1895.06.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 25

Τῆς 16 Ἰουνίου 1895.

(Παρασκευή)

Ὥρα 5 καὶ 20′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλήν: Δήλωσιν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ περὶ ἐπενεκτέων μεταβολῶν εἰς τὸν διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1895 εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τούτου. Θ’ ἀποσταλῇ εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπήν. Σύστασιν ἑνὸς τῶν Βουλευτῶν Τριφυλίας, ἔχουσαν οὕτω: «Παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ προκαλέσῃ νόμον πρὸς σύστασιν Ὑγειονομοσταθμαρχείου εἰς Ἀγρίλι τῶν Φιλιατρῶν, ἔνθα γίνεται φόρτωσις πρὸς μεταφορὰν ἑκατομμυρίων χιλιολίτρων σταφιδοκάρπου. Τὸ μέρος δὲ εἶναι ἀλίμενον καὶ ἀπέχει ἐκ τοῦ ὑποτελωνείου Ἁγίας Κυριακῆς δύο περίπου ὥρας, καὶ οἱ πλοίαρχοι πολὺ βασανίζονται νὰ παραδίδωσι καὶ λαμβάνωσι τὰ ναυτιλιακά των ἔγγραφα ἀπὸ τὸ ὑποτελωνεῖον Ἁγίας Κυριακῆς, καὶ ἐνίοτε ἕνεκεν μικρᾶς κακοκαιρίας ἀναγκάζονται ν’ ἀναχωρῶσιν ἄνευ ἐγγράφων τοιούτων. «Ἡ σύστασις Σταθμαρχείου εἶναι ὅλως ἀνέξοδος· διότι πάντοτε διαμένει εἰς τὸν ὁρμίσκον Ἀγρίλι εἷς τελωνοφύλαξ, δυνάμενος νὰ ἐπιθεωρῇ τὰ ναυτιλιακὰ ταῦτα ἔγγραφα.» Ψηφίσματα τοῦ λαοῦ Ἀμαλιάδος καὶ τοῦ λαοῦ τοῦ δήμου Μυρτουντίων, ὑποβληθέντα διά τινος τῶν Βουλευτῶν Ἠλείας καὶ ἐκφράζοντα εὐχὴν, ὅπως ληφθῇ νομοθετικὸν μέτρον ὑπὲρ τῆς σταφίδος. Αἴτησιν τῆς ἐν Φαλήρῳ ὑελουργικῆς ἐμπορικῆς ἑταιρίας «Κοντολούκας καὶ Σπυράκης», παρακαλούσης τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ψηφίσῃ τὴν μετὰ τοῦ Βελγίου συνομολογηθεῖσαν σύμβασιν. Ὁμοίαν ἰδιοκτητῶν φορτηγίδων ἐν Πειραιεῖ, παρακαλούντων ὅπως ἀπαλλαγῶσι τῆς φορολογίας τῶν φαρικῶν δικαιωμάτων. Ὁμοίαν καταδίκων τῶν ποινικῶν φυλακῶν Καρδίτσης, ἐξαιτουμένων ἵνα προσμετρηθῇ ὁ χρόνος τῆς προφυλακίσεως αὐτῶν εἰς τὸν χρόνον τῆς ποινῆς των. Ὁμοίαν κατοίκων Βαρθολομιοῦ περὶ διατηρήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Ὁμοίαν Δημ. Ν. Στυλιανοῦ, κατοίκου Βοστινίτσης τῆς Δωρίδος, ἐξαιτουμένου ὅπως μὴ ἀπονεμηθῇ βασιλικὴ χάρις εἰς τὸν συγχώριόν του κατάδικον Κώσταν Παπαγεωργίου ἢ Ἀϊντᾶν. Ὁμοίαν γεωργοκτηματιῶν καὶ καπνοπαραγωγῶν τῆς ἐπαρχίας Ξηροχωρίου, ἐξαιτουμένων ὅπως συμπεριληφθῇ καὶ ἡ ἐπαρχία Ξηροχωρίου εἰς τὰς διὰ τοῦ ἀπὸ 30 Δεκεμβρίου 1892 Β. Διατάγματος κατονομαζομένας παραγωγικὰς καπνοῦ ἐπαρχίας τοῦ Κράτους.

§2ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Παρακαλῶ ὅπως ἡ ἀναφορὰ αὕτη ἀποσταλῇ εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον.

§3Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐζητήθησαν διάφορα ἔγγραφα καὶ πληροφορίαι. Καταθέτω ταῦτα πάντα, καὶ παρακαλῶ, ὅπως ἀποσταλῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπήν. Ἐπίσης ἐζητήθησαν πίνακες τῶν εἰσπράξεων τοῦ καπνοῦ κατὰ ἔτη 1893 καὶ 1894. Καταθέτω αὐτούς. Ἐπίσης ἐζητήθησαν πίνακες τῶν φορολογηθέντων ἀνὰ τὸ Κράτος ζώων κατὰ τὰ ἔτη 1893 καὶ 1894. Καταθέτω αὐτούς. Ἐζητήθη πληροφορία ἢ ἐξεφράσθη ἐπιθυμία, ἵνα ἐν τῷ εἰσαχθέντι νομοσχεδίῳ περὶ ἐκπροθέσμου δηλώσεως ζώων ἐν τῷ δήμῳ Φαλαισίας τῆς ἐπαρχίας Μεγαλοπόλεως περιληφθῇ καὶ ὁ δῆμος Ἀλαγονίας τῶν Καλαμῶν. Οὐδὲν ὅμως ἔγγραφον περιῆλθεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἐξ οὗ νὰ ὑφίσταται λόγος ἐπαναφορᾶς τοῦ διὰ τὸν δῆμον Φαλαισίας λαμβανομένου μέτρου. Ἐγένετο ἐπερώτησις περὶ ἀνωμαλιῶν τινων, αἵτινες ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν δήλωσιν τοῦ φόρου τῶν ζώων ἐν τῷ δήμῳ Ἡραίας τῆς Γόρτυνος. Κατατίθενται περὶ τούτου ἔγγραφα. Ἐζητήθη πληροφορία, πόσαι ἐκκαθαρίσεις ὀφειλῶν προερχομένων ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ διαθέσεως τῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν συνετελέσθησαν κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ ἐφηρμόζετο τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς εἴχομεν ἐν ἐφαρμογῇ κατὰ τὸ 1891, ἤτοι τῆς διὰ συνεργείων ἐργασίας, πόσαι δὲ ἐκκαθαρίσεις συνετελέσθησαν κατὰ τὸ ἀνάλογον πρὸς τοῦτο χρονικὸν διάστημα διὰ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἔθηκεν ἐν ἐφαρμογῇ τὸ Ὑπουργεῖον τὸ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἐκ Μεσολογγίου πρώην Βουλευτοῦ. Καὶ τὴν πληροφορίαν ταύτην καταθέτω. Ποιοῦμαι ὅμως τὴν ἐξήγησιν, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἐκ Μεσολογγίου πρώην Βουλευτής, ὡς πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπέσχετο ὅτι ἤθελον περαιοῦσθαι καθ’ ἕκαστον ἔτος 61,000 ἐκκαθαρίσεις, ἑπομένως ἐν τρισὶν ἔτεσιν ἤθελε τελειώσει πᾶσα ἡ ἐργασία, ἀλλ’ ἀντὶ τῶν 61,000 κατ’ ἔτος, εἰς διάστημα ἑνὸς ἔτους καὶ 11 μηνῶν, δηλαδὴ 2 ἐτῶν πλὴν ἑνὸς μηνός, ἐτελείωσαν 21,926, ἐνῷ προσεδοκᾶτο ὅτι ἤθελον περαιοῦσθαι 61,000 κατ’ ἔτος. Εἶναι ἀληθές, ὅτι κατὰ τὸ ἴσον χρονικὸν διάστημα συνετελέσθησαν ὀλιγώτεραι ἐκκαθαρίσεις ὑπὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς εἴχομεν ἐφαρμόσει, ἀλλὰ τὸ σύστημα τὸ ἰδικόν μας δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀμέσως, διότι ἕως οὗ καταρτισθῶσι τὰ συνεργεῖα καὶ τεθῶσιν ἐν ἐφαρμογῇ, παρῆλθον 9 μῆνες, ὥστε παρῆλθε μὲν χρονικὸν διάστημα 15 μηνῶν, ἀλλὰ δὲν ἐφηρμόσθησαν τὰ συνεργεῖα παρὰ κατὰ 4 μῆνας μόνον, καὶ ἐπραγματοποιήθησαν ἐκκαθαρίσεις 12,104. Δι’ ἐπερωτήσεως ἀπευθυνθείσης εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, τὸν ὁποῖον παρεκλήθην νὰ ἀντιπροσωπεύσω κωλυόμενον, ἐζητήθη νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν: αʹ) Τὸ τηλεγράφημα αὐτοῦ περὶ μὴ ὁρκίσεως τοῦ Νικολάου Παπανδρέου πρὸς τὸν Πρόεδρον καὶ Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Τριπόλει Πρωτοδικῶν. βʹ) Ἡ ἀπόφασις τοῦ Πρωτοδικείου Τριπόλεως, δι’ ἧς ἀπεφήνατο τοῦτο, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὸς πρὸς ὄρκισιν ὁ ἐν λόγῳ συμβολαιογράφος.» Τὰ ἔγγραφα ταῦτα καταθέτω.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντες πίνακες θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 147).

§5Κ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω τηλεγράφημα τοῦ νομάρχου Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐκ Καλαβρύτων ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ περὶ τῆς ὑποθέσεως τῆς δημοπρασίας πρὸς ἀνακαίνισιν τμήματος τῆς ὁδοῦ Πατρῶν–Καλαβρύτων.

§6ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν δύο νομοσχέδια: 1) «Περὶ πληρώσεως τῆς θέσεως τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἀρχιμουσικοῦ» καὶ 2) «Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 13 τοῦ νόμου ΑΦΛΘʹ τῆς 27 Μαΐου 1887 περὶ φυλάξεως καὶ συντηρήσεως τῶν τηλεγραφικῶν γραμμῶν δι’ ἀνδρῶν τῆς χωροφυλακῆς».

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 148–149). Ὑπεβλήθησαν διάφοροι τροπολογίαι ὑπὸ Βουλευτῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως τελωνειακῶν θέσεων. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 150).

§8ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Μετὰ τοὺς σεισμοὺς ἐγένοντο εἰσφοραὶ, ἀπεφασίσθη δὲ ἐκ τῶν χρημάτων τῶν εἰσφορῶν 40,000 δραχ. νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς κατασκευὴν ἀντισεισμικῶν σχολαίων τῶν θηλέων καὶ τῶν ἀῤῥένων ἐν Θήβαις. Ἡ ἐργασία αὕτη γίνεται κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην, ἐπειδὴ ὅμως ἐκτελεῖται παρὰ τοὺς κανόνας καὶ τὰς συμφωνίας, ὡς λ. χ. ἡ συμφωνηθεῖσα ξυλεία δὲν λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἄλλη ἀντ’ ἄλλης χρησιμοποιεῖται, οὐδεὶς κανὼν τῆς ὑγιεινῆς λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἐνῷ ὑπάρχει μέρος πρὸς βοῤῥᾶν, διὰ νὰ ἀνοιχθῶσι βορεινὰ παράθυρα, δὲν ἀνοίγονται τοιαῦτα, τὰ δὲ δωμάτια γίνονται σκοτεινὰ καὶ στενὰ, καὶ ὡς τοιαῦτα ἔσονται ἐπιβλαβῆ εἰς τὴν ὑγείαν τῶν μαθητῶν καὶ μαθητριῶν, διὰ ταῦτα παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὸν ἁρμόδιον μηχανικὸν τῆς πόλεως Θηβῶν νὰ ἐξετάσῃ τὰ τῆς κατασκευῆς ταύτης, καὶ ἂν ἦναι ἀληθῆ τὰ πρὸς ἐμὲ γενόμενα παράπονα, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ν’ ἀποστείλῃ ἐπιτροπὴν, ἥτις νὰ κανονίσῃ τὰ περὶ τούτου Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, παρακαλῶ τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ τὰ ἔγγραφα, δι’ ὧν ἀποδεικνύεται, τί ἐγένοντο αἱ εἰσφοραὶ, αἵτινες ἐδόθησαν παρὰ διαφόρων φιλανθρώπων διὰ τὰς σεισμοπαθεῖς ἐπαρχίας. Εἶχον τότε πληροφορηθῆ, ἐκτὸς τῆς Βουλῆς εὑρισκόμενος, ὅτι συνελέγησαν χρήματα ἓν περίπου ἑκατομμύριον δραχμῶν, ἐγένοντο δὲ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, μέλη τῆς ἐπιτροπῆς οἱ Βουλευταὶ τῶν διαφόρων σεισμοπαθῶν ἐπαρχιῶν, ἤτοι τῆς Λοκρίδος, τῶν Θηβῶν, τῆς Λεβαδείας, τῆς Χαλκίδος. Φυσικὸν ἦτο αἱ εἰσφοραὶ αὗται νὰ δοθῶσιν εἰς τὰ σεισμοπαθῆ μέρη, καὶ διὰ τοῦτο ἡ σχηματισθεῖσα ἐπιτροπὴ ἐσχηματίσθη ἀπὸ τοὺς Βουλευτὰς τῶν καταστραφεισῶν ἐπαρχιῶν. Ἀγνοῶν τί ἐγένοντο τὰ χρήματα ταῦτα, πρὸς τίνα σκοπὸν ἐχρησίμευσαν καὶ πρὸς ποίας ἀνάγκας, ἂν ὑπάρχωσι ταῦτα καὶ πόσα ὑπάρχωσι, καὶ τί σκέπτεται περὶ αὐτῶν ἡ Κυβέρνησις, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ἵνα συζητήσωμεν τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εὐρύτερον.

§9ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρακαλῶ νὰ ὑποβάλητε ἐγγράφως τὴν ἐπερώτησίν σας.

§10ΠΕΤΟΥΣΗΣ. Μάλιστα.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ν. Σχινᾶς ἔχει τὸν λόγον.

§12Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Πρῶτον θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ πληροφορίας τινὰς, τὰς ὁποίας ζητῶ δι’ ἐπερωτήσεως, περὶ τῆς σμύριδος, κατὰ τὰ διάφορα ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα διεχειρίσθη ταῦτα ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων, ἡ εὐεργετικὴ διὰ τὴν Ἑλλάδα (!) καὶ ἡ ὁποία ἔσπευσε νὰ δημοσιεύσῃ καὶ ἓν σύγγραμμα, διὰ νὰ προκαλέσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην ὁλοκλήρου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ πρωτίστως βεβαίως τῶν κ. συναδέλφων Βουλευτῶν. Τούτου ἕνεκα ἀναγκάζομαι νὰ ἀνέλθω τὸ βῆμα, ἵνα τὴν εὐγνωμοσύνην μου ταύτην ἐγκαρδίως ἀπευθύνω πρὸς τοὺς ἱδρυτὰς τῶν Μονοπωλίων. Γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι διὰ τοῦ νόμου ΑΥΟΔʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 ἐψηφίσθη δάνειον 135 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἠχεῖ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὑπὸ τὸν τίτλον δωρεὰν δάνειον. Φωνή τις ἄλλοτε, πρὸ τριετίας, ἐκεῖθεν (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) εἶπεν, ὅτι «τὸ δάνειον τοῦτο ἐποιησάμεθα δωρεὰν πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος». Τὴν δωρεὰν ταύτην ἐπικαλεῖται σήμερον τὸ βιβλίον τοῦτο τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, καὶ ἐπὶ τῆς δωρεᾶς ταύτης φέρω τὸν λόγον. Τὸ δάνειον, ὡς γνωστὸν ὑμῖν, ἐξεδόθη εἰς 270,000 μετοχὰς, ἀνὰ 500 δραχ. ἑκάστη, ἢ 20 ἀγγλικὰς λίρας. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ δανείου τούτου ἑκάστη μετοχὴ ἔπρεπε νὰ πραγματοποιηθῇ μὲ δραχ. 337, ἤτοι νὰ καταβληθῇ εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον 67,40%, καὶ ἐνῷ συνεφωνήθη κατὰ τὸ φαινομενικὸν μὲ τόκον 4%, ἀναλογεῖ τόκος πραγματικὸς 5,93. Ἐν τῇ συμβάσει τοῦ δανείου τούτου ἦτο ἐγγεγραμμένος ὅρος, ὅτι ἐκτὸς τοῦ τόκου ἔπρεπε κατ’ ἔτος νὰ ἐξοφλῆται καὶ ἀριθμός τις μετοχῶν, ὥστε μετὰ 75 ἔτη νὰ ἐξοφληθῇ τὸ δάνειον τοῦτο, νὰ ἐξοφλῶνται δὲ εἰς τὸ ἄρτιον, δηλαδὴ εἰς τὰς δραχμὰς 500. Εὐθὺς δὲ ἀπὸ τοῦ Δεκεμβρίου, ἐνῷ τὸ δάνειον συνωμολογεῖτο τὴν 28 Μαΐου 1887, ἔπρεπε νὰ γείνουν αἱ κληρώσεις πρὸς ἐξόφλησιν μετοχῶν, αἱ δὲ κατ’ ἔτος ἐξοφλούμεναι μετοχαὶ ἀνέρχονται εἰς τὸ μικρὸν ποσὸν τῶν 3,600. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἐξοφληθῶσι μέχρι σήμερον, κατὰ τὰ 7 παρελθόντα ἔτη, 25,200, ἤτοι ἔπρεπε τὸ Δημόσιον νὰ εἶχεν εἰς κυκλοφορίαν 244,800 μετοχάς, ἀντὶ τῶν ἀρχικῶς ἐκδοθεισῶν 270,000. Ἀλλὰ μετ’ ἀπορίας μεγάλης εἶδον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1895, ὅτι εἰς τὴν σελίδα 20 τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν φέρεται τόκος οὐχὶ 244,800 μετοχῶν, ἀλλὰ 266,090, ἤτοι ἐπὶ πλέον μετοχαὶ καταλογίζονται 21,290. Ἐγώ, σᾶς βεβαιῶ, ἔμεινα ἐνεός, καίτοι μὴ οἰκονομολόγος. Δὲν ἠξεύρω πῶς ἔγειναν οἱ οἰκονομικοὶ συνδυασμοί, ἢ μᾶλλον οἱ χρηματιστικοί, διὰ νὰ μὴ δώσω τὸ πρέπον ἄλλο ὄνομα, τὸ ἐκ Κωνσταντινουπόλεως προελθόν. Ἀλλά, Κύριοι, δὲν ἀρκεῖ, ὅτι πληρόνομεν 5,90%, ἔχομεν καὶ ἓν ἄλλο αἴσθημα εὐγνωμοσύνης πρὸς τοὺς διαπράξαντας τὸ δάνειον τοῦτο. Ἡ εὐγνωμοσύνη αὕτη εἶναι ἡ κατάρτισις τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων. Ἡ ἑταιρία αὕτη μόλις ἔσωσε τὴν Ἑλλάδα! Ἡ Ἑλλὰς δὲν εἶχεν ἅλας, ἤμεθα ὅλοι ἀνάλατοι, καὶ ἦλθεν ἡ ἑταιρία αὐτὴ νὰ μᾶς ἁλατίσῃ καὶ ν’ αὐξήσῃ τὰς προσόδους τοῦ Δημοσίου, λησμονήσασα ὅτι εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ ἅλατος καθ’ ὅλα τὰ ἔτη τὸ Δημόσιον εἶχεν εἴσπραξιν 800 καὶ 900 χιλιάδων δραχμῶν, ἐνῷ ἐπώλει τὸ ἅλας πρὸς 10 λεπτά. Σήμερον προκαλοῦσι διὰ τοῦ φυλλαδίου τούτου εὐγνωμοσύνην, διότι ηὔξησαν τὰς προσόδους, ὄχι τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ τὰς ἰδικάς των! Καὶ θὰ ἐξηγηθῶ. Διὰ τοῦ νόμου τῆς εὐεργετικῆς ἐκείνης συμβάσεως ἡ ἑταιρία αὕτη ἀνέλαβεν ἐπὶ προμηθείᾳ τὴν πώλησιν τοῦ σιγαροχάρτου, τῶν παιγνιοχάρτων, τῶν πυρείων, τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος. Καὶ τὰ μὲν τρία πρῶτα ἔλαβεν ἐπὶ προμηθείᾳ 2% καὶ ἔξοδα μεταφορᾶς 2%, τὰ δὲ πετρέλαια ἐπὶ τῆς ἀξίας των πρὸς 8,25%, τὸ δὲ ἅλας πρὸς 5 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν· πωλεῖται δηλ. τὸ ἅλας 15 λεπτά, ἐκ τῶν ὁποίων τὰ 5 ἡ εὐεργετικὴ αὕτη ἑταιρία λαμβάνει δι’ ἑαυτήν. Ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐπισήμων πινάκων—καὶ δυστυχῶς ὁ φίλος μου κ. Συγγρὸς δὲν παρακάθηται ἐδῶ, ἵνα μᾶς βεβαιώσῃ ὅτι εἰς τοὺς ἀριθμοὺς εἶμαι ἀκριβέστατος, ὡς τὸ ὡμολόγησεν ἄλλοτε, —ἐκ τῶν πινάκων φαίνεται ὅτι κατὰ τὰ 1888, 1889, 1890, 1891, 1892 καὶ 1893 εἰσεπράχθησαν—προσέξατε, παρακαλῶ, εἰς τοὺς ἀριθμούς, διὰ νὰ ἰδῆτε τί γίνεται εἰς τὸ ἑλληνικὸν ταμεῖον, — εἰσεπράχθησαν ἐκ σιγαροχάρτου δρ. 11,503,278.11, ἐκ παιγνιοχάρτων 1,883,531, ἐκ πυρείων 4,901,122.85· ἤτοι ἐν ὅλῳ 18,287,931.96. Ἐκ τούτων ἡ εὐεργετικὴ αὕτη ἑταιρία ἔλαβεν 4%, ἤτοι ποσὸν 731,517.27. Ἐκ πετρελαίου κατὰ τὰ αὐτὰ ἔτη εἰσεπράχθησαν 27,839,315.95, ἅτινα, πρὸς 8,25% λογιζόμενα, καταδεικνύουσιν ὅτι ἔλαβεν ἡ ἑταιρία 2,296,743.56. Ἐξ ἅλατος εἰσεπράχθησαν κατὰ τὰ αὐτὰ ἔτη δραχ. 13,309,002.03, ἐκ τούτων δ’ ἔλαβεν ἡ ἑταιρία τὸ ἓν τρίτον, ἤτοι ἔλαβε τὸ ἐλάχιστον ποσὸν τῶν 4,436,334.01. Ἤτοι κατὰ τὴν ἑξαετίαν ὅλην ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων ἔλαβε παρὰ τοῦ Δημοσίου τὸ ποσὸν δρ. 7,464,594.84, τὸ ὁποῖον ἐὰν διαιρέσητε διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐτῶν, θέλετε εὕρει, ὅτι ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων λαμβάνει κατ’ ἔτος ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ μέσον ὅρον τὸ μικρὸν ποσὸν τοῦ 1,244,145.80 εἰς βάρος τοῦ λαοῦ. Αὐτὸς εἶναι ἀριθμός, ἐξαγόμενος ἔκ τε τῶν ἐπισήμων συμβάσεων καὶ ἐκ τῶν ἐπισήμων λογαριασμῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Καταθέτω δὲ τὸν πίνακα τοῦτον εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἄλλο τι σπουδαιότερον εἶναι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου περισσότερον θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων διὰ τῶν συμβάσεων ὑπεχρεώθη, ἀλλὰ πρὸς τὸ θεαθῆναι, νὰ δημιουργήσῃ 117 ἀποθήκας, ἐκ τῶν ὁποίων εἰς τὰς 34 ἔπρεπε νὰ πωλῆται μόνον τὸ ἅλας, τὰ δ’ ἄλλα εἴδη τῶν μονοπωλίων ἔπρεπε νὰ πωλῶνται μόνον εἰς 83. Ἀλλ’ ἡ εὐεργετικὴ αὕτη ἑταιρία, προσβλέπουσα εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ τῶν πενομένων κατοίκων αὐτῆς, ηὐδόκησε νὰ συστήσῃ καὶ ἄλλας 20 ἀποθήκας, ἀπὸ τὴν καλήν της θέλησιν, καὶ συνεπλήρωσε καὶ τὰς 34, ἀλλὰ εἰς τρόπον ὥστε νὰ πωλῶνται καὶ εἰς αὐτὰς ὅλα τὰ εἴδη τῶν μονοπωλίων. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὸ εὐεργέτημα τοῦτο καλλίτερον νὰ ἔλειπε, διότι ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων ἦτο καὶ εἶναι ἡ ἅρπυια ἐκείνη, ἡ ὁποία θέλει νὰ θέσῃ τοὺς ὄνυχάς της ἐφ’ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν καὶ ἐφ’ ὅλων τῶν δήμων, καὶ αὐτὸ εἶναι τὸ σχέδιόν της, καὶ τοῦτο ἴσως δὲν διαφεύγει τὴν προσοχὴν οὐδενὸς ἀντιπροσώπου, οὐδενὸς πολιτευομένου, οὐδενὸς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὴν Ἑλλάδα περιέρχονται. Ἀλλὰ θὰ προκαλέσω τὴν προσοχήν σας ἐπὶ ἑνὸς ἄλλου ἀντικειμένου, ἔτι σπουδαιοτέρου. Ὑπάρχουσιν εἰδικαὶ ἀποθῆκαι καὶ κεντρικαὶ ἀποθῆκαι. Αἱ κεντρικαὶ ἀποθῆκαι ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον, εἰς τὰς ὁποίας τὸ Δημόσιον ἀποταμιεύει τὰ διάφορα εἴδη τῶν μονοπωλίων, ἐκεῖθεν δὲ ἡ εὐεργετικὴ αὕτη ἑταιρία λαμβάνουσα ταῦτα, πωλεῖ εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαόν. Τοιαῦται πόλεις εἶναι ὁ Πειραιεὺς, ὁ ὁποῖος ἔχει πληθυσμὸν 34,569 ψυχῶν, κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τὴν τελευταίαν, τῶν Πατρῶν ἡ ἐπαρχία ἅπασα, (καὶ θὰ ἴδητε τὸν λόγον) ἔχουσα 71,532 κατοίκους, ἡ Κέρκυρα 82,492, αἱ Καλάμαι 34,226, ἡ Ἑρμούπολις, ἐκτὸς τῆς Μυκόνου, 31,593, ἡ Στυλὶς μετὰ τῶν ἀνατολικῶν δήμων 7,914, καὶ ὁ Βόλος, ἐκτὸς τῶν δήμων Κισσοῦ, Μυρεσίου καὶ Τρίκερι, 55,668, ἤτοι ὁ ὁλικὸς πληθυσμὸς τῶν ἐπαρχιῶν, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάρχουσι κεντρικαὶ ἀποθῆκαι τοῦ Κράτους, ἀνέρχεται εἰς 317,995 κατοίκους. Ἐὰν δὲ, Κύριοι, ὑπολογίσητε ὅτι ἑκάστη οἰκογένεια ἀποτελεῖται ἐκ 5 ἀτόμων, τότε ἔχετε οἰκογενείας εἰς τὰ μέρη ταῦτα 63,599· ἂν δ’ ὑπολογίσωμεν ὅτι ἑκάστη οἰκογένεια ἐξ αὐτῶν δαπανᾷ μόνον ἓν κιβώτιον πετρελαίου κατ’ ἔτος, ἔχομεν 63,599 κιβώτια. Ἐπὶ ἑκάστου δὲ κιβωτίου ἡ ἑταιρία, μὲ τὴν τιμὴν τῶν δραχμῶν 26, καὶ οὐχὶ τῶν 30, λαμβάνει δραχ. 2,14½ (διότι ἀμφισβητεῖται, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεών μου, ἐὰν πρέπῃ νὰ πληρόνηται ἐπὶ τῆς αὐξήσεως τῶν 4 δραχμῶν ποσοστόν). Λοιπὸν λαμβάνει 2 δραχμὰς καὶ 14½ λεπτὰ...

