1895.06.24

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 32

Τῆς 24 Ἰουνίου 1895.

(Σάββατον).

Ὥρᾳ 10 καὶ 15′ π. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ν. Καλλιφρονᾶ).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἄρχεται ἡ συνεδρίασις).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως δὲν ἐτυπώθησαν ἀκόμη. Θὰ ἦναι ἕτοιμα μετ’ ὀλίγον. Ἑπομένως ἀναβάλλεται ἡ ἀνάγνωσις αὐτῶν. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν: Ἀναφορὰν οἰνοπαραγωγῶν Ἀθηνῶν, προτεινόντων μέτρα πρὸς προστασίαν τῆς οἰνοπαραγωγῆς. Ὁμοίαν Παναγ. Σκλήρη, ἐκ Μελιγαλᾶ τοῦ δήμου Οἰχαλίας, προτείνοντος μέτρα ὑπὲρ τῆς σταφίδος. Ἀναφορὰν Σπ. Ἀνδρεοπούλου, ἀφυπηρετήσαντος λοχίου τοῦ 2ου πεζικοῦ συντάγματος, παραπονουμένου ὅτι καθυστεροῦνται αὐτῷ ἀποδοχαὶ δεδουλευμέναι. Ὁμοίαν καταδίκων τῶν φυλακῶν Λαμίας, ἐξαιτουμένων τὴν ἐπέκτασιν τοῦ νόμου περὶ καταλογισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς ὑποδικίας καὶ εἰς τοὺς πρὸ τοῦ νόμου τούτου καταδικασθέντας. Τηλεγράφημα σταφιδικῶν ἐπιτροπῶν ἐκ Κεφαλληνίας, ἐξαιτουμένων τὴν ἐπιψήφισιν σωστικοῦ μέτρου ὑπὲρ τῆς σταφίδος. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§2Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τοῦ ἔτους 1895 κατεστάθη ἀναγκαῖον νὰ ἐπενεχθῶσι μεταβολαί τινες, τὰς ὁποίας προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν διὰ δηλώσεως. Ἕνεκα τῶν μεταβολῶν τούτων ἐπέρχεται ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων κατὰ 385 δραχμάς. Ἐπηνέχθησαν μὲν δι’ αὐτῶν ἔν τισι μὲν αὐξήσεις, ἐν ἄλλοις ἐλαττώσεις, ἀλλὰ τὸ πόρισμα ἐπάγει ἐλάττωσιν 385 δραχμῶν. Εἰσάγω νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συμπληροῖ τὰς περὶ φορολογίας τοῦ ζύθου ὑπαρχούσας νῦν νομοθετικὰς διατάξεις.

§3ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπὸ ἔποψιν ταμιευτικήν;

§4Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 170).

§6Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτοῦ κ. Π. Θ. Ζαΐμη, ὑποβάλλω ἔγγραφον ἀπάντησιν περὶ τοῦ κληροδοτήματος Ἐπαμεινώνδα Σακελλαρίου. Ἐπίσης ὑποβάλλω καὶ τοὺς αἰτηθέντας πίνακας τῶν ἐσόδων τῶν δήμων καὶ τῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰσπράξεων. Ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει ἄλλου Βουλευτοῦ, ὑποβάλλω πίνακα ἐμφαίνοντα τὰ Γυμνάσια τὰ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου συντηρούμενα, τὰ Γυμνάσια τὰ ὑπὸ λιμενικῶν ἐπιτροπῶν καὶ ἄλλων κληροδοτημάτων συντηρούμενα, καί τινα τῶν ἰδιοσυντηρήτων Γυμνασίων καὶ Ἑλληνικῶν σχολείων τοῦ Κράτους, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν αὐτοῖς φοιτώντων μαθητῶν. Ἤθελον παρακαλέσει τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ λόγος τις ἐναντίος, νὰ μὴ γίνωνται ἐπερωτήσεις τὴν πρωίαν, ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ συμπληρώσωμεν τὴν εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§7ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ μόνον δύο λέξεις ἔχω νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅπως συστήσω τὴν αἴτησιν τῶν καταδίκων Λαμίας. Ἀφοῦ ἐψηφίσθη ἅπαξ ὁ νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεφασίσθη νὰ καταλογίζηται εἰς τὸν χρόνον τῆς ποινῆς καὶ ὁ χρόνος τῆς ὑποδικίας, δίκαιον, νομίζω, εἶναι αὐτὴ ἡ εὐεργετικὴ διάταξις νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τοὺς προηγουμένους καταδίκους. Ἐὰν ὑπάρχωσι κατάδικοι, οἱ ὁποῖοι δικαιοῦνται νὰ ἐγείρωσιν ἀξιώσεις ἐπὶ τοῦ τοιούτου εὐεργετήματος, τοιοῦτοι εἶναι οἱ τῶν φυλακῶν Λαμίας, καὶ διὰ τὸν γενικὸν λόγον, ὅτι ἀπὸ ἐτῶν χάριτες δὲν ἀπενεμήθησαν, καὶ διὰ τὸν εἰδικὸν λόγον, ὅτι εἰς τὰς φυλακὰς Λαμίας κρατοῦνται κατὰ τὸ πλεῖστον Λοκροί. Ὡς πάντες γινώσκετε, κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος συνέβησαν μεγάλοι καὶ καταστρεπτικοὶ σεισμοὶ ἐν Λοκρίδι, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων κωμοπόλεις καὶ κῶμαι πολλαὶ ἀνετράπησαν ἐκ θεμελίων, πλεῖστα δὲ ὅσα θύματα ἐγένοντο ἀνθρώπων, καὶ πολλαὶ οἰκογένειαι ἀπωρφανίσθησαν τῶν μόνων προστατῶν των. Τὸ τότε Ὑπουργεῖον, δύο μέτρα καὶ σταθμὰ δύο ἐφαρμόζον, ἐνῷ συνεπείᾳ τῶν σεισμῶν τῆς Ζακύνθου προέβη εἰς ἀθρόας χάριτας καὶ ἀπολύσεις καταδίκων ἐκ τῶν ἐκεῖ φυλακῶν, χωρὶς νὰ ἐπισυμβῶσιν ἐν Ζακύνθῳ τὰ μεγάλα δεινὰ, τὰ ὁποῖα ἐπισυνέβησαν ἐν Λοκρίδι, προκειμένου ἀκολούθως περὶ τῆς ἐπαρχίας μου, εἰς ἣν ἐπῆλθεν ἀληθὴς πανωλεθρία καὶ εἰς ἣν ἦτο ζήτημα πλέον φιλανθρωπίας νὰ ἀπονεμηθῶσι χάριτες, εἰς οὐδὲν τοιοῦτον μέτρον προέβη ...

§8ΑΛ. ΣΠ. Κ. ΡΩΜΑΣ. Ὄχι χάριν φιλανθρωπίας, ἀλλ’ ἕνεκα λόγων πολιτικῶν.

§9ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοῦτο σημαίνει ἡ φράσις μου «δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά» ... Νομίζω ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις δύναται νὰ ἀναπληρώσῃ τὴν ἔλλειψιν ἐκείνην, καὶ νομίζω καλὸν νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, καὶ ἐὰν δὲν πρόκειται νὰ ἀπονεμηθῶσι χάριτες, ἀλλὰ πάντως νὰ ἐπεκταθῇ τὸ εὐεργέτημα τοῦ καταλογισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς ὑποδικίας εἰς τὸν χρόνον τῆς ποινῆς.

§10ΠΕΡΡΟΣ. Αὐτὸ πρέπει νὰ γείνῃ διὰ νόμου· δὲν ὑποβάλλετε πρότασιν νόμου;

§11ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν συνείθισα νὰ ὑποβάλλω προτάσεις νόμων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἶναι ἁρμόδιος πρὸς τοῦτο.

§12ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου, ἀφορῶσαν εἰς ἐργασίας πρὸς ἀνίχνευσιν καὶ εὕρεσιν ποσίμου ὕδατος διὰ τὸν δῆμον Λαυρεωτικῆς. Θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ζητήσῃ, καὶ τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ, τὴν κατὰ προτίμησιν συζήτησιν τῆς προτάσεως ταύτης, τὴν ἀνάγκην τῆς ὁποίας πάντες κατανοεῖτε.

§13ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν γνωρίζω ἐὰν ἡ Βουλή, ὡς ἐκ τῆς πολλῆς ἐργασίας καὶ τῆς πληθύος τῶν ἀντικειμένων τῆς ἡμερησίας διατάξεως, θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως καὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι οἱ ἐν Λαυρίῳ κάτοικοι ἀπηύθυναν ἐπανειλημμένως παραστάσεις καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸς τοὺς Βουλευτὰς Ἀττικῆς, ὅτι στεροῦνται ἀπολύτως ὕδατος. Εὐχῆς ἔργον βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἠδύνατο νὰ θεραπεύσῃ διὰ νομοθετήματός τινος εἰδικοῦ τὴν μεγάλην ταύτην ἀνάγκην τῶν κατοίκων τοῦ Λαυρίου.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς ὑποβληθεῖσα πρότασις νόμου θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 171).

§15ΤΟΠΑΛΗΣ. Καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον ἀναφορὰν τῶν ἐμπόρων Βόλου πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ καταργήσεως τοῦ προληπτικοῦ συμβιβασμοῦ. Τὸ μέτρον τοῦτο περιγράφεται ἐν τῇ ἀναφορᾷ διὰ τῶν μελανωτέρων χρωμάτων, ὡς ἀπειλοῦν καὶ ὑποσκάπτον τὰ θεμέλια τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς καλῆς πίστεως, καὶ παρακαλῶ καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀναφορὰν ταύτην μετὰ τῶν ἄλλων ἀπειραρίθμων ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἀναφορῶν, αἱ ὁποῖαι ἤδη ἀπεστάλησαν, καὶ προβῇ εἰς τὴν ταχεῖαν κατάργησιν ἢ τροποποίησιν τοῦ μέτρου τούτου.

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σχετικῶς πρὸς τὴν ἀναφορὰν ταύτην, συμπληρῶ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχον ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ ἡμερῶν. Εἶχον ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ ἡμερῶν, ὅτι ἔμελλον νὰ προκαλέσω μελέτην καὶ ἐργασίαν ἐπὶ τοῦ θέματος, ἵνα δυνηθῶ, ἐὰν ἤθελε κριθῆ ἀναγκαῖον, νὰ ζητήσω τὴν νομοθετικὴν σύμπραξιν τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ μελέτη ἐγένετο, καὶ κατέληξεν εἰς ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα μελετῶμεν, ὑποθέτω δ’ ὅτι ἐντὸς τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος θέλω δυνηθῆ νὰ εἰσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ τούτου.

§17ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σχετικῶς πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ ἔντιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς παρατηρῶ τὸ ἑξῆς. Χωρὶς νὰ θέλω ν’ ἀναμιχθῶ εἰς τὰ τῆς ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὅσον ἀφορᾷ τὰ τῆς χάριτος, παρατηρῶ μόνον, ὅτι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπονομὴν αὐτῆς κατὰ τὸ παρελθόν, ἀδύνατον νὰ μὴ ἔχωσιν ἐπέλθη ἀδικήματα. Ὅταν αἱ διάφοροι Κυβερνήσεις δὲν ἔχωσι τὰς αὐτὰς ἰδέας περὶ ἐνασκήσεως τῆς προνομίας αὐτῆς, ὅταν Κυβερνήσεις μέν τινες, διοικήσασαι ἐπὶ μακρὸν χρόνον, νομίζωσιν ὅτι πρέπει νὰ ἐνασκῶσι πλουσιοπαρόχως τὸ δικαίωμα αὐτὸ ὑπὲρ καταδίκων, διότι καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατ’ ἄτομον πείθονται ὅτι πρέπει νὰ ἀπονέμωσι χάριτας, ἄλλαι δὲ Κυβερνήσεις ἔρχονται εἰς τὴν ἐξουσίαν μὲ τὴν ἀπόφασιν οὐδεμίαν ν’ ἀπονείμωσι χάριν καὶ οὐδεμίαν νὰ ἐξετάσωσιν αἴτησιν, ἂν ἦναι βάσιμος καὶ δεδικαιολογημένη, ἡ ἀδικία εἶναι προφανής· οὐδὲ δικαιολογεῖ αὐτὴν ἡ κατάχρησις προηγουμένων Κυβερνήσεων. Ἕνεκα τῆς διαφορᾶς, ἥτις ἐτηρήθη ἐν τούτῳ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐκ μέρους τῶν Κυβερνήσεων, ἡ τοῦ δικαιώματος τῆς χάριτος ἐνάσκησις οὐ μόνον ὠφέλησεν ἀδίκως πολλοὺς, λαβόντας χάριν, ἐνῷ δὲν ἔπρεπε νὰ λάβωσιν, ἀλλ’ ἔλαβον, διότι ἐπροστατεύοντο, ἀλλὰ καὶ ἔβλαψεν ἀδίκως ἄλλους, οἵτινες δὲν ἔλαβον χάριν, διότι καίτοι δικαιούμενοι δὲν ἐπροστατεύοντο. Ὅλοι γινώσκομεν, ὅτι ἀσθενεστάτην ἀποτελεῖ ἐγγύησιν ἡ γνωμοδότησις τῆς ἐπιτροπῆς τῶν χαρίτων. Ἡ πολιτικὴ εἶναι ἰσχυροτέρα αὐτῆς. Ὅταν δ’ ἦλθε τὸ 1890 Κυβέρνησις ἄλλη, ἥτις ἠδύνατο καὶ ὤφειλε καὶ αὐτῶν τὰ δίκαια νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ἐπειδὴ ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ μὴ προβῇ εἰς ἀπονομὴν χαρίτων, δὲν ἔλαβεν αὐτὰ ὑπ’ ὄψιν, καὶ πλεῖστοι μένουσιν ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἐνῷ ἄλλοι χειρότεροι αὐτῶν πρὸ πολλοῦ ἐξῆλθον, προστατευθέντες ὑπὸ τῶν πολιτικῶν των φίλων. Θεωρῶ δίκαιον διὰ τοῦτο νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ἀδικήματος αὐτοῦ, διότι αὐτὸς ἦτο ὁ Πρόεδρος καὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1890, ἀφίνων αὐτὸν κατὰ τὴν γνώμην του καὶ τὰς πεποιθήσεις του νὰ κανονίσῃ τὴν ἐνάσκισιν τοῦ προνομίου τῆς χάριτος, ὅπως ἐπανέλθῃ ἡ ἰσότης καὶ ἐπανορθωθῇ τὸ ὑφιστάμενον ἀδίκημα.

§18Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου γνωρίζει κάλλιον ἐμοῦ, ὅτι ἡ ἐνάσκησις τοῦ δικαιώματος τῆς χάριτος ἀνετέθη εἰς τὸν Βασιλέα, ἐν ὀνόματι τοῦ ὁποίου ἀπονέμεται ἡ δικαιοσύνη, ὅπως συμπληρῶται τὸ ἔργον τῆς δικαιοσύνης. Ἑπομένως, ἐφ’ ὅσον πρόκειται περὶ ἀπονομῆς χάριτος πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἔργου τῆς δικαιοσύνης, οὐδεὶς πρέπει νὰ ἀρνῆται νὰ προκαλῇ τὴν ἐνάσκησιν τοῦ δικαιώματος τοῦ Βασιλέως. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ παρελθοῦσαν κυβερνητικὴν περίοδον, καθ’ ἣν εἶχον τὴν εὐχαρίστησιν νὰ συμπράττω μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, τὸ Ὑπουργεῖον μετ’ ἄκρας φειδοῦς διεχειρίσθη τὸ δικαίωμα τοῦ προτείνειν εἰς τὸ Στέμμα ἀπονομὴν χάριτος, ἀλλ’ ἡ φειδὼ ἐκείνη ἐπεβάλλετο ἐκ τῆς μεγάλης ἐλευθεριότητος, μεθ’ ἧς διεχειρίσθησαν τὸ δικαίωμα τοῦτο οἱ προκάτοχοι ἡμῶν. Ἔπρεπε ν’ ἀφεθῇ εἰς τὴν κοινωνίαν χρόνος τις νὰ ἀναπνεύσῃ, καὶ ἔπρεπε νὰ κρατύνωμεν τὸ φρόνημα αὐτῆς, ὅτι ἡ ἀπονομὴ τῆς χάριτος δὲν εἶναι πρᾶξις ἀπονεμομένη εἰς πρόσωπα, ἀλλ’ εἶναι πρᾶξις συμπληροῦσα τὴν δικαιοσύνην. Τὰς ἰδέας ταύτας ἔχομεν, καὶ ἑπομένως δὲν θέλομεν μὲν καταστήσει ἀργὸν ἐν γένει τὸ δικαίωμα τοῦτο, θέλομεν ὅμως φροντίζει νὰ προκαλῶμεν τὴν ἀπονομὴν τῶν βασιλικῶν χαρίτων μόνον ὅταν πρόκειται νὰ συμπληρώσωμεν τὸ ἔργον τῆς Δικαιοσύνης. Εἶναι ἀληθές, ὅτι κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης προεκάλεσε διατάγματα περὶ ἀπονομῆς χαρίτων, τὰ ὁποῖα δημοσιεύονται καθ’ ἑκάστην διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἡ ἐργασία αὕτη δὲν εἶναι ἐργασία ἡμῶν, εἶναι ἐργασία τοῦ προκατόχου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὑποβάλει πάντα ταῦτα εἰς τὴν Α. Μ. Ὁ Βασιλεύς, παραιτηθέντος τοῦ Ὑπουργοῦ, ἔπεμψε ταῦτα εἰς τὸ νέον Ὑπουργεῖον, ὅπως τοῦτο, ὡς ὤφειλεν, ἐξετάσῃ ταῦτα, καὶ ἐφ’ ὅσον ἤθελε πεισθῇ, ὅτι προτάσεις τινές εἰσιν εὔλογοι, ὑποβάλῃ τὰς προτάσεις ταύτας εἰς τὸν Βασιλέα· ὅταν δ’ ἐξαντληθῇ ἡ εἰρημένη ἐργασία, θέλομεν φροντίσει, ἵνα τὸ Στέμμα ἐνασκῇ τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ὁ νόμος ἐδημιούργησε τὸ δικαίωμα τοῦτο.

§19ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὑπηνίχθην τοιοῦτόν τι, ἀλλὰ τὰ ἄλλα, ὅσα συμβαίνουν. Ὑπάρχουσι κατάδικοι στενάζοντες εἰς τὰς φυλακὰς, ἐνῷ οἱ ὅμοιοί των ἐξῆλθον, μέλλοντες δὲ νὰ διανύσωσιν ὅλον τὸν χρόνον τῆς ποινῆς, εἰς ἣν κατεδικάσθησαν, χωρὶς νὰ τύχωσι τῆς παραμικρᾶς χάριτος, διότι αἱ Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι διηύθυναν κατὰ καιροὺς τὰ τῆς ἀπονομῆς τῶν χαρίτων, εἶχον ἀντιθέτους ἰδέας. Ἐκ συστήματος ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1890, μετὰ τὰς ὑπερμέτρους χάριτας, αἱ ὁποῖαι ἀπενεμήθησαν ὑπὸ τῶν προηγουμένων Κυβερνήσεων, δὲν προέβη εἰς χάριτας, ἀλλ’ ἐκ τούτου οὐκ ὀλίγα ἀναγκαίως ἐπῆλθον ἀτοπήματα. Γνωρίζω κατάδικον, ὅστις διήνυσεν ἑνδεκαετίαν ὁλόκληρον, εἰς ἣν κατεδικάσθη διὰ κοινότατον ἔγκλημα, χωρὶς νὰ τύχῃ τῆς ἐλαχίστης χάριτος, ἐνῷ οἱ βραδύτερον καταδικασθέντες βαρύτερον αὐτοῦ εἶχον ἤδη ἐξέλθει. Γνωρίζω ἄλλον, ὁ ὁποῖος ἐπὶ 14 ἔτη εἶναι εἰς τὰς φυλακὰς, χωρὶς οὐδεμίαν νὰ λάβῃ χάριν καὶ δὲν ὑπολείπεται αὐτῷ ἢ ἓν μόνον ἔτος, ἐνῷ καὶ αὐτοῦ τὸ ἔγκλημα εἶναι ἐκ τῶν κοινῶν, τῶν μὴ δικαιολογούντων ἐξαιρετικὴν αὐστηρότητα. Διατὶ τοῦτο; διότι δὲν ἔτυχε πολιτικῆς προστασίας. Ἡ πολιτικὴ προστασία ὑπὲρ τῶν μὲν, ἡ ἔλλειψις πάσης προστασίας διὰ τοὺς δὲ, ἀπέβη μέγιστον κακόν. Τὰ ἀδικήματα ταῦτα νομίζω ὅτι εἶναι καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως, ἐφ’ ὅσον εἶναι εὔλογον καὶ δυνατὸν, νὰ σπεύσῃ νὰ ἐπανορθώσῃ.

§20ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἐλέχθη, ὅτι ἡ ἀπονομὴ τῶν βασιλικῶν χαρίτων πρὸς καταδίκους δυνατὸν νὰ προῆλθεν ἐκ πολιτικῶν συστάσεων, εἶμαι ὑποχρεωμένος, ἐπειδὴ διηύθυνα ἐπὶ ἓν ἔτος σχεδὸν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰ γινόμενα ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐχορηγήθη διὰ τοῦ πολιτεύματος εἰς τὸν Βασιλέα, τῆς ἀπονομῆς χάριτος, δὲν πρέπει νὰ μένῃ ἀργὸν, πρέπει νὰ ἐνασκῆται πρὸς τὸ συμφέρον τῆς Δικαιοσύνης καὶ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἔργου τῆς Δικαιοσύνης. Ἐπειδὴ δὲ πάντοτε εἶχον τὴν γνώμην, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπηρεάζωνται ὑπὸ συστάσεων, ἐσκέφθην, ὅτι ἠδυνάμην νὰ διευκολύνω τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου κατὰ τρόπον, ὅστις ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ὡς σχετικῶς τελειότερος. Ἐπροκάλεσα τὴν σύστασιν ἐπιτροπῶν ἐκ τῶν ἀνωτέρων λειτουργῶν τῆς Θέμιδος, ἐκ τοῦ προέδρου, ἀντιπροέδρου καὶ εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, καὶ ἐκ τοῦ προέδρου καὶ εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην διὰ Β. Διατάγματος ἀνετέθη τὸ καθῆκον, ἵνα ἐξετάσῃ τὰς περὶ ἀπονομῆς Β. χάριτος αἰτήσεις τῶν καταδίκων καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἀναγκαίαν ἐπὶ τούτῳ γνώμην. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ μόνον τῶν γνωμοδοτήσεων τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ἀπενεμήθησαν, ἐφ’ ὅσον διηύθυνον τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, αἱ Β. χάριτες. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη εἶχε διαιρέσει τὰς αἰτήσεις περὶ ἀπονομῆς χάριτος εἰς τρεῖς κατηγορίας. Εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν ὑπήγαγεν ἐκείνας τὰς αἰτήσεις, ὑπὲρ τῶν ὁποίων εἶχεν ἀποφανθῆ τὸ Δικαστήριον τῶν Συνέδρων, εἰς τὴν δευτέραν κατηγορίαν ὑπήγαγε τὰς αἰτήσεις, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ὑπῆρχε γνωμοδότησις τῶν Προέδρων καὶ Εἰσαγγελέων, εἰς τὴν τρίτην κατηγορίαν ὑπήγαγε τὰς ἄλλας αἰτήσεις, εἰς τὰς ὁποίας περιελαμβάνοντο καὶ αἱ λόγῳ ἀσθενείας, ἢ λόγῳ ὑπερβολῆς ποινῆς ἢ λόγῳ ἐλαττωματικῆς ἐκτιμήσεως τῶν σχετικῶν γεγονότων ἐπικαλούμεναι τὴν Β. χάριτα. Ἀπενεμήθησαν ὄντως ἀρκεταὶ χάριτες. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, οὐδέποτε ἤκουσα, ὅτι εἰς τὴν ἀπονομὴν χάριτός τινος ἐξ ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἐγὼ προέτεινα, παρενέβη ἡ πολιτική. Πᾶσαι αἱ χάριτες, αἱ ἀπονενεμηθεῖσαι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἐφ’ ὅσον διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἐθεωρήθησαν ὡς ἀπονενεμηθεῖσαι δικαίως καὶ προσηκόντως. Ὑπῆρξεν ὅμως καὶ μία τις ἐξαίρεσις. Ἐν τῷ μεταξὺ εἶχον ἐπέλθει σεισμοὶ ἐν τῇ νήσῳ Ζακύνθου, καὶ τότε λόγῳ τῆς ἀραιώσεως τῶν ἐν ταῖς φυλακαῖς ἐκείναις καθειργμένων καταδίκων ἀπενεμήθησαν χάριτές τινες, πάντοτε ὅμως ἐπὶ τῇ συστάσει τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία διὰ Β. Διατάγματος εἶχε συστηθῆ.

§21ΑΛ. ΣΠ. Κ. ΡΩΜΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἦτο ἰδική σας, καὶ ἐκάμνετε ὅ,τι ἠθέλατε.

§22ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Ζακύνθου συνάδελφος δὲν γινώσκει, ὡς φαίνεται, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης οὐδεμίαν δύναται νὰ ἀσκήσῃ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν ἀνωτάτων λειτουργῶν τῆς Θέμιδος, διότι πάντες οὗτοι εἶναι καὶ ἀνεξάρτητοι καὶ ἰσόβιοι, δὲν εἶναι δὲ καὶ ἐκ τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συνεδέοντο μετ’ ἐμοῦ διὰ σχέσεων προσωπικῶν. Σπανίως παρευρέθην εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς ἐπιτροπῆς· ἀφῆκα εἰς αὐτὴν ἀπόλυτον ἐλευθερίαν, ὅπως γνωμοδοτῇ κατὰ συνείδησιν, ὅπως γνωμοδοτῇ μελετῶσα τὰς σχετικὰς δικογραφίας, καὶ προέρχηται εἰς γνωμοδοτήσεις ὅσον οἷόν τε δικαίας. Μέχρι τινὸς μάλιστα ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἀπησχολεῖτο ἐπὶ τοσοῦτον εἰς τὴν λεπτομερῆ τῶν δικογραφιῶν μελέτην, ὥστε κατηγορήθη ὅτι ἀνεθεώρει πᾶσαν τὴν δίκην, ἐκ τῆς ὁποίας προήρχετο ἡ καταδίκη τινὸς ἐκ τῶν καθειργμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς. Ἐὰν συνέπεσε ν’ ἀπονεμηθῶσι χάριτες εἴς τινας, τοὺς ὁποίους τινὲς τῶν κ. συναδέλφων νομίζουσιν ἴσως ὡς δικαίως ὑποστάντας τὴν ἐπιβληθεῖσαν ποινὴν καὶ ὡς μὴ δικαιουμένους εἰς Β. χάριτας, τοῦτο δὲν ἀφορᾷ εἰς ἐμέ. Δὲν γινώσκω περὶ τίνων προσώπων κυρίως πρόκειται· νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ ὑπ’ ἐμοῦ καθιερωθὲν σύστημα ἠδύνατο ἴσως νὰ λάβῃ τελειοτέραν διοργάνωσιν. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι καὶ ἡ ἐνάσκησις τοῦ δικαιώματος τούτου δύναται νὰ ὑποβληθῇ εἰς περιορισμούς, ὅπως πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται εἰς περιορισμοὺς πάντα τὰ δικαιώματα, τὰ χορηγούμενα εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ἤτοι εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῶν Ὑπουργῶν, διότι νομίζω, ὅτι οὕτως ἐξυπηρετοῦμεν καὶ αὐτοῦ τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν τὴν εὔρυθμον λειτουργίαν. Διὰ τοῦ συστήματος αὐτοῦ νομίζω ὅτι θέλομεν κατορθώσει πάσας τὰς κατὰ τοῦ κρατοῦντος πολιτεύματος ὑπονομεύσεις νὰ προλάβωμεν. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ νόμου νὰ κανονισθῶσι τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς βασιλικῆς χάριτος. Ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ χάρις βεβαίως ἀπενεμήθη εἰς τὸ Στέμμα ὡς προνόμιον, ἀλλ’ εἶναι δικαίωμα καὶ καθῆκον ἀναγόμενον εἰς τὴν σφαῖραν τῆς Δικαιοσύνης, πρέπει δὲ, προκειμένου περὶ ἀπονομῆς χάριτος, αὐτὰ ταῦτα τὰ δικαστήρια, καθ’ οἱονδήποτε τρόπον ἤθελεν ἐγκρίνει ὁ νομοθέτης, νὰ γνωμοδοτῶσι, μόνον δὲ ἐπὶ τῇ βάσει γνωμοδοτήσεων αὐτῶν νὰ γίνηται ἡ ἀπονομὴ τῶν χαρίτων.

§23Ν. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Αὐτὰ καταδικάζουσι.

§24ΠΕΡΡΟΣ. Οἱ ἀκαταλληλότεροι εἶναι οἱ δικασταί.

§25ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Εἶπον ταῦτα, διότι ὑπηνίχθησάν τινες τῶν συναδέλφων καὶ ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ, λόγῳ, ὅτι εἰς τὴν ἀπονομὴν τῶν χαρίτων παρενέβη ἡ πολιτική. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δύναμαι εἰλικρινῶς νὰ διαψεύσω τοῦτο, καὶ ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν παντὸς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον γνῶσιν τῶν ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων, καθ’ ὃν χρόνον διηύθυνα τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι οὐδεμία πίεσις ἐξησκήθη ἐπ’ ἐμοῦ κατὰ τὴν ἀπονομὴν τῶν χαρίτων, τὰς ὁποίας προεκάλεσα.

§26ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἀρχὴν εἶμαι, ὡς πολλάκις ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ δηλώσω, ὑπὲρ τῶν περιορισμῶν τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ τῶν Ὑπουργῶν τῶν διαχειριζομένων τὰ τῆς Πολιτείας. Κατ’ ἀρχὴν ἐπίσης ἐξέφρασα πολλάκις τὴν ἰδέαν, ὅτι ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι πρέπει νὰ ἐπικρατῇ, οὕτως εἰπεῖν, ἡ δυσπιστία πρὸς τοὺς Ὑπουργούς. Περὶ τούτου καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξεφράσθη μίαν ἡμέραν, λέγων ὅτι πολὺ σπανίως πρέπει νὰ ἐμπιστευώμεθα εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τῶν Ὑπουργῶν ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι. Ἀλλ’ ἐνῷ κατ’ ἀρχὴν ἔχω τὴν ἰδέαν ταύτην, προκειμένου περὶ χάριτος φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ μὴ παραγνωρίζωμεν τὴν ἰδιάζουσαν ταύτης ὑψίστην σημασίαν καὶ τοὺς ἰδιάζοντας ἐκείνους κανόνας, οἱ ὁποῖοι, προκειμένου περὶ χάριτος, πρέπει νὰ τηρηθῶσι. Καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ἐν παντὶ ἄλλῳ θέματι δυνάμεθα ἀποκεντροῦντες τὴν ἐξουσίαν νὰ κατατέμνωμεν αὐτὴν καὶ ἀναθέτωμεν εἰς ἐπιτροπὰς, τὰς ὁποίας ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευώμεθα, ἐφ’ ὅσον βεβαίως πρέπει νὰ ἐμπιστευώμεθα πλειότερον καὶ τῶν Ὑπουργῶν, προκειμένου ὅμως περὶ χάριτος, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ προσέχωμεν, μήπως ἐλαττῶμεν τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν, καθιεροῦντες τὸ σύστημα τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ ἀναγνωρίζοντες πλαγίως, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ πρέπει νὰ ὑπείκωσιν εἰς τὰς γνώμας τῶν ἐπιτροπῶν. Πολλάκις ὑπὸ πολλῶν δημοσιολόγων ἐθεωρήθη, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος εἶναι ἐκ τῶν προνομίων ἐκείνων τῶν βασιλικῶν, εἰς τὰ ὁποῖα οὐδὲ κἄν ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ ὑπάρχει... Ἀλλὰ, κύριε συνάδελφε ἐξ Ἀττικῆς, ἐγὼ ὁ ἴδιος διὰ λόγων θὰ ἀπαντήσω συμφώνως, εἰ καὶ ὄχι ὅπως ὑμεῖς ἀπαντᾶτε, διὰ μιᾶς χειρονομίας. Βεβαίως ἡ ἰδέα αὕτη εἶναι ἐντελῶς ἀπηρχαιωμένη καὶ ἐγκαταλελειμμένη, ἡ πρόοδος δὲ τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων προεχώρησε πάρα πολὺ, προεχώρησε μέχρι τοῦ σημείου, ὥστε νὰ θεωρῆται ὅτι ὄχι μόνον αἱ ἐπίσημοι πράξεις τοῦ Βασιλέως βαρύνουσι τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλὰ καὶ αὐταὶ ἀκόμη αἱ πράξεις αὐτοῦ αἱ ἰδιωτικαί. Καὶ ἐνθυμοῦμαι σεβαστὸν καθηγητὴν, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τῆς ἕδρας ἔλεγεν, ὅτι «κατ’ ἐμὴν ἰδέαν δύναται νὰ γείνῃ ἐπερώτησις καὶ περὶ τοῦ πίλου, τὸν ὁποῖον ἐφόρεσεν ὁ Βασιλεὺς εἰς περίπατον». Καὶ τῳόντι, Κύριοι, καὶ αἱ πράξεις αἱ ἰδιωτικαὶ τοῦ Βασιλέως, ἡ ἐν γένει συμπεριφορὰ αὐτοῦ, τὰ πάντα δύνανται νὰ βαρύνωσιν ὑπό τινας ὅρους τοὺς Ὑπουργοὺς, καὶ δύναται εἷς Ὑπουργὸς νὰ εἴπῃ πρὸς τὸν Βασιλέα, ὅτι ἐλαττοῦται ἡ αἴγλη τοῦ Στέμματος, τῆς ὁποίας ἔχει ἀνάγκην, ἵνα κυβερνήσῃ τὴν χώραν, ἐκ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ σφάλματος, τὸ ὁποῖον ἡ Βασιλεία διέπραξε. Διὰ τοῦτο εἶμαι βεβαίως τῆς γνώμης, ὅτι ἀπέραντος εἶναι ἡ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν, προκειμένου περὶ τῶν πράξεων τοῦ Βασιλέως, καὶ διὰ τοῦτο καὶ αὐτὰ τὰ λεγόμενα ἐξόχως προνόμια βασιλικὰ βαρύνουσι τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν. Ἀλλ’ ἡ θεωρία ἡ ἄλλη, ἡ ἐγκαταλελειμμένη, χρησιμεύει δι’ ἄλλο, προκειμένου περὶ χάριτος, χρησιμεύει ὅπως μὴ ἀποσπῶμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν ἀπὸ τὴν ὑψίστην σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ δικαίωμα τῆς χάριτος, τὸ ὁποῖον ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ ὑπόκειται εἰς περιορισμούς. Τὸ καθῆκον τοῦτο, ὡς εἶπεν ὁ κ. Σιμόπουλος, εἶναι ἐξόχως δικαστικόν· ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι ὁ ἐξετάζων τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θὰ δοθῇ ἡ χάρις, θὰ ἐξέλθῃ βεβαίως τοῦ κύκλου ἐκείνου τοῦ στενοῦ, τοῦ πνεύματος ἐκείνου τοῦ καθαρῶς, τοῦ στενῶς δικαστικοῦ, τοῦ πνεύματος, τὸ ὁποῖον οἱ ἰδιαζόντως ἠσκημένοι εἰς τὸ ἔργον τοῦ δικαστοῦ ἀκολουθοῦσιν. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς γνωμοδοτήσεως ἐπιτροπῶν. Ταύτας ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ προκαλῇ, ὅπως ἐνισχύῃ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ πεποίθησιν, καὶ ἐνισχύων ὁπωσδήποτε τὴν ἰδίαν αὐτοῦ πεποίθησιν δι’ ἐπιτροπῶν, ἔστω καὶ ἀνεγνωρισμένων ἐν τῷ νόμῳ ἢ ἐν ταῖς κυβερνητικαῖς πράξεσι, πρέπει νὰ συναισθάνηται καὶ τὸ μέγεθος τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν φέρει, καὶ νὰ μεταδίδῃ τὰς ἰδέας αὐτοῦ εἰς τὸν Βασιλέα, ὅπως καὶ ὁ Βασιλεὺς ἐξόχως ἐπιτηρῇ τὸν Ὑπουργόν, προκειμένου περὶ τῆς ἐξασκήσεως τοῦ ὑψίστου αὐτοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον προσεγγίζει πρὸς αὐτὸ τὸ ἔργον τοῦ Θεοῦ.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῶσι τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως, τὰ ὁποῖα τὴν στιγμὴν ταύτην ἐλήφθησαν τυπωμένα. (Ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐκ Βόλου βουλευτὴς κ. Ν. Σχινᾶς ὑποβάλλει ἐπερώτησιν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης «νὰ καταθέσῃ ἐν τῇ Βουλῇ ἀπόφασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐκδοθεῖσαν κατὰ τὸ ἀπὸ Νοεμβρίου 1894 μέχρι Φεβρουαρίου 1895 διάστημα ἐπὶ δίκης μεταξὺ τῆς ἑταιρίας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου καὶ τῆς ἑταιρίας τῆς προεκτάσεως ἢ τοῦ Στεφάνου Ψύχα.» Ὡσαύτως ὁ βουλευτὴς Αἰγιαλείας κ. Ἀσημακόπουλος παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης «νὰ καταθέσῃ ὀνομαστικὸν κατάλογον τῶν ἀπονεμηθεισῶν βασιλικῶν χαρίτων κατὰ τὰ ἔτη 1892 καὶ 1893, ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Σιμοπούλου.»

§29ΜΠΟΥΤΟΣ. Εἶμαι κατ’ ἀρχήν, κύριε Πρόεδρε, κατὰ τῆς συστάσεως ἐπιτροπῶν ἐν γένει, ἰδίως μάλιστα προκειμένου περὶ χαρίτων. Ὁ Ὑπουργὸς διὰ τῆς συστάσεως τῶν ἐπιτροπῶν τίποτε ἄλλο δὲν ἐπιδιώκει ἢ νὰ καλύψῃ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ εὐθύνην. Ὁ ἔντιμος ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς ἐμνήσθη τῆς ἐνεργείας αὐτοῦ, καθ’ ὃν χρόνον διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἐβεβαίωσε τὴν Βουλήν, ὅτι οὐδόλως ἡ πολιτικὴ ἀνεμίχθη εἰς τὰ περὶ χαρίτων. Ἀλλ’ ἐγὼ δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι κατὰ τὸ πλεῖστον αἱ χάριτες ἐκεῖναι προεκλήθησαν καὶ ἀπενεμήθησαν τῇ συστάσει τῆς πολιτικῆς.

§30ΑΛ. ΣΠ. Κ. ΡΩΜΑΣ. Ὅλοι τὸ γνωρίζομεν.

§31ΜΠΟΥΤΟΣ. Τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς βεβαίως ἦσαν ἀνώτερα δικαστικὰ πρόσωπα, καὶ βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ ἀποδώσῃ εἰς αὐτὰ ἰδιοτέλειάν τινα πολιτικήν, εἴτε ἄλλην ἀλλὰ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης ἐμελέτων καὶ ἐγνωμάτευον περὶ χαρίτων ἐπὶ τῶν δικογραφιῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς ὑπέβαλλεν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Δὲν εἶχον καμμίαν ἐξουσίαν τὰ μέλη ἐκεῖνα νὰ κάμωσιν ἔρευναν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, εἰς τὴν σωρείαν τῶν δικογραφιῶν, τῶν σηπομένων ἐκεῖ, ὅπως ἴδωσιν ἐὰν πρέπῃ νὰ γνωμοδοτήσωσιν ἵνα δοθῇ ἢ ὄχι χάρις εἰς τοὺς ἐν αὐταῖς ἀναφερομένους καταδίκους. Γνωρίζω δὲ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Σήπονται εἰς τὰς φυλακὰς πρὸ 5 ἐτῶν τρεῖς νέοι, καταδικασθέντες εἰς εἱρκτὴν καὶ εἰς πρόσκαιρα δεσμὰ, καὶ σήπονται ἀδίκως, καίτοι οἱ παθόντες ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς διεμαρτυρήθησαν κατὰ τῆς ἐνεργείας τῆς Δικαιοσύνης, ὑποδείξαντες εἰς αὐτὴν τίνες εἶναι οἱ αὐτουργοὶ τῆς πράξεως, καὶ ὅμως ἡ Δικαιοσύνη ἐστράφη πρὸς ἄλλους! Παρεπέμφθησαν οἱ νέοι οὗτοι εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον, καὶ οἱ παθόντες παρεστάθησαν ἐπὶ Κακουργιοδικείου καὶ διεμαρτυρήθησαν διατί νὰ κάθηνται οἱ νέοι ἐκεῖνοι εἰς τὸ ἐδώλιον τοῦ κατηγορουμένου καὶ νὰ μὴ κάθηνται οἱ ἔνοχοι· τὸ δικαστήριον ὅμως τῶν ἐνόρκων τοὺς κατεδίκασε! Μετὰ τὴν καταδίκην οἱ παθόντες ἀνηνέχθησαν εἰς τὸν Βασιλέα, διαμαρτυρόμενοι ὅτι οἱ μὲν ἔνοχοι μένουσιν ἐλεύθεροι, οἱ δὲ ἀθῶοι σήπονται εἰς τὰς φυλακάς· ἀλλ’ εἰς μάτην. Πάντα δὲ τὰ παράπονα ταῦτα ἔφθασαν μέχρι τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης· ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, νῦν Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ἠδιαφόρησε πρὸς πάντα ταῦτα. Ἐδόθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν δικογραφίαι, αἱ ὁποῖαι ἐὰν ἐμελετῶντο ἐπισταμένως, βεβαίως ἤθελεν ἀποδειχθῆ, ὅτι τὰ πρόσωπα τὰ ἐν αὐταῖς ἀναφερόμενα δὲν ἦσαν ἄξια χάριτος. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἀποστολὴ τῶν ἐπιτροπῶν, τοιαύτη εἶναι καὶ ἡ ἀποστολὴ τῶν Ὑπουργῶν, θελόντων νὰ κρύπτωσι τὴν ἰδίαν αὐτῶν εὐθύνην ὄπισθεν τῶν ἐπιτροπῶν. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον εἶπον, ὅτι εἶμαι κατ’ ἀρχὴν κατὰ τῆς συστάσεως τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ θέλω νὰ ἔχῃ ἀκεραίαν τὴν εὐθύνην ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός.

§32ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὅσων εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσήνης συνάδελφος ἀπέδειξεν, ὅτι εἶχον δίκαιον, ἰσχυρισθεὶς, ὅτι οὐδεμία πολιτικὴ πίεσις, οὐδεμία πολιτικὴ παρέμβασις ἐνησκήθη εἰς τὴν ἀπονομὴν τῶν χαρίτων, τὰς ὁποίας προέτεινεν ἡ ἐπιτροπή. Πρῶτον δύναμαι νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν μετὰ θάῤῥους, προκαλῶν μάλιστα καὶ τὸν ἀξιότιμον νῦν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἐνεργήσῃ ἐξέτασιν πρὸς ἀπόδειξιν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον λέγω, ὅτι ἐγὼ δὲν εἶχον τὴν ἐκλογὴν τῶν δικογραφιῶν, αἱ ὁποῖαι εἰσήγοντο εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ὅτι, ὅταν ἔδωκα παραγγελίαν εἰς τοὺς Εἰσαγγελεῖς τῶν Ἐφετῶν νὰ ὑποβάλωσι πάσας τὰς δικογραφίας, αἱ ὁποῖαι παρ’ αὐτοῖς ὑπῆρχον ἐκκρεμεῖς καὶ διὰ τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων νὰ θέσωσιν αὐτὰς ὑπὸ τὴν ἐξέτασιν τῆς ἐπιτροπῆς, οὐδεμία ἠσκήθη ἐπὶ τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς ἐπήρεια. Ἐξ ὅσων εἶπεν ὁ ἐκ Μεσσήνης ἀξιότιμος συνάδελφος ἐνεθυμήθην, ὅτι τῷ ὄντι ἦλθεν εἰς ἐμὲ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ὁποῖος ἦτο πολιτικὸς φίλος τῆς τότε Κυβερνήσεως, καὶ παρεκάλεσε νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡ δικογραφία ἡ ἀφορῶσα τοὺς καταδίκους, περὶ τῶν ὁποίων ἐποιήσατο μνείαν. Καὶ πράγματι παρήγγειλα νὰ ὑποβληθῇ ἡ δικογραφία αὕτη, καὶ ὑπεβλήθη, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Ἐὰν δὲ δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἡ ἐπιτροπὴ εἶπεν, ὅτι οἱ λόγοι, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίζετο ἡ αἴτησις περὶ ἀπονομῆς χάριτος εἰς τοὺς καταδίκους, τῶν ὁποίων ἐμνημόνευσεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσήνης συνάδελφος, ἐδικαιολόγουν τὴν ἐπανάληψιν τῆς δίκης, ἀλλ’ οὐχὶ τὴν ἀπονομὴν χάριτος· διότι δὲν εὕρισκον ἀποδεδειγμένα τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα οἱ κατάδικοι ἐπεκαλοῦντο πρὸς ἀπονομὴν χάριτος. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἴτε διὰ τὸν ἕνα εἴτε διὰ τὸν ἄλλον λόγον, ἡ ἐπιτροπὴ ἠρνήθη νὰ γνωμοδοτήσῃ ὑπὲρ τῆς ἀπονομῆς χάριτος ἐν τῇ ὑποθέσει, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσήνης συνάδελφος. Ὁμολογῶ εἰλικρινῶς, ὅτι οὐχὶ πρὸς πολιτικοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως, ἧς ἀπετέλουν μέλος, ἀλλὰ πρὸς πάντας, οἵτινες προσήρχοντο εἰς ἐμὲ μὲ αἰτήσεις περὶ ἀπονομῆς χάριτος ὑπὲρ καταδίκου, ἔδιδον τὴν ἀπαιτουμένην ἀκρόασιν καὶ προσοχήν, ὅπως ὤφειλον, καὶ παρεκάλουν τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον νὰ εἰσαγάγῃ τὴν δικογραφίαν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἐὰν ὅμως ἡ ἐπιτροπή, μελετῶσα τὴν δικογραφίαν, ἐσχημάτιζεν ἀντίθετον γνώμην, οὐδὲν ἔπραττον, οὐδ’ ἠδυνάμην νὰ πράξω. Ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀποδεικνύει, ὅτι οὐδεμίαν ἤσκουν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς. Ὀφείλω ὅμως νὰ προσθέσω, ὅτι συνιστῶν τὴν ἐπιτροπὴν δὲν ὑπέθετον ὅτι ἀπαλλάσσομαι τῆς εὐθύνης μου, ὡς Ὑπουργός. Ὅταν δὲ ὑπέβαλλον εἰς τὸν Βασιλέα διάταγμα περὶ ἀπονομῆς χάριτος, ἐμελέτων τὴν δικογραφίαν ἐπισταμένως καὶ συνεζήτουν μετὰ τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως, οὐδέποτε δὲ ὑπέλαβον, ὅτι ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ ἐκαλύπτετο ἐκ τῆς συστάσεως ἢ τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης ἢ καὶ οἱασδήποτε ἄλλης ἐπιτροπῆς.

§33ΜΠΟΥΤΟΣ. Ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς Παρνασσίδος, θέλων νὰ δικαιολογήσῃ ἑαυτόν, ἐκ πλάνης βεβαίως παρέστησεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ δικογραφία τῶν καταδίκων, περὶ ὧν ἐποιησάμην λόγον πρὸ μικροῦ, ὑπεβλήθη εἰς τὴν ἐπιτροπήν, καὶ ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐξήνεγκε γνώμην, ὅτι ἔδει νὰ ἐπαναφερθῇ ἡ ὑπόθεσις εἰς τὰ δικαστήρια, δὲν εὗρε δὲ λόγον, ἵνα προκαλέσῃ βασιλικὴν χάριν. Διαβεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι τοῦτο εἶναι ἀνακριβές· ἡ δικογραφία ἐκείνη δὲν ἐτέθη ὑπ’ ὄψιν τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου δὲν ἀπέστειλεν αὐτὴν πρὸς τὴν ἐπιτροπήν.

§34ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι θέλομεν νὰ κρυφθῶμεν ὄπισθεν τῶν δακτύλων μας. Πάντες οἱ προαγορεύσαντες ἀπέδειξαν, ὅτι ἄνευ παρακλήσεως οὐδεμία ἀπονέμεται χάρις. Ὅλοι ὅμως δὲν ἠμποροῦν νὰ παρακαλέσουν, καὶ κατὰ συνέπειαν οἱ συμπατριῶται ἢ ἐκλογεῖς τῶν μὴ δυναμένων νὰ παρακαλέσουν, ἢ τῶν μὴ εἰσακουομένων, δὲν λαμβάνουν χάριν. Φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι οὔτε ἐπιτροπαί, οὔτε θέλησις Ὑπουργοῦ πρέπει νὰ ᾖναι, οὔτε ὁ Βασιλεὺς νὰ ἀπονέμῃ τὴν χάριν κατ’ αἴτησιν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐκεῖ εἶναι μεροληψία. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς συλλήβδην χάριτος, τουτέστι νὰ ἐλαττωθῶσι κατὰ ἓν ἢ δύο ἔτη αἱ ποιναὶ ὅλων,— τοῦτο τὸ ἐννοῶ, καὶ πρὸ πάντων εἶναι δίκαιον τοῦτο, διότι ἀκόμη δὲν ἀπεκτήσαμεν φυλακὰς ἀνθρωπίνους, — νὰ ἐξαιρῶνται δὲ τῆς χάριτος οἱ ἐπὶ λῃστείᾳ καταδικασθέντες, οἱ πατροκτόνοι καὶ οἱ μητροκτόνοι.

§35ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ἐποχήν, Κύριοι, καθ’ ἣν πᾶσα ἡ δυνατὴ καταβάλλεται μέριμνα, ὅπως ἐξευρεθῇ μέτρον ἀνακουφίζον ὅσον ἔνεστι τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ἔκρινα ἐπίκαιρον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου, ἀκριβῶς εἰς τοῦτον ἀποβλέπουσαν τὸν σκοπόν. Οὐδένα λανθάνει, Κύριοι, ὅτι ὁ νόμος, ὁ ψηφισθεὶς κατὰ τὸ 1892, περὶ ἐλέγχου τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος ἔσχεν εὐεργετικὰ ἀποτελέσματα, διότι ἦρε λόγους τινάς, ἕνεκα τῶν ὁποίων κακῶς παρεσκευάζετο ὁ σταφιδόκαρπος, ὁ παραδιδόμενος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον, καὶ ἐξησφάλισε κατὰ τοῦτο τὴν καλὴν ποιότητα τοῦ σταφιδοκάρπου. Θὰ εἴχομεν δὲ ἴσως πλέον καταφανῆ τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου ἐκείνου, ἐὰν δὲν ἐπήρχετο ἡ φοβερὰ σταφιδικὴ κρίσις ἀκριβῶς κατὰ τὸ ἔτος τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ. Ἐὰν δὲ ἤδη εἰσάγω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ἐκείνου τοῦ 1892, πράττω τοῦτο οὐχὶ ἐπὶ σκοπῷ ὅπως ἐξαφανισθῶσιν ἢ μειωθῶσι τὰ ἀγαθὰ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου ἐκείνου, ἀλλ’ ὅπως ἀναγνωρισθῇ καὶ ἀποκατασταθῇ εἴς τινας τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν πλεονέκτημα, τὸ ὁποῖον αἱ ἐπαρχίαι αὗται ἐκέκτηντο, ὡς ἐκ τῆς φύσεως καὶ τοῦ κλίματος αὐτῶν. Αἱ ἐπαρχίαι τῆς Μεσσηνίας, Κύριοι, ὡς ἐκ τοῦ κλίματος αὐτῶν, εἶχον τὸ πλεονέκτημα νὰ βλέπωσι τὸν σταφιδόκαρπον αὐτῶν ὡριμάζοντα πολὺ πρωϊμώτερον ἢ ἀλλαχοῦ, καὶ μὲ ὅλην τὴν καταβαλλομένην ἐπιμέλειαν καὶ προσοχὴν, ὅπως ὁ τρυγητὸς γίγνηται μετὰ τὴν ἐντελῆ ὡρίμανσιν τοῦ καρποῦ, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ὁ τρυγητὸς δυνατὸν νὰ ἀποπερατῶται τελείως τὴν 20 ἢ τὸ πολὺ τὴν 25 Ἰουλίου. Ἐν τούτοις κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1892 ἡμέρα πρὸς ἐξαγωγὴν τοῦ σταφιδοκάρπου ὡρίσθη καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ἡ 16 Αὐγούστου. Βεβαίως τὸ πλεονέκτημα τοῦτο ἀπώλεσεν ἡ Μεσσηνία ἐκ παραδρομῆς ἴσως τοῦ νομοθέτου. Οἱ παραγωγοὶ τῆς Μεσσηνίας, συλλέγοντες τὸν σταφιδόκαρπον κατὰ 25 ἡμέρας πολλάκις ἐνωρίτερον τῶν ἄλλων, ἠδύναντο νὰ πωλήσωσιν αὐτὸν ὡς πριμαρόλια, ἐξάγοντες δὲ πρωϊμώτερον αὐτόν, ἐλάμβανον καὶ τὰς πρώτας τιμὰς ἐκ τοῦ προϊόντος, αἱ ὁποῖαι ἦσαν πολὺ ἀνώτεραι τῶν κατόπιν. Εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ πλεονεκτήματος τούτου ἀποβλέπει ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν εἰσάγω εἰς τὴν Βουλήν.

§36ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατὶ νὰ ἐμποδίσητε τὰς ἄλλας ἐπαρχίας νὰ ἔχουν πριμαρόλιον;

§37ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι αἱ ἄλλαι ἐμποδίζονται ἐκ τοῦ κλίματος αὐτῶν. Ἡ φύσις παρεχώρησεν εἰς τὴν Μεσσηνίαν τὸ πλεονέκτημα νὰ ὡριμάζῃ ὁ καρπός της ἐνωρίτερον τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, ἑπομένως ἔχει πλεονέκτημα ἡ Μεσσηνία, τὸ ὁποῖον δὲν ἔβλαπτε τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, καὶ πρέπει νὰ ἀποκατασταθῇ τὸ πλεονέκτημα τοῦτο. Καταθέτω λοιπὸν τὴν πρότασίν μου ταύτην, καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 172).

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ἔχει τὸν λόγον. Ἑπομένως εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς αʹ συζητήσεως κατ’ ἄρθρον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἄρθρον 20.

§40ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἐκπαίδευσις τῶν θηλέων γίγνεται ἐν ἰδίοις σχολείοις, ἐν οἷς διδάσκουσι διδασκάλισσαι. Ἐπιτρέπεται δὲ νὰ συνιστῶνται τοιαῦτα πανταχοῦ, ἔνθα δυνατὸν νὰ φοιτήσωσιν εἴκοσι καὶ πέντε μαθήτριαι.»

§41ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἀντίφασις —ἐφ’ ἧς ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως—πρὸς τὸ ἄρθρον 15.

§42Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐν τῷ ἄρθρῳ 15 πρόκειται περὶ γραμματοδιδασκαλείων· ἐδῶ πρόκειται περὶ σχολείων.

§43ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅπως δήποτε ὑπάρχει μία ἀντίφασις. Δύναται πᾶς τις νὰ παρερμηνεύσῃ τὸ πρᾶγμα καὶ νὰ μὴ δεχθῇ θήλεα εἰς σχολεῖα ἀῤῥένων, καὶ καλλίτερον εἶναι νὰ τὸ ὁρίσωμεν σαφέστερον.

§44ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Τὸ ἄρθρον 21 καθορίζει τοῦτο.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 20 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 21.

§46ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Καὶ ἐν τοῖς σχολείοις τῶν θηλέων ἐπιτρέπεται νὰ διδάσκωνται καὶ ἄῤῥενα, ἐν ἐλλείψει σχολείου ἀῤῥένων, τὰ μὴ ὑπερβάντα τὸ ὄγδοον ἔτος τῆς ἡλικίας αὐτῶν, ἀλλ’ ἐπὶ χωριστῶν θρανίων.»

§47ΠΕΡΡΟΣ. Ἀντὶ τοῦ ὀγδόου ἔτους νὰ τεθῇ τὸ δέκατον, ὅπως ἐτέθη εἰς προηγούμενον ἄρθρον.

§48ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ μία ἄλλη παρατήρησις. Τὸ πρᾶγμα βεβαίως εἶναι ἐπουσιῶδες, ἀλλ’ ὅπως δήποτε ἠμπορεῖ νὰ ἀπαλειφθῇ ὁ περιορισμὸς τῶν χωριστῶν θρανίων.

§49Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αἱ τροπολογίαι θὰ ψηφισθῶσι κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 21 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 22.

§51ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει): «Καὶ τὰ σχολεῖα τῶν θηλέων εἰσὶν ἢ κοινὰ ἢ πλήρη, καὶ διδάσκονται ἐν αὐτοῖς πάντα τὰ κατὰ τὸν παρόντα νόμον ἐν τοῖς πλήρεσιν ἢ τοῖς κοινοῖς δημοτικοῖς σχολείοις διδασκόμενα μαθήματα, καὶ προσέτι ἡ ῥαπτική, ἡ ποικιλτική, ἡ πλεκτική, ἡ τέχνη τοῦ παρασκευάζειν ἐδέσματα, καὶ τῆς οἰκιακῆς οἰκονομίας καὶ τάξεως αἱ στοιχειώδεις γνώσεις. «Ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐν ἑκάστῳ σχολείῳ θηλέων διδασκαλισσῶν, ἐπὶ τῆς διδασκαλίας καὶ ἐπὶ τῆς ἄλλης ἐν αὐτοῖς τάξεως ἐφαρμόζονται αἱ περὶ τῶν σχολείων τῶν ἀῤῥένων ἰσχύουσαι διατάξεις καὶ οἱ κανονισμοὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου. «Ἀλλὰ πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα θηλέων συνιστῶνται ἐν οἷς δήμοις ἐπαρκοῦσιν οἱ δημοτικοὶ πόροι εἰς ἀκριβῆ ἐκπλήρωσιν τῶν πρὸς διδασκαλίαν τῶν ἀῤῥένων ὑποχρεώσεων.»

§52ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θεωρῶ βεβαίως ὀρθὴν τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ἀφοῦ πρόκειται νὰ φοιτῶσι καὶ ἄῤῥενες εἰς τὰ σχολεῖα τῶν θηλέων, πρέπει νὰ ἐξαιρεθῶσιν οἱ ἄῤῥενες τῆς διδασκαλίας τῆς ῥαπτικῆς (ἱλαρότης). Ὅπως δήποτε ὅμως νομίζω, ὅτι σπουδαιοτέρα θὰ θεωρηθῇ ἡ διάταξις τοῦ προκειμένου ἄρθρου, καθ’ ἣν σὺν τοῖς ἄλλοις πρέπει νὰ διδάσκωνται ἐν τοῖς σχολείοις τῶν θηλέων καὶ τὴν τέχνην τοῦ παρασκευάζειν ἐδέσματα. Ἐπειδὴ καὶ ἡ τέχνη αὕτη εἶναι πρακτική, πρέπει νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας καὶ περὶ ἱδρύσεως μαγειρείων (ἱλαρότης). Βεβαίως καὶ αἱ διατάξεις, αἱ ὁποῖαι καθιεροῦνται διὰ τὰ σχολεῖα τῶν ἀῤῥένων διὰ τῶν προηγουμένων ἄρθρων, πρέπει νὰ ληφθῶσι καὶ αὗται ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν διαῤῥύθμισιν τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ. Ὅ,τι ὅμως μοὶ ἐνεποίησεν ἰδιαιτέρως ἐντύπωσιν, εἶναι ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ προκειμένου ἄρθρου, καθ’ ἣν (ἀναγινώσκει): «Ἀλλὰ πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα θηλέων συνιστῶνται ἐν οἷς δήμοις ἐπαρκοῦσιν οἱ δημοτικοὶ πόροι εἰς ἀκριβῆ ἐκπλήρωσιν τῶν πρὸς διδασκαλίαν τῶν ἀῤῥένων ὑποχρεώσεων.» Τοῦτο ἐγένετο ἐν ἀντιθέσει πρὸς τὸ ἄρθρον 4, ἐν ᾧ ὁ λόγος περὶ πλήρων σχολείων τῶν ἀῤῥένων, διότι ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἐνταῦθα ἀκριβῶς ὑπάρχει ἀνάγκη πλήρων σχολείων. Τὰ θήλεα εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ τῶν ἐπαρχιῶν δὲν προτίθενται νὰ ἐξακολουθήσωσι τὴν περαιτέρω ἐγκύκλιον παίδευσιν, τὴν παρασκευάζουσαν διὰ τὴν ἀνωτάτην παίδευσιν. Τὰ πλήρη σχολεῖα θὰ ἀπαρτίζωσι πλήρη τὴν στοιχειώδη αὐτὴν παίδευσιν, θὰ μεταδίδωσιν ὅλας τὰς ἀναγκαίας γνώσεις εἰς τὰς μελλούσας μητέρας τῶν ἀστικῶν οἰκογενειῶν. Ὥστε ταῦτα εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖα εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ ἐπαρχιῶν, ἐνῷ, ὡς ἀπέδειξα χθὲς ἑσπέρας, τὰ πλήρη σχολεῖα τὰ τῶν ἀῤῥένων δὲν εἶναι ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖα διὰ τὰς περὶ ὧν ὁ λόγος πρωτευούσας, διότι αἱ δύο ἀνώτεραι τάξεις τῶν πλήρων σχολείων ἀναπληροῦσι τὴν πρώτην καὶ δευτέραν τάξιν τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων, καὶ εἰς τὰς πρωτευούσας ἔχομεν πρόχειρα τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Δι’ αὐτὸ περιττεύουσιν ἐν αὐταῖς τὰ πλήρη σχολεῖα τῶν ἀῤῥένων. Διὰ τὰ θήλεα ὅμως ἰδίως τῶν ἀστικῶν πληθυσμῶν νομίζω, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ πλήρης στοιχειώδης ἐκπαίδευσις ἐκεῖ, ὅπου εἶναι ἀναγκαία, ἤτοι εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ τῶν ἐπαρχιῶν. Ἐδῶ λοιπὸν πρέπει νὰ καθιερωθῇ ἡ διάταξις αὕτη.

§53ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ νομίζω μάλιστα, ὅτι ἐὰν ἡ τελευταία παράγραφος μείνῃ ὡς ἔχει, εἰς κανένα δῆμον δὲν θὰ κατορθωθῇ νὰ συστηθῇ πλῆρες σχολεῖον θηλέων, ἐνῷ, καθ’ ἃ εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος, πλήρων δημοτικῶν σχολείων τῶν θηλέων ἔχομεν ἀνάγκην, διότι τὰ θήλεα δὲν φοιτῶσιν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὰ Γυμνάσια, ὅπως τὰ ἄῤῥενα. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ἡ παράγραφος αὕτη, διότι ἄλλως τὰ θήλεα μένουσιν ἄνευ μορφώσεως.

§54Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος, ὑφ’ ἃς συνθήκας διατελεῖ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία, ἐπαρκὴς εἶναι ἡ ἐκπαίδευσις τῶν θηλέων ἡ γιγνομένη ἐν τοῖς δημοτικοῖς σχολείοις, καὶ μάλιστα ἂν αὕτη παρατείνηται ἐν πλήρεσι δημοτικοῖς σχολείοις, ὡς καθορίζει τὸ ἄνω ἄρθρον, εἰς 6 ἔτη. Εὐθὺς ὡς αἱ κοινωνικαὶ συνθῆκαι μεταβληθῶσιν, οἱ πόροι καὶ τῆς κοινωνίας καὶ τῆς Πολιτείας αὐξήσωσιν, ἢ τὸ Κράτος εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐάρεστον οἰκονομικὴν θέσιν, ὥστε νὰ δύναται νὰ συστήσῃ σχολεῖα, δὲν θὰ λείψωσιν οἱ τότε κυβερνῶντες νὰ φέρωσι συμπληρωτικὸν νόμον πρὸς ἐπέκτασιν καὶ τῆς τῶν θηλέων παιδεύσεως καὶ μόρφωσιν, ἀλλὰ ἤδη νομίζομεν, ὡς ἔχει κανονισθῆ, εἶναι ἐπαρκεστάτη οὕτως, ὅπως ἡμεῖς προτείνομεν, ἀρκεῖ νὰ ἦναι διαδεδομένη εἰς πάντας τοὺς δήμους ἡ τῶν σχολείων τῶν θηλέων σύστασις, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυστυχῶς.

§55ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὁ εἰδικὸς περὶ τὰ τοιαῦτα, ἐξεστόμισε τοιαύτας θεωρίας. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἐὰν πρέπῃ νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ πλήρους στοιχειώδους μορφώσεως, ἀνάγκη πρὸ παντὸς νὰ λάβωμεν ταύτην διὰ τὸ θῆλυ γένος.

§56Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι ἡ γνώμη σας. Ἀλλ’ ἡ γνώμη σας πρὸ τῆς ἀδυσωπήτου ἀνάγκης δέον νὰ ὑποχωρήσῃ.

§57ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι ἡ γνώμη μου καὶ τῆς παιδαγωγικῆς ὅλων τῶν πεπολιτισμένων λαῶν.

§58Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι ἡ σημερινὴ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καὶ αἱ κοινωνικαὶ συνθῆκαι, ὑφ’ ἃς βιοῦμεν, δὲν ἐπιτρέπουσι τοῦτο. Ὅταν γίνητε ὑμεῖς κυβερνῆται, φέρετε ἄλλον νόμον. Δὲν συζητοῦνται αὐτὰ τὰ πράγματα σοβαρῶς πρὸ τῆς ἀδυσωπήτου ἀνάγκης.

§59ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ὁ ἄκρῳ δακτύλῳ γευσάμενος τῆς παιδαγωγικῆς, καὶ ὁ ἄκρῳ δακτύλῳ γευσάμενος τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως γινώσκει κάλλιστα, ὅτι τὴν πρώτην μόρφωσιν παρέχει ἡ μήτηρ ἐν τῇ οἰκογενείᾳ· καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ πρώτη μόρφωσις καὶ ἡ πρώτη ἀγωγή, εἰς μάτην θὰ ἀποβαίνῃ καὶ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον καὶ τὸ ἑλληνικὸν καὶ τὸ Γυμνάσιον καὶ πᾶσα παίδευσις. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον πρέπει νὰ μορφώσωμεν Ἑλληνίδας μητέρας, ἐχούσας τὴν στοιχειώδη μόρφωσιν καὶ δυναμένας νὰ χρησιμοποιήσωσι ταύτην, ὡς πρὸς τὴν πρώτην ἀγωγὴν καὶ μόρφωσιν τῶν τέκνων των. Ἐγὼ δὲ, Κύριοι, δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν ἵδρυσιν πλήρους δημοτικοῦ σχολείου, ὡς πρὸς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ ἐπαρχιῶν. Πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν καὶ περὶ ἱδρύσεως ἀνωτέρων παρθεναγωγείων, ἐκπληρούντων ὅλας τὰς πνευματικὰς ἀνάγκας τοῦ θήλεος γένους ἐν τῇ σημερινῇ κοινωνικῇ ἡμῶν ἀναπτύξει. Δὲν πρέπει νὰ ἐπαναπαυώμεθα ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην εἰς τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν, καὶ ὅταν μάλιστα γινώσκωμεν, ὁποῖοι κίνδυνοι ὑπολανθάνουσιν ὑπὸ τὴν τοιαύτην ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν. Τὸ Κράτος δὲν πληροῖ τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, καὶ ἡ κοινωνία, ζητοῦσα τὴν πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τούτων ἀλλαχοῦ, ἐκτίθεται εἰς πολλοὺς κινδύνους. Πόσαι ἐκ τῶν οἰκογενειῶν ὄχι μόνον ἐν Ἀθήναις, ἀλλὰ καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, συναισθανόμεναι τὴν σπουδαιοτάτην ἀνάγκην ταύτην τῆς πληρεστέρας μορφώσεως καὶ μὴ εὑρίσκουσαι αὐτὴν πληρουμένην ἐν τοῖς δημοσίοις ἱδρύμασι, καὶ ὑπὸ ἠθικὴν καὶ ὑπὸ διανοητικὴν ἔποψιν, προσφεύγουσιν εἰς ξένας σχολάς; Πόσαι θυγατέρες ἡμῶν δὲν ἀποστέλλονται εἰς παρθεναγωγεῖα ξένα καὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Τήνῳ καὶ ἐν Νάξῳ καὶ ἐν Σαντορίνῃ; Διατὶ τοῦτο; Διὰ νὰ τύχωσι πληρεστέρας μαθήσεως, τὴν ὁποίαν ἀρνεῖται τὸ Κράτος. Καὶ ἠξεύρετε ὁποίους κινδύνους διατρέχουσιν ἐκεῖ; καὶ ἠξεύρετε πόσαι ἐξ αὐτῶν, οὐχὶ μόνον ὡς πρὸς τὴν πίστιν τῶν πατέρων των κλονίζονται, ἀλλὰ δυστυχῶς μὲ τὴν πίστιν των κλονίζονται πολλάκις καὶ ὡς πρὸς τὸ ἐθνικόν των φρόνημα; διότι πρέπει, Κύριοι, νὰ ὁμολογήσωμεν τοῦτο, ὅτι ἡ πίστις καὶ ὁ ἐθνισμὸς εἶναι δύο ἀχώριστα ἐν τῷ Ἑλληνισμῷ. Πρέπει λοιπὸν νὰ λάβῃ πρόνοιάν τινα τὸ Κράτος, ὄχι μόνον περὶ ἱδρύσεως πλήρων δημοτικῶν σχολείων, ἀλλὰ καὶ περὶ ἱδρύσεως ἀνωτέρων παρθεναγωγείων, παρθεναγωγείων πληρούντων τὰς νεωτέρας κοινωνικὰς ἀνάγκας τῆς ἀστικῆς τάξεως.

