1895.06.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 29

τῆς 21 Ἰουνίου 1895.

(Τετάρτη).

Ὥρα 5 καὶ 30′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Πρῶτον καταθέτω τὰς ζητηθείσας πληροφορίας ὑπὸ τοῦ ἐκ Βόλου ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Σχινᾶ περὶ τοῦ ὑπογείου σιδηροδρόμου. Ἐπίσης ἀπαντῶ εἰς ἐπερώτησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτοῦ κ. Χατζοπούλου, ἔχουσαν οὕτω: «Πόσων δήμων οἱ πόροι ὑπολογίζεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν θὰ ἦναι ἐπαρκεῖς πρὸς συντήρησιν, ἄνευ κυβερνητικῆς ἀρωγῆς, ἑνὸς κοινοῦ δημοτικοῦ σχολείου καὶ ἑνὸς γραμματοδιδασκαλείου, δηλαδὴ πόσοι δῆμοι δὲν δύνανται νὰ συνεισφέρωσι 2,000 δραχμῶν ἐν συνόλῳ;» Περὶ τούτου καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον πίνακα. Ὡσαύτως ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν ὑπαγομένων εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 160).

§3Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας τινὰς, ἃς ᾐτήσατο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κερκύρας συνάδελφος κ. Καποδίστριας ἀφορώσας εἰς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν τῆς Κερκύρας (ἀναγινώσκει): «Εἰς τοὺς 12 δήμους τῆς νήσου Κερκύρας ὑπάρχουσιν ἐν συνόλῳ 88 σχολεῖα ἐν ἐνεργείᾳ, ἐξ ὧν δύο μόνον δευτεροβάθμια δὲν λειτουργοῦσιν ἀπὸ τὰς ἀρχὰς Ἀπριλίου ἐ. ἔ. τὸ τοῦ Σκριπεροῦ τοῦ δήμου Ἀπηλιωτῶν, ὡς ἀποβιώσαντος τοῦ δημοδιδασκάλου, καὶ τὸ τῶν Ἀναπλάδων τοῦ δήμου Λευκιμμαίων, μετατεθέντος τοῦ ἐπίσης δημοδιδασκάλου. «Ἐκ τῶν 88 σχολείων 83 εἶναι δημοτικὰ καὶ 5 γραμματοσχολεῖα. Ἐκ τῶν 83 σχολείων 71 εἶναι ἀῤῥένων καὶ 12 θηλέων. Ἐκ τῶν 71 ἀῤῥένων 2 εἶναι τετρατάξια, 2 τριτάξια, 3 διτάξια καὶ 64 μονοτάξια, ἐξ ὧν 25 δευτεροβάθμια καὶ 39 τριτοβάθμια. Ἐκ τῶν 12 θηλέων 2 εἶναι τετρατάξια, 2 διτάξια καὶ 8 μονοτάξια, ἐξ ὧν 1 δευτεροβάθμιον. «Ἐν τοῖς ἀνωτέρω σχολείοις ὑπηρετοῦσιν ἐν συνόλῳ 109 διδάσκαλοι, ἐξ ὧν 83 ἄῤῥενες, 21 θήλεις καὶ 5 γραμματοδιδάσκαλοι. Ἐκ τῶν 83 ἀῤῥένων δημοδιδασκάλων 9 εἰσὶ πρωτοβάθμιοι, 33 δευτεροβάθμιοι καὶ 41 τριτοβάθμιοι. Ἐκ τῶν δημοδιδασκαλισσῶν 6 εἰσὶ πρωτοβάθμιοι, 8 δευτεροβάθμιοι καὶ 7 τριτοβάθμιοι.» Ἐπίσης δίδω πληροφορίας πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Εὐρυτανίας βουλευτὴν κ. Χατζόπουλον, αἱ ὁποῖαι εἶναι σχετικαὶ πρὸς τὰς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν δοθείσας. Κατὰ τὰς ἰδικάς μας πληροφορίας, 97 δῆμοι τοῦ Βασιλείου δὲν δύνανται νὰ συνεισφέρωσι διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν 2 χιλιάδας δραχμῶν, ἐξ αὐτῶν δὲ 29 δὲν προσήνεγκον οὐδ’ ὀβολὸν. Κατατίθημι ὀνομαστικὸν κατὰ νομοὺς πίνακα τῶν δήμων ἐκείνων, οἵτινες δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς νὰ ἀποτίσωσι τὰς δαπάνας τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§4ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§5ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ τῶν σχολείων τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας, ἐνόμισα περιττὸν νὰ προσαγάγω καὶ περὶ τούτων πληροφορίας, διότι αὗται περιλαμβάνονται εἰς τὰς πληροφορίας τὰς ὁποίας πρό τινων ἡμερῶν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν σχολείων ὁλοκλήρου τοῦ Κράτους. Σχετικῶς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν ὑποβάλλω νομοσχέδιον καθορίζον τὰς ἀποδιδομένας πρὸς τὸ Πανεπιστήμιον εἰσφορὰς τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅ τε πίναξ καὶ τὸ νομοσχέδιον θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 161–162).

§7Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω ἓν παράπονον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Μοὶ τηλεγραφοῦσιν ἐκ Καλαβρύτων, ὅτι ὁ ἐκεῖ Γυμνασιάρχης δὲν δέχεται εἰς ἐξετάσεις μαθητήν τινα, ἐνῷ τὸ Ὑπουργεῖον ἐπέτρεψε τὴν προσέλευσιν αὐτοῦ εἰς ἐξετάσεις. Παρακαλῶ ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργέ, νὰ ἐξετάσητε, καὶ ἂν πράγματι ἔχῃ οὕτως ἡ ὑπόθεσις, νὰ διατάξητε τηλεγραφικῶς τὸν κ. Γυμνασιάρχην νὰ δεχθῇ εἰς ἐξέτασιν τὸν μαθητὴν αὐτὸν.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ζητεῖ τὸν λόγον. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἤτοι εἰς τὴν συζήτησιν τῶν σταφιδικῶν νομοσχεδίων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὸν λόγον.

§9Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρόοδος, ἥτις πρὸ δεκάδος ἐνιαυτῶν συνετελέσθη ἰδίως ἐν Πελοποννήσῳ, ἀλλὰ καὶ ἐν παρακειμέναις ἀκταῖς τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος, ἦτο τὰ μάλιστα αἰσθητή, εἰς ταύτην δὲ τὴν πρόοδον ὀφείλομεν τὴν συντελεσθεῖσαν οἰκονομικὴν ἀνάπτυξιν τῆς χώρας. Ἐὰν παραβάλῃ τις τὴν πρὸ πεντήκοντα ἢ τεσσαράκοντα ἐτῶν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν ἔκειντο αἱ ἐπαρχίαι, τὰς ὁποίας νῦν χαρακτηρίζουσι διὰ τοῦ ἐπιθέτου σταφιδοφόροι, πρὸς τὴν κατάστασιν εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται νῦν, βεβαίως θέλει θαυμάσει τὴν φιλοπονίαν τῶν κατοικούντων τὰς χώρας ἐκείνας καὶ τὴν μεγάλην πρόοδον, ἥτις συνετελέσθη αὐτόθι. Τὸ Κράτος ἐπορίζετο ἐκ τῆς ἐργασίας ἐκείνης πολλὰ ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν, καὶ διὰ τοῦ εἰσαγομένου τούτου νομίσματος συνετήρει εἴς τινα ἰσοῤῥοπίαν τὴν κίνησιν τοῦ ἐθνικοῦ ἐμπορίου. Τὸ δημόσιον ταμεῖον εἶχεν ἐξασφαλίσει αἰσθητὸν πόρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνεκουφίζετο κατὰ τὴν ἐξεύρεσιν τῶν μέσων πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τῆς διοικήσεως. Ἀλλὰ τὸ εὐτυχὲς τοῦτο συμβεβηκὸς ἐπρόκειτο νὰ μειώσῃ καὶ νὰ θέσῃ ἐν ἀμφιβόλῳ κρίσις, ἥτις ἐπῆλθε καὶ κατὰ τὴν παραγωγὴν ἄλλοτε καὶ κατὰ τὴν ἐμπορίαν νῦν τοῦ πολυτίμου τούτου προϊόντος. Ἄλλοτε ἐπῆλθε κρίσις τῆς παραγωγῆς, διότι νοσήματα ἀνεφάνησαν, τὰ ὁποῖα κατέστησαν ἀγόνους τὰς ἐκτάσεις τὰς πεφυτευμένας διὰ σταφιδαμπέλων. Οἱ παραγωγοὶ εὑρέθησαν ἐν ἐσχάτῃ ἀμηχανίᾳ, ἀλλ’ εὐτυχῶς τὰ φάρμακα τὰ εὑρεθέντα ἔσωσαν τὰς σταφιδαμπέλους ἀπὸ τῆς νόσου αὐτῆς καὶ ἐπήνεγκον ἀκμαίαν βλάστησιν καὶ παραγωγήν. Τελευταῖον ἐπῆλθε κρίσις εἰς τὴν ἐμπορίαν τοῦ προϊόντος, καὶ τὴν κρίσιν ταύτην ἀνέστειλαν χρόνον τινὰ δυστυχήματα τῆς παραγωγῆς τῆς Γαλλίας, ἀλλὰ τῶν δυστυχημάτων τούτων παρελθόντων, ἡ κρίσις ἐπεφάνη μεγαλειτέρα καὶ μᾶλλον αἰσθητὴ ἢ ὅσον εἶχε φανῆ κατ’ ἀρχάς. Ἡ κρίσις συντελεῖται ἐκ τῆς δυσαναλογίας τῆς παραγωγῆς πρὸς τὴν κατανάλωσιν. Αἱ χῶραι, ἐν αἷς κατηναλίσκετο ἡ σταφίς, ἦσαν γνωσταὶ, αἱ δὲ ἀγοραὶ αὐτῶν δὲν ἐπήρκουν πλέον, ἵνα καταναλίσκωσιν ἅπαν τὸ παραγόμενον ποσόν. Ἡ ἀνάγκη ἐξευρέσεως ἄλλων ἀγορῶν εἶχε κατασταθῆ ἐπαισθητή, καὶ ἐλήφθη μὲν πρόνοια, ἵνα εὑρεθῶσιν ἄλλαι ἀγοραί, ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα δὲν ἦσαν ἀνάλογα τῆς ἀνάγκης, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ παραγωγὴ εὑρίσκετο, διότι ἡ αὔξησις τοῦ παραγομένου ποσοῦ ἦτο δυσανάλογος πρὸς τὴν ἐκ τῆς εὑρέσεως νέων ἀγορῶν προελθοῦσαν αὔξησιν τῆς καταναλώσεως. Ἐνῷ δὲ διετελοῦμεν ὑπὸ ταύτην τὴν κρίσιν, ἄλλο δυστύχημα ἐπῆλθε, τὸ ὁποῖον ἐνέτεινε τὴν κρίσιν, τὸ δυστύχημα τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους. Ἡ πτώχευσις τοῦ δημοσίου ταμείου κατέῤῥιψε τὴν οἰκονομικὴν πίστιν τῆς χώρας, ἐπηρέασε τὰ μάλιστα τὸ ἐμπόριον, κατέστησε δ’ αὐτὸ ἄτολμον, ἕνεκα δὲ τούτου, εἰς τὴν στενοχωρίαν εἰς τὴν ὁποίαν εἵπετο ὅτι ἤθελε περιαχθῆ τὸ ἐμπόριον, προσετέθη καὶ ἡ ἐμπορικὴ κερδοσκοπία, ἡ ζήτησις τοῦ προϊόντος ἦτο ὑποδεεστέρα τῆς προσφορᾶς, ἀλλ’ ἡ ἀνισότης ἐνετάθη καὶ ηὔξησεν ἐκ τῆς κερδοσκοπίας καὶ τῆς ἀτολμίας τοῦ ἐμπορίου. Ὑπὸ τοιαύτην κατάστασιν εὑρισκόμεθα πρὸ δύο ἐτῶν. Ἔχει βεβαίως τὸ Κράτος καθῆκον νὰ προνοήσῃ, ἵνα ἐνασκήσῃ πάντα τὰ ἀποτεθειμένα αὐτῷ δικαιώματα, ὅπως προστατεύσῃ καὶ τὴν παραγωγήν, ὅπως ἐνισχύσῃ καὶ τὴν ἐμπορίαν, ἤθελε δὲ παραλίπει πρῶτον καὶ οὐσιωδέστατον καθῆκον αὑτοῦ, ἐὰν ἠρνεῖτο εἴτε εἰς τὴν παραγωγὴν εἴτε εἰς τὴν ἐμπορίαν τὴν συνδρομὴν, τὴν ὁποίαν ὡς Κράτος ὀφείλει νὰ παράσχῃ. Ποία εἶναι ἡ προστασία, τὴν ὁποίαν χορηγοῦσι τὰ Κράτη εἴτε εἰς τὴν παραγωγὴν, εἴτε εἰς τὴν ἐμπορίαν τῶν παραγομένων ἐν τῷ Κράτει προϊόντων; Ὀφείλουσι βεβαίως νὰ προστατεύσωσι τὰ παραγόμενα προϊόντα κατὰ τῶν ὁμοειδῶν προϊόντων τῶν παραγομένων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, καὶ τὴν προστασίαν ταύτην μετέρχονται διὰ τῆς νομοθετήσεως εἰσαγωγικῶν τελῶν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ἔξωθεν προϊόντων. Ὀφείλουσι νὰ προστατεύσωσι τὴν ἐμπορίαν καὶ τὴν κατανάλωσιν τῶν παραγομένων ἐν τῇ χώρᾳ προϊόντων, συντελοῦντα διὰ συνεννοήσεως πρὸς τὰ ἄλλα Κράτη, ὅπως παρασκευάζωσιν ἢ ἐνισχύωσι τὴν ἐν ταῖς χώραις ἐκείνων κατανάλωσιν τοῦ προϊόντος. Ἡ πρώτη συνδρομή, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ὤφειλε κατὰ ταῦτα νὰ παράσχῃ εἰς τὴν παραγωγὴν ἢ τὴν ἐμπορίαν τῆς σταφίδος, δὲν ἐχρησίμευε πρὸς ἀναστολὴν ἢ μείωσιν τῆς κρίσεως, διότι ἡ σταφὶς ἡμῶν δὲν συνηγωνίζετο πρὸς προϊόντα ὁμοειδῆ, οὐδὲ ἔχρῃζε προστασίας ἐν τῇ χώρᾳ κατὰ τῆς εἰσαγωγῆς προϊόντων ὁμοειδῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων. Ἡ ἐνίσχυσις τῆς καταναλώσεως ἐν ταῖς ἄλλαις χώραις, ἐφ’ ὅσον ἦτο δυνατόν, δὲν παρελείφθη ἐκ τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων, διότι συνωμολογήθησαν συμβάσεις διάφοροι, τῶν ὁποίων κυριώτερος σκοπὸς ἦτο ἡ ἐνίσχυσις τῆς ἐν ταῖς χώραις ἐκείναις εἰσαγωγῆς τῆς σταφίδος, καὶ τὰς συμβάσεις ταύτας συνωμολόγησαν ἐπὶ θυσίᾳ τινὶ τοῦ δημοσίου ταμείου, τὸ ὁποῖον ἠναγκάσθη νὰ παράσχῃ ἀντισηκώματα. Ὥστε κατὰ τοῦτο δὲν πιστεύω νὰ κριθῇ ἡ Πολιτεία ὡς καθυστερήσασα. Τελευταῖον μάλιστα καὶ ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Βελγικῆς, τὴν ὁποίαν σύμβασιν χθὲς ἤκουσα ὑπὸ πολλῶν κατακρινομένην, αὐτὸν εἶχε κυρίως τὸν σκοπὸν, καὶ ἂν θελήσῃ τις νὰ ἐξετάσῃ τὴν προαίρεσιν τῶν διαπραγματευθέντων καὶ συνομολογησάντων τὴν σύμβασιν, θέλει ἀνεύρει πλήρη τὸν σκοπὸν αὐτὸν, τὴν προστασίαν τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος. Καὶ ἄλλη τις σύμβασις εἶναι ἐν διαπραγματεύσει. Ἐὰν προσέκοψαν αἱ διαπραγματεύσεις καὶ δὲν ἐπῆλθεν ἡ συνομολόγησις αὐτῆς, ὑποθέτω ὅτι τὰ προσκόμματα δὲν εἶναι ῥιζικὰ, καὶ προσδοκῶ ὅτι, πρὶν ἢ παρέλθῃ πολὺς καιρὸς, θέλει κατορθωθῆ καὶ τῆς συμβάσεως ταύτης ἡ συνομολόγησις. Ἀλλὰ τὰ μέτρα ταῦτα, ὡς εἶπον, δὲν ἐπήρκεσαν οὐδὲ ἐπαρκοῦσιν, ἵνα μειώσωσιν ἢ ἀναστείλωσι τὴν ὁρμὴν τῆς κρίσεως, ἥτις λυμαίνεται τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν ἐμπορίαν τοῦ προϊόντος τούτου. Διὰ τοῦτο ἐν μεγάλῃ περιήχθησαν ἀνησυχίᾳ οἱ κάτοικοι τῶν χωρῶν, ἐν αἷς καλλιεργεῖται ἡ σταφιδάμπελος, ἡ ἀνησυχία δὲ αὐτῶν εὐλόγως μεταδίδεται εἰς πάντας τοὺς πληθυσμοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, καὶ πάντες περιδεεῖς ἐρευνῶσι, ποῖον θὰ ἦναι τὸ μέλλον τοῦ προϊόντος τούτου. Διότι, πρέπει νὰ τὸ ὁμολογήσωμεν, ἐὰν δυστυχεῖς περιστάσεις ἤθελον ἀποθαῤῥύνει τὴν παραγωγὴν ἢ ἤθελον καταστήσει ἀσθενῆ τὴν ἐμπορίαν, τὰς συνεπείας τοῦ δυστυχήματος τούτου θέλουσιν αἰσθανθῆ ὄχι μόνον οἱ κατοικοῦντες τὰς χώρας, ἐν αἷς καλλιεργεῖται ἡ σταφιδάμπελος, ἀλλ’ αὗται θέλουσιν εἶναι αἰσθηταὶ ἐν πάσῃ τῇ χώρᾳ τοῦ Βασιλείου. Δὲν ἐκπλήσσομαι, ἀλλ’ ἀναγνωρίζω ὡς εὔλογον τὴν ἀνησυχίαν τῶν πληθυσμῶν, καὶ αὐτὴν τὴν ἀνυπομονησίαν ἢ ἀνησυχίαν τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἡ Βουλὴ διερμήνευῃ τὸ φρόνημα τῆς χώρας, ἔπρεπε βεβαίως νὰ σπεύσῃ νὰ καταδείξῃ καὶ νὰ καταδηλώσῃ τὴν ἀνησυχίαν αὐτῆς περὶ τῆς τύχης τοῦ συγκομιζομένου μετ’ ὀλίγον προϊόντος, καὶ νὰ μὴ ἀμελήσῃ σκεπτομένη περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ληφθῶσιν. Ἡ μέριμνα περὶ τῆς τύχης τῆς σταφίδος, δὲν εἶναι μέριμνα οὐδὲ πολιτικοῦ κόμματος, οὐδὲ τοπικῶν περιφερειῶν, εἶναι καὶ πρέπει νὰ ᾖναι μέριμνα κοθολικὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, εἶναι καὶ πρέπει νὰ ᾖναι μέριμνα, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀπασχολῇ τοὺς κατοίκους πασῶν τῶν ἐπαρχιῶν, ἂν καὶ δὲν καλλιεργεῖται ἐν αὐταῖς ἡ σταφιδάμπελος. Ἐξιπάσθην μάλιστα, ὅταν τινὲς ὑπέλαβον, ὅτι ἔπρεπε νὰ δράμωσι μετὰ μεγάλης πεποιθήσεως εἰς προτάσεις κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ἴσως ἔμελλε νὰ ἐνδείξῃ, ὅτι ἡ εὐαισθησία αὐτῶν ὑπερέβαινε τὴν εὐαισθησίαν τῶν ἄλλων συμπολιτῶν των, ὅτι ἡ εὐαισθησία αὐτῶν ὑπερέβαινε τὴν εὐαισθησίαν τῶν ὑπολοίπων μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, ἢ τὴν εὐαισθησίαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐκλήθησαν τελευταῖον, ἵνα διευθύνωσι τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας. Τὸ ζήτημα εἶναι τὰ μάλιστα δύσκολον. Ἀμφιβάλλω δὲ, ἐάν τις πεποιθότως δύναται νὰ προβάλῃ ἓν μέτρον, δυνάμενος νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο ἀποτελεῖ τὸ ἀληθὲς καὶ κύριον φάρμακον τῆς νόσου, ἡ ὁποία μᾶς ἀνησυχεῖ. Ἐν τῇ ἀμηχανίᾳ πάντες εὑρίσκονται πρόθυμοι νὰ ἐπινοήσωσι φάρμακα, καὶ ἐν ἀμηχανίᾳ ἀληθῶς εὑρισκόμεθα, ἀλλὰ τὰ φάρμακα, τὰ ὁποῖα ἐπινοοῦσι κατὰ τοιοῦτον τρόπον, δὲν σώζουσι πάντοτε τοὺς νοσοῦντας, καὶ διὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται ὅτι, ὅση καὶ ἂν ᾖναι ἡ ἀμηχανία ἡμῶν, ὅση καὶ ἂν ᾖναι ἡ ἀνησυχία περὶ τοῦ ἐνεστῶτος ἢ περὶ τοῦ μέλλοντος, πρέπει μετὰ μεγάλης περισκέψεως νὰ προβῶμεν εἰς τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα προβάλλονται, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἀνεύρωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα, ἂν δὲν μᾶς παρέχωσι πλήρη τὴν πεποίθησιν, μᾶς παρέχουσιν ὅμως τὰς περισσοτέρας πιθανότητας, ὅτι δύνανται, ἂν ὄχι τοὐλάχιστον νὰ θεραπεύσωσι ῥιζηδὸν τὰ κακὰ, νὰ συντελέσωσιν ὅμως εἰς τὴν μείωσιν αὐτῶν. Ἐγὼ ἤκουσα μετ’ ἀτενοῦς προσοχῆς τῶν ἀγορευσάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων, καὶ δὲν ἤκουσα τῶν γνωμῶν τῶν ἐκφερομένων πρώτην φορὰν τὰς ἡμέρας ταύτας· παρευρέθην κατὰ τὸ παρελθὸν κατὰ πολλὰς καὶ μακρὰς συνεδριάσεις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καθ’ ἃς συνεζητοῦντο αὐτὰ ταῦτα τὰ ζητήματα κατὰ τὸ 1894, καὶ μάλιστα κατὰ τρόπον, ὅστις δυστυχῶς ἐνεδείκνυεν, ὅτι ἡ ὑπὲρ τῶν ζητημάτων τούτων στοργὴ καὶ θερμότης δὲν ἦτο ἐστερημένη πολιτικῆς ἰδιοτελείας. Λέγω δυστυχῶς, διότι νομίζω ὅτι ἐπὶ τοιούτων θεμάτων ἡ πολιτικὴ πρέπει νὰ τίθεται κατὰ μέρος, πρέπει ἕκαστος νὰ λησμονῇ τὰ ἴδια αὑτοῦ πολιτικὰ συμφέροντα, καὶ νὰ μὴ ζητῇ νὰ ἀνεύρῃ, εἰμὴ τί δέον γενέσθαι, τί ἀπαιτεῖται νὰ πράξωμεν, ἵνα προλάβωμεν δυστυχίαν, ἢ νὰ ἐπιτύχωμεν βελτίωσιν κακῶν, τὰ ὁποῖα μαστίζουσι τὴν χώραν καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι αἰσθητὰ εἰς πάντας ἡμᾶς. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ὁμολογῶ ὅτι τὰ περὶ σταφίδος ζητήματα δὲν ἐθεώρησα ποτὲ συνδεόμενα μετὰ τῆς πολιτικῆς· τὰ περὶ προστασίας τῆς σταφίδος ζητήματα θεωρῶ ἀφορῶντα τὴν χώραν, ὅπως ἤθελον θεωρήσει ζήτημα ἀφορῶν τὴν χώραν τὴν κατάσβεσιν μεγάλης πυρκαϊᾶς, ἡ ὁποία ἀπειλεῖ νὰ κατακαύσῃ αὐτὴν, ὅπως ἤθελον θεωρήσει ζήτημα ἀφορῶν τὴν χώραν τὴν περιστολὴν τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν ἐγκληματικῶν πράξεων, τῶν ὁποίων ἡ αὔξησις καὶ ὁ πολλαπλασιασμὸς ἤθελε θέσει ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν κοινωνικὴν ὕπαρξιν τῆς χώρας. Ἑπομένως προαγγέλλω, ὅτι ἐν ταῖς γνώμαις καὶ ταῖς μελέταις, τὰς ὁποίας θέλω ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλήν, μὴ ἀναζητησάτω τις πολιτικὴν ἔννοιαν, ἢ πολιτικὴν ἰδιοτέλειαν. Ἐὰν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λησμονήσω ὡς ἄτομον τὰς σκέψεις ἢ τὸ προϊὸν τῆς μελέτης μου, καὶ νὰ ὑποτάξω τὴν βούλησίν μου εἰς τὴν βούλησιν τῶν πολλῶν,—ἐὰν οἱ πολλοὶ φρονῶσι καὶ κρίνωσιν ὅτι τοῦτο ἢ ἐκεῖνο πρέπει νὰ προτιμηθῇ,—κατὰ πλείονα λόγον ὀφείλω, ὡς προϊστάμενος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ λησμονήσω πάντα τὰ πολιτικὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα τυχὸν ἤθελον παρασταθῆ εἰς τοὺς ὀφθαλμούς μου, ἐὰν τοιαῦτα ἦναι δυνατὸν νὰ προκύψωσι κατὰ τὴν μελέτην καὶ ἔρευναν τῶν ζητημάτων τούτων, καὶ ἀνεξαρτήτως αὐτῶν νὰ ἐκφέρω τὴν γνώμην μου. Ἑπομένως αἱ μελέται, τὰς ὁποίας θέλω προβάλει εἰς τὴν Βουλήν, εἶναι μελέται, τὰς ὁποίας ἐγὼ ὡς ἄτομον ἐποιησάμην, καὶ ἐποιησάμην αὐτὰς καθ’ ὃν χρόνον δὲν ἤμην ἐν τῇ Κυβερνήσει. Ὁ βραχὺς χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον εἰμὶ ἐν τῇ ἀρχῇ, ὑπολογίζεται εἰς δύο ἑβδομάδας, ἢ εἰς δύο καὶ ἡμίσειαν. Ἦτο ἀδύνατον τοσούτου χρόνου διάστημα νὰ μοὶ παράσχῃ φῶτα, ἦτο ἀδύνατον νὰ δυνηθῶ νὰ προσθέσω τι εἰς τὰς γνώμας ἢ τὰ πορίσματα, τὰ ὁποῖα, ἐξετάζων ὡς ἰδιώτης τὸ ζήτημα τοῦτο εἶχον συναγάγει. Ἑπομένως παρακαλῶ τοὺς πολιτικοὺς φίλους νὰ διατηρήσωσι πλήρη τὴν ἐλευθερίαν αὐτῶν, καὶ νὰ κρίνωσιν ἐλευθέρως, ὡς κρίνω ἐγώ, λησμονοῦντες καὶ τὰ ἴδια αὑτῶν συμφέροντα καὶ τὴν ἰδίαν αὑτῶν ἀνάγκην, ἥτις ἤθελε παρασταθῆ ἀναπόφευκτος, λησμονοῦντες δὲ πρὸ πάντων τὰ πολιτικὰ ἢ τὰ ἀτομικὰ αὐτῶν συμφέροντα. Νομίζω ὅτι πρέπει ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον μεγάλου, ἂν ἦναι δυνατόν, νὰ ἐξιδεωθῶμεν πάντες, διότι τοιουτοτρόπως ἠθέλομεν προσφέρει τὴν ἐν ἡμῖν κειμένην χρησιμότητα πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ ἀναγκαίου καὶ τοῦ ἀληθοῦς. Κατὰ τὰς τελευταίας συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς ἓξ προεβλήθησαν νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἐμελέτησα πάντα, ὅπως συμπληρώσω τὰ φῶτα, τὰ ὁποῖα αἱ ἀγορεύσεις τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων διέχυσαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Ἐμελέτησα, φερ’ εἰπεῖν, τὸ νομοσχέδιον τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου Βουλευτοῦ ἐκ Τριφυλίας, τοῦ κ. Κοκκέβη, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει σύστημα πλῆρες, διότι ὄχι μόνον προβάλλει φάρμακον, τὸ ὁποῖον κρίνει συντελοῦν εἰς τὴν μείωσιν τῶν κακῶν, ἀλλ’ ἀναγράφει καὶ πᾶσαν τὴν διαιτητικήν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀσθενὴς πρέπει νὰ μετέλθῃ, ποιούμενος χρῆσιν τοῦ φαρμάκου τούτου. Ὡς φάρμακον ἀναγράφει τὴν παρακράτησιν, ἀλλὰ κανονίζει μετὰ πάσης φιλοπονίας καὶ λεπτομερείας πάντα τὰ κατὰ τὴν συντέλεσιν τῆς πράξεως τῆς παρακρατήσεως καὶ τὰ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς πράξεως τῆς παρακρατήσεως μετὰ τῆς φορολογικῆς ἐργασίας τοῦ Κράτους. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου, ἡ Κυβέρνησις δύναται μόνη νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν παρακράτησιν, χωρὶς νὰ ἐνεργήσῃ μάλιστα παρακράτησιν, ἀλλὰ διὰ τῆς μεταβολῆς τῆς φορολογίας, ὅπως ἀντὶ χρημάτων λαμβάνῃ τὸν φόρον εἰς εἶδος, ὁ χωρισμὸς δὲ τοῦ εἰσενεχθησομένου εἰς τὰ ταμεῖα τῆς Κυβερνήσεως ποσοῦ τοῦ σταφιδοκάρπου, ὁ χωρισμὸς ἀπὸ τοῦ ἄλλου ποσοῦ τοῦ σταφιδοκάρπου, ὅπερ θέλει παραδοθῆ εἰς τὴν ἐμπορίαν, ἀποτελεῖ τὴν παρακράτησιν. Κατὰ τὸ σύστημα καὶ τὰς μελέτας τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ, τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰς οὐδεμίαν θέλει ὑποβληθῆ ζημίαν, διότι εἶναι εὔκολον νὰ διαθέσῃ τὸ παρακρατηθησόμενον ποσὸν ἀντὶ φόρου, καὶ νὰ τὸ διαθέσῃ μάλιστα ἐπικερδῶς καὶ ὠφελίμως, καὶ τοιουτοτρόπως θέλουσι συντελεσθῆ δύο ἀγαθὰ, τὸ ἓν, ὅτι θέλει ἀφαιρεθῆ ἀπὸ τῆς ἐμπορίας ποσὸν αἰσθητὸν, 80 ἴσως καὶ πλέον ἑκατομμυρίων, δεύτερον, ὅτι τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα, διατιθέμενα καθ’ ὃν τρόπον ὁ ἀξιότιμος φίλος μου διαγράφει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, θέλουσιν ἀποφέρει εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ποσὸν χρηματικὸν μεῖζον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἰσπράττει νῦν λόγῳ φόρου κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῆς σταφίδος. Τὸ σύστημα κατὰ θεωρίαν εἶναι ἄριστον, καὶ ἂν ἠδυνάμην νὰ ἔχω πιθανότητα, ὅτι τοῦτο ἦτο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἤθελον ἐπικροτήσει καὶ ἐνισχύσει τὴν Βουλὴν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ συστήματος τούτου. Ἀνέγνων νομοσχέδιον ἄλλο, τὸ ὁποῖον ὁ ἕτερος ἐκ Τριφυλίας Βουλευτὴς, ὁ κ. Σωτηρόπουλος, τῇ συνδρομῇ πολλῶν λογάδων τοῦ Κοινοβουλίου, τῶν κ. κ. Αὐγερινοῦ, Πετιμεζᾶ, Φορέστη, Δεληγεώργη καὶ Βότση, παρεσκεύασε. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀποδέχεται τὴν παρακράτησιν ἁπλῆν καὶ καθαράν, προσδιορίζει τὸ ποσὸν τὸ παρακρατηθησόμενον, διαγράφει τὸν τρόπον τῆς διαθέσεως αὐτοῦ, συνιστᾷ ταμεῖον σταφιδικὸν, εἰς τὸ ὁποῖον ἀφίνει τὴν διοίκησιν τοῦ παρακρατηθησομένου ποσοῦ, τοῦτο δὲ τὸ ποσὸν κηρύττει πλήρη ἰδιοκτησίαν τοῦ σταφιδικοῦ ταμείου, καὶ κανονίζει πάσας τὰς ἄλλας λεπτομερείας. Ἀνέγνων νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὁ ἐκ Κραναίας ἀξιότιμος φίλος μου κ. Βαλσαμάκης ἐπρότεινε. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀποδέχεται ἓν μικτὸν σύστημα, ἐπικαλεῖται τὴν φορολογικὴν ἐνέργειαν τοῦ Κράτους, καὶ ταύτην καταδεικνύει ὡς μόνην δυναμένην νὰ θεραπεύσῃ τὸ κακόν· συνιστᾷ δὲ εἰς τὸ Κράτος νὰ στέρξῃ, ἵνα μὴ εἰσπράττῃ πλέον ἀκέραιον τὸν φόρον, ὃν εἰσπράττει μέχρι τοῦδε ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἀλλὰ νὰ εἰσπράττῃ τὸ ἥμισυ αὐτοῦ εἰς χρῆμα, ἀντὶ δὲ τοῦ ἄλλου ἡμίσεως νὰ δέχηται σταφιδόκαρπον. Τοιουτοτρόπως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κραναίας ἐπεζήτησε συγχρόνως δύο τινά: τὴν φορολογικὴν ἐλάφρυνσιν τῶν παραγωγῶν, καὶ προσέτι παρακράτησιν καὶ ἀποχωρισμὸν ποσοῦ τινος, ἀρκούντως αἰσθητοῦ, ἀπὸ τοῦ εἰς τὴν ἐμπορίαν παραδοθησομένου ποσοῦ τῆς ἐφετεινῆς συγκομιδῆς. Τὰ τρία ταῦτα νομοσχέδια, τὸ μὲν εἰσάγει ὡς καθαρὰν καὶ ἁπλῆν τὴν παρακράτησιν, τὰ δὲ δύο ἄλλα συνδέουσιν αὐτὴν μετὰ μέτρων ἄλλων, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ σᾶς ἀνεκοίνωσα. Πλὴν ὅμως τῶν τριῶν τούτων νομοσχεδίων κατετέθησαν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος τρία ἄλλα νομοσχέδια· τὸ ἓν νομοσχέδιον ἐκ τῶν τριῶν πραγματεύεται περὶ τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα θέλει κατασταθῆ δυνατὸν νὰ πορίζωνται οἱ παραγωγοὶ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς καλλιεργείας τῆς σταφίδος, τὸ δεύτερον περὶ ἱδρύσεως γενικῶν ἀποθηκῶν καὶ δημιουργίας τίτλων ὑποθηκεύσεως τῆς σταφίδος, τὸ δὲ τρίτον περὶ συστάσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης. Ἐπὶ τῶν ἓξ τούτων νομοσχεδίων πρέπει νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ῥίψητε τὰ βλέμματα ὑμῶν, καὶ διὰ τοῦ συστήματος τοῦ ἀφαιρετικοῦ νὰ εὕρητε ποῖον ἐκ τῶν μέτρων τούτων δὲν κρίνετε χρήσιμον ἢ δυνατόν. Εἰς τοῦτο δύναμαι νὰ βοηθήσω ὑμᾶς, ἀνακοινῶν τὴν γνώμην μου, καὶ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ὑπὲρ τῆς γνώμης ταύτης προβάλλω. Μὴ λησμονήσητε τὴν ἀνακοίνωσιν, τὴν ὁποίαν ἐποιησάμην εἰς ὑμᾶς, ὅτι ἡ γνώμη μου οὐδὲν ἔχει συναφὲς μετὰ τῶν πολιτικῶν δεσμῶν, οἵτινες μὲ συνδέουσι μετὰ τῶν ἀποτελούντων τὴν πλειοψηφίαν πολιτικῶν φίλων μου· ἑπομένως εἶναι οὗτοι ἐλεύθεροι νὰ ἔχωσιν οἱανδήποτε γνώμην, καὶ ἐλεύθεροι νὰ μὴ ἐπηρεασθῶσι παντάπασιν ἀπὸ τὰς γνώμας μου. Ἐκ τῶν ἓξ τούτων μέτρων, τὸ πρῶτον τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀφαιρέσω ἀπὸ τὴν ὁμάδα τῶν προτεινομένων μέτρων, εἶναι τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἀνάγεται εἰς τὴν φορολογίαν τῆς σταφίδος. Ὁμολογῶ ὄντως δημοσίᾳ, καίτοι διευθύνων τὰς ἐργασίας τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι κρίνω τὸν ἐπὶ τῆς σταφίδος ἐπιβεβλημένον φόρον βαρὺν, καὶ ἑπομένως ἄνισον πρὸς τοὺς ἄλλους ἐπιβαλλομένους φόρους ἐπὶ τῶν ἄλλων ἀντικειμένων, τῶν παραγομένων ἐν τῷ Κράτει. Ὁ φόρος ἐπὶ τῆς σταφίδος εἶναι βαρύς· καὶ ἐν ὅσῳ μὲν κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη ἐθεωρεῖτο ὅτι περιελάμβανεν ὄχι μόνον τὸν ἔγγειον φόρον, ἀλλὰ ἐξαγωγικόν τι τέλος, ἐδικαιολογεῖτο ἴσως ἡ τοιαύτη τοῦ φόρου ἀνισότης πρὸς τοὺς ἄλλους λειτουργοῦντας ἐν τῇ χώρᾳ φόρους, ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ὅμως ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ πάντων, ὅτι οὐδὲν ἐν τῷ πληρονομένῳ ποσῷ πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐξαγωγικὸν τέλος, ὅτι πᾶν τὸ πληρονόμενον κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τῆς σταφίδος ποσὸν ἀντιπροσωπεύει τὸν ἔγγειον φόρον, τὸ ποσὸν τοῦ νενομοθετημένου φόρου βεβαίως κρίνεται ὑπέρμετρον. Τὴν γνώμην ταύτην δὲν ἔχω πρώτην φορὰν σήμερον, τὴν γνώμην ταύτην εἶχον καὶ κατὰ τὸ 1882, ὅτε ὁ πρώην Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ἀνελθὼν ἐπὶ τὴν ἀρχήν, ἐπρότεινεν αὔξησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος· τὴν γνώμην ταύτην ἐξηκολούθουν νὰ ἔχω καὶ μετὰ τοὺς χρόνους ἐκείνους, ἀλλὰ μή τις ἐλεγξάτω ἐμέ, διότι οὐδὲν προέβαλον εἰς τὸ Κοινοβούλιον κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1885, ὅτε διετέλεσα ἐν τῇ ἀρχῇ δώδεκα μῆνας, ἢ κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1890, ὅτε ἤμην ἐν τῇ ἀρχῇ ἐπὶ 15 μῆνας. Ἴσως ἐν ἄλλῳ χρόνῳ, ὅτε ἡ Βουλὴ θὰ ἔχῃ πλείονα ἄνεσιν ἢ ὅσην ἔχει νῦν, καὶ ὅτε ἴσως θὰ ἦναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀναδράμωμεν μικρὸν εἰς τὸ παρελθὸν, ἴσως θέλω δυνηθῆ νὰ ἐκθέσω πρὸς τὴν Βουλὴν τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας ἐκλήθη εἰς τὴν ἀρχὴν τὸ πολιτικὸν κόμμα, τοῦ ὁποίου διευθύνω τὰς ἐργασίας, καὶ κατὰ τὸ 1885 ὡς καὶ κατὰ τὸ 1890. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι θέλει τότε μοὶ δώσει λευκὴν ψῆφον ἡ Βουλή, διότι δὲν προέβαλον τὴν φορολογικὴν ταύτην μείωσιν ἢ μεταῤῥύθμισιν, ἐπὶ ἐλαττώσει τῶν ἐσόδων τοῦ δημοσίου ταμείου. Εἶπον ὅτι ἐλπίζω, ὅτι ἴσως θὰ μοὶ δώσῃ λευκὴν ψῆφον, διότι ἐν ταῖς ἀποφάσεσι τῶν Βουλῶν εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ ἀνεύρῃ τις δόσιν τινὰ πολιτικῆς σκέψεως, ἐν ταῖς ἀποφάσεσιν ὅμως τῶν πληθυσμῶν δύναταί τις νὰ ἀνεύρῃ γνώμην ἀμιγῆ πάσης πολιτικῆς ἐπηρείας, καὶ δύναμαι, πρὸς τιμὴν τοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου διευθύνω τὰς ἐργασίας, νὰ ἀναμνήσω εἰς πάντας, ὅτι τοιαύτης λευκῆς ψήφου ἐτύχομεν ἐπανειλημμένως παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν κατέγνωσεν ἡμῖν παράλειψιν, διότι δὲν ἐσπεύσαμεν νὰ ἐλαττώσωμεν κατὰ τὸ 1885 ἢ κατὰ τὸ 1890 τὸν φόρον τῆς σταφίδος. Ἀλλ’ ὁ φόρος τῆς σταφίδος, ὁ ὁποῖος εἶναι βαρὺς, ὁμολογῶ ὅτι, εὐθὺς ὡς τὰ πράγματα τῆς πατρίδος ἤθελον ῥυθμισθῆ, ὥστε ν’ ἀρχίσῃ ἡ οἰκονομικὴ ἀνάῤῥωσις τῆς χώρας καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου, ὥστε νὰ ἀρχίσῃ νὰ ἐπαναφαίνηται πάλιν ἡ οἰκονομικὴ πίστις τοῦ Κράτους, βεβαίως πρέπει νὰ ἀπασχολήσῃ τὴν Κυβέρνησιν τοῦ χρόνου ἐκείνου, ἵνα συναρμολογήσῃ τὸ ἀντὶ φόρου πληρονόμενον νῦν ὑπὸ τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος ποσὸν μετὰ τῶν ἄλλων φορολογικῶν ποσοστῶν, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται ἐπὶ τῶν ἄλλων προϊόντων τῆς παραγωγῆς. Ἀλλ’ ἐνῷ ὁμολογῶ ὅτι ὁ φόρος τῆς σταφίδος εἶναι ἄνισος μὲν πρὸς τοὺς ἄλλους, βαρὺς δὲ ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ φορολογουμένου προϊόντος, εἰμὶ ἐντελῶς ἄτολμος κατὰ τὴν ὥραν ταύτην, ἵνα προτείνω μείωσίν τινα αὐτοῦ. Δὲν πρέπει, Κύριοι, νὰ λησμονῶμεν, ὅτι, ἐὰν ὡς Κράτος ἔχωμεν προνομίας, καὶ ἂν δὲν δύνανται ἕνεκα αὐτοῦ νὰ ἐνασκηθῶσιν ἐφ’ ἡμᾶς τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζονται ἐπὶ τῶν ἰδιωτῶν, οἱ ὁποῖοι περιέρχονται εἰς τὴν δυστυχῆ θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, ἡ τιμὴ τοῦ Κράτους ἐπιβάλλει νὰ μὴ πράξῃ τι, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐγείρῃ ὑπονοίας ἐν τῷ κόσμῳ, ὅτι διὰ τῆς διαπράξεως αὐτοῦ ἀδικοῦμεν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐκ συμβάσεων δικαιώματα ἐπὶ τοῦ δημοσίου ταμείου τοῦ Κράτους. Ἀφοῦ λοιπὸν ἐσμὲν ἐν πτωχεύσει, καὶ ἐνόσῳ ἐσμὲν ἐν πτωχεύσει, δὲν δύναμαι νὰ ὑποσχεθῶ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, ὡς μέλος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δύναμαι νὰ προτείνω τὴν μεταβολὴν τοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος πληρονομένου φόρου. Ὅσον προθύμως ἀναλαμβάνω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ δώσω τοιαύτην ἐπαγγελίαν, ἐὰν ἤθελον εἶσθαι ἐν τῇ ἀρχῇ μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς οἰκονομικῆς ἀναῤῥώσεως τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῆς χώρας, ἐπὶ τοσοῦτον δειλιῶ νὰ ἀναλάβω τοιαύτην εὐθύνην, πρὶν ἢ συντελεσθῇ τὸ εὐτυχὲς τοῦτο συμβεβηκὸς, τὸ ὁποῖον ὅλοι ἐπιθυμοῦμεν καὶ διὰ τὸ ὁποῖον ἰδίως ἐκλήθημεν νὰ ἐργασθῶμεν. Μεγάλη ἤθελεν εἶσθαι ἡ εὐθύνη, ἐάν τις ἐλάμβανε τὸ θάῤῥος, κυβερνῶν μάλιστα, νὰ προβάλῃ τοιαῦτα νομοθετήματα, ἐὰν τοιαύτη πρότασις αὐτοῦ ἤθελε παρεξηγηθῆ, ἢ ὅτι ἤθελε δημιουργήσει δυσχερείας περὶ τὴν τακτοποίησιν τῶν σχέσεων ἡμῶν πρὸς τοὺς δανειστὰς τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο ἀκολουθῶν τὸ σύστημα τὸ ἀφαιρετικόν, παρακαλῶ τοὺς ἀξιοτίμους φίλους μου, τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Κραναίας καὶ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Τριφυλίας, ἵνα μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὰς προτάσεις των περὶ μειώσεως ἢ μεταβολῆς τῆς λειτουργούσης νῦν φορολογίας ἐπὶ τοῦ σταφιδοκάρπου. Ἠδύνατό τις ἴσως νὰ ἀνεύρῃ ἐν τοῖς λόγοις μου τούτοις ἀφορμήν, ἵνα μὲ ἐλέγξῃ ὡς ἀσυνεπῆ, διότι ἐπρότεινα ἐγὼ πρό τινων ἡμερῶν μικρὰς ἐλαττώσεις, ἐπρότεινα, φέρ’ εἰπεῖν, τὴν ἐλάττωσιν τοῦ πληρονομένου τέλους ἐπὶ τοῦ εἰσαγομένου βακαλάου, ἢ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ πληρονομένου τέλους ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ὀσπρίων. Ἀλλ’ αἱ ἐλαττώσεις αὗται δὲν εἶναι ἐλαττώσεις τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, καὶ ἂν δ’ ἀπεδεικνύοντο τοιαῦται, δὲν ἤθελον εἶσθαι αἰσθηταὶ εἰς τὸ ταμεῖον, ἀλλὰ προσέτι δὲν εἶναι ἀπίθανον ἡ κατανάλωσις νὰ καταφανῇ μεγαλειτέρα, καὶ νὰ καλύψῃ οὕτω τὴν μείωσιν τῶν ἐσόδων, τὴν ἐκ τῶν ἐλαττώσεων τούτων προελευσομένην. Αἱ ἐλαττώσεις ὅμως ἦσαν ἀναγκαῖαι, ἵνα ἀνακουφισθῇ ἡ τάξις ἡ ἐργατική, ἥτις τρέφεται διὰ τῶν προϊόντων τούτων, τῶν ὁποίων ἡ ἀγοραία τιμὴ εἶχεν ἀναβιβασθῆ εἰς ὑπέρογκον ποσόν, ἕνεκα πρῶτον τῆς διαφορᾶς τοῦ νομίσματος, διότι εἰσάγονται ἔξωθεν, καὶ δεύτερον ἕνεκα τῆς ὑπερβολῆς τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, τῶν ἐπιβαλλομένων ἐπ’ αὐτῶν. Δὲν θέλω νὰ μνημονεύσω μικρῶν ἄλλων παραχωρήσεων, τὰς ὁποίας ἐπρότεινα εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, εἴτε ὑπὲρ τῆς κατασκευῆς τῶν καλεμκερίων, εἴτε ὑπὲρ τῆς φλανελλοποιΐας, διότι αἱ εὐκολίαι αὗται οὐδεμίαν ἐπάγουσι ζημίαν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐξ ἐναντίας θὰ ἐπιφέρωσι λίαν εὐχάριστα ἀποτελέσματα, διότι θὰ ἐνισχύσωσι βιομηχανίας, τῶν δὲ βιομηχανιῶν τούτων ἡ ἐνίσχυσις καὶ ἡ προκοπὴ θὰ ἀντηχήσῃ εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους, καὶ θὰ ὑπηρετήσῃ τὴν γενικὴν οἰκονομικὴν τοῦ Κράτους κατάστασιν. Ἀλλ’ ὅταν πρόκειται νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, φόρου ἐκ τοῦ ὁποίου τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσπράττει ἓξ ἢ ἑπτὰ ἑκατομμύρια εἰς χρῆμα, ἢ νὰ προτείνω τοιαύτην μεταβολὴν αὐτοῦ, ἥτις νὰ καθιστᾷ ἀμφίβολον, ἐὰν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι τὸ δημόσιον ταμεῖον διὰ τῆς μεταβολῆς ταύτης τοῦ φόρου θὰ δυνηθῇ νὰ εἰσπράξῃ ὅσα ἤδη εἰσπράττει, ἡ πρότασίς μου αὕτη βεβαίως ἤθελε δώσει ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους, βεβαίως δ’ ἐπὶ παρακωλύσει τῶν ἐργασιῶν, τῶν ὁποίων ὀφείλομεν νὰ ἐπιληφθῶμεν, ὅπως κανονίσωμεν τὰς σχέσεις ἡμῶν πρὸς τοὺς δανειστάς. Ἀφοῦ ἀπεχώρισα ἀπὸ τῆς ὁμάδος τῶν προταθέντων μέτρων τὸ μέτρον τῆς μεταβολῆς τῆς φορολογίας τῆς σταφίδος, πρέπει νὰ ἐπιλάβωμαι τῆς ἐρεύνης ἑκάστου τῶν ἄλλων προταθέντων μέτρων. Τὰ ὑπόλοιπα μέτρα εἶναι τὰ τρία ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος προταθέντα νομοσχέδια, καὶ τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως, τὸ ὁποῖον προετάθη ὑπὸ τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, τοὺς ὁποίους ἀνέφερον πρὸ μικροῦ, διὰ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐπρότειναν εἰς τὴν Βουλήν. Τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος ὑποβληθέντα νομοσχέδια προβάλλουσι μέτρα, τὰ ὁποῖα ὁμολογῶ, ὅτι προσιδιάζουσιν εἰς τὴν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν. Προσιδιάζει εἰς τὴν κυβερνητικὴν ἐνέργειαν νὰ προνοήσῃ περὶ παρασκευῆς πιστώσεων, τὰς ὁποίας δύνανται νὰ εὑρίσκωσιν οἱ παραγωγοὶ προϊόντος τοσοῦτον πολυτίμου, οἱ ὁποῖοι περιέρχονται πολλάκις εἰς ἀνάγκας χρημάτων, ὄχι μόνον διὰ τὰς ἐργασίας τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ καὶ δι’ αὐτὴν τὴν ἐμπορίαν τοῦ παραχθέντος ποσοῦ. Αἱ ἐργασίαι τῆς παραγωγῆς, ἤτοι ἡ καλλιέργεια τῶν κτημάτων, καὶ αὐτὴ ἡ συγκομιδὴ τοῦ προϊόντος, ἀπαιτοῦσι δαπάνας, ὑπάρχουσι δὲ πολυάριθμοι οἱ καλλιεργηταὶ τῆς σταφίδος, οἵτινες δὲν ἔχουσιν ἐναποταμιεύσει τὰ ἀπαιτούμενα χρήματα καὶ διὰ τὰς ἐργασίας τῆς καλλιεργείας καὶ διὰ τὰς ἐργασίας τῆς συγκομιδῆς. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἶχε στέρξει νὰ παρέχῃ χρηματικὰς χορηγίας βραχυπροθέσμους ἓξ μηνῶν ἢ ἑνὸς ἔτους, ἐπὶ τῷ συνήθει τόκῳ, πρὸς τοὺς καλλιεργητὰς τῆς σταφίδος. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἤρχισαν αἱ περιπέτειαι τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος, ἡ Τράπεζα ἠρνήθη νὰ ἐξακολουθήσῃ παρέχουσα τὰς πιστώσεις, οἱ καλλιεργηταὶ τῆς σταφίδος ἀπώλεσαν τὴν εὐκολίαν, τὴν ὁποίαν εὕρισκον ἐν τῇ πίστει τῶν ἐπὶ τῆς Τραπέζης, ἕνεκα δὲ τούτου ἠναγκάσθησαν νὰ προσφύγωσιν εἰς τοκιστὰς τοῦ τόπου. Ἐπειδὴ δὲ ἡ ὑποτίμησις τοῦ προϊόντος των καὶ ἡ ἀμφίβολος τύχη αὐτοῦ ἐπήνεγκε μεγάλην μείωσιν τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων αὐτῶν, οἱ τοκισταὶ οἱ τοπικοὶ μετὰ λόγου κατέστησαν πολὺ δύσκολοι, καὶ ἑπομένως οἱ καλλιεργηταὶ ἐστερήθησαν ἐν τοῖς πλείστοις καὶ τὴν εὐκολίαν τῆς εὑρέσεως ἐν τῷ τόπῳ χρημάτων, ἔστω καὶ ἐπὶ τόκῳ ἀνωτέρῳ. Τὴν ἀνάγκην ταύτην κατέδειξα κατὰ τὸ 1894 πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ συνέστησα εἰς τὸν τότε προϊστάμενον τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβῇ εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ νὰ συστήσῃ εἰς τὸ κατάστημα τοῦτο νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς πιστώσεις, τὰς ὁποίας ἐχορήγει εἰς τοὺς καλλιεργητάς· ἀλλ’ αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ὁ τότε προϊστάμενος τοῦ Ὑπουργείου ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλήν, ἐποίησαν εἰς τὸ Σῶμα γνωστὸν, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν στέργει νὰ ἐξακολουθήσῃ παρέχουσα τοιαύτας χορηγίας εἰς τοὺς καλλιεργητάς. Ἔχομεν λοιπὸν δεδομένον, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολος ἡ εὕρεσις χρημάτων, διότι, ἐὰν τὸ ἐθνικὸν ἵδρυμα τῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον ἐκλήθη ἵνα συνδυάσῃ τὴν προσπάθειαν τῆς θεραπείας τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας μετὰ τοῦ εὐλόγου κέρδους, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἀξιώσῃ ἐπὶ τῶν ἐργασιῶν του, ἐὰν τοῦτο δυσκολεύηται ἵνα παρέχῃ τοιαύτας χορηγίας, βεβαίως ἕτερόν τι πιστωτικὸν κατάστημα δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσωμεν ὅτι θὰ δείξῃ μεγαλειτέραν προθυμίαν. Ἑπομένως ἡ εὕρεσις πόρων, ἡ ἀνάγκη τῆς εὑρέσεως χρημάτων, τὰ ὁποῖα νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ διατεθῶσι πρὸς βοήθειαν τῶν καλλιεργητῶν, οἵτινες λαμβάνουσιν ἀνάγκην ἢ διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των ἢ διὰ τὴν συγκομιδὴν τῶν ὡριμασάντων καρπῶν αὐτῶν, ἢ ὅταν λαμβάνωσιν ἀνάγκην νὰ συντηρήσωσιν ἑαυτοὺς, ὥστε νὰ μὴ τρέχωσιν ἀκατάσχετοι εἰς εὕρεσιν ἀγοραστῶν καὶ ἀναγκάζωνται, ὑπὸ τῆς ἐνδείας πιεζόμενοι, νὰ ὑποτιμῶσι τὴν σταφίδα αὐτῶν, ἡ ἀνάγκη, λέγω, τῆς εὑρέσεως χρημάτων εἶναι ἐνδεδειγμένη, καὶ ἀνομολογῶ ὅτι κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, τυγχάνει τῆς ἐμῆς ἐπιδοκιμασίας. Οὐδὲν λέγω περὶ τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ, συνιστῶ ὅμως εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Παρνασίδος, ὁ ὁποῖος ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν καὶ κατέθηκε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, συνιστῶ, ἵνα ἐπιζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ συζητηθῇ τοῦτο κεχωρισμένως, ὑπόσχομαι δὲ εἰς αὐτὸν, ὡς Βουλευτὴς, ὅτι θέλει ἔχει καὶ τὴν ὑποστήριξιν διὰ τοῦ λόγου μου καὶ τὴν ὑποστήριξιν διὰ τῆς ψήφου μου. Τὴν ἀνάγκην ταύτην, ὡς εἶπον, καὶ ἐγὼ κατέδειξα κατὰ τὸ 1894, εἶμαι δὲ πεπεισμένος, ὅτι, ἐὰν ἤθελε κατορθωθῆ νὰ εὑρίσκωσιν οἱ παραγωγοὶ μετὰ ὀλιγωτέρας δυσκολίας καὶ ἑπομένως μετὰ ὀλιγωτέρων βαρῶν καὶ ὑποχρεώσεων τὰ ἀναγκαιοῦντα ὀλίγα χρήματα εἰς αὐτοὺς, εἴτε κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς συγκομιδῆς τοῦ παραχθέντος προϊόντος, εἴτε κατὰ τὸ δεύτερον στάδιον τῆς παραδόσεως αὐτοῦ εἰς τὸ ἐμπόριον, ὑποθέτω ὅτι θὰ δημιουργηθῇ εὐκολία τις εὐχάριστος καὶ ὠφέλιμος καὶ εἰς τοὺς παράγοντας καὶ εἰς τοὺς ἐμπορευομένους τὴν σταφίδα. Βεβαίως δὲν νομίζω ὅτι εἶναι τὸ μόνον μέτρον, τὸ ὁποῖον θέλει ἀναστείλει καὶ ἀποσοβήσει τὴν κρίσιν, εἶναι ὅμως μέτρον, τὸ ὁποῖον βεβαίως θέλει ἀσκήσει εὐχάριστον καὶ συμφέρουσαν ἐπιῤῥοήν τινα εἰς τὴν παραγωγὴν τῆς σταφίδος καὶ εἰς τὴν ἐμπορίαν αὐτῆς. Μετὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου συνδέεται στενῶς ἄλλο νομοθέτημα, προταθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, τὸ νομοθέτημα περὶ ἱδρύσεως γενικῶν ἀποθηκῶν καὶ δημιουργίας τίτλων ὑποθηκεύσεως. Μετὰ τοῦ αὐτοῦ μέτρου συνδέεται καὶ τὸ τρίτον νομοσχέδιον, τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος προταθὲν, τὸ περὶ συστάσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης. Τὸ μέτρον τῆς συστάσεως γενικῶν ἀποθηκῶν συνεζητήθη ἐν τῇ Βουλῇ καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, καὶ ἐπροτάθη, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, νομοθέτημα, ἡ διασκευὴ ὅμως τοῦ νομοθετήματος τούτου δὲν ἐκρίθη τότε οὐδ’ ἐπαρκὴς, οὐδὲ σκόπιμος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐνθυμοῦμαι μὲν, ἂν τὸ τότε Ὑπουργεῖον συνέδραμεν ἢ δὲν συνέδραμε τὸ προταθὲν νομοθέτημα, ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἐγκατελείφθη καὶ δὲν συνεζητήθη εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν, καὶ ἑπομένως δὲν ἔτυχε τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς. Τὸ νομοθέτημα περὶ ἱδρύσεως γενικῶν ἀποθηκῶν καὶ δημιουργίας τίτλων ὑποθηκεύσεως ἀσπάζομαι κατ’ ἀρχὴν, διότι δημιουργεῖ οὕτω εἶδός τι πιστώσεως εἰς τοὺς καλλιεργητὰς καὶ τοὺς ἐμπορευομένους τὴν σταφίδα. Ἐφ’ ὅσον τὸ νομοσχέδιον καθιστᾷ χρήσιμον τὸ παραχθὲν προϊὸν πρὸς εὕρεσιν χρημάτων, καὶ ἑπομένως εὐκολύνει τὴν ἐνεχυρίασιν αὐτοῦ καὶ τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ δανειστοῦ, ἐπὶ τοσοῦτον μειοῖ τὰς δυσκολίας πρὸς εὕρεσιν χρημάτων. Καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν πρέπει νὰ γείνῃ ἀποδεκτόν. Δὲν εἶμαι ὅμως εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ διατάξεις, αἱ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναγεγραμμέναι, εἶναι προσήκουσαι καὶ σκόπιμοι· διὰ τοῦτο, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον προταθῇ εἰς συζήτησιν, θέλει βεβαίως γείνῃ δυνατὸν, ἵνα βελτιωθῇ καὶ κατασταθῇ ἄρτιον διότι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συνεδρεύουσι πολλοὶ οἱ πεφωτισμένοι ἄνδρες, πεφωτισμένοι ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης, πεφωτισμένοι ὑπὸ τῆς πείρας τῶν πραγμάτων, τῶν ὁποίων αἱ γνώσεις καὶ τὰ φῶτα θέλουσι βεβαίως συντελέσει, ἵνα κατασταθῇ τὸ νομοθέτημα ὅσον εἶναι δυνατὸν πληρέστερον. Τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης, καὶ τοῦτο ἔχει βεβαίως χρησιμότητα. Κατὰ τὸ 1891 πρότασις τοιαύτη ἐγένετο εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ ἑνὸς πολιτικοῦ φίλου μου, ὁ ὁποῖος δὲν συνεδρεύει σήμερον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Τὴν πρότασιν ταύτην ἐπεξειργάσθην, ἐφ’ ὅσον ἦτο δυνατὸν, καὶ ἐγὼ, ὡς διευθύνων τὰς ἐργασίας τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἀνέλαβον τὴν πρωτοβουλίαν, καὶ ἐπρότεινα τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ μέτρα τοιαῦτα νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ψηφίζωνται ῥαγδαίως· πρέπει ἐπαρκῶς νὰ βασανίζωνται ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις, καὶ ὄχι μόνον ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ δημοσιότητι. Διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ ἡ πρότασίς μου προσέκρουσεν εἰς δισταγμοὺς, οἵτινες ἐπιπολαίως ἐπροτάθησαν κατὰ τοῦ νομοθετήματος, ἐγὼ πρῶτος παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ, καὶ συνέστησα τὴν πλήρη δημοσίευσιν τοῦ νομοθετήματος, ὅπως ἀκούσωμεν τὰς γνώμας καὶ τῶν ἐν Πάτραις καὶ τῇ Ἠλείᾳ καὶ ταῖς ἄλλαις σταφιδοφόροις ἐπαρχίαις τῆς Ἑλλάδος καλλιεργούντων καὶ ἐμπορευομένων τὴν σταφίδα, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ καταρτίσωμεν τέλειον νομοθέτημα. Τὸ νομοθέτημα ἐκεῖνο προέβλεπε περὶ Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἥτις ἤθελε συστηθῆ διὰ κεφαλαίων τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος, ἑπομένως ἐπεβάλλετο ποσοστόν τι φόρου κατὰ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ προϊόντος, εἰσπραττομένου μετὰ τοῦ διὰ τὸ Δημόσιον εἰσπραττομένου φόρου, τὸ δὲ ποσοστὸν τοῦτο τοῦ φόρου ἤθελεν ἀποτελέσει ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν ἓν κεφάλαιον, τοῦ ὁποίου ἡ διαχείρισις ἤθελε καταστήσει εὔκολον τὴν χρησιμοποίησιν αὐτοῦ εἰς τὴν τοιαύτην ἀνάγκην τῶν καλλιεργητῶν ἢ τῶν ἐμπορευομένων· ἀλλὰ, δι’ οὓς εἶπον ὑμῖν λόγους, τοῦ νομοσχεδίου ἡ βάσανος ἀνεβλήθη, ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἀνεβλήθη ἐπὶ ἄλλους χρόνους, καὶ οὕτω δὲν ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους. Τὴν σύστασιν Τραπέζης Σταφιδικῆς σκοπεῖ καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ. Ἑπομένως κατ’ ἀρχὴν εἶμαι σύμφωνος, διότι καὶ ἐγὼ τότε ἐπρότεινα τὸ μέτρον. Ἀλλὰ τὴν Σταφιδικὴν Τράπεζαν προβάλλει κατ’ ἄλλον τρόπον, προβάλλει τὴν ἔκδοσιν δανείου, ἥτις θέλει προηγηθῆ· ἑπομένως ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον θέλει παραχθῆ ἐκ τῆς σταφιδικῆς ταύτης ἐργασίας, ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τούτου προτείνει τὴν ἵδρυσιν Σταφιδικῆς Τραπέζης. Ὅθεν καὶ τὰ τρία ταῦτα νομοσχέδια νομίζω ὅτι προσήκει ν’ ἀναγραφῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ προσέτι νὰ συζητηθῶσι διὰ τῆς συζητήσεως θέλουσι συμπληρωθῆ, ἂν ἔχωσιν ἀτελείας, θέλουσι πληρωθῆ τὰ κενὰ, καὶ ἴσως τὰ νομοσχέδια ταῦτα μεταποιηθῶσιν εἰς νόμους, οἵτινες δύνανται σκοπίμως νὰ λειτουργήσωσιν, ἐπὶ βελτιώσει τῆς καταστάσεως τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος. Ἀλλὰ καὶ αὖθις ἐξακολουθῶ μὴ ἀποκρύπτων τὴν γνώμην μου, ὅτι μόνα ταῦτα τὰ μέτρα δὲν θέλουσι δυνηθῆ, τοὐλάχιστον κατὰ τὴν συγκομιδὴν ταύτην, νὰ παραγάγωσι κανὲν κέρδος· ἡ συγκομιδὴ τῆς σταφίδος ἄρχεται μετὰ ἕνα μῆνα, ἡ ἐμπορία αὐτῆς θ’ ἀρχίσῃ μετὰ 70 ἡμέρας, ἑπομένως εἶναι ἀδύνατον ἡ λειτουργία τῶν θεσμῶν, τοὺς ὁποίους τὰ νομοσχέδια ταῦτα προβάλλουσι, νὰ ἀσκήσωσιν ἐπιῤῥοήν τινα.