§13ΤΑΤΑΡΑΚΗΣ. Ἐπὶ ἑκάστου κιβωτίου;

§14Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐπὶ ἑκάστου κιβωτίου· διότι ἐπὶ τῶν 100 δραχμῶν λαμβάνει ποσοστὸν 8,25. Ὅθεν, ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὴν τιμὴν τοῦ κιβωτίου πρὸς 30 δραχμὰς, πρέπει νὰ λαμβάνῃ 2 καὶ 47½, ἐὰν ὅμως τὴν ὑπολογίσωμεν πρὸς 26 δραχμὰς, πρέπει νὰ λάβῃ 2 καὶ 14½· ὅταν ἑπομένως ἀφαιρέσωμεν τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς ἀπὸ τὰς κεντρικὰς ἀποθήκας εἰς τὰς ἰδικάς της, δηλαδὴ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς καταστήματος εἰς τὸ παράπλευρον ἴσως, 14½ λεπτὰ ἐπὶ ἑκάστου κιβωτίου, καὶ ὑπολογίσωμεν 2 δραχμὰς μόνον ἐπὶ ἑκάστου κιβωτίου, μένει καθαρὸν κέρδος εἰς τὴν ἑταιρίαν 127,198 δραχ.

§15ΣΤΑΜΑΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπολογίζετε τὰ ἐνοίκια, τοὺς μισθοὺς τῶν ὑπαλλήλων;

§16Ν. ΣΧΙΝΑΣ. 14½ λεπτὰ ἐπὶ ἑκάστου κιβωτίου.

§17ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὴν Ὀλυμπίαν θέλει 2 δραχμὰς μόνον διὰ μεταφοράν.

§18Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω... Ἡ ἐπαρχία Ἀττικῆς, Κύριοι, πλὴν τοῦ δήμου Σουνίου, καθὼς γνωρίζετε, ἔχει πληθυσμὸν 180,921, ἀφαιρέσει δὲ τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ δήμου Λαυρίου, εἰς τὸν ὁποῖον ὑπάρχουσιν εἰδικαὶ ἀποθῆκαι, μένει πληθυσμὸς 173,422, τὰς ὁποίας ἐπίσης ἐὰν διαιρέσωμεν διὰ τοῦ 5 καὶ ζητήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν οἰκογενειῶν, ἔχομεν οἰκογενείας 34,684. Ἐπειδὴ δὲ ἡμεῖς οἱ Ἀθηναῖοι ἐπιθυμοῦμεν νὰ φωτιζώμεθα πλειότερον, ἐὰν ὑπολογίσωμεν εἰς τὴν περιφέρειαν ταύτην τῆς Ἀττικῆς 1½ κιβώτιον κατὰ οἰκογένειαν εἰς ὅλον τὸ ἔτος, ἔχομεν κιβώτια πετρελαίου 52,026, καὶ ἂν δι’ ἔξοδα μεταφορᾶς, ἐνοίκια κλπ. ἀφαιρέσωμεν 37½ λεπτὰ δι’ ἕκαστον κιβώτιον, μένει ἐπὶ ἑκάστου κιβωτίου καθαρὸν κέρδος 1 καὶ 80, ἤτοι ἐκ τῆς πωλήσεως τοῦ πετρελαίου μόνον ἐν τῷ καταστήματι Ἀθηνῶν κερδίζει ἡ ἑταιρία τὸ μικρὸν ποσὸν τῶν 93,646.80, τὸ ὁποῖον ποσὸν προστιθέμενον εἰς τὰς ἀνωτέρω 127,198 ἀποτελεῖ καθαρὸν κέρδος τῆς ἑταιρίας δρ. 220,844.80 μόνον ἐκ τοῦ πετρελαίου. Ἀλλὰ πρὸς τὸν κ. Ἀλκ. Δεληγιάννην, τὸν ἐκ Μεσσήνης, καὶ πρὸς τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Κυνουρίας ὀφείλω μίαν ἀπάντησιν. Εἶπον προηγουμένως, ὅτι ἡ ἑταιρία ἐτησίως λαμβάνει ποσοστὰ 1,244,145 δραχ. κατὰ μέσον ὅρον, καὶ ἔχει 117 ἀποθήκας, ἀλλ’ αἱ ἀποθῆκαι, Κύριοι, δὲν ἀπαιτοῦσι ποτὲ δαπάνην μεγαλειτέραν τῶν 2–3 χιλιάδων δραχ. τὸν μῆνα. Ἐὰν λογαριάσητε τρεῖς χιλιάδας τὸν μῆνα, ὅπερ εἶναι ἀδύνατον, ἔχετε 360 χιλιάδων δραχμῶν δαπάνην. Ἡ μεταφορὰ τῶν ἁλάτων δὲν κοστίζει ποτὲ οὐδ’ 140,000 δραχμάς, διότι τὸ πλεῖστον τοῦ ἅλατος πωλεῖται εἰς τὰς κεντρικὰς ἀποθήκας τοῦ Δημοσίου, ἢ καὶ εἰς αὐτὰς τὰς ἁλικάς, καὶ ἄνευ οὐδενὸς ἐξόδου ἡ εὐεργετικὴ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλείων κερδίζει τὰ 5 λεπτά, χωρίς, ἐπαναλαμβάνω, νὰ δαπανήσῃ οὐδὲ ὀβολόν, ἀλλ’ ἀπεναντίας οἱ ἐπιστάται αὐτῆς, οἱ ὁποῖοι παραμένουσιν ἐν ταῖς ἁλικαῖς, χρῶνται κατὰ τὴν σύμβασιν ὅλων τῶν οἰκημάτων μετὰ τῆς περιοχῆς, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ Δημόσιον, μετέβαλον δὲ τὰς ἁλικὰς πολλοὶ ἐξ αὐτῶν εἰς ποιμνιοστάσια καὶ εἰς διάφορα ἄλλα. Ἐὰν δὲ ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Μεσσήνης θέλῃ νὰ μάθῃ καὶ τί διὰ τὰ ἄλλα πληρόνει ἡ ἑταιρία, τῷ λέγω, ὅτι αἱ περισσότεραι ἀποθῆκαι τῆς ἑταιρίας εὑρίσκονται εἴτε εἰς τὰ παράλια μέρη, ὅπου ἡ δαπάνη τῆς μεταφορᾶς εἶναι ἐλαχίστη, εἴτε ἐπὶ γραμμῶν σιδηροδρομικῶν, ὅπου ἐπίσης ἡ μεταφορὰ διευκολύνεται μεγάλως, ὀλίγισται δ’ ἀποθῆκαι εὑρίσκονται εἰς τὰ ἐνδότερα, καὶ αἱ ἀποθῆκαι αὗται ἐλαχίστην ἔχουσι κατανάλωσιν πετρελαίου. Τὸ πετρέλαιον, δὲν θὰ ἀρνηθῇ ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Μεσσήνης, ὅτι καταναλίσκεται ἰδίως εἰς τὰς πόλεις τὰς μεγάλας καὶ οὐχὶ εἰς τὰ μικρὰ χωρίδια, ὅπου ὁ πολὺς κόσμος κατακλίνεται μικρὸν μετὰ τὴν δύσιν τοῦ ἡλίου.

§19ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὴν Ὀλυμπίαν, εἰς τὴν Δημητσάναν — ἐπειδὴ ἀποτείνεσθε εἰς ἐμὲ — θέλει 8 καὶ 10 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν διὰ μεταφοράν.

§20ΝΙΚ. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν ἀρνοῦμαι, ἀγαπητὲ συνάδελφε, ὅτι ὑπάρχουσι τόποι τινὲς, εἰς τοὺς ὁποίους κοστίζει περισσότερον ἡ μεταφορά, ἀλλὰ καὶ 8 καὶ 10 λεπτὰ ἐὰν κοστίζῃ, καὶ ἂν παραδεχθῆτε ὅτι 30,000 καὶ 40,000 κιβώτια μεταφέρει ἐκ τῶν 180,000 κιβωτίων, τὰ ὁποῖα ἐν ὅλῳ μεταφέρει, μὲ τὴν τιμὴν τὴν ὁποίαν εἴπετε, κοστίζει εἰς τὴν ἑταιρίαν ἡ μεταφορὰ ἑκάστου κιβωτίου 2 μόνον δραχμάς, καὶ ἑπομένως καὶ κατὰ τὸν ὑμέτερον λογαριασμὸν ἡ ἑταιρία ἀποκομίζει κέρδη ἐκ τῆς τιμῆς μὲν τῶν 26 δραχμῶν 14½ λεπτά, ἐκ τῆς τιμῆς δὲ τῶν 30 δραχμῶν 17½ λεπτά. Ἀλλ’ ἐὰν δυσπιστῆτε εἰς τοὺς λόγους μου περὶ τοῦ καθιδρύματος αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὲ ἀντικρούσητε, καὶ ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ μᾶς παράσχητε τὰ φῶτά σας. Ἤδη στρέφω τὸν λόγον πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἐν σελ. 20 τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, παρετήρησα ὅτι εἰς τὴν μείωσιν τοῦ τόκου τῶν 30% συμπεριλαμβάνεται καὶ τὸ δάνειον τῶν 135,000,000· ἐρωτῶ λοιπὸν, μετὰ τὰ ἀναπτυχθέντα ἤδη, ἀφοῦ σκεπτόμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς μισθοὺς καὶ τὰς θέσεις διαφόρων ὑπαλλήλων, καλῶς ποιοῦντες, χάριν τῶν συμφερόντων τῆς πατρίδος, εἶναι δίκαιον νὰ διατηρῶμεν μίαν Ἑταιρίαν Μονοπωλίων, ἀπολαμβάνουσαν 500–600 χιλιάδας δραχ. κατ’ ἔτος, καὶ ψευδῶς ἀναφέρουσιν ὅτι κερδίζει μόνον 200–300 χιλιάδας; Εἶναι δίκαιον καὶ 300,000 δρ. καθαρὸν κέρδος ν’ ἀπολαμβάνῃ, ἄνευ οὐδενὸς κεφαλαίου; Οὐδὲν κατέβαλε, Κύριοι. Φαινομενικῶς μόνον φαίνεται ἐν τῇ συμβάσει ὅτι ἔχει κεφάλαια 10,000,000. Δὲν ἔχει τίποτε, οὐδὲ λεπτὸν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἔχῃ, διότι αἱ μὲν ἀγοραὶ γίνονται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, τὰ μέλη δὲ τῆς ἑταιρίας ταύτης δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ προκαταβάλλωσι ποσὰ, διότι εἶναι ἀρκετὰ φερέγγυα, ὥστε νὰ ἔχωσι πίστωσιν καὶ 50,000 καὶ 100,000. Ἑπομένως ἄνευ οὐδεμιᾶς καταβολῆς κεφαλαίων ἡ ἑταιρία αὕτη ἐπεκάθησεν ἐπὶ τοῦ τραχήλου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ ἐκμυζᾷ πράγματι τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἀφαιροῦσα ἀπ’ αὐτοῦ πλείονας τῶν 600 χιλιάδων δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, καὶ ἰδίως τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μεριμνήσῃ, ἵνα ἀπαλλαγῶμεν τῆς ἑταιρίας ταύτης καὶ δείξωμεν εἰς τὸν κόσμον ὅλον, ὅτι τὸ Δημόσιον δύναται κάλλιστα νὰ μεταχειρισθῇ τὰ μονοπώλια καὶ δύναται κάλλιστα νὰ φέρῃ περισσότερα κέρδη, παρ’ ὅσα φέρουσιν οἱ Κύριοι αὐτοὶ, καὶ νὰ ἐπισπάσωμεν οὕτω τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ.

§21ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπεθύμουν νὰ μάθω, τί ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ διὰ τὴν ἀναφορὰν, τὴν ὁποίαν ἔστειλαν τὰ καπνοφόρα χωρία τῆς ἐπαρχίας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν ν’ ἀντιπροσωπεύω. Ἀνεγνώσθη ἡ ἀναφορά;

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἀναγινώσκονται αἱ ἀναφοραί· ἀνακοινοῦνται.

§23ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἤθελα νὰ μάθω ὁποῖα μέτρα θὰ λάβῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀποσταλῇ.

§25ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ὁ προσδιορισμὸς τῶν ἐπαρχιῶν, αἵτινες παράγουσι ποσὸν καπνοῦ κάτω τῶν 50,000 ὀκάδων καὶ αἵτινες ὑπάγονται εἰς τὰς διατυπώσεις τῶν δηλώσεων, εἶναι ἔργον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Καὶ ἐπειδὴ καὶ ἄλλαι ἐπαρχίαι εἶναι παραπονούμεναι, ἐὰν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἔχῃ τὴν ἐξουσίαν ταύτην, νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν νὰ γείνῃ μία ἀναθεώρησις, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ποσὸν τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον παράγει ἑκάστη ἐπαρχία. Ἐὰν δὲ δὲν ἔχῃ τὴν ἐξουσίαν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ πράξῃ τοῦτο, ἐπειδὴ ἐγένοντο πράγματι, δὲν θέλω νὰ εἴπω μεροληπτικαὶ, ἀλλ’ ἄνευ πολλῆς μελέτης, αἱ κατατάξεις τῶν ἐπαρχιῶν τούτων, θὰ ἦτο καλὸν καὶ διὰ νομοθετήματος νὰ κανονισθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, συμφώνως πρὸς τὴν ἀληθῆ παραγωγὴν τῶν ἐπαρχιῶν, διότι ὑπάρχουσιν ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι παράγουσιν ἄνω τῶν 50,000 ὀκάδων καπνοῦ καὶ ὑποβάλλονται, ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, εἰς τὰς δηλώσεις.

§26ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, βεβαίως φίλτρον δὲν ἔχω πρὸς τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν, ἵνα ὑπερασπίσω ταύτην· ἀλλ’ ἐπειδὴ θέλω πάντοτε νὰ ἦμαι δίκαιος, θὰ δικαιολογήσω διατί, ὡς ἐπληροφορήθην, δὲν συμπεριελήφθη καὶ ἡ ἐμὴ ἐπαρχία ὡς τοῦ Ξηροχωρίου, εἰς τὸν νόμον περὶ καπνοφόρων ἐπαρχιῶν. Ὡς γνωρίζετε πάντες, ἡ Κυβέρνησις, πρὶν ἢ φέρῃ τὸν νόμον, εἶχε ζητήσει πληροφορίας παρὰ τῶν διαφόρων δημάρχων. Ὡς σᾶς εἶπον δὲ ἄλλοτε, ὁ τότε Βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας μου ἠσθένει βαρέως, ὁ δὲ δήμαρχος, ζητηθεὶς νὰ δώσῃ πληροφορίας παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ νομίσας ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ φόρος τις εἰς τὰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι πράγματι καπνοφόροι, ἀπήντησεν ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν δὲν σπείρεται καπνὸς καὶ ὅτι ἡ ἐπαρχία Ξηροχωρίου δὲν παράγει διόλου καπνόν. Δὲν ἀποδίδω λοιπὸν τὴν παράλειψιν εἰς τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν. Λέγω μόνον, ὅτι πέρυσι καὶ τὸ Δημόσιον ἐζημιώθη ἐκ τοῦ καταστραφέντος εἰσοδήματος τοῦ καπνοῦ, καὶ οἱ χωρικοὶ παραγωγοὶ, διότι οὗτοι, ἵνα μὴ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸν βαρὺν φόρον τῆς ἐγγυήσεως τῶν 5,000 δραχμῶν, ἠναγκάσθησαν νὰ καταστρέψωσι χιλιάδας ὀκάδας καπνοῦ καὶ νὰ χάσωσι τὸ εἰσόδημά των καὶ τοὺς κόπους, τοὺς ὁποίους καθ’ ὅλον τὸ ἔτος κατέβαλον, ἵνα ἀποζήσωσι τὰς οἰκογενείας των. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν σεβαστὸν ἀρχηγὸν τῆς μερίδος ταύτης καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας παρὰ τοῦ ἐφόρου, ὅστις εἶναι καὶ ἀφορμὴ τῆς καταστροφῆς τοῦ καπνοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, καὶ θὰ πληροφορηθῇ ὅτι χιλιάδες ὀκάδες καπνοῦ κατεστράφησαν ἕνεκα τοῦ φόρου, ὁ ὁποῖος ἐπεβλήθη, διότι ἡ ἐπαρχία μου δὲν ἐξῃρέθη ὡς καπνοφόρος ἐπαρχία.

§27ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπί τινος ἀδικήματος, κατ’ ἐμὲ, ὅπερ ἀπειλεῖ τάξιν τινὰ ὑπαξιωματικῶν καὶ τὸ ὁποῖον νομίζω ὅτι ὀφείλει νὰ προλάβῃ. Κατὰ τὸν νόμον τοῦ Ἰουλίου 1885, ἐπιτρέπεται νὰ προβιβάζωνται εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, καὶ κατόπιν εἰς τοὺς βαθμοὺς τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ ὑπολοχαγοῦ, ἐπιλοχίαι καὶ λοχίαι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὴν τάξιν τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἵτινες ἐνεγράφησαν εἰς εἰδικοὺς πίνακας ὑποψηφίων διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, ἔχουσιν ὅμως δεκαετῆ καὶ πλέον ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν εὐδόκιμον καὶ τὰ κανονισθησόμενα διὰ Β. Διατάγματος προσόντα. Ὁ νόμος οὗτος ἐψηφίσθη, ὅπως ἐνισχύσῃ τὸ σῶμα τῶν ὑπαξιωματικῶν. Κατὰ τὸ ἔτος 1888 ἐξεδόθη διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐκανόνισε τὰ προσόντα ταῦτα, καὶ ὥρισε κατὰ τίνα τρόπον προτείνονται ὑπὸ τῶν συνταγμάτων καὶ τῶν ταγμάτων καὶ τῶν λόχων οἱ διάφοροι ὑπαξιωματικοὶ, οἱ ἔχοντες τὴν ἀρχαιότητα καὶ τὰ ἄλλα προσόντα, ὡς καὶ τὰ τῆς δοκιμασίας αὐτῶν. Μετὰ τὴν δοκιμασίαν, ἀναλόγως τῶν ἀποτελεσμάτων, καταρτίζεται πίναξ τῶν εὐδοκιμησάντων, οἱ δὲ προβιβασμοὶ γίνονται κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐπιτυχίας, δηλαδὴ κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἐγγραφῆς ἑνὸς ἑκάστου ἐν τῷ πίνακι. Τοῦτο νομίζω ὅτι δὲν εἶναι σύμφωνον πρὸς τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου τοῦ 1885, οὐδὲ συγχρόνως δίκαιον, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ὑπαξιωματικῶν, περὶ ὧν ὁ νόμος ἔκρινε δίκαιον νὰ προβιβάζωνται λόγῳ ἀρχαιότητος μᾶλλον, παρὰ λόγῳ ἱκανότητος, ἀρκεῖ νὰ ἔχωσι τὰ κεκανονισμένα προσόντα. Τὰ προσόντα ταῦτα καὶ ἡ ἀρχαιότης δὲν εἶναι εὔλογον νὰ μηδενίζωνται ὑπὸ τῆς ἱκανότητος εἰς τὰ γράμματα. Ἄλλως ἦτο περιττὸς ὁ νόμος αὐτός. Νομίζω ὅτι ἐκ τοῦ πίνακος τούτου δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωνται οἱ προβιβαστέοι κατὰ τὴν σειρὰν κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνεγράφησαν, δηλαδὴ κατὰ τὸν ἀριθμὸν ὃν ἔλαβον εἰς τὰς δοκιμαστικὰς ἐξετάσεις, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἀρχαιότητα, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ λαβόντες προβιβάσιμον ἀριθμὸν καὶ ἐγγραφέντες ἐν τῷ πίνακι. Ἑπομένως, καὶ ἂν ὑπαξιωματικός τις ἔχῃ θέσιν πέμπτου ἐν τῷ πίνακι, ἄλλος δὲ ἔχῃ θέσιν πρώτου, ἐὰν ὁ τὴν πέμπτην θέσιν ἔχων ἦναι ἀρχαιότερος, νομίζω ὅτι αὐτὸς πρέπει νὰ προτιμᾶται, οὐχὶ δὲ ὁ λαβὼν ἐν τῇ δοκιμασίᾳ τὴν θέσιν τοῦ πρώτου· τοῦτο δὲ, διότι δὲν προβιβάζονται κατ’ ἀρχαιότητα, ὅταν ἔχωσι μὲν τὰ προσόντα, ἀλλ’ ἔχωσι κατωτέραν θέσιν ἐν τῇ τάξει τῆς ἐπιτυχίας. Ἵνα ἐγγραφῇ τις ἐν τῷ πίνακι τούτῳ, ἵνα θεωρηθῇ δηλαδὴ ὡς εὐδοκιμήσας καὶ ὡς ἔχων τὰ προσόντα, πρέπει νὰ λάβῃ τὰ 7/10 τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῆς ἐπιτυχίας εἰς τὰ μαθήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἐξητάσθη. Φρονῶ λοιπόν, ὅτι, ὅταν ὑπαξιωματικός τις λάβῃ παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς πλέον τῶν 7/10, ἐθεωρήθη ὅτι ἔχει τὰ προσόντα, ἑπομένως ὅτι ἐπέτυχε τοῦ ὅρου τοῦ νόμου, τοῦ νὰ ἔχῃ τὰ προσόντα, θ’ ἀποφασισθῇ δ’ ἂν θὰ προτιμηθῇ, ἐκ τῆς ἀρχαιότητος, οὐχὶ δὲ ἐκ τῆς σειρᾶς, ἣν ἔχει ἐν τῷ πίνακι. Μόνον ὑπὸ τοιοῦτον ὅρον ἡ ἀρχαιότης τῶν ὑπαξιωματικῶν εἶναι διὰ μέρος ἐξ αὐτῶν τίτλος προαγωγῆς εἴς τινας βαθμοὺς, ὡς δι’ ἄλλους ὑπαξιωματικοὺς εἶναι ἡ μόρφωσις καὶ ἡ ἐκπαίδευσις αὐτῶν, ἀνεξαρτήτως τῆς ἀρχαιότητος ὑπηρεσίας αὐτῶν. Ἐπὶ τούτου δὲν γνωρίζω ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ σκεφθῇ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον διὰ μικρὰς διαφορὰς ἱκανότητος περί τινα μαθήματα, διαφορὰς αἱ ὁποῖαι πολλάκις δὲν ἀποδεικνύουσιν οὔτε τὴν ἀληθῆ ἱκανότητα τοῦ ὑπαξιωματικοῦ οὔτε ἀξίαν λόγου ὑπεροχὴν τοῦ ἑνὸς ἐπὶ τοῦ ἄλλου, νὰ παραγνωρίζηται τὸ σπουδαιότερον προσόν, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος τοῦ 1885 εἶχεν ὑπ’ ὄψει, τὸ τῆς ἀρχαιότητος, καὶ νὰ παραλείπωνται ὑπαξιωματικοὶ ἔχοντες μακρότερον χρόνον ὑπηρεσίας ἐν τῷ στρατῷ, προτιμωμένων ἄλλων, οἱ ὁποῖοι ἔτυχε δι’ ἐπουσιώδεις διαφορὰς, ἢ δι’ ἀτελῶς δοκιμασθεῖσαν μόρφωσιν, ἢ καὶ δι’ ἄλλους λόγους, γνωστοὺς τοῖς πᾶσι, νὰ λάβωσι κατὰ τι ἀνώτερον ἀριθμόν. Ἐπειδὴ, καθὼς ἀνέγνων σήμερον εἴς τινας ἐφημερίδας, ἀπεπερατώθησαν αἱ ἐξετάσεις πρὸς προβιβασμὸν, αἵτινες διεξήχθησαν ἐν Ἀθήναις, καὶ πρόκειται ἤδη τὸ Ὑπουργεῖον νὰ προβῇ εἰς προβιβασμοὺς ἀνθυπασπιστῶν, νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν παραδέχηται τὴν ἑρμηνείαν, ἣν ἔδωκα, πρέπει νὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὸ διάταγμα τοῦ 1888. Τὸ διάταγμα τοῦτο καθιεροῖ τοὺς προβιβασμοὺς κατὰ τὴν σειρὰν τὴν ἐν τῷ πίνακι, εἰς αὐτὴν ὑποτάσσον τὴν ἀρχαιότητα. Τοῦτο δὲν εἶναι σύμφωνον οὔτε μὲ τὸ γράμμα οὔτε μὲ τὸ πνεῦμα τοῦ εὐεργετικοῦ ἐκείνου νόμου τοῦ 1885.

§28ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ἡ σειρὰ πάντοτε κανονίζεται ἐκ τῆς ἐπιτυχίας τῶν ἐξετάσεων καὶ ἐκ τῆς διαγωγῆς. Συνεπῶς αὐτὸν τὸν ὅρον δὲν δυνάμεθα νὰ παραβῶμεν, διότι θὰ ὑποπέσωμεν εἰς πολλὰ ἄτοπα. Αὐτὸ μέχρι τοῦδε ἐτηρήθη, καὶ νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τηρηθῇ καὶ σήμερον.

§29ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὑποθέτω, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι, ὅταν ὁ νόμος λέγῃ ὅτι οἱ ἔχοντες τοὐλάχιστον δέκα ἐτῶν συνεχῆ ἄμεμπτον ὑπηρεσίαν προβιβάζονται, ἐὰν ἔχωσι τὰ κεκανονισμένα προσόντα....

§30ΣΜΟΛΕΝΙΤΖ. Λέγει καὶ ἐκ τῆς διαγωγῆς.