§60Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι τὰ λεγόμενα εἶναι περισσότερα ἀπὸ ὅσα ἡ ἀνάγκη ἐνδεικνύει νὰ λέγωμεν. Τίς ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἡ διδασκαλία τῶν θηλέων παρασκευάζει χρηστὰς μητέρας; τίς ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἡ χρηστότης καὶ ἡ ἀνατροφὴ τῶν μητέρων ἐπηρεάζει τὰ μάλα εἰς τὴν παρασκευὴν τῶν πολιτῶν καὶ τὴν ἀνατροφὴν αὐτῶν; Θεωρίαι κοιναὶ εἰς πάντας, καὶ οὐδεὶς ψέγει τὸν Ἡρακλέα! Ἀλλ’ ἐρωτᾶται: τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Κράτους, δηλαδὴ τὰ ὑπὸ τῶν δήμων συνεισφερόμενα ἀναλόγως τῶν πόρων των καὶ τῶν ἀναγκῶν των, ἡ συνδρομὴ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ προσέτι τὸ κατὰ τὸν νόμον τοῦτον μέλλον νὰ προστεθῇ ἔσοδον ἐκ τοῦ αὐξηθησομένου φόρου κατὰ 1% τῶν δήμων, ταῦτα ἀρκοῦσιν ἵνα ἔχωμεν πλήρη δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τῶν ἀῤῥένων καὶ τῶν θηλέων; Καὶ ἂν δὲν ἀρκῶσι, πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἀῤῥένων τὴν ἀρτιωτέραν, διὰ νὰ προτιμήσωμεν τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν θηλέων τὴν ἀρτιωτέραν; Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα, αὐτὴ εἶναι ἡ πρακτικὴ ἀνάγκη. Νομίζω δὲ, ὅτι τὰ σχολεῖα τῶν θηλέων, ὡς ὑπάρχουσιν, ἂν μάλιστα εἰσαχθῇ ἐν αὐτοῖς καὶ ἡ διδασκαλία εἴτε τῶν γνώσεων εἴτε τῆς ἐμπειρίας, τὴν ὁποίαν καὶ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου σοφῶς περιέλαβε, θέλουσιν ἀρκεῖ, ἵνα παρασκευάζωμεν χρηστὰς μητέρας καὶ χρηστὰς δεσποίνας. Ἄν ποτε τὸ Κράτος δυνηθῇ νὰ ἔχῃ ἔσοδα περισσότερα ἀπὸ ὅσα ἔχει, νὰ δύναται νὰ διαθέτῃ διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν ποσὰ μεγαλείτερα ἢ ὅσα διαθέτει νῦν, τίς ἀρνεῖται νὰ περιλάβῃ καὶ τὴν ὑποχρεωτικὴν σύστασιν πλήρων δημοτικῶν σχολείων ἐν πᾶσι τοῖς δήμοις καὶ ταῖς κώμαις;

§61ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐὰν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σπουδάζων χθὲς τὸ ἑσπέρας προέβη εἰς τὰς ἐπαγγελίας ἐκείνας, ὅτι εἶναι πρόθυμος νὰ μὴ ἀρκεσθῇ μόνον εἰς τὴν ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου παροχὴν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 800,000 δραχμῶν, ἀλλὰ νὰ προβῇ καὶ ἔτι περαιτέρω, καὶ μέχρις ἑνὸς ἑκατομμυρίου, καὶ μέχρις ἑνὸς καὶ ἡμίσεως καὶ μέχρι δύο ἑκατομμυρίων, ἂν ἐμμένῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν ἐκείνην καὶ προέβη εἰς αὐτὴν ἐν πάσῃ σοβαρότητι, τὸν διαβεβαιῶ, ὅτι τοιαύτη παροχὴ, πρὸς τῇ αὐξήσει τῶν δημοτικῶν ἐμμέσων καὶ ἀμέσων φόρων μέχρις 1%, θὰ ὑπερήρκει εἰς τὸ Κράτος, ἵνα ἔχῃ πλήρη καὶ ἀρτίαν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καθ’ ὅλην τὴν χώραν διά τε τὸ ἄῤῥεν καὶ θῆλυ γένους. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι πρέπει ἡ μόρφωσις τῶν θηλέων ἡμῶν νὰ τεθῇ ἐν δευτέρᾳ μοίρᾳ ἐν σχέσει πρὸς τὴν μόρφωσιν τῶν ἀῤῥένων. Ἀπέδειξα ἤδη...

§62Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τίποτε δὲν ἀπέδειξας· τὴν ἀνάγκην τῶν πραγμάτων δὲν τὴν ἀπεδείξατε· τὴν ὕπαρξιν τῶν ἀναγκαίων πόρων δὲν τὴν ἀπεδείξατε, διότι προετείνετε μέτρα ἀσυμβίβαστα πρὸς τὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις τῆς χώρας, οὐδεμίαν διὰ τὰς προτάσεις σας ἔχοντες εὐθύνην.

§63ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λοιπὸν ἐπικαλοῦμαι κριτὴν τὴν Βουλήν· εἶπον πρὶν καὶ ἀπέδειξα, ὅτι ὡς πρὸς τὰ ἄῤῥενα ἔχομεν ἐν ἑκάστῃ πρωτευούσῃ νομοῦ καὶ ἐπαρχίας τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, τῶν ὁποίων τὰς δύο πρώτας τάξεις κέκληνται νὰ ἀναπληρώσωσιν αἱ δύο πρῶται τάξεις τῶν πλήρων δημοτικῶν σχολείων· εἶναι ἢ δὲν εἶναι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει περιτταὶ αἱ δύο ἄλλαι τάξεις τῶν ἀῤῥένων;

§64Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Σᾶς τὰ ἀνῄρεσα χθές.

§65ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ λάβητε τὸν κόπον νὰ τὰ ἀναιρέσητε καὶ σήμερον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἔμεινα ἐν τῇ ἀποδείξει μου, τῇ ἀποδείξει μου τῇ στηριζομένῃ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου σας. Αἱ δύο ἀνώτεραι τάξεις τῶν πλήρων δημοτικῶν σχολείων ἀντιστοιχοῦσι πρὸς τὰς δύο κατωτέρας τάξεις τῶν ἑλληνικῶν σχολείων. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει εἶναι περιττὸν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ ἐπαρχιῶν νὰ ἔχωμεν τὰς δύο τάξεις τῶν ἀῤῥένων, καὶ πρέπει νὰ ἐνισχύσωμεν τὰς τάξεις τῶν θηλέων, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν εὐρύτερον στάδιον ἐκπαιδεύσεως εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα καὶ τὰ Γυμνάσια. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν ἀπὸ τοῦδε τὴν ἵδρυσιν δημοτικῶν σχολείων δι’ αὐτά. Λοιπὸν ἡ ἀνάγκη εἶναι πρόδηλος καὶ ἐπείγουσα. Ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας ἔκαμε χθές, τὰς ὑπολαμβάνῃ ὡς σοβαράς, ὅταν δηλ. ἦναι πρόθυμος νὰ προβῇ μέχρι τῆς παροχῆς καὶ 2 ἑκατομμυρίων, ὡς ἐδήλωσε χθές, τότε ἔστω βέβαιος, ὅτι οὐχὶ μόνον διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, τὴν πλήρη, ἀρτίαν καὶ ἑνιαίαν, καθ’ ὅλον τὸ Κράτος θὰ ἤρκει τὸ ποσόν, ἀλλὰ καὶ διὰ τὴν σύστασιν πλήρων ἀνωτέρων παρθεναγωγείων, τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀνάγκη ἀπόλυτος, κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις.

§66Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Μολονότι ἔχω σκοπόν, ὅταν ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ περὶ ἀρχῆς ζήτημα, νὰ εἴπω τινὰ σχετικὰ πρὸς τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία προεκλήθη ἀπὸ τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ, δὲν θέλω ν’ ἀφήσω νὰ διέλθῃ ἡ εὐκαιρία αὕτη, χωρὶς νὰ τῷ εἴπω τοῦτο, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ τι ψεκτὸν εἰς τὸ νομοσχέδιον, αὐτὸ εἶναι ἡ ὑπερβολὴ τῆς πίστεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περὶ τῶν θαυμάτων καὶ περὶ τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων θὰ φέρῃ τὴν ἀνάπλασιν, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ ἔθνους διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Τοιοῦτον εὐγενὲς ὀνειροπόλημα εἶχε καὶ ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Θεοτόκης, ὅτε παρουσίασεν ὁλόκληρον σύστημα, ἀφορῶν εἰς τὸν ἀναδιοργανισμὸν τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ἂν καλῶς ἀντελήφθην κατὰ τὰς μακρὰς συνεδριάσεις τῆς ἐκ Βουλευτῶν ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν εἶχε διορίσει ἡ Βουλὴ τῆς ἑνδεκάτης περιόδου, καὶ τῆς ὁποίας εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος. Δὲν φρονῶ ποσῶς, ἀξιότιμε συνάδελφε, ὅτι ἡ τύχη τοῦ τόπου καὶ ἡ τύχη τῆς ἑλληνικῆς οἰκογενείας ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἢ ἀπὸ οἱονδήποτε ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον θέλετε προτείνει ὑμεῖς ἢ ἕτερος Ὑπουργός. Νομίζω ὅτι εἶναι πατριωτικὸν ὄνειρον, ἀλλ’ ὄνειρον τὸ ὁποῖον προσκρούει, οὕτως εἰπεῖν, εἰς τοὺς νόμους τῆς ἀνελίξεως. Ὡμιλήσατε περὶ μητέρων Ἑλληνίδων, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἀμφότεροι καὶ ὅλοι μας ἐδῶ ἔχομεν ἐν τῇ ἰδίᾳ ἡμῶν οἰκογενείᾳ, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἐντύπωσιν ὅλως διάφορον, διότι αἱ μητέρες μας καὶ αἱ προμήτορές μας, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρξαν αἱ ἑστιάδες τῶν ἑλληνικῶν οἰκογενειῶν πρὸ τοῦ ἀγῶνος, καὶ κατ’ αὐτὸν, καὶ ἀμέσως μετ’ αὐτὸν, ὑπῆρξαν θαυμάσιαι μητέρες, χωρὶς νὰ λάβωσι τὸ πτυχίον τοῦ πλήρους αὐτοῦ σχολείου, τὸ ὁποῖον ὑπόσχεται ὁ κ. Ὑπουργός.

§67ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου πνεύματος.

§68Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ὄχι, ἀγαπητέ μοι, κύριε Ράλλη, διὰ τῆς ἐπιφοιτήσεως τοῦ ἁγίου πνεύματος, ἀλλὰ συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω κἄτι τι. Ἐγνώρισα καὶ ἐσεβάσθην, ὅσον καὶ σεῖς ὁ ἴδιος, τὴν ὑπερσέβαστον μητέρα σας, ἡ ὁποία ὡμοίαζε τὴν ἰδικήν μου, ἡ ὁποία ὡμοίαζεν ἐκείνην τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος συναδέλφου, καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι αἱ ἅγιαι ἐκεῖναι μητέρες, χωρὶς νὰ ἔχωσιν ὅλον αὐτὸ τὸ ἐφόδιον τῶν γνώσεων, τὰς ὁποίας μᾶς ὑπόσχονται τὰ νομοσχέδια αὐτὰ, ἦσαν τέλειαι μητέρες, αἱ μητέρες ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἔθεσαν τὰς βάσεις τῆς ἀναγεννήσεως, τὰς βάσεις τῶν ἀγώνων τῶν ἐπὶ τοῦ πολέμου καὶ μετὰ τὸν πόλεμον, ἐκεῖναι αἱ μητέρες, αἱ ὁποῖαι κατήρτισαν τότε τὸ ἔθνος (ὡραῖα! ὡραῖα!)

§69ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πολὺ ἀνώτεραι τῶν σημερινῶν μητέρων.

§70ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Δὲν τολμῶ νὰ κάμω συγκρίσεις, ἀλλ’ ἐγὼ τοὐλάχιστον ἔχω τὴν ἐντύπωσιν καὶ πιστεύω, ὅτι συγκινῶ τὴν στιγμὴν ταύτην τοὺς συναδέλφους, ὅταν τοῖς ἀναπολῶ τὰς ἁγίας μητέρας μας (ἐπιδοκιμασίαι). Λοιπὸν μὴ πιστεύομεν, σοβαρῶς, ἀξιότιμε φίλε ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὰ, ὅτι μὲ τὸ χαρτὶ αὐτὸ, τροποποιούμενον διὰ τῶν παρατηρήσεών μας, θὰ καταρτίσωμεν μίαν νέαν γενεὰν μητέρων Ἑλληνίδων, αἱ ὁποῖαι, καθιστάμεναι αἱ βάσεις τῆς ἀνατροφῆς τοῦ Γένους, θέλουσι τὸ μεταπλάσει. Τοῦτο δὲν θὰ γείνῃ, καὶ δὲν δύναται νὰ γείνῃ. Σημειώσατε καὶ τὰ ἀκόλουθα, διότι ἐκ τῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας σᾶς ἐξέφρασα, ἐννοεῖτε κατὰ τίνα τάσιν θὰ ὁμιλήσω, ἂν δυνηθῶ νὰ τὸ κάμω, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Σᾶς λέγω λοιπὸν, ὅτι δημοτικὰ σχολεῖα θηλέων, εἰς τὰ ὁποῖα αἱ κόραι αἱ Ἑλληνίδες θέλουσι διδάσκεσθαι τὴν ἀνάγνωσιν, τὴν γραφὴν, τὰς τέσσαρας πράξεις τῆς ἀριθμητικῆς καὶ τὴν ἱερὰν κατήχησιν, αὐτὰ εἶναι ὑπεραρκοῦντα διὰ τὰς μητέρας Ἑλληνίδας, καὶ καμμίαν ἀνάγκην δὲν ἔχομεν τῶν τελείων καὶ τῶν ὑποτελείων δημοτικῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα μᾶς ὑπόσχεται τὸ νομοσχέδιον. Ἐπειδὴ σκοπῶ νὰ ἐπανέλθω ὁμιλῶν περὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ ἀκόμη τὴν προκαταρκτικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν ἀῤῥένων ἐπὶ τῶν ἰδεῶν τούτων, καὶ ἐπειδὴ σκοπῶ—ἐλπίζω τοὐλάχιστον—νὰ βάλω ὀλίγο νερὸ εἰς τὸ κρασί μας, ὅσον ἀφορᾷ αὐτὰς τὰς μεγάλας ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας θεμελιοῦμεν ἐπ’ αὐτῆς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, παύω ἐνταῦθα.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 22 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 23.

§73ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οὐδεὶς διορίζεται δημοδιδάσκαλος, ἂν δὲν ἔχῃ πτυχίον Διδασκαλείου, πλὴν τῶν πρὸ τῆς συστάσεως τῶν Διδασκαλείων ἀναγνωρισθέντων.»

§74ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ ἓν ἕτερον ζήτημα, σχετικὸν μὲ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, τὸ ζήτημα δηλ. τῆς ἀπαγορεύσεως τοῦ νὰ ὦσιν οἱ δημοτικοὶ διδάσκαλοι ἐντόπιοι. Πάντες γνωρίζομεν ἄπειρα παραδείγματα δημοδιδασκάλων ἐντοπίων, οἱ ὁποῖοι εἰς πᾶν ἄλλο ἀσχολοῦνται ἢ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων των. Μοὶ συνέβη πολλάκις νὰ ἐπισκεφθῶ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ νὰ μάθω ὅτι ὁ δημοδιδάσκαλος ἠσχολεῖτο εἰς τὰ κτήματα τοῦ πατρός του ἢ εἰς τὸ ἐμπόριον τοῦ θείου του, εἰς πᾶσαν ἄλλην δηλ. ἀσχολίαν ἢ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του, καὶ ὅτι μόλις 10 ἢ 20 ἡμέρας κατ’ ἔτος παρουσιάζοντο εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, θεωροῦντες τὸ ἔργον των ὡς πάρεργον· κύριον ἔργον θεωροῦσι τὰ συμφέροντά των τὰ τοπικά. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ὅπως γνωρίζομεν, οἱ δημοδιδάσκαλοι οἱ ἐντόπιοι φέρουσι καὶ χροιὰν κομματικὴν καὶ πολιτικήν.

§75Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἐννοεῖτε τὸν δῆμον.

§76ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐννοῶ τὴν ἐπαρχίαν.

§77ΠΕΡΡΟΣ. Μόνον εἰς τὸν δῆμόν των νὰ μὴ διορίζωνται.

§78ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ, ἂν οἱ πόροι τοῦ Κράτους ἐπέτρεπον νὰ δοθῇ κατά τι ἀνώτερος μισθὸς, ἤθελον ἐπεκτείνει τὴν γνώμην μου καὶ μέχρι τῶν γραμματοδιδασκάλων, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπουσι τοῦτο οἱ πόροι τοῦ Κράτους· διότι, ἂν ἐπέτρεπον, ἴσως ἤθελον εἶσθαι προτιμοτέρα ἡ κατάργησις τῶν γραμματοδιδασκάλων· οἱ δημοδιδάσκαλοι ὅμως, οἱ ὁποῖοι εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, οἵτινες λαμβάνουσι μισθοδοσίαν, σχετικῶς μὲ τὴν κατάστασιν τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, ἀρκοῦσαν ὅπως ζήσωσι καὶ ἐκτὸς τῆς ἐπαρχίας αὑτῶν οἱ δημοδιδάσκαλοι νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ διορίζωνται ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ των· δὲν πρέπει νὰ διορίζωνται καὶ διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἀνέπτυξα, ὅτι παραμελοῦσι καθ’ ὁλοκληρίαν τὰ ἔργα αὑτῶν, καὶ ἀσχολοῦνται εἰς τὰς ἰδιαιτέρας αὑτῶν καὶ τὰς οἰκογενειακάς των ὑποθέσεις, καὶ διότι χαρακτηρίζονται κομματικῶς καὶ λαμβάνουσι τὴν κομματικὴν χροιάν, τὴν ὁποίαν πάντες μὲν οἱ ὑπάλληλοι, ἀλλ’ ἰδίᾳ οἱ δημοδιδάσκαλοι, δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωσι· πρέπει ὁ δημοδιδάσκαλος νὰ ἦναι ὅλως διόλου ἐκτὸς τῆς πολιτικῆς. Ὅταν δὲ ἦναι ἐκ τῆς ἐπαρχίας του, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἐκτὸς τῆς πολιτικῆς, θὰ ἦναι ἀπεναντίας ὄργανον τῆς πολιτικῆς. Τοῦτο δὲ καθιστᾷ τὸν διορισμὸν τῶν δημοδιδασκάλων ἐλαττωματικὸν ὑφ’ ὅλας τὰς ἐπόψεις. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι θεμελιῶδες καλὸν θὰ ἦναι διὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι οἱ δημοδιδάσκαλοι δὲν πρέπει νὰ κατάγωνται ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας, εἰς τὴν ὁποίαν διορίζονται, καὶ ἐφαρμόσωμεν καὶ ἐνταῦθα τὸν νόμον περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων.

§79ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ μὴ τήρησις τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων εἶχε καὶ ὑπὸ τὸ κρατοῦν σύστημα τὸ ἑξῆς καλὸν, ὅτι πολλαὶ κῶμαι, αἱ ὁποῖαι θὰ εἶχον τριτοβαθμίους διδασκάλους, τίς οἶδεν ὑπὸ τίνος ἐπιτροπῆς χειροτονηθέντας, κατώρθουν νὰ ἔχωσι δευτεροβαθμίους καὶ πρωτοβαθμίους δημοδιδασκάλους ἀποφοίτους τῶν σημερινῶν Διδασκαλείων, μισθοδοτουμένους δὲ ὄχι ὡς πρωτοβαθμίους, ὄχι ὡς δευτεροβαθμίους, διότι δὲν ἤρκουν εἰς τοῦτο οἱ πόροι τοῦ δήμου, ἀλλ’ ὡς τριτοβαθμίους, διότι ἐδέχοντο οἱ δημοδιδάσκαλοι οὗτοι τοῦτο, προκειμένου νὰ κάθηνται εἰς τὰς πατρίδας των, νὰ μὴ πληρώνουν ἐνοίκιον, καὶ νὰ ζῶσιν ἐπαρκῶς.

§80ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καὶ ἠμέλουν τὸ ἔργον των.

§81ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ ἀμελής, ὁ ὀκνηρὸς, ὁ περὶ τὴν πολιτικὴν καὶ τὸν κομματισμὸν τυρβάζων διδάσκαλος, καὶ ἐντόπιος καὶ ξένος ἐὰν ἦναι, θὰ τυρβάζῃ περὶ τὰ τοιαῦτα. Ἐὰν οἱ διδάσκαλοι παραμελῶσι τὸ καθῆκόν των, τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἐλλείψεως πάσης ἐποπτείας, καὶ ἐποπτείας ὄχι οἵαν τὸ νομοσχέδιον φαντάζεται, καθ’ ἣν ἀμφιβάλλω ἐὰν ὁ ἐπιθεωρητὴς καὶ ἅπαξ τοῦ ἔτους θέλῃ ἐπισκεφθῆ τὰ διάφορα σχολεῖα, ἀλλ’ ἐποπτείας ἐπιτοπίου τοιαύτης, οἵαν καθιέρου ὁ νόμος τοῦ 1834 καὶ τὴν ὁποίαν ἐὰν διαῤῥυθμίζομεν ἤδη ἐπὶ τὸ πρακτικώτερον, θὰ τὴν εἴχομεν ζῶσαν καὶ ἐνεργόν. Ἐὰν εἴχομεν τοιαύτην ἐποπτείαν, οὔτε ὁ ξένος οὔτε ὁ ἐντόπιος δημοδιδάσκαλος θὰ ἐμερίμνα καὶ θὰ ἐτύρβαζε περὶ ἀλλότρια ἔργα, ἀλλὰ θὰ ἀφωσιοῦτο εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός του. Ἀλλὰ, Κύριοι, τὴν σήμερον ἔχομεν ἔτι μᾶλλον ἀνάγκην τῆς ἐξαιρέσεως τῶν δημοδιδασκάλων ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων, τὴν σήμερον, ὁπότε ὑποβιβάζομεν σχεδὸν πανταχοῦ τοὺς δευτεροβαθμίους εἰς τριτοβαθμίους, τοὺς τριτοβαθμίους εἰς γραμματοδιδασκάλους, ὁπότε τοὺς καταδικάζομεν νὰ λαμβάνωσι μισθόν, ἐκ τοῦ ὁποίου μόλις θὰ ἀποζῶσιν, ὅταν θελήσωμεν ὡς ἐκ περισσοῦ νὰ τοὺς ἐκτοπίσωμεν ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν των, βεβαίως θὰ προτιμήσωσιν οἱ πλεῖστοι ἐξ αὐτῶν νὰ παραιτηθῶσι, βεβαίως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ μείνωσι τὰ σχολεῖα ἄνευ διδασκάλων. Ἐὰν ὑπάρχῃ λοιπὸν ἓν μικρὸν ἐλατήριον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν δημοδιδασκάλους, θὰ ἦναι τὸ ἐλατήριον τοῦτο, καθ’ ὃ ὁ δημοδιδάσκαλος δύναται νὰ ἦναι ἐντόπιος. Δὲν ἀποδέχομαι δὲ οὔτε τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὁ ὁποῖος, θέλων νὰ συμβιβάσῃ τὸ πρᾶγμα, ἀποκρούει μὲν τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι ἐξ ἄλλης ἐπαρχίας ὁ δημοδιδάσκαλος, ἀλλὰ δέχεται νὰ ἦναι ἐξ ἄλλου δήμου. Αὐτὸ εἶναι τὸ χείριστον διότι, ἐὰν ὁ δημοδιδάσκαλος ἦναι ἐξ ἄλλου δήμου, θὰ κατορθώνῃ τὰς πλείστας ἡμέρας τῆς ἑβδομάδος νὰ τὰς διέρχηται εἰς τὸν δῆμόν του, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ παραμελῇ τὸ ἔργον του. Διὰ ταῦτα νομίζω, ὅτι δὲν πρέπῃ νὰ γείνῃ σκέψις περὶ ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων εἰς τοὺς δημοδιδασκάλους.

§82ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει πρὸ παντὸς νὰ ἤμεθα πρακτικοί, καὶ διὰ νὰ ἤμεθα πρακτικοὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, δὲν ἠξεύρω μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἐὰν κατ’ ἴσον τοὐλάχιστον λόγον δὲν ἠδυνάμεθα τὰ ἐναντία νὰ νομοθετήσωμεν ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὁ ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτὴς παρέστησε. Δύναμαι νὰ φρονῶ, ὅτι ἴσως ἔπρεπε νὰ ἦναι διατεταγμένον, ὅτι ἐντόπιοι πρέπει νὰ ἦναι οἱ διδάσκαλοι, ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν. Ὁ ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτὴς φαίνεται φοβούμενος τὸν φατριασμὸν τῶν δημοδιδασκάλων, ὡς ἐπίσης εἶπεν, ὅτι ὁ δημοδιδάσκαλος, εὑρισκόμενος ἐν τῷ χωρίῳ του, θὰ γίνηται φυγόπονος. Τὸ ἐναντίον, κ. συνάδελφε. Ἐὰν ὁ δημοδιδάσκαλος δὲν κατάγηται καὶ ἐκ τοῦ χωρίου, εἰς τὸ ὁποῖον εἶναι διωρισμένος, καὶ στέλληται μὲ τὸν μισθὸν μὲ τὸν ὁποῖον στέλλεται μακρὰν τῆς πατρίδος του, ὁ δημοδιδάσκαλος ἐκεῖνος θὰ ἐνασχολῆται εἰς τὸ νὰ πλύνῃ, νὰ μαγειρεύῃ, νὰ ζυμώνῃ, ἀφοῦ οὐδεμίαν βοήθειαν θὰ ἔχῃ, μὴ ἔχων οὐδένα ἰδικόν του, καὶ τοιουτοτρόπως δὲν θὰ δύναται νὰ ἐκτελῇ τὰ καθήκοντά του δεόντως. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν πρακτικὴν μὴ φοβούμεθα τὸν ἐντόπιον δημοδιδάσκαλον, καὶ ἂς μὴ ἀδικῶμεν ὑπερμέτρως τὸν λαὸν, τὸν ὁποῖον ἀντιπροσωπεύομεν. Προκειμένου περὶ ἐκπαιδεύσεως, ἐκτὸς ἐξαιρέσεών τινων σπανίων, ἔχομεν τοὺς ἀληθεῖς ἐπόπτας τῶν διδασκάλων, τοὺς ἐπιτοπίους ἐπόπτας τοῦ χωρίου, τοὺς κατοίκους· ἔχομεν νὰ κάμωμεν μὲ λαὸν ἰδιαζόντως ἀγαπῶντα τὰ γράμματα καὶ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν τέκνων του, καὶ μάλιστα, ὅταν ἦναι ἐντόπιος ὁ δημοδιδάσκαλος, ἔχει αὐστηροτέραν τὴν ἐπίβλεψιν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἔχει καὶ πλειότερον ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τοῦ χωρίου του, δὲν παρεκτρέπεται δὲ περὶ τὴν ἐν γένει διαγωγήν, ὡς δύναται εἷς ξένος διδάσκαλος. Ἔτυχε πολλάκις νὰ ὑπάρχῃ ξένος διδάσκαλος εἰς τὰ χωρία, καὶ γνωρίζομεν, τί συμβαίνει· πολλάκις καταντᾷ νὰ δυσκολεύηται ἡ γυνὴ τοῦ χωρίου νὰ μεταβῇ εἰς τὴν βρύσιν! Τοιαῦτα φαινόμενα ἔχομεν πολλά, τὰ ὁποῖα δὲν συμβαίνουσιν, ὅταν ὑπάρχῃ ἐντόπιος διδάσκαλος, διότι ἐκεῖνος εἶναι ἠναγκασμένος νὰ προσέχῃ περισσότερον. Μὲ τὰ μέσα λοιπόν, τὰ ὁποῖα διαθέτομεν, τὰ μὴ ἐπαρκῆ βεβαίως πρὸς πλήρη ἀποζημίωσιν τῶν δημοδιδασκάλων, ἠδυνάμεθα ἴσως, ἀλλὰ βεβαίως περιττεύει, νὰ ἔχωμεν ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον διατεταγμένον, ἵνα παρέχωμεν ἐκ τῶν προτέρων τὰ μέσα ἐπαρκῆ πρὸς συντήρησιν τῶν δημοδιδασκάλων, νὰ ἔχωμεν, οὕτως εἰπεῖν, διατεταγμένον, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι ἐντόπιοι οἱ δημοδιδάσκαλοι, ἄλλως δὲν θὰ εὑρίσκωνται δημοδιδάσκαλοι διὰ τὰ ἀπόκεντρα μέρη, τὰ ὁποῖα βεβαίως καὶ αὐτὰ ἔχουσιν ἀνάγκην, ἴσως μεγαλειτέραν, δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§83ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπὸ θεωρητικὴν ἔποψιν, καὶ ἐγὼ ἤθελον συμφωνήσει μετὰ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων. Βεβαίως, ἐὰν φαντασθῶμεν τοὺς δημοδιδασκάλους ἡμῶν καλοὺς οἰκογενειάρχας, ἀφωσιωμένους εἰς τὸ ἔργον των καὶ τὴν οἰκογένειάν των μόνον, βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι ἄριστον νὰ ἔχωμεν τοὺς δημοδιδασκάλους ἡμῶν ἐντοπίους. Ἄριστον ἤθελεν εἶσθαι τὸ μέτρον ἴσως καὶ δι’ ὅλους τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Κράτους, ἐὰν φαντασθῶμεν αὐτοὺς μὴ ἐπηρεαζομένους μήτε ἐξ ἄλλων συμφερόντων καὶ ἀσχολιῶν, μήτε ἐκ κομματικῶν ἰδεῶν καὶ γνωμῶν· θὰ ἦτο τοῦτο ἄριστον, διότι βεβαίως ἡ σημερινὴ γλίσχρα μισθοδοσία ἤθελεν εἶσθαι ἐπαρκεστέρα δι’ αὐτούς. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κατέλθωμεν ὀλίγον ἐκ τῶν θεωριῶν καὶ νὰ ἴδωμεν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον γίνεται ἐν Ἑλλάδι. Ἐὰν ὑπάρχωσι δημοτικὰ σχολεῖα μὴ λειτουργοῦντα ἕνεκα ἐλλείψεως πόρων, ὑπάρχουσιν ἄλλα τόσα ἴσως, τὰ ὁποῖα δὲν λειτουργοῦσιν, ὡς ἔδει νὰ λειτουργῶσι, διότι οἱ δημοδιδάσκαλοι δὲν ἐκτελοῦσι τὸ καθῆκόν των. Ἐκ τῶν μὴ ἐκτελούντων δὲ τὸ καθῆκόν των δημοδιδασκάλων οἱ πλεῖστοι εἶναι ἐντόπιοι καί, ὡς εἶπον, ἀσχολοῦνται εἰς τὰ ἰδιωτικά των συμφέροντα πολὺ πλειότερον παρ’ ὅσον εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων των. Δὲν λέγω ταῦτα ὁρμώμενος ἐκ θεωρητικῶν ἰδεῶν, ἀλλ’ ἐξ ἰδίας πείρας, ἐξ ἐπισκέψεως εἰς δεκαπέντε ἴσως ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος δημοτικὰ σχολεῖα, ὅπου ἐξ αὐτῶν τῶν γονέων, ἐξ αὐτῶν τῶν μαθητῶν ἠρύσθην τὰς πληροφορίας καὶ ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν ταύτην. Δὲν νομίζω, ἐπιδιώκοντες τὴν θετικὴν ἐφαρμογὴν τῶν νομοθετημάτων ἡμῶν καὶ τὴν πραγματικὴν ἐκπαίδευσιν τοῦ λαοῦ, ὅτι ὀφείλομεν νὰ παρίδωμεν μίαν τοιαύτην ἔλλειψιν, τὴν ὁποίαν μᾶς παρουσιάζουσιν ὅλα τὰ ἐφαρμοζόμενα συστήματα, καὶ τὰ συστήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀκριβῶς τὴν συγκέντρωσιν ὡς βάσιν. Σήμερον, ἔχοντες ὡς βάσιν τὴν ἀποκέντρωσιν, τὸ ἄτοπον τοῦτο θὰ ἴδωμεν πολλαπλασιαζόμενον, θὰ τὸ ἴδωμεν ἐπιτεινόμενον, καὶ θὰ ἔχωμεν ἐκ τῆς ἐλλείψεως διατάξεως ἀπαγορευούσης τὸν διορισμὸν ἐντοπίων δημοδιδασκάλων, θὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα ἴσως χείρονα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν διὰ τοῦ συστήματος τὸ ὁποῖον θέλομεν νὰ καταργήσωμεν, διότι οἱ ἐντόπιοι δημοδιδάσκαλοι θὰ ὦσιν οἱ κυρίως εὐνοούμενοι καὶ ὑποστηριζόμενοι ὑπὸ τῶν ἐντοπίων ἀρχῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἀναθέτομεν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου.

§84ΤΟΠΑΛΗΣ. Νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον 23 δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του τοὺς δημοδιδασκάλους τοὺς ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν καταγομένους, διότι θέτει δύο ὅρους διορισμοῦ δημοδιδασκάλων, εἰς τοὺς ὁποίους οὗτοι δὲν περιλαμβάνονται, διότι ὑπάρχουσι περὶ τοὺς 35–40 δημοδιδάσκαλοι ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσι πτυχίον δημοδιδασκάλου, ἀλλὰ ἀνεγνωρίσθησαν διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων, συνεπείᾳ ἐξετάσεων, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν κατὰ τὸ 1882 ἔν τινι Διδασκαλείῳ τῶν Ἀθηνῶν. Ἑπομένως οὔτε ὁ δεύτερος ὅρος «πλὴν τῶν πρὸ τῆς συστάσεως τῶν Διδασκαλείων ἀναγνωρισθέντων» δύναται νὰ τοὺς περιλάβῃ, διότι τὰ Διδασκαλεῖα συνεστήθησαν τὸ 1878. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἵνα, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν ταῦτα, δεχθῇ μίαν προσθήκην εἰς τὸ ἄρθρον 23 ὑπὲρ τῶν ἐν λόγῳ δημοδιδασκάλων, τῶν ἐκ τῶν νέων ἐπαρχιῶν καταγομένων.

§85Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ παρατήρησίς σας εἶναι ὀρθή, διότι στερούμεθα δημοδιδασκάλων ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἀποκλείσωμεν αὐτούς, καὶ δὲν εἶναι καὶ δίκαιον νὰ τοὺς ἀποκλείσωμεν. Δι’ αὐτὸ προτείνω τὴν ἑξῆς προσθήκην (ἀναγινώσκει): «πλὴν τῶν ἀναγνωρισθέντων πρὸ τῆς συστάσεως τῶν Διδασκαλείων ὑπὸ ἐπιτροπῶν, καὶ μετὰ τὴν προσάρτησιν τῶν νέων ἐπαρχιῶν διὰ Β. Διατάγματος.»

§86ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καθ’ ὃν χρόνον πρόκειται πλεῖστοι ὅσοι δημοδιδάσκαλοι νὰ ἀπολέσωσι τὸν βαθμόν των καὶ τὴν θέσιν των, ὡς ἐκ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καθ’ ὃν χρόνον πρόκειται πολλοὺς δημοδιδασκάλους, ἀποφοιτήσαντας ἐκ τῶν Διδασκαλείων καὶ ὁπωσδήποτε καλῶς κατηρτισμένους, νὰ τοὺς χρησιμοποιήσωμεν ὡς γραμματοδιδασκάλους, εἶναι, νομίζω, τι πλέον ἢ ἄτοπον νὰ θέλωμεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν ὡς δημοδιδασκάλους τοὺς χειροτονηθέντας τοιούτους παρὰ διαφόρων ἐπιτροπῶν. Ἐγὼ αὐτός, καὶ ὡς Ὑπουργὸς καὶ ὡς Βουλευτής, εἶχον καὶ ἔχω πάντοτε τὴν γνώμην, ὅτι ὅλοι οἱ δημοδιδάσκαλοι οἱ χειροτονηθέντες παρ’ ἐπιτροπῶν εἶναι ἀληθὴς λύμη τῆς δημοτικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως· διὰ τοῦτο καὶ ὡς Ὑπουργὸς εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ ἐκδώσω διάταγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐδίδετο εἰς αὐτοὺς προθεσμία ἐντὸς ἑνὸς ἔτους νὰ ὑποβληθῶσιν ἐν Ἀθήναις εἰς ἐξετάσεις καὶ νὰ ἀποδείξωσιν ὅτι δικαίως ἔχουσι τὸ ἀξίωμα τοῦ δημοδιδασκάλου, καὶ νὰ ἀποδείξωσιν ὅτι ἔκτοτε ἐβελτιώθησαν τουλάχιστον. Δυστυχῶς τὸ διάταγμά μου ἐκεῖνο δὲν ἐφηρμόσθη. Νομίζω ὅτι σήμερον μᾶς δίδεται μία εὐκαιρία ἐν μέρει νὰ ἀπαλλαγῶμεν αὐτῶν, ἐὰν διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καθιερώσωμεν, ὅτι μόνον οἱ τυχόντες πτυχίου παρὰ τῶν ἐπιτροπῶν ἢ κατὰ τὸ διάταγμα αὐτό, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη συνεπείᾳ τῆς προσαρτήσεως τῶν νέων χωρῶν, αὐτοί, ὅπου παρίσταται ἀνάγκη, θὰ γίνωνται γραμματοδιδάσκαλοι· ἐξασφαλίζεται δὲ οὕτω εἰς τοὺς ἀποφοίτους τῶν Διδασκαλείων, οἵτινες ἀφιέρωσαν τὰ καλλίτερα ἔτη τῆς ἡλικίας των, ἵνα μορφωθῶσι δημοδιδάσκαλοι, δίδοντες πίστιν εἰς τὰς ἐπαγγελίας τοῦ Κράτους ὅτι θὰ ἀναλάβῃ νὰ τοὺς μισθοδοτήσῃ, καὶ νὰ τοὺς μισθοδοτήσῃ ἐπαρκῶς, ἐξασφαλίζεται ὁ βαθμὸς καὶ ὁ μισθός των ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Τουλάχιστον νὰ γείνῃ μία διάκρισις μεταξὺ τῶν ἀποφοίτων ἐκ τῶν Διδασκαλείων καὶ τῶν χειροτονηθέντων ὑπὸ τῶν ἐπιτροπῶν, καὶ ἐκεῖνοι μὲν νὰ γίνωνται δημοδιδάσκαλοι, οἱ δὲ χειροτονηθέντες ὑπὸ τῶν ἐπιτροπῶν νὰ διορίζωνται, ὅπου εἶναι ἀνάγκη, γραμματισταί. Τουλάχιστον αὐτὴν τὴν διάκρισιν νὰ παραδεχθῶμεν.

§87Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐννοεῖ βεβαίως δημοδιδασκάλους ἐκείνους, οἵτινες ἔλαβον τὸ πτυχίον των, προσελθόντες ἐν τῷ Διδασκαλείῳ καὶ δόντες ἐξετάσεις καὶ διακριθέντες. Διαβεβαιῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι οἱ δημοδιδάσκαλοι, οἱ ὁποῖοι ἐδίδαξαν ἐν Θεσσαλίᾳ πρὸ τῆς προσαρτήσεως, ἦσαν ἀσυγκρίτως καὶ ἐπιμελέστεροι καὶ ἱκανώτεροι τῶν δημοδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι ἐδίδασκον ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι. Λέγω τοῦτο μετὰ λύπης μου, διότι, ἐὰν στρέψητε τὰ βλέμματά σας εἰς τὸν στρατόν, καὶ ὡς θέλει βεβαιωθῆ, ὅταν προσαγάγῃ τὴν αἰτηθεῖσαν κατάστασιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, θέλετε ἴδει, ὅτι οἱ λόχοι δὲν ἔχουσιν ἄνδρας νὰ προτείνωσιν οὔτε ὡς ὑποψηφίους διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ δεκανέως, δηλαδὴ γνωρίζοντας μόνον γραφὴν καὶ ἀνάγνωσιν, ἐνῷ ἐν Θεσσαλίᾳ, ὅπου ὑπῆρχον σχολεῖα, ἡ ἀναλογία τῶν ἐγγραμμάτων ἦτο 95%, καὶ σήμερον δέ, μολονότι τὰ σχολεῖα κατέπεσαν, διότι περιῆλθον εἰς ἣν κατάστασιν καὶ τὰ τῆς λοιπῆς Ἑλλάδος εὑρίσκονται, διατηρεῖται εἰσέτι ὑπεροχή τις οὐ σμικρὰ τῶν λοιπῶν μερῶν. Οἱ διδάσκαλοι ἐν Πηλίῳ διεκρίθησαν, καθόσον οἱ ἐπιμελεῖς μαθηταί, τοὺς ὁποίους κατήρτιζον, ἐξερχόμενοι τῶν ἐν Πηλίῳ σχολαρχείων, κατετάσσοντο ἐδῶ εἰς τὴν βʹ καὶ γʹ τάξιν τοῦ Γυμνασίου. Τοιούτους διδασκάλους εἴχομεν ἐν Θεσσαλίᾳ πρὸ τῆς προσαρτήσεως, κακῶς δὲ ὑποβιβάζει αὐτοὺς ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος συνάδελφος εἰς τὴν τάξιν τῶν γραμματιστῶν, ἐνῷ τοὐναντίον πρέπει νὰ τοὺς προβιβάσῃ. Ἀλλὰ, Κύριοι, σκεπτόμεθα περὶ πτυχίων διδασκάλων, ἀλλὰ περὶ διδασκαλισσῶν τίνι τρόπῳ θέλομεν σκεφθῆ; Πόθεν προέρχονται αἱ διδασκάλισσαι; ποῖον τὸ ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον ἐδημιουργήθη, ὡς ἐναβρυνόμενος προχθὲς ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος «ἐδημιουργήσαμεν Διδασκαλεῖα καὶ μορφώνομεν δημοδιδασκαλίσσας»; Ποῦ, κ. συνάδελφε, ἐμορφώσατε τὰς διδασκαλίσσας; Εἰς τὸ Ἀρσάκειον; Ἀλλὰ τὸ Ἀρσάκειον εἶναι ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τῆς Κυβερνήσεως; διορίζεται τὸ προσωπικὸν αὐτοῦ ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας; πῶς διευθύνεται; Ἄλλως τε εἰς αὐτὸ μόνον αἱ δυνάμεναι νὰ ἔλθωσιν εἰς τὰς Ἀθήνας, χρεούμενοι καὶ κατατυραννούμεναι, μόνον ἐκεῖναι δύνανται νὰ λάβωσι πτυχίον, ἀλλ’ ὅλος ὁ ἄλλος Ἑλληνισμὸς στερεῖται ἐκπαιδευτηρίου τοιούτου, πλὴν τῆς Κερκύρας, ἔνθα, ὡς ἄκρον ἀπώτατον, συνέστησε τὸ Ἀρσάκειον ὑποκατάστημα, ἀλλ’ εἰς τὴν ἄλλην Ἑλλάδα, εἰς τὴν Θεσσαλίαν οὐδὲν ἐγένετο, οὐδεμία παρ’ οὐδενὸς πρόνοια ἐλήφθη. Πόθεν θέλομεν πορισθῆ τὰς διδασκαλίσσας; Ἔχομεν διδασκαλίσσας ἀτελεῖς καθ’ ὁλοκληρίαν, ὧν πολλαὶ ἀγνοῦσαι καὶ γραφὴν ἀκόμη, ἐὰν δὲ ἐδόθη ὑμῖν ἀφορμὴ νὰ λάβητε ἐπιστολὴν ἀπὸ διδασκάλισσαν, θὰ εἴδετε βεβαίως, ὅτι πλεῖσται τούτων οὔτε ὀρθογραφίαν καλὴν γνωρίζουσιν. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τὴν ἵδρυσιν Διδασκαλείων διὰ τὰς διδασκαλίσσας· ὄχι μόνον διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους, ἀλλὰ καὶ διὰ διδασκαλίσσας. Εἶναι δὲ σπουδαῖον τὸ ζήτημα τοῦτο, ἰδίως δὲ καὶ πολὺ πλειότερον ἐν Θεσσαλίᾳ, ἡ ὁποία συνδέεται στενῶς μετά τε τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Ἠπείρου, πολλαὶ δὲ Ἑλληνίδες ἐκ τῶν χωρῶν ἐκείνων, ποθοῦσαι πτυχίον, δὲν δύνανται νὰ προσέλθωσιν εἰς Ἀθήνας καὶ λάβωσι πτυχίον διδασκαλίσσης, ἐνῷ κάλλιστα δύνανται νὰ μεταβῶσιν εἰς Θεσσαλίαν. Ἑπομένως ἡ σύστασις σχολείων καὶ διδασκαλείων εἶναι ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, καὶ ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου ζητήματος ἐπικαλοῦμαι τὴν μέριμναν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως.

§88ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπειδὴ αἱ διδασκάλισσαι, αἱ ἀποφοιτήσασαι ἐξ ὡρισμένων διδασκαλείων τοῦ Κράτους, οὐδὲν ἐλάμβανον πτυχίον παρ’ ὡρισμένης ἐπιτροπῆς, ὁ προκάτοχός μου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας κ. Κοσσονάκος ἔκαμε τὸ πρῶτον διάβημα, ὅπως ὑπαγάγῃ τὴν ἀπονομὴν πτυχίου εἰς τὴν ἄμεσον ἐποπτείαν καὶ τὸν ἔλεγχον τοῦ Κράτους· ἐγὼ δὲ τὸ συνεπλήρωσα, καὶ ἀπὸ τοῦ 1893 καὶ ἐντεῦθεν δὲν ἀπονέμει πτυχίον διδασκαλίσσης ἡ Φιλεκπαιδευτικὴ Ἑταιρία, ἀλλὰ ἐπιτροπή, διοριζομένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, εἰς τὴν ὁποίαν προσέρχονται πρὸς ἐξέτασιν καὶ αἱ ἀπόφοιτοι τῶν ἄλλων παρθεναγωγείων. Ἐγὼ ἐπέμεινα πάντοτε νὰ ὑπαγάγω τὴν μόρφωσιν τῶν διδασκαλισσῶν ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Κράτους.

§89ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἡ ἀπονομὴ πτυχίου εἶναι δικαίωμα τοῦ Κράτους.

§90Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ ζήτημα εἶναι λίαν σοβαρόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀναγνώρισιν τῶν δημοδιδασκαλισσῶν, τὸ Κράτος δι’ ἕνα ἰδιαίτερον λόγον, εἴτε δι’ ἔλλειψιν προνοίας, εἴτε διότι ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία τῶν συστησάντων τὸ Ἀρσάκειον προέλαβε τὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἐμερίμνησεν, ὡς ὤφειλεν· οἱ κατὰ καιρὸν κυβερνήσαντες οὐδεμίαν ἔλαβον πρόνοιαν, ὅπως συστήσωσι Διδασκαλεῖα. Ἀλλὰ τὸ Συμβούλιον τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρίας μεγάλας παρέσχεν ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἀρτισύστατον ἑλληνικὴν κοινωνίαν, διότι διὰ τῆς συνετῆς διοικήσεως κατώρθωσε νὰ μορφώσῃ τὸ Ἀρσάκειον διδασκαλίσσας ἱκανῶς ἀνεπτυγμένας καὶ ἐπαρκεῖς εἰς ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, τήν τε ἐλευθέραν καὶ τὴν ὑπὸ δουλείαν, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ εὕρεσις μιᾶς διδασκαλίσσης ἐθεωρεῖτο πολύτιμον ἀπόκτημα. Τὸ Κράτος ὀφείλει εὐγνωμοσύνην πρὸς τὸ μέγα ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον ἰδιωτικαὶ δωρεαὶ καὶ πρωτοβουλία φιλοπατρίδων Ἑλλήνων, πρὸς μεγίστην τῆς κοινωνίας ἠθικὴν ὠφέλειαν καὶ πρὸς ἀνάπτυξιν αὐτῆς, ἵδρυσαν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν δὲν ἐδιδάσκοντο ἐν τῷ Ἀρσακείῳ τὰ παιδαγωγικὰ μαθήματα, καὶ αἱ ἀναγνωριζόμεναι ὡς αὐτοῦ διδασκάλισσαι, καίτοι θεωρητικῶς ἦσαν ἄριστα παρεσκευασμέναι, πρακτικῶς ἐν τῇ διδασκαλίᾳ καθυστέρουν, ἀγνοοῦσαι παντελῶς καὶ μὴ ἀσκούμεναι εἰς τὰς νεωτέρας μεθόδους. Διευθύνων τότε τὸ τμῆμα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, παρετήρησα τὴν σπουδαιοτάτην ταύτην ἔλλειψιν, εἰργάσθην ἐκ συμφώνου μετὰ τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου τῆς ἑταιρίας, οὗ πρόεδρος ἦτο ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Μαυροκορδᾶτος, νῦν πρεσβευτὴς, καὶ ἐπέτυχον τὴν προσθήκην δύο ἄλλων τάξεων, ἐν αἷς νὰ διδάσκωνται ὑπὸ εἰδικοῦ παιδαγωγικοῦ θεωρητικῶς καὶ πρακτικῶς τὰ παιδαγωγικὰ μαθήματα. Τὸ Ὑπουργεῖον, πρὸς ἀνακούφισιν τῆς ἑταιρίας, ἀνέγραφεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κατ’ ἔτος, ὡς βοήθημα τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρίας, καὶ 10 ἢ 15 χιλιάδας δρ., ἵνα ἀνακουφίσῃ κατὰ τι τὰς προστεθείσας δαπάνας πρὸς τοῦτο. Κατὰ δὲ τὰς ἐξετάσεις εἶχε κανονισθῆ νὰ μετέχῃ τὸ Κράτος, — τί λέγω νὰ μετέχῃ; — αὐτὸ τὸ Κράτος διὰ τῶν εἰδικῶν λειτουργῶν αὐτοῦ ἀνεγνώριζε τὰς ἐξερχομένας διδασκάλισσας κατὰ τὴν ἀπολυτήριον ἐξέτασιν διότι κατηρτίσθη ἡ τῶν ἐπὶ πτυχίῳ ἐξεταζομένων ἀποφοίτων τοῦ Ἀρσακείου μαθητριῶν ἐξεταστικὴ ἐπιτροπὴ οὕτως, ὥστε πρόεδρος μὲν ἦτο ὁ διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου καὶ μέλη δύο καθηγηταὶ αὐτοῦ, ὥστε ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὴν ἐξεταστικὴν ἐπιτροπὴν, καὶ τὴν νικῶσαν ἐν τῇ ἀπονομῇ τοῦ διδασκαλικοῦ διπλώματος, τὸ δὲ Ἀρσάκειον διώριζε δύο μόνον ἐξεταστάς. Ἠγέρθησαν παράπονα τότε ἐκ τῶν ἰδιοσυντηρήτων παρθεναγωγείων τῆς Σύρου, τῶν Πατρῶν καὶ ἄλλων πόλεων, ὅτι δὲν ἔπρεπε τὸ προνόμιον τοῦ μορφόνειν διδασκάλισσας νὰ δίδωται εἰς τὰ σχολεῖα τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρίας μόνον, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς ἐκεῖνα· ἰδίως διὰ τὸ παρ’ αὐτοῦ ἱδρυθὲν καὶ συντηρούμενον ἐν Κωνσταντινουπόλει ἀνώτερον παρθεναγωγεῖον, τὸ φερώνυμον αὐτοῦ, ὁ μακαρίτης Ζάππας δι’ ἐπιστολῆς ἠξίωσεν εὐλόγως νὰ ἀναγνωρισθῇ ὡς Διδασκαλεῖον καὶ ἰσότιμον πρὸς τὸ ἐν Ἀθήναις Ἀρσάκειον. Τὴν ἀξίωσιν ταύτην εὗρον ὀρθὴν, καὶ συνέστησα τῷ τότε Ὑπουργῷ, ὡς ὀρθὸν καὶ δίκαιον, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀναγνωρίσῃ καὶ ἀνεγνώρισεν ὄντως τὸ παρθεναγωγεῖον ἐκεῖνο ὡς ἰσοβάθμιον πρὸς τὸ Ἀρσάκειον, ἀφοῦ τὸ αὐτὸ εἶχε πρόγραμμα. Ἑπομένως ἤρχισαν καὶ ἐκεῖθεν ἐξερχόμεναι διδασκάλισσαι, αἱ ὁποῖαι εὐδοκίμως ὑπηρετοῦσι καθ’ ὅλην τὴν Ἀνατολήν. Ἐπεξετείναμεν δὲ τὸ δικαίωμα τοῦτο καὶ εἰς ἄλλα παρθεναγωγεῖα. Βεβαίως ὅμως πρέπει τὸ Κράτος νὰ κρατήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν διδασκαλισσῶν, ὅπως ὑπάρχῃ πᾶσα ἐγγύησις κατὰ ἰδιωτικῶν καταχρήσεων. Νομίζω ὅτι τὸ ἤδη ἐνεργούμενον εἶναι καὶ νόμιμον καὶ συμφέρον, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα, διὰ λόγους οἰκονομικοὺς, νὰ ἔχωμεν δημόσια διδασκαλεῖα, παρὰ τῆς Κυβερνήσεως συντηρούμενα, διὰ τὰ θήλεα. Δύνανται νὰ μορφῶνται αἱ μέλλουσαι διδασκάλισσαι ἐν ἰδιωτικοῖς παρθεναγωγείοις, ἀλλὰ τὸ πτυχίον τῶν διδασκαλισσῶν θὰ ἐκδίδωται, μετ’ ἐξέτασιν θεωρητικὴν καὶ πρακτικὴν ὑπὸ καθηγητῶν δημοσίων, ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ τοῦτο εἶναι ἀποχρῶσα ἐγγύησις.

§91ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ ὀλίγον μὲ ἐνδιαφέρει, ἂν αἱ διδασκάλισσαι θὰ ἔχουν δίπλωμα, καὶ ὁποῖον. Περὶ τὰ γράμματα εἶναι ἐπαρκὴς καὶ ἐπαρκεστάτη ἡ ἐκπαίδευσις τῶν θηλέων· ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μᾶς ἀπασχολήσῃ, εἶναι τὸ ἀναγόμενον εἰς τὴν ἠθικὴν μόρφωσιν τῶν διδασκαλισσῶν, εἰς τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ἐμπιστευθῶμεν τὰς θυγατέρας μας. Δὲν πρόκειται νὰ κατακρίνω πρόσωπα καὶ τὰ παρθεναγωγεῖα· ἀναγνωρίζω ὅλην τὴν ἐκτίμησιν, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν εἰς αὐτὰ, δὲν δύναμαι ὅμως νὰ θεωρήσω, ὅτι ἔφθασαν εἰς τὸ τέλειον τῆς διδασκαλίας. Καὶ ὅλοι εἴμεθα μάρτυρες τῆς ἀντιθέσεως, ἡ ὁποία παρατηρεῖται ἐνίοτε εἰς τὰς ἐπαρχίας μεταξὺ πτυχίου, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ὁ βαθμὸς ἄριστα, καὶ τῆς ἄλλης διαγωγῆς. Δὲν βλέπω δυστυχῶς τὰς διδασκαλίσσας πάσας κατηρτισμένας ἐπαρκῶς, ὅπως διδάξωσι καὶ μορφώσωσιν μητέρας Ἑλληνίδας. Καὶ εἰς τοῦτο πρέπει νὰ προσέξωμεν. Διότι δὲν πρέπει νὰ ἀρκώμεθα εἰς τὰς φυσικὰς ἀρετὰς, τὰς ὁποίας αἱ μητέρες ἐκεῖναι μετέδωκαν εἰς τὴν γενεὰν τὴν παρελθοῦσαν. Αἱ ἀπαιτήσεις τῆς ἐποχῆς εἶναι διαφορετικαί· διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρὸ πάντων ἡ ἐποπτεία ἐπὶ τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν ἠθικὴν μόρφωσιν τῶν Ἑλληνοπαίδων εἶναι τὸ σπουδαιότερον ζήτημα, εἰδικώτερον δὲ ἠθέλησα νὰ ὑπομνήσω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ μεριμνήσῃ περὶ ἐποπτείας τῶν σχολείων τῶν θηλέων, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖ ἰδιαιτέρους ὅρους καὶ τὴν ὁποίαν δὲν δεικνύουν ἀρκοῦσαν αἱ ἀρχαὶ αἱ ἤδη καθιερωθεῖσαι πρὸς ἐποπτείαν τῶν σχολείων, οὐδαμῶς προσέχουσαι ἢ τοὐλάχιστον οὐχὶ μετὰ πολλῆς ἐντάσεως, εἰς τὰ τῆς ἀποκτήσεως τοῦ πτυχίου.

§92Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐὰν πολλοὶ τῶν κ. συναδέλφων ἐθεώρησαν ἀναγκαῖον ἵνα οἱ διδάσκαλοι κατάγωνται ἐκ τοῦ τόπου, εἰς τὸν ὁποῖον ἐγεννήθησαν, κατὰ πολὺ μείζονα λόγον πρέπει ἐκ τοῦ αὐτοῦ τόπου νὰ κατάγωνται αἱ διδασκάλισσαι, ἵνα οὕτως εὑρίσκωνται ὑπὸ διηνεκῆ ἐπίβλεψιν παρά τε τῶν οἰκογενειῶν των καὶ συγγενῶν αὐτῶν. Δυστυχῶς ὅμως ὀλέθριον ὅλως, ὡς προεῖπον, σύστημα, ἐπικρατῆσαν πρὸς μόρφωσιν διδασκαλισσῶν ἐξ Ἀθηνῶν μόνον, εἶναι λίαν ἐπιβλαβὲς καὶ σφαλερόν· καθόσον πλεῖστα κοράσια ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, τυγχάνοντα καλῆς ἀνατροφῆς καὶ καταγωγῆς, δὲν δύνανται νὰ προσέλθωσιν εἰς Ἀθήνας καὶ συμπληρώσωσι τὰς σπουδάς των, διότι ἐκτὸς τῶν ἐξόδων συντηρήσεως ὀφείλουσι νὰ πληρώνωσιν εἰς τὸ Ἀρσάκειον ὡς δίδακτρα 12 ἕως 16 δραχμὰς κατὰ μῆνα. Διατὶ αἱ ὁπωσδήποτε ἐν ταῖς ἐπαρχίαις μορφούμεναι καὶ καλῶς καταρτιζόμεναι νὰ μὴ προσέρχωνται καὶ δίδουσαι ἐξετάσεις νὰ λαμβάνωσι πτυχίον εἰς τὰ κέντρα ἐκεῖνα, ἐξ ὧν λαμβάνουσι τὸ πτυχίον αὐτῶν οἱ διδάσκαλοι; Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ φροντίσῃ νὰ συστήσῃ πλήρη διδασκαλεῖα ἀῤῥένων καὶ θηλέων ἐν Θεσσαλίᾳ, τὰ ὁποῖα μεγάλας θέλουσι προσενέγκει ὑπηρεσίας.

§93ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Συγχρόνως πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐὰν ἡ μόρφωσις ἐν τοῖς ἰδιωτικοῖς ἐκπαιδευτηρίοις δύναται νὰ ἐπαναπαύσῃ τὸ Κράτος, ἐγὼ νομίζω, ὅτι, μὲ ὅλην τὴν πρόοδον, ἡ ὁποία παρετηρήθη ἀφ’ ὅτου τὰ μέτρα ἐκεῖνα ἐλήφθησαν, ὅπως ἀφαιρεθῇ τὸ μονοπώλιον τῆς μορφώσεως τῶν διδασκαλισσῶν ἀπὸ τὸ Ἀρσάκειον, καὶ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὰ ἄλλα παρθεναγωγεῖα, καὶ μετὰ τὸ 1893, λέγω, ὅτε ἀφῃρέθη τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάζῃ αὐτὸ τὰς διδασκαλίσσας καὶ ἀπονέμῃ πτυχία, καὶ ἀνετέθη εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ Κράτους διοριζομένην ἐπιτροπὴν, καὶ πάλιν αἰσθητὴ τὰ μάλιστα ἀποβαίνει ἡ ἀνάγκη συστάσεως δημοσίων διδασκαλείων τῶν θηλέων καὶ ἀνωτέρων παρθεναγωγείων. Τὴν ἀνάγκην ταύτην δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πληρώσῃ ποτὲ ἡ ἰδιωτικὴ πρωτοβουλία. Ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐξ ἀντιθέτου πρὸς τὴν γνώμην ταύτην, ἣν ἔχω οὐ μόνον ἐγὼ, ἀλλὰ καὶ πᾶς τις ἰδιαίτερον ἀσχοληθεὶς εἰς τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως, νομίζει αὐτὸς, ὅτι ἡ μόρφωσις ἐν τῷ Ἀρσακείῳ διδασκαλισσῶν, ὄχι μόνον ἀφ’ ὅτου τὰ τοῦ ἐκπαιδευτηρίου τούτου ἀνωργανώθησαν, συνεπείᾳ διατάγματος, ἐκδοθέντος ὑπ’ ἐμοῦ κατὰ τὸ 1893, ἀλλὰ καὶ πρὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, εἶναι τοιαύτη, ὥστε καθιστᾷ περιττὴν τὴν σύστασιν δημοσίου διδασκαλείου τῶν θηλέων. Ἀλλὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξήνεγκε τὴν σήμερον περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Ἀρσακείου πρὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ 1893, ἀναιρεῖ αὐτὸς ὁ ἴδιος, ὡς γενικὸς ἐπιθεωρητὴς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Πετρίδης εἶχε τότε ἄλλην γνώμην, ἣν ἀπεθησαύρισεν ἡμῖν τὸ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἐν ἔτει 1890 ἐκδοθὲν «παράρτημα τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων», ἐν ᾧ ἔχουσι καταχωρισθῆ καὶ ἄλλων ἐπιθεωρητῶν καὶ τοῦ κ. Πετρίδου αἱ γνῶμαι περὶ Ἀρσακείου καὶ τῶν ἀποφοίτων ἐξ αὐτοῦ διδασκαλισσῶν. Οὕτως ἐν σελ. 21 τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος παραρτήματος ἀπαντᾷ ἡ ἑξῆς γνώμη τοῦ κ. Πετρίδου (ἀναγινώσκει): «Ὑπάρχει κοινὴ πεποίθησις, ὅτι αἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ Διδασκαλείῳ τῆς Φιλεκπαιδευτικῆς Ἑταιρίας παιδευόμεναί εἰσιν ἄριστα παρεσκευασμέναι πρὸς τὸ διδασκαλικὸν ἔργον, ἐνῷ ἡ ἐμὴ πεῖρα, ἐπιθεωρήσαντος μέχρι τοῦδε τὴν ἐργασίαν πλειόνων τῶν ἑξήκοντα διδασκαλισσῶν, μαρτυρεῖ ὅλως τοὐναντίον.» Καὶ ἐν σελ. 67 ἀπαντᾷ ἡ ἑξῆς γνώμη τοῦ κ. Πετρίδου (ἀναγινώσκει): «Ἡ πεῖρα μαρτυρεῖ, ὅτι αἱ ἐν τῷ Ἀρσακείῳ παιδευόμεναι εἶναι κάκιστα παρεσκευασμέναι πρὸς τὸ διδασκαλικὸν ἔργον.» Καὶ εἰς τὴν γνώμην ταύτην ἦσαν σύμφωνοι καὶ πολλοὶ ἐπιθεωρηταὶ τῶν σχολείων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Οὕτω λ. χ. ἐν σελ. 68 ἀπαντᾷ ἡ ἑξῆς γνώμη τοῦ κ. Παπαβασιλείου (ἀναγινώσκει): «Αἱ πλεῖσται τῶν ἐκ τοῦ Ἀρσακείου ἀπολυομένων διδασκαλισσῶν εἶναι ἀγράμματοι καὶ οὐχί, ὡς προσήκει τοῖς διδασκάλοις, μεμορφωμέναι.» Τὴν αὐτὴν γνώμην εἶχον τότε καὶ πάντες οἱ ἐπιθεωρηταὶ τῶν σχολείων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, γνώμην ἀρυομένην, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τοῦ κ. Πετρίδου, ἐξ αὐτῆς τῆς πείρας. Πῶς ὅμως αὐτὸς τώρα, ὡς Ὑπουργὸς, κατώρθωσε νὰ λησμονήσῃ τὴν πεῖραν, ἣν ἔλαβεν ὡς ἐπιθεωρητὴς, τοῦτο εἶναι δι’ ἐμὲ αἴνιγμα, ὅπερ ἀδυνατῶ νὰ λύσω οὕτως ἐκ τοῦ προχείρου. Ἐλπίζω ὅμως, ὅτι καὶ ὡς Ὑπουργὸς, ἂν διατηρήσῃ ἐπί τινα χρόνον τὸ χαρτοφυλάκιον, δὲν θὰ βραδύνῃ πολὺ ν’ ἀνακτήσῃ τὴν πρώτην του ἐκείνην πεῖραν, καθ’ ἣν θὰ οἰκτείρῃ καὶ αὖθις τὸ ὅλως ἀκατάρτιστον καὶ ἀπαράσκευον τῶν ἐν τῷ Ἀρσακείῳ παιδευομένων, καὶ θὰ συνομολογήσῃ τὴν ἀνάγκην τῆς ἱδρύσεως διδασκαλείων τῶν θηλέων ἐκ μέρους τοῦ Κράτους. Ὅσον δήποτε, Κύριοι, καὶ ἂν νομίζῃ τις, ὅτι αἱ περιστάσεις αἱ σημεριναὶ δὲν εἶναι κατάλληλοι πρὸς τοῦτο, ὅταν ὅμως ἔχῃ τὴν πεῖραν τοῦ πράγματος, ὄχι μόνον ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ καὶ ὡς ἁπλοῦς πολίτης, θ’ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι εἶναι ἀνάγκη, καὶ ἀνάγκη ἐπείγουσα, ἵνα συστηθῶσι καὶ διδασκαλεῖα τῶν θηλέων καὶ ἀνώτερα παρθεναγωγεῖα.

§94Γ. ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Αἱ ἀπαγορευτικαὶ διατάξεις περὶ διορισμοῦ τῶν διδασκάλων, ἂν μὴ ἔχωσι τὰ ὑπὸ τοῦ συζητουμένου ἄρθρου ἀναγραφόμενα προσόντα, μὲ ἀναγκάζουσι νὰ ἀπευθύνω θερμὴν σύστασιν πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργόν. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι δῆμοί τινες, εὐάριθμοι ἄλλως, τοῦ Αἰγαίου πελάγους κατοικοῦνται ὑπὸ πληθυσμῶν πρεσβευόντων ὁλοκλήρως τὸ καθολικὸν δόγμα. Προσῆκον εἶναι ἐν τοῖς δημοτικοῖς αὐτῶν σχολείοις διὰ τὴν διδασκαλίαν τῶν θρησκευτικῶν μαθημάτων νὰ ληφθῇ ἰδιαιτέρα τις πρόνοια, ὅπως, ὅταν ὁ διδάσκαλος δὲν τυγχάνῃ ὁμόθρησκος, τὰ θρησκευτικὰ μαθήματα διδάσκωνται ὑπὸ ἱερέως καθολικοῦ. Ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν, καθ’ ἣν «Ἐν κώμαις καὶ πόλεσιν, ἐν αἷς πάντες οἱ κατοικοῦντες πρεσβεύουσι τὸ καθολικὸν δόγμα, δύναται νὰ διορισθῇ ἐν τοῖς ἐν αὐτοῖς δημοτικοῖς σχολείοις ἢ γραμματοδιδασκαλείοις διδάσκαλος τῶν ἱερῶν μαθημάτων ἱερεὺς καθολικός. Ὁ οὕτω διοριζόμενος δὲν εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἔχῃ πτυχίον δημοδιδασκάλου.»

