ, κατορθοῦται νὰ συγκεντρώνῃ τὸ μετεωρολογικὸν τμῆμα τοῦ Ἀστεροσκοπείου τηλεγραφήματα μετεωρολογικὰ ἐξ 65 ξένων εὐρωπαϊκῶν Ἀστεροσκοπείων διὰ δαπάνης ἐτησίας 300,000 φράγκων χρυσῶν. Ἐννοεῖται ὅτι δὲν δαπανῶμεν ἡμεῖς οὔτε ἓν λεπτόν. Τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἀλληλογραφίαν, εἰς τὰς παρακλήσεις καὶ εἰς τὴν ὑπόληψιν, τὴν ὁποίαν χαίρει ὁ κ. Αἰγινήτης, ἕνεκα ἐργασιῶν δυστυχῶς ἀγνώστων εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλὰ περὶ τῶν ὁποίων δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἔχουσι μεγάλην σημασίαν εἰς τὴν Εὐρώπην. Χάρις, λέγω, εἰς τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν ὁ νεαρὸς οὗτος ἐπιστήμων ἀπέκτησεν εἰς τὴν Εὐρώπην, κατορθώνει αὐτὸ τὸ δῶρον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἴσως ἄγνωστον εἰς πολλοὺς τῶν συναδέλφων. Ἡ ἐργασία αὕτη ἡ μετεωρολογικὴ ἐνεργεῖται ἐν Ἑλλάδι εἰς 23 μετεωρολογικοὺς σταθμοὺς καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, περὶ τῶν ὁποίων χάριν συντομίας δὲν σᾶς δίδω πληροφορίας λεπτομερεῖς, ἀλλ’ εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω, χωρὶς νὰ φοβηθῶ τὴν διάψευσιν, ὅτι οἱ μετεωρολογικοὶ οὗτοι σταθμοὶ τῆς Ἑλλάδος καλῶς λειτουργοῦσιν. Ἐν τούτοις συσσωρεύεται ὕλη εἰς τὸ Ἀστεροσκοπεῖον, ὕλη ἐκ τῶν παρατηρήσεων τῶν 23 ἡμῶν μετεωρολογικῶν σταθμῶν, καὶ ἐκ τῶν 65 ξένων μετεωρολογικῶν σταθμῶν, τῶν εὐρωπαϊκῶν, καὶ ἡ ὕλη αὕτη δὲν μένει ἄγονος, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐργασίαν τοῦ κ. Αἰγινήτου, μένει ὅμως ἐν μέρει ἄγονος, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπιστήμην, διότι δὲν ἔχει τὰ μέσα νὰ ἐκδίδῃ τὰς παρατηρήσεις ταύτας. Διότι ἔχει ἓν μέγα ἔργον ἕτοιμον ὁ κ. Αἰγινήτης. Καὶ περὶ τούτου μάλιστα δύναμαι νὰ παράσχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι μεγάλην συμβολὴν εἰς τὴν διεκπεραίωσιν τοῦ ἔργου τούτου ἔδωκεν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας κ. Εὐταξίας, καὶ τὴν ὤθησιν, τὴν ὁποίαν εἶχε τότε δώσει εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, ἂν ἤθελον ἀκολουθήσει οἱ διαδεχθέντες αὐτὸν, λαμπρὸν ἔργον γαλλιστὶ καὶ ἑλληνιστὶ μετεωρολογικὸν, ἕτοιμον σχεδὸν, τοῦ κ. Αἰγινήτου θὰ ἦτο ἤδη ἐκδεδομένον. Ἰδοὺ λοιπὸν ἐργασία μεγάλης ἐπιστημονικῆς ἀξίας ἀνέκδοτος ἰδοὺ παρατηρήσεις καθημεριναὶ μὴ δημοσιευόμεναι. Ἀλλὰ μὴ πιστεύσωμεν, ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη ἔχει μόνον καθαρῶς ἐπιστημονικὸν σκοπὸν, ἡ ἐργασία ἡ γενομένη εἰς τὸ Ἀστεροσκοπεῖον. Ἀπευθύνομαι πρὸς ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργὲ, καὶ ἔχω τὴν ἐλπίδα μίαν στιγμὴν νὰ μοῦ χαρίσητε. Καὶ εἰς τὸν κ. Εὐταξίαν ἐπίσης, διότι ὁ κ. Εὐταξίας προσέφερεν ὑπηρεσίας σπουδαίας, καὶ περὶ τούτων ἐπιθυμῶ μάλιστα νὰ λάβῃ τὸν λόγον ὁ κ. Εὐταξίας. Ὁ κ. Εὐταξίας δύναται νὰ παράσχῃ πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐγὼ τώρα χάριν συντομίας δὲν παρέχω. Λέγω ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη ἡ μετεωρολογικὴ μεγίστην ἔχει ὠφέλειαν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν γεωργίαν, τὸ κλίμα, τὴν φαινομενολογίαν, δηλ. τὴν σχέσιν τοῦ κλίματος πρὸς τὰ ζωολογικὰ καὶ τὰ βοτανικὰ φαινόμενα. Ἐν τῷ συνόλῳ αἱ ἐργασίαι αἱ μετεωρολογικαὶ εἶναι ἓν ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων στοιχείων τῆς γεωργίας τῆς ἐπιστημονικῆς, ὅπως αὕτη ἐκτελεῖται σήμερον εἰς τὴν Εὐρώπην. Ἔχομεν λοιπὸν ἵδρυμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ ἐργασία αὕτη συγκεντροῦται, καὶ ἐν τούτοις δὲν παρέχομεν εἰς τὸ καθίδρυμα τοῦτο τὰ μέσα, ὅπως φέρῃ εἰς πέρας, ὅπως τακτικῶς δημοσιεύῃ μετεωρολογικὸν δελτίον, μετὰ προγνώσεων τοῦ καιροῦ, τὸ ὁποῖον τόσον θὰ ἦτο χρήσιμον εἰς τὴν γεωργίαν, εἰς τὴν ναυτιλίαν, καὶ εἰς τὴν βιομηχανίαν ἀκόμη. Ἰδοὺ διατὶ λέγω, ὅτι, καίτοι βεβαίως προθύμως καὶ ἐγὼ θέλω ψηφίσει τὸ ὑπ’ ὄψει νομοθέτημα, δὲν δύναμαι παρὰ νὰ ἐκφράσω τὴν λύπην μου, ὅτι εἶναι ἀτελὲς, ὅτι ὑπῆρξεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν περίστασιν ταύτην ὑπὲρ τὸ δέον φειδωλή. Θέλω δὲ εὐχηθῆ, ὅπως εἰς τὴν προσεχῆ σύνοδον — διότι βεβαίως σήμερον τὰ πράγματα δὲν θὰ ἀλλάξωσιν — ἡ Κυβέρνησις προσαγάγῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς νομοσχέδιον τελειότερον, τὸ ὁποῖον νὰ πληροῖ ἀνάγκην μεγίστης πρακτικότητος, ὅπως εἶναι ἐν γένει πάντα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς μετεωρολογικὰς ἐργασίας. Δὲν ἔχω νὰ προσθέσω τίποτε, παρὰ μόνον νὰ συνοψίσω τὴν μικρὰν ταύτην ὁμιλίαν εἰς τὰ ἑξῆς ὀλίγα. Βεβαιωθῆτε, κύριε Ὑπουργέ, — ἀλλὰ τί λέγω; περὶ τούτου βεβαίως σεῖς εἶσθε ἤδη πεπεισμένος, ὅπως ἐπείσθη ὁ λόγιος προκάτοχός σας, ὁ κ. Εὐταξίας, — μὴ διστάζετε, ὅτι οὐχὶ μόνον ὑψηλὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν θέλετε ἐξυπηρετήσει, ἀλλὰ καὶ πρακτικῆς ὠφελείας θὰ γίνητε πρόξενος, ἐφ’ ὅσον τοῦτο θὰ ἦναι δυνατὸν, εἰς τὸ καθίδρυμα τοῦτο τὰ μέσα τελείας ἐπιστημονικῆς ἐργασίας παρέχοντες. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ τηλεσκόπια, ἡ ἀπόκτησίς των δὲν θὰ ἦναι δυνατὴ — καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω — δὲν θὰ ἦναι δυνατὴ, ἂν δὲν εὑρεθῇ καὶ εἰς ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας εἷς Bischofseim, ἐκεῖνος δηλ. ὁ τραπεζίτης, ὅστις ἔκαμε θαύματα ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν.

§236ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἕν ἑκατομμύριον δολλάρια.

§237ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι εὑρέθη καὶ ὁ Σίνας.

§238ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Βεβαιότατα. Ἐγὼ δὲν ὡμίλησα περὶ τοῦ παρελθόντος. Ἐγὼ, ἐπειδὴ μοὶ δίδετε τὴν ἀφορμὴν αὐτὴν, σᾶς λέγω, ὅτι τὸ παράδειγμα αὐτὸ τὸ εὐγενέστατον τοῦ Σίνα θὰ ἦτο εὐχῆς ἔργον, ἂν εὑρίσκετό τις τῶν συγχρόνων νὰ τὸ μιμηθῇ.

§239Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (δεικνύων τὸν κ. Καραπάνον). Παρὼν εἶναι.

§240ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐπεμβαίνω μόνον εἰς τὰ ἀρχαῖα.

§241ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Λοιπὸν λέγω, ὅτι τοῦτο ἀνάγεται εἰς περίπτωσιν εὐτυχῆ καὶ οὐχὶ εἰς τὴν κανονικὴν λειτουργίαν τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἔχῃ ἓν ἑκατομμύριον νὰ δαπανήσῃ πρὸς τοῦτο, καὶ διότι δὲν θὰ ἀρκέσωσι μόνον τὰ ἐργαλεῖα. Τὰ ἐργαλεῖα ταῦτα δὲν δύνανται νὰ λειτουργήσωσιν εἰς τὸν μικρὸν αὐτὸν χῶρον τοῦ Ἀστεροσκοπείου, τὸ ὁποῖον ἦτο πληρέστατα ἐπαρκὲς πρὸ ἡμίσεως αἰῶνος· πρέπει λοιπὸν ἓν ἑκατομμύριον διὰ νὰ οἰκοδομηθῶσι καὶ τὰ καταστήματα διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην. Ἀλλ’ ἀφίνομεν αὐτά. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον δύναται ἡ Κυβέρνησις καὶ ὀφείλει, εἶναι νὰ παράσχῃ ὅλα τὰ μέσα, δηλαδὴ νὰ ὀργανώσῃ πλήρη τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἀστρονομικὴν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ναυτιλίαν, τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν βιομηχανίαν, καὶ νὰ καταστήσῃ αὐτὴν σχολεῖον διὰ τοὺς ναυτικούς, διότι, οἱαδήποτε καὶ ἂν ὑπάρξῃ ἡ τελειοποίησις τῶν ναυτικῶν σπουδῶν εἰς τὴν Ναυτικὴν Σχολὴν, πάντοτε θὰ ἔχωμεν ἀνάγκην τοῦ Ἀστεροσκοπείου ὡς σχολείου. Καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι εἰς τὴν Γαλλίαν τὸ Μονσουρὺ εἰς τοὺς Παρισίους χρησιμεύει διὰ τὴν ἄσκησιν εἰς τὴν ἀστρονομίαν τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ. Λοιπὸν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἀξιῶ, ὡς πολίτης καὶ ὡς Βουλευτὴς, κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον νὰ παρουσιάσῃ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον τῆς Πολιτείας πρὸς τὴν χώραν, δηλαδὴ θὰ ὀργανώσῃ τοιαύτην ὑπηρεσίαν, ἡ ὁποία νὰ δύναται ἐν τῷ ἀστρονομικῷ τμήματι νὰ πληροῖ τὴν ἀνάγκην, περὶ τῆς ὁποίας ἀρκούντως ἐξέθηκα, ἐπίσης δὲ νὰ παράσχῃ τὰ μέσα εἰς τὸ μετεωρολογικὸν τμῆμα, ὅπως ἐκπληρώσῃ καὶ αὐτὸ τὴν μεγάλην ἐντολήν του, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν κλιματολογίαν, εἰς τὴν γεωργίαν, εἰς τὴν βιομηχανίαν, εἰς τὸ ναυτικὸν διὰ τὰς προγνώσεις τοῦ καιροῦ καὶ ἐν γένει εἰς τὸν πλοῦτον τοῦ τόπου. Ἐπειδὴ ὅμως ὁμιλῶ περὶ πρακτικῶν πραγμάτων, ἐπειδὴ ὁμιλῶ περὶ τῆς πρακτικῆς χρησιμότητος τοῦ Ἀστεροσκοπείου, σᾶς λέγω μόνον τοῦτο, ὅτι ἡ πρακτικὴ αὕτη ὠφέλεια δὲν θὰ ἐπιτευχθῇ καὶ χωρὶς τὸ κέρδος σπουδαίων ἐπιστημονικῶν θεωρητικῶν ἐργασιῶν, διότι ἀγνοοῦμεν ἡμεῖς, οἱ μὴ ὄντες μεμυημένοι εἰς τὰς λεπτομερείας τῆς ἐπιστήμης, ὅτι ἡ Ἑλλὰς εἶναι ἀκόμη terra incognita, ὅσον ἀφορᾷ σπουδαιότατα ἐπιστημονικὰ ζητήματα. Δὲν εἶναι γνωστὸς ὁ μαγνητισμὸς τῆς χώρας ταύτης, δηλαδὴ ἡ μαγνητικὴ ἀπόκλισις, ἔγκλισις καὶ ἔντασις τῆς χώρας ἡμῶν· τοῦτο εἶναι ἓν τῶν ζητημάτων, τὸ ὁποῖον θὰ λυθῇ καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἐλύθη εἰσέτι, ὅπως τελείως λυθῇ καὶ τὸ ζήτημα τοῦ κανονισμοῦ τῶν πυξίδων· δὲν εἶναι γνωστὴ ἡ ἔντασις τῆς βαρύτητος εἰς τὸν τόπον μας ἀκριβῶς, ἐπιστημονικῶς. Ὑπάρχουσί τινα ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀτελῆ, ξένων, ἐκ τοῦ προχείρου γενόμενα κατὰ τὴν ταχεῖαν διάβασίν των ἐντεῦθεν. Ἀλλὰ μεγάλα φαινόμενα τῆς φυσικῆς, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἑλλάδα, εἶναι ἄγνωστα ἐν τῇ καθολικῇ, ἐν τῇ εὐρωπαϊκῇ ἐπιστήμῃ, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ διαπρεπὴς ἀνήρ, ὅστις διευθύνει σήμερον τὸ Ἀστεροσκοπεῖον, ὅταν λάβῃ τὰ μέσα, θὰ λύσῃ καὶ τὰ ζητήματα ταῦτα. Κατὰ τὴν προσεχῆ λοιπὸν σύνοδον, κύριε Ὑπουργέ, ἀπεκδέχομαι ὅτι θέλετε παρουσιάσει ἔργον πληρέστατον.

§242Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐγὼ ὀλίγας λέξεις θὰ εἴπω, διὰ νὰ εὐχαριστήσω ἐγκαρδίως τὸν σοφὸν καὶ λόγιον φίλον μου, διότι μὲ ἀνεπλήρωσεν εἰς τὴν ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἐξῆρε διὰ τόσον σοφῶν παρατηρήσεων τὸ ἔργον. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ εὑρεθῇ εἰς θέσιν νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς εὐλόγους ἀξιώσεις τοῦ σεβαστοῦ μοι φίλου.