§10ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἐπὶ τοῦ μέλλοντος.

§11ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀργότερα.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ ποῖον λοιπὸν πρέπει νὰ ἀποδεχθῶμεν μέτρον, ὡς δυνάμενον νὰ εἰσφέρῃ ὠφέλειάν τινα, βελτίωσίν τινα, μείωσιν τῆς κρίσεως κατὰ τὴν ὥραν ταύτην, κατὰ τὴν ὁποίαν 60 ἡμέρας ἀπέχομεν ἀπὸ τῆς ἡμέρας κατὰ τὴν ὁποίαν ἄρχεται ἡ ἐμπορία τοῦ προϊόντος; Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι, ὡς εἶπον καὶ πρὸ μικροῦ, οὐχὶ ἐλάχιστα δὲν προσέθηκα, ἀλλ’ οὐδὲν φῶς προσέθηκα εἰς ὅσας εἶχον γνώμας κατὰ τὸ διάστημα τῶν 15 ἡμερῶν, κατὰ τὰς ὁποίας διατελῶ ἐν τῇ Κυβερνήσει. Μένω λοιπὸν ἔχων μόνας τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας εἶχον πρὶν ἢ γένωμαι Ὑπουργὸς, τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας εἶχον ὡς πολίτης ἐνδιαφερόμενος περὶ τῆς τύχης τοῦ τόπου μου, ὡς Βουλευτὴς ὀφείλων νὰ εἰσφέρω τὸ δηνάριόν μου εἰς τὴν λειτουργίαν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας Τὸ ζήτημα τὸ θερμὸν, τὸ ὁποῖον ὑπὸ πολλῶν προβάλλεται καὶ μετὰ μεγάλου ζήλου ἐκδηλοῦται, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς παρακρατήσεως. Τὸ ζήτημα τῆς παρακρατήσεως εἶναι καθαρῶς ζήτημα ἐμπειρικόν· παράγομεν μέγα ποσὸν, τὸ ἐμπόριον δὲ ζητεῖ ὀλιγώτερον· ἂς καταστρέψωμεν τὸ περίσσευμα, ἀποχωρίσωμεν τὸ περίσσευμα. Ὁ ἀποχωρισμὸς τοῦ περισσεύματος θέλει ἐπιφέρει τοιοῦτον ἀναβιβασμὸν τῆς ἀγοραίας τιμῆς, ὥστε ν’ ἀποζημιώσῃ τὸν ἰδιοκτήτην καὶ διὰ τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ εἰσπράξῃ, ἐὰν ἐμπορεύετο τὸ ποσὸν τὸ ὁποῖον παραχωρεῖ λόγῳ τῆς παρακρατήσεως; Εἶναι ἓν ἐκ τῶν προβλημάτων, τὰ ὁποῖα πρόκεινται εἰς λύσιν. Ἡ παρακράτησις ὑπὸ τίνος θέλει ἐπιβληθῆ; Ἡ παρακράτησις θέλει συμφωνηθῆ ὑπὸ τῶν παραγωγῶν, οἱ ὁποῖοι θέλουσι μεταβληθῆ εἰς συνδικάτον, τὸ ὁποῖον θέλει κανονίσει τὰ τῆς ἐμπορίας τοῦ παραχθέντος προϊόντος; Τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ· διότι, ἐὰν ὑπάρχωσιν οἱ προτείνοντες καὶ μετὰ θερμότητος ὑποστηρίζοντες τὸ σύστημα τῆς παρακρατήσεως, ὑπάρχουσι καὶ ἀντιπροτείνοντες καὶ μετὰ θερμότητος ὑποστηρίζοντες, ὅτι ἡ παρακράτησις δὲν θέλει ὠφελήσει, ὅτι ἡ παρακράτησις εἶναι πρᾶξις ἄσκοπος καὶ αὐθαίρετος. Λοιπὸν θέλει ἐπιβληθῆ ὑπὸ τοῦ Κράτους; Ἐρωτῶ καὶ ἠρώτησα ἐμαυτὸν πρὸ παντὸς ἄλλου. Ὁμολογῶ ὅτι δὲν εὗρον τοιοῦτον μέτρον ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῇ κυβερνητικῇ· εὗρον π.χ. ὅτι ἔν τισι Κράτεσι κατὰ τὸ παρελθὸν ἡ ἁλιεία παρήγαγε πλοῦτον ἰχθύων, καὶ ὅτι τὸ πλῆθος τῶν ἁλιευθέντων ἰχθύων δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παραδοθῇ ὅλον εἰς τὴν ἐμπορίαν, ἀλλ’ ἐκεῖ οἱ ἁλιεῖς συνῆλθον καὶ συνέστησαν συνδικάτον, καὶ ἔκαυσαν ἢ κατέστρεψαν τὸ πλεονάζον, δὲν ἐξεδόθη δὲ νόμος πρὸς παρακράτησιν τῶν ῥεγκῶν· εὗρον ὅτι ἀλλαχοῦ ὑπῆρχε τοσοῦτον ὀλίγη ἡ ζήτησις τοῦ βάμβακος, ἢ τοσοῦτον δυσανάλογος πρὸς τὸ παραχθὲν ποσὸν, ὥστε ἠναγκάσθησαν ν’ ἀποχωρίσωσιν ἀπὸ τοῦ παραδοθέντος εἰς τὴν ἐμπορίαν ποσοῦ ποσὸν ὡρισμένον, ἵνα φέρωσιν ἰσοζύγιον τῆς προσφορᾶς πρὸς τὴν ζήτησιν. Ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ ἐκανονίσθησαν ταῦτα οὐχὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Εὗρον ὅτι ἀλλαχοῦ οἱ δημητριακοὶ καρποὶ ἦσαν ὑπερβαλλόντως ἄφθονοι, ἡ προσφορὰ ὑπερέβαινε πολὺ τὰς ἀνάγκας τῆς ζητήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ συνδικάτον συνῆλθε καὶ ἐσκέφθη νὰ χρησιμοποιήσῃ ἄλλως τὸν ἀραβόσιτον ἢ τὰ ἄλλα πλεονάζοντα σιτηρά, τὰ ὁποῖα εἶχον παραχθῆ, προέβη δὲ εἰς ἐπιχείρησιν χοιροτροφίας, οὕτω δὲ παρεσκεύασε προϊόντα τῆς χοιροτροφίας, ἐπώλησεν αὐτά, καὶ ἀπεζημιώθη διὰ τὴν ζημίαν, τὴν ὁποίαν ὑφίσταντο, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ πωλήσωσιν, ἕνεκα τῆς μεγάλης προσφορᾶς τῶν σιτηρῶν. Δὲν εὗρον ὅμως, καὶ μάλιστα ἐν κοινοβουλευτικῷ Κράτει, νόμον, ὁ ὁποῖος νὰ ἀφαιρῇ ποσοστὸν τῆς παραγωγῆς τῶν πωλητῶν ἐν τῷ συμφέροντι αὐτῶν. Ἡ πρᾶξις ὑπερβαίνει καὶ αὐτὰ τὰ ὅρια τῆς κηδεμονίας, διότι γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἡ πρώτη ἐλευθερία τοῦ ἀνθρώπου εἶναι ἡ ἐλευθερία τοῦ σκέπτεσθαι, τοῦ φρονεῖν καὶ τοῦ ἐκδηλοῦν τὰς σκέψεις καὶ τὰ φρονήματά του, ἀλλὰ καὶ ἡ ἐλευθερία τοῦ ἐργάζεσθαι, παράγειν, καὶ διατιθέναι τὰ παραγόμενα ὑπ’ αὐτοῦ προϊόντα. Ἐὰν ἤθελε τὸ Κράτος διὰ νόμου περιορίσει τὸν παράγοντα εἰς τὴν διάθεσιν τῶν παραχθέντων προϊόντων, νομίζω ὅτι προσκόπτει εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἀτόμου, εἰς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ παραγωγοῦ. Τὸ μέτρον λοιπὸν τῆς παρακρατήσεως ἐξετάζων, εὑρίσκω ἐπιστημονικῶς μὴ ὀρθὸν, περὶ τὴν ἐκτέλεσιν δύσκολον, ἀλλὰ ἐμπειρικῶς ἐνδεικνυόμενον, διότι δὲν ὑπάρχει ἄνθρωπος, εἰς τὸν ὁποῖον, ἐὰν δώσητε τὸ πρόβλημα: «ἐὰν παράγω περισσότερα ἀπὸ ὅσα δύναμαι νὰ πωλήσω, τί πρέπει νὰ κάμω;» οὗτος νὰ μὴ σᾶς εἴπῃ, ὅτι πρέπει νὰ μὴ πωλήσῃς ὅλον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον παράγεις, νὰ καταστρέψῃς τὸ περισσεῦον. Λοιπὸν ἡ γνώμη εἶναι καθαρῶς ἐμπειρικὴ γνώμη, τῆς ὁποίας τὴν χρησιμότητα δὲν δύναμαι οὔτε νὰ βεβαιώσω, διότι δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ἐὰν θέλῃ ἀποζημιωθῆ ὁ παραγωγὸς διὰ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ εἰς ἐμπορίαν παραδοθησομένου ποσοῦ τοῦ προϊόντος, ἄν, λέγω, θέλῃ ἀποζημιωθῆ διὰ τὴν ἀπώλειαν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀποχωρίζει ἀπὸ τοῦ μέρους καὶ παραδίδει εἰς παρακράτησιν, δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ἂν πράγματι αὐτὴ ἡ τεχνητή, ἡ πρὸς ὥραν ὑπερτίμησις θέλῃ παραγάγει ὠφελείας εἰς τὴν παραγωγήν, ἢ θέλῃ μόνον χρησιμεύσει εἰς ἐμπορίαν μικρῶν κερδοσκόπων, τῶν ἐχόντων προβλέψεις σταφίδος, ἐχόντων ἀποταμιεύματα, οἵτινες εἰς τὸ ἄκουσμα τῆς παρακρατήσεως, ἀνυψουμένων τῶν τιμῶν, θέλουσι δυνηθῆ νὰ πωλήσωσι ταύτην ἐπὶ κέρδει. Ὁμολογῶ ὅτι ἔχω εἰς τὸ χαρτοφυλάκιόν μου πληθὺν ψηφισμάτων, ἀναφορῶν, προσαγορεύσεων καὶ ἐπικλήσεων πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα σπεύσῃ εἰς τὴν παρακράτησιν, ἀλλὰ ὁμολογῶ, ὅτι ἔχω καὶ ἱκανὰς γνώμας, ἐξ ἴσου συμβουλευούσας νὰ ἀπόσχωμεν ἀπὸ τοῦ μέτρου. Τοιαύτη εἶναι ἡ φυσικὴ τῶν πραγμάτων κατάστασις. Ἀφ’ ἑνὸς μὲν κίνδυνος, ἡ συγκομιδὴ ἐπέρχεται μετὰ δύο μῆνας· τὰ μέτρα τὰ ὁποῖα ἐπροτάθησαν ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ, τῶν ὁποίων τὴν ἀρχὴν ἀσπάζομαι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντελέσωσιν εἰς ἀποσόβησιν τῆς κρίσεως, ἀφοῦ ἡ συγκομιδὴ ἐφέτος θὰ ἦναι μεγαλειτέρα, τὰ δὲ παρελθόντα ἔτη ἀφῆκαν ἀποταμιεύματα. Ἄλλως ἐφέτος ἡ ἐμπορία τῆς σταφίδος θέλει συντελεσθῆ ὑπὸ τὰς συνθήκας τῆς πτωχεύσεως, διότι μὴ λησμονήσωμεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ γένωνται σπουδαῖαι ἐργασίαι κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ Ἰουλίου καὶ τοῦ Αὐγούστου, διότι κατὰ τοὺς μῆνας τούτους ὁ τραπεζιτικὸς κόσμος συνειθίζει νὰ παραθερίζῃ καὶ ἐγκαταλείπῃ τὰ ἔργα του, ἑπομένως ἕνεκα τῆς βραδύτητος τῆς συγκλήσεως τῆς Βουλῆς ἐσμὲν εἰς τὰς παραμονὰς τοῦ μηνὸς Ἰουλίου, αἱ δ’ ἐργασίαι τῶν διαπραγματεύσεων δὲν ἤρχισαν, ἑπομένως θὰ ἐξακολουθήσωμεν νὰ ὦμεν ἐν πτωχεύσει καὶ κατὰ Ἰούλιον, Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον, ἑπομένως δὲν ὑπάρχει πιθανότης, ὅτι κατὰ τὰ τέλη Αὐγούστου ἡ πίστις ἡ οἰκονομικὴ τῆς Ἑλλάδος θέλει ἐγερθῆ, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἡ ἐμπορία τοῦ προϊόντος θὰ γείνῃ ὑπὸ τὰς συνθήκας, ὑφ’ ἃς ἐγένετο καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἑπομένως ἡ κρίσις θὰ ἦναι ἀπότομος, μεγαλειτέρα ἴσως. Εὑρισκόμεθα λοιπὸν πρὸ τοιαύτης κρίσεως, πρὸ μέτρων, τῶν ὁποίων ἡ ἀρχὴ φαίνεται ἀσπαστή, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ λειτουργήσωσι, καὶ πρὸ ἑνὸς μέτρου ἐκρύθμου, τὸ ὁποῖον λέγεται παρακράτησις καὶ τὸ ὁποῖον προβάλλεται ὑπὸ πολλῶν, ὡς μέτρον δυνάμενον ν’ ἀποσοβήσῃ ἢ νὰ μειώσῃ τὴν κρίσιν. Αὐτὴ εἶναι ἡ φυσικὴ κατάστασις τῶν πραγμάτων, καὶ ὤφειλον νὰ ποιήσωμαι ὑμῖν τὴν ἀφήγησιν ταύτην, ὥστε ἐν γνώσει ν’ ἀποφανθῆτε περὶ τοῦ πρακτέου. Ἀλλὰ τί φρονεῖτε, θέλουσι μὲ ἐρωτήσει, ὑμεῖς περὶ τῆς παρακρατήσεως; Ἀπεφήνασθε ὅτι ἀσπάζεσθε τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείων εἰς τοὺς καλλιεργητὰς τῆς σταφίδος, ἀπεφήνασθε ὅτι ἀσπάζεσθε τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἱδρύσεως γενικῶν ἀποθηκῶν καὶ περὶ δημιουργίας τίτλων ὑποθηκῶν, ὅτι ἀσπάζεσθε τὴν ἀρχὴν τῆς συστάσεως ταμείου Σταφιδικῆς Τραπέζης ὑπὸ ὅρους ἄλλους, ὅτι ἀποκρούετε τὴν μεταβολὴν τῆς φορολογίας τῆς σταφίδος εἰς εἶδος, ἀλλὰ περὶ τῆς παρακρατήσεως τί φρονεῖτε; Κύριοι, δὲν δύναμαι νὰ ἔχω ἄλλην γνώμην, εἰμὴ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀνήγγειλα εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ 1894, ὡς μέλος αὐτῆς, καὶ οὐχὶ ὡς Πρωθυπουργός. Ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι, ἐὰν ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἤθελεν ἀποδεχθῆ τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως δι’ ἓν μόνον ἔτος, ἐγὼ θέλω ὑποτάξει εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς πάσας τὰς γνώμας, τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ σᾶς ἐξέθηκα κατὰ τοῦ μέτρου τούτου. Διὰ τοῦτο ἀποδέχομαι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν χθὲς ὁ κ. ἐκ Πατρῶν Βουλευτὴς ἔλεγεν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν χθὲς προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν δύο τινά, τὴν μεταβολὴν τῆς φορολογίας τῆς σταφίδος καὶ τὴν παρακράτησιν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποδεχθῇ τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως, ἔλεγεν, ἐφρόνει ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ψηφοφορία, ἂν ἀποδέχεται ἡ Βουλὴ τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως, καὶ ἂν ἀπεδέχετο αὐτὴν, ἐφρόνει ὅτι ἔπρεπε νὰ σταλῇ εἰς ἐπιτροπὴν, ἵνα συντάξῃ τὸ νομοσχέδιον. Ἡ γνώμη αὕτη μοὶ φαίνεται πρακτική. Ἐπειδὴ οὐδὲν ἄλλο μέτρον προτείνεται, οὐδὲ μέχρι τοῦδε ἐπενοήθη, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐγγυηθῇ ὅτι θέλει βελτιώσει, ἢ ὅτι θέλει μειώσει τὴν κρίσιν τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος, ἐπειδὴ ἐπίκειται ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ συγκομιδὴ, εἶναι δὲ μεγάλη εὐθύνη ν’ ἀντισταθῇ τις εἰς ἓν προτεινόμενον φάρμακον, ἔστω καὶ ἐμπειρικὸν, εἰς τὸ ὁποῖον οἱ πολλοὶ στηρίζουσι τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλει διασώσει αὐτοὺς, ὅτι θέλει μειώσει τὸ ἐπιφαινόμενον δεινὸν, ἤθελεν εἶναι τολμηρὸν νὰ ἀναλάβῃ τις τὴν εὐθύνην, καὶ νὰ ἀρνηθῇ νὰ εἴπῃ ὅτι ἀνθίσταται εἰς τοῦτο, καὶ μάλιστα ὅταν ἔχῃ τὴν δημοσίαν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ διαχειρίζομαι νῦν. Διὰ τοῦτο ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ, καλουμένη εἰς ψηφοφορίαν, ἤθελεν ἀποδεχθῆ κατ’ ἀρχὴν τὴν ἐπὶ ἓν ἔτος παρακράτησιν, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κατ’ ἀρχὴν θέλω τὸ ὑποστηρίξει, καὶ ὅταν ψηφισθῇ τρὶς ἀπὸ τὴν Βουλὴν, δὲν θέλω ἀντιταχθῆ κατ’ αὐτοῦ, ἀλλὰ θέλω τὸ ὑποβάλει εἰς τὸν Βασιλέα πρὸς κύρωσιν. Οἱ Ὑπουργοὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα τοῦ προτείνειν τοὺς νόμους, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα τοῦ προτείνειν τοὺς νόμους ἔχει καὶ ἡ Βουλή. Ὅταν προβάλληται νόμος ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν, δυνάμει τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν, οἱ Ὑπουργοὶ δύνανται κατὰ τὸ στάδιον τῆς συζητήσεως τῶν βουλευτικῶν προτάσεων νὰ ἐκφέρωσι γνώμην, ν’ ἀποτρέψωσι τοὺς προτείνοντας ἀπὸ τῆς προτάσεως, νὰ καταδείξωσιν εἴτε τὸ ἀσύμφορον εἴτε τὸ μὴ ὀρθὸν τῶν προτεινομένων μέτρων, καὶ ν’ ἀντισταθῶσιν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῶν προτάσεων αὐτῶν. Δύνανται, ἂν θέλωσι, νὰ σιωπήσωσι, καὶ ὅταν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφισθῶσιν αἱ προτάσεις, νὰ κρίνωσι, ἂν πρέπῃ νὰ ὑποβάλωσι τὸ ψηφισθὲν νομοσχέδιον εἰς τὸν Βασιλέα, ἵνα κυρώσῃ αὐτὸ, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ μὴ ὑποβάλωσιν αὐτὸ, καὶ ἐρωτώμενοι νὰ δηλώσωσιν, ὅτι δὲν προεκάλεσαν τὴν κύρωσιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι φρονοῦσιν, ὅτι τὰ μέτρα τὰ προτεινόμενα πρὸς νομοθεσίαν εἶναι ἐπιβλαβῆ. Ἐγὼ ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς παρακρατήσεως ἐπὶ ἓν ἔτος, ἥτις ὑπεβλήθη, δὲν ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ σιωπήσω· ἐγκαίρως ἦλθον καὶ εἶπον τὰς γνώμας μου πρὸς τὴν Βουλὴν, εἶπον δὲ μάλιστα πρὸς αὐτὴν περισσότερόν τι, ἤτοι ὅτι, ἂν καὶ ἐπιστημονικῶς δὲν ἐγκρίνω τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως, ἂν καὶ δὲν πείθομαι ὅτι αὐτὸ θέλει φέρει τὰ ἀποτελέσματα διὰ τὰ ὁποῖα ζητεῖται καὶ τὰ ὁποῖα παρίσταται ὅτι θὰ ἐπιφέρῃ, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει ἄλλο μέτρον, ἐπειδὴ ὑπάρχει μεγάλη εὐθύνη, ἂν μὴ πραχθῇ τι, τῆς συγκομιδῆς τῆς ἐφετεινῆς ἐπικειμένης, στέργω νὰ ψηφισθῇ δι’ ἓν μόνον ἔτος ἡ παρακράτησις, ἀλλὰ τὸ στέργω μόνον τότε, ἐὰν τὸ στέργῃ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, ἥτις συζητεῖ ἐπὶ τοῦ νομοθετήματος. Ἐὰν λοιπὸν ἡ ψηφοφορία τῆς Βουλῆς ἀναδείξῃ τὴν Βουλὴν παραδεχομένην κατ’ ἀρχὴν τὴν παρακράτησιν ἐπὶ ἓν ἔτος, καὶ ἐγὼ θέλω τὸ ὑποστηρίξει καὶ ψηφιζόμενον θέλω τὸ ὑποβάλει εἰς τὸν Βασιλέα πρὸς κύρωσιν, καὶ ὡς Ὑπουργὸς θέλω ἐκτελέσει αὐτό. (Εὖγε! εὖγε!).