§95ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀγνοεῖ, ὅτι ἔχομεν τὴν σήμερον κάλλιστα μεμορφωμένους καθολικοὺς δημοδιδασκάλους, οἱ ὁποῖοι διορίζονται εἰς τὰ σχολεῖα ταῦτα, ἀγνοεῖ δὲ, ὅτι ὄχι μόνον παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ ἐν ἄλλαις χώραις, ὅπου ἡ Ἐκκλησία διεκδικεῖ τὴν ἐπέμβασιν αὐτῆς εἰς τὰ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐκεῖ πάντοτε ἐπιφυλάττει εἰς ἑαυτὴν ἡ Καθολικὴ Ἐκκλησία τὸ δικαίωμα τῆς μεταδόσεως τῶν πρώτων θρησκευτικῶν γνώσεων εἰς τὸν παῖδα, ἀλλὰ τὸ ἐπιφυλάττει τέλεσι καὶ δαπάναις ἰδίαις. Οἱ ἱερεῖς, οἱ ἐφημερεύοντες εἰς τὰ καθολικὰ χωρία, ἀναλαμβάνουσι νὰ παρέχωσι δωρεὰν τὴν θρησκευτικὴν διδασκαλίαν. Δὲν ἐννοῶ διατὶ νὰ ἀναλάβωμεν ἡμεῖς τοιαύτας δαπάνας. Λοιπὸν τὸ κάλλιστον εἶναι, καθ’ ὅσον ὑπάρχουσι δημοδιδάσκαλοι καθολικοί, — καὶ τοιοῦτοι ὑπάρχουσι βεβαίως — νὰ διδάσκωσιν αὐτοὶ καὶ τὰ ἱερὰ μαθήματα, καθ’ ὅσον δὲ δὲν ὑπάρχουσι, νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν Καθολικὴν Ἐκκλησίαν, εἰς τοὺς ἱερεῖς της νὰ διδάσκωσι τὰ θρησκευτικά. Διότι ἄλλως φρονῶ, ὅτι ἡ διδασκαλία αὕτη θὰ γείνῃ καὶ ἀφορμὴ ῥουσφετολογική.

§96ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω τίνα πεῖραν ἔλαβεν ὁ προλαλήσας κ. Βουλευτὴς Λοκρίδος, ὅτε ἦτο Ὑπουργός. Φρονῶν ὅμως ὅτι προσήκει εἰς τὸ Κράτος νὰ μεριμνήσῃ περὶ διορισμοῦ τοιούτων διδασκάλων ἐν τοῖς σχολείοις, ἐν τοῖς ὁποίοις φοιτῶσι παῖδες πρεσβεύοντες τὸ καθολικὸν δόγμα, ἐπιμένω εἰς τὴν τροπολογίαν μου, μετὰ τῆς πεποιθήσεως ὅτι ὁ ἀξιότιμος φίλος μου Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Παιδείας θ’ ἀποδεχθῇ αὐτήν, καὶ ὀφείλει, ἐν αὐτῷ τῷ συμφέροντι τοῦ Κράτους καὶ τῷ καθήκοντι τῆς Κυβερνήσεως τοῦ μεριμνᾶν περὶ πάντων τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων. Ἄλλως κατ’ ἀκρίβειαν δὲν πρόκειται ἢ περὶ τοῦ δήμου Σύρου καὶ τῶν δήμων Σωσθενίου καὶ Περαίας, νομίζω, ἐν Τήνῳ.

§97Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δύο λόγους προέβαλεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος κατὰ τῆς γενομένης προτάσεως πρῶτον, ὅτι αὐξάνουσιν αἱ δαπάναι τοῦ Κράτους, δεύτερον, ὅτι ἡ ἀναγραφὴ τοιαύτης διατάξεως περὶ διορισμοῦ διδασκάλων ἱερῶν μαθημάτων ἐν ταῖς πόλεσιν, ἔνθα ὁ πληθυσμὸς πρεσβεύει τὸ καθολικὸν δόγμα, δίδει ἀφορμὴν εἰς ῥουσφετολογίαν. Νομίζω ὅτι τὸ δεύτερον δὲν εἶναι ἄξιον προσοχῆς· πρόκειται περὶ τριῶν δήμων ἢ δύο δήμων, διότι δὲν γνωρίζω ἂν ὑπάρχωσιν ἀποκλειστικῶς πληθυσμοὶ καθολικοῦ δόγματος ἢ μόνον εἰς τοὺς δήμους Περαίας καὶ Σωσθενίου τῆς νήσου Τήνου, καὶ ἴσως καὶ εἴς τινα ἕτερον. Ἀλλὰ ὡς πρὸς τὴν δαπάνην, ἡ ὁποία θ’ ἀναγραφῇ, ἀναγνωρίζω ὅτι τὸ Κράτος ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ φροντίζῃ περὶ τῶν ὑπηκόων αὐτοῦ, πολῖται δὲ καὶ ὑπήκοοι τοῦ Κράτους εἶναι καὶ οἱ καθολικοί, ὥστε βεβαίως δὲν πρέπει νὰ ἐνασκῇ καταναγκασμὸν εἰς αὐτούς, ὅπως διδάσκωνται κατήχησιν δόγματος ἄλλου. Ἀλλ’ ἐὰν ἤθελε συμβῆ οἱ πολῖται τῆς ἄνω Σύρου, οἱ καθολικοί, νὰ ἔχωσιν ἴδιον σχολεῖον καὶ ἴδιον διδάσκαλον ἱερῶν μαθημάτων, βεβαίως τὸ Κράτος δὲν θέλει ἐπιβάλει εἰς αὐτοὺς νὰ διώξωσι τὸν διδάσκαλόν των· ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ τοιοῦτος διδάσκαλος, κρίνω τὴν πρότασιν βάσιμον, τὸ πολὺ δὲ νὰ προστεθῇ εἰς αὐτὴν «δύναται νὰ διορισθῇ ὅπου δὲν ὑπάρχει».

§98ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ λάβῃ πρόνοιαν καὶ διὰ τὰ ἐν Θεσσαλίᾳ Ὀθωμανικὰ σχολεῖα, διὰ τὰ ὁποῖα οὐδεὶς λόγος γίνεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§99ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν ταύτην τοῦ κ. συναδέλφου.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤδη θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει, καὶ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν ψηφίζονται αἱ τροπολογίαι. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 23 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις μέχρι τῆς 5 μ. μ. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 12 καὶ 40′ τῆς μεσημβρίας. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 5 καὶ 15′ μ. μ.)

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 24.

§102ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οἱ δημοδιδάσκαλοι διορίζονται ὑπὸ τοῦ νομάρχου τοῦ νομοῦ, ἐν ᾧ ὑπάρχει τὸ σχολεῖον, κατὰ πρότασιν τοῦ ἁρμοδίου Δημοτικοῦ Συμβουλίου, προκαλουμένην ὑπὸ τοῦ παρὰ τῷ ἐν τῷ νομῷ Ἐποπτικῷ Συμβουλίῳ ἐπιθεωρητοῦ, πρὸς πλήρωσιν εἴτε θέσεως χηρευούσης, εἴτε σχολικῆς ἀνάγκης. «Ἄν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἐντὸς δεκαημέρου ἀπὸ τῆς κοινοποιήσεως τῆς προσκλήσεως τοῦ μνημονευθέντος ἐπιθεωρητοῦ, δὲν ὑποβάλῃ πρότασιν περὶ διορισμοῦ διδασκάλου, προτείνει τὸν διοριστέον πρὸς τὸν νομάρχην ἄνευ ἀναβολῆς ὁ νομαρχιακὸς ἐπιθεωρητής. «Ὁ νομάρχης ὀφείλει νὰ προβῇ εἰς τὸν διορισμὸν ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν ἀπὸ τῆς παραλαβῆς τῆς προτάσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἢ τοῦ νομαρχιακοῦ ἐπιθεωρητοῦ· ἐὰν δὲ ὑπερβῇ τὴν προθεσμίαν ταύτην, τιμωρεῖται διὰ πειθαρχικοῦ προστίμου δραχμῶν 20 μέχρις ἑκατόν, ἐπιβαλλομένου ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου. Ἡ αὐτὴ ποινὴ ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τὸν ἐπιθεωρητήν, ἄν ἀναβάλῃ ὑπὲρ τὴν ἑβδομάδα νὰ προτείνῃ τὸν διοριστέον δημοδιδάσκαλον.»

§103Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Μεθ’ ὅλα, ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου περὶ τῆς ἀνησυχίας, τὴν ὁποίαν γεννᾷ ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου τοῦ νὰ διορίζηται ὁ δημοδιδάσκαλος ἀπὸ τὸν νομάρχην, ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐνθαῤῥύνωμεν αὐτόν, ὅτι σὺν τῷ χρόνῳ θὰ προσοικειωθῶμεν πρὸς τὴν ἀποκεντρωτικὴν διάταξιν, καὶ πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ νομοσχεδίου, καθόσον ὁ διορισμὸς τοῦ δημοδιδασκάλου, ὅπως ἔχει τὸ ἄρθρον, εἶναι μία καθαρὰ τυπικὴ πρᾶξις τῆς διοικήσεως. Ὁ νομάρχης οὐδεμίαν ἔχει ἐξουσίαν οὔτε νὰ ἐκλέξῃ τὸν δημοδιδάσκαλον, οὔτε νὰ μὴ διορίσῃ αὐτὸν, ἀλλ’ ὀφείλει ἐξ ἐναντίας, ἐπὶ ποινῇ αὐστηροτάτῃ, τὸν προταθέντα ὑπὸ ἐπιθεωρητοῦ δημοδιδάσκαλον νὰ τὸν διορίσῃ ἐντὸς βραχυτάτης προθεσμίας. Ὁ νομάρχης εἶναι ἁπλῶς ἡ ἐπισημοποίησις, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ διορισμοῦ· θέτει τὴν ὑπογραφήν του πρὸς τοῦτο. Ἀλλ’ ὁ πραγματικὸς ὑπεύθυνος διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δημοδιδασκάλου εἶναι ὁ ἁρμοδιώτατος νὰ κρίνῃ περὶ αὐτοῦ· τοιοῦτος δὲ εἶναι ὁ ἐπιθεωρητής. Ὁ νομάρχης θὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του ἓν μητρῷον τοῦ Ὑπουργείου, ἀποστελλόμενον αὐτῷ, ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ ἦναι ἐγγεγραμμένοι οἱ δημοδιδάσκαλοι, ἐκ τῶν ὁποίων πρόκειται νὰ ἐκλέξῃ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Ὅταν λέγωμεν μητρῷον, ἐννοοῦμεν βιβλίον ποιότητος, δηλαδὴ βιβλίον, ἐν ᾧ ἀναγράφονται λεπτομερῶς τὰ περὶ τὸν δημοδιδάσκαλον. Τὸ βιβλίον αὐτὸ θὰ ἀποστέλληται εἰς τὸν ἐπιθεωρητήν, καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς θὰ ἦναι ἐν πλήρει γνώσει τῶν κατὰ τὸν δημοδιδάσκαλον, ὥστε ἐν τοιαύτῃ πεφωτισμένῃ συνειδήσει νὰ προτείνῃ τὸν ἁρμόδιον νὰ διορισθῇ ὑπὸ τοῦ νομάρχου εἰς τὸ σχολεῖον.

§104ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν προτείνει ὁ ἐπιθεωρητής.

§105Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Θὰ προτείνῃ τὸ Συμβούλιον· ὁ ἐπόπτης θὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν ἡ πρότασις αὕτη ἦναι ὀρθή, θὰ ἐξετάσῃ ἐὰν ὁ προτεινόμενος δημοδιδάσκαλος δὲν ἔχῃ κώλυμά τι ἠθικὸν ἢ διδακτικόν, ὥστε νὰ μὴ τῷ ἐπιτρέπῃ νὰ ἦναι δημοδιδάσκαλος, ὡς ἐκ τοῦ βίου του τοῦ παρελθόντος, ἑπομένως θὰ κρίνῃ περὶ τοῦ ἐὰν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπῃ νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ πρότασις τοῦ Συμβουλίου· ἐὰν τὸ Συμβούλιον π. χ. προτείνῃ ἕνα φαῦλον δημοδιδάσκαλον, ἕνα ὁ ὁποῖος κατεδείχθη ἀμαθὴς καὶ ἀνίκανος, ὁ ὁποῖος ἀπελύθη τῆς ὑπηρεσίας δι’ ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν θέσιν του διαγωγήν, ἢ ὁ ὁποῖος ἔχει ἄλλα ἐλαττώματα, τότε ὁ ἐπιθεωρητὴς θὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸ Συμβούλιον τὴν πρότασίν του, μὲ τὴν πληροφορίαν ὅτι δὲν ἐγκρίνει καὶ δὲν προτείνει τὸν διορισμὸν τοῦτον, δι’ οὓς ἐξέθηκα λόγους. Θὰ παροτρύνῃ δὲ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ὁ ἐπιθεωρητὴς ὅτι τάχιστα νὰ προτείνῃ δημοδιδάσκαλον ἄλλον. Τοῦτον δὲ τὸν ἄλλον θὰ τὸν προτείνῃ πάλιν ἐκ τοῦ ἐπισήμου μητρῴου, ὅπερ θὰ ἔχῃ ἐν τῷ ἀρχείῳ του τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Προσθέτω δὲ, ὅτι τὰ μητρῷα τῶν δημοδιδασκάλων θὰ κατατεθῶσιν εἰς τοὺς νομοὺς τοῦ Κράτους, ὥστε ἐν ἑκάστῳ νομῷ νὰ διορίζωνται οἱ ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ νομοῦ καταγόμενοι· τότε μόνον θὰ ἦναι ἐλεύθερος ὁ ἐπιθεωρητὴς νὰ προτείνῃ καὶ ἐξ ἄλλου νομοῦ, ὅταν δὲν παρουσιάζηται ἐκ τοῦ νομοῦ διδάσκαλος θέλων νὰ διορισθῇ ἐν τῇ θέσει ἐκείνῃ, ἤτοι ἐν ἐλλείψει διδασκάλου ἐκ τοῦ αὐτοῦ νομοῦ καταγομένου. Τοῦτο ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ προστεθῇ, καὶ τὸ προσέθηκα, καὶ περὶ τούτου ποιοῦμαι τὴν ἀνακοίνωσιν εἰς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει): «Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον προτείνει τὸν διορισμὸν ἐκ τῶν κεκτημένων πτυχίον καὶ ἐκ τοῦ νομοῦ, εἰς ὃν ἀνήκει ὁ δῆμος, καταγομένων. Μόνον ἐν ἐλλείψει τοιούτων ἐπιτρέπεται νὰ προτείνωνται καὶ οἱ ἐξ ἄλλων νομῶν καταγόμενοι, προτιμῶνται δὲ πάντως οἱ ὑπὸ τῶν Διδασκαλείων ἀναγνωρισθέντες». Τὴν τελευταίαν διάταξιν ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ προσθέσω πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἐκ τῶν Διδασκαλείων ἐξερχομένων νέων, οἱ ὁποῖοι, καὶ λόγῳ παιδεύσεως καὶ λόγῳ μορφώσεως καὶ λόγῳ νεότητος καὶ λόγῳ εὐμεθοδίας, βεβαίως πρέπει νὰ προτιμῶνται ἀπὸ τοὺς παλαιοὺς δημοδιδασκάλους, τοὺς ὑπὸ ἐπιτροπῶν ἀναγνωρισθέντας, ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν δὲν ἦσαν Διδασκαλεῖα. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης δίδομεν ζωὴν εἰς τὰ Διδασκαλεῖα, καὶ ὑποδεικνύομεν εἰς τοὺς γηράσαντας πλέον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ καὶ μὴ παρέχοντας πλέον ἐγγυήσεις εὐμεθόδου διδασκαλίας καὶ εὐδοκίμου, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ἀποχωρήσωσι, καὶ τοιουτοτρόπως νέον αἷμα νὰ χύνηται εἰς τὸν κλάδον τοῦτον, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἀναμένεται εὐλόγως ἡ τῆς κοινωνίας ἀνάπλασις. Φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι, ἐὰν κυρωθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο καὶ γένηται νόμος τοῦ Κράτους, θ’ ἀναπτυχθῇ ἡ στοργὴ τῶν κοινοτήτων, καὶ ἡ στοργὴ τῶν δήμων πρὸς τὸ σχολεῖον, τῆς ὁποίας ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην. Ἐὰν κατορθώσῃ ἡ Πολιτεία σὺν τῷ χρόνῳ νὰ ἐγείρῃ ἐν τοῖς δήμοις καὶ ταῖς κοινότησι τὸ σχολικὸν λεγόμενον ἐνδιαφέρον, βεβαιωθῆτε, κύριοι Βουλευταί, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἐπικουρίαν καὶ βοήθειαν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀνυπολογίστου δυνάμεως καὶ σημασίας. Τὸ σχολεῖον, ὡς γινώσκετε, εἶναι καὶ πρέπει νὰ ἦναι τὸ ἀντικείμενον τῆς στοργῆς καὶ τῆς Πολιτείας καὶ τῶν δήμων, διότι ὑπηρετεῖ ἑκατέρας αὐτὰς τὰς κοινωνίας, τὴν δημοτικὴν κοινωνίαν καὶ τὴν μεγάλην κοινωνίαν τοῦ Κράτους. Ἡ μὲν δημοτικὴ κοινωνία ἔχει ἄμεσον καὶ συμφέρον καὶ καθῆκον καὶ δικαίωμα, νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ἀνατροφῆς τῶν τέκνων τῶν ἀπαρτιζόντων τὴν δημοτικὴν κοινωνίαν δημοτῶν, διότι ἡ παίδευσις μαζὴ μὲ τὰ ἄλλα ἀγαθὰ θέλει καταστήσει αὐτὰ χρηστοὺς πολίτας, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσιν ἓν ἐπάγγελμα καὶ θὰ ἀποβῶσι χρήσιμοι εἰς τὴν οἰκογένειάν των· οὐχ ἧττον καὶ ἡ Πολιτεία ἔχει συμφέρον καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ μεριμνᾷ περὶ ὁμοῤῥύθμου ἀναπτύξεως τῶν πολιτῶν, ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Πολιτεία, ἵνα τὰ μέλη αὐτῆς λαμβάνωσι κοινὴν ἠθικὴν καὶ διανοητικὴν μόρφωσιν, ὥστε νὰ γείνωσι χρηστοὶ πολῖται, καὶ ἐῤῥύθμως νὰ ἐπιτελῶσι τὰ πρὸς τὴν Πολιτείαν καθήκοντά των. Ἀτυχῶς ἡ ἱστορία τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ δὲν μαρτυρεῖ ὅτι ἡ στοργὴ, ἡ ὑπὸ τῆς Πολιτείας ὀφειλομένη εἰς τὰ σχολεῖα, ἐξεδηλώθη εἰς βαθμὸν ἄξιον ἐπαίνου· ἐξ ἐναντίας ἡ νεωτέρα ἐξέλιξις τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν βίου κατέστησε τὰ σχολεῖα ἀντικείμενον πολιτικῆς κερδοσκοπίας· οἱ δὲ διδάσκαλοι ἀστόργως κατ’ ἔτος ἀπολύονται, μετατίθενται, διορίζονται, καὶ μετακινοῦνται κατὰ χιλιάδας, κατὰ ἑκατοστύας, ἄνευ ἐλέγχου τινός· καὶ κινεῖ τὴν ἀγανάκτησιν, ἢ μᾶλλον τὸν οἶκτον τῶν ἀνθρώπων, ἡ ἀνάγνωσις τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ μῆνα Αὔγουστον. Τίς ἐξ ὑμῶν δὲν ἐνθυμεῖτε, ὁποῖος θερισμὸς γίνεται τῶν ἀτυχῶν αὐτῶν ὑπαλλήλων; Ἡ Πολιτεία ἄνευ στοργῆς, τὸ διαβεβαιῶ, παύει, διορίζει, μεταθέτει, κατὰ τὰς ἑκάστοτε πολιτικὰς περιστάσεις, ἄνευ τινὸς στοιχείου γνώσεων, ἄνευ ἐπιθεωρήσεως, ἄνευ τῆς γνώμης πεπειραμένου ἐπιθεωρητοῦ, χωρὶς νὰ ἠξεύρῃ, ἐὰν ὁ δημοδιδάσκαλος ἦναι ἱκανὸς, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ, ἐὰν ἦναι ἐπιμελὴς, ἢ ἐὰν ἦναι ἀμελὴς, διορίζει καὶ παύει τοὺς δημοδιδασκάλους ἐν τοιαύτῃ ἐρημίᾳ, προνοίας καὶ στοργῆς· ὥστε θὰ ἦναι μέγα ἀπόκτημα, ἐὰν κατορθώσωμεν νὰ ἐφελκύσωμεν τὴν προσοχὴν καὶ τὸ ἐνδιαφέρον τῶν κοινοτήτων καὶ τῶν δήμων. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι θὰ τὸ ἐπιτύχωμεν, ἐὰν δώσωμεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐκπροσωποῦσαν τὴν κοινότητα ἀρχὴν, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Οἱ σύμβουλοι κατὰ τεκμήριον ὑποτίθεται ὅτι εἶναι οἱ ἐντιμότεροι, οἱ εὐπορώτεροι καὶ οἱ καλλίτεροι οἰκοκυραῖοι τοῦ δήμου, οἱ ἐνδιαφερόμενοι ὑπὲρ τοῦ σχολείου, ὅταν οὐδεὶς ἄλλος. Ποτὲ δὲν φαντάζομαι, ὅτι 12 ἢ 18 σύμβουλοι θὰ ἔχωσι τόσην κακίαν, ὥστε νὰ ζητήσωσι νὰ ἐκδιώξωσιν ἕνα καλὸν δημοδιδάσκαλον καὶ νὰ διορίσωσιν ἕνα ἀμελῆ ἢ ἀνίκανον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, φρονῶ ὅτι οἱ κάτοικοι—καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσέξῃ εἰς τὴν παρατήρησίν μου ταύτην— φρονῶ ὅτι οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου, τοῦ ὁποίου τοὺς παῖδας πρόκειται νὰ διδάξῃ καὶ μορφώσῃ ὁ διδάσκαλος, ἀνεξαρτήτως πάσης πολιτικῆς διαιρέσεως, ἀνεξαρτήτως παντὸς πολιτικοῦ συμφέροντος, πρὸ πάντων θὰ ὁδηγηθῶσιν εἰς τὴν ὑποστήριξιν τοῦ καλοῦ διδασκάλου ἐκ τοῦ ἰδίου αὐτῶν συμφέροντος· εὐθὺς ὡς οἱ γονεῖς τῶν παίδων τοῦ χωρίου ἢ τῆς κωμοπόλεως πεισθῶσι, καὶ εἶναι εἰς θέσιν νὰ πεισθῶσι κρεῖττον παντὸς ἄλλου, περὶ τῆς ἀξίας τοῦ διδασκάλου, εἶμαι βέβαιος, ὅτι θὰ ἐξεγερθῶσι, καὶ διὰ τῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ἔχουσι, τοῦ σφαιριδίου των, θὰ ἀξιώσωσιν ἵνα διατηρηθῇ ὁ διδάσκαλος· οὐδεὶς δὲ πολιτευόμενος, εἴτε μικρὸς, εἴτε μέγας, θὰ ἔχῃ τὴν τόλμην νὰ ἀντισταθῇ εἰς τὴν γενικὴν ταύτην ἀπαίτησιν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου ὑπὲρ τοῦ καλοῦ διδασκάλου, διότι θὰ ἔχῃ συμφέρον μᾶλλον νὰ εὐχαριστήσῃ παρὰ νὰ δυσαρεστήσῃ αὐτούς, καὶ ἑπομένως αὐτὴ ἡ ψῆφος τῶν πολιτῶν θὰ ἔλθῃ ἐπίκουρος τοῦ καλοῦ διδασκάλου, καὶ θὰ ἀπαλλαγῶμεν τοῦ οἰκτροῦ θεάματος νὰ γινώμεθα θεαταὶ τῆς ἀστοργίας τῆς Πολιτείας πρὸς τοὺς διδασκάλους, οἵτινες, ἀφινόμενοι εἰς τὴν διάθεσιν τῶν κομματαρχίσκων, ἄνευ ἐλέγχου καὶ ὑποστηρίξεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, παραδίδονται εἰς τὴν φατρίαν ἐξ ὁλοκλήρου, γίνονται ὄργανα ἐμπαθῆ, καὶ καθίστανται οὕτως ἄξιοι τῆς τύχης αὐτῶν, ὅταν ἐπέλθῃ Κυβερνήσεως ἀλλαγή.

§106ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, ἔχω μίαν ἀπορίαν. Ὑποθέσατε συγκεκριμένως, ὅτι ὁ διδάσκαλος ἑνὸς χωρίου τῆς ἐπαρχίας μου δὲν εἶναι καλὸς, δὲν εἶναι εὐχαριστημένον τὸ Συμβούλιον καὶ οἱ κάτοικοι. Πῶς θὰ εὕρωσι τὸν καλόν; πῶς θὰ ἠξεύρωσι ποῖον θὰ προτείνωσιν;

§107Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὡμίλησα περὶ τούτου, ἀλλὰ δὲν ἦσθε παρών. Εἶπον, ὅτι θ’ ἀποσταλῶσι μητρῷα, βιβλία ποιότητος, ἐν οἷς θ’ ἀναγράφωνται τὰ ὀνόματα τῶν δημοδιδασκάλων ἑνὸς ἑκάστου νομοῦ. Ἐκ τοῦ μητρώου τούτου τοῦ νομοῦ, οὐχὶ τοῦ ὅλου Κράτους, θὰ ἐκλέγωνται οἱ δημοδιδάσκαλοι. Ἡ κοινότης δὲ θὰ ἔχῃ μέγιστον συμφέρον καὶ τὸ Συμβούλιον καὶ οἱ κάτοικοι, νὰ φροντίζωσι νὰ εὕρωσι καλὸν δημοδιδάσκαλον. Ἀλλ’ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν τὸν εὗρον, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ἐπλανήθησαν περὶ τὴν ἐκλογήν, παρακολουθεῖ ὁ ἐπιθεωρητὴς, ἔρχεται τὸ ὄμμα τῆς Πολιτείας καὶ ἐπιβλέπει δὶς τοῦ ἔτους· Θὰ εἰσέρχεται εἰς τὸ σχολεῖον τὸ ὄμμα ἑνὸς ὁπωσδήποτε μεμορφωμένου ἐπιθεωρητοῦ, ὁ ὁποῖος θὰ ᾖναι εἰς θέσιν νὰ πληροφορῇ καὶ τὴν κοινότητα καὶ τὸ Ὑπουργεῖον περὶ τῆς ἱκανότητος, τῆς ἐπιμελείας, τῆς εὐμεθοδίας, τῆς χρηστότητος τοῦ δημοδιδασκάλου· ὁ ἐπιθεωρητὴς, μόλις σχηματίσῃ τὴν γνώμην, ὅτι ὁ δημοδιδάσκαλος εἶναι ἀνίκανος, ἐπανερχόμενος θὰ προκαλέσῃ τὴν κατ’ αὐτοῦ γνώμην τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ἐπίσης θὰ σύγκειται ἐξ ἀνθρώπων ἀνωτέρας περιωπῆς, καὶ κοινωνικῆς καὶ πολιτικῆς· διότι θὰ ἀπαρτίζηται ἐξ ἑνὸς ἐγκρίτου δικηγόρου, ἐξ ἑνὸς ἐγκρίτου ἰατροῦ, ἢ ἐγκρίτου κτηματίου, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔχωσι τὸ κοινωνικὸν ἐνδιαφέρον, καὶ ἐξ ἀγάπης πρὸς τὸ κοινωνικὸν συμφέρον καὶ ἐκ φιλοτιμίας, νὰ μεριμνῶσι περὶ τῆς βελτιώσεως τοῦ σχολείου. Πρέπει νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι θὰ ἦναι πολὺ κακοὶ ἄνθρωποι, ἢ πολὺ διεφθαρμένοι, ἵνα, ἄνευ οὐδενὸς ἐλατηρίου, ἄνευ οὐδενὸς συμφέροντος, θέλωσι νὰ προτιμήσωσι τὸν κακὸν διδάσκαλον τοῦ καλοῦ. Δὲν λέγω ὅτι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν ὁ νόμος οὗτος δὲν θὰ προσκόψῃ καὶ κατά τινων ἀντινομιῶν, ὅπως πάντα τὰ συστήματα, μάλιστα συστήματα ἀφορῶντα εἰς τὴν γενικὴν ἐκπαίδευσιν ἑνὸς Κράτους, ἀλλὰ σὺν τῷ χρόνῳ θὰ ἐθισθῶσιν αἱ κοινότητες καὶ τὰ Συμβούλια νὰ ἔχωσι γνώμην καὶ θερμὸν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν σχολείων. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ κατηγορῶμεν τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἀλλὰ νὰ τὸ ψηφίσωμεν, καὶ ἂν ἡ πεῖρα ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν θὰ παρουσιάσῃ τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐκ τῆς πείρας μου ἀδιστάκτως φρονῶ ὅτι θὰ ἐπέλθωσι, δύνανται νὰ ἐπέλθωσι τότε τροποποιήσεις. Ἀλλὰ τὸ νὰ μεταφέρωμεν τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ τοῦ δημοδιδασκάλου ἀπὸ τοῦ νομάρχου εἰς τὸν Ὑπουργὸν δὲν ἔχει καμμίαν σημασίαν, διότι καὶ ὁ Ὑπουργὸς καὶ ὁ νομάρχης θὰ ἔχωσι τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διορίσωσι τὸν δημοδιδάσκαλον, τὸν ὁποῖον προτείνει τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ὁ ἐπιθεωρητής.

§108ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἢ ὁ ἐπιθεωρητής;

§109Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ ἐπιθεωρητὴς θὰ λάβῃ τὴν πρότασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ θὰ εἴπῃ ὅτι «τὸ Συμβούλιον Σαλαμῖνος, φέρ’ εἰπεῖν, προτείνει τὸν διορισμὸν τοῦ Α δημοδιδασκάλου, ἐπειδὴ δὲ ὁ Α προκύπτει ἐκ τοῦ μητρώου, ὅτι εἶναι καλὸς, παρακαλῶ τὸν κ. νομάρχην, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 24, νὰ τὸν διορίσῃ.» Ὁ νομάρχης ὀφείλει νὰ τὸν διορίσῃ, ὅπως θὰ τὸν διώριζεν ὑποχρεωτικῶς καὶ ὁ Ὑπουργός. Ἡ γνωμοδότησις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἐγκρινομένη καὶ ὑποβαλλομένη πρὸς τὸν νομάρχην, εἶναι ὑποχρεωτικὴ εἰς αὐτόν.

§110Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν ἐζήτησα τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἴσως τοῦτο πράξω κατὰ τὴν δευτέραν ἢ τρίτην ἀνάγνωσιν. Ἐπὶ τοῦ παρόντος περιορίζομαι νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς, αἱ ὁποῖαι δύνανται, ὡς καὶ ἄλλαι γινόμεναι, νὰ συντελέσωσιν ἴσως εἰς τὴν βελτίωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ πρώτη παρατήρησίς μου εἶναι, ὅτι κατόπιν τῆς γενομένης τροπολογίας ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνθυμηθῶμεν ὅτι, μετὰ τὴν γενομένην δεκτὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Βόλου συναδέλφου περὶ τῶν Θεσσαλῶν δημοδιδασκάλων, πρέπει νὰ συμπεριλάβωμεν τὴν περίπτωσιν ταύτην καὶ εἰς ἄλλην τροπολογίαν. Κατὰ τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐκ τῶν καλῶν δημοδιδασκάλων, τῶν ἐχόντων πτυχίον καὶ καταγομένων ἐκ τοῦ νομοῦ, θὰ διορίζωνται οἱ δημοδιδάσκαλοι· ἀλλὰ πρέπει νὰ συμπεριληφθῶσι καὶ ὅσοι δημοδιδάσκαλοι ἔχουσιν ἤδη ἀναγνωρισθῆ μετὰ ἐξετάσεις, ὅτι ἔχουσι τὸ δικαίωμα. Πρέπει νὰ γείνῃ ῥητὴ περὶ τούτου μνεία, ἢ νὰ ἀναφερθῶμεν εἰς τὸ ἄρθρον 23, ὡς ἐτροποποιήθη· ἄλλως θὰ ὑπάρξῃ ἀντινομία· τὸ μὲν ἄρθρον 23 θὰ δίδῃ τὸ δικαίωμα, τὸ δὲ ἄρθρον 24 θὰ τὸ ἀφαιρῇ. Τοῦτο κάλλιστα διορθοῦται διὰ τοῦ συσχετισμοῦ μετὰ τοῦ ἄρθρου 23. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 24, θὰ ὑποβάλω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Λέγει, ὅτι «ὁ νομάρχης ὀφείλει νὰ προβῇ εἰς τὸν διορισμὸν ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν ἀπὸ τῆς παραλαβῆς τῆς προτάσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἢ τοῦ νομαρχικοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Ἐὰν δ’ ὑπερβῇ τὴν προθεσμίαν ταύτην, τιμωρεῖται διὰ πειθαρχικοῦ προστίμου δραχμῶν 20 μέχρις ἑκατόν.» Ὥστε ἡ μόνη συνέπεια, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διὰ τὸν μὴ διορισμὸν δημοδιδασκάλου, εἶναι ἡ ἐπιβολὴ προστίμου· ἀλλὰ τὸ σχολεῖον θὰ μείνῃ κλειστόν. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἱκανὴ ἱκανοποίησις. Τὸ πρόστιμον δύναται νὰ ἐπιβληθῇ, καὶ καλῶς ἔχει ἡ διάταξις, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς τριημέρου προθεσμίας, ἀνάγκη νὰ διορίζηται διδάσκαλος ἀπὸ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἵνα μὴ μένῃ τὸ σχολεῖον κλειστὸν, ἢ τέλος πάντων ἀπὸ τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ἀπὸ τὸν δήμαρχον, ἢ ὁπωσδήποτε νομίζητε καλλίτερον, ἀλλὰ νὰ μὴ μένῃ τὸ κενὸν αὐτὸ ἐν τῷ νόμῳ, διότι ἄλλως θὰ ἔχωμεν μόνον τὴν ποινὴν τοῦ νομάρχου, οὐχὶ δὲ τὸν διορισμὸν δημοδιδασκάλου.

§111ΠΕΡΡΟΣ. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἂν δὲν προτείνῃ ὁ ἐπιθεωρητής.

§112ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐνόμισε πρέπον, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως τοῦ ἄρθρου 24, νὰ ἐπεκτείνῃ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, καὶ νὰ ὁμιλήσῃ περὶ τῆς ἀποκεντρώσεως, ἥτις οὕτω πως ἐπέρχεται εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ περὶ τῆς χειραφετήσεως τῶν δήμων ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ διορισμοῦ καὶ τῆς παύσεως τῶν δημοδιδασκάλων. Ἀλλ’ ἐνταῦθα πρόκειται κυρίως περὶ μόνου τοῦ διορισμοῦ τῶν δημοδιδασκάλων. Σᾶς βεβαιῶ δὲ, ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ μόνον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον παρέχει ὁ νόμος εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἀμφίβολον. Οὐδὲν ἀπολύτως δικαίωμα ἔχουσι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, προκειμένου περὶ συστάσεως ἢ καταργήσεως δημοτικῶν σχολείων, οὐδὲ προκειμένου περὶ κατασκευῆς ἢ ἐπισκευῆς ἢ ἐνοικιάσεως κτιρίων διὰ τὰ σχολεῖα, οὐδὲ προκειμένου περὶ καταγγελίας, ὅταν ὁ διδάσκαλος δὲν ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του, οὐδὲ προκειμένου περὶ μεταθέσεως ἢ παύσεως, ἐρωτᾶται διόλου τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, καθ’ ἃ θὰ ἀποδειχθῇ βραδύτερον. Εἰς τὰς σχετικὰς διατάξεις θὰ ἴδητε, ὅτι ἀρκεῖ ὁ ἐπιθεωρητὴς νὰ ὑποβάλῃ μίαν πρότασιν σχετικὴν εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, τοῦτο νὰ τὴν ἀποδεχθῇ καὶ νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εἴτε περὶ μεταθέσεως εἴτε περὶ παύσεως, καὶ μετατίθεται καὶ παύεται ὁ δημοδιδάσκαλος, χωρὶς νὰ ἐρωτηθῇ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, χωρὶς νὰ κληθῇ κἂν εἰς ἀπολογίαν ὁ δημοδιδάσκαλος. Ὁ τελευταῖος κακοῦργος, προκειμένου νὰ τιμωρηθῇ, καλεῖται εἰς ἀπολογίαν· ὁ δημοδιδάσκαλος, ὁ παρίας οὗτος, τιμωρεῖται διὰ μεταθέσεως, διὰ παύσεως, χωρὶς νὰ κληθῇ κἂν εἰς ἀπολογίαν. Λοιπὸν δικαίωμα κυρίως οὐδὲν δίδεται εἰς τοὺς δήμους. Ὅλη ἡ ἀποκέντρωσις καὶ ἡ χειραφέτησις τῶν δήμων εἶναι κἄτι τι νεφελῶδες καὶ ἀνύπαρκτον. Καὶ ἂν ὑπῆρχον μέχρι τοῦδε δικαιώματά τινα εἰς τοὺς δήμους, εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια, ταῦτα σαρόνονται ὅλως διόλου διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον παρέχεται εἰς αὐτά, τῆς προτάσεως, εἶναι ἀληθές; εἶναι πραγματικόν; Θὰ ἐφαρμοσθῇ τῳόντι ἐν τῇ πράξει; Ἐγὼ ἀμφιβάλλω, καὶ τὴν ἀμφιβολίαν μου ταύτην θὰ ἐξηγήσω. Ἐν πρώτοις τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ προτείνῃ τὸν διδάσκαλον, οὐδεμίαν γνῶσιν λαμβάνει αὐτοῦ τοῦ περιλαλήτου μητρῴου βιβλίου ἢ φύλλου ποιότητος. Τοῦτο ἀποστέλλεται εἰς τὸν ἐπιθεωρητήν, ὅστις γινώσκει, τίνες εἶναι οἱ καλοὶ δημοδιδάσκαλοι ἐν τῷ Κράτει· τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον οὐδὲ γνῶσιν λαμβάνει, αὐτοῦ, οὐδὲ δύναται νὰ γινώσκῃ τίνες εἶναι οἱ διαθέσιμοι διδάσκαλοι τοῦ Κράτους. Καὶ ἔχομεν, Κύριοι, ἐπαρχίας καὶ νομοὺς ὁλοκλήρους, ἐν οἷς δὲν ὑπάρχουσιν ἐντόπιοι δημοδιδάσκαλοι, διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους δὲν θέλω τώρα νὰ ἐξετάσω. Ἔχομεν νομούς, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην εἶναι παραγωγικώτεροι. Ὁ νομὸς λ. χ. Λακωνίας, καὶ κατ’ ἐξοχὴν αἱ δύο ἐπαρχίαι Οἰτύλου καὶ Γυθείου ἔχουσι πληθώραν δημοδιδασκάλων καὶ γραμματοδιδασκάλων. Ὁ νομὸς Ἀρκαδίας, ὁ νομὸς Κεφαλληνίας, ἐπαρχίαι τινὲς τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος, ὡς ἡ τῆς Ναυπακτίας, τῆς Εὐρυτανίας, ἔχουσιν ὡσαύτως πληθώραν δημοδιδασκάλων. Ἀλλ’ ὑπάρχουσιν ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι παντελῆ σπάνιν τοιούτων, ὅπως εἶναι ἐν Θεσσαλίᾳ, καὶ κατ’ ἐξοχὴν ὁ νομὸς Τρικκάλων. Ἐγὼ ἠξεύρω ὁποῖα βάσανα ὑπέφερα, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἵνα εὕρω καὶ διορίσω, οὐχὶ εἰς ὅλα τὰ σχολεῖα, ἀλλ’ εἴς τινα μόνον ἐξ αὐτῶν, διδασκάλους. Λοιπὸν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Παρακαμπυλίων, τοῦ δήμου Κοθωνίων, πόθεν θὰ λάβῃ γνῶσιν, ἂν ὑπάρχωσι διαθέσιμοι δημοδιδάσκαλοι καὶ ποῖοί τινες οὗτοι, ἵνα προτείνῃ αὐτούς; Ἄρα καθαιρεῖτε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον παρέχεται εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, νὰ ἔχωσι στοργὴν πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, νὰ φροντίζωσιν αὐτὰ περὶ τῶν δημοδιδασκάλων, ὅταν δὲν τοῖς παρέχηται εὐκαιρία νὰ γνωρίζωσιν, ἂν ὑπάρχῃ διαθέσιμος δημοδιδάσκαλος, καὶ ὁποῖος τις οὗτος. Παρέχεται δὲ προθεσμία 10 ἡμερῶν τὸ πολὺ εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ὅταν κενωθῇ ἡ θέσις, ἢ πρόκειται νὰ δημιουργηθῇ νέα θέσις. Ὁ ἐπιθεωρητὴς ἀποστέλλει ἕνα φετφᾶν καὶ καλεῖ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Κοθωνίων, ἵνα ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμα αὐτὸ, τὸ περίπυστον, καὶ προτείνῃ τὸν δημοδιδάσκαλον. Ἀλλὰ εἶναι εὔκολον τὸ Συμβούλιον αὐτὸ νὰ συνέλθῃ ἐντὸς 10 ἡμερῶν; καὶ ἂν συνέλθῃ, ἀγνοεῖ καθ’ ὁλοκληρίαν ἂν ὑπάρχῃ δημοδιδάσκαλος, οὕτω δὲ θὰ παρέλθωσι 10 ἡμέραι καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν θὰ κάμῃ καμμίαν πρότασιν· τί θὰ συμβῇ τότε; τίς θὰ προτείνῃ;

§113ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ ἐπιθεωρητής.

§114ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ ποῦ ἴχνος δικαιώματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; Πλὴν ἔχομεν καὶ μίαν ἄλλην διάταξιν, ἡ ὁποία αἴρει ὅλως διόλου τὸ δικαίωμα τοῦτο τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 19 (ἀναγινώσκει): «Τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον προτείνει 1) τὴν πλήρωσιν τῶν χηρευουσῶν θέσεων ἐν δημοτικοῖς ἢ ἑλληνικοῖς σχολείοις ἢ γραμματοδιδασκαλείοις ... 3, τὴν προσθήκην δημοδιδασκάλων ἐν ταῖς περιπτώσεσι τῶν ἄρθρων 9 καὶ 22 § βʹ τοῦ παρόντος νόμου, ἢ τὸν διορισμὸν διδασκάλου τριτοβαθμίου ἐν τοῖς γραμματοδιδασκαλείοις, κατὰ τὴν περίπτωσιν τοῦ ἄρθρου 16.»

§115ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 49, τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον πρόκειται νὰ προτείνῃ τὴν πλήρωσιν τῆς θέσεως, δὲν προτείνει τὸ πρόσωπον.

§116ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ δὲν νομίζετε ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀκούηται καὶ ἐπὶ τούτου ἡ γνώμη τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὅταν ἦσθε ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς ἀποκεντρώσεως; Σᾶς ἐρωτῶ δὲ, καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ 24, τῷ ὑπὸ συζήτησιν, ποῦ ἴχνος ἀποκεντρώσεως, ἀφοῦ, ὡς ἀπέδειξα ἤδη, ἀμφίβολον ἂν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον θὰ συνέρχηται ἐντὸς 10 ἡμερῶν καὶ θὰ γινώσκῃ τίνα θὰ προτείνῃ; Αὐτὸ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ θὰ ἀγνοῇ, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐν τῷ Κράτει διαθέσιμοι δημοδιδάσκαλοι ἢ ὄχι. Πλὴν καὶ ἐὰν γινώσκῃ τινὰ καὶ τὸν προτείνῃ, ἔρχεται κατόπιν ὁ ἐπιθεωρητὴς, ὅστις ἐπὶ τῇ βάσει ὑπαρκτοῦ ἢ ἀνυπάρκτου φύλλου ποιότητος κηρύττει αὐτὸν ἀνίκανον. Τί θὰ γείνῃ τότε; Περὶ τούτου δὲν προνοεῖ τὸ ἄρθρον. Ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς θὰ ἔχῃ βιβλίον ποιότητος τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ ὅταν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον προτείνῃ τινὰ ἀνίκανον, εἴτε λόγῳ ἠθικῆς, εἴτε λόγῳ ἀμαθείας, εἴτε δι’ ἀσυμβίβαστον διαγωγὴν, ἡ πρότασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου εἶναι ὡς μὴ ὑπάρχουσα. Τί θὰ γείνῃ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; Ἠρώτησα ἐπανειλημμένως τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἀλλ’ οὐδεμιᾶς ἔτυχον ἀπαντήσεως. Θὰ ἀποταθῇ ὁ ἐπιθεωρητὴς αὖθις πρὸς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἵνα ζητήσῃ νέαν πρότασιν; Ἀλλ’ ἓν ἐκ τῶν δύο θὰ συμβῇ· ἢ θὰ ζητήσῃ νέαν πρότασιν καὶ θὰ ἔχῃ πάλιν τὸ δικαίωμα τὸν προταθησόμενον νὰ τὸν ἀποκρούσῃ, ἕως ὅτου καταλήξῃ εἰς ἐκεῖνον τὸν ὁποῖον θέλει αὐτὸς, καὶ τὸν ὁποῖον τῷ ἐπιβάλλει ἡ πολιτικὴ, ἢ θὰ μείνῃ ἀόριστον τὸ πρᾶγμα, καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐντὸς δέκα ἡμερῶν θὰ προτείνῃ τὸν Α, ὁ ἐπιθεωρητὴς θὰ τὸν θεωρῇ ἀνίκανον καὶ θὰ προτείνῃ αὐτὸς ἄλλον εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον. Λοιπὸν ποῦ καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἴχνος δικαιώματος τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν τῶν δημοδιδασκάλων; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πᾶς λογικῶς σκεπτόμενος καὶ ἀναγινώσκων ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον, καὶ οὐχὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δύναται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἢ ἄλλος νὰ λέγῃ, θὰ παραδεχθῇ, ὅτι οὐδὲ ἴχνος πραγματικοῦ δικαιώματος ὑπολείπεται εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, ὡς πρὸς τὴν πρότασιν καὶ τὸν διορισμὸν τῶν δημοδιδασκάλων.

§117ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, κηρύσσομαι κατὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ὄχι μόνον διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξεν ὁ κ. Εὐταξίας, ἀφορῶντας τὰ καθέκαστα τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ κατ’ ἀρχήν. Ὅσοι ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν διαμένουσι διαρκῶς ἐν ταῖς ἐπαρχίαις των, καὶ ἰδίως ἐν ἐπαρχίαις ὀρειναῖς, γνωρίζουσιν ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ συνέρχωνται τὰ Συμβούλια τὰ Δημοτικά. Τὰ Συμβούλια τὰ Δημοτικὰ ἐν τοῖς ἀγροτικοῖς δήμοις μόλις καὶ μετὰ βίας κατορθοῦται νὰ συνέρχωνται ἅπαξ τοῦ ἔτους πρὸς ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ δήμου, καὶ ἡ ἐπιψήφισις αὕτη ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως γνωρίζω ὅτι εἶναι λίαν εἰκονική.

§118Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μετὰ πολλὰς τιμωρίας τῶν δημοτικῶν συμβούλων.

§119ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν παραδείγματα, κ. Πρόεδρε, ὅτι πλειστάκις διέλυσαν οἱ νομάρχαι Δημοτικὰ Συμβούλια, διότι δὲν προσήρχοντο, ἵνα ψηφίσωσι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ δήμου. Τὸ γνωρίζω, διότι ἐπὶ πεντήκοντα ἔτη διαχειρίζονται τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν ὁ πατὴρ καὶ ὁ ἀδελφός μου. Λοιπὸν ἡ διάταξις αὕτη, ἡ περιεχομένη ἐν τῷ ἄρθρῳ 24, εἶναι μία χίμαιρα. Κατὰ θεωρίαν δύναται νὰ ἦναι καλὴ, ἐὰν τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια βεβαίως ἵσταντο εἰς τὴν περιωπὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔταξεν ὁ νόμος αὐτά. Ἐὰν οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι ἦταν ζηλωταὶ τοῦ καθήκοντος, βεβαίως τί ὡραιότερον τοῦ γʹ ἀποφαίνωνται οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι περὶ τοῦ διδασκάλου, εἰς τὸν ὁποῖον αἱ κοινότητες θὰ παραδώσωσι τὴν ἀνατροφὴν τῶν τέκνων των; Ἀλλὰ δημοτικοὺς συμβούλους εἰς τὴν Ἑλλάδα δὲν ἔχομεν.

§120Ν. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Πῶς δὲν ἔχομεν;

§121ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ τῆς ἐπαρχίας μου. Ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Μαντινείας, ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως...

§122Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Καλαβρύτων.

§123ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. .. Ἐν ὅλαις ταῖς ὀρειναῖς ἐπαρχίαις οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου μέχρι Μαΐου ἀποδημοῦσιν εἰς διάφορα μέρη τῆς Ἑλλάδος. Εἶναι ἀδύνατον λοιπὸν, κ. Πρόεδρε, νὰ συνέλθωσι Δημοτικὰ Συμβούλια, ἵνα ἀποφασίσωσι καὶ προτείνωσι τὸν διορισμὸν δημοδιδασκάλων. Ἀλλὰ καὶ ἂν κατορθωθῇ ἡ συνέλευσις τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, εἶναι ἀδύνατον τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια νὰ ἐκλέξωσι τὸν κατάλληλον διδάσκαλον πρὸς ἀνατροφὴν τῶν τέκνων των, τὸ μὲν διότι στεροῦνται ὡρισμένου κύκλου διδασκάλων, τὸ δὲ διότι, ἐὰν ἔχωσιν ἐντοπίους διδασκάλους, θέλουν ἐκλέξει ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ὁ δήμαρχος ὑποδεικνύει εἰς αὐτοὺς, καὶ τότε θέλομεν καταστήσει ὑποδούλους τοὺς διδασκάλους εἰς τοὺς κομματαρχίσκους. Τὸν διορισμὸν πρέπει νὰ τὸν ἀφήσωμεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἐκλέξῃ τὸν κατάλληλον, νὰ μὴ δύναται νὰ τὸν μεταθέσῃ, οὔτε νὰ τὸν παύσῃ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον κηρύσσομαι κατὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, ἂν καὶ ἤμην κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐν γένει, ἀλλὰ μετὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, ὅτι οὐδὲν σχολεῖον τοῦ Κράτους τρέχει κίνδυνον νὰ κλείσῃ, καὶ ὅτι ἅπαντα θέλουσι λειτουργήσει, κηρύσσομαι ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου κατ’ ἀρχὴν, ἀλλὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον τὸ ἀποκρούω.

§124ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι κηρύσσεται μὲν ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ εἶναι ἐναντίος τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, δηλ. τοῦ ἄρθρου ἐν τῷ ὁποίῳ ἀπεικονίζεται ὅλη ἡ λειτουργία τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ Κυβέρνησις, ἐντὸς τοῦ πνεύματος, τὸ ὁποῖον ἤγαγεν αὐτὴν εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐπήνεγκεν αὐτὴ ἰδίαν τροποποίησιν, καὶ ἀφοῦ ἐγένετο τοῦτο, ὅλη ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου περιστρέφεται ἤδη περὶ τὸ ἄρθρον τοῦτο. Καὶ ἠναγκάσθην χθὲς νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι θεωρῶ τὸ θέμα σημαντικὸν τούτου, καὶ ἂν ἠθέλομεν πρὸς στιγμὴν παραδεχθῇ τὰς ἰδέας τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν τοιαῦτα πράγματα εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, τότε τί ὁμιλοῦμεν πλέον περὶ δήμων; τότε μὴ ἐμπιστευθῆτε πλέον οὐδὲν εἰς τοὺς δήμους, καὶ ἂν ἦναι ἀπαραίτητον νὰ διορίζῃ τὸν δημοδιδάσκαλον ὁ Ὑπουργὸς, περὶ τοῦ ὁποίου ἐῤῥήθη, νομίζω, ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι δὲν εἶναι εἰς θέσιν ὁ ἴδιος νὰ γνωρίζῃ τὴν ποιότητα τῶν διδασκάλων, τότε δυνάμεθα νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ διορίζῃ ἐπὶ τέλους καὶ τὸν δήμαρχον, καὶ ἠδυνάμην τοσούτῳ μᾶλλον νὰ θεωρήσω εὐλογοφανῆ μίαν τοιαύτην μεταῤῥύθμισιν, καθόσον, ὅπως ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω καὶ χθὲς, τί εἶναι ὁ δῆμος παρ’ ἡμῖν; Ὑπῆρξεν ὁ δῆμος παρ’ ἡμῖν αὐτοφυές τι, ὀργανικόν τι ὅλον, τὸ ὁποῖον ἔχει πραγματικὴν ζωὴν, τὸ ὁποῖον ἔχει ἱστορικὴν ζωήν; Καὶ νομίζω ὅτι δὲν κατενοήσαμεν βαθέως, τί ἐστὶ ἄνω διοίκησις καὶ τίνες οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους αὕτη δύναται νὰ λειτουργήσῃ. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν ὅτι ἀρκεῖ ὅτι κατεσκεύασε τὸ Κράτος τὰς διοικητικὰς αὐτὰς μονάδας, αἵτινες ὀνομάζονται δῆμοι, κατεσκεύασεν αὐτοὺς δι’ αὐθαιρέτου περιγραφῆς τῶν ὁρίων, καὶ ὅτι ἐκ τούτων ὑπάρχουσι τῷ ὄντι τὰ σώματα λειτουργοῦντα. Ἀλλὰ τί ἀπεδείχθη; Ἐπὶ χρόνον πολὺν λειτουργεῖ αὐτὴ ἡ δῆθεν αὐτοδιοίκησις ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ παρουσίασεν ἆρά γε καὶ φαινόμενα ἀγαθά; Ἐὰν ἐξαιρέσητε ἐντιμοτάτας τινὰς ἐξαιρέσεις, αἱ ὁποῖαι ἐνιαχοῦ ἀποκτῶνται, διότι διευθύνουν τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς ἄνδρες διακεκριμένοι, βλέπομεν ζωήν τινα ἀλλαχοῦ; Ὄχι· βλέπομεν διοίκησιν μαρασμένην, βλέπομεν ἀλληλομαχίας ἀγόνους, καὶ πολλὰ εἶναι τὰ συντελοῦντα, ὅπως καὶ αὐτὰ τὰ ψήγματα τῆς αὐτοδιοικήσεως, τὰ ὁποῖα ἔχομεν παρ’ ἡμῖν, μὴ παρουσιάσωσι ζωήν τινα, διότι ἡ ἀρχὴ τῆς αὐτοδιοικήσεως καὶ τῆς ἀποκεντρώσεως, διὰ νὰ λειτουργήσῃ, πρέπει νὰ ἀποτελέσῃ ἓν σύστημα πλῆρες καὶ ὀργανικόν. Τί ὠφελεῖ αὐτὴ ἡ ἀτελὴς αὐτοδιοίκησις, ὅταν ἔχητε συγχρόνως σύστημα συγκεντρωτικόν, τὸ ὁποῖον νοθεύει καὶ τὴν λειτουργίαν τῶν δήμων, καὶ ὅταν τὰ πάντα σχεδὸν ἐν τέλει ἐξαρτῶνται ἀπὸ τὴν Κεντρικὴν ἐξουσίαν; Ὁ δημοτικὸς σύμβουλος εἶναι ἐλεύθερος αὐτός, ὡς τοιοῦτος, ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ εἶναι ἐλεύθεροι οἱ συγγενεῖς του καὶ οἱ φίλοι του; Τοιουτοτρόπως δὲν ἔχομεν, εἰμὴ ἓν αὐθαίρετον κατασκεύασμα καὶ ὄχι δῆμον ἀληθῆ. Ἀλλ’ ὑπὸ ἔποψιν ἄλλης δράσεως τοῦ δήμου δὲν ἔχομεν, εἰμὴ ἓν κατασκεύασμα, τὸ ὁποῖον ἐκεῖνο τὸ κακόν, ὅπερ λυμαίνεται τὸ Κράτος ἐν γένει, τὸ μεταφέρει εἰς τὴν δημοτικὴν δρᾶσιν. Θὰ εἴπω κατόπιν διατὶ θεωρῶ μυριάκις προτιμότερον τὸ εἰσαγόμενον σύστημα, διότι τοιουτοτρόπως εἰσήχθη θεσμὸς ἐν τῷ θέματι τούτῳ, τοῦ ὁποίου ἡ ἐφαρμογὴ δύναται νὰ ἀνοίξῃ τοὺς ὀφθαλμοὺς ἡμῶν ὡς πρὸς τὰς μεταβολάς, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἐπιφέρωμεν εἰς τὸν τόπον, ἐὰν θέλωμεν νὰ τὸν σώσωμεν ἀπὸ τῆς πολιτικῆς καχεξίας, ἥτις τὸν λυμαίνεται... Ἀλλ’ ἐνῷ πρόκειται νὰ κηρυχθῶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, ἐδήλωσα καὶ χθές, ὅτι ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι πρέπει νὰ προβῶμεν ἀκόμη περαιτέρω, καὶ νὰ καταστήσωμεν ἀκόμη πλέον ζωντανὸν τὸν θεσμὸν αὐτόν· εἶπον ὅτι πρέπει νὰ λείψῃ αὐτὸς ὁ δημοτικὸς σύμβουλος ὡς ἀντιπρόσωπος, καὶ εἶναι ἁπλούστερον νὰ ἀπευθυνθῶμεν πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἐνδιαφερομένους. Ἀλλὰ πρὶν φθάσω εἰς τὴν διατύπωσιν τῆς γνώμης μου ταύτης, ὑπενθυμίζω καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εὐθὺς ἐν ἀρχῇ εἶπον· ὅτι, ἐὰν θέλωμεν νὰ καταρτίσωμεν ἀληθῆ τινα αὐτοδιοίκησιν, πρέπει νὰ προσβλέψωμεν καὶ εἰς τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦσιν οἱ δῆμοι καὶ αἱ κοινότητες, καὶ εἰς τὴν ἱστορίαν τὴν πρόσφατον τοῦ τόπου. Τί εἴχομεν ἐπὶ Τουρκοκρατίας, τὸ ὁποῖον συνετέλεσεν εἰς τὴν παρασκευὴν τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ τόπου; Εἴχομεν δῆμον, ὅπως κατεσκευάσθη ὑπὸ τοῦ Κράτους μετὰ τὴν ἀπόκτησιν τῆς ἐλευθερίας ταύτης; Οὐδαμῶς· εἴχομεν κοινότητας, αἱ ὁποῖαι τῷ ὄντι ἀπετέλουν σώματα ζωντανά, λειτουργοῦντα ζωηρότατα, μετ’ ἐνδιαφέροντος μεγάλου, αἱ ὁποῖαι ἀπετέλεσαν καὶ ἑστίας ἐθνικῆς δυνάμεως, καὶ ἑστίας φωτισμοῦ ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ τοῦ σκότους καὶ τῆς ἀμαθείας, αἱ ὁποῖαι κοινότητες ἐκεῖναι παρεσκεύασαν τὴν αὐτονομίαν τοῦ Κράτους. Εἰς τοῦτο δὲ συνετέλεσεν αὐτὴ ἡ κατάστασις τοῦ Ὀθωμανικοῦ Κράτους, καὶ πρέπει νὰ ὀφείλωμεν εἰς τὴν τύχην κατὰ τοῦτο πολλά, ὅτι αὐτὴ αὕτη ἡ τυραννία παρεσκεύασε τὴν ἐλευθέρωσιν τοῦ τόπου, διότι ἀφ’ ἑνὸς παρεσκεύασεν ἑστίας φώτων καὶ ἀντιδράσεως, ἀφ’ ἑτέρου παρεσκεύασε τοὺς πολεμιστὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν οἱ πρόμαχοι οἱ ἕτοιμοι τῆς ἀνεξαρτησίας. Ὑπῆρχε λοιπὸν τότε ἡ κοινότης, καὶ ἔχομεν ἰδίως τὰ λεγόμενα κεφαλοχώρια, τὰ ὁποῖα εἶχον δικαιώματά τινα, εἶχον δ’ ἐξαγοράσει τὴν ἐλευθερίαν των αἱ κοινότητες ἕνεκα τοῦ συστήματος ἰδίως τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων, καὶ διὰ τοῦτο ἠναγκάσθη ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις νὰ ἀφήσῃ δικαιώματα αὐτοδιοικήσεως, ὅπως μὴ πολὺ πολυπραγμονῇ περὶ τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων. Καὶ αἱ κοινότητες ἐκεῖναι εἶχον ἀληθῆ ζωὴν καὶ φρονεῖτε σήμερον, ὅταν ἔχωμεν ταύτην τὴν ἱστορικὴν βάσιν, ὅταν βεβαίως προήχθημεν εἰς ἀνάπτυξιν πνευματικὴν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμέν τινα στοιχεῖα αὐτοδιοικήσεως εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους, εἰς τὰς κοινότητας; Ἐγὼ δὲν λέγω νὰ μεταβάλωμεν τὸ ὅλον σύστημα, διότι εἰς τὰς μεταβολὰς πρέπει νὰ ἤμεθα βεβαίως φειδωλοί. Ἀφήσατε εἰς τοὺς δήμους τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων ἡ κακὴ χρῆσις δὲν φέρει ἀνεπανόρθωτα κακά. Θὰ ἐπέλθωσι παθήματα, ἀλλὰ διὰ τῶν παθημάτων θὰ διδαχθῶσιν οἱ ἄνθρωποι νὰ προσέχωσι καλλίτερον εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν δημάρχων καὶ τῶν συμβούλων. Καὶ ὅταν ἔγεινε λόγος μίαν ἡμέραν περὶ τῶν δημάρχων, ὅτι πρέπει χάριν τῆς ἐκλογῆς αὐτῶν νὰ μεταβῶσιν οἱ κ. Βουλευταὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας των καὶ διὰ τοῦτο ν’ ἀναβληθῶσιν αἱ δημοτικαὶ ἐκλογαί, ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἀναφέρω ἄλλους λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ἐπεβάλλετο ἡ ἀναβολὴ ἐκείνη, λόγους κειμένους ἐντὸς τοῦ συμφέροντος αὐτῆς τῆς αὐτοδιοικήσεως, διότι εἶπον: εἰς τί ἐκαλοῦντο μέχρι τοῦδε οἱ δημόται νὰ κρίνουν; Ἐκαλοῦντο περὶ ἰδανικῆς ἀρχῆς, περὶ σκελετοῦ αὐτοδιοικήσεως. Ἀλλ’ ὅταν πλέον χορηγῶμεν καὶ εἰς αὐτοὺς δικαιώματα, ὁποῖα χορηγοῦν τὰ εἰσαχθέντα νομοσχέδια, θὰ ἐπράττομεν βεβαίως σφάλμα, ἐὰν δὲν ἀνεβάλλομεν τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν νέων θεσμῶν, ψηφιζομένων, κληθῶσιν οἱ δημόται νὰ κρίνωσι. Δὲν ὑπῆρχεν ἀντικείμενον πρίν, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ κρίνωσι· τώρα ἂς προσέξῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅταν θὰ ἐκλέγῃ τὸν δημοτικὸν σύμβουλον, νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θὰ ἐκλέγῃ ἐκεῖνον, ὅστις διορίζει τὸν ἀνατροφέα τοῦ τέκνου του. Καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι καὶ ὑπὲρ τῆς διατάξεως ταύτης. Ἀλλ’ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, τόσον πολὺ νὰ ἐνθουσιᾷ ὑπὲρ τοῦ ἰδίου ἔργου, ὥστε νὰ προβῇ μετὰ θάῤῥους περαιτέρω. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν προτείνω τι τολμηρὸν καὶ τόσον καινοφανές, ὅταν τὸ πρῶτον βῆμα ἐγένετο καὶ ὑποστηρίζηται καὶ λογικῶς, καὶ ἐκ τῆς ἱστορίας τοῦ τόπου ἐνισχύεται. Θὰ συμβαίνῃ πολλάκις, ὅτι ἐκ τοῦ χωρίου, ὅπου πρόκειται νὰ διορισθῇ διδάσκαλος, νὰ μὴ ὑπάρχῃ κανεὶς δημοτικὸς σύμβουλος ἐνδιαφερόμενος, δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῶμεν, ὅτι οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι ἐκλέγονται καὶ ὑπὸ τὸ κράτος συνδυασμῶν καὶ σκέψεων, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσι πολλὴν σχέσιν μὲ τοιοῦτον μάλιστα ἀντικείμενον αὐτοδιοικήσεως, μὲ τὴν ἐκλογὴν διδασκάλων. Πάντοτε βεβαίως θεωρῶ παρέχοντα πλειοτέραν ἐγγύησιν τὸν δημοτικὸν σύμβουλον ἢ τὸν ἀγνοοῦντα τοὺς διοριζομένους Ὑπουργὸν, ἢ τὸν ἐξαναγκασμὸν τοῦ Ὑπουργοῦ. Καὶ μὴ πλανώμεθα περὶ τούτων. Ἔλεγε χθὲς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Θεοτόκης: «ἀφήσατε τὸ πρᾶγμα εἰς τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος εὑρίσκεται ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς». Ἀλλὰ μὲ αὐτὰς δὰ τὰς εὐθύνας τῶν Ὑπουργῶν ἰδοὺ ποῖα ἀποτελέσματα ἔχομεν σήμερον, καὶ δὲν ἠξεύρω εἰς ποῖον χειρότερον σημεῖον θὰ εὑρεθῶμεν. Μήπως τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν καὶ τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς δὲν τὰ εἴχομεν λειτουργοῦντα δεκάδας ἐτῶν; Ποῦ ταῦτα μᾶς ἔφερον; Ἐπέσαμεν εἰς τὸ βάραθρον καὶ ἐξακολουθοῦμεν ἀκόμη νὰ φαντασιοπληκτῶμεν. Καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ νόσημά τι ὀργανικὸν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς νὰ γείνωσι καλλίτεροι, νὰ γείνωσι τόσον καλοί, ὅσον πρέπει νὰ γείνωσι, μᾶς ἀρκεῖ τάχα ἡ διαφορὰ τῆς κακοδιοικήσεως, ἡ ὁποία θὰ ὑπάρχῃ ὑπὸ τὴν δεῖνα ἢ δεῖνα Κυβέρνησιν; Ἐγὼ ἀφίνω κατὰ μέρος ὅλας τὰς διχογνωμίας, καὶ παραδέχομαι ὅτι ἡ Κυβέρνησις λ. χ. ἡ σημερινὴ ἔχει τὴν θέλησιν, ὥστε πᾶν ὅ,τι ἐξαρτᾶται ἀπ’ αὐτῆς νὰ τὸ διορθώσῃ, ν’ ἀποτρέψῃ πᾶν κακόν· σπουδαιολογοῦμεν ἆρά γε, εὐελπιζόμενοι ὅτι τὸ πᾶν θὰ κατορθώσῃ; Μὴ πλανώμεθα, Κύριοι, ἐκ τῆς ἰδέας, ὅτι δὲν πταίουν οἱ νόμοι, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ διορθωθῶσιν οἱ κυβερνῶντες ἢ οἱ πολιτευόμενοι ἢ ὁ λαός. Οἱ νόμοι δὲν εἶναι καλοί, ἐὰν δὲν ἔχωσιν ἐν ἑαυτοῖς, οὕτως εἰπεῖν, καὶ τὴν δύναμιν τῆς πραγματοποιήσεως. Οἱ νόμοι λοιπὸν πρὸ πάντων πταίουσιν· ἐὰν πρόκειται περὶ ἠθικοποιήσεως, βεβαίως ἡμεῖς δὲν θὰ λάβωμεν μέτρα δι’ ἱεροκηρύκων ἢ ἱεραποστόλων. Ἓν μέτρον ἠθικοποιήσεως τοῦ λαοῦ εἶναι αὐτὸ, εἰς τὸ ὁποῖον σήμερον ἀσχολούμεθα, ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις. Ἀλλ’ ἐὰν φύγητε πρὸς στιγμὴν καὶ ἀπὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον δύναται καὶ αὐτὸ νὰ συντελέσῃ καὶ νὰ μᾶς παρέχῃ ἐλπίδας χρηστοτέρας περὶ τῆς μελλούσης γενεᾶς, ποῖον ἄλλο ἔχετε καταφύγιον, ὅπως διορθώσητε τὸ πολιτικὸν νόσημα τῆς Ἑλλάδος; Ἐδοκιμάσθησαν πάντες, ἐδοκιμάσαμεν τὰ πάντα· ὅλα τὰ κόμματα ἦλθον εἰς τὴν ἀρχήν, παντοῖαι νομοθετικαὶ μεταῤῥυθμίσεις ἐγένοντο. Λοιπὸν ἕως πότε θὰ σκεπτώμεθα; Βεβαίως πρέπει νὰ ὑπάρξῃ μία τελευταία δοκιμή. Ἄλλοι, βλέπετε, προτείνουσιν Ἐθνοσυνέλευσιν, ἄλλοι δὲν ἠξεύρω τί. Ὅλα ταῦτα εἶναι προφανῶς μάταια, καὶ πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν καλῶς, ὅτι, ἐὰν θὰ ἔχωμεν κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, πρέπει νὰ καταρτίσωμεν θεσμοὺς αὐτοδιοικήσεως καὶ ἀποκεντρώσεως, ἀλλὰ προσηκόντως νὰ καταρτίσωμεν αὐτούς, καὶ ἀληθῶς λειτουργοῦντας καὶ δρῶντας· ἄλλως, καταργήσατε τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, καὶ καταστήσατε ἕνα ὑπεύθυνον, διότι βεβαίως μὲ συγκέντρωσιν εἶναι προτιμότερον νὰ ἔχητε τὴν μοναρχίαν, διότι ἔχετε τὸν ὑπεύθυνον, ἀλλὰ μὲ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, καὶ μάλιστα ἐν κοινωνίᾳ, ὁποία ἡ ἑλληνική, τίποτε δὲν δύνασθε νὰ διορθώσητε, ἀλλὰ τὸ πᾶν ὁλονὲν διαφθείρετε, διατηροῦντες θεσμοὺς συγκεντρωτικούς. Καὶ πλανώμεθα, νομίζοντες ὅτι διορθοῦμεν, ἐνῷ ἐξακολουθοῦμεν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν ὠθοῦντες τὸν τόπον εἰς χειρότερα δεινὰ καὶ πλέον ἀνεπανόρθωτα. Ἀλλὰ, Κύριοι, προκειμένου περὶ τοῦ θέματος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰδικώτερον, πρέπει βεβαίως νὰ μὴ παρασυρώμεθα ἀπὸ θεωρίας, ἀλλ’ ἐγγύθεν νὰ παρατηρῶμεν τί συμβαίνει ἐν τοῖς χωρίοις καὶ τί δύναται νὰ συμβῇ. Αἱ παραδόσεις τοῦ τόπου ἡμῶν, Κύριοι, δίδουσι ζωὴν εἰς τὰ χωρία, τὴν ὁποίαν ἀφαιροῦσιν οἱ νόμοι ἡμῶν καὶ ἡ γενικὴ πολιτικὴ κατάστασις. Δόσατε εἰς τὸ χωρίον τὸ δικαίωμα νὰ διορίσῃ τὸν διδάσκαλόν του, καὶ δὲν θὰ ἴδητε ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπέ τις ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, τὴν ἀλληλομαχίαν καὶ τοὺς σκοτωμούς· θὰ ἴδητε ἀπεναντίας τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὴν ἅμιλλαν, ὅπως εὕρωσι τὸν καλὸν διδάσκαλον. Καὶ μὴ νομίσετε ὅτι θὰ διαφύγῃ κἀνὲν χωρίον ἡ εὕρεσις καλοῦ σχετικῶς διδασκάλου. Πῶς ἐν τῇ πράξει θὰ γείνῃ τοῦτο; Τὸ χωρίον θ’ ἀποταθῇ εἰς ἐμπείρους καὶ εἰδήμονας. Τὰ χωρία γνωρίζουν πολλάκις πλῆθος διδασκάλων, οἱ ὁποῖοι συνέπεσε νὰ διέλθωσι δι’ αὐτῶν. Πολλάκις λαμβάνομεν ἀναφορὰς, ὑπογεγραμμένας ἀπὸ ὅλους τοὺς κατοίκους ἑνὸς χωρίου, ἀνεξαρτήτως κομματικῶν διαθέσεων, καὶ μᾶς παρακαλοῦν, γράφοντες «φροντίσατε νὰ διορισθῇ διδάσκαλος ὁ δεῖνα». Καὶ τὸν διδάσκαλον αὐτὸν τὸν εἶχον δεδοκιμασμένον πρὸ δέκα λ. χ. ἐτῶν. Τί ἄλλο θὰ συμβῇ; Ἡμεῖς, ἀντὶ νὰ γενώμεθα μεσῖται ἐπιβλαβεῖς μεταξὺ ἐκλογέων καὶ Κυβερνήσεως, θὰ ἤμεθα χρησιμώτατοι καὶ πολυτιμότατοι, οὕτως εἰπεῖν, μεσῖται καὶ διαφωτισταὶ τῆς γνώμης καὶ τῆς πεποιθήσεως τῶν συμπολιτῶν μας. Θ’ ἀπευθύνωνται πρὸς ἕκαστον ἡμῶν τὰ χωρία, ζητοῦντα διδασκάλους.