§243ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν ταύτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι περιττὸν καὶ ἐγὼ νὰ προσθέσω τι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§244ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν.

§245ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Βοηθοὶ τοῦ Πανεπιστημίου δύνανται νὰ διορισθῶσι διδάκτορες τοῦ μαθηματικοῦ ἢ τοῦ φυσικοῦ τμήματος τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου ἰσοτίμου Πανεπιστημίου, καὶ δύνανται νὰ προάγωνται εἰς τὸν βαθμὸν καὶ μισθὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως δευτέρας μὲν τάξεως μετὰ διετῆ εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Ἀστεροσκοπείῳ, πρώτης δὲ μετὰ τριετῆ. Οἱ δὲ δόκιμοι εἶναι ἀπόφοιτοι τοῦ Γυμνασίου καὶ δύνανται νὰ λαμβάνωσι μισθὸν δραχ. 70 μετὰ τρίμηνον εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν. Τὸ ἐπιμίσθιον τῶν εἰδικῶν ἐπιστημόνων ὡς καὶ ὁ μισθὸς τῶν τοῦ ἀνωτάτου βαθμοῦ βοηθῶν καὶ τῶν δοκίμων δύναται νὰ αὐξηθῇ κατὰ δραχμὰς 50 μέχρις 100 ἀνὰ τριετῆ εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν.»

§246ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, ἐὰν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου, ὅτι «δύναται τὸ ἐπιμίσθιον καὶ ὁ μισθὸς ν’ αὐξηθῇ κατὰ δραχμὰς 50 μέχρις 100», σημαίνῃ ὅτι δύναται ἀπὸ 50 μέχρις 100 ν’ αὐξηθῇ ἀμέσως.

§247Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὄχι.

§248ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. 100 εἶναι ὁ ἀνώτατος ὅρος;

§249Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πόσος εἶναι ὁ μισθός;

§250Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐλάχιστος, 70 δραχμῶν.

§251Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πόση προσαύξησις γίνεται;

§252Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. 50 ἕως 100 δραχμῶν.

§253ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· δὲν εἶναι 70. Περιλαμβάνει τοὺς βοηθούς, οἱ ὁποῖοι μετὰ παρέλευσιν διετίας θὰ λάβωσι βαθμὸν καὶ μισθὸν ὑπουργικοῦ γραμματέως βʹ τάξεως, καὶ δύνανται μετὰ παρέλευσιν ἄλλης τριετίας νὰ λάβωσιν αὔξησιν μισθοῦ ἑτέρων 50 δραχμῶν.

§254Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἆ! ὄχι δά!

§255Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι καθωρισμένον· εἶναι ἀναγεγραμμένον, ὥστε, ἐὰν ἔλθωσιν ἐπιστήμονες διακεκριμένοι καὶ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἦναι εἰς θέσιν νὰ παράσχωσι τὴν δαπάνην αὐτήν, νὰ δυνάμεθα νὰ τοὺς προσλάβωμεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ἀστεροσκοπείου. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ὑποχρεωτικόν.

§256Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἔλθωσιν ἐπιστήμονες διακεκριμένοι, καὶ τότε θὰ ὑπάρχῃ Βουλὴ καὶ θὰ ὑπάρχῃ Ὑπουργὸς, ἵνα προτείνῃ νόμον καὶ δώσῃ μισθόν.

§257Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τότε ἐλαττώνομεν τὸ ἐπιμίσθιον.

§258ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· τὴν σύνταξιν.

§259ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρόκειται περὶ εἰδικῶν ἐπιστημόνων, πρὸς οὓς δίδετε 70 δραχμὰς τὸν μῆνα, καὶ θέλετε νὰ ἐλαττώσητε καὶ αὐτὸ τὸ ἐπιμίσθιον; Νομίζω καλὸν νὰ μείνῃ, ὡς ἔχει, ἡ προσαύξησις μετὰ τριετῆ εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν.

§260Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ ὑπαλλήλων τοῦ Ἀστεροσκοπείου;

§261Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὄχι· μετὰ τὸν διευθυντὴν αὐτοὶ ἔχουσι σπουδαιοτάτας θέσεις· ὁ εἷς τούτων πρόκειται νὰ προΐσταται τοῦ μετεωρολογικοῦ τμήματος τοῦ Ἀστεροσκοπείου ἰδιαιτέρως, ὁ ἕτερος τοῦ γεωδυναμικοῦ τμήματος· πρόκειται δὲ περὶ εἰδικῶν ἐπιστημόνων, καὶ σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι ὁ ἕτερος τούτων εἶναι τῆς αὐτῆς περίπου ἀξίας πρὸς τὸν κ. Αἰγινήτην, ὁ κ. Μαλτέζος, διαπρέψας καὶ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν.

§262ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρόκειται περὶ ἐπιμισθίου τῶν εἰδικῶν ἐπιστημόνων, καὶ περὶ τοῦ μισθοῦ τῶν βοηθῶν τοῦ ἀνωτάτου βαθμοῦ, καὶ περὶ τῶν δοκίμων· ἑπομένως πρόκειται περὶ μὴ εἰδικῶν.

§263ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι· πρόκειται περὶ δύο εἰδικῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦναι, οὕτως εἰπεῖν, οἱ προϊστάμενοι τῶν τριῶν τμημάτων, τοῦ ἀστρονομικοῦ, τοῦ μετεωρολογικοῦ καὶ τοῦ γεωδυναμικοῦ.

§264Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ μεταβληθῇ ἡ σύνταξις.

§265ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως νὰ μεταβληθῇ, ἀλλ’ ὡς πρὸς τοὺς εἰδικοὺς ἐπιστήμονας ν’ ἀφεθῇ τὸ στάδιον ἐλεύθερον.

§266ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Σημειώσατε ὅτι ἔχομεν καὶ ἄλλους πολλοὺς ἐπιστήμονας, τοὺς ὁποίους μισθοδοτοῦμεν πολὺ ἐλαφρά.

§267ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κανένα εἰδικὸν ἐπιστήμονα δὲν μισθοδοτοῦμεν μὲ 70 δραχμὰς κατὰ μῆνα.

§268Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Νὰ ἀναγράψωμεν μόνον 50 δραχμὰς, καὶ νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ 100, ὡς καὶ τὰς λέξεις «καὶ τῶν δοκίμων»· δηλ. νὰ γείνῃ οὕτω (ἀναγινώσκει): «... Τὸ ἐπιμίσθιον τῶν εἰδικῶν ἐπιστημόνων ὡς καὶ ὁ μισθὸς τῶν τοῦ ἀνωτάτου βαθμοῦ βοηθῶν δύναται νὰ αὐξηθῇ μέχρι δραχμῶν 50 μετὰ τριετῆ εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν.»

§269ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ποῦ θέλει εὕρει βοηθοὺς διδάκτορας τοῦ μαθηματικοῦ ἢ τοῦ φυσικοῦ τμήματος, ἱκανοὺς νὰ διευθύνωσι τὸ γεωδυναμικὸν τμῆμα; Εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, εἰς τὸ φυσικομαθηματικὸν τμῆμα τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς δὲν εὑρίσκεται κανεὶς δυνάμενος ὄχι νὰ διευθύνῃ τὸ γεωδυναμικὸν τμῆμα, ἀλλ’ οὔτε νὰ διευθύνῃ τὰς ἐλαχίστας αὐτοῦ ὑπηρεσίας. Ἑπομένως ἀλλαχοῦ ἔπρεπε νὰ ἀναζητήσῃ τὸ πρόσωπον.

§270Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐγὼ δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ὑπάρχει εἷς ἐπιστήμων, ὁ κ. Μαλτέζος, ἀριστεύσας εἰς διαγωνισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου, ἀριστεύσας ἐν Παρισίοις, ὅστις ἐσπούδασεν ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐφείλκυσε τὴν προσοχὴν καὶ τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἐκεῖ καθηγητῶν. Αὐτὸς διδάσκει μαθηματικὰ εἰς τὴν Στρατιωτικὴν Σχολὴν τῶν Εὐελπίδων καὶ διευθύνει τμῆμα ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου «περὶ ἀνακλήσεως τῶν πρὸς συνομολόγησιν δανείων κεχορηγημένων ἀδειῶν καὶ περὶ καταργήσεως τῶν περὶ τούτων νομοθετικῶν διατάξεων.» (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ, ὡς ἔχει).

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2.

§274ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐπιτρέπεται ἡ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου προκαταβολὴ μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν δρ. 1,585,000, συμπεριλαμβανομένων εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ τῶν μέχρι τοῦδε προκαταβληθέντων, πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ἔργων τῆς διαπλατύνσεως τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου. Τὸ δημόσιον ταμεῖον θέλει κρατεῖ τὰ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δαπανῶν τῆς συντηρήσεως τῆς γεφύρας ἔσοδα τοῦ πορθμοῦ μέχρι τῆς εἰσπράξεως τῆς προκαταβολῆς.»

§275ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου ὁ πορθμὸς τοῦ Εὐρίπου μεταβάλλεται εἰς ἔργον τοῦ Δημοσίου. Δὲν ἠξεύρω ποία ἔσεται ἡ ὠφέλεια τῆς διατάξεως, τοῦ νὰ κρατῇ τὸ Δημόσιον μέρος μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δαπανῶν.

§276Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ Δημόσιον ἐπεχείρησε τὸ ἔργον, σκεπτόμενον νὰ κάμῃ δάνειον, καὶ ἐπέβαλε φόρους, ἵνα δι’ αὐτῶν ἐξοφλήσῃ τὸ δάνειον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ἐγένετο τὸ δάνειον, προκατέβαλε τὸ Δημόσιον τὰ χρήματα’ ἑπομένως ἀνάγκη νὰ τὰ εἰσπράξῃ. Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1894 τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον «περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως δραχ. 1050 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1894» καὶ τὸ νομοσχέδιον «περὶ εἰσαγομένων ἐπὶ προσωρινῇ ἀτελείᾳ τεντζιπίων καὶ μουλίων πρὸς κατασκευὴν καλεμκεριῶν καὶ ἐξαγωγὴν ἢ ἀποταμίευσιν αὐτῶν ὑπὸ διαμετακόμισιν»).

§278ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τῶν τελωνειακῶν νόμων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον ἀναγινώσκεται.

§279ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ φέρω τὴν πρότασιν, ἣν καὶ πρὸ ὀλίγου ἐπὶ ἑτέρου νομοσχεδίου. Καὶ ἐνταῦθα ὑπάρχουσι δοχεῖα, τὰ ὁποῖα, ἂν προστατευθῇ ἡ ἐν τῷ τόπῳ κατασκευὴ αὐτῶν, δύνανται νὰ κατασκευασθῶσιν ἐνταῦθα, ὡς καλάθια, κιβωτίδια καὶ ἄλλα δοχεῖα. Ἐπὶ τούτου ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§280ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἡ διδομένη προστασία εἶναι ἀρκετή.

§281ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσωρινῆς ἀτελείας νημάτων λελευκασμένων, κεχρωματισμένων, ἀστρήπτων ἢ ἐστρημμένων, χρησίμων πρὸς πλέξιμον συνήθων φλανελλῶν, περιποδίων κλπ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§282ΤΟΜΑΝ. Ἔχομεν νόμον λειτουργοῦντα, τὸν νόμον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ΒΡΝΗʹ τοῦ ἔτους 1893, ὅστις γενικῶς προνοεῖ περὶ προσωρινῆς ἀτελείας. Προνοῶν δὲ ὁ νόμος ἐκεῖνος περὶ ταύτης, ἀφίησιν ὅπως ἑκάστοτε ὁρίζονται δι’ ἰδιαιτέρου νόμου τὰ εἴδη, ἐπὶ τῶν ὁποίων θὰ ἔχῃ ἐφαρμογήν. Τοῦτο ἠνάγκασε τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἰσαγάγῃ τὸ ψηφισθὲν πρὸ μικροῦ νομοσχέδιον περὶ τεντζιπίων καὶ μουλίων. Ἐὰν ὁ νόμος ὁ γενικὸς ἐλειτούργει κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα εἰς τὰς Κυβερνήσεις ἢ τὰ Ὑπουργικὰ Συμβούλια, ὅπως ἑκάστοτε ἐφαρμόζωσιν ἐπὶ τῶν πρώτων ὑλῶν, τῶν χρησίμων εἰς τὴν βιομηχανίαν, τὰς εὐεργετικὰς αὑτοῦ διατάξεις, δὲν θὰ εἴχομεν ἀνάγκην νομοθετημάτων ἐπὶ νομοθετημάτων. Θέλων νὰ προλάβω τὸ ἄτοπον τοῦ νὰ ὑπάρχωσι 2 καὶ 3 νομοθετήματα, τὸν αὐτὸν ἐπιδιώκοντα σκοπὸν, καὶ ἐπειδὴ ὑπεβλήθησαν αἰτήσεις παρὰ ἐργοστασιαρχῶν, αἰτουμένων ὅπως καὶ οὗτοι ἀποκτήσωσι τὰ εὐεργετήματα τῆς λειτουργίας τοῦ νόμου τούτου, ἐνόμισα ὅτι δύναμαι, τροποποιῶν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, νὰ περιλάβω καὶ τὰς δικαίας ἀξιώσεις τῶν βιομηχάνων τούτων, οὕτως ὥστε δι’ ἑνὸς νομοθετήματος νὰ ἐπεκταθῇ ἡ ἀτέλεια καὶ ἐπὶ τῶν βιομηχανιῶν αὐτῶν, τοῦτο δὲ, ἐφ’ ὅσον νομίζει ἡ Κυβέρνησις ὅτι αἱ βιομηχανίαι αὗται εἶναι ἄξιαι προστασίας. Μετέβαλον συνεπῶς τὸ νομοσχέδιον τὸ ὑποβληθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τὸ μὲν καθόσον ἐν αὐτῷ συμπεριέλαβον δύο ἕτερα εἴδη. Τὰ εἴδη ταῦτα εἶναι πρῶτον ὁ μόλυβδος, ὅστις χρησιμεύει πρὸς παρασκευὴν σφαιριδίων διὰ θήραν. Ἡ βιομηχανία αὕτη, ἥτις μόλις νῦν ἤρξατο, ἀρκετὰς προόδους ἐποιήσατο, καθόσον, ὡς μὲ πληροφοροῦσιν, 600–700 ὀκάδας σφαιρίδια παράγει κατ’ ἔτος, μέρος δ’ αὐτοῦ ἤρξατο ἐξάγουσα καὶ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν. Ἔχει τὴν ἐλπίδα, ὅτι διὰ τῆς ἀτελείας τοῦ εἴδους τούτου θέλει κατορθώσει νὰ ἀναπτυχθῇ, καὶ ἴσως θέλει ἐπιτευχθῆ μεγάλη εἰσαγωγὴ τῶν σφαιριδίων τούτων τῶν ἑλληνικῶν εἰς τὴν Μ. Ἀσίαν καὶ ἀλλαχοῦ. Βλάβη οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ, διότι ἡ βάσις τοῦ νομοθετήματος τούτου εἶναι βάσις ὀρθοτάτη, ἀναρισβήτητος· πᾶν ὅ,τι ἐν τῷ Κράτει δὲν καταναλίσκεται, δὲν εἰσφέρει εἰς τὸ Κράτος, καὶ πᾶν βάρος ἐπ’ αὐτῶν ἐπιβαλλόμενον δὲν εἶναι βάρος λογικὸν καὶ δίκαιον. Δεύτερον εἶδος εἶναι τὰ νήματα τὰ μονόκλωνα, ἁπαλᾶ, ἄλευκα, βαμβακερά. Ὑπάρχουσιν ἐν Σύρῳ, ἴσως καὶ ἀλλαχοῦ, καταστήματα, ἅτινα εἰδικῶς καταγίνονται εἰς τὸ στρήψιμον τῶν νημάτων τῶν ἀκλώστων. Τὰ νήματα τὰ ἑλληνικὰ δὲν δύνανται νὰ ἐξαχθῶσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, διότι δὲν εἶναι τέλεια· εἰσάγουσι λοιπὸν τὰ νήματα ταῦτα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, στρέφουσιν αὐτὰ, τὰ συσκευάζουσιν εἰς δέματα καὶ τὰ ἐξάγουσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ὠφελούμενοι τὴν ἐργασίαν, ἣν ἐξετέλεσαν ἐπ’ αὐτῶν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ προστατευθῇ καὶ ἡ βιομηχανία αὕτη. Ἡ ἐγχώριος βιομηχανία δὲν πρόκειται ἐκ τούτου νὰ ζημιωθῇ, ἐὰν κατορθώσωσιν οἱ βιομήχανοι οὗτοι νὰ ἐξάγωσιν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν νήματα τοιαῦτα· ἡ δὲ ἐπέκτασις τοῦ εὐεργετήματος τοῦ νόμου τούτου καὶ ἐπὶ τῶν νημάτων αὐτῶν καὶ τὰ ἐργοστάσια, ἅτινα ἐργάζονται εἰς τὸ στρήψιμον τῶν νημάτων τούτων, θέλει ὠφελήσει, καὶ ἐργάτας πολλοὺς θέλει ἀπασχολήσει, καὶ χρῆμα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ θέλει εἰσαγάγει.