§31ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Βεβαίως καὶ ἐκ τῆς διαγωγῆς. Καὶ αὕτη ἀποτελεῖ ἀναγκαίως ἓν ἐκ τῶν προσόντων, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ βεβαιῶνται. Ὅταν ὅμως ὑπαξιωματικός τις ἐκ τῶν ἐχόντων ὑπερδεκαετῆ ὑπηρεσίαν καὶ καλὴν διαγωγήν, δοκιμασθεὶς δι’ ἐξετάσεων, ἐνεγράφη εἰς τὸν πίνακα τῶν ἐπιτυχόντων, ἀδιάφορον ἐν τίνι σειρᾷ, νομίζω ὅτι ἐξεπλήρωσε τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ νόμου, καὶ ἔχει δικαίωμα, λόγῳ ἀρχαιότητος, εἰς προβιβασμὸν πρὸ παντὸς ἄλλου, ἔχοντος ἀνωτέραν σειρὰν ἐν τῷ πίνακι, ἀλλ’ ἥσσονα ἀρχαιότητα· διότι ὁ νόμος τοῦ 1885 ὑπῆρξεν εὐεργετικός, καὶ ἠθέλησε, μετὰ τοὺς νόμους οἱ ὁποῖοι ἤνοιξαν εὐρὺ στάδιον εἰς τοὺς ἐγγραμμάτους καὶ τοὺς ἔχοντας ἀνωτέραν μόρφωσιν, νὰ ἀνοίξῃ περιωρισμένον τι στάδιον καὶ εἰς τοὺς παλαιοὺς ὑπαξιωματικούς. Λέγω περιωρισμένον, διότι, ὡς γνωστὸν, οὗτοι δὲν προβαίνουσιν ἢ μόνον μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑπολοχαγοῦ. Ὁ νομοθέτης ἐνόησεν, ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν ὑπαξιωματικῶν πρέπει ν’ ἀμείβηται καὶ νὰ προάγηται οὐ μόνον ἡ ἱκανότης, ἀλλὰ καὶ ἡ ἀρχαιότης, ὅταν ἔχῃ τινὰ προσόντα. Εἶναι συμφέρον τοῦ στρατοῦ νὰ ἐνθαῤῥύνωνται καὶ νὰ διατηρῶνται ἐπὶ μακρότερον χρόνον ἐν τῷ στρατῷ οἱ ὑπαξιωματικοί, διότι αὐτοὶ εἶναι τὰ νεῦρα τοῦ στρατοῦ, καὶ ἄνευ παλαιῶν καὶ πεπειραμένων ὑπαξιωματικῶν οὔτε στρατιώτας, οὔτε ἀξιωματικοὺς δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν καλούς. Δὲν πρέπει νὰ κατεχώμεθα ὑπὸ τῆς ἰδέας ὅτι μόνον οἱ γνωρίζοντες πολλὰ γράμματα ἀποτελοῦσι τοὺς καλοὺς ὑπαξιωματικούς. Τοὺς καλοὺς ὑπαξιωματικοὺς ἀποτελεῖ προπάντων ἡ μακρὰ ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσία, τὴν δὲ χρησιμότητα ἡ ἐπὶ μακρὸν χρόνον μετὰ τῶν στρατιωτῶν συνεργασία καὶ συμβίωσις. Ἀφοῦ ὁ εὐεργετικὸς νόμος τοῦ 1885 ἐγένετο ὅπως προαγάγῃ κατά τι τοὺς ὑπαξιωματικοὺς τοὺς μὴ ἔχοντας τὰ προσόντα τῶν ἄλλων, τῶν εἰσερχομένων εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Ὑπαξιωματικῶν, δὲν πρέπει ἤδη διὰ προσκομμάτων καὶ ἀπαιτήσεων, αἵτινες δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τῷ νόμῳ, ἀλλ’ ἐπλάσθησαν διὰ διατάγματος, νὰ δυσκολεύωμεν αὐτό, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος ἠθέλησε πρὸς θεραπείαν προϋπάρχοντος κακοῦ. Λοιπὸν νομίζω, ὅτι τὸ μόνον σύμφωνον πρὸς τὸν νόμον καὶ τὸ δίκαιον εἶναι νὰ λαμβάνωνται οἱ ὑπαξιωματικοὶ ἐκ τοῦ πίνακος κατὰ λόγον τῆς ἀρχαιότητος αὐτῶν, καὶ οὐχὶ ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ, ὃν ἔλαβον κατὰ τὰς ἐξετάσεις αὐτῶν.

§32ΚΡΙΤΣΑΣ. Ἔλαβον ἀφορμὴν καὶ ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος ὡμίλησε, καὶ ἐκ τῆς μελέτης μου ἐκείνης ἐπείσθην, ὅτι ὁ νόμος ΑΣΛΓʹ οὐδόλως πραγματεύεται περὶ σχετικῆς μεταξὺ τῶν συνυποψηφίων ἀνθυπασπιστῶν ἱκανότητος, ἀλλ’ ὡρισμένως ἐπιτάσσει τὴν προαγωγὴν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος ἐκείνων ἐκ τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι διαγωνισθέντες ἔτυχον τῆς βαθμολογίας ἐκείνης, ἥτις μαρτυρεῖ, ὅτι εἰσὶν ἱκανοὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων τοῦ βαθμοῦ τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι τὸ 5ον ἄρθρον τοῦ νόμου τούτου παρουσιάζει ἀτέλειάν τινα περὶ τὴν ἔκφρασιν, καίτοι ὅμως ἀτελὲς εἶναι, δὲν ἐπιτρέπει καὶ ἀμφιβολίαν τινά, ὅτι τὴν ἀληθῆ τοῦ νόμου ἑρμηνείαν ἀποτελεῖ ἡ γνώμη, ἣν ἀπεφήνατο πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος. Ὅτε τὸ πρῶτον μοὶ ἐδόθη ἀφορμή, ἀνέγνωσα τὸν νόμον τοῦτον ἔν τινι στρατιωτικῷ θεσμολογίῳ· ἐκ τῆς ἀναγνώσεως δ’ ἐκείνης ἐπείσθην — διότι τόσον καταφανὴς εἶναι ἡ ἔλλειψις μιᾶς λέξεως — ἐπείσθην, λέγω, ὅτι κατὰ τὴν τύπωσιν τοῦ θεσμολογίου ἐκείνου ἔλαβε χώραν τυπογραφικὸν λάθος. Ἀνέτρεξα τότε εἰς τὸ σχετικὸν φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖ τὴν αὐτὴν ἔλλειψιν παρετήρησα. Ἠναγκάσθην νὰ ζητήσω τὸν νόμον τοῦτον ἐν τῷ παραρτήματι τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς, ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὁποίου καὶ ἐν τούτῳ μὲ ἔπεισεν, ὅτι ἡ ἀσάφεια αὕτη ὀφείλεται εἰς τὸν συντάκτην τοῦ νόμου. Καὶ καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι — ἐνθυμοῦμαι δὲ καλῶς — τὸ 5ον ἄρθρον τοῦ νόμου ἐκείνου λέγει: «... προκειμένης δὲ συμπληρώσεως θέσεων ἀνθυπολοχαγῶν, ὁ Ὑπουργὸς προβαίνει εἰς ταύτην, προβιβάζων κατ’ ἀρχαιότητα τοὺς ἐν τοῖς κεκυρωμένοις πίναξιν ὑπαξιωματικοὺς καὶ ἀνθυπασπιστάς.» Ἂν ἐπρόκειτο μόνον περὶ προβιβασμοῦ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ, δὲν εἶχε θέσιν ἐν τῇ προτάσει ἐκείνῃ νὰ τεθῇ ἡ λέξις «ὑπαξιωματικούς», καὶ τοῦτο, διότι οὐδέποτε οἱ ὑπαξιωματικοὶ προάγονται ἀμέσως εἰς ἀνθυπολοχαγούς· ἀλλ’ ὁ νόμος πραγματεύεται περὶ προβιβασμοῦ καὶ ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ καὶ ἀνθυπασπιστῶν εἰς τὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ. Ἀναγκαίως λοιπὸν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἡ πρώτη πρότασις πρέπει νὰ διορθωθῇ οὕτω: «... προκειμένης δὲ συμπληρώσεως θέσεων ἀνθυπασπιστῶν ἢ ἀνθυπολοχαγῶν, ὁ Ὑπουργὸς κλπ.» καὶ τότε ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου ἤθελεν εἶσθαι σαφεστάτη, καὶ τοιαύτη, ὥστε νὰ πείθῃ πάντας, ὅτι καὶ τὰ ἐπεξηγηματικὰ τοῦ νόμου τούτου Β. Διατάγματα κακῶς ἐξεδόθησαν καὶ ὅτι ἐκδοθέντα καὶ ἐφαρμοσθέντα, οὐ μόνον δὲν ἐπεξήγησαν, ἀλλὰ καὶ διέστρεψαν τὸν νόμον, τὸ πνεῦμα τοῦ ὁποίου εἶναι ἡ ἐξασφάλισις προαγωγῆς τινος οὐχὶ εἰς τοὺς νέους καὶ ἱκανοὺς ὑπαξιωματικούς, —διότι οὗτοι ἔχουσιν ἄλλα μέσα πρὸς τοῦτο—ἀλλ’ εἰς τοὺς ἀρχαίους τοιούτους, οἱ ὁποῖοι κατόπιν δοκιμασίας τινὸς ἐκρίθησαν κεκτημένοι τὰ προσόντα τοῦ βαθμοῦ, δι’ ὃν διηγωνίσθησαν, ὡς ἱκανοὶ διὰ τὴν τυπικὴν ἐκπλήρωσιν τῶν χρεῶν τοῦ βαθμοῦ τούτου. Ἐκτὸς δὲ τοῦ γράμματος τοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν διόρθωσιν τῆς ἐλλείψεως ἐκείνης συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς γνώμης μου, δυνάμεθα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν καὶ αὐτὴν τὴν ἱστορίαν τοῦ νόμου ᾼΣΛϚʹ, ἥτις ἀφεύκτως θὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα. Διὰ ταῦτα ἐνισχύων τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν μέχρι τοῦδε παρανομίαν, καταργῶν τὸ Β. Διάταγμα, τὸ ὅλως ἀντίθετον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ εὐεργετικοῦ καλουμένου νόμου.

§33ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς παρατηρήσεως τοῦ ἐντίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ῥίψῃ ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ ἀδικήματος τοῦ γενομένου κατὰ τοὺς προβιβασμοὺς τῶν ἐνωμοταρχῶν εἰς ἀνθυπομοιράρχους. Ὡς γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἄλλοτε ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀρχαιότης τῶν ἀρχαίων ὑπαξιωματικῶν, πρὸ πάντων ὅταν οὗτοι εὑρίσκοντο ἐν τῷ πίνακι τῶν ἐπιτυχόντων. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν τινες ἐνωμοτάρχαι, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται ἐν τῷ πίνακι τῶν ἐξετάσεων ὡς ἐπιτυχόντες, μοὶ ἔκαμον τὰ τοιαῦτα παράπονα, ἀλλ’ ἵνα μὴ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, δὲν ἠθέλησα νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Σήμερον ὅμως, ὅτε μοὶ ἐδόθη ἡ εὐκαιρία, νομίζω ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ συνιστῶ νὰ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν ἡ ἀρχαιότης, πρὸ πάντων εἰς τοὺς ἐνωμοτάρχας τοὺς παλαιούς, νομίζω δὲ, ὅτι κακῶς ἔπραξεν ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μὴ λάβῃ δύο ἀπὸ τοὺς ἐπιτυχόντας κατὰ σειρὰν καὶ ἕνα κατ’ ἀρχαιότητα· μοὶ φαίνεται, ὅτι πᾶν ὅ,τι ἔπραξεν εἶναι ἐναντίον τῶν κειμένων, καθότι ὑπάρχει διάταγμα, τὸ ὁποῖον λέγει, ἐφόσον ὑπάρχουσιν οἱ παλαιοὶ οὗτοι ὑπαξιωματικοὶ ἐν τῇ χωροφυλακῇ, νὰ προβιβάζωνται δύο κατὰ σειρὰν καὶ εἷς κατ’ ἀρχαιότητα. Ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ καταστρέψῃ κεκτημένα τοιαῦτα δικαιώματα διὰ μιᾶς ἐγκυκλίου καὶ ν’ ἀφαιρέσῃ ἓν τοιοῦτον δικαίωμα. Δὲν ἐσκέφθη ὅτι ἀρκεῖ ὅτι ἔχουσι τὸ θάῤῥος νὰ συναγωνίζωνται οἱ παλαιοὶ ἐνωμοτάρχαι πρὸς φοιτητὰς καὶ ἀποφοίτους τοῦ Πανεπιστημίου καὶ νὰ ἐπιτυγχάνωσιν, ἑπόμενοι τούτων ἐν τῷ καταλόγῳ ὡς ἐπιτυχόντες. Μόνον ὅτι φέρονται ἐν τῷ πίνακι τῶν ἐπιτυχόντων ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἔχουσι μόνον τὴν πεῖραν, δὲν ἔχουσι μόνον τὴν στρατιωτικὴν ἱκανότητα, ἀλλὰ καὶ τὴν γραμματικὴν ἱκανότητα, ἑπομένως οὗτοι ἔχουσι καὶ ἓν προσὸν πλειότερον τῶν συναγωνιζομένων φοιτητῶν, τὴν πεῖραν καὶ τὴν γνῶσιν τῶν γυμνασίων. Δὲν νομίζετε ὅτι τούτων οὕτως ἐχόντων καὶ ἀφοῦ τολμῶσι νὰ ἔρχωνται εἰς ἴσην μοῖραν ἕνεκα τῆς μεγάλης φιλεργίας καὶ τοῦ κόπου των μὲ τοὺς ἀποφοίτους τοῦ Πανεπιστημίου, ἦτο καθῆκον τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ἐπιβαλλόμενον νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του καὶ τὴν ἀρχαιότητα; Τὴν παρατήρησιν ταύτην κάμνω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐνώπιον ὑμῶν, κύριε Ὑπουργὲ, καὶ ἐλπίζω ὅτι θὰ λάβητε ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν τὰς συστάσεις μου, θέλετε δὲ ἱκανοποιήσει τοὺς ὀλίγους τούτους ἐνωμοτάρχας.

§34ΒΑΣΙΛΕΙΑΔΗΣ. Νομίζετε ὅτι ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ κάμνῃ ὅ,τι θέλει; ἢ σύμφωνα μὲ τὸν νόμον; Ἐδῶ ὑπάρχει νόμος. Ὁ νόμος λοιπὸν περιορίζει τὸν Ὑπουργὸν, ὑποχρεῶν αὐτὸν νὰ προβιβάζῃ κατὰ τὸν πίνακα, ὁ ὁποῖος ὑποβάλλεται ἀπὸ τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ἐξεταστικήν.

§35ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ αὐτοῦ· δὲν ἠκούσατε, φαίνεται, τόσον καλά.

§36ΚΟΡΠΑΣ. Ἀληθῶς, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πετσάλης, πρότερον ὑπῆρχεν ἄλλο διάταγμα, κατὰ τὸ ὁποῖον προεβιβάζοντο δύο καθ’ ἱκανότητα καὶ εἷς κατ’ ἀρχαιότητα· ἀλλ’ ἤδη μετεβλήθη, καὶ ἑπομένως ἡ ἀρχαιότης δὲν εἶναι πλέον ὑπ’ ὄψει. Ὡς πρόφασις δὲ, δὲν γνωρίζω ἀκριβῶς, ἀλλ’ ὑποθέτω ὅτι προεβλήθη, ὅτι ἐξέλιπον οἱ παλαιοὶ ἐνωμοτάρχαι, ἐνῷ δὲν ἐξέλιπον. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ πρώτου ζητήματος, ἐπὶ τῆς συστάσεως, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, θὰ εἴπω δύο λέξεις. Ἀληθῶς ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου ἐκείνου ἦτο εὐεργετικὸς, τουτέστιν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνης τῆς ἐποχῆς ἠθέλησε νὰ δώσῃ προαγωγήν τινα εἰς τοὺς παλαιοὺς ὑπαξιωματικοὺς, ἤτοι εἰς τὴν ἀρχαιότητα, ἰδίως δὲ τοὺς συμπληρώσαντας δεκαετῆ ὑπηρεσίαν, ὅπως προάγωνται καὶ οὗτοι μέχρι τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑπολοχαγοῦ κατόπιν τόσων κόπων. Ἐὰν ἑπομένως ἀποβλέψωμεν εἰς τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου ἐκείνου, ἀναγκαίως πρέπει νὰ δεχθῶμεν ὅτι ἡ ἀρχαιότης πρέπει νὰ προτιμᾶται· τόσον δὲ ἀνεγνωρίσθη τοῦτο, ὅτι ἡ ἀρχαιότης πρέπει νὰ προτιμᾶται, ὥστε εἰς τὴν κατόπιν προαγωγὴν οἱ ὑπαξιωματικοὶ, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφος, ἐξεταζόμενοι καὶ λαμβάνοντες τὰ 7/10, τουτέστιν ἔχοντες τὴν ἱκανότητα, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται διὰ νὰ θεωρηθῶσιν ὅτι ἔχουσι τὸ προσὸν, ἐγγράφονται εἰς τὸν πίνακα, καὶ προβιβάζονται εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ καθ’ ἱκανότητα καὶ οὐχὶ κατ’ ἀρχαιότητα, ὅταν δὲ γείνωσιν ἀνθυπασπισταὶ καὶ δώσωσιν ἐξετάσεις, ἐγγράφονται εἰς τὸν πίνακα καὶ προβιβάζονται κατ’ ἀρχαιότητα τότε. Διὰ τίνα λόγον λοιπὸν τότε νὰ προβιβάζηται κατ’ ἀρχαιότητα ὁ ἀνθυπασπιστὴς εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ καὶ νὰ μὴ προβιβάζηται καὶ ἐκ τοῦ βαθμοῦ τοῦ ὑπαξιωματικοῦ εἰς τὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ κατ’ ἀρχαιότητα; Νομίζω, ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο καλλίτερον καὶ δικαιότερον, καὶ κατὰ συνέπειαν καὶ ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μελετήσῃ τό τε ζήτημα τῆς προαγωγῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν τῶν ἄλλων σωμάτων εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ, ὡς καὶ τὸ τῶν ἐνωμοταρχῶν, καὶ κανονίσῃ ταῦτα κατὰ τρόπον δικαιότερον ἐκείνου, ὁ ὁποῖος σήμερον λειτουργεῖ.

§37ΚΡΙΤΣΑΣ. Εὗρον τέλος πάντων τὸν νόμον ΑΣΛϚʹ, κύριε Πρόεδρε, ἐν τῷ παραρτήματι τῶν πρακτικῶν τῆς Βουλῆς, τὸ ὁποῖον μοὶ ἔφερον ταύτῃ τῇ στιγμῇ. Τὸ 5ον ἄρθρον τοῦ νόμου τούτου ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «.... προκειμένης δὲ πληρώσεως θέσεων ἀνθυπολοχαγῶν, εἴτε διὰ τῆς ἐξόδου τῶν μαθητῶν ἐκ τῶν σχολείων Εὐελπίδων καὶ Ὑπαξιωματικῶν, εἴτε διὰ κατατάξεως κατὰ τὸν ΑΛΕʹ νόμον, εἴτε διὰ προβιβασμοῦ ἀνθυπασπιστῶν τοῦ ὑλικοῦ πυροβολικοῦ, προβιβάζονται εἰς ἀνθυπολοχαγοὺς καὶ ἀνθυπασπιστὰς ἐκ τοῦ κεκυρωμένου πίνακος ὑποψηφίων ἀνθυπολοχαγῶν κατὰ σειρὰν ἀρχαιότητος μέχρι συμπληρώσεως κτλ.» Φρονῶ λοιπὸν ὅτι, ἂν ἐν τῇ ἀρχῇ τῶν ἀναγνωσθέντων προστεθῇ ἡ λέξις «ἀνθυπασπιστῶν», τουτέστιν ἐὰν ἔλεγε «προκειμένης δὲ συμπληρώσεως θέσεων ἀνθυπασπιστῶν ἢ ἀνθυπολοχαγῶν...», τὸ ζήτημα θὰ ἐλύετο ὁριστικῶς, καὶ οὐδεμία ἀμφιβολία θὰ ἐπετρέπετο περὶ τοῦ ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος σκοπὸν ἔχει νὰ προαγάγῃ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ ἐκείνους ἐκ τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἵτινες, κριθέντες ἱκανοὶ πρὸς τοῦτο, ὑπερτεροῦσι τοὺς ἐπίσης ἱκανοὺς κατὰ τὴν ἀρχαιότητα.

§38ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ μεταβληθῇ ὁ νόμος.

§39ΚΡΙΤΣΑΣ. Βεβαίως· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ ὅτι πρέπει νὰ διορθωθῇ, ἡ ἐπενεκτέα διόρθωσις εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν εἶπον.

§40ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἠμπορεῖ παρὰ ν’ ἀκολουθήσῃ πᾶν ὅ,τι ἀπεφασίσθη περὶ τῶν ἀνθυπασπιστῶν. Τὸ διάταγμα, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὸν προβιβασμὸν τῶν ἀνθυπασπιστῶν, κανονίζει τοῦτον κατ’ ἀρχαιότητα. Τὸ αὐτὸ μέτρον θὰ ὑπάρξῃ καὶ διὰ τοὺς ὑπαξιωματικούς, διότι ὁ νόμος αὐτὸν τὸν σκοπὸν προέβλεψε, τὸ νὰ εὐεργετήσῃ τοὺς πολυχρονίως ὑπηρετοῦντας, καὶ δὲν ἠμπορεῖ παρὰ νὰ ληφθῇ τὸ αὐτὸ μέτρον διά τε τοὺς ὑπαξιωματικούς καὶ τοὺς ἀνθυπασπιστάς.

§41ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σχετικῶς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ὑπαξιωματικῶν, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο λόγος, θέλω ἐπικαλεσθῆ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῆς ἑξῆς συστάσεώς μου, ἀφορώσης πάλιν εἰς τοὺς ὑπαξιωματικούς. Ἡ Σχολὴ τῶν Ὑπαξιωματικῶν κατὰ τὰ δύο παρελθόντα ἔτη, κατὰ τὸ 1893 καὶ 1894, δὲν ἐδέχθη μαθητάς, διότι δὲν ἀπεφασίσθη παρὰ τῶν τότε Κυβερνήσεων νὰ εἰσαχθῶσι τοιοῦτοι εἰς αὐτήν. Λειτουργεῖ ἑπομένως σήμερον μόνον ἡ τρίτη καὶ ἀνωτάτη τάξις τῆς Σχολῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ περιλαμβάνονται 27, νομίζω, ἐν ὅλῳ ὑπαξιωματικοί, μέλλοντες ν’ ἀπολυθῶσιν, ἐὰν τύχωσι βεβαίως βαθμοῦ προβιβασίμου, καὶ νὰ καταταχθῶσιν εἰς τὸν στρατὸν ὡς ἀνθυπολοχαγοί. Ἐπὶ δύο ἔτη ἡ Σχολὴ τῶν Ὑπαξιωματικῶν θὰ παύσῃ χορηγοῦσα εἰς τὸ στράτευμα τοὺς κατωτέρους βαθμοφόρους, διὰ τοὺς ὁποίους εἶναι προωρισμένη, τοὺς ἀνθυπολοχαγούς. Κατὰ σημείωμα, τὸ ὁποῖον εὐηρεστήθη νὰ μοὶ χορηγήσῃ ἐπὶ τῇ προηγουμένῃ ἐρωτήσει μου ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς σήμερον, ἐνῷ κατὰ τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ ἐν τῷ ἱππικῷ πλεονάζουσι 33 ἀνθυπολοχαγοὶ ἐπὶ συνόλου 61, ἐν τῷ πυροβολικῷ πλεονάζουσι 50 ἐπὶ συνόλου 93, ἐν τῷ ὑλικῷ πυροβολικῷ πλεονάζουσι 5 ἐπὶ συνόλου 28, καὶ ἐν τῷ μηχανικῷ 23 ἐπὶ συνόλου 50, ἀπεναντίας ἐν τῷ πεζικῷ ἐπὶ συνόλου 360 κατὰ τὸν ὀργανισμὸν ἐλλείπουσιν 67 ἀνθυπολοχαγοί, ὑπαρχόντων μόνον 293. Ἐφέτος ἀπεφασίσθη νὰ εἰσαχθῶσιν 25 διὰ τὸ πεζικὸν, 7 διὰ τὸ οἰκονομικὸν, καὶ 6 διὰ τὸ ἱππικὸν, ἐπειδὴ δὲ καὶ κατὰ τὰ δύο προσεχῆ ἔτη δὲν θέλουσιν ἐξέλθει ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν εἰς τὸ πεζικὸν ἀνθυπολοχαγοί, οἱ δὲ κατὰ τὸν ἄλλον νόμον προβιβαζόμενοι, τὸν ΑΣΛΖʹ, περὶ τῶν ὁποίων οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι πρὸ μικροῦ ἐποιήσαντο μακρότερον λόγον, εἶναι πολὺ ὀλίγοι, ἡ βαθμὶς τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ θέλει αἰσθανθῆ ἐπαισθητῶς τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον ἀνοίγεται εἰς τὰς τάξεις αὐτῆς διὰ τὰ ἔτη 1896 καὶ 1897 καὶ τὰ ἀμέσως προσεχῆ. Διὰ τοῦτο συνιστῶ καὶ νομίζω δίκαιον, πρὸς χάριν τῶν ὑπαξιωματικῶν, οἱ ὁποῖοι ἀφιέρωσαν τὸν βίον των εἰς τὸ στράτευμα, τῶν ὑπαξιωματικῶν ἐκείνων, ἄνευ τῶν ὁποίων, ὡς εἶπον καὶ οἱ προλαλήσαντες, τὸ στράτευμα ὀλίγην ἔχει ἀξίαν, πρὸς χάριν, λέγω, καὶ ἱκανοποίησιν τούτων καὶ πρὸς πλήρωσιν ἀνάγκης, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εἰσαγάγῃ ἐφέτος ἀνώτερον ἀριθμὸν τοῦ ἤδη ἀποφασισθέντος, ἂν οὐχὶ διπλάσιον, τοὐλάχιστον ὅμως κατὰ 10 ἢ 15 πρόσωπα ἀκόμη ἀνώτερον, δηλ. μέχρι τοῦ ἀριθμοῦ 40 εἰς τὸ πεζικόν. Εἰς τὸ οἰκονομικὸν πλεονάζουσιν ἤδη 11 ἀνθυπολοχαγοί, δύναται λοιπὸν νὰ ἀφαιρεθῶσιν οἱ 7 ἐκ τοῦ οἰκονομικοῦ καὶ ν’ ἀντικατασταθῶσι δι’ ὑπαξιωματικῶν προωρισμένων διὰ τὸ πεζικόν. Ὁπωςδήποτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δύναται νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ θὰ φανῇ λίαν εὐεργετικὸς εἰς τὸν στρατόν. Φρονῶ ὅτι ἡ τάξις τῶν ὑπαξιωματικῶν πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἰδίως.

§42ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Τῇ 13 ἱσταμένου μηνὸς ἀπηυθύνθη πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐπερώτησις περὶ ναύτου τινὸς, πάσχοντος δῆθεν ἐκ βλακείας, καὶ ὅμως διατηρουμένου ἐν ταῖς τάξεσιν. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ναυστάθμου δι’ ἐγγράφου αὑτῆς τῆς 8 Ἰουνίου πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐζήτησε τὴν συγκάλεσιν τῆς Ἀνωτάτης Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς ἀπαλλαγὴν τοῦ ἐν λόγῳ ναύτου, ὡς κωφοῦ καὶ τυφλοῦ κατὰ τὸν ἕτερον τῶν ὀφθαλμῶν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τῇ ἑπομένῃ, 9ῃ τοῦ μηνὸς, συνεκάλεσε τὴν Ὑγειονομικὴν Ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξέτασιν τῆς καταστάσεως τοῦ ἀναφερομένου. Ἀλλὰ ἐκ τῶν προσωπικῶν μεταβολῶν, τῶν γενομένων ἐν τῷ ὑγειονομικῷ κλάδῳ, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συγκροτηθῇ νομίμως, ἀνεβλήθη δὲ ἡ συγκρότησις αὐτῆς. Ἤδη θέλει καταρτισθῆ ἐκ νέου τὸ προσωπικὸν τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου, καὶ θέλει παραπεμφθῆ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡ ὑπόθεσις τοῦ ναύτου, ἐσμὲν δὲ βέβαιοι, ὅτι οὗτος θέλει ἀπαλλαγῆ.