§125ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Ἄ! Αὐτὸ εἶναι.

§126ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. .. ζητοῦντα νὰ εὕρωμεν τὸν δημοδιδάσκαλον, διὰ νὰ τὸν διορίσουν αὐτοὶ, ὄχι νὰ τὸν διορίσωμεν ἡμεῖς, ἀποτεινόμενοι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὑποχρεούμενοι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ νὰ τοῖς εἴπωμεν μόνον, ὅτι οἱ δεῖνα καὶ οἱ δεῖνα εἶναι καλοὶ διδάσκαλοι. Εἰς πλειοδοσίαν ἀληθῶς θέλουσιν εὑρεθῆ οἱ καλοὶ διδάσκαλοι· θὰ φιλοτιμηθῶσιν εἰς τὰ χωρία νὰ εὕρωσι τὸν καλὸν διδάσκαλον, διότι ἐνδιαφέρονται.

§127ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Καὶ ἐὰν δὲν θέλουν νὰ ἐκλέξουν τὰ χωρία;

§128ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως αὐτὸ δὲν συμβαίνει καὶ τώρα κατὰ τὸ νομοσχέδιον; Ἀλλὰ βεβαίως ἐν τῇ πράξει δὲν θὰ συμβαίνῃ τὸ ἴδιον. Τὸ Κράτος λέγει πρὸς τοὺς δήμους: Ἰδοὺ τὸ ὑλικὸν τῶν διδασκάλων. Ἐὰν ὑπάρχωσί τινες ἔχοντες τὸ πτυχίον, ἀλλ’ ἀνάξιοι νὰ κατέχωσι τὴν θέσιν ταύτην, βεβαίως θὰ ἦναι ἀποκεκλεισμένοι τοῦ μητρώου. Θὰ δηλώσουν δὲ αὐτοὶ εἰς ἕκαστον ἐπιθεωρητὴν, ὅπως γίνεται καὶ ἐν Γαλλίᾳ. Εἰς τὸ βιβλίον τοῦ ἐπιθεωρητοῦ καταγράφονται οἱ θέλοντες νὰ διορισθῶσι· θὰ παρουσιασθῶσι δημοδιδάσκαλοι θέλοντες νὰ διορισθῶσι, λόγου χάριν, εἰς τὴν Αἰτωλοακαρνανίαν, καὶ ὁρίζοντες ἐν γένει τὰ μέρη, τὰ ὁποῖα προτιμῶσι· θὰ γίνωνται προκαταρκτικαὶ συνεννοήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐν τῇ πράξει θ’ ἀποτρέψωσιν αὐτὸ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἐσκέφθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος· καὶ τότε βεβαίως εὔκολον εἶναι νὰ συμβῇ τις σύγκρουσις· ποία ὅμως θέσις θὰ προτιμᾶται, βεβαίως θὰ ἐξαρτᾶται καὶ ἀπὸ τὸν ἴδιον τὸν δημοδιδάσκαλον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον βεβαίως εἰσάγει μεταῤῥύθμισιν, ἡ ὁποία εἶναι ἀσυγκρίτως καλλιτέρα τοῦ καθεστῶτος, ἀλλὰ παρακαλῶ συγχρόνως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ μελετήσῃ τὴν ἰδέαν μου ταύτην, καὶ ἐὰν τὴν εὕρῃ πρακτικὴν, νὰ συμπληρώσῃ αὐτὴν, ἐπικρατοῦντος τοῦ ἰδίου πνεύματος, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτησεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, νὰ συμπληρώσῃ αὐτὴν, νὰ καταστήσῃ τὴν ἰδίαν—ἂς εἴπω οὕτω—αὐτοῦ ἀρχὴν πρακτικωτέραν, καὶ ἀντὶ τοῦ τεκμαιρομένου ὑπὸ τοῦ νόμου, τῆς ὑπὸ τῶν δημοτικῶν συμβούλων ἀντιπροσωπεύσεως τῶν ἐκλογέων, νὰ εὕρῃ τὴν πραγματικὴν καὶ ἄμεσον θέλησιν τῶν ἐνδιαφερομένων γονέων διὰ μιᾶς ἀναφορᾶς πρὸς τὸν ἐπιθεωρητήν· εὔκολον εἶναι ταῦτα νὰ ὁρισθῶσιν, ὡς καὶ σχετικαὶ ἐγγυήσεις κτλ. Θὰ προτείνουν τὸν διδάσκαλον, καὶ θὰ διορίζηται οὗτος ὑπὸ τοῦ νομάρχου. Ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶμαι βεβαίως ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς ἀπολύτως, ἀλλὰ καὶ ὑπὲρ τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου κατὰ σύγκρισιν πρὸς τὸ καθεστώς.

§129ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν, κύριε Πρόεδρε, ἠδυνάμην νὰ προείδω, ὅτι ἡ γνώμη μου ἠδύνατο νὰ προσκρούσῃ πρὸς τὴν γνώμην ἐξησκημένου καὶ λίαν ἐμβριθοῦς μαχητοῦ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ βήματος, βεβαίως ἤθελον ἀποδειλιάσει νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνώμην μου ταύτην καὶ ἤθελον ἀποδειλιάσει, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀπαντήσω πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Χατζόπουλον, ἐὰν εὑρισκόμην πρὸ ἕδρας ἀκαδημαϊκῆς. Πάντα ὅσα ἐξέθεσεν ὁ κ. Χατζόπουλος, ἐξετάζων ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως τὸ ζήτημα, βεβαίως ἔχουσι θέσιν ἐν ἀκαδημαϊκῇ ἕδρᾳ, καὶ θὰ προὐκάλουν τὸν θαυμασμόν μου· ἐδῶ ὅμως δὲν ἔχουσι θέσιν, διότι ἐδῶ οἱ κύριοι Βουλευταὶ πρέπει νὰ ἐξετάζωσιν ἕκαστον ζήτημα ὑπὸ ἐξόχως πρακτικὴν ἔποψιν. Πολλὰ εἶπεν ὁ κ. Χατζόπουλος περὶ αὐτοτελείας, περὶ αὐτοδιοικήσεως τῶν δήμων, περὶ ἀποκεντρώσεως, χωρὶς νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἐκεῖνοι, δι’ οὓς νομοθετοῦμεν, εἰσὶν ὥριμοι πρὸς ἐφαρμογὴν τοιούτων θεωριῶν. Ἀναθέσατε, λέγει, τὴν ἐκλογὴν εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, ὅπως οἱ πολῖται διδαχθῶσι νὰ ἐκλέγωσι τοὺς καλοὺς συμβούλους. Ἐγὼ ἔχω ἀκριβῶς τὴν ἀντίθετον γνώμην. Ἂς ἀναπτυχθῇ ὁ λαὸς εἰς τοιαύτην περιωπὴν, ὥστε νὰ ἐκλέγῃ καλοὺς δημοτικοὺς συμβούλους, καὶ τότε νὰ ἀναθέσωμεν τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ζητεῖ ὁ κ. Χατζόπουλος, εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Καὶ τί μέλλει νὰ γείνῃ, εἶπεν ὁ κ. Χατζόπουλος, ἂν ἡ Βουλὴ ἐδέχετο τὴν γνώμην μου; «τί μένει ἐκ τοῦ νομοσχεδίου; Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐξασφαλίζεται ὁ δημοδιδάσκαλος ἀπὸ τῆς παύσεως καὶ μεταθέσεως, λείπει ὁ δασκαλοπόλεμος ἐκεῖνος, τοῦ ὁποίου θεαταὶ παριστάμεθα ἀνὰ πᾶν ἔτος.» Ἀλλὰ τοὐναντίον, λέγω ἐγώ, ἂν γείνῃ δεκτὴ ἡ καθιερουμένη διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀρχὴ, θὰ παραστῶμεν πρὸ τοῦ οἰκτροῦ διλημματικοῦ θεάματος, νὰ βλέπωμεν αὐτοὺς τοὺς δημοτικοὺς συμβούλους περιερχομένους ἀνὰ πᾶν τὸ Κράτος πρὸς εὕρεσιν διδασκάλων, ἢ τοὺς διδασκάλους περιερχομένους τὸ Κράτος πρὸς ἀνεύρεσιν οὐχὶ μόνον θέσεως, ὅπως καταλάβωσιν αὐτήν, ἀλλὰ καὶ δημοτικῶν συμβούλων, εὐνοϊκῶς πρὸς αὐτοὺς διακειμένων. Ἐρωτῶ τὸν κ. Χατζόπουλον, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ, ἂν κενωθῇ μία θέσις ἐν τῷ δήμῳ Ἀγράφων, Δολόπων, Ἀπεραντίων ἢ Κτημενίων τῆς ἐπαρχίας του, ἂν κενωθῇ κατὰ μῆνα Ἰανουάριον, καθίσταται δυνατὴ ἡ σύγκλησις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου πρὸς πρότασιν ἄλλου δημοδιδασκάλου, ἂν οἱ κάτοικοι τῶν δήμων ἐκείνων ἐπὶ ὀκτὼ μῆνας τοῦ ἔτους ἦναι διεσπαρμένοι εἰς ὅλας τὰς χειμερινὰς διαμονάς των; Ἐδῶ λοιπὸν οἱ Βουλευταί, κύριε Πρόεδρε, δὲν πρέπει νὰ ἐξετάζωσιν ἀπὸ θεωρητικῆς ἀπόψεως ἕκαστον ζήτημα, ἀλλὰ πρέπει νὰ περισυλλέγωσι τὰ διάφορα ἤθη καὶ ἔθιμα τῶν ἐπαρχιῶν των, νὰ τὰ συμβιβάζωσι πρὸς ἄλληλα, νὰ τὰ κωδικοποιῶσι καὶ νὰ δίδωσιν εἰς ταῦτα ἰσχὺν νόμου, διότι τοιοῦτοι νόμοι εἰσὶν ἐφαρμοστέοι, οἱ ἀποῤῥέοντες ἐκ τῆς θελήσεως τῶν ἐκλογέων των. Ἀλλά, ψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, λέγει ὁ κ. Χατζόπουλος, ὅπως δοκιμάσωμεν, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ τοῦτο· ὡς εἰ μὴ ἤρκουν τὰ πειράματα τοῦ παρελθόντος, ὅπως γείνωσι μάθημα εἰς τὸν κ. Χατζόπουλον. Ὑπῆρξε πολυχρόνιος πειραματικὴ πολιτική, τὴν ὁποίαν κατεδίκασε τὸ ἔθνος, ἕνεκα τῆς ἀποτυχίας τῶν διαφόρων πειραμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπέβαλλε τὸ ἔθνος ἡ πολιτικὴ ἐκείνη. Δὲν ἤλθομεν ἐδῶ νὰ πειραματίσωμεν, κύριε Πρόεδρε· ἤλθομεν νὰ νομοθετήσωμεν διὰ τὸ παρὸν καὶ τὸ λίαν προσεχὲς μέλλον.

§130ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διὰ τὸ μέλλον, ὄχι διὰ τὸ παρόν.

§131ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸ παρὸν καὶ οὐχὶ διὰ τὸ μέλλον· διότι, ἂν αἱ γνῶμαί μου, τὰς ὁποίας σήμερον ἔχω, δειχθῶσιν ἀτελεῖς, δύναται τὸ Κοινοβούλιον νὰ τὰς συμπληρώσῃ ἐν πάσῃ στιγμῇ. Ἀγνοῶ δὲ, μετὰ εἴκοσιν ἔτη, ἐνῷ σήμερον εἴμεθα σύμφωνοι ὅλοι καὶ ἐπικρατοῦσιν αἱ αὐταὶ σκέψεις περὶ ἑνὸς νόμου, ἀγνοῶ ἂν θὰ ἐπικρατῶσι καὶ τότε αἱ αὐταὶ γνῶμαι. Ἐγὼ λοιπὸν δίδω τὴν ψῆφόν μου, ὄχι διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος μετὰ εἴκοσιν ἔτη, ἀλλ’ εὐθὺς ἀμέσως ἀπὸ σήμερον. Ἂν ὁ νόμος αὐτὸς μετὰ εἴκοσιν ἔτη ἀποδειχθῇ ἐλλιπής, βεβαίως τὸ Κοινοβούλιον δύναται νὰ τὸν συμπληρώσῃ. Γνωρίζω λοιπὸν ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, — καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν ὅλων τῶν καταγομένων ἰδίως ἐξ ὀρεινῶν δήμων, — ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ συγκρότησις τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων. Γνωρίζετε πάντες, ὅτι οὐδεμία προσοχὴ καταβάλλεται, ἰδίᾳ εἰς τοὺς ἀγροτικοὺς δήμους, πρὸς ἐκλογὴν τῶν δημοτικῶν συμβούλων. Οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι ἐν πολλοῖς εἶναι ἐντελῶς ἀγράμματοι, ἢ, ἂν γνωρίζωσι νὰ θέτωσι τὴν ὑπογραφήν των, τὴν θέτουσιν εἰς πᾶν ἔγγραφον παρουσιαζόμενον πρὸς αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ δημάρχου. Ὅταν γινώσκωμεν λοιπὸν, ὅτι τοιαῦτα δυστυχῶς εἶναι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια καὶ οὕτω λειτουργεῖ ὁ περὶ Δημοτικῶν Συμβουλίων θεσμὸς ἐπὶ τοῦ παρόντος, δυσκολεύομαι νὰ ἀναθέσω τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, νὰ ἀναθέσω δηλ. τὸν διορισμὸν ἐκείνου, εἰς τὸν ὁποῖον θὰ ἐμπιστευθῶ τὴν ἀνατροφὴν τῶν τέκνων μου. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι εἶναι καταλληλότερος παντὸς ἄλλου ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ ἐκλέγῃ τὰ πρόσωπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα κέκληνται νὰ μορφώσωσι τοὺς Ἑλληνόπαιδας, πᾶν δὲ ὅ,τι ἄλλο λέγεται, ὑπὸ φαινομενικὴν ἔποψιν, μοὶ φαίνεται ὅτι εἶναι καλὸν ὡς θεωρία, ὡς σύγγραμμα, ἀλλ’ ὡς πρακτικόν, ὡς θέλησις τοῦ Κοινοβουλίου, δὲν ἔχει σημασίαν.

§132ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς πολλὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πράγματι τὸ ἄρθρον 24 εἶναι τὸ κύριον θεμέλιον τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς ἰδέας, ἥτις πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ δι’ αὐτοῦ. Ἡ ἀποκεντρωτικὴ βάσις τοῦ νομοθετήματος ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ κεῖται. Δὲν νομίζω καὶ ἐγὼ ὅτι σήμερον δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν καταλληλότερον ὄργανον πρὸς ἐκλογὴν τῶν δημοδιδασκάλων ἀπὸ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον ἐπίσης, ὅτι ἡ λειτουργία τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων παντοῦ σχεδὸν εἶναι ἀτελής· ἀρχίζοντες ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν, ὅπου, νομίζω, ἐπὶ 6–8 μῆνας ἤδη δὲν κατορθοῦται νὰ συνέλθῃ τακτικῶς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, καὶ τελειόνοντες εἰς τὸν μικρότερον τῶν δήμων, θέλομεν εὕρει ἐλάχιστα Δημοτικὰ Συμβούλια λειτουργοῦντα τακτικῶς καὶ δυνάμενα νὰ ἀσκήσωσι τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δίδομεν εἰς αὐτὰ διὰ τοῦ νόμου τούτου. Ἀλλὰ, ὡς εἶπον, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον εἶναι τὸ κυριώτερον ὄργανον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ βασίσωμεν τὴν λειτουργίαν τοῦ θεσμοῦ. Εἶναι κακὸν διὰ τοὺς δήμους ἡ τοιαύτη ἀτελὴς λειτουργία τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, καὶ βεβαίως πρέπει νὰ ληφθῇ πᾶσα πρόνοια, ὅπως ἐκλείψῃ τὸ κακὸν τοῦτο, ἀλλὰ τίποτε δὲν ὑπάρχει ἀδύνατον ἐν τῷ κόσμῳ, ὅταν ληφθῇ ἡ δέουσα φροντίς. Δὲν δυνάμεθα ὅμως τὴν φροντίδα ταύτην νὰ τὴν λάβωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, ἀλλὰ πρέπει νὰ λάβωμεν φροντίδα τοιαύτην, ὥστε ἡ ἀτελὴς αὕτη λειτουργία τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων νὰ μὴ καταργῇ τὴν ἀποκεντρωτικὴν ἰδέαν τοῦ νομοθετήματος. Ἐὰν σήμερον τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον θέλῃ νὰ ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τὸ νομοθέτημα πρόκειται νὰ δώσῃ εἰς αὐτό, τόσον τὸ καλλίτερον, ἂν ὅμως τοῦτο δὲν ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμα αὐτό, δὲν πρέπει τότε νὰ δώσωμεν τὴν ἄσκησιν τοῦ δικαιώματος τούτου εἰς ἕνα ὑπάλληλον, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι καὶ ἐκ τῶν ἀνωτάτων, μήτε ἐκ τῶν πρώτης τάξεως ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τὸ Συμβούλιον ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας δὲν δυνηθῇ νὰ ἀσκήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἄλλη πρέπει νὰ ᾖ ἡ ἐξουσία ἐκείνη, ἡ ὁποία πρέπει νὰ τὸ ἀσκήσῃ· ἐξουσία δὲ τοιαύτη νομίζω ὅτι δύναται νὰ σχηματισθῇ ἐκ τοῦ Συμβουλίου τῆς ἐποπτείας ἐν συμπράξει μετὰ τοῦ δημάρχου.

§133ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἄλλο αὐτὸ πάλιν!

§134ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· ἐὰν ἀφαιρέσητε τὸν δήμαρχον, ἐὰν ἀφαιρέσητε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, εἶναι περιττὸν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Εἶναι ἄριστον τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ σήμερον βελτιούμενον, ἐὰν ἤμεθα συγκεντρωτικοί· ἐὰν ὅμως νομίζωμεν ὅτι κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἔχοντες πρέπει νὰ ἔχωμεν θεμέλια, πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν ἀποκεντρωτικωτέρας ἰδέας, θελήσωμεν δὲ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν νὰ ἀναθέσωμεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν, εἶναι περιττὴ πᾶσα συζήτησις ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἀντικαταστάτην τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, παρέχοντα ἀρκετὰς ἐγγυήσεις, ὡς εἶπον, ἐὰν συνδυάσωμεν τὴν ἐνέργειαν τοῦ Συμβουλίου ἐποπτείας μετὰ τοῦ δημάρχου, ἐὰν ἀφήσωμεν δηλ. τὴν ἐκλογὴν εἰς τὸ Συμβούλιον ἐποπτείας, εἰς τὸ ὁποῖον καὶ καὶ ὁ δήμαρχος τότε νὰ παρευρίσκηται ὡς ἕκτον μέλος ἐν τῇ εἰδικῇ αὐτῇ περιπτώσει, ὅπως καὶ οὗτος ἔχῃ γνώμην τινὰ καὶ ὅπως καὶ οὗτος μετὰ τῶν δύο ἄλλων τῶν κατὰ πλάσμα θεωρουμένων ἀντιπροσώπων τοῦ δήμου, δηλ. τοῦ ἐμπόρου καὶ τοῦ κτηματίου ἢ τοῦ ἐπιστήμονος καὶ τοῦ κτηματίου, προτείνῃ. Ἐὰν ἀναθέσωμεν εἰς αὐτὸ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δημοδιδασκάλου, θέλομεν πράξει τι σύμφωνον μὲ τὰς ἰδέας καὶ μὲ τὰς ἀρχάς, ἐπὶ τῶν ὁποίων βασίζεται τὸ νομοσχέδιον. Ὁ ἐπιθεωρητὴς εἶναι μέλος τοῦ Συμβουλίου· ἑπομένως καὶ ἡ γνώμη αὐτοῦ, καὶ αἱ σκέψεις του θ’ ἀκουσθῶσιν· ἀλλ’ ἐὰν ἡ γνώμη αὐτοῦ ἔχῃ τι τὸ ἀντίθετον πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς κοινότητος, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ διορισθῇ ὁ δημοδιδάσκαλος, θὰ ὑπάρξωσιν ἐκεῖ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι, γνωρίζοντες τὰς τοπικὰς ἀνάγκας καὶ τοῦ δήμου καὶ τῆς κοινότητος, θ’ ἀντικρούσωσι τὴν τοιαύτην γνώμην τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, θὰ συζητήσουν μετ’ αὐτοῦ, καὶ ἢ θὰ πεισθῶσι παρ’ αὐτοῦ καὶ θὰ παραδεχθῶσι τὴν γνώμην του, ἢ θὰ πείσωσιν αὐτὸν νὰ τὴν ἐγκαταλείψῃ. Νομίζω ὅτι ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν δὲν ἀποκρούομεν καὶ πᾶσαν ἄλλην...

§135ΒΑΛΤΙΝΟΣ. Ἐὰν δὲν συνέρχηται τὸ Συμβούλιον;

§136ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περὶ τῆς περιπτώσεως ταύτης ἀκριβῶς ὁμιλῶ. Ἐὰν δὲν συνέρχηται τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, τότε τὸ Συμβούλιον τῆς ἐποπτείας, προσκαλοῦν καὶ τὸν δήμαρχον, θὰ προβαίνῃ εἰς τὴν πρότασιν.

§137ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Ἐνδέχεται νὰ ἦναι εἰκοσιπέντε ὥρας μακρὰν ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ.

§138ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ὁ δήμαρχος ἦναι 25 ὥρας μακρὰν ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, ἐὰν ὁ δήμαρχος δὲν νομίζῃ ὅτι πρέπει νὰ διανύσῃ τὰς 25 ταύτας ὥρας, ὅπως παρευρεθῇ εἰς τὴν συνεδρίασιν τοῦ Συμβουλίου ἐποπτείας...

§139Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν δύναται νὰ ὑπάγῃ.

§140ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Βεβαίως δὲν δύναται ἀπὸ τὴν Εὐρυτανίαν νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ.

§141ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἂν δὲν δύναται νὰ μεταβῇ, ἢ δὲν θέλῃ, μένουσι 5 ἄλλα μέλη, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἀποφασίσει, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ καὶ οὗτος τὸ δικαίωμα, ἂν θέλῃ καὶ ἂν θὰ δύναται, νὰ παρευρίσκηται εἰς τὸ Συμβούλιον τοῦτο. Νομίζω ὅτι τοιαύτη τις ἢ ἄλλη ἀνάλογος ἀντικατάστασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, μὴ ἐκτελοῦντος τὰ καθήκοντά του, πρέπει νὰ νομοθετηθῇ καὶ νὰ μὴ ἀφεθῇ εἰς τὴν αὐταρχικὴν ἀπόφασιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ὁ διορισμὸς τοῦ δημοδιδασκάλου, διότι ὁ ἐπιθεωρητὴς ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα τῆς παύσεως, καὶ ἂν θέλῃ νὰ διορίσῃ τινὰ εἰς ἓν σχολεῖον, θὰ προβαίνῃ εἰς παῦσιν τοῦ ὑπάρχοντος, ἵνα διορίσῃ ὅντινα αὐτὸς θέλῃ ἐκεῖ.

§142ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπορῶ πῶς δίδεται τόση σημασία εἰς τὸ δικαίωμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὅπως προτείνῃ εἰς τὸν νομάρχην τὸν διοριστέον δημοδιδάσκαλον. Δὲν γινώσκω νὰ ἐζήτησαν οἱ δῆμοι, καὶ παρέχεται αὐτοῖς τὸ δικαίωμα τοῦτο. Τοὐναντίον τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον θὰ θεωρῇ ἑαυτὸ ἀκαταλληλότατον. Διὰ τοῦτο, ὅ,τι θὰ συμβῇ, θὰ ἦναι τὸ ἑξῆς· πάντες οἱ ἔκ τινος δήμου καταγόμενοι δημοδιδάσκαλοι θέλουσιν εὑρίσκει πρόθυμον τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου των, ὅπως χάριν μόνον κομματικῶν λόγων προτείνῃ εἰς διορισμὸν αὐτούς. Ἐκτὸς τοῦ ἔργου τούτου οὐδὲν ἄλλο εἶναι εἰς κατάστασιν ἐν ἐπιγνώσει νὰ πράξῃ. Τοὺς δημοδιδασκάλους ὅμως τοὺς ἐντοπίους, εἴτε τοὺς γνωρίζῃ εἴτε δὲν τοὺς γνωρίζῃ ὡς καλοὺς, θὰ ἦναι πάντοτε διατεθειμένον νὰ προτείνῃ, ἢ καὶ νὰ μὴ προτείνῃ ἐνίοτε, ὅταν ἀνήκουν εἰς ἀντίθετον κόμμα. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὸ τῆς παύσεως ζήτημα ἢ μεταθέσεως εἶναι σπουδαιότερον τοῦ διορισμοῦ. Ὁ διορισμὸς εἶναι ἓν δικαίωμα ἰδανικὸν μᾶλλον, τὸ ὁποῖον δίδομεν εἰς τοὺς δήμους, ὅπως παραστήσωμεν ὅτι τὸ νομοσχέδιον καθιεροῖ ἰδέας δῆθεν ἀποκεντρωτικὰς, καθιερούσας νέας ἐλευθερίας τῶν δήμων. Νομίζω ὅμως, ὅτι μᾶλλον εἰς τὰ τῆς μεταθέσεως καὶ παύσεως τῶν δημοδιδασκάλων ἔπρεπε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον νὰ ἔχῃ κάποιαν γνώμην, καὶ εἰς τοῦτο προκαλῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως.

§143ΤΟΜΑΝ. Βάσις τοῦ νομοθετήματος εἶναι ἡ ἀπονομὴ εἰς τοὺς δήμους μειζόνων δικαιωμάτων, καὶ δὴ τοῦ νὰ προνοῶσι περὶ ἐκλογῆς τοῦ διδασκάλου πρὸς μόρφωσιν τῶν τέκνων τῶν δημοτῶν των. Ἂν ἐκ τοῦ νομοθετήματος ἀφαιρέσητε πρωτοβουλίαν τινὰ τῶν δήμων ὡς πρὸς τὴν μετάθεσιν καὶ παῦσιν τῶν δημοδιδασκάλων, ἀφαιρεῖτε τὴν βάσιν τοῦ νομοθετήματος, τοῦ καταστῆσαι ἑαυτοὺς ὑπευθύνους διὰ τὰς ἰδίας των ὑποθέσεις. Πῶς δὲ καθιστᾶτε ὑπευθύνους τοὺς δήμους, δίδοντες αὐτοῖς τὸ δικαίωμα τοῦ προτείνειν. Ἀλλὰ λέγουσιν, ὅτι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια θὰ εὑρεθῶσιν ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ τὸ πράξωσιν. Ἀνομολογῶ ὅτι οἱ λόγοι, οὕς τινες τῶν προαγορευσάντων εἶπον, εἶναι βάσιμοι. Καὶ περιστάσεις καιρικαὶ καὶ ἄλλα θέλουσι παρακωλύσει ἐνίοτε ἓν Δημοτικὸν Συμβούλιον νὰ ἐνασκήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο, τὸ διδόμενον αὐτῷ ὑπὸ τοῦ νόμου· ἀλλὰ τοῦτο δὲν παρακωλύει τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου, οὐδὲ δεικνύει, ὅτι ὁ νόμος εἶναι πλημμελής. Φρονῶ ὅτι πρωτίστως πρέπει νὰ μένῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ προτείνειν τοὺς διοριστέους. Λέγουσί τινες, ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν ἐνίοτε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον νὰ πράξῃ τοῦτο. Ἀναγνωρίζω τοῦτο ἐν μέρει, ἀλλὰ ἔχω τὴν βεβαιότητα, ὅτι θὰ ἔχωσιν οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι τὴν φιλοτιμίαν νὰ ἐνασκήσωσι τὸ διδόμενον αὐτοῖς παρὰ τῆς Πολιτείας δικαίωμα, καὶ ὅτι θὰ πληροφορηθῶσι τίνες δημοδιδάσκαλοι δύνανται νὰ διορισθῶσιν, ἔχοντες πάντα τὰ προσόντα καὶ τὴν ἀξίαν. Ἔχω τὴν βεβαιότητα, ὅτι πάντες οἱ δῆμοι θὰ ὠφεληθῶσι τοῦ πλεονεκτήματος τούτου. Ἀλλὰ ἐνῷ φρονῶ ὅτι ἡ κυρία βάσις τοῦ νομοθετήματος πρέπει νὰ μένῃ, θεωρῶ ἐπάναγκες, ὅτι πρέπει νὰ ἀνατεθῇ τοῖς Δημοτικοῖς Συμβουλίοις συνάμα καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐποπτεύειν τὸν δημοδιδάσκαλον, τοῦ προτείνειν τὴν μετάθεσιν αὐτοῦ, διότι εἶναι ἴσως παράλογον νὰ παραδεχθῇ τις, ὅτι ἔχουσι δικαίωμα νὰ προτείνωσι διδάσκαλον, ὃν δὲν ἐγνώρισαν, καὶ δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ προτείνωσι τὴν παῦσιν ἢ μετάθεσιν ἀνθρώπων, ὧν καὶ τὴν διδασκαλίαν ἀντελήφθησαν, καὶ τὸ ποιὸν ἐγνώρισαν καὶ εἶδον τὸν βίον αὐτῶν. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἦναι ἄμεσος καὶ ἀναγκαία συνέπεια τοῦ δικαιώματος τοῦ διορίζειν τὸ δικαίωμα τοῦ προτείνειν τὴν μετάθεσιν καὶ τὴν ἀπόλυσιν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς νομίζω, ὅτι τὸ τοιοῦτον δικαίωμα, ἂν ἀποδεχθῶμεν τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τοὺς δήμους, φρονῶ ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν οὗτοι, εἴτε ἐξ ἀδρανείας, εἴτε ἐξ ἀμελείας, εἴτε ἐξ ἄλλων περιστάσεων, δὲν θέλουσι νὰ κάμωσι χρῆσιν αὐτοῦ, δέον νὰ ἀνατεθῇ ὁ διορισμὸς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, διότι, κατ’ ἐμὴν γνώμην, οὗτος ἔσται ὁ μόνος κατάλληλος νὰ ἐκλέγῃ τὰ πρόσωπα τῶν δημοδιδασκάλων. Μᾶς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς ἑκάστου νομοῦ θὰ ἦναι ἐφωδιασμένος μὲ μητρῷον ποιότητος τῶν διδασκάλων τοῦ νομοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ ἐπιθεωρητὴς δὲν ἔχῃ ἐκ τοῦ μητρῴου διαθεσίμους δημοδιδασκάλους, τί θέλει πράξει;

§144Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ μητρῷον θὰ ἦναι μητρῷον ὅλων τῶν δημοδιδασκάλων, διῃρημένον κατὰ νομούς.

§145ΤΟΜΑΝ. Τότε ἔχει εὐρύτερον κύκλον ἐκλογῆς. Πρέπει ὅμως νὰ στέλληται εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν κατὰ δεκαήμερον τοὐλάχιστον κατάστασις κινήσεως τῶν δημοδιδασκάλων, διὰ νὰ ἦναι ἐνήμερος, καὶ γνωρίζῃ ἂν οἱ ἐν τῷ μητρῴῳ ἔχωσι τοποθετηθῆ ἢ ὄχι, ἵνα μὴ ματαιοπονῇ. Αὐτὰ ἐνόμισα ἀναγκαῖον ὅτι ἔπρεπε νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, σχετικῶς μὲ τὴν προκειμένην συζήτησιν.

§146ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις παρεξετράπη ἀπὸ τὴν καθ’ ἕκαστον εἰς τὴν κατ’ ἀρχήν, καὶ εἰς τοῦτο ἔδωκε τὸ καλὸν παράδειγμα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας. Δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν κατ’ ἀρχήν, ἂν ἤμεθα ὑπὲρ τῆς ἀποκεντρώσεως ἢ ὑπὲρ τῆς χειραφετήσεως τῶν δήμων ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν θεωρητικήν, ἀλλ’ ἂν τὸ ἄρθρον, ὡς ἔχει, ἄγῃ εἰς ἀποκέντρωσιν καὶ χειραφέτησιν τῶν δήμων. Νομίζω ὅτι ἀκριβῶς ὅσοι εἶναι ὑπὲρ τῆς ἀποκεντρώσεως, πρέπει νὰ καταψηφίσωσι τοῦ ἄρθρου, διότι, ὡς ἔχει αὐτό, δὲν καθιεροῖ τὴν ἀποκέντρωσιν, ἀλλ’ εἰσάγει μᾶλλον παρῳδίαν τῆς ἀποκεντρώσεως καὶ τῆς χειραφετήσεως· διότι τὸ μόνον δικαίωμα, τὸ ὁποῖον χορηγεῖται εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, τοῦ νὰ προτείνωσιν αὐτὰ τὸν διοριστέον διδάσκαλον, καθυποβάλλεται εἰς τοιούτους περιορισμούς, ὥστε καθίσταται ἀνύπαρκτον. Ἐν πρώτοις, ὅταν δὲν ὑπάρχωσι σχολεῖα εἰς τὸν δῆμον, δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ προτείνωσιν ἀφ’ ἑαυτῶν τὴν σύστασιν· δεύτερον, καὶ ὅταν ὑπάρχωσι σχολεῖα, πρέπει νὰ περιμένωσι τὸν ἐπιθεωρητὴν, καὶ ἂν οὗτος δὲν ἔχῃ τὴν διάθεσιν νὰ προκαλέσῃ τὴν πρότασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, τὸ δικαίωμα ἀργεῖ. Ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς εἶναι πιστὸς καὶ εὔορκος τοῦ καθήκοντος πληρωτὴς, καὶ εὐθὺς, ὡς κενωθῇ θέσις, προκαλεῖ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον νὰ προτείνῃ τὸν διοριστέον. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνέλθῃ ἐντὸς τῆς τεταγμένης προθεσμίας. Ὑποθέτω ὅτι συνέρχεται. Ἀλλ’ οὐδεμίαν γνῶσιν ἔχει αὐτὸ τοῦ δημοδιδασκάλου. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ὅτι θὰ ἀποσταλῇ κατ’ ἀρχὰς ἐφ’ ἅπαξ τὸ μητρῶον τῆς ποιότητος τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς θὰ τὸ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν του. Ἀλλ’ ὅταν ὁ προτεινόμενος δὲν ἔχῃ τὰ προσόντα, τί θὰ γείνῃ τότε; Ἠρώτησα περὶ τούτου, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν μοὶ ἀπήντησεν. Ἂν προτείνῃ ἐκ νέου τὸ Συμβούλιον, ὁ ἐπιθεωρητὴς δύναται νὰ εἴπῃ τὰ αὐτά. Καὶ ὅπου ὑπάρχει μεγάλη παραγωγὴ δημοδιδασκάλων, τὸ Συμβούλιον θὰ ἔχῃ προχείρους τοιούτους. Ἀλλ’ ὅπου δὲν ὑπάρχουσι, τί θὰ κάμῃ; Εἰς τὸν νομὸν Τρικκάλων, εἰς τὴν Θεσσαλίαν, ἐπὶ παραδείγματος, ὅπου δὲν ἔχει πολλοὺς δημοδιδασκάλους ἐντοπίους, πόθεν θὰ ἠξεύρῃ τίνες εἶναι κατάλληλοι, ἵνα τοὺς προτείνῃ; Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠθέλησε νὰ διορθώσῃ ταῦτα, μετατρέψας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἰς Ὑπουργεῖον Διεκπεραιώσεως. Ὅλοι οἱ ὑπάλληλοί του θὰ δέχωνται πληροφορίας ἀπὸ τοὺς διαφόρους ἐπιθεωρητὰς, τίνες διδάσκαλοι ἀπέθανον, τίνες παρῃτήθησαν, καὶ τὰς πληροφορίας ταύτας κατόπιν θὰ στέλλωσιν εἰς τοὺς νομάρχας καὶ τοὺς ἐπιθεωρητάς. Δι’ ὅλα ταῦτα, Κύριοι, νομίζω ὅτι τὸ μόνον ἄρθρον, δι’ οὗ παρέχονται δικαιώματα εἰς τοὺς δήμους, εἶναι τὸ προκείμενον· ἀλλὰ καθίσταται ἀνεφάρμοστον, καὶ οἱ ὑπὲρ τῆς χειραφετήσεως τῶν δήμων ὄντες πρέπει νὰ καταψηφίσωσιν αὐτὸ, ἐὰν δὲν θέλωσι ν’ αὐταπατῶνται.

§147Ν. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἤθελον νὰ ἐρωτήσω, ὑπὸ τίνος θὰ προσκληθῇ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δημοδιδασκάλου; Ὑπὸ τοῦ προέδρου; Καὶ ἂν ἀρνῆται νὰ συνέλθῃ; Νομίζω ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ τεθῇ ποινή.

§148Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἔλαβον σημείωσιν τῆς παρατηρήσεώς σας, καὶ θὰ φέρω τροποποίησιν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§149ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπρότεινα τὸν διορισμὸν τῶν δημοδιδασκάλων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ θὰ φέρω πρότασιν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 24 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 25

§151ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οἱ δημοδιδάσκαλοι καὶ αἱ δημοδιδασκάλισσαι καὶ οἱ γραμματοδιδάσκαλοι, πρὶν ἢ ἀναλάβωσι τὴν ὑπηρεσίαν αὑτῶν, ὀμνύουσιν ἐνώπιον τοῦ παρὰ τῷ Ἐποπτικῷ Συμβουλίῳ τοῦ νομοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἢ τοῦ ἐπάρχου, ἢ τοῦ εἰρηνοδίκου, τὸν νενομισμένον ὅρκον τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου.»

§152Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «ἢ τοῦ ἐπάρχου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 25, ὡς ἐτροποποιήθη).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 26.

§154ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παῦσις ἢ μετάθεσις δημοδιδασκάλου, δημοδιδασκαλίσσης ἢ γραμματοδιδασκάλου ἐπιτρέπεται, μόνον ἂν αὕτη ἀπεφασίσθη ὑπὸ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τοῦ νομοῦ, κατὰ τὸ ὑπὸ τοῦ παρ’ αὐτῷ ἐπιθεωρητοῦ ὑποβληθὲν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον πρακτικὸν αὐτοῦ. Γίνεται δὲ καὶ ἡ παῦσις καὶ ἡ μετάθεσις δημοδιδασκάλου μὲν διὰ Β. Διατάγματος, τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ, γραμματοδιδασκάλου δὲ διὰ πράξεως τοῦ εἰρημένου Ὑπουργοῦ.»

§155Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἔχω μίαν παρένθεσιν. Μετὰ τὰς λέξεις «πρακτικὸν αὐτοῦ» νὰ προστεθῇ: «ἢ συνεπεία ἠτιολογημένων προτάσεων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου.»

§156ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀπὸ τῆς χθὲς ἤδη ἐξήραμεν αὐτὴν τὴν ἔλλειψιν, ὅτι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον οὐδὲν δικαίωμα ἔχει. Ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δίδει νῦν ὁ κ. Ὑπουργός, τί δικαίωμα εἶναι; Μήπως τὴν σήμερον τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ πρότασιν ἠτιολογημένην μεταθέσεως; Ἐκεῖνο τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει κατὰ τὸ Σύνταγμα ἕκαστος πολίτης, νὰ κάμῃ δηλ. μίαν καταγγελίαν καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν παῦσιν ἢ τὴν μετάθεσιν δημοδιδασκάλου, τὸ παρέχει νῦν ὁ Ὑπουργὸς καὶ εἰς τὸ Δημοτικὰ Συμβούλια, καὶ νομίζει ὅτι οὕτως ἐπιφέρει τὴν ἀποκέντρωσιν. Ἀλλὰ δὲν μοὶ λέγει ὁ κ. Ὑπουργός, πῶς συμβιβάζεται πλέον τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ, ὅταν ὁ Ὑπουργὸς ἔχῃ τὸ δικαίωμα, ἅμα γείνῃ πρότασις ὑπὸ τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου περὶ μεταθέσεως ἑνὸς δημοδιδασκάλου διὰ τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν λόγον, ἴσως καὶ διότι εἶναι ἀνίκανος, νὰ τὸν καθίζῃ εἰς τὴν ῥάχιν ἑτέρου δήμου;

§157Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Αὐτό, τὸ ὁποῖον λέγετε, εἶναι διαστροφή. Τοῦ ἀνικάνου θὰ ζητήσῃ τὴν παῦσιν ὁ ἐπιθεωρητής, ὁ μόνος ἁρμόδιος νὰ κρίνῃ περὶ τούτου.

§158ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πολὺ καλά· ἱκανώτατος εἶναι ὁ διδάσκαλος, ἀλλ’ ὅταν σὺ ἔχῃς τὸ δικαίωμα νὰ τὸν λάβῃς ἀπὸ τὸ ἓν ἄκρον τοῦ Κράτους καὶ τὸν μεταθέσῃς εἰς τὸ ἄλλο ἄκρον, πῶς ὁμιλεῖτε ἀκόμη περὶ δικαιώματος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου νὰ ὑποδεικνύῃ τὸν διδάσκαλόν του; Καὶ δι’ ἄλλων διατάξεων θὰ ἀποδείξω, ὅτι τὸ ἰδανικὸν τοῦτο δικαίωμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἐξατμίζεται ὅλως.

§159ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἀληθὴς ἀποκέντρωσις θὰ ὑπάρξῃ, ἐὰν τὸ δικαίωμα καὶ τοῦ διορισμοῦ καὶ τῆς παύσεως καὶ τῆς μεταθέσεως δοθῇ εἰς τὸν δήμαρχον, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, προκαλουμένῃ ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Τότε ἔχομεν ἓν σύστημα πλῆρες.

§160ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Περὶ μεταθέσεως δὲν δύναται νὰ γείνῃ λόγος, διότι δὲν δύναται νὰ μετατεθῇ εἰς ἕτερον δῆμον, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπρότεινε τοῦτο.

§161Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Παρακαλῶ τοὺς κ. Βουλευτὰς νὰ ὑποβάλωσι τὰς παρατηρήσεις των, καὶ αὗται θὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§162ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ μετάθεσις δὲν δύναται νὰ συμπεριληφθῇ κἂν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ. Ἡ ἰδέα τῆς μεταθέσεως δημοδιδασκάλου εἶναι ἐν πλήρει ἀντιθέσει πρὸς τὸν μηχανισμὸν τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ γείνῃ μετάθεσις ἀπὸ ἕνα δῆμον εἰς ἄλλον, χωρὶς νὰ προσβληθῇ ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀνατίθεται ὁ διορισμὸς εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Διότι ἡ μετάθεσις περιέχει δύο πράξεις, τὴν παῦσιν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς δήμου καὶ τὸν διορισμὸν εἰς ἕτερον. Τὴν παῦσιν δυνάμεθα νὰ τὴν πραγματευθῶμεν ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, τὸν διορισμὸν ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ τὸν πραγματευθῶμεν ἐν τούτῳ τῷ ἄρθρῳ, διότι ὁ διορισμὸς ἐκανονίσθη ἤδη ἐπὶ βάσεώς τινος, τὴν ὁποίαν θὰ ἴδωμεν ἐν ταῖς λεπτομερείαις, ὅταν λάβωμεν τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας θὰ φέρῃ ὁ κ. Ὑπουργός. Ὁ δημοδιδάσκαλος, ὅταν δὲν δύναται νὰ μείνῃ εἰς μίαν κοινότητα, προτείνοντος τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τὴν παῦσιν αὐτοῦ, πρέπει νὰ παυθῇ. Ὅσον ἀφορᾶ τὴν προσθήκην, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἐγὼ τὴν νομίζω ὡς ἐλαττοῦσαν τὴν ἀποκέντρωσιν, διότι δὲν χρησιμεύει εἰς τίποτε ἄλλο, παρὰ εἰς τὸ νὰ εὐκολύνῃ τὸν Ὑπουργὸν, ἵνα παύῃ τοὺς δημοδιδασκάλους. Κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου, ὁ δημοδιδάσκαλος δὲν παύεται ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ἔχει γενικωτέραν τινὰ θέσιν, γενικωτέραν τινὰ μελέτην τῆς καταστάσεως τῶν δημοδιδασκάλων ἐν ἑκάστῳ νομῷ. Ἐὰν εἰς τοῦτο προσθέσητε καὶ τὴν πρότασιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, δὲν θέλετε πράξει τίποτε ἄλλο ἢ νὰ παράσχητε πλειοτέραν εὐκολίαν εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ἵνα παύῃ τοὺς δημοδιδασκάλους.

§163Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πράτασις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου δὲν ὑποβάλλεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ἀλλ’ εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον.

§164ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τότε ἐπιφυλάττομαι νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, ὅταν προσαχθῇ ἡ πρότασις πλήρης.

§165ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι τοσοῦτον ἁπλοῦν, ὥστε ἡ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ καθίσταται ὅλως περιττή. Παραδέχεται τὸ νομοσχέδιον, ὅτι ὁ διορισμὸς γίνεται ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, δίδεται δὲ ἔπειτα τὸ δικαίωμα τῆς μεταθέσεως. Ἀλλ’ ἡ μετάθεσις ἀποτελεῖ διορισμὸν εἰς ἄλλον δῆμον, καὶ ἑπομένως ἡ οὕτω γινομένη μετάθεσις ἀντιφάσκει πρὸς τὴν περὶ διορισμοῦ διάταξιν. Ἤθελα νὰ μοὶ ἐξηγήσητε, πῶς κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου ἠδυνήθητε νὰ συναρμολογήσητε αὐτὰς τὰς ἀντιφατικὰς ἰδέας.

§166ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐπ’ ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐκδηλώσω οὐχὶ τὴν ἁπλῆν ἀπορίαν μου, ἀλλὰ τὴν κατάπληξίν μου, διὰ τὴν διάταξιν, τὴν ὁποίαν ἀναγράφει τὸ ἄρθρον. Δὲν ἀρκοῦσιν ὅλα τὰ ἄλλα δεινὰ, εἰς τὰ ὁποῖα ἐκτίθενται συνεπείᾳ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τὰ δυστυχῆ αὐτὰ ὄντα, οἱ δημοδιδάσκαλοι, ἀλλὰ διὰ τοῦ παρόντος ἄρθρου πρόκειται νὰ δικάζωνται καὶ καταδικάζωνται, χωρὶς νὰ καλῶνται εἰς ἀπολογίαν. Ὁ τελευταῖος ἐγκληματίας, ὁ ἔσχατος τῶν κακούργων, ὅταν πρόκειται νὰ καταδικασθῇ, πρὶν ἢ ἐκδοθῇ ἀπόφασις κατ’ αὐτοῦ, καλεῖται εἰς ἀπολογίαν, καὶ ὁ δημοδιδάσκαλος τίθεται εἰς χείρονα μοῖραν καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐσχάτου τῶν κακούργων, εἶναι δὲ παράδοξον, ὅτι, προκειμένου περὶ πειθαρχικῆς ποινῆς, ἀναγράφονται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅλοι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους, ἐὰν εὑρεθῇ ὑποπεσὼν εἰς παράπτωμά τι ὁ δημοδιδάσκαλος, δέον νὰ τιμωρηθῇ. Αἱ περιπτώσεις αὗται ἀναγράφονται εἰς τὸ ἄρθρον 31. Ἐπιθυμεῖ δηλ. ὁ νομοθέτης νὰ ἐξασφαλισθῇ ὁ δημοδιδάσκαλος κατὰ παντὸς ἀδίκου. Προκειμένου νὰ τῷ ἐπιβληθῇ πρόστιμον ἀπὸ 2 μέχρι 15 δραχμῶν, προκειμένου νὰ τῷ ἐπιβληθῇ πρόστιμον ἀπὸ 15 δραχμῶν μέχρι τοῦ ἡμίσεως τοῦ μηνιαίου μισθοῦ του, προκειμένου νὰ τῷ ἐπιβληθῇ προσωρινὴ παῦσις, καθορίζονται ἀκριβέστατα ὅλοι οἱ λόγοι, καὶ πρὶν τῷ ἐπιβληθῇ ἡ ποινὴ τῆς προσωρινῆς παύσεως, καλεῖται εἰς ἀπολογίαν· ἀλλ’ ὅταν πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ κατ’ αὐτοῦ ἡ ἐσχάτη, οὕτως εἰπεῖν, τῶν ὑπηρεσιακῶν ποινῶν, οὐδεὶς λόγος καθορίζεται, οὐδεμία ἀπολογία ἀπαιτεῖται! Πάντα ταῦτα, Κύριοι, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνετάχθη ἐπὶ τοῦ γόνατος, προκειμένου δὲ περὶ τόσον σπουδαίου ζητήματος, δὲν ἐπετράπη κἂν ἡ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ συζήτησις, τὴν ὁποίαν ἤδη ὑποχρεούμεθα νὰ κάμωμεν ἐνταῦθα.

§167Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπαναλαμβάνει ὅσα καὶ χθὲς εἶπε, καὶ πρὸς τὰ ὁποῖα ἐδώκαμεν ἀπάντησιν. Τὰ ἐπαναλαμβάνει δὲ δι’ ὕφους θρηνητικοῦ καὶ μετά τινος τρόπου τραγικοῦ· παρακαλῶ δ’ αὐτὸν νὰ μὴ λυπῆται τόσον πολὺ τοὺς συμπολίτας μας δημοδιδασκάλους. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐλέχθη χθὲς πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λοκρίδος εἰς ἀπάντησιν, εἶναι ὅτι ἡ παῦσις τοῦ δημοδιδασκάλου δὲν γίνεται εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχεν, ἀλλὰ γίνεται μετὰ τὴν ἐπιθεώρησιν τὴν ὁποίαν ὁ ἐπιθεωρητὴς ἐποιήσατο, περιοδεύσας τὴν ὑπαγομένην εἰς αὐτὸν περιφέρειαν καὶ ἐξετάσας πάντα τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τὰ ὑπάρχοντα ἐν τῇ περιφερείᾳ. Κατὰ τὴν περιοδείαν του ταύτην ὁ ἐπιθεωρητὴς δὲν περιφέρεται, ἵνα ἀλλάξῃ κλῖμα, ἀλλ’ ἐργάζεται καὶ ἐξετάζει (ἀναγινώσκει): «αʹ) Τοὺς τηρουμένους ἐν ἑκάστῳ αὐτῶν ἐλέγχους, ἵνα βεβαιωθῇ: 1) ἄν οἱ ἐν αὐτοῖς ἐγγεγραμμένοι ὀρθῶς ἐνεγράφησαν, καὶ ἰδίως ἄν κατὰ τὰς ἀπὸ ἑτέρου δημοτικοῦ σχολείου ἢ γραμματοδιδασκαλείου εἰς τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, ἢ ἀπὸ δημοτικοῦ σχολείου εἰς τὸ ἑλληνικὸν ἢ ἀπὸ ἑτέρου ἑλληνικοῦ μεταστάσεις τῶν μαθητῶν ἐτηρήθησαν αἵ τε ἄλλαι καὶ αἱ τῶν προηγουμένων ἄρθρων 18 καὶ 19 νόμιμοι διατάξεις, ὅπως προκαλέσῃ τὴν ἐνάσκησιν τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου κατὰ πάσης τυχὸν παραβάσεως, ἢ ἐνασκήσῃ τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἐξουσίαν κατ’ αὐτῆς· 2) ἄν ἐν τοῖς ἐλέγχοις τῶν δημοτικῶν σχολείων καὶ τῶν γραμματοδιδασκαλείων τυγχάνωσιν ἐγγεγραμμένοι οἱ πρὸς τοῦτο ὑπόχρεοι παῖδες πάντων τῶν ἐν ταῖς ἕδραις αὐτῶν κατοικούντων, τίνες δ’ εἰσὶν αἱ αἰτίαι τῶν ὑπαρχουσῶν τυχὸν ἐλλείψεων, ἵνα ἐπ’ αὐτῶν προκαλέσῃ τὴν μελέτην τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. «βʹ) Τὰς τοπικὰς περιστάσεις ἑκάστου δήμου, καὶ προκαλεῖ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου περὶ προσδιορισμοῦ τοῦ χρόνου τῆς ἐνάρξεως καὶ λήξεως τοῦ σχολικοῦ ἔτους, τῆς καθ’ ἑξάμηνα διαιρέσεως αὐτοῦ, τοῦ χρόνου τῆς ἐν τοῖς ἐλέγχοις ἐγγραφῆς καὶ τῶν ἐξετάσεων, καὶ τοῦ ἀπὸ τάξεως εἰς τάξιν προβιβασμοῦ καὶ ἀπολύσεως τῶν μαθητῶν. «γʹ) Τὰ τῶν εἰσαχθέντων ἐν τῷ σχολείῳ διδακτικῶν βιβλίων, ἵνα βεβαιώσῃ, ὅτι ἐφαρμόζονται ἀκριβῶς αἱ περὶ τούτων ἰσχύουσαι διατάξεις. «δʹ) Τὰ τῆς διαγωγῆς τῶν διδασκάλων πρὸς τοὺς μαθητὰς καὶ τοὺς γονεῖς αὐτῶν, ἢ πρὸς τοὺς ἰδίους συναδέλφους των. «εʹ) Τὰ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐκπληροῦσι τὰ ἑαυτῶν καθήκοντα, καὶ ἰδίως ἄν διδάσκωσιν ἀκριβῶς κατὰ πάσας τὰς ἐργασίμους ἡμέρας, ἀρχόμενοι τῆς διδασκαλίας καὶ περατοῦντες αὐτὴν κατὰ τὰς προσδιωρισμένας ὥρας, ἄν ἦναι φιλόπονοι καὶ ἄν ἐκπληρῶσι τὰ ἔργα αὐτῶν μετὰ νοημοσύνης καὶ εὐσυνειδησίας. «ϛʹ) Τὰ τῆς συμπεριφορᾶς αὐτῶν ἐν τῷ τόπῳ καὶ τοῦ ἐν τῇ κοινωνίᾳ βίου αὐτῶν. «ζʹ) Τὰ τῶν ἐξετάσεων, τῶν προβιβασμῶν καὶ τῶν ἀπολυτηρίων, ἐὰν τηρῶνται αἱ περὶ τούτων διατάξεις. «ηʹ) Τὰ τῶν τηρουμένων ἐν τῷ σχολείῳ ἐλέγχων καὶ βιβλίων, ἐὰν τηρῶνται ἀκριβῶς καὶ ἐν τάξει, ἄνευ παρεισγραφῶν καὶ διαγραφῶν. «θʹ) Τὰ κατὰ τὰς ποινὰς, τὰς ὁποίας οἱ διδάσκαλοι ἐπέβαλον εἰς τοὺς μαθητάς. «ιʹ) Τὰ ὑπάρχοντα διδακτήρια, ἐὰν ἦναι κατάλληλα, καὶ φροντίζει περὶ λύσεως ἢ ἀνανεώσεως τῶν μισθώσεων αὐτῶν, ἢ περὶ τῶν ἀναγκαίων ἐπισκευῶν ἢ βελτιώσεων ἄν χρῄζωσι τοιούτων. «ιαʹ) Τὰ διδακτήρια, ὅσα εἶναι κτίρια δημοτικὰ, ἄν ἦναι δυνατὸν νὰ μεταῤῥυθμισθῶσι συμφώνως πρὸς τὸ τηρούμενον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ κεκυρωμένον καὶ γενικὸν σχεδιάγραμμα διδακτηρίου δημοτικοῦ σχολείου, προκαλεῖ δὲ τὰς περὶ τούτου μελέτας τοῦ ἁρμοδίου νομομηχανικοῦ καὶ τὴν ὑπ’ αὐτοῦ σύνταξιν τῶν τε σχεδίων τῶν ἐπενεκτέων μεταῤῥυθμίσεων καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς πρὸς τοῦτο ἀναγκαίας δαπάνης. «ιβʹ) Προκαλεῖ τὴν σύμπραξιν μετὰ τοῦ ἁρμοδίου δημάρχου, καὶ μετ’ αὐτοῦ προβαίνει εἰς τὴν προκήρυξιν τῶν ἀπαιτουμένων μειοδοτικῶν δημοπρασιῶν διὰ τὰς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐγκεκριμένων σχεδίων ἐκτελεστέας ἐργασίας πρὸς μεταῤῥύθμισιν τοῦ διδακτηρίου. «ιγʹ) Μετέχει τῆς διευθύνσεως τῶν ἐνεργουμένων κατὰ τὰς ἰσχυούσας διατάξεις δημοπρασιῶν, καὶ ἐπιτηρεῖ ἵνα κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν μεταῤῥυθμιστικῶν ἔργων ἐφαρμόζωνται τὰ ἐγκεκριμένα σχέδια. «ιδʹ) Προκαλεῖ τὴν παρὰ τοῦ ἁρμοδίου νομομηχανικοῦ συγγραφὴν τῶν ἀπαιτουμένων σχεδίων καὶ προϋπολογισμῶν διὰ τὴν οἰκοδομὴν τῶν δημοτικῶν διδακτηρίων, τῶν προοριζομένων εἴτε διὰ κοινὸν, εἴτε διὰ πλῆρες δημοτικὸν σχολεῖον, φροντίζει περὶ τῆς ἐξετάσεως καὶ τῆς ἐγκρίσεως τῶν σχεδίων τούτων καὶ τῶν προϋπολογισμῶν, καὶ, ἐν συνεννοήσει μετὰ τῆς ἁρμοδίας δημοτικῆς ἀρχῆς, προκαλεῖ τὴν ἐνέργειαν τῶν κατὰ νόμον μειοδοτικῶν δημοπρασιῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς οἰκοδομῆς, μετέχων τῆς διευθύνσεως αὐτῶν καὶ ἐπιτηρῶν, ἵνα κατὰ τὴν οἰκοδομὴν ἐφαρμοσθῶσιν ἀκριβῶς τὰ ἐγκεκριμένα σχέδια.» Ἀφοῦ δὲ ἐξετάσῃ πάντα ταῦτα, ἐκθέτει μετὰ τοῦτο τὸ πόρισμα τῶν ἐξετάσεών του ἐν ἐκθέσει. Ἀλλ’ ἂν ἐξετάζων εὕρῃ τὸν δημοδιδάσκαλον πλημμελήσαντα, ἐρωτᾷ αὐτὸν, διατὶ παρέλειψε, φέρ’ εἰπεῖν, νὰ διδάξῃ τὰς ὡρισμένας ὥρας, διατὶ διατρίβει ἐν τοῖς καφενείοις, διατὶ περιφέρεται κατὰ τρόπον ἀνάρμοστον εἰς διδάσκαλον, διατὶ δὲν διδάσκει εὐσυνειδήτως, διατὶ παρέβη τὰ τῆς τηρήσεως τῶν διατάξεων τῆς ἀπὸ σχολείου εἰς ἄλλο σχολεῖον μεταστάσεως; Ἐὰν δὲ πεισθῇ, ὅτι εἶναι ἀδιόρθωτος ὁ δημοδιδάσκαλος οὗτος, ὅτι δὲν πρέπει πλέον νὰ διατηρηθῇ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, προβάλλει εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον τὴν ἀπόλυσιν αὐτοῦ. Εἶναι πειθαρχικὴ ποινὴ αὐτὴ, τὴν ὁποίαν προβάλλει; Ὅταν πρόκειται περὶ παραβάσεως, ἡ ὁποία δὲν ἀποτελεῖ συνέχειαν παραβάσεων καὶ ἐλλείψεων, ὅτε καταδείκνυται ὅτι εἶναι ἀνίκανος περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων του καὶ ἑπομένως ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, τότε ἡ ἀπόλυσις αὐτοῦ εἶναι προσωρινὴ, εἶναι πειθαρχικὴ ποινή, καθοδηγοῦσα αὐτὸν νὰ μεταβάλῃ εἰς τὸ μέλλον διαγωγήν· ἀλλ’ ὅταν ὑπάρχῃ συνέχεια παραβάσεων, συνέχεια πράξεων, ἢ ἂν δὲν ὑπάρχῃ συνέχεια πράξεων, ὑπάρχωσιν ὅμως πράξεις, αἵτινες παριστῶσιν αὐτὸν ἀνίκανον νὰ διδάσκῃ, ἢ ἐπιζήμιον εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν τὴν διδασκαλίαν αὐτοῦ, τότε προβάλλει τὴν παῦσίν του ὁ ἐπιθεωρητὴς εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον. Ταῦτα πάντα ἐλέχθησαν, ταῦτα πάντα ὑπάρχουσι πανταχοῦ ἐν πᾶσι τοῖς νόμοις, καὶ ἐν πάσαις ταῖς διατάξεσιν, αἵτινες κανονίζουσι τὰ τῆς πειθαρχικῆς ἐξουσίας καὶ τὰ τῆς ὁριστικῆς παύσεως. Ποία ἐγγύησις ὑπῆρχεν ὡς πρὸς τὴν παῦσιν, ὅταν ὁ Ὑπουργὸς ἐτίθη τὴν ὑπογραφὴν αὐτοῦ εἰς δισχιλίας καὶ τετρακισχιλίας παύσεις δημοδιδασκάλων; Καὶ δὲν ἐθρηνοῦμεν τότε τοὺς δημοδιδασκάλους, καὶ τοὺς θρηνοῦμεν, ὅταν πρόκειται νὰ παύωνται συνεπείᾳ ἐκθέσεως ἐπιθεωρητοῦ, ὁ ὁποῖος περιῆλθε καὶ ἐπεσκέφθη τὰ σχολεῖα, ἐν οἷς ἐδίδαξαν, καὶ ἐξήτασε καὶ εἶδε καὶ ἀντελήφθη; Δὲν εἶναι συζήτησις σοβαρὰ, εἶναι συζήτησις, ἡ ὁποία δὲν ἀποδεικνύει ἐπιθυμίαν βελτιώσεως τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἀποδεικνύει ἄγνοιαν τῶν γινομένων.

§168ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καλὸν θὰ ἦτο νομίζω, ἐὰν ἀντὶ τῆς λέξεως «ἀπεφασίσθη ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου» τεθῇ μία ἄλλη λέξις, ἡ λέξις «προὐτάθη»

§169Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν ἀποφασίζομεν.

§170ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀληθῆ, καὶ ἐπὶ τοιούτων βάσεων πρέπει νὰ συνταχθῇ καὶ τὸ νομοσχέδιον· ἀλλὰ νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον, ὅπως εἶναι συντεταγμένον, δὲν ἐμπεριέχει τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν ἐξασφαλίζει τὴν παῦσιν τοῦ δημοδιδασκάλου, ὅταν συμβῶσιν ὅσα εἶπεν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· ἀπ’ ἐναντίας ἀφίνει τὸν ἐπιθεωρητὴν ἐλεύθερον νὰ προτείνῃ τὴν παῦσίν του, καὶ ὅταν δὲν συμβῶσιν αὐτά, ἀλλὰ καὶ ὅταν ἁπλούστατα νομίσῃ, ὅτι κακῶς ἔκαμεν ὁ δημοδιδάσκαλος, μὴ ὑποδεχθεὶς αὐτὸν μετὰ τοῦ ἀπαιτουμένου σεβασμοῦ ἢ τῆς ἀπαιτουμένης περιποιήσεως, καὶ τότε θὰ εὕρῃ, ὅτι δὲν εἶναι καλὸς ὁ δημοδιδάσκαλος αὐτός, ὅτι δὲν ἐκτελεῖ τὸ καθῆκόν του. Ἀντὶ δὲ νὰ τῷ ἐπιβάλῃ μίαν τῶν πειθαρχικῶν ποινῶν, διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει ν’ ἀπολογηθῇ, θὰ προτείνῃ τὴν παῦσίν του. Τοῦτο θὰ πράξῃ, καὶ ἐὰν δι’ οἱονδήποτε λόγον δὲν συμπαθῇ πρὸς αὐτόν. Ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀληθῆ, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἐξηγηθῶσι ταῦτα καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ τῷ συζητουμένῳ. Τοσούτῳ δὲ μᾶλλον εὔκολος εἶναι ἡ συμπλήρωσις τοῦ νομοσχεδίου, καθόσον ἔχομεν ἤδη ἰσχυούσας διατάξεις, αἵτινες ἀκυροῦνται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὰς διατάξεις τοῦ νόμου ΑΦΝΗʹ περὶ πειθαρχικῶν ποινῶν, παύσεως καὶ μεταθέσεως δημοδιδασκάλων· ὁ νόμος οὗτος ὁρίζει τὰς περιπτώσεις τῆς παύσεως τοῦ δημοδιδασκάλου.