§283ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πῶς θὰ ἐξασφαλίζηται τὸ Κράτος, ὅτι θὰ ἐξάγωνται τὰ νήματα ταῦτα;

§284ΤΟΜΑΝ. Δύνασθε νὰ μοὶ φέρητε τὴν ἀντίῤῥησιν, ὅτι θὰ ἐξαχθῶσιν ἐστρημμένα νήματα ἐγχώρια ἀντὶ τῶν εὐρωπαϊκῶν, ἀλλ’ οὐδεμία βλάβη προσγίνεται ἐκ τούτου.

§285Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Νομίζω ὅτι ἀσχολούμεθα ἐπὶ θέμα, τοῦ ὁποίου ἡ διαφώτισις δὲν συντελεῖ εἰς διαφώτισιν τῆς Βουλῆς, ὅπως προβῇ εἰς ἀπόφασιν. Τὸ θέμα ἐὰν ζημιοῦται ἢ δὲν ζημιοῦται τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐὰν ἤθελεν ἐξάγει τὰ νήματα αὐτὰ ἢ ἄλλα, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει· ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου ἔχομεν ἀνάγκην νὰ βεβαιωθῶμεν, εἶναι, ἐὰν ἡ πρώτη ὕλη, ἡ ὁποία εἰσάγεται ἀτελὴς, ἐξάγηται μεταπεποιημένη. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν προεβάλετε, εἶναι ὀρθὴ, καὶ ἡ ἀνάγκη ἐπίσης πραγματικὴ, καὶ ἐγὼ ἀντελαμβανόμην αὐτῆς ἐν Ἑρμουπόλει, καὶ ἐνταῦθα προσῆλθον βιομήχανοι, προβαλόντες τὴν αἴτησιν ταύτην. Εὑρίσκω τὴν αἴτησιν ἀξίαν μελέτης, καὶ ἀπετάθην εἰς τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, ζητήσας νὰ μοὶ διαγράψῃ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἤθελεν ἐξασφαλισθῆ ἡ ἐξαγωγὴ μεταπεποιημένης τῆς ἀτελῶς εἰσαχθησομένης πρώτης ταύτης ὕλης. Ἀλλ’ ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης χθὲς τὴν ἑσπέραν ἀκόμη μοὶ ἔλεγεν, ὅτι δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐξεύρῃ τὸν τρόπον τοῦτον. Κατὰ συνέπειαν τοῦτο εἶναι ἀντικείμενον μελέτης εἰσέτι. Δὲν ἀποκρούω κατ’ ἀρχὴν τὸ πρᾶγμα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναμείνωμεν μέχρις ὅτου δυνηθῶμεν νὰ βεβαιωθῶμεν ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου δυνάμεθα νὰ ἐξασφαλισθῶμεν.

§286ΤΟΜΑΝ. Ἐγὼ εἶμαι εὐχαριστημένος, ὅτι ἀνεγνωρίσθη ἡ ὀρθότης τῶν προτάσεων καὶ ἐμοῦ καὶ τῶν βιομηχάνων.

§287Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δημοσία ἀναγνωρίζω καὶ τὴν ὀρθότητα τῆς προτάσεως καὶ τὴν ἀνάγκην.

§288ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος Τόμαν ἀποσύρει τὴν τροπολογίαν του;

§289ΤΟΜΑΝ. Μάλιστα.

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1.

§291ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Αἱ διατάξεις τοῦ ἀπὸ 13 Φεβρουαρίου 1893 νόμου ͵ΒΡΝΗʹ περὶ προσωρινῆς ἀτελείας πρώτων ὑλῶν ἐπὶ ἐξαγωγῇ αὐτῶν, μεταπεποιημένων εἰς βιομηχανικὰ προϊόντα, ἐπιτείνονται καὶ εἰς νήματα λελευκασμένα, κεχρωματισμένα, ἄστρηπτα ἢ ἐστρημμένα, χρήσιμα πρὸς πλέξιμον συνήθων φλανελλῶν, περιποδίων κτλ. διὰ νὰ ἐξαχθῶσιν αὖθις τοῦ Κράτους, οὕτω μεταπεποιημένα.»

§292ΤΟΜΑΝ. Ἐνταῦθα πρέπει νὰ τεθῇ μετὰ τὸ «νήματα» ἡ λέξις «ἐξ ἐρίου», διότι τὸ δασμολόγιον διακρίνει βαμβακερὰ νήματα καὶ ἐξ ἐρίου νήματα, ὅπως δὲ γνωρίζετε, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ πρᾶξις ἐν τῷ τελωνείῳ, ἐὰν δὲν διασαφισθῇ ἐπ’ ἀκριβῶς τὸ εἶδος τοῦ ἐμπορεύματος.

§293Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ δασμολόγιον ἐν § βʹ τῆς κλάσεως 175 λέγει «λελευκασμένα, κεχρωματισμένα, ἄστρηπτα ἢ ἐστρημμένα, χρήσιμα πρὸς πλέξιμον συνήθων φλανελλῶν, περιποδίων κλπ.» Ὥστε ἡ ἐξήγησις εἶναι πλήρης, ἐὰν προσθέσωμεν πρὸ τῆς λέξεως «νήματα» τὰς λέξεις «τῆς κλάσεως 175 παραγράφου βʹ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§294ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ πληρώσεως τῆς θέσεως τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἀρχιμουσικοῦ. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον «περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ νόμου ᾼΦΛΘʹ τῆς 27 Μαΐου 1887 περὶ φυλάξεως καὶ συντηρήσεως τῶν τηλεγραφικῶν γραμμῶν δι’ ἀνδρῶν τῆς χωροφυλακῆς»).