§13Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὁμολογῶ, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν ἱκανοποιήθησαν αἱ προσδοκίαι μου, καὶ πιστεύω, ὅτι οὐδενὸς αἱ προσδοκίαι ἱκανοποιήθησαν ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὁμολογεῖ, ὅτι ἡ κρίσις μαστίζει τὴν χώραν δεινότερον νῦν ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην κρίσιν· ὁμολογεῖ, ὅτι ἐπείγει ἡ λῆψις οἱωνδήποτε μέτρων πρὸς ἀποσόβησιν ἢ πρὸς ἐλάττωσιν τῶν δεινῶν τῆς κρίσεως, ὁμολογεῖ, ὅτι εἰς τὸ χαρτοφυλάκιόν του ἔχει πληθὺν ἐπικλήσεων καὶ ἀναφορῶν καὶ προσαγορεύσεων, διὰ τῶν ὁποίων ὁ σταφιδικὸς κόσμος ζητεῖ νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν λῆψιν μέτρων πρὸς βοήθειαν τοῦ κινδυνεύοντος προϊόντος αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἀφοῦ διηγήθη λεπτομερῶς ὅλα τὰ ἀφορῶντα τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται τὸ προϊόν, ἐπελήφθη τῆς ἐξετάσεως τῶν ὑποβληθέντων μέτρων. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὰ μέτρα τὰ ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ, τὰ ἠσπάσθη κατ’ ἀρχὴν, εἰπὼν ὅτι πρέπει νὰ ἱδρυθῇ ταμεῖον ἀμύνης, νὰ ψηφισθῇ τὸ περὶ γενικῶν ἀποθηκῶν νομοσχέδιον, καὶ συνεβούλευσε μάλιστα τὸν ἀξιότιμον ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴν νὰ ζητήσῃ ν’ ἀναγραφῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὰ νομοσχέδιά του, ἵνα γείνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ ἄλλα μέτρα, τὰ προτείνοντα τὴν μεταβολὴν τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ ἐπιβληθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν ὁ φόρος εἰς εἶδος, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ ἐπιβληθῇ κατὰ τὸ ἥμισυ εἰς εἶδος, τὰ ἀποκρούει, ἂν καὶ ὁμολογεῖ, ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι ὑπερβολικὸς καὶ ἀπάνθρωπος καὶ ἄνισος, σχετικῶς πρὸς τὴν ἄλλην φορολογίαν. Ἀλλὰ δὲν τολμᾷ, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός, νὰ θίξῃ ποσῶς τὸν κονδύλιον τῶν ἐσόδων τῶν ἐκ τοῦ φόρου τῆς σταφίδος, διότι εὑρισκόμεθα εἰς κατάστασιν, καθ’ ἥν, ἐὰν δὲν εἴχομεν τὰς προνομίας, τὰς ὁποίας πᾶν ἔθνος ἔχει, ἠδύναντο βίαια μέτρα νὰ μεταχειρισθῶσι καθ’ ἡμῶν, τὰ ὁποῖα μεταχειρίζονται κατὰ τῶν ἀτόμων. Δηλαδὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δηλοῖ διὰ τούτου, ὅτι εὑρίσκει λογικὸν καὶ συμφέρον τὸ μέτρον, ἀλλὰ δὲν τολμᾷ, ὡς ἐκ τῆς καταστάσεώς μας νὰ τὸ παραδεχθῇ. Θὰ συζητήσω, Κύριοι, κατόπιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἀλλ’ ἀφοῦ ταῦτα εἶπεν, ὡς πρὸς τὴν παρακράτησιν ἐδήλωσε μίαν γνώμην, ἡ ὁποία δὲν εἶναι νέα, διότι καὶ ἄλλοτε ὁμοία γνώμη ἐδηλώθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Εἶπεν ὅτι εἶναι ἐπιστημονικῶς παράλογος ἡ παρακράτησις, ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἔχει ἐξουσίαν νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς περιουσίας τῶν πολιτῶν, διότι τοῦτο προσβάλλει τὴν ἐλευθερίαν. Ἕκαστος πολίτης, σᾶς λέγει, ἔχει τὴν ἐλευθερίαν νὰ ἐργάζηται, νὰ παράγῃ καὶ νὰ διαχειρίζηται τὸ προϊόν τῆς ἐργασίας. Περιπλέον διστάζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα, διότι δὲν δύναται νὰ σχηματίσῃ πεποίθησιν, ὅτι τὸ ἐκ τοῦ μὴ παρακρατουμένου ποσοῦ τίμημα θὰ ἠδύνατο ν’ ἀποζημιώσῃ τοὺς παραγωγοὺς καὶ ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τὸ παρακρατούμενον. Καὶ ἐνῷ λέγει ταῦτα, προσθέτει, ὅτι, ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τὸ θέλῃ, τότε καὶ αὐτὸς τὸ παραδέχεται· δηλαδὴ εἶναι ὡς νὰ λέγῃ, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐπιβάλῃ τὸ νομοθέτημα τοῦτο, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ ἀπόσχῃ νὰ ὑποβάλῃ αὐτὸ εἰς κύρωσιν. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι οἱ λόγοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν ἱκανοποίησαν τὴν Βουλήν. Ἐγὼ ἀνέμενον, καθὼς δὲ πιστεύω, καὶ ὑμεῖς καὶ ὁλόκληρος ὁ λαὸς ἀνέμενε τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ ἀκούσῃ δήλωσιν καθαράν, νὰ ἀκούσῃ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐσκέφθη πολύ, καὶ κατέληξεν εἰς μίαν ἀπόφασιν, εἰς τὸ νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ σώσῃ τὴν κινδυνεύουσαν σταφίδα. Ὄχι δὲ μόνον δὲν ἱκανοποίησεν, ἀλλὰ τουναντίον διέχυσεν ἡ ὁμιλία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πλήρη ἀπελπισίαν. Αὐτὴ ἡ ἀπελπισία μὲ ἔκαμε νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι δὲν ἤθελον νὰ ἀναμιχθῶ, διὰ νὰ μὴ ὑποτεθῇ ὅτι ἐκ λόγων πολιτικῶν παρεμβάλλω προσκόμματα, διότι καὶ ἐγὼ εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν σχετίζονται μὲ τὴν πολιτικήν. Παρατηρῶ ὅμως, Κύριοι, ὅτι παριστάμεθα ἐνώπιον νέας ἐκδόσεως τῶν αὐτῶν περιστάσεων, τὰς ὁποίας ἀπηντήσαμεν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν καὶ τὴν προπαρελθοῦσαν σύνοδον. Συζητήσεις μακραί, σχέδια ἐπὶ σχεδίων, προτάσεις γνωμῶν, χωρὶς νὰ φθάσωμεν εἰς οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Ὁμοίως καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἀφέθη ἡ Βουλὴ ἐλευθέρα θὰ σκέπτηται, νὰ συζητῇ, νὰ ἀποφασίζῃ ὅπως θέλει, νὰ πελαγοδρομῇ ἄνευ πηδαλίου, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἐλπὶς νὰ φθάσῃ εἰς κανένα ὅρμον. Ἡ Κυβέρνησις, Κύριοι—ὄχι μόνον ἡ παροῦσα—συνείθισε νὰ θεωρῇ πάντοτε τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ὡς ἕνα σκόπελον εἰς τὸν δρόμον της, καὶ νομίζει ὅτι εἰς τοῦτο μόνον πρέπει νὰ ἐντείνῃ τὴν προσοχήν της, εἰς τὸ νὰ ὑπεκφεύγῃ τὸν σκόπελον τοῦτον. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ὄχι μόνον ἠκολουθεῖτο ἡ αὐτὴ τακτική, ἀλλὰ τότε προσετέθη καὶ εἷς τρόπος ἐπιτυχεστέρας τοῦ σκοποῦ ἐπιτεύξεως, τοῦ σκοποῦ δηλαδὴ τῆς ματαιώσεως τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ἐδίδετο ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὕλη εἰς τὰς συζητήσεις, καὶ ὑπεβάλλοντο προτάσεις προερχόμεναι ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τοιαῦται ὅμως, αἵτινες ὄχι μόνον δὲν μᾶς παρεῖχον ἐλπίδα σωτηρίας, ἀλλὰ μᾶς ἐξεφόβιζον καὶ περὶ τοῦ παρόντος καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος ἡμῶν, καὶ μᾶς ἔτρεπον εἰς φυγὴν, προτιμῶντας τὴν ἐνεστῶσαν δυστυχίαν, παρὰ νὰ ὑποπέσωμεν εἰς τὸν κίνδυνον χείρονος ὀλέθρου, ὁ ὁποῖος θὰ μᾶς κατελάμβανεν, ἐὰν αἱ προτάσεις ἐκεῖναι ἐγίνοντο δεκταί. Ἤδη ἡ Κυβέρνησις μέχρι σήμερον ἄφινε τὰς συζητήσεις νὰ γίνωνται ἄνευ διευθύνσεως ἐπὶ ὅλων τῶν ζητημάτων, ἀκολουθοῦσα μάλιστα τὴν μέθοδον τῆς συσσωρεύσεως τῆς ὕλης, καὶ ἔλεγεν, ὅτι αὕτη δὲν ἐσκέφθη, ὅτι δὲν ἐσχημάτισε γνώμην. Ἀλλὰ, Κύριοι, παρακαλῶ, εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λέγῃ, προκειμένου περὶ τοσοῦτον σοβαροῦ ζητήματος, ὅτι δὲν ἐσχημάτισεν ἀκόμη γνώμην, καὶ νὰ ἀφίνηται νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς; Ἡ κρίσις ἡ σταφιδικὴ ἐπὶ τρία ἤδη ἔτη μαστίζει τὴν χώραν, καὶ τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προέλθωσιν ἐξ αὐτῆς, συνεζητήθησαν καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐκτὸς αὐτῆς, καὶ ἐν τῷ τύπῳ καὶ ἐν ταῖς ἰδιωτικαῖς ἀναστροφαῖς ἀκόμη, καὶ κατήντησεν ὥστε καὶ τὰ ἄτομα ἀκόμη νὰ ἔχωσι σαφῆ ἰδέαν καὶ περὶ τῆς κρίσεως καὶ περὶ τῶν μέτρων τῶν ληπτέων κατ’ αὐτῆς. Εἶναι ἐπιτετραμμένον, Κύριοι, ἡ Κυβέρνησις τοῦ Κράτους, προκειμένου περὶ τόσον σοβαροῦ ζητήματος, νὰ λέγῃ ὅτι δὲν ἐσχημάτισε γνώμην, καὶ νὰ περιμένῃ νὰ φωτισθῇ ἀπὸ τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς, συζητήσεις μάλιστα, αἱ ὁποῖαι, γινόμεναι ὅπως γίνονται, ἄνευ διευθύνσεως, ἄνευ πρωτοβουλίας τῆς Κυβερνήσεως, νὰ σκοτίσωσι μᾶλλον, παρὰ νὰ διαρωτίσωσι τὸ ζήτημα δύνανται; Ἀλλὰ, Κύριοι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ σταφιδικὸς πληθυσμὸς, ὁ ὁποῖος διὰ τῆς καταβολῆς του συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἔθνους, ἐνόμιζεν ὅτι ἡ Κυβέρνησίς του εἶναι κατηρτισμένη, ὅτι εἶχε σκεφθῆ καὶ ὅτι εἶχεν ἕτοιμα τὰ σωτήρια μέτρα, καὶ δὲν ἀνέμενε, παρὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν· καὶ ὅμως κατήντησαν οἱ ταῦτα ἐκ τῆς Κυβερνήσεώς των ἀναμένοντες νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπ’ αὐτῶν τὸ τοῦ κουρέως, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ πελάτου του ἤθελε νὰ σπουδάσῃ τὴν τέχνην του. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἰς οὐδεμίαν Κυβέρνησιν ἐπιτρέπεται νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν ἐμελέτησε τόσον σοβαρὰ, τόσον σπουδαῖα ζητήματα, καὶ ὅτι ὅσῳ μᾶλλον ἐθνικὸν εἶναι ζήτημά τι, ὅσον σπουδαιότερον ἐπιδρᾷ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, ὅσον μεγαλειτέραν ἔχει σημασίαν, τόσον περισσότερον ὑποχρεώνει τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἦναι ἑτοίμη, καὶ νὰ καθοδηγῇ τὴν Βουλὴν καὶ τὰς ἁρμοδίας ἐξουσίας τοῦ Κράτους, καὶ νὰ μὴ περιμένῃ νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὰς γνώμας τῶν ἄλλων καὶ νὰ ῥυμουλκηθῇ ὑπὸ τῶν οὕτως ἢ ἄλλως σκεπτομένων. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς οὐδὲν ζήτημα ἡ Κυβέρνησις νὰ λέγῃ ὅτι εἶναι ἀνέτοιμος. Καὶ ὅμως καὶ ὡς πρὸς αὐτὸν ἀκόμη τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ἡ Κυβέρνησις μᾶς λέγει μὲ ὅλην τὴν ἁπλότητα, ὅτι εἶναι ἀνέτοιμος, καὶ εἰσάγει τὸν παλαιόν. Ἐπιτρέπεται τοῦτο, Κύριοι, εἰς Κυβέρνησιν, σχηματισθεῖσαν μάλιστα ἐκ προσώπων ἅτινα ἐπὶ τόσα ἔτη κατεπολέμησαν τὸ παρελθὸν καὶ ἅτινα ἀνῆλθον τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ τῆς ἀνατροπῆς αὐτοῦ; Νομίζω ὅτι δὲν ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ εἰσαχθῇ ὁ αὐτὸς προϋπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον ἐπὶ τοσοῦτον κατεκρίναμεν πάντοτε, ὁ ὁποῖος βασίζεται ἐπὶ τοῦ συστήματος, τοῦ τόσον καταπολεμηθέντος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπεδίδομεν ὅλα τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα μαστίζουν ἡμᾶς. Δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἕτοιμος εἰς μεταβολὴν τῆς φορολογίας, ὅτι εἶναι ἀνέτοιμος, προκειμένου περὶ τῶν ἀναγκαίων μεταῤῥυθμίσεων εἰς τὴν Διοίκησιν, καὶ ὅτι στέργει τὰ πάντα, διότι ὁ χρόνος ἐπείγει. Πολὺ δὲ ὀλιγώτερον ἐπιτρέπεται νὰ λέγῃ ὅτι εἶναι ἀνέτοιμος ὡς πρὸς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, τὸ φλέγον, τὸ ἐπεῖγον, τὸ ἀπειλοῦν συμφορὰς, διότι τότε εἰς τί εἶναι ἕτοιμος; εἰς τί εἶναι παρεσκευασμένη; Τοῦτο, Κύριοι, εἶναι πρωτοφανὲς, καὶ καταντᾷ ἀπίστευτον. Ἀπαράσκευοι ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν, ὅστις ἀποτελεῖ τὴν εἰκόνα τῶν πολιτικῶν αὑτῶν βλέψεων, ἀπαράσκευοι ὡς πρὸς τὴν φορολογίαν, ἀπαράσκευοι ὡς πρὸς τὴν διοίκησιν, ἀπαράσκευοι καὶ ὡς πρὸς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα! Ἀλλὰ τότε ἃς μᾶς εἴπωσιν εἰς τί εἶναι παρεσκευασμένοι; καὶ τί ἦλθον νὰ πράξωσι; Κύριοι, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι τρόπος αὐτὸς, ἁρμόζων εἰς σοβαροὺς πολιτικοὺς ἄνδρας. Πιστεύετε; νομίζω ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὸ παρελθὸν, ὅτι δὲν ἐπροχωρήσαμεν οὔτε βῆμα. Πιστεύετε ὅτι καὶ ἄκων παρατηρῶ ἐκεῖ, εἰς τὸ θρονίον ἐκεῖνο, (δεικνύει τὴν θέσιν, ἔνθα ἐκάθητο ὁ κ. Τρικούπης,) νομίζων ὅτι θὰ ἴδω τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τῆς τότε; Μοὶ φαίνεται ὅτι ζῶμεν ἐν τῇ αὐτῇ ἀτμοσφαίρᾳ, ὅτι δὲν παραλλάσσομεν κατ’ οὐδέν... (διακοπαὶ καὶ διάλογοι). Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἐκεῖ, ὅπου ἔφθασε τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος, τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ἐπεῖγον καὶ φλέγον, νομίζω ὅτι οἱ ἐνδιαφερόμενοι Βουλευταὶ, ἀλλὰ καὶ πάντες οἱ ἐνδιαφερόμενοι, πρέπει νὰ σκεφθῶσι καλῶς καὶ εὕρωσι τρόπον, ἢ διὰ νὰ ἑλκύσωσι τὴν εὔνοιαν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἀποσπάσωσι τὴν καλὴν αὐτῆς θέλησιν, ἢ ὅπως ἐπιβληθῶσι· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ζητήματα, οἷον τὸ σταφιδικὸν, δὲν δύνανται νὰ διεξαχθῶσιν, ἂν δὲν ἐπιληφθῇ αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις καὶ δὲν ἐπιδιώξῃ εἰλικρινῶς μίαν λύσιν. Ἀλλ’ ἕως ὅτου τοῦτο γείνῃ— διότι ἐγὼ ἐπὶ τρία ἤδη ἔτη ἐνταῦθα τὸ ὑποστηρίζω καὶ δὲν ἐστάθη δυνατὸν νὰ εἰσακουσθῶ, διότι, ἂν εἰσηκουόμην ἀπὸ τοὺς Βουλευτὰς τοὺς ἐνδιαφερομένους, τὰ πράγματα θὰ εἶχον ἄλλως, δὲν ἠθέλομεν δὲ παραβλάψει σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ τόπου, τοῦ ἔθνους ὁλοκλήρου, καὶ τοῦτο, διότι νομίζομεν ὅτι ἄνευ τῆς πολιτικῆς, τῆς ἰσχυούσης ἑκάστοτε, δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπάρξωμεν. Δὲν πιστεύω κανεὶς τῶν ἐνδιαφερομένων Βουλευτῶν νὰ μὴ ᾖναι σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην μου, δὲν πιστεύω κἄν νὰ μὴ φρονῇ ὅτι πρέπει νὰ ὑποστηριχθῇ ἡ σταφὶς, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ τὸν θεμέλιον λίθον, τὴν βάσιν πάσης ἐθνικῆς οἰκονομίας· καὶ ὅμως ἰδοὺ, ὅτι ἐκ λόγων κακῶς ἐννοουμένου πολιτικοῦ συμφέροντος ἐξακολουθοῦμεν νὰ παραβλέπωμεν τὸ σπουδαιότατον τοῦτο ἐθνικὸν συμφέρον. Ἕως ὅτου λοιπὸν κατασταθῇ δυνατὸν νὰ εἰσακουσθῶ, —διότι μίαν ἡμέραν, ἔχω τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ εἰσακουσθῶ—νομίζω ὅτι δύναται νὰ εὑρεθῇ τρόπος, ἵνα ἐξασφαλίσωμεν τὴν εἰλικρινῆ καὶ ἐπιμεμελημένην τῆς Κυβερνήσεως φροντίδα. Καὶ τοῦτον τὸν σκοπὸν ἀφορᾷ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω καὶ ἡ ὁποία ζητεῖ τὴν μεταβολὴν τῆς ἐγγείου φορολογίας τῆς σταφίδος. Γνωρίζομεν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους εἶναι ἐκεῖνος, ἐφ’ οὗ βασίζουσι τὴν πολιτείαν των πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις· διὰ τοῦτο δὲν θέλουσι νὰ ἀκούσωσι κἂν περὶ οὐδενὸς μέτρου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ διαταράξῃ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων· ἀποτρέπουσι τὸ οὖς ἀπὸ πᾶν μέτρον, ἀπὸ πᾶσαν γνώμην, ἡ ὁποία δύναται νὰ μειώσῃ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Καὶ ἤκουσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν λέγοντα: «δὲν τολμῶ, δειλιῶ νὰ θίξω τὰ δημόσια ἔσοδα, διότι ἐκ τῆς σταφίδος ἐσοδεύει τὸ Κράτος 5 καὶ 6 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος, ἄνευ τούτων δὲ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συντελέσωμεν εἰς τὸν συμβιβασμόν; πῶς νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς ὅλας τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους;» Ἐφ’ ὅσον λοιπὸν, Κύριοι, ἐπικρατεῖ τὸ εἶδος τῆς φορολογίας ἐπὶ τῆς σταφίδος, τὸ ὁποῖον ἀποδίδει πάντοτε τὰ αὐτὰ ποσὰ εἰς τὸ Δημόσιον, εἴτε ἔχει εἴτε δὲν ἔχει ἀξίαν ἡ σταφὶς, καὶ ἐφ’ ὅσον αἱ Κυβερνήσεις περιμένουσιν ἀπὸ τὸ ἔσοδον τοῦτο νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς πολλὰς καὶ ποικίλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, δὲν εἶναι ἐλπὶς νὰ ἑλκύσωμεν ὑπὲρ τῆς σταφίδος τὴν προσοχὴν καὶ τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως. Τί πρέπει νὰ πράξωμεν; Πρέπει νὰ καταστήσωμεν τὸ Κράτος συμμέτοχον εἰς τὰς περιπετείας τῆς σταφίδος, οὕτως ὥστε αἱ τύχαι τῆς σταφίδος νὰ ἐπιδρῶσιν ἐπὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, αὐξομειοῦσαι τὰ ἔσοδα, τὰ ἐκ τῆς σταφίδος, ἀναλόγως τῆς τιμῆς, εἰς τὴν ὁποίαν αὕτη πωλεῖται. Ἐὰν τοῦτο κατορθωθῇ, τότε ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐνδιαφέρηται περὶ τῆς σταφίδος. Πρώτη φροντὶς καὶ μέριμνα αὐτῆς θὰ ἦναι νὰ λάβῃ πάντα τὰ μέτρα τὰ κατάλληλα πρὸς συγκράτησιν καὶ βελτίωσιν τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος, ἐνδελεχῶς δὲ νὰ καταγίνηται εἰς τὸ νὰ συνάπτῃ συνθήκας μετὰ τῶν ἄλλων Κρατῶν, ἀφορώσας εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν. Κυρία τότε μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἦτο, νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς διαδόσεως τοῦ σταφιδοκάρπου καὶ τῆς ὑποστηρίξεως τῆς παραγωγῆς καὶ περὶ παντὸς μέτρου ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατ’ ἀρχὴν μόνον ἤδη παραδέχεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἅτινα εἶναι ἡ σύστασις Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἡ σύστασις σταφιδικῶν ταμείων, ἡ σύστασις σταφιδικῶν ἀποθηκῶν. Ἡ πρότασίς μου ζητεῖ νὰ τεθῇ φόρος εἰς τὴν σταφίδα ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου. Μὴ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου δύνανται νὰ ἐλαττωθῶσιν ἐκ τούτου. Βεβαίως, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχουσιν αἱ τιμαὶ αἱ παροῦσαι, θὰ μειωθῶσι τὰ ἔσοδα, ἀλλ’ ἀφοῦ διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ λάβωμεν, — διότι δὲν πιστεύω νὰ μὴ λάβωμεν κανὲν — βελτιωθῶσιν αἱ τιμαὶ, θὰ βελτιωθῶσι καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου. Ἐὰν αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος φθάσωσιν εἰς τὰς 200 δραχ. κατὰ χιλιόλιτρον, τὸ Δημόσιον θὰ λάβῃ 14, ἤτοι σχεδὸν ὅσον λαμβάνει καὶ ἤδη, ἐὰν δ’ αἱ τιμαὶ φθάσωσιν εἰς τὰς 300 δραχ. κατὰ χιλιόλιτρον, τὸ Δημόσιον θὰ λάβῃ 21, ἤτοι πλέον τῶν ὅσων ἤδη λαμβάνει. Εἶναι δὲ ἡ πρότασίς μου τόσον δικαία καὶ τόσον λογικὴ, ὥστε δὲν πιστεύω νὰ εὑρεθῇ τις νὰ φέρῃ ἀντίῤῥησιν, ἐκτὸς τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ φόρος, Κύριοι, εἶναι τότε μόνον λογικὸς, ὅταν ἐπιβάλληται οὐχὶ ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου, ἀλλ’ ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου, διότι αἱ δαπάναι τῆς καλλιεργείας καὶ τὰ κεφάλαια δὲν δύνανται νὰ φορολογηθῶσιν· ἐὰν δέ ποτε ὁ φόρος ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου, τοῦτο γίνεται, διότι δυσκόλως δύναται νὰ ἐξευρεθῇ ἡ καθαρὰ πρόσοδος, τὸ ἄτοπον δὲ τοῦτο διορθοῦται τότε διὰ τοῦ ἀντισταθμίσματος τοῦ φορολογητέου ὅρου. Οὕτως, ὅταν θέλωμεν νὰ ἐπιβάλωμεν φόρον ἐπὶ τῆς καθαρᾶς προσόδου 10%, ἐπιβάλλομεν ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου 7%. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰς τὴν σταφίδα εἶναι πανθομολογούμενον, ὅτι αἱ δαπάναι τῆς καλλιεργείας δὲν καλύπτονται ὑπὸ τῶν τιμῶν τῆς σταφίδος καὶ ἑπομένως δὲν ἀπομένει καθαρὰ πρόσοδος, ὥστε οὐδεὶς φόρος ἔπρεπε νὰ ἐπιβάλλεται, διότι πᾶς φόρος, ὁ ὁποῖος φορολογεῖ τὰς δαπάνας τῆς καλλιεργείας, ὁ ὁποῖος φορολογεῖ τὸ κεφάλαιον, εἶναι διαρπαγὴ τῆς περιουσίας τῶν ἰδιωτῶν. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, Κύριοι, οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ προσφέρονται καὶ λέγουν: ἰδοὺ, προσφερόμεθα νὰ φορολογήσητε τὴν ἀκαθάριστον πρόσοδόν μας, προσφερόμεθα νὰ διαρπάσητε τὴν περιουσίαν μας, ἀλλὰ νὰ τὴν φορολογήσητε ἐν μέτρῳ ὑποφερτῷ, ἐν μέτρῳ λογικῷ, οὕτως ὥστε, ὅταν ἡ σταφὶς πωλῆται εἰς μεγάλας τιμὰς, νὰ λαμβάνῃ τὸ Δημόσιον πολλὰ, ὅταν πωλῆται εἰς μικρὰς, νὰ λαμβάνῃ ὀλίγα· ἂς κρατήσῃ δὲ τὸ Δημόσιον εἰς ὑψηλὰς τιμὰς τὴν σταφίδα, ἵνα λαμβάνῃ πλειότερον. Ὑπάρχει τι δικαιότερον τούτου; καὶ δύναται νὰ εὕρῃ ἀντίῤῥησιν; Τὴν ἀντίῤῥησιν τὴν ἠκούσατε, ὅτι διατελοῦμεν ἐν χρεωκοπίᾳ, ὅτι δὲν ἠμποροῦμεν νὰ θίξωμεν τὸ κέρδος, τὸ ἐκ τῆς σταφίδος, διότι πῶς θὰ πληρώσωμεν τοὺς δανειστάς; Ἀλλὰ, Κύριοι, θὰ ἐπιῤῥίψητε τὸ βάρος τῆς χρεωκοπίας εἰς μίαν τάξιν πολιτῶν, τὴν δυστυχεστέραν, καὶ θὰ προσφέρητε αὐτὴν θῦμα εἰς τὸν Μινώταυρον τῶν δανειστῶν; Καὶ ποῦ ἠκούσθη νὰ ἐπιβάλλωνται φόροι ἐκεῖ, ὅπου δὲν ὑπάρχει πρόσοδος, ἀλλὰ τοὐναντίον ὑπάρχει ζημία φανερά; Ἀλλά, μολονότι τόσον δικαία εἶναι ἡ πρότασίς μου, δυσκολεύομαι νὰ πιστεύσω, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ συναινέσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τοιαύτην μεταβολὴν φορολογίας· καὶ ὅμως ἡ τοιαύτη μεταβολὴ εἶναι ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας δύναται νὰ στηριχθῇ πᾶν μέτρον περὶ σταφίδος· διότι οὐ μόνον ἐξασφαλίζεται δι’ αὐτῆς ἡ εἰλικρινὴς ὑπὲρ τῆς σταφίδος μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἀφίεται καὶ εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς στάδιον, ἵνα ἐπιβάλλωσιν εἰς ἑαυτοὺς εἰσφορὰς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι διὰ τὴν λῆψιν παντὸς ἄλλου μέτρου, καὶ αὐτῆς ἀκόμη τῆς παρακρατήσεως, διότι καὶ αὕτη, ἐὰν γείνῃ, ἔχει ἀνάγκην δαπάνης. Ἀλλ’ ἐγώ, Κύριοι, πράττω τὸ ἐμὸν καθῆκον, ὑποβάλλω τὴν γνώμην μου· συζητήσατέ την, καὶ ἐὰν εὑρίσκητε αὐτὴν ὀρθὴν, εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν σας νὰ τὴν ἐπιβάλητε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν σας νὰ ἐπιβάλητε πᾶσαν γνώμην. Ἠκούσατε ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς παρακρατήσεως, καὶ τῷ ὄντι ὁμολογῶ, ὅτι τὸ μέτρον εἶναι ὀλίγον ἔκτακτον, ὅτι εἶναι πειραματικὸν, δὲν ἀναγνωρίζεται ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης, διότι ὑπερβαίνει τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει τὸ Κράτος ἐπὶ τῶν πολιτῶν, ὅτι προσβάλλει τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἀτόμου, ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ κανεὶς, ὅτι τὸ μέτρον ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῶν περιστάσεων. Δὲν ἐπιτρέπεται καὶ ἡ ἀποκοπὴ ἑνὸς μέλους τοῦ σώματος, ἀλλ’ ὅταν πρόκειται νὰ σώσωμεν τὴν ζωὴν τοῦ ἀτόμου, προβαίνομεν θαῤῥαλέως εἰς τὴν ἀποκοπήν. Δὲν ἔχουσι δίκαιον πάντες, ὅσοι ἐπολέμησαν τὴν παρακράτησιν· τὸ μόνον λογικὸν ἐπιχείρημά των εἶναι, ὅτι ἡ παραδοχὴ τοῦ μέτρου θὰ φέρῃ ὕψωσιν τῶν τιμῶν, καὶ ἑπομένως ἐκ τούτου θὰ λείψῃ ἡ εὐθηνία, ἥτις βοηθεῖ τὴν εἰσαγωγὴν τῆς σταφίδος εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς Ρωσίας· ἄρα παραδέχονται ὅτι τὸ μέτρον θὰ φέρῃ ὕψωσιν. Τοῦτο ζητοῦμεν ἡμεῖς· τί τὰς θέλομεν τὰς ἀγορὰς τῆς Ρωσίας, μὲ τὴν παροῦσαν εὐθηνίαν, ἡ ὁποία δὲν ἀφίνει κέρδος; Ἀλλὰ πρόκειται περὶ συντηρήσεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ μέτρου, ἂν καὶ πλεῖστοι τῶν συνεπαρχιωτῶν μου ἦναι κατ’ αὐτοῦ, διότι ἔχουσι κτήματα ἐν τῇ Αἰγιαλείᾳ καὶ Κορινθίᾳ. Μίαν ἀντίῤῥησιν αὐτῶν εὑρίσκω ὀρθὴν, ὅτι ἔχοντες προϊὸν πολυτιμότερον, θὰ βαρύνωνται διὰ τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως δυσαναλόγως. Ὑπέβαλον πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τοῦ χωρίου Λαπαναγῶν, οἱ ὁποῖοι θεωροῦσιν ἄδικον τὸ μέτρον αὐτὸ, διότι ἔχουσι κτήματα ἐν Αἰγιαλείᾳ καὶ τὰ ἔχουσιν ὑπὸ κανόνα, 25% προσθέσατε εἰς τοῦτο τὸν φόρον τοῦ Δημοσίου καὶ τὸ παρακρατηθησόμενον ποσὸν, καὶ θὰ ἴδητε ὅτι δὲν ὑπολείπεται αὐτοῖς τίποτε· περιπλέον δὲ αἱ γαῖαι αὐτῶν εἶναι ψιλαὶ, καὶ ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν παραγωγὴν μιᾶς χιλιάδος λιτρῶν σταφίδος τρία στρέμματα. Διὰ τοῦτο ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, εἰς ἣν εἶμαι μέλος, ἐπρότεινα ὅτι, ἐὰν τὸ μέτρον γείνῃ δεκτὸν, διὰ τὰς ἐπαρχίας αὐτὰς πρέπει νὰ περιορισθῇ κατὰ τὸ ἥμισυ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπεσχέθη ὅτι θὰ ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην μας, πρέπει νὰ προβῶμεν ἀμέσως· πρέπει νὰ περιορισθῶμεν ἐδῶ καὶ νὰ ψηφίσωμεν τὸ μέτρον κατ’ ἀρχὴν, νὰ λάβωμεν δὲ πρόνοιαν περὶ τῆς ἀποθηκεύσεως καὶ φυλάξεως τοῦ προϊόντος, καὶ νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν μέλλουσαν σύνοδον τὴν νομοθετικὴν πρόνοιαν περὶ τῆς τύχης τοῦ πράγματος· τοῦτο δὲ, Κύριοι, ὄχι μόνον διὰ ν’ ἀποφύγωμεν τὰς δυσχερείας, αἱ ὁποῖαι ὡς πρὸς τὰ καθέκαστα τοῦ τρόπου τῆς χρήσεως γεννῶνται, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν ἔχομεν καιρὸν νὰ χρονοτριβῶμεν καὶ διότι ὁ χρόνος πιθανὸν νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς λῆψιν καλλιτέρων μέτρων. Δυνατὸν ἡ παραγωγὴ, εἴτε ἀπὸ περονόσπορον, εἴτε ἀπὸ χάλαζαν, εἴτε ἀπὸ οἱονδήποτε λόγον, νὰ ἦναι μικρὰ, δυνατὸν ἐξ ἄλλου μέρους ἡ κατανάλωσις νὰ ἐξαπλωθῇ. Ἐὰν εἰς τὸ διάστημα τῶν πέντε μηνῶν ἐξαπλωθῇ ἡ κατανάλωσις πλειότερον, δυνατὸν νὰ γεγονότα ταῦτα νὰ μᾶς ἐπιτρέψωσι, νὰ μᾶς ἐπιβάλωσι νὰ ἐπιτρέψωμεν τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ ὅλου ἢ μέρους τοῦ ἀποθηκευθέντος πράγματος. Ἐκ τούτου δὲ οὐδεὶς ἔχει νὰ ζημιωθῇ, διότι ἕκαστος τῶν παραγωγῶν θὰ λάβῃ ἀπόδειξιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἀποθηκεύσῃ καὶ ἂν πωληθῇ τὸ πρᾶγμα εἰς μεγάλην τιμὴν, θὰ λάβῃ πολλὰ, ἐὰν πωληθῇ εἰς μικρὰν τιμὴν, θὰ λάβῃ ὀλίγα. Ἀλλὰ βεβαίως ὁ παραγωγὸς θὰ πωλήσῃ τὸ ὑπολειφθησόμενον πρᾶγμα εἰς μεγαλειτέραν τιμὴν, καὶ δὲν θὰ στερῆται τῶν μέσων τῆς καλλιεργείας, δὲν θὰ πεινᾷ καὶ δὲν θὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν δυστυχίαν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται σήμερον. Ἐπειδὴ πρόκειται γενικὴ συζήτησις καὶ ἐπειδὴ πρόκειται ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ ὅλων, δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως εἶναι προσωρινὸν,—πρόκειται μάλιστα περὶ ἑνὸς ἔτους—καὶ ὡς τοιοῦτον προσωρινὰ μέλλει νὰ ἔχῃ τὰ ἀποτελέσματα. Ἐὰν λοιπὸν θέλωμεν νὰ μὴ ἐπανέλθωμεν πάλιν εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, καὶ νὰ μὴ ἀναγκαζώμεθα νὰ κάμνωμεν ἐπανάληψιν αὐτοῦ τοῦ μέτρου, πρέπει νὰ λάβωμεν γενικωτέραν πρόνοιαν· πρέπει νὰ φροντίσωμεν περὶ τῆς ὑποστηρίξεως τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ὑποστηρίξεως τῆς διαδόσεως τῆς καταναλώσεως. Ἤκουσα, Κύριοι, τὰ μέτρα τὰ προταθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Παρνασσίδος κ. Βουλευτοῦ. Ἐγὼ αὐτὰ τὰ ἐπολέμησα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον καὶ δὲν πιστεύω νὰ μετεβλήθησαν. Τὰ μέτρα ταῦτα, Κύριοι, βασίζονται ἐπὶ τρόπου ἐξευρέσεως χρημάτων τοιούτου, ὁ ὁποῖος πράγματι ἀφίνει ἐνδοιασμὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἐδικαίωσα ὡς πρὸς τοῦτο τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι καὶ αὐτὸς ἄλλοτε ἐσκέφθη, ἀλλ’ εὑρίσκει ὅτι δὲν εὑρίσκονται τὰ χρήματα, ὅτι ἡ Τράπεζα ἀδύνατον εἶναι νὰ συναινέσῃ πλέον, ἵνα συνδράμῃ τὸ Κράτος καὶ τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς, οὐδένα δὲ ἄλλον τρόπον εὑρίσκει, καὶ διὰ τοῦτο περιωρίσθη νὰ δεχθῇ τὰ μέτρα ταῦτα, μόνον κατ’ ἀρχήν. Ἀλλὰ κατ’ ἀρχὴν τίς δὲν τὰ ἀποδέχεται; Νομίζω ὅτι ὁλόκληρος ὅ τε ἄῤῥην καὶ ὁ θῆλυς πληθυσμὸς ἀποδέχεται αὐτὰ κατ’ ἀρχήν· ὥστε τὸ γεγονὸς ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀποδέχεται ταῦτα κατ’ ἀρχὴν, δὲν προσθέτει τίποτε εἰς τὰς ἐλπίδας ἡμῶν. Ἐγὼ, Κύριοι, ἀπὸ τοῦ προπαρελθόντος ἔτους, πρὸ δύο ἐτῶν, ὑπέβαλον νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον προβλέπει περὶ ὅλων τῶν τρόπων, οἵτινες δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς τε παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως, καὶ ἐν γένει εἰς τὴν ἀνακούφισιν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ἡ Τράπεζα, τὴν ὁποίαν προτείνω διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, βασίζεται ἐπίσης εἰς εἰσφορὰν τῶν παραγωγῶν. Ἐὰν ἐγίνετο δεκτὴ ἡ γνώμη περὶ τῆς μεταβολῆς τῆς φορολογίας τῆς ἐγγείου, βεβαίως ἡ τοιαύτη εἰσφορὰ ἠδύνατο προθύμως νὰ παρασχεθῇ. Γνωρίζω ἐγὼ, Κύριοι τὰς διαθέσεις τῶν σταφιδοπαραγωγῶν· οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὰς τοιαύτας εἰσφορὰς. Ἐπὶ τοιαύτης δὲ εἰσφορᾶς 5 ἢ 6 δραχμῶν βασιζομένη ἡ Τράπεζα, ἠδύνατο νὰ τελεσφορήσῃ καλῶς, κατὰ τὴν ὁμολογίαν τῶν εἰδικῶς περὶ ταῦτα ἀσχολουμένων, κατὰ τὴν ὁμολογίαν μάλιστα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Θηβῶν βουλευτοῦ κ. Σκουλούδη, ὁ ὁποῖος πέρυσι, προκληθεὶς ὑπ’ ἐμοῦ, ἐξέφρασε τὴν γνώμην του, ὅτι ἡ τοιαύτη Τράπεζα, ἡ ὁποία θὰ ἐβασίζετο ἐπὶ εἰσφορᾶς 2 ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος, θὰ ἠδύνατο νὰ ἦναι ἡ ἰσχυροτέρα καὶ ἀσφαλεστέρα Τράπεζα τῆς Ἀνατολῆς. Ἰδού, Κύριοι, ὅτι ἠδύνατο νὰ μὴ ὑπάρξῃ ἐνδοιασμὸς περὶ τῆς εὑρέσεως τοῦ χρήματος. Ἀλλά, καὶ ἂν δὲν εὑρίσκετο τὸ πολύ, ἐπὶ μιᾶς τοιαύτης βάσεως δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ τὸ ὀλίγον καὶ μετά τινα χρόνον δὲν ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸ νὰ ἔχῃ ἡ Τράπεζα αὕτη ἓν κεφάλαιον ἀρκετόν, ὅπως ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς παραγωγῆς; Κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ προτείνω, ἡ Τράπεζα θὰ εἶχε κεφάλαιον 26 ἑκατομμυρίων, τοῦ ὁποίου τοὺς τόκους καὶ τὸ χρεωλύσιον ἐξασφαλίζει ἡ παροχὴ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Γνωρίζετε δὲ, ὑμεῖς ἰδίως, οἱ εἰς τὰ τραπεζικὰ ἀσχολούμενοι, πόσοι τρόποι ὑπάρχουσι πρὸν πολλαπλασιασμὸν τῶν τραπεζικῶν κεφαλαίων. Εἷς τρόπος τοιοῦτος εἶναι τὰ κτηματόγραφα, τὰ ὁποῖα λειτουργοῦσιν ἐπιτυχῶς παρ’ ἅπασι τοῖς πεπολιτισμένοις ἔθνεσι καὶ τὰ ὁποῖα ῥευστοποιοῦσι, οὕτως εἰπεῖν, τὴν ἀκίνητον κτῆσιν καὶ τὴν μετατρέπουσιν εἰς νόμισμα, ἀποφέρουν μάλιστα καὶ τόκων. Δὲν εἶναι ἁμαρτία, κύριοι Βουλευταί, δὲν εἶναι ἄδικον, νὰ ἔχωμεν ἀκίνητον κτῆσιν καὶ νὰ μὴ δυνάμεθα, λήγοντος τοῦ 19ου αἰῶνος, νὰ εὕρωμεν χρήματα διὰ τὴν ἐκμετάλευσιν τῆς κτήσεως ταύτης; Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, Κύριοι, προβλέπει περὶ ὅλων τῶν τρόπων, διὰ τῶν ὁποίων πολλαπλασιάζονται τὰ κεφάλαια. Τί ζητοῦσι, Κύριοι, οἱ σταφιδοπαραγωγοί; Ζητοῦσιν ἕνα συνεταιρισμὸν, τὸν ὁποῖον δὲν δύνανται νὰ κατορθώσωσι μόνοι των, ἄνευ νομοθετικοῦ κανονισμοῦ. Διατὶ τοῖς τὸν ἀρνούμεθα; καὶ διατὶ περιοριζόμεθα εἰς τὸ νὰ ἤμεθα κατ’ ἀρχὴν μόνον σύμφωνοι καὶ δὲν προβαίνομεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν, ἀλλὰ ἀφίνομεν τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς νὰ ἀσπαίρωσιν ὑπὸ τοὺς ὄνυχας τῆς τοκογλυφίας καὶ νὰ καταντήσωσι πτώματα; Προβλέπει, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο καὶ περὶ γενικῶν ἀποθηκῶν σταφιδικῶν, ἀποθηκῶν κατὰ τὸ σύστημα τῶν γενικῶν ἀποθηκῶν, τῶν ὁποίων ἡ ἀνάγκη εἶναι ἤδη πανθωμολογημένη, διότι αἱ σταφιδικαὶ ἀποθῆκαι ὄχι μόνον θ’ ἀνακουφίσωσι τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ ἐνεχυριάσει τοῦ καρποῦ των θὰ δύνανται νὰ λαμβάνωσιν μέρος τῆς ἀξίας αὐτοῦ, ἀλλὰ θὰ ἐμποδίσωσι καὶ τὴν ἀθρόαν προσφορὰν τοῦ πράγματος εἰς τὰς ἀγορὰς, ἐκ τῆς ὁποίας ἐπέρχεται ὁ ἐξευτελισμὸς τῶν τιμῶν. Προβλέπει, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο καὶ περὶ ταμείου σταφιδικῆς ἀμύνης καὶ περὶ ὅλων τῶν τρόπων, διὰ τῶν ὁποίων δύναται νὰ ἐξαπλωθῇ ἡ σταφὶς, ὅσον εἶναι δυνατὸν μεθοδικῶς, εἰς ὅλα τὰ μέρη· καὶ περὶ τῆς ἀνακουφίσεως τῆς παραγωγῆς προβλέπει διὰ τῆς ἐξευρέσεως τρόπου, ὥστε ἐπὶ μικροτέρᾳ δαπάνῃ νὰ παράγηται τὸ προϊόν. Ἐὰν, Κύριοι, τὰ μέτρα ταῦτα ἐτίθεντο εἰς ἐνέργειαν ἔκτοτε, ἴσως δὲν θὰ ἐπέφερον πλήρη ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τῶν δεινῶν, ἴσως δὲν θὰ ἐξέλειπε τὸ ἐκ τῆς κρίσεως τῆς σταφιδικῆς κακὸν, ἀλλ’ ἀναντιῤῥήτως θὰ ἦτο ὀλιγώτερον καὶ θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὸ ἀντιμετωπίσωμεν. Ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἰσηκούσθην, καὶ ἰδοὺ ὅτι εὑρισκόμεθα ἔτι εἰς τὴν αὐτὴν καὶ χείρονα μάλιστα κατάστασιν. Ἀπορῶ δὲ, διατὶ εἰς τὸ μέτρον τοῦτο εὑρίσκομεν ἀντίστασιν, καὶ στέργομεν μόνον εἰς τὴν κατ’ ἀρχὴν παραδοχήν του. Δὲν ζητοῦσι, Κύριοι, οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ ἢ νὰ προμηθεύωσιν αὐτοὶ τὸ κεφάλαιον, τοῦ ὁποίου ἔχουσιν ἀνάγκην, ὅπως γίνεται εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, διότι οὐδαμοῦ δίδονται εἰς τοὺς διαφόρους κλάδους τῆς γεωργίας κεφάλαια, ἀλλ’ ἁπανταχοῦ οἱ ἴδιοι τὰ δημιουργοῦσι. Δὲν ζητοῦσιν οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ νὰ τοῖς δημιουργήσωμεν ἡμεῖς πίστιν, ἐνεχυριάζοντες τὴν ἐλευθερίαν αὐτῶν καὶ καθιστῶντες αὐτοὺς δουλοπαροίκους, ὅπως μέτρα τινὰ πέρυσιν ἠθέλησαν νὰ τοὺς καταστήσωσι. Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω, Κύριοι, ὅτι πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, πρέπει πρὸ παντὸς νὰ σπεύσωμεν ἵνα δεχθῶμεν τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως διότι τοῦτο ἐπείγει περισσότερον πάντων τῶν ἄλλων. Ἀλλὰ πρέπει νὰ μὴ παραλίπωμεν καὶ τὰ ἄλλα μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν εἰς λογικὴν καὶ σταθερὰν καὶ μόνιμον φροντίδα περὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ πολυτίμου τούτου προϊόντος. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα, Κύριοι, φρονῶ ὅτι, διὰ νὰ γείνωσι, δὲν δύνανται παρὰ νὰ βασισθῶσιν ἐπὶ τῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω, δηλ. ἐπὶ τῆς μεταβολῆς τῆς φορολογίας. Εἶναι, Κύριοι, ἡ πρότασίς μου τόσον δικαία, τόσον λογικὴ, ὥστε δὲν εὑρίσκω τί θὰ εἴπωσι κατ’ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐὰν ἀποκρούσωσιν αὐτὴν, ὅπως ἀπέκρουσαν καὶ ὅλα τὰ ἄλλα μέτρα, ὅπως ἀποκρούουσι τὴν φορολογίαν εἰς εἶδος, ὅπως ἀποκρούουσιν ὁποιανδήποτε παροχὴν ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, τότε πῶς θὰ τεθῇ εἰς ἐνέργειαν ὁποιονδήποτε μέτρον; Ἄνευ χρημάτων, Κύριοι, οὐδέν ἐστι γενέσθαι τῶν δεόντων. Παρακαλῶ νὰ προσέξωμεν εἰς τοὺς κινδύνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀπειλοῦσιν. Ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς μεγάλης αὐτῆς ἐπαγγελίας περὶ τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων· παρακαλῶ αὐτὴν νὰ πιστεύσῃ ὅτι, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἦναι τὰ μέτρα τὰ ὑπ’ αὐτῆς ὑποβληθέντα ἢ μελετώμενα νὰ ὑποβληθῶσι πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοποῦ τούτου, ἀδύνατος θὰ καταστῇ ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ἂν δὲν ληφθῇ ἐπείγουσα καὶ μεμελετημένη φροντὶς περὶ βελτιώσεως τῆς τύχης τῆς σταφίδος. Ἐὰν δὲν ἠθέλομεν φροντίσει περὶ τῆς σταφίδος καὶ δὲν ἤθελε βελτιωθῆ ἡ κατάστασις αὐτῆς, ὄχι μόνον δὲν πρέπει νὰ ἐλπίζωμεν ὅτι ἡ οἰκονομικὴ καχεξία δὲν θέλει παρέλθει, ἀλλ’ ἀφεύκτως, Κύριοι, θὰ φθάσωμεν εἰς χείρονα κατάστασιν. Νομίζετε ὅτι εἶναι δυνατὸν μὲ τὴν κατάστασιν αὐτὴν νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους; Προχθὲς ἤκουσα, ὅτι εἰς τὸν Πύργον ἀστυφύλακες συνέλαβον ἕνα πολίτην, ὀφείλοντα φόρους, καὶ ἀμέσως πληθὺς ἄλλων πολιτῶν περιεκύκλωσαν τοὺς ἀστυφύλακας καὶ προσεφέροντο νὰ συλληφθῶσι καὶ αὐτοί, διότι καὶ αὐτοὶ ἦσαν ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου, καὶ νὰ τεθῶσιν εἰς τὰς φυλακάς· διότι ἔλεγον, ὅτι ἐν ταῖς φυλακαῖς θὰ ἦσαν καλλίτερα, διότι τὸ Δημόσιον θὰ τοὺς ἔτρεφε· καὶ οἱ ἀστυφύλακες, πτοηθέντες ἀπὸ τὴν πρωτοφανῆ ταύτην κατάστασιν, ἀπήλλαξαν πάντας. Πόσον εἴμεθα παράδοξοι! Μᾶς κάμνουσιν ἐντύπωσιν αἱ πληγαὶ, τὰς ὁποίας, κατὰ τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀφῆκαν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους αἱ ἡμιτελεῖς ἀπομείνασαι σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ, καὶ ἐπαγγελλόμεθα νὰ λάβωμεν σύντονον πρόνοιαν περὶ ἐξακολουθήσεως τῆς κατασκευῆς αὐτῶν, πρὸς ἐπούλωσιν τῶν ἐκ τούτων πληγῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐδάφους, παραβλέπομεν δὲ μακαρίως τὴν μεγάλην ταύτην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους πληγὴν, μυωποῦντες εἰς τὸν ἐκ ταύτης μέγαν κίνδυνον! Ἀλλὰ φοβερώτερος εἶναι ὁ ἄλλος κίνδυνος, ὁ ἐκ τῆς ἐνδεχομένης ἐξεγέρσεως τοῦ λαοῦ τῆς Πελοποννήσου. Φαίνεται ὅτι τὰ παθήματα δὲν μᾶς ἐδίδαξαν ἐπαρκῶς, καὶ νομίζουσί τινες, ὅτι κάθηνται ἐπὶ ῥόδων, ἐνῷ τῷ ὄντι κάθηνται ἐπὶ ἡφαιστείου. Δὲν εἶναι δυνατὸν, Κύριοι, νὰ ἀνεχθῇ ἐπὶ πλέον ὁ λαὸς τῆς Πελοποννήτου νὰ πληρώνῃ φόρους, ἐκεῖ ὅπου δὲν ὑπάρχει πρόσοδος, καὶ μάλιστα τοιούτους ἀπανθρώπους φόρους. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἐπειγόντως πρέπει νὰ λάβωμεν σωτήρια μέτρα, καὶ παρακαλῶ καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ σπεύσῃ, διὰ νὰ ἀπομακρύνῃ τὴν ἔκρηξιν τῶν κινδύνων, οἱ ὁποῖοι κρούουσι τὰς θύρας ἡμῶν. Φρονῶ ὅτι πρέπει ἐπὶ τέλους ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ τῆς σταφίδος καὶ φροντίσωμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὸ μέλλον αὐτῆς, παραδεχόμενοι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω. Μὴ μᾶς ἐνθαῤῥύνει, Κύριοι, ἡ ἐφησύχασις τοῦ λαοῦ ἐπί τινα καιρόν· τοῦτο προέρχεται ἐκ τῆς πεποιθήσεως ὅτι δὲν ἔσφαλεν ἐν τῇ ἐνασκήσει τοῦ ἐκλογικοῦ αὐτοῦ δικαιώματος, ἀλλ’ ἐὰν πεισθῇ περὶ τοῦ ἐναντίου, μὴ ἀμφιβάλλει οὐδείς, ὅτι θὰ ἐγερθῇ φοβερὸς ἐκδικητὴς κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὸν ἀπεπλάνησαν!

§14ΠΑΠΑΚΥΡΙΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, τὸ σταφιδικὸν ζήτημα διελευκάνθη ἤδη· δὲν θ’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, ἐπαναλαμβάνων τὰς λεπτομερείας· ὀλίγα τινὰ, ἐκ καθήκοντος πρὸς τὴν ἐπαρχίαν μου θὰ εἴπω, μετὰ τὰς δηλώσεις τοῦ σεβαστοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, μὴ ἀποδόσαντος τὸ παράπαν χαρακτῆρα πολιτικὸν εἰς τὸ ζήτημα, τοὐναντίον μάλιστα, ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ Βουλευτοῦ, ἐκφρασθέντος εὐμενῶς, λόγῳ τῆς ἀνάγκης. Θὰ περιορισθῶ εἰς ὀλίγα, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐσχημάτισε γνώμην, ἐρειδομένην ἐπὶ ἑδραίας πεποιθήσεως, ἐκ τῶν ἐκτεθέντων ἀπὸ προχθὲς ὑπὸ διακεκριμένων συναδέλφων, ἀπὸ τὰς περισυνὰς συζητήσεις, ἀπὸ τὰ διάφορα συλλαλητήρια, ἀπὸ τὰ ψηφίσματα καὶ ἀπὸ τὴν εὐτέλειαν ἀκόμη τῶν σημερινῶν τιμῶν τῆς σταφίδος. Ἐξ ὅλων τούτων κατεδείχθη, ὅτι οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ ἵστανται ἐπὶ ξυροῦ ἀκμῆς, μὴ πολὺ ἀπομεμακρυσμένοι τῆς ἀπογνώσεως, ἐξαντλήσαντες πᾶσαν οἰκονομικὴν ἰκμάδα, δὲν ἔχουσι δὲ ἄλλην ἐλπίδα, παρὰ μόνον τὴν ἐλπίδα τῆς παρεμβάσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὡς βοήθειαν εἰς τοὺς παραγωγικούς των ἀγῶνας. Κυρία καὶ μοναδικὴ ἀφορμή, ὡς ἠκούσαμεν ὅλοι, εἶναι τὸ περιπλέον πρᾶγμα τῆς παραγωγῆς ἐν σχέσει πρὸς τὴν κατανάλωσιν, λόγῳ τοῦ ἀποτόμου κλεισίματος τῶν ἀγορῶν τῆς Γαλλίας· τὸ περίσσευμα ἀκριβῶς τοῦτο, αὐτὸν τὸν σάρακα, ἐζήτησαν καὶ καθικετεύουν τὴν Βουλὴν νὰ τὸ θέσῃ ἐκποδὼν διὰ νομοθετήματος διακανονίζοντος τὴν ἐξακτέαν ποσότητα πρὸς βρῶσιν. Σᾶς προέτεινον ὅτι τοῦτο δύναται νὰ τὸ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις, πληρονομένου τοῦ ἐξαγωγικοῦ φόρου εἰς εἶδος, καὶ τὸ μέτρον τοῦτο θεωρῶ καὶ ἐγὼ δικαιότατον, διότι ὁ παραγωγὸς δὲν ὀφείλει νὰ ἐξοφλῇ τὰς πρὸς τὴν Πολιτείαν ὑποχρεώσεις του, παρὰ ἐκ τοῦ προϊόντος του, ὅταν δὲ τὸ προϊόν του δὲν ἔχῃ καμμίαν ἀξίαν, δὲν πταίει αὐτός, ἢ πταίει ὀλιγώτερον τῶν ἄλλων. Ἀλλ’ ἀντιτάσσεται εὐλόγως τὸ ἀπασχολοῦν ἡμᾶς οἰκονομικὸν ζήτημα, καὶ προτάσσεται ὁ δισταγμός, ἐὰν ἐκ τοῦ ληφθησομένου τούτου ποσοῦ εἰς εἶδος θὰ καλυφθῇ ὁ εἰσπραττόμενος ἐξαγωγικὸς φόρος. Κατ’ ἀνάγκην λοιπὸν μᾶς μένει ἓν μόνον στάδιον, τὸ ζήτημα τῆς νομιμοποιήσεως τῆς παρακρατήσεως. Τὴν παρακράτησιν ἐγὼ τολμῶ νὰ τὴν θεωρῶ καὶ ὀρθὴν καὶ ὠφέλιμον, δι’ οὓς λόγους ἠκούσαμεν· τὰ δ’ ἐπιχειρήματα κατ’ αὐτῆς δὲν μὲ ἔπεισαν· νομίζω μάλιστα τοὐναντίον, ὅτι διὰ τῆς παρακρατήσεως θέλει ἐπιτευχθῆ ἡ ἐξάπλωσις τοῦ προϊόντος, διότι τὸ παρακρατηθησόμενον ποσὸν θὰ δύναται νὰ διατεθῇ καὶ εἰς νέας ἀγορὰς, μὴ γνωστὰς εἰς τὴν κατανάλωσιν τῆς σταφίδος, ἡ ἀνατίμησις δὲ τῆς σταφίδος θὰ ἦναι ἀληθῶς ἱκανὴ νὰ ἱκανοποιῇ τὸν κτηματίαν, ὥστε νὰ μὴ ἐγκαταλίπῃ τὰ κτήματά του, ἀλλὰ δὲν θὰ ἦναι τοιαύτη, ὅπως φοβοῦνται οἱ ἀξιότιμοι μὴ παρακρατητικοί, ὥστε νὰ φθάσῃ τὸ ὑπόλοιπον εἰς τὸ ζενίθ, διότι ἀκριβῶς, ὡς προεῖπον, θὰ ἔχωμεν ἄλλο πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον θέλει διατεθῆ εἰς νέας ἀγορὰς εὐθηνὸν, διότι δὲν θὰ ἦναι προωρισμένον πρὸς βρῶσιν. Ἐὰν τοὐναντίον δὲν γείνῃ ἡ παρακράτησις φοβοῦμαι ὅτι κατ’ ἀνάγκην οἱ κτηματίαι θὰ ἐγκαταλίπωσι τὰ κτήματά των, ἀλλὰ ἐγκαταλείποντες τὰ κτήματά των, θὰ ἐγκαταλίπωσι καὶ τὰς οἰκογενείας των, διότι δὲν θὰ δύνανται νὰ τὰς διαθρέψωσι· τοιαύτη δὲ κατάστασις μοὶ φαίνεται ὅτι δικαιολογεῖ τοὺς φόβους τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κεφαλληνίας, ὅτι θὰ ἔχωμεν σκάνδαλά τινα μετά τινα χρόνον. Καὶ εἰς ἄλλα Κράτη, Κύριοι, ἐνέσκηψαν κρίσεις, καὶ ἐκεῖ τὰ νομοθετικὰ σώματα καὶ αἱ Κυβερνήσεις δὲν ἐδίστασαν νὰ προβῶσιν εἰς νομοθετήματα κατὰ τῶν κυρίων αἰτίων, καὶ εἰς προστατευτικὰ μέτρα ὑπὲρ τῶν παραγωγῶν. Ἐν Γαλλίᾳ, φέρ’ εἰπεῖν, καὶ προστατευτικοὶ νόμοι ἐνομοθετήθησαν εἰς τοιαύτας κρίσεις, καὶ Τράπεζαι συνεστήθησαν ὑπὸ ἰδίαν εὐθύνην τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, ἵνα δανείζωσι μὲ ἐλαφρότατον τόκον τοὺς ἀτυχεῖς παραγωγούς. Νομίζω, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι οἱ παραγωγοὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, οἱ σκληρῶς δοκιμασθέντες ἐπὶ 3 ἔτη καὶ ἄλλοι ἐπὶ 4 ἔτη, ὡς οἱ Ἠλεῖοι, δικαιοῦνται νὰ ἐγείρωσι τὴν ἀξίωσιν ταύτην περὶ τῆς νομοθετικῆς προνοίας, καὶ ἐλπίζω ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει συγκατατεθῆ εἰς τοῦτο, ἀφοῦ μάλιστα ὁ σεβαστὸς κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔθεσε τὸ ζήτημα εἰς τὴν ἐκτίμησίν μας, καὶ ἀφοῦ συνδικάτα ἐλλείπουσι παρ’ ἡμῖν, μὴ ἀνελθόντος ἔτι τοῦ ἐν Ἑλλάδι ἐμπορίου εἰς τοιαύτην περιωπήν. Ἐὰν ὅμως, Κύριοι, ἐγκαταλείψωμεν τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς εἰς τὴν τύχην των, τότε εἰς ἡμᾶς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς δὲν ὑπολείπεται ἄλλο τι, εἰμὴ μόνον ἡ δόξα, ὅτι ἡ κατὰ κεφαλὴν φορολογία μας ὑπερβαίνει τὸν εὐδαιμονέστερον λαὸν τῆς ὑφηλίου, μολονότι τὸ προϊόν μας δὲν ἔχει ἀξίαν τινὰ, ὁ δὲ προϋπολογισμὸς θὰ περιέχῃ μόνον περισσοτέρας βεβαιώσεις, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ εἰσπράξεις.

§15ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλοὶ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων καὶ ἐγὼ ἐνομίζομεν, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ ἔλεγε καθαρῶς τὴν γνώμην του. Εἶναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως ἢ ὄχι; Ἐν τούτοις ἐγὼ τοὐλάχιστον νομίζω, ὅτι σαφῶς ἐξέφρασε τὴν ἑαυτοῦ γνώμην, δηλώσας ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εἴπῃ, οὔτε ὅτι κηρύσσεται ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, οὔτε ὅτι κηρύσσεται κατὰ τῆς παρακρατήσεως...

§16Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κηρύσσεται κατὰ τῆς παρακρατήσεως δι’ ἓν ἔτος, ἐκεῖνος ὁ ὁποῖος θέλει ψηφίσει κατὰ τῆς παρακρατήσεως, ἐκεῖνος ὅμως, ὁ ὁποῖος θέλει ψηφίσει ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως δι’ ἓν ἔτος, ἐκεῖνος δέχεται αὐτὴν, ἀλλὰ δέχεται αὐτὴν διὰ ποίους λόγους; Ἐγὼ εἶπον τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους δέχομαι αὐτήν.

§17ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα... Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ κηρυχθῇ κατὰ τῆς παρακρατήσεως, διότι ἐν πρώτοις καμμίαν θεραπείαν δὲν εὕρισκε διὰ τὸν ἐπικείμενον κίνδυνον καὶ ὅπως ἀντὶ τῆς παρακρατήσεως προβάλῃ ἕτερόν τι σωστικὸν μέτρον. Δεύτερον, ἀτομικῶς ἡ γνώμη του εἶναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως. Ἀλλὰ τούτου οὕτως ἔχοντος, πῶς δὲν κηρύσσεται ὑπὲρ αὐτῆς; Διότι τρόπον τινὰ ἐθεώρησε τὴν παρακράτησιν ὡς ἀντικανονικόν τι, ὡς μὴ συνᾷδον μὲ τὸν φυσικὸν νόμον. Διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναλάβῃ τὴν παρακράτησιν, οὔτε νὰ καταρτίσῃ συνδικάτα, ὅπερ μόνον τοῖς ἀτόμοις ἐπιτρέπεται. Τρίτον, μήπως γνωρίζῃ τί θέλει ὁ λαὸς, ἀφοῦ παρὰ τῶν μὲν ἔλαβε πολλὰς ἀναφορὰς ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, παρὰ τῶν δὲ ἄλλας τόσας κατ’ αὐτῆς. Πλὴν τὸν λαὸν ἀντιπροσωπεύομεν ἡμεῖς· ἑπομένως, ἐὰν ὁ λαὸς ἦναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, θὰ ἀποδειχθῇ ἐξ ἡμῶν αὐτῶν, διότι θὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ αὐτῆς· τοὐναντίον δὲ, ἐὰν ὁ λαὸς ἦναι κατ’ αὐτῆς, θὰ καταψηφίσωμεν αὐτῆς. Οἱ κατὰ τῆς παρακρατήσεως ἀνέπτυξαν ἤδη διὰ πολλῶν ἐπιχειρημάτων, ὅτι ὀφείλομεν νὰ μὴ ψηφίσωμεν παρακράτησιν, καὶ τὰ ἐπιχειρήματά των ταῦτα πιθανὸν νὰ ἦναι λίαν ὀρθά. Πλὴν ταῦτα καταπίπτουσι μὲ δύο λέξεις μόνον, —ὡς καταῤῥέουσιν αἱ ὑπὸ τῶν παιδίων ἐκ παιγνιοχάρτων κατασκευαζόμεναι οἰκίαι δι’ ἑνὸς ἁπλοῦ φυσήματος,—ἤτοι καταθρυμματίζονται διὰ τοῦ «δὲν ἀντέχομεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἔχοντες τὴν τιμὴν τῆς σταφίδος εἰς αὐτὸν τὸν ἐξευτελισμόν!» Καὶ ἐγὼ δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἡ παρακράτησις εἶναι κακὸν, ἀλλὰ θεωρῶ αὐτὴν κακὸν ἀναγκαῖον. Νομίζω ὅτι μόνον δι’ αὐτῆς δυνάμεθα ν’ ἀποσοβήσωμεν τὸν ὑφιστάμενον κίνδυνον. Διότι πάντες γνωρίζομεν, ὅτι ἐξηντλήθη πλέον τὸ θέμα τοῦτο, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἡμῖν νὰ ὑπομένωμεν πλέον τὴν ἀθλίαν κατάστασιν, εἰς ἣν διατελοῦσι τὰ σταφιδοπαραγωγὰ μέρη. Ἀλλ’ οἱ ἐναντίοι τῆς παρακρατήσεως, Κύριοι, ὁμιλοῦσιν ὡς εἰ ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ παρακράτησις δι’ ἑκατὸν ἔτη, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν τὴν παρακράτησιν ἢ μόνον δι’ ἓν ἔτος, δοκιμαστικῶς. Δικαιολογοῦνται δὲ λέγοντες: «ἐπὶ τέλους τί θὰ γείνῃ ἡ Ρωσσία;» Ἀλλ’ ἂς ἀρχίσωμεν εἰσάγοντες ἀπὸ τοῦ ἑπομένου ἔτους εἰς Ρωσσίαν σταφίδα, ἂς ἀποσοβήσωμεν τὸν παρόντα κίνδυνον, καὶ τὸ ἑπόμενον ἔτος σκεπτόμεθα περὶ Ρωσσίας. Ὅταν εἰσαγάγωμεν εὐθηνὴν σταφίδα εἰς Ρωσσίαν, νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι αὕτη θὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ καταναλίσκῃ, ὡς ἤρξατο ἤδη καταναλίσκουσα. Ἡμεῖς λέγομεν τοῖς ἀντιφρονοῦσι: «σώσατέ μας ἀπὸ τοῦ ἐπικειμένου κινδύνου», καὶ ἐκεῖνοι δίδουσιν ἡμῖν συμβουλὰς, λέγοντες: «ποιήσατε καλλιτέραν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων ὑμῶν, περιποιήθητε τὸ προϊόν ὑμῶν, προσπαθήσατε νὰ εὕρῃ νέας ἀγορὰς καταναλώσεως, καὶ μετὰ 2, 3, 4, 5 ἔτη θὰ κατορθώσητε νὰ ἦσθε εἰς καλὴν κατάστασιν»· χωρὶς ὅμως καὶ νὰ εἴπωσιν ἡμῖν οἱ Κύριοι οὗτοι, ἐὰν θὰ ζήσωμεν μὲ ἀέρα ἢ μὲ εἰσοδήματα, ἀφοῦ στερούμεθα, ἀφοῦ μέχρι χειλέων εἴμεθα βυθισμένοι εἰς δυσβάστακτα χρέη καὶ ἐπειγούσας ὑποχρεώσεις. Ἀλλ’ ὡς παρετήρησα, Κύριοι, ἡ Βουλὴ, διαιρεῖται εἰς τρεῖς γνώμας· ἄλλοι μὲν ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, ἄλλοι δὲ κατὰ τῆς παρακρατήσεως, καὶ ἕτεροι ἐξ ἀνάγκης κατὰ τῆς παρακρατήσεως. Οἱ τελευταῖοι οὗτοι εἶναι οἱ ἐκλεχθέντες Βουλευταὶ ἐκ τῶν οἰνοπαραγωγῶν ἐπαρχιῶν. Οἱ Κύριοι οὗτοι φοβοῦνται μήπως τὴν ἐκ τῆς παρακρατήσεως σταφίδα ἡ Κυβέρνησις πωλήσῃ εἰς τὰ οἰνοπνευματοποιεῖα μὲ τιμὰς ἐξηυτελισμένας, οὕτω δὲ καταστρέψῃ, ἐκμηδενίσῃ καὶ καταστήσῃ τοὺς οἴνους αὐτῶν ἀχρήστους. Πρὸς τοὺς Κυρίους τούτους θὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει, οὔσης ἀφθόνου τῆς συγκομιδῆς τῶν οἴνων αὐτῶν, οὗτοι θὰ πάσχωσι. Τὰ οἰνοπνευματοποιεῖα κέκτηνται τόσῳ μεγάλην παρακαταθήκην οἰνοπνεύματος καὶ κονιὰκ, ὥστε, καὶ ὑποτιθεμένου ὅτι, γινομένης δεκτῆς τῆς παρακρατήσεως, ἡ παρακρατηθησομένη σταφὶς δὲν δίδεται εἰς τὰ οἰνοπνευματοποιεῖα, ταῦτα δὲν θὰ στρέψωσι τὴν προσοχήν των εἰς τοὺς οἴνους, διότι οἱ κάτοχοι οἴνων ἀπαιτοῦσι τιμὰς μεγάλας, τιμὰς ἀσυμφόρους, καὶ ὡς ἐκ τούτου τὰ οἰνοπνευματοποιεῖα δὲν θὰ ἐργασθῶσιν οἴνους. Ὥστε, ἐπαναλαμβάνω, καὶ ἐν τοιαύτῃ ὑποθετικῇ περιπτώσει, τὰ οἰνοπνευματοποιεῖα δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσι μὲ τὴν ὑπάρχουσαν παρακαταθήκην ἐπὶ δύο ἔτη, χωρὶς νὰ ἐργασθῶσι ποσῶς. Κατ’ ἀκολουθίαν, εἴτε ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως εἴτε κατὰ τῆς παρακρατάσεως ψηφίσωσιν οἱ ἐκ τῶν οἰνοφόρων ἐπαρχιῶν Βουλευταὶ, ὁ οἶνός των, ἐπειδὴ εἶναι ἄφθονος, θὰ ἔχῃ μικρὰν τιμὴν καὶ θὰ πάσχωσιν· ἄρα συμφέρει αὐτοῖς νὰ κηρυχθῶσιν ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, ἕνεκα τῆς ὁποίας θὰ ὑψωθῶσιν αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος, θὰ εὐημερήσῃ ὁ τόπος, καὶ ἐν τῇ εὐημερίᾳ του θὰ κάμῃ, ὥστε καὶ αἱ οἰνοφόροι ἐπαρχίαι νὰ εὐημερῶσι.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίς ζητεῖ τὸν λόγον;

§19ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ γείνῃ διακοπή.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν ἀπεφάσισε νὰ γίνεται καθ’ ἑκάστην διακοπή.

§21ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τελειώσωμεν τώρα.

§22ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν· θὰ ὁμιλήσωσι πλεῖστοι.

§23ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐν τῷ σταφιδικῷ ζητήματι ἔχω περὶ τῶν καθηκόντων τοῦ Κράτους καὶ τῆς Κυβερνήσεως διάφορον ἰδέαν ἐκείνης, ἥτις ἐνέπνευσε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτε πρὸ μικροῦ ὡμίλει. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπεφήνατο γνώμην περὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος ὄχι ὡς ἀρχηγὸς Κυβερνήσεως, ὄχι ὡς διευθυντὴς τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλ’ ὡς ἁπλοῦς Βουλευτὴς, δηλώσας ὅτι οὐδόλως διὰ τῆς γνώμης του ἐννοεῖ νὰ ἐπηρεάσῃ τὸ παράπαν τὴν γνώμην τῶν πολιτικῶν φίλων του. Ἐγὼ ὅμως διάφορον ἰδέαν ἔχω περὶ τῶν καθηκόντων τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἰς τὰς σοβαρὰς περιστάσεις, τὰς ὁποίας διέρχεται ἡ σταφὶς ἡμῶν σήμερον. Νομίζω ὅτι τὸ ἡμέτερον Κράτος, ὡς ἐκυβερνήθη κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους, εἶναι κατὰ μέγιστον μέρος αἴτιον τῆς σημερινῆς σταφιδικῆς κρίσεως, ἡ ὁποία ἀπειλεῖ τὸν τόπον καὶ τὸ Κράτος, καὶ ἡ ὁποία, ἐὰν δὲν ἀποσοβηθῇ ἢ μειωθῇ, θὰ καταστήσῃ δύσκολον, ἂν οὐχὶ ἀδύνατον, τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Πάντες, ὁμιλοῦντες περὶ σταφίδος, ἐπαναλαμβάνομεν ὅτι ἡ κρίσις προῆλθεν ἐκ τῆς μεγάλης παραγωγῆς, συγκριτικῶς πρὸς τὴν ζήτησιν· ἀλλ’ αὕτη δὲν εἶναι ἡ μόνη αἰτία. Ἡ δείνωσις τῆς κρίσεως, ἡ ὀξύτης αὐτῆς, ἡ γενικὴ σχεδὸν ἀπελπισία τῶν κτηματιῶν καὶ τῶν ἐμπόρων δὲν ὀφείλεται μόνον εἰς τὴν δυσαναλογίαν τῆς παραγωγῆς πρὸς τὴν κατανάλωσιν, ἀλλ’ ὀφείλεται καὶ εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀποτυχίαν τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους· ὀφείλεται εἰς τὴν ἐρήμωσιν κεφαλαίων καὶ πίστεως, ἃς ἡ διοίκησις τῶν τελευταίων χρόνων καὶ ἡ πτώχευσις ἔφερον ἐν τῷ τόπῳ, δι’ ὧν κατέστησαν ἀδύνατον τὴν πάλην τοῦ παραγωγοῦ καὶ τοῦ ἐμπόρου τῆς σταφίδος ἐναντίον τῆς εὐτελείας τῶν τιμῶν, εὐτελείας δυσαναλόγου πρὸς τὰς τιμὰς τοῦ παρελθόντος καὶ πρὸς τὰς αἰτίας τῆς κρίσεως. Ἂν καὶ μὲ τὴν δυσαναλογίαν, ἥτις παρατηρεῖται μεταξὺ παραγωγῆς καὶ καταναλώσεως κατὰ τὰ τελευταῖα δύο ἢ τρία ἔτη, εἶχε τὸ Κράτος καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἀρκοῦσαν δύναμιν χρηματικὴν καὶ πιστωτικὴν, ὅπως διοργανώσωσι τὴν δέουσαν ἀντίστασιν ἐναντίον τῆς αὐθαιρέτου καὶ ἀδίκου ἐκπτώσεως τῶν τιμῶν, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ προληφθῇ καὶ μειωθῇ κατὰ πολὺ ἡ ὀξεῖα κρίσις, ἥτις κατέστησεν ἐπιζήμιον καὶ τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν ἐμπορίαν τῆς σταφίδος. Ἀλλ’ ἐν χώρᾳ, ἐν ᾗ τὸ Κράτος περιήγαγεν ἑαυτὸ μὲν εἰς πτώχευσιν, πάντα δὲ τὰ πιστωτικὰ καταστήματα αὐτῆς, τὰ ὁποῖα ἀπ’ ἀρχῆς καὶ μετὰ ταῦτα συνεστήθησαν, ὅπως βοηθῶσιν ἐν τῇ ἐργασίᾳ καὶ τῇ ἐμπορίᾳ τὸν λαὸν, περιῆλθον καὶ αὐτὰ σχεδὸν εἰς πτώχευσιν, ὅταν τὸ Κράτος διὰ τῆς κακῆς διοικήσεως τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ ἐστέρησεν ἐντελῶς τὸν τόπον πάσης πίστεως ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, πίστεως ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν δύναται νὰ ἐννοηθῇ παρ’ ἡμῖν ἐξωτερικὴ ἐμπορία, ὅταν τὸ Κράτος διὰ τῆς ἀστόχου διοικήσεως τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ ἐστέρησε τὸν τόπον νομίσματος, καὶ σήμερον ἐργάζεται οὗτος ὑπὸ περιστάσεις νομισματικὰς, αἵτινες οὔτε ἐν ταῖς ἐσωτερικαῖς συναλλαγαῖς οὔτε ἐν ταῖς μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ παρέχουν ἀσφάλειαν καὶ ἐμπιστοσύνην, οὐδεμία ἀντίστασις κατὰ τῆς σταφιδικῆς κρίσεως ἦτο δυνατή. Ὅταν πάντα ταῦτα ἐπεσωρεύθησαν τὰ κακὰ τῆς κακῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους ἐπὶ τοῦ λαοῦ, εἶναι, νομίζω, ἄτοπον νὰ λέγωμεν πρὸς αὐτὸν νὰ ἐργασθῇ μόνος, ὅπως ἐξέλθῃ τῆς δυσχεροῦς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται. Ἰδίως δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ, ἡ ἐλθοῦσα πρὸς ἐπανόρθωσιν τῶν σφαλμάτων τοῦ παρελθόντος. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον εἶπον ἀρχόμενος, ὅτι ἔπρεπε μετὰ περισσοτέρου δισταγμοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπῃ πρὸς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, αἵτινες ζητοῦν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως νὰ παρέμβῃ καὶ ὀργανώσῃ τὰ μέσα τῆς σωτηρίας, ὅτι δὲν δύναται ν’ ἀναμιχθῇ ὡς Κυβέρνησις, ὡς Κράτος. Ἡ ἀδυναμία σήμερον τοῦ τόπου, ὅπως ἀντιστῇ κατὰ τῆς κρίσεως, ἔχει κατὰ μέγα μέρος αἰτίαν καὶ τὰ σφάλματα καὶ τὰς ἀποτυχίας τῶν κυβερνησάντων αὐτήν. Αὐτοὶ ἀπεδίωξαν ἐκ τῆς χώρας τὰ κεφάλαια καὶ τὴν πίστιν, ἄνευ δὲ κεφαλαίων καὶ πίστεως ὁ τόπος, οἱ σταφιδοκτήμονες καὶ σταφιδέμποροι δὲν δύνανται νὰ ὀργανώσουν τὰ μέσα τῆς σωτηρίας τῆς σταφίδος. Οὐδὲν δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ κεφαλαίων ὑπὲρ τῆς σταφίδος, καὶ ταῦτα ἐλλείπουσιν ἐντελῶς σήμερον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἰδιαιτέρως, ἕνεκα τῶν λόγων αὐτῶν, νὰ ζητῇ τὴν ἀρωγὴν καὶ τὴν παρέμβασιν τοῦ Κράτους. Φρονῶ πρὸς τούτοις, ὅτι δὲν ἀπαλλάττει τῆς εὐθύνης τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ὁ λόγος, ὅτι ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων πρέπει, ὅπως παρέμβῃ τὸ Κράτος, πλήρης νὰ ὑπάρχῃ ὁμοφωνία μεταξὺ τῶν πασχόντων καὶ ζητούντων τὴν παρέμβασιν αὐτήν. Ἐν πρώτοις, ἕνεκα τοῦ ἐξαιρετικοῦ τῶν περιστάσεων, τὰς ὁποίας περιέγραψεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλει τὸ Κράτος εἰς ἐξαιρετικὰ νὰ προέλθῃ μέτρα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου καθῆκον ἐν γένει πάσης Κυβερνήσεως εἶναι, ὅταν πρόκειται περὶ μέτρων γενικῆς σωτηρίας, νὰ προσπαθῇ νὰ συμβιβάσῃ πάντας τοὺς ἔχοντας διάφορον γνώμην. Ὁπωσδήποτε, ὅταν ἡ Κυβέρνησις πεισθῇ, ὅτι τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον προτείνεται, καὶ περὶ οὗ ἡ διαφωνία, εἰς ὅλους εἶναι ὠφέλιμον, εἰς οὐδένα δ’ ἐπιζήμιον, ὀφείλει νὰ τὸ ἐπιβάλῃ. Οὐδένα ἤκουσα, ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι ἀπέκρουσαν τὴν παρακράτησιν τὴν περιοριζομένην δοκιμαστικῶς εἰς ἓν μόνον ἔτος, νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι αὕτη εἶναι ἐπιζήμιος εἰς τὴν ἐπαρχίαν τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει. Τὴν ἀπέκρουσαν ὡς γενικὸν μέτρον καὶ διαρκὲς ἢ μακροτέρας διαρκείας. Δυνατὸν νὰ ἐγείρωνται ἀντιῤῥήσεις κατὰ τῆς παρακρατήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς τὰ ἀπώτερα, ἀλλὰ ταῦτα δὲν καθιστῶσιν αὐτὴν ἐπιζήμιον μέτρον δι’ ἓν ἔτος, καθ’ ὃ πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ. Τῳόντι οὐδεὶς δύναται εὐλόγως ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ἡ παρακράτησις, ἐφαρμοζομένη κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, θὰ ἔχῃ εὐεργετικὰ ἀποτελέσματα διὰ τὴν προσεχῆ ἐσοδείαν, ὅτι θὰ ἀναστείλῃ τὴν περαιτέρω κατάπτωσιν τῶν τιμῶν, καὶ ὅτι θὰ σώσῃ τὸν τόπον ἀπὸ τῶν καταστροφῶν, τὰς ὁποίας εὐτελεῖς τιμαὶ ἀπειλοῦσι καὶ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο. Τὸ κακὸν ἔσται νῦν μεγαλείτερον, διότι ὁ τόπος εἶναι μᾶλλον ἐξηντλημένος ἢ πρίν. Οἱ ἐναντίοι ἔφερον ἀντιῤῥήσεις εἴτε ὡς πρὸς τὸ δίκαιον καὶ νόμιμον τοῦ μέτρου γενικῶς, εἴτε ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς, ὅστις νομίζουσιν ὅτι δύναται ν’ ἀποβῇ ἄδικος, ἐξ ἴσου καθ’ ὅλων τῶν παραγωγῶν ἐφαρμοζομένης τῆς παρακρατήσεως, εἴτε ὡς πρὸς τὰ μέλλοντα ἀποτελέσματα αὐτῆς ἐπὶ τῆς διαδόσεως τῆς σταφίδος. Ἀλλ’ οὐδεὶς ἠμφισβήτησεν, ὅτι ἐφαρμοζομένη ἡ παρακράτησις ἐν τῇ προσεχεῖ ἐσοδείᾳ θὰ φέρῃ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἀνατιμήσεως τῆς σταφίδος. Αὕτη εἶναι ἀναγκαῖον ἀποτέλεσμα τῆς ἐλαττώσεως τῆς προσφορᾶς. Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσι Βουλευταὶ ἀμφιβάλλοντες περὶ τούτου καὶ ἔχοντες ἀνάγκην νὰ πεισθῶσιν ἐκ τῆς συζητήσεως. Κατὰ κόρον ταῦτα συνεζητήθησαν ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἔτη. Μάλιστα συνέπεια τῆς παρακρατήσεως θὰ ἦναι, καὶ πρὶν ἐφαρμοσθῇ, ἀλλ’ εὐθὺς ὡς ψηφισθῇ, νὰ συνεπαγάγῃ ὕψωσιν τῶν τιμῶν. Ἀρκεῖ νὰ ὑπάρξῃ βεβαιότης εἰς τὸ ἐμπόριον, ὅτι δὲν θὰ προσαχθῇ εἰς πώλησιν ποσὸν σταφίδος ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ζητεῖται εἰς κατανάλωσιν. Ὅταν ἀφαιρεθῇ τὸ πλεονάζον, ἡ ἐμπορία τῆς σταφίδος θὰ ἔχῃ βάσιν στερεάν, θὰ ἀναλάβῃ ἐμπιστοσύνην καὶ θὰ προσφέρῃ τιμὰς ἱκανοποιούσας τὸν παραγωγόν, διότι δὲν φοβεῖται νὰ ῥίπτηται ἐφεξῆς εἰς τὰς ἀγορὰς σταφὶς μὲ μικροτέρας τιμάς, ὡς μέχρι τοῦδε συνέβαινε, καὶ νὰ ζημιοῖ τοὺς κατόχους αὐτῆς. Ἡ παρακράτησις ψηφιζομένη θὰ παράσχῃ τὴν ἀσφάλειαν αὐτὴν εἰς τὸ σταφιδεμπόριον. Διὰ τοῦτο ζητοῦσιν αὐτὴν οὐ μόνον οἱ σταφιδοπαραγωγοί, ἀλλὰ καὶ οἱ σταφιδέμποροι. Ἀλλ’ ἂν ἦναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι διὰ τὴν ἐσοδείαν τὴν ἐπερχομένην ἡ παρακράτησις, ἐὰν ψηφισθῇ, θὰ φέρῃ αἴσια ἀποτελέσματα, δύναται ὅμως νὰ φέρῃ καί τινα δυσάρεστα, ἐὰν πρόκειται ἰδίως νὰ ἐφαρμοσθῇ διὰ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν. Ἐκ τούτου ἀντιῤῥήσεις ἐκ μέρους πολλῶν. Μία ἐξ αὐτῶν εἶναι καὶ ἡ διατυπωθεῖσα παρὰ πολλῶν, ὅτι ἡ παρακράτησις, ὑψοῦσα τὰς τιμάς, θέλει περιορίσει τὴν ἐπέκτασιν τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος, ἐνῷ εἰς ταύτην ὅλοι προσβλέπομεν πρὸς ἐξασφάλισιν καλλιτέρου μέλλοντος τῆς σταφίδος. Ἡ σταφὶς ὁμολογουμένως παράγεται καὶ θὰ παράγηται ἐπί τινα ἔτη ἐν ποσότητι ἀνωτέρᾳ τῆς καταναλώσεως, ἡ ὁποία ὑπάρχει ἀφ’ ἧς ἐκλείσθη ἡ ἀγορὰ τῆς Γαλλίας. Ὡς πρὸς τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἡ παρακράτησις, ὡς πρόκειται νὰ ἐφαρμοσθῇ, δὲν θὰ φέρῃ ὅσην ὑποθέτουν τινὲς ἀπειλητικὴν διὰ τὴν ἐπέκτασιν τῆς καταναλώσεως ὕψωσιν τῶν τιμῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ἀπολύτως ὀρθὸν, ὅτι ἡ εὐθηνία τῶν τιμῶν μόνη εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ λύσῃ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα. Ὅταν, Κύριοι, ὁμιλῶμεν περὶ εὐθηνίας τῶν τιμῶν καὶ ἐπαναλαμβάνωμεν τὸ γνωστὸν εἰς ὅλους, ὅτι ἡ εὐθηνία παντὸς πράγματος ἐπεκτείνει τὴν κατανάλωσιν αὐτοῦ, ὁσάκις πρόκειται περὶ πράγματος τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπιδεκτικὸν μεγαλειτέρας καταναλώσεως, τί ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν; Ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν προϊόντα, τῶν ὁποίων ἡ τιμὴ εἶναι ἀνωτέρα τῆς παραγωγικῆς δαπάνης, ἢ ἴση τοὐλάχιστον πρὸς αὐτήν. Οὐδεὶς ὅμως ποτὲ ἐνόησε τοιοῦτον κοῦφον νὰ ὑποστηρίξῃ ἀξίωμα, ὅτι εἶναι δηλονότι δυνατὸν τόπος τις νὰ παράγῃ διαρκῶς προϊὸν πωλούμενον κάτω τῆς παραγωγικῆς αὐτοῦ δαπάνης, καὶ αὐτὸ τὸ προϊόν, τὸ κάτω τῆς παραγωγικῆς δαπάνης πωλούμενον, νὰ προσδοκᾷ ὅτι θὰ κατακτήσῃ νέας ἀγορὰς καὶ θὰ διαδοθῇ. Τοιαύτη εὐθηνία καὶ διάδοσις μεγαλειτέρα εἶναι πράγματα ἐντελῶς ἀσυμβίβαστα. Μόνον πωλῶν τις προϊὸν ἄνω τῆς παραγωγικῆς δαπάνης, ἀλλ’ ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτερον ἀκριβόν, δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι διὰ τοιαύτης εὐθηνίας δύναται νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν κατανάλωσιν, καὶ ἐξασφαλίσῃ ἐξόδευσιν μεγαλειτέραν, ἂν τὸ προϊόν αὐτὸ ᾖναι δεκτικὸν μείζονος καταναλώσεως. Ὅταν ὅμως, ὡς σήμερον, πωλῶμεν τὴν σταφίδα εἰς τιμὰς κατωτέρας τῆς παραγωγικῆς δαπάνης, οὐδεὶς δύναται νὰ γείνῃ σπουδαῖος λόγος περὶ τοιαύτης εὐθηνίας, ὡς διευκολυνούσης τὴν διάδοσιν τῆς σταφίδος· οὐδεὶς δέχεται νὰ πωλῇ καὶ παράγῃ σταφίδα κάτω τῆς παραγωγικῆς δαπάνης, ἂν δὲ τοῦτο γίνηται τὰ τελευταῖα τρία ἔτη, γίνεται διότι πάντες ἐλπίζουν εἰς ὕψωσιν τῶν τιμῶν. Λοιπὸν πρέπει κατὰ πρῶτον λόγον νὰ ἐπαναγάγωμεν τὰς τιμὰς ἄνω τῆς παραγωγικῆς δαπάνης καὶ ἔπειτα νὰ σκεφθῶμεν περὶ διαδόσεως αὐτῆς διὰ τῆς εὐθηνίας. Τοῦτο ὅμως εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατον σήμερον δι’ ἄλλων μέσων ἢ διὰ τῆς παρακρατήσεως, καὶ τοῦτο, οὐχὶ διότι ἡ παρακράτησις εἶναι τὸ μόνον μέσον, καθόσον καὶ ἄλλα μέσα εἶναι συντελεστικὰ καὶ θὰ ἐφηρμόζοντο καὶ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ διότι δὲν εὐνοεῖ αὐτὰ ἡ χρηματικὴ τοῦ τόπου καὶ τοῦ Κράτους κατάστασις. Ἠδύναντο χάριν καταναλώσεως, τοῦ περισεύματος τῆς σταφίδος νὰ ὀργανωθῶσι νέαι ἐπιχειρήσεις ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ σήμερον οὐδὲν δύναται νὰ ὀργανωθῇ, καὶ οὐδεμία ἐπιχείρησις, ὅσον καὶ ἂν ᾖναι βεβαία, νὰ εὕρῃ τὰ ἀναγκαιοῦντα κεφάλαια. Πρὸ πολλοῦ ἐγκατέλιπον τὰ κεφάλαια τὰς ἐμπορικὰς καὶ βιομηχανικὰς ἐπιχειρήσεις παρ’ ἡμῖν, πολὺ δὲ περισσότερον σήμερον. Παρατηρήσατε ὅτι πρὸ δεκαετίας οὐδεμία ἀξία λόγου ἐμπορικὴ ἑταιρία ἐσχηματίσθη, ἐκτὸς τῆς Τραπέζης Ἀθηνῶν, ἡ ὁποία καὶ αὐτὴ προϋπῆρχεν, ὡς ἰδιωτικὴ ἐπιχείρησις, καὶ ηὐδοκίμει δι’ ἰδιαιτέρους λόγους. Τί ἀποδεικνύει τοῦτο; Ὅτι δὲν ὑπάρχουν παρ’ ἡμῖν κεφάλαια. Ὁ τόπος ἀπεξηράνθη ἀπό τινος ἀπὸ πᾶν ῥευστὸν κεφάλαιον Διότι ποῦ τὸ χρῆμα; ἐξῆλθεν ὅλος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὁ χρυσὸς, καὶ τὰ πιστωτικὰ καταστήματα εἶναι κενὰ, μήτε ἔχοντα μήτε δίδοντα πίστιν. Ὁ φόβος κατέχει πάντας πρὸς πᾶσαν ἐπιχείρησιν, τὸ ἐξωτερικὸν δὲν ἐμπιστεύεται τὰς ἐν Ἑλλάδι ἐπιχειρήσεις, τὸ νόμισμα τὸ κυκλοφοροῦν ἐν τῇ χώρᾳ ἐκφοβίζει πάντα θέλοντα νὰ ἐργασθῇ μεθ’ ἡμῶν. Λοιπὸν ὅλα τὰ εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἐφαρμοζόμενα μέσα, τὰ ὁποῖα εἰς πάντα τόπον ὠφέλησαν, ἐλλείψει κεφαλαίων δὲν δύνανται νὰ ἐφαρμοσθῶσι παρ’ ἡμῖν. Αὐτὸς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, λαλῶν πρὸ μικροῦ, ἔλεγεν ὅτι ὅλα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα καὶ ἄλλοτε προετείνομεν καὶ σήμερον προτείνομεν, εἶναι δύσκολα, εἶναι ἀδύνατα, καὶ ὁ λόγος οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἢ ἡ ἔλλειψις χρημάτων. Δὲν ἀπέμεινεν ἢ τὸ Κράτος, καὶ τὸ Κράτος οὐχὶ ὡς χρηματοδότης, οὐχὶ ὡς ταμεῖον ἐρχόμενον—ὅπως ἀλλαχοῦ γίνεται εἰς ὁμοίας ἐκτάκτους περιστάσεις—ἀρωγὸς, ὅπως ἐπί τινα χρόνον τοὐλάχιστον περιορισθῇ ἡ κρίσις καὶ δοθῇ καιρὸς πρὸς ἐφαρμογὴν ἄλλων μέσων σωτηρίας, ἀλλὰ τὸ Κράτος ὡς νομοθετικὸν σῶμα. Διότι οὐδὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ χορηγήσῃ σήμερον. Ἀλλ’ οὐδ’ οἱ σταφιδοκτήμονες καὶ σταφιδέμποροι εἶναι εἰς θέσιν νὰ ὀργανώσωσι μόνοι των τὰ μέσα τῆς σωτηρίας. Διὰ τοῦτο προσφεύγουν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, προσφέροντες τὴν περιουσίαν των, δηλονότι μέρος τῆς σταφίδος των, διότι μόνον τοῦτο ἔχουσι καιρὸν νὰ πράξωσι σήμερον. Ἄλλο μέσον, ἢ ἐλλείψει χρημάτων, ἢ λόγῳ βραδύτητος τῶν ἀποτελεσμάτων, εἶναι ἀνωφελές. Δὲν ὑπελείφθη λοιπὸν ἢ ἡ παρακράτησις. Ἡ παρακράτησις περιοριζομένη εἰς ἓν ἔτος. Διατὶ δὲ τὴν ζητεῖ ὁ τόπος παρὰ τοῦ Κράτους; Διότι, ἐὰν ἦναι βέβαιον, ὅτι θὰ ἦναι ὠφέλιμος ἡ παρακράτησις εἰς ὅλους, εἰς οὐδένα δὲ θὰ ἦναι ἐπιζήμιος, δὲν βλέπω κατὰ τί θὰ ζημιώσῃ τοὺς Αἰγιεῖς ἢ τοὺς Κορινθίους, ἢ οἱονδήποτε ἄλλον, ἐξ ἐκείνων οἱ ὁποῖοι παράγουσι σταφιδόκαρπον καλῆς ποιότητος, ἀφοῦ καὶ αὐτοὶ πωλοῦσιν εἰς κατωτέρας ἢ πρὶν τιμάς.

§24ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν παραδέχησθε ὅτι θὰ ἀπολαύσῃ τοιαύτας τιμὰς, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὸ παρακρατηθησόμενον ποσόν...

§25ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σήμερον αἱ τιμαὶ, εἰς τὰς ὁποίας πωλεῖται ὁ κοινὸς σταφιδόκαρπος, εἶναι 80 δραχμαί.

§26ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπωλήθη καὶ 100 δραχμὰς καὶ περισσότερον.

§27ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ἐπ’ ὀλίγον χρόνον τιμῶν.

§28ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Συνήθως αἱ πληροφορίαι σας εἶναι ἐσφαλμέναι.

§29ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τότε νὰ μὲ διορθώσητε. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ διακόπτητε οὕτω. Ποίας πληροφορίας ἐννοεῖτε; ἐννοεῖτε ἴσως τὰς τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος ἐν Γαλλίᾳ; Σᾶς λέγω λοιπὸν νὰ μὴ ἐπιμένητε εἰς ὅσας ἐδόσατε, διότι ὅλα, ὅσα εἴπετε, εἶναι ἐναντία καὶ τῶν στατιστικῶν καὶ τῶν πραγμάτων.

§30ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ μόνον τὰς πληροφορίας σας ἐχαρακτήρισα ὡς ἀνακριβεῖς καὶ οὐχὶ τὰ ἐπιχειρήματά σας ὡς κοῦφα.

§31ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὰς πληροφορίας ταύτης τὰς ἐξήγαγον ἐξ ἐπισήμων πινάκων.

§32ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἐπίσημοι πίνακες βεβαιοῦσι τὸ ἐναντίον. Καὶ τοῦτο λέγω, ἵνα παραστήσω ὅτι αἱ πληροφορίαι σας εἶναι ἐσφαλμέναι, οὐχὶ ἵνα χαρακτηρίσω, ἐπαναλαμβάνω, τὰ ἐπιχειρήματά σας ὡς κοῦφα, ὅπως ἐπράξατε ὑμεῖς.

§33ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ διακόπτητε τόσον προπετῶς. Ὁμιλῶν δὲν ἀπετεινόμην πρὸς ὑμᾶς (θόρυβος). Νομίζετε ὅτι σεῖς ἀντιπροσωπεύετε τὴν σταφίδα, καὶ ὅτι δὲν δύναταί τις νὰ ὁμιλῇ περὶ τῶν ἐναντίων γνωμῶν, χωρὶς νὰ προσβάλῃ ὑμᾶς!

§34ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω τοιαύτην ἀξίωσιν. Σεῖς ἔχετε τὴν ἀξίωσιν ὅτι δύνασθε νὰ διευθύνητε τὸ ἔθνος (θόρυβος).

§35ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤλθομεν ἐδῶ, ἵνα ἀκούωμεν προσωπικὰς ἀντεγκλήσεις. Ἐλάβομεν ἐντολὴν παρὰ τοῦ λαοῦ, ἵνα φροντίσωμεν περὶ τῶν ζωτικωτάτων αὐτοῦ συμφερόντων.