§43Γ. ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν εἶναι πλήρεις, καὶ δὲν ἔχω τίποτε νὰ προσθέσω. Ἐπειδὴ ὅμως πρόκειται περὶ ζητήματος ἀρχῆς καὶ περὶ περιπτώσεως, ἡ ὁποία συχνὰ ἐπαναλαμβάνεται, θέλω κάμει τὴν παρατήρησιν, ὅτι αἱ διατυπώσεις περὶ τῶν ὁποίων μᾶς ἀνέφερε καὶ αἱ ὁποῖαι γίνονται ἀφορμὴ ὥστε ἐπὶ 12 ἡμέρας ἤδη νὰ μένῃ ἐκκρεμὴς αὐτὴ ἡ περίπτωσις, χρήζουσι διαῤῥυθμίσεως. Διὰ τοῦτο ἀντὶ νὰ ὁμιλήσω ἰδιαιτέρως εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ἀνῆλθον εἰς τὸ βῆμα, διότι ἡ ἐπανάληψις τοιούτων φαινομένων ἐνδεικνύει τὴν ἀνάγκην τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ κανονίζωνται τὰ τοιαῦτα. Μετὰ συγκινήσεως ἀναγινώσκω συχνάκις τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς ἀπαρχὰς τοῦ Ἑλληνικοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, καὶ μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐκανονίζετο τὸ ζήτημα τοῦτο, ἤγουν ἡ διάταξις ἡ σχετικὴ εἰς τὸν τακτικὸν στρατὸν τοῦ 1825. Εἶναι ἁπλουστάτη ἡ διάταξις αὕτη, καὶ διατυποῦται εἰς ὀλίγας λέξεις ὑπὸ τοῦ κανονίζοντος τὰ τοῦ τότε στρατοῦ...

§44Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖος ἦτο;

§45ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ταύτην τὴν στιγμὴν τὸ ὄνομα... Ἐν γένει αἱ διατάξεις αἱ κανονίζουσαι τὰ τοῦ θαυμασίου ἐκείνου τακτικοῦ σώματος, τὸ ὁποῖον προσέφερε τόσον μεγάλας ἐκδουλεύσεις εἰς τὸν ἀγῶνα, εἶναι ἁπλούσταται. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ διάταξις συνοψίζεται εἰς μίαν φράσιν, ὅτι ὁ καταφανῶς ἀνίκανος νὰ ὑπηρετήσῃ ἀπολύεται. Τοῦτο βεβαίως τὸ ἐφήρμοζον ἄνευ διατυπώσεων πολλῶν. Ἀπέναντι τῆς ἁπλότητος ἐκείνης, εἰς τί παριστάμεθα σήμερον; εἰς διατυπώσεις τοιαύτας, ὥστε, ἐνῷ εὑρισκόμεθα ἀπέναντι καταφανοῦς περιπτώσεως ἀπαλλαγῆς, ὁ καταφανῶς ἀνίκανος παραμένει ἐπὶ 15 ἡμέρας εἰς τὸν ναύσταθμον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ νομίζω — ἂς μοὶ συγχωρηθῇ ἡ ἔκφρασις — σκανδαλῶδες. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἄλλοτε βλὰξ ἐκ γενετῆς ἐν Κεφαλληνίᾳ ὑπηρέτει δῆθεν ἐπὶ 8 μῆνας. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, ὅπως εἰσαχθῶσιν αἱ σχετικαὶ βελτιώσεις καὶ εἰς τὸν στρατὸν καὶ εἰς τὸ ναυτικόν.

§46ΛΕΒΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν). Τὰ τῶν ἐξαιρέσεων τῶν στρατευσίμων ἔχουσιν ἀκριβῶς ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς, ὡς ἔχουσι καὶ ἐν τῷ στρατῷ τῆς θαλάσσης. Δὲν εἶναι δὲ τόσον εὐχερὲς τὸ πρᾶγμα, ὅσον νομίζει ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, διότι ἐν σχέσει πρὸς τὸν ναύτην τοῦτον λέγω τὰ ἑξῆς. Ναὶ μὲν οὗτος ἰσχυρίζεται, ὅτι εἶναι κωφὸς, ἀλλ’ ἔχομεν παραδείγματα στρατευσίμων, προσποιουμένων τοιαύτην πάθησιν. Λέγει, ὅτι ἔχει τὸν ἕτερον τῶν ὀφθαλμῶν οὐχὶ τέλειον ἀλλ’ ἐπίσης ἔχομεν παραδείγματα ὅτι πολλοὶ προσποιοῦνται τὸν ἀόμματον. Δὲν βλέπω οὔτε ἐλάττωμα τοῦ νόμου, οὔτε ἀμέλειαν τῆς ὑπηρεσίας. Αὐτὸς ἐνεφανίσθη εἰς τὸν Ναύσταθμον, ᾐτιάθη πάθησιν τοιαύτην. Ὁ ἰατρὸς ἐπείσθη, ὅτι ὑποφέρει, καὶ παρέπεμψεν αὐτὸν εἰς τὴν Ἀνωτάτην Ὑγειονομικὴν Ἐπιτροπὴν, ἥτις ἕνεκα τῶν προσωπικῶν μεταβολῶν δὲν ἐδυνήθη νὰ συνεδριάσῃ, συνεπείᾳ τουτέστι τῶν προβιβασμῶν τῶν ἀξιωματικῶν. Ἡ ἐπιτροπὴ ὅμως θέλει συγκροτηθῆ ἐντὸς τῆς αὔριον ἢ τῆς μεθαύριον, καὶ ὁ ναύτης οὗτος θέλει ἐξαιρεθῆ. Ταχυτέρα ἐργασία δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γένηται. Δὲν ὑπάρχει δὲ περίστασις νὰ κατηγορηθῇ ὁ νόμος ὡς πρὸς τοῦτο.

§47ΚΟΡΠΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔδωκε τὰς δεούσας ἐξηγήσεις. Τοιαῦται περιστάσεις συμβαίνουσιν ἐν τῇ κατατάξει· ἀλλ’ ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι οὗτος ἐκρίθη ἱκανὸς διὰ βοηθητικὰς ὑπηρεσίας, ὀφείλει νὰ πληρώσῃ 100 δραχμὰς, ἐὰν δὲ τυχὸν ᾖναι πτωχὸς, θὰ μένῃ ἐν τῷ στρατῷ πάσχων· καὶ περὶ τούτου εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὥστε νὰ διορθωθῇ, καὶ οἱ τοιοῦτοι ἄνδρες νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς πληρωμῆς τοῦ ἀντισηκώματος.

§48ΚΡΙΕΜΑΔΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ καταστήσω γνωστὰ εἰς τὴν Βουλὴν παράπονα σοβαρὰ καὶ δικαιότατα πασῶν τῶν κοινοτήτων τῶν ἐπαρχιῶν Τρικκάλων καὶ Καλαμπάκας. Παραπονοῦνται ἐναντίον μέτρων κυβερνητικῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχω κανένα λόγον νὰ πιστεύω ὅτι μετέχουσι νομιμότητος· εἶναι δὲ ταῦτα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τοῦ 1892 προσπαθεῖ διὰ παντὸς τρόπου νὰ καταλάβῃ τὰ δάση τὰ ἀνήκοντα εἰς τὰς κοινότητας καὶ καταστήσῃ δημόσια. Ἀφ’ ἧς ἡ Θεσσαλία προσηρτήθη εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ δυνάμει τῆς συνθήκης καὶ διότι ἀπολύτως τὸ δικαίωμα τῶν κοινοτήτων ἦτο ἀνεγνωρισμένον ὡς πρὸς τὴν κυριότητα αὐτῶν ἐπὶ τῶν δασῶν, ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώριζε πάντοτε τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας αὐτῶν, καὶ μέχρι τοῦ 1892 οὐδὲν παρενέβαλλε πρόσκομμα εἰς τὴν ἐκ μέρους τῶν κυρίων αὐτῶν χρῆσιν τῶν δασῶν, τῶν τε κοινοτικῶν καὶ ἰδιωτικῶν, ἐξέδιδε δὲ ἀδείας ὑλοτομίας ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ συνετέλει εἰς τὸ νὰ ἀσκῶσιν ἀνενοχλήτως τὴν κατοχὴν καὶ χρῆσιν τῶν δασῶν. Κατὰ τὸν περὶ δασῶν ὀθωμανικὸν νόμον, τὰ δάση διῃροῦντο εἰς 4 κατηγορίας, εἰς τὰ δημόσια, εἰς τὰ βακουφικὰ, εἰς τὰ ἰδιωτικὰ καὶ τὰ κοινοτικά· περὶ ὅλων τῶν ἄλλων δὲν ἀπῃτεῖτο τίτλος, δηλαδὴ βαπίον, πλὴν ἐπὶ τῶν δασῶν τῶν ἰδιωτικῶν· ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, νομίζουσα ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν κοινοτικῶν ἐξεδίδοντο τίτλοι, ἐζήτησε τοιούτους ἀπὸ τὰς κοινότητας, καὶ ἐπειδὴ αἱ κοινότητες δὲν ἦσαν εἰς θέσιν νὰ προσαγάγωσι τοιούτους, διότι δὲν ἦσαν ὑπόχρεοι νὰ ἔχωσι, προσποιουμένη, ὑποθέτω, ἄγνοιαν, ἐθεώρησε τὰ δάση ἐκεῖνα ὡς δημόσια, μετεχειρίσθη δὲ καὶ τὴν δημοσίαν δύναμιν, ἀπέναντι τῆς ὁποίας τὰ ἄτομα καὶ αἱ κοινότητες δὲν ἠδύναντο βεβαίως ν’ ἀντιτάξωσι τὴν βίαν, ἐξ οὗ ἠναγκάσθησαν νὰ ὑποχωρήσωσιν, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἔλαβε τὴν κατοχὴν τῶν δασῶν τούτων κατ’ αὐθαίρετον καὶ αὐτόδικον τρόπον. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, διότι νομίζω, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας πρέπει νὰ ᾖναι σεβαστόν· ἐπιβάλλεται δ’ ἄλλως τοῦτο εἰς αὐτὴν καὶ ἐκ τῆς συνθήκης τῆς παραχωρήσεως τῆς Θεσσαλίας εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐξ ἄλλου δὲ, καὶ διότι νομίζω ὅτι πρέπει οἱ ζητήσαντες νὰ χαρακτηρίσωσιν ὡς δημόσια τὰ δάση τῶν ἐν Τρικκάλοις καὶ Καλαμπάκᾳ κοινοτήτων νὰ ἐγκύψωσιν ἐμβριθέστερον ἢ ὡς μέχρι τοῦδε εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅτε ἡ Κυβέρνησις θέλει πεισθῆ, ὅτι δὲν ἔχει τὰ δικαιώματα, ἅτινα διεκδικεῖ ἐπὶ τῶν ἐν λόγῳ δασῶν, διότι ταῦτα εἶναι ἀνεγνωρισμένα, ὡς προεῖπον, εἰς τὰς κοινότητας ἀναμφισβητήτως· λαμβάνουσα δὲ ταῦτα ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις, ἐλπίζω ὅτι θέλει βεβαίως δώσει ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον πέρας, ἀναγνωρίζουσα ὅτι αἱ κοινότητες ἔχουσι δικαιώματα ἀναμφισβήτητα κυριότητος ἐπὶ τῶν δασῶν, ὡς ἔπραττε τοῦτο ἀπὸ τῆς καταλήψεως τῆς Θεσσαλίας μέχρι τοῦ 1892· δὲν βλέπω δὲ, ποῦ στηριζομένη, μετὰ δεκαετίαν μετέβαλε σκέψεις καὶ σκοποὺς, καὶ θέλει νὰ καταστῇ παραδόξως κυρία τῶν δασῶν τῶν κοινοτήτων. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὅλα τὰ μέσα νὰ πεισθῇ καὶ νὰ σχηματίσῃ πεποίθησιν, ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα λέγω εἶναι τὰ ἀληθῆ. Πιστεύω δὲ, ὅτι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θέλω εὑρεθῆ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ ἀκούσω ὅτι ἔχω μέγα τὸ δίκαιον, ὑποστηρίζων τὰ δικαιώματα τῶν ἐκ συμπολιτῶν μου κοινοτήτων, διότι κατὰ πεποίθησιν θεωρῶ ταῦτα παροραθέντα καὶ καταπατηθέντα ἀδίκως καὶ αὐθαιρέτως.

§49ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν βοηθητικῶν ὑπηρεσιῶν, παρατηρῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταργηθῇ ὁ περὶ τούτου νόμος· τοῦτο δὲ ὑποστηρίζει καὶ ἡ πολυχρόνιος πεῖρα ἐν τῷ στρατῷ, διότι οἱ πλεῖστοι, κηρυχθέντες ἱκανοὶ διὰ βοηθητικὰς ὑπηρεσίας, πληρόνουσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς δυσκολίας· εἶναι δὲ ἡ πληρωμὴ αὕτη ὠφέλιμος εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον· ἐὰν δὲ εὑρεθῶσιν ἄτομα, τὰ ὁποῖα ἀδυνατοῦσι νὰ πληρώσωσι τὸ ἀντισήκωμα, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔρχεται εἰς βοήθειαν αὐτῶν καὶ τοὺς ἀπαλλάσσει κατόπιν ἀναφορᾶς τῶν σωματαρχῶν, δηλοῦν τὸ ἀντισήκωμα ὡς δημόσιον χρέος.

§50ΜΥΚΩΝΙΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἂν δὲν δύναται διὰ διαταγῆς νὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς κατατασσομένους εἰς βοηθητικὰς ὑπηρεσίας, νὰ φέρῃ νόμον εἰδικὸν περὶ τούτου· διότι, ἐνῷ οὗτοι καταβάλλουσιν 100 δραχμὰς, τὸ Δημόσιον, κρατοῦν αὐτοὺς ἐπὶ διετίαν εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ, ἐξοδεύει 520· ὥστε εἶναι μεγαλειτέρα ἡ ζημία τοῦ κέρδους.

§51ΜΑΣΤΡΑΠΑΣ. Αὐτὸ γίνεται, ὅταν ἀποδειχθῇ, ὅτι δὲν ἔχουσι νὰ πληρώσωσιν. Ὅστις ἔχει χρήματα, καταβάλλει ἀμέσως· τοὺς μὴ ἔχοντας τοὺς ἀπολύουσι.

§52ΠΕΡΡΟΣ. Καὶ ἂν καταλογισθῇ τὸ ἀντισήκωμα αὐτὸ ὡς δημόσιον ἔσοδον, πάλιν θ’ ἀναγκασθῇ τὸ Δημόσιον νὰ κρατῇ τοὺς μὴ καταβάλλοντας αὐτὸ ἐν τῇ φυλακῇ ἐπὶ πολλοὺς μῆνας, μέχρις οὗ διεξαχθῇ ἡ διαδικασία τοῦ νόμου.

§53Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ τηλεγράφημα τοῦ κ. νομάρχου Ἀχαϊοήλιδος, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀνεκινήθη ὑπὸ τοῦ ἐργολάβου τοῦ τμήματος τῆς ὁδοῦ Πατρῶν–Καλαβρύτων. Κατὰ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, ἀληθῶς ὁ παραπονούμενος ἐργολάβος εἶχεν ὑποβάλει ἀναφορὰν καὶ ἐμειοδότει δι’ αὐτῆς πρὸ τῆς γενομένης ἐγκρίσεως τῆς μειοδοσίας, ἤτοι τὴν 25 Μαΐου. Ὁ νομάρχης δικαιολογεῖται, ὅτι ὁ ἐργολάβος δὲν προσῆγε καὶ πιστοποιητικὸν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔκαμε λόγον ποσῶς περὶ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν ἀφορᾷ τὸν νομάρχην. Γνωρίζω τὸν κ. νομάρχην Ἀχαϊοήλιδος, καὶ ὑποθέτω, ὅτι οὗτος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποπέσῃ εἰς τὸ λάθος τοῦτο· ὑπάλληλός τις ἴσως, ἐνδιαφερόμενος διὰ τὸν ἕτερον ἐργολάβον, προέβη εἰς τὴν ἀπόκρυψιν τῆς ἀναφορᾶς. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν — ἀδιάφορον ἐὰν ἐγνωστοποιήθη εἰς αὐτὸν ἢ ὄχι ἐγκαίρως ἡ ἀναφορὰ — ὀφείλει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῆς δημοπρασίας· διότι ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ διάταγμα, τὸ κανονίζον τὰ τῶν δημοσίων ἔργων, κατὰ τὸ ὁποῖον πραγματικῶς εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ μειοδοτῶν νὰ προσάγῃ πιστοποιητικὸν, ἀλλ’ ὄχι μετὰ τῆς ἀναφορᾶς, ἀλλὰ κατὰ τὸν διαγωνισμὸν ἐνώπιον τῆς ἐπιτροπῆς. Προσέτι δὲ, κατὰ τὸ διάταγμα, οἱ λαβόντες πιστοποιητικὰ ὀφείλουσι νὰ προσαγάγωσιν αὐτὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων, ὅπου κατατάσσονται κατ’ ἀξίαν· ἑπομένως τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων, ἔχον ὑπ’ ὄψει τὰ πιστοποιητικὰ πάντων τῶν ἐργολάβων, γνωρίζει ἂν οἱ μειοδοτοῦντες ἔχωσι τοιαῦτα. Ἀλλ’ ὁ νομάρχης ἐνταῦθα δὲν ἀπέστειλε τὴν ἀναφορὰν· ἐὰν ἀπέστελλε ταύτην εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων, τοῦτο θὰ ἐγνώριζεν, ἐὰν εἶχε πιστοποιητικὸν ὁ μειοδοτῶν ἐργολάβος, καὶ ἂν ἔπρεπε νὰ διατάξῃ τὴν ἐπανάληψιν τῆς δημοπρασίας. Ἑπομένως τὸ ὅτι δὲν προσήγαγε τὸ πιστοποιητικὸν ὁ ἐργολάβος μετὰ τῆς ἀναφορᾶς, δὲν δικαιολογεῖ τὸν νομάρχην. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς πρέπει νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, διότι καὶ τοῦτο καὶ τὰ ἄλλα πάντα, ὅσα μέχρι τοῦδε ἐγένοντο γνωστά, γεννῶσι τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι κατάχρησίς τις ἐγένετο. Διότι, ὡς ἐνθυμεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἕτερος ἐργολάβος, ὁ Β. Κωστόπουλος, ἐμειοδότησεν, οὗτος δὲ κατὰ 15% ὀλιγώτερον, ἀλλ’ ἡ ἔγκρισις τῆς μειοδοσίας ἐσπευσμένως ἐκοινοποιήθη εἰς τὸν μειοδότην ἐν Ἀθήναις, ἐνῷ ἐκεῖνος εὑρίσκετο ἐν Πάτραις. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου καὶ ἵνα μὴ ὑπάρχωσι τοιαῦτα παράπονα, δέον νὰ προβῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῆς μειοδοσίας, ἢ μᾶλλον εἰς τὴν ἀνάκλησιν τῆς ἐγκρίσεως.

§54ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Κρίνω περιττὸν νὰ δηλώσω, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εὐθύνεται μόνον διὰ τὰς πράξεις αὐτῆς, καὶ ὄχι καὶ διὰ τὰς πράξεις τῆς προκατόχου της. Ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος ὅμως τοῦ νομάρχου ἐξάγεται, ὅτι τὴν 25 Μαΐου, δηλ. 11 ἡμέρας μετὰ τὴν δημοπρασίαν καὶ τὴν προτεραίαν τῆς ἐγκρίσεως, παρουσιάσθη νέος ἐργολάβος εἰς τὸν νομάρχην, ἄνευ ὅμως πιστοποιήσεως τοῦ ἁρμοδίου μηχανικοῦ, καθ’ ἃ ἀπαιτεῖ ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος ὁρίζει, ὅτι ὁ ἐργολάβος, ἵνα μειοδοτήσῃ, ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ, ὄχι μόνον πιστοποιητικὸν, ὅτο εἶναι ἐργολάβος, ἀλλὰ καὶ πιστοποιητικὸν, ὅτι ἔχει τὴν εἰδικότητα τὴν ὡρισμένην διὰ τὴν εἰδικὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἀναλάβῃ. Ἐπειδὴ δὲ ὁ ἐργολάβος ἐκεῖνος οὐδέτερον τῶν πιστοποιητικῶν τούτων προσήγαγεν, ὁ νομάρχης ἐνόμισεν, ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν προσφορὰν ἐκείνην τοῦ ἐργολάβου, ὅπερ καὶ ἔπραξε, μὴ τηλεγραφήσας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον· τὸ Ὑπουργεῖον δὲ τὴν ἑπομένην, ἤτοι τὴν 26 Μαΐου, ἐνέκρινε τὸ πρακτικὸν τῆς μειοδοσίας. Φρονῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἀκυρώσω δημοπρασίαν ἐπικυρωθεῖσαν, οὐχ ἧττον ὅμως θὰ ἐξετάσω λεπτομερέστερον τὸ ζήτημα.

§55Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ δὲν ἤλεγξα ὑμᾶς διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην, ἐν τούτοις ὅμως πταίετε καὶ ὑμεῖς, ὄχι διὰ τὴν ἔγκρισιν, ἀλλὰ διὰ τὴν μὴ ἀκύρωσιν τῆς δημοπρασίας. Βεβαίως ὤφειλεν ὁ ἐργολάβος νὰ παρουσιάσῃ πιστοποιητικὸν ἀλλὰ ποῦ; αὐτὸ πρέπει νὰ ἐξετάσητε. Ἐκ τοῦ διατάγματος δὲν προκύπτει, ὅτι ὤφειλε νὰ παρουσιάσῃ τὸ πιστοποιητικὸν ἐνώπιον τοῦ νομάρχου, ἑπομένως ὁ νομάρχης ὤφειλε νὰ εἰδοποιήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον περὶ τῆς ἀναφορᾶς, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον ἐγνώριζεν, ἐὰν ὁ ἐργολάβος εἶχε πιστοποιητικόν.

§56ΚΥΡ. Π. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ νομάρχης, μὴ λαβὼν τὸ πιστοποιητικὸν, ἐθεώρησεν ὅτι ἡ προσφορὰ δὲν ἦτο σοβαρά.

§57Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ προσφορὰ ἦτο σοβαρὰ, καὶ πρέπει νὰ προσέξητε εἰς τὸ ζήτημα αὐτὸ, διότι πρόκειται περὶ ζημίας μεγάλης τοῦ Δημοσίου. Ἐγὼ οὐδένα λόγον ἰδιαίτερον ἔχω ὑπὲρ τοῦ ἐργολάβου αὐτοῦ, — οὐδὲ τὸν ἕνα γνωρίζω, οὐδὲ τὸν ἄλλον, — κατὰ τύχην δ’ ἔλαβον γνῶσιν τῆς ὑποθέσεως, ἀλλὰ νομίζω ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως.

§58ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε πρὸ ἡμερῶν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔχει ὑπὸ μελέτην τὸ ζήτημα τὸ σταφιδικὸν, καὶ ὅτι θὰ παρουσιάσῃ νομοσχέδιον. Ἐν τούτοις μέχρι σήμερον οὐδὲν νομοσχέδιον περὶ τούτου εἰσήγαγε. Τὸ ζήτημα εἶναι λίαν ἐπεῖγον, καὶ πρέπει νὰ σπεύσῃ.

§59Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶπον ἐγὼ τοιοῦτόν τι, δὲν ὑπεσχέθην, ὅτι θὰ εἰσαγάγω νομοσχέδιον, ἀλλὰ παρεκάλεσα νὰ ἐγγραφῇ ἡ σταφιδικὴ ὑπόθεσις πρώτη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἵνα γένηται συζήτησις, καθ’ ἣν θέλω ἐπιστήσει πᾶσαν προσοχὴν, ὅπως σχηματίσω γνώμην.

§60ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, νὰ ἀναγράψῃ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὴν περὶ σταφίδος πρότασίν μου.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναμένω νὰ τυπωθῶσι καὶ διανεμηθῶσιν ἅπασαι αἱ προτάσεις νόμου, ἵνα ἀναγραφῶσιν ἅπασαι ὁμοῦ καὶ γείνῃ μία συζήτησις.

§62ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως λάβῃ ὑπ’ ὄψει μίαν ἔκθεσιν τοῦ νομάρχου Κερκύρας, σχετικῶς πρὸς τὰ προσόντα τοῦ ἀρχειοφύλακος τοῦ διορισθέντος ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ὁ ἀρχειοφύλαξ ἐκεῖνος δὲν κέκτηται τὰ προσόντα. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ τὸ πρᾶγμα, καὶ ἂν ἀποδειχθῇ τοῦτο, νὰ ἀπολυθῇ ὁ ἀρχειοφύλαξ αὐτὸς καὶ διορισθῇ ἕτερος.

§63Λ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ ἀποστείλῃ μηχανὴν πρὸς ἐκκοπὴν καπνοῦ εἰς τὴν πόλιν Γυθείου, ἐν τῇ ὁποίᾳ κόπτεται, νομίζω, καπνὸς 1500 ἕως 2000 ὀκάδων, καὶ ἑπομένως τὸ Δημόσιον ἀπολαμβάνει ἀρκετὰ χρήματα, ὅπως ἀποφασίσῃ ν’ ἀποστείλῃ αὐτόθι μηχανὴν, ἵνα διευκολύνωνται οἱ ἄνθρωποι. Περὶ τούτου ὑπάρχει καὶ αἴτησις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§64Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔλαβον γνῶσιν τῆς αἰτήσεως. Θὰ ζητήσω αὐτὴν, καὶ θὰ φροντίσω περὶ αὐτῆς.

§65ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Σχετικῶς πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας. αʹ) Πόσων δήμων οἱ πόροι ὑπολογίζεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὅτι δὲν θὰ ἦναι ἐπαρκεῖς πρὸς συντήρησιν, ἄνευ κυβερνητικῆς ἀρωγῆς, ἑνὸς κοινοῦ δημοτικοῦ σχολείου καὶ ἑνὸς γραμματοδιδασκαλείου, δηλαδὴ πόσοι δῆμοι δὲν δύνανται νὰ συνεισφέρωσι 2000 δραχμῶν ἐν συνόλῳ. βʹ) Ἐὰν ἐν διταξίοις καὶ μονοταξίοις ἑλληνικοῖς σχολείοις ὑπηρετῶσι διδάκτορες ἢ προλύται τῆς φιλοσοφίας, καὶ πόσοι. γʹ) Ἐὰν μετὰ τὴν τριετῆ λειτουργίαν τοῦ Διδασκαλείου Ἀθηνῶν ἐνεγράφοντο κατὰ τὰ ἑπόμενα ἔτη καὶ τελειόφοιτοι Γυμνασίων. δʹ) Πόσα δημοτικὰ σχολεῖα νῦν λειτουργοῦσιν ἐν τοῖς νομοῖς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ Ἄρτης, οἵτινες ἀποτελοῦσι μίαν περιφέρειαν ἐποπτικοῦ συμβουλίου καὶ ἐπιθεωρήσεως.