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσόντων τῶν καθηγητῶν καὶ ἑλληνοδιδασκάλων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§296ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πλανᾶται πλάνην μεγάλην, Κύριοι, ὁ εἰσηγητὴς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἐὰν ἐξ αὐτοῦ ἀπεκδέχηται ἀγαθὰ ὑπὲρ τῆς μέσης ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ὁ κλάδος οὗτος, ὡς καὶ οἱ λοιποὶ κλάδοι τῆς δημοσίας ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως, νοσεῖ καὶ χρήζει θεραπείας ῥιζικῆς· ἀλλὰ τοῦ νοσήματος αὐτοῦ φαίνεται μὴ ἔχων τὸ παράπαν συνείδησιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἂν νομίζῃ ὅτι ἀνεὗρε τὸ κατάλληλον εἰς καταπολέμησιν αὐτοῦ φάρμακον ἐν οἷς μέτροις λαμβάνει πρὸς τοῦτο ἐν τῷ παρόντι νομοσχεδίῳ. Τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι, ὅτι οἱ διδάκτορες τῶν διαφόρων τμημάτων τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ οἱ προλύται καὶ τελειοδίδακτοι τῆς Θεολογικῆς αὐτοῦ Σχολῆς δύνανται ἐφεξῆς, χωρὶς νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ διετίαν ὡς σχολάρχαι, νὰ προαχθῶσιν εἰς καθηγητὰς Γυμνασίων, ἕκαστος εἰς τὸν ἴδιον αὑτοῦ κλάδον, μετὰ τριετῆ ὑπηρεσίαν ὡς τριτοβάθμιοι ἑλληνοδιδάσκαλοι, ἐνῷ οἱ προλύται τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς θὰ ὑποχρεῶνται προσέτι μετὰ τὴν τριετῆ ταύτην ὑπηρεσίαν νὰ ὑποστῶσι καὶ προαγωγικὴν ἐξέτασιν. Βεβαίως εἶναι ὀρθὴ καὶ δικαία ἡ διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰσαγομένη νῦν τὸ πρῶτον διάταξις, καθ’ ἣν ἐφεξῆς μόνοι οἱ τοῦ φιλολογικοῦ τμήματος διδάκτορες, ἐλλείψει δ’ αὐτῶν, καὶ οἱ προλύται θὰ διορίζωνται σχολάρχαι, οἱ δὲ λοιποὶ μόνον ἑλληνοδιδάσκαλοι. Τί ὠφελεῖ ὅμως τοῦτο, ὅταν ἀναγνωρίζωνται καὶ ἐφεξῆς ὡς σχολάρχαι καὶ πάντες οἱ προϋπηρετήσαντες μέχρι τοῦδε, ὡς τοιοῦτοι, προλύται ἢ τελειοδίδακτοι τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς, οἵτινες ἔχουσιν ἀκροασθῆ ἐν παρέργῳ μόνον ἑνὸς ἑλληνιστοῦ καὶ ἑνὸς λατινιστοῦ καθηγητοῦ τῆς φιλολογίας καὶ ἔχουσιν ὑποστῆ ἐνώπιον αὐτῶν τυπικὴν μόνον ἐξέτασιν; Τί ὠφελεῖ, ὅταν οὗτοι δικαιῶνται νὰ παραμείνωσιν, ἢ ν’ ἀναδιορισθῶσι καὶ ὡς γυμνασιάρχαι, ἂν κρίμασιν, οἷς οἶδε Κύριος, ἔτυχέ ποτε νὰ προϋπηρετήσωσιν ὡς τοιοῦτοι; Δὲν εἶναι, Κύριοι, αὐταὶ καὶ μόναι αἱ βελτιώσεις, ὧν χρήζει ἡ μέση ἡμῶν ἐκπαίδευσις καὶ ἃς ἐδικαιοῦτο πᾶς τις, νομίζω, νὰ προσδοκᾷ παρὰ τοῦ νῦν διέποντος τὰ τῆς Παιδείας, ἀνδρὸς ὑπηρετήσαντος ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει καὶ χρηματίσαντος μάλιστα καὶ γυμνασιάρχου. Αὐτὸς εἴπερ τις καὶ ἄλλος ὤφειλε νὰ γινώσκῃ, ὅτι ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος ἐκπαίδευσις ἡμῶν ἔχει ἀνάγκην ῥιζικῆς ἀναδιοργανώσεως. Πρέπει νὰ ἐκλίπωσι τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἅτινα, ἔχοντα διττὸν προορισμὸν νὰ ἐκπληρώσωσιν, ἔνθεν μὲν νὰ συμπληρώσωσι τὰς ἐλλείψεις τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἔνθεν δὲ νὰ θέσωσι τὰς βάσεις τῆς κλασικῆς ἐγκυκλίου παιδεύσεως, ἀστοχοῦσι παντάπασι τοῦ προορισμοῦ αὑτῶν τούτου, ὡς ὁ δοκιμάζων νὰ καθήσῃ ἐπὶ δύο συγχρόνως καθισμάτων καὶ πίπτων ἐξ ἀμφοτέρων αὐτῶν. Πρέπει, ὡς ἀλλαχοῦ, καὶ παρ’ ἡμῖν νὰ συμπληρωθῇ καθ’ ἑαυτὴν ἡ στοιχειώδης ἡμῶν ἐκπαίδευσις, καθισταμένη οὕτως ἑνιαία καὶ αὐτάρκης. Πρέπει ὡσαύτως, ὡς ἀλλαχοῦ, καὶ παρ’ ἡμῖν νὰ συμπληρωθῇ καθ’ ἑαυτὴν καὶ ἡ ἐγκύκλιος γυμνασιακὴ ἡμῶν παίδευσις, καθισταμένη καὶ αὐτὴ ἑνιαία καὶ αὐτάρκης. Πρέπει νὰ περιορισθῇ καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπαρχόντων Γυμνασίων, δι’ ἃ οὔτε ἐπαρκὲς προσωπικὸν καθηγητῶν ἔχομεν, οὔτε ἡ προσήκουσα ἐποπτεία δύναται νὰ ἐνασκηθῇ τὴν σήμερον. Πρέπει ν’ αὐξηθῇ ὁ χρόνος τῆς κλασικῆς ἐγκυκλίου ἡμῶν παιδεύσεως καὶ νὰ ληφθῶσιν ὅλα τὰ δυνατὰ μέτρα, δι’ ὧν θὰ περιεστέλλετο κατὰ τὸ δυνατὸν ἡ νῦν ἐπιπολάσασα ἐν αὐτῇ ἡμιμάθεια καὶ ἀμάθεια, καθ’ ἧς σφάλλονται μεγάλως οἱ νομίζοντες ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγερθῇ φραγμός τις ἐν τοῖς προπυλαίοις τοῦ Πανεπιστημίου διὰ τῆς καθιερώσεως ἐν αὐτῷ εἰσαγωγικῶν ἐξετάσεων. Πρέπει νὰ διακρίνωμεν καὶ ἡμεῖς, ὡς πάντες οἱ πεπολιτισμένοι λαοὶ τὴν σήμερον, τὴν ἐγκύκλιον κλασικὴν παίδευσιν ἀπὸ τῆς τεχνικῆς καὶ ἐπαγγελματικῆς παιδεύσεως, δι’ ἣν ἀνάγκη νὰ ἱδρυθῶσι καὶ παρ’ ἡμῖν ἐπὶ τέλους χωριστὰ σχολεῖα τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Περὶ ὅλων τούτων τῶν ἀληθῶν, τῶν ἐπειγουσῶν τὰ μάλιστα ἀναγκῶν τῆς μέσης ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως οὐδεμία πρόνοια λαμβάνεται διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ὁ εἰσηγητὴς τούτου ἀρκεῖται νὰ λάβῃ μέτρα τινὰ περὶ τοῦ διδακτικοῦ μόνον προσωπικοῦ αὐτῆς. Πλὴν εἶναι καὶ τὰ μέτρα ταῦτα λυσιτελῆ εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν; Θὰ ἐπιτευχθῇ δι’ αὐτῶν τῳόντι ἀξία τις λόγου βελτίωσις τοῦ προσωπικοῦ, τοῦ διδάσκοντος ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει; Ἐν πρώτοις τὸ ὑπάρχον προσωπικὸν μένει, καθ’ ὅλα σχεδὸν, ὡς εἶχε μέχρι τοῦδε, ἀφοῦ σὺν ἄλλοις καὶ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ τὰ Γυμνάσια καταδικάζονται διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου νὰ διευθύνωνται ἐπὶ πολὺ ἔτι ὑπὸ προλυτῶν ἢ καὶ τελειοδιδάκτων τῆς θεολογίας. Ἀλλὰ μήπως λαμβάνεται τοὐλάχιστον ἡ προσήκουσα πρόνοια περὶ τοῦ μέλλοντος προσωπικοῦ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως; Ἐρωτῶ ὑμᾶς, Κύριοι, κατὰ τί θὰ βελτιωθῇ αὐτὸ, ὅταν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἐπὶ τῇ βάσει μόνον τῆς θεωρητικῆς μορφώσεώς του ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ καὶ τοῦ πτυχίου, ὅπερ εἶναι μαρτύριον τῆς τοιαύτης μορφώσεώς του, διορίζηται εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα; Κατὰ τί θὰ βελτιωθῇ, ἂν ἐφεξῆς ἀντὶ διετοῦς καθιερωθῇ τριετὴς αὐτοῦ ὑπηρεσία ἐν τοῖς Ἑλληνικοῖς σχολείοις, ὅπως ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς προαγωγῆς εἰς καθηγεσίαν ἐν τοῖς Γυμνασίοις; Καὶ εἰς πάντα ἄλλον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀγνοῇ τοῦτο, μάλιστα δὲ εἰς τὸν εἰδικὸν θεωρούμενον σχολικὸν ἄνδρα, τὸν πρώην γυμνασιάρχην καὶ νῦν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅτι, ὅπως γείνῃ τις καλὸς ἑλληνοδιδάσκαλος, δὲν ἀρκεῖ μόνη ἡ θεωρητικὴ αὐτοῦ μόρφωσις ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ὅπως δὲ προαχθῇ εἰς καθηγητὴν, δὲν ἀρκεῖ ἡ διπλῆ τριετὴς ὑπηρεσία ἐν Ἑλληνικῷ σχολείῳ. Ἀνάγκη, καὶ ἀνάγκη ἀπόλυτος, ἡ θεωρητικὴ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ μόρφωσις νὰ συνοδεύηται καὶ ὑπὸ εἰδικῆς καὶ πρακτικῆς διὰ τὸ σχολικὸν στάδιον μορφώσεως. Πρὸς τοῦτο δὲ πρέπει καὶ ἡ παιδαγωγικὴ νὰ διδάσκηται ὡς ἓν τῶν κυρίων μαθημάτων τῶν μελλόντων νὰ διδάξωσιν ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει, καὶ γνώσεις τινὲς ἀπαραίτητοι περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν σχολείων ταύτης καὶ περὶ τῆς διδασκαλίας ἐν αὐτοῖς νὰ μεταδίδωνται. Πρέπει ν’ ἀναδιοργανωθῶσι τὰ σχετικὰ φροντιστήρια τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς ἐπὶ βάσεων πρακτικωτέρων. Πρέπει νὰ ἱδρυθῇ προσέτι ἓν πρότυπον Γυμνάσιον μετὰ Ἑλληνικοῦ σχολείου ἐν Ἀθήναις, ἐνόσῳ διατηροῦνται τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα ἐν ὑμῖν, καὶ ὁδηγούμενοι εἰς αὐτὰ οἱ φοιτηταὶ τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς νὰ σπουδάζωσιν ἐμπράκτως τὸν ὀργανισμὸν αὐτῶν καὶ τὸν τρόπον τῆς ἐν αὐτοῖς διδασκαλίας, κατ’ ἀρχὰς μὲν ἀκροώμενοι τῆς διδασκαλίας ταύτης, εἶτα δὲ καὶ οἱ ἴδιοι διδάσκοντες ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῶν ἁρμοδίων καθηγητῶν. Οὕτω πως μόνον δύνανται αὐτοὶ νὰ παρασκευασθῶσιν οὐ μόνον θεωρητικῶς, ἀλλὰ καὶ ἐμπράκτως διὰ τὸ μέλλον στάδιόν των. Πλὴν δὲν πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς μόνην τὴν μόρφωσίν των ταύτην. Ἀνάγκη προσέτι νὰ καθιερώσωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν δημοσίαν πρακτικήν των ἐξέτασιν, τὸ δὲ ἐν Γερμανίᾳ ἀπαντῶν Staatsexamen, εἰς ὃ ἐκεῖ ἀποδίδεται μείζων σπουδαιότης ἢ εἰς αὐτὸ τὸ διδακτορικὸν πτυχίον, καὶ δικαίως. Διότι διὰ τοῦ πτυχίου τούτου πιθανὸν νὰ βεβαιῶται, ὅτι ὁ φέρων αὐτὸ ἐξέμαθε πάσας τὰς κριτικὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Κόντου καὶ τὰς καλλιλογικὰς θεωρίας τοῦ κ. Μιστριώτου, καὶ ἐν τούτοις νὰ ἦναι ὁ ὑπὸ τοιαύτης ἀμφιλαφοῦς παιδείας περικοσμούμενος πάντη ἀνεπιτήδειος διὰ τὸ πρακτικὸν στάδιον τοῦ ἑλληνοδιδασκάλου καὶ τοῦ καθηγητοῦ τοῦ Γυμνασίου. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω, Κύριοι, πῶς πολλάκις τὰ πτυχία ἀπονέμονται καὶ ἐν ἄλλοις Πανεπιστημίοις καὶ ἐν τῷ ἡμετέρῳ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἠναγκάσθην ποτὲ ν’ ἀπολύσω τοιούτους διδάκτορας ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, διότι αἱ ἐκθέσεις των καὶ αὐταὶ αἱ ἀναφοραί των ἔβριθον λογικῶν καὶ γραμματικῶν σολοικισμῶν καὶ ἀνορθογραφιῶν! Ἰδοὺ διατὶ ἀλλαχοῦ τὸ πτυχίον θεωροῦσιν ἁπλῆν πολυτέλειαν, παρέχουσαν τὸ δικαίωμα εἰς τὸν φέροντα αὐτὸ νὰ τιτλοφορῆται μόνον διδάκτωρ. Πλὴν τὸ Κράτος δὲν ἀρκεῖται εἰς αὐτὸ καὶ μόνον. Τὸ Κράτος δέχεται καὶ ἁπλᾶς ἀποδείξεις, μαρτυρούσας ὅτι ἠκροάσατό τις πάντων τῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ σχετικῶν μαθημάτων, ὡς τακτικὸς φοιτητὴς, ὅπως ὑποβάλῃ εἰς τὴν αὐτὴν πρακτικὴν ἐξέτασιν καὶ τὸν πτυχιοῦχον καὶ τὸν μὴ πτυχιοῦχον· συμβαίνει δὲ πολλάκις τὸ παράδοξον ἴσως δι’ ἡμᾶς φαινόμενον, καθ’ ὃ ἐπιτυγχάνουσι μὲν κατ’ αὐτὴν καὶ διορίζονται ὡς διδάσκαλοι τὸ πρῶτον ἐν ταῖς κατωτέραις τάξεσι τῶν Γυμνασίων ἁπλοῖ ἀπόφοιτοι τῶν Πανεπιστημίων, ἐνῷ διδάκτορες τούτων ἀποτυγχάνουσι κατ’ αὐτὰς καὶ ἀποκλείονται ἐκ τοῦ τοιούτου διορισμοῦ. Διατὶ νὰ μὴ καθιερώσωμεν καὶ ἡμεῖς τὰς τοιαύτας πρακτικὰς ἐξετάσεις; διατὶ νὰ μὴ ἔχωμεν αὐτὰς ἐπὶ τῶν μελλόντων ἑλληνοδιδασκάλων καὶ καθηγητῶν, οὓς πρόκειται νὰ μισθοδοτῇ τὸ Κράτος καὶ εἰς οὓς θὰ ἐμπιστευθῶμεν τὴν μόρφωσιν τῆς νεολαίας ἡμῶν; Δὲν πρέπει δὲ νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς μόνας τὰς ἐξετάσεις ταύτας. Πρέπει, ὡς ἐν Πρωσσίᾳ, καὶ παρ’ ἡμῖν νὰ καθιερωθῶσι πρὸς ταύταις καὶ αἱ προαγωγικαὶ ἐξετάσεις. Ἐκεῖ ὁ διορισθεὶς ἅπαξ διδάσκαλος εἰς κατωτέρας τοῦ Γυμνασίου τάξεις, ὅπως προαχθῇ μεθ’ ὡρισμένον χρόνον εἰς Oberlehrer, εἰς διδάσκαλον ἀνωτέρων αὐτοῦ τάξεων, ὀφείλει νὰ ὑποστῇ τοιαύτας ἐξετάσεις. Διατὶ καὶ ἡμεῖς νὰ μὴ ἔχωμεν τὰς τοιαύτας ἐξετάσεις; Τίς μᾶς ἐγγυᾶται ἄνευ αὐτῶν, ὅτι ὁ ἅπαξ διορισθεὶς ἑλληνοδιδάσκαλος θὰ γείνῃ κρείττων ἑαυτοῦ καὶ δὲν θὰ ἀφεθῇ εἰς τὴν προστασίαν τῆς πολιτικῆς, ἵνα προαχθῇ μετὰ τὴν ὁριζομένην νῦν τριετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Ἑλληνικῷ σχολείῳ εἰς καθηγητὴν Γυμνασίου; Τοιαύτας, Κύριοι, ἀληθεῖς μεταῤῥυθμίσεις τῆς μέσης ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως καὶ ἰδίᾳ τοῦ διδάσκοντος ἐν αὐτῇ προσωπικοῦ ἀνέμενον ἐγὼ τοὐλάχιστον παρὰ τοῦ νῦν προϊσταμένου τῆς Παιδείας, παρὰ τοῦ εἰδικοῦ σχολικοῦ ἀνδρὸς, παρὰ τοῦ πρώην γυμνασιάρχου κ. Πετρίδου. Οὐδ’ ἴχνος ὅμως τοιούτων μεταῤῥυθμίσεων ἀνευρὼν ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ, εἶχον δίκαιον, νομίζω, δηλώσας ἀρχῆθεν, ἣν ἔχω περὶ αὐτοῦ γνώμην, καὶ καθ’ ἣν οὐδὲν σχεδὸν ἀγαθὸν ἄξιον λόγου πρέπει ν’ ἀπεκδεχώμεθα ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως καὶ ἐφαρμογῆς αὐτοῦ ὡς νόμου τοῦ Κράτους.

§297Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐγὼ ὀφείλω χάριτας πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λοκρίδος, ὅτι ὁμολογουμένως μετὰ πολλοῦ ζήλου καὶ ἐνδιαφέροντος παρακολουθεῖ τὴν νομοθετικὴν ἐργασίαν ἐπὶ τοῦ κλάδου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἐν πολλοῖς δίδει ὀρθὰς καὶ σοφὰς γνώμας, αἱ ὁποῖαι μάλιστα εἰς τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ ἐλήφθησαν μετά τινων τροποποιήσεων ὑπ’ ὄψει ἐν τῇ ψηφίσει τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐν τοῖς πλείστοις ζητήμασιν εἶναι ἀδυσωπήτως βίαιος. Τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας προέβαλεν, ὡς δυναμένας νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῇ νομοθεσίᾳ τῇ ἐκπαιδευτικῇ τῆς Ἑλλάδος, ἔσπευσε νὰ τὰς ἀξιώσῃ παρ’ ἡμῶν, μόλις ἀνελθόντων εἰς τὴν ἐξουσίαν, καθ’ ἣν στιγμὴν μόλις μετροῦμεν ἡμερῶν βίον ὑπουργικόν. Ἀλλ’ εἴχομεν καιρὸν, ὅπως μεριμνήσωμεν περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ νομοθεσίας περὶ ταύτης καταλλήλου πρὸς ἀνύψωσιν καὶ ἀναστήλωσιν αὐτῆς, ἕνεκα τοῦ χρόνου τοῦ βραχυτάτου, κατὰ τὸν ὁποῖον διευθύνομεν τὰ τῆς Ἐκπαιδεύσεως; Βεβαίως αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου εἶναι βάσιμοι, καὶ ἐὰν ἐνθυμῆται καλῶς ἡ Βουλὴ, κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ παρατηρήσω τὴν σπουδαιοτάτην ἔλλειψιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει εἰς τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον. Παρετήρησα ὅτι ἐλλείπει ἀπ’ αὐτοῦ ἐντελῶς ἡ ἕδρα τῆς παιδαγωγικῆς καὶ αἱ παρομαρτοῦσαι αὐτῇ διδασκαλίαι τῶν πρακτικῶν μεθόδων τῆς διδασκαλίας τῶν μαθημάτων. Ἀνωμολόγησα τὴν ἔλλειψιν ταύτην, ἡ ὁποία εἶναι βαρυσήμαντος· καθόσον πάντες οἱ ἀπὸ τοῦ Πανεπιστημίου ἐξερχόμενοι διδάκτορες θεωρητικῶς μὲν εἶναι καλῶς παρεσκευασμένοι, πρακτικῶς δὲ εἶναι ἀνάσκητοι ὅλως καὶ ἀνεπιτήδειοι ἵνα διδάξωσι τοὺς μαθητὰς ἄνευ παιδαγωγικῶν γνώσεων. Βεβαίως ὅ,τι ἔχομεν εἰς τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν, αὐτὸ πρέπει νὰ νομοθετηθῇ καὶ διὰ τὴν μέσην, τουτέστι νὰ προσαρτηθῇ εἰς τὴν Σχολὴν τὴν Φιλοσοφικὴν τοῦ Πανεπιστημίου πρότυπόν τι Γυμνάσιον ἢ καὶ Ἑλληνικὸν σχολεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον αἱ θεωρητικαὶ γνώσεις καὶ αἱ ἀρχαὶ τῆς παιδαγωγικῆς καὶ τῆς διδακτικῆς νὰ ἐφαρμόζωνται ὑπὸ τὴν ἐπιμέλειαν εἰδικοῦ καὶ ἐμπείρου καθηγητοῦ· ἀλλὰ τοῦτο, ὅσον καὶ ἂν ἦναι ὀρθὸν, δὲν εἶναι ἐπιτευκτὸν εἰς τόσον βραχὺν χρόνον, καὶ μάλιστα καθ’ ὃν καιρὸν ἡ Ἑλλὰς στερεῖται παντελῶς γνώσεων παιδαγωγικῶν. Καὶ αὐτοὶ οἱ ἤδη ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἀναλαβόντες τὴν διδασκαλίαν τῆς Γυμνασιακῆς παιδαγωγικῆς τὴν ἀνέλαβον, διότι ἀνετέθη εἰς αὐτοὺς, ἀλλὰ δὲν εἶναι οἱ ἁρμόδιοι. Λοιπὸν ἀναγνωρίζω ὡς ὀρθὰς κατὰ τοῦτο τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, καὶ κατὰ τὸν χρόνον τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς θέλω ἀσχοληθῆ ἐκ τῶν ἐνόντων πρὸς θεραπείαν τῆς ἀπολύτου ταύτης ἀνάγκης. Τὸ προκείμενον ὅμως νομοσχέδιον οὐδεμίαν ἔχει πρὸς τοῦτο σχέσιν. Ὅτε εἰσήγαγον αὐτὸ, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ σκοπός του ἦτο ὑπηρεσιακὸς καὶ ἐστρέφετο περὶ τὴν διόρθωσιν δύο πλημμελειῶν. Ἡ μὲν πρώτη εἶναι, ὅτι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1885 ἐδίδετο τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς διδάκτορας τοῦ φυσικοῦ τμήματος καὶ τῶν μαθηματικῶν νὰ γίνωνται σχολάρχαι· ἑπομένως ἀνετίθετο εἰς αὐτοὺς διδασκαλία, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶχον καμμίαν προπαρασκευήν. Ὡς γινώσκετε, οἱ διδάκτορες τοῦ φυσικοῦ τμήματος καὶ τῶν μαθηματικῶν εἰς πᾶν ἄλλο ἀσχολοῦνται, παρὰ εἰς φιλολογικὰ μαθήματα, ἑπομένως εἶναι πλημμελέστατος, ἀτοπώτατος ὁ νόμος καὶ μεγίστης ζημίας αἴτιος εἰς τοὺς παρ’ ἀνικάνου διδασκομένους. Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν σπεύδει νὰ ἄρῃ τοῦτο τὸ κακὸν, νὰ θεραπεύσῃ ἀπόλυτον διδακτικὴν ἀνάγκην. Ἡ δευτέρα δὲ πλημμέλεια εἶναι αὕτη· ὅτι ἀδικοῦνται οἱ ἔχοντες ἀνώτερον βαθμὸν καθηγηταὶ ἐν τοῖς διορισμοῖς. Ἐπειδὴ δὲ ἐπίκεινται κατὰ τὴν ὥραν ταύτην τοῦ ἔτους αἱ μεταβολαὶ, καθόσον κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τῆς πέμπτης τοῦ Ἰουλίου τὸ Ὑπουργεῖον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μεταθέτῃ ἢ νὰ διορίζῃ τοὺς διδασκάλους καὶ τοὺς καθηγητὰς τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ σπεύσω, ὅπως τεθῶσι βάσεις τινὲς, αἵτινες νὰ παρεμποδίζωσι τὰ γινόμενα ἀδικήματα. Καὶ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ νομοσχεδίου παρετήρησα, ὅτι τῷ ὄντι βαρύτατα ἀδικήματα συμβαίνουσι, διότι διδάκτορες τῆς φιλολογίας μὲ τὸν βαθμὸν Ἄριστα εἶναι καταδεδικασμένοι νὰ διδάσκωσιν ὡς ἑλληνοδιδάσκαλοι εἰς τὴν πρώτην τάξιν τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, διδάκτορες δὲ τοῦ μαθηματικοῦ τμήματος εἶναι σχολάρχαι. Ἀλλὰ πρὸς τούτοις οὐδεμία προσοχὴ ἐδόθη εἰς τὴν βαθμολογίαν τῶν ἐξερχομένων ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου. Προλύται τῆς Φιλολογίας, διδάκτορες τῆς Φιλολογίας, προλύται τῆς Θεολογίας συνεφύροντο ἐν τῇ διδασκαλίᾳ, καὶ ὁ Ὑπουργὸς εἶχε τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν νὰ διορίζῃ ἐξ αὐτῶν, ἐὰν ἤθελε, καθηγητὴν ἢ γυμνασιάρχην προλύτην τῆς Θεολογίας, ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ εἰδικοῦ φιλολόγου ἢ τοῦ λαβόντος τὸν ἀνώτερον βαθμόν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου λοιπὸν τίθεται βάσις, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ διορίζῃ εἰς ἀνωτέρας θέσεις, εἰμὴ τοὺς ἔχοντας τοὺς ἀνωτέρους βαθμούς.