§36ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀπαντῶν ἤδη πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Αἰγίου, ὁ ὁποῖος ἠμφισβήτησεν ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους χθὲς ἀνέφερον ἐναντίον τῶν ἐδικῶν του, καὶ τοὺς ὁποίους ἔλαβον ἐκ στατιστικῶν, παρατηρῶ ὅτι κατὰ τὸ 1871 εἰσήχθησαν εἰς Γαλλίαν 7,040,407 χιλιόγραμμα σταφίδος, τὸ 1872 χιλιόγραμμα 9,226,464, τὸ 1873 χιλιόγρ. 12,839,279, καὶ περίπου τὰ αὐτὰ ποσὰ κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη μέχρι τοῦ 1880, ὅτε ἡ εἰσαγωγὴ ἀνῆλθεν εἰς 70,570,000 χιλιόγραμμα, αὐξήσασα τὸ 1889 μέχρι τοῦ ποσοῦ χιλιογράμμων 142,891,103. Καὶ πρὸ τῆς ἐπιδρομῆς τῆς φυλλοξήρας ἐν Γαλλίᾳ εἶχον ἀρχίσει οἱ ἐν Γαλλίᾳ κατασκευάζοντες οἶνον ἐκ σταφίδος καὶ ἐνισχύοντες δι’ αὐτῆς τοὺς οἴνους αὐτῶν. Ἐξηκολούθει μικρὰ εἰσαγωγὴ εἰς τὴν Γαλλίαν, ἀλλὰ μετὰ ταῦτα, ὡς εἶναι γνωστὸν, ἐπῆλθεν ἐν Γαλλίᾳ ἡ καταστροφὴ τῆς φυλλοξήρας. Τότε ἤρχισεν ἡ μεγάλη εἰσαγωγὴ τῆς κορινθιακῆς σταφίδος εἰς Γαλλίαν, ἥτις τοσοῦτον συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐπέκτασιν τῆς σταφιδοφυτείας ἐν Ἑλλάδι, τῆς ὁποίας τὰ δυσάρεστα ἀποτελέσματα δοκιμάζομεν σήμερον διότι ἔπαυσε νὰ μᾶς βοηθῇ ὡς πρὶν ἡ φυλλοξήρα. (Διαλογοι).

§37ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις αὕτη εἶναι ἐκτὸς τοῦ προκειμένου.

§39ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ἐπανερχόμενος λέγω, ὅτι, ἐὰν ὑποθέσωμεν ὅτι αἱ τιμαὶ, εἰς τὰς ὁποίας θὰ πωλῆται ἡ σταφὶς μετὰ τὴν νέαν ἐσοδείαν, ἐὰν δὲν ληφθῇ κανὲν μέτρον, θὰ ἦναι 80 δραχμαὶ κατὰ χιλιόλιτρον, νομίζω ὅτι διὰ τῆς παρακρατήσεως, περιοριζομένης εἰς 20%, ὅπως ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑψωθῶσιν αἱ τιμαὶ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ περιορισθῇ ἡ ἐπέκτασις τῆς καταναλώσεως εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα νομίζομεν ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ μεγαλειτέρα διάδοσις τῆς σταφίδος. Ὑποθέσατε π. χ. ὅτι ὑψοῦται ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος ἀπὸ 80 δραχμῶν εἰς 120. Προσθέτω εἰς τὰς 80 δραχμὰς τὴν ἐκ τῆς παρακρατήσεως διαφοράν, ἥτις θὰ ἦναι λίτραι 2,000 ἐπὶ 10,000, ἤτοι 160 ἐν ὅλῳ δραχμαί, δηλ. 16 δραχμαὶ κατὰ χιλιόλιτρον, καὶ εὑρίσκω ὅτι μετὰ τὴν παρακράτησιν τῶν 20% ἡ τιμὴ τῶν 8,000 λιτρῶν ἔπρεπε νὰ ἦναι 96 δραχμαὶ κατὰ χιλιόλιτρον. Ἐν τούτοις κατὰ πᾶσαν πιθανότητα θὰ ἦναι 120 δραχμαί. Ἡ τιμὴ αὕτη καλύπτει τὰ ἔξοδα. Διὰ τῆς τιμῆς δ’ αὐτῆς δὲν φρονῶ ὅτι ἐν Ρωσσίᾳ θὰ καταστῇ δύσκολος ἡ ἐπέκτασις τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος. Διότι ἐν Ρωσσίᾳ ἐλάχιστον ποσὸν δύναται νὰ δαπανηθῇ εἰς κατασκευὴν οἴνου, τὸ μεγαλείτερον μέρος θὰ χρησιμοποιῆται διὰ τὴν βρῶσιν, διὰ τὴν βρῶσιν δὲ νομίζω ὅτι τιμαὶ τῆς σταφίδος καὶ τῶν 130 καὶ 140 δραχμῶν δὲν εἶναι τοιαῦται, ὥστε νὰ φοβηθῇ τις, ὅτι ἡ ἀρξαμένη πρόοδος πρὸς κατανάλωσιν ἐν Ρωσσίᾳ θ’ ἀνασταλῇ. Διὰ ταῦτα πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ αἰσθανθῇ τὸ καθῆκον νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασιν τῆς παρακρατήσεως δι’ ἓν ἔτος, μὴ ἀφίνουσα τοὺς φίλους αὐτῆς νὰ πιστεύουν ὅτι ἡ Κυβέρνησις, μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν καὶ ἐγράφησαν, δὲν ἐπείσθη περὶ τοῦ ὀρθοῦ καὶ τοῦ ὠφελίμου τοῦ μέτρου τούτου. Εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ἔχῃ σήμερον μίαν γνώμην. Οἱ δισταγμοί της εἶναι ἀδικαιολόγητοι, μεθ’ ὅλας τὰς ἀντιῤῥήσεις τῶν ἐναντίων. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς παρακρατήσεως πραγματικῶς δύο τινὰ προβάλλουν οὗτοι: αʹ) ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς παρακρατήσεως πρέπει νὰ γείνῃ ἰσοβαρὴς ἐφ’ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν· βʹ) ὅτι οἱαδήποτε χρησιμοποίησις τοῦ παρακρατηθέντος ποσοῦ πρέπει νὰ γείνῃ, ὅπως ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγώτεραι ζημίαι ἐπέλθουν εἰς τοὺς παραγωγοὺς, μὴ αὐξήσῃ δὲ ἡ τιμὴ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐν τῇ ἐμπορίᾳ ὑπερβολικῶς. Εἰς τὴν ὑποεπιτροπὴν, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισεν ὁ ἔντιμος ἐκ Τριφυλίας Βουλευτής, ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ τρόπου τῆς παρακρατήσεως, ἐπροτάθη δὲ ἡ ἰδέα τοῦ νὰ παρακρατῆται ἔν τισι προνομιούχοις ἐπαρχίαις, αἵτινες παράγουν καλῆς ποιότητος σταφίδα, τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ τοῦ παρακρατηθησομένου ἐν ταῖς ἄλλαις. Νομίζω ὅτι τινὲς ἐκ τῶν κατὰ τῆς παρακρατήσεως ἀπεδέχοντο αὐτὸ τὸ μέτρον μᾶλλον παρὰ τὸ ἄλλο, τὸ νὰ δικαιοῦνται οἱ ἐξάγοντες σταφίδα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν νὰ προσφέρουν σταφίδα κατωτέρας ποιότητος ἐξ ἄλλων ἐπαρχιῶν. Ἀλλὰ καὶ τὰ δύο αὐτὰ δύνανται νὰ συνδυασθοῦν· δύναται ἡ ἐπαρχία Αἰγίου καὶ εἴ τις ἄλλη νὰ εἰσφέρῃ ὀλιγώτερον τοῦ ὁρισθησομένου ποσοῦ, νὰ δύναται δὲ νὰ παραδίδῃ καὶ ἐξ ἄλλου καρποῦ τὸ 20%, καὶ νὰ ὠφελῆται τὴν μεγάλην διαφορὰν τῆς ποιότητος. Τὸ τελευταῖον τοῦτο ἔπραξεν ἡ ἐπιτροπή, ὅπως ἄρῃ πᾶσαν ἀντίῤῥησιν. Καθ’ ἕνα ἢ κατ’ ἄλλον τρόπον δὲν εἶναι ἀδύνατος ὁ συμβιβασμός. Καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν ἑτέραν δυσκολίαν, τί θὰ γείνῃ δηλονότι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον θὰ παρακρατηθῇ, ὁμολογῶ, ὅτι οὐδεμίαν εὑρίσκω ἀσφαλῆ διέξοδον, δι’ ἧς νὰ ἐξασφαλισθῇ ἡ χρησιμοποίησις τοῦ ποσοῦ τούτου ἐπ’ ὠφελείᾳ τινὶ τῶν παρακρατηθέντων σταφιδοπαραγωγῶν. Δὲν εὗρον δὲ τοιοῦτον τρόπον οὐχὶ δι’ ἄλλον λόγον ἢ διότι δὲν ὑπάρχουσι τὰ μέσα σήμερον, ὅπως γείνῃ ἡ συμφέρουσα χρησιμοποίησις τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ τῆς σταφίδος. Ἐὰν βεβαίως ὑπῆρχον κεφάλαια, θὰ ἦτο δυνατὸν πολλαχῶς νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ παρακρατηθὲν ποσόν. Οὕτω θὰ ἐχρησιμοποιεῖτο εἰς οἰνοπνεύματα ἐξαγόμενα εἰς Εὐρώπην εἰς τιμὰς οὐ μόνον ἀνωτέρας ἐκείνων, εἰς τὰς ὁποίας πωλοῦνται σήμερον ἐν Εὐρώπῃ τὰ βιομηχανικὰ οἰνοπνεύματα ἐξ ἀμυλωδῶν οὐσιῶν, τὰ ὁποῖα πωλοῦνται πρὸς 32 φράγκα χρυσᾶ κατωτάτην τιμὴν καθ’ ἑκατόλιτρον, ἀλλὰ καὶ εἰς κατωτέρας ἀκόμη, ἕνεκα τῆς εὐθηνίας τῆς πρώτης ὕλης. Ἐὰν τυχὸν ἡ πρώτη ὕλη ἤθελεν ὑπολογισθῆ εἰς τιμὴν 50 δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον σταφίδος καὶ κατωτέρω, ὁ διαγωνισμὸς ἡμῶν εἶναι εὔκολος ἐν Εὐρώπῃ, διότι δὲν πρέπει νὰ ἀγνοῶμεν, ὅτι μὲ 50 δραχμὰς τὴν χιλιάδα ἡ σταφὶς ἀποδίδει οἰνόπνευμα, ὅπερ συμφέρει νὰ πωληθῇ καὶ εἰς τὴν τιμὴν τῶν 32 φρ. χρυσῶν καθ’ ἑκατόλιτρον, εἰς ἣν πωλοῦνται κατὰ κατώτατον ὅρον σήμερον τὰ βιομηχανικὰ οἰνοπνεύματα. Ἀλλ’ ἂν ὑπῆρχεν ἑταιρία καὶ ἦτο διωργανωμένη διὰ τὴν ἐπιχείρησιν αὐτήν, θὰ ἦτο δυνατὴ καὶ ἄλλη χρησιμοποίησις τῆς σταφίδος αὐτῆς πλέον ἐπικερδής, διότι ἠδύνατο ἡ ἑταιρία αὕτη, κατασκευάζουσα σταφιδίτην, καὶ ἀποστάζουσα ἐξ αὐτοῦ οἰνόσταγμα (eau de vie), μετὰ ἓν ἔτος νὰ ἐξάγῃ καὶ πωλῇ αὐτὸ εἰς Εὐρώπην ἀπὸ 60 ἕως 140 φρ. τὸ ἑκατόλιτρον. Τοιαύτη ἐπιχείρησις θὰ ἦτο λίαν ἐπικερδής· ἀλλ’ ἐχρειάζετο ἑταιρία μὲ μεγάλα σχετικῶς κεφάλαια, ἵνα ἀναλάβῃ τὴν ἐργασίαν, καὶ τοῦτο εἶναι ἀκατόρθωτον σήμερον. Δύσκολον διὰ τοῦτο πρέπει νὰ θεωρῶμεν εἰς τὰς σημερινὰς οἰκονομικὰς περιστάσεις τοῦ τόπου τὸ νὰ εὑρεθῇ μέσον, ὥστε νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ τῆς σταφίδος κατὰ τρόπον ἀσφαλῆ καὶ ἐπικερδῆ διὰ τοὺς συνεισενεγκόντας τὴν σταφίδα των. Ἑπομένως οἱ δεχόμενοι τὴν παρακράτησιν πρέπει νὰ δεχθοῦν ἐξ ἀνάγκης, ὅτι τὸ ποσόν, ὅπερ παρεκρατήθη, ἐνδεχόμενον εἶναι καὶ νὰ ἀπολεσθῇ ἐντελῶς. Ὅσοι δὲ ἀναχωροῦν ἐκ τῆς ἰδέας χρησιμοποιήσεως ἄλλης ἐπικερδοῦς καὶ ἀσφαλοῦς, αὐτοὶ πλανῶνται, καθόσον ἡ χρησιμοποίησις τῆς παρακρατηθείσης σταφίδος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἔστω καὶ πρὸς βιομηχανικὴν χρῆσιν, νομίζω ὅτι πρέπει καὶ ἐν τῷ νόμῳ ν’ ἀπαγορευθῇ, διότι τὸ ἐξωτερικὸν ἐμπόριον, ὅπερ ἐργάζεται ἐπὶ τῆς σταφίδος, θὰ ἀποθαῤῥύνηται εἰς τὰς ἀγοράς του, φοβούμενον ἑκάστοτε, ὅτι δύναται νὰ ῥιφθῇ τὸ ποσὸν ἐκεῖνο τῆς παρακρατήσεως εἰς εὐθηνοτέρας τιμάς. Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἐν Εὐρώπῃ καὶ πρὸς βιομηχανικὴν χρῆσιν ἐξακολουθεῖ ἀκόμη νὰ χρησιμοποιῆται ἡ σταφίς, ἂν καὶ εἰς μικρότερον ποσόν. Ἐν Γαλλίᾳ π. χ. ἠλαττώθη τὸ ποτὸν τοῦτο, ἀλλ’ ὅπως δήποτε ἐξακολουθεῖ ἡ εἰσαγωγὴ ἐὰν δὲ, ὡς βεβαιοῦται, κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο αἱ ἄμπελοι ἔπαθον ἐκ τῶν βροχῶν καὶ τῶν ἀτμοσφαιρικῶν ἀνωμαλιῶν καὶ θὰ ἦναι μικροτέρα ἡ παραγωγὴ τοῦ οἴνου, εἶναι πιθανὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ μεγαλείτερον ἢ πέρυσι ποσὸν σταφίδος εἰς παραγωγὴν οἴνου. Ἐὰν τοιαῦται περιστάσεις παρουσιασθοῦν ἐν Γαλλίᾳ, θὰ ἦναι ἐπιβλαβὲς εἰς τὰς τιμὰς νὰ ὑπάρχῃ ποσότης τις 70 ἢ 80 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφίδος, ἡ ὁποία νὰ δύναται ν’ ἀγορασθῇ ἐν δημοπρασίᾳ π. χ. ὑπό τινος καταστήματος κατασκευῆς σταφιδίτου οἴνου. Διὰ τοῦτο εἶχον τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασε καὶ ὁ κ. Πετιμεζᾶς, νὰ μὴ δοθῇ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ σταφιδικοῦ ταμείου νὰ διαθέσῃ κατὰ τὸ ἔτος αὐτὸ πρὸς πώλησιν τὸ παρακρατηθὲν ποσὸν, καὶ νὰ μὴ δύναται νὰ διατεθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἢ δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, Ἡ Κυβέρνησις, λαμβάνουσα ἀξιοπίστους πληροφορίας παρὰ τῶν ἀρχῶν, δύναται νὰ παρέχῃ πᾶσαν ἐγγύησιν, ὅτι, ἐὰν ἐπιτρέψῃ τὴν πώλησιν καὶ τὴν ἐξαγωγὴν τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, θὰ τὸ πράξῃ οὐχὶ πρὸς ζημίαν τοῦ ἄλλου ἐμπορίου τῆς σταφίδος. Ἄλλως προτιμότερον εἶναι νὰ μείνῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀδιάθετον καὶ νὰ καταστραφῇ, ἂν δὲν πωληθῇ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ. Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, εἶμαι μὲν κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, εὔχομαι ὅμως, ὅπως κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν ἡ Κυβέρνησις δηλώσῃ γνώμην σαφῆ καὶ ῥητὴν ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, διότι θεωρῶ ἄδικον, ἀφοῦ περιέστησαν αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι εἰς πλήρη ἀδυναμίαν, ὅπως ἀποκρούσωσι τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον ἀπειλεῖ αὐτὰς, ἡ Κυβέρνησις, ἥτις δὲν δύναται νὰ παράσχῃ ἄλλο μέσον σωτηρίας αὐτῶν, νὰ μὴ ἀσπάζηται τουλάχιστον καθαρῶς τὸ μόνον μέσον, τὸ ὁποῖον κρίνεται σήμερον παρ’ ὅλων ὡς τὸ μόνον συντελεστικόν. Λέγω δὲ παρ’ ὅλων, διότι οὐδ’ αὐτοὶ οἱ κατὰ τῆς παρακρατήσεως ἀντιπρόσωποι τοῦ Αἰγίου καὶ τῆς Κορίνθου δύνανται νὰ φέρουν ἐπιχείρημά τι κατὰ τῆς παρακρατήσεως, ὡς ἐπιβλαβοῦς εἰς τὰς ἐπαρχίας αὐτῶν, ἐφαρμοζομένης κατ’ αὐτὸ μόνον τὸ ἔτος, καὶ ἐφαρμοζομένης καθ’ ὃν ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον τρόπον. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τῆς παρακρατήσεως τὸ μέτρον εἶναι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον ἀπέμεινεν εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις κατὰ τῆς ἐπικειμένης κρίσεως τὸ ἔτος τοῦτο, καὶ καθῆκον ἔχει πρὸ πάντων ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀποδεχθῇ καὶ ὑποστηρίξῃ αὐτό.

§40ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προπέτειαν ἐθεώρησεν ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσολογγίου, διότι παρατήρησιν ἁπλῆν ἔκαμα πρὸς αὐτόν· ἀλλ’ ὁμολογουμένως προπέτειαν ἐπέδειξεν αὐτὸς, ἀποταθεὶς καθ’ ὃν τρόπον ἀπετάθη πρὸς ἐμέ.

§41ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σεῖς πρῶτος μὲ διεκόψατε καὶ εἴπετε ὅτι σᾶς ὕβρισα.

§42ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπρόσεξεν ὅμως, ὅτι πρὶν ὁμιλήσω ἀπέδωκεν εἰς ἐμὲ κουφότητα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου μὲ ἐθεώρησε κοῦφον, ὑποθέτων ἴσως, ὅτι ἔχω τὴν ἀξίωσιν ν’ ἀντιπροσωπεύω τὸ ἔθνος. Εἰς ἐμὲ βεβαίως δὲν ἔπρεπε ν’ ἀποδώσῃ τὸν τίτλον αὐτὸν, διότι οὐδέποτε διέκοψα κανένα, οὐδ’ ἀπετάθην πρὸς αὐτὸν, ἀλλὰ ἀνῄρεσα τοὺς ἀριθμοὺς, διότι δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς. Ἐγὼ τὰ ἐπιχειρήματα δὲν ἀναιρῶ δι’ ὕβρεων, ἀλλὰ δι’ ἀριθμῶν. Τόσον δὲ εἶναι βέβαιον, ὅτι τόσον ἀτόπως ἐξεφράσθη ὁ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ὥστε ἄλλος παρακαθήμενος αὐτῷ καὶ φιλικῶς πρὸς αὐτὸν διακείμενος ἔκαμε τὴν παρατήρησιν. Ἐπρότεινε, τὸ παρακρατούμενον ποσὸν οὐχὶ μόνον νὰ μὴ διατεθῇ ἀπὸ τοῦδε, ἀλλὰ καὶ ν’ ἀφεθῇ ἀμφίβολον τὸ ζήτημα, καὶ ἡ Βουλὴ ἐπανερχομένη νὰ κανονίσῃ αὐτό. Πρὸ ὀλίγου ὅμως αὐτὸς ὁ ἴδιος Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἐδήλου, ὅτι, ἐὰν οὐδὲν μέτρον ληφθῇ διὰ τὸ παρακρατούμενον αὐτὸ ποσὸν, θὰ μένῃ ἐκεῖ ὡς κίνδυνος κατὰ τοῦ ἐμπορίου, καὶ θὰ παραλύσῃ ἐν γένει τὸ ἐμπόριον. Δὲν ἠξεύρω πῶς συμβιβάζει τὴν ἀντίφασιν ταύτην, ἐγὼ ὅμως παραδέχομαι μᾶλλον τὴν πρώτην του ἰδέαν, τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ, μένον, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ ὁ ἐμπορικὸς κόσμος κατὰ τίνα τρόπον θὰ τὸ διαθέσωμεν, ἀποτελεῖ κίνδυνον συνεχῆ, τοιοῦτον κατὰ τοῦ ἐμπορίου, ὥστε οὐ μόνον θὰ τὸ διαταράξῃ, ἀλλὰ καὶ θὰ καταστήσῃ αὐτὸ νεκρὸν, καὶ δὲν θὰ τολμᾷ τὸ ἐμπόριον εἰς τὴν πρώτην ζήτησιν, τὴν συνήθη, τῶν σταφίδων νὰ προσέλθῃ καὶ ἀγοράσῃ σταφίδα. Νομίζω δὲ, ὅτι παρακράτησις ψηφιζομένη ἐδῶ καὶ ἀποστελλομένη εἰς ἐπιτροπὴν κατ’ ἀρχὴν μόνον, χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν τὰς λεπτομερείας, ἐπανερχομένη δ’ ἐνταῦθα καὶ δυναμένη ν’ ἀποῤῥιφθῇ, ὡς ἐκ τῶν λεπτομερειῶν, ἀποτελεῖ πάντοτε κίνδυνον κατὰ τοῦ ἐμπορίου, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο, κατὰ τὸ ὁποῖον προβαίνομεν, καὶ ἄλλοτε ἐπέφερε διατάραξιν μεγίστην, ἔδωκε δὲ στάδιον πρὸς κερδοσκοπίαν μέγα· ἡ δὲ κερδοσκοπία αὕτη, ἡ στηριζομένη εἰς φήμας, ὅτι πρόκειται νὰ ἐπιβληθῇ ἡ παρακράτησις, ἡ κερδοσκοπία αὕτη κατὰ τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον τρόπον ὁμολογουμένως παρέλυσε καὶ τὰς τελευταίας δυνάμεις τοῦ ἐξησθενημένου αὐτοῦ ἐμπορίου. Εἰς κερδοσκοπίαν τοιαύτην ὀφείλεται ἡ ὕψωσις ἡ ἐπελθοῦσα μετὰ τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς εἰς 150 καὶ 200 δραχμὰς, ἡ ὁποία ἐσταμάτησεν ἐντελῶς τὴν Ρωσσίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἴσως θὰ εἶχε καταναλωθῆ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τὸ μένον σήμερον ἐν Ἑλλάδι, διότι μέχρι σήμερον κατηναλώθησαν 60 ἑκατομμύρια λιτρῶν, ἴσως δὲ μέχρι τέλους θὰ εἶχε καταναλωθῆ καὶ τὸ ὑπόλοιπον, καὶ δὲν θὰ εἴχομεν ὑπόλοιπον. Δι’ αὐτὸ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει μόνον νὰ ψηφίσωμεν τὴν ἀρχὴν καὶ νὰ τὸ παραπέμψωμεν εἰς ἐπιτροπήν. Ἂν ἡ Βουλὴ φαίνηται ἀποδεχομένη τὴν ἰδέαν, πρέπει ὁλόκληρον τὸ νομοσχέδιον ν’ ἀποσταλῇ εἰς ἐπιτροπὴν καὶ διεσκευασμένον ἐν ταῖς λεπτομερείαις, νὰ ἐπανέλθῃ, τότε δὲ μόνον νὰ προβῶμεν καὶ διὰ τὴν ἀρχὴν καὶ διὰ τὰς λεπτομερείας εἰς ψηφοφορίαν, ὥστε ἡ γνώμη νὰ μὴ δύναται νὰ ἐπιδράσῃ εἰς διάστημά τι ἡμερῶν ἐν τῷ ἐμπορίῳ. Δι’ αὐτὸ θὰ παρακαλέσω νὰ μὴ προβῶμεν εἰς ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἀλλὰ νὰ παραπέμψωμεν εἰς ἐπιτροπὴν, ἡ ἐπιτροπὴ νὰ κατασκευάσῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ, τότε δὲ συγχρόνως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψηφοφορίαν καὶ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς καὶ ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν.

§43ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπιτροπὴ σημαίνει παραδοχὴν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως ἡ παραπομπὴ τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν προϋποθέτει τὴν παραδοχήν.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι ἀνάγκη· συγχρόνως θὰ γείνῃ.

§46ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πρίν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ θὰ παρατηρήσω εἰς τὸν ἀγορεύοντα, ὅτι ἡ παρατήρησίς του ἀφεώρα τὸ νομοσχέδιον περὶ σταφιδικοῦ ταμείου, δὲν ἀφεώρα τὸ νομοσχέδιον τὸ πρῶτον, τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Κοκκέβη, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν σήμερον.

§48ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐθεωρήθη ὅτι εἶναι μία συζήτησις.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ναί, ἀλλὰ πρὶν ἢ προβῇ ἡ Βουλή, πρέπει νὰ λάβῃ ἓν μέτρον περὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Κοκκέβη, εἴτε ἀποῤῥίπτουσα εἴτε ἀναβάλλουσα αὐτό. Ἢ ὁ ἴδιος, ἐὰν νομίζῃ πρέπον, ἂς τὸ ἀποσύρῃ.

§50ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἐπειδὴ εἶναι πρῶτον τὸ ἰδικόν μου, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ καὶ νὰ τεθῇ εἰς τὸ τέλος τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ νὰ γείνῃ δεκτὸν ἀπὸ τὴν Βουλὴν, διότι προπαρασκευάζονται ἴσως τώρα ἑταιρίαι διὰ νὰ κάμωσι τοιαύτας προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, αἱ ὁποῖαι θὰ δώσουν μέγα κέρδος καὶ εἰς τὸν παρόντα προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους καὶ εἰς τοὺς ἐπιόντας.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται νὰ τεθῇ εἰς τὸ τέλος τῆς ἡμερησίας διατάξεως τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Κοκκέβη.

§52ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον φέρει καὶ τὴν ἰδικήν μου ὑπογραφὴν ὀφείλω νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς. Εἶχε συνέλθει αὐθορμήτως ἐπιτροπὴ μεγάλη ἐξ ὅλων τῶν Βουλευτῶν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἀφοῦ ἀντηλλάγησάν τινες ἰδέαι, ἐδόθη ἐντολὴ νὰ σχηματισθῇ καὶ ἐσχηματίσθη ὑπὸ τοῦ προέδρου αὐτῆς κ. Σωτηροπούλου δευτέρα μικρὰ ἐπιτροπή. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ταύτῃ ἐκλήθην νὰ λάβω μέρος καὶ ἐγώ. Ἐσυζητήσαμεν περὶ τῆς παρακρατήσεως. Εὑρέθημεν κατ’ ἀρχὴν πάντες σχεδὸν σύμφωνοι ἐπὶ τῆς παρακρατήσεως δι’ ἓν ἔτος. Περί τινων ἄλλων λεπτομερειῶν τῆς ἐκτελέσεως ἀντηλλάξαμεν βεβαίως ἰδέας, ἀλλὰ οὔτε ἀνεθέσαμεν εἰς τὸν κ. Σωτηρόπουλον νὰ συντάξῃ νομοσχέδιον, οὔτε ἐφ’ ὅλων τῶν λεπτομερειῶν τῆς ἐκτελέσεως τῆς παρακρατήσεως ἐσυζητήσαμεν ἢ ἐμείναμεν σύμφωνοι. Ὅτε μίαν ἡμέραν ἐν τῇ Βουλῇ, διαρκούσης τῆς συνεδριάσεως, ὁ κ. Σωτηρόπουλος μᾶς ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ εἶχε καταρτίσει, τὸ ἀνέγνωσα, εὗρον ὅτι δὲν ἦτο ἐν πολλοῖς σύμφωνον πρὸς ὅσα ἐφρόνουν καὶ εἶχον ἐκθέσει ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἠθέλομεν ὅλοι νὰ παρουσιασθῇ τέλος ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τῆς παρακρατήσεως νὰ διατυπόνῃ μίαν λύσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας νὰ προκληθῇ συζήτησις καὶ γνώμη τῆς Βουλῆς, ὑπέγραψα καὶ ἐγώ. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ αὐτῷ ὑπάρχει ἡ διάταξις, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν παρεδέχθην ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἡ διάταξις νὰ δύναται νὰ ἐξαχθῇ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἡ παρακρατηθεῖσα σταφὶς πρὸς βιομηχανικὴν κατανάλωσιν. Ἐγὼ εἶμαι τῆς ἰδέας, ὅτι ἀπολύτως τὸ παρακρατηθησόμενον ποσὸν ἢ πρέπει νὰ καταναλωθῇ ἐν τῷ τόπῳ, ἢ νὰ καταστραφῇ, ἀλλὰ νὰ μὴ ἐξέλθῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, τοῦτο δὲ, καὶ ἂν τὸ ποσὸν αὐτὸ μέλλῃ νὰ διατεθῇ οὐχὶ πρὸς βρῶσιν, ἀλλὰ πρὸς μεταποίησιν εἰς οἶνον. Θὰ ἐπηρέαζεν ὁπωσδήποτε τὰς ἀγορὰς καὶ τὸν προσδιορισμὸν τῶν τιμῶν, καὶ ἠδύνατο ν’ ἀντιστρατεύηται πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς παρακρατήσεως. Εἰς αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἐμμένω καὶ τώρα ἀλλ’ ἐπιζητῶν πάντοτε νὰ συντελέσω εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως, ὑπέγραψα τὸ νομοσχέδιον, ἐπιφυλαχθεὶς, ὅταν κατὰ τὴν συζήτησιν ἤθελε γείνῃ λόγος περὶ τῆς διατάξεως αὐτῆς, ν’ ἀντιταχθῶ κατ’ αὐτῆς. Θεωρῶ καὶ ἐγώ, ὅτι οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ δὲν πρέπει ν’ ἀπολέσωσιν ἐντελῶς τὸ παρακρατηθὲν ποσόν. Ἀνάγκη ν’ ἀπολαύσωσι τιμήν τινα ἐξ αὐτοῦ. Ἂν ὅμως ἡ τιμὴ αὕτη δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ μειώσεως τοῦ ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τῆς σταφίδος κέρδους, ἂν δὲ τὸ κέρδος αὐτὸ διακινδυνεύῃ ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ παρακρατηθέντος πράγματος ἔστω καὶ πρὸς βιομηχανικὴν χρῆσιν, προτιμοτέρα ἡ ἀπώλεια αὐτοῦ, διότι εἶναι ἡ μικροτέρα ζημία. Διὰ τοῦτο, ἐπειδὴ πολὺ πιθανὸν τὸ σταφιδικὸν ταμεῖον, καίτοι ἀποτελεῖται ἐκ δημοσίων ὑπαλλήλων ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, νὰ ἐπηρεασθῇ ἐξ ἀγνοίας, καὶ ἐκθέσῃ εἰς δημοπρασίαν τὸ ποσὸν αὐτὸ τῆς σταφίδος, βλάψῃ δὲ ἐν ταῖς ἀγοραῖς ταῖς ξέναις, φρονῶ ὅτι δύναται νὰ γείνῃ δεκτὸν τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Πετσάλη προτεινόμενον, ν’ ἀποφασισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς βραδύτερον τί θὰ γείνῃ, ἢ νὰ ὁρισθῇ, ὅτι αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἐν ὑπουργικῷ συμβουλίῳ καὶ διὰ Β. Διατάγματος θ’ ἀποφασίζῃ νὰ ἐκθέσῃ αὑτὸ εἰς δημοπρασίαν· διότι ὑποθέτω, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἐπείσθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι, ἂν τυχὸν πωληθῇ, δὲν θὰ ζημιώσῃ τοὺς διαγωνιζομένους ἐν τῷ ἐμπορίῳ τῆς σταφίδος, τῆς σταφίδος τῆς προσδιωρισμένης εἰς μεταποίησιν εἰς οἶνον. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, καίτοι εἶμαι κατ’ ἀρχὴν καὶ ἐκ πεποιθήσεως ἐναντίος τῆς πωλήσεως τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἀλλ’ ἐπειδὴ τέλος πάντων πρόκειται διὰ τὸ ἔτος αὐτὸ μόνον, καὶ πρόκειται νὰ συναντηθῶμεν τέλος εἰς ἓν μέτρον καὶ νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει τις νὰ φανῇ δύσκολος ὡς πρὸς αὐτὴν τὴν λεπτομέρειαν, ἀρκεῖ αὐτὴν νὰ τὴν ἀσφαλίσῃ διὰ τοιούτων διατάξεων, τὰς ὁποίας ἐπρότεινα.

§53ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποθέτω ὅτι θὰ γείνῃ ἤδη ἡ συνήθης διακοπή.

§54ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι, ὄχι.

§55ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς ψηφοφορίαν! Ἔχω πρότασιν, κύριε Πρόεδρε, περὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς ἀρχῆς.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασίς σας πρέπει νὰ ὑποστηρίζηται ὑπὸ δέκα Βουλευτῶν.

§57ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴμεθα (ἐγείρονται πλείονες τῶν δέκα).

§58Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι εἶναι ἐνδεδειγμένον, τί πρέπει νὰ πράξωμεν, παρακαλῶ δὲ τὸν κ. ἐξ Αἰγιαλείας συνάδελφον νὰ ἀποδεχθῇ, ὅτι καὶ αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ ἐνδεικνύουσι τοῦτο. Πρόκειται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ, ἂν ἀποδέχηται κατ’ ἀρχὴν τὴν παρακράτησιν ἐπὶ ἓν ἔτος. Τῆς ἀρχῆς γενομένης ἀποδεκτῆς ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐπάγεται ἡ σύνταξις τοῦ νομοσχεδίου. Δύνασθε τὴν ἑσπέραν ταύτην ὑμεῖς νὰ προσδιορίσητέ τινα ἐκ τῶν κ. Βουλευτῶν, νὰ συντάξῃ τὴν νύκτα τὸ νομοσχέδιον, τὸ πρωῒ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ, καὶ αὔριον νὰ συζητήσωμεν αὐτὸ εἰς αʹ ἀνάγνωσιν;

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως γένηται ἀποδεκτή.

§60Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν γένηται ἀποδεκτὴ ἐπὶ ἓν ἔτος.

§61ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ἄλλως εἶχον ἀντιληφθῆ τῶν συμπερασμάτων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἐνόμισα ὅτι ἐπρόκειτο νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως ἄνευ περιορισμοῦ δι’ ἓν ἢ πλειότερα ἔτη.

§62Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐλευθέρα, εὐθὺς ὡς παρασταθῶσι Βουλευταὶ προβάλλοντες παρακράτησιν ἐπὶ 50 ἔτη ἢ 40 ἢ 30 ἢ 10 ἢ 20, νὰ ψηφοφορήσῃ ἐπὶ τῶν προτάσεων αὐτῶν· ἀλλ’ ἐγὼ ἀπεφηνάμην τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν δύναμαι νὰ ἀποδεχθῶ, εἶναι δ’ αὕτη ἡ παρακράτησις ἐπὶ ἓν ἔτος. Ὑπέλαβον λοιπὸν, ὅτι ἡ γνώμη αὕτη πρόκειται εἰς ψηφοφορίαν. Ἂν ὑμεῖς προτείνητε παρακράτησιν ἐπὶ 50 ἔτη, ζητήσατε νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ γνώμη ὑμῶν αὕτη.

§63ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θέλω νὰ προτείνω παρακράτησιν ἐπὶ 50 ἔτη· θέλω ὅμως νὰ προτείνω τὴν παραδοχὴν τῆς ἀρχῆς ἄνευ περιορισμοῦ τινος.

§64Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ βλάψητε τὸ θέμα.

§65ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· ἄνευ περιορισμοῦ τινος δὲν βλάπτεται τὸ θέμα.

§66Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Διατί;

§67ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διότι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι ἡ παρακράτησις ἐπὶ ἓν ἔτος δὲν εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ γενικώτερα συμφέροντα τῆς χώρας· εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐνδέχεται νὰ φέρῃ ἐμβάλωμα προσωρινὸν, ἀλλὰ τὸ ὁποῖον θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα βλάβην πολὺ ἀνωτέραν καὶ πολὺ μεγαλειτέραν τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν θέλει φέρῃ παγίως, ἔστω καὶ δι’ ἓν ἔτος ψηφιζόμενον. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς νέαν συζήτησιν, διότι θεωρῶ τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικὸν ἐπὶ τοσοῦτον συζητηθὲν, ὥστε καταντᾷ πλέον δυσχερὴς, καταντᾷ δυσάρεστος ἡ περὶ αὐτοῦ συζήτησις καὶ διὰ τοὺς ἀκούοντας καὶ διὰ τοὺς ὁμιλοῦντας. Ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου, ὅταν θὰ ἔλθῃ νομοθέτημα πλῆρες καὶ θὰ ἔχωμεν θετικόν τι πεδίον συζητήσεως. Ἀλλὰ σήμερον δὲν θέλω νὰ δεσμεύσω τὴν γνώμην μου, ψηφίζων περὶ παγίας παρακρατήσεως, ἔστω καὶ ἑνὸς ἔτους μόνον. Δὲν ἠξεύρω ἂν θὰ πεισθῇ τις ἐκ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν θὰ ἀναπτύξω, ὅταν θὰ ἔχωμεν ἐνώπιόν μας θετικὸν πεδίον συζητήσεως, ἢ ὄχι. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ νὰ δεσμεύσω τὴν γνώμην μου, ψηφίζων παρακράτησιν δι’ ἓν ἔτος. Διὰ τοῦτο ἐζήτησα, ὅπως τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἀπολύτως τὸ ζήτημα τῆς παρακρατήσεως. Εἶναι ἐλεύθερος πᾶς τις ψηφίζων νὰ δεχθῇ ἢ μὴ τὴν παρακράτησιν παγίαν δι’ ἓν ἢ πλειότερα ἔτη, ἢ ἀκολουθοῦσαν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτῆς τὴν πορείαν τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως βεβαίως δὲν θὰ ἦναι δεσμευμένος ἐκ τῆς γνώμης, τὴν ὁποίαν ἐξέφερεν, ὅπως πολεμήσῃ παρακράτησιν πολυετῆ· δύναται νὰ τὴν πολεμήσῃ· ἀλλὰ δὲν θέλω καὶ ἐγὼ νὰ ἦμαι δεσμευμένος, ὅπως πολεμήσω παρακράτησιν μονοετῆ, ὅταν ἔλθῃ τὸ θέμα ἐν οὐσιαστικῇ καὶ θετικῇ συζητήσει, διότι, ὡς εἶπον, σήμερον θεωρῶ δυσάρεστον καὶ διὰ τὴν Βουλὴν νὰ εἰσέλθω εἰς εὐρυτέραν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος οὐσιαστικῶς, διότι ἐκορέσθη, νομίζω, ἡ Βουλὴ ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ὑποβάλητε τροπολογίαν.

§69ΒΟΤΣΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, κυρίως εἶναι μέτρον προσωρινόν. Ρητῶς τὸ λέγει εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον. Λοιπὸν συζητοῦμεν περὶ αὐτοῦ ὡς μέτρου δοκιμαστικοῦ δι’ ἓν ἔτος. Ἂν ἡ δοκιμὴ αὕτη ἀποδειχθῇ ὠφέλιμος, δυνάμεθα κατόπιν νὰ ἐπεκτείνωμεν αὐτήν. Ἐὰν δὲν παραδεχθῶμεν τὸ δοκιμαστικὸν μέτρον δι’ ἓν ἔτος, δὲν θὰ τὸ παραδεχθῶμεν καὶ διὰ πολλά. Δὲν εἶναι δὲ καὶ ὀρθὸν νὰ τὸ παραδεχθῶμεν ἀπὸ τοῦδε διὰ πολλὰ ἔτη, διότι δὲν γνωρίζομεν τί δύναται νὰ συμβῇ, δὲν γνωρίζομεν ἂν θὰ ἔχωμεν σταφίδα τὸ ἑπόμενον ἢ τὸ μεθεπόμενον ἔτος. Ἄλλως τε, ἀφοῦ βασανιζόμεθα νὰ πείσωμεν τὴν Βουλὴν δι’ ἓν μόνον ἔτος καὶ δὲν ἠμποροῦμεν, πῶς θὰ τὴν πείσωμεν διὰ πολλά;

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίαν.

§71ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι θὰ ἀναπτύξω τὸ θέμα, ὅταν ἡ συζήτησις θὰ ἔχῃ πρακτικὸν ἔδαφος, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ νὰ δεσμεύσω τὴν γνώμην μου...

§72ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶσθε ἐλεύθερος.

§73ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. .. Διότι, ἂν πρόκειται νὰ ἀφαιρέσωμεν μόνον τὸ ποσὸν τὸ σήμερον φαινόμενον ὡς περιττόν, νομίζω ὅτι ἡ ἀποτυχία τοῦ προσωρινοῦ μέτρου δύναται νὰ φέρῃ βλάβην οὐσιαστικὴν ἐπὶ τῆς λήψεως μέτρου ῥιζικωτέρου, τὸ ὁποῖον νὰ δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν κατανάλωσιν τῆς σταφίδος. Εἶπον ταῦτα, διότι θέλω νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ παρακράτησις κατὰ περιωρισμένην ἔννοιαν, δηλ. μονοετής.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ ψηφοφορήσῃ τὴν ἀρχήν, χωρὶς νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ψηφοφορίαν τοῦ πρώτου ἄρθρου, νομίζω ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖτε, ὑπάρχει.

§75ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατί;

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διότι ἡ ἀρχὴ δὲν περιορίζει. Ἂν ὅμως ἡ Βουλὴ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ψηφοφορίαν τοῦ πρώτου ἄρθρου, τότε βεβαίως ἔχετε δικαίωμα νὰ φέρητε τροπολογίαν, ἡ ὁποία θὰ ψηφοφορηθῇ.

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως, ἂν πρόκειται νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν οὐσίαν. Ἀλλὰ τώρα πρόκειται περὶ τῆς ἀρχῆς ἄνευ περιορισμοῦ.

§78ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως δὲν δύναται οὕτως ἀπολύτως νὰ ψηφισθῇ. Οὐδέποτε θὰ εὑρεθῇ Βουλὴ, ἡ ὁποία εἰς πρότασιν, ἡ ὁποία δὲν περιλαμβάνει τί θὰ γίνηται αὐτὸ τὸ παρακρατούμενον ποσὸν, καλεῖται νὰ ψηφίσῃ, ὅτι ἐπὶ 5–10 ἢ 20 ἔτη θὰ παρακρατῇ αὐτό; Ἐννοῶ σύστημα κανονίζον, ἀσφαλίζον, εὑρίσκον τὰ μέσα τῆς χρησιμοποιήσεως τοῦ παρακρατουμένου ἑκάστοτε ποσοῦ σταφίδος· ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τόπος, ὁ ὁποῖος νὰ ἐξαρτᾶται ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἐκ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ ἀφαιρῇ κατ’ ἔτος ἕν ποσὸν σταφίδος; Διότι, ὅταν λέγω ὅτι ἐπὶ δέκα ἔτη θὰ ἐπιβάλω παρακράτησιν, ἐννοῶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ παρακρατῇ καὶ ὅταν ὑπάρχῃ ζήτησις σταφίδος, ὅταν δηλ. ἡ παραγωγὴ θὰ ἦναι κατωτέρα τῆς καταναλώσεως. Λοιπὸν δὲν νομίζω ὅτι, ὅταν ὁ προτείνων δὲν ἐξεῦρε καὶ τὰς μεθόδους καὶ τὰ μέσα τὰ χρηματικά, δι’ ὧν θὰ χρησιμοποιῆται ἐπικερδῶς ἐπὶ δέκα ἔτη τὸ παρακρατητέον ποσὸν, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὴν παρακράτησιν ἀπολύτως, ἀορίστως, ἐπὶ δέκα ἔτη. Σήμερον πρόκειται περὶ μέτρου προσωρινοῦ, τὸ ὁποῖον περιορίζεται εἰς τὴν ἐσοδείαν τοῦ ἔτους τούτου. Διὰ ποῖον λόγον προτείνεται τοιοῦτος περιορισμός; Ἠκούσατε τόσα περὶ αὐτοῦ, ὥστε εἶναι περιττὸν νὰ τὰ ἐπαναλάβω.

§79ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Φρονῶ ὅτι κανεὶς δὲν εἶναι ἐναντίος τῆς παρακρατήσεως.

§80ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Λάθος ἔχεις.

§81ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν ἔχω λάθος;—ἄκουσέ το καλά!—δὲν ἔχω λάθος.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος.

§83ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἀλλὰ πρὶν διατυπωθῇ πῶς θὰ ἐφαρμοσθῇ αὐτὴ ἡ παρακράτησις, δὲν δύναται νὰ ψηφοφορήσῃ ποτὲ ἡ Βουλή. Ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως θὰ ἦναι βεβαίως τὰ ⅔ τῶν Βουλευτῶν, ἢ καὶ πλέον, ἀλλὰ πῶς θὰ ἐφαρμοσθῇ; ποῖος εἶναι ὁ τύπος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ψηφίσωμεν; ποῖον εἶναι τὸ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ πεισθῶμεν, ὅτι πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν παρακράτησιν; Σχηματίσατε ἐπιτροπὴν ἀπόψε, ἵνα ἴδωμεν ἐπὶ ποίων βάσεων θὰ ἦναι δεκτὴ ἡ παρακράτησις.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν δὲν γένηται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ, δὲν ὑπάρχει παρακράτησις.

§85ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Θὰ ἴδωμεν ἀπόψε. Ἀλλὰ ὁ κανονισμὸς, ἡ ἐφαρμογὴ πῶς θὰ γείνῃ;

§86ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Πῶς γνωρίζετε σεῖς, ὅτι θὰ γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀρχή; Ἀγνοεῖτε, φαίνεται, ὑμεῖς, ὅστις ἦσθε Βουλευτὴς καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν περίοδον, ὅτι ἡ τύχη τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ ἔχῃ τὴν τύχην, τὴν ὁποίαν ἔσχον ὅλα τὰ νομοσχέδια περὶ σταφίδος. Τίποτε ἄλλο δὲν λαμβάνει χώραν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην, παρὰ ἐμπαιγμός!

§87ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ διόλου ψηφοφορία, ἀλλὰ νὰ ἀναβληθῇ δι’ αὔριον, ὅταν πρόκειται νὰ παρουσιασθῇ τὸ νομοσχέδιον.

§88ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ νὰ ἐπανέλθῃ καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις κατηρτισμένον.

§89ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Βεβαίως.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρότασις περὶ ἀναβολῆς δὲν ὑπάρχει. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς. Ἐξηγῶ δὲ, ὅτι, ἐὰν δὲν δοθῇ ἄλλη ἑρμηνεία, οἱ ψηφίζοντες ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς ψηφίζουσιν ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, κατὰ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν δίδωσιν ὁ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτής.