§66ΣΒΟΡΩΝΟΣ. Ὑποβάλω καὶ ἐγὼ μίαν σύστασιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει) «Παρακαλεῖται ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργὸς, ὅπως συστήσῃ εἰς τὴν Διεύθυνσιν τοῦ Ναυστάθμου καὶ ὁρίσῃ αὕτη αἴθουσαν διὰ τοὺς προσερχομένους νὰ καταταχθῶσιν ὡς ναῦται, κρινομένους δὲ παρὰ τοῦ ἰατροῦ τῆς ὑπηρεσίας ὡς παραπεμπτέους εἰς τὴν ἀνωτάτην ὑγειονομικὴν ἀρχὴν, ὅπως ἐξετασθῶσιν ἂν ἦναι ἱκανοὶ πρὸς κατάταξιν ἢ ὄχι, καθόσον μέχρι τοῦδε διανυκτερεύουσιν εἰς τοὺς διαδρόμους τῶν οἰκημάτων τοῦ Ναυστάθμου, μὴ ὑπάρχοντος ὡρισμένου πρὸς τοῦτο θαλάμου· λυπηρὸν δὲ εἶναι, ἀφοῦ τόσα χρήματα ἐδαπανήθησαν, νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἓν τοὐλάχιστον δωμάτιον διὰ τοὺς ἀτυχεῖς πάσχοντας κληρωτούς.»

§67ΒΕΛΛΙΝΗΣ. Ἐν τῇ Πολιτικῇ ἡμῶν Δικονομίᾳ ἐξακολουθεῖ εἰσέτι ὑφιστάμενος θεσμὸς, ὅστις ἔχει καταδικασθῆ καὶ ἐξοβελισθῆ ἐκ πλείστων νομοθεσιῶν. Ὁ θεσμὸς οὗτος εἶναι ὁ περὶ ἀνατροπῆς. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης, ἐπιτροπὴ ἀπαρτιζομένη ἐκ τοῦ Προέδρου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἐκ τοῦ ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ καθηγητοῦ κ. Ψαῤῥᾶ καὶ ἐκ τοῦ ἐγκρίτου νομομαθοῦς κ. Μομφεράτου, εἶχε καταρτίσει νομοσχέδιον πλῆρες περὶ καταργήσεως τοῦ θεσμοῦ τῆς ἀνατροπῆς. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἐπρόφθασε νὰ συζητηθῇ κατὰ τὴν προηγουμένην σύνοδον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ εἰσαγάγῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν, ἄλλως θὰ παρακαλέσω νὰ εἰσαχθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, τυπούμενον καὶ διανεμόμενον, ὡς πρότασις νόμου ἡμετέρα.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως τελωνειακῶν θέσεων.

§69Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ὁ τμηματάρχης τοῦ τμήματος τοῦ τελωνειακοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἀσθενεῖ, δὲν ἠδυνήθην νὰ πορισθῶ τὰς πληροφορίας, τῶν ὁποίων εἶχον ἀνάγκην, διὰ νὰ ἀποφήνωμαι, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀναγραφῶσιν ἐν τῷ νόμῳ αἱ συστάσεις αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ὑπὸ διαφόρων κ. κ. Βουλευτῶν. Παρακαλῶ διὰ τοῦτο νὰ παραλίπωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ προβῶμεν εἰς ἕτερα. Ἐπίσης, ἐπειδὴ καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀσθενεῖ, παρακαλῶ νὰ ἀφήσωμεν καὶ τὰ τρία ἑπόμενα νομοσχέδια καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὸ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πέμπτον.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῶν ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ ἐπὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ ὀφειλομένου τιμήματος δηλωθεισῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα αὐτοῦ 1 καὶ 2).

§71Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἀναγραφῶσι μετὰ τὰ δύο ἄρθρα καὶ δύο ἄλλα, τὸ 3 καὶ 4. Καὶ τὸ μὲν 3 ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 3. Ὁ προσδιορισμὸς τῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς τελευταίας διατάξεως τοῦ προηγουμένου ἄρθρου ἀπαλλαχθησομένων τῆς ὑπηρεσίας θέλει γενῆ διὰ Β. Διατάγματος, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἄνευ διακρίσεως ἀρχαιότητος ὑπηρεσίας τῶν ἀπαλλασσομένων.» Τὸ δὲ 4 ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 4. Ἡ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ ἀπὸ 11 Ἰουλίου 1892 νόμου περὶ τοῦ κατὰ τὸν νόμον ᾼΦΜΖʹ προσθέτου προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τριετὴς διάρκεια τῆς ἰσχύος τῶν κατὰ τὸ μνησθὲν ἄρθρον διατάξεων παρατείνεται καὶ ἐπὶ ἑτέραν τριετίαν, ἀρχομένην ἀπὸ τῆς λήξεως ἐκείνης.» (Γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ προστεθέντα ἄρθρα 3 καὶ 4, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θέλει ἀνατυπωθῆ μὲ τὴν προσθήκην τῶν δύο τελευταίων ἄρθρων, διὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ πολιτικῶν γεωμετρῶν. Ὁ κ. Ν. Σχινᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§73Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἀπὸ τοῦ ἔτους 1880 ἤρξατο ἡ πολυτέλεια τῆς ὑπηρεσίας, κυρίως ὅμως χρονολογεῖται ἀπὸ τοῦ 1876, ὁπότε πρὸς ἐπίτευξιν σκοπῶν ἰδιαιτέρων διεχώρισαν τὰς ὑπηρεσίας καὶ ἐσχημάτισαν τὰς λεγομένας πολλαπλᾶς ὑπηρεσίας. Κατ’ ἀρχαιοτέραν ἐποχὴν τὴν γεωμετρικὴν ὑπηρεσίαν ἐξετέλει ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἰδιαίτερον σῶμα, ὑπὸ ἰδιαίτερον τμῆμα, ἔχον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὰς ἑξῆς ἐργασίας: αʹ) Τὰς καταμετρήσεις τῶν ἀμπέλων, χάριν τῆς στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων· κακῶς δὲ συνάδελφός τις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐπληροφόρησε τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ ἄμπελοι ἐφορολογοῦντο μετρούμεναι ἀπὸ τὸν τυχόντα. Διαβεβαιῶ ὅτι ἐν τῷ Ἀρχείῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εὑρίσκονται λεπτομερῆ σχέδια τῶν ἀμπελώνων τῆς ἐποχῆς ἐκείνης καὶ κατὰ τὰς γινομένας ἀναθεωρήσεις κατὰ τετραετίαν ἢ πενταετίαν προσετίθεντο ἢ ἀφηροῦντο αἱ καταστρεφόμεναι ἢ αἱ νεωστὶ φυτευόμεναι. βʹ) Τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀποζημιώσεως τῶν οἰκοπέδων Πατρῶν, ἥτις οὐκ ὀλίγας περιπλοκὰς καὶ δυσχερείας εἶχε. γʹ) Τὴν πραγματοποίησιν τῶν φαλαγγιτικῶν καὶ Κρητικῶν γραμματίων· καὶ δʹ) Πλείστας ἄλλας τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας ἐργασίας, ὡς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ φυτειῶν καὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς. Ἐν τοσούτῳ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὸ προσωπικὸν ἀπηρτίζετο ἀπὸ 1 προϊστάμενον, εὑρισκόμενον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, 1 ὑπολοχαγὸν, ὡς εἰσηγητὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, 7 γεωμέτρας αʹ τάξεως, οἱ ὁποῖοι ἐλάμβανον ἀνὰ 180 δραχ. μισθὸν, 7 βʹ τάξεως καὶ 7 γʹ τάξεως, τὸ ὅλον 23, οἵτινες ἐν ὅλῳ ἀπελάμβανον ἐτήσιον μισθὸν 49,080 δραχμῶν· δι’ αὐτῶν δ’ ἐξετελοῦντο καὶ ἐπραγματοποιοῦντο ἅπασαι αἱ γεωμετρικαὶ τοῦ Κράτους ὑπηρεσίαι. Ἐν τούτοις, ἕνεκα τῆς πολυτελείας τῆς ἀναπτυχθείσης κατὰ τὰς τελευταίας δεκαετηρίδας, ἐψηφίσθη ἐπ’ ἐσχάτων καὶ νόμος ὑπὸ τὰ στοιχεῖα ΒΡΞΓʹ, ὁ ὁποῖος ἐκτὸς τῶν ἐπαναφερομένων σήμερον ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν γεωμετρῶν, ἀναφέρει ὅτι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ὑπάρχουσιν 9 ὑπομηχανικοί, 12 ἐργοδηγοὶ αʹ τάξεως, 26 ἐργοδηγοὶ βʹ τάξεως, 29 γʹ τάξεως, 46 δʹ τάξεως καὶ 98 μαθητευόμενοι. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργόν, θὰ μείνωσιν ἅπαντες αὐτοὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῷ γεωμετρικῷ κλάδῳ, ἢ θέλουσι μείνῃ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν; Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν σχεδίου νόμου οὐδὲν ὁρίζεται, ἐὰν αὐτοὶ θέλουσι παραμείνῃ ἢ θὰ ἔχῃ ὁ ἑκάστοτε Ὑπουργὸς τὸ δικαίωμα νὰ διορίζῃ τοιούτους.

§74Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Οὐδεὶς τούτων ἀνῆκέ ποτε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, οὔτε πρόκειται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς αὐτήν· εἶναι προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον εἴχομεν πάντοτε εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων.

§75Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν γνωρίζω, κατὰ τὴν συζήτησιν δὲ τοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ ἐπανέλθω. Καθιστῶ μόνον γνωστὸν τοῦτο, καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὡς ἀνέφερα καὶ προηγουμένως, κατὰ τὸ 1876 αἱ γεωμετρικαὶ ἐργασίαι ἦσαν πολὺ περισσότεραι παρ’ ὅσαι σήμερον, λέγω δὲ πολὺ περισσότεραι, διότι, ἐπαναλαμβάνω, τότε εἶχον τὰς καταμετρήσεις τῶν ἀμπέλων, τότε εἶχον τὴν πραγματοποίησιν τῶν διαφόρων φαλαγγιτικῶν καὶ Κρητικῶν γραμματίων, τὰς ἀποζημιώσεις τῶν οἰκοπέδων Πατρῶν καὶ πλείστας ἄλλας ἐργασίας...

§76Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπῆρξα Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ δύο ἔτη πρὸ τοῦ 1880, ἤτοι κατὰ τὸ 1869 καὶ κατὰ τὸ 1872. Αἱ ἐργασίαι, τὰς ὁποίας παρήγαγεν ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς καὶ περὶ τῶν ἐθνικοϊδιοκτήτων φυτειῶν, εἶναι πολλαπλαῖ καὶ μεγάλαι· τότε ἡ ὑπηρεσία τῆς καταμετρήσεως τῶν ἀμπέλων καὶ ἴσως κατά τι καὶ ἡ καταμέτρησις τῶν ἐθνικῶν φθαρτῶν κτημάτων, τῶν ὁποίων ἡ ἐκποίησις εἶχε διαταχθῆ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1864, παρεῖχε πολὺ ὀλιγωτέραν ἐργασίαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀπὸ ἐκείνην τὴν ὁποίαν παρέχει νῦν ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς.

§77Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἀλλὰ καὶ ἐὰν περισσοτέρα τις ἦναι ἡ σημερινὴ ἐργασία, ἡ δαπάνη εἰς τὰ 1876 ἀνήρχετο εἰς 49,080 δραχμάς, ἡ δὲ δαπάνη τῶν γεωμετρῶν αʹ τάξεως καὶ τῶν 10 βοηθῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπανέρχονται σήμερον ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 80,880 δραχμῶν.

§78Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ ἦτο κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1893 ἡ δαπάνη αὕτη ἀνωτέρα τῶν 80 χιλιάδων, διότι ὁ εἰρημένος νόμος ἀφωμοίωσε τοὺς γεωμέτρας μὲ τοὺς ἐργοδηγοὺς καὶ ἀπένειμεν εἰς τοὺς γεωμέτρας τὸν μισθὸν τῶν ἐργοδηγῶν, ἡ διαφορὰ δὲ τῆς μισθοδοσίας εἶναι πράγματι αἰσθητή. Προσέτι δὲ καὶ ἄλλο ἐλάττωμα ἐπῆλθεν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῆς ὑπηρεσίας, διότι οἱ οἰκονομικοὶ ἔφοροι δὲν εἶχον πρόχειρον τὴν συνδρομὴν τῶν ἐργοδηγῶν· ἔπρεπε νὰ διέλθῃ ἡ αἴτησις αὐτῶν πρὸς ἀποστολὴν γεωμετρῶν ἢ ἐργοδηγῶν εἰς ἐκτέλεσιν ὑπηρεσίας διάφορα γραφεῖα, ἤτοι τὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ τοῦ Νομομηχανικοῦ τοῦ ἁρμοδίου, τὸ πρὸς τοὺς ἀμέσως ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ προϊσταμένους τοῦ ἐργοδηγοῦ, καὶ διετάσσετο τότε οὗτος, ἄν ὑπ’ ἄλλης δὲν εἶχεν ἀπασχοληθῆ ἐργασίας.

§79Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν ἀνθίσταμαι περὶ τῆς ἐπανόδου. Συμφωνῶ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἰδίως τὸ Αʹ τμῆμα, ὀφείλει νὰ ἔχῃ τὴν γεωμετρικήν του ὑπηρεσίαν, καὶ μάλιστα φρονῶ, ὅτι ἴδιον τμῆμα καὶ πρόσωπον ἱκανὸν πρέπει ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ διευθύνῃ τοὺς γεωμέτρας, ὄχι δὲ πρόσωπον ἀγνοοῦν τοὺς κόπους τῆς ὑπηρεσίας καὶ τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει ἕκαστος νὰ καταβάλλῃ· πρέπει ὁ διευθύνων νὰ δύναται νὰ μετρήσῃ ἑκάστην ἐργασίαν, ἵνα γινώσκῃ πόσον χρόνον ἀπαιτεῖ αὕτη, καὶ νὰ κανονίζῃ τὴν ὑπηρεσίαν ἑκάστου τῶν ἐργαζομένων. Δὲν ἀνθίσταμαι περὶ αὐτοῦ, παραδέχομαι τὴν ἐπάνοδον, ἀλλὰ θὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καίτοι οὐχὶ ἄγνωστον εἰς αὐτὸν, ὅτι, ἐνῷ ἄλλοτε ἡ ὑπηρεσία ἐξετελεῖτο μὲ τὸ ἥμισυ ποσὸν, σήμερον ζητεῖται ἐκτέλεσις ἔστω καὶ κατά τι μεγαλειτέρας ὑπηρεσίας μὲ διπλάσιον ποσόν. Φρονῶ ὅτι ὅσον τὸ δυνατὸν πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν ἐλαττοῦντες, κατὰ τὸ ἐφικτὸν, διαφόρους θέσεις, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ φέρωμεν τὰς δυνατὰς οἰκονομίας.

§80Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὐτοῦ τοῦ συστήματος τὴν ἐφαρμογὴν προεβάλομεν ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τῆς συνόδου ταύτης.

§81Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ παρακαλέσω ἐν τούτοις τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ῥίψῃ ἀκόμη ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου ἴσως δυνηθῇ νὰ φέρῃ οἰκονομίαν τινά.

§82Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν θὰ ἦναι συμφέρον νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς, διότι ἡ ὑπηρεσία τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου ἐκείνου εἶναι μεγάλη, δὲν ἤγγισε δ’ εἰς τὸ τέρμα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσι, τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3.

§84ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οὐδεὶς διορίζεται γεωμέτρης δόκιμος, ἂν δὲν ἔχῃ πτυχίον τῆς Σχολῆς τῶν βιομηχάνων τεχνῶν, οὐδὲ γεωμέτρης τρίτης τάξεως, ἂν δὲν ὑπηρέτησεν ἐπὶ δύο συνεχῆ ἔτη ὡς δόκιμος, καὶ δὲν ηὐδοκίμησε κατὰ πρακτικὰς ἐπὶ τοῦ πεδίου ἐξετάσεις, διεξαγομένας ὑπὸ τριμελοῦς ἐπιτροπῆς ἐξ ἑνὸς ἐπιθεωρητοῦ τῶν δημοσίων ἔργων καὶ δύο νομομηχανικῶν, διοριζομένων πρὸς τοῦτο τῇ αἰτήσει τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ ὑπὸ τοῦ προϊσταμένου τοῦ σώματος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν Ὑπουργοῦ. «Οὐδεὶς διορίζεται γεωμέτρης δευτέρας τάξεως, ἂν δὲν ὑπηρέτησεν ἐπὶ τριετίαν ὡς γεωμέτρης γʹ τάξεως, οὐδὲ προάγεται εἰς τὴν αʹ τάξιν, ἂν δὲν ὑπηρέτησεν ἐπὶ πενταετίαν ὡς γεωμέτρης δευτέρας τάξεως.»

§85Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνω νὰ προστεθῇ καὶ γʹ ἐδάφιον εἰς τὸ ἄρθρον 3, ἔχον οὕτως (ἀναγινώσκει): «Οἱ διατελέσαντες ἐν τῇ γεωμετρικῇ ὑπηρεσίᾳ γεωμέτραι αʹ, βʹ καὶ γʹ τάξεως δύνανται νὰ διορισθῶσιν αὖθις εἰς αὐτὴν ἐπὶ τῷ βαθμῷ, ὃν εἶχον, ὅτε ἀπεμακρύνθησαν αὐτῆς.» Ἀληθῶς μὲ ἐπληροφόρησαν, ὅτι ὑπάρχουσι τέσσαρες ἔτι γεωμέτραι, δύο αʹ τάξεως καὶ δύο βʹ τάξεως, οἵτινες ἀπεμακρύνθησαν τῆς ὑπηρεσίας, ἀναγκασθέντες ἐξ ἀδικημάτων ἢ πιέσεων.

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§87Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνω νὰ προστεθῇ 4ον ἄρθρον πρὸ τοῦ 4ου τοῦ νομοσχεδίου, ἔχον οὕτως (ἀναγινώσκει): «Οἱ γεωμέτραι διορίζονται διὰ Β. Διατάγματος, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ». Τὸ δὲ 4ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου νὰ γένηται ἄρθρον 5.

§88ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ διορισμὸς αὐτῶν μέχρι σήμερον δὲν ἐγίνετο τοιουτοτρόπως;

§89Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι· ἀνῆκον εἰς τὸ σῶμα τῶν δημοσίων ἔργων, ἑπομένως εἶναι ἐργοδηγοί.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προταθὲν ἄρθρον 4ον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 5, δηλ. τὸ 4ον τοῦ νομοσχεδίου.

§91ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οἱ γεωμέτραι λαμβάνουσι μηνιαῖον μισθὸν οἱ μὲν πρώτης τάξεως δραχμὰς 180, οἱ τῆς δευτέρας τάξεως δραχμὰς 160, οἱ τῆς τρίτης δραχμὰς 110, καὶ οἱ δόκιμοι γεωμέτραι δραχμὰς 90. «Τῶν γεωμετρῶν ὅμως πρώτης τάξεως ὁ μισθὸς αὐξάνεται μετὰ τὴν συμπλήρωσιν εἰκοσαετοῦς ὑπηρεσίας κατὰ δραχμὰς τριάκοντα κατὰ μῆνα, καὶ μετὰ πέντε ἔτη ἀπὸ τῆς αὐξήσεως ταύτης κατὰ τριάκοντα ἑτέρας δραχμάς, ὡς αὐξάνεται καὶ τοῦ γεωμέτρου δευτέρας τάξεως ὁ μισθὸς μετὰ τὴν συμπλήρωσιν δεκαπενταετοῦς ὑπηρεσίας κατὰ δραχμὰς εἴκοσι κατὰ μῆνα, καὶ μετὰ πέντε ἔτη ἀπὸ τῆς αὐξήσεως ταύτης προστίθενται εἴκοσιν αὖθις δραχμαὶ εἰς τὸν μισθὸν αὐτοῦ. «Τῶν διατάξεων τούτων ἡ ἰσχὺς ἄρχεται μετὰ διετίαν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου.»

§92ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Φαίνεται ὅτι ὑπάρχει κἄποια ἀνωμαλία εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὴν αὔξησιν τὴν ἐπερχομένην μετὰ τὴν ὑπηρεσίαν ὡρισμένου χρονικοῦ διαστήματος, ἐνδέχεται νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἑξῆς ἀποτέλεσμα, νὰ ἔχωμεν ἐργοδηγὸν βʹ τάξεως λαμβάνοντα ἀνώτερον μισθὸν τοῦ ἐργοδηγοῦ αʹ τάξεως.

§93Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως, ἀλλ’ ἐκεῖνος ὁ γεωμέτρης, ὁ βʹ τάξεως, θέλει ἔχει ὑπηρεσίαν εἰκοσαετῆ, ὁ δὲ μισθός του θέλει εἶσθαι δραχ. 200, ἐνῷ ὁ γεωμέτρης αʹ τάξεως θέλει λαμβάνει 180 δραχμάς.

§94ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλὰ τοῦτο ἔχει κἄτι τι τὸ ἀνώμαλον, διότι ὁ γεωμέτρης αʹ τάξεως, ὁ ὁποῖος θὰ ἦναι ἀνώτερος τοῦ γεωμέτρου βʹ τάξεως καὶ ὑποτίθεται ἀνώτερος καὶ κατὰ ποιὸν καὶ κατὰ βαθμόν, αὐτὸς θὰ ἔχῃ μισθὸν κατὰ 20 δραχμὰς ὀλιγώτερον ἑνὸς γεωμέτρου βʹ τάξεως, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπροβιβάσθη.

§95Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐπροβιβάσθη, διότι δὲν ὑπῆρχε θέσις.

§96ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ὑπῆρχε θέσις, δὲν δύναται νὰ ἐπέλθῃ τὸ ἄτοπον.

§97Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ὑπῆρχε θέσις, ὁ γεωμέτρης βʹ τάξεως δὲν ἤθελέ ποτε μὴ προβιβασθῇ ἕνεκεν ἀνικανότητος, διότι ἤθελε παυθῇ.

§98ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐνδέχεται νὰ μὴ προβιβασθῇ.

§99Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατόν.

§100ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἁπλῆ ἀνωμαλία, ἡ ὁποία, νομίζω, δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν.

§101Π. ΙΑΤΡΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μοὶ δώσῃ μίαν πληροφορίαν. Διὰ τίνα λόγον ἡ ἰσχὺς τοῦ νόμου αὐτοῦ θέλει ἀρχίσει μετὰ διετίαν;

§102Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Διότι τὸ προσωπικὸν τοῦ γεωμετρικοῦ κλάδου ἀποσυνετέθη, ἀπεσπάσθη δὲ ἀπὸ τὸ προσωπικὸν τοῦ τμήματος τῶν ἐθνικῶν κτημάτων τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου, τώρα δὲ πρόκειται νὰ ἐπαναχθῶσι τὰ τῶν γεωμετρῶν εἰς ἣν ἔκειντο κατάστασιν. Ἀφοῦ δ’ ἐπανέλθωσι, βεβαίως θέλει παρέλθει διετία, βεβαίως δὲ πρέπει νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐργασία αὕτη ἀπὸ τοῦδε.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 6, ἤτοι τὸ 5ον τοῦ νομοσχεδίου.

§104ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οἱ γεωμέτραι ἀσχολοῦνται κυρίως εἰς τὴν καταμέτρησιν καὶ χωρογράφησιν τῶν γαιῶν καὶ τῶν κτημάτων, καὶ εἰς τὰς ἄλλας συναφεῖς πρὸς ταῦτα ἐργασίας· ἐργάζονται δ’ ἐν τοῖς γραφείοις τῶν οἰκονομικῶν ἐφόρων, ὁσάκις δὲν ἐκτελῶσιν ἐργασίας ἐν ὑπαίθρῳ, καὶ ἐκτελοῦσι τὰς παραγγελίας αὐτῶν.»

§105Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μετὰ τὴν λέξιν «ἐργασίας», ἐν τῷ τρίτῳ στίχῳ, παρακαλῶ νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «συντρέχοντες εἰς τὴν βεβαίωσιν τῶν ἀμέσων φόρων», ἀντὶ δὲ τῆς λέξεως «ἐφόρων» νὰ τεθῇ «ἐφοριῶν», καὶ ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου, ἀντὶ «αὐτῶν», νὰ τεθῇ «τῶν οἰκονομικῶν ἐφοριῶν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ὡς ἄρθρον 7 τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νομοσχεδίου).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8, δηλαδὴ τὸ 7ον τοῦ νομοσχεδίου.

§107ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον, ὁσάκις ἤθελε παρασταθῆ ἔκτακτος ἀνάγκη, δύναται νὰ ζητῇ παρὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ τὴν παρ’ αὐτῷ ἀπόσπασιν ἀριθμοῦ τινος ἐργοδηγῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς ἐκτάκτου γεωμετρικῆς ἐργασίας. «Οἱ ἀποσπώμενοι οὕτως ἐργοδηγοὶ θέλουσι μισθοδοτεῖσθαι κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ δ’ ἀριθμὸς αὐτῶν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ὑπερβαίνῃ τοὺς εἴκοσι.»

§108Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου προτείνω νὰ διαγραφῇ ἡ δευτέρα παράγραφος.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 8 μετὰ τῆς διαγραφῆς τῆς βʹ παραγράφου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 9, ἤτοι 8 τοῦ νομοσχεδίου.

§110ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Αἱ διατάξεις τοῦ ͵ΒΡΞΓʹ νόμου τῆς 13 Φεβρουαρίου 1893 καταργοῦνται, ὡς καὶ πᾶσα ἄλλη ἀντιβαίνουσα εἰς τὸν παρόντα.»

§111Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀντὶ τοῦ κειμένου τοῦ ἄρθρου προτείνω νὰ τεθῇ τὸ ἑξῆς κείμενον (ἀναγινώσκει): «Καταργοῦνται τὰ ἄρθρα 1–6, 8 καὶ 9 τοῦ ͵ΒΡΞΓʹ νόμου τῆς 13 Φεβρουαρίου 1893 περὶ συγχωνεύσεως τοῦ κλάδου τῶν γεωμετρῶν εἰς τὸ σῶμα τῶν ἐργοδηγῶν. «Τὸ κατὰ τὸ ἄρθρον 7 τοῦ προμνησθέντος νόμου προσωπικὸν τῶν ἐργοδηγῶν μειοῦται κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν γεωμετρῶν, οἵτινες ἀποσπῶνται αὐτοῦ κατὰ τὸ 1 ἄρθρον τοῦ παρόντος νόμου.»

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προτεινόμενον κείμενον, ὡς ἄρθρον 9, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται ὡσαύτως δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καθορισμοῦ τοῦ προσωπικοῦ τῶν οἰκονομικῶν ἐφοριῶν τοῦ Κράτους. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§115ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἡ ἐφορία τῆς Τριφυλίας ἔχει μεγάλην ἐργασίαν, καὶ παρατηρῶ ὅτι κατατάσσεται εἰς τὴν τρίτην τάξιν, ἐνῷ ἔπρεπε ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν δευτέραν τάξιν, διότι δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἡ ἐφορία τῆς Λεβαδείας ἢ ἡ τῆς Καρδίτσης ἢ ἡ τῆς Λοκρίδος ἔχωσι μεγαλειτέραν ἐργασίαν.

§116ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ.