§298ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι γνωστὸν τοῦτο;

§299Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι γνωστὸν, διότι πάντες οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ λάβωσι θέσιν δημοσίαν ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν, ἐν ᾗ ἐγκλείουσι καὶ τὸ δίπλωμά των ἢ ἀπόδειξιν τοῦ βαθμοῦ των· ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου γνωρίζει τὴν βαθμολογίαν ἑκάστου, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὸ δικαίωμα, δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν αὐτῶν οἱανδήποτε θέλῃ.

§300ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τοὺς προλύτας τοῦ φιλολογικοῦ τμήματος δὲν δίδεται τὸ δικαίωμα νὰ γίνωνται καθηγηταὶ Γυμνασίων, εἰμὴ μετὰ τριετῆ ὑπηρεσίαν σχολάρχου καὶ μετὰ πρακτικὴν δοκιμασίαν, εἰς ἣν ὑποβάλλονται. Δὲν νομίζετε ὅτι εἶναι μεγάλη ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ εἰς ἑκατέρους ἀπονεμομένου δικαιώματος; Δὲν νομίζετε ὅτι θὰ ἦτο ἀρκετὸν, ἐὰν ἐνομοθετεῖτο διὰ τοὺς προλύτας τοῦ φιλολογικοῦ τμήματος ἑξαετὴς ὑπηρεσία, ἀντὶ τῆς τριετοῦς; Καὶ διὰ νὰ κάμω καὶ ἄλλην παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2, ὑποβάλλω τώρα καὶ αὐτήν: Ὁ ὅρος «ἐλλείψει διδακτόρων» φέρει, κατ’ ἐμὲ, εἰς πολλὴν στενοχωρίαν καὶ εἰς ἀδικήματα. Πόθεν θὰ γνωρίζῃ ἡ ὑπηρεσία, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἄλλοι διδάκτορες, ἵνα διορισθῶσι;

§301Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου προέρχεται ἐκ τῆς ἑξῆς ἀπορίας. Ἐν ἐλλείψει προτύπου σχολείου καὶ Γυμνασίου, ἐν οἷς νὰ ἀσκῶνται οἱ ὑπὸ τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς ἀναγνωριζόμενοι διδάκτορες, ἐπειδὴ ἡ Πολιτεία δὲν ἔχει καμμίαν ἄλλην ἐγγύησιν ἐκ μέρους αὐτῶν, δὲν δύναται νὰ τοὺς διορίσῃ ἀμέσως καθηγητὰς ἐν τοῖς Γυμνασίοις· τοὺς διορίζει λοιπὸν εἰς κατώτερον ἐκπαιδευτήριον, ἐν τῷ ὁποίῳ διὰ τῆς τριετοῦς ἐν ἑλληνικῷ σχολείῳ διδασκαλίας καὶ τῆς φυσικῆς εὐφυΐας ἤθελον κατορθώσει νὰ ἀναπληρώσωσι κατὰ τι τὴν ἔλλειψιν αὐτῆς τῆς ἀσκήσεως τῆς πρακτικῆς, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ γένηται, ὡς εἶπον ἐν ἀρχῇ, ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Ὁ σκοπὸς λοιπὸν τῆς διατάξεως ταύτης εἶναι, ἵνα ἀσκηθῶσιν εἰς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα ὁπωσδήποτε πρακτικῶς, καὶ λάβωσι γνῶσίν τινα τῆς διδασκαλίας οἱ μέλλοντες νὰ γείνωσι καθηγηταί. Αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις τῆς διατάξεως ταύτης. Ἡ διαφορὰ δὲ τοῦ προλύτου πρὸς τὸν διδάκτορα δὲν εἶναι, ὡς νομίζει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, μικρά. Ἵνα ἡ Σχολὴ ἡ Φιλοσοφικὴ τοῦ Πανεπιστημίου περιέλθῃ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἀναγνωρίσῃ τινὰ προλύτην, τοῦτο σημαίνει, ἐν τῇ μεγάλῃ ἐπιεικείᾳ, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ εἰς τὰ ἑλληνικὰ πράγματα, ὅτι βαρυτάτας ἔχει ἐλλείψεις ὁ τυχὼν τοῦ πτυχίου τοῦ προλύτου, καὶ μεγάλη ἡ διαφορὰ αὐτοῦ πρὸς τὸν διδάκτορα. Πρῶτον ὁ φοιτητὴς, κατὰ τὸν θεμελιώδη νόμον, μετὰ τριετῆ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ φοίτησιν δύναται νὰ ὑποστῇ τὴν ἐξέτασιν καὶ νὰ γείνῃ προλύτης, ἐνῷ ὁ διδάκτωρ γίνεται μετὰ τετραετῆ φοίτησιν καὶ μετὰ ἀκριβεστέρας ἐξετάσεις καὶ ἀφοῦ ὑποστῇ πάντα ἄλλον ἔλεγχον, ἑπομένως παρέχεται ἡ ὑπόνοια, ὅτι ὁ προλύτης τῆς Φιλοσοφίας ὑστερεῖ κατὰ πολὺ τοῦ διδάκτορος, ἑπομένως πρέπει νὰ δοθῇ τὸ βραβεῖον τῆς καθηγεσίας κατὰ προτίμησιν εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔτυχε τοῦ ἀνωτέρου βαθμοῦ. Ἐφ’ ὅσον δὲ ἡ Πολιτεία δύναται νὰ στρατολογῇ τοὺς καθηγητὰς τῶν Γυμνασίων ἀπὸ τάξεως ἐπιστημόνων τελειοτέρας, θὰ ἦναι ἀσυνεσία αὐτῆς νὰ στρατολογῇ τούτους ἀπὸ ἀνθρώπους ἀτελεστάτους, ὁποῖοι εἶναι οἱ προλύται. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν ἐξέτασιν, νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ τεθῇ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ἵνα μὴ ἡ συνείδησις τοῦ ὅτι αὐτοὶ δύνανται μετὰ πάροδον 5 ἢ 6 ἐτῶν, ἄνευ μελέτης καὶ προπαρασκευῆς πρὸς βελτίωσιν ἑαυτῶν, ἀλλὰ μόνον διὰ τῆς ὑποστηρίξεως τῆς πολιτικῆς νὰ προαχθῶσι, τοὺς ἐπαναπαύῃ καὶ οὕτως ὀλιγωρῶσι καὶ δὲν καταγίνωνται νὰ βελτιώσωσιν ἑαυτοὺς, ἵνα προαχθῶσι. Διὰ τοῦ φόβου, ὁ ὁποῖος ἐπικρέμαται αὐτοῖς, τοῦ νὰ μὴ τύχωσι τοῦ δικαιώματος νὰ διορίζωνται καθηγηταὶ, ἐὰν μὴ ὑποστῶσι τὴν δοκιμασίαν, γεννᾶται ἓν κέντρον φιλοτιμίας, τὸ ὁποῖον θὰ τοὺς ὠθήσῃ εἰς μελέτας, ὅπως καταστῶσιν ἑαυτῶν βελτίονες. Ἐπειδὴ δὲ συνεῖδε, ὅτι ἡ ἐξέτασις ἐπὶ διδακτορίᾳ τούτων μετὰ πολλὰ ἔτη, ἀφ’ ἧς ἐξῆλθον ἀπὸ τοῦ Πανεπιστημίου, θὰ ἦτο βαρυτάτη, καὶ δυσκόλως θὰ ἐνεκαρτέρουν μελετῶντες, ἵνα ὑποστῶσι ταύτην, εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν ἐτροποποίησα τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἀντὶ διδακτορικῆς ἐξετάσεως τὴν ὠνόμασα πρακτικήν. Ἡ ἐξέτασις αὕτη θὰ ἦναι καθαρῶς πρακτικὴ, θὰ ἐξετάζωνται εἰς 3 ἢ 4 μαθήματα, τὰ κυριώτερα, καὶ εἰς πρακτικὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας θὰ κανονίσῃ βασιλικὸν διάταγμα. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ καθαρῶς ὑπηρεσιακὸν τοῦτο νομοσχέδιον ὑποστηρίζει τοὺς ἀνώτερον ἔχοντας βαθμὸν, ἐξαιρεῖ τοὺς διδάκτορας τῶν μαθηματικῶν καὶ τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ σχολάρχου, καὶ οὕτω πως θὰ ἦναι οὗτοι ἐπωφελέστεροι· ἐλπίζω δὲ νὰ δοθῇ εὐκαιρία εἰς προσεχῆ χρόνον, ἵνα ὑποβληθῇ ὀργανικὸς νόμος τελειότερος τῆς ὅλης μέσης ἐκπαιδεύσεως.

§302ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε εἶσθε βέβαιος, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι ἔχετε ἔλλειψιν διδακτόρων;

§303Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ποτέ. Ἐὰν δὲν ὑπάρχουσιν οἱ διδάκτορες, τότε θὰ γίνεται ὁ προλύτης σχολάρχης. Ἐδῶ ἰσχύει ὁ νόμος τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως. Ἔχομεν διδάκτορας, ἵνα γείνωσι καθηγηταί· ἔχομεν διδάκτορας, ἵνα γείνωσι καὶ σχολάρχαι. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ πληροῖ πρακτικὴν ἀνάγκην τοῦ κλάδου, ἀποδίδει καὶ δικαιοσύνην εἰς τοὺς ἔχοντας δικαίωμα, καὶ πρέπει νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει, ὡς νομοσχέδιον ὑπηρεσιακόν.

§304Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ διδακτόρων τοῦ φυσικοῦ τμήματος καὶ τῶν μαθηματικῶν, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ γείνωσιν ἑλληνοδιδάσκαλοι, βεβαίως ὅταν δὲν ὑπάρχῃ θέσις σχολάρχου, καὶ οἱ προλύται δύνανται νὰ τύχωσι τῆς αὐτῆς θέσεως, δὲν θὰ ἦτο καλὸν, ἀφοῦ καὶ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, ὅπως προχθὲς εἴπετε, ὤφειλον νὰ ἀπαρτίζωσι τμήματα γυμνασιακὰ, — εἶναι τὸ λεγόμενον γερμανιστὶ Untergymnasien — δὲν θὰ ἦτο καλὸν ἴσως οἱ διδάκτορες τοὐλάχιστον νὰ ὀνομασθῶσι δευτεροβάθμιοι καθηγηταὶ, ἵνα μὴ λέγωνται ἑλληνοδιδάσκαλοι; Τοῦτο μόνον ζητῶ. Μόνον τὸ ὄνομα νὰ τοὺς κολακεύῃ.

§305Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. συναδέλφου ἔχει βάσιν, καὶ ἐλπίζω ὅτι εἰς τὸν ὀργανικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐλπίζω νὰ καταρτίσωμεν κατὰ τὰς διακοπὰς τῆς Βουλῆς, —διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι προσωρινὸν,—θὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν παρατήρησιν ταύτην.