§171Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὁμιλῆτε περὶ τοῦ νόμου τοῦ 1887, οὗτος δὲν διατάσσει κανένα περιορισμὸν ἐν τῷ θέματι τούτῳ.

§172ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁρίζει περιπτώσεις παύσεως. Ἐγὼ δὲν ἔρχομαι νὰ ὑπερασπισθῶ τὸν νόμον τοῦ 1887, ἀλλ’ οὗτος ὁρίζει περιπτώσεις παύσεως. Νομίζω δέ, ὅτι αἱ περιπτώσεις αὗται πρέπει νὰ ὁρισθῶσιν ἀκριβῶς, ὡς καὶ ὑμεῖς ἀνεπτύξατε τοῦτο, διότι πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρόκειται περὶ σχέσεως μεταξὺ ἑνὸς ὑπαλλήλου τοῦ Κράτους, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ ἐπιθεωρητὴς, καὶ ἑνὸς ἄλλου πάλιν ὑπαλλήλου, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ δημοδιδάσκαλος. Τὰς σχέσεις δ’ αὐτὰς δὲν πρέπει νὰ τὰς καταστήσωμεν αὐταρχικάς. Ὅπως δὲν ἐπιτρέπομεν εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν νὰ ἐπιβάλλῃ πειθαρχικὴν ποινὴν ἄνευ ὡρισμένης διαδικασίας, οὕτω πρέπει νὰ μὴ ἐπιτρέπωμεν εἰς αὐτὸν νὰ προτείνῃ τὴν παῦσιν τοῦ δημοδιδασκάλου, παρὰ ὅταν ὑπάρχωσι περιπτώσεις δικαιολογοῦσαι αὐτὴν, ἥτις εἶναι ἡ ἀνωτέρα ποινή, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ ἐπιθεωρητής, μὴ δυνάμενος ἴσως νὰ ἐπιβάλῃ μικροτέραν.

§173ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ νόμος τοῦ 1887 προὐνόησε πράγματι περὶ ὅλων τῶν δυνατῶν περιπτώσεων, καθ’ ἃς πρέπει νὰ ἀπολυθῇ ὁ δημοδιδάσκαλος, καὶ τοῦτο τὸ ζήτημα εἶναι ὅλως διάφορον τοῦ ζητήματος τῶν ἀθρόων μεταθέσεων κατὰ μῆνα Σεπτέμβριον· τὰς τοιαύτας ἀθρόας μεταβολὰς κατὰ μῆνα Σεπτέμβριον εἶχεν ἐπιτρέψει ὁ νόμος ΥΗʹ τῆς 27 Μαΐου 1871. Ὁ νόμος τοῦ 1887 ἠθέλησε κυρίως νὰ καταργήσῃ τὸν νόμον ἐκεῖνον· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὴν σχετικὴν διάταξιν περὶ τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου ΥΗʹ περὶ τῶν ἀθρόων μεταβολῶν, τῶν γινομένων κατὰ τὸν μῆνα Σεπτέμβριον, εἰδικῶς δὲν εἶχε καταργήσει, τί συνέβη; Τὸ μὲν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει τὸν νόμον ΑΦΝΗʹ τοῦ 1887 εἰς τὴν Βουλήν, ἡρμήνευσεν αὐτὸν ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς δι’ αὐτοῦ καταργήσεως τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ νόμου τοῦ 1871. Ὅτε ὅμως ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα τῷ 1890 τὸ Ὑπουργεῖον τὸ προεδρευόμενον ὑπὸ τοῦ καὶ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐγερθείσης ἀμφιβολίας, ἐὰν τῳόντι διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1887 κατηργήθη ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου ΥΗʹ τοῦ 1871, ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐζήτησε τὴν γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, τοῦτο δὲ ἀπεφάνθη, ὅτι διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1887 δὲν κατηργήθη ἡ διάταξις ἐκείνη, καὶ ἤρχισαν ἐκ νέου αἱ ἀθρόαι μεταβολαί. Εἶσθε τώρα ἐναντίοι τῶν τοιούτων ἀθρόων μεταβολῶν; τί σᾶς ἐκώλυε νὰ φέρητε ἓν ἄρθρον ἁπλούστατα, καὶ νὰ εἴπητε ὅτι ἀπαγορεύονται αἱ κατὰ τὸ τέλος τοῦ σχολικοῦ ἔτους ἀθρόαι διδασκαλικαὶ μεταβολαί; Ἀλλὰ νῦν δὲν πρόκειται περὶ τῶν μεταβολῶν τῶν ἐπιτρεπομένων κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1871· πρόκειται περὶ παύσεων, αἵτινες δύνανται νὰ γείνωσιν ἐν πάσῃ στιγμῇ καὶ πάσῃ ὥρᾳ τοῦ ἔτους. Πῶς δὲ θὰ γίνωνται αὗται ἐφεξῆς; Κατὰ τὸ ὑπόδειγμα τοῦ νόμου τοῦ 1887, τὸν ὁποῖον σεῖς καταργεῖτε, χωρὶς νὰ ἀναπληρώσητε τὴν σχετικήν του διάταξιν, εἶναι ὡρισμέναι αἱ περιπτώσεις, δι’ ἃς ἀπολύεται ὁ δημοδιδάσκαλος· αἱ περιπτώσεις αὗται εἶναι 7. Οὕτω πως ἐξασφαλίζει τὸν δημοδιδάσκαλον ὁ νόμος κατὰ μιᾶς ὅλως διόλου ἀδίκου παύσεως· διότι ἐν πρώτοις ἐπιβάλλει εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προτείνῃ τὴν ἀπόλυσίν του, καὶ εἰς ἐκεῖνον ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπόλυσίν του, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καθορίσῃ τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ τὸν ἀπολύσῃ, καὶ πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὴν πρᾶξιν ταύτην, ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὸν νὰ καλέσῃ εἰς ἀπολογίαν τὸν μέλλοντα νὰ ἀπολυθῇ. Διότι, Κύριοι, πάντες οἱ ἄνθρωποι ὑποπίπτουσιν εἰς λάθη· δὲν ἠξεύρω διατὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς θὰ ἦναι ἀλάνθαστος καὶ δὲν δύναται νὰ ὑποπέσῃ εἰς λάθος, προτείνων τὴν ἀπόλυσιν ἑνὸς δημοδιδασκάλου. Ὅπως προληφθῇ ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ λάθος, ἔπρεπε κατὰ τὸ πρότυπον τοῦ νόμου τοῦ 1887 νὰ καθορίζωνται αἱ περιπτώσεις, καθ’ ἃς θὰ ἐπιτρέπηται ἡ ἀπόλυσις, νὰ ὑποχρεῶται δὲ ὁ ἐπιθεωρητὴς νὰ καταδεικνύῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς προτείνει τὴν ἀπόλυσιν, καὶ νὰ καλῆται εἰς ἀπολογίαν ὁ μέλλων νὰ ἀπολυθῇ, ἀφοῦ δὲν εἶναι ἀπίθανον ὅλως ν’ ἀποδείξῃ οὗτος διὰ τῶν πραγμάτων, ὅτι ἐπλανήθη ὁ ἐπιθεωρητὴς καὶ δὲν εἶχε δίκαιον, προτείνας τὴν ἀπόλυσίν του. Καὶ εἶναι εὐκολώτατον νὰ προτείνῃ αὐτὸς ἀδίκως τὴν ἀπόλυσιν, ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιόν σας, ἀφοῦ τοῦτο δὲν καθορίζῃ ὡρισμένας περιπτώσεις, ὡρισμένους λόγους, δι’ οὓς πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπόλυσιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ βεβαίως μετὰ τραγικοῦ ὕφους, ἀλλὰ ἐν πάσῃ ἀπαθείᾳ, ὡς σύνηθες τοῦτο εἰς αὐτόν, μᾶς ἀνέγνωσε τὸ τρισέλιδον 40 ἄρθρον, τὸ ἀπαρτιζόμενον ἐκ πέντε κεφαλαιωδῶν μερῶν, ἐξ ὧν μόνον τὸ πρῶτον ὑποδιαιρεῖται εἰς δέκα καὶ τέσσαρα ὅλα ἐδάφια,—τρανὸν δεῖγμα τῆς νομοθετικῆς περινοίας τοῦ συντάξαντος τὸ νομοσχέδιον. Μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν δὲ τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος ἄρθρου ἐνόμισεν ὅτι ἐδικαιοῦτο μετὰ στόμφου πολλοῦ νὰ ἀναφωνήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως: «Καὶ δὲν εἶναι αἱ περιπτώσεις αὗται ἱκαναί, ἵνα σχηματίσῃ πεποίθησιν ὁ ἐπιθεωρητής, ὅτι πρέπει δημοδιδάσκαλός τις ν’ ἀπολυθῇ τῆς ὑπηρεσίας, καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὴν σχετικὴν πρότασίν του, τὴν ὁποίαν νὰ λάβῃ εἶτα ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπόλυσιν;» Ἀλλ’ ἐγὼ ἐρωτῶ καὶ πάλιν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πλανηθῇ ὁ ἐπιθεωρητής; Ἂν εἴχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀναγνώσητε ὅλα τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀνατίθενται εἰς αὐτὸν διὰ τοῦ ἄρθρου 40, θὰ ἐβλέπετε ὅτι, ὅπως διενεργήσῃ τὴν ἀνατεθειμένην εἰς αὐτὸν ἐπιθεώρησιν, πρέπει νὰ μένῃ τοὐλάχιστον ἀνὰ μίαν ἑβδομάδα εἰς ἕκαστον σχολεῖον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐπιθεωρήσῃ. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο δυνατόν; Ὁ νόμος τῷ ἐπιβάλλει νὰ περιοδεύῃ δὶς τοῦ ἔτους ὅλα τὰ σχολεῖα καὶ νὰ καταναλίσκῃ εἰς τὴν περιοδείαν ταύτην τὸ πολὺ–πολὺ 80 ἡμέρας.

§174Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). 160.

§175ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τῷ ἐπιβάλλετε δὶς τοῦ ἔτους νὰ κάμῃ τὴν περιοδείαν του ταύτην, ὅταν λέγητε, ὅτι ὑποχρεοῦται κατ’ ἀνάγκην νὰ περιοδεύσῃ δὶς τοῦ ἔτους. Ἀφοῦ δὲ αἱ ὅλαι ἡμέραι τῆς περιοδείας του ὑπολογίζονται εἰς 160, δι’ ἑκάστην ἐπιθεώρησιν ἀναλογοῦσιν 80 ἡμέραι. Αὐτὴ εἶναι ἁπλουστάτη ἀριθμητικὴ πρᾶξις, ἣν δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀγνοῇ οὔτε μαθητὴς δημοτικοῦ σχολείου. Ἀλλὰ γεννᾶται νῦν τὸ ζήτημα, ἐὰν ἦναι δυνατὸν ἀνθρωπίνως ἢ ὄχι νὰ γένηται ἡ τοιαύτη περιοδεία. Ἔχομεν π. χ. τὸν νομὸν τῆς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ἐν ᾧ ὑπάρχουσιν 184 δημοτικὰ σχολεῖα καὶ 87 γραμματοδιδασκαλεῖα, τουτέστι 271 τὸν ἀριθμόν, μὲ διδασκάλους ὑπερτριακοσίους. Ἂς ἀρκεσθῶμεν εἰς τὴν ἐπιθεώρησιν ἑκάστου τῶν σχολείων τούτων. Εἶπον ὅτι, ἵνα ἐνεργηθῇ μία τοιαύτη ἐπιθεώρησις, ὡς ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον, ἀπαιτεῖται νὰ παραμένῃ τοὐλάχιστον εἰς ἕκαστον σχολεῖον ἀνὰ μίαν ἑβδομάδαν, ἀλλ’ αὐτὸς ἔχει νὰ ἐπιθεωρήσῃ ἐντὸς 80 ἡμερῶν 271 σχολεῖα, ἐξ οὗ ἐμφαίνεται, ὅτι αὐτὸς οὐδὲ ἡμίσειαν ἡμέραν ἔχει διαθέσιμον δι’ ἕκαστον σχολεῖον, καὶ ἂν ἔχῃ σιδηροδρομικὴν ἅμαξαν εἰς τὴν διάθεσίν του, καὶ ἐὰν ἔχῃ ἀτμόπλοιον, ἵνα περιέλθῃ ὅλα αὐτὰ τὰ μέρη, καὶ πάλιν θὰ ἦναι τὸ πρᾶγμα ἀδύνατον. Τί θὰ κάμῃ αὐτὸς ὁ ἐπιθεωρητής; Βεβαίως, ἐὰν θελήσῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπόλυσιν δημοδιδασκάλου τινός, δὲν θὰ ἐρεισθῇ εἰς τὴν ἰδίαν του ἀντίληψιν, διότι εἶναι ἀδύνατος ἡ τοιαύτη ἀντίληψις, δὲν θὰ ἐρεισθῇ εἰς τὴν ἐπιθεώρησιν, τὴν ὁποίαν ἀναγράφετε ἐν τῷ ἄρθρῳ 40, διότι εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον τοῦτο, ἀλλὰ θὰ προβαίνῃ αὐθαιρέτως ὅλως εἰς προτάσεις περὶ ἀπολύσεως. Καὶ θὰ κάμνῃ τοῦτο, διότι, ὡς θὰ σᾶς ἀποδείξω βραδύτερον, ὁ ἐπιθεωρητὴς θὰ ἦναι ἀληθὴς σατράπης καὶ θὰ κάμνῃ ὅ,τι θέλῃ. Λοιπὸν δι’ οἱονδήποτε λόγον, τὸν ὁποῖον δύνασθε νὰ ἐννοήσητε, θὰ ὑποβάλλῃ πρότασιν περὶ ἀπολύσεως ἀδικαιολόγητον, μὴ στηριζομένην εἰς τὸν νόμον, μὴ ἐπιτρέπουσαν εἰς τὸν κατηγορούμενον ν’ ἀπολογηθῇ, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, καὶ κατὰ τὸ πνεῦμα τοῦ νομοσχεδίου καὶ καθ’ ἣν ἑρμηνείαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἦναι ὑποχρεωμένος νὰ προβῇ πάραυτα εἰς τὴν ἀπόλυσιν τοῦ δυστυχοῦς αὐτοῦ δημοδιδασκάλου. Καὶ ἀπέναντι τῆς τοιαύτης καταστάσεως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπιθυμεῖ νὰ γελῶμεν, καὶ νὰ ἤμεθα εὐχαριστημένοι, καὶ νὰ μὴ συγκινώμεθα καὶ νὰ μὴ ἀγανακτῶμεν, διότι οἱ δημοδιδάσκαλοι εἰς τοιοῦτον σημεῖον περιάγονται διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου!

§176Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὁ κ. Βουλευτὴς ὑποθέτω ὅτι δὲν ἀνέγνω τὸ νομοσχέδιον, ἡ ὑπόθεσις δὲ αὕτη εἶναι ἡ μᾶλλον εὐνοϊκὴ δι’ αὐτόν· διότι, ἐὰν ἀνεγίνωσκε τὸ νομοσχέδιον, δὲν ὑποθέτω ὅτι ἤθελον εἰπεῖ τὰς ἀνακριβείας, τὰς ὁποίας εἶπε. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου καθιστᾶται διαρκὴς καὶ βεβαία ἐπιθεώρησις. Ἡ ἐπιθεώρησις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ κατὰ πάσας τὰς ἡμέρας τοῦ ἐνιαυτοῦ, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποτεθῇ ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς θὰ ἦτο ἐπὶ τοῦ ἵππου ἢ ἐπὶ τῆς ἁμάξης καθ’ ὅλον τὸ ἔτος· ὑπεχρεώθη λοιπὸν νὰ περιέρχηται τὴν ὑπαγομένην εἰς αὐτὸν περιφέρειαν δὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ, ἑκάστη δὲ ἐκδρομὴ αὐτοῦ εἰς περιοδείαν διετάχθη ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου νὰ διαρκῇ τοὐλάχιστον 60 ἡμέρας, τὸ πολὺ δὲ 80 ἡμέρας· οὕτω λοιπὸν ὁ ἐπιθεωρητὴς θέλει περιοδεύει 160 ἡμέρας τὸ ἔτος, δὲν ἠδύνατο δέ τις νὰ ἀπαιτήσῃ περισσότερα παρὰ τῶν ἐπιθεωρητῶν. Περιοδεύων ὁ ἐπιθεωρητὴς κατὰ τὴν ἐαρινὴν περιοδείαν του ἢ τὴν φθινοπωρινὴν ἐν τῇ περιφερείᾳ του 60 ἢ 80 ἡμέρας, θέλει ἐκτελεῖ τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα τὸ νομοσχέδιον ἀναφέρει· ἵνα ἐκπληρώσῃ δ’ αὐτά, βεβαίως χρῄζει χρόνου τινός, νὰ παραμένῃ μίαν ἢ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας ἐν τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ ὑπάρχει τὸ σχολεῖον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐπιθεωρήσῃ. Ὅταν ἐξαντλήσῃ τὸν χρόνον τῶν 80 ἡμερῶν, ἐπανέρχεται εἰς τὴν ἕδραν του, ἀφίνων τὰ ὑπολειφθέντα σχολεῖα, ἐὰν δὲν ἐπρόφθασε νὰ τὰ ἐπισκεφθῇ ὅλα, νὰ ἐπιθεωρήσῃ αὐτὰ κατὰ τὴν ἄλλην περιοδείαν του. Ἐὰν δυνηθῇ νὰ ἐπισκεφθῇ ὅλα τὰ σχολεῖα, τόσῳ τὸ καλλίτερον.

§177ΕΥΤΑΞΙΑΣ....

§178Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπιθεωρεῖ τὰ σχολεῖά του· δὲν λέγει πάντα. Ὁ νόμος ἔπρεπε νὰ ἀναφέρῃ τί ἔμελλε νὰ ἐπιθεωρήσῃ, καφενεῖα ἢ σχολεῖα;

§179ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καθ’ ἑξαμηνίαν ἐπιθεωρεῖ τὰ σχολεῖα.

§180Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως. Μήπως ἐντὸς τοῦ ἑξαμήνου θέλετε νὰ ὑποχρεώσητε τὸν ἐπιθεωρητὴν νὰ ἐπιθεωρήσῃ περισσότερα τῶν ὅσων δύναται νὰ ἐπιθεωρήσῃ; Διὰ τοῦτο ὑποχρεοῦται νὰ ἐπαναλάβῃ κατὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τὴν περιοδείαν του. Πῶς θέλετε κανονίσει τὴν ἐπιθεώρησιν κατ’ ἄλλον τρόπον; Ποίαν ἀξίωσιν ἔχει ὁ κ. Βουλευτής; Ἀξιοῖ κατὰ συνέχειαν καθ’ ὅλον τὸ ἔτος νὰ ταξειδεύῃ καὶ νὰ ἐπιθεωρῇ; Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνθέξῃ· ἄλλως τε ὀφείλει νὰ συγκεντρώσῃ τὰ πορίσματα τῆς μελέτης αὑτοῦ, νὰ τὰ βασανίσῃ, νὰ ἀναγράψῃ αὐτὰ ἐν ἐκθέσει, τὴν ὁποίαν θὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Συμβούλιον. Ἡ ἐξέτασις λοιπὸν καὶ ἡ ἐπιθεώρησις ἑκάστου σχολείου δὲν θὰ γίνεται συνήθως δὶς τοῦ ἐνιαυτοῦ, ἀλλὰ πάντως θὰ γίνεται ἅπαξ τοῦ ἐνιαυτοῦ, ἐνῷ σήμερον οὐδέποτε ἐγίνετο, ἐγίνετο δὲ μόνον ὅταν ὁ Ὑπουργὸς ἐπεθύμει νὰ παύσῃ τινὰ, καὶ ἠναγκάζετο πρὸς τοῦτο νὰ διατάξῃ ἕνα νὰ ἐπιθεωρήσῃ τὸ σχολεῖον ἐκεῖνο. Ἀλλ’ ὁ ἐπιθεωρητής, ἐπανερχόμενος ἐκ τῆς περιοδείας του, ὑποβάλλει, καθὼς διατάσσει τὸ νομοσχέδιον, «ὑποβάλλει εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ἅμα ἐκ τῆς περιοδείας ἐπανελθών, πλῆρες τὸ ἡμερολόγιον αὐτῆς καὶ λεπτομερῆ ἔκθεσιν, ἐν ᾗ ἀναγράφονται αἱ παρατηρήσεις αὐτοῦ περὶ ἑκάστου τῶν σχολείων, περὶ τῆς διδασκαλίας τῶν μαθημάτων καθ’ ὕλην καὶ ὡς πρὸς τὰς μεθόδους, περὶ τῆς ἀκριβείας κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος καὶ τῶν κανονισμῶν τοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου, περὶ τῆς προόδου τῶν μαθητῶν, καὶ περὶ παντὸς σχετιζομένου πρὸς τὴν λειτουργίαν τοῦ σχολείου.» Πόρισμα τῶν μελετῶν αὐτοῦ εἶναι ἡ πρότασις πρὸς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ὅτι ὁ δεῖνα δημοδιδάσκαλος εἶναι ἀνίκανος καὶ δὲν δύναται νὰ ὑπηρετῇ, ἢ ὅτι ὁ δημοδιδάσκαλος ἐκεῖνος πρέπει νὰ μετατεθῇ, διότι ἕνεκα διαφόρων λόγων δὲν δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ ἐν τῇ περιφερείᾳ, ἐν ᾗ τυγχάνει τεταγμένος, ἐνῷ δύναται νὰ εὐδοκιμήσῃ ἐν ἄλλῃ περιφερείᾳ. Ἀλλὰ διατί τὸ νομοσχέδιον δὲν περιέλαβε τὰς περιπτώσεις, δὲν ἀνέγραψε τὰς πράξεις ἢ τὰς παραλείψεις, διὰ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ προτείνηται ἡ παῦσις, καὶ τὰς πράξεις ἢ παραλείψεις διὰ τὰς ὁποίας δύναται νὰ προτείνηται ἡ μετάθεσις; Διότι ὁ ἐκ τῶν προτέρων προσδιορισμὸς τῶν περιπτώσεων τούτων διὰ δημοδιδασκάλους μάλιστα εἶναι πρᾶξις ἀνεπιτυχής. Πρέπει νὰ ἀφίνηται ἐλευθερία εἰς τὸν ἐξετάζοντα, ἐλευθερία ἵνα ἐξετάσῃ καὶ ἀνεύρῃ πάντα τὰ συναφῆ καὶ μὲ τὸν ἐπαγγελματικὸν καὶ μὲ τὸν κοινωνικὸν βίον τοῦ ἀνθρώπου. Πολλάκις μικραὶ παραβάσεις ἢ ἀτέλειαι τῆς ἀνθρωπίνης ὑπάρξεως ἐν τῷ κοινωνικῷ βίῳ καθιστῶσιν ἀσυμβίβαστον τὸ ἐπάγγελμα τοῦ δημοδιδασκάλου. Ζητοῦσι λοιπὸν νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι τοιαύτη ἀτέλεια τοῦ κοινωνικοῦ βίου καθιστᾷ αὐτὸν ἄχρηστον ἢ ἐπιβλαβῆ εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, καὶ τότε πρέπει νὰ παύηται; Θὰ ἀναγράψητε τοιαύτας ἀτελείας τοῦ ἀνθρωπίνου βίου; Ταῦτα εἶναι πρωτοφανῆ σχέδια.

§181ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ νόμος τὸ λέγει.

§182Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ νόμος δὲν ἀναφέρει τοιοῦτόν τι. Ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα ἀναφέρει ὁ νόμος τοῦ 1887, εἶναι τοσοῦτον ἀτελῆ, ὥστε κατ’ ἔτος ἐπαύοντο τετρακισχίλιοι δημοδιδάσκαλοι. Ὁ νόμος τοῦ 1887 ἦτο νόμος περὶ πειθαρχικῶν ποινῶν· τὰς διατάξεις περὶ πειθαρχικῶν ποινῶν ἀνεγράψαμεν ἐν ἰδίῳ κεφαλαίῳ εἰς τὸ νομοσχέδιον· ἀνεπτύξαμεν αὐτὰς περισσότερον, καὶ ἐκανονίσαμεν ὄχι μόνον τὰς πειθαρχικὰς περιπτώσεις, ἀλλὰ καὶ τὰς ποινὰς τὰς ἐπιβαλλομένας ἐπὶ ἑκάστης τῶν περιπτώσεων. Ἀλλὰ οἱ λόγοι τῶν παύσεων τῶν δημοδιδασκάλων εἶναι δύσκολον ν’ ἀναγραφῶσι, καί, ἂν ἤθελον ἀναγραφῆ, ἠθέλομεν περιορίσει τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἐκτιμήσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἠθέλομεν περιορίσει τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου. Ὁ ἐπιθεωρητὴς πρέπει νὰ ἔχῃ πλήρη ἐλευθερίαν, ἵνα ἐξετάσῃ τὰς παραβάσεις καὶ συναγάγῃ τὸ πόρισμα, ἐὰν πρέπῃ ἢ δὲν πρέπῃ νὰ παραμένῃ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ὁ δημοδιδάσκαλος. Ἀλλ’ αἱ γνῶμαι τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ὑποβάλλονται εἰς ἕτερον ἔλεγχον, εἰς τὸν ἔλεγχον τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον θέλει ἀκούσει πάσας τὰς αἰτιολογίας τῆς γνώμης αὐτοῦ καὶ θέλει ἀποφανθῆ. Ταῦτα πάντα εἶναι ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπῆρχον μέχρι τοῦδε· διότι οὔτε τοιαῦται ἐκθέσεις συνετάσσοντο ἢ ὑπεβάλλοντό ποτε εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς, οὐδ’ ὁ Ὑπουργὸς εἶχε στοιχεῖα, ὅπως ἀποφασίσῃ. Καὶ ἐλεεινολογεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν τύχην, ἡ ὁποία περιμένει τοὺς δημοδιδασκάλους, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἤθελε μεταβληθῆ εἰς νόμον τοῦ Κράτους!

§183ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν τοιαύτη ἦναι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου, ὁποίαν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέφερε, καλὸν θὰ ἦτο, ἐὰν μόνον ἡ ἑρμηνεία αὕτη ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ ἐπαρκής, νὰ ἐκφρασθῇ ἐν τῷ νόμῳ· διότι, ὅπως ἐκφράζεται τὸ ἐδάφιον πρῶτον, «ἐπιθεωρεῖ καθ’ ἑξαμηνίαν», δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι καθ’ ἑκάστην ἑξαμηνίαν ἐθεώρησεν ὁ νομοθέτης ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνεται ἡ ἐπιθεώρησις, καὶ ὄχι κατὰ μίαν κατ’ ἔτος ἑξαμηνίαν.

§184Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§185ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ, θ’ ἀπαντήσω καὶ ἐγὼ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως.

§186ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν λέγωμεν, ὅτι καθ’ ἑξαμηνίαν γίνεται ἡ ἐπιθεώρησις, δύναται νὰ ὑποτεθῇ λογικῶς, ὅτι ἡ ἐπιθεώρησις κρίνεται ὑπὸ τοῦ νομοθέτου ἀναγκαία, ἵνα ἐπαναλαμβάνηται εἰς ἕκαστον σχολεῖον καθ’ ἑξαμηνίαν, ἑπομένως δὶς τοῦ ἔτους. Τοῦτο τοσούτῳ μᾶλλον εἶναι λογικὸν, καθόσον, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἐνασκεῖ ὁ ἐπιθεωρητής, εἶναι ταῦτα τοιαύτης φύσεως, ὥστε δὲν ἀρκεῖ ἅπαξ τοῦ ἔτους νὰ ἐπιθεωρῇ τὰ σχολεῖα, διότι ἐντὸς ἑνὸς ἔτους δύναται νὰ χαλάσῃ ὁ κόσμος εἰς ἓν χωρίον ἀπὸ τὴν διαγωγὴν λόγου χάριν ἑνὸς δημοδιδασκάλου. Δὲν πρέπει βεβαίως νὰ θέλωμεν νὰ πηγαίνῃ κατὰ μῆνα ὁ ἐπιθεωρητής, ἀλλ’ ἅπαξ καθ’ ἑξαμηνίαν, δηλαδὴ δὶς τοῦ ἔτους, εἶναι ἀπαραίτητον ἵνα ᾖ πρακτικὴ ἡ ἐπιθεώρησις. Ἀλλὰ συγχρόνως συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι πρέπει νὰ καταστῇ ὁ θεσμὸς τῆς ἐπιθεωρήσεως πραγματικός, εἶναι δὲ τῳόντι δυσχερὲς εἰς πολλοὺς νομοὺς νὰ πραγματοποιῆται ἡ ἐπιθεώρησις αὕτη, ἀφ’ ἑνὸς ἕνεκα τῶν δυσκολιῶν τῆς συγκοινωνίας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἕνεκα τοῦ πλήθους τῶν καθηκόντων, τὸ ὁποῖον βεβαίως πρέπει νὰ τὸν κρατῇ εἰς ἕκαστον σχολεῖον ἐπὶ ἡμέρας πολλάς. Ἀκριβῶς διότι τὸν θεσμὸν τῆς ἐπιθεωρήσεως ὄχι μόνον τὸν ἐγκρίνω, ἀλλὰ τὸν θεωρῶ ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ διὰ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ἐπεθύμουν νὰ ἐφοδιασθῇ διὰ τῶν καταλλήλων μέσων, ὅπως λειτουργήσῃ ἐν πράγματι. Καὶ στοιχεῖον τῆς εὐδοκιμήσεως τοῦ θεσμοῦ εἶναι νὰ γίνηται ἡ ἐπιθεώρησις ὅσον τὸ δυνατὸν συχνότερον. Ἅπαξ τοῦ ἔτους νομίζω ὅτι εἶναι ἀνεπαρκές.

§187Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὶς τοῦ ἔτους, λέγει ὁ νόμος ἐδῶ (ἀναγινώσκει: «Ἡ περιοδεία αὐτοῦ καθ’ ἑκάτερον τῶν δύο ἑξαμήνων τοῦ ἔτους πρέπει νὰ διαρκέσῃ 60 τουλάχιστον ἢ 80 τὸ πολὺ ἡμέρας». Λοιπὸν περιοδεύει καθ’ ἑκάτερον τῶν ἑξαμήνων τοῦ ἔτους.

§188ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ σαφηνισθῇ, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ εἷς ἐπιθεωρητής.

§189Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Διὰ τοῦ νομοσχεδίου καθιεροῦται τὸ ἕτερον τῶν καθηκόντων τῆς Πολιτείας. Τὰ καθήκοντα τῆς Πολιτείας εἶναι πρῶτον νὰ μορφώσῃ δημοδιδασκάλους ἐν καλῶς ὠργανισμένοις διδασκαλείοις καὶ προτύποις σχολείοις, δεύτερον νὰ ἐπιθεωρῇ αὐτοὺς, ἐνισχύουσα ἐν τῷ ἔργῳ, ποδηγετοῦσα καὶ ἀσκοῦσα αὐτοὺς πρακτικῶς δι’ εἰδικῶν ἐπιστημόνων ἐπιθεωρητῶν, κατατεταγμένων κατὰ περιφερείας μικροτέρας ἢ κατὰ νομούς. Εἰς τὴν Ἑλβετίαν ὑπάρχουσι βεβαίως ἐπιθεωρηταὶ, εἰς τὸ Βέλγιον δὲ ὑπάρχουσι τριῶν βαθμῶν ἐπιθεωρηταὶ, ἱεραρχικῶς τεταγμένοι καὶ ἐξελέγχοντες τὴν διδασκαλίαν καὶ ἐν γένει τὴν λειτουργίαν τῶν παιδευτηρίων. Ἡ ἔναρξις τῆς λειτουργίας τοῦ θεσμοῦ τούτου καὶ παρ’ ἡμῖν βεβαίως θὰ φέρῃ σὺν τῷ χρόνῳ τὴν ἀνάγκην τῆς προσθήκης ἐπιθεωρητῶν πλειόνων, πρὸς ἀκριβεστέραν τοῦ σχολείου ἐποπτείαν. Ἀλλὰ σήμερον δὲν ἔχομεν μεμορφωμένους ἐπιθεωρητὰς εἰδικῶς, καὶ θ’ ἀναπληρώσωμεν τὴν ἔλλειψιν ταύτην ἐκ τῶν ἐνόντων· ἔδει πρὸ πολλοῦ νὰ προνοήσωμεν περὶ μορφώσεως ἐπιθεωρητῶν. Ἀλλὰ ἡ Πολιτεία, μεθ’ ὅλας τὰς ἀπὸ τοῦ 1875 ἐγγράφους διαμαρτυρίας μου καὶ τὰς μετὰ ταῦτα θερμὰς ἐν τῇ Βουλῇ ἀγορεύσεις μου, οὐδόλως ἐφρόντισε νὰ μορφώσῃ τοιούτους, ἀποστέλλουσα διὰ διαγωνισμοῦ κατ’ ἔτος πέντε ἢ ἓξ νέους εἰς τὴν δυτικὴν Εὐρώπην ἢ τὴν Γερμανίαν πρὸς τοῦτο. Περὶ τούτου ὡμίλησα διὰ μακρῶν ἐν τῇ χθεσινῇ συνεδριάσει. Νομίζω δὲ, ὅτι ἐκπληροῦμεν τὸ ὕψιστον καθῆκον τῆς Πολιτείας, ἐὰν ἐξασφαλίσωμεν τὴν δαπάνην τῶν πέντε ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα δαπανῶμεν πρὸς συντήρησιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως μέχρι σήμερον ματαίως· διότι δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι ἄνευ ἀγρύπνου, ἐνδελεχοῦς καὶ πεφωτισμένης ἐπιθεωρήσεως ἀδύνατον νὰ λειτουργήσῃ δημοτικὸν σχολεῖον, διὰ τοῦτο καὶ παρ’ ἡμῖν οὐδὲν σχολεῖον λειτουργεῖ καλῶς. Ἐπαναπαύονται οἱ κάτοικοι, ὅτι διορίζομεν διὰ τὰ τέκνα των δημοδιδασκάλους, ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἁπλῶς ἰδέα. Πράγματι σχολεῖον ἄξιον τοῦ ὀνόματος οὐδαμοῦ ὑπάρχει ἐν Ἑλλάδι, εἰμὴ σπανιώτατα. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ θέσῃ ἡ Πολιτεία τὸ ὄμμα της ἐντὸς τοῦ σχολείου, νὰ ἐπισκοπήσῃ καὶ διευθύνῃ τὴν ὑψηλὴν ταύτην λειτουργίαν της, ἀφανῶς ἐν αὐτῷ τελουμένην δι’ ἑνὸς ἐπιστήμονος ἐπιθεωρητοῦ. Βεβαίως εἶναι ἀδύνατον, ἕνεκα τῆς δυσκολίας τῆς συγκοινωνίας, νὰ ἐπαρκῇ δι’ ἕκαστον νομὸν εἷς ἐπιθεωρητής. Δύναμαι νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι, ἵνα λειτουργήσῃ εὐσκόπως καὶ λυσιτελῶς ὁ θεσμὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν, ἡ Ἑλλὰς πρέπει νὰ ἔχῃ περὶ τοὺς πεντήκοντα ἐπιθεωρητὰς, ἵνα ἐνεργῆται ἀκριβὴς καὶ τελεία ἡ ἐπιθεώρησις. Ἀλλὰ σήμερον μεταβαίνομεν ἀπὸ τὴν κατάστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχομεν κανένα ἐπιθεωρητὴν, ἀπὸ τὴν κατάστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδεὶς γινώσκει τί γίνεται εἰς τὰ σχολεῖα, οὔτε ὁ Ὑπουργὸς, οὔτε ὁ νομάρχης, οὔτε ὁ δήμαρχος, οὐδὲ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἀπὸ τὴν κατάστασιν κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ διδάσκαλοι, ἀφεθέντες ἀνεξέλεγκτοι καὶ ἐλεύθεροι ἀπὸ πάσης ἐπιθεωρήσεως καὶ ἀπὸ πάσης εὐθύνης, παρεδόθησαν εἰς τὰ κόμματα, γενόμενοι τυφλὰ ὄργανα τῆς φατρίας, οὐδεμίαν λαμβάνοντες μέριμναν, οὐδ’ ἔχοντες ἐνδιαφέρον οὐδὲ διὰ τὰ σχολεῖα οὐδὲ ὑπὲρ τῶν μαθητῶν αὐτῶν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, καὶ μετὰ σπανιωτάτων ἐξαιρέσεων· ἀπὸ τὴν οἰκτρὰν ταύτην κατάστασιν πρόκειται νὰ ἐξέλθωμεν. Πρόκειται νὰ ἀσκήσωμεν ἐπὶ τῶν σχολείων ἐποπτείαν τινὰ, ἔστω ἀτελῆ, καὶ ἔλεγχον ἐπὶ τῆς ἐργασίας τῶν διδασκάλων· ἐρχόμεθα νὰ λάβωμεν μίαν ἐγγύησιν περὶ τῆς λειτουργίας τῶν σχολείων, καὶ νὰ γνωρίζωμεν κατὰ πόσον οἱ κανονισμοὶ καὶ τὰ προγράμματα καὶ αἱ μέθοδοι διδασκαλίας ἐφαρμόζονται. Προτείνομεν ἕνα ἐπιθεωρητὴν πρὸς τοῦτο κατὰ νομόν. Ἂς μείνωμεν εὐχαριστημένοι ἐν ἀρχῇ. Ἂν εὑρεθῇ ὅτι εἷς δὲν ἐπαρκῇ, καὶ οἱ πόροι τοῦ Κράτους ἐπιτρέπωσι, καὶ ὑπάρχωσι καὶ κατάλληλοι, ἂς αὐξήσωμεν τὸν ἀριθμὸν κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος· ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο πλημμέλεια τοῦ θεσμοῦ, καὶ δὲν ἦτο ἀνάγκη τοσαύτης συζητήσεως, μεθ’ ὅσα ἀνέπτυξα περὶ τοῦ θεσμοῦ τούτου τῆς ἐπιθεωρήσεως. Ἐννοῶ τὰς παρατηρήσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, προκειμένου περὶ τοῦ διορισμοῦ τῶν δημοδιδασκάλων· ἀλλὰ διὰ τὸν θεσμὸν τῆς ἐπιθεωρήσεως καὶ τὸν τρόπον κατὰ τὸν ὁποῖον ἐκανονίσθη αὕτη, νομίζω ὅτι οἱ ἀγορεύοντες ἔπρεπε νὰ χειροκροτήσωσι. Διότι διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου πληροῦται ἀδυσώπητος ἀνάγκη πρὸς βελτίωσιν τοῦ σχολείου, καὶ παρέχεται ἱκανὴ ἐγγύησις, ὅτι τὰ πέντε ἑκατομμύρια, τὰ πρὸς συντήρησιν τῶν δημοτικῶν σχολείων δαπανώμενα, δὲν δαπανῶνται ἀσκόπως καὶ ματαίως.

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλως τε παρετάθη ἡ συζήτησις ἐκτὸς τοῦ προκειμένου.

§191ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τὰ σχετικὰ ἄρθρα ἐπεφυλάχθην νὰ ἀπαντήσω.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 26, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 27.

§193ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Δύναται ὅμως νὰ διαταχθῇ μετάθεσις δημοδιδασκάλου, ἢ δημοδιδασκαλίσσης, ἢ γραμματοδιδασκάλου, καὶ ἄνευ ἀποφάσεως τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ μόνον τῇ διὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ὑποβληθείσῃ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον αἰτήσει αὐτῶν, ἂν τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην τοῦ αἰτοῦντος ἐγκρίνῃ καὶ ὁ ἐπιθεωρητής, καὶ ἂν ἐρωτηθεὶς ἀναφέρῃ τὴν ἑαυτοῦ συγκατάθεσιν ὡσαύτως διὰ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ὁ ἀντιμετατιθέμενος. Αἱ λόγῳ ὅμως ὑγιείας ζητούμεναι μεταθέσεις δέον νὰ ὑποστηρίζωνται ὑπὸ πιστοποιητικοῦ δύο ἰατρῶν, ὁρκισθέντων πρὸς τοῦτο ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου εἰρηνοδίκου. «Αἱ τοιαῦται μεταθέσεις ἐπιτρέπονται μόνον κατὰ τὰς ἐτησίας διακοπὰς τῶν μαθημάτων.»

§194ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ πάλιν ἐδῶ προκύπτει τὸ ζήτημα τῆς συγκρούσεως τῆς μεταθέσεως. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται μόνον περὶ τούτου· πρόκειται περὶ μιᾶς ἐσφαλμένης ὁμολογουμένως διατάξεως, τὴν ὁποίαν περιέχει τὸ ἄρθρον τοῦτο. Ἀσθενεῖ εἷς ἢ μία δημοδιδάσκαλος· οἱ ἰατροὶ συντάσσουσι πιστοποιητικά, ἀφοῦ προηγουμένως ὡρκίσθησαν ἐνώπιον τοῦ εἰρηνοδίκου, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς ὑγείας εἴτε τῆς διδασκαλίσσης εἴτε τοῦ διδασκάλου εἶναι τοιαύτη, ὥστε πρέπει ἀμέσως νὰ μετατεθῇ ἐκεῖθεν. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι λόγοι, ἠθικῆς ἰδίως, ἐπὶ τοῦ ἀσθενεστέρου φύλλου. Ἐγώ, ὡς ποτὲ προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἔλαβον πεῖραν τοιούτων περιπτώσεων· εἶδον ὅτι ἄλλοι λόγοι, τιμαλφέστεροι καὶ αὐτῆς τῆς ὑγείας, ἐπέβαλλον πολλάκις τὴν μετάθεσιν τῶν δυστυχῶν τούτων πλασμάτων, τῶν διδασκαλισσῶν, αἵτινες ῥίπτονται ἀπροστάτευτοι εἰς ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν κώμην. Καὶ ἐνῷ τοσοῦτον σοβαροὶ λόγοι ὑπάρχουσιν, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουσι τὴν ἄμεσον μετάθεσιν καὶ λόγῳ ὑγείας καὶ λόγῳ ἠθικῆς, διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἐρχόμεθα καὶ λέγομεν: ἐὰν ἦσθε ἀσθενεῖς καὶ κινδυνεύῃ ἡ ζωή σας, περιμείνατε, ἔχομεν τώρα Ὀκτώβριον, περιμείνατε ἕως τὸν Αὔγουστον, καὶ τότε δυνατὸν νὰ σᾶς μεταθέσωμεν.

§195Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποία διάταξις εἶναι;

§196ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι ἡ διάταξις ἡ τελευταία τοῦ ἄρθρου 27. Δηλαδή, ἐνῷ λόγοι ὑγείας—ἐγὼ προσθέτω καὶ λόγοι ἠθικῆς—ἐπιβάλλουσιν ἀμέσως τὴν μετάθεσιν, ἐπιτρέπεται νὰ γίνηται τοιαύτη μόνον κατὰ τὰς ἐτησίας διακοπὰς τῶν μαθημάτων.

§197Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Νὰ τεθῇ «καὶ μὴ λόγῳ ὑγείας μεταθέσεις».

§198Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ εὕρητε τὸ τέλος. Θέλει πιστοποιεῖ εἷς ἰατρὸς, καὶ θὰ εὑρίσκωνται ὅλοι ἀσθενεῖς.

§199ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τότε εἶναι ὅλως διόλου περιττὴ ἡ διάταξις, ἐὰν πρόκειται νὰ περιμένῃ ὁ ἀσθενὴς μέχρι τέλους τοῦ σχολικοῦ ἔτους.

§200Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ τὸ ὁποῖον γίνεται τώρα, εἶναι γνωστὸν εἰς πάντα τὸν κόσμον. Τώρα, δυνάμει νόμου, ὁ ὁποῖος ἐξεδόθη κατὰ παρελθοῦσαν ἐποχήν, ἀπηγορεύθη ἡ μετάθεσις καθηγητῶν καὶ διδασκάλων ἐντὸς τοῦ ἔτους. Εὑρέθη ὅμως τὸ φάρμακον. Τίποτε δὲν ὑπάρχει, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι εὔκολον νὰ διαστρεβλωθῇ καὶ νὰ παραβαθῇ διὰ δολίας ἐφαρμογῆς. Δύο δηλοῦσι συγχρόνως, ὅτι ἀρέσκονται νὰ μετατεθῶσι, καὶ συνέβη μάλιστα πολλάκις νὰ δηλώσωσι τοῦτο, ἐνῷ πράγματι δὲν τὸ εἶχον δηλώσει. Ὑπάρχουσι παραδείγματα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι ὑπεβλήθησαν ἀναφοραὶ ὑποβολιμαῖαι, ὅτι ὁ δημοδιδάσκαλος ἀνέφερεν ὅτι ἔστεργε νὰ μετατεθῇ ἀμοιβαίως μετ’ ἄλλου τινὸς, καὶ διετάσσετο οὕτω νομίμως ἡ μετάθεσις, καὶ μετετίθετο ὁ ἄνθρωπος, ἐνῷ οὐδ’ εἶχε δηλώσει, ὅτι ἔστεργε νὰ μετατεθῇ, οὐδ’ ἐγίνωσκε τὸ παράπαν. Καὶ δὲν ἐτόλμα οὔτε νὰ παραπονεθῇ· διότι, ἐὰν παρεπονεῖτο, ἤθελεν ἐγείρει τὴν μῆνιν τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Λοιπὸν τοιαύτη ὑπάρχει ἡ κατάστασις. Καὶ τώρα διατάσσεται, ὅτι ἐπιτρέπεται μόνον ἡ ἀμοιβαία συναινέσει μετάθεσις, ἀλλὰ μόνον κατὰ τὰς διακοπὰς, οὐχὶ κατὰ πᾶσαν ὥραν τοῦ ἐνιαυτοῦ, ἵνα μὴ διακόπτηται ἡ διδασκαλία τῶν μαθημάτων, διότι συνεφώνησαν οἱ δύο, ἵνα ἀμοιβαίως μετατεθῶσι.

§201ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι εἶναι ὅλως διόλου περιττὴ καὶ παρέλκει ἡ διάταξις ὁλοκλήρου τοῦ ἄρθρου 27, διότι εἶναι ἀσυμβίβαστος πρὸς τὸν θεσμὸν καθόλου· διότι δὲν ἀρκεῖ νὰ θέλῃ ὁ εἷς, ἵνα ἀντιμετατεθῇ μετὰ τοῦ ἄλλου, ἀλλὰ πρέπει καὶ ὁ δῆμος, εἰς τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ μετατεθῇ, νὰ δηλώσῃ ὅτι τὸν δέχεται. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν ἀποδεχθῆτε τὴν διάταξιν αὐτὴν, ἀνατρέπετε ἄρδην τὴν βάσιν τοῦ θεσμοῦ σας. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ἐὰν πρόκειται νὰ περιμένῃ ὁ ἀσθενὴς δημοδιδάσκαλος ἢ ἡ δημοδιδάσκαλος, ἡ ἔχουσα λόγους ἄλλους ἀνωτέρους, ἵνα φύγῃ, μέχρι τέλους τοῦ ἔτους, καὶ πάλιν εἶναι περιττὴ ἡ διάταξις· διότι βεβαίως αὐτὸς ἢ αὐτὴ θὰ φροντίσωσι πρὸ τῆς λήξεως τοῦ ἔτους νὰ εὕρωσιν ἄλλην τινὰ κενὴν θέσιν, θὰ προσπαθήσωσι, δι’ ὧν μέσων δύνανται νὰ διαθέσωσιν, ὥστε νὰ προτείνῃ τὸν ἐκεῖ διορισμόν των τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ νὰ γείνῃ ὁ διορισμὸς, καὶ οὕτω νὰ φύγωσι πρὸ τοῦ τέλους τοῦ ἔτους. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους πρέπει νὰ διαγραφῇ, ὡς πάντη περιττὸν, τὸ ἄρθρον, ἐὰν οὐχὶ καὶ ἀνατρεπτικὸν τῆς βάσεως αὐτῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 27 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 28.

§203ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἄν τὸ περὶ παύσεως δημοδιδασκάλου, δημοδιδασκαλίσσης ἢ γραμματοδιδασκάλου πρακτικὸν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου ἀναφέρῃ ὡς αἰτίαν τῆς ἀποφάσεως ταύτης πρᾶξίν τινα τοῦ δημοδιδασκάλου, τῆς δημοδιδασκαλίσσης ἢ τοῦ γραμματοδιδασκάλου, ἀναιροῦσαν τὴν ἐμπρέπουσαν τῷ διδασκάλῳ σεμνότητα τῶν ἠθῶν, μετὰ τὴν παῦσιν ἀποστέλλεται τὸ πρακτικὸν πρὸς τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα, πρὸς ποινικὴν καταδίωξιν αὐτοῦ, ἂν ἡ πρᾶξις τυγχάνῃ καὶ ἀξιόποινος.»

§204ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι ἅμα καταγγελθῇ τοιαύτη πρᾶξις, πρέπει ἀμέσως νὰ προβῇ τὸ Συμβούλιον εἰς πρότασιν, καὶ ὁ Ὑπουργὸς εἰς ἀπόλυσιν. Εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ ἀναμένωσι τὴν ἐνέργειαν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, διότι συλλογισθῆτε, ὅτι ἄλλως ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς οἱασδήποτε καταγγελίας δύνασθε νὰ ῥίψητε εἰς τοὺς δρόμους ὅλους τοὺς διδασκάλους. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 28 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 29.

§206ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ὁ μισθὸς τῶν δημοδιδασκάλων, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ ἐνοικίου καὶ πασῶν τῶν λοιπῶν παροχῶν αὐτῶν, προσδιορίζεται, τῶν μὲν πρωτοβαθμίων εἰς ἑκατὸν καὶ πεντήκοντα δραχμὰς κατὰ μῆνα, τῶν δευτεροβαθμίων εἰς ἑκατὸν καὶ εἴκοσι δραχμὰς καὶ τῶν τριτοβαθμίων εἰς ἑκατόν. Τῶν δὲ διδασκαλισσῶν ὁ μισθὸς προσδιορίζεται, τῶν πρωτοβαθμίων εἰς ἑκατὸν καὶ εἴκοσι δραχμὰς κατὰ μῆνα, τῶν δευτεροβαθμίων εἰς δραχμὰς ἑκατὸν καὶ δέκα καὶ τῶν τριτοβαθμίων εἰς δραχμὰς ἑκατόν. «Τὰ τῶν μισθῶν τῶν γραμματοδιδασκάλων τηροῦνται ὡς ἐκανονίσθησαν διὰ τῶν ἄρθρων 18 καὶ 19 τοῦ περὶ Ὑποδιδασκαλείων ΒΟΘʹ νόμου τῆς 6 Αὐγούστου 1892.»

§207Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μίαν ἀπορίαν ἔχω, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἀπαντήσῃ, ἐὰν ὁ νόμος τοῦ 1885, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ μισθὸς τοῦ δημοδιδασκάλου αὐξάνει κατὰ 10 δραχμὰς ἀνὰ πενταετίαν, ἰσχύῃ.

§208Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μάλιστα.

§209Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ νόμος δὲν προβλέπει τίποτε.

§210ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρέπει νὰ διασαφηνισθῇ αὐτό.

§211Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως διατηρεῖται αὐτὴ ἡ διάταξις ἐν ἰσχύϊ.

§212ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν διδάκτρων εἴχομεν καὶ ἄλλας ἀποδοχάς. Προκειμένου περὶ διορισμοῦ τινος ὡς πρωτοδιδασκάλου ἢ ὡς διευθυντοῦ ἔν τισι τῶν πόλεων, ἐν Ἀθήναις, Πάτραις, Κερκύρᾳ, Ἑρμουπόλει, ἐδίδετο ἀποδοχὴ περιπλέον ἐκ δραχμῶν 40, εἶχε δὲ καὶ τὰ ἐνοίκια. Ὁ νόμος τοῦ 1892 κατήργησε τὰς παροχὰς αὐτάς, τὸν μισθὸν τῶν 140 δραχ. ἀνεβίβασεν εἰς 150, ἐτήρησε δὲ μόνον τὰς αὐξήσεις ἑκάστης πενταετίας. Τώρα ὁ νόμος αὐτὸς τοῦ 1892 καταργεῖται, καὶ δύναταί τις νὰ νομίζῃ ὅτι ὅλαι αἱ πρώην παροχαὶ ἐπανέρχονται. Διὰ τοῦτο νομίζω καλὸν νὰ διασαφηνισθῇ αὐτό.

§213Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἠμπορεῖ νὰ θεωρηθῇ, ὅτι πᾶσαι αἱ πρότερον διατεταγμέναι παροχαὶ ἐπανάγονται ἐν ἰσχύϊ, διότι ῥητῶς ἀναφέρει ὁ νόμος, ὅτι ὁ μισθὸς τῶν δημοδιδασκάλων, συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ ἐνοικίου καὶ πασῶν τῶν ἄλλων παροχῶν, προσδιορίζεται εἰς δραχμὰς 150. Ἑπομένως οἱ διδάσκαλοι δὲν θὰ λαμβάνωσι τοῦ λοιποῦ παροχὴν ἄλλην, εἰμὴ μόνον δραχμὰς 150. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ προστεθῇ, εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρετήρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βόλου, ἤτοι ὅτι ἡ αὔξησις κατὰ πενταετίαν διατηρεῖται.

§214ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Φρονῶ ὅτι, ἐὰν χρησιμοποιήσωμεν τοὺς συνταξιούχους διδασκάλους διὰ τοὺς πτωχοὺς δήμους, θὰ ἐπιφέρωμεν οἰκονομίαν ἀρκετὰ οὐσιώδη, καὶ νομίζω καλὸν νὰ γείνῃ τοιαύτη τις προσθήκη, ἵνα οἱ πτωχοὶ δῆμοι δύνανται νὰ χρησιμοποιῶσι τοὺς συνταξιούχους διδασκάλους ἐπὶ μισθοδοσίᾳ 30 ἢ 40 δραχμῶν.

§215ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἂν ψηφισθῇ ἡ διάταξις αὕτη, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδένα συνταξιοῦχον διδάσκαλον θὰ εὕρητε διαθέσιμον. Ὅλοι αὐτοὶ οἱ συνταξιοῦχοι, πλὴν τῆς συντάξεως τοῦ Δημοσίου, λαμβάνουν καὶ σύνταξιν ἐκ τοῦ ταμείου τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων· ὥστε ἔχουν ἐν ὅλῳ σύνταξιν σχεδὸν ἴσην μὲ τοὺς μισθούς, οὓς ἐλάμβανον. Τώρα δὲ, ἐὰν ἐπανέλθωσι, θὰ χάσωσι τὸ μερίδιον, τὸ ὁποῖον ἀπολαμβάνουν ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων.

§216ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν τροπολογίαν, διότι νομίζω, ὅτι ὁ νόμος δύναται νὰ κανονίσῃ ὅλας τὰς περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ συνταξιοῦχος διδάσκαλος δύναται νὰ διορισθῇ ἐκ νέου, χωρὶς νὰ χάσῃ τὴν σύνταξίν του· ἔχομεν δὲ καὶ προηγούμενον, διότι διορίζονται εἰς θέσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν συνταξιοῦχοι μὲ μικρὸν ἐπιμίσθιον, χωρὶς νὰ ἀπολέσουν τὴν σύνταξίν των. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 29 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως.

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 30 (ἀναγινώσκεται).

§218ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μοὶ εἴπῃ, τίνα σημασίαν ἔχουσιν ὅλαι αἱ περιπτώσεις, αἱ ἀναγραφόμεναι ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, καὶ αἱ πειθαρχικαὶ ποιναὶ, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ ἐπιθεωρητὴς πρόκειται, οὐχὶ καθ’ ἑξαμηνίαν, οὐχὶ κατ’ ἔτος, ἀλλ’ ἴσως ἀνὰ πᾶν δεύτερον ἢ τρίτον ἔτος νὰ ἐπιθεωρήσῃ. Ἀναφέρω καὶ τοῦτο διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι τὸ νομοσχέδιόν σας εἶναι ὅλως διόλου ἀμελέτητον.

§219Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἡ γνώμη τοῦ συντάξαντος τὸ νομοσχέδιον εἶναι νὰ προβλέψῃ πάσας τὰς περιπτώσεις. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, ἤθελον θεωρήσει προτιμότερον νὰ προστεθῇ μία μόνη λέξις, ἡ λέξις ἰδίως, ὥστε νὰ δοθῇ ἐλευθερία καὶ εἰς ἄλλας περιπτώσεις.

§220Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 30 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 31 (ἀναγινώσκεται).

§222ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς θέλῃ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ θεσμὸς οὗτος ἀποτελεσματικῶς, πρέπει νὰ μὴ ἀρκῆται εἰς μόνην τὴν ἐπιθεώρησιν, τὴν μέλλουσαν νὰ ἐνεργῆται κατὰ πᾶν ἔτος.

§223Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Κατὰ τρίμηνον. Θὰ προσθέσωμεν καὶ ἄλλους ἐπιθεωρητάς.

§224ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ πάλιν, ἐὰν θέλητε νὰ ἔχητε πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, πρέπει νὰ ἐμμείνητε εἰς τὸν θεσμὸν, ὁ ὁποῖος ὑπῆρχεν ἀπὸ τοῦ 1834, νὰ ἔχητε ἐπιτοπίους ἐφορευτικὰς ἐπιτροπὰς, αἱ ὁποῖαι νὰ παρακολουθῶσι τὰς ἐργασίας τοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν ἐνέργειαν τῶν διδασκάλων, καὶ νὰ δύνανται νὰ καταγγέλλωσιν αὐτούς, ὁσάκις παραβαίνωσι τὸ καθῆκον. Καὶ αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται δύνανται νὰ καταρτισθῶσι κάλλιστα, καὶ εἶναι ἀπαραίτητος ὅρος μιᾶς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Πανταχοῦ τῆς ὑφηλίου αἱ ἐπιτόπιοι ἐπιτροπαὶ θεωροῦνται ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ. Πρέπει νὰ προϋπάρχωσιν αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαί, νὰ καταγγέλλωσι, καὶ τότε, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καταγγελίας, νὰ μεταβαίνῃ ὁ ἐπιθεωρητὴς καὶ νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν ἀνάλογον ποινήν. Νὰ ἦσθε βέβαιος, ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ, ἐὰν μεριμνήσωσι περὶ ὅλων, ὅσα ἀπαιτεῖ παρ’ αὐτῶν ὁ νόμος, εἶναι ἀδύνατον οὔτε κατὰ διετίαν οὔτε κατὰ τριετίαν νὰ ἐπιθεωρήσουν ὅλα τὰ σχολεῖα. Βεβαίως νομοθετεῖτε πράγματα ὅλως διόλου ἀδύνατα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 31, ὡς ἔχει Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 32 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 33.

§226ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει): «Ἡ εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργεῖον ἀνατεθειμένη ἐποπτεία ἐπὶ τῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων, ὡς συμπληρωτικῶν τό γε νῦν τῆς ἐκπαιδεύσεως ταύτης, καὶ προπαρασκευαστικῶν διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, τῶν τε δημοσίων καὶ τῶν ἰδιωτικῶν, ἐνασκεῖται τοῦ λοιποῦ ἐπὶ μὲν τῶν σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως διὰ τῶν κατὰ νομὸν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων καὶ τῶν παρ’ αὐτοῖς ἐπιθεωρητῶν, ἐπὶ δὲ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων διὰ τῶν γυμνασιαρχῶν, λειτουργούντων πάντων ὑπὸ τὴν ἐπιμέλειαν αὐτοῦ.»

§227Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐκτὸς τῶν δημοσίων καὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων ὑπάρχουσι καὶ κοινοτικὰ σχολεῖα, διατηρούμενα δι’ ἰδιωτικῶν χρημάτων, καὶ εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἀναγραφῶσι ῥητῶς ἐν τῷ νόμῳ. Ἐπὶ τοῦ παρόντος περιορίζομαι νὰ ὑποβάλω αὐτὴν τὴν παρατήρησιν, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ μνεία περὶ δημοσίων, κοινοτικῶν καὶ ἰδιωτικῶν σχολείων· εἶναι ἀπαραίτητον, διότι ἰδίως εἰς τὰς ἐπαρχίας, ὅπου ἰσχύει ὁ νόμος ὁ εἰδικὸς περὶ κοινοτήτων, εἰς τὰς νέας ἐπαρχίας, ἐκτὸς τινων, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ξηροχωρίου καὶ εἰς τὸν δῆμον Αἰγαίων τῆς ἐπαρχίας Χαλκίδος, ὑπάρχει ἐπαναλαμβάνω εἰδικὸς νόμος, καὶ ἐκεῖ ὑπάρχουσι διατάξεις περὶ κοινοτικῶν σχολείων· ὥστε εἶναι ἀπαραίτητον νὰ προστεθῇ καὶ ἡ λέξις κοινοτικῶν, ἵνα συνδυασθῇ ὁ νόμος ἐκεῖνος μετὰ τοῦ ψηφιζομένου.

§228Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εἰς τὴν διάταξιν ταύτην βεβαίως ὑπάγονται ὅλα τὰ καθιδρύματα· ἐννοεῖτε βεβαίως καὶ τὰ παρθεναγωγεῖα καὶ συνεπῶς καὶ τὸ Ἀρσάκειον.

§229ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· ἐνταῦθα πρόκειται περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως.

§230Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ Ἀρσάκειον εἶναι ἀνώτερον.

§231Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εἶναι μικτόν. Ἀφοῦ ἔχει ἑλληνικὸν σχολεῖον, ὁ δὲ ἐπιθεωρητὴς κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐπιθεωρεῖ καὶ τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα, διατὶ τὸ Ἀρσάκειον νὰ ὑπαχθῇ εἰς μίαν ἐξαίρεσιν, ὅλως ἀσύμφορον; Ἄλλως τε δὲ τὸ πλεῖστον μέρος τῶν μαθητριῶν τοῦ Ἀρσακείου εἶναι κοράσια, τὰ ὁποῖα ἀκολουθοῦσι τὴν κατωτέραν ἐκπαίδευσιν καθ’ ὁλοκληρίαν, νηπιαγωγεῖον κλπ. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι, ἐὰν πρόκειται νὰ συστήσωμεν ἐπιθεώρησιν, ὀφείλομεν, μετὰ τὰ ἀναγνωσθέντα τὴν πρωΐαν ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου, νὰ ἐξασκήσωμεν τὴν μεγαλειτέραν ἐποπτείαν ἐπὶ τοῦ καθιδρύματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον προώρισται, ἐπὶ τοῦ παρόντος τουλάχιστον, νὰ καταρτίζῃ διδασκαλίσσας· ἐὰν δὲ φρονῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ὅλα τὰ καθήκοντα ταῦτα τοῦ λεγομένου ἐπιθεωρητοῦ δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἀπὸ τὸν ἐπιθεωρητὴν, ὁ ὁποῖος καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς Ἀθήναις καὶ ἐν τῷ νομῷ Ἀττικοβοιωτίας ἔχει 127 σχολεῖα, πλανᾶται! Ἐν Ἀθήναις μόνον ὑφίστανται πλήρη σχεδὸν παρθεναγωγεῖα 25. Εἶναι λοιπὸν δυνατὸν εἷς καὶ μόνος ἐπιθεωρητὴς νὰ ἐκτελέσῃ εἰς ἅπαντα τὰ σχολεῖα καὶ τὰ παρθεναγωγεῖα πάνθ’ ὅσα ὁ νόμος κελεύει; Πλανᾶται ὁ κ. Ὑπουργὸς, πιστεύων τοῦτο. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον ὁ ἐπιθεωρητὴς δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ καὶ τὰς ἄλλας ἐπιθεωρήσεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι διατάσσονται ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ νόμου, ἤτοι τὰς τῶν διαφόρων ἐργοχείρων κλπ. Πῶς θὰ ἐποπτεύσῃ πάντα ταῦτα; Φρονῶ ὅτι εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, ὑπὸ τὴν ῥητὴν διάταξιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν διετυπώθη αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, εἶναι ἀναγκαῖον τοὐλάχιστον εἰς μερικὰ κέντρα νὰ ὁρισθῶσι πρόσωπα κατάλληλα τοῦ γυναικείου φύλου, δυνάμενα ν’ ἀσκήσωσιν ἐποπτείαν μητρικήν, οὕτως εἰπεῖν, ἐπὶ τῶν διδασκαλισσῶν. Φρονῶ δὲ, ὅτι οἱοσδήποτε διδάσκαλος, ὅσην ἡλικίαν καὶ ἂν ἔχῃ, ἄλλως πως δύναται νὰ συμβουλεύσῃ μίαν διδασκάλισσαν παρεκτραπεῖσαν ἢ σφάλλουσαν, παρ’ ὅ,τι δύναται μία Κυρία, διακεκριμένης ἀνατροφῆς καὶ παιδεύσεως, καὶ ἔχουσα ὅλα τὰ προσόντα, τὰ ἀπαιτούμενα διὰ τὴν θέσιν ταύτην. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι, ἐπειδὴ λόγος ἐγένετο προηγουμένως περὶ ἐπιθεωρητῶν καὶ τῆς ἀνεπαρκείας αὐτῶν, δυνάμεθα ἀπὸ τοῦδε εἰς τὰ κέντρα ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσι πολλὰ παρθεναγωγεῖα, νὰ ὁρίσωμεν 3 ἢ 4 θέσεις ἐπιθεωρητριῶν, αἱ ὁποῖαι, καὶ ἐκτάκτως διατασσόμεναι παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, δύνανται ν’ ἀσκήσωσιν ἐπιθεώρησιν εἰς μεγαλειτέρας περιφερείας, ὅταν παράπονα κατά τινων παρθεναγωγείων διατυπωθῶσι Σημειώσατε δὲ, ὅτι τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν παρθεναγωγείων τὴν θεωρῶ μᾶλλον ἀναγκαίαν, παρὰ τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν ἄλλων, διότι τὰ παρθεναγωγεῖα εἶναι ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐρείδεται, οὕτως εἰπεῖν, ἡ βάσις τῆς κοινωνίας, καὶ, ὡς ἐλέχθη καὶ τὴν πρωίαν, ἐκεῖθεν ἀναμένομεν καὶ τὴν καλὴν οἰκογένειαν καὶ τὰ πάντα. Οὕτω δὲ, κύριε Ὑπουργὲ, πιστεύω, ὅτι ῥίπτων τὸ βλέμμα ἐπὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ὑπαρχόντων σχολείων καὶ παρθεναγωγείων, θέλετε ἀναγνωρίσει, ὅτι τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην δύνανται νὰ ἐκπληρώσωσι πάντοτε καλλίτερον πρόσωπα ἁρμοδίως μεμορφωμένα, καὶ θέλετε δεχθῆ τὴν πρότασίν μου περὶ διορισμοῦ ἐπιθεωρητριῶν εἰς 4 ἢ 5 κέντρα, ὁριζομένων προσώπων καταλλήλων καὶ δυναμένων νὰ ἐνεργῶσιν ἀποκλειστικῶς τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν παρθεναγωγείων. Εἰς τὰς ἐπιθεωρήσεις δὲ ταύτας φρονῶ ὅτι δέον νὰ ὑπαχθῶσι τοὐλάχιστον καὶ αἱ κατώτεραι τάξεις τοῦ Ἀρσακείου.