§117ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν ἠξεύρω· ἀλλὰ γνωρίζω ὅτι ἡ ἐφορία τῆς Τριφυλίας ἔχει τόσην ἐργασίαν, ὅσην ἔχουσι καὶ αἱ ἄλλαι ἐφορίαι δευτέρας τάξεως. Ἡ δαπάνη δὲν βλέπω νὰ ἦναι μεγάλη. Θὰ προστεθῇ μόνον εἷς πρωτοκολλητής.

§118Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι τὸ τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον ἀσχολεῖται εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων τῶν ἀμέσων φόρων, εἶναι εἰς θέσιν κρείττονα καὶ ἐμοῦ καὶ ὑμῶν, ἵνα γνωρίζῃ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας. Τοῦτο μὲ βεβαιοῖ, ὅτι εἰς τὰς ἐφορίας τῆς τρίτης τάξεως δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη πρωτοκολλητοῦ. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ ὑπηρεσία ἀρκεῖται εἰς τὸν ὀλιγώτερον ἀριθμὸν, ἡμεῖς δὲν πρέπει νὰ προσθέσωμεν περισσότερον.

§119ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, γνωρίζω τὸ ἑξῆς ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως. Εἰς τὰς ἐφορίας, ὅπως εἶναι σήμερον τὸ προσωπικὸν, ἢ μᾶλλον ἡ ποιότης τοῦ προσωπικοῦ, δὲν ἐνεργεῖται καμμία ὑπηρεσία, διότι ὅλα τὰ ἔγγραφα, ὅπως ἔρχονται, σωρεύονται καὶ ῥίπτονται εἰς τὸ ἀρχεῖον, χωρὶς νὰ γίνηται οὐδεμία ἐπ’ αὐτῶν ἐνέργεια. Δὲν ὑπάρχει σήμερον εἰς τὴν ἐφορίαν τῆς Τριφυλίας ἔγγραφον παραστατικὸν ἢ ἄλλο, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν καὶ τοῦ Δημοσίου. Καὶ τοῦτο καὶ διὰ τὴν ἔλλειψιν τοῦ ἀναγκαίου προσωπικοῦ καὶ διότι, ὡς ἐκ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τῆς τάξεως τῆς ἐφορίας, δὲν στέλλεται τὸ κατάλληλον πρόσωπον καὶ δὲν ὑπάρχει κατάστημα ἐφοριακὸν μὲ χῶρον ἀρχείου, εἰς ὃ νὰ φυλάττωνται τὰ ἔγγραφα, ὅπως ταῦτα ἐνεργῶνται ἀπὸ τοὺς διαδόχους τῶν μετατιθεμένων ὑπαλλήλων καὶ μὴ ῥίπτωνται ἐκεῖ, ὅπου δὲν εὑρίσκονται πλέον. Τὸ τμῆμα, ὅπως εἶναι τώρα κατηρτισμένον, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὰς πληροφορίας αὐτάς, τὰς ὁποίας ἀντιλαμβάνομαι ἐγὼ διὰ τῶν ἰδίων ὀφθαλμῶν μου. Γνωρίζω, ὅτι ὅλα τὰ χαρτιὰ τῆς ἐφορίας, ἐλλείψει ἀρχείου, εὐρωτιῶσι.

§120ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διατί;

§121ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Διότι δὲν ὑπάρχει ἱκανὸν πρόσωπον, ἵνα τὰ ἐνεργήσῃ.

§122ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πρόκειται λοιπὸν περὶ τοῦ ποιοῦ, οὐχὶ περὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ προσωπικοῦ.

§123ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἐὰν προβιβασθῇ ἡ ἐφορία ἐκείνη καὶ γείνῃ δευτέρας τάξεως, θὰ ἔχωμεν τοὐλάχιστον ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος νὰ δύναται νὰ ἐργασθῇ. Ἡ ἐφορία ἔχει πολλὰς ἐργασίας. Κατεστράφησαν πλεῖστα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς ἀνικανότητος τοῦ ἐφόρου. Καμμία ἐργασία δὲν γίνεται, κ. Πρόεδρε, ἀπὸ τοὺς οἰκονομικοὺς ἐφόρους τρίτης τάξεως.

§124ΠΕΡΡΟΣ. Καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ βάλωμεν περισσοτέρους; Νὰ φροντίσωμεν νὰ βάλωμεν καλλιτέρους.

§125ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ βελτίωσις, τὴν ὁποίαν εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶναι ἀξία λόγου, διότι ἀντὶ ἀνικάνων ὑπαλλήλων τῶν ἐφοριῶν προτείνει τὴν εἰσαγωγὴν ἐμπειροτέρων καὶ δυναμένων νὰ ἐκτελέσωσι τελειότερον τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Ἀλλὰ τὴν ἰδέαν ταύτην, τὴν ἐπωφελῆ, νομίζω ὅτι πρέπει νὰ τὴν γενικεύσωμεν. Ἀντικαθίστανται ὑπάλληλοι ἄπειροι καὶ ἀνίκανοι δι’ ὑπαλλήλων παρεχόντων ἐγγυήσεις ἱκανότητος καὶ ἐργατικότητος. Οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι ἀντικαθίστανται, εἶναι οἱ πρωτοκολληταὶ καὶ οἱ γραφεῖς, ἀντικαθιστάμενοι διὰ γραμματέων τρίτης τάξεως. Τὴν βελτίωσιν ταύτην ἐπεθύμουν νὰ ἴδω γενικωτέραν. Ἀφοῦ τὸ νομοσχέδιον καταδικάζει τοὺς ὑπαλλήλους τούτους, πολὺ ὀρθῶς, δὲν βλέπω διατὶ ἔν τισι μὲν θέσεσι καταδικάζει αὐτοὺς, ἐν ἄλλαις δὲ, καταδεδικασμένους ὄντας, τοὺς ἀφίνει ὑπάρχοντας· οὕτως εὑρίσκω ὅτι ἀφίνει ὑπάρχοντας, καίτοι καταδεδικασμένους, τοὺς πρωτοκολλητάς. Εἰς τὰς οἰκονομικὰς ἐφορίας πρώτης τάξεως, εἰς ὅλας σχεδὸν, ἀφίνονται οἱ πρωτοκολληταί, εἰς πολλὰς δ’ ἐφορίας δευτέρας τάξεως ἀφίνονται ὡσαύτως πρωτοκολληταί· ἐξαιροῦνται μόνον αἱ Καλάμαι, ἡ Καρδίτσα, ἡ Λεβαδεία, ἡ Λοκρίς, ἡ Μαντινεία καὶ τὰ Τρίκκαλα. Νομίζω ὅτι εἶναι περιττὴ ἡ ὕπαρξις τῶν πρωτοκολλητῶν, ἐὰν δὲ αἱ ἐφορίαι, εἰς τὰς ὁποίας ἐπιτρέπεται ὁ διορισμὸς πρωτοκολλητῶν, ἔχωσιν ἀνάγκην προσθέτου τινὸς προσώπου, πλὴν ἐκείνων τὰ ὁποῖα ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἦτο καλλίτερον καὶ ἐπωφελέστερον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν νὰ διορισθῇ καὶ εἷς τρίτος γραμματεύς, ἢ, ἂν δὲν πρέπῃ νὰ διορισθῇ τρίτος, νὰ δημιουργηθῇ καὶ θέσις τετάρτου γραμματέως, ἵνα σχηματισθῇ τελειοτέρα ἡ ὑπηρεσία ὅλων τῶν ἐφοριῶν. Ἡ ὑπηρεσία δὲ τῶν ἐφοριῶν εἶναι ἡ βάσις τῆς εἰσπράξεως τῶν κυριωτέρων φόρων ἡμῶν, δηλαδὴ εἶναι ἡ βεβαίωσις, ἄνευ τῆς ὁποίας δὲν δύναται νὰ γείνῃ εἴσπραξις. Καὶ γνωρίζομεν πάντες πόσον ἐν ἑκάστῃ ἐπαρχίᾳ καθυστερεῖ ἡ ἐργασία τῆς βεβαιώσεως. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν βεβαίωσιν τελειοτέραν, πρέπει νὰ ἔχωμεν καὶ προσωπικὸν κατάλληλον. Διὰ τοῦτο ἤθελον νὰ προτείνω, ἐὰν δὲν ἦναι ἀνάγκη αὐξήσεως τοῦ τακτικοῦ προσωπικοῦ τρίτων γραμματέων, νὰ ἐξαλειφθῶσιν ἄνευ προσθήκης τινὸς οἱ πρωτοκολληταί. Ἐὰν ὅμως ἡ ὑπηρεσία νομίζῃ ὅτι χρειάζεται καὶ τὸ πρόσωπον τοῦτο, νὰ ἀντικατασταθῶσιν οἱ πρωτοκολληταὶ δι’ ἑτέρου τρίτου ἢ τετάρτου γραμματέως.

§126ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ποία ἡ διαφορά; τὸν αὐτὸν μισθὸν λαμβάνουσι.

§127ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ διαφορὰ μεταξὺ γραμματέων καὶ πρωτοκολλητῶν εἶναι, ὅτι ὁ γραμματεὺς δὲν δύναται νὰ ἦναι ἐντόπιος· ὁ γραμματεὺς εἶναι ὑπάλληλος ἀνήκων εἰς τὴν ἱεραρχίαν, προβιβαζόμενος τακτικῶς, ἐνῷ ὁ πρωτοκολλητὴς εἶναι εἷς τῶν νέων ἐκείνων, τοὺς ὁποίους πάντες γνωρίζομεν, οἱ ὁποῖοι διορίζονται οὐχὶ ἵνα ἐργάζωνται, ἀλλ’ ἵνα λαμβάνωσι μισθόν.

§128ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μεθ’ ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν, τὴν ὁποίαν εἶχον πρὸς τοῦτο, δὲν ἠδυνήθην νὰ ἀνεύρω τὴν βελτίωσιν ἐκείνην τῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν ἀνεῦρεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος. Νομίζω ὅτι οἱ οἰκονομικοὶ ἔφοροι μένουσιν οἱ αὐτοὶ, θὰ ἐξακολουθῶσι δὲ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι στρατολογούμενοι, ἐν μέρει τοὐλάχιστον, ὅπως μέχρι τοῦδε. Δηλαδή, ὅστις ἔτυχε ποτὲ νὰ προϋπηρετήσῃ ὡς δασονόμος, μόλις καὶ μετὰ βίας δυνάμενος νὰ ὑπογράφῃ τὸ ὄνομά του, θὰ ἔχῃ τὸ προσὸν νὰ γείνῃ ἔφορος, ὅπως γίνεται καὶ τώρα. Ἐν τῇ βελτιώσει, τὴν ὁποίαν διεῖδεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, ὅτι ἐνιαχοῦ ἀντικαθίστανται οἱ πρωτοκολληταὶ διὰ γραμματέων τρίτης τάξεως, βλέπω μόνον βελτίωσιν τοῦ μισθοῦ, οὐχὶ δὲ τῆς ὑπηρεσίας· διότι διαβεβαιῶ τὸν κύριον συνάδελφον, ὅτι πάντες σχεδὸν οἱ μέχρι τοῦδε ὑπηρετοῦντες ὡς πρωτοκολληταὶ ἔχουσι τὰ προσόντα νὰ γείνωσι γραμματεῖς τρίτης τάξεως ἐφορίας.

§129Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐχὶ ὅμως ἐν τῇ ἰδίᾳ πατρίδι.

§130ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βλέπω λοιπὸν βελτιούμενον κατά τι τὸν μισθὸν, ἀλλ’ οὐχὶ τὴν ὑπηρεσίαν. Ὁ γραμματεὺς τρίτης τάξεως θὰ ἐκτελῇ χρέη πρωτοκολλητοῦ. Ἄλλον σκοπὸν, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, δὲν ἔχει ἡ ἀντικατάστασις τῶν πρωτοκολλητῶν εἰς πολλὰς ἐφορίας διὰ γραμματέων τρίτης τάξεως, παρὰ τοῦτον, ἵνα οὗτοι ἐκτελῶσι τὰ χρέη τοῦ πρωτοκολλητοῦ, τὰ ὁποῖα βεβαίως εἶναι ἀρκετά. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω κατὰ τί εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων τοῦ πρωτοκολλητοῦ ἐπηρεάζει τὸ ἐντόπιον ἢ μὴ ἐντόπιον τοῦ ὑπαλλήλου. Πρόκειται κυρίως περὶ μηχανικῆς ὅλως ἐργασίας, τὴν ὁποίαν διεξάγει ὁ πρωτοκολλητής, χωρὶς νὰ ἐπηρεάζῃ δι’ αὐτῆς τὸ ἐκλογικὸν φρόνημα. Αἱ ἄλλαι ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας ἐκτελοῦσιν οἱ γραμματεῖς αʹ καὶ βʹ τάξεως καὶ οἱ ἔφοροι αὐτοί, βεβαίως δύνανται νὰ ἐπηρεάσωσιν· ἀλλὰ τὰ κύρια καθήκοντα, τὰ ἀνατιθέμενα εἰς τὸν πρωτοκολλητὴν, δὲν νομίζω ὅτι ἔχουσι μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ φρονήματος.

§131Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Δὲν πρόκειται περὶ φρονήματος. Οἱ πρωτοκολληταὶ τῶν ἐφοριῶν ἀποστέλλονται συνήθως, ἵνα μὴ εἴπω πολλάκις, ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ ἐφόρου εἰς ἐργασίας βεβαιώσεως φόρων, καὶ ὅμως οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι εἶναι ὑπάλληλοι ἐντόπιοι, συνδεδεμένοι διὰ σχέσεων συμπαθείας, ἔχοντες τὰ τρωτά των μέρη, ἑπομένως ἡ ἀπαλλαγὴ τῆς ὑπηρεσίας ἀπὸ ἐντοπίους εἶναι κέρδος, ἐὰν δὲ δὲν ἦναι πράγματι τοιοῦτον, τοὐλάχιστον παρέχει πιθανότητας ἐλπιζομένου κέρδους. Ἐπίσης κέρδος εἶναι καὶ ἡ ὑποτιθεμένη μεγαλειτέρα ἀρτιότης τοῦ τρίτου γραμματέως ἐκείνης τῆς ἀρτιότητος, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ πρωτοκολλητής. Ὑποτίθεται ὅτι εἶναι, ἂν καὶ ἐνδέχεται πράγματι νὰ μὴ ἦναι, ἀλλ’ ὑποτίθεται ὅτι εἶναι. Νομίζω δ’ ὅτι, ὅταν δύναταί τις νὰ ἐλπίζῃ βελτίωσίν τινα, δὲν πρέπει νὰ τὴν ἀπωθῇ, ἐπὶ τῇ ὑπονοίᾳ ὅτι ἐνδέχεται ἡ ἐλπὶς αὕτη νὰ μὴ πραγματοποιηθῇ. Εἰς τὴν παρατήρησιν δὲ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ἀντιλέγω, ὅτι ἐν ταῖς ἐφορίαις πρώτης τάξεως ὑπάρχουσιν ὑπηρεσίαι, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦσι μηχανικὴν ἐργασίαν, ἀντιγραφαὶ πινάκων, σύνταξις πινάκων κτλ. καὶ ἡ ὑπηρεσία τοῦ πρωτοκολλητοῦ εἶναι περισσότερον ἐπιτηδεία εἰς τὰς ἐργασίας ταύτας· ἐὰν δὲ ὁ πρωτοκολλητὴς ἤθελεν ἀντικατασταθῆ δι’ ἄλλου γραμματέως, θὰ ἦτο ἐπίσης πολυτέλεια. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο πρώτην φορὰν ἐφαρμόζεται· ἂς τὸ δοκιμάσωμεν, καὶ ἂν τυχὸν παρατηρήσωμεν ἀνεπάρκειαν, κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος θεραπεύομεν αὐτήν.

§132ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κατὰ πόσον ὁ πρωτοκολλητὴς τῆς ἐφορίας Πειραιῶς θὰ ἔχῃ περισσοτέραν μηχανικὴν ἐργασίαν ἀπὸ τὸν πρωτοκολλητὴν ἐφορίας ἐπαρχιῶν, οἷαι ἡ τῆς Μαντινείας, τῶν Τρικκάλων, τῆς Λεβαδείας, ἀλλὰ κατ’ ἐξοχὴν τῆς Λοκρίδος, διότι ὁμολογουμένως ἐν Λοκρίδι ἡ ὑπηρεσία τοῦ κλάδου τούτου εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα ἢ ἐν Πειραιεῖ. Ἐκτὸς τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων...

§133Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Αὐτὸ εἶναι κἄτι τι.

§134ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὅταν ὅμως εἴχετε τὰς 100,000 δηλώσεις τῆς ἐπαρχίας Λοκρίδος, τότε ἀπαιτεῖται πολὺ μεγαλειτέρα μηχανικὴ ἐργασία. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνωσιν ἐξαιρέσεις, ἀλλ’ ἢ νὰ καταργηθῶσιν οἱ πρωτοκολληταὶ εἰς ὅλας τὰς ἐφορίας, ἀντικαθιστώμενοι ὑπὸ γραμματέων γʹ τάξεως, λαμβανομένων ἐξ ἄλλων ἐπαρχιῶν, ἢ νὰ μείνωσιν εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας οἱ πρωτοκολληταί.

§135ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀπαντῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Λοκρίδος. Τὴν βελτίωσιν εὑρίσκω εἰς τὴν ἀντικατάστασιν τῶν πρωτοκολλητῶν καὶ γραφέων, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ὑπάλληλοι τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ εἶναι ὑπάλληλοι διοριζόμενοι, ὅπως εἶπον, ἵνα λαμβάνωσι μισθόν. Δὲν εἶπον ὅτι ἔχει ῥιζικὰς μεταβολὰς καὶ εἶναι τὸ ἄριστον σύστημα. Βεβαίως καὶ ἄλλαι βελτιώσεις εἶναι δυναταὶ καὶ πρέπει νὰ εἰσαχθῶσιν, ἀλλ’ ὑπάρχει ἀναμφισβητήτως βελτίωσις. Ἐπειδὴ δὲ, κατ’ ἐμὲ, ἡ βελτίωσις εἶναι ἀναμφισβήτητος, διὰ τοῦτο ἤθελον νὰ γείνῃ γενικωτέρα. Ὁ διορισμὸς πρωτοκολλητῶν, λαμβανομένων ἐξ ἐντοπίων, δὲν παρέχει καμμίαν οἰκονομίαν, διότι τὸν αὐτὸν μισθὸν θὰ λαμβάνωσι, τὸν ὁποῖον λαμβάνει καὶ ὁ τρίτος γραμματεύς. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι βλέπω ἐξασφαλιζομένην τὴν βελτίωσιν ταύτην διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως ὅλων τῶν πρωτοκολλητῶν, ὅπου ὑπάρχει ἀνάγκη πρωτοκολλητῶν, διὰ γραμματέων γʹ ἢ καὶ δʹ τάξεως.

§136ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἡ ἀντικατάστασις τῶν πρωτοκολλητῶν διὰ γραμματέων γʹ τάξεως φρονῶ ὅτι δὲν ἔχει σκοπόν τινα· διότι, ἂν ὑποθέσωμεν, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἦναι ἐντόπιοι, ἵνα μὴ ἀναμιγνύωνται εἰς τὸν κομματισμὸν, ἔχομεν παραδείγματα, ὅτι οἱ ξένοι γραμματεῖς εἰς τὰς ἐφορίας μέχρι τοῦδε ἔδειξαν μεγαλείτερον φατριασμὸν διὰ τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων. Καὶ ἔχομεν παράδειγμα πρόσφατον, τὸ ὁποῖον συνέβη ἐν Τριφυλίᾳ. Δὲν ἠξεύρω πόθεν εἶναι ἐκεῖ εἷς γραμματεὺς, ὁ ὁποῖος μᾶς ἔδωκε τόσα παραδείγματα φατριασμοῦ, τὰ ὁποῖα οὐδέποτε ἐπὶ 20 ἢ 30 ἔτη εἴχομεν ἀπὸ τοὺς ἐντοπίους. Ἀλλὰ μήπως ἱκανότητα ἔχουσι περισσοτέραν τῶν πρωτοκολλητῶν; Ἐγὼ εὑρίσκω εἰς πολλοὺς γραμματεῖς οἰκονομικῶν ἐφοριῶν ἱκανότητα πολὺ μικροτέραν καὶ αὐτῆς τῶν γραφέων. Γνωρίζω ὅτι οἱ ἔφοροι σήμερον διευθύνονται ἀπὸ γραφεῖς καὶ πρωτοκολλητάς. Ἄνευ τῆς ἐργασίας αὐτῶν, ἄνευ τῆς ἐγκρίσεως αὐτῶν οἱ ἔφοροι εἶναι ἀνίκανοι νὰ πράξωσι τίποτε.

§137ΠΕΡΡΟΣ. Διότι εἶναι τοῦ κόμματος, καὶ ὁ ἔφορος ὑποκύπτει εἰς τὸν πρωτοκολλητήν.

§138ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Λοιπὸν καταργοῦμεν τοὺς ἐντοπίους πρωτοκολλητὰς, διατί; ἵνα φέρωμεν ἄλλους ἀνικανωτέρους ἐξ ἑτέρων ἐπαρχιῶν, οἱ ὁποῖοι θ’ ἀναμιχθῶσι πολὺ περισσότερον εἰς τὸν φατριασμὸν τῶν ἐντοπίων. Φρονῶ ὅτι θὰ ἦτο καλλίτερον, δὲν ἠξεύρω εἰς τὰς ἄλλας ἐπαρχίας, τοὐλάχιστον εἰς τὴν Τριφυλίαν, ὁ γραμματεὺς γʹ τάξεως ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ πρωτοκολλητοῦ, νὰ ἔχωμεν οὕτω μικροτέραν δαπάνην, καὶ νὰ ἦναι ἐκ τοῦ τόπου. Ἢ πρέπει νὰ προβιβασθῇ ἡ ἐφορία Τριφυλίας, νὰ γείνῃ βʹ τάξεως, ἢ ἀντὶ τοῦ τρίτου γραμματέως νὰ ἔχωμεν ἕνα πρωτοκολλητήν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συναινέσῃ εἰς ἓν ἀπὸ τὰ δύο.

§139ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοῦτο μόνον θὰ δηλώσω, ὅτι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Λοκρίδος ἐργάζεται μέχρι τοῦδε εἷς οἰκονομικὸς ἔφορος, δύο γραμματεῖς, εἷς πρωτοκολλητὴς καὶ δύο γραφεῖς, καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι ἐξετέλουν μόνοι τὸ καθῆκόν των, ἦσαν οἱ ἐντόπιοι γραφεῖς καὶ ὁ πρωτοκολλητής. Τώρα τοὺς δύο γραφεῖς καὶ τὸν πρωτοκολλητὴν πρόκειται νὰ ἀναπληρώσῃ εἷς γραμματεύς. Ἀμφιβάλλω πολὺ, ἂν θὰ κατορθώσῃ αὐτὸς, καθό, μὴ ἐντόπιος, ὅσην ἱκανότητα καὶ ἂν ἔχῃ, νὰ ἀναπληρώσῃ τοὺς τρεῖς ἄλλους ὑπαλλήλους, τοὺς ὁποίους ἀντικαθιστᾷ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ ὑπηρεσία θὰ προσκρούσῃ μᾶλλον, πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου, ὡς πρὸς τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3.

§141ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὸ πρόσθετον προσωπικὸν τῆς οἰκονομικῆς ἐφορίας Ἀττικῆς κατὰ τοὺς νόμους ΦΝϚʹ τῆς 6 Δεκεμβρίου 1875, ϠΜΔʹ τῆς 21 Ἀπριλίου 1882, ᾼΡΔʹ τῆς 30 Μαρτίου 1883, ᾼΡΞΑʹ τῆς 27 Μαρτίου 1884 καὶ ᾼΦΑʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 διατηρεῖται.»

§142Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο προτείνω μίαν διόρθωσιν. Κατὰ λάθος ἐγράφη «ὁ νόμος ᾼΦΑʹ τῆς 28 Μαΐου 1887», ἐνῷ ἔπρεπε νὰ γραφῇ «ὁ νόμος ᾼΧΛΒʹ τῆς 29 Δεκεμβρίου 1887». Τὸ λάθος τοῦτο εὕρηται καὶ ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς τῶν ἐτῶν 1893 καὶ 1894. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 μετὰ τῆς διορθώσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5.

§144ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος νόμου ἄρχεται τῇ 1 Ἰανουαρίου 1896· ἐπιτρέπεται δὲ καὶ πρότερον νὰ τίθεται ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος οὗτος κατὰ ἐφορίας τμηματικῶς διὰ Β. Διαταγμάτων, συγκροτουμένου τοῦ προσωπικοῦ τῶν ἐφοριῶν τούτων κατὰ τὸν παρόντα νόμον, καὶ χρησιμοποιουμένης τῆς ἐν κεφ. 14 ἄρθρ. 1 τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ ἔτους 1895 χορηγουμένης πιστώσεως, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς μὴ ὑπερβάσεως αὐτῆς.»

§145ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας ἀπὸ τὸ ἁρμόδιον τμῆμα, ὡς πρὸς τὴν ἐφορίαν τῆς Τριφυλίας, ἂν δὲν δικαιοῦται νὰ γείνῃ βʹ τάξεως.

§146ΒΑΛΕΤΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον 5 καλὸν εἶναι νὰ διορθωθῇ κατὰ τὸ λεκτικόν· διότι, ἐν ᾧ λέγει, ὅτι «ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος νόμου ἄρχεται τῇ 1 Ἰανουαρίου 1896», προστίθεται κατόπιν: «ἐπιτρέπεται δὲ καὶ πρότερον νὰ τίθεται ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος οὗτος κατὰ ἐφορίας τμηματικῶς κλπ.» Εἶναι ἀντίφασις, ἡ ὁποία δύναται νὰ διορθωθῇ εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ ἀσχοληθησομένου εἰς τὰ λιμενικὰ ἔργα προσωπικοῦ.

§148Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ παρακαλέσω μόνον τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν, ποῖοι λιμένες ἐκτελοῦσιν ἔργα, τίνος ἀξίας ἔργα ἐκτελοῦσι, καὶ διὰ πόσου προσωπικοῦ.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1.

§150ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἡ ἐκτέλεσις τῶν δαπάνη τῶν λιμενικῶν ταμείων ἐκτελουμένων ἔργων ἐνεργεῖται ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν, ἀποσπωμένων ἐκ τοῦ σώματος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν καὶ ἐργοδηγῶν.»

§151ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἄρθρον τοῦτο καθορίζει ὅτι πολιτικοὶ μηχανικοὶ καὶ ἐργοδηγοὶ θέλουν ἀποσπᾶσθαι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν λιμενικῶν ταμείων· ἀλλὰ παρὰ τίνος;

§152Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν εἶναι ὑπὸ τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§153ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει ἀποσπᾷ, ἄνευ γνώμης, ἄνευ παρεμβάσεως τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς.

§154Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ ἔχῃ ἐργασίαν νὰ ἐκτελέσῃ, θέλει ἔχει ἀνάγκην μηχανικοῦ, καὶ θέλει ζητήσει τοιοῦτον.

§155ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει τότε νὰ τροποποιηθῇ ἡ διάταξις, προστιθεμένου ὅτι κατ’ αἴτησιν τῶν λιμενικῶν ἐπιτροπῶν ἀποσπῶνται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν.