§306ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπειδὴ ὁ κ. συνάδελφος ἐπεκαλέσθη φράσιν γερμανικὴν, θὰ τὸν ὑπενθυμίσω, τί συμβαίνει ἐν Γερμανίᾳ. Ὁ τίτλος τοῦ καθηγητοῦ δὲν ἀπονέμεται ἐκεῖ οὐδὲ εἰς καθηγητὰς τοῦ Γυμνασίου· ἀλλὰ τώρα θέλομεν ἡμεῖς νὰ ἀπονείμωμεν τὸν τίτλον τοῦ καθηγητοῦ καὶ εἰς τοὺς ἑλληνοδιδασκάλους. Ἐν Γερμανίᾳ κέκτηνται τὰ αὐτὰ δικαιώματα καὶ διδάκτορες τῆς Φιλοσοφίας καὶ ἁπλοῖ τελειόφοιτοι τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς, διότι καὶ οὗτοι καὶ ἐκεῖνοι ὑποβάλλονται εἰς τὴν αὐτὴν πρακτικὴν ἐξέτασιν, εὑρεθέντες δὲ ἱκανοὶ, διορίζονται ἁπλοῖ διδάσκαλοι ἐν Γυμνασίοις. Μετὰ πολυετῆ εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν καὶ ἀφοῦ ὑποστῶσι νέας ἐξετάσεις, προάγονται εἰς ἀνωτέρους διδασκάλους, Oberlehrer. Μόνον δὲ ὅταν πλησιάζωσιν εἰς τὸ τέρμα τοῦ βίου των καὶ ἔχωσι διακριθῆ ὡς συγγραφεῖς διαφόρων βιβλίων, εἴτε διδακτικῶν εἴτε καὶ ἐπιστημονικῶν καθαρῶς,—διότι πολλοὶ ἐκεῖ διδάσκοντες ἐν τοῖς Γυμνασίοις δύνανται νὰ παραβληθῶσι πρὸς καθηγητὰς Πανεπιστημίου,—τότε καὶ μόνον ἀπονέμεται εἰς αὐτοὺς τιμητικῶς ὁ τίτλος τοῦ καθηγητοῦ. Ἴσως εἰς ἓν Γυμνάσιον, τὸ ὁποῖον ἔχει 15 ἕως 20 διδασκάλους, θὰ εὕρητε ἕνα, ὁ ὁποῖος θὰ ἔχῃ τὸν τίτλον τοῦ καθηγητοῦ. Ἐὰν λοιπὸν ἀλλαχοῦ, ὅπου ἔχουσι μεγαλειτέραν τιτλομανίαν, δείκνυνται τόσον φειδωλοὶ περὶ τὴν ἀπονομὴν τοῦ τίτλου τοῦ καθηγητοῦ, νομίζω ὅτι ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχομεν ἰδιαιτέραν ἀντιπάθειαν πρὸς τὴν τιτλομανίαν αὐτὴν, πρέπει νὰ δειχθῶμεν φειδωλότεροι περὶ τὴν ἀπονομὴν τοῦ τίτλου τοῦ καθηγητοῦ· εἰ δυνατὸν, νὰ τὸν περιορίσωμεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ νὰ τὸν καταργήσωμεν ἐν τοῖς Γυμνασίοις, ἢ τὸ πολὺ πολὺ νὰ τὸν ἀπονέμωμεν καὶ ἡμεῖς μόνον εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι διεκρίθησαν ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει, διότι καὶ ἡμεῖς ἔχομεν τοιούτους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν κόσμημα τοῦ Πανεπιστημίου ὄχι μόνον ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ ἐν Γερμανίᾳ, ὡς εἶναι ὁ κ. Παπαδημητρακόπουλος. Ἀλλὰ νὰ θέλωμεν καὶ ἑλληνοδιδασκάλους νὰ χειροτονήσωμεν καθηγητάς, τοῦτο μοὶ φαίνεται ἀτοπώτατον. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ἐπὶ τέλους πρόνοιαν περὶ τοῦ ἑξῆς ἀτόπου. Ἔχουσι χειροτονηθῆ μέχρι τοῦδε ὑπὸ πολλῶν καὶ ποικιλωνύμων ἐπιτροπῶν πλῆθος ἑλληνοδιδασκάλων. Ἐν ὅσῳ εἴχομεν σπάνιν διδακτόρων, οἱ τοιοῦτοι ἑλληνοδιδάσκαλοι ἦσαν ἀναγκαῖον κακόν...

§307Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καταργοῦνται.

§308ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τότε εἴμεθα σύμφωνοι.

§309ΠΕΡΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον παραλείπει τὸ Βαρβάκειον Λύκειον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἵδρυμα ἐξομοιωθὲν μὲ τὸ Γυμνάσιον.

§310Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐλύθη αὐτό.

§311ΠΕΡΡΟΣ. Ἀλλ’ εἰς τὴν ἰδίαν παράγραφον οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν αὐτῷ θεωροῦνται ὡς ἔχοντες βαθμὸν σχολάρχου· αὐτοὺς μετὰ τριετῆ ὑπηρεσίαν δύνασθε νὰ τοὺς προβιβάσητε εἰς καθηγητάς, ἐνῷ, ὡς γνωρίζετε, εἰς τὸ Βαρβάκειον Λύκειον πάντες ὑπηρετοῦσι μὲ τὸν βαθμὸν καθηγητοῦ καὶ εἰς τὰς 7 τάξεις.

§312Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ Βαρβάκειον Λύκειον σύγκειται ἀπὸ 7 τάξεις, 4 τάξεις Γυμνασίου καὶ 3 Ἑλληνικοῦ σχολείου.

§313ΠΕΡΡΟΣ. Ὅλοι ὅμως διορίζονται ὡς καθηγηταί.

§314Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑπάρχει διαφορὰ καὶ ἐκεῖ, ὅπως εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα τοῦ Κράτους.

§315Θ. ΖΑΙΜΗΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Λοκρίδος, ὅτι δὲν ἐνόησα διόλου νὰ ἀμφισβητήσω τὸν τίτλον Lehrer, διότι ἐν Γερμανίᾳ ὁ τίτλος Lehrer ἔχει ἄλλην σημασίαν, παρὰ τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ τίτλος τοῦ διδασκάλου ἐν Ἑλλάδι. Ἀναλόγως τῶν ἐθίμων καὶ τῶν κοινωνικῶν ὅρων, ἔχουσι καὶ οἱ τίτλοι τὴν σημασίαν των. Ὁ τίτλος Lehrer ἔχει πολὺ μεγάλην σημασίαν ἐν Γερμανίᾳ, ἐν ᾧ διδάσκαλος γνωρίζομεν ποίαν σημασίαν ἔχει ἐν Ἑλλάδι. Νομίζω ὅτι πρόκειται περὶ διδακτόρων καὶ προλυτῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀφοῦ οἱ προλύται θὰ ὀνομάζωνται ἑλληνοδιδάσκαλοι, διατὶ οἱ διδάκτορες, οἱ ὁποῖοι καὶ αὐστηροτέραν δοκιμασίαν ὑφίστανται καὶ περιωπὴν μεγαλειτέραν καταλαμβάνουσι, νὰ ὀνομάζωνται ἐπίσης ἑλληνοδιδάσκαλοι; Τοὐλάχιστον, ἀφοῦ εἶναι διδάκτορες, ἔχομεν δὲ καὶ τὸν τίτλον τοῦ καθηγητοῦ, ἂς ὀνομασθῶσι δευτεροβάθμιοι καθηγηταί. Καταργήσατε τὸν τίτλον τοῦ καθηγητοῦ ἀπὸ τὰ Γυμνάσια, καὶ τότε ὀνομάσατέ τους ἑλληνοδιδασκάλους.

§316ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3, ὡς ἐτροποποιήθησαν κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν).

§317ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκεται, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν).

§318ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἑλληνοδιδάσκαλοι τριτοβάθμιοι μὴ προλύται.

§319Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Βεβαίως ὑπῆρχε μία ἐπιτροπὴ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, καταρτισθεῖσα διὰ Β. Διατάγματος, ἥτις ἐξήταζε τοὺς τριτοετεῖς, νομίζω, καὶ δευτεροετεῖς φοιτητὰς τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς, καὶ ἀνεγνώριζεν αὐτοὺς ἑλληνοδιδασκάλους· εἰς τὸ μέτρον τοῦτο εἶχον προβῆ κατὰ τοὺς παλαιοτέρους χρόνους, κατὰ τοὺς ὁποίους ἐσπάνιζον οἱ διδάκτορες καὶ οἱ προλύται· εἶναι δὲ σμῆνος βεβαίως τοιούτων, οἱ ὁποῖοι εἶχον καταλάβει θέσεις βοηθῶν ἑλληνικῶν σχολείων τὸ κατ’ ἀρχάς. Ἀλλὰ μετά τινα χρόνον—δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς—ὑπεβλήθησαν εἰς ἐξετάσεις καὶ ἀνεγνωρίσθησαν ἑλληνοδιδάσκαλοι. Τὴν ἐξουσίαν ταύτην τοῦ Ὑπουργοῦ, τοῦ νὰ συνιστᾷ ἐπιτροπάς, ἵνα διορίζωσιν ἑλληνοδιδασκάλους, καταργοῦμεν διὰ τοῦ νόμου τούτου, ὡς καὶ πᾶσαν ἄλλην ἐπιτροπὴν πρὸς ἀναγνώρισιν ἑλληνοδιδασκάλων.

§320ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐξ αὐτῶν προήχθησαν εἰς σχολάρχας μὴ προλύται;

§321Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Βεβαίως.

§322ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ τοῦ ἄρθρου 4 λέγετε, ὅτι «οἱ πρὸ τοῦ παρόντος νόμου ἀποκτήσαντες τὸν βαθμὸν καθηγητοῦ ἢ γυμνασιάρχου ἢ σχολάρχου, προλύται ἢ τελειοδίδακτοι τῆς Φιλοσοφικῆς ἢ Θεολογικῆς Σχολῆς, δικαιοῦνται νὰ ἔχωσι καὶ εἰς τὸ μέλλον τὸν βαθμὸν τοῦτον». Ἐὰν δὲν ἦναι προλύται ἢ τελειοδίδακτοι οἱ σημερινοὶ σχολάρχαι;

§323Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 4 λύεται ἡ ἀπορία σας.

§324ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω τὸ ἑξῆς. Ἐὰν ὑπάρχωσι σήμερον εἰς θέσιν, διὰ τὴν ὁποίαν ὁρίζει ὁ παρὼν νόμος προσόντα, ἐὰν, λέγω, ὑπάρχωσιν εἰς θέσιν εἴτε σχολάρχου, εἴτε ἑλληνοδιδασκάλου, μὴ προλύται καὶ μὴ ἔχοντες τὰ προσόντα ὅπως διορισθῶσιν ἐν τῇ θέσει ταύτῃ, αὐτοὶ παυόμενοι θὰ δύνανται νὰ ἀναδιορισθῶσι;

§325Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Βεβαίως.

§326ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν τὸ λέγει ὁ νόμος.

§327Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὸ λέγει ῥητῶς. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 4 σκοπὸν ἔχει νὰ μὴ ἀφαιρέσῃ βαθμὸν, τοῦ ὁποίου καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἠξιώθησαν οἱ κατέχοντες αὐτόν. Τὸ ἄρθρον 4 λέγει ἐν τέλει: «Ὡσαύτως κεκτημένοι τὸν βαθμὸν τοῦ σχολάρχου θεωροῦνται οἱ ὡς σχολάρχαι ὑπηρετήσαντες ἐπὶ τριετίαν τριτοβάθμιοι ἑλληνοδιδάσκαλοι.» Ἀφοῦ ὑπηρέτησαν ἐπὶ 3 ἔτη ὡς ἑλληνοδιδάσκαλοι, ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ διορίζωνται σχολάρχαι. Ὅλοι οἱ νόμοι, οἱ ὁποῖοι καθορίζουσι προσόντα, συνήθως ἐκ φιλανθρωπίας ἢ ἄλλων λόγων φροντίζουσι νὰ διατηρήσωσι τοὺς ἔχοντας κεκτημένον δικαίωμα.

§328ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑπάρχει κ. Ὑπουργὲ, καὶ μία ἄλλη κλάσις, ἡ τῶν ἀναπληρωτῶν καθηγητῶν.

§329Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν ὑπάρχει πλέον.

§330ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐν τούτοις ὑπηρετήσαντές τινες ὡς ἀναπληρωταὶ καθηγητῶν ἐγένοντο ἄλλοτε καθηγηταί. Αὐτοὶ ἔχουσιν ἤδη τὸ δικαίωμα νὰ διορισθῶσιν ἐκ νέου;

§331Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Βεβαίως. Καὶ ἐπὶ ἕνα μῆνα μόνον ἐὰν ἀπέκτησαν τὸν τίτλον τοῦ καθηγητοῦ, διατηροῦσι τὸ δικαίωμα αὐτό.

§332ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλὰ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον νομίζω ὅτι ἐγνωμοδότησε κατὰ τοῦ τοιούτου δικαιώματος αὐτῶν. Ἐν τούτοις ὁ κ. Εὐταξίας, ὡς Ὑπουργὸς, διώρισε καθηγητὴν ἀναπληρωτὴν καθηγητοῦ.

§333Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐννοοῦμεν τοὺς ἀποκτήσαντας τὸν βαθμὸν καθηγητοῦ, οὐχὶ δὲ τὸν τοῦ ἀναπληρωτοῦ.

§334ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀλλ’ ἕνεκα τοῦ βαθμοῦ τούτου ἐθεωρήθη τις ὡς ἔχων τὸ δικαίωμα νὰ διορισθῇ καθηγητής.

§335ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ εἶχεν ὑπηρετήσει ὡς καθηγητής.

§336ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὡς ἀναπληρωτὴς καθηγητοῦ.

§337ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ὅλας τὰς μεταβολὰς τὰς ἔκαμνον μόνος μου· δὲν εἶχον ἐμπιστοσύνην εἰς κανένα, καὶ ἐξηκρίβουν τὰ προσόντα κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε νὰ ἀποφεύγω κατὰ τὸ δυνατὸν πᾶσαν ἀδικίαν καὶ παρανομίαν. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε τὸ ὄνομα.

§338ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διωρίσατε ἕνα Καψάλην, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὑπηρετήσει ὡς ἀναπληρωτής.

§339ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ βραδύτερον εἶχε προαχθῆ εἰς καθηγητὴν καὶ εἶχεν εὐδοκιμήσει ὡς τοιοῦτος. Ἀπολυθέντα ἄνευ λόγου ὑπὸ τοῦ προκατόχου μου Ὑπουργοῦ, ἐπανέφερον ἐγὼ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ὑφ’ ὃν τίτλον εἶχεν ἤδη πρὸ πολλοῦ ἀποκτήσει.

§340ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, νομίζω ὅτι, ἵνα ᾖ καθαρωτέρα ἡ ἔννοια τοῦ νόμου, εἰς τὸ τελευταῖον ἐδάφιον τοῦ ἄρθρου 4 πρέπει νὰ τεθῇ: «Ὡσαύτως κεκτημένοι τὸν βαθμὸν καὶ τὰ προσόντα τοῦ σχολάρχου θεωροῦνται κλπ».

§341ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μετὰ τὴν λέξιν «θεωροῦνται» νὰ προστεθῇ «εἰς τὸ μέλλον».

§342Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Μάλιστα, νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «εἰς τὸ μέλλον».

§343ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ τελευταία περίοδος τοῦ ἄρθρου τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει). «Ὡσαύτως κεκτημένοι τὸν βαθμὸν τοῦ σχολάρχου θεωροῦνται εἰς τὸ μέλλον οἱ ὡς σχολάρχαι ὑπηρετήσαντες ἐπὶ τριετίαν τριτοβάθμιοι ἑλληνοδιδάσκαλοι». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§344ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναλήψεως ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου τῶν ἀσφαλίστρων τῆς Σιναίας Ἀκαδημίας. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§345ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγένετο καὶ ἀλλαχοῦ ἡ παρατήρησις, ὅτι ἡ δαπάνη ἀσφαλίστρων διὰ τὰ κτίρια τοῦ Δημοσίου δὲν δικαιολογεῖται. Διὰ τοῦ νόμου τούτου καθιεροῦμεν πλέον παγίαν τὴν ἀρχὴν τοῦ νὰ ἀσφαλίζωμεν τὰ δημόσια κτίρια.

§346Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ εὗρον ἠσφαλισμένον.

§347ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως εἶναι ὑποχρέωσις, ἀναληφθεῖσα παρὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ ἑπομένως ἠμποροῦμεν νὰ ψηφίσωμεν, ἐὰν ἦναι ἀνάγκη, μόνον τὰ δεδουλευμένα ἀσφάλιστρα, οὐχὶ ὅμως καὶ διὰ τὸ μέλλον ἀορίστως.