§232Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον διὰ νὰ προσθέσω καὶ τὴν ἐμὴν γνώμην εἰς τὰ πρὸ μικροῦ γενόμενα, προτάσει τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, θεωρῶ δὲ ἀναγκαιότατον τοῦτο δι’ ὅλους τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους εἶπε, καὶ δὲν θέλω νὰ τοὺς ἐπαναλάβω, ἀλλὰ θὰ φέρω τὸν λόγον γενικώτερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ἐπιθεωρήσεων. Κατ’ ἐπανάληψιν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος ἐξέθεσε τὴν ἰδέαν του. Ἔρχομαι νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην του ταύτην, διὰ τὸν ἑξῆς λόγον· δὲν μοὶ ἀρκεῖ ἡ δήλωσις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι, ὅταν παρουσιασθῇ ἡ ἀνάγκη, τότε θὰ προνοήσωμεν. Μία ἐκ τῶν μεγαλειτέρων ἐγγυήσεων τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ ἐπιθεώρησις· αὐτὴ ἡ ἐπιθεώρησις πρέπει νὰ ἦναι πραγματικὴ, δὲν δύναται δὲ νὰ ἦναι πραγματικὴ κατὰ τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα λαμβάνει τὸ νομοσχέδιον. Ἔχομεν πεῖραν τῶν ἐπιθεωρήσεων· πρέπει νὰ μὴ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὰς εἰκονικὰς ἐπιθεωρήσεις, καὶ βεβαίως ἀναγράφομεν τὰς εἰκονικὰς ἐπιθεωρήσεις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅταν μὲ τὰς βάσεις τοῦ νομοσχεδίου ὁρίζωμεν τόσον ἀνεπαρκῆ ἀριθμὸν ἐπιθεωρητῶν, χωρὶς μάλιστα νὰ προνοῶμεν καὶ περὶ ἐπιθεωρητριῶν· ἔχομεν, λέγω, πεῖραν καὶ πεῖραν πικρὰν τῶν εἰκονικῶν ἐπιθεωρήσεων, διότι ἐκ τοιούτων σκέψεων ἐψηφίσθη ὁ νόμος τοῦ 1887 «περὶ ἐποπτείας καὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν δικαστικῶν γραφείων»· ἀλλ’ ἐνόμισαμεν ὅτι, ἂν ἐψηφίζομεν τὸν νόμον ἐκεῖνον, ἤρκει νὰ ἐπαναπαυθῶμεν, χωρὶς ὅμως νὰ προνοήσωμεν ἐπαρκῶς καὶ περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ἐπιθεωρήσεων. Τί συνέβη; πρῶτον δὲν ἐτηρήθη ἡ διάταξις τοῦ νόμου περὶ ἐποπτείας καὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν δικαστικῶν γραφείων, τῆς δημοσιεύσεως τεύχους ἀνὰ τριμηνίαν, δεύτερον αἱ γενόμεναι ἐπιθεωρήσεις εἶναι ἐντελῶς εἰκονικαί. Εἰς μίαν ἄλλην συνεδρίασιν καὶ ἐν καταλληλοτέρῳ χρόνῳ θέλω εἰδικῶς συζητήσει περὶ τούτου. Νομίζω ὅμως, ὅτι δύναμαι νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν πεῖραν τοῦ παρελθόντος, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ δικαστικὰ γραφεῖα, ἵνα εἴπω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ νεκρωθῇ ὁ νόμος εὐθὺς ἀπὸ τῆς ψηφίσεώς του, καὶ βεβαίως θὰ νεκρωθῇ, ἐὰν ἐγκαίρως δὲν ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως νομίζει ὅτι πρέπει νὰ παρηγορηθῶμεν μὲ τὴν ἐλπίδα ὅτι, ὅταν παρουσιασθῇ ἀνάγκη, τότε θὰ προνοήσωμεν, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν, ὅτι τοῦτο θ’ ἀπαιτήσῃ δαπάνην. Ἀλλὰ τὸ μὲν πρῶτον εἶναι ἐπικίνδυνον, ὡς εἶπον, διότι δυνάμεθα νὰ θυσιάσωμεν ὁλόκληρον τὸν νόμον, ὅταν δὲν τεθῶσιν αἱ καλαὶ βάσεις, τὸ δὲ δεύτερον εἶναι ἀδικαιολόγητον· διότι, ἐὰν πρόκειται περὶ χιλιάδων τινῶν δραχμῶν, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ σταματήσωμεν, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω ὅτι πρέπει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ μεγαλειτέρου ἀριθμοῦ ἐπιθεωρητῶν, περὶ προσθήκης δὲ καὶ ἐπιθεωρητριῶν. Ἐὰν κατὰ τὰς βάσεις τοῦ νομοσχεδίου δὲν εὑρίσκωμεν προσόντα, νομίζω ὅτι δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν νὰ ἐξεύρωμεν τρόπον, ὥστε, ἀφοῦ ἐξαντληθῇ ἡ πρώτη γραμμὴ τῶν ἐπιθεωρητῶν, ὡς τοὺς ἀπαιτεῖ τὸ νομοσχέδιον, νὰ ἔχωμεν δεύτερον τοὺς βοηθοὺς π. χ. τῶν ἐπιθεωρητῶν.

§233ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποδέχομαι κατ’ ἀρχὴν τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας θέτει ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος. Ὑπεστήριξα τὰ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἀνατροφῆς καὶ τῆς μεγάλης προσοχῆς καὶ μερίμνης, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου πρέπει νὰ ἐπιστήσωμεν. Βεβαίως κοινοτοπίαν τινὰ ἤθελε κατὰ τὸν αἰῶνα τοῦτον ἐκφράσει τις, λέγων πρὸ πάντων ὅτι ἀπαιτοῦνται μητέρες διὰ νὰ ὑπάρξῃ ἀνατροφὴ τῶν τέκνων. Ἀλλὰ βεβαίως, ὅταν λέγωμεν τοῦτο, πρέπει νὰ ἐννοῶμεν συγχρόνως ὁποῖαι εἶναι αἱ ἀνάγκαι τῆς σημερινῆς ἐποχῆς. Ἤκουσα χθὲς τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἡμῶν κ. Τυπάλδου Κοζάκη, ὁ ὁποῖος βεβαίως ἀπολύτως ὀρθὰς ἰδέας ἐξήνεγκε περὶ τοῦ ὅτι ὑπῆρξαν ἐν Ἑλλάδι μητέρες, αἱ ὁποῖαι ἀνέθρεψαν γενεὰν δημιουργήσασαν τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς γωνίας ταύτης τῆς Ἑλλάδος, ἀλλά, Κύριοι, δὲν θὰ ἤμεθα βεβαίως διόλου πρακτικοὶ, ἐὰν ἐθεωροῦμεν ὅτι αἱ ἀρεταὶ ἐκείνων τῶν μητέρων εἶναι ἱκαναὶ διὰ τὴν σημερινὴν ἐποχὴν, διὰ τὰς σημερινὰς περιστάσεις, διὰ τοὺς ὅρους τοῦ κοινωνικοῦ βίου, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ζῶμεν σήμερον· βεβαίως θὰ ἦτό τι γελοῖον, θὰ ἦτο κυκεών τις ἐν τῇ σημερινῇ κοινωνικῇ καταστάσει, ἐὰν ἐθεώρει τις ἐπαρκῆ τὴν ἀρετὴν καὶ τὰ προσόντα ἐκείνων τῶν γυναικῶν, ὅπως χειραγωγήσωσι τὰς σημερινὰς Ἑλληνίδας εἰς τὴν πλήρη ἀνατροφὴν, μετὰ τῆς πνευματικῆς καὶ ἠθικῆς τελειοποιήσεως. Ὅλως ἀλλοῖοι εἶναι οἱ σημερινοὶ ὅροι τοῦ κοινωνικοῦ, καὶ αὐτοῦ ἀκόμη τοῦ οἰκογενειακοῦ βίου, ὅλως ἀλλοῖαι αἱ ἀπαιτήσεις τῆς σημερινῆς ἐποχῆς, καὶ εἰς τὸ θέμα τοῦτο πρέπει σπουδαίως νὰ προσέξωμεν, διότι, νομίζοντες ὅτι διὰ τῆς σημερινῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ θήλεος γένους ἔχομεν πρόοδόν τινα, δὲν ἔχομεν δυστυχῶς ἄλλο τι ἐνίοτε, παρὰ μίαν ἐπικίνδυνον ἀνάμιξιν καὶ σύγχυσιν ὀλίγων γραμμάτων ἀτελῶν μετὰ κακοζήλων ἀπομιμήσεων, χειροτέραν καὶ τῆς πλήρους ἀπαιδευσίας, καὶ τείνουσαν εἰς ἠθικὴν καταστροφὴν τοῦ τόπου. Καὶ ἀναγκάζομαι μετὰ λύπης νὰ ὑπενθυμίσω ὅ,τι πρὶν εἶπον. Εἶναι κοινῶς γνωστὸν, ὅτι αἱ διδασκάλισσαι αἱ ἀποστελλόμεναι εἰς τὰς ἐπαρχίας—δὲν ἐννοῶ τὰς ἐντίμους καὶ λίαν εὐαρέστους ἐξαιρέσεις, ἀλλὰ δυστυχῶς ἐξαιρέσεις,—δυνατὸν νὰ ἦναι ἐπαρκεῖς καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς περὶ τὰ γράμματα γνώσεις,—μολονότι ἴσως καὶ τοῦτο δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ,—ἀλλὰ προκαλῶ τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἐπὶ πράγματος, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς ἔχει παραμεληθῆ, διότι αὐταί, αἱ ὁποῖαι μὲ τὰ πτυχία των, τινὲς τοὐλάχιστον ἐξ αὐτῶν, δύνανται νὰ ἦναι ὡς πρὸς τὰ γράμματα ἐπαρκεῖς, δὲν ἠξεύρω ἂν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ἐπαρκεῖς πρὸς ἠθικὴν μόρφωσιν, δὲν ἠξεύρω ἂν πασῶν τούτων ὁ βίος ὁ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις δύναται νὰ γίνηται ὑπόδειγμα εἰς τὰς μικρὰς Ἑλληνίδας· ἀπ’ ἐναντίας κατήντησε νὰ ὑπάρχῃ μία προκατάληψις δυστυχῶς, καὶ μὲ λίαν θλιβερὰν ἀνησυχίαν, παντὸς κηδομένου τῆς ἠθικοποιήσεως τῶν Ἑλληνίδων, ὅτι πᾶν ἄλλο ὑποτίθεται ὑπάρχον εἰς τὴν διδασκάλισσαν, παρὰ τὰ στοιχεῖα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἠθικὴν διάπλασιν, τὸν ἠθικὸν καταρτισμὸν τῶν νέων Ἑλληνίδων μητέρων. Καὶ τί λέγω τοῦτο; Ἐὰν τὸ παράδειγμα αὐτῶν δὲν ἦναι ὀλέθριον εἰς τὰς μεγάλας κοινωνίας ἐκείνας, αἵτινες καὶ ἄλλων μέσων εὐμοιροῦσιν ὡς πρὸς τὸ θῆλυ γένος, εἶναι, ὅμως, Κύριοι, φοβερὸν τὸ νὰ ὑπάρχῃ εἰς ἓν χωρίον, εἰς μίαν πρωτεύουσαν δήμου· καὶ ἅπαξ μόνον ἂν συμβῇ τοῦτο, θὰ ἦναι φοβερὸν, ἂν ὑπάρχουν διδασκάλισσαι, δοῦσαι ἔμπρακτον ἀφορμὴν σκανδάλων κοινωνικῶν. Καὶ ὅμως μία κακῶς ἐννοουμένη ἐπιείκεια, μία ἁβρότης, μία συγκατάβασις, μία ἀποτύφλωσις πρὸς τὰς συνεπείας, ἐπέτρεψαν πολλάκις νὰ μείνῃ τὸ ὀλέθριον παράδειγμα ἐν τῇ θέσει του. Καὶ πρὸς τοῦτο προκαλῶ τὴν προσοχὴν καὶ τὴν μέριμναν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ εἰς τὸ κυριώτερον ἐκπαιδευτικὸν θηλέων κατάστημα, τὸ ὁποῖον ἔχομεν καὶ τὸ ὁποῖον παρασκευάζει τὰς διδασκαλίσσας, τὸν παρακαλῶ νὰ ἐξετάσῃ τὰ τῆς ἐν γένει διευθύνσεως τοῦ Ἀρσακείου. Δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἀναφέρω συγκεκριμένα παραδείγματα, οὔτε κἄν γενικῶς νὰ παραστήσω ὁποῖά τινα εἶναι ἐκεῖνα τὰ σκάνδαλα περὶ τὴν διεύθυνσιν, τὰ ὁποῖα πρέπει σπουδαίως νὰ προκαλέσωσι τὴν προσοχὴν ἡμῶν, τὰ μόνα ἴσως σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀπήχησαν καὶ δὲν συνεζητήθησαν ποτὲ εἰς τὸν περίβολον τοῦ Κοινοβουλίου τοῦ Ἑλληνικοῦ, καὶ τὰ μόνα ἴσως, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ προκαλέσωσι τὴν προσοχήν μας, ἂν πρόκειται νὰ σκεφθῶμεν περὶ μέλλοντος τῶν τέκνων ἡμῶν καὶ τῶν οἰκογενειῶν τῆς Ἑλλάδος. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρκώμεθα πλέον εἰς τὰς ἀρετὰς ἐκείνας τῶν μητέρων, περὶ ὧν ἔκαμε λόγον ὁ ἀξιότιμος κ. Κοζάκης. Ἡ σημερινὴ ἀνατροφὴ ἀπαιτεῖ ἄλλο σύστημα, καὶ ὄχι μόνον νὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν ὅτι ἔχομεν παρθεναγωγεῖα καὶ ἀνατροφὴν θηλέων, ἀλλὰ πρέπει τοῦτο βεβαίως καὶ νὰ τὸ πραγματοποιήσωμεν. Βεβαίως, ἂν ἡ κατάστασις αὕτη δύναται νὰ παρατείνηται, ἡ κατάστασις ἡ σχετικὴ πρὸς τὴν ἀνατροφὴν τοῦ γυναικείου φύλου τὴν ἐν τοῖς σχολείοις, φρονῶ ὅτι τὸ μόνον τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πράξωμεν, εἶναι νὰ καταργήσωμεν ἀμέσως πᾶσαν ταύτην τὴν ἀνατροφὴν τοῦ γυναικείου φύλου. Τὸ θεωρῶ μάλιστα ἐπεῖγον, ἢ νὰ μεριμνήσωμεν σπουδαίως περὶ τῆς ἀνατροφῆς τῆς ἐν τοῖς σχολείοις τοῦ γυναικείου φύλου, ἢ νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν κατάργησιν τῶν ἑστιῶν τούτων τοῦ κακοῦ μᾶλλον. Καὶ ἐὰν πρόκειται, Κύριοι, νὰ ἔχωμεν παρθεναγωγεῖα ἐν τε ταῖς πρωτευούσαις τῶν νομῶν καὶ ἐν ταῖς πρωτευούσαις τῶν ἐπαρχιῶν, εἶναι ἀπαραίτητον νὰ ἔχωμεν καὶ τὸν θεσμὸν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος εἶναι σύμφωνος πρὸς τὴν λειτουργίαν τῆς ἐκπαιδεύσεως, τὸν θεσμὸν τῆς ἐποπτείας καὶ ἐπιθεωρήσεως. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται σπουδαίως νὰ σκέπτησθε περὶ ἐπιθεωρήσεως καὶ ἐποπτείας σχολείων θηλέων, κατ’ ἀνάγκην θὰ σκεφθῆτε περὶ ἐποπτικῶν συμβουλίων ἁρμοζόντων εἰς τὰ σχολεῖα ταῦτα τῶν θηλέων, καὶ ἑπομένως καὶ περὶ ἐπιθεωρητριῶν. Τί ὑπάρχει εἰς τὴν Γαλλίαν, ἀπὸ τὴν νομοθεσίαν τῆς ὁποίας κατὰ μέγα μέρος δικαίως ἐμπνεόμεθα εἰς τὸ νομοθέτημα τοῦτο; Ὑπάρχουσιν ἐπιθεωρήτριαι, ὑπάρχουσιν αἱ γενικαὶ ἐπιθεωρήτριαι, ὑπάρχουσιν 100 ἐπιθεωρήτριαι παραλλήλως πρὸς τὰς ἐπιθεωρήσεις καὶ τὰ ἐποπτικὰ συμβούλια τῶν σχολείων τῶν ἀῤῥένων, ὑπάρχουσι τὰ αὐτὰ, προκειμένου περὶ σχολείων θηλέων.

§234ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ποῦ;

§235ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν καὶ πανταχοῦ.

§236ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Μόνον οἱ πρυτάνεις εἶναι ἐπιθεωρηταί· ἐκεῖ εἶναι Ἀκαδημίαι, ὅπως ἔχομεν τὸ Πανεπιστήμιον ἡμεῖς· ἔχουν τοὺς πρυτάνεις, οἱ ὁποῖοι κάμνουν τὰς ἐπιθεωρήσεις τῶν θηλέων· δὲν ἔχουν ἐπιθεωρητρίας, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Φιλάρετος.

§237ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ σᾶς δώσω καὶ πληροφορίας λεπτομερεῖς. Σεῖς νομίζετε, ὅτι, ἐπειδὴ ἔχουν τὰς Ἀκαδημίας, ὅπου ὑπάρχουν οἱ 16 πρυτάνεις καὶ ὑπάρχουν οἱ 16 ἐπιθεωρηταὶ, ὅπου ὑπάρχουν τέσσαρες γενικοὶ ἐπιθεωρηταὶ καὶ κατόπιν οἱ 16 ἐπιθεωρηταὶ τῶν σχολείων, οἱ ἐπιθεωρηταὶ ἐκεῖνοι, οἱ περιστοιχούμενοι ὑπὸ ἄλλων ἐπιθεωρητῶν, παραλλήλως πρὸς ταῦτα ὑπάρχουσι καὶ οἱ ἐπὶ κεκανονισμένα κέντρα τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν σχολείων τῶν θηλέων· καὶ ἀπορῶ πῶς ὑμεῖς περιωρίσθητε μόνον εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἐποπτείας τῶν σχολείων τῶν ἀῤῥένων, χωρὶς ὅμως, ἐν τῷ θέματι τούτῳ ἐξαιρετικῶς νὰ σκεφθῆτε περὶ θηλέων. Λοιπὸν καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἁπανταχοῦ, ὅπου ὑπάρχουν σχολεῖα θηλέων, κατ’ ἀνάγκην ὑπάρχουν καὶ ἐπιθεωρηταὶ τῶν σχολείων τούτων. Πῶς δύνασθε νὰ θεωρήσητε τὸν θεσμὸν τῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ τῶν ἐποπτικῶν συμβουλίων ἀπαραίτητον, προκειμένου περὶ τῶν σχολείων τῶν ἀῤῥένων, καὶ νὰ μὴ τὸν θεωρήσητε ἀπαραίτητον, προκειμένου περὶ τῶν σχολείων τῶν θηλέων; Τοῦτο δὲν ἐπιδέχεται καὶ συζήτησιν κἄν, διότι εἶναι εὐνόητον, ὅτι ἀπαιτοῦνται ἰδιαίτερά τινα προσόντα, ἰδιαίτεροί τινες ὅροι, τοὺς ὁποίους δὲν δύνανται νὰ πληρώσωσιν οἱ ἀνήκοντες εἰς τὸ ἀνδρικὸν φύλον, προκειμένου περὶ ἐπιθεωρήσεως σχολείων. Καὶ ἐνῷ στερούμεθα διδασκαλισσῶν, δυνάμεθα νὰ καυχηθῶμεν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὁλονὲν ἀποκτῶνται πρόσωπα ἀνήκοντα εἰς τὸ γυναικεῖον φῦλον, πρόσωπα τὰ ὁποῖα τῷ ὄντι τιμῶσι τὸ γυναικεῖον φῦλον τῆς πατρίδος ἡμῶν, καὶ βλέπομεν καὶ τάσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ εὐελπιζώμεθα, ὅτι ὁλονὲν θὰ ἔχωμεν τοιαῦτα πρόσωπα, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον σπουδάζουσι νεάνιδες ἔν τε τῇ φιλολογίᾳ καὶ τῇ ἰατρικῇ. Ἔχομεν δὲ ἀριθμὸν ἐπιθεωρητριῶν ἱκανόν. Εἶναι δὲ ἀκατανόητον νὰ ἔχητε ἐπιθεωρητὰς διὰ τὰ σχολεῖα τῶν ἀῤῥένων καὶ νὰ μὴ ἔχητε διὰ τὰ σχολεῖα τῶν θηλέων, τὰ ὁποῖα πρὸ πάντων ἔχουσιν ἀνάγκην τοιούτων.

§238Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἰς ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς δὲν ἔχω νὰ φέρω ἀντίῤῥησιν, πράγματι ἀναγνωρίζων τὴν ὀρθότητα αὐτῶν, διότι καὶ εἰς τὰ σχολεῖα τῶν θηλέων πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐπιθεωρητής. Τὴν προσοχήν μας ὅμως πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ τοῦτο, ἂν θὰ ἔχωμεν σχολεῖα θηλέων διὰ τοῦ νόμου τούτου. Ἡ συνδρομὴ τοῦ Δημοσίου παρέχεται μόνον δι’ ἓν σχολεῖον ἀῤῥένων. Ὅταν δὲ ὁ δῆμος δὲν θὰ ἐπαρκῇ εἰς συντήρησιν τούτου, θὰ ὑπάρξῃ Δημοτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον νὰ ἀναγράψῃ πίστωσιν διὰ σχολεῖα θηλέων; Ὄχι, ἐκτὸς ὀλιγίστων πόλεων, Ἀθηνῶν, Ἑρμουπόλεως, Πατρῶν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον δέ, οὐδεμία συνδρομὴ δίδεται διὰ σχολεῖα θηλέων. Εἰς τὴν ἰδικήν μου ἐπαρχίαν εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ σχολεῖον θηλέων. Εἶναι λοιπὸν ματαιοπονία νὰ ζητῆτε ἐπιθεωρητρίας, ἀφοῦ σχολεῖα θηλέων δὲν θὰ ὑπάρχωσι. Νομίζω ὅτι τοῦτο πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς.

§239ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγώ, ὅπως ἐπαναφέρω τὴν συζήτησιν ἐπὶ τὸ προκείμενον ἄρθρον, παρατηρῶ ἐν πρώτοις, καὶ λαμβάνω τοῦτο ὑπὸ σημείωσιν κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἀπαλλοτριοῦται τὴν κατὰ τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου ἀναπαλλοτρίωτον ἐποπτείαν αὑτοῦ ἐπὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ μέρους τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως τῶν ἑλληνικῶν σχολείων, ἥτις ἀνατίθεται κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὰ κατὰ νομοὺς ἐποπτικὰ συμβούλια. Οὕτω θὰ συμβῇ ὅ,τι εἶπον καὶ χθές. Ὁ Ὑπουργὸς δηλαδὴ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, συντάξας τὸ παρὸν νομοσχέδιον, εὐθὺς ὡς γείνῃ αὐτὸ νόμος τοῦ Κράτους, θὰ ἵσταται μακρόθεν θεώμενος τὴν λειτουργίαν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὅπως ὁ Θεὸς τῶν Ἐγκυκλοπαιδιστῶν τὸν κόσμον, τὸν ὁποῖον ἔπλασεν ἐν ἀρχῇ, τάξας αὐτῷ ὡρισμένους νόμους καὶ κανόνας τῆς λειτουργίας του. Δὲν κάμνω περισσότερον περὶ τούτου λόγον, διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι ζήτημα ἀρχῆς καὶ ἀρχῆς θεμελιωδεστάτης, καὶ θὰ ἀπασχολήσῃ ὑμᾶς κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν. Ἀλλὰ θὰ ἐρωτήσω, τίνα θέσιν ἔχουσιν ἐνταῦθα τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα, προκειμένου περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐπιγράφεται περὶ στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Ἐν τῷ πρώτῳ κεφαλαίῳ, προκειμένου περὶ τοιούτου νομοσχεδίου, ἐνόμισεν ὁ συντάκτης του ἀναγκαῖον νὰ παρεμβάλῃ καὶ διατάξεις περὶ νηπιαγωγείων, ἀλλὰ τίνα σχέσιν ἔχουσι τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα; ταῦτα ἀπαρτίζουσι μέρος τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἂν πρόκειται νὰ κανονίσῃ τι περὶ τούτων, πρέπει νὰ φέρῃ ἴδιον νομοσχέδιον.

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 33 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 34.

§241ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἑκάστου νομοῦ καθίσταται ἓν Ἐποπτικὸν Συμβούλιον. «Ἐν τοῖς νομοῖς ὅμως Ζακύνθου καὶ Κεφαλληνίας ἓν μόνον καθίσταται, ἑδρεῦον ἐν Ἀργοστολίῳ· ἐν δ’ ὡσαύτως καθίσταται καὶ ἐν τοῖς νομοῖς Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας καὶ Ἄρτης, ἑδρεῦον ἐν Μεσολογγίῳ.» Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου κατετέθη τροπολογία τοῦ κ. Ρώμα (ἀναγινώσκεται).

§242Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν δεχόμεθα.

§243ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν τροπολογίαν ταύτην ὑποστηρίζω. Θὰ ἐπιστήσω δὲ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς Κεφαλληνίας ἴσως ἀρκεῖ καὶ διὰ τὴν περιφέρειαν Ζακύνθου, ἀλλ’ ὁ ἐπιθεωρητὴς Ἀκαρνανίας δὲν ἐπαρκεῖ καὶ διὰ τὸν νομὸν Ἄρτης. Καλὸν, νομίζω, θὰ ἦτο διὰ τὴν περιφέρειαν Ἄρτης νὰ διορισθῇ ἴδιος ἐπιθεωρητής, νὰ προστεθῶσι δὲ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν του ἐπαρχίαι τινὲς τῆς Ἀκαρνανίας. Ἀντὶ δὲ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Ἀκαρνανίας εἶναι προτιμότερον ὁ ἐπιθεωρητὴς τῆς Κερκύρας νὰ ἔχῃ καὶ τὸν νομὸν Ἄρτης.

§244ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ λέγω, ὅτι δὲν ἀρκεῖ εἷς ἐπιθεωρητὴς διὰ τὴν Ἀκαρνανίαν, ἕνεκα τῆς ἐκτάσεως καὶ τῶν εἰδικῶν τοπικῶν περιστάσεων, ὑφ’ ἃς διατελεῖ. Ἡ θέσις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ θὰ ἦναι ἐκεῖ ἐπαχθής. Πρέπει διὰ τὸν νομὸν Αἰτωλοακαρνανίας νὰ ληφθῇ ἰδιαιτέρα πρόνοια. Τοῦτο εἶναι εὐνόητον εἰς πάντα, ὅστις γνωρίζει καὶ μόνην τὴν Εὐρυτανίαν καὶ τὴν ἔκτασιν αὐτῆς καὶ τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας.

§245Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι χειροτέρα τῆς Γόρτυνος. Ἐγώ, ὁσάκις διῆλθον τὴν Γόρτυνα, δὲν εἶχον ἀνάγκην μεγάλης ἀναπαύσεως.

§246ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ ἀντοχή σας εἶναι θαυμασία!

§247Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τοῦτο θὰ ζητήσω νὰ ἐγγραφῶ εἰς τὸν κατάλογον τῶν ἐπιθεωρητῶν (ἱλαρότης).

§248ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγετε, μὲ ἀπελπίζει ὅτι θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ σύστασίς μου περὶ τῆς Αἰτωλοακαρνανίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 34 ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως).

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 35.

§250ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἐποπτεία ἑκάστου τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων ἐκτείνεται ἐπὶ πάντων τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ αὐτοῦ καθιδρυμένων κοινῶν τε καὶ πλήρων δημοτικῶν σχολείων, γραμματοδιδασκαλείων καὶ ἑλληνικῶν σχολείων.»

§251ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω κατὰ τί διαφέρει τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ ἄρθρου 33. Συνιστῶ τὴν διαγραφήν.

§252Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ πρῶτον ἀναγράφει, ὅτι διαβιβάζεται ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. (Διαλογικὴ συζήτησις).

§253Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δι’ οὓς λόγους εἶπον πρότερον, προτείνω καὶ ἐνταῦθα νὰ προστεθῇ ἡ λέξις «κοινοτικῶν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 35).

§254ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 36.

§255ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει): «Τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον ἀποτελεῖται ἀπὸ τὸν ἐν τῇ πόλει καθεδρεύοντα ἀρχιεπίσκοπον τοῦ νομοῦ ὡς πρόεδρον, ἤ, χηρευούσης τῆς ἀρχιεπισκοπῆς, ἀπὸ τὸν πρόεδρον τῆς ἐνασκούσης τὰ καθήκοντα αὐτοῦ ἐπισκοπικῆς ἐπιτροπείας, ἀπὸ τὸν γυμνασιάρχην, ἤ, ἂν πλείω τοῦ ἑνὸς ὑπάρχωσιν ἐν τῇ πόλει Γυμνάσια, ἀπὸ τὸν ἀρχαιότερον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἀπὸ ἕνα τῶν ἐν αὐτῇ κατοικούντων ἐπιστημόνων, ἀπὸ ἕνα τῶν εὐποληπτοτέρων κτηματιῶν ἢ ἐμπόρων, καὶ ἀπὸ τὸν νομαρχιακὸν ἐπιθεωρητὴν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.»

§256ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδήλωσεν, ὅτι ἀντικαθιστᾷ τὸν ἀρχιεπίσκοπον διὰ τοῦ Προέδρου τῶν Ἐφετῶν.

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν κατετέθη τροπολογία περὶ τούτου, ὥστε δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ.

§258ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ ὑποστηρίζω, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ, ὡς πρόεδρος μάλιστα τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ ἀρχιεπίσκοπος.

§259ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἴμεθα σύμφωνοι.

§260Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἂς μείνῃ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 36, ὡς ἔχει).

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 37.

§262ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἐκ τῶν ἐπιστημόνων καὶ ὁ ἐκ τῶν κτηματιῶν ἢ ἐμπόρων καλούμενος ὡς μέλος τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου διορίζονται ὑπὸ τοῦ νομάρχου ἐκ τριῶν προτεινομένων αὐτῷ ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ, καὶ μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, καὶ ὑπηρετοῦσιν ἐπὶ τρία ἔτη πλήρη ἄνευ μισθοῦ. «Ἐπιτρέπεται ὅμως καὶ πρὸ τῆς συμπληρώσεως τῶν τριῶν ἐτῶν νὰ ἀντικατασταθῶσιν οὗτοι, ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι κληθέντες τακτικῶς δὲν προσῆλθον εἰς τρεῖς κατὰ συνέχειαν συνεδριάσεις τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου.»

§263ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω κατὰ τί δύναται νὰ παρέχῃ τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, ἐγγύησιν περὶ τῆς ἀπροσκόπτου καὶ ἀφατριάστου, οὕτως εἰπεῖν, ἐποπτείας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καταρτιζόμενον οὑτωσί. Ἔχετε ἐπιθεωρητήν, ὅστις διορίζεται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, κατὰ τὸν διορισμὸν δὲ αὐτὸν δύνανται, ἐννοεῖται, νὰ ἐπιδράσωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιδρῶσι καὶ σήμερον, καὶ κατὰ τῆς ἐπιδράσεως τῶν ὁποίων ὅλοι ἐξανίστανται. Πλὴν αὐτοῦ ἔχετε τὸν γυμνασιάρχην, τοῦ ὁποίου ἡ τύχη ἐξήρτηται ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἔχετε πλὴν αὐτῶν καὶ τὸν ἀρχιεπίσκοπον, ὅστις βεβαίως παρέχει ἐγγύησίν τινα, διότι εἶναι μόνιμος ἐν τῇ θέσει ταύτῃ καὶ δὲν ἔχει φόβον μεταθέσεως καὶ παύσεως εἶναι τὸ μόνον στοιχεῖον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ βασισθῶμεν, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν γνωρίζω πῶς ἠθέλησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἀπομακρύνῃ.

§264Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς δὲν παύεται, οὔτε μετατίθεται.

§265ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς εἶναι ἀπόλυτος σατράπης, εἶναι ἀπόλυτος τύραννος· ἀλλ’ ὅπως εἰς τοὺς πάλαι σατράπας ἐκείνους, ἐνῷ ἀπεφάσιζον περὶ τῆς τύχης καὶ τῆς ζωῆς ἑκατομμυρίων ἀνθρώπων, ἐκρέματο ἡ κεφαλὴ τῶν ἀπὸ μίαν τρίχα, καὶ αἴφνης ἤρχετο μία διαταγὴ καὶ ἡ κεφαλὴ αὐτῶν ἔπιπτεν, οὕτω καὶ ὁ ἐπιθεωρητὴς εἶναι τύραννος ἀπέναντι ὅλων τῶν δημοδιδασκάλων, ἀπέναντι δὲ τοῦ προϊσταμένου αὐτοῦ εἶναι ἀθυρμάτιον. Λοιπὸν ἐχέγγυον δὲν παρέχει ὁ ἐπιθεωρητὴς· ἀλλὰ παρέχει τοιοῦτον ὁ ἐπιστήμων ἰατρὸς ἢ δικηγόρος; Δὲν ἠξεύρω, πόσοι ἐπιστήμονες ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι, καὶ μάλιστα εἰς πρωτευούσας νομῶν καὶ ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνήκουσιν εἰς ἓν κόμμα, δὲν ἀνήκουσιν εἰς φατρίαν. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι οὗτοι δὲν ἐννοοῦσι νὰ ἐξυπηρετήσωσι φατριαστικῶς τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα ἐμπιστεύονται εἰς αὐτοὺς, θὰ ἠρώτων ἐὰν ὁ ἐπιστήμων ἰατρὸς ἢ δικηγόρος καὶ ὁ ἔμπορος θὰ ἔχωσιν οἱανδήποτε γνῶσιν, οἱανδήποτε πεῖραν τοῦ πράγματος, ὥστε αὐτοὶ νὰ ἀποφασίζωσι περὶ ὅλων τῶν ζητημάτων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως τοῦ νομοῦ, νὰ ἀποφασίζωσι δηλ. περὶ τῆς τύχης τῆς πρώτης μορφώσεως τοῦ ἐπιουσίου ἄρτου τοῦ λαοῦ. Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν δύναμαι νὰ ἴδω οὐδὲ ἴχνος βελτιώσεως ἐπερχομένης διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου. Ἓν μόνον βλέπω, ὅτι κατατέμνεται τὸ ἑνιαῖον τῆς ἐκπαιδεύσεως, τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ ἔχηται ἀπρὶξ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διότι, ἐνόσῳ αὐτὴ εἶναι ἑνιαία καὶ ἔγκειται ἐν ταῖς χερσὶν αὐτοῦ, δύναται νὰ τὴν διευθύνῃ πρὸς ἕνα ἑνιαῖον καὶ ἐθνικὸν σκοπὸν, ὅπως τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν διηύθυνε πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν ἄλλοτε ὁ ἐν Βερολίνῳ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ ἀνύψωσε τὴν Γερμανίαν εἰς τὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται τὴν σήμερον. Λοιπὸν διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου καταστρέφετε τὸ ἑνιαῖον τῆς ἐκπαιδεύσεως καθ’ ὅλον τὸ Κράτος καὶ καθιστᾶτε ταύτην ὑποχείριον εἰς τοὺς ἀνθρώπους τοῦ κόμματος.

§266ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν, ἐὰν συμφωνῇ, νὰ ἐπιφέρῃ μεταβολήν τινα, ἐντελῶς ἀδάπανον, σχετικῶς πρὸς τὰ Ἐποπτικὰ Συμβούλια, νὰ συνιστῶνται δηλ. ταῦτα εἰς τὴν πρωτεύουσαν ἑκάστης ἐπαρχίας καὶ οὐχὶ τοῦ νομοῦ, εἷς δὲ μόνον νὰ ἦναι κατὰ νομὸν ὁ ἐπιθεωρητὴς ὁ περιοδεύων. Τοῦτο δὲ θεωρῶ λυσιτελὲς, διότι νομίζω δύσκολον, ἐπὶ παραδείγματι, τὸ μέλος τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου τὸ κατοικοῦν ἐν Ναυπλίῳ νὰ γνωρίζῃ τὰς ἀνάγκας καὶ ν’ ἀποφασίζῃ περὶ τῶν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας Κυθήρων. Δὲν φρονῶ δὲ, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ ἐπιφέρῃ δυσχέρειάν τινα, διότι δὲν πρόκειται νὰ προστεθῇ δαπάνη τις, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὁ ἐπιθεωρητὴς θὰ εὑρίσκηται εἰς καλλιτέραν θέσιν, συνεννοούμενος μετὰ προσώπων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται πλησιέστερον εἰς τὰ πράγματα, ἵνα ἀσκῇ τὴν ἐπίβλεψιν, ἣν ὁ νόμος τῷ ἐπιβάλλει.

§267ΒΟΖΙΚΗΣ. Τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐνασκεῖ ἐποπτείαν καὶ ἔλεγχον καὶ ἐπὶ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 37 δύο μέλη τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου δὲν δύνανται νὰ διορισθῶσιν ἢ μόνον μετὰ γνωμοδότησιν αὐτοῦ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ γνωμοδότησις αὕτη τοῦ ἐπιθεωρητοῦ πρέπει νὰ ἐκλείψῃ, ἵνα μὴ ἐκλέγῃ οὗτος τοὺς ἐλεγκτὰς αὐτοῦ.

§268Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ γνωμοδότησις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ.

§269ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ γνωμοδότησις τοῦ ἐπιθεωρητοῦ παρέλκει εἰς τὸ ἄρθρον 37.

§270ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 37 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 38.

§271ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ὁ ἐπιθεωρητὴς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἔχει βαθμὸν καὶ μισθὸν τμηματάρχου δευτέρας τάξεως, διορίζεται δὲ διὰ Β. Διατάγματος, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ. «Οὐδεὶς δύναται νὰ διορισθῇ νομαρχιακὸς ἐπιθεωρητὴς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν δὲν ἦναι «αʹ) Διδάκτωρ τῆς φιλοσοφίας, διδάξας εὐδοκίμως ἐπὶ πέντε τοὐλάχιστον ἔτη ὡς καθηγητὴς Διδασκαλείου ἢ Γυμνασίου, ἢ ἐπὶ τρία τοὐλάχιστον ὡς διευθυντὴς Διδασκαλείου ἢ γυμνασιάρχης, ἀλλὰ πάντως ἔχων μεμαρτυρημένην περὶ τὰ παιδαγωγικὰ εἰδικότητα. «βʹ) Πρωτοβάθμιος δημοδιδάσκαλος ἐκ τῶν κατὰ τὰ πρῶτα τρία ἔτη ἐκ τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν ἀναγνωρισθέντων τοιούτων, ἢ ἐκ τῶν ὑπηρετησάντων ὡς τακτικῶν διδασκάλων ἐν τῷ ἐν Ἀθήναις Προτύπῳ κατὰ τὰ τρία πρῶτα ἔτη τῆς λειτουργίας αὐτοῦ. «γʹ) Διδάκτωρ τῆς φιλοσοφίας, ἔχων ἀποδείξεις ὅτι ἐσπούδασεν εἰδικῶς τὴν παιδαγωγικὴν ἔν τινι Πανεπιστημίῳ ἢ Διδασκαλείῳ τῆς Εὐρώπης, ἢ φέρων πτυχίον ἀνωτέρου Διδασκαλείου Γαλλικοῦ ἢ Γερμανικοῦ. «Οἱ τῶν δύο τελευταίων τούτων κατηγοριῶν διορίζονται, ἂν ἐγκριθῶσι μετὰ δοκιμασίαν, τῆς ὁποίας τὰ καθ’ ἕκαστα θέλουσι καθορισθῆ διὰ Β. Διατάγματος, ἐνώπιον ἐπιτροπείας, ἀποτελουμένης ἐκ τοῦ καθηγητοῦ τῆς φιλοσοφίας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ, ὡς προέδρου, τοῦ διευθυντοῦ τοῦ ἐν Ἀθήναις Διδασκαλείου καὶ τοῦ ἀρχαιοτέρου τῶν ἐν Ἀθήναις γυμνασιαρχῶν. «Ἀλλ’ ἵνα διορισθῇ τις ἐπιθεωρητής, ἀπαιτεῖται πάντοτε νὰ μὴ ὑπερέβη τὸ 45 ἔτος τῆς ἡλικίας αὐτοῦ, καὶ νὰ μὴ ἦναι νοσηρὸς τὴν κρᾶσιν.»

§272ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπεβλήθη τροπολογία ὑπὸ τοῦ κ. Ν. Σχινᾶ. Θὰ τυπωθῇ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§273ΠΑΓΑΝΕΛΗΣ. Δὲν διστάζω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐν τῷ δευτέρῳ ἐδαφίῳ τῆς δευτέρας παραγράφου καθιεροῖ ἓν ἀδίκημα κατὰ μιᾶς ὁλοκλήρου τάξεως, τῆς τάξεως τῶν πρωτοβαθμίων διδασκάλων, τῶν φιλοτίμως ἐργαζομένων, τῶν ἐμπνεομένων ἐξ ἴσου, ὡς καὶ οἱ ἀπόφοιτοι τῶν πρώτων τριῶν ἐτῶν τοῦ Διδασκαλείου ὑπὸ τοῦ πόθου τῆς βελτιώσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ εὐλόγως ἐπιθυμούντων νὰ βελτιωθῇ καὶ αὐτῶν ἡ τύχη. Διατὶ τὸ προνόμιον αὐτὸ διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους, τοὺς ἀναγνωρισθέντας ὑπὸ τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν κατὰ τὰ πρῶτα 3 ἔτη ἢ ὑπηρετήσαντας ὡς τακτικοὺς διδασκάλους ἐν τῷ ἐν Ἀθήναις Προτύπῳ κατὰ τὰ 3 ἐπίσης πρῶτα ἔτη τῆς λειτουργίας αὐτοῦ; Διατὶ διαπράττετε ἀδίκημα, ἐξαιροῦντες τοῦ δικαιώματος τοῦ προσελθεῖν εἰς ἐξέτασιν διὰ τὴν θέσιν ἐπιθεωρητοῦ τοὺς δημοδιδασκάλους, τοὺς ὑπηρετήσαντας ἐπὶ 10 ὅλα ἔτη ὡς διευθυντὰς σχολείων; Μεταξὺ αὐτῶν ὑπάρχουσιν ἄριστοι καὶ φιλοτιμώτατοι νέοι, ἄξιοι πάσης προστασίας ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως. Ἄλλως ἀσφαλίζεσθε διὰ τῶν ἐξετάσεων καὶ ἔχετε ἀνάγκην ἐπιθεωρητῶν. Διότι, μὴ πλανᾶσθε, τάχιστα θέλομεν ἐξαναγκασθῆ νὰ διορίσωμεν ἐπιθεωρητὰς εἰς πάσας τὰς ἐπαρχίας, διότι οἱ διορισθησόμενοι δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς ἐπιθεώρησιν. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας ὑποβάλλω εἰς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ φέρῃ τὴν προσήκουσαν τροπολογίαν, αἴρων τὸ ἐπὶ βλάβῃ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως κατάφωρον ἀδίκημα κατὰ διδασκάλων, οὓς ἡ ἐλπὶς νὰ καταστῶσιν ἐπιθεωρηταὶ μίαν ἡμέραν θὰ κεντρίζῃ διαρκῶς καὶ θὰ παρορμᾷ εἰς μελέτην καὶ βελτίωσιν.

§274ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἔρχομαι εἰς τὸ πόρισμα, ὅτι ὁλόκληρος ὁ θεσμὸς οὗτος ἐπενοήθη μόνον, ἵνα ἐξευρεθῶσι θέσεις ἐπιθεωρητῶν δι’ αὐτοὺς τοὺς πρωτοβαθμίους δημοδιδασκάλους. Βεβαίως δὲν θέλουσι διορισθῆ οὔτε γυμνασιάρχαι οὔτε διευθυνταὶ διδασκαλείων. Διατί; Διότι τοῦτο εἶναι ὑποβιβασμὸς δι’ αὐτούς. Ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν σχολείων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἔχει βαθμὸν καὶ μισθὸν τμηματάρχου βʹ τάξεως, ἀλλ’ ὁ διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου ἔχει μισθὸν καὶ βαθμὸν τμηματάρχου αʹ τάξεως, οἱ γυμνασιάρχαι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἔχουσι μισθὸν τμηματάρχου αʹ τάξεως.

§275Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ γυμνασιάρχης ἔχει βαθμὸν τμηματάρχου βʹ τάξεως.

§276ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅταν ἔχῃ ὑπηρετήσει ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, ἔχει μισθὸν τμηματάρχου αʹ τάξεως. Λοιπὸν πῶς θὰ ἀφήσῃ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος τὴν ἡσυχίαν του, τὴν διατριβήν του ἐν μιᾷ πόλει, καὶ θ’ ἀποφασίσῃ νὰ περιέρχηται τὰ ὄρη καὶ τὰς χαράδρας τῶν Τζουμέρκων, φέρ’ εἰπεῖν, ὡς ἐπιθεωρητής; Οὐδεὶς διευθυντὴς Διδασκαλείου, οὐδεὶς γυμνασιάρχης θὰ δεχθῇ νὰ ἀνταλλάξῃ τὴν θέσιν του μὲ τὴν θέσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, καὶ θὰ μένῃ ἡ θέσις αὕτη ἀποκλειστικὸν γέρας τῶν ἀποφοίτων τῶν τριῶν πρώτων ἐτῶν τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν. Ἀλλὰ διατί ἡ ἐξαίρεσις αὕτη; Εἶναι γνωστὸν, ὅτι πᾶς θεσμός, τὸ πρῶτον ἐφαρμοζόμενος, δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ προκόψῃ. Τοῦτο συνέβη καὶ ὡς πρὸς τὸ Διδασκαλεῖον Ἀθηνῶν. Τὰ πρῶτα τρία ἔτη δὲν εἶχε τὸ κατάλληλον προσωπικόν. Ὁ διευθυντὴς αὐτοῦ ἦτο διδάκτωρ τῆς φιλοσοφίας, ἀλλὰ εἰς οὐδὲν Διδασκαλεῖον εἶχέ ποτε φοιτήσει, καὶ αἴφνης ἐχειροτονήθη διευθυντὴς Διδασκαλείου καὶ ἐκεῖθεν ἐγένετο καθηγητὴς τῆς φιλοσοφίας, μετέβη δηλ. εἰς τὴν θέσιν τὴν ἁρμόζουσαν αὐτῷ. Οἱ καθηγηταὶ ἐπίσης, οἱ διδάξαντες κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα, οὐδέποτε εἶχον ὑπηρετήσει εἰς Διδασκαλεῖον, προσελήφθησαν δὲ ὡς τοιοῦτοι καθηγηταὶ τοῦ Γυμνασίου, οἱ ὁποῖοι ἦσαν προωρισμένοι νὰ διδάσκωσι τὰ ἐγκυκλοπαιδικὰ μαθήματα ἐν τοῖς Γυμνασίοις. Ἐδίδαξαν ταῦτα καὶ ἐν τῷ Διδασκαλείῳ, χωρὶς νὰ ἠξεύρωσιν, ὅτι τὸ Διδασκαλεῖον ἔχει ἄλλον σκοπὸν, παρὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, καὶ ὅτι τὰ μαθήματα ἐκεῖ ἔπρεπε νὰ ἔχωσιν ἄλλην φάσιν, πρακτικὴν παιδαγωγικήν. Οἱ μετὰ ταῦτα διευθυνταὶ τῶν διδασκαλείων ὑπῆρξαν κατὰ τὸ πλεῖστον εἰδικοὶ παιδαγωγοί, ὄχι μόνον θεωρητικῶς μορφωθέντες ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἐμπράκτως εἰς τὰ παιδαγωγικὰ φροντιστήρια, τὰ προσηρτημένα εἰς τὰς φιλοσοφικὰς σχολὰς τῶν ἐκεῖ Πανεπιστημίων, παραμείναντες προσέτι καὶ ἐν Διδασκαλείοις προτύποις τῆς Γερμανίας, Ἑλβετίας καὶ Γαλλίας. Οἱ νεώτεροι ἄρα διευθυνταὶ καὶ θεωρητικῶς καὶ πρακτικῶς δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ εὐδοκιμήσωσι μᾶλλον τοῦ πρώτου διευθυντοῦ, καὶ οἱ νεώτεροι καθηγηταὶ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ εἶχον εἰδικὴν μόρφωσιν πρὸς τὸ ἔργον τοῦτο, προσετέθησαν δὲ ὕστερον καὶ πλείονα μαθήματα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη δὲν ἠδύναντο νὰ ὑπάρξωσιν ἐν τῷ Διδασκαλείῳ. Ἐξ ὅλων τούτων τί ἀποδεικνύεται; ὅτι οἱ ἀπόφοιτοι τῶν Διδασκαλείων τῶν μετὰ ταῦτα ἐτῶν εἶναι ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ἀνώτεροι τῶν κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη ἀποφοιτησάντων. Ἐὰν νομίσητε ὅτι εἶναι θεωρίαι αὐταὶ, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς ἐκθέσεις περὶ τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν καὶ περὶ τοῦ Προτύπου σχολείου, τοῦ προσηρτημένου εἰς αὐτὸ κατὰ τὰ τρία πρῶτα ἔτη, ὄχι ἀνδρῶν ξένων πρὸς αὐτὰ, ἀλλ’ αὐτῶν τῶν διευθυντῶν. Ἰδοὺ τί γράφει ὁ τότε κατὰ τὰ τρία πρῶτα ἔτη διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν κ. Παπαδόπουλος, ὁ μετὰ ταῦτα καθηγητὴς τῆς Φιλοσοφίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, ἐν τῇ ὑπ’ ἀριθ. πρωτοκόλλου 5108 τῆς 6 Ἰουλίου 1879 ἀναφορᾷ του (ἀναγινώσκει): «Καίτοι οἱ πλεῖστοι τῶν προσελθόντων εἰς ἐξέτασιν ἦσαν ἀνίκανοι νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὸ Διδασκαλεῖον, ἐγένοντο οἱ πάντες δεκτοί, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι ὅτι θὰ ἀνεπλήρουν διὰ τῆς ἐπιμελείας τὰς ἐλλείψεις των... Ἐν τούτοις ἡ ἐλπὶς ἡμῶν δυστυχῶς δὲν ἐπραγματώθη...» Καὶ παρακατιὼν ἐπιφέρει (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν μὴ τεθῇ φραγμὸς εἰς τοὺς τοιούτους» (τοὺς δημοδιδασκάλους τοὺς ἄνευ ἐξετάσεων σωρηδὸν δεκτοὺς γενομένους εἰς τὸ Διδασκαλεῖον «διὰ τῶν εἰσιτηρίων ἐξετάσεων, τὸ Διδασκαλεῖον κινδυνεύῃ ν’ ἀποκλίνῃ ὅλως τοῦ ἀρχικοῦ προορισμοῦ αὐτοῦ, καὶ νὰ μεταβληθῇ εἰς δημοτικὴν σχολήν. Τούτων ἕνεκα οὔτε ἦτο δυνατὸν νὰ διδαχθῇ ἅπασα ἡ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζομένη ὕλη τῆς διδασκαλίας, οὔτε νὰ γείνωσι κύριοι αὐτῆς πολλοὶ τῶν μαθητῶν». Καὶ κατωτέρω προσθέτει (ἀναγινώσκει): «Ἐκτὸς τῶν δυσχερειῶν τούτων, τῶν προερχομένων ἐκ τῶν μαθητῶν, ἀντετάχθησαν εἰς τὴν πρόοδον τοῦ καταστήματος καὶ ἄλλαι, ἔχουσαι τὴν αἰτίαν ἐν ταῖς ἐλλείψεσί τινων ἐκ τῶν διδασκάλων. Δυστυχῶς αἱ ὡραῖαι τέχναι ὀλίγον ἢ καὶ οὐδόλως καλλιεργοῦνται παρ’ ἡμῖν ἐν τοῖς σχολείοις. Τούτου ἕνεκα οὔτε σύστημα διδασκαλίας καὶ μέσα αὐτῆς, οὔτε πρόσωπα ἐπιτήδεια εἰς τὸ νὰ διδάσκωσιν αὐτὰ ἐμορφώθησαν παρ’ ἡμῖν. Ἡ διδασκαλία τῆς μουσικῆς π. χ. ἐχώλαινε, μὴ γενομένη καθ’ ὡρισμένην μέθοδον καὶ ἐν καταλλήλοις ᾄσμασι, κατὰ τὸ ἥμισυ δὲ ἐσχόλαζε τὸ μάθημα τοῦτο, μὴ διδαχθείσης τῆς ὀργανικῆς μουσικῆς, δι’ ἄγνοιαν τοῦ διδασκάλου. Ὅμοια δύνανται νὰ ῥηθῶσι καὶ περὶ τῆς ἰχνογραφίας. Ἡ δὲ γυμναστική, ἡ τοσοῦτον ἀπαραίτητος καὶ διὰ τὴν ὑγείαν τῶν μαθητῶν καὶ διὰ τὸ μέλλον αὐτῶν ἐπάγγελμα...ἦτο ἀδύνατον νὰ καρποφορήσῃ.» Τοιαύτη εἶναι ἡ ἔκθεσις αὐτοῦ τοῦ τότε διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου, ὡς πρὸς τὸ πρῶτον ἔτος τῆς λειτουργίας του. Παρομοία εἶναι ἡ ἔκθεσις καὶ ὡς πρὸς τὸ τρίτον ἔτος, ὁπότε διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 7859 πρωτοκ. τῆς 3 Σεπτεμβρίου 1880 ἀναφορᾶς του γράφει (ἀναγινώσκει): «Οἱ μαθηταὶ τῆς γʹ τάξεως», (οἵτινες ἔμελλον ν’ ἀπολυθῶσιν ὡς δημοδιδάσκαλοι, ἐκ τῶν ὁποίων θέλει νὰ στρατολογήσῃ τώρα τοὺς ἐπιθεωρητὰς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, «βεβαρυμένοι ὑπὸ τοσούτων θεωρητικῶν μαθημάτων, ἀδυνατοῦσι νὰ ἀσκῶνται καὶ πρακτικῶς ἐν τῷ Προτύπῳ. Ἀναγκάζονται λοιπὸν νὰ παραμελῶσιν ἢ τὰ πρακτικὰ μαθήματα, πρὸς μεγίστην βλάβην ἑαυτῶν, ἢ τὰς πρακτικὰς ἀσκήσεις, (ὅπερ συμβαίνει συνηθέστερον) πρὸς ζημίαν οὐχὶ μικροτέραν καὶ ἑαυτῶν καὶ τῶν μαθητῶν τοῦ Προτύπου.» Δὲν ἐπικαλοῦμαι, Κύριοι, τὰς μαρτυρίας ἄλλων. Ἁρμοδιώτατος πάντων, ἵνα ἐκθέσῃ τὴν κατάστασιν τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν κατὰ τρία πρῶτα ἔτη, ἦτο αὐτὸς ὁ τότε διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν. Ὡς πρὸς τοὺς δημοδιδασκάλους τοὺς διδάξαντας κατὰ τὰ τρία πρῶτα ἔτη ἐν τῷ Προτύπῳ σχολείῳ, τῷ προσηρτημένῳ εἰς τὸ Διδασκαλεῖον Ἀθηνῶν, δὲν εἶναι εὐνοϊκώτεραι αἱ κρίσεις καὶ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου καὶ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τοῦ Ὑπουργείου καὶ αὐτοῦ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Προτύπου σχολείου. Γράφει ὁ κ. Παπαδόπουλος (ἀναγινώσκει): «Οἱ τρεῖς πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι, οἱ διορισθέντες ὑπὸ τοῦ Σ. Ὑπουργείου διδάσκαλοι τοῦ Προτύπου, ἐφοίτησαν εἴς τινα τῶν μαθημάτων τῆς βʹ τάξεως, καί, ἐὰν ἐξετασθῶσι τὸν Σεπτέμβριον εἰς ἅπαντα τὰ τῆς τάξεως ταύτης μαθήματα, δύνανται νὰ λογισθῶσι μαθηταὶ τῆς γʹ». Ὡς παρατηρεῖτε, Κύριοι, οἱ δημοδιδάσκαλοι, οἱ ἀποφοιτήσαντες κατὰ τὰ τρία πρῶτα ἔτη ἐκ τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν, εἶναι σχετικῶς οἱ χείριστοι ἐξ ὅλων τῶν ἔκτοτε ἀποφοιτησάντων ἐξ αὐτοῦ, οἱ διδάσκαλοι οἱ τότε διορισθέντες καὶ διδάξαντες ἐν τῷ Προτύπῳ ἦσαν μόνον ἱκανοὶ νὰ θεωρηθῶσιν ὡς μαθηταὶ τοῦ Διδασκαλείου. Ἐξ αὐτῶν ἔρχεται νῦν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ στρατολογήσῃ τοὺς μέλλοντας ἐπιθεωρητάς. Ἀναγράφει καὶ ἄλλην πηγήν, ἐκ τῆς ὁποίας θὰ ἀρυώμεθα ἐπιθεωρητάς, τοὺς διευθυντὰς τῶν Διδασκαλείων καὶ τοὺς γυμνασιάρχας. Ἀλλ’ ὡς ἀπέδειξα ἤδη, οὐδεὶς ἐξ αὐτῶν θὰ θελήσῃ νὰ ἀνταλλάξῃ τὴν θέσιν του πρὸς τὴν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, διότι τοῦτο θὰ ἦναι ὑποβιβασμὸς δι’ αὐτόν. Ἡ μόνη πηγὴ θὰ ἦναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν οἱ δημοδιδάσκαλοι ἀπὸ τῶν τριῶν πρώτων ἐτῶν τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Προτύπου Ἀθηνῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ διδάκτορες τῆς Φιλοσοφίας, οἱ ὁποῖοι θὰ παρουσιασθῶσι μὲ ἓν πτυχίον οἱουδήποτε Γερμανικοῦ Πανεπιστημίου, οἱ ὁποῖοι θὰ παρουσιάσουν καὶ ἀποδείξεις ἀκροάσεως παιδαγωγικῶν μαθημάτων ἔν τινι Πανεπιστημίῳ ἢ Διδασκαλείῳ τῆς Εὐρώπης. Ὅστις πληρόνει ἐν ἀρχῇ τοῦ ἑξαμήνου ἐν Γερμανίᾳ τὰ ὡρισμένα δίδακτρα, ἐγγράφεται εἰς οἱονδήποτε μάθημα θέλῃ, καὶ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἑξαμήνου ὁ καθηγητὴς τοῦ μαθήματος, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ἐὰν παρέστη εἰς τὸ μάθημά του ποτέ, τῷ δίδει τὰς ἀποδείξεις, καὶ δύναται νὰ παρουσιασθῇ ἐνταῦθα ὡς ἔχων παιδαγωγικὰς γνώσεις. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι τὸ πτυχίον τοῦ διδάκτορος τῆς Φιλοσοφίας τὸ ἔλαβεν ἐπαξίως, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ἐφοίτησεν εἰς παιδαγωγικὰς παραδόσεις, ἠκροάσατο αὐτῶν τακτικῶς καὶ ἀπέκτησε γνώσεις παιδαγωγικὰς, εἰς τί θὰ τῷ χρησιμεύσωσιν αὐτὰ ὅλα, προκειμένου περὶ ἔργου κατ’ ἐξοχὴν πρακτικῆς ἐφαρμογῆς, οἷον τὸ ἔργον τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν σχολείων; Ὡς βλέπετε, καὶ οὗτοι θὰ ὦσι πράγματι ἄχρηστοι ἄνθρωποι, ἄνθρωποι μὴ ἔχοντες γνῶσιν τῶν ἀναγκῶν τῶν πρακτικῶν τῶν δημοτικῶν σχολείων, μὴ ἔχοντες γνῶσιν τοῦ καταρτισμοῦ τῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα κέκληνται νὰ ἐπιθεωρῶσι, νὰ διαῤῥυθμίσωσιν. Ὥστε θὰ μένωσι πάλιν ὡς μόνοι πρακτικοὶ ἐπιθεωρηταὶ οἱ δημοδιδάσκαλοι τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν τῶν τριῶν πρώτων ἐτῶν καὶ τοῦ Προτύπου σχολείου. Ἐὰν σεῖς, Κύριοι, ἀπὸ δημοδιδασκάλους, οὓς μὲ τόσον μελανὰ χρώματα χαρακτηρίζει αὐτὸς ὁ τότε διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου, ἐλπίζητε βελτίωσιν καὶ προκοπὴν τῆς στοιχειώδους ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως, ἐλπίσατέ το, καὶ ψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλὰ πᾶς ἀπαθῶς κρίνων τὸ πρᾶγμα, θὰ ἐννοήσῃ ὅτι δὲν πρόκειται περὶ οἱασδήποτε βελτιώσεως τῶν δημοτικῶν σχολείων, ἀλλὰ μόνον περὶ ἀποκαταστάσεως ὡρισμένων προσώπων, τὰ ὁποῖα εἶχον τὸ εὐτύχημα νὰ ἀποφοιτήσωσι κατὰ τὰ τρία πρῶτα ἔτη ἐκ τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν, καὶ τὰ ὁποῖα εἶχον τὸ εὐτύχημα νὰ διδάξωσι καὶ ὡς διδάσκαλοι κατὰ τὰ τρία πρῶτα ἔτη τοῦ Προτύπου σχολείου αὐτοῦ.

§277Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Βεβαίως δὲν ἤθελον ἀπασχολήσει τὴν Βουλήν, ἵν’ ἀπαντήσω πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λοκρίδος, δι’ ὅσα μετὰ τοῦ συνήθους αὐτῷ τραγικοῦ ὕφους καὶ λυρικοῦ ἀπήγγειλε κατὰ τοῦ ἐν λόγῳ ἄρθρου, ἀλλὰ μὲ ἠνάγκασε νὰ πράξω τοῦτο ὁ τελευταῖος αὐτοῦ ὑπαινιγμός, ὅτι θεραπεία προσωπικῶν συμφερόντων ὤθησεν ἡμᾶς, ὅπως ἀναγράψωμεν τὸ ἐν λόγῳ ἄρθρον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι, προκειμένου νὰ θέσωμεν εἰς ἐφαρμογὴν τὸ σύστημα τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν σχολείων τοῦ Κράτους, εὑρέθημεν, ὡς καὶ κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλήν, πρὸ δυσχερείας μεγίστης. Οἱ ἐπιθεωρηταί, ὡς εἶπον καὶ τότε, εἶναι κλάδος τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰδικὸς εἰς ὅλα τὰ πεπολιτισμένα Κράτη, ἐν οἷς λειτουργεῖ σύστημα δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως λόγου ἄξιον. Οἱ ἐπιθεωρηταὶ μορφοῦνται θεωρητικῶς καὶ πρακτικῶς, καὶ παρασκευάζονται, ὅπως κατασταθῶσιν ἄξιοι τῆς ἀποστολῆς των· ἀποτελοῦσιν ἴδιον σῶμα, ἔχουσιν ἰδίαν ἱεραρχίαν, ἀρχομένην ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, καὶ καταλήγουσαν μέχρι τοῦ τελευταίου Καντονίου, εἶναι ἐπιθεωρηταὶ γενικοί, εἶναι ἐπιθεωρηταὶ νομαρχιακοί, εἶναι ἐπιθεωρηταὶ ἐπαρχιακοί, εἶναι ἐπιθεωρηταὶ κατωτέρας ἀκόμη τάξεως· ὅλοι δὲ αὐτοὶ ἀποτελοῦσιν ἓν ἱεραρχικῶς συντεταγμένον σῶμα, οἱονεὶ στρατιωτικόν, ἔχον ἰδίαν στολήν, ἴδια καθήκοντα, καὶ ὑπόκεινται πᾶσαι αἱ τάξεις αὐτῶν εἰς πειθαρχίαν πρὸς ἀλλήλας, ἓν εἶδος στρατιωτικῆς τρόπον τινὰ ἱεραρχίας, διότι, ὡς εἶπον καὶ τότε, καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε ἐξησφαλισμένην δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ὁσονδήποτε ἂν ἔχητε τέλεια διδασκαλεῖα, καὶ ὁσονδήποτε ἂν μορφώσητε τελείους διδασκάλους, ἐὰν δὲν ἔχητε τὴν ψυχὴν τοῦ σχολείου καὶ τοῦ διδασκάλου, τὸν ἐπιθεωρητήν, παρακολουθοῦντα τὴν ἐργασίαν του, ἐπιβλέποντα καὶ ἐνισχύοντα τὸν διδάσκοντα αὐτόν· οἱ ἐπιθεωρηταὶ εἶναι οἱ συμβουλεύοντες, οἱ διδάσκοντες, οἱ ἐνισχύοντες οἱ τιμωροῦντες ἢ βραβεύοντες τὸν διδάσκαλον, εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, οἱ πατέρες τούτων. Πρὸ τῆς ἀνάγκης λοιπὸν νὰ καθιδρύσωμεν καὶ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ χώρᾳ τὴν λειτουργίαν τῆς ἐπιθεωρήσεως, μὴ γενομένης φροντίδος νὰ παρασκευασθῶσι δι’ ἀποστολῶν νέων εἰς τὴν Εὐρώπην τοιοῦτοι ἐπιθεωρηταί, ἵνα παρασκευασθέντες ἐπαρκέσωσιν εἰς τόσῳ σοβαρὰν καὶ τόσῳ δυσεξέλεγκτον ὑπηρεσίαν, χρῄζουσαν εἰδικῶν προσόντων, βεβαίως εὑρέθημεν εἰς ἀμηχανίαν ποῦ νὰ προστρέξωμεν, ἵνα στρατολογήσωμεν τοὺς ἐπιστήμονας τούτους, οἱ ὁποῖοι ἔμελλον νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸ ὄμμα τῆς Πολιτείας, ὡς ὀπτικὸς φακὸς τοῦ Ὑπουργοῦ, εἰσερχόμενοι ἐντὸς τῶν σχολείων, καὶ ἐξετάζοντες τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ· διότι ὁ ἐπιθεωρητὴς δὲν πρόκειται μόνον νὰ ἐξετάζῃ, ἐὰν ὁ διδάσκαλος διατρίβῃ τὰς κεκανονισμένας ὥρας εἰς τὸ σχολεῖον, ἢ νὰ ἐξετάζῃ ἂν τυπικῶς καὶ μηχανικῶς διδάσκῃ, ἀλλ’ εἶναι ὁ ἐρευνῶν τὴν ἐργασίαν παιδαγωγικῶς, ἐξετάζει τὴν λειτουργίαν τοῦ σχολείου ἐν ἑκάστῃ λεπτομερείᾳ, ἐξετάζει πῶς γίνεται ἡ διδασκαλία, πῶς ἐφαρμόζονται αἱ μέθοδοι, τὰς ὁποίας ὁ διδάσκαλος κέκληται νὰ ἐφαρμόσῃ. Ἑπομένως πρέπει νὰ ἦναι εἰδικὸς ἐπιστήμων, γινώσκων πάντα ταῦτα τὰ καθέκαστα τῆς διδασκαλίας, δεδοκιμασμένης παιδαγωγικῆς καὶ μεθολογικῆς ἱκανότητος καὶ μεμαρτυρημένης ἀρετῆς, καὶ πρὸ παντὸς ἐνθουσιώδης ζηλωτὴς τῆς τοῦ σχολείου τελειότητος. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν τοιούτους ἄνδρας σήμερον ἡμεῖς ἀπὸ τοὺς λειτουργοὺς τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, οἵτινες μορφοῦνται εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, εἶναι ἱκανοὶ ἴσως ἐν τῇ φιλολογίᾳ, ἀλλ’ ἥκιστα ἀσχολοῦνται εἰς τὰ παιδαγωγικά, ἀφοῦ οὐδὲ ἕδρα παιδαγωγικῆς ὑπάρχει ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ· εὑρέθημεν λοιπὸν πρὸ ἀμηχανίας. Ἀλλ’ ἔπρεπεν ὁπωσδήποτε ἡ Πολιτεία, ἀφοῦ δαπανᾷ τοσαῦτα ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, νὰ σκεφθῇ, νὰ ἐρευνήσῃ ἐπὶ τέλους, ἐὰν αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια ῥίπτωνται εἰς τὴν θάλασσαν, ἢ γίνηται ἐργασία τις, ἀφοῦ οὔτε αἱ κοινότητες εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀσκήσωσιν ἔλεγχόν τινα ἐπιθεωρήσεως, οὐδ’ ἐμπειρικόν, ἀφοῦ οὔτε οἱ διοικητικοὶ ὑπάλληλοι, ὡς γνωστόν, δίδουσι καμμίαν προσοχὴν εἰς τοιούτου εἴδους ἐπουσιώδη κατ’ αὐτοὺς ἀσχολήματα, οὔτε δύνανται νὰ ἐπιτελέσωσι τὸ καθῆκον τοῦτο ἐν ἐπιγνώσει καὶ λυσιτελῶς, καὶ ἐὰν ἔχωσι τὴν προαίρεσιν, διότι δὲν δύνανται νὰ παρακολουθήσωσιν ἐνδελεχῶς, οὐδὲ νὰ ἐκτιμήσωσι τὴν ἐργασίαν τοῦ διδασκάλου. Ἀφ’ ἑτέρου τὸ Ὑπουργεῖον δὲν δύναται νὰ ἐποπτεύῃ τὰ σχολεῖα καὶ νὰ ἐξελέγχῃ τοὺς διδασκάλους πασῶν τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους. Ἔχομεν λοιπὸν καὶ πληρώνομεν διδασκάλους, ἔχομεν σχολεῖα καὶ δαπανῶμεν ἁδρῶς ὑπὲρ αὐτῶν, ἀλλὰ τί γίνεται ἐν τοῖς σχολείοις, οὐδεὶς γινώσκει. Παρουσιάζει τὸ ἡμέτερον Κράτος τὸ παραδοξότατον φαινόμενον καὶ τὸ μοναδικόν, ὅτι ἔχει σχολεῖα, ὧν ἀγνοεῖ τὴν λειτουργίαν, ἔχει διδασκάλους ἄνευ ἐλέγχου ἐπιθεωρήσεων, ἄνευ φόβου τινός, ἄνευ ἁμίλλης, παραδοθέντας διὰ τοῦτο εἰς τὴν φατρίαν, ὑφ’ ἧς διορίζονται καὶ συντηροῦνται. Ἔπρεπε λοιπὸν ἡ Πολιτεία νὰ λάβῃ μίαν πρόνοιαν περὶ θεραπείας τοῦ δεινοῦ τούτου, ἔπρεπε νὰ προνοήσῃ περὶ ἐπιθεωρήσεως τῶν σχολείων, ἀδυσωπήτως ἐπιβαλλομένης. Ἀλλὰ πόθεν νὰ στρατολογήσωμεν τοὺς ἄνδρας τούτους; Ποῦ νὰ εὕρῃ, ἀφοῦ δὲν προὐνόησε νὰ μορφώσῃ ἄνδρας εἰδικοὺς καὶ ἐμπείρους; Ἐστράφημεν δεξιὰ καὶ ἀριστερά, ζητοῦντες, ἀλλὰ οὐδαμοῦ εὕρομεν· ἐκ τῶν περιστάσεων λοιπὸν ἠναγκάσθημεν νὰ ζητήσωμεν τοιούτους ἐν τοῖς σχολείοις τῆς Μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἐν τοῖς Γυμνασίοις, καίτοι ἄνευ παιδαγωγικῆς εἰδικότητος. Ἐσκέφθημεν, ὅτι ἐν στερήσει εἰδικῶν καὶ πρὸς τοῦτο μεμορφωμένων ὑπάρχει λόγος νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ πρακτικὴ τῶν καθηγητῶν ἄσκησις ἐν τοῖς Γυμνασίοις θὰ παρέσχεν αὐτοῖς τὰ στοιχειωδέστερα καὶ ἁπλούστερα ἐφόδια τῆς παιδαγωγικῆς. Μετὰ τούτους κατήλθομεν εἰς τοὺς καθηγητὰς τῶν Διδασκαλείων, ἀλλ’ οὔτε ἐκεῖ ἔχομεν εἰδικοὺς ἄνδρας. Λοιπὸν ἀφοῦ παρήλθομεν ὅλας τὰς τάξεις ταύτας, ἐσκέφθημεν ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀνεύρωμεν μεταξὺ αὐτῶν τοὺς ἐπιθεωρητάς, ὅσους χρειαζόμεθα διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς ἐπιθεωρήσεως πάντων τῶν σχολείων τῆς Ἑλλάδος. Ἠναγκάσθημεν καὶ ἄλλοθεν, ἀπὸ ἄλλην τάξιν διδασκάλων νὰ ζητήσωμεν τὴν συμπλήρωσιν. Ἐγώ, χρηματίσας τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ μακρόν, καὶ ὀργανώσας τὰ Διδασκαλεῖα καὶ τὰ προσηρτημένα αὐτοῖς πρότυπα σχολεῖα, ἐν οἷς αἱ ἀσκήσεις τῶν διδασκαλιστῶν, καὶ κατὰ τὰ τρία πρῶτα ἔτη τῆς λειτουργίας τῶν ἐν Ἀθήναις Διδασκαλείων παρακολουθῶν τὰς ἐργασίας αὐτῶν, ὄχι ὡς ἐπιθεωρητής, ἀλλ’ ὡς συνεργάτης, μετέχων καὶ τῶν ἀσκήσεων καὶ τῶν συνεδριάσεων, ἐν αἷς ἐκρίνοντο τὰ παιδαγωγικὰ καὶ μεθοδολογικὰ σφάλματα τῶν πειραματικῶς διδασκόντων ἐν τοῖς προτύποις πρὸς ἄσκησιν, εἶχον πλήρη γνῶσιν τῶν ἐπιτελουμένων καὶ ἀκριβῆ ἔννοιαν τῆς προόδου καὶ τῆς ἱκανότητος ἑκάστου μαθητοῦ τοῦ Διδασκαλείου· διότι ἐνόμιζον, ὅτι ἐξεπλήρουν οὕτως ὕψιστον πρὸς τὴν Πολιτείαν καθῆκον, ἐὰν συνετέλουν κατά τι εἰς τὴν μόρφωσιν τῶν δημοδιδασκάλων. Μετεῖχον δὲ τῶν συνεδριάσεων ἀνελλιπῶς· διότι εἰς τὰς συνεδριάσεις ταύτας σημειοῦνται, ὡς εἶπον, πᾶσαι αἱ πλημμέλειαι, αἱ ὁποῖαι κατὰ τὴν διδασκαλίαν ἐγίνοντο ὑπὸ τοῦ διδάσκοντος δοκίμου, ἐξηλέγχοντο ὑπὸ τῶν κατὰ τὰς ὥρας τῆς πειραματικῆς ταύτης διδασκαλίας παρόντων συμμαθητῶν του, κρατούντων σημειώσεις τῶν σφαλμάτων αὐτῶν καὶ ἐξελεγχόντων ταύτας εἰς τὰς συνεδριάσεις, εἰς ἃς παριστάμην διαρκῶς. Δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι ἐὰν ὑπῆρξε ποτὲ Διδασκαλεῖον, ὅμοιον τοῦ ὁποίου ἤθελον εὐχηθῆ νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς, τοιοῦτον ἦτο τότε τὸ τῶν Ἀθηνῶν, διευθυνόμενον ἐπαξίως ὑπὸ τοῦ νῦν καθηγητοῦ τῆς Φιλοσοφίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ κ. Παπαδοπούλου, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συνέστη διὰ τοῦ ΧΘʹ νόμου τῆς 18 Φεβρουαρίου 1878, τὸ πρῶτον δηλαδὴ Διδασκαλεῖον, καὶ τὸ ὁποῖον διηύθυνεν, ὡς εἶπον, ὁ ἀξιοσέβαστος καὶ πολυμαθὴς καθηγητὴς μετὰ πολλοῦ ζήλου καὶ ἀφοσιώσεως εἰς τὴν θεωρητικὴν καὶ πρακτικὴν τῶν διδασκαλιστῶν μόρφωσιν. Τὸ δὲ πρότυπον διηύθυνεν ὁ ἐπίσης εἰδικώτατος τὰ παιδαγωγικὰ Π. Οἰκονόμου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει κανεὶς καθηγητὴς παιδαγωγικῆς κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο, καθ’ ἃ διωργανώθη τὸ Διδασκαλεῖον Ἀθηνῶν· ἐν τούτοις δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι δὲν ἤθελον πείσει τὸν νῦν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν δὲν τῷ παρουσίαζον πίνακα ἀνθρώπων εἰδικῶν διὰ τὴν παιδαγωγικήν...