§156Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ὑποθέσατε ὅτι πρὸς κατασκευὴν λιμενικοῦ τινος ἔργου ἀπαιτεῖται μηχανικὸς ἀλλοδαπός· τότε δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ζητηθῇ τοιοῦτος ὑπὸ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, διότι τὰ μέλη αὐτῆς θέλουσιν ἐπιθυμεῖ νὰ κρατήσωσι τὸν μηχανικὸν, τὸν ὁποῖον ἔχουσι.

§157Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Οὔτε θέλουν νὰ τοὺς ἰδοῦν!

§158Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον δὲν διατάσσει αὐθαίρετον μέτρον· εἶναι μέτρον ὑπαγορευόμενον ὑπὸ τῆς ἀνάγκης. Μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν ἀποτυχίαν τῶν δημοσίων ἔργων ἐμείναμεν βεβαρημένοι μὲ ἓν πολυτελὲς προσωπικὸν μηχανικῶν. Ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ τὸ χρησιμοποιήσωμεν εἰς ἀνάγκας ταμείων ἰδιαιτέρων, ἐχόντων ἔργα, εἶναι μέγα κέρδος, διότι ἐλαφρύνομεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὑπάρχουσι λιμένες, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀνάγκην διευθύνσεως ἢ ἐπιτηρήσεως μηχανικῶν. Ἐὰν ἐπ’ αὐτῶν ταχθῶσι μηχανικοί, δὲν χειροτερεύομεν τὴν ἐπιχείρησιν, ἴσως δ’ ὠφελοῦμεν αὐτὴν, ἐφ’ ὅσον ὑπάρχει πρόληψις ὅτι οἱ νομομηχανικοὶ εἶναι ἄρτιοι καὶ ἐπιστημονικῶς κατηρτισμένοι.

§159ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς αὐτὴ εἶναι ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τὴν ἐπιδοκιμάζω. Ἀλλ’ ἐδῶ πρόκειται νὰ ἀποφύγωμεν ἓν ἄτοπον, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, χωρὶς γνῶσιν καὶ χωρὶς γνώμην τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, δύναται νὰ ἀποστείλῃ μηχανικὸν μὲ μισθὸν μέγαν.

§160Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸν μισθὸν τὸν ὁποῖον ἔχουσι.

§161ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δυσανάλογον ἴσως πρὸς τὰ ἔργα.

§162Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρόκειται περὶ λιμενικῶν ἔργων.

§163ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ γνώμη τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ἀνάγκη νὰ προηγῆται τῆς ἀποστολῆς τοιούτων μηχανικῶν.

§164Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ προσθέσωμεν ὅτι θὰ προηγηθῇ συνεννόησις μετὰ τῶν λιμενικῶν ἐπιτροπῶν.

§165ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἰσχυρίσθη, καὶ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, ὅτι πλεονάζει τὸ προσωπικὸν τῶν μηχανικῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀνακούφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καὶ ἔχει καλῶς. Ἀλλὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιβαρύνονται ἕτεροι προϋπολογισμοί...

§166Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὄχι. Ἐὰν ἔχωσιν ἀνάγκην.

§167ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐὰν ὅμως πλεονάζῃ τὸ προσωπικόν,— καὶ περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, διότι οὐ μόνον παρατηρεῖται ὅτι εἰς τὰς ἐπαρχίας ὑπάρχουσι γραφεῖα δημοσίων ἔργων ἄνευ ἐργασίας, ἀλλ’ οἱ κύριοι μηχανικοὶ ἀμελοῦσι καὶ αὐτὰ τὰ ἐλάχιστα καθήκοντά των,— πρέπει διὰ τοῦτο νὰ διατηρῶνται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ μηχανικοὶ διὰ νὰ τηρῶνται τὰ γραφεῖα; Ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ ἐπαρχίᾳ μου πολλάκις ὑπεχρεώθην νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις εἰς τοὺς ἐκεῖ μηχανικοὺς περὶ τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχουν, νὰ ἐπιτηρῶσι τοὐλάχιστον τὰς ὁδοὺς καὶ τὰ εἰς ταύτας ἀνήκοντα ῥεῖθρα. Πρὸ πέντε ἢ ἓξ ἐτῶν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη εἶχε διατάξει τὴν κατασκευὴν οἰκίσκων πρὸς χρῆσιν δῆθεν τελωνειακῶν σταθμῶν, καὶ κατεσκευάσθησαν διὰ μεγάλης δαπάνης. Ἐὰν σήμερον ζητήσητε πληροφορίας παρὰ τῶν ἁρμοδίων, εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται οἱ οἰκίσκοι, θὰ πληροφορηθῆτε ὅτι ἀφῃρέθησαν καὶ αἱ θύραι καὶ τὰ παράθυρα καὶ τὰ πατώματα καὶ οἱ κέραμοι ἔτι. Δὲν εἶχον καθῆκον οἱ μηχανικοὶ νὰ ἐπιβλέπωσι; Δὲν ὀφείλουσι νὰ μεριμνήσωσι περὶ ἀντικειμένου ὑποπίπτοντος εἰς τοὺς ὀφθαλμούς των; Διὰ τὰς ὁδοὺς τὸ Δημόσιον ἐπλήρωσε τὰς καταληφθείσας γαίας διὰ ταύτας καὶ τὰ ἀναγκαῖα ῥεῖθρα. Ἐν τούτοις οἱοσδήποτε θέλει, σφετερίζεται τὰ ῥεῖθρα ταῦτα, οἱ δὲ Κύριοι μηχανικοὶ ἀδιαφοροῦσι, καὶ οὕτω κατελήφθησαν τὰ πλεῖστα ῥεῖθρα, καὶ τὰ ὕδατα διέρχονται διὰ τῶν ὁδῶν καὶ τὰς καταστρέφουν, παρέχεται δ’ οὕτως ἀενάως ἐργασία εἰς τοὺς ἐργολάβους καὶ τοὺς μηχανικοὺς διὰ προϋπολογισμούς. Ἐὰν λοιπὸν τὸ σῶμα τῶν μηχανικῶν κατέστη κατὰ μέγα μέρος ἄχρηστον εἰς τὸ Κράτος, δὲν πρέπει νὰ σκεφθῶμεν νὰ ἐκκαθαρίσωμεν αὐτὸ καὶ οὐχὶ νὰ τὸ ἐπιβάλωμεν εἰς τὰ ταμεῖα τὰ λιμενικά; Ἐὰν λιμενική τις ἐπιτροπὴ ἔχῃ μηχανικοὺς προσφερομένους νὰ ὑπηρετήσωσι δωρεὰν δι’ οἱονδήποτε λόγον, δὲν πρέπει νὰ ὠφεληθῇ τῆς προσφορᾶς ταύτης; Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι πρέπει τοὐλάχιστον νὰ τεθῶσι διατάξεις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διὰ τῶν ὁποίων νὰ ἐξασφαλίζωνται τὰ λιμενικὰ ταμεῖα, καὶ τότε μόνον νὰ χορηγῇ τὸ Δημόσιον μηχανικούς, ὅταν παρίσταται ἀνάγκη· διότι γνωρίζομεν τί πράττουσι πολλάκις οἱ μηχανικοὶ καὶ πόσον ἐξογκοῦνται οἱ προϋπολογισμοί, καὶ ἀναβάλλεται τὸ πέρας τῆς ἐργασίας.

§168ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἐὰν ἀφήσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν μηχανικῶν αὐτῶν νὰ ὁρίζῃ ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπή, τότε θὰ ἔχωμεν συμπαιγνίαν μεταξὺ τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν μηχανικῶν, καὶ θὰ παρουσιάζηται ἀνάγκη μηχανικῶν παντοῦ, ὅπως σήμερον συμβαίνει ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ἐργοδηγῶν. Πρὸ δεκαπενταετίας, ἐνθυμοῦμαι, εἴχομεν ἕνα ἐργοδηγὸν, τὸν Πλαστρόπουλον. Δι’ αὐτοῦ κατωρθώσαμεν νὰ συγκοινωνήσωμεν τὴν πρωτεύουσαν τῆς Τριφυλίας μὲ ὅλην τὴν ἐπαρχίαν καὶ μὲ τὰς πρωτευούσας τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν. Τώρα ἔχομεν 5 ἢ 6, οἱ ὁποῖοι εἰς οὐδὲν ἀσχολοῦνται. Ἡ ὁδὸς ἀπὸ τὴν πόλιν πρὸς τὴν θάλασσαν κατήντησεν εἰς κακὴν κατάστασιν, καὶ ὁ μηχανικὸς ἀδιαφορεῖ· δὲν ἐμερίμνησε περὶ τῆς ἐπιδιορθώσεως αὐτῆς. Τὸ πολὺ προσωπικὸν εἶναι μία πολυτέλεια, καὶ φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὰς λιμενικὰς ἐπιτροπὰς νὰ ὁρίζουν τὸ προσωπικὸν, διότι ὅ,τι ἐπάθαμεν τώρα εἰς τὰς ὁδοὺς, τὸ αὐτὸ θὰ πάθωμεν καὶ εἰς τὰ λιμενικὰ ταμεῖα. Νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἐκλογὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα ἀποσπᾷ μηχανικοὺς εἰς τοὺς λιμένας οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἔχουν ἀνάγκην. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι εἶναι περιττὴ ὅλη αὐτὴ ἡ ἰδέα τοῦ νὰ διορίζωνται ἀπὸ τὰς λιμενικὰς ἐπιτροπὰς οἱ μηχανικοὶ, καὶ τὸ ἄρθρον πρέπει νὰ μείνῃ ὡς ἔχει.

§169Ν. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐμὲ σκανδαλίζει ἡ λέξις ἀποσπωμένων.

§170Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου, ὅταν ἐκτελῶνται ἔργα δαπάνῃ λιμενικῶν ταμείων καὶ ὑπάρχῃ ἀνάγκη ἐπιτηρήσεως ἢ διευθύνσεως, τότε ἀποσπᾶται μηχανικὸς ἀπὸ τὸ ὑπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν Σῶμα τῶν μηχανικῶν.

§171ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ματαίως γίνεται ἡ συζήτησις, διότι τὰ λιμενικὰ ἔργα κατ’ οὐδὲν διαφέρουσι τῶν ἄλλων δημοσίων ἔργων, εἰμὴ μόνον κατὰ τοῦτο, ὅτι ἡ δαπάνη καταβάλλεται ὑπὸ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου. Τὸ ὅτι γίνεται ἡ δαπάνη ἀπὸ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον, δὲν ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν δημοσίαν ἀρχὴν τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιβλέψεως, τὴν ὁποίαν ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων ἔχει τὸ Κράτος. Τὸ ἄρθρον ἐννοεῖ καὶ ἐπὶ τῶν ἔργων τῶν λιμενικῶν ταμείων νὰ ἐξασκῇ τὸ Κράτος τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιβλέψεως. Πῶς δυνάμεθα ἤδη τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιβλέψεως αὐτὸ νὰ περιορίσωμεν, ἀπαιτοῦντες τὴν συναίνεσιν τῶν λιμενικῶν ταμείων; Τοῦτο θὰ ἦτο ἀντιφατικόν. Εἰς τί θὰ συμπεριλάβῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τὰ λιμενικὰ ταμεῖα; Εἰς τὸ ἂν πρέπῃ νὰ ἐξασκήσῃ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιβλέψεως; Αὐτὸ τὸ ἔχει. Τί θέλει νὰ ὁρίσῃ μόνον ὁ νόμος ἐνταῦθα; Νὰ κανονίσῃ αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἔχομεν ἀνάγκην, λόγῳ οἰκονομιῶν, ν’ ἀποσπάσωμεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν τῆς ἐπιβλέψεως, δαπάνῃ ἐννοεῖται τῶν λιμενικῶν ταμείων, ἀριθμόν τινα μηχανικῶν. Εἰς τοῦτο ὅμως τὸ λιμενικὸν ταμεῖον δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συναινῇ ἑκάστοτε.

§172Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχει καὶ ἄλλο κέρδος, ὅπερ πρέπει νὰ μὴ παραλίπωμεν. Πολλὰ τῶν λιμενικῶν ταμείων ὑπέκυψαν εἰς μεγάλας ζημίας, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ἐπιτηρητῶν ἐπιστημόνων, ἔμενον δ’ ἐκτεθειμένα εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἐργολάβων. Οἱ ἐργολάβοι κατεχράσθησαν τῆς ἐμπιστοσύνης τῶν λιμενικῶν ἐπιτροπῶν, ἢ τῇ συναινέσει ἴσως τῶν λιμενικῶν ἐπιτροπῶν προέβησαν εἰς μεγάλας δαπάνας. Ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχῃ πρόληψις καὶ κατὰ τούτων, ἂν καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἄνδρες ἀνήκοντες εἰς τὸ σῶμα τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν εἶναι ἀνώτεροι τοιούτων ὑπονοιῶν. Ἑπομένως ἐκτὸς τοῦ ὀφέλους, τὸ ὁποῖον οἱ κύριοι συνάδελφοι ἀνέφερον, ἔχει καὶ τοῦτο.

§173ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐκτὸς τῆς συνεννοήσεως, πολλάκις καὶ ἐξ ἀγνοίας τὰ λιμενικὰ ταμεῖα ζημιοῦνται.

§174Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὡς πρὸς τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. ἐκ Κραναίας συνάδελφος εἶπε, πολλάκις τοιαῦτα κατεδείχθησαν. Ἐὰν εὐαρεστηθῆτε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, «περὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν», διὰ τοῦ ὁποίου καταργεῖται τὸ ὑπάρχον σύστημα περὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν καὶ ἀντικαθίσταται διὰ τρόπου ἑτέρου, τοῦ τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν δι’ ἐργολάβων, θέλετε πληροφορηθῆ, ὅτι περιελήφθησαν διατάξεις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐκείνῳ καὶ περὶ τῆς συντηρήσεως καὶ περὶ τῆς προνοίας πρὸς ἔγκαιρον συντήρησιν τῶν ὁδῶν, αἱ ὁποῖαι παρέχουσι πᾶσαν ἐγγύησιν ὅτι ἡ συντήρησις θέλει γίγνεσθαι ὑπὸ συνθήκας καλλιτέρας, καὶ ὅτι ἀσφαλίζεται πληρεστέρα ἡ ἐργασία.

§175ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θέλω νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Τριφυλίας καὶ εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου, οἱ ὁποῖοι παρετήρησαν ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος συζητήσεως, ὅτι τοὐναντίον ὑπάρχει λόγος καὶ ἀρκετὸς μάλιστα λόγος συζητήσεως· διότι ναὶ μὲν τὸ Κράτος δικαιοῦται καὶ πρέπει νὰ διορίζῃ τοὺς μηχανικοὺς πρὸς ἐπίβλεψιν τῶν ἐκτελουμένων ἐργασιῶν, ἀλλ’ ὅταν τὰς ἐκτελουμένας ταύτας ἐργασίας πρόκειται νὰ τὰς κάμῃ διὰ λογαριασμὸν τῶν λιμενικῶν ταμείων, τότε δικαιοῦται καὶ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον νὰ ἔχῃ ἐπέμβασίν τινα, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν διορισθησόμενον ὑπάλληλον ὑπὸ τοῦ Κράτους, διότι τὸ λιμενικὸν τοῦτο ταμεῖον πρόκειται νὰ πληρώσῃ τὴν μισθοδοσίαν αὐτοῦ. Δὲν νομίζω ὅτι πρέπει νὰ καθιστάμεθα τόσον ὀλίγον εὐλαβεῖς πρὸς τὰ δικαιώματα τῶν ἱδρυμάτων τούτων, τὰ ὁποῖα ἡ νομοθεσία ἡμῶν καθιστᾷ, καὶ εἰς τὰ ὁποῖα δίδει ὕπαρξίν τινα καὶ ἐνεργητικότητα· διότι, ἐὰν θέλητε νὰ τὰ ἐκμηδενίσητε καθ’ ὁλοκληρίαν, ἀφαιροῦντες ἀπ’ αὐτὰ πᾶσαν πρωτοβουλίαν καὶ ἀφαιροῦντες τοιουτοτρόπως καὶ πᾶσαν εὐθύνην, εἶναι προτιμότερον νὰ τὰ καταργήσητε, καὶ νὰ ἐπαναφέρητε τότε ὁλόκληρον τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν εἰς τὸ Κράτος, ὅπως τὸ Κράτος ἔχῃ ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην. Δὲν πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τὴν αὐθυπαρξίαν τῶν αὐτοτελῶν τούτων σωματείων, τὰ ὁποῖα εἶναι κἄτι τι ὀλιγώτερον ἀπὸ τοὺς δήμους, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα ὡσαύτως ἀποτελοῦσι κἄτι τι, ἀποτελοῦσι μίαν ἐξουσίαν ἐνεργὸν, ζῶσαν ἐντὸς τοῦ Κράτους. Ἐὰν θέλωμεν νὰ τ’ ἀφήσωμεν ὑπάρχοντα, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐνεργοῦσιν, ὅτι ζῶσι καὶ ὅτι τὸ Κράτος, ἐρχόμενον νὰ ἐκτελέσῃ κἄτι τι διὰ λογαριασμὸν αὐτῶν καὶ δαπάναις αὐτῶν, πρέπει νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν γνώμην των. Ἐὰν ζητηθῇ ἡ γνώμη των, καὶ ἀρνηθῶσι νὰ δώσωσιν αὐτὴν, τότε ἂς ἐνεργῇ τὸ Κράτος, ἄνευ βλάβης αὐτῶν, ὅ,τι νομίζει καλόν.

§176Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἡ κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν ἐνασκουμένη ὑπὸ τοῦ Κράτους ἐπιτήρησις ἐπὶ τῶν λιμενικῶν ταμείων εἶναι μᾶλλον ἐπέμβασις ἢ ἐπιτήρησις· διότι τί ἄλλο εἶναι, εἰμὴ ἐπέμβασις, ὅταν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία διὰ διατάγματος διορίζῃ καὶ παύῃ τὰ μέλη τῶν λιμενικῶν ἐπιτροπῶν;

§177ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως.

§178Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τί ἄλλο εἶναι, εἰμὴ ἐπέμβασις, ὅταν αἱ λιμενικαὶ ἐπιτροπαὶ δὲν δύνανται νὰ κάμωσι συμφωνίαν μετὰ τῶν ἐργολάβων, ὅπως οὗτοι ἐπιλάβωνται τῆς κατασκευῆς λιμενικῶν ἔργων, εἰμὴ μόνον ὅταν συναινέσῃ ὁ Ὑπουργός; Τί ἄλλο εἶναι, ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ὅτι οὐδὲ ἔναρξιν δύναται νὰ ποιήσηται, ἐὰν δὲν συναινέσῃ ὁ Ὑπουργός; Λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἐνασκεῖ μόνον ἐπιτήρησιν, ἀλλὰ ἔχει καὶ τὸ δικαίωμα νὰ παύῃ, νὰ ἐπιτηρῇ, νὰ ἀναστέλλῃ. Λοιπὸν δὲν πρόκειται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ν’ ἀφαιρέσωμεν μέρος τι τῆς αὐτοτελείας τῶν λιμενικῶν ταμείων. Τὸ λιμενικὸν ταμεῖον Α, τὸ ὁποῖον ἔχει χρήματα ἀρκοῦντα διὰ νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν κατασκευὴν ἔργου τινὸς, ἀναγγέλλει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ προβῇ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου αὐτοῦ, τὸ Ὑπουργεῖον δ’ ἐπιτρέπει τοῦτο. Τὸ λιμενικὸν ταμεῖον φροντίζει νὰ εὕρῃ ἐργολάβον, ὅταν γίνηται ἡ δημοπρασία, καὶ δι’ αὐτῆς εὑρίσκεται ὁ ἐργολάβος, ἀλλὰ τὴν δημοπρασίαν ἐγκρίνει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Τὸν ἐργολάβον θέλει κρίνει ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἂν ἦναι ἱκανὸς, ἀλλ’ ἀφοῦ ἀνέλαβεν ὁ ἐργολάβος τοῦ ἔργου τὴν κατασκευὴν, διατὶ νὰ μὴ διορίζηται νομομηχανικὸς, ἵνα ἐπιτηρῇ τὰς ἐργασίας τοῦ ἐργολάβου; Ἄνευ ἐπιτηρήσεως νομομηχανικοῦ ἢ μηχανικοῦ ἡ ἐνέργεια τοῦ ἐργολάβου δύναται νὰ ἀποβῇ εἰς ζημίαν τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, διότι ἐνδέχεται ὁ ἐργολάβος εἴτε ἐκ φιλοκερδείας νὰ ὑπερβῇ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, εἴτε καὶ ἐν γνώσει ἴσως καὶ κατ’ ἀνοχὴν τῶν λιμενικῶν ἐπιτροπῶν νὰ συμβῇ τοῦτο. Ὥστε δὲν ἐπεμβαίνει τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν μειοῖ τὸ Ὑπουργεῖον τὴν αὐτοτέλειαν τῶν λιμενικῶν ταμείων, ἐὰν, ὅταν ἔχωσιν ἀνάγκην τῆς κατασκευῆς τῶν ἔργων, βοηθῇ αὐτὰ, τάσσον ἐπὶ τῶν ἔργων ἕνα νομομηχανικὸν, ἢ ἐργοδηγὸν, ἢ μηχανικὸν, ἀναλόγως τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον θέλει κατασκευασθῆ· διότι θέλομεν ἄλλως εὑρεθῆ ἐν ἀμηχανίᾳ, ἐὰν δὲν ἐπιτραπῇ ἡ ἀπόσπασις μηχανικῶν πρὸς ἐπιτήρησιν λιμενικῶν ἔργων, εἰμὴ τῇ συναινέσει τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, θέλομεν εὑρεθῆ πρὸ ἀδιεξόδου, ἐὰν αἱ λιμενικαὶ ἐπιτροπαὶ ἀποταθῶσιν εἰς μηχανικοὺς ἰδιώτας καὶ ὄχι εἰς νομομηχανικὸν, ἢ ἐὰν, γνωρίζουσαι ὅτι ἄνευ τῆς συναινέσεώς του δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διορισθῶσι νομομηχανικοὶ, ζητήσωσι παρὰ τοῦ νομομηχανικοῦ παροχὰς, ὅπως στέρξωσι νὰ ζητήσωσιν αὐτόν. Διὰ τοῦτο δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς γνώμης ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι προτείνουσι νὰ μὴ ἀποσπῶνται οἱ μηχανικοὶ εἰς τὴν ἐπιτήρησιν τῶν λιμενικῶν ἔργων, εἰμὴ ὅταν ζητήσωσιν αὐτοὺς αἱ λιμενικαὶ ἐπιτροπαί. Ἐπιζήμιον πρέπει νὰ κρίνωμεν τὴν διάταξιν, ὅτι πρέπει νὰ ζητηθῇ ἡ συναίνεσις τῶν λιμενικῶν ἐπιτροπῶν, ὡς καὶ τὸ κῦρος, τὸ ὁποῖον ἐπροτάθη νὰ δοθῇ εἰς αὐτὰς, ἵνα δέχωνται ἢ μὴ δέχωνται, ἀφοῦ γνωστὸν εἶναι, ὅτι τὰ μέλη αὐτῶν δὲν ἔχουσιν οὐδὲ τεχνικὴν ἱκανότητα, οὐδὲ τῶν δημοσίων ὑποθέσεων τὴν πεῖραν. Ἀναγνωρίζω, ὅτι ἐνδέχεται καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ καταχρασθῇ τῆς ἐξουσίας του καὶ νὰ προτείνῃ εἰς λιμενικὸν ταμεῖον νὰ παραλάβῃ νομομηχανικὸν ἄνευ ἀνάγκης· ἀλλὰ τοῦτο, ἂν ἤθελε γενῆ, θέλει ἐπιφέρει πάντως συγκίνησιν· ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ θέλει διαμαρτυρηθῆ, ἐν τῷ τύπῳ θέλει γενῆ λόγος, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἐπιβάλῃ ἄνευ ἀνάγκης εἰς λιμενικὸν ταμεῖον τὴν δαπάνην τῆς μισθοδοσίας ἑνὸς μηχανικοῦ ἢ νομομηχανικοῦ.

§179ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐνόησα ποτὲ, ὅτι τὰ λιμενικὰ ταμεῖα δὲν εἶναι ὑπὸ τὴν κηδεμονίαν τῆς Κυβερνήσεως, μήτε ὅτι πρέπει κατά τι νὰ ἐλαττωθῇ ἡ κηδεμονία αὕτη, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις ἐνεργεῖ αὐτὴ ἀπ’ εὐθείας, ὑπὸ ἰδίαν της εὐθύνην καὶ δι’ ἰδίων της δαπανῶν. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μοὶ ἔκαμεν ἐντύπωσιν εἰς τοῦτο, εἶναι ὅτι πρόκειται νὰ διορισθῇ εἷς ἐκ τῶν μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου πρὸς ἐπίβλεψιν ἐκτελουμένων ἔργων ἔν τινι λιμενικῷ ταμείῳ ἄνευ γνώμης τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς. Θεωρῶ καὶ ἐγὼ ἀναγκαιότατον τὸν διορισμὸν, καὶ νομίζω — εἶπον μάλιστα, ὅταν ἐπρότεινα τὴν βελτίωσιν τοῦ νομοσχεδίου, — ὅτι πρέπει νὰ ἐξαναγκασθῇ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον νὰ δεχθῇ τὴν ἐπίβλεψιν ταύτην, διότι αὕτη ἀφορᾷ εἰς ἐξυπηρέτησιν συμφερόντων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου· ἀλλὰ προκειμένου περὶ τοῦ διορισμοῦ τοῦ προσώπου, εἶπον ὅτι νομίζω ἀναγκαίαν προηγουμένην τινὰ γνώμην ἢ συνεννόησιν τοῦ Ὑπουργοῦ μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως διατηρηθῇ κἄπως ἀλώβητος ἡ αὐθυπαρξία αὐτῆς.

§180Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐκλογὴ τοῦ προσώπου;

§181ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ προσδιορισμὸς ἢ ὁ διορισμὸς ἑνὸς οἱουδήποτε καταλλήλου.

§182Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἀποσπάσεως ἢ μή;

§183ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἀνάγκη τῆς ἀποσπάσεως ἢ μὴ, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἔργα, μετὰ προηγουμένην συνεννόησιν. Ποῖος μηχανικὸς θὰ μεταβῇ; μηχανικὸς πρώτης τάξεως; δευτέρας; τρίτης; Ἐπὶ τούτου νομίζω ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ γείνῃ συνεννόησις προηγουμένη.