§91Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτοῦ νὰ θέσητε τὸ ζήτημα, πρέπει νὰ δοθῇ ἐξήγησις εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ταύτην ὀφείλω νὰ δώσω ἐγὼ πρὸ παντὸς ἄλλου. Ἡ παρακράτησις καὶ ὑπὸ τῶν προτεινάντων αὐτὴν κρίνεται ὡς μέτρον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν δύνανται καὶ αὐτοὶ νὰ στηρίξωσι πλήρη πεποίθησιν, ὡς μέτρον δοκιμαστικόν. Ἠκούσατε τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ στέρξῃ παρακράτησιν πολυετῆ, καὶ ὅτι προτείνει ταύτην ὡς μέτρον δοκιμαστικὸν, ὅπως γνωσθῶσι τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ καὶ ὁδηγηθῇ. Ὑπὸ τοιοῦτον ὅρον ἠγόρευσα καὶ ἐγὼ, καὶ ὑπὸ τοιοῦτον ὅρον οἱ πλεῖστοι τῶν ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως ἀγορευσάντων. Ἂν τεθῇ ζήτημα ὑπὲρ παρακρατήσεως ἀπολύτως, ἄνευ προσδιορισμοῦ χρόνου, οὐχὶ δι’ ἓν ἔτος, ἐνδεχόμενον οἱ παραδεχόμενοι αὐτὴν μόνον δι’ ἓν ἔτος νὰ μὴ ψηφίσωσι, διότι θέλουσιν ἴσως πτοηθῆ ὑπὸ τῆς ἰδέας, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον, μετὰ τὴν ἀποδοχὴν τῆς παρακρατήσεως ἀπολύτως, νὰ ἐπέλθῃ πρότασις παρακρατήσεως πολυετής. Διὰ τοῦτο ὑπάρχει κίνδυνος νὰ ἀποῤῥιφθῇ τὸ θέμα, ἂν οὕτω τεθῇ. Πρέπει νὰ ἀνομολογήσωμεν πάντες, ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ κίνδυνος, ἂν ἀνομολογῶμεν τὴν ἀνάγκην ἀμέσου βοηθείας καὶ συνδρομῆς, καὶ ἂν ἀποδεχώμεθα τὴν παρακράτησιν δι’ ἓν ἔτος, νὰ μὴ συμπράξωμεν εἰς τὴν ἀπόῤῥιψιν αὐτῆς καὶ ὅταν πρόκειται δι’ ἓν ἔτος, διότι ἀναλαμβάνομεν τὴν εὐθύνην τῶν συνεπειῶν. Ἂν λοιπὸν τεθῇ ἡ παρακράτησις ἀπολύτως, εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἐπέλθωσι τοιαῦτα ἀποτελέσματα, καὶ θέλουσιν ἀναλάβει τὴν εὐθύνην οἱ ταῦτα προτείναντες. Ἑπομένως ποιοῦμαι τὴν ἐξήγησιν ταύτην, προτείνων ὅτι ἡ παρακράτησις πρέπει νὰ ψηφορηθῇ δι’ ἓν ἔτος καὶ οὐχὶ ἀπολύτως.

§92ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον, ἐφ’ οὗ πρόκειται ἡ ψηφοφορία, περιλαμβάνει τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως δι’ ἓν ἔτος καὶ, ὡς καθορίζεται ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ, ἐκ τῆς ἐσοδείας τοῦ 1895. Ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης ἔχῃ ἀντίθετον γνώμην, ἂς καταψηφίσῃ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλὰ δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην αὐτήν· διότι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε γείνῃ δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, τίς δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὸν κ. Βουλευτὴν Ἄρτης νὰ ὑποβάλῃ τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου, σύμφωνον μὲ τὴν γνώμην του; Καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐγὼ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον ὑπεστηρίξαμεν, ὅτι θεωροῦμεν ὡς ἔκθεσμον καὶ ἔκτροπον τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως, ὅτι μήτε κἂν ὡς δοκιμαστικὸν μέτρον ἠδυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν· ἐδικαιολογήσαμεν δὲ τὴν εὐνοϊκὴν ψῆφον ἡμῶν ἐπὶ τῶν ἐλπίδων, αἵτινες εἶχον δοθῆ τότε διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν σχετικῶν νομοσχεδίων εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ἠθέλομεν δὲ συντελέσει εἰς τὴν καταστροφὴν αὐτῶν, ἂν μετὰ τὰς ἐλπίδας ἐκείνας ἠθέλομεν ψηφίσει καὶ κατὰ τῆς παρακρατήσεως· διὸ καὶ ἐψηφίσαμεν ὑπὲρ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἐθεωροῦμεν ἔκθεσμον. Καὶ τὸ μέτρον εἶναι ἔκθεσμον, διότι, ὡς ἔλεγον καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, πρόκειται περὶ περιορισμοῦ τοῦ δικαιώματος τῆς διαθέσεως ἰδιοκτησίας κτηθείσης διὰ κόπων καὶ ἱδρώτων καὶ ἀγώνων. Ἀλλὰ δὲν ἔχει μόνον τοῦτο τὸ ἄτοπον· ἐπεκτεινόμενον ἐπὶ μακρὸν χρόνον, ἤθελεν ἀναγκαίως φέρει εἰς ἐντελῶς ἀντίθετα ἀποτελέσματα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπιδιώκομεν, ἠθέλομεν ἀναγκαίως φθάσει εἰς περιστολὴν τῆς παραγωγῆς, καὶ ἐν τούτοις ἔχομεν συμφέρον νὰ μὴ περιστείλωμεν αὐτήν, ἀλλὰ νὰ ἐπεκτείνωμεν τὴν κατανάλωσιν. Τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως δικαιολογεῖται ἐκ τῆς ἀνάγκης, εἰς ἣν εὑρισκόμεθα· δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ καταλογίσωμεν εἰς βάρος τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι, διότι δὲν εἶχε τὸν καιρὸν νὰ λάβῃ μέτρον ἄλλο, ἵνα ἀποτρέψῃ τὸν ἐπικείμενον κίνδυνον. Ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται πρὸ αὐτοῦ τοῦ διλήμματος! ἐπειδὴ τὰ μέτρα τὰ ἄλλα ἔχουσιν ἀνάγκην ἱκανοῦ χρόνου, ὅπως φέρωσιν ἀποτέλεσμα, ὀφείλει ἢ νὰ προστρέξῃ εἰς μέτρον ἐντελῶς ἔκθεσμον, ἢ ν’ ἀφήσῃ τὴν σταφίδα εἰς τὴν τύχην της. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἔκθεσμον τὸ μέτρον, εἰς ὃ προστρέχει ὁ πλοίαρχος ἐν ὥρᾳ κινδύνου, ῥίπτων εἰς τὴν θάλασσαν μέρος τοῦ φορτίου, ἵνα σώσῃ τὸ ὑπόλοιπον καὶ τὸ πλοῖον; Πρόκειται καὶ ἐνταῦθα περὶ ἀβαρίας, ἥτις θὰ ἦναι κοινὴ διὰ πάντας τοὺς σταφιδοκτήμονας. Ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην ἐνόησα καὶ πέρυσι νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς μονοετοῦς παρακρατήσεως. Νομίζω ὅτι τὸ νομοσχέδιον δίδει ἡμῖν βάσιν ψηφίσεως τῆς ἀρχῆς καὶ κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην καὶ κατὰ τὴν γνώμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἄλλας ἐπιφυλάξεις.

§93ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἕκαστος θὰ δώσῃ τὴν ἔννοιαν τὴν ὁποίαν θέλει εἰς τὴν ψῆφόν του. Ἐγὼ θεωρῶ ἀναμφισβητήτως τὸ μέτρον ἔκθεσμον· θὰ ἦναι ἔκθεσμον καὶ ἄδικον, ἐὰν πρόκειται νὰ ἀφαιρέσωμεν ἐλάχιστον ποσὸν ξένης ἰδιοκτησίας πρὸς καταστροφὴν ἢ καὶ πρὸς χρησιμοποίησιν αὐτῆς ὑπὲρ ἄλλου καὶ οὐχὶ ὑπὲρ τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Εἴτε δι’ ἓν εἴτε διὰ περισσότερα ἔτη ληφθῇ τὸ τοιοῦτον μέτρον, ὁ ἔκθεσμος αὐτοῦ χαρακτὴρ δὲν μετρεῖται οὔτε ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ, οὔτε ἀναλόγως τοῦ χρονικοῦ διαστήματος. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, ἂν πρόκειται νὰ ἀφαιρέσωμεν ποσὸν ἐκ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, πρέπει νὰ τὸ ἀφαιρέσωμεν διὰ λογαριασμὸν καὶ πρὸς ὄφελος τῶν παραγωγῶν, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν, ὅπως ἐκεῖνοι, οἵτινες θὰ διαχειρισθῶσι τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ διαθέσωσι πρὸς ἀνάπτυξιν καὶ ἐπέκτασιν τῆς καταναλώσεως. Τοιοῦτον δὲ ἀποτέλεσμα δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν διὰ μέτρων προσωρινῶν. Δὲν ἕπεται ὅτι, ψηφίζοντες νομοθέτημα μὴ ἔχον προσωρινὸν χαρακτῆρα, θὰ ἐπιβάλωμεν παρακράτησιν καὶ κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα, κατὰ τὰ ὁποῖα δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη. Τοὐναντίον, ἐὰν ψηφίσωμεν θεσμὸν προστατευτικὸν ὑπὲρ τῆς σταφίδος, τότε πρέπει νὰ ἐπιβάλληται παρακράτησις, ὅταν ἡ παραγωγὴ θὰ ἦναι τοιαύτη, ὥστε νὰ καθιστᾷ αὐτὴν ἀναγκαίαν· ὅταν ὅμως ἡ παραγωγὴ θ’ ἀνταποκρίνηται πρὸς τὴν κατανάλωσιν, πρέπει νὰ ἀργῇ πᾶσα παρακράτησις. Ἵνα ἐπιτευχθῇ τοῦτο, δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπερψηφίσωμεν τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως δι’ ἓν μόνον ἔτος· ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως πρέπει νὰ ψηφισθῇ ἀπολύτως. Ἀλλὰ δὲν ἔχω τὴν δύναμιν, μήτε ἐννοῶ νὰ ἐπιμείνω ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος. Ὅσα δὲ εἶπον, τὰ εἶπον προκαλούμενος καὶ μὴ θέλων νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ ζήτημα τῆς οὐσίας. Ἂν ἐννοῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα ἐν τῇ περιωρισμένῃ αὐτοῦ ἐννοίᾳ τῆς μονοετοῦς παρακρατήσεως, δὲν δύναμαι νὰ ἀντισταθῶ εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς. Μόνον θὰ μὲ καταδικάσῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀρνηθῶ ψῆφον, διότι δὲν δύναμαι ἀπολύτως νὰ ψηφίσω κατὰ τῆς παρακρατήσεως, δὲν δύναμαι δὲ νὰ ψηφίσω ὑπὲρ μονοετοῦς τοιαύτης καὶ ὑποχρεωτικῆς. Διὰ τοῦτο θέσατε τὸ ζήτημα ὅπως θέλετε, ἀλλ’ ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀρνηθῶ ψῆφον.

§94ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι δικαίωμα τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ νὰ ἀρνηθῇ ψῆφον ἐν τῇ ψηφοφορίᾳ τῇ ἀφορώσῃ εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως δικαίωμα αὐτοῦ εἶναι, ὅταν πρόκειται νὰ ψηφισθῇ τὸ πρῶτον ἄρθρον, νὰ προτείνῃ ἀντὶ τῆς μονοετοῦς τὴν διετῆ παρακράτησιν. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ὀφείλω νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι πάντοτε, ἀφ’ ἧς ἐτέθη ὑπὸ συζήτησιν ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως, τὸ μέτρον προεβάλλετο ὑπὸ τὸν χαρακτῆρα τῆς προσωρινότητος, ὡς τοιοῦτον δὲ ὑπεβλήθη καὶ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Κατ’ ἀκολουθίαν οὐδαμῶς διαφέρει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, μεθ’ ὅσας ἔδωκεν ἐξηγήσεις ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ὅτι ἡ παρακράτησις προτείνεται δι’ ἓν μόνον ἔτος. Ἂν ὑποτεθῇ, ὡς νομίζει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, ὅτι ἤθελεν ἀποδειχθῆ εὐδοκίμως καὶ ὠφελίμως λειτουργῆσαν τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως, τί ἤθελε κωλύσει τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ καὶ κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος; Δὲν πρέπει εἰς Κοινοβούλιον, σεβόμενον τὰς γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου, νὰ ψηφίζωνται μέτρα τοιαῦτα διὰ χρόνον ὑπερβαίνοντα τὸ ἔτος. Δὲν θὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπον ἕτεροι συνάδελφοι περὶ τοῦ ἐκθέσμου τοῦ μέτρου τούτου. Τίς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ δήμευσις τῆς περιουσίας τοῦ ἰδιώτου εἶναι ἐπιτετραμμένη ὑπὸ τῶν παραδεδεγμένων εἰς ἅπαντα τὰ πεπολιτισμένα ἔθνη ἀρχῶν, ἢ ὅτι τὸ μέτρον συνάδει πρὸς τὸ θεμελιῶδες ἡμῶν πολίτευμα; Πρόκειται ἀληθῶς περὶ μέτρου δημευτικοῦ, καὶ διὰ τοῦτο πάντες ἔδωκαν εἰς αὐτὸ τὸν χαρακτῆρα τῆς ἐκτάκτου ἀνάγκης καὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς προσωρινότητος. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ τὸν χαρακτῆρα τῆς δημεύσεως δυνάμεθα ν’ ἀποβάλωμεν, δυνάμεθα εἰς τὸ προβαλλόμενον μέτρον τῆς παρακρατήσεως νὰ δώσωμεν ἐπιστημονικὴν διατύπωσιν· δυνάμεθα νὰ προσαρμόσωμεν εἰς τὸ ὑπὸ τῆς ἀνάγκης ἐπιβαλλόμενον μέτρον τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ πολιτεύματος. Περὶ τίνος πρόκειται; Κατ’ ἐμὲ, πρόκειται περὶ μέτρου δημοσίας ἀνάγκης. Ὅπως ὅταν ἔρχηται τὸ Κράτος καὶ λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης δημεύῃ τὴν περιουσίαν τοῦ πολίτου, δυνάμεθα καὶ ἐνταῦθα τὴν ἀρχὴν ταύτην νὰ ἀκολουθήσωμεν. Κατὰ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν, ἐνταῦθα δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰς ἀρχὰς τὰς κρατούσας ἐπὶ ἀβαριῶν. Ὅταν γίνηται ἀβαρία, τὸ ὑπόλοιπον τοῦ φορτίου πληρόνει ἀναλόγως τὴν ἀξίαν τοῦ ἀπολεσθέντος. Πρὸς τίνα σκοπὸν προτείνεται τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως; πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ ἀρθῇ ἐκ τῆς παραγωγῆς τὸ πλεονάζον πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς καταναλώσεως ποσόν· πρόκειται πάντες οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τοῦ μέτρου τούτου, διότι τὸ ὑπόλοιπον θέλει ἀποκτήσει ἀξίαν μείζονα ἐκείνης, ἥν ἤθελεν ἔχει ἐν περιπτώσει καθ’ ἥν δὲν ἀφῃρεῖτο τὸ πλεονάζον. Ἀλλ’ ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ ζητήματος σταφιδικοῦ, πρέπει νὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ὁμιλοῦμεν περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ. Ἐγὼ μάλιστα φρονῶ, ὅτι ἐκ τῶν πρώτων μέτρων, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ συζητήσωμεν πρὸ παντὸς ἄλλου νομοσχεδίου, ἦτο τὸ θέμα τοῦτο, τὸ θέμα τὸ σταφιδικόν. Ἄν δὲν λάβωμεν μέτρον τι, δυνάμενον νὰ ἀνακουφίσῃ τὴν σταφιδοπαραγωγὴν, ὁποῖον προϋπολογισμὸν ἐσόδων θέλομεν ψηφίσει; Ἔχομεν ἀναγράψει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων ποσὸν 6,000,000 περίπου ἐξ ἐγγείου φόρου τῆς σταφίδος, ἀλλ’ ἂν ἡ σταφιδοπαραγωγὴ καταστραφῇ, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὰ ἔσοδον τοῦτο; Ἀλλ’ ὁ φόρος ὁ ἐπιβαλλόμενος εἰς τὴν σταφίδα εἶναι ἀνάλογος πρὸς τοὺς λοιπούς; Ὅτε ἐπεβλήθη ὁ φόρος οὗτος, ἐστηρίζετο ἐπὶ τῆς ἀρχῆς, ἥτις ἐφηρμόσθη, ἔστω καὶ ὑπό τινα κλίμακα ἄνισον, ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ προϊόντα, διότι τότε ἡ σταφὶς εἶχε κατὰ μέσον ὅρον 200 δραχ. κατὰ χιλιάδα· ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἡ ἀξία της κατῆλθε κάτω τῶν 100, ἡ φορολογία εἶναι ἀπολύτως ἄνισος καὶ ἄδικος. Δὲν ἔχομεν ἔδαφος νὰ φορολογήσωμεν, ἂν δὲν λάβωμεν μέτρον τι, δυνάμενον νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν συντήρησιν τῶν τιμῶν. Ἐν τῶν μέτρων εἶναι νὰ ἀρθῇ ἐκ τοῦ ποσοῦ, τοῦ διατελοῦντος ἔστω καὶ ἐν ἀποθέματι, τὸ πλεονάζον, ἀφοῦ ἐκλείσθη ἡ ἀγορὰ τῆς Γαλλίας. Ἐὰν τοῦτο παραγάγῃ τὸ προσδοκώμενον ἀποτέλεσμα, δυνάμεθα νὰ προσπορισθῶμεν μεγάλα ὠφελήματα διὰ τὸ Κράτος, οὐχὶ μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς εἰδικῆς ταύτης φορολογίας, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἐν γένει ἐσόδων τοῦ Κράτους· διότι, ἄν ἐπέλθῃ καταστροφὴ εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγὴν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα προϋπολογίζομεν. Ἰδίᾳ δὲ ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία, ἐν ᾗ διατελοῦμεν, ἄν ἡ σταφὶς καταστῇ ἀζήτητος, θὰ ἐπιδεινωθῇ καὶ θὰ γείνῃ πρόξενος μεγίστων καὶ ἀνεπανορθώτων ζημιῶν εἴς τε τὸ Κράτος καὶ εἰς τὴν χώραν ἡμῶν. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ληφθῇ ἕν μέτρον, ὡς τοιοῦτον δὲ ὑποδεικνύεται ἡ παρακράτησις. Ἀφοῦ δὲν εἶναι ὑποχρεωμένοι οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ νὰ δώσωσι τὴν κρείσσονα ποιότητα, ἀλλὰ τὴν κατωτέραν, δυνάμεθα νὰ καθορίσωμεν ἐν τῷ νόμῳ τὴν πληρωτέαν ἀξίαν διὰ τὸ παρακρατηθησόμενον ποσὸν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κατωτάτης τιμῆς τῆς σταφίδος. Δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν ὡς τιμὴν κατωτάτην τὰς δραχμὰς τριάκοντα κατὰ χιλιάδα, ἢ καί τι περισσότερον· ὁπωσδήποτε ἡ κατωτάτη τιμὴ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις, καὶ δύναται, ἂν ὄχι νὰ ἱκανοποιήσῃ πλήρως τὸν ὑποβληθησόμενον εἰς τὴν παρακράτησιν, τοὐλάχιστον ν’ ἀποζημιώσῃ αὐτόν. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελεν εἰσαχθῇ διὰ τῆς παρακρατήσεως εἰς τὰς ἀποθήκας ποσὸν 80,000,000 λιτρῶν, θέλει ὑποβληθῆ τὸ Κράτος εἰς θυσίαν 2,000,000 ἢ 2,500,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο θέλομεν ἀνακτήσει πολλαπλασίως. Θέλομεν συντηρήσει πρῶτον τὴν λοιπὴν πρόσοδον, ἡ ὁποία ἀπομένει ἐκ τῆς φορολογίας τῆς σταφίδος καὶ ἐξ ἄλλων πηγῶν· θέλομεν βελτιώσει τὴν νομισματικὴν ἡμῶν ἀνωμαλίαν· θέλομεν παράσχει τὴν εὐκολίαν καὶ εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας καὶ εἰς πάσας τὰς ἄλλας, αἱ ὁποῖαι ὁπωσδήποτε σχετίζονται πρὸς τὴν κρατοῦσαν παρ’ ἡμῖν ὑπερτίμησιν τοῦ συναλλάγματος, ὅπως δύνωνται νὰ πληρώσωσι τοὺς φόρους αὐτῶν, ὅπως μὴ στερήσωσι τὸ Δημόσιον τῶν φόρων, οἵτινες ἐπιβάλλονται εἰς αὐτάς. Δὲν νομίζω δὲ, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 2 ἢ 2½ ἑκατομμυρίων εἶναι ἐντελῶς ἀπολωλός· ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι εἶναι δυνατὸν μέρος τι ἐκ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ θυσιάσῃ τὸ Δημόσιον, νὰ ἀνακτηθῇ. Ἐξ ὅσων μέχρι τοῦδε εἶπον ἐνοήσατε πάντες, ὅτι εἶμαι, εἴπερ τις καὶ ἄλλος, ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως· φρονῶ ὅμως, ὅτι δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποδεχθῇ τὸν ὅρον τοῦ νὰ χορηγηθῇ ἀποζημίωσίς τις εἰς τοὺς ὑποβληθησομένους εἰς τὴν παρακράτησιν, ἵνα παράσχωμεν εἰς τὸν ὑπόλοιπον σταφιδόκαρπον τὴν προσήκουσαν αὐτῷ ἀξίαν. Βεβαίως διατεθήσεται οὗτος εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν εἰς σχετικῶς καλὰς τιμὰς, οὐχὶ βεβαίως εἰς τὰς μεγάλας τιμὰς τῆς εὐτυχοῦς ἐποχῆς. Πρόκειται νὰ προσκτήσηται ἡ σταφὶς ἡμῶν τοιαύτας τιμὰς, ἐκ τῶν ὁποίων νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ συντηρηθῇ ἡ σταφιδοπαραγωγή. Εἶναι ὀρθοτάτη ἡ παρατήρησις τοῦ κ. ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ὅτι ἐνταῦθα πρόκειται οὐχὶ περὶ συναγωνισμοῦ προϊόντος, τοῦ ὁποίου ἡ ἀξία ὁπωσδήποτε ὑπερβαίνει τὰς δαπάνας τῆς παραγωγῆς, διότι, εὐθὺς ὡς πρόκειται τὸ προϊόν νὰ πωλῆται εἰς τιμὰς κατωτέρας τῆς δαπάνης τῆς καλλιεργείας καὶ συγκομιδῆς, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὀφειλομένου τόκου διὰ τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει τὸ κτῆμα, τότε βεβαίως δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἔχωμεν παραγωγήν, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀποστέλλωμεν τὴν σταφίδα ἡμῶν εἰς Ῥωσσίαν ἢ εἰς ἄλλα μέρη. Εἶναι λοιπὸν ἐπιβεβλημένον νὰ ληφθῇ μέτρον τι, εἶναι ἐπιβεβλημένον νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον τοῦτο μετὰ τῆς προβαλλομένης ὑπ’ ἐμοῦ προνοίας, ὅπως μὴ ὑποστῶσι τὴν ζημίαν ταύτην μόνον ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων ἡ σταφὶς δὲν πωλεῖται. Νομίζω, ὅτι μόνη θυσία εἰς βάρος τοῦ Κράτους ἐκ δραχμῶν 2 ἢ 2½ ἑκατομμυρίων, δὲν εἶναι τοσοῦτον μεγάλη, ὥστε νὰ παρακωλύσῃ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ νὰ μὴ δεχθῶμεν τὴν παρακράτησιν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο τι νομίζω ἀναγκαῖον νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλήν. Προβάλλεται ὑπὸ πάντων ἡ ἰδέα, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εὑρίσκονται ἐν τοιαύτῃ ἀθλίᾳ καταστάσει, ὥστε δὲν πρέπει οὔτε δραχμὴν νὰ θυσιάσωμεν πλέον τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναφερομένων ἐξόδων. Ἐν τούτοις χθὲς ἐδόθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατάστασις τῶν εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1894 μέχρι τέλους Ἀπριλίου 1895, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔχομεν περίσσευμα 12 ἑκατομμυρίων μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Ἐὰν τὰ ἔξοδα ἤθελον ἐπιβαρυνθῆ κατά τι, βεβαίως οὐδέποτε τὸ ποσὸν αὐτὸ τῶν 12 ἑκατομμυρίων ἤθελεν ἐξατμισθῆ...

§95ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχετε περισσεύματα.

§96ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ περισσευμάτων, διότι δὲν ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα αἱ περὶ τοῦ παρελθόντος κρίσεις. Θὰ συζητήσωμεν ἄλλοτε ἐπ’ αὐτοῦ· ἔχω ὅμως τὴν ἰδέαν, ὅτι οἱ λαλήσαντες περὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ ἰσχυρισθέντες, ὅτι, ἐὰν ἡ σταφὶς εὑρίσκεται σήμερον εἰς ἣν εὑρίσκεται κατάστασιν, ὀφείλεται τοῦτο εἰς τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ἐπλανήθησαν κατὰ τοῦτο, διότι ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὸ ἐναντίον συμβαίνει· αἱ χρηματικαὶ ἀνωμαλίαι, εἰς τὰς ὁποίας εὑρισκόμεθα, προέρχονται κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκ τῆς δυσχεροῦς καταστάσεως, εἰς ἣν περιῆλθε τὸ κυριώτερον ἡμῶν προϊὸν, ἡ σταφίς. Ἐπανέρχομαι λοιπὸν ἐπὶ τῆς πρώτης μου προτάσεως, καὶ φρονῶ, ὅτι εἶναι πρέπον, εἶναι δίκαιον, εἶναι εὔλογον νὰ ἀποδεχθῶμεν εἰς βάρος τοῦ Κράτους τὴν πληρωμὴν ἀποζημιώσεώς τινος πρὸς τοὺς παραγωγοὺς τῆς σταφίδος διὰ τὸ ποσὸν, ὅπερ θέλει παρακρατηθῆ. Δυνάμεθα νὰ δεχθῶμεν τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῆς τιμῆς, εἰς ἣν δύναται νὰ πωληθῇ ἡ σταφὶς, τῶν 30 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα, καὶ τοιουτοτρόπως δίδομεν εἰς τὸ σύστημα τῆς παρακρατήσεως χαρακτῆρα ἐπιστημονικὸν, ἐξερχόμεθα ἐντελῶς τοῦ ἐκρύθμου καὶ ἐκθέσμου χαρακτῆρος, τὸν ὁποῖον πάντες ἀπέδωκαν εἰς τὸ μέτρον τοῦτο. Ἀλλὰ παρατηρήσεις ἐγένοντο πολλαὶ περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν τὸ παρακρατηθησόμενον ποσὸν τοῦ σταφιδοκάρπου θέλει διατεθῆ. Νομίζω ὅτι αἱ γενόμεναι παρατηρήσεις, ὅτι τὸ Κράτος δὲν ἔχει τὴν εὐκολίαν νὰ συγκεντρώσῃ ποσὸν τοσοῦτον καὶ συντηρήσῃ αὐτὸ, ὅτι πρέπει τὸ παρακρατηθησόμενον ποσὸν νὰ μεταβάλλωμεν εἰς μάζαν καὶ καθιστῶμεν ἀνεπιτήδειον τοῦτο πρὸς βρῶσιν καὶ ἀποστέλλωμεν αὐτὸ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας. Ἐπειδὴ βλέπω τὴν Βουλὴν κεκοπιακυῖαν, καὶ μὴ δυναμένην ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν νὰ συζητήσῃ, φρονῶ, ὅτι δυνάμεθα νὰ σταματήσωμεν εἰς τὴν ἰδέαν τῆς παρακρατήσεως. Ἐσόμεθα δὲ κατὰ τὴν προσεχῆ σύνοδον εἰς καιρὸν νὰ συζητήσωμεν περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαθέσεως τοῦ παρακρατηθησομένου ποσοῦ. Βεβαίως κατὰ τὸν προσεχῆ Νοέμβριον θέλομεν συναντηθῆ ἐνταῦθα, γνωστὸν δὲ εἶναι, ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν ἐξάγεται ὁλόκληρος ἡ παραγωγὴ τῆς σταφίδος. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ποσοῦ κατωτέρου τῶν τεσσαράκοντα ἑκατομμυρίων καὶ περὶ συντηρήσεως ποσοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ παράσχῃ δυσκολίας ἀνυπερβλήτους ὡς πρὸς τὴν ἀποθήκευσιν αὐτοῦ. Παρατηρῶ δὲ τέλος, ὅτι, καὶ ἂν γένηται ἡ ἀρχὴ δεκτὴ καὶ ἀποφασίσωμεν τὴν παρακράτησιν καὶ ἀποφασίσωμεν αὐτὴν δι’ ἓν ἔτος καὶ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀποζημιώσεως, δυνάμεθα ἐν τῇ προσεχεῖ συνόδῳ τὰς λεπτομερείας τὰς ἄλλας νὰ τὰς κανονίσωμεν, καὶ νὰ κανονίσωμεν συνάμα καὶ τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ ποσὸν τοῦτο θέλει διατεθῆ.

§97Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος προέβαλεν, εἶναι νέα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος κρίνει ἀναγκαίαν τὴν παρακράτησιν, ἤτοι τὴν βιαίαν ἀφαίρεσιν ποσοστοῦ ἐκ τοῦ παραχθέντος προϊόντος ἀπὸ ἕκαστον παραγωγὸν, ἀλλὰ προτείνει ἡ ἀφαίρεσις αὕτη νὰ γένηται ἐπὶ πληρωμῇ ἀποζημιώσεώς τινος. Ἡ πρότασις αὕτη εἶναι τροπολογία τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν νὰ ἀναβάλῃ νὰ προτείνῃ αὐτὴν κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν λεπτομερειῶν.

§98ΔΑΓΡΕΣ. Ἐκτὸς τῆς μονοετοῦς ἢ πολυετοῦς ἐφαρμογῆς τῆς παρακρατήσεως, πρέπει νὰ διασαφηνισθῇ καὶ τὸ ἕτερον ζήτημα, ἐὰν τὸ παρακρατηθησόμενον ποσὸν θὰ χρησιμοποιηθῇ κατὰ τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον τρόπον, ἢ ἐντελῶς θὰ καταστραφῇ· διότι φρονῶ, ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν κ.κ. Βουλευτῶν ἤθελον κηρυχθῆ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς παρακρατήσεως, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπίστευον, ὅτι τὸ παρακρατηθησόμενον ποσὸν ἤθελον ἐντελῶς καταστραφῆ· τοὐναντίον δὲ ἤθελον καταψηφίσει τῆς ἀρχῆς τῆς παρακρατήσεως, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Βουλὴ ἤθελον ἀποφασίσει νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ παρακρατηθησόμενον ποσὸν κατὰ τοιοῦτον ἢ τοιοῦτον τρόπον. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἐν τῇ ἀρχῇ πρέπει νὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦτο δὲν εἶναι ζήτημα ἀρχῆς, εἶναι λεπτομέρεια.

§100ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Καλαμῶν συνάδελφος, ἀφορᾷ εἰς ζήτημα ἀρχῆς. Ἤμην ἀνέκαθεν κατὰ τῆς παρακρατήσεως, καὶ κατὰ τὴν σημερινὴν περίστασιν δὲν αἰσθάνομαι πολὺν κόπον νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀνέκαθεν εἶχον, μετὰ τὰς ἀνακοινώσεις, τὰς ὁποίας εὐηρεστήθη νὰ κάμῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν διαφόρους παρατηρήσεις καὶ γνώμας περὶ τοῦ ζητήματος τῆς σταφίδος· ἐν τούτοις οὐδὲν προέτεινεν, ὅπερ νὰ λάβῃ ἡ Βουλὴ ὡς βάσιν καὶ ἀφορμὴν συζητήσεως. Συνετάχθη, εἶπεν, ἕνεκα τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης, ἐν τῇ ὁποίᾳ εὑρίσκεται ὁ τόπος, πρὸς τὴν ἰδέαν τῆς παρακρατήσεως, ἀλλ’ ἔσπευσε μετὰ τῆς διακρινούσης αὐτὸν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπιφυλακτικότητος νὰ χαρακτηρήσῃ αὐτὴν ὡς ἀντισυνταγματικὴν, ἂν δὲ ἀντελήφθην καλῶς, καὶ ὡς ἀντιεπιστημονικὴν, καὶ μόνον ὡς μέσον ἐμπειρικόν. Ἐπεθύμουν ὅμως νὰ εὐηρεστεῖτο ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ εἴπῃ, τί σκέπτεται ν’ ἀποφασίσῃ, τί σκέπτεται νὰ προτείνῃ ἡμῖν, εἴτε ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας, εἴτε καὶ ὡς ἄτομον ἐκ τῶν πολυπειροτάτων ἐνταῦθα, τί σκέπτεται νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ παρακρατηθησομένου ποσοῦ. Τὸ παρακρατηθησόμενον ποσὸν θὰ μετατρέψωμεν εἰς οἶνον; Εἶναι ἀδύνατος ἡ κατανάλωσις αὐτοῦ. Θὰ μετατρέψωμεν αὐτὸ εἰς οἰνόπνευμα; Οὐδεμία ἀγορὰ τὸ χωρεῖ. Θὰ χρησιμοποιήσωμεν αὐτὸ πρὸς διάδοσιν τοῦ προϊόντος εἰς ἄλλας χώρας; Θὰ χρησιμοποιήσωμεν λοιπὸν τὸ χείριστον εἶδος διὰ τὰς χώρας, εἰς τὰς ὁποίας θέλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν πρώτην φορὰν τὸ προϊὸν τοῦτο. Θὰ κρατήσῃ τὸ Δημόσιον τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐπὶ ἀποζημιώσει τῶν 20 ἢ 25% τοῦ φόρου; Τὸ Δημόσιον δὲν ἀντέχει νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην θυσίαν. Ἀντέχει τὸ δημόσιον ταμεῖον ν’ ἀποζημιώσῃ ἔστω καὶ διὰ 30 δραχμῶν τὴν χιλιάδα, ὡς προτείνει ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτής; Ἐὰν δύναται τὸ Δημόσιον νὰ δώσῃ τὴν ἀποζημίωσιν αὐτὴν, πρέπει νὰ τὸ γνωρίζωμεν ἀπὸ τοῦδε· ἐὰν δὲν δύναται καὶ θὰ λάβῃ τὸ ποσὸν διὰ νὰ τὸ ῥίψῃ εἰς τὴν θάλασσαν, πρέπει ἐπίσης νὰ τὸ γνωρίζωμεν, διότι κατὰ τὴν γνῶσιν τούτου θὰ κανονισθῇ ἴσως ἡ ψῆφος πολλῶν συναδέλφων, ἰδίᾳ δὲ τῶν νεωτέρων, οἵτινες πρῶτον νῦν καλοῦνται εἰς τοιαύτην ψῆφον.

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Κηρύσσεται ἡ συζήτησις περατωμένη.

§102ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φέρω πρότασιν νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις ὑπὸ 10; (Ἐγείρονται πλείονες τῶν 10). Θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ κ. Παναγιωτοπούλου περὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ παραπεμφθῇ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ σταφιδικοῦ ταμείου εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη.

§104ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ζητηθῇ ὑπὸ 15. (Ἐγείρονται πλείονες τῶν 15). Τίθεται λοιπὸν τὸ ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Παναγιωτοπούλου, ὅπως παραπεμφθῇ τὸ περὶ σταφιδικοῦ ταμείου νομοσχέδιον εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν, λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Δ. Βότση καὶ Δ. Μυλωνᾶ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 113, ἐξ ὧν 30 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 80 κατ’ αὐτῆς, καὶ 3 ἠρνήθησαν ψῆφον. Συνεπῶς ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Θὰ ἐρωτήσω ἤδη τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§107ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν λέγουσιν Ὄχι.

§109ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ ποίαν ἀρχήν;

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἀρχὴ εἶναι ἡ παρακράτησις δι’ ἓν ἔτος. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ι. Τσερτίδου καὶ Δ. Μυλωνᾶ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 129. Ἐκ τούτων 58 εἶπον Ναὶ καὶ 58 Ὂχι, καὶ 13 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως, ὑπαρχούσης ἰσοψηφίας, ἀπεῤῥίφθη ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου.

§112ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, παραλειπομένων τῶν ἄλλων νομοσχεδίων περὶ σταφίδος.

§114ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ ἄλλα νομοσχέδια τοῦ κ. Σιμοπούλου, ἐπειδὴ ἀφορῶσιν εἰς θεσμοὺς γενικωτέρου χαρακτῆρος, νομίζω καλὸν ν’ ἀναβληθῶσι.

§115Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τότε ὑπερπηδήσατε αὐτὰ, κύριε Πρόεδρε, καὶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς ἄλλο ζήτημα.

§116ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ πρέπει πρὸ παντὸς ν’ ἀποσταλῶσιν εἰς ἐπιτροπήν.

§117ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μάλιστα, διότι εἶναι πολὺ συντόμως συντεταγμένα καὶ ἔχουσιν ἀνάγκην πολλῆς ἀναπτύξεως καὶ μελέτης λεπτομερεστέρας. Διὰ τοῦτο νομίζω καλὸν νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς ἐπιτροπὴν, ὥστε ν’ ἀποφύγωμεν μακρὰς συζητήσεις.

§118ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν, μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς ἀρχῆς τῆς παρακρατήσεως, νὰ λάβῃ μέτρον οἱονδήποτε ὑπὲρ τῆς κινδυνευούσης παραγωγῆς τῆς σταφίδος. Τοιαῦτα μέτρα εἶναι τὰ προβληθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Παρνασσίδος. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Βουλὴν ν’ ἀναγραφῶσι τὰ μέτρα ταῦτα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὡς πρῶτα· ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ ἴδῃ, ὅτι ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν εἶναι ἀνάγκη εἰδικωτέρας ἐπεξεργασίας, θ’ ἀποφασίσῃ ἐν καιρῷ.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις νὰ ἐγγραφῶσιν αὔριον.

§120ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§121ΣΚΟΥΖΕΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Καταθέτω διάφορα ἔγγραφα, ἀφορῶντα εἰς τὴν σύμβασιν μετὰ τῆς Αἰγύπου. Ἐλπίζω ὅτι θὰ κριθῶσιν ὑπὸ τῶν αἰτησάντων αὐτὰ ἱκανά· ἄλλως εἶμαι πρόθυμος νὰ ὑποβάλω καὶ ἄλλα.

§122ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περιέχονται πληροφορίαι περὶ τῆς γενικῆς κινήσεως τοῦ ἐμπορίου τοῦ καπνοῦ;

§123ΣΚΟΥΖΕΣ. Ὄχι, κύριε συνάδελφε, διότι τὰ περὶ τούτου ἀνάγονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§124ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἀρκοῦμαι εἰς τὰς στοιχειώδεις πληροφορίας, διότι βεβαίως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχει ἐνώπιόν του πληροφορίας τοιαύτας, ἔστω καὶ συνοπτικάς.

§125ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν ἔχω πρόχειρα ταῦτα, ἀλλὰ κατὰ προσέγγισιν δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶναι 1,100,000 περίπου ὀκάδες κατὰ τὸ ἔτος καθ’ ὃ ἤρχισεν ἡ διαπραγμάτευσις. Ἐπίσης καταθέτω καὶ τρία ἔγγραφα, ἀφορῶντα εἰς τὴν σύμβασιν μετὰ τοῦ Βελγίου.

§126ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐὰν ἔχῃ πληροφορίας τὸ Ὑπουργεῖον καὶ διὰ τὰ προηγούμενα ἔτη, καλὸν εἶναι νὰ τὰς προσαγάγῃ.

§127ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἀπόθεμα πόσον εἶναι;

§128ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι.

§129ΤΟΜΑΝ. Εἶναι ὅμως ἀπόθεμα, κύριε Ὑπουργέ.

§130ΣΚΟΥΖΕΣ. Δὲν γνωρίζω. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τῶν προξενικῶν νόμων καὶ τοῦ νόμου ͵ΒΡΚΒʹ περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου, συνοδευόμενον καὶ ὑπὸ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Ἐπίσης ἕτερον νομοσχέδιον περὶ ἐκτάκτων δαπανῶν τῶν ἐν Βερολίνῳ, Λονδίνῳ καὶ Παρισίοις Πρεσβειῶν.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 163–164). Πρώτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως.

§132Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει μεγάλην σοβαρότητα, δὲν νομίζω ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ γένηται ἔναρξις τῆς συζητήσεως αὐτοῦ εἰς τόσον προκεχωρηκυῖαν ὥραν. Ἑπομένως θὰ παρεκάλουν νὰ προταχθῶσι τὰ δύο ἕτερα νομοσχέδια, τὸ περὶ διδακτικῶν βιβλίων καὶ τὸ περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν.

§133ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω καλὸν καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὸ περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς μίαν εἰδικὴν ἐπιτροπήν, ἥτις ὡς τάχιστα νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς, εἰ δυνατόν, τὸ προσεχὲς Σάββατον. Ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε, τὸ νομοσχέδιον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἶναι βεβαίως σοβαρόν, καὶ θὰ χρειασθῇ λεπτομερῆ ἐπεξεργασίαν, ὁποία ἐν τῇ ὁλομελείᾳ τῆς Βουλῆς δὲν δύναται νὰ γείνῃ. Καὶ ἄλλοτε παρόμοια νομοσχέδια, ἀποβλέποντα εἰς ῥιζικὰς μεταβολάς, προετάθησαν εἰς τὴν Βουλήν, αὕτη δὲ προθύμως ἐδέχθη νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς εἰδικὰς ἐπιτροπάς. Ἐν τῷ μεταξὺ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἀκριβῶς ἐμφαίνοντα ὄχι μόνον τὰ σχολεῖα τὰ δημοτικὰ ἑκατέρου φύλου καὶ τὰ γραμματοδιδασκαλεῖα, ἀλλὰ καὶ τὴν εἰσφορὰν ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τὴν καταβαλλομένην ὑφ’ ἑνὸς ἑκάστου τῶν δήμων, εἰ δυνατὸν δέ, καὶ τὴν δαπάνην δι’ ἕνα ἕκαστον αὐτῶν. Πρόκειται νῦν ν’ ἀντικαταστήσωμεν σύστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον εἰσέφερον μὲν οἱ δῆμοι ὅ,τι ἠδύναντο, ὁλόκληρον δὲ τὸ ὑπολειπόμενον ποσὸν κατέβαλλε τὸ Δημόσιον. Τὴν σήμερον ἀφίνομεν εἰς τοὺς δήμους νὰ κανονίσωσι τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ μόνον καθ’ ὅσον δὲν θὰ ὑπῆρχον μέσα πρὸς συντήρησιν, τὸ ἐλλεῖπον ποσὸν θὰ ἀναπληροῖ τὸ Δημόσιον. Λοιπὸν εἶναι καλὸν νὰ γινώσκωμεν περίπου πόσα σχολεῖα μέλλουσιν οὕτω νὰ συντηρηθῶσι καὶ πόσα νὰ καταργηθῶσιν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ διαβεβαιώσω καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις εἰσηγήσατο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶναι ὅτι ἐκ μέρους ὑμῶν δὲν ὑπάρχει ἄλλη πρόθεσις, παρὰ μόνον πῶς συντελέσωμεν εἰς τὸν καλλίτερον καταρτισμὸν τοῦ νομοσχεδίου. Πρόκειται περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιτρέπει οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ τὸ κάμῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, οὔτε εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἐπιδιώξῃ ὑπ’ αὐτὸ ἄλλους σκοπούς. Ἡ πρόθεσις ἡμῶν εἶναι νὰ καταρτισθῇ ὅσον οἷόν τε κάλλιον τὸ νομοσχέδιον, τοῦτο δὲ θέλει ἐπιτευχθῆ, ἀφοῦ προηγουμένως γείνῃ ἡ προεπεξεργασία αὐτοῦ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ καὶ ἔχῃ εἶτα ὑπ’ ὄψιν της ἡ Βουλὴ τὴν τοιαύτην προεπεξεργασίαν.

§134Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Λοκρίδος βλέπω ὅτι εἰσῆλθε καὶ εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου...

§135ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διότι ζητῶ τοὺς πίνακας.

§136Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. .. Καὶ ἐπὶ μὲν τῆς προτάσεώς του τοῦ νὰ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς ἐπιτροπήν, θὰ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων. Ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ τέλους τῆς βραχείας ὁμιλίας του, καὶ λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ ταύτης, ποιοῦμαι τὰς ἑξῆς ἀναγγελίας πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπί τινων ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου, ἐπὶ τῶν ὁποίων δεύτεραι σκέψεις μᾶς ὡδήγησαν εἰς τροποποίησιν αὐτῶν, καὶ δὴ περὶ τοῦ σπουδαιοτέρου αὐτοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τῶν δαπανῶν τῶν δήμων πρὸς συντήρησιν τῶν σχολείων καὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ κλεισθῶσιν αὐτά, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν αἱ χορηγίαι τοῦ Δημοσίου ἢ αἱ ἄδειαι αἱ διδόμεναι πρὸς αὔξησιν τῶν ἐμμέσων φόρων ἢ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ὠνίων δὲν ἤθελον ἐπιτρέψει νὰ συστηθῶσι σχολεῖά τινα. Καὶ τὰ περὶ τούτου κανονίζει τὸ ἄρθρον 62. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 62 λοιπὸν ἐπηνέχθη ἡ ἑξῆς τροποποίησις, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀνακοινώσω, ὅπως κανονίσῃ τὰς σκέψεις του ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἢ εἴ τις ἄλλος ἤθελε νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως. Κατὰ τὸ ἄρθρον 62 κανονίζονται τὰ τῶν σχολείων ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ὅμως ἡ ἀνεπάρκεια τῶν ἐσόδων τοῦ δήμου δὲν συμπληρώνηται διὰ τῆς κατὰ τὰ ἀνωτέρω συνδρομῆς τοῦ δημοσίου ταμείου, ὑπάρχωσι δ’ ἐν τῷ δήμῳ καὶ ἄλλα δημοτικὰ σχολεῖα ἢ γραμματοδιδασκαλεῖα, πρὸς συντήρησιν τῶν ὁποίων δὲν ἐπαρκοῦσι καὶ μετὰ τὴν προσθήκην τῆς ἀνωτέρω συνδρομῆς τὰ δημοτικὰ ἔσοδα, τότε μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ ἁρμοδίου νομάρχου, τὸ Ὑπουργεῖον διατάσσει τὴν συμφώνως πρὸς τὴν § βʹ τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ ᾼϠΝΓʹ περὶ Ἐπαρχιακῶν Συμβουλίων νόμου κατάργησιν τῶν δημοτικῶν σχολείων ἢ γραμματοδιδασκαλείων, εἰς συντήρησιν τῶν ὁποίων ἀποβαίνουσιν ἀνεπαρκῆ τὰ ἔσοδα τοῦ δήμου.» Κατὰ τὴν προτεινομένην τροπολογίαν, ἂν ἀποδειχθῇ ἀδύνατος ἡ συντήρησις τῶν σχολείων ἐκ μόνων τῶν πόρων τῶν δήμων, τότε ἔρχεται εἰς ἀρωγὴν τὸ Δημόσιον, πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἐλλείποντος ποσοῦ, χορηγοῦν τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην, ἀναγραφομένην ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους. Δευτέρα τροποποίησις εἶναι ἡ ἐν ἄρθρῳ 36 εἰσαγομένη, ὅσον ἀφορᾷ τὸν ἀπαρτισμὸν τοῦ Ἐποπτικοῦ Συμβουλίου, ἐπειδὴ ἐκρίθη ὅτι ἐν πολλοῖς νομοῖς εἴτε χηρεύουσιν αἱ ἕδραι τῶν ἀρχιεπισκόπων, εἴτε δι’ ἄλλον λόγον. Δὲν νομίζω πρέπον νὰ ἐκθέσω αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὰ τοῦ θέματος τούτου. Ἐνόμισα ὅτι λυσιτελέστερον καὶ τελεσφορώτερον θέλουσι κανονισθῆ, ἄν, ἀντὶ τῶν ἀρχιερέων τῶν νομῶν, τὴν ἐποπτείαν ἐλάμβανεν ἢ ὁ Πρόεδρος τῶν Ἐφετῶν, ὅπου ἑδρεύει Ἐφετεῖον, ἢ ὁ Πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου, ὁ ὁποῖος θὰ λαμβάνῃ ἅπαξ ἢ δὶς τοῦ μηνὸς ὀλιγόωρον κόπον· καὶ νομίζω ὅτι οἱ λειτουργοὶ οὗτοι οἱ δικαστικοὶ ἀγογγύστως θέλουσι προσφέρει εἰς τὴν Πολιτείαν τὴν πολύτιμον συνδρομήν των, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἡ βελτίωσις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τοσοῦτον νοσοῦσα νῦν, ἐπὶ μεγίστῃ καὶ τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ ἔθνους ζημίᾳ. (Ἀναγινώσκει τὴν τροπολογίαν).