§348Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Κύριε Πρόεδρε, ἂς διαγραφῇ τὸ πρῶτον ἄρθρον, καὶ τὸ δεύτερον νὰ γείνῃ ἄρθρον μοναδικόν. Νὰ προστεθῶσι δὲ μετὰ τὴν λέξιν «ἀσφάλιστρα» αἱ λέξεις «τοῦ κτιρίου τῆς Σιναίας Ἀκαδημίας».

§349ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τότε τὸ ἄρθρον δεύτερον τροποποιεῖται οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον μόνον. Τὰ ἀσφάλιστρα τοῦ κτιρίου τῆς Σιναίας Ἀκαδημίας τῶν ἐτῶν 1893–1894 καὶ 1894–1895, ἀνερχόμενα εἰς δραχμὰς χιλίας πεντακοσίας τεσσαράκοντα τρεῖς καὶ λεπτὰ ἑξήκοντα (ἀριθ. 1543.60), πληρωθήσονται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου.

§350ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Δὲν ἔχει καμμίαν ἔννοιαν τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν δὲν προσδιορίσητε τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως.

§351ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· εἶναι νομοσχέδιον δαπάνης.

§352ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον μόνον καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξετάσεων ἐν τοῖς Γυμνασίοις καὶ Ἑλληνικοῖς σχολείοις. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§353Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἐγένετο ἡ παρατήρησις ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, Κύριοι, ὅτι ὑπάρχουν πολλαὶ δεσποινίδες, αἱ ὁποῖαι, περατώσασαι τὰ μαθήματα ἐν τοῖς Παρθεναγωγείοις, ἐπιθυμοῦσι ν’ ἀκολουθήσωσι μαθήματα ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Κατὰ παρελθόντα ἔτη ἐγίνοντο πολλαὶ καταχρήσεις καὶ ἄτοπα, διότι ἠδύνατο νὰ ἐγγραφῇ φοιτητὴς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ χωρὶς νὰ κατετάχθη μαθητὴς ἐν τῷ Γυμνασίῳ. Ἵνα θέσω φραγμὸν εἰς τὸ ἄτοπον τοῦτο, περιέλαβον ἐν ἐδαφίῳ δευτέρῳ τοῦ ἄρθρου πρώτου τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ὁ ὀργανικὸς νόμος, ὅτι δὲν δύναταί τις νὰ ὑποστῇ τὴν ἀπολυτήριον εἰς τὸ Γυμνάσιον ἐξέτασιν, ἐὰν μὴ δοκιμασθεὶς κατετάχθη ἐν τῇ τετάρτῃ τοῦ Γυμνασίου τάξει. Τὰ μαθήματα ταῦτα θεωροῦνται παρ’ ὅλοις τοῖς ἔθνεσιν ὡς σπουδαιότατα, ἰδίως ἐν Γερμανίᾳ. Τὴν διάταξιν ἐκείνην τοῦ σοφοῦ νόμου τῶν Γερμανῶν τοῦ 1836 ἀνήρεσε διάταξις τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, καθ’ ἣν ἠδύναντο νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον πάντες οἱ ἀποκτήσαντες ὁπουδήποτε ἀπολυτήριον Γυμνασίου. Θέλομεν λοιπὸν νὰ λείψῃ αὐτὸ τὸ ἄτοπον καὶ νὰ ἀκολουθήσωμεν τὰς σοφὰς διατάξεις τῶν Γερμανῶν. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν εἶναι δυνατὸν αἱ δεσποινίδες νὰ παρακάθηνται εἰς τὴν τετάρτην τάξιν τοῦ Γυμνασίου καὶ νὰ ἀκολουθήσουν τὰ μαθήματα, ὑποβάλλω τὴν ἐξαίρεσιν, ἵνα αἱ μαθήτριαι ἀπαλλάσσωνται τῆς διατάξεως ταύτης, καὶ ἐὰν ἀποδείξωσι δι’ ἀποδεικτικῶν, ὅτι ἐδιδάχθησαν τὰ μαθήματα αὐτὰ, νὰ ἦναι δεκταὶ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ.

§354ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν τρυφερότητα τῶν αἰσθημάτων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Εἶναι πράγματι δύσκολον νὰ ἐννοήσωμεν, πῶς ἄνευ ἐξηγήσεων θέλει νὰ εἰσαγάγῃ μίαν διάταξιν, λύουσαν ζήτημα, τὸ ὁποῖον συζητεῖται εἰς πολλὰ πεπολιτισμένα ἔθνη. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι τακτικὸν τοῦτο· διότι, ἐὰν παραδεχθῇ τις, ὅτι τὸ γυναικεῖον φῦλον δύναται νὰ συνεργασθῇ μὲ τοὺς φοιτητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, δὲν ἐννοῶ διατὶ δὲν θέλετε νὰ συμφοιτήσῃ καὶ μὲ τοὺς μαθητὰς τῆς ἀνωτέρας τάξεως τοῦ Γυμνασίου;

§355Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ ἀπροσεξίας προέβη εἰς τὴν παρατήρησιν ταύτην, διότι δὲν ἐνεθυμήθη ὅτι οἱ μαθηταὶ τῶν Γυμνασίων εἶναι παῖδες ἔτι καὶ ὑποβάλλονται διὰ τὴν συμπεριφοράν των καθ’ ἡμέραν εἰς πειθαρχικὰς ποινὰς, ἐνῷ οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ὑποβάλλονται· ἑπομένως νομίζω λίαν ἐπικίνδυνον νὰ ὑποχρεώσωμεν δεσποινίδας εἰς ἡλικίαν τόσῳ μικρὰν νὰ συμφοιτῶσιν ἐν τῷ Γυμνασίῳ μετ’ ἀῤῥένων μαθητῶν, μὴ ἐχόντων ἔτι μόρφωσιν τελείαν, οἵαν ὑποτίθεται ὅτι ἔχουσιν οἱ φοιτηταί.

§356ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτοὶ οἱ λόγοι δὲν μὲ πείθουν, καὶ δὲν μοὶ ἐξηγοῦν τὴν τρυφερότητα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ.

§357ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Πρέπει νὰ τεθῇ ὅμως ἀποκλειστικῶς διὰ τὸ μέλλον.

§358Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Βεβαίως πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ὅσοι ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα νὰ ὑποστῶσι τὴν ἀπολυτήριον ἐξέτασιν πρὶν ἢ δημοσιευθῇ ὁ παρὼν νόμος, οὗτοι δὲν θ’ ἀποκλεισθῶσι τοῦ δικαιώματος νὰ ὑποστῶσι τὴν ἀπολυτήριον ἐξέτασιν κατὰ τὰς κρατούσας πρὸ τοῦ παρόντος νόμου ἀρχάς.

§359ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως προτεινομένη προσθήκη ὡς τρίτης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 1 ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τῆς διατάξεως ταύτης ἀπαλλάσσονται αἱ μαθήτριαι αἱ κατ’ ἰδίαν παρ’ ἀνεγνωρισμένων καθηγητῶν Γυμνασίων διδαχθεῖσαι μεμαρτυρημένως τὰ ἐν Γυμνασίῳ διδασκόμενα μαθήματα καὶ προαιρούμεναι νὰ ὑποστῶσι τὴν ἀπολυτήριον ἐξέτασιν. Διὰ Β. Διατάγματος θέλουσι κανονισθῆ τὰ καθ’ ἕκαστον τῶν ἐξετάσεων τούτων.» Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς προσθήκης τῆς ἀναγνωσθείσης τρίτης παραγράφου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνονται εἶτα δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3, ὡς ἔχουσι. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§360ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων καὶ τῆς ἐν Βραΐλᾳ ἑδρευούσης Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας «Ἐμπειρίκων» συμβάσεως. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§361ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον.

§362ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μοὶ φαίνεται ὅτι ἔχει τι τὸ ἀνώμαλον, διότι, ἐνῷ κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν ἡμῶν δὲν ἐγγράφεται πίστωσις χάριν μισθοδοσίας, εἰμὴ διὰ θέσεις νενομοθετημένας, ἐνταῦθα ἐρχόμεθα δι’ ἑνὸς μόνον ἄρθρου νὰ καθιερώσωμεν 68 ὅλας θέσεις, καὶ νὰ προσδιορίσωμεν τὴν μισθοδοσίαν αὐτῶν, χωρὶς νὰ ὁρίσωμεν τίνες εἰσὶν αἱ θέσεις αὗται. Νομίζω ὅτι ἔχει τι τὸ ἔκρυθμον, διότι νομοθετοῦμεν ἔστω καὶ δι’ ἓν ἔτος 68 θέσεις, καὶ προσδιορίζομεν τὰς μισθοδοσίας αὐτῶν ὄχι διὰ τοῦ νόμου.

§363Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέσατε ὅτι εἶναι καὶ 130. Δὲν νομοθετοῦμεν ἡμεῖς θέσεις· ἡμεῖς δίδομεν συνδρομὴν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ ἐπειδὴ δὲν θέλομεν νὰ δώσωμεν συνδρομὴν εἰς χρήματα, ἄνευ προσδιορισμοῦ τῶν λεπτομερειῶν, ἤτοι τῶν ἀναγκῶν, διὰ τὰς ὁποίας θέλουσι δαπανηθῇ τὰ χρήματα, κανονίζομεν τὰς λεπτομερείας καὶ προσδιορίζομεν τὰς εἰδικὰς ἀνάγκας, εἰς ἃς θέλει διατεθῆ ἡ συνδρομὴ αὕτη. Ἑπομένως δὲν πλάττομεν θέσεις, ἀλλὰ νομιμοποιοῦμεν τὴν ἐγγραφὴν τῆς δαπάνης ἐν τῷ προϋπολογισμῷ.

§364Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ πίστωσις αὕτη εἶχεν ἀναγραφῆ εἰς τὸν προϋπολογισμόν, καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπῆρχε νόμος, ἐπιτρέπων τὴν πληρωμήν, δὲν ἐπληρόνετο.

§365ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅταν θέλωμεν νὰ ἑρμηνεύωμεν τὰ ζητήματα ὅπως συμφέρει, εἶναι εὔκολον· ἀλλὰ δὲν θὰ ἐμποδισθῇ αὔριον ἡ παροῦσα ἢ ἄλλη Κυβέρνησις νὰ ἐγγράψῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ μισθοδοσίας δι’ οἱανδήποτε ὑπηρεσίαν, καὶ τὰς μισθοδοσίας ταύτας νὰ τὰς θεωρήσῃ ὡς κανονικῶς πληρονωμένας δι’ ἑνὸς τοιούτου νομοσχεδίου.

§366Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄλλο σύστημα, τὸ ὁποῖον συμβουλεύετε, ἤθελεν εἶσθαι ἄτοπον, διότι ἤθελεν εἰσαχθῆ νόμος εἰς τὴν Βουλήν, διὰ τοῦ ὁποίου ἤθελεν ὁρισθῆ ἡ θέσις καὶ ὁ μισθός, τὸν ὁποῖον δὲν προσδιορίζει ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου, οὕτω δ’ ἤθελεν ἐπέμβῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία εἰς τὴν διοίκησιν τοῦ Πανεπιστημίου.

§367ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε νὰ δώσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι θὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς τὴν δεῖνα καὶ δεῖνα δαπάνην, οὐχὶ ὅμως νὰ καθορίσωμεν τὴν πληρωμὴν μισθοδοσίας διὰ θέσεις μὴ νενομοθετημένας.

§368ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον μόνον.

§369ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐπιτρέπεται ἵνα ἀποτιθῶσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου τὰ ἐκ τῷ προϋπολογισμῷ τῶν κατὰ τὸ 1895 ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου ἀναγραφόμενα ἐν λεπτομερείᾳ ἔξοδα τῆς ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ διδασκαλίας.»

§370ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ ἠρώτων τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μοὶ εἴπῃ, θὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ ἐπιχορήγησις εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ κατὰ τὰ προσεχῆ ἔτη;

§371Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω τι περὶ τοῦ μέλλοντος· ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι, ὅτι κατὰ τὸ 1895, κατὰ τοὺς πίνακας τοὺς ὁποίους μοὶ ἔδωκεν ὁ κ. Πρύτανις, τὰ ἔσοδα τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὴν πληρωμὴν πάντων τῶν ἐξόδων αὐτοῦ, ἂν δὲ δὲν ἔδιδε τὸ Δημόσιον τὴν ζητουμένην συνδρομὴν, κίνδυνος ἦτο νὰ παύσῃ ἡ λειτουργία τῶν συλλογῶν καὶ τῶν παραρτημάτων ἔτι τῆς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ διδασκαλίας. Ἐὰν δὲ τὰ ἔσοδα τοῦ Πανεπιστημίου ἤθελον ἐπαρκέσει κατὰ τὸ 1896 εἰς τὰ ἔξοδα αὐτοῦ, δὲν θέλομεν ἀποδώσει βοήθημά τι, ἀλλὰ μόνον τὰ ἐξέταστρα καὶ τὰ ἄσκητρα.

§372ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Προκειμένου ὅμως νὰ ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις καὶ ἐν τῷ μέλλοντι,—καὶ κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ ἐξακολουθήσῃ,—καλὸν νομίζω, αἱ θέσεις, δι’ ἃς χορηγεῖται τὸ ποσὸν, τὸ ἀναφερόμενον ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ, νὰ νομοθετηθῶσιν ὡς θέσεις τοῦ Δημοσίου. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἡ ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην, εἶχεν ὑποβάλει νομοσχέδιον κανονίζον τὰ τῶν θέσεων τούτων καὶ ὑπάγον αὐτὰ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας.

§373Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Κακῶς ποιήσασα.

§374ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ Κράτος μισθοδοτεῖ, τὸ Κράτος πρέπει νὰ διορίζῃ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δύνανται αὐταὶ αἱ θέσεις νὰ νομοθετηθῶσιν· ἐὰν δὲ θέλητε νὰ σεβασθῆτε τὴν αὐτοτέλειαν καὶ τὴν αὐτοδιοίκησιν τοῦ Πανεπιστημίου, ἀναγνωρίσατε τὸ δικαίωμα εἴτε εἰς τὴν Σύγκλητον, εἴτε εἰς τὸν Πρύτανιν, νὰ προτείνῃ τοὺς διορισθησομένους εἰς αὐτὰς, νὰ διορίζῃ δὲ ὁ Ὑπουργός· ἀλλ’ ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε νὰ δίδῃ κατ’ ἔτος τὸ Ὑπουργεῖον ἓν ποσὸν, οἷον τὸ ἀναγραφόμενον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ...

§375Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸς εἶναι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Πανεπιστημίου.

§376Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ ὁποῖος εἶναι ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τοῦ Ὑπουργείου.

§377Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν νὰ διορίζῃ ὁ Ὑπουργὸς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Πανεπιστημίου τῇ προτάσει τῆς πρυτανείας;

§378ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ ποσὸν δὲν ζητεῖται διὰ τοὺς καθηγητὰς, ἀλλὰ διὰ τὸ ἄλλο προσωπικὸν τοῦ Πανεπιστημίου, ὅπερ δύναται κάλλιστα νὰ διορίζηται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, τῇ προτάσει τῆς Συγκλήτου ἢ τῆς Πρυτανείας. Ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος μισθοδοτεῖ, ἐκεῖνος πρέπει καὶ νὰ διορίζῃ, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου συμβαίνει. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη ἐνταῦθα, ὅτι μόνον διὰ τὴν ἔκπτωσιν τῶν χρεωγράφων περιήχθη εἰς ἣν εὕρηται τὴν σήμερον οἰκονομικὴν κατάστασιν τὸ Πανεπιστήμιον. Βεβαίως, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ ἔλεγχος τῆς ἐν τῷ παρελθόντι διαχειρίσεως τῆς περιουσίας τοῦ Πανεπιστημίου, θ’ ἀπεδεικνύετο ὅτι δὲν εἶναι αἰτία τῆς τοιαύτης καταστάσεως μόνη ἡ ἔκπτωσις τῶν χρεωγράφων.