§278Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ ὑπέγραψα τὸ διάταγμα τὴν παραμονὴν τῆς ἀναχωρήσεώς μου εἰς Βερολῖνον.

§279Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Βεβαίως... Ποῖοι δὲ, νομίζετε, ἀπετέλουν τὸν σύλλογον τῶν ἀθλίων αὐτῶν καθηγητῶν, τοὺς ὁποίους ἐξετραγώδησε μετὰ τόσης τραγικότητος ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος; Ὁ κ. Παπαδόπουλος, ὁ μόνος τὸν ὁποῖον ἔχομεν φιλόσοφον καὶ παιδαγωγικόν, ἄριστος ἀνήρ, σπουδάσας εἰδικῶς τὰ παιδαγωγικὰ, ὀπαδὸς τῆς παιδαγωγικῆς σχολῆς τοῦ Τσίλερ, τὴν ὁποίαν γνωρίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, ἀλλὰ δὲν τὸν συμφέρει νὰ εἴπῃ τοῦτο. Ποῖοι ἄλλοι ἦσαν καθηγηταί; Ὁ Η. Οἰκονόμου, εἰδικὸς περὶ τὰ παιδαγωγικὰ καὶ τὰς πρακτικὰς μεθόδους, ὁ ὁποῖος ὁμολογῶ ὅτι περὶ τὴν ἄσκησιν τῶν δημοδιδασκάλων δὲν ἔχει πολλοὺς ὁμοίους, καὶ δύναται νὰ διακριθῇ καὶ ἐν Γερμανίᾳ καὶ ἐν Ἑλβετίᾳ· τοσοῦτον εἶναι ἱκανὸς καὶ εἰδικὸς ὁ ἀνὴρ αὐτός. Αὐτὸς ἦτο διευθυντὴς τοῦ προτύπου σχολείου, αὐτὸς ἤσκει τοὺς μαθητὰς μετ’ ἐμοῦ παρόντος καὶ μετ’ ἐπιμελείας παρακολουθοῦντος ἀγρύπνως τὰς ἐργασίας του. Ποῖος ἄλλος; Ὁ κ. Σπυρίδων Μωραΐτης, ἀνὴρ παιδαγωγικώτατος, εἰδικῶς ἀσχοληθεὶς περὶ τὰς μεθόδους καὶ εὐδοκίμως διευθύνας τὸ πρῶτον συστὰν ἐν Ἀθήναις σχολεῖον, ἄριστα διωργανισμένον κατὰ τὰς νεωτέρας μεθόδους ὑπὸ τοῦ πρὸς διάδοσιν τῶν γραμμάτων συλλόγου. Καὶ ἄλλοι ἐπίσης ἱκανοὶ καθηγηταὶ ἐδίδασκον τότε, τὰ πρῶτα τρία ἔτη, καὶ ἐμόρφωνον τοὺς δημοδιδασκάλους. Τί δὲν ἔκαμαν οἱ μεθ’ ἡμᾶς κυβερνήσαντες, ἵνα εὕρωσι λόγον νὰ εἰσαγάγωσιν εἰς τὰ Διδασκαλεῖα διευθυντάς; Κατήργησαν τὸν νόμον τὸν παρ’ ἡμῶν ὑποβληθέντα καὶ ψηφισθέντα. Ἠλάττωσαν τὰ εἰδικὰ προσόντα, τὰ ὁποῖα εἴχομεν ἀναγράψει διὰ τοὺς διευθυντὰς τῶν Διδασκαλείων ἡμεῖς, καὶ ἔφεραν τοὺς ἁπλοῦς διδάκτορας τοῦ Πανεπιστημίου, ὡς διευθυντὰς τῶν Διδασκαλείων, καὶ διώρισαν τοιούτους! Τοιαύτην δὲ ἀμέλειαν περὶ τὴν ἐμψύχωσιν καὶ ἐνίσχυσιν τῶν ἀπὸ τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν ἐξελθόντων τὸ πρῶτον καὶ ἄριστα κατηρτισμένων ἐπέδειξαν οἱ κυβερνῶντες τότε, ὥστε πάντες ἐκεῖνοι οἱ ἄνδρες ἐτράπησαν εἰς φυγήν, οἱ δὲ διδάσκοντες ἐν τοῖς Διδασκαλείοις σήμερον οὐδεμίαν ἔχουσιν εἰδικότητα. Τοσοῦτον δὲ εἶναι ἀληθές, ὅτι οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι εἶχον συλλάβει ἀκριβῆ περὶ σχολείου ἔννοιαν καὶ ἦσαν τοσοῦτον αὐστηροί, ὥστε αὐτὸ τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, περὶ ἀτελειῶν τοῦ Διδασκαλείου, μαρτυρεῖ ὁποίας ἀξιώσεις εἶχε περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ καὶ τῆς λειτουργίας τοῦ Διδασκαλείου ὁ τότε διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου, ἀφοῦ εὕρισκε καὶ τοὺς οὕτω καλῶς παρεσκευασμένους δημοδιδασκάλους ἀτελεῖς. Καὶ δὲν εἶχεν ἄδικον· διότι ὁμολογῶ ὅτι κατὰ τὸν ἐκπαιδευτικὸν τόνον, τὸν ὁποῖον ὁ νόμος προεσχεδίασε νὰ δώσῃ εἰς τὴν ἀγωγὴν τῶν παίδων καὶ εἰς τὰ ὄργανα αὐτῆς, τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἦναι τελειότεροι οἱ δημοδιδάσκαλοι, ὅπως ἐπαρκέσωσιν εἰς τὴν πλήρωσιν τοῦ σκοποῦ τοῦ σχολείου· διότι διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου καθιεροῦται ἡ ἀρχή, ὅτι ὁ δημοδιδάσκαλος, ὁ ἀπὸ τῶν νέων Διδασκαλείων ἀναγνωριζόμενος, ἔδει νὰ ἔχῃ πλήρη παιδαγωγικὴν μόρφωσιν, διότι δὲν πρόκειται νὰ μεταδώσῃ μηχανικῶς τὰς τρεῖς ἐμπειρίας τῆς ἀναγνώσεως, τῆς γραφῆς καὶ τῆς ἀριθμήσεως. Τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, καθ’ ὃν ἔχει σήμερον προορισμόν, νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς συνθήκας καὶ τοὺς ὅρους τῆς νεωτέρας κοινωνίας, δέον νὰ μορφώσῃ χαρακτῆρα πολίτου καὶ μέλους εὐαρμόστου τῆς κοινωνίας. Τοῦτο δὲ εἶναι πολὺ σημαντικὸν καὶ λυποῦμαι ὅτι τὸ παρῳχημένον τῆς ὥρας καὶ τὸ κεκμηκὸς τῆς Βουλῆς δὲν μοὶ ἐπιτρέπουσι νὰ σᾶς εἴπω διὰ πλειόνων τοιαύτην ἀνάπτυξιν. Βεβαιῶ ὅμως, ὅτι ὁ τόνος τοῦ σχολείου, ὁ ἐκ τοῦ νόμου ἐκείνου, τοῦ ΧΘʹ, δυνάμει τοῦ ὁποίου συνέστησαν τὰ Διδασκαλεῖα καὶ ὠργανώθησαν τὰ Πρότυπα, εἶναι ἐκεῖνος, εἰς τὸν ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ ὑψώσωμεν, ὡς πᾶσαι αἱ πεπολιτισμέναι χῶραι, τὸ σχολεῖον, καὶ εἰς τοῦτο εὔχομαι νὰ φθάσωμεν μίαν ἡμέραν. Λοιπὸν κατὰ τὰς παρατηρήσεις μου ἐσχημάτισα τὴν ἀσφαλῆ γνώμην, ὅτι τέσσαρες ἢ πέντε διδάσκαλοι τοῦ Προτύπου, τοὺς ὁποίους παρηκολούθησα ἐπὶ τριετίαν καὶ οἱ ὁ ὁποῖοι ἠσκήθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Οἰκονόμου, ἔγειναν ἐμπειρότεροι καὶ ἱκανοὶ νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἐπιθεωρηταὶ σχολείων. Καὶ δὲν προέρχεται ἡ ἀντίληψίς μου αὕτη ἐκ τεκμηρίων ἁπλῶς, ἀλλ’ ἐκ πείρας, διότι τοὺς μετεχειρίσθην κατόπιν εἰς τὴν ἄσκησιν δημοδιδασκάλων, καὶ εὗρον αὐτοὺς ἀρίστους, καὶ ἠδυνάμην ν’ ἀπαριθμήσω αὐτοὺς καὶ κατ’ ὄνομα ἀκόμη, ἐὰν δὲν ἦτο τοῦτο μὴ προσῆκον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Καὶ πρὸς αὐτοὺς ἀτενίζων, ἔθηκα τὴν διάταξιν αὐτὴν μετὰ τῆς ἐλπίδος νὰ δυνηθῶμεν νὰ στρατολογήσωμεν ἐξ αὐτῶν δύο ἢ τρεῖς· διότι εἶναι μέγα κατόρθωμα νὰ εὕρωμεν δύο ἢ τρεῖς τοιούτους ἐπιθεωρητὰς νὰ στείλωμεν εἰς τὰς ἐπαρχίας, καθ’ ἣν στιγμὴν σκεπτόμεθα νὰ εἰσαγάγωμεν σύστημα σπουδαίας καὶ πεφωτισμένης ἐπιθεωρήσεως ἐνδελεχοῦς, καὶ οὐχὶ ἰδανικῆς, ὡς λέγει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος. Ἐσκέφθην λοιπόν, ὅτι πρέπει νὰ στρατολογήσωμεν ἐκ τῶν γυμνασιαρχῶν ἕνα ἢ δύο, ἢ καὶ πλείονας, οὐχὶ μόνον ἐκ τῶν ὑπαρχόντων γυμνασιαρχῶν, ἀλλ’ καὶ ἐκ τῶν ἐκτὸς ὑπηρεσίας, ὡσαύτως καὶ διευθυντὰς Διδασκαλείου καὶ ἐκ τῶν ἐκτὸς ὑπηρεσίας, ἂν ὑπάρχωσι τοιοῦτοι, καὶ ἐκ τῶν καθηγητῶν τοὺς ἱκανούς. Ἀλλὰ τί δὲν πράττει ὁ ἄνθρωπος, ὅταν θέλῃ νὰ διαστρέψῃ τὰ πράγματα; Δύναμαι νὰ τῷ ἀναφέρω τὸν πρώην διευθυντὴν τοῦ Διδασκαλείου Τριπόλεως, ὁ ὁποῖος ζητεῖ θέσιν τοιαύτην, καὶ δυνάμεθα νὰ τὸν μεταχειρισθῶμεν, ἄνθρωπον ὁ ὁποῖος διηύθυνε τὸ Διδασκαλεῖον Τριπόλεως ἐπιτυχῶς. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη οἱ κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη ἀναγνωρισθέντες ἐκ τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν ἄριστοι διδάσκαλοι ἐξ ὀλιγωρίας καὶ ἀπρονοησίας τῆς Πολιτείας ἐτράπησαν εἰς φυγήν, ἐπὶ ἄλλα στάδια ἐπιδοθέντες, τί νομίζετε ὅτι συνέβη; Μετὰ τὴν περίοδον τῆς πρώτης τριετίας τοῦ Διδασκαλείου χειροτονοῦνται ἀθρόοι ἐν τοῖς Διδασκαλείοις καὶ κατὰ δεκάδας ἀριθμούμενοι οἱ πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι, ἐνῷ τὸ πρῶτον ἔτος ἀπὸ τὸ Διδασκαλεῖον Ἀθηνῶν 5 μόνον διδάσκαλοι μετὰ αὐστηρὰς ἐξετάσεις καὶ μετὰ μακρὰς συζητήσεις, εἰς τὰς ὁποίας παρεστάθην, ἠξιώθησαν τοῦ βαθμοῦ πρωτοβαθμίου, καὶ τὸ δεύτερον ἔτος δέκα, ἐνῷ σήμερον ἐξέρχονται 40 καὶ 50 πρωτοβάθμιοι κατ’ ἔτος. Εἰς αὐτοὺς λοιπὸν τοὺς ἱκανοὺς διδασκάλους τῶν πρώτων τριῶν ἐτῶν ἐπείσθην ὅτι δύναμαι νὰ παραδώσω τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν δημοτικῶν σχολείων. Ἐκεῖνοι δὲ οἱ διδάσκαλοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἀποβλέπομεν ἐν τῇ εἰδικῇ ταύτῃ διατάξει, οὐ μόνον εἶναι μεμορφωμένοι, ἀλλὰ καὶ ἀνέπτυξαν διὰ μελετῶν καὶ ἐργασίας φιλοτίμου τὰς σπουδάς των, πολλοὶ δὲ αὐτῶν ἔγειναν καὶ διδάκτορες τοῦ Πανεπιστημίου μετὰ διακρίσεως, καὶ ἑπομένως δύνανται νὰ μᾶς χρησιμεύσωσι σήμερον. Καὶ πάλιν δὲν μοὶ ἀρκεῖ οὐδ’ ἡ ἰδία μου ἀντίληψις, οὐδ’ ἡ πεποίθησις, ἣν ἔχω ἐπ’ αὐτούς. Διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν διατάξεως τοῦ νόμου θὰ ὑποβληθῶσιν ὑπὸ ἐξέτασιν, μήπως κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἀπώλεσαν τὰ προτερήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐφείλκυσαν τὴν προσοχήν μου, καὶ ἂν ἐπιτύχωσιν ἐν τῇ δοκιμασίᾳ τῇ αὐστηρᾷ, θὰ διορισθῶσιν ἐπιθεωρηταί. Βλέπετε ὅτι πᾶσαν ἐγγύησιν προσπαθοῦμεν νὰ λάβῃ ἡ Πολιτεία, ὥστε νὰ διορίσωμεν ἐπιθεωρητὰς ὅσον εἶναι δυνατὸν ἐκ τῶν περιστάσεων ἱκανοὺς καὶ ἁρμοδίους, ὅπως ἐπιτυχῶς καὶ λυσιτελῶς ἐπιθεωρῶσι τὰ σχολεῖα. Ἐπίσης ἀνεγράφη ἡ ἄλλη διάταξις τῶν ἐκ τῶν διδακτηρίων τῆς ἑσπερίας Εὐρώπης μετ’ ἀποδείξεων ἐρχομένων παιδαγωγικῆς μορφώσεως, διὰ τίνα νομίζετε λόγον; Ἵνα ἀνοιχθῶσι θέσεις, ὥστε, ἀφοῦ ἡ Πολιτεία ἠμέλησε νὰ ἀποστείλῃ ἰδίᾳ δαπάνῃ νέους, ὅπως παρασκευασθῶσιν εἰς τὸ μέγα αὐτὸ ἔργον τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν σχολείων, ἡ σπουδὴ τοῦ ἀτόμου πρὸς ἀπόκτησιν ἑνὸς ἐπαγγέλματος νὰ ὠθήσῃ τινάς, ὅπως, ἐκπαιδευθέντες καὶ μορφωθέντες ἐν Εὐρώπῃ θεωρητικῶς καὶ πρακτικῶς, προσέλθωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ καὶ τούτους ὡσαύτως, δυσπιστοῦντες, θέτομεν ὑπὸ ἔλεγχον, ὑπὸ πρακτικὴν ἐξέτασιν. Ὥστε δὲν βλέπω, τίς ἡ πλημμέλεια τοῦ νόμου, ἡ ὁποία ἠδύνατο νὰ κινήσῃ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τὴν χολὴν καὶ νὰ δικαιολογήσῃ τὸ τραγικὸν ὕφος τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος. Πάντα εἶναι μεμελετημένα μὲ ὅλην τὴν ἀκρίβειαν, μὲ ὅλην τὴν καλὴν πίστιν, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ παράσχωμεν εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν τὸ ἔρεισμα αὐτὸ τῆς ἐπιθεωρήσεως. Πάντας δὲ τοὺς πρὸς τοῦτο κόπους μας ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Λοκρίδος εἶχε τὴν εὐγένειαν ν’ ἀποδώσῃ εἰς πλαγίους σκοπούς, ὅπως οἰκονομήσωμεν πρόσωπα. Δύναμαι νὰ τὸν βεβαιώσω, ὅτι ἔχω τεσσαράκοντα ἐτῶν δημόσιον βίον, οὐδεὶς δ’ ἐτόλμησεν ἵνα μοὶ ἀποδώσῃ τοιαύτην μομφήν, τῆς ὁποίας ἡ μακρά μου ὑπηρεσία νομίζω ὅτι δὲν μὲ καθιστᾷ ἄξιον.

§280ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καθ’ ἃ μαρτυροῦσιν οἱ λόγοι του, εἶναι ἀθῶος ἀπὸ τοῦ αἵματος τοῦ δικαίου τούτου. Αὐτὸς οὐ μόνον δὲν συνέταξε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καίτοι φέρον τὴν ὑπογραφήν του, ἀλλ’ οὐδ’ ἀνέγνω αὐτό. Ἄλλως δὲν θὰ εἶχε βεβαίως τὸ θάῤῥος νὰ παρέρχηται ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ὑποστηρίζῃ πράγματα, τὰ ὁποῖα ἀντίκεινται ἐκ διαμέτρου πρὸς τὸ νομοσχέδιον. Τὸν ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου λέγοντα, ὅτι ἔχει νὰ διορίσῃ ἐπιθεωρητὰς πρώην γυμνασιάρχας καὶ πρώην διευθυντὰς Διδασκαλείων, μὴ διατελοῦντας νῦν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἴσως ἴσως δὲ λαβόντας πρὸ πολλοῦ τὴν σύνταξίν των. Ἀλλ’ ἠξεύρετε, Κύριοι, πόσων ἐτῶν ἡλικίαν ἔχουσιν οὗτοι; 55 ἕως 60. Ἠξεύρετε δὲ τί ἀναγράφει τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον χωρὶς νὰ ἀναγνώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἔρχεται μετὰ τοιούτου θάῤῥους νὰ ὑποστηρίξῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς; Ἀκούσατε τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ 38 ἄρθρου, ἐν ᾧ ὁ λόγος περὶ προσόντων τῶν ἐπιθεωρητῶν (ἀναγινώσκει): «Ἀλλ’ ἵνα διορισθῇ τις ἐπιθεωρητής, ἀπαιτεῖται πάντοτε νὰ μὴ ὑπερέβη τὸ 45 ἔτος τῆς ἡλικίας αὐτοῦ.» Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιδιώκεται ἀκριβῶς ὁ ἀποκλεισμὸς ὅλων τῶν πρώην διευθυντῶν Διδασκαλείων καὶ πρώην γυμνασιαρχῶν ἐκ τῆς θέσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἀφοῦ ὅλοι αὐτοὶ πρὸ πολλοῦ ἤδη ἔχουσιν ὑπερβῆ τὸ 45 ἔτος τῆς ἡλικίας των. Διατί; Ἵνα ἐξασφαλισθῇ ὁ διορισμὸς τῶν ἐπιθεωρητῶν ἀκριβῶς εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν μετὰ τόσων ὡραίων χρωμάτων ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ἐνώπιόν σας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ εἴπω ἰδίαν γνώμην, προκειμένου περὶ τῶν καρπῶν τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν κατὰ τὰ τρία πρῶτα αὐτοῦ ἔτη. Ἀνέγνων τὴν ἐπίσημον γνώμην τοῦ τότε διευθυντοῦ αὐτοῦ, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξῆρεν ὡς ἄνθρωπον σεβαστόν, ὡς ἄνθρωπον φιλόσοφον, παιδαγωγικόν, ἀλλὰ διημφισβήτησε μόνον τὸ ἀξιόπιστον τοῦ ἀνδρός. Ἀλλ’ ὅταν αὐτὸς ὁ τότε διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου, ὁ τόσον σεβαστὸς φιλόσοφος καὶ παιδαγωγικός, ἐν τῇ ἐπισημότητι τῆς ἀρχῆς του, μᾶς διαβεβαιοῖ, ὅτι πάντες σχεδὸν οἱ καταταχθέντες κατὰ τὴν τριετίαν ἐκείνην εἰς τὸ Διδασκαλεῖον Ἀθηνῶν ἐστεροῦντο τῆς ἀναγκαίας μορφώσεως πρὸς τοῦτο, ὅτι τὸ Διδασκαλεῖον τότε εἶχεν ἐλλείψεις καὶ ὑπὸ ἔποψιν ποιότητος καὶ ὑπὸ ἔποψιν ποσότητος τῶν διδακτέων μαθημάτων, ὅτι οἱ μαθηταὶ, οὕτω πως ἐλλιπῶς μορφούμενοι θεωρητικῶς, δὲν εἶχον κἄν τὸ κατάλληλον πρακτικὸν ἀσκητήριον ἐν τῷ προτύπῳ σχολείῳ, ὅταν, λέγω, τοιαῦτα μᾶς διαβεβαιοῖ αὐτὸς ὁ τότε διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου, ὀφείλομεν νὰ πιστεύσωμεν αὐτὸν μᾶλλον ἢ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τοῦ ὁποίου, εἰ μή τι ἄλλο, ἡ μνήμη ὅμως εἶναι ἥκιστα ἀξιόπιστος, ἀφοῦ, ὡς σᾶς ἀπέδειξα ἤδη κατὰ τὴν συζήτησιν προηγουμένου ἄρθρου, δὲν ἐνθυμεῖται πλέον ὅσα ἔγραφέ ποτε περὶ Ἀρσακείου, ὡς ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοτικῶν σχολείων. Ἀναντίλεκτον, Κύριοι, ὅτι ἡ χειρίστη περίοδος τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν εἶναι ἡ τῆς πρώτης αὐτοῦ τριετίας, καθ’ ἃ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καταφεύγει ἀκριβῶς εἰς τὴν περίοδον ἐκείνην, ἵνα στρατολογήσῃ τοὺς νέους ἐπιθεωρητὰς τῶν δημοτικῶν σχολείων, καὶ καταφεύγει κατὰ τρόπον μάλιστα ἀποκλείοντα πᾶσαν ἄλλην κατηγορίαν ἐκ τοῦ σταδίου τῆς ἐπιθεωρήσεως. Βεβαίως οὐδεὶς γυμνασιάρχης, οὐδεὶς διευθυντὴς Διδασκαλείου θὰ γείνῃ ἐπιθεωρητής. Διὰ οὓς λόγους ἀνέφερα ἤδη, δὲν θὰ δεχθῇ γυμνασιάρχης, ἀντὶ 350 δραχμῶν, τὰς ὁποίας λαμβάνει ὡς τοιοῦτος, νὰ γείνῃ ἐπιθεωρητὴς μὲ 300 δραχμὰς κατὰ μῆνα καὶ νὰ περιφέρηται ἀπὸ κώμης εἰς κώμην· δὲν θὰ δεχθῇ τὴν νέαν θέσιν καὶ ὁ διευθυντὴς τοῦ Διδασκαλείου, ὁ ὁποῖος, ἔχων βαθμὸν τμηματάρχου πρώτης τάξεως, μισθοδοτούμενος πρὸς 400 δραχμὰς τὸν μῆνα, οὐδέποτε βεβαίως θὰ φθάσῃ εἰς τοιαύτην ἀπόνοιαν, ἵνα ἀνταλλάξῃ τὸν βαθμόν του πρὸς ἄλλον βαθμὸν κατώτερον, καὶ νὰ μισθοδοτῆται πρὸς 300 δραχμὰς μόνον τὸν μῆνα. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἐννοεῖτε πάντες, ὅτι οὐδεὶς διευθυντὴς Διδασκαλείου, οὐδεὶς γυμνασιάρχης θὰ γείνῃ ποτὲ ἐπιθεωρητής, πρόκειται δὲ νὰ γείνωσιν ἐπιθεωρηταὶ μόνον οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν κατὰ τὰ τρία πρῶτα ἔτη αὐτοῦ, κατὰ τὴν χειρίστην αὐτοῦ περίοδον, ὡς ὡμολόγει ὁ διευθυντὴς αὐτοῦ, καὶ θὰ γείνωσιν ἐπιθεωρηταὶ οἱ διδάσκαλοι τοῦ Προτύπου Διδασκαλείου, οἱ ὁποῖοι χαρακτηρίζονται ὡς ἀνικανώτατοι ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου. Τώρα λέγει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι, εἰ καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι αὐτοὶ εἶναι οἱ καταλληλότατοι νὰ γείνωσιν ἐπιθεωρηταί, ἐν τούτοις ἐφρόντισε καὶ ἄλλως πως νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν καταλληλότητα αὐτῶν. Θὰ διορίσῃ διὰ Β. Διατάγματος μίαν ἐπιτροπὴν καὶ θὰ τοὺς ὑποβάλῃ εἰς ἐξέτασιν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ λυρικοῦ ὄντως πάθους διεκτραγῳδῶν πρό τινων ἡμερῶν τὰ ἀποτελέσματα τῶν τοιούτων ἐπιτροπῶν καὶ διαγωνισμῶν, εἶπεν ὅτι αὗται χρησιμεύουσι μόνον εἰς κάλυψιν τῆς εὐθύνης τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅστις δὲν ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ ἀναλάβῃ αὐτήν. Νομίζω, ὅτι ἐξαίρεσιν τοῦ γενικοῦ τούτου κανόνος, ὡς τὸν ἔθεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ κάμῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Πιθανὸν ὁ κ. Πετρίδης νὰ ἦναι ἀνώτερος, ἀλλὰ θὰ ἔχῃ διάδοχον, ὅστις δὲν θὰ κάμῃ ἐξαίρεσιν τοῦ κανόνος, τὸν ὁποῖον ἔθεσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὅλαι αἱ τοιαῦται ἐξετάσεις, αἱ δι’ ἐπιτροπῶν διενεργούμεναι, ἐπὶ τούτῳ συνιστωμένων, δὲν σκοποῦσιν εἰς ἄλλο τι, παρὰ εἰς τὸ νὰ κρυβῇ ὄπισθεν τοῦ δακτύλου του ὁ ὑπεύθυνος Ὑπουργός.

§281Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὁμολογῶ δημοσίᾳ, ὅτι στερούμεθα ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς καὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἐχόντων ὅλα τὰ προσόντα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, ἀλλὰ θὰ ὑπενθυμίσω ὅ,τι εἶπον καὶ πρότερον, ὅτι σήμερον, τοὐλάχιστον εἰς ἐπαρχίας τινὰς ἔχομεν ἀριθμόν τινα προσώπων δυναμένων νὰ ἐπιτελέσωσι λίαν ἀξίως τὰ καθήκοντα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, καὶ ν’ ἀνταποκριθῶσι πληρέστερον ἢ οἱ κύριοι οἱ ἐπιθεωρηταὶ εἰς τὴν ἐπιθεώρησιν τῶν παρθεναγωγείων. Ὑπομένως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ πάλιν, ἵνα χρησιμοποιήσῃ τοὐλάχιστον καὶ τὰ πρόσωπα ταῦτα, καὶ δώσῃ τοιουτοτρόπως ὤθησιν εἰς περαιτέρω ἀνάπτυξιν καὶ εἰς ἄλλα πρόσωπα, ἐὰν ἔχῃ σκοπὸν νὰ ἐγκαταστήσῃ τὸ σύστημα τῶν ἐπιθεωρητῶν εἴς τε τὰ δημοτικὰ σχολεῖα καὶ εἰς τὰ παρθεναγωγεῖα.

§282ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, δὲν νομίζετε ὅτι ἠδύναντο νὰ λείψωσιν ὅλως διόλου οἱ πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι ἀπὸ τὸ ἀξίωμα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ;

§283Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἶπον τὴν γνώμην μου, ὅτι ἐξ αὐτῶν πρόκειται νὰ στρατολογήσωμεν δύο ἢ τρεῖς ἱκανοὺς ἐπιθεωρητάς.

§284ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἐπιθεωρητὴς πρέπει νὰ ἦναι ἀνώτερος τῶν ἐπιθεωρουμένων, οἱ δὲ πρωτοβάθμιοι δημοδιδάσκαλοι δὲν εἶναι κατὰ πολὺ ἀνώτεροι τῶν ἐπιθεωρουμένων, ὧν πολλοὶ καὶ πρωτοβάθμιοι ἐπίσης εἶναι καὶ πεῖραν ἔχουσι, πολλάκις ὅσην καὶ οἱ τοιοῦτοι ἐπιθεωρηταί.

§285ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐὰν ἀποδέχησθε, ὅτι θὰ γείνῃ συναγωνισμὸς ἀληθής, νὰ ἀφήσητε ἐλεύθερον τὸ στάδιον καὶ εἰς τοὺς ἀποφοίτους τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν, τοὺς μετὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ τριετίαν, καὶ τότε θὰ ἴδωμεν ποῖοι εἶναι οἱ ἱκανώτεροι· ἀλλ’ ὅταν ἀποκλείητε ἀπὸ τῆς δοκιμασίας τοὺς μετὰ ταῦτα ἀποφοίτους τοῦ Διδασκαλείου, δὲν ἀποδεικνύει τοῦτο τρανῶς, ὅτι καὶ σεῖς θεωρεῖτε αὐτοὺς ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ ἀνωτέρους τῶν ἄλλων; Καλλίτερον θὰ ἦτο νὰ παραλείψητε ὅλως διόλου τὸν συναγωνισμὸν, καὶ νὰ ἀναγράψητε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὰ ὀνόματα τῶν μελλόντων νὰ διορισθῶσι. Θὰ ἦσθε οὕτως εἰλικρινέστεροι τοὐλάχιστον.

§286ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω καὶ μίαν ἄλλην παρατήρησιν. Ἐὰν δὲν ἔχητε ἱκανοὺς ἐπιθεωρητάς, δύναται νὰ δώσῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὸν ἐκτελεστὴν τοῦ νόμου τὴν ἄδειαν ἀπὸ τοῦδε, ἐν ἐλλείψει ἄλλων προσώπων, ἐχόντων τ’ ἀνωτέρω προσόντα, νὰ προσλαμβάνῃ καὶ ἄλλους τινὰς, π. χ. διδάκτορας τῆς φιλοσοφίας, ἔχοντας ποιάν τινα ἱκανότητα καὶ πεῖραν.

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 38 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 39.

§288ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οἱ νομαρχιακοὶ ἐπιθεωρηταὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως οὔτε μετατίθενται οὔτε ἀπολύονται τῆς ὑπηρεσίας, εἰμὴ μόνον συνεπείᾳ ἠτιολογημένης προτάσεως τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, παρ’ ᾧ διατελοῦσι. Γίνεται δὲ ἡ μετάθεσις ἢ ἡ ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἀπόλυσις αὐτῶν διὰ Β. Διατάγματος, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ. «Μετὰ τοῦ περὶ τῆς μεταθέσεως ἢ τῆς ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἀπολύσεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ Β. Διατάγματος δημοσιεύεται διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ κατὰ τὴν προηγουμένην παράγραφον πρότασις τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας προεκλήθη τὸ Β. Διάταγμα.»

§289ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐδῶ ἐπέρχεται τὸ μοιραῖον τέλος τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, τοῦ ὁποίου τὴν τύχην ἐξῆρε διὰ τόσον ζωηρῶν χρωμάτων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δύναται οὕτως ὁ πανίσχυρος, ὁ παντοδύναμος ἀπέναντι τῶν δημοδιδασκάλων ἐπιθεωρητὴς νὰ εὑρεθῇ αἴφνης ἀπολελυμένος, χωρὶς νὰ κληθῇ κἂν εἰς ἀπολογίαν. Τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον πάντοτε συγκαλεῖται ὑπ’ αὐτοῦ καὶ συνεδριάζει μετ’ αὐτοῦ. Ὑπάρχει ὅμως μία ἐξαιρετικὴ περίστασις κατὰ τὸ ἄρθρον 48, ὅτε τοῦτο δύναται νὰ συνέλθῃ ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ ἐν συνεδριάσει, κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, νὰ κρατήσῃ πρακτικὰ ὁ προεδρεύων αὐτοῦ ἀρχιεπίσκοπος, τὰ ὁποῖα μάλιστα θὰ λάβῃ μεθ’ ἑαυτοῦ, ὅπως μὴ λάβῃ γνῶσιν τὸ παράπαν ὁ καθ’ οὗ γίνεται ἡ συνεδρίασις αὕτη ἐπιθεωρητής. Βλέπετε ὅτι ἐπαναφέρονται τὰ μυστήρια τῆς Ἱερᾶς Ἐξετάσεως εἰς ἐνέργειαν, προκειμένου περὶ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον, συνεδριάσαν μυστικῶς, συντάσσει μίαν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὑποβάλλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τοῦτο δ’ ἐγκρίνει αὐτήν, καὶ αἴφνης, χωρὶς νὰ πάρῃ εἴδησιν διόλου, εὑρίσκεται πεπαυμένος ὁ ἐπιθεωρητής. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον συμβαίνει ἐξ αἰτίας του ἐπὶ τῶν δημοδιδασκάλων, τὸ νὰ ἀπολύωνται δηλαδὴ οὗτοι, χωρὶς νὰ καλῶνται εἰς ἀπολογίαν, ὡς οἱ τελευταῖοι κακοῦργοι, φαίνεται ὅτι ὁ νομοθέτης ἐννοεῖ νὰ τὸ καθιερώσῃ καὶ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ ἐπιθεωρητοῦ. Καὶ αὐτὸς, ὡς ὁ τελευταῖος κακοῦργος, χωρὶς νὰ κληθῇ τὸ παράπαν εἰς ἀπολογίαν, χωρὶς νὰ τῷ ζητηθῇ λόγος, διατὶ κατηγορεῖται, θ’ ἀπολύηται, καὶ οὕτω πως ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 37, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπὶ τριετίαν δὲν δύναται νὰ παυθῇ ὁ ἐπιθεωρητής, ἀποδεικνύεται καὶ αὕτη νεφελώδης, ὡς τόσαι ἄλλαι διατάξεις τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Ἐκ τῆς τύχης, ἡ ὁποία ἀπειλεῖ ἐν πάσῃ στιγμῇ τὸν ἐπιθεωρητὴν, δύνασθε νὰ ἐνοήσητε, ἐὰν αὐτὸς θὰ ἔχῃ ἀνεξαρτησίαν διόλου, ἐὰν θὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκόν του ἀφατριάστως ἀφοῦ θὰ διατελῇ ἐν πάσῃ στιγμῇ ὑπὸ τὸ Δαμόκλειον ξίφος τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ.

§290ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 39 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 40 (ἀναγινώσκεται).

§291ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀγνοεῖ τις, τί νὰ πρωτοθαυμάσῃ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ ἄρθρου τούτου, τὸ σχοινοτενὲς αὐτοῦ; τὸ ἀναρίθμητον τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται εἰς τὸν ἐπιθεωρητήν; τὴν ἐξαφάνισιν παντὸς δικαιώματος ἐκ μέρους τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, προκειμένου περὶ ὀργάνων, τὰ ὁποῖα ἀκριβῶς εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τῶν ὑπάγονται; Ὁ ἐπιθεωρητὴς ἔχει νὰ φροντίσῃ περὶ ὅλων τῶν σχέσεων μεταξὺ διδασκάλων καὶ μαθητῶν, μεταξὺ διδασκάλων καὶ συναδέλφων, μεταξὺ διδασκάλων καὶ γονέων; ὀφείλει νὰ ἐξετάσῃ τοὺς ἐλέγχους, νὰ παρακολουθῇ τὸν βίον τῶν διδασκάλων, νὰ συγκαλῇ τούτους εἰς συνδιάσκεψιν καὶ νὰ ὑποβάλλῃ εἰς αὐτοὺς διάφορα ζητήματα. Ὁ ἀπόφοιτος τοῦ Διδασκαλείου θὰ συγκαλέσῃ τοὺς δημοδιδασκάλους καὶ μετ’ αὐτῶν θὰ συζητήσῃ τόσον σοβαρὰ ζητήματα. Χειροτονεῖται διὰ τοῦ παρόντος ἄρθρου καὶ ἀρχιτέκτων. Ἐφεξῆς εἰς τὴν κατασκευὴν καὶ ἐπισκευὴν τῶν σχολείων δὲν θὰ ἐπιστατῇ πλέον μηχανικὸς, ἀλλὰ ὁ ἐπιθεωρητής. Πρόκειται δὲ ἐπὶ πᾶσι τούτοις ὁ ἐπιθεωρητὴς νὰ ἐπιθεωρῇ δὶς τοῦ ἔτους πάντα τὰ σχολεῖα τῆς περιφερείας του. Προηγουμένως σᾶς ἀνέφερα νομούς, ἔχοντας περὶ τὰ 250 σχολεῖα. Ἄλλοι νομοὶ εἶναι ἄβατοι σχεδόν, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως παντὸς μέσου συγκοινωνίας, ὡς ὁ τῶν Τρικκάλων καὶ ὁ τῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Καὶ πρόκειται ὅλα αὐτὰ τὰ μέρη νὰ τὰ περιοδεύσῃ, ἐπιθεωρῶν τὰ ἑκασταχοῦ σχολεῖα, παραμένων ἐν ἀνάγκῃ ἐπὶ δύο καὶ τρεῖς, καὶ τέσσαρας ἡμέρας εἰς ἓν ἕκαστον αὐτῶν, καὶ τοῦτο νὰ κατορθώσῃ ἀνὰ πᾶσαν περιοδείαν ἐντὸς 60–80 ἡμερῶν, ἐνῷ πᾶς λογικῶς σκεπτόμενος ἀποδέχεται, ὅτι ὁ χρόνος οὗτος δὲν θὰ ἐπαρκέσῃ οὐδὲ εἰς 10 ἢ 15 σχολείων τὴν ἐπιθεώρησιν. Ἡ ἐπιθεώρησις αὕτη, ἐξ ἧς ἐξαρτᾶται πλέον τὸ πᾶν, θὰ ἦναι ὡς νὰ μὴ γίνηται διόλου.

§292ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τετάρτου θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἐὰν ἐγκρίνῃ, νὰ τεθῇ μία προσθήκη, καθόσον ὁ ἐπιθεωρητὴς ἔχει δικαίωμα νὰ συγκαλῇ τοὺς δημοδιδασκάλους, χάριν διαφόρων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ὁρίζονται ὑπὸ τοῦ νόμου, ἀλλ’ οὐδεμία ἀποζημίωσις ὁρίζεται διὰ τοὺς πτωχοὺς τούτους ὑπαλλήλους. Προτείνω λοιπὸν νὰ προστεθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ διάταξις, καθ’ ἣν «τὰ ἔξοδα μεταβάσεως καὶ ἐπανόδου τῶν ὑπὸ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ συγκαλουμένων καὶ ἐκτὸς τῆς ἕδρας των μεταβαινόντων διδασκάλων καταβάλλονται ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου».

§293Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, ἔχετε δίκαιον.

§294ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρέπει νὰ ὑπολογίσῃ, ὡς ἁρμόδιος ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς, ὁποίας δαπάνας θὰ προκαλέσῃ εἰς τὸ Κράτος, ὅταν πρόκειται 3,000 δημοδιδάσκαλοι κατ’ ἔτος νὰ συγκαλῶνται εἰς συνεδρίασιν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν των καὶ νὰ λαμβάνωσιν ἔξοδα ὁδοιπορικὰ καὶ ἔξοδα διατηρήσεως ἐν αὐταῖς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 40).

§295ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 41 (ἀναγινώσκεται).

§296ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δίδονται εἰς τὸν νομαρχιακὸν ἐπιθεωρητὴν ἔξοδα γραφικὰ, ἐν τούτοις αὐτὸς κατὰ τὸ ἥμισυ τοῦ ἔτους τοὐλάχιστον θὰ περιοδεύῃ, θὰ τὸν ἀναπληρώνῃ δὲ ὁ γυμνασιάρχης. Δὲν πρέπει νὰ λαμβάνῃ τότε καὶ οὗτος τὰ ἀναγκαιοῦντα εἰς αὐτὸν γραφικὰ ἔξοδα; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 41).

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 42 (ἀναγινώσκεται).

§298ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ἐνταῦθα. Διὰ τοῦ θεσμοῦ τούτου τῶν γυμνασιαρχῶν ἐπιθεωρητῶν καὶ τῆς ἀναπληρώσεως ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἐπιθεωρητῶν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως πρόκειται νὰ παραλύσωσι τὰ οἰκεῖα Γυμνάσια ὁλοσχερῶς. Ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς γυμνασιάρχας νὰ ἐπιθεωρῶσιν ὅλα τὰ ἐν τῷ νομῷ τῶν Ἑλληνικὰ σχολεῖα, καὶ βεβαίως θὰ ἔχωσιν ἀνάγκην χρόνου μακροῦ εἰς τοῦτο. Ἐπιβάλλεται προσέτι εἰς αὐτοὺς νὰ ἀναπληρῶσιν ἐν ὅλῃ τῇ εὐρείᾳ δικαιοδοσίᾳ του τὸν ἐπιθεωρητὴν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Δὲν ἠξεύρω ἐὰν τοῖς μένῃ πλέον καιρὸς, ὅπως διδάξωσιν ἐν τῷ Γυμνασίῳ καὶ διευθύνωσιν αὐτό. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 42, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 43–50).

§299ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 51.

§300ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον δὲν ἐπιλαμβάνεται τῆς ἐρεύνης ἄλλων ἀντικειμένων, εἰμὴ μόνον τῶν ὑπὸ τοῦ νομαρχιακοῦ ἐπιθεωρητοῦ εἰσαγομένων εἰς αὐτὸ ὑποθέσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων περιορίζει τὰς συζητήσεις καὶ τὰς σκέψεις του.»

§301ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Μετὰ τὰς λέξεις «τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον» πρέπει, φρονῶ, νὰ τεθῇ «πλὴν τῆς περιπτώσεως τοῦ ἄρθρου 48»· διότι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συνέρχηται καὶ νὰ ἐξετάζῃ ὁ ἐπιθεωρητής.

§302ΠΕΡΡΟΣ. Καὶ ὁ γυμνασιάρχης. Ὁ γυμνασιάρχης ἐπιθεωρεῖ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ἀναπληρῶν τὸν ἐπιθεωρητὴν, καὶ τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, ὑποβάλλει δ’ ἐπίσης ἐκθέσεις καὶ προτάσεις εἰς τὸ Ἐποπτικὸν Συμβούλιον. Ὥστε δύναται καὶ ὁ γυμνασιάρχης νὰ προκαλέσῃ αὐτὴν τὴν ἐπιθεώρησιν.

§303Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§304ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προστεθῇ εἰς τὴν βʹ συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 51. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 52 καὶ 53 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 54.

§306ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὰ ἔξοδα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καταβάλλονται ὑπὸ τῶν δήμων, πληρόνονται δὲ ὑπὸ τῶν κατ’ ἐπαρχίας δημοσίων ταμείων ἐκ τῶν ὑπ’ αὐτῶν εἰσπραττομένων δημοσίων ἐσόδων, ἐπὶ τῇ βάσει χρηματικῶν ἐνταλμάτων τῶν ἁρμοδίων δημάρχων.»

§307ΠΕΡΡΟΣ. Καὶ ἂν δὲν εἰσπραχθῶσι;

§308Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προβλέπει κατωτέρω τὸ ἄλλο ἄρθρον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 54, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 55 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§309ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 56.

§310ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐὰν αἱ ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἀναγραφεῖσαι ἐν τῷ δημοτικῷ προϋπολογισμῷ πιστώσεις δὲν ἐπαρκῶσι πρὸς συντήρησιν πάντων τῶν ἐν τῷ δήμῳ ὑπαρχόντων δημοτικῶν σχολείων καὶ γραμματοδιδασκαλείων, προκαλεῖται ὑπὸ τοῦ νομάρχου ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου κατὰ τὰ ἐν τοῖς ἄρθροις 19–22 τοῦ ᾼΩΝΓʹ περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων νόμου τῆς 3 Ἀπριλίου 1891 διατασσόμενα· συμφώνως δὲ πρὸς ταύτην ὁ νομάρχης εἴτε αὐξάνει τὰς πρὸς συντήρησιν τῶν δημοτικῶν σχολείων καὶ γραμματοδιδασκαλείων ἀναγεγραμμένας ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πιστώσεις μέχρι τοῦ ἀναγκαιοῦντος ποσοῦ, διαγράφων ἄλλα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα δύνανται, ἄνευ ἀναλόγου ζημίας τῶν δημοτικῶν συμφερόντων, νὰ ἀναβληθῶσιν ἐπὶ τὸ ἑπόμενον ἔτος, ἢ ἐλαττόνων τὰς διὰ τὰ ἀναπόφευκτα κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἔξοδα ἀναγεγραμμένας πιστώσεις μέχρι τοῦ τελευταίου ὁρίου αὐτῶν, εἴτε, ἂν αἱ τοιαῦται ἐλαττώσεις τῶν ἐξόδων δὲν ἦναι ἐφικταὶ, ἢ δι’ αὐτῶν δὲν ἐπιτυγχάνηται ἡ ἐξίσωσις τῶν ἐσόδων πρὸς τὰ ἔξοδα, προκαλεῖ τὰς ἀρχὰς τοῦ δήμου νὰ προτείνωσι τὴν συμφώνως πρὸς τὰς νομίμους διατάξεις αὔξησιν τῶν ἐσόδων.»

§311ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Νομίζω ὅτι ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου πρέπει νὰ γείνῃ τροποποίησίς τι, ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ νομάρχης τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιφέρῃ· δηλ. νὰ μὴ ἀπαιτῆται ἡ γνωμοδότησις τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον βεβαίως δὲν θὰ ἦναι εἰς πᾶσαν ἐποχὴν, ἵνα γνωμοδοτῇ ἂν πρέπῃ νὰ ψηφισθῇ δαπάνη ἢ ὄχι. Νομίζω λυσιτελέστερον, ἐὰν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου ἀπὸ τῆς λέξεως «προκαλεῖται» μέχρι τῆς λέξεως «ποσοῦ» τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «ὁ νομάρχης αὐξάνει τὰς πιστώσεις ταύτας μέχρι τοῦ ἀναγκαιοῦντος ποσοῦ κλπ. γνωμοδοτήσει τοῦ οἰκονομικοῦ ἐφόρου, τοῦ ἐπαρχιακοῦ ταμίου καὶ τοῦ προέδρου τοῦ Ἐπαρχιακοῦ Συμβουλίου».

§312ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ὁ ἔφορος τί θέλει ἐκεῖ;

§313ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Ὁ ἔφορος εἶναι χρήσιμος, διότι θὰ γίνηται προσθήκη δαπανῶν, αἵτινες θέλουσι βαρύνει τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ γνωμοδοτῶσιν οἱ οἰκονομικοὶ ὑπάλληλοι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 56, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 57 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§314ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 58.

§315ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 20 τοῦ ᾼΩΝΓʹ περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων νόμου χορηγουμένη εἰς τοὺς δήμους ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου συνδρομὴ ἀπονέμεται αὐτοῖς, μόνον ἐὰν, καὶ μετὰ τὰς κατὰ τὸ ἄρθρον 56 ἐπενεχθείσας ὑπὸ τοῦ νομάρχου μεταβολὰς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ μετὰ τὴν κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον αὔξησιν τῶν φόρων, δὲν συμπληρόνωνται αἱ ἀπαιτούμεναι πιστώσεις· ἀλλὰ τῆς ἐγκρινομένης συνδρομῆς τὸ ποσὸν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπερβῇ τὸ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἀπαιτουμένου πρὸς συντήρησιν ἑνὸς κοινοῦ δημοτικοῦ σχολείου καὶ ἑνὸς γραμματοδιδασκαλείου ἐλλεῖπον.»

§316ΠΕΡΡΟΣ. Τὸ «ἀλλὰ τῆς ἐγκρινομένης συνδρομῆς τὸ ποσὸν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπερβῇ τὸ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἀπαιτουμένου πρὸς συντήρησιν ἑνὸς κοινοῦ δημοτικοῦ σχολείου καὶ ἑνὸς γραμματοδιδασκαλείου ἐλλεῖπον» νὰ διαγραφῇ.

§317Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα, νὰ διαγραφῇ. Νὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον μέχρι τοῦ «αἱ ἀπαιτούμεναι πιστώσεις».

§318ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἐδῶ δὲν πρέπει νὰ διαγραφῇ ὁλόκληρον, διότι δὲν πρέπει τὸ ποσὸν ἐδῶ νὰ ὑπερβῇ τὸ ὁριζόμενον ὑπὸ τοῦ κατωτέρω ἄρθρου.

§319Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι τὸ ἄρθρον 62, τὸ ὁποῖον θὰ κανονίσῃ τὰ περὶ τούτου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 58, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 59 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§320ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 60.

§321ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἀποτελεῖται: «αʹ) Ἐκ τῶν τόκων τῶν ὑπὸ τὴν διοίκησιν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου κληροδοτημάτων, τῶν μὴ ῥητῶς καθωρισμένων εἰς εἰδικοὺς σκοπούς, εἴτε διὰ τῶν διαθηκῶν, εἴτε διὰ προγενεστέρων νόμων ἢ Β. Διαταγμάτων. «βʹ) Ἐξ εἰσφορᾶς τῶν ἱερῶν Μονῶν ἐτησίας, ἧς τὸ ποσὸν προσδιορίζεται εἰς ἑκατὸν χιλιάδας δραχμῶν. «γʹ) Ἐξ εἰσφορᾶς τοῦ δημοσίου ταμείου, ἧς καὶ ταύτης τὸ ποσὸν προσδιορίζεται εἰς ὀκτακοσίας χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος, καὶ ἀναγράφεται ἐν τοῖς ἐτησίοις προϋπολογισμοῖς ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «Συνδρομὴ τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως».

§322ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι διὰ νὰ φανῇ συνεπὴς πρὸς τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας ἔδωκε χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ καθ’ ἃς δὲν πρόκειται νὰ θιγῇ κανὲν ἐκ τῶν νῦν ὑπαρχόντων δημοτικῶν σχολείων, πρέπει νὰ ἀναγράψῃ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τόσον γενναιοδώρως χθὲς ἐπηγγέλθη, δηλ. ἀντὶ τῶν 800,000 ν’ ἀναγράψῃ 2,000,000, ὧν βέβαιος ἀπὸ τοῦδε, ὅτι καὶ ταῦτα μόλις θὰ ἀρκέσωσιν. Ἔχομεν τοὺς τελευταίους πίνακας, καὶ κατὰ τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἡ εἰσφορὰ τῶν δήμων καὶ τῶν Μονῶν κατὰ τὸ 1894 μόλις καὶ μετὰ βίας θ’ ἀνέλθῃ εἰς 2,000,000, ἀλλὰ προϋπολογίζονται ἔξοδα διὰ τὸ ἔτος 1895, μετὰ τὰς συμπληρώσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν στοιχειώδη ἡμῶν ἐκπαίδευσιν, περὶ τὰ 4,300,000. Εἶναι λοιπὸν ἐκ τῶν προτέρων βέβαιος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὅτι, ἐὰν πρόκειται ἡ ὑπόσχεσις τὴν ὁποίαν ἔδωκε χθὲς νὰ ἐκτελεσθῇ, ἐὰν πρόκειται νὰ διατηρηθῶσι πάντα τὰ ὑπάρχοντα ἐν τῷ Κράτει σχολεῖα, τότε ὀφείλει ἀπὸ τοῦδε ἐν τῷ νόμῳ νὰ ἀναγράψῃ ἀντὶ τῶν 800,000, δύο ἑκατομμύρια τοὐλάχιστον ἂν δὲν τὰ δαπανήσῃ, τόσον τὸ καλλίτερον δι’ αὐτόν.

§323ΠΕΡΡΟΣ. Εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀναγραφῶσιν;

§324ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως, ὅπως ἀναγράφεται νῦν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὸ ποσὸν τῶν 800 χιλιάδων δραχμῶν.

§325ΠΕΡΡΟΣ. Σεῖς εἴπετε, ὅτι μὲ 1½ ἑκατομμύριον ἐὰν προσφέρῃ τὸ Δημόσιον, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν πλήρη δημοτικὰ σχολεῖα.

§326ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι 1½, ἀλλὰ δύο ἑκατομμύρια καὶ ἐπέκεινα ἀπαιτοῦνται κατὰ τὴν κατάστασιν τὴν ὁποίαν θὰ δημιουργήσῃ τὸ παρὸν νομοσχέδιον.

§327ΠΕΡΡΟΣ. Καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν τότε σχολεῖα;

§328ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως ὄχι, ὡς πρέπει. Ἀλλὰ τώρα τὸ ζήτημα εἶναι τὸ ἑξῆς: Εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπεσχέθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι οὐδὲν σχολεῖον πρόκειται νὰ καταργηθῇ; Τότε διὰ τὴν συντήρησιν ὅλων τῶν ὑπαρχόντων σχολείων ἀπαιτεῖται δαπάνη ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου δύο ἑκατομμυρίων. Καὶ ἡ δαπάνη αὕτη πρέπει ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀντὶ τῶν 800,000 δραχμῶν. Δὲν ἀναγράφεται; τότε ἔχομεν πάντες τὸ δικαίωμα ν’ ἀμφιβάλλωμεν, ἐὰν θὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἐπαγγελία (διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς... Σᾶς παρακαλῶ εἶσθε κύριοι ν’ ἀποδεχθῆτε τὰς προφορικὰς αὐτὰς ἐπαγγελίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ νὰ μὴ ἐπιμείνητε εἰς τὴν ἀναγραφὴν, ὅπως καὶ ἐγὼ εἶμαι ἐλεύθερος νὰ μὴ πιστεύω εἰς αὐτὰς, ἐνόσῳ μένουσιν ἔπεα πτερόεντα· τὸ μέλλον δὲ θὰ δείξῃ, τίς εὕρηται νῦν ἐν τῇ πλάνῃ.

§329Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατὶ δὲν περιμένετε νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὰς τροπολογίας ἐπὶ τῶν ἄρθρων 60 καὶ 62, καὶ ἐπ’ αὐτῶν νὰ συζητήσητε; Συζητεῖτε πρὸ τῆς ἀναγνώσεως αὐτῶν, διότι μία κρατεῖ, ὡς φαίνεται ἐν ὑμῖν ἐπιθυμία, νὰ ποιῆτε ὑποθέσεις, ἔστω καὶ ἀνυπάρκτους. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν κοσμιότητα καὶ πρὸς τὴν προσοχὴν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ ἀγορεύων, διότι βεβαίως δὲν εἶναι κόσμιον νὰ ἀναγκάζηταί τις νὰ ἐξετάζῃ, ἂν ἦναι ἀληθὲς τὸ προτεινόμενον. Διότι, ἂν ἀποδειχθῇ ὅτι δὲν εἶναι ἀληθὲς, συμπέρασμα ἕπεται ἀναγκαῖον, ὅτι τὸ προταθὲν ἦτο ψεῦμα. Δὲν συνειθίζω, Κύριε, νὰ λέγω ψεύματα, οὔτε εἶπον ποτέ· ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι λέγουσι ψεύματα εἶναι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι βεβαιοῦσι καὶ ὑπόσχονται ὅτι δύναται νὰ πληρώσῃ τὸ Κράτος ἀκεραίας τὰς ὑποχρεώσεις του, ἐν ᾧ χρόνῳ ἐτύγχανε τοῦτο ἐν πτωχεύσει. Ἐγὼ δὲν ἐπαγγέλλομαι ποτέ. Λοιπὸν τὸ ἄρθρον 58 πρόκειται νὰ τροποποιηθῇ, τὸ δὲ ἄρθρον 60 ἀκολουθεῖται ἀπὸ τὸ ἄρθρον 61· ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 61 προσδιορίζει τὰς ἀναλογίας τῶν εἰσφορῶν τῶν δήμων· ἑπομένως τὸ ἄρθρον 60 συμπληροῦται ἀπὸ τὸ ἑπόμενον τοῦ ἄρθρου 61, ἤτοι ἀπὸ τὸ ἄρθρον 62. Ὅθεν σᾶς ἀναγινώσκω πρῶτον τὴν τροπολογίαν τοῦ ἄρθρου 60 (ἀναγινώσκει): «Τὸ κεφάλαιον τοῦτο ἀποτελεῖται... γʹ) ἐξ εἰσφορᾶς τοῦ δημοσίου ταμείου, ἧς τὸ ποσὸν ἀναγράφεται ἐν τοῖς ἐτησίοις προϋπολογισμοῖς, ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «Συνδρομὴ τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.» Τὰ ἐδάφια αʹ καὶ βʹ μένουσιν ὡς ἔχουσι. Τὸ ἄρθρον 62 τροποποιεῖται ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ὅμως τὰ ἔσοδα τοῦ δήμου δὲν ἐπαρκῶσι πρὸς συντήρησιν τῶν ἐν τῷ δήμῳ δημοτικῶν σχολείων καὶ γραμματοδιδασκαλείων, καὶ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν αὐτῶν διὰ τοῦ ἀναβιβασμοῦ τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 57 ἀναφερομένων φόρων, τότε μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ ἁρμοδίου νομάρχου χορηγοῦνται τὰ ἐλλείποντα ἐκ τῆς ἀναγεγραμμένης ἐν τῷ ἐτησίῳ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους πιστώσεως καὶ καταβάλλονται ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου.»

§330ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 60, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 61.

§331ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὸ ἐξ ἑκατὸν χιλιάδων δραχμῶν ποσὸν τῆς εἰσφορᾶς τῶν Μονῶν εἰσπράττεται παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἐφαρμοζομένων πασῶν τῶν περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων διατάξεων, πλὴν τῆς περὶ ἐκποιήσεως τῶν μοναστηριακῶν κτημάτων. Κατανέμεται δὲ εἰς τὰς Μονὰς διὰ πράξεως τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου, δημοσιευομένης διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ἀρχὴν ἑκάστου ἔτους, ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων αὐτῶν, κατὰ τοὺς ἑπομένους ὅρους.

ἀπὸ 100,000 καὶ ἄνω δέκα τοῖς ἑκατόν. «Ἐφ’ ὅσον τὸ σύνολον τῶν εἰσφορῶν εἶναι μεῖζον ἢ ἔλασσον τοῦ ποσοῦ τῶν ἑκατὸν χιλιάδων δραχμῶν, μειοῦνται ἢ αὐξάνονται αὗται, διατηρουμένης πάντοτε τῆς κατὰ τοὺς ἀνωτέρω ὅρους ἀναλογίας ἑκάστης πρὸς τὸ ὅλον.»

§332Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 61 ἀποτελεῖ τροπολογίαν τῆς ὑπαρχούσης νομοθεσίας, διότι ἀπαγορεύεται τοῦ λοιποῦ ἡ ἐκποίησις τῶν κτημάτων τῶν Μονῶν πρὸς ἐκβίασιν τῆς πληρωμῆς τῆς εἰσφορᾶς αὐτῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 61, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 62, ὡς ἐτροποποιήθη).

§333ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 63.

§334ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὰ πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως χρηματικὰ ἐντάλματα ἐκδίδονται ὑπὸ τοῦ δημάρχου ἐντὸς τοῦ πρώτου δεκαημέρου τοῦ ἑπομένου μηνός, ἐξοφλοῦνται δ’ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου ἐντὸς πέντε τὸ βραδύτερον ἡμερῶν ἀπὸ τῆς πρώτης αἰτήσεως τοῦ δικαιούχου. «Ἐὰν ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ δὲν ὑπάρχωσιν εἰσπεπραγμένα ἔσοδα τοῦ δήμου, ἀρκοῦντα πρὸς ἐξόφλησιν τοῦ ἐντάλματος, ὁ ταμίας προσκαλεῖ τὸν εἰσπράκτορα τοῦ ὀφείλοντος δήμου νὰ ἀποστείλῃ αὐτῷ τάχιστα τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἅμα λαβὼν ἀποδίδωσιν εἰς τὸν δικαιοῦχον. Ἐὰν δὲ καὶ ἐν τῷ δημοτικῷ ταμείῳ δὲν ὑπάρχωσι χρήματα, τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐξοφλεῖ τὸ ἔνταλμα ἐκ χρημάτων τοῦ Δημοσίου, ἐὰν πρόκειται νὰ εἰσπράξῃ ἔσοδα τοῦ δήμου, κρατεῖ δὲ τὸ καταβληθὲν ποσὸν ἐκ τῶν πρώτων εἰσπραχθησομένων δημοτικῶν ἐσόδων. «Ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχωσι πλέον ἔσοδα τοῦ δήμου πρὸς εἴσπραξιν, δὲν ὑπάρχωσι δὲ δημοτικὰ χρήματα οὐδ’ ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ οὐδ’ ἐν τῷ δημοτικῷ, ὁ ταμίας καταγγέλλει τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν ἁρμοδίαν διοικητικὴν ἀρχὴν δι’ ἀναφορᾶς ἱστορούσης λεπτομερῶς τὸ πρᾶγμα.»

§335ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὡς μέχρι τοῦδε τουλάχιστον προϊστάμενον τῶν δυστυχῶν αὐτῶν δημοδιδασκάλων, νὰ μοὶ εἴπῃ τὸ ἑξῆς. Κατὰ τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου, «ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι πλέον ἔσοδα τοῦ δήμου, δὲν ὑπάρχωσι δὲ δημοτικὰ χρήματα οὐδ’ ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ οὐδ’ ἐν τῷ δημοτικῷ, ὁ ταμίας καταγγέλλει τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν ἁρμοδίαν διοικητικὴν ἀρχὴν δι’ ἀναφορᾶς ἱστορούσης λεπτομερῶς τὸ πρᾶγμα»· ἐν τῷ μεταξὺ τί θὰ κάμῃ ὁ πεινῶν διδάσκαλος, ὁ ὁποῖος θὰ ἐπιζητῇ τὸν μισθόν του;

§336Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§337ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Μίαν προσθήκην θεωρῶ χρήσιμον ἐνταῦθα. Τὸ ἄρθρον 64 ὁρίζει ὅτι: «Ἐὰν δὲ καὶ ἐν τῷ δημοτικῷ ταμείῳ δὲν ὑπάρχωσι χρήματα, τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐξοφλεῖ τὸ ἔνταλμα ἐκ χρημάτων τοῦ Δημοσίου, ἐὰν πρόκειται νὰ εἰσπράξῃ ἔσοδα τοῦ δήμου». Φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις «ἐκ τῆς αὐτῆς χρήσεως», διότι ὅλοι οἱ δῆμοι ἔχουσι καθυστερούμενα ἐκ παρελθόντων ἐτῶν, ἅτινα οὐδέποτε θὰ εἰσπράττωνται, καὶ θὰ δύναται ὁ ταμίας νὰ πληρόνῃ χρήματα εἰς βάρος δῆθεν εἰσπραχθησομένων χρημάτων τοῦ δήμου ἐκ καθυστερουμένων, ἐνῷ πράγματι θὰ κατακρατῇ τὰ πρὸς συντήρησιν τῶν δήμων ἀπαιτούμενα.

§338ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία σας θὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν εἰς τὴν βʹ συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 63, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 64–67).

§339ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κεφάλαιον Εʹ. Περὶ δημοτικῶν διδακτηρίων. Ἄρθρον 68.

§340ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τῶν δημοτικῶν διδακτηρίων προσδιορίζονται ἐπὶ τοῦ παρόντος δύο τύποι, ὁ τοῦ διδακτηρίου τοῦ προοριζομένου νὰ χρησιμεύσῃ εἰς πλῆρες δημοτικὸν σχολεῖον, καὶ ὁ τοῦ διδακτηρίου τοῦ προοριζομένου νὰ χρησιμεύσῃ εἰς κοινὸν δημοτικὸν σχολεῖον ἢ γραμματοδιδασκαλεῖον.»