§137ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οἱ ἐπίσκοποι ἀποκλείονται ὅλως διόλου;

§138Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Βεβαίως.

§139ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐζητήσατε τὴν ἀναβολὴν, καὶ εἰσήλθετε εἰς τὰς λεπτομερείας.

§140Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι ἀνάγκη. Τὴν ἔκδοσιν δὲ τοῦ ἐντάλματος τῆς μισθοδοσίας τῶν δημοδιδασκάλων, ἐπειδὴ παρὰ πολλῶν ἐγένετο παρατήρησις ὅτι ἐνδεχόμενον νὰ γείνῃ ἀντικείμενον καταχρήσεως τῆς δημαρχικῆς ἐξουσίας, τὴν ἀνεθέσαμεν εἰς τὸν εἰρηνοδίκην, ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ ὁποίου ὑφίστανται τὰ σχολεῖα. Αὐτὰς τὰς τρεῖς τροποποιήσεις ἐκάμομεν. Ὄσον ἀφορᾷ τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος δαπανᾷ πρὸς συντήρησιν τῶν δημοτικῶν σχολείων, αὕτη γίνεται σήμερον λεληθότως καὶ λαθραίως, δηλονότι ἀναγράφονται εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους ὡς ἔσοδον 2½ ἢ 3 ἑκατομμύρια, ὅσα κανονίζεται νὰ πληρώσωσι διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ὡς εἰσφορὰν οἱ δῆμοι, ἀλλὰ δὲν πραγματοποιεῖται τὸ ἔσοδον· ἐνῷ δηλονότι τὸ Κράτος ἔχει εἰς τοὺς λογαριασμούς του νὰ λάβῃ ἀπὸ τοὺς δήμους 2½ ἑκατομμύρια, λαμβάνει 1–1½, τὸ δὲ ἕτερον.

§141ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἅρτιον. Εἰς τὰ 1894 εἰσέπραξε 2½ ἑκατομμύρια.

§142Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἀλλὰ θὰ σᾶς φέρωμεν πίνακας, κατὰ τοὺς ὁποίους θὰ ἴδητε.

§143Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω ὅτι δὲν συζητοῦμεν τὸ νομοσχέδιον. Ἀφήσατε νὰ κάμῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰς ἀνακοινώσεις, διὰ νὰ τελειώσωμεν.

§144Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Λοιπὸν πρόκειται αὐτὸ τὸ λαθραίως διδόμενον ἀπὸ τοὺς δήμους εἰς βάρος τοῦ Κράτους νὰ δίδωται ἐν ἐλευθερίᾳ, δαψιλεῖ χειρὶ, πρὸς πνευματικὴν τροφὴν τοῦ λαοῦ· νὰ ἔρχηται τὸ Κράτος, καθὼς διατάσσει καὶ τὸ Σύνταγμα, ἐπίκουρον. Ἂν τώρα ἡ Βουλὴ εὕρῃ, ὅτι ἡ παροχὴ ἑνὸς ἑκατομμυρίου δὲν εἶναι ἐπαρκὴς διὰ τὴν ἀπότισιν τῶν ὀφειλομένων νὰ δαπανηθῶσιν ἀπὸ τοὺς ἀπόρους δήμους δαπανῶν, δύναται νὰ γείνῃ μία χορηγία μεγαλειτέρα, ἡ ὁποία γίνεται ἤδη λεληθότως καὶ ἐπὶ βλάβῃ τοῦ Κράτους. Αὐτὰ εἶχον νὰ εἴπω ἐν ὀλίγοις εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λοκρίδος συνάδελφον, ὅστις κατέκρινε τὸ νομοσχέδιον...

§145ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὔτε κατέκρινα οὔτε ἐπέκρινα· ἐγὼ ἐζήτησα πληροφορίας.

§146Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι ἀνακοινώσεις, τὰς ὁποίας κάμνω, λαβὼν ἀφορμὴν ἐξ ὑμῶν... Ὅσον ἀφορᾷ τὴν παραπομπὴν τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπὴν, δὲν θὰ εἶχον καμμίαν ἔνστασιν εἰς τοῦτο, διότι εἶμαι ὑπὲρ τῆς πλήρους συζητήσεως καὶ ἐν ταῖς ἐπιτροπαῖς, καὶ τῆς ἀναλύσεως κατ’ ἄρθρον καὶ κατὰ λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, ὡς βλέπετε, εἶναι ἐπείγουσαι· ὁ χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ διαρκέσωσιν αἱ ἐργασίαι της, εἶναι πολὺ περιωρισμένος. Ἂν παραπεμφθῇ εἰς ἐπιτροπὴν νομοσχέδιον ἐξ 80 ἄρθρων, βεβαίως θὰ χρειασθῇ μακρὰ, εὐρεῖα συζήτησις, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ εἰς τὴν παροῦσαν σύνοδον, συνδέεται δὲ ἀναγκαίως μὲ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, εἶναι παράρτημα αὐτοῦ, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ στέρξω νὰ σταλῇ εἰς ἐπιτροπήν· ἀλλ’ ἄν ἐκ τῶν ἄρθρων αὐτοῦ εὑρεθῶσί τινα χρῄζοντα τροποποιήσεώς τινος ἢ διορθώσεως,—ἐπικαλοῦμαι μάλιστα πρὸς τοῦτο τὰ φῶτα τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων,—προθύμως θὰ δεχθῶμεν πᾶσαν συζήτησιν, ὥστε νὰ καταστῇ τὸ νομοσχέδιον λυσιτελέστερον πρὸς πλήρωσιν τοῦ μεγάλου σκοποῦ τῆς ὁπωσδήποτε βελτιώσεως τῆς εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν διατελούσης δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ Κράτους.

§147ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὡς πρὸς τοὺς πίνακας δὲν εἴπετε.

§148Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τοὺς ὑπέβαλον, καὶ ὅσους ἔχομεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ θέλω τοὺς προσκομίσει, ἐλπίζω, αὔριον. Σᾶς διαβεβαιῶ δὲ, ὅτι δὲν ἔχομεν ἐξ ὅλων τῶν δήμων πληροφορίας. Ἁρμοδιώτερον εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ δὲ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ὑπέβαλε πίνακας εἰς τὴν Βουλὴν, ἐμφαίνοντας ποῖοι εἶναι οἱ δῆμοι οἱ ἐπαρκεῖς πρὸς τὴν ἀπότισιν τῆς εἰσφορᾶς, καὶ τίνες εἶναι ἀνεπαρκεῖς. Θὰ φέρω καὶ ἐγὼ τινας, ὅσους δύναμαι· ὑποθέτω, 250 δήμων μόνον, διότι περὶ τῶν λοιπῶν δὲν ἔχομεν πληροφορίας, δὲν ἔχομεν τοὺς ἀπολογισμούς, ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν δὲ καὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ 1893 ἁπάντων τῶν δήμων θὰ ὁδηγηθῆτε εἰς τὴν μελέτην σας.

§149ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὡς πρὸς τὴν εἰσφορὰν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἔχομεν τρεῖς κατηγορίας δήμων. Πρώτην κατηγορίαν ἐκείνων, οἵτινες εἶναι ἐπαρκεῖς διὰ τὴν συντήρησιν τῆς στοιχειώδους αὑτῶν ἐκπαιδεύσεως· περὶ τούτου δὲν ἔχομεν ἀνάγκην, τοὐλάχιστον ὡς πρὸς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν. Ἔχομεν δευτέραν κατηγορίαν τοὺς δήμους τοὺς λεγομένους ἐπιδεεῖς, οἵτινες εἰσφέρουσιν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς αὑτῶν ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ὄχι τόσον ποσόν, ὅσον δαπανᾶται ὑπὲρ αὐτῆς. Ἔχομεν καὶ τρίτην κατηγορίαν, τὴν τῶν λεγομένων ἐνδεῶν, οἵτινες στεροῦνται παντὸς πόρου, καὶ ὅλον τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ τὴν στοιχειώδη τῶν ἐκπαίδευσιν ἀναπληροῖ τὸ Δημόσιον. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του εἰς τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς, εἰς τὸ νὰ προσαγάγῃ πίνακας τῶν ἐπιδεῶν καὶ τῶν ἐνδεῶν δήμων, διότι ἐντεῦθεν θὰ ὁδηγηθῶμεν καὶ θὰ ἴδωμεν, ἂν τὸ ποσὸν τοῦ ἑκατομμυρίου ᾖναι ἐπαρκές.

§150Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Σήμερον, κύριε Βουλευτὰ, ὑπέβαλον τὸν πίνακα, καὶ παρακαλῶ νὰ τὸν συμβουλευθῆτε.

§151ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θὰ τυπωθῶσιν οἱ πίνακες;

§152Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μάλιστα.

§153ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ οἱ ὑποβληθέντες παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν;

§154Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Βεβαίως.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ πίνακες θὰ τυπωθῶσιν, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τυπωθῶσιν ὅλοι.

§156Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὄχι ὅλα ἐκεῖνα τὰ προχθεσινά, τὰ ὁποῖα εἶναι ὀγκώδη.

§157ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ τὰ ἀφορῶντα εἰς τοὺς ἐπιδεεῖς δήμους.

§158ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ ἐζήτησα πληροφορίας. Εἶναι ἕτοιμοι;

§159Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Σήμερον τὰς ὑπέβαλον.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς στοιχειώδους ἢ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως διὰ τὴν αὔριον, καὶ μεταβαίνομεν εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν 8 νομοσχέδιον. Πρώτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ διδακτικῶν βιβλίων τῆς τε δημοτικῆς καὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§161ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀναγνωρίζω, Κύριοι, τὴν ἀγαθὴν προαίρεσιν, τὴν ὑπαγορεύσασαν τὴν σύνταξιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Πρόκειται περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων, ὅστις ὑφ’ ἡμῶν κατεκρίθη, ὅτε εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐψηφίσθη ὑπ’ αὐτῆς, καὶ κατεκρίθη δικαίως, διότι καθιέρου τὸ μονοπώλιον ἐπὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, τοῦτο δὲ, ἐπὶ ζημίᾳ πρὸ παντὸς αὐτῆς τῆς παιδείας, διότι καθ’ ὡρισμένην περίοδον ἐτῶν οὐδεμία ἅμιλλα ἠδύνατο ν’ ἀναπτυχθῇ μεταξὺ τῶν συγγραφέων, καὶ οὐδεμία βελτίωσις ἠδύνατο κατ’ ἀκολουθίαν νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὰ διδακτικὰ βιβλία. Νομίζω ὅμως, ὅτι ὁ συντάξας τὸ παρὸν νομοσχέδιον ἔχει ἀπειρίαν τινὰ περὶ τὸ νομοθετεῖν. Τὸ νομοσχέδιον περιλαμβάνει ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους οὐχὶ μόνον νομοθετικάς, ἀλλὰ καὶ κανονιστικὰς διατάξεις καὶ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἀνάγονται εἰς ὑπουργικὰς ἐγκυκλίους, διαταγὰς καὶ προκηρύξεις. Ἐὰν ἐδίδετο μείζων προσοχή, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν καθαρῶς νομοθετικὰς διατάξεις, καὶ ταύτας νὰ ἐπιψηφίσωμεν νῦν. Κρίνω περιττὸν νὰ καταδείξω ἐν λεπτομερείᾳ τὴν τοιαύτην σύγχυσιν τῶν διατάξεων...

§162Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἶναι ἀνάγκη νὰ τὴν δείξητε.

§163ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφοῦ τὸ θέλετε, γενηθήτω τὸ θέλημά σας. Εὐθὺς ἐν τῷ 1 ἄρθρῳ ἡ περικοπή, καθ’ ἣν τὰ ἐγκριθέντα βιβλία πρέπει ν’ «ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ τηρουμένῳ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐπισήμῳ καταλόγῳ τῶν ἐγκεκριμένων διδακτικῶν βιβλίων καὶ ὑποδειγματικῶν σχεδιαγραμμάτων», ἡ περικοπή, λέγω, αὕτη ἀνήκει εἰς Β. Διάταγμα. Παρομοίας φύσεως εἶναι καὶ ἡ διάταξις τοῦ 2 ἄρθρου, καθ’ ἣν «ἡ κλήρωσις ἐνεργεῖται κατὰ τὸν μῆνα Ἰούνιον ἐν τῷ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείῳ, ἐνώπιον τοῦ γενικοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοτικῶν σχολείων καὶ τοῦ κοσμήτορος τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου, πρὸς τοῦτο καλουμένου». Ἐκ τοῦ ἄρθρου 3 εἶναι ἀντικείμενον νομοθετικῆς διατάξεως μόνον τὸ ἀφορῶν εἰς τὸ ἀντίτιμον, τὸ ὁποῖον ἕκαστος συγγραφεὺς βιβλίου θέλει καταβάλλει εἰς ἀμοιβὴν τῶν κριτῶν. Πάντα τὰ ἄλλα εἶναι ἀντικείμενα Β. Διατάγματος, καθὼς καὶ τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν τιμὴν τῶν βιβλίων, καθ’ ὃ αὕτη «δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰ ἑπτὰ λεπτὰ κατὰ τυπογραφικὸν φύλλον, ἂν τὸ βιβλίον ἀποτελῆται ἐκ πλειόνων τῶν δύο τυπογραφικῶν φύλλων, δέκα δ’ ἂν ἀποτελῆται ἐξ ἑνὸς μόνον φύλλου.» Ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας, θὰ ὑποδείξω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι οὐδὲν ἀπολύτως διδακτικὸν βιβλίον ὑπάρχει μὲ ἓν τυπογραφικὸν φύλλον. Ἐν τῷ αὐτῷ 3 ἄρθρῳ ἀναγινώσκομεν, ὅτι οἱ συγγραφεῖς ὀφείλουσι νὰ ὑποβάλωσι τὸ βιβλίον των, ἂν ἦναι χειρόγραφον, «εὐανάγνωστως γεγραμμένον ἐπὶ χάρτου ἡμικλάστου, ἄνευ παρεισγραφῶν καὶ διαγραφῶν.» Τοῦτο εἶναι ἴδιον προκηρύξεως βεβαίως. Ἀντικείμενον Β. Διατάγματος εἶναι τὸ ἄρθρον 4, καθ’ ὃ «μετὰ τὴν παραλαβὴν τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπείας τὸ Ὑπουργεῖον ἐντέλλεται τὴν εἰς τὰ μέλη αὐτῆς διανομὴν τοῦ πρὸς ἀποζημίωσιν αὐτῶν κατατεθειμένου χρηματικοῦ ποσοῦ». Ἴδιον ὑπουργικῆς διαταγῆς εἶναι τὸ ἄρθρον 5, ἔχον ὡς ἑξῆς: «Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τηρεῖται κατάλογος, ἐν ᾧ καταγράφονται τὰ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπείας ἐγκρινόμενα ἑκάστοτε διδακτικὰ βιβλία. Τοῦ καταλόγου τούτου ἀντίγραφον διαβιβάζεται κατὰ μῆνα Ἰούλιον ἑκάστου ἔτους πρὸς τοὺς παρὰ τοῖς ἐποπτικοῖς συμβουλίοις ἐπιθεωρητάς, κοινοποιεῖται δ’ αὐτοῖς καὶ ἐντὸς τοῦ ἔτους πᾶσα κατὰ τὴν διάρκειαν αὐτοῦ ἐγκριθεῖσα ὑπὸ τῆς ἐπιτροπείας προσθήκη ἑτέρου διδακτικοῦ βιβλίου». Ἴδιον ὑπουργικῆς διαταγῆς ὡσαύτως εἶναι καὶ τὸ ἄρθρον 6, πλὴν μόνης τῆς διατάξεως, καθ’ ἣν «τὸ ἅπαξ εἰσαχθὲν βιβλίον δὲν ἐπιτρέπεται, διαρκοῦντος τοῦ σχολικοῦ ἔτους, ν’ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλου ὁμοειδοῦς αὐτῷ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ». Ἀντικείμενον προκηρύξεως εἶναι τὸ ἄρθρον 7. Κρίνω περιττὸν νὰ ἐπικαλεσθῶ καὶ ἄλλα παραδείγματα. Τὰ ὀλίγα ταῦτα εἶναι ἱκανὰ, νομίζω, νὰ πείσωσι καὶ αὐτὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι ἄκρα σύγχυσις νομοθετικῶν, κανονιστικῶν διατάξεων καὶ ἀντικειμένων ὑπουργικῆς διαταγῆς καὶ προκηρύξεως ἀπαντᾷ ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν διασκευὴν τούτου. Κατ’ οὐσίαν ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ γίνεται χωριστὰ λόγος περὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων τῆς δημοτικῆς καὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως· διὸ χωριστὰ θὰ ἐξετάσω καὶ ἐγὼ τὰ κατ’ αὐτά. Ἐν πρώτοις παρατηρῶ, ὡς πρὸς τὸν καθορισμὸν τῶν διδακτικῶν βιβλίων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καθ’ ὃν πλὴν τῶν ἀναγνωστικῶν ἢ διδακτικῶν βιβλίων, τῶν καλλιγραφικῶν ἢ ἰχνογραφικῶν ὑποδειγμάτων ἢ σχεδίων, καὶ ἄλλα πάσης ὕλης τοιαῦτα ὑπάγονται ἐφεξῆς εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς, ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον ἀγνοῶ, τίνα εἶναι αὐτὰ τὰ ἄλλα πάσης ὕλης ὑποδείγματα ἢ σχέδια. Ἐκτὸς τούτου ὁ καταρτισμὸς τῆς σχετικῆς ἐπιτροπῆς δὲν μοὶ φαίνεται ὁ προσήκων. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ἐννοήσω, διατὶ καθορίζεται ὡς πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς ἀκριβῶς ὁ καθηγητὴς τῆς φιλοσοφίας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ, καὶ οὐχὶ καθηγητὴς ἔχων πλείονα πεῖραν τῶν τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὅστις δυνατὸν νὰ ἦναι ὁ τῆς παιδαγωγικῆς. Ἔχομεν ἤδη καθηγητὴν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ διδάξαντα καὶ παιδαγωγικήν· ἐλπίζω δὲ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὢν εἰδικός πως περὶ τὰ τοιαῦτα, θέλει φροντίσει, ὅπως εἰς τὸ μέλλον τὸ μάθημα τῆς παιδαγωγικῆς εἰσαχθῇ ὡς ἓν τῶν πρώτων καὶ κυρίων ἐν τῇ Φιλοσοφικῇ Σχολῇ τοῦ Πανεπιστημίου. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω ὅτι εἰδικώτερος θὰ ἦτο πάντως ὁ καθηγητὴς τῆς παιδαγωγικῆς. Πλὴν τοῦ καθηγητοῦ τῆς φιλοσοφίας, ὅστις θὰ ἦναι πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, αὕτη θ’ ἀπαρτίζηται «ἔκ τινος τῶν διευθυντῶν τῶν Διδασκαλείων, καὶ ἐκ τριῶν ἐπιθεωρητῶν ἐν νομαρχιακοῖς Ἐποπτικοῖς Συμβουλίοις ἢ καθηγητῶν Διδασκαλείων». Ὅταν ἔλθῃ εἰς συζήτησιν τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, τὸ ἀναφερόμενον εἰς τὰ προσόντα τῶν ἐπιθεωρητῶν, τότε θὰ κάμω μακρότερον περὶ τούτου λόγον. Παρατηρῶ ὅμως ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ἐπιθεωρηταὶ κυρίως θὰ γείνωσιν οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ ἐνταῦθα Διδασκαλείου κατὰ τὰ τρία πρῶτα αὐτοῦ ἔτη καὶ οἱ διδάξαντες κατὰ τὰ αὐτὰ τρία πρῶτα ἔτη ἐν τῷ προτύπῳ αὐτοῦ σχολείῳ. Θὰ σᾶς ἀποδείξω κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὅτι δὲν εἶναι αὐτοὶ ἀκριβῶς οἱ κάλλιστοι τῶν ἡμετέρων δημοδιδασκάλων. Αἱ ἐκθέσεις τοὐλάχιστον αὐτοῦ τοῦ τότε Διευθυντοῦ τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν καὶ διαφόρων ἐπιθεωρητῶν ἀποδεικνύουσιν, ὅτι οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος δημοδιδάσκαλοι, εἶναι οἱ ἀκαταλληλότατοι διὰ νὰ στρατολογηθῶσιν ὡς ἐπιθεωρηταί. Ἐν τούτοις εἰς αὐτοὺς δίδεται τὸ δικαίωμα νῦν, οὐχὶ μόνον νὰ ὦσιν ἐπιθεωρηταί, ἀλλὰ καὶ νὰ κρίνωσι περὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, εἰς αὐτοὺς παρέχεται τὸ δικαίωμα νὰ κρίνωσιν ἀδιακρίτως πάντα τὰ βιβλία, τὰ μέλλοντα νὰ διδαχθῶσιν εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, δηλ. ἀλφαβητάρια, ἀναγνωσματάρια, γραμματικάς, ἱστορίας, θρησκευτικά, γεωγραφίας κτλ. Ὁσονδήποτε, Κύριοι, καὶ ἄν ὦσι μεμορφωμένοι αὐτοί, βεβαίως δὲν θὰ ἔχωσι τὴν εἰδικότητα, ἵνα κρίνωσι πάντα τὰ βιβλία ταῦτα. Ἐγὼ τοὐλάχιστον εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ὁ συντάξας τὸ παρὸν νομοσχέδιον ὤφειλε νὰ συμμορφωθῇ κατὰ τοῦτο πρὸς τὸν νῦν ἐν ἰσχύϊ νόμον, καθ’ ὃν διάφοροι ἐπιτροπαὶ καταρτίζονται ἐξ εἰδικῶν ἀνδρῶν δι’ ἕνα ἕκαστον τῶν κλάδων τῶν διδακτικῶν βιβλίων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Ἀντὶ τοῦ νῦν ἀπαντῶντος μονοπωλίου τῶν διδακτικῶν βιβλίων ἐπιτρέπεται διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἡ ἔγκρισις πλειόνων τοιούτων δι’ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ μάθημα. Οὕτω πως ὅμως δὲν θὰ στερηθῶμεν μόνον τὸ ἑνιαῖον τῆς διδασκαλίας ἐν ἑκάστῳ μαθήματι, ἀλλὰ καὶ κινδυνεύομεν ν’ ἀνοίξωμεν στάδιον εἰς παντοδαπὰς καταχρήσεις. Τίς μᾶς ἐγγυᾶται, ὅτι οἱ ἐπιθεωρηταὶ κριταί, οἱ μέλλοντες νὰ ἔχωσι τὴν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ σχετικῇ ἐπιτροπῇ, δὲν θὰ ἔρχωνται εἰς ἰδιαιτέρας συμφωνίας πρὸς τοὺς συγγραφεῖς τῶν διδακτικῶν βιβλίων καὶ δὲν θὰ ἐγκρίνωσι πρὸς τοῖς καλοῖς καὶ ἀδόκιμα καὶ ἀσύστατα τοιαῦτα; Τίς μᾶς ἐγγυᾶται, ὅτι οἱ αὐτοὶ ἐπιθεωρηταὶ καὶ οἱ μὴ μετέχοντες τῆς ἐπιτροπῆς τῶν κριτῶν συνάδελφοί των δὲν θὰ ἔρχωνται εἶτα εἰς ἰδιαιτέρας συμφωνίας καὶ πρὸς τοὺς συγγραφεῖς καὶ πρὸς τοὺς ἐκδότας τῶν ἐγκριθέντων διδακτικῶν βιβλίων καὶ δὲν θὰ ἐπιβάλλωσιν εἰς τοὺς ὑπὸ τὴν δικαιοδοσίαν των διατελοῦντας δημοδιδασκάλους οὐχὶ τὰ καλλίτερα ἐξ αὐτῶν, ἀλλ’ ἐκεῖνα, δι’ ἃ αὐτοὶ θ’ ἀπελάμβανον τὰ πλείονα; Δὲν κινδυνεύει οὕτω, Κύριοι, τὸ παρὸν νομοσχέδιον ν’ ἀποβῇ πηγὴ πάσης διαφθορᾶς, χωρὶς νὰ ἐξασφαλίσῃ εἰς τοὺς μαθητὰς τὰ κάλλιστα τῶν διδακτικῶν βιβλίων; Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 6, καθ’ ἣν «τὸ ἅπαξ εἰσαχθὲν ἔν τινι σχολείῳ βιβλίον δὲν ἐπιτρέπεται, διαρκοῦντος τοῦ σχολικοῦ ἔτους, ν’ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλου ὁμοειδοῦς αὐτῷ, ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ», θὰ ἀποδειχθῇ ἐν τοῖς πράγμασι κενὴ πάσης σημασίας. Ἀφοῦ δὲν ἔχει κύρωσίν τινα, ἀφοῦ οὐδεμία ποινὴ ἐπιβάλλεται εἰς τὸν παραβάτην αὐτῆς, μὲ ὅλον ἐκεῖνο τὸ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ, θ’ ἀντικαθιστῶνται πολλαχοῦ τὰ διδακτικὰ βιβλία καὶ ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ σχολικοῦ ἔτους, πρὸς ὑλικὴν ζημίαν τῶν γονέων καὶ κηδεμόνων καὶ πρὸς ἠθικὴν ζημίαν τῶν μαθητευόντων. Πλὴν τούτου, πολλῶν βιβλίων ἡ διδασκαλία δὲν διαρκεῖ ἕν, ἀλλὰ δύο τοὐλάχιστον ἔτη, ὡς τῆς γραμματικῆς, ἱστορίας, γεωγραφίας καὶ φυσιογνωσίας· ἐπ’ αὐτῶν λοιπὸν θὰ δύνανται καὶ οἱ ἐπιθεωρηταὶ καὶ οἱ διδάσκαλοι ν’ ἀλλάσσωσι βιβλία κατ’ ἔτος. Παράδοξος δὲ μοὶ φαίνεται ἡ αὔξησις τῆς ἀμοιβῆς τῶν κριτῶν, καθ’ ὃν χρόνον ἐλαττοῦται μὲν ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν, εὐρύνεται δὲ κατὰ πολὺ ὁ κύκλος τῶν κριθησομένων ὑπ’ αὐτῶν βιβλίων. Οὐχ ἧττον παράδοξον μοὶ φαίνεται καὶ τὸ ἀσυμβίβαστον τῆς συγγραφῆς διδακτικῶν βιβλίων τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως πρὸς οἱανδήποτε θέσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καθ’ ἃ διακελεύει τὸ ἄρθρον 8 τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Καὶ ἐν τούτοις, Κύριοι, ἡ συγγραφὴ διδακτικῶν βιβλίων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως οὐδαμοῦ θεωρεῖται ἀσυμβίβαστος πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας. Καὶ τμηματάρχαι καὶ ἄλλοι ὑπάλληλοι τούτου εἶναι συγγραφεῖς διδακτικῶν βιβλίων καὶ ἐν Γερμανίᾳ, καὶ ἐν Αὐστρίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ. Κηρύττομεν δὲ τὸ ἀσυμβίβαστον ἡμεῖς ἀκριβῶς πότε; ὅτε κατὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἰς οὐδεμίαν ἐφεξῆς θὰ διατελῶσιν ἄμεσον σχέσιν πρὸς τοὺς δημοδιδασκάλους. Τὸ Ὑπουργεῖον δηλαδὴ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν θὰ μετασχηματισθῇ κατ’ αὐτὸ εἰς Θεὸν τῶν Ἐγκυκλοπαιδιστῶν, ὅστις, δημιουργήσας ἅπαξ τὸν κόσμον καὶ θέσας νόμους καὶ κανόνας ἀπαραβάτους εἰς τὴν λειτουργίαν αὐτοῦ, οὐδόλως πλέον ἀναμιγνύεται εἰς τοῦτον, ἀλλὰ θεᾶται αὐτὸν μακρόθεν, κινούμενον καὶ ἐνεργοῦντα. Καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀφοῦ τακτοποιηθῶσι τὰ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, κατὰ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος νομοσχέδιον, δὲν θ’ ἀναμιγνύηται πλέον εἰς αὐτήν. Τὸ δὲ ἀστειότατον πάντων εἶναι, ὅτι, ἐνῷ ἀπαγορεύεται εἰς τοὺς ὑπαλλήλους αὐτοῦ νὰ ὦσι συγγραφεῖς διδακτικῶν βιβλίων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ἐπιτρέπεται νὰ συντάττωσι τοιαῦτα διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, πρὸς ἣν αὐτοὶ θὰ διατελῶσι καὶ ἐφεξῆς εἰς ἄμεσον σχέσιν, ὡς μέχρι τοῦδε...

§164Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Αὐτὸ θὰ διορθωθῇ· κατὰ λάθος τοῦ ἀντιγράψαντος τὸ νομοσχέδιον δὲν παρετέθη. Ἀνεγράφη δὲ ἡ διάταξις αὕτη, διότι ἔπρεπεν ἐπὶ τέλους νὰ ἀπαλλαγῇ τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ ὀνείδους, ὅτι κατέστη πρακτορεῖον πωλήσεως βιβλίων, καὶ νὰ ἀπολυμανθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως τοῦ ῥύπου τούτου, δι’ ὃν τοσοῦτος εὐλόγως ἐγένετο πάταγος ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ὅτι ἐγένετο πρακτορεῖον πωλήσεως διδακτικῶν βιβλίων.

§165ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ συζητῶ sine ira et studio. Δὲν τιμᾷ ἡ διάταξις αὕτη τὸ Ὑπουργεῖόν σας, οὐδὲ τοὺς προϊσταμένους αὐτοῦ. Ἐὰν ὑπῆρξάν ποτε βιβλιοκάπηλοι ὑπάλληλοι ἐν αὐτῷ, πταίουσι βεβαίως καὶ οὗτοι, ἀλλὰ πταίουσι κατ’ ἐξοχὴν οἱ προϊστάμενοί των, οἵτινες δὲν περιέστειλαν, οὐδ’ ἐτιμώρησαν τὸ κακόν. Ἀλλὰ καὶ ἂν ὑπῆρξέ ποτε ὑπάλληλος βιβλιοκάπηλος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τοῦτο δὲν εἶναι βεβαίως λόγος, ὅπως ἐφεξῆς θεωρήσωμεν ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν ἐν αὐτῷ ὑπηρεσίαν τὴν συγγραφὴν οἱουδήποτε διδακτικοῦ βιβλίου. Θὰ ἤμεθα κατὰ τοῦτο τῇ ἀληθείᾳ πρότυποι μεταξὺ ὅλων τῶν λαῶν τῆς ὑφηλίου. Τοσαῦτα, Κύριοι, εἶχον νὰ παρατηρήσω ὡς πρὸς τὸ πρῶτον κεφάλαιον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ περὶ διδακτικῶν βιβλίων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Τὸ δεύτερον αὐτοῦ κεφάλαιον πραγματεύεται περὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλὰ παραδόξως πως καθίστανται δι’ αὐτὰ κριταὶ καὶ ἀπαιτεῖται ἡ ἔγκρισις τούτων μόνον ὡς πρὸς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα, ὡς πρὸς δὲ τὰ Γυμνάσια καὶ τὰ Διδασκαλεῖα ἐπαφίεται εἰς τοὺς συλλόγους τῶν καθηγητῶν των, ἵνα μεταξὺ τῶν ἑκάστοτε δημοσιευομένων βιβλίων ὁρίζωσι τὰ διδακτέα. Διατὶ ἡ ἐξαίρεσις αὕτη; διατὶ νὰ μὴ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν κρίσιν ἐπιτροπῆς καὶ τὰ ἐν τοῖς Γυμνασίοις καὶ Διδασκαλείοις διδασκόμενα βιβλία, ἀλλὰ νὰ ἐγκαταλειφθῶσιν οἱ μαθηταὶ τούτων ἕρμαιον εἰς τὴν βιβλιοκαπηλείαν; Δὲν ἐννοῶ δὲ, πρὸς τί ἡ προτίμησις τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, τῶν Διδασκαλείων καὶ Γυμνασίων κατὰ τὸν καταρτισμὸν τῶν ἐπιτροπῶν τῶν κριτῶν. Μήπως δὲν ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι λόγιοι πλὴν αὐτῶν, δυνάμενοι νὰ γείνωσι κριταί; Τῶν μέχρι τοῦδε ἐπιτροπῶν ἐγίνοντο μέλη καὶ μὴ καθηγηταί, οἵτινες ἀπέδειξαν, ὅτι καὶ ἱκανοὶ ἦσαν εἰς τοῦτο καὶ μᾶλλον ἀπροσωπολήπτως ἐπετέλουν τὸ καθῆκόν των. Καὶ αὐτὸς ὁ εἰσηγητὴς τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, ὡς ἁπλοῦς Βουλευτής, ὑπῆρξε μέλος τοιαύτης ἐπιτροπῆς καὶ ἐπετέλεσε τὸ καθῆκόν του πιστῶς καὶ εὐόρκως, ἔλαβε δὲ πεῖραν τῶν μικρῶν παθῶν, ὧν ἐνεφοροῦντο ἄλλα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, καθηγηταὶ ὄντες, ὡς μὴ ὤφελεν. Ἀτοπώτατος ἰδίᾳ εἶναι ὁ καταρτισμὸς τῆς ἐπιτροπῆς τῶν κριτῶν τῶν γαλλικῶν βιβλίων ἐκ μόνων καθηγητῶν τῆς Γαλλικῆς. Εἶναι γνωστὸν, πῶς πολλοὶ τούτων ἐχειροτονήθησαν καθηγηταὶ τῆς Γαλλικῆς, χωρὶς οὔτε ταύτην οὔτε τὴν μητρικήν των νὰ γινώσκωσι καλῶς. Θέλετε λοιπὸν εἰς τὸν κύκλον αὐτῶν νὰ περιορίσητε τὴν κρίσιν τῶν διδακτέων γαλλικῶν βιβλίων; Καὶ ἐπὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων θὰ διατρέχωμεν τὸν αὐτὸν κίνδυνον, ὃν καὶ ἐπὶ τῶν διδακτικῶν βιβλίων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ἐπ’ αὐτῶν δηλαδὴ θὰ ἐγχωρῶσιν αἱ ἰδιαίτεραι συνεννοήσεις τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων πρὸς τοὺς συγγραφεῖς καὶ ἐκδότας τῶν διδακτικῶν βιβλίων, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συνεννοήσεων αὐτῶν θὰ εἰσάγωνται εἰς χρῆσιν οὐχὶ πάντοτε τὰ κάλλιστα ἐκ τῶν ἐγκρινομένων βιβλίων. Ἐν τέλει, Κύριοι, παρατηρῶ ὅτι ἀδικία καὶ ἀδικία μεγάλη προγίνεται εἰς τοὺς συγγραφεῖς τῶν βραβευθέντων διδακτικῶν βιβλίων ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νόμου ͵ΒΡΛʹ. Τὸ Κράτος ἀνέλαβε διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου, ἂν ὄχι τὴν νομικὴν, πάντως ὅμως τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα σεβασθῇ τὰ ἐξ αὐτοῦ κεκτημένα δικαιώματα τῶν συγγραφέων καὶ ἐκδοτῶν τῶν βραβευθέντων διδακτικῶν βιβλίων. Τοσαῦτα εἶχον νὰ εἴπω περὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἐξ αὐτῶν ἐλπίζω ὅτι θὰ ἐπείσθητε πάντες, ὅτι, ἐνῷ ζητοῦμεν ν’ ἀποφύγωμεν τὰ κακὰ τοῦ νῦν κρατοῦντος συστήματος τοῦ μονοπωλίου τῶν διδακτικῶν βιβλίων, κινδυνεύομεν νὰ ὑποπέσωμεν εἰς μείζονα κακὰ διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ παρόντος νομοσχεδίου· διότι οὕτω θ’ ἀνοίξωμεν τὰς θύρας εἰς τὴν βιβλιοκαπηλείαν καὶ εἰς πᾶσαν κατάχρησιν, ἐπὶ ζημίᾳ ἰδίᾳ τῆς μαθητιώσης νεότητος. Ἰδοὺ διατὶ ἐγὼ τοὐλάχιστον θὰ ψηφίσω κατὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἂν μείνῃ αὐτὸ, ὡς ἔχει νῦν.

§166Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Λυποῦμαι διότι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀντὶ νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, προέβη εἰς τὴν ἀνάλυσιν ἑκάστου τῶν ἄρθρων καὶ προσεπάθησε νὰ ἀποδείξῃ πλημμελείας καὶ ἀτελείας τοῦ νομοσχεδίου. Διὰ τοῦτο δὲν ἠξεύρω ἐὰν μὲ βοηθήσῃ ἡ μνήμη νὰ παρακολουθήσω τὴν ποικιλίαν τῶν παρατηρήσεων τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, μεθ’ ὅλην τὴν, ἣν εἶχον, προαίρεσιν νὰ ἀναιρέσω αὐτάς. Ἐν πρώτοις ἔψεξε τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχον κανονιστικὰς διατάξεις, καὶ ἔψεξε τὸ νομοσχέδιον διὰ τὸν λόγον, ὅτι τὸ ἄρθρον 7 ἔπρεπε νὰ ἦναι ἀντικείμενον βασιλικοῦ διατάγματος. Καὶ ἐν τούτοις τὸ ἄρθρον 7 εἶναι ἀντικείμενον βασιλικοῦ διατάγματος, διότι κανονίζει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἐλάχιστον καὶ τὸ μέγιστον ὅριον τῆς ἐκτάσεως τοῦ διδακτικοῦ βιβλίου ἑκάστου μαθήματος τῶν ἐν τῷ νόμῳ περὶ σχολείων τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἀναγραφομένων, ὡς καὶ τὰ τῆς ὕλης αὐτῶν ἐν γενικαῖς γραμμαῖς, δι’ ἑκάστην τάξιν πλήρους ἢ κοινοῦ δημοτικοῦ σχολείου ἢ γραμματοδιδασκαλείου, προσδιορίζει τὸ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργεῖον, κατὰ τὴν γνωμοδότησιν τῶν διευθυντῶν τῶν Διδασκαλείων κλπ.» Ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν ἄλλων ἄρθρων, τὰ ὁποῖα ἔψεξεν, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι περιέχουσι κανονιστικὰς διατάξεις, ἃς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. συνάδελφος νὰ διαφωνῶ, διότι ἐγὼ ἐζήτησα διὰ τοῦ νόμου νὰ ἄρω ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα νὰ κανονίζῃ ἑκάστοτε τὰ διάφορα ζητήματα κατὰ τὰς διαθέσεις αὑτοῦ καὶ τὰς ἑκάστοτε πολιτικὰς ἀνάγκας καὶ τὰ συμφέροντα. Τὸ σύστημα τοῦ περὶ διδακτικῶν βιβλίων νομοσχεδίου στηρίζεται ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐλευθερίας τοῦ συναγωνισμοῦ· διότι ὄντως εἶναι ἀνελεύθερος ὁ περὶ τούτων ἰσχύων νόμος, κατὰ τὸν ὁποῖον τίθεται ἐπὶ μίαν τριετίαν φραγμὸς ἀργίας παντελοῦς ἐπὶ τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος. Ἀλλὰ τίς ἤθελεν ἰσχυρισθῆ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο νὰ παρασκευασθῇ σύγγραμμα διδακτικὸν τελειότερον; Διὰ τὸν λόγον τοῦτον καὶ τὰς ἄλλας ἐκ τοῦ μονοβιβλισμοῦ καταχρήσεις, ἐκρίναμεν εὔλογον νὰ κανονίσωμεν τὸν ἐλεύθερον συναγωνισμὸν, ὅπως ἕκαστος, δυνάμενος νὰ προσφέρῃ τὸν ὀβολὸν αὑτοῦ πρὸς σύνταξιν βιβλίου χάριν τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν τέκνων τοῦ λαοῦ, ἔχῃ ἐλεύθερον τὸ στάδιον τοῦτο. Ἐφροντίσαμεν δὲ, ὅσον ἦτο δυνατὸν ἀνθρωπίνως, νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν κρίσιν ἐπὶ τῶν βιβλίων τούτων, καὶ πρὸς τοῦτο ἐθέσαμεν ὡς βάσιν τὴν ἐτησίαν κλήρωσιν τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἐξελέξαμεν ὡς κριτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπιτετραμμένοι τὴν ἐπιμέλειαν τῆς διδασκαλίας τῶν μεθόδων. Αὐτὸ δὲ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. συνάδελφος εὗρεν ὡς ἐπίψογον, ἐγὼ τὸ εὑρίσκω ὡς ὀρθότατον· διότι εἶναι ὀρθότατον ὡς κριτὴς νὰ προσκαλῆται ὁ διδάσκων, ὁ διὰ τῆς ἰδίας του σπουδῆς ἠναγκασμένος νὰ διδάσκῃ τὸ μάθημα, καὶ ὄχι ὁ καθηγητὴς τῆς φιλοσοφίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι οἱ διδάσκαλοι ἐκεῖνοι, οἱ ἐξελθόντες τοῦ Διδασκαλείου καὶ κατόπιν εὐδοκιμήσαντες ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, εἶναι εἰς θέσιν καλλιτέραν νὰ κρίνωσι περὶ ἑνὸς παιδαγωγικοῦ βιβλίου, παρὰ εἷς καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου. Ὁ τοῦ Πανεπιστημίου καθηγητὴς, καίτοι εὐρυτάτης ἐπιστημονικῆς παιδείας κάτοχος, ἥκιστα εἶναι ἁρμόδιος νὰ κρίνῃ βιβλιάριον χρήσιμον πρὸς διδασκαλίαν παίδων, οὓς οὐδέποτε ἐδίδαξε, καὶ περὶ εὐμεθόδου διδασκαλίας τῶν ὁποίων ἐξ ἰδίας πείρας οὐδὲν ἔμαθεν. Ὀλίγους δὲ καρποὺς ἀναμένει ἡ κοινωνία ἀπὸ οὕτως ἐπιστημονικῶς μόνον μεμορφωμένους καθηγητὰς, ἐντελῶς δ’ ἀγνοοῦντας τοὺς νόμους καὶ τοὺς κανόνας τῆς παιδαγωγικῆς καὶ τῆς μεθοδολογίας· καὶ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ συστήσῃ ἡ Κυβέρνησις ὡς τάχιστα εἰδικὴν ἕδραν παιδαγωγικῆς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. «Ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἐπιθεωρητάς, δὲν θὰ μετάσχωσιν οὗτοι κατὰ τὸν νόμον τοῦ δικαιώματος εἰσαγωγῆς τῶν βιβλίων. Ὥστε μάτην ἐπῆλθεν εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἡ ὑπόνοια ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθῶσιν ἐκ ταύτης τῆς διατάξεως καταχρήσεις. Ὁ ἐπιθεωρητὴς οὗτος δὲν δύναται νὰ ἐπιβάλῃ βιβλίον ἐπιβλαβὲς εἰς τὴν πρόοδον τοῦ μαθητοῦ· διότι τὰ ἀδόκιμα καὶ εἰς βλάβην μᾶλλον ἢ ὠφέλειαν τῆς διδασκαλίας συντελοῦντα βιβλία κατὰ τὴν κρίσιν τῶν βιβλίων θὰ ἀποῤῥίπτωνται. Μόνον δὲ τὰ εὐμεθόδως συντεταγμένα, τὰ ὁποῖα μετ’ αὐστηρότητος ἐξεταζόμενα δὲν θὰ ἦναι πολλὰ, θὰ ἀναγράφωνται εἰς τὸν κατάλογον, καὶ ἐκ τοῦ καταλόγου τούτου θὰ ἐκλέγῃ ἐλευθέρως ὁ διδάσκαλος τὸ εἰσακτέον βιβλίον, μὴ ἔχοντος τὸ δικαίωμα τοῦ ἐπιθεωρητοῦ νὰ ἐπιβάλλῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο τὸ βιβλίον. Καὶ ἂν ὁ ἐπιθεωρητὴς, εἴτε ἐκ κακῶν ἕξεων, εἴτε ἐκ διαφθορᾶς, θελήσῃ νὰ παρέμβῃ, ὥστε τὸ καθῆκόν του νὰ τὸ συνδυάσῃ μὲ τὴν βιβλιοκαπηλείαν καὶ νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὸν διδάσκαλον ποῖον ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν ἐγκεκριμένων βιβλίων νὰ προτιμήσῃ, τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τὸ προλάβῃ ὁ νόμος, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἶναι ἐξησφαλισμένη ἐκ τῶν ἐνόντων ἡ εὐμεθοδία τῶν βιβλίων, διότι ἐκ τῶν ἐγκεκριμένων βιβλίων θὰ ἦναι τὸ καὶ ἐκ καταχρήσεως ὑποδειχθέν’ ἀλλ’ ἔχομεν διατάξεις, κατὰ τὰς ὁποίας, ἐὰν ὁ ἐπιθεωρητὴς φωραθῇ προβαίνων εἰς τοιαύτας ἐκθέσμους ἐνεργείας, θὰ καταγγελθῇ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ θὰ τιμωρηθῇ δι’ ἀπολύσεως. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν καταρτισμὸν τῶν κληρουμένων πρὸς ἐκδίκασιν τῶν βιβλίων, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν ἠδύναντο καταλληλότερον νὰ στρατολογηθῶσιν οὗτοι, παρὰ ἀπὸ τοὺς καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῶν Γυμνασίων, τοὺς διδάσκοντας ἕκαστον μάθημα. Ἐὰν παρέλειψα νὰ περιλάβω καὶ ἄλλους λογίους, ἐκτὸς τοῦ κύκλου τῶν καθηγητῶν, τοῦτο τὸ ἔπραξα, διότι δὲν ἠδυνάμην νὰ καθορίσω τίνες ἐκ τούτων θὰ προσελαμβάνοντο. Ἀρκετὴν ἐνόμισα ἐγγύησιν τὸ ὅτι ἐκ τοῦ προσωπικοῦ τῶν διδασκόντων ἠδυνάμεθα νὰ στρατολογήσωμεν κριτὰς, καὶ βεβαίως τοιούτους καὶ ἱκανοὺς καὶ ἀμερολήπτους θὰ εὕρωμεν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἢ εἰς τὰ Γυμνάσια ἢ εἰς τὰ Διδασκαλεῖα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν, ἔθεσα τὸν ὅρον «ἔγκριτοι», ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν καὶ τὰς λέξεις «ἢ λόγιοι». Μίαν παρατήρησιν ὀρθὴν ἐποιήσατο ὁ ἀξιότιμος κ. συνάδελφος, ὅτι ἡ ἀπαγόρευσις τοῦ νὰ διορίζωνται ὑπάλληλοι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ οἱ ἔχοντες διδακτικὰ βιβλία, πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐπὶ τοὺς διδασκάλους τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, διότι οὐδ’ αὐτῶν πρέπει νὰ ὑπάρχωσι βιβλία. Εἶναι ἀνάγκη νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως εἶχε καταντήσει ῥυπαρώτατον καπηλεῖον τῆς πωλήσεως βιβλίων· πλεῖστοι ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου συνέπεσε νὰ γείνωσιν ἔμποροι βιβλίων. Καὶ δὲν θέλω νὰ ἀναφέρω ὀνόματα, ἀλλ’ ἀρκεῖ νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι ἐντὸς τοῦ Ὑπουργείου ἐμπαλλάροντο βιβλία καὶ ἀπεστέλλοντο εἰς τὸν πρὸς ὃν ὅρον. Ἠθελήσαμεν λοιπὸν νὰ ἀπολυμάνωμεν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τὸν τοιοῦτον ῥύπον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὅτι δύναται νὰ πράξῃ ὁ ἐπιθεωρητὴς, δύναται πολὺ περισσότερον νὰ τὸ πράξῃ ὁ ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου, διότι οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Ὑπουργείου δύνανται νὰ συνεταιρίζωνται μὲ τοὺς ἐπιθεωρητὰς τῶν σχολείων, καὶ τὸ πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον ἔψεξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, νὰ λάβῃ μεγαλειτέρας διαστάσεις, διότι οἱ ὑπάλληλοι θὰ ἐμβάλλωσιν εἰς τὸν ἐπιθεωρητὴν τὸν πειρασμὸν τοῦτον. Ἀναγνωρίζω τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, ὅτι ἐν Πρωσσίᾳ καὶ τῇ λοιπῇ Γερμανίᾳ πολλοὶ τῶν ὑπαλλήλων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας εἶναι συγγραφεῖς βιβλίων, ὡς ὀρθὴν καὶ ἀκριβῆ· ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι ἐκεῖνοι εἶναι διδάσκαλοι μορφώσεως ἀνεγνωρισμένης καὶ πείρας δεδοκιμασμένης, κληθέντες δυνάμει τῶν προσόντων τούτων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ἁρμοδιώτατοι περὶ τὴν σύνταξιν διδακτικῶν βιβλίων, ἀλλὰ καὶ ἄνθρωποι Γερμανοί· πάντες δὲ γνωρίζομεν, ὅτι ἄλλα τὰ ἤθη, ἄλλος ὁ χαρακτὴρ αὐτῶν. Ὅταν φθάσωμεν καὶ ἡμεῖς εἰς τὸν βαθμὸν τῆς ἀναπτύξεως τοῦ Γερμανικοῦ ἔθνους καὶ διαμορφώσωμεν παρ’ ἡμῖν τοὺς ἐκεῖ χαρακτῆρας, τότε βεβαίως θὰ συμφωνήσω καὶ ἐγὼ μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἔχουσι τὰ καθ’ ἡμᾶς ὡς ἔχουσι, νομίζω σωτήριον τὴν διάταξιν αὐτήν.