§379Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ ἀνάγεται εἰς τὸ παρελθόν· διὰ τὸ παρελθὸν δὲ τοῦτο εὐθύνεται οὐχὶ μόνον τὸ Πανεπιστήμιον, ἀλλὰ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐνέκρινε προϋπολογισμοὺς, οἱ ὁποῖοι ὑπερέβαινον τὰς ἀληθεῖς ἀνάγκας.

§380ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ ἐνθυμηθῇ τὸν ὀργανισμὸν καὶ τὸ καταστατικὸν τοῦ Πανεπιστημίου· πρέπει νὰ ἐνθυμηθῶμεν, ὅτι τὸ Πανεπιστήμιον ἱδρύθη πρὸς τὸν σκοπὸν, ὅπως ἀποβῇ ἐν τῷ μέλλοντι, τῷ τότε μέλλοντι, νῦν ἴσως παρόντι, ἀνεξάρτητον ἵδρυμα, συντηρούμενον ἐκ τῶν ἰδίων αὐτοῦ προσόδων. Ἐκεῖ, νομίζω, πρέπει νὰ τείνῃ, καὶ ἐκεῖνο πρέπει νὰ νομοθετηθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον· ἐὰν δὲ ἡ περιουσία τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἀρκῇ, τότε τὸ Κράτος δύναται νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸν εἰς αὐτὸ, ἀλλὰ δὲν πρέπει ἡ σχετικὴ ἀνεπάρκεια τῆς περιουσίας τοῦ Πανεπιστημίου νὰ παρεμποδίσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς θεμελιώδους διατάξεως τῆς ἱδρύσεως αὐτοῦ. Ἀλλὰ σὺν τῇ ἀνεξαρτησίᾳ ταύτῃ καὶ τῇ χορηγίᾳ τοῦ Πανεπιστημίου, νομίζω ὅτι συγχρόνως πρέπει νὰ νομοθετηθῇ καὶ ἔλεγχος πλήρης καὶ τέλειος, ἔλεγχος ἐκτελούμενος καὶ παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, διὰ τῆς κυρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ, καὶ παρὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, διὰ τῆς ἐξελέγξεως τοῦ ἀπολογισμοῦ. Νομίζω ὅτι ἐκεῖ πρέπει νὰ τείνωμεν, διότι ἡ ἐπίτευξις τούτου, καὶ οἰκονομικῶς θὰ ἐλαφρώσῃ τὸ Δημόσιον, καὶ τὴν διαχείρισιν τοῦ Πανεπιστημίου θὰ καταστήσῃ πληρεστέραν καὶ τελειοτέραν. Εἰς τοῦτο διαφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λοκρίδος συνάδελφον.

§381ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ ἔγκρισις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργείου δὲν δύναται νὰ ἦναι ἔλεγχος τοιοῦτος, ὁποῖον ἀπῄτει μέχρι τοῦδε, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἴσως θ’ ἀπαιτῇ, ἡ καλὴ διαχείρισις τῆς περιουσίας τοῦ Πανεπιστημίου.

§382ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον.

§383ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον τί δύναται νὰ πράξῃ πρὸς τοῦτο; Ἔχομεν πρὸ ὀφθαλμῶν τὴν μέχρι τοῦδε διαχείρισιν τοῦ Πανεπιστημίου. Ὑπάρχουσι, Κύριοι, πολλὰ κτήματα αὐτοῦ μεγάλης ἀξίας· καὶ ἠξεύρετε πῶς ἐξεμισθοῦντο αὐτὰ ἄλλοτε; Οἰκίαι λ. χ. αἱ ὁποῖαι εἶχον ἀξίαν μηνιαίας ἐκμισθώσεως 500 δραχμῶν, ἐξεμισθοῦντο πολυετῶς ἀντὶ μηνιαίου 300 δραχμῶν, 200 καὶ ἐνίοτε καὶ ὑπὸ τὸ ποσὸν τοῦτο. Ὑποθέσατε νῦν, ὅτι σᾶς παρουσιάζουν, κύριε Ὑπουργὲ, προϋπολογισμὸν μὲ τοιαῦτα ἔσοδα, ἀπέναντι τῶν ὁποίων βεβαίως τὰ ἔξοδα θὰ ὦσι πολὺ ἀνώτερα...

§384ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἄν ἀφήσῃ ὁ Ὑπουργός.

§385ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τί δύναται νὰ κάμῃ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὁ Ὑπουργός; Ἡ αὐτοτέλεια, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπετε εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, συγχωρεῖ εἰς αὐτὸ νὰ ἐκμισθώσῃ οἰκίαν ἀξίας 500 δραχμῶν ἀντὶ 300 ἢ 200 κατὰ μῆνα. Μάλιστα εἰς προηγουμένην ἐποχὴν ἀπεφασίσθη καὶ νὰ ἐπιπλωθῇ τοιαύτη οἰκία δαπάναις τοῦ Πανεπιστημίου ὑπὲρ τοῦ ἐνοικιαστοῦ. Πλὴν τούτου, ἓν μέρος τῆς περιουσίας τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι τοποθετημένον εἰς χρεώγραφα καὶ μετοχὰς, περὶ ὧν, ἐν ᾗ καταστάσει διετέλει ἄλλοτε τὸ Λογιστήριον αὐτοῦ, δύσκολον νὰ ἐξακριβωθῇ νῦν, ἐὰν ἠγοράσθησαν πράγματι εἰς ἣν τιμὴν κατελογίσθησαν εἰς βάρος τῆς περιουσίας τοῦ Πανεπιστημίου. Ἐνόσῳ ἔχομεν τὴν αὐτοτέλειαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν τοιαύτη ὑπέβοσκεν ἄλλοτε κατάστασις, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀληθὴς ἔλεγχος τῆς διαχειρίσεως τοῦ Πανεπιστημίου ἐν μόνῳ τῷ δικαιώματι, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον, νὰ ἐγκρίνῃ τὸν προϋπολογισμὸν του;

§386ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ τὸν ἐξελέγξῃ.

§387ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ πῶς θὰ τὸν ἐξελέγξῃ; Δύναται νὰ ἐπέμβῃ ὁ Ὑπουργὸς εἰς τὰ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν κτημάτων τοῦ Πανεπιστημίου καὶ εἰς τὰ τοιαῦτα; Ποῦ ὅμως τότε ἡ αὐτοτέλεια τοῦ Πανεπιστημίου ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς περιουσίας του; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, προκειμένου νὰ δίδῃ τὸ Δημόσιον, μάλιστα ὑφ’ ἃς περιστάσεις εὑρίσκεται αὐτὸ τὴν σήμερον, ἓν τοιοῦτον ποσὸν διαρκῶς, ἀνάγκη νὰ καθορισθῇ διὰ νόμου πρὸς τίνα σκοπὸν θὰ τὸ δίδῃ, πρὸ πάντων δὲ νὰ καθορισθῶσιν εἰδικώτερον αἱ ἀνάγκαι τοῦ Πανεπιστημίου, αἱ ὁποῖαι θὰ πληρόνωνται δι’ αὐτῆς τῆς ἐπιχορηγήσεως.

§388Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἤθελον ἐννοήσει τὴν παράκλησιν τοῦ κυρίου συναδέλφου, ἐὰν κατέληγεν εἰς ἄλλα πορίσματα. Ἡ γνῶσις, τὴν ὁποίαν καταδηλοῖ ὅτι ἔχει, τῶν ἀταξιῶν ἢ τῶν ἀνωμαλιῶν, αἵτινες ἔλαβον χώραν κατὰ τὸ παρελθὸν, ἢ ἐξακολουθοῦσι νὰ λαμβάνωσι κατὰ τὴν διαχείρισιν τῆς περιουσίας τοῦ Πανεπιστημίου, ἔπρεπε νὰ ὁδηγήσῃ αὐτὸν εἰς προτάσεις ἄλλας, καὶ οὐχὶ εἰς τὴν πρότασιν ὅτι πρέπει νὰ νομοθετήσωμεν τὰς θέσεις τὰς ἐμμίσθους τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ὅταν πληρώνωμεν εἰς αὐτὸ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα τὸ Πανεπιστήμιον ὀφείλει νὰ πληρώσῃ, δὲν ἔχει δὲ νὰ πληρώσῃ. Ἡ εἰρημένη λοιπὸν γνῶσις ἔπρεπε νὰ ὁδηγήσῃ αὐτὸν εἰς τὸ πόρισμα, ὅτι πρέπει νὰ κανονισθῶσι τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Πανεπιστημίου κατὰ τρόπον ἄλλον ἢ καθ’ ὃν σήμερον γίνεται ἡ διαχείρισις. Τὴν γνώμην αὐτὴν ἔχω πρὸ πολλοῦ, καὶ ὁσάκις ἐξήτασα τὴν αἰτίαν τῶν ἀνωμαλιῶν τούτων, οὐχὶ ἅπαξ ἐτράπην εἰς τὴν σκέψιν, ἂν τυχὸν δὲν ἦναι ἀναγκαῖον ἡ διαχείρισις τοῦ Πανεπιστημίου ν’ ἀποσπασθῇ ἀπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ Πανεπιστημίου. Μήπως τυχὸν τὸ παροδικὸν τῆς διοικήσεως τοῦ Πανεπιστημίου, τῆς αἰωνίως ἀνανεουμένης, μήπως αὐτὸ ἦναι ἡ αἰτία ἡ παράγουσα τὰς ἀνωμαλίας ταύτας; Ταῦτα εἶναι ζητήματα σοβαρώτερα ἀπὸ τὸ ζήτημα τῆς εἰσφορᾶς, ἀπὸ τὸ ζήτημα τοῦ μισθοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τοῦ Μουσείου, καὶ ταῦτα τὰ ζητήματα πρέπει ν’ ἀποσχολήσωσι πᾶσαν Κυβέρνησιν, οὐχὶ μόνον διότι τώρα ἀναγκάζεται τὸ Δημόσιον νὰ εἰσφέρῃ 70 ἢ 80 χιλιάδας δραχμῶν, — διότι αἱ ὑπόλοιποι 100 καὶ πλέον χιλιάδες δὲν εἶναι εἰσφορὰ, τὴν ὁποίαν δίδομεν, — ἀλλὰ διότι τὸ Πανεπιστήμιον πρέπει νὰ φθάσῃ εἰς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον οἱ συντάκται τοῦ πρώτου ὀργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ οἱ ἱδρυταὶ αὐτοῦ εἶχον, τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ καταστήσωσιν αὐτὸ ἀνεξάρτητον, αὐτοτελὲς, διότι ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ Πανεπιστημίου ἡ χρηματικὴ θέλει συντελέσει εἰς τὴν τελείωσιν τῆς ἐν αὐτῷ διδασκαλίας. Ἴσως ἡ αἰτία τῶν ἀτελειῶν, τῶν νῦν ὑπαρχουσῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἔγκειται ἐν τῇ μὴ ἀνεξαρτησίᾳ τοῦ Πανεπιστημίου, ἐν τῇ μὴ συμπληρώσει τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποτελέσῃ τὴν ἀνεξαρτησίαν αὐτοῦ, δὲν συνεπληρώθη δὲ τὸ κεφάλαιον καὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλ’ ἴσως καὶ διότι ἦτο ἡ διαχείρισις τοιαύτη. Εἶπον ὅτι τὰ θέματα ταῦτα πρέπει νὰ ἀπασχολήσωσι πᾶσαν βεβαίως Κυβέρνησιν, ἂν δὲ ἡμεῖς δυνηθῶμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν καὶ εἰς τοῦτο, δὲν θέλομεν παραλείψει τὸ καθῆκον μας τοῦτο.

§389ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς ὅσας παρατηρήσεις ἀπηύθυνα περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Πανεπιστημίου ἢ καὶ περὶ τοῦ κακοῦ τοῦ προελθόντος ἐξ αὐτοῦ, προέβην οὐχὶ ὅπως καταλήξω εἰς ἄλλα συμπεράσματα, προέβην εἰς αὐτὰς, διότι προὐτάθη ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς δικαιολογία τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι, ἐπειδὴ διὰ τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους καὶ τὴν ἔκπτωσιν τῶν χρεωγράφων ἐπῆλθεν ἐλάττωσις εἰς τὴν περιουσίαν τοῦ Πανεπιστημίου, διὰ τοῦτο εἶναι ἠναγκασμένον τὸ Κράτος νὰ ἐπέλθῃ εἰς αὐτὸ ἀρωγόν. Βεβαίως εἶναι καὶ τοῦτο εἷς λόγος ἀρκετὰ σπουδαῖος, ἀλλ’ ὁ σπουδαιότερος κατ’ ἐμὲ λόγος εἶναι ἡ κακὴ διαχείρισις, ἡ γνωστὴ εἰς πάντας, ἡ κρατήσασα ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἡ ὁποία βεβαίως πρέπει νὰ μᾶς ἀγάγῃ εἰς σκέψιν, ὅτι ἀνάγκη πᾶσα νὰ ληφθῇ πρόνοια νομοθετικὴ καὶ νομοθετικῶς νὰ κανονισθῶσι σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Πανεπιστημίου ἐν προσεχεῖ μέλλοντι.

§390Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλὰ κατὰ τὸν ἕκτον μῆνα τοῦ ἔτους, καθ’ ὃν ἡμεῖς ἐπιλαμβανόμεθα τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ καθ’ ὃν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, δὲν δυνάμεθα εἰμὴ νὰ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὰ ἀναγραφέντα ποσὰ, οὐδὲ δυνάμεθα νὰ ἀναβάλωμεν τὴν ἐγγραφὴν αὐτῶν, διὰ νὰ προβῶμεν εἰς μελέτας τοῦ τρόπου, καθ’ ὅν πρέπει νὰ διαταχθῶσι τὰ τῆς διαχειρίσεως, διότι ἐν τῷ μεταξὺ θέλουσιν ἀναγκαίως, δι’ ἔλλειψιν χρημάτων, κλείσει καὶ αἱ συλλογαὶ καὶ τὸ Πανεπιστήμιον.

§391ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ μόνον ἄρθρον καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτηπιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκτάκτων δαπανῶν τῶν ἐν Βερολίνῳ, Λονδίνῳ καὶ Παρισίοις Πρεσβειῶν, (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§392Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῶσι τὰ ἄλλα νομοσχέδια, καὶ νὰ ἀναγνωσθῇ μόνον τὸ περὶ ἐκπροθέσμου δηλώσεως ζώων ἐν τῷ δήμῳ Φαλαισίας. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκπροθέσμου δηλώσεως ζώων ἐν τῷ δήμῳ Φαλαισίας τῆς ἐπαρχίας Μεγαλοπόλεως).

§393ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ λοιπὰ νομοσχέδια ἀναβάλλονται δι’ αὔριον.

§394ΒΟΤΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὔριον νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν σταφιδικῶν νομοσχεδίων.

§395Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως,

§396ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον πρῶτον ἀντικείμενον θὰ ἦναι τὰ σταφιδικὰ νομοσχέδια.

§397ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἄνευ ἐπερωτήσεων, παρακαλοῦμεν τοὺς κυρίους συναδέλφους.

§398ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 11 καὶ 30′ μ. μ.