§341ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρατηρήσω ὀλίγα τινὰ, ἐξ ἀφορμῆς τοῦ ἄρθρου τούτου, περὶ τοῦ ὅλου κεφαλαίου Εʹ. Διὰ τοῦ κεφαλαίου τούτου ἐπαγγέλλονται οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου ὡς τάχιστα νὰ πληρώσωσι τὴν Ἑλλάδα πᾶσαν δημοτικῶν διδακτηρίων, τῶν ὁποίων ἐστεροῦντο μέχρι τοῦδε καὶ οἱ μαθηταὶ καὶ οἱ διδάσκαλοι, οἱ μαθηταὶ κυρίως, ὑφιστάμενοι τὰ πάνδεινα. Ἀλλ’ ἡ ἐπαγγελία αὕτη, ὅταν τις ἀναγνώσῃ μετὰ προσοχῆς τὸ προκείμενον κεφάλαιον, θέλει ἴδει, ὅτι εἶναι ὅλως φρούδη, ὅλως ἕωλος. Ποῖα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ διατεθῶσι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον; Ὡς ἐδήλωσε χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, 300–320 χιλιάδες δραχμῶν κατ’ ἔτος, αἵτινες θὰ κατατίθενται εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἐξ αὐτῶν θὰ καταβάλλωνται τὰ ἀναγκαῖα ποσὰ διὰ τὴν οἰκοδομὴν τῶν διδακτηρίων. Κατὰ τὴν σοφὴν δὲ πρόνοιαν, τὴν ὁποίαν λαμβάνουσιν οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θὰ ἄρξηται ἡ κατασκευὴ ἐκ τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν, καὶ δὴ κατὰ τὸν ἑξῆς περινούστατον τρόπον. Διὰ νὰ μὴ ἐγείρωνται παράπονα, θὰ κατασκευάζωνται συγχρόνως ἀνὰ ἓν σχολεῖον εἰς ἑκάστην πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ, καὶ ἅμα τελειώσῃ ἡ κατασκευὴ τοῦ σχολείου τούτου, θὰ κατασκευασθῇ τὸ δεύτερον εἰς ὅλας τὰς πρωτευούσας τοῦ νομοῦ, καὶ ἅμα κατασκευασθῇ καὶ τὸ δεύτερον, θὰ κατασκευασθῇ τὸ τρίτον, τὸ τέταρτον, τὸ πέμπτον, μέχρι 40, διότι ἐν Ἀθήναις τοὐλάχιστον ἔχομεν ἀνάγκην 40 ὅλων σχολικῶν κτιρίων διὰ τὴν στοιχειώδη ἐκπαίδευσιν. Τώρα τί θὰ στοιχίσωσιν αὐτὰ τὰ κτίρια; Ἐὰν ὑπολογίσωμεν μόνον τὰ διὰ τὰς Ἀθήνας ἀναγκαιοῦντα 40 κτίρια ἕκαστον πρὸς 60–100 χιλιάδας δραχμῶν θὰ χρειασθῶμεν δι’ αὐτὰ μόνον ὡς 3,000,000 δραχμάς.

§342ΠΕΡΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχουσι δημόσια κτίρια;

§343ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὑπάρχουσιν ἐλάχιστα δημοτικὰ, καὶ ταῦτα θὰ ἐκποιηθῶσι κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα κατασκευασθῶσι νέα. Ἀλλ’ ἀφίνω τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον θεωρῶ πρόωρον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετὰ πάθους λυρικοῦ διεκήρυξεν, ὅτι προέβη εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ ὑπάρχοντος συστήματος, διότι εἰσῆγε τοῦτο δημευτικὰς καὶ κοινωνιστικὰς ἀρχάς. Καὶ ἐν τούτοις αὐτὸς ἔρχεται τώρα νὰ φροντίσῃ περὶ τῶν κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν μόνον τέλεσι καὶ δαπάναις τῶν ἀγροτικῶν πληθυσμῶν. Τὸν παρεκάλεσα νὰ ὑποβάλῃ κατάστασιν ἐμφαίνουσαν, τίς τῶν δήμων τοῦ Κράτους κατέβαλε μέχρι τοῦδε περισσότερα· ἀλλ’ οὐδεμίαν σημείωσιν ὑπέβαλε, διότι ὁ ἰσχυρισμός του ἦτο ἀνυπόστατος. Τώρα δὲ δημεύει αὐτὸς τὴν περιουσίαν τῶν ἀγροτικῶν δήμων, ἵνα ἀνιδρύσῃ κτίρια ἐν ταῖς πόλεσιν· αὐτὸς λοιπὸν εἰσάγει δημευτικὰς καὶ κοινωνιστικὰς τάσεις. Πλὴν τούτου θὰ εἰσπράττῃ τὰς 300 χιλιάδας, τὰς ὁποίας θὰ διαθέτῃ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Ἀλλὰ τὰ τέλη ταῦτα καταβάλλουσι μαθηταὶ καὶ φοιτηταὶ ἐκ τῶν ἀγροτικῶν δήμων καὶ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς. Ἐρωτῶ δὲ, τίνα ὑποχρέωσιν ἔχουσιν οὗτοι, ἵνα πληρόνωσιν αὐτοὶ τὰ ἔξοδα τῶν κτιρίων τῶν σχολικῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως διὰ τὰς Ἀθήνας καὶ λοιπὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν; Πότε δὲ θὰ συμπληρωθῶσι τὰ κτίρια ταῦτα μὲ μόνας τὰς διαθετομένας 300,000; Μετὰ 20 ἔτη. Ἄλλα τόσα ἔτη θ’ ἀπαιτηθῶσι διὰ τὰ κτίρια τῶν σχολείων τῶν πρωτευουσῶν τῶν ἐπαρχιῶν, καὶ ἄλλα τόσα ἢ καὶ πλειότερα διὰ τὰ κτίρια τῶν πρωτευουσῶν τῶν δήμων. Τὰ δὲ χωρία πρέπει νὰ ἔχουν τὴν ὑπομονὴν νὰ ἴδωσι σχολεῖα μετὰ 100 ἔτη. Ἐν τούτοις πᾶς λογικῶς σκεπτόμενος ἔπρεπε νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ ἐκεῖ, ὅπου παρίσταται μεγαλειτέρα ἡ ἀνάγκη, ἐκ τῶν χωρίων. Αὐτὰ ἐθεώρησα καλὸν νὰ παρατηρήσω ἐν συνόλῳ περὶ τοῦ τελευταίου κεφαλαίου τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐξ αὐτῶν καὶ ἐξ ὅσων προηγουμένως περὶ ἑνὸς ἑκάστου ἄρθρου παρετήρησα, ἐλπίζω ὅτι θὰ ἐπείσθητε πάντες, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀδόκιμον καὶ ἀσύστατον ἐν πᾶσι, θὰ μείνῃ δὲ ἀνεφάρμοστον, οἱαςδήποτε ἄλλας τροποποιήσεις καὶ ἂν ἠθέλετε ψηφίσει ἐπ’ αὐτοῦ. Ἡ μόνη τροποποίησις, ἡ προσήκουσα κατ’ ἐμὲ εἰς αὐτὸ, εἶναι νὰ τὸ ρίψητε εἰς τὸ πῦρ.

§344Ν. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς ὡμίλησε περὶ τῶν σχολείων τῶν Ἀθηνῶν, ἀπαντῶ εἰς αὐτὸν ὅτι ὁ δῆμος ἔχει δύο καὶ μόνον δημοτικὰ κτίρια, λίαν μὲν κατάλληλα διὰ διδακτήρια καὶ εὐρυχωρότατα, ἀλλὰ οὐδόλως ἐπαρκοῦντα πλέον εἰς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως, ἀναγκάζεται δὲ τὸ Δημόσιον νὰ ἐνοικιάζῃ περὶ τὰς τεσσαράκοντα περίπου ἰδιωτικὰς οἰκίας, ἀντὶ ὑπερόγκων ἐνοικίων, ἅτινα ὑπερβαίνουσι τὰς 12,000 δραχμῶν κατὰ μῆνα. Ἑπομένως ἡ κατασκευὴ διδακτηρίων ἐν Ἀθήναις θέλει φέρει μεγίστην οἰκονομίαν.

§345ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅ,τι εἶπεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος δικαιολογεῖ ἕτερον σύστημα οἰκονομικὸν, ὅτι δύναται νὰ συνομολογηθῇ δάνειον, τὸ ὁποῖον νὰ ἐξοφληθῇ βαθμηδὸν ἐκ τῆς πιστώσεως τῶν ἐνοικίων. Νομίζω ὅμως, ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ διατίθενται χρήματα πρὸς οἰκοδομὴν κτιρίων σχολείων, ἐνόσῳ ὑπάρχουσι χωρία στερούμενα σχολείων. Κατὰ πρῶτον λόγον πρέπει νὰ ἐφοδιάσωμεν ὅλα τὰ χωρία καὶ τὰς κωμοπόλεις διὰ σχολείων, καὶ κατόπιν νὰ σκεφθῶμεν διὰ διδακτήρια. Εἶναι ἄτοπον νὰ προηγηθῶσι τὰ κτίρια, ὅταν δὲν ὑπάρχωσι περισσεύματα. Ἀλλὰ τί κάμνομεν; λαμβάνομεν τὰ χρήματα τὰ εἰσπραττόμενα ἐκ τῶν τελῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἵνα κατασκευάσωμεν δημοτικὰ σχολεῖα, ἐνῷ οὐδεμία σχέσις ὑπάρχει μεταξὺ τῶν τελῶν αὐτῶν καὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ὑπομονὴ τοὐλάχιστον, ἂν τὰ χρήματα ταῦτα ἐδαπανῶντο πρὸς σύστασιν δημοτικῶν σχολείων ἐκεῖ, ἔνθα δὲν ὑπάρχουσιν. Ἐνῷ ὅμως ὑπάρχει ἔλλειψις τοιούτων, δαπανῶνται τὰ χρήματα πρὸς οἰκοδομὴν διδακτηρίων κατὰ προτίμησιν. Ἡ ἀδικία εἶναι προφανής. Ὅλη ἑπομένως ἡ διασκευὴ τοῦ νομοσχεδίου ὡς πρὸς τοῦτο χωλαίνει, καὶ πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ διασκευάσῃ ἄλλως τοῦτο καὶ διατυπώσῃ ἄλλως τὰ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν χρημάτων αὐτῶν.

§346Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἀνοικοδόμησις τῶν διδακτηρίων ἀποτελεῖ ἀναπόφευκτον τμῆμα τῶν εἰσαγομένων διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου βελτιώσεων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Τότε ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις λειτουργεῖ καλῶς, ὅτε ἡ διδασκαλία γίνεται μετὰ πάσης τελειότητος. Εἶναι δὲ ἡ διδασκαλία ἐντελὴς, ὅταν ὑπάρχωσι πάντα τὰ ἀναγκαῖα ὄργανα διδασκαλίας, ὁ τόπος, ἐν ᾧ γίγνεται ἡ διδασκαλία, ἐπιτήδειος εἰς αὐτὴν καὶ ἄνετος, καὶ οἱ τρόποι τῆς διδασκαλίας οἱ κατάλληλοι καὶ πλήρεις. Διδασκάλους ἔχομεν τελείους κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον, ἔχομεν μαθητὰς ἀλλὰ δὲν ἔχομεν διδακτήρια, οὐδὲ ὄργανα. Πρόκειται λοιπὸν νὰ πληρώσωμεν κενὸν, τὸ ὁποῖον εὐσυνείδητος λειτουργία τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καταγγέλλει καὶ ἀπαιτεῖ. Πρέπει δὲ νὰ ἀρχίσωμεν ἔκ τινος σημείου, διότι, ἂν ἀφήσωμεν τὴν ἐκτέλεσιν ἐλευθέραν εἰς τὸν Ὑπουργὸν, νὰ διατάσσῃ νὰ οἰκοδομῶνται σχολεῖα ὅπου ἂν ἤθελεν ἐγκρίνει αὐτὸς, ἤθελον διαπραχθῆ ἀδικήματα. Ὀφείλομεν νὰ ποιησώμεθα ἔναρξιν ἀπὸ τῶν κάτω πρὸς τὰ ἄνω, ἢ τὸ ἀνάπαλιν, διότι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀρχίσῃ πανταχοῦ ἡ ἀνοικοδόμησις σχολείων, καὶ ἐλλείψεως τόσων χρημάτων ἕνεκα, καὶ ἐλλείψεως τεχνιτῶν καὶ ἐργατῶν. Τὸ νομοσχέδιον λοιπὸν, ὡς συνετάχθη, ἐνδείκνυσιν ὅτι ἐκρίθη ὑπὸ τῶν συντακτῶν αὐτοῦ ὅτι πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν ἐκ τῶν ἄνω. Οἱ προτείνοντες δὲ νὰ ἀρχίσωμεν ἐκ τῶν κάτω, προτείνουσι καὶ οὗτοι μίαν γνώμην. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, εἶναι ἡ ἀντίῤῥησις, ὅτι δαπανῶμεν τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἔπρεπε δηλαδὴ νὰ διατεθῶσιν ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως κατὰ πάντας τοὺς βαθμοὺς αὐτῆς ἐν γένει; Τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη εἶναι φόρος εἰσπραττόμενος, εἰσαγόμενος ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ, οὐδ’ ἔχει τις δικαίωμα νὰ ἀξιώσῃ ὅτι, ἐπειδὴ τοσοῦτον ποσὸν ἐκ τοῦ φόρου τούτου εἰσπράττεται κατὰ τὴν Πανεπιστημιακὴν διδασκαλίαν, τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει νὰ δαπανᾶται ὑπὲρ μόνης αὐτῆς, καὶ ἐπειδὴ εἰσπράττονται ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν τῶν σπουδαζόντων ἐν τοῖς Ἑλληνικοῖς σχολείοις τόσαι χιλιάδες δραχμῶν, τὸ ποσὸν τοῦτο μόνον πρέπει νὰ δαπανᾶται διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς ἐν αὐτοῖς διδασκαλίας, καὶ ἐπειδὴ ἐκ τῶν μαθητευομένων εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν μόνον τοσοῦτον εἰσπράττεται ποσὸν, μόνον τὸ ποσὸν τοῦτο πρέπει νὰ δαπανᾶται δι’ αὐτήν. Τοιοῦτος τρόπος ἐκτελέσεως δὲν ὁρίζεται βεβαίως ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ὁ νόμος ἐπιβάλλει ἐκπαιδευτικὰ τέλη ἐν γένει ὑπὲρ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ταῦτα μὲν μέχρι τοῦδε δὲν διετέθησαν ὑπὲρ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ διετέθησαν πρὸς πλήρωσιν ἄλλων ἀναγκῶν τοῦ Κράτους. Τοῦτο ὅμως ἦτο κατάχρησις, διότι δὲν ἐπετρέπετο φόρος τις νὰ προσδιορίζηται πρὸς εἰδικὸν σκοπὸν, εἶτα δὲ τὰ ἐκ τοῦ φόρου τούτου εἰσπραττόμενα νὰ δαπανῶνται ὑπὲρ ἄλλου σκοποῦ. Ὁμοία κατάχρησις ἐλάμβανε χώραν καὶ ἐπὶ τοῦ φόρου ὑπὲρ τῆς ὁδοποιΐας, διότι ὡσαύτως ὠφείλομεν τὰ ἐξ αὐτοῦ εἰσπραττόμενα νὰ δαπανήσωμεν ὑπὲρ τῆς κατασκευῆς καὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν, οὐχὶ δὲ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ ἢ πρὸς πλήρωσιν ἄλλων ἀναγκῶν τοῦ δημοσίου ταμείου. Οὕτω καὶ τὰ ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἰσπραττόμενα ἐδαπανῶντο πρὸς πλήρωσιν διαφόρων ἀναγκῶν τοῦ δημοσίου ταμείου, ὅλως ξένων πρὸς τὴν ἐκπαίδευσιν. Τὰς καταχρήσεις ταύτας καθῆκον εἴχομεν νὰ καταπαύσωμεν, καὶ πρῶτον ἐπὶ τοῦ Πανεπιστημίου, ἐπειδὴ ἕνεκα τῆς πτωχεύσεως τοῦ δημοσίου ταμείου ἡ περιουσία τοῦ Πανεπιστημίου, συνισταμένη κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς χρεώγραφα, ἠλαττώθη, ἐπῆλθε δὲ διὰ τοῦτο ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων αὐτοῦ, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦτο δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὰς διαφόρους δαπάνας αὐτοῦ, ἐπροτείναμεν διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ Κράτος νὰ ἐπέλθῃ ἐπίκουρον, εἰσφέρον 200,000 δραχμῶν, κατὰ τὴν ἀναγραφὴν τὴν γενομένην ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895. Μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν λοιπὸν τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 200 χιλιάδων δραχμῶν, τὸ ὁποῖον ἀποδίδοται ἐκ τοῦ ἐσόδου τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὸ ὑπόλοιπον τῶν ἐσόδων τούτων διατίθεται πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐξόδων τῶν Ἐποπτικῶν Συμβουλίων, ἐκ δὲ τοῦ καὶ μετὰ τὴν πληρωμὴν ταύτην ὑπολοίπου καταβάλλονται τὰ πρὸς οἰκοδομὴν τῶν διδακτηρίων ἀναγκαιοῦντα ἔξοδα. Ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἀποτελεῖ τὸ θεμέλιον τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀνάγκη δὲ εἶναι νὰ βελτιωθῇ αὕτη καὶ κατὰ ποσὸν καὶ κατὰ ποιὸν, ἡ κατὰ ποιὸν δὲ βελτίωσις τῆς ἐκπαιδεύσεως γίνεται καὶ διὰ τῆς οἰκοδομῆς καταλλήλων διδακτηρίων. Προκειμένης λοιπὸν τῆς οἰκοδομῆς διδακτηρίων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐὰν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἀρξώμεθα ἐκ τῶν κάτω πρὸς τὰ ἄνω, ἀπὸ τὰς κώμας καὶ τὰ χωρία νὰ ἀνέλθωμεν εἰς τὰς πόλεις καὶ τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν καὶ ἐπαρχιῶν, ἡμεῖς οὐδόλως ἀντιλέγομεν. Ἡμεῖς προετιμήσαμεν νὰ ἀρχίσωμεν ἐκ τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν καὶ ἐπαρχιῶν, διότι ὑπελάβομεν ὅτι ἐν ταῖς πόλεσιν ἰδίως θέλουσι κατ’ ἀνάγκην ἱδρυθῆ δημοτικὰ σχολεῖα πλήρη, ἐπιθυμοῦμεν δὲ ἵνα συντελέσωμεν, ὅπως ἡ πληρότης τῆς διδασκαλίας ᾖναι καὶ ἐν τῇ διδασκαλίᾳ πλήρων τῶν ἀποτελουσῶν τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν γνώσεων, καὶ ἐν τῇ πληρότητι τῶν ὀργάνων τῆς διδασκαλίας καὶ ἐν τῇ πληρότητι τοῦ τόπου, ἐν ᾧ ἡ διδασκαλία συντελεῖται. Δὲν ἀντιλέγομεν δὲ καὶ νὰ ἀρχίσωμεν τὴν οἰκοδομὴν διδακτηρίων ἀπὸ τὰς κώμας, διότι δὲν στέργομεν νὰ ἐμποδίσωμεν ἵνα πραχθῇ καὶ τὸ ὀλίγον καλὸν, ἀφοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν τὸ πολὺ καλόν. Ἂς εὐχηθῶμεν δὲ νὰ βελτιωθῶσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, νὰ βελτιωθῇ ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας, νὰ δώσῃ ὁ Θεὸς νὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν, ὅπως συμπληρώσωμεν τὸ καλὸν, τὸ ὁποῖον πρόκειται ἤδη νὰ ἀρχίσωμεν.

§347ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα εὐαρεστηθῇ, ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ ἀρχίσωμεν ἐκ τῆς οἰκοδομῆς κτιρίων ἐν ταῖς πόλεσι, νὰ ἀρχίσῃ, εἰ δυνατὸν, καὶ προβαίνῃ ἐκ παραλλήλου ἡ οἰκοδομὴ κτιρίων κατὰ δήμους, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τὰ διδακτήρια ἐν τοῖς δήμοις εὑρίσκονται εἰς ἀθλιεστάτην κατάστασιν.

§348ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶπον πρὶν, ὅτι τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, ὡς τοιαῦτα, ἔπρεπε νὰ διατεθῶσιν ἀποκλειστικῶς ὑπὲρ ἐκείνων τῶν κλάδων τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐξ ὧν προέρχονται. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισε κακὸν νὰ τὰ κατανείμῃ, ἐν μέρει διαθέτων αὐτὰ ὑπὲρ τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως, ἐν μέρει ὑπὲρ τῆς μέσης καὶ ἐν μέρει ὑπὲρ τῆς κατωτάτης, ἀλλὰ τὴν μερίδα τοῦ λέοντος λαμβάνει ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, ἥτις ἀπολύτως οὐδὲν εἰσφέρει. Τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη καταβάλλονται πάντα ὑπὸ τῶν μαθητῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, κυρίως δὲ, μὲ τὰς τροποποιήσεις, τὰς ἐπερχομένας νῦν, καταβάλλουσιν αὐτὰ οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου, τῶν ὁποίων πολλοὶ εἶναι ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ. Φαντασθῆτε δὲ, ὁποίαν ἐντύπωσιν θὰ κάμῃ εἰς αὐτοὺς, ὅταν μάθωσιν, ὅτι οἱ Ἕλληνες περιμένουσι νὰ ἔλθωσιν αὐτοὶ ἐκ τοῦ Ἐξωτερικοῦ, ἵνα συνεισφέρωσι τὸν ὀβολόν των ὑπὲρ τῆς ἀνιδρύσεως σχολικῶν κτιρίων ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως! Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ προσθέσω νῦν δύο λέξεις, ὡς πρὸς τὰ πρότυπα τῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἔχωμεν καὶ ὑπὸ ἐσωτερικὴν ἔποψιν, διότι ἀναμορφοῦται νῦν ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἐξωτερικήν, διότι πρόκειται νὰ ἀποκτήσωμεν πρότυπα διδακτήρια ἐν Ἑλλάδι. Ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, θὰ ἴδῃ ὅτι ὁ συντάξας αὐτὸ ἀγνοεῖ, τί ἐστὶ πρότυπον διδακτήριον, ὅταν λέγῃ, ὅτι μόνον δύο τύπους ἔχομεν, τὸν τύπον τῶν πλήρων καὶ τὸν τύπον τῶν κοινῶν δημοτικῶν σχολείων. Φαίνεται, ὅτι οὐδέποτε ἐπεσκέφθη πρότυπα δημοτικὰ σχολεῖα, οὐδ’ ἐμελέτησέ ποτε τὸ θέμα τοῦτο· διότι, ἂν ἔπραττε τοῦτο, θὰ ἤξευρεν ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην, τὸ πρῶτον σχολείου, πρῶτον ἑνὸς τύπου διὰ τὰ πλήρη σχολεῖα μὲ τὰς ἕξ τάξεις, δεύτερον ἑτέρου τύπου διὰ τὰ κοινὰ δημοτικὰ σχολεῖα, τὰ τετρατάξια, ἑτέρου τύπου διὰ τὰ τριτάξια, ἑτέρου τύπου διὰ τὰ διτάξια, καὶ τελευταίου τύπου διὰ τὰ μονοτάξια καὶ τὰ γραμματοδιδασκαλεῖα. Ταῦτα τὰ στοιχειωδέστατα ἀγνοοῦσι, καὶ ὅμως καυχῶνται, ὅτι θὰ κάμουν αὐτοὶ πρότυπα δημοτικὰ σχολεῖα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 68. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§349ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θέλει ἀνατυπωθῆ, ὡς ἐτροποποιήθη. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 173.) Προβαίνομεν εἰς τὰ ἑπόμενα. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπικυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αἰγύπτου ἐμπορικῆς συμβάσεως.

§350ΜΠΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ μεγάλης προσοχῆς ἠκολούθησα τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς συμβάσεως ταύτης. Συμπεραίνω ὅτι ὑπάρχει πιθανότης νὰ προστατευθῇ ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ καπνοῦ ἡμῶν ἐν Αἰγύπτῳ. Ἀλλ’ ἐν τῇ πιθανότητι ταύτῃ βαρεῖαι ὑπόνοιαι ἐγεννήθησαν, ὅτι δυσχερὴς θέλει κατασταθῆ ἡ εἰσαγωγὴ ἐν Αἰγύπτῳ προϊόντων, τὰ ὁποῖα παράγει ἡ ἐπαρχία μου, γεωργικῶν τε καὶ βιομηχανικῶν. Ἐπειδὴ λοιπὸν θεωρῶ ἐπιβλαβῆ τὴν σύμβασιν ταύτην ὡς πρὸς τὰ προϊόντα τῆς ἐπαρχίας μου, θὰ καταψηφίσω αὐτῆς. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον τοῦ νομοσχεδίου).

§351Α. ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Παρακαλῶ, πρὶν προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου, νὰ ὑποβάλω μίαν πληροφορίαν. Εἶπον προχθὲς εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐζήτησα πληροφορίας παρὰ τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν πράκτορος ἐν Αἰγύπτῳ, ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ διαθεσίμου καπνοῦ, τοῦ μένοντος ὑπὸ διαμετακόμισιν, καθὸ μὴ καταναλωθέντος. Σήμερον ἔλαβον τηλεγράφημα τοῦ πολιτικοῦ ἡμῶν πράκτορος, ὁ ὁποῖος δίδει τὴν ἑξῆς πληροφορίαν. «Εἰς ἀπάντησιν τῆς τηλεγραφικῆς ὑμῶν ἐρωτήσεως πληροφορῶ ὑμᾶς, ὅτι κατὰ τὰς πληροφορίας, ἃς ἔλαβον καὶ ἀπὸ ἄλλας πηγὰς ἰδιαιτέρας, καὶ ἐκ τοῦ τελωνείου, τὸ ἀπόθεμα τῶν Ἑλληνικῶν καπνῶν καθ’ ἅπασαν τὴν Αἴγυπτον δὲν ὑπερβαίνει τὰς 160 χιλιάδας ὀκάδας». Ἐπειδὴ δὲ ἠρώτων τὸν πολιτικὸν πράκτορα, διὰ ποῖον λόγον δὲν κατηναλώθη ὁ ἐκεῖ μένων καπνός, ὁ πράκτωρ λέγει, ὅτι «δὲν κατηναλώθησαν ἕνεκα τῆς κακῆς αὐτῶν ποιότητος», καὶ ὅτι «καὶ τὸ ἀπόθεμα τῶν τουρκικῶν καπνῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι τριπλάσιον τοῦ Ἑλληνικοῦ, ἤτοι περὶ τὰς 480 χιλιάδας ὀκάδας, δὲν κατηναλώθη ἐπίσης διὰ τὸν αὐτὸν λόγον». Καταθέτω καὶ τοῦτο τὸ ἔγγραφον μετὰ τῶν ἄλλων.

§352ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐν τῷ προσηρτημένῳ εἰς τὴν σύμβασιν τελωνειακῷ κανονισμῷ ὑπάρχει ἄρθρον 36, καὶ ἀμέσως κατόπιν ἄρθρον 38, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει 37.

§353ΣΚΟΥΖΕΣ. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἐξηκρίβωσα ἄρθρον πρὸς ἄρθρον τὴν ἀρίθμησιν· λίαν πιθανὸν νὰ παρεισέφρησε λάθος.

§354ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ὑπάρχει φόβος νὰ ἔχῃ τὸ ἄρθρον τοῦτο σπουδαιότητα;

§355ΣΚΟΥΖΕΣ. Σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἐπεστάτησα εἰς τὴν τάξιν ὅλων τῶν ἄρθρων. Μοὶ φαίνεται (ὅτι εἶναι λάθος) περὶ τὴν ἀρίθμησιν. Ὁμολογῶ τὴν μεγάλην σας ἐπιμέλειαν, ἵνα ἐξακριβώσητε τὴν ἀρίθμησιν τῶν ἄρθρων, καὶ ἐπεθύμουν νὰ ἤμην καὶ ἐγὼ πεπροικισμένος μὲ τὴν αὐτὴν ἐπιμέλειαν.

§356ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι σύμπτωσις τοῦτο· ἀλλ’ ἐὰν ἐλλείπῃ ἓν ἄρθρον;

§357ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ψηφίζομεν ἐπὶ τοῦ συνόλου. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ νομοσχέδια «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βελγίου προξενικῆς συμβάσεως» καὶ «περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Βελγίου συνθήκης ἐμπορίας καὶ ναυτιλίας»).

§358ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διδακτικῶν βιβλίων τῆς τε δημοτικῆς καὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει).

§359ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§360Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Προτείνω, ὅπως ἐν τῇ τρίτῃ παραγράφῳ, μετὰ τὴν λέξιν «ἐνεργεῖται», προστεθῶσιν αἱ λέξεις «κατὰ μῆνα Ὀκτώβριον διὰ τὸ ἐνεστὼς ἔτος, διὰ δὲ τὰ ἑπόμενα ἔτη». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3–7 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§361ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§362Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Προτείνω ἵνα ἐν τῷ πέμπτῳ στίχῳ τῆς πρώτης παραγράφου ἀφαιρεθῶσιν αἱ λέξεις «ἢ τῆς μέσης». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§363ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§364Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Προτείνω ἵνα λέξις «Ἰούνιον» ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς λέξεως «Ἰούλιον». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης).

§365ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§366Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημ. Ἐκπαιδεύσεως). Προτείνω ὅπως ἐν τῷ προτελευταίῳ στίχῳ τῆς δευτέρας παραγράφου ἀντικατασταθῇ ἡ λέξις «ὀκτὼ» διὰ τῆς λέξεως «πέντε». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 13–18 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§367ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 19 (ἀναγινώσκεται).

§368ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ........

§369Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ἐπὶ ταῖς παρατηρήσεσι τοῦ κ. Βουλευτοῦ προτείνω, ὅπως ἀντικατασταθῶσιν οἱ τρεῖς τελευταῖοι στίχοι, ἀπὸ τῆς λέξεως «διαγωνισμοῖς», διὰ τῶν ἑπομένων: «διατηροῦνται ἐν ἀποκλειστικῇ χρήσει μέχρις οὗ ἐκπνεύσῃ ἡ χρονικὴ διάρκεια, δι’ ἣν ἐνεκρίθησαν, διὰ δὲ τὰ μὴ βραβευθέντα ἰσχύουσιν αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου, καθ’ ἃ Β. Διάταγμα θέλει καθορίσει». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 19 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 20–22 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§370ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 23 (ἀναγινώσκεται).

§371Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Τὸ ἄρθρον τοῦτο παρακαλῶ ν’ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλου, ἔχοντος ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 23. Διὰ Β. Διατάγματος θέλουσι κανονισθῆ τὰ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ παρόντος νόμου.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ νέον ἄρθρον 23. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 24, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§372ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν.

§373ΚΑΛΚΑΝΗΣ. Τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, ὑπὸ τοῦ Συντάγματος καὶ ὑψίστης κοινωνικῆς ἀνάγκης ἀπαγορευθέντα, δέον νὰ καταργηθῶσι. Καὶ τὸ Σύνταγμα ἐν ἄρθρῳ 16 ἀναφέρει, ὅτι ἡ ἀνωτέρα ἐκπαίδευσις ἐνεργεῖται δαπάνῃ τοῦ Κράτους. Τί δὲ συμβαίνει, κύριοι Βουλευταί; Ἄδικος, παράνομος φορολογία πληρόνεται παρὰ τῶν πτωχῶν γονέων διὰ τὰ τέκνα των, τὰ φοιτῶντα εἰς τὸ Ἑλληνικὸν σχολεῖον, εἰς τὸ Γυμνάσιον καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ἐνῷ δὲ εἰσπράττεται παρανόμως τοιοῦτος φόρος, παρακωλύεται ἡ ἐκπαίδευσις τῆς κατωτέρας τάξεως τοῦ λαοῦ. Ἐπιθυμοῦμεν, κύριοι Βουλευταί, νὰ καταστήσωμεν μονοπώλιον τὴν παιδείαν. Ἀλλὰ μὴ λησμονῶμεν, ἀξιότιμοι κ. Βουλευταί, ὅτι ἐκ τῶν κατωτέρων στρωμάτων τοῦ λαοῦ ἀνεδείχθησαν οἱ μεγάλοι ἐκεῖνοι ἄνδρες, οἵτινες ὄχι μόνον τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ ἅπασαν τὴν Εὐρώπην ἐλάμπρυναν. Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι τὰ μέλη τῆς Φιλικῆς Ἑταιρίας δὲν ἦσαν ἀριστοκρατικῶν οἰκογενειῶν, ἀλλ’ ἐκ τῶν κατωτέρων στρωμάτων τοῦ λαοῦ. Οὗτοι ἐχάραξαν τὴν δαφνοστεφῆ καὶ νικηφόρον ἐκείνην ὁδὸν τῶν μεγάλων ἀνδρῶν τῆς παλιγγενεσίας, διότι ἐνέσπειραν εἰς τὴν καρδίαν τῶν μεγάλων ἐκείνων ἀνδρῶν τὰ φοβερὰ αἰσθήματα ὑπὲρ πίστεως καὶ πατρίδος. Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ὁ μέγας ἐθνομάρτυς Ρήγας Φεραῖος, ὁ ἐνθουσιάσας τὰ πλήθη ὑπὲρ πίστεως καὶ πατρίδος, ὁ ἀείμνηστος Ἀδαμάντιος Κοραῆς, ὁ τιμηθεὶς ἐν Παρισίοις, οἱ μεγάλοι διδάσκαλοι τοῦ Γένους, Γεννάδιος, Κούμας, Ἄνθιμος Γαζῆς, Οἰκονόμος ὁ ἐξ Οἰκονόμων, ῥήτωρ πίστεως καὶ πατρίδος, καὶ πλεῖστοι ἄλλοι, πάντες οὗτοι, Κύριοι, δὲν ἦσαν μέλη ἀριστοκρατικῶν οἰκογενειῶν, ἀλλὰ τέκνα τοῦ λαοῦ, δὲν ἐθωπεύθησαν εἰς τὰ στήθη κομήσσης, δὲν ἐθήλασαν τὸ γάλα ὑπερηφάνου μαρκησίας, ἀλλ’ ἀπεναντίας πτωχῆς ἐγκαταλελειμμένης ἐργάτιδος, τῆς ὁποίας ἔπαλλεν ἡ κατασυντετριμμένη καρδία μετὰ πόνου καὶ πάθους. Ὁ σεβαστὸς ἡμῖν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ὑπενθύμισεν, ὅτι 16,000 τέκνα τοῦ λαοῦ, μὴ ἔχοντα τὸ μέσον, Κύριοι, νὰ φοιτήσωσιν εἰς τὰ σχολεῖα τῆς πατρίδος των, ἔμειναν ἐγκαταλελειμμένα! Ἐρωτῶ, κύριοι Βουλευταί, ὁποῖον θὰ ἦναι τὸ μέλλον αὐτῶν; Εἰς ποίαν ὁδὸν τὰ ἀτυχῆ ἐκεῖνα πλάσματα ἐτράπησαν; Ὄχι βεβαίως, Κύριοι, εἰς τὴν ὁδὸν τῆς ἠθικῆς, ἀλλ’ ἀπεναντίας εἰς ἐκείνην τῆς ἀπογνώσεως καὶ τῆς ἀπελπισίας. Καὶ τοῦτο χάριν παρανόμου νόμου τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἥτις τὰ πάντα ἔῤῥιψεν εἰς τὸν ὄλεθρον, καὶ τὴν παιδείαν ἠθέλησε νὰ ῥίψῃ εἰς τὸν αὐτὸν ὄλεθρον ἢ Κυβέρνησις ἐκείνη ἡ καταχθόνιος, ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, ἥτις ἐπρέσβευε μεσαιωνικὰς ἀρχάς. Διὰ ταῦτα πάντα, ἀξιότιμοι κύριοι Βουλευταί, παρακαλῶ νὰ καταργηθῇ ἡ φορολογία τῆς παιδείας, καὶ θέλομεν ἴδει ἀπὸ τὰ σπλάγχνα τοῦ λαοῦ νὰ ἀναδειχθῶσι καὶ πάλιν οἱ ἄνδρες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ τιμήσωσι καὶ θὰ δοξάσωσι τὴν μεγάλην ἡμῶν πατρίδα.

§374ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ εἰς πρώτην συζήτησιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§375ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ περὶ τῶν ἑδρῶν καὶ τῶν μαθημάτων τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου νόμου. Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§376ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως τελωνειακῶν θέσεων.

§377Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Κατὰ τὰς δύο πρώτας συζητήσεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου ὑπὸ συναδέλφων ἐν τῇ Βουλῇ προετάθησαν διάφοροι τροπολογίαι καὶ συστάσεις. Προετάθη π. χ. νὰ προβιβασθῇ τὸ ὑποτελωνεῖον Ἄνδρου εἰς τελωνεῖον γʹ τάξεως. Προετάθη νὰ καταργηθῇ τὸ τελωνοσταθμαρχεῖον Γιαλόβης καὶ νὰ συστηθῇ φυλακεῖον ἐν Ταβέρνᾳ. Προετάθη νὰ προβιβασθῇ τὸ ὑποτελωνεῖον Ληξουρίου εἰς τελωνεῖον. Προετάθη νὰ συστηθῇ ὑποτελωνεῖον γʹ τάξεως εἰς Κουτσούφλιανην, χωρίον παρὰ τὴν ὁροθετικὴν γραμμήν. Προετάθη ὁ τελωνειακὸς σταθμὸς Λάκκας νὰ προβιβασθῇ εἰς ὑποτελωνεῖον γʹ τάξεως. Προετάθη ὁ τελωνειακὸς σταθμὸς Χορευτοῦ νὰ προβιβασθῇ εἰς ὑποτελωνεῖον. Προετάθη οἱ τελωνειακοὶ σταθμοὶ Ἁγριᾶς καὶ Ἐλαίας τῆς Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς νὰ προβιβασθῶσιν εἰς ὑποτελωνεῖα γʹ τάξεως. Προετάθη νὰ προαχθῇ τὸ τελωνοσταθμαρχεῖον Πεταλιδίου εἰς ὑποτελωνεῖον γʹ τάξεως. Προετάθη τὸ ὑποτελωνεῖον Ἄνδρου νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸ τελωνεῖον Σύρου. Προετάθη ὡς ἕδρα τοῦ ὑποτελωνείου Δύο Δένδρων νὰ χρησιμεύσῃ τοῦ λοιποῦ ἡ κωμόπολις Δερελῆ. Προετάθη ὡσαύτως οἱ τελωνειακοὶ σταθμοὶ Σιδάρη καὶ Ὀθωνῶν τῆς Κερκύρας νὰ προαχθῶσιν εἰς ὑποτελωνεῖα γʹ τάξεως. Ἑκάστην τῶν προτάσεων τούτων καὶ συστάσεων συνεζήτησα διὰ μακρῶν μετὰ τοῦ ἁρμοδίου τμηματάρχου. Αἱ πληροφορίαι δὲ, ἃς μοὶ ἔδωκε, δὲν μοὶ δίδουσι τὴν δύναμιν νὰ σχηματίσω πεποίθησιν, ὅτι δύναμαι ἀσφαλῶς νὰ παραδεχθῶ τὰς προτάσεις ταύτας. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τινὲς τῶν προτάσεων τούτων, κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ τμηματάρχου, μοὶ ἐφάνησαν ὅτι εἶναι δίκαιαι καὶ ὀρθαί. Ἐπειδὴ ὅμως πρόκειται περὶ μεταβολῆς τελωνειακῶν θέσεων, ἐκ τῆς μεταβολῆς δὲ ταύτης ἐπηρεάζονται τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ταμείου μεγάλως, καὶ ἀπροσεξία τις ἢ μὴ ὥριμος βάσανος δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, ὑπέλαβον ὅτι ὤφειλον νὰ ἐπιστήσω μεγάλην προσοχὴν καὶ νὰ προβῶ εἰς λεπτομερεστέρας ἐξετάσεις, ὅπως προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν μεταβολὴν τοῦ καθεστῶτος. Διὰ τοῦτο δὲν τολμῶ νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παραδοχὴν τῶν γενομένων προτάσεων καὶ συστάσεων· ὑπόσχομαι ὅμως κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον νὰ φέρω εἰς τὴν Βουλὴν ἠτιολογημένην πρότασιν, σύμφωνον μὲ τὰς ἐπιθυμίας τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ἐὰν πεισθῶ, ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηρίξω ταύτας. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχει.

§378ΣΕΧΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπὲρ τῆς προαγωγῆς τοῦ σταθμοῦ Σιδάρη εἰς ὑποτελωνεῖον ὑμεῖς αὐτὸς συνηγορήσατε ἄλλοτε.

§379Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα, ἠγόρευσα ἄλλοτε, ὡς Βουλευτὴς ἀντιπολιτευόμενος, καὶ ὑπάρχει πιθανότης, ὅτι ἡ πρότασις ὑμῶν εἶναι ὀρθή· ἀλλ’ ὁ κ. τμηματάρχης μοὶ ἀφῆκε δισταγμούς τινας, ὑπόσχομαι δὲ κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τῆς ἐπὶ τούτου γενησομένης μελέτης τὸ ἀποτέλεσμα· ἐπειδὴ δὲ ὁ χρόνος μέχρι τῆς προσεχοῦς συνόδου τῆς Βουλῆς εἶναι βραχὺς, μόλις τέσσαρες μῆνες, ἡ ἀναβολὴ τῶν περὶ τούτου μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου δὲν ἀποτελεῖ ζημίαν, καὶ ἂν τότε ἠθέλομεν πεισθῆ ὅτι πρέπει νὰ διαταχθῶσιν αἱ μεταβολαὶ αὗται, δὲν θέλω διστάσει νὰ προτείνω ταύτας.

§380ΣΕΧΟΣ. Ἐνόμιζον ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο τὸ εἴχετε μελετήσει, ἐπειδὴ εἴχετε συνηγορήσει ὑπὲρ αὐτοῦ ἄλλοτε. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν βʹ συζήτησιν).

§381ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἔχουσι προταθῆ διάφοροι τροπολογίαι. Θ’ ἀναγνωσθῶσιν. (Ἀναγνωσθεῖσαι ἀποῤῥίπτονται, δι’ εἰδικῆς ἐπὶ ἑκάστης προτάσεως ψηφοφορίας, πᾶσαι αἱ ὑπὸ Βουλευτῶν προταθεῖσαι τροπολογίαι. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ὡς ἔχει. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3, 4 καὶ 5 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§382ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6.

§383ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οἱ πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου διατελέσαντες ἀποθηκάριοι, ἂν διορισθῶσιν ἀποθηκάριοι δυνάμει τοῦ παρόντος, δύνανται νὰ μετατεθῶσιν εἰς τὴν θέσιν τοῦ τελωνοσταθμάρχου. Πρὸς προβιβασμὸν δὲ τούτων εἰς τὰς ἀμέσως ἀνωτέρας τοῦ τελωνοσταθμάρχου θέσεις προσμετρεῖται ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας των εἰς τὴν θέσιν τοῦ ἀποθηκαρίου πρὸ τοῦ ἰσχύος τοῦ παρόντος.»

§384Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ ἔχω μίαν προσθήκην. Μετὰ τὰς λέξεις «Οἱ πρὸ τῆς ἰσχύος τοῦ παρόντος νόμου διατελέσαντες ἀποθηκάριοι» νὰ προστεθῇ «ἢ ὑπαποθηκάριοι». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 7 καὶ 8, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως.

§385ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ πολιτικῶν γεωμετρῶν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2, ὡς ἔχουσι, καὶ 3–4, ὡς ἐτροποποιήθησαν κατὰ τὴν αʹ συζήτησιν).

§386ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§387Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ τελευταῖον ἐδάφιον παρακαλῶ νὰ τροποποιηθῇ ὡς ἑξῆς, διότι ἐν τῷ ἄρθρῳ 5 ὑπάρχουσι πολλαὶ διατάξεις (ἀναγινώσκει): «Τῶν κατὰ τὴν ἀνωτέρω παράγραφον διατάξεων περὶ προσαυξήσεως τοῦ μισθοῦ τῶν γεωμετρῶν ἡ ἰσχὺς ἄρχεται μετὰ διετίαν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν).

§388ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7.

§389ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ γεωμετρικὴ ὑπηρεσία ἀποτελεῖ ἴδιον γραφεῖον τοῦ Αʹ τμήματος τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου, ὀνομαζόμενον Γεωμετρικόν. Ὑπηρετοῦσι δ’ ἐν τῷ γραφείῳ τούτῳ εἷς γεωμέτρης πρώτης τάξεως, δύο δευτέρας καὶ δύο τρίτης τάξεως.»

§390Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου νὰ προστεθῇ: «Δύναται δὲ νὰ ταχθῇ προϊστάμενος τοῦ γραφείου τούτου εἷς τῶν νομομηχανικῶν, ἀποσπώμενος ἀπὸ τοῦ σώματος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν».

§391ΚΟΛΙΑΤΣΟΣ. Ἐγὼ παρακαλῶ νὰ μὴ ὁρισθῇ ὁ βαθμὸς τῶν γεωμετρῶν, ἀλλὰ μόνον ὁ ἀριθμός, διὰ νὰ ἦναι ἐλεύθερος ὁ Ὑπουργός.

§392Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ παρατήρησις εἶναι ὀρθή. Ἀντὶ «Ὑπηρετοῦσι δὲ ἐν τῷ γραφείῳ τούτῳ εἷς γεωμέτρης πρώτης τάξεως κτλ.» νὰ τεθῇ: «Ὑπηρετοῦσι δὲ ἐν τῷ γραφείῳ τούτῳ πέντε γεωμέτραι διαφόρων τάξεων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8).

§393ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9.

§394ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Καταργοῦνται τὰ ἄρθρα 1–6, 8 καὶ 9 τοῦ ͵ΒΡΞΓʹ νόμου τῆς 13 Φεβρουαρίου 1893 περὶ συγχωνεύσεως τοῦ κλάδου τῶν γεωμετρῶν εἰς τὸ σῶμα τῶν ἐργοδηγῶν. «Τὸ κατὰ τὸ ἄρθρον 7 τοῦ προμνησθέντος νόμου προσωπικὸν τῶν ἐργοδηγῶν μειοῦται κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν γεωμετρῶν, οἵτινες ἀποσπῶνται αὐτοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ παρόντος νόμου».

§395Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ δευτέρα παράγραφος πρέπει ν’ ἀποτελέσῃ ἴδιον ἄρθρον, διότι δὲν ἔχει σχέσιν. Ὥστε τὸ ἄρθρον 9 γίνεται δύο ἄρθρα.

§396ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου γίνεται ἄρθρον 9 καὶ ἡ δευτέρα ἄρθρον 10. (Ἀναγινώσκονται, οὕτω καταρτισθέντα, τὰ ἄρθρα 9 καὶ 10, καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§397Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ ἄρθρον 11, ἔχον ὡς ἑξῆς: «Ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος νόμου ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως». (Γίνεται δεκτὸν τὸ προστεθὲν ἄρθρον 11, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§398ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καθορισμοῦ τοῦ προσωπικοῦ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐφοριῶν τοῦ Κράτους. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§399ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σᾶς παρεκάλεσα προχθές, καὶ εἴπετε ὅτι θὰ ἐρωτήσητε τὴν ὑπηρεσίαν. Φρονῶ ὅτι ἡ ὑπηρεσία θὰ σᾶς ἔδωκε πληροφορίας καὶ θὰ δεχθῆτε νὰ προστεθῇ ἡ λέξις «Τριφυλίας» εἰς τὸ τρίτον ἐδάφιον.

§400Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ἀλλὰ ἡ Ἐφορία Τριφυλίας δὲν εἶναι δευτέρας τάξεως.

§401ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Αὐτὸ παρακαλῶ, νὰ γείνῃ δευτέρας τάξεως. Εἶναι ἀνάγκη.

§402Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πιθανόν, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ τὸ ἀναβάλωμεν.

§403ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Παρακαλῶ, εἰς τὴν Τριφυλίαν εἶναι δικαστήριον, εἶναι Γυμνάσιον, εἶναι τάγμα, εἶναι ὅλαι αἱ ἀρχαί. Λοιπὸν ἡ Ἐφορία πρέπει νὰ γείνῃ δευτέρας τάξεως, διὰ νὰ ἦναι ὁμοιόβαθμος (Θόρυβος).

§404Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ναί, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ κινῆτε τὴν ζηλοτυπίαν τῶν ἄλλων συναδέλφων, ἀπαριθμοῦντες ὅλας τὰς ἀρχάς, τὰς ὁποίας ἔχετε (ἱλαρότης).

§405ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Τουλάχιστον, παρακαλῶ, ὁ τρίτος γραμματεὺς νὰ γείνῃ πρωτοκολλητής... Οὔτε εἰς αὐτὸ δὲν συναινεῖτε;

§406Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν βλέπετε τοὺς ἄλλους συναδέλφους πῶς ζηλοτυποῦσι; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§407ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3.

§408Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν ἐπρότεινα νὰ διορθωθῇ ὁ ἐσφαλμένως ἀναγεγραμμένος νόμος «ΑΦΑʹ τῆς 28 Μαΐου 1887» εἰς τὸ ὀρθὸν «ΑΧΛΒʹ τῆς 29 Δεκεμβρίου 1887».

§409ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, ἐγένετο ἡ διόρθωσις. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς διωρθώθη κατὰ τὴν αʹ συζήτησιν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§410ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ ἀσχοληθησομένου εἰς τὰ λιμενικὰ ἔργα προσωπικοῦ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1.

§411ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἐκτέλεσις τῶν δαπάνῃ τῶν λιμενικῶν ταμείων ἐκτελουμένων ἔργων ἐνεργεῖται ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν, ἀποσπωμένων ἐκ τοῦ σώματος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν».

§412Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Παρακαλῶ νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου: «ἢ διατελούντων ἤδη ἐν ἀδείᾳ καὶ διευθυνόντων τὴν κατασκευὴν λιμενικῶν ἔργων». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν. Εἶτα δ’ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν).

§413ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ὑποδεεστέρου προσωπικοῦ τῶν δημοσίων ἔργων. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§414ΜΥΛΩΝΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ὑποβάλλω τροπολογίαν.

§415ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ νομοσχέδιον «περὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΑΦΝΑʹ τοῦ 1887 περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν καὶ δεμάτων». Ὡσαύτως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ μὲν συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ ἐκπροθέσμου δηλώσεως ζώων ἐν τῷ δήμῳ Φαλαισίας τῆς ἐπαρχίας Μεγαλοπόλεως», εἰς βʹ δὲ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον «περὶ συμπληρώσεως καὶ ἑρμηνείας τοῦ ΑΞΙϚʹ νόμου τῆς 7 Μαρτίου 1891.»

§416ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει).

§417ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2.

§418ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐντὸς τοῦ μηνὸς Μαρτίου ἑκάστου ἔτους, καὶ μέχρι τῆς δεκάτης Ἀπριλίου τὸ βραδύτερον, ὁ ἐκπληρῶν τὰ χρέη τοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μηχανικοῦ ἢ τοῦ μηχανικοῦ τοῦ νομοῦ ἐπιθεωρεῖ πάσας τὰς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ κατεσκευασμένας ὁδοὺς, καὶ, ἐξετάζων καὶ προσδιορίζων τὰς ἐπ’ αὐτῶν γενομένας φθορὰς ἢ βλάβας, συντάσσει ἴδιον καὶ λεπτομερῆ δι’ ἑκάστην αὐτῶν προϋπολογισμὸν τῶν πρὸς πλήρη ἐπισκευὴν καὶ ἐντελῆ ἀποκατάστασιν αὐτῶν ἀπαιτουμένων ἐξόδων, καὶ ὑποβάλλει αὐτὸν εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον. «Τοὺς προϋπολογισμοὺς τούτους τὸ Ὑπουργεῖον ἐξετάζει ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου, καὶ εἴτε κυρόνει αὐτοὺς, ἄνευ ἢ μετὰ τροποποιήσεων, τὰς ὁποίας ἤθελε κρίνει ἀναγκαίας, εἴτε, ἂν ἐκ τῆς ἐξετάσεως προϋπολογισμοῦ τινος ἤθελε πεισθῆ, ὅτι ἀπαιτεῖται νὰ βεβαιωθῇ καὶ δι’ ἐπιτοπίου ἐξετάσεως περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν ἐν αὐτῷ, προβαίνει πάραυτα εἰς τὴν ἐξέτασιν ταύτην δι’ ἑτέρου μηχανικοῦ, ὃν ἀποστέλλει πρὸς τοῦτο ἐπὶ τόπον.»

§419Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου προτείνω τὰς ἑξῆς τροποποιήσεις. Ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ, ἀντὶ τῶν λέξεων «ὁ ἐκπληρῶν τὰ χρέη τοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μηχανικοῦ ἢ τοῦ μηχανικοῦ τοῦ νομοῦ ἐπιθεωρεῖ πάσας τὰς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ κατεσκευασμένας ὁδοὺς», νὰ τεθῇ: «ἕκαστος μηχανικὸς ἢ νομομηχανικὸς ἐπιθεωρεῖ πάσας τὰς ἐν τῇ περιφερείᾳ κατεσκευασμένας ὁδοὺς». Ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ παραγράφῳ, ἀντὶ «ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου», νὰ τεθῇ «μέχρι τῆς 10 Μαΐου τὸ βραδύτερον».

§420ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3.

§421ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ οὕτως ἐγκεκριμένου προϋπολογισμοῦ ἐκτελεῖται κατὰ τὰς νομίμους διατάξεις ἔν τε τῇ πρωτευούσῃ τῆς ἐπαρχίας καὶ ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ νομοῦ ἰδίᾳ δι’ ἑκάστην ὁδὸν δημοπρασία μειοδοτικὴ διά τε τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένων ἐργασιῶν τῆς ἐπισκευῆς καὶ ἀποκαταστάσεως τῆς ὁδοῦ, καὶ διὰ τὴν προμήθειαν καὶ τὴν ἐπὶ τόπον μεταφορὰν τῶν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ἀπαιτουμένων ὑλικῶν. «Τὰ πρακτικὰ τῶν δημοπρασιῶν τούτων ὑποβάλλονται, ἐντὸς τοῦ πρώτου δεκαπενθημέρου τοῦ Μαΐου τὸ βραδύτερον, εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐξετάζει καὶ ἐγκρίνει ἢ ἀκυρόνει αὐτὰ ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς κατὰ τὸ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τηρούμενον πρωτόκολλον τῶν εἰσαγομένων παραλαβῆς αὐτῶν. Ἐν περιπτώσει ἀκυρώσεως, ἐπιστέλλονται αὐθημερὸν καὶ τηλεγραφικῶς αἱ περὶ ἐπαναλήψεως τῆς ἀκυρωθείσης δημοπρασίας διαταγαὶ, ὅπως διεξαχθῶσιν ἄνευ βραδυτήτων τὰ τῆς νέας δημοπρασίας, καὶ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ταχέως τὰ πρακτικὰ αὐτῆς.»

§422Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ προτείνω τὴν ἑξῆς τροποποίησιν. Ἀντὶ τῶν λέξεων «διά τε τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένων ἐργασιῶν κλπ.» μέχρι τέλους τῆς παραγράφου, νὰ τεθῇ μόνον: «διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένων ἐργασιῶν καὶ προμηθειῶν ὑλικῶν.» Ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ παραγράφῳ, ἀντὶ τῶν λέξεων «δεκαπενθημέρου τοῦ Μαΐου», νὰ τεθῇ «δεκαπενθημέρου τοῦ Ἰουνίου.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5, ὡς ἔχουσι).

§423ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6.

§424ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἂν ἡ ἐπιθεώρησις καὶ ἡ πρὸς προσδιορισμὸν τῶν ἐπί τινος ὁδοῦ γενομένων φθορῶν καὶ βλαβῶν ἐξέτασις δὲν γένηται ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου μηχανικοῦ ἐντὸς τῆς ἐν τῷ προηγουμένῳ 2 ἄρθρῳ ἀναγραφομένης προθεσμίας, καλεῖται οὗτος εἰς ἀπολογίαν, καὶ τιμωρεῖται πειθαρχικῶς διὰ προστίμου ἴσου πρὸς τὸ τρίτον τοῦ μηνιαίου μισθοῦ αὐτοῦ. Καὶ διὰ νέου δὲ προστίμου ἴσου ποσοῦ τιμωρεῖται καὶ ἐκ δευτέρου, ἂν δὲν ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον τοῦτο καὶ ἐντὸς τοῦ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἐν τῷ 2 ἄρθρῳ ἀναγραφομένης προθεσμίας πρώτου δεκαπενθημέρου. Ἀλλ’ ἂν καὶ ἐντὸς τῆς νέας ταύτης προθεσμίας παραλίπῃ τὸ καθῆκον τοῦτο, τιμωρεῖται διὰ προσωρινῆς παύσεως τριμήνου, καὶ ἀντικαθίσταται δι’ ἑτέρου μηχανικοῦ ἐν τῇ περιφερείᾳ ἐκείνῃ. «Ἂν δὲ τὰ τῆς ἐξετάσεως καὶ ἐπικυρώσεως ἢ ἀκυρώσεως τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον πρακτικῶν δημοπρασίας δὲν διεξαχθῶσιν ἐντὸς τῶν ἐν τῇ § βʹ τοῦ ἀνωτέρω 2 ἄρθρου ἀναγραφομένων προθεσμιῶν, καλοῦνται εἰς ἀπολογίαν ὅ τε ἁρμόδιος πρὸς προεξέτασιν αὐτῶν ὑπουργικὸς γραμματεὺς ἢ τεχνικὸς ὑπάλληλος καὶ ὁ προϊστάμενος αὐτοῦ τμηματάρχης, τιμωρεῖται δὲ ὁ ὑπαίτιος τῆς βραδύτητος διὰ πειθαρχικοῦ ὡσαύτως προστίμου ἴσου πρὸς τὸ τρίτον τοῦ μηνιαίου μισθοῦ αὐτοῦ.»

§425Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐνταῦθα προτείνω νὰ διαγραφῇ ἐκ τῆς δευτέρας παραγράφου τὸ «ὑπουργικὸς γραμματεὺς ἢ τεχνικὸς ὑπάλληλος», καὶ νὰ μείνῃ μόνον «ὑπάλληλος», δηλ. νὰ μὴ προσδιορίζῃ ὁ νόμος τὸν βαθμόν του, ἀλλ’ ἀπολύτως νὰ τεθῇ «ὑπάλληλος.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν.

§426ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθηκῶν καὶ διαγραφῶν εἰς πίνακας προσηρτημένους εἰς τοὺς νόμους ΑΦΛΓʹ καὶ ͵ΒΡΟΣʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 καὶ τῆς 21 Φεβρουαρίου 1893 περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ νόμου. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§427ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου.

§428ΤΟΜΑΝ. Παρακαλῶ, ἂν ἦναι δυνατόν, αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον νὰ ἀναβληθῇ. Μοὶ ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς τροποποιήσεις, προτάσεις τινὰς, σχετιζομένας μὲ δασμολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις. Ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπάρχει καὶ ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσάγεται ὑπὸ τὸν τίτλον: «τροποποιήσεις τοῦ δασμολογίου», ἢ ὑπὸ τὸν τίτλον: «μεταβολαὶ εἰς τὸ δασμολόγιον»· ὑπάρχουσι δὲ καὶ τρία ἄλλα νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι πάλιν δασμολογικὰς μεταβολάς. Προτείνω συνεπῶς, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ ἑνωθῶσιν εἰς ἕν, οὕτως ὥστε δι’ ἑνὸς νομοθετήματος νὰ μεταβάλωμεν τοὺς διαφόρους νόμους, νὰ εὑρισκώμεθα ἐν εὐκολίᾳ τινὶ, καὶ νὰ μὴ ψηφίσωμεν κεχωρισμένως πέντε νόμους καὶ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ καταφεύγωμεν εἰς πέντε κεχωρισμένους τοιούτους, ὅπως τακτοποιήσωμεν τὸ πρᾶγμα.

§429Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ναί· ἀλλὰ ἕκαστος τῶν νόμων αὐτῶν τροπολογεῖ μίαν κλάσιν.

§430ΤΟΜΑΝ. Ἓν ἐκ τῶν νεωτέρων νομοθετημάτων τροπολογεῖ τρεῖς ἢ τέσσαρας.

§431Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν ψηφισθῇ νόμος μεταβάλλων τὸ δασμολόγιον, τυποῦται ἐκ νέου. Αἱ τρεῖς κλάσεις, αἱ ὁποῖαι τροποποιοῦνται διὰ τοῦ νόμου Α, παραδείγματος χάριν, καὶ μεταβάλλονται αἱ πέντε κλάσεις κατὰ τὸν νόμον Β, τυποῦνται πᾶσαι, καὶ οὕτω καταρτίζεται δασμολόγιον πλῆρες, καὶ βλέπετε ποῖαι ἰσχύουσι. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ ἀναγινώσκητε εἰς νόμον.

§432ΤΟΜΑΝ. Ἂν δι’ ἑνὸς νόμου μεταβάλωμεν τὸ δασμολόγιον, θὰ ἦναι εὐχερέστερον.

§433Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εὐχερέστερον· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἑκάστη ὑπόθεσις ἐμελετήθη χωριστὰ ἤδη, δὲν φέρομεν τροποποίησιν τοῦ δασμολογίου, διὰ τοῦτο δυνάμεθα νὰ τὸ ψηφίσωμεν εἰς πρώτην συζήτησιν, καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τὸ συμπεριλαμβάνομεν.

§434ΤΟΜΑΝ. Πολὺ καλά· διότι ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποβάλω καὶ τροποποιήσεις τινὰς ἐπὶ τῇ βάσει ὑπομνημάτων.

§435Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τοῦτο διαφέρουσιν αἱ τροποποιήσεις τῶν δασμολογίων, ὅτι δὲν προτείνονται συνήθως ὑπὸ Βουλευτῶν. Πρέπει ἑπομένως νὰ μοὶ δώσητε αὐτάς, διὰ νὰ μελετηθῶσι, καὶ συναγάγωμεν, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ γείνωσιν ἀποδεκταί.

§436ΤΟΜΑΝ. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον θέλω νὰ λάβω τὸν λόγον.

§437Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχετε ἐλεύθερον τὸ στάδιον εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ δικαιοδοσίας τῶν ἐν τῇ Ἡγεμονίᾳ τῆς Βουλγαρίας καὶ τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας προξενικῶν ἀρχῶν).

§438ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ.

§439ΔΙΟΝ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Πλεῖστα τηλεγραφήματα μοὶ διεβιβάσθησαν ἐκ τῆς πασχούσης ἐπαρχίας μου, ὡς ἐκ τῆς σκληρᾶς ἐν γένει φορολογίας ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, δι’ ὧν ζητεῖται μικρὰ καὶ δικαία ἀνακούφισις παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, οὐχὶ δὲ παρακράτησις καὶ φόρων ἀναστολή, ὡς τοῦτο πράττουσιν ἄλλαι ἐπαρχίαι. Εἶμαι καπνοπαραγωγός, καὶ γνωρίζω τί ὑφίσταται ὁ δυστυχὴς καλλιεργητὴς καπνοῦ ἀπ’ ἀρχῆς τῆς καλλιεργείας μέχρι τῆς εἰς τὰς ἀποθήκας ἐναποταμιεύσεως αὐτοῦ. Καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῶν ἀτμοσφαιρικῶν μεταβολῶν, ἐκτὸς δὲ τούτου καὶ ὑπὸ τὰς ἁρπακτικὰς διαθέσεις τῶν 24, 30 καὶ 50% συνάμα δὲ καὶ ἀέρα ζητούντων μερικῶν τοκογλύφων τῆς πόλεως Ἀγρινίου. Κατόπιν ὅλων αὐτῶν τῶν βασάνων καὶ ἄλλων περιπετειῶν τῶν δυστυχῶν καπνοπαραγωγῶν, παρουσιάζονται καὶ οἱ καπνοπῶλαι καὶ ζητοῦσι δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὴν Βουλήν, ὅπως κανονίσωσιν ἢ μᾶλλον νομοθετήσωσιν αὐτοὶ οὗτοι καὶ τὴν φορολογίαν τοῦ καπνοῦ· δὲν ἀρκοῦνται ἐπὶ τοῦ ὑφεστῶτος φορολογικοῦ συστήματος τοῦ πακέτου, ὅπου μετεβλήθησαν εἰς εἶδος φαρμακοποιῶν καὶ λίαν ἀνέτως ἀποθησαυρίζουσιν εἰς βάρος τῶν ἀτυχῶν καπνοπαραγωγῶν, ἀλλὰ ἐταράχθησαν διὰ τὴν κατὰ τὴν 7 Ἰουνίου παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰσαγωγὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ εἰς ταμβάκον μεταβαλλομένου καπνοῦ, ζητοῦντες τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτοῦ· πράττουσι δὲ τοῦτο, οὐχὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἵνα μένῃ ὁ καπνὸς ἀζήτητος ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ τὸν ἀγοράζουν οὗτοι ἀντὶ πινακίου φακῆς. Ὅθεν, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἄλλοτε πλουσίας καὶ ἤδη ὡς ἐκ τῆς σκληρᾶς τρικουπικῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ πασχούσης ἐπαρχίας μου, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅπως προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ εἰς ταμβάκον μεταβαλλομένου καπνοῦ, μὴ λάβῃ δὲ ὑπ’ ὄψει τὰς παραλόγους ἀξιώσεις τῶν καπνοπωλῶν, καθόσον ὁ ὑποδεικνύμενος ὑπὸ τῶν ταμβακοποιῶν τρόπος τοῦ περιβρέγματος καθιστᾷ αὐτὸν ἐντελῶς ἄχρηστον διὰ κάπνισμα.

§440Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὥστε εἶσθε ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου.

§441Δ. ΣΤΑΪΚΟΣ. Μάλιστα. Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: Περὶ ἑλληνικῆς ἰθαγενείας. Περὶ μεταβολῶν ἐν τῷ τελωνειακῷ δασμολογίῳ. Περὶ ἀντιβασιλείας ἢ διαχειρίσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐν ἀποδημίᾳ τοῦ Βασιλέως ἐκτὸς τοῦ Κράτους κατὰ τὸ ἔτος 1895. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῶν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ἐπὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ ὀφειλομένου τιμήματος δηλωθεισῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν. Μετὰ τοῦτο ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ νομοσχέδια: Περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Ἀστεροσκοπείου Ἀθηνῶν. Περὶ ἀνακλήσεως τῶν πρὸς συνομολόγησιν δανείων κεχορηγημένων ἀδειῶν, καὶ περὶ καταργήσεως τῶν περὶ τούτων νομοθετικῶν διατάξεων. Περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1894 τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου. Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως δραχ. 1050 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1894. Περὶ εἰσαγομένων ἐπὶ προσωρινῇ ἀτελείᾳ τεντζιπίων καὶ μουλίων πρὸς κατασκευὴν καλεμκεριῶν καὶ ἐξαγωγὴν ἢ ἀποταμίευσιν αὐτῶν ὑπὸ διαμετακόμισιν.

§442ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ πληρωμῆς τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως 1895.

§443ΔΕΙΜΕΖΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ, διότι δὲν ἔφερε τὴν ἔκθεσίν της ἔτι ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπή.

§444ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. (Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: Περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τῶν τελωνειακῶν νόμων. Περὶ προσωρινῆς ἀτελείας νημάτων λελευκασμένων, κεχρωματισμένων, ἀστράπτων ἢ ἐστρημμένων, χρησίμων πρὸς πλέξιμον συνήθων φλανελλῶν, περιποδίων κλπ. Περὶ πληρώσεως τῆς θέσεως τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἀρχιμουσικοῦ. Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ νόμου ΑΦΛΘʹ τῆς 27 Μαΐου 1887 περὶ φυλάξεως καὶ συντηρήσεως τῶν τηλεγραφικῶν γραμμῶν δι’ ἀνδρῶν τῆς χωροφυλακῆς. Περὶ προσόντων τῶν καθηγητῶν καὶ τῶν ἑλληνοδιδασκάλων. Περὶ ἀναλήψεως ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου τῶν ἀσφαλίστρων τῆς Σιναίας Ἀκαδημίας. Περὶ ἐξετάσεων ἐν τοῖς Γυμνασίοις καὶ Ἑλληνικοῖς σχολείοις. Περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ τῆς Γενικῆς Διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων καὶ τῆς ἐν Βραΐλᾳ ἑδρευούσης Ἑλληνικῆς ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας «Ἐμπειρίκων» συμβάσεως. Περὶ χορηγίας εἰς τὸ Ἐθνικὸν Πανεπιστήμιον. Περὶ ἐκτάκτων δαπανῶν τῶν ἐν Βερολίνῳ, Λονδίνῳ καὶ Παρισίοις Πρεσβειῶν).

§445ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 1 μετὰ τὸ μεσονύκτιον.