§167ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅμως, ὅτι πρέπει νὰ συμπεριλάβητε καὶ τοὺς γυμνασιάρχας.

§168Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Βεβαίως.

§169ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν παρατήρησιν, ἣν ἔκαμεν ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 16 ὡς πρὸς τὰ βιβλία τὰ ἀνήκοντα εἰς τὴν διδασκαλίαν ἐν τοῖς Γυμνασίοις.

§170Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐνόμισα ὅτι τὰ βιβλία τὰ ἐν τοῖς Γυμνασίοις εἰσαγόμενα εἶναι εὐρυτέρου κύκλου, καὶ μᾶλλον ἐν αὐτοῖς ἰσχύει ἡ ἐπιστημονικὴ ὕλη αὐτῶν, ἢ ἡ μέθοδος, καθ’ ἣν συντάσσονται. Ὁ συναγωνισμὸς ὅμως ἐπ’ αὐτῶν εἶναι μικρὸς, ὥστε ἐνόμισα, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὰ φῶτα καὶ τὴν ἐμπειρίαν τοῦ συλλόγου τῶν καθηγητῶν τοῦ Γυμνασίου ἐξ ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ ἐπιστημονικῶς διακρινομένων ἀνδρῶν, κεκτημένων τὴν πρὸς κρίσιν βιβλίων ἐμπειρίαν. Ἔχομεν ὅμως λάβει ἐν τῷ νόμῳ τὴν πρόνοιαν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον ἐγκριθῆ βιβλία, τὰ ὁποῖα καταγγέλλονται ὡς παρακωλύοντα τὴν ἠθικὴν μόρφωσιν τῶν μαθητῶν, ἢ ὡς ἀντιβαίνοντα εἰς τὰ τῆς θρησκείας, ἢ ὡς διαστρέφοντα ἐπιστημονικὰς ἀληθείας, ταῦτα δι’ ἀποφάσεως τῆς ἐνδεικνυομένης ὡς ἁρμοδίας Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου θὰ διαγράφωνται τοῦ καταλόγου.

§171ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον ἀτελέστατον, ἐὰν δὲν τεθῇ ὁ αὐτὸς φραγμὸς καὶ διὰ τὰ ἐν τοῖς Γυμνασίοις βιβλία.

§172ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅταν ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ἔχῃ τοιαύτην ἰδέαν περὶ τοῦ συνόλου τῶν καθηγητῶν, ὥστε ἀποδέχεται καὶ ἀναγράφει διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν λαμβάνει ὡς ἐνδεχόμενον ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκριθῶσι βιβλία ὑπὸ τοῦ συλλόγου τῶν καθηγητῶν παρακωλύοντα τὴν ἠθικὴν μόρφωσιν τῶν μαθητῶν, ἢ ἀντιβαίνοντα εἰς τὰ τῆς θρησκείας, ἢ διαστρέφοντα ἐπιστημονικὰς ἀληθείας, ὅταν τοιαύτην ἔχῃ ἰδέαν, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ προνοήσῃ ἀμέσως, ὅπως ὑπαχθῶσι καὶ τὰ διδακτικὰ βιβλία τῶν Γυμνασίων εἰς τὴν ἔγκρισιν τῶν ἐπιτροπῶν.

§173Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι παρέχει ἀρκετὴν ἐγγύησιν ὁ σύλλογος τῶν καθηγητῶν τοῦ Γυμνασίου. Ἄλλως τε τὸ κέρδος τῶν διὰ τὴν διδασκαλίαν ἐν τοῖς Γυμνασίοις βιβλίων δὲν εἶναι μέγα, ὥστε νὰ παραπείσῃ τὸν καθηγητὴν νὰ συναλλαχθῇ μετὰ τοῦ συγγραφέως.

§174ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λυπηρὸν ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν ἠδυνήθη νὰ παρακολουθήσῃ πᾶσαν τὴν προηγουμένην ἀγόρευσίν μου, καὶ ν’ ἀπαντήσῃ πρὸς πάντα τὰ ἐπιχειρήματα, ὅσα ἐγὼ προέβαλον κατὰ τοῦ νομοσχεδίου του. Πλὴν εἰς τοῦτο δὲν πταίω, νομίζω, ἐγὼ, ὅστις ὤφειλον κατ’ ἀνάγκην, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ὁμιλῶν, νὰ ἔλθω καὶ εἰς λεπτομερείας, δι’ ὧν καὶ μόνων ἠδυνάμην νὰ διαπιστώσω ὅ,τι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου ἰσχυριζόμην. Πταίει αὐτὸς, ὅστις, ἀφοῦ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὴν μνήμην του, δὲν ἐφρόντισε τοὐλάχιστον νὰ κρατήσῃ τὰς ἀναγκαίας σημειώσεις, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν μοὶ ἀπαντήσῃ. Ἐννοεῖται δὲ, Κύριοι, ὅτι ἡ δικαιολογία τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ, καθ’ ἣν δῆθεν δὲν ἠδυνήθη νὰ παρακολουθήσῃ πᾶσαν τὴν ἀγόρευσίν μου, ὅπως ἀντεπεξέλθῃ πρὸς πάντα τὰ ὑπ’ ἐμοῦ προβληθέντα ἐπιχειρήματα, οὐδόλως ἐξησθένισε ταῦτα, οὐδ’ ὑποχρεοῖ ἐμὲ νῦν εἰς ἐνίσχυσίν των νὰ προσθέσω τι εἰς ὅσα εἶπον ἤδη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπέ τινα, ὅπως δικαιολογηθῇ, ἰδίᾳ ὡς πρὸς τὴν ἐξαίρεσιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων τῶν Γυμνασίων καὶ Διδασκαλείων ἐκ τῆς ἐγκρίσεως· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὅσα εἶπε δὲν θὰ ἔπεισαν οὔτε ἄλλον τινὰ, οὔτε αὐτὸν τὸν ἴδιον, ὅτι ἔχει λόγον τινὰ ἡ τοιαύτη ἐξαίρεσις. Ἡ ἔγκρισις, Κύριοι, τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ὡς ἐν τοῖς ἄλλοις σχολείοις, καὶ ἐν τοῖς Γυμνασίοις καὶ Διδασκαλείοις δὲν ἀπαιτεῖται τόσον διὰ τοὺς συγγραφεῖς, ὅπως δηλαδὴ ἐξασφαλίσῃ εἰς τούτους τὴν χρῆσιν ἐγχειριδίων δοκίμων καὶ εὐμεθόδων. Ἐγενόμην καὶ ἐγὼ ἅπαξ κριτὴς διδακτικῶν βιβλίων, σᾶς διαβεβαιῶ δὲ, ὅτι ὑπεβλήθησαν τότε εἰς τὴν κρίσιν ἡμῶν βιβλία διδακτικὰ, ἐν χρήσει ὄντα τέως τῇ ἀνοχῇ ἢ γνωμοδοτήσει τῶν οἰκείων καθηγητικῶν συλλόγων τῶν Γυμνασίων, ἅτινα ἦσαν ἐπιτήδεια μόνον εἰς τὴν διαστρέβλωσιν τῆς διανοίας τῶν μαθητευόντων. Τίς μᾶς ἐγγυᾶται νῦν, ὅτι ἐφεξῆς τῇ γνωμοδοτήσει τῶν αὐτῶν καθηγητικῶν συλλόγων δὲν θὰ εἰσάγωνται εἰς χρῆσιν τῶν μαθητῶν παραπλήσια, ἀδόκιμα ὅλως διδακτικὰ ἐγχειρίδια;

§175Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀφοῦ δὲν ἔχει ὑλικὸν κέρδος, ὅπερ πιθανῶς θὰ ἐγίνετο αἰτία πειρασμοῦ τῆς ἀνθρωπίνης ἀδυναμίας, ἄριστος κριτὴς ἔσται ὁ σύλλογος τῶν καθηγητῶν περὶ τοῦ καλλιτέρου τῶν διδακτικῶν βιβλίων. Αἰρομένου οὕτω τοῦ φόβου τοῦ ἐκ τοῦ ὑλικοῦ κέρδους σκανδάλου, βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ καταδικάσωμεν ἕνα σύλλογον ἐξ ἑπτὰ ἐπιστημόνων καθηγητῶν, ὅτι ἐξ ἀμαθείας θὰ προετίμα νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὸ Γυμνάσιον βιβλίον ἀτελὲς ἢ ἀμέθοδον.

§176ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δύναται ἐκ συμπαθείας νὰ παραδεχθῇ ἓν βιβλίον ἀδόκιμον καὶ ἀσύστατον, καὶ ἐξ ἀντιπαθείας ν’ ἀποκρούσῃ ἄλλο δόκιμον καὶ ἄξιον πάσης συστάσεως. Δύναται καὶ ἐκ πλάνης νὰ προτιμήσῃ τὸ ἀδόκιμον τοῦ δοκίμου. Τὸ ἐνδεχόμενον τοῦτο ἔχων ὑπ’ ὄψιν καὶ ὁ συντάκτης τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἔγνω νὰ προσφύγῃ εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 18, τὴν ἔχουσαν ὡς ἑξῆς: «Κατὰ τῶν κατὰ τὴν προηγουμένην παράγραφον πράξεων τῶν συλλόγων τῶν Γυμνασίων ἢ τῶν Διδασκαλείων ἐπιτρέπεται ἔκκλησις πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν, μόνον ἐάν τι τῶν προσδιορισθέντων βιβλίων καταγγέλληται ὡς παρακωλύον τὴν ἠθικὴν μόρφωσιν τῶν μαθητῶν, ἢ ὡς ἀντιβαῖνον εἰς τὰ τῆς θρησκείας, ἢ ὡς διαστρέφον ἐπιστημονικὰς ἀληθείας. Ἐπὶ τοιούτων δὲ καταγγελιῶν ὁ Ὑπουργὸς προκαλεῖ τὴν γνώμην τῆς ἐκ τῆς γενομένης καταγγελίας ἐπιδεικνυμένης ὡς ἁρμοδίας Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς ἀποφασίζει ὁριστικῶς». Ὡς παρατηρεῖτε, Κύριοι, ἀποδέχεται ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ὅτι εἶναι δυνατὸν οἱ σύλλογοι τῶν καθηγητῶν τῶν Γυμνασίων καὶ Διδασκαλείων νὰ εἰσαγάγωσιν εἰς χρῆσιν τῶν μαθητῶν των βιβλία προσκρούοντα εἰς τὰ χρηστὰ ἤθη καὶ εἰς θρησκευτικὰς ἢ ἐπιστημονικὰς ἀληθείας καὶ ἐν τούτοις ἀφίνει αὐτοὺς ἐλευθέρους νὰ εἰσάγωσι, κατὰ τὸ ἴδιον δοκοῦν, πᾶν δημοσιευόμενον διδακτικὸν βιβλίον εἰς χρῆσιν τῶν μαθητῶν των! Καὶ τίνα ἐγγύησιν παρέχει ἡ ἔκκλησις εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν; Οἱ μαθηταὶ θὰ ἔχωσιν ὑποστῆ ἤδη τὴν δαπάνην πρὸς ἀπόκτησιν τῶν τοιούτων βιβλίων, θὰ διδαχθῶσι δ’ ἐπὶ μῆνας ἴσως πολλοὺς ἐν αὐτοῖς πράγματα ἀντικείμενα εἰς τὰ χρηστὰ ἤθη καὶ προσκρούοντα εἰς θρησκευτικὰς καὶ ἐπιστημονικὰς ἀληθείας, ἕως οὗ ὁ Ὑπουργὸς εὐδοκήσῃ νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῆς ἁρμοδίας Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ δυνηθῇ αὕτη νὰ μελετήσῃ τὸ καταγγελλόμενον βιβλίον καὶ ἐξενέγκῃ τοιαύτην. Καὶ ὅταν τὸ εἰσαχθὲν βιβλίον ἦναι ἀνήθικον ἢ ἀμέθοδον ὅλως, περιέχῃ δὲ τὰ ἐπουσιώδη καὶ παραλείπῃ τὰ οὐσιώδη μαθήματός τινος, καὶ συντελῇ οὕτως εἰς τὴν διαστρέβλωσιν τῆς διανοίας ἢ καὶ τοῦ φρονήματος τῶν μαθητευόντων; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει οὐδεμία ἔκκλησις ἐπιτρέπεται, ὀφείλουσι δὲ οἱ μαθηταὶ ἑκόντες ἄκοντες νὰ ποιῶνται χρῆσιν ἐπὶ ἔτη ἴσως τοιούτου βιβλίου! Κύριε Ὑπουργὲ, ἐὰν ἦσθε κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῆς ἐγκρίσεως τῶν διδακτικῶν βιβλίων, πρέπει τὴν ἔγκρισιν ταύτην νὰ καθιερώσητε ἐξ ἴσου καὶ ἐπὶ τῆς στοιχειώδους καὶ ἐπὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Καθ’ ὃν τρόπον δύνανται ἐκ πλάνης ἢ ἐξ ἄλλων λόγων νὰ εἰσαγάγωσιν ἀδόκιμα βιβλία πρὸς διδασκαλίαν οἱ διδάσκαλοι τῶν Ἑλληνικῶν καὶ δημοτικῶν σχολείων, δύνανται νὰ ὑποπέσωσιν εἰς τὸ αὐτὸ καὶ οἱ καθηγηταὶ τῶν Γυμνασίων.

§177Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν εἶναι δυνατὸν αὐτό· διότι οἱ καθηγηταὶ τῶν Γυμνασίων εἶναι εὐσυνείδητοι καὶ λίαν ἁρμόδιοι, εἴπερ τις καὶ ἄλλος, ὅπως κρίνωσι τὸ καταλληλότερον πρὸς τὴν διδασκαλίαν βιβλίον.

§178ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κατὰ πρόληψιν ὀφείλετε ν’ ἀποδεχθῆτε τὸ αὐτὸ καὶ ἐπὶ τῶν ἑλληνοδιδασκάλων καὶ δημοδιδασκάλων.

§179Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἂν ἔχωσι τὸν πειρασμὸν τοῦ κέρδους, πιθανῶς τινες νὰ μὴ ἀντίσχωσιν. Ἀφαιρέσατε τὸν πειρασμὸν τοῦ κέρδους, ὅπως ἦσθε ἀσφαλεῖς.

§180ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ τὸν αὐτὸν πειρασμὸν δύνανται νὰ ἔχωσι καὶ οἱ καθηγηταὶ τῶν Γυμνασίων καὶ Διδασκαλείων. Διατὶ μόνον περὶ τῶν ἑλληνοδιδασκάλων καὶ δημοδιδασκάλων ἔχετε τόσον ταπεινὴν γνώμην;

§181Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔχω κακὴν ἰδέαν περὶ τῆς ἀνθρωπίνης ἀδυναμίας· περὶ δὲ τῶν καθηγητῶν καὶ διδασκάλων κατὰ γενικὸν λόγον ἔχω γνώμην ἀρίστην.

§182ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἡ αὐτὴ ἀνθρωπίνη ἀδυναμία δυστυχῶς ἀπαντᾷ καὶ παρ’ ἐκείνοις καὶ παρὰ τούτοις. Ταύτην δὲ τὴν ἀδυναμίαν ἔχοντες πρὸ ὀφθαλμῶν οἱ νομοθέται πασῶν τῶν πεπολιτισμένων χωρῶν, δὲν ἐπαφίενται εἰς τὴν γνώμην τῶν καθηγητῶν καὶ διδασκάλων, ὡς πρὸς τὰ διδακτέα βιβλία, ἀλλ’ ἐπιβάλλουσιν εἰς αὐτοὺς τὴν χρῆσιν τοιούτων ἐγκεκριμένων. Ἐγκεκριμένων βιβλίων γίνεται χρῆσις πανταχοῦ καὶ ἐν τῇ στοιχειώδει καὶ ἐν τῇ μέσῃ ἐκπαιδεύσει. Βεβαίως οὔτε κατὰ τὰς γνώσεις οὔτε κατὰ τὴν χρηστότητα εἶναι κατώτεροι τῶν ἡμετέρων καθηγητῶν οἱ διδάσκοντες ἐν τοῖς Γυμνασίοις καὶ Διδασκαλείοις τῆς Γερμανίας, καὶ ἐν τούτοις εἰς οὐδενὸς τὸν νοῦν ἐπῆλθέ ποτε ἐκεῖ ν’ ἀφήσῃ τούτους ἐλευθέρους ὡς πρὸς τὴν ἐκλογὴν τῶν διδακτικῶν βιβλίων μεταξὺ πάντων τῶν δημοσιευομένων. Ὁ πειρασμὸς θὰ ἦναι μείζων παρὰ τοῖς καθηγηταῖς τῶν Γυμνασίων καὶ Διδασκαλείων ἢ παρὰ τοῖς ἑλληνοδιδασκάλοις. Διότι ἕκαστος αὐτῶν θὰ γνωματεύῃ περὶ τῶν σχετικῶν πρὸς τὸν κλάδον του βιβλίων, ὁ μαθηματικὸς περὶ τῶν μαθηματικῶν, ὁ ἱστορικὸς περὶ τῶν ἱστορικῶν, ὁ λατινιστὴς περὶ τῶν Λατινικῶν, ὁ γαλλιστὴς περὶ τῶν Γαλλικῶν, καὶ οὕτως ἐφεξῆς, χωρὶς οἱ ἄλλοι νὰ ὦσιν εἰς θέσιν, ἵν’ ἀντιτάξωσιν ἰδίαν γνώμην. Δὲν εἶναι δὲ προφανὲς τὸ ὑλικὸν κέρδος, τὸ ὁποῖον ἀπορῶ, πῶς δὲν κατορθοῖ νὰ διΐδῃ ὁ κ. Ὑπουργός, δὲν εἶναι προφανὴς καὶ ὁ πειρασμὸς, εἰς ὅν ἕκαστος ἐξ αὐτῶν εἶναι ἐκτεθειμένος, δυνάμενος νὰ προέλθῃ εἰς ἰδιαιτέρας συμφωνίας πρὸς τοὺς συγγραφεῖς καὶ ἐκδότας τῶν διδακτικῶν βιβλίων τοῦ κλάδου του; Ἡ ἐξαίρεσις, Κύριοι, τῶν διδακτικῶν βιβλίων τῶν Διδασκαλείων καὶ ἰδίᾳ τῶν Γυμνασίων ἐκ τῆς ἐγκρίσεως εἶναι πάντη ἀδικαιολόγητος, ἐπιμένων δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν τοιαύτην ἐξαίρεσιν, ἄνευ οἱουδήποτε εὐλογοφανοῦς προσχήματος, δὲν δύναται ἢ νὰ παράσχῃ ἀφορμὴν εἰς παρεξηγήσεις.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§184ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, νὰ μοὶ ἐξηγήσῃ ποῖα εἶναι τὰ «ἄλλα πάσης ὕλης ὑποδείγματα ἢ σχέδια».

§185Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Σχέδια καὶ ὑποδείγματα εἶναι τὰ τεχνουργήματα ἐκεῖνα, τὰ ἐπὶ πινάκων διδασκόμενα εἰς τὰς μικρὰς τάξεις τῶν δημοτικῶν σχολείων καὶ τῶν νηπιαγωγείων, πᾶν τέλος σχεδιάγραμμα ἢ εἰκὼν, ἡ ὁποῖα ἀφορᾷ εἰς τὴν διδασκαλίαν τῶν δημοτικῶν σχολείων. Εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, ὡς γνωρίζετε, εἶναι τὰ χειρουργήματα, ὡς λέγονται, τὰ ὁποῖα καὶ διὰ πινάκων πολλάκις δεικνύονται πρὸς τοὺς μαθητάς. Ἐννοοῦνται ὅλοι οἱ πίνακες οὗτοι, τὰ ἰχνογραφήματα καὶ λοιπὰ δι’ ὑποδειγμάτων διδασκόμενα.

§186ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ νομοθετήσωμεν περὶ βιβλίων παραδιδομένων εἰς χρῆσιν τῶν μαθητῶν καὶ περὶ καλλιγραφιῶν καὶ ἰχνογραφιῶν. Πλὴν αὐτῶν οὐδὲν ἄλλο ἐγχειρίδιον παραδίδεται εἰς τὰ παιδία· διὸ κατ’ ἐμὴν γνώμην παρέλκει ἡ φράσις αὕτη «ἢ ἄλλα πάσης ὕλης ὑποδείγματα ἢ σχέδια». Ταῦτα δὲν δύνανται εἰς κρίσιν ἐπιτροπῆς νὰ ὑποβληθῶσιν, οὐδὲ εἰς χεῖρας τῶν μαθητῶν παραδίδονται.

§187Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔχομεν τὰ σχολεῖα τῶν θηλέων, εἰς τὰ ὁποῖα γίνεται μεγάλη χρῆσις τοιούτων ὑποδειγμάτων καὶ εἰκόνων. Ἄλλως τε τὸ περιττὸν δὲν βλάπτει εἰς τὸν νόμον, καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ἡ φράσις αὕτη περιττεύει.

§188ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν δίδονται ταῦτα εἰς τοὺς μαθητάς. Τὰ προμηθεύονται τὰ σχολεῖα καὶ τὰ ἐπιδεικνύουσιν εἰς τοὺς μαθητάς.

§189Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἐὰν πρόκειται περὶ δημοτικῶν σχολείων, ἔχει δίκαιον ὁ κ. Ὑπουργός. Ἔλαβον πεῖράν τινα εἰς τὸ Ἀμαλίειον, ἔνθα εἰς τὴν κατωτάτην ἐκπαίδευσιν, εἰς τὴν προπαιδευτικὴν ἐκπαίδευσιν γίνεται μεγάλη χρῆσις μεθόδων, διὰ τῶν ὁποίων ὁ διδάσκων ἐνεργεῖ, οὕτως εἰπεῖν, ἐπὶ τῶν ὀφθαλμῶν καὶ τῶν αἰσθήσεων τοῦ διδασκομένου παιδός. Τοιοῦτον εἶναι τὸ Φροβελιανὸν καὶ διάφορα ἄλλα συστήματα, τῶν ὁποίων πολλὰ εἰσήχθησαν παρ’ ἡμῖν.

§190ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρόκειται περὶ διδακτικῶν βιβλίων, κύριε συνάδελφε. Αὐτὰ δὲν ἔχουσι καμμίαν σχέσιν.

§191Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Κύριε συνάδελφε, πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαία ἡ παρέμβασις τῆς διοικήσεως καὶ ἡ ἐπιθεώρησις καὶ ἐπὶ τοῦ τμήματος τούτου τῆς διδασκαλίας, ἡ ὁποῖα γίνεται δι’ αὐτῶν τῶν μεθόδων.

§192ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ταῦτα ἀνάγονται εἰς τὸ πρόγραμμα τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως· ἀλλὰ δὲν πρόκειται νὰ κριθῶσι ταῦτα ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ νὰ παραδοθῶσιν εἰς χεῖρας μαθητῶν. Τέλος πάντων ἐγὼ νομίζω ὅτι παρέλκει ἡ φράσις αὕτη.

§193Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Δὲν δύναμαι τώρα νὰ σᾶς δώσω λεπτομερεῖς πληροφορίας· ἀλλὰ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν δύναμαι νὰ σᾶς φέρω διάφορα παραδείγματα τοιούτων ὑποδειγμάτων καὶ σχεδίων.

§194ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤθελα νὰ κάμω μίαν παρατήρητιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὡς πρὸς τοὺς γεωγραφικοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ἐλησμόνησε νὰ ἀναγράψῃ εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο. Ἀντὶ τῶν ἄλλων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα σχεδὸν θεωροῦνται, ὡς ἐκ τῆς συζητήσεως ἐξάγεται, περιττεύοντα καὶ παρέλκοντα, παραλείπονται οἱ γεωγραφικοὶ πίνακες, τῶν ὁποίων ἡ σπουδαιότης εἶναι μεγάλη, προκειμένου μάλιστα περὶ διδασκαλίας τῶν ἑλληνικῶν χωρῶν. Πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ γεωγραφικοὺς πίνακας, οἱ ὁποῖοι εἶναι πολὺ μικρᾶς ἀξίας.

§195ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τὰ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως θὰ ὑπάρχωσι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει).

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§197ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν καθηγητὴν τῆς Φιλοσοφίας, κωλυόμενον τυχόν, κύριε Ὑπουργὲ, ὡς καὶ τὸν κοσμήτορα τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς κωλυόμενον, πῶς θ’ ἀναπληρώσητε; Δὲν νομίζετε ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ μία πρόνοια;

§198ΡΑΛΛΗΣ. Ὅταν κωλύηται ὁ κοσμήτωρ, τὸν ἀναπληροῖ ὁ προκοσμήτωρ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει).

§199ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§200Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐν τῷ προτελευταίῳ στίχῳ τῆς αʹ παραγράφου, ἀντὶ «πρὸς δραχμὰς 20», νὰ γραφῇ «πρὸς δραχμὰς 10».

§201ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ βεβαίως θὰ ἔλαβε γνῶσιν ἑνὸς ὑπομνήματος, τὸ ὁποῖον ἀπηύθυναν οἱ βιβλιοπῶλαι τῶν Πατρῶν.

§202Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἠλαττώσαμεν τὸ ποσὸν, κύριε Βουλευτά.

§203ΠΑΠΑΔΙΑΜΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πραγματεύεται καὶ περὶ ἄλλων κύριε Ὑπουργέ.

§204Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5).

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§206ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ σχετικὴ διάταξις τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, ἔχει ὀρθῶς. Κατ’ αὐτὴν, ἐὰν καὶ εἰς τὰς ἀνωτέρας τάξεις διδάσκηται ἓν βιβλίον, δὲν ἀλλάσσεται. Νομίζω ὅτι ἡ αὐτὴ διάταξις ἔπρεπε νὰ τεθῇ καὶ διὰ τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα· ἡ γραμματικὴ, λόγου χάριν, ἡ γεωγραφία καὶ ἡ ἱστορία διδάσκονται ἐπὶ 2 καὶ 3 ἔτη.

§207Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἔχει).

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται).

§209ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζετε ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ συγκαλέσητε ἐνταῦθα τοὺς διευθυντὰς τῶν διδασκαλείων καὶ τοὺς διευθυντὰς τῶν προτύπων;

§210Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα. Ἀφορᾷ εἰς τὴν ὅλην μέθοδον τῆς διδασκαλίας. Ἑπομένως πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν εἰδικοὶ ἄνθρωποι, οἱ μέλλοντες νὰ κανονίσωσι τὴν ὕλην τὴν διδακτέαν ἑκάστου μαθήματος καὶ τὴν μέθοδον.

§211ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ εἰδικότης περιορίζεται μόνον εἰς τοὺς διευθυντὰς τῶν διδασκαλείων καὶ τοὺς διευθυντὰς τῶν προτύπων; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δύνασθε νὰ εὕρητε καὶ ἄλλους εἰδικωτέρους ἀκόμη.

§212ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τὸν ἔλεγχον τῶν ἱερῶν βιβλίων, κύριε Ὑπουργέ;

§213ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μέχρι τοῦδε ἀπῃτεῖτο ἡ προηγουμένη ἔγκρισις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου.

§214Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καὶ τώρα ἀπαιτεῖται.

§215ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναγραφῇ καὶ εἰς τὸν νόμον.

§216Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9.

§218ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει:) «Οὐδὲν διδακτικὸν βιβλίον, πλὴν τῶν κειμένων τῶν ἀρχαίων γλωσσῶν, εἰσάγεται ἐν τοῖς ἑλληνικοῖς σχολείοις, δημοσίοις τε ἢ ἰδιωτικοῖς, καὶ τοῖς πρὸς ταῦτα ἀντιστοιχοῦσι πρὸς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα ἀνωτέροις τῶν δημοτικῶν σχολείοις θηλέων, ἂν μὴ ἐγκριθὲν ὑπὸ τῆς κατὰ τὰς ἑπομένας διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου καθισταμένης ἐπιτροπείας ἀναγραφῇ ἐν τῷ ἐπισήμῳ καταλόγῳ τῶν ἐγκεκριμένων διὰ τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα διδακτικῶν βιβλίων, τῷ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τηρουμένῳ.»

§219ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ φράσις «καὶ τοῖς πρὸς ταῦτα ἀντιστοιχοῦσι πρὸς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα» παρέλκει.

§220Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα. Ἴσως καλλίτερον εἶναι νὰ τεθῇ «καὶ τοῖς ἀντιστοιχοῦσι πρὸς τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα», ἀπαλειφομένου τοῦ «πρὸς ταῦτα». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 11 (ἀναγινώσκεται).

§222Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐν τῇ τετάρτῃ παραγράφῳ, ἐν τῇ φράσει «τρεῖς ἔγκριτοι καθηγηταὶ τῆς Γαλλικῆς», μετὰ τὴν λέξιν «καθηγηταὶ» παρακαλῶ νὰ προστεθῇ «ἢ γνῶσται» τῆς Γαλλικῆς.

§223Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Φρονῶ ὅτι οἱ καθηγηταὶ τῆς Σχολῆς τῶν Εὐελπίδων καὶ τῶν ἄλλων στρατιωτικῶν σχολῶν δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι κάλιστα ὡς κριταί, καθὸ μᾶλλον ἀμέτοχοι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12.

§225ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὰ διδακτικὰ βιβλία τῶν θρησκευτικῶν μαθημάτων, τὰ ἐν τοῖς ἑλληνικοῖς σχολείοις εἰσακτέα, κρίνει ἐπιτροπεία ἐκ τριῶν καθηγητῶν τῶν θρησκευτικῶν μαθημάτων, ὑπὸ τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου κατ’ ἔτος ἐκλεγομένων, ἐκ τῶν μὴ συγγραψάντων διδακτικὰ βιβλία.»

§226ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τίνας ἐννοεῖ ἐδῶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τρεῖς καθηγητὰς τῶν θρησκευτικῶν μαθημάτων;

§227Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ Θεολογικὴ Σχολὴ θὰ ἐκλέξῃ τρεῖς ἐκ τῶν καθηγητῶν τῶν Γυμνασίων.

§228ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ προστεθῇ.

§229Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, μετὰ τῆς προσθήκης τῶν λέξεων «ἐν τοῖς Γυμνασίοις» πρὸ τῆς λέξεως «καθηγητῶν»).

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13.

§231ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οἱ ὑποβάλλοντες πρὸς ἐξέτασιν διδακτικὸν βιβλίον διὰ τὴν ἐν τοῖς ἑλληνικοῖς σχολείοις διδασκαλίαν παραδίδουσιν ἐπὶ ἀποδείξει ἀντίτυπον αὐτοῦ, κατὰ τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 ὁριζόμενα ἀνωτέρω, συνάπτοντες ἐν τῇ ἀναφορᾷ αὐτῶν καὶ ἀποδεικτικὸν ταμείου τινὸς τοῦ Κράτους, βεβαιοῦν ὅτι κατέθηκαν ἐν αὐτῷ πρὸς ἀμοιβὴν τῶν κριτῶν ποσὸν χρημάτων ἀναλογοῦν πρὸς δραχμὰς εἴκοσι κατὰ τυπογραφικὸν φύλλον, ἂν τὸ ὑπὸ κρίσιν βιβλίον συνίσταται εἰς ἓξ τὸ πολὺ τυπογραφικὰ φύλλα, πρὸς δραχμὰς δὲ δέκα καὶ πέντε, ἂν συνίσταται εἰς δώδεκα τὸ πολὺ τυπογραφικὰ φύλλα, καὶ πρὸς δραχμὰς δώδεκα, ἂν τοῦ κριθησομένου βιβλίου ἡ ἔκτασις ὑπερβαίνῃ καὶ τὰ δώδεκα φύλλα».

§232ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐνταῦθα ἐπεθύμουν βεβαίως νὰ ἐλαττωθῇ τὸ ποσόν, ἀλλὰ καὶ νὰ καθορισθῇ, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ προσάγωνται καὶ χειρόγραφα.

§233Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Βεβαίως, καὶ τὸ ποσὸν τῆς καταθέσεως πρέπει νὰ ἐλαττωθῇ, τῶν μὲν δραχ. εἴκοσι εἰς 12, τῶν δὲ δραχ. δεκαπέντε εἰς 10 καὶ τῶν δραχ. δώδεκα εἰς 8.

§234ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ γίνεται ἡ διάκρισις μεταξὺ βιβλίων ὀγκωδεστέρων καὶ διότι συμβαίνει τὰ βιβλία τὰ ὀγκωδέστερα νὰ ἦναι καὶ τὰ σπουδαιότερα, καὶ νὰ ἀπαιτοῦν μεγαλειτέραν μελέτην.

§235Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐὰν τὸ βιβλίον ἔχῃ περισσότερα τυπογραφικὰ φύλλα, θὰ λάβουν περισσότερα χρήματα οἱ κριταί. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ).

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 14.

§237ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει): «Κατὰ μῆνα Ἰούλιον ἢ Αὔγουστον καλοῦνται αἱ πρὸς κρίσιν διδακτικῶν βιβλίων διὰ τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα ἐπιτροπεῖαι, καὶ παραδίδονται τοῖς προέδροις αὐτῶν τὰ κριτέα βιβλία· ἐντὸς δ’ ἑνὸς τὸ πολὺ μηνὸς ἡ ἐπιτροπεία ὑποβάλλει ἠτιολογημένην ἔκθεσιν περὶ ἐγκρίσεως ἢ μὴ τοῦ βιβλίου, δημοσιευομένην διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως.»

§238ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι δυνατὸν ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς νὰ μελετήσουν οἱ κριταὶ τὰ ὑποβαλλόμενα βιβλία καὶ νὰ συντάξουν ἔκθεσιν;

§239Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἶναι· διότι δὲν θὰ ἦναι πολλὰ τὰ ἑκάστοτε κριτέα βιβλία, καὶ ὅλοι αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι εἶναι τόσον ἔμπειροι, ὥστε δύνανται εὐχερῶς καὶ νὰ ἀναγνώσωσι τὰ βιβλία καὶ νὰ ἐπενέγκωσι τὴν περὶ αὐτῶν κρίσιν των. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 14, ὡς ἔχει).

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15.

§241ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὴν πληρωμὴν τῆς ἀναλογούσης ἑκάστῳ τῶν κριτῶν ἀμοιβῆς ἐντέλλεται τὸ Ὑπουργεῖον ἐκ τῶν κατατεθέντων κατὰ τὸ ἄρθρ. 13 χρημάτων. Τὸ ἐγκριθὲν δὲ βιβλίον ἀναγράφεται ἐν τῷ τηρουμένῳ ἐν τῷ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείῳ ἐπισήμῳ καταλόγῳ τῶν ἐγκεκριμένων διδακτικῶν ἐν τοῖς ἑλληνικοῖς σχολείοις βιβλίων· ἀντίτυπα δὲ τοῦ καταλόγου τούτου ἀποστέλλονται κατὰ μῆνα Αὔγουστον τοῖς διευθυνταῖς ἑλληνικῶν σχολείων καὶ τοῖς γυμνασιάρχαις.»

§242ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν ἀναλογίαν τῶν ἄρθρων 4 καὶ 5 πρέπει καὶ τὸ ἄρθρον τοῦτο νὰ διαιρεθῇ εἰς δύο μέρη.

§243Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Δὲν ἔχω δυσκολίαν, ἀλλ’ ἂς ἀφήσωμεν εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν.

§244ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ μάλιστα νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ ἐπανάληψις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§245ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 17.

§246ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Κατὰ τῶν κατὰ τὴν προηγουμένην παράγραφον πράξεων τῶν συλλόγων τῶν καθηγητῶν τῶν Γυμνασίων ἢ τῶν Διδασκαλείων ἐπιτρέπεται ἔκκλησις πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν, μόνον ἐάν τι τῶν προσδιορισθέντων βιβλίων καταγγέλληται ὡς παρακωλῦον τὴν ἠθικὴν μόρφωσιν τῶν μαθητῶν, ἢ ὡς ἀντιβαῖνον εἰς τὰ τῆς θρησκείας, ἢ ὡς διαστρέφον ἐπιστημονικὰς ἀληθείας. Ἐπὶ τοιούτων δὲ καταγγελιῶν ὁ Ὑπουργὸς προκαλεῖ τὴν γνώμην τῆς ἐκ τῆς γενομένης καταγγελίας ἐνδεικνυμένης ὡς ἁρμοδίας Σχολῆς τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς ἀποφασίζει ὁριστικῶς.»

§247ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐὰν θὰ μείνῃ τὸ ἄρθρον αὐτὸ, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ λάβητε πρόνοιαν περὶ τῶν συνεπειῶν. Ἀνάγκη νὰ τιμωρῶνται οἱ κριταί, ἐὰν δέχωνται τοιαῦτα βιβλία, ἀντιβαίνοντα εἰς τὴν ἠθικήν.

§248ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ζήτημα κρίσεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 17, ὡς ἔχει).

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 18.

§250ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὰ δυνάμει τοῦ ἰσχύοντος νῦν ͵ΒΡΛʹ νόμου τῆς 14 Ἰανουαρίου 1893 βραβευθέντα διδακτικὰ βιβλία ἐν τοῖς γενομένοις διαγωνισμοῖς ἀναγράφονται καὶ ταῦτα, ἄνευ νεωτέρας κρίσεως, ἐν τοῖς ἐπισήμοις καταλόγοις τῶν ἐν τοῖς δημοτικοῖς ἢ ἑλληνικοῖς σχολείοις εἰσακτέων βιβλίων.»

§251Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐδῶ εἶναι ἀνάγκη νὰ γείνῃ ἡ διασάφησις, ἵνα μὴ γεννηθῇ ἀδίκημα, ὅτι δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῶν βραβευθέντων ἐν τῷ τελευταίῳ διαγωνισμῷ, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν βραβευθέντων ἐν τῷ προτέρῳ διαγωνισμῷ, διότι δύο διαγωνισμοὶ ἐγένοντο.

§252ΠΕΤΑΛΑΣ. Κύριε Ὑπουργέ, δυνάμει τοῦ νόμου αὐτοῦ, τοῦ ͵ΒΡΛʹ, ὑπάρχουσι βιβλία, τὰ ὁποῖα ἐβραβεύθησαν πρὸ ἔτους. Αὐτὰ πρέπει νὰ ἰσχύουν ἐπὶ 3 ἔτη.

§253Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀφοῦ ὁ νόμος τὰ καταργεῖ...

§254ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ ὀπισθενεργὸν δύναμιν ὁ νόμος.

§255Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν πιστεύω, νὰ ἔχωσι δικαίωμα ἀποζημιώσεως οἱ συγγραφεῖς.

§256ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω καὶ ἐγὼ ὄχι· ἀλλὰ ἠθικὴν ὑποχρέωσιν ἔχει τὸ Δημόσιον ἀπέναντι αὐτῶν.

§257Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐννοεῖ, νὰ ἐξακολουθῇ τὸ προνόμιον, τὸ δοθὲν διὰ τῆς βραβεύσεως, ἐπὶ 3 ἔτη.

§258ΡΑΛΛΗΣ. Σήμερον χορηγεῖται μόνον τὸ δικαίωμα κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἐνεκρίθησαν, νὰ θεωρῶνται ὡς ἐγκεκριμένα.

§259Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐννοεῖ νὰ ἔχωσι μονοπώλιον καὶ ἐπὶ δύο ἀκόμη ἔτη.

§260ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι.

§261ΒΕΛΛΙΑΝΙΤΗΣ. Οἱ ἐκδόται οὗτοι ὑπεβλήθησαν εἰς μεγάλας δαπάνας, συμφώνως πρὸς νόμον, καθ’ ὃν ὅσα μὲν βιβλία ἤθελον κριθῆ ἀπολύτως ἄριστα, εἰς ταῦτα ἀπενέμετο ὑπὸ τῆς Πολιτείας τὸ προνόμιον τῆς ἐπὶ τριετίαν ἀποκλειστικῆς χρήσεως αὐτῶν ἐν τοῖς σχολείοις τοῦ Κράτους, ἀποκλειομένου παντὸς ἄλλου ὁμοίου βιβλίου. Ὅσα δὲ εὑρίσκοντο σχετικῶς κρείττονα τῶν συνυποβληθέντων ἐν τῷ διαγωνισμῷ, ταῦτα ἀπέκτων τὸ προνόμιον τῆς ἐπὶ ἓν μόνον ἔτος ἀποκλειστικῆς κυκλοφορίας. Συμφώνως πρὸς τὸν νόμον τοῦτον οἱ συγγραφεῖς καὶ οἱ ἐκδόται ἀπέκτησαν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται ἡ Πολιτεία νὰ παρίδῃ καὶ δὲν δύναται νὰ καταργήσῃ διὰ τοῦ νέου νόμου, χωρὶς νὰ προκαλέσῃ ἀγωγὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει ὑπαγορεύων τὴν καταστροφὴν τοσούτων συμπολιτῶν μας, οἵτινες ἐπὶ τοῦ νόμου βασιζόμενοι ἐξέδωκαν τὰ ἔργα των, ὑποστάντες χιλιάδων δραχμῶν δαπάνας. Εἷς μόνος βιβλιοπώλης, ὁ κ. Κασδόνης, θὰ ζημιωθῇ πλέον τῶν 40,000 δραχμῶν ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ προλεχθέντος δικαιώματος. Πρέπει νὰ ληφθῇ, νομίζω, μέτρον ἐξασφαλίζον τοὺς ἐκδότας τούτους, νὰ ἀποφύγῃ δὲ καὶ τὸ Δημόσιον ἐνδεχομένας ἀποζημιώσεις.

§262ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργέ, ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ λέγετε «δυνάμει τοῦ ἰσχύοντος νῦν ͵ΒΡΛʹ νόμου». Κατωτέρω δὲ, ἐν ἄρθρῳ 20, λέγετε, ὅτι ὁ νόμος οὗτος καταργεῖται...

§263Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διαγραφῇ τὸ «ἰσχύοντος νῦν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 18 μετὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης).

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἅρθρον 19.

§265ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἔγκρισις τῶν εἰσακτέων ἐν τοῖς δημοτικοῖς παντὸς βαθμοῦ καὶ τοῖς ἑλληνικοῖς σχολείοις βιβλίων ἰσχύει ἐπὶ πέντε ἔτη ἀπὸ τῆς ἀναγραφῆς αὐτῶν ἐν τοῖς κατὰ τὰ ἄρθρα 5 καὶ 15 τοῦ παρόντος νόμου καταλόγοις. Μετὰ τὴν λῆξιν τῆς πενταετίας τὸ ἐγκριθὲν διδακτικὸν βιβλίον διαγράφεται τῶν εἰρημένων καταλόγων, ἵνα δ’ ἀναγνωρισθῇ ὡς διδακτικὸν καὶ ἐπὶ νέαν πενταετίαν, ἀπαιτεῖται νὰ ὑποβληθῇ αὖθις ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῶν κριτῶν, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου.»

§266ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τουλάχιστον ἐπὶ πενταετίαν νὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς αὐτὰ τὰ ἐγκεκριμένα νῦν.

§267Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 19, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 20, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§268ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 12 καὶ 40′ τῆς νυκτός.