§184Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐδήλωσα κατ’ ἀρχὰς, ὅτι τὸ κεχωρισμένον πάσης ὑπηρεσίας, ἥτις δύναται νὰ ἦναι συναφὴς, ἐπιφέρει καὶ αὔξησιν προσωπικοῦ καὶ δυσκολίας μεγάλας· πολλάκις ἐν τῷ αὐτῷ τόπῳ εὑρίσκονται δύο ἢ τρεῖς μηχανικοί, καὶ ἕκαστος αὐτῶν εἶναι ἀπησχολημένος δι’ εἰδικῶν ὑπηρεσιῶν. Παρατηρεῖ ὁ εἷς μίαν βλάβην; «δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ἁρμόδιος, εἶναι ὁ ἄλλος»· ἐνῷ καὶ ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος ἠδύναντο νὰ προλάβωσι τὰ τοιαῦτα σφάλματα. Τὸ τοιοῦτον προέρχεται, διότι σήμερον διὰ τῆς πολυτελείας τῆς γεωμετρικῆς, κεχωρισμένης καθ’ ὁλοκληρίαν πάσης ἐπιτηρήσεως, διὰ τῆς πολυτελείας τῆς λιμενικῆς, κεχωρισμένης πάσης ἐπιτηρήσεως, τῆς ἐπὶ τῶν σχεδίων καὶ πόλεων, κεχωρισμένης πάσης ἐπιτηρήσεως, τῶν ἄλλων ἐπὶ τῶν δημοσίων ἔργων, κεχωρισμένων πάσης ἐπιτηρήσεως, ἔχομεν τέσσαρας κεχωρισμένας ἐργασίας ἄνευ κεφαλῆς, ἄνευ ἐπιτηρήσεως, ἄνευ οὐδενὸς, ἐνῷ δύνανται νὰ πληρόνωνται μηχανικοὶ ἐκ τῶν λιμενικῶν ταμείων, ἀναλόγως τῆς τάξεως, εἰς τὴν ὁποίαν θὰ ἦναι. Ἀλλ’ αὐτοὶ οἱ κύριοι μηχανικοὶ ὀφείλουσι νὰ ὑπάγωνται εἰς μίαν ἐπιτήρησιν, εἰς ἣν ὑπάγεται καὶ ὁ νομομηχανικὸς τοῦ νομοῦ...

§185ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Τὸ λέγει ὁ νόμος.

§186Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ ἔλεγεν ἄλλοτε δὲν τὸ λέγει τώρα... Τοιουτοτρόπως δὲ ὁ νομομηχανικὸς τοῦ νομοῦ θὰ ἦναι ἐπόπτης, οὕτως εἰπεῖν, καὶ διευθυντὴς γενικὸς τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ του ἐκτελουμένων ἔργων, καὶ ἐν γνώσει τῶν προόδων αὐτῶν, θὰ δύναται δὲ ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ ἐπιβλέπῃ καὶ νὰ ἐλέγχῃ τὰ ἔργα, διότι καθὼς σήμερον ἐγένετο ἡ ὑπηρεσία, ἀποσπῶνται οἱ διάφοροι.... Ναὶ μὲν κατὰ θεωρίαν ἔχει ἐποπτείαν ὁ νομομηχανικὸς, ἀλλὰ ἐποπτείαν, τὴν ὁποίαν οὐδέποτε ἀσκεῖ ἀπ’ εὐθείας καὶ δὲν δύναται νὰ τὴν ἀσκῇ, παρὰ διὰ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργοῦ· δὲν ἐννοῶ δὲ τοιαύτην ἐποπτείαν· ἐννοῶ ἐποπτείαν, τὴν ὁποίαν νὰ ἐξασκῇ ἀείποτε καὶ ἄνευ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν ἐκτελουμένων εἰς τὴν περιφέρειάν του ἔργων· νὰ δύναται ἐν οἱᾳδήποτε περιπτώσει, εἰδοποιῶν τὸ Ὑπουργεῖον, νὰ μεταβαίνῃ.

§187ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Διατί;

§188Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Διότι, ἂν καταγγελθῇ ἐργασία τις ὅτι κακῶς ἐνεργεῖται, ἕως ὅτου γνωστοποιηθῇ τοῦτο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἡ ἐργασία αὕτη ἐκαλύφθη καὶ δὲν δύναται ὁ μηχανικὸς νὰ ἴδῃ τίποτε. Ἐκτὸς τούτου θὰ συμβαίνῃ ἓν ἄλλο ἄτοπον εἰς τὰ λιμενικὰ ταμεῖα. Πολλάκις προκηρύσσονται ἔργα, γίνεται δημοπρασία, διορίζεται ὁ μηχανικός· παρέρχεται ἓν, δύο καὶ τρία ἔτη, χωρὶς ὁ ἐργολάβος νὰ ἀρχίσῃ τὴν ἐργασίαν, ἢ τὴν ἀρχίζει καὶ διὰ μίαν ἔνστασιν, τὴν ὁποίαν φέρει, διακόπτει τὴν ἐργασίαν. Τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον διωρίσθη, θὰ πληρόνηται ἀπὸ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον; Τί χρεωστεῖ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον νὰ πληρόνῃ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον δὲν προσφέρει καμμίαν ὑπηρεσίαν; Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τοῦτο· παράδειγμα δὲ αὐτὸς ὁ Βόλος. Ἐπὶ τῆς προηγουμένης πρωθυπουργίας τοῦ κ. Δηλιγιάννη εἶχεν ἐγκριθῇ ἡ ἐργασία πρὸς κατασκευὴν τοῦ λιμένος Βόλου, παρῆλθον ἔκτοτε τρία ἔτη, καὶ τώρα μόλις ἤρχισεν ἡ ἐργασία· εἰς τὸ τελευταῖον δ’ αὐτὸ διάστημα διημείβοντο ἔγγραφα ἐπὶ ἐγγράφων μεταξὺ λιμενικῆς ἐπιτροπῆς καὶ λοιπῶν. Ἐὰν διωρίζετο τὸ προσωπικὸν, ἦτο ὑποχρεωμένον τὸ λιμενικὸν ταμεῖον νὰ πληρόνῃ πέντε, ἕξ, ἑπτὰ, δέκα χιλιάδας δραχμὰς τὸν χρόνον ἀδικαιολογήτως...

§189ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐδῶ πρόκειται περὶ ἐκτελέσεως.

§190ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι μᾶς ἀπεπλάνησεν ἡ συζήτησις ἀπὸ τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου.

§191Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἦτο ἀνάγκη νὰ τὰ εἴπω, διότι τὰ ἠξεύρω καλλίτερα ὑμῶν, καθὸ μηχανικός. Λοιπὸν εὐθὺς μετὰ τὴν ἔγκρισιν ὁ Ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ διορίσῃ καὶ τὸν μηχανικὸν, διότι ἄλλως ὁ ἐργολάβος κοινοποιεῖ ἐνστάσεις περὶ μὴ ἐγκαταστάσεως, καὶ διαμαρτυρίας, καὶ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον τότε ὑπόκειται εἰς πληρωμὴν ἀποζημιώσεων ἢ ἐγκαθίσταται ὁ ἐργολάβος καὶ εὑρίσκει ἄλλας αἰτίας, ὅπως συνέβη π. χ. εἰς τὸν Βόλον, ὅπου προεκήρυξαν τὴν κατασκευὴν ἀποβάθρας τινὸς, ἐγένετο ἡ δημοπρασία, εὑρέθη ὁ ἐργολάβος, ἐγκατέστη καὶ ἐπελήφθη τῆς ἐργασίας, ἀλλὰ μικρὸν μετὰ τὴν ἔναρξιν εὗρε πασσάλους τινὰς, οἱ ὁποῖοι ἦσαν τεθειμένοι ἐπὶ τουρκοκρατίας, καὶ σταματᾷ τὴν ἐργασίαν, λέγων: «κανονίσατε τὴν πληρωμὴν, διότι εὑρέθη ἀλλοῖον τὸ ἔδαφος». Τί θὰ γείνῃ τὸ προσωπικὸν μέχρις ὅτου κανονισθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο; Εἶναι δ’ ἀνάλογον τῆς ἐργασίας τὸ προσωπικόν. Θὰ πληρόνηται ἀπὸ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον χωρὶς καμμίαν ἐργασίαν; Δὲν θὰ ἀνθέξωμεν τοιουτοτρόπως, κύριοι συνάδελφοι, καὶ θ’ ἀναβιβάσωμεν ἐπὶ πολὺ τὰς δαπάνας.

§192ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τὸ διάταγμα κανονίζει τί γίνεται, ὅταν δὲν ἐργάζωνται.

§193Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐλησμονήσατε πάντες, φαίνεται, ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου ἀνέπτυξα κατὰ τὴν 29 Ἰανουαρίου 1891, ἀποδείξας δι’ ἐπισήμων ἀριθμῶν, ὅτι ἡ ἐπὶ τῶν ἔργων δαπάνη διὰ μισθοδοσίας κλπ. ἐνῷ κατὰ τὸ 1876 ἀνήρχετο εἰς δραχ. 5,91%, κατὰ τὸ ἔτος 1890 ἀνῆλθεν εἰς δραχ. 25,48 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν, ἐνῷ ἔδει νὰ μειωθῇ κατὰ τὸ ⅓ τοὐλάχιστον. Ηὐξήθη δὲ διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ὑμεῖς ζητήσατε ὅπου πρέπει. Σήμερον αἱ ὑπηρεσίαι, χάριν οἰκονομίας, οὐ μόνον πρέπει νὰ ὦσι συναφεῖς, ἀλλὰ καὶ ἐν ἀλληλουχίᾳ, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἓν κέντρον, τὸ ὁποῖον θὰ ἦναι τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ εἰς ἑκάστην περιφέρειαν, εἰς ἕκαστον νομὸν, νὰ ἦναι γενικὸς ἐπόπτης ὁ νομομηχανικὸς, ἔχων ὑπὸ τὰς ἀμέσους διαταγὰς του προσωπικὸν ἀνάλογον, τὸ ὁποῖον εἰδικῶς θὰ ἀσχολῆται εἰς λιμενικὰ ἔργα.

§194ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελον ἀρχίσει τὰ ἔργα, τὸ περὶ δημοσίων ἔργων διάταγμα δίδει δικαίωμα, δίδει ἐξουσίαν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐφαρμόζῃ τὰς διατάξεις τοῦ μηχανικοῦ. Ὁ μηχανικὸς ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δύναται νὰ συντελέσῃ περισσότερον εἰς τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, παρὰ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ μεταξὺ τῆς ἐπιτροπῆς τῶν λιμενικῶν ἔργων καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ εἷς, θέτων εἰς συνεννόησιν αὐτοὺς, μεταβιβάζων τὰ παράπονα καὶ τοὺς λόγους τῆς βραδύτητας ἐκ μέρους τοῦ ἐργολάβου, ἢ τὰ παράπονα ἐκ μέρους τοῦ λιμενικοῦ ταμείου. Δὲν νομίζω ὅτι θὰ συντελέσῃ περισσότερον εἰς τὴν καλὴν διεξαγωγὴν τῶν ἔργων ἡ ἐπίβλεψις, ἡ ὁποία θὰ γίνεται διὰ μηχανικοῦ ἢ ἐργοδηγοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον θὰ ἐπέρχηται περισσοτέρα βραδύτης εἰς τὰ λιμενικὰ ἔργα. Ἐγὼ τοῦτο μόνον θέλω νὰ παραστήσω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ κανεὶς περιορισμὸς τοῦ ἄρθρου.

§195ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μάλιστα.

§196ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Εἶναι ἄριστον τὸ ἄρθρον.

§197ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πρέπει νὰ ἔχῃ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν δαπάνην, γνώμην καὶ τὸ ταμεῖον τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ νὰ μὴ δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ διορίζῃ δαπάνῃ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου ἐπόπτην μηχανικὸν ἐπιβλέποντα. Νομίζω ὅτι εἰς πᾶν ἔργον ἡ ἐπίβλεψις τοῦ ἔργου ἀποτελεῖ μέρος τῆς δαπάνης αὐτοῦ. Προκειμένου μάλιστα περὶ ὑφισταμένων ἀρχῶν καὶ ἐκτελέσεως ἔργων ὑπ’ αὐτῶν, ἔτι μᾶλλον ἀναγκαία καὶ λογικὴ εἶναι ἡ ἐπίβλεψις αὕτη ἐκ μέρους τῆς προϊσταμένης ἀρχῆς, ἀφοῦ δὲ ὁ νόμος ὠργάνωσε λιμενικὸν ταμεῖον διὰ φορολογίας πρὸς κατασκευὴν τῶν λιμενικῶν ἔργων, ἐννοεῖται ὅτι καὶ ἡ δαπάνη τῆς ἐπιβλέψεως αὐτῆς, ἀποτελοῦσα μέρος τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου τοῦ λιμενικοῦ, πρέπει νὰ βαρύνῃ τὸ λιμενικὸν ταμεῖον. Ἑπομένως οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ὅπως τεθῇ φραγμός.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Εὐταξίας ἔχει τὸν λόγον, καὶ κατόπιν ὁ κ. Μαυρομαρᾶς.

§199ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν πρόκειται νὰ μεταβληθῇ τὸ ἄρθρον, τότε θὰ λάβω τὸν λόγον.

§200ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου χρήζει ἐντελῶς συμπληρώσεως, διότι κατὰ τὸν νόμον οὐδὲν δημόσιον ἔργον ἐκτελεῖται εἰς τὴν περιφέρειαν ἑνὸς νομοῦ, ἂν δὲν ἔχῃ τὴν ἐποπτείαν ὁ νομομηχανικὸς τοῦ νομοῦ. Τὸ τοιοῦτον ἐφήρμοσαν καὶ τὰ δικαστήρια. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ ἄρθρον ἔχει καλῶς, ἀλλὰ πρέπει εἰς τὸ τέλος νὰ προστεθῇ, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις πρέπει νὰ γίνεται ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐποπτείαν τοῦ νομομηχανικοῦ.

§201ΣΧΙΝΑΣ. Καὶ ἂν ὁ νομομηχανικὸς ἦναι δευτέρας τάξεως, ὁ δὲ διοριζόμενος μηχανικὸς τοῦ λιμένος πρώτης τάξεως, τί θέλει συμβῆ;

§202ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πάντες γινώσκετε, ὅτι κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δημοτικῶν καὶ λιμενικῶν ἔργων ἐπέρχονται διακοπαί, ἕνεκα ἀναφυομένων διενέξεων μεταξὺ ἐργολάβων καὶ λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, παρατεινόμεναι ἐπὶ μῆνας καὶ ἔτη. Ὁ κ. Βουλευτὴς Μεσολογγίου παρετήρησεν, ὅτι ἡ παράστασις τοῦ μηχανικοῦ προλαμβάνει τοιαύτας διακοπάς. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ μετ’ αὐτοῦ, διότι τὸ συμφέρον τοῦ μηχανικοῦ εἶναι νὰ παρατείνωνται ὅσον τὸ δυνατὸν περισσότερον τὰ ἔργα. Δὲν νομίζω δέ, ὅτι εἶναι δίκαιον οὗτος νὰ μισθοδοτῆται, ὅταν τὰ ἔργα διακόπτωνται· τοῦτο δὲ προλαμβάνομεν, ἂν θέσωμεν εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 3 τὰς λέξεις «ἐνόσῳ τελεῖται ἡ ἐργασία».

§203Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπίβλεψις θέλει ἐνασκεῖσθαι ἐπὶ τῶν ἐκτελουμένων ἔργων. Ἐν ὅσῳ ταῦτα ἐκτελοῦνται, θέλει πληρόνεσθαι ὁ μηχανικός, ὅταν δὲ δὲν ἐκτελῶνται, δὲν θέλει πληρόνεσθαι.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2.

§205ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τὸ διὰ τὰς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον ὑπηρεσίας ἀναγκαῖον ὑποδεέστερον προσωπικόν, ὑπὸ τὸ ὄνομα ἐπιστατῶν, ζυγιστῶν, ἢ ἀντιπροσώπων τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν ζύγισιν, φυλάκων ὑλικῶν κλπ., ἀποσπᾶται ἐπίσης ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων.»

§206ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐνταῦθα κάμνω τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα εἰς τὸ πρῶτον ἄρθρον. Λέγει τὸ ἄρθρον 2, ὅτι ἐπιστάται, ζυγισταὶ κλπ. ἀποσπῶνται ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων. Περὶ τούτων δὲν θὰ ἔχῃ γνῶσιν ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπή;

§207Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ προσώπων, ἅτινα πρέπει νὰ ἔχωσιν εἰδικότητά τινα, καὶ ταῦτα πρόκειται νὰ ἀποσπῶνται ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων, ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου θέλει ἐκδίδει ἀπόφασιν περὶ τούτου.

§208ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν βλέπω οὕτω πως τὴν χρησιμότητα τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς. Καλὸν θὰ ἦτο τότε νὰ τὴν μεταβάλωμεν εἰς ὑπηρεσίαν δημοσίαν.

§209Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ὑπόνοιά σας δὲν ἔχει βάσιν. Ἀλλὰ διὰ νὰ σᾶς ἀφαιρέσω ταύτην, συναινῶ νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς· ἀντὶ «ἀναγκαῖον ὑποδεέστερον προσωπικὸν» νὰ τεθῇ «ζητούμενον παρὰ τῶν λιμενικῶν ἐπιτροπῶν ὑποδεέστερον προσωπικόν». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ὑποδεεστέρου προσωπικοῦ τῶν δημοσίων ἔργων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, Ἐπίσης ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ᾼΦΝΑʹ τοῦ 1887 περὶ τοῦ προσωπικοῦ τῆς ὑπηρεσίας τῶν ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν καὶ δεμάτων).

§211ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν Γενικοῦ Λογιστηρίου. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 αὐτοῦ).

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§213ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὴν πρώτην παράγραφον, εἰς τὸ τέλος, νομίζω ὅτι παρέλκει ἡ λέξις «προσωρινῶς», διότι δὲν νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐννοεῖ νὰ θεωρήσῃ τὸν τμηματάρχην προσωρινῶς ἐκτελοῦντα τὰ ἔργα τοῦ Διευθυντοῦ.

§214Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω ἐὰν δύνασθε νὰ μοὶ δώσητε μίαν πληροφορίαν. Ἡ διάρκεια τῆς προσωρινότητος πόση εἶναι;

§215ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι ὡρισμένη βεβαίως.

§216Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂς ἀφαιρεθῇ τὸ «προσωρινῶς». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 3–5).

§217ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§218Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ, τὸ ἄρθρον τοῦτο ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ ἑξῆς (ἀναγινώσκει:) «Ὁ προσδιορισμὸς τῶν πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἀνωτέρω 2 ἄρθρου ἀπαλλαχθησομένων τῆς ὑπηρεσίας θέλει γενῇ διὰ Β. Διατάγματος, ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἐπὶ τῶν ἐν τῇ § βʹ τοῦ εἰρημένου ἄρθρου ἀναγραφομένων, ἢ δι’ ἀποφάσεως τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν ἀναγραφομένων ἐν ταῖς § § γʹ, δʹ καὶ εʹ καὶ ἄνευ διακρίσεως ἀρχαιότητος ὑπηρεσίας τῶν ἀπαλλασσομένων.»

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀναγνωσθὲν κείμενον, ὡς ἄρθρον 6, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 7.

§220ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Καταργοῦνται αἱ περὶ συστάσεως τμήματος δημοσίων χρεῶν διατάξεις τοῦ ΑΥΟΒʹ νόμου τῆς 28 Μαΐου 1887, καὶ ὁ νόμος ΒΡΑʹ τῆς 22 Ὀκτωβρίου 1892, καὶ ὁ δι’ αὐτοῦ καταργηθεὶς ΑϠΖʹ νόμος τῆς 1 Μαρτίου 1891.»

§221Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προτείνω νὰ προστεθῇ ὡς βʹ ἐδάφιον τόδε: «Ἡ ἰσχὺς τοῦ παρόντος νόμου ἄρχεται ἀπὸ τῆς ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δημοσιεύσεως αὐτοῦ.»

§222ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 7 μετὰ τῆς προσθήκης τοῦ βʹ ἐδαφίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§223ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρὸ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ συνόλου ἐπιθυμῶ νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινάς. Νομίζω ὅτι τὸ προσωπικόν, τὸ ὁποῖον ὑπολείπεται μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἠδύνατο νὰ ὑπεραρκέσῃ διὰ τὴν ἀνατεθειμένην εἰς αὐτὸ ὑπηρεσίαν, ἐὰν ἐστρατολογεῖτο ἐξ ἀνδρῶν, ἐχόντων εἰδικότητά τινα περὶ τὰ λογιστικὰ καὶ τὴν θέλησιν νὰ ἐργάζωνται. Μέχρι τοῦδε ὅμως συμβαίνει ἐπὶ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου ὅ,τι καὶ ἐπὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Προσλαμβάνονται δηλ. ἱκανοὶ τὸν ἀριθμὸν ὑπάλληλοι, ἀλλὰ μὴ ἔχοντες εἰδικότητα περὶ τὰ λογιστικὰ, καὶ ἐκ τούτου καθίστανται ἄχρηστοι. Βεβαίως πολλοὶ λόγοι ὑπάρχουσι, διὰ τοὺς ὁποίους περιῆλθεν εἰς παντελῆ ἀχρηστίαν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἀλλ’ εἷς τῶν σπουδαιοτάτων εἶναι καὶ ἡ πρόσληψις ἀνικάνων ὑπαλλήλων. Καὶ ἐπὶ ἄλλων κλάδων προσλαμβάνονται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι στεροῦνται εἰδικότητος. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι, συζητουμένου ἄλλοτε νομοσχεδίου περὶ καταστάσεως τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ οὗ ἀπῃτεῖτο πτυχίον τοῦ Πανεπιστημίου, ἀδιακρίτως Σχολῆς, οὐδ’ αὐτῆς τῆς Θεολογικῆς ἐξαιρουμένης, ἐφρόνουν οἱ εἰσηγηταὶ τοῦ νομοσχεδίου ὅτι ἠδύνατο καὶ ἀπόφοιτος τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς μετὰ ἕνα ἢ δύο μῆνας νὰ γείνῃ καλὸς ταμίας.

§224Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἡ μὴ εὕρεσις καταλλήλων λογιστικῶν προέρχηται ἐκ τῶν ἐν τῷ νόμῳ διατάξεων, θέλει εἰσαχθῆ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν καὶ θέλει δοθῆ εὐκαιρία εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, ἵνα φέρῃ τὰς παρατηρήσεις του. Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Μετὰ τοῦτο ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ συμπληρώσεως καὶ ἑρμηνείας τοῦ ΑϠΙϚʹ νόμου τῆς 7 Μαρτίου 1891).

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν.

§226Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ ζήτημα τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν ἤδη εἶναι τὸ σπουδαιότερον ζήτημα ἐν Ἑλλάδι· ὅσοι δὲ ἐπ’ ἐσχάτων ἔτυχε νὰ διέλθητε μέρη τινὰ τῆς Ἑλλάδος, θὰ εἴδατε βεβαίως τὴν καταστροφὴν, ἥτις ἐπῆλθεν εἰς ἅπαντα τὰ ὁδοστρώματα, τοὺς ἀκροτοίχους καὶ τὰς γεφύρας. Κακὸν, κάκιστον μέτρον ἐπεκράτησεν, ἵνα λόγῳ ψευδοῦς καὶ φαινομενικῆς οἰκονομίας, παραλειφθῶσιν ἐπείγουσαι καὶ ἀναπόφευκτοι ἐπισκευαὶ καὶ συντηρήσεις, ἐκ τῆς παραλείψεως τῶν ὁποίων ἐπῆλθε καταστροφὴ ἀνυπολόγιστος. Σήμερον ζητεῖται ἡ ἐπισκευὴ καὶ συντήρησις τῶν ὁδῶν, καὶ νέον σύστημα, ἀντικαθιστῶν τὸ προηγούμενον, ὑποβάλλεται εἰς τὴν κρίσιν τῆς Βουλῆς. Ἀμφότερα τὰ συστήματα ταῦτα κατὰ καιροὺς ἐφηρμόσθησαν, καὶ ἀπεδείχθησαν καὶ καλὰ καὶ κακά· καλὰ, ὅταν ἔτυχε νὰ ἦναι εὐθεῖς ἐργολάβοι, συναισθανόμενοι τὸ καθῆκον καὶ ζητοῦντες νὰ συστηθῶσι διὰ τῆς καλῆς ἐργασίας, οἱ ὁποῖοι προσεπάθησαν, ἐπιζητοῦντες τὰ νόμιμα κέρδη, νὰ ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Πολιτείας. Ἄλλοι ὅμως ἐργολάβοι, τυγχάνοντες διαφόρων προστασιῶν, ἐπίεζον ἐπὶ τοσοῦτον τοὺς μηχανικούς, ὥστε χωρὶς νὰ ἐκτελῶσι τίποτε ἐλάμβανον οὐκ ὀλίγα ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀλλὰ τὰ αὐτὰ ἄτοπα ἐπῆλθον καὶ εἰς τὸ ἕτερον σύστημα, τὸ ἐφαρμοσθὲν, τῶν ὁδοτηρητῶν. Ἐὰν ἀναγνώσητε τὸν σχετικὸν νόμον, ὑπὸ τὰ στοιχεῖα ͵ΒΜΒʹ, τοῦ 1892, θέλετε παρατηρήσει, ὅτι ὡραιότεραι διατάξεις ἦτο ἀδύνατον νὰ περιληφθῶσιν εἰς νόμον. Οἱ νόμοι οἱ κείμενοι οὐδέποτε παραβλάπτουσιν, ὅσον κακαὶ καὶ ἂν ὦσιν αἱ διατάξεις αὐτῶν, ὅταν ἐπακριβῶς ἐφαρμόζωνται. Δυστυχῶς ὅμως αἱ καλαὶ αὐταὶ διατάξεις δὲν ἐφαρμόζονται, διότι εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν τόσων ὁδοτηρητῶν εὑρίσκονται διωρισμένοι Κύριοι μὲ τὴν ῥενδικόταν των, τὸ λευκὸν φωκὸλ καὶ τὸν λαιμοδέτην. Οἱ ὁδοτηρηταὶ πρέπει νὰ ὦσι τεχνῖται, ἐργάται, καὶ ἐπὶ πλέον ἐργάται εἰδικοί. Καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι οἱ καλλίτεροι οἱ νοημονέστεροι, οἱ μᾶλλον φιλόκαλοι τούτων χρησιμοποιοῦνται εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν κλίσεων καὶ τῶν κατασκευαζομένων ἔτι ὁδῶν, πολὺ δὲ περισσότερον οἱ ἐργαζόμενοι εἰς τὴν συντήρησιν ὁδοῦ. Ἀλλὰ τὰ δύο συστήματα ἐφαρμοσθέντα ἀπέτυχον. Τὸ σύστημα τὸ τελευταῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐν ἰσχύϊ, κατὰ τὸ διάταγμα τὸ ὁποῖον ὁρίζει τὸν ἀριθμὸν τῶν ὁδοτηρητῶν, εἰς ὅλον τὸ Κράτος ἀναβιβάζει τοῦτον εἰς 715, καὶ προσθέτει καὶ μερικοὺς ἀρχιτεχνίτας, ἀρχιεργάτας. Ἐκ τῶν 715 τὸ μὲν ἥμισυ ἢ τὰ τρία ἕκτα κατατάσσονται εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς γʹ τάξεως, τὰ δύο ἕκτα εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς βʹ τάξεως, μὲ μισθὸν 60 δραχμῶν κατὰ μῆνα, καὶ τὸ ἓν ἕκτον εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς αʹ τάξεως, μὲ μισθὸν μηνιαῖον δραχμῶν 70. Ἑπομένως, μὴ ὑπολογίζοντες τοὺς ἀρχιεργάτας, ἔχομεν 358 ὁδοτηρητὰς γʹ τάξεως, ὑπολογίζοντες δὲ τούτους πρὸς 50 δραχμὰς μηνιαίως, ἔχομεν ποσὸν ἐτησίας δαπάνης 214,800 δρ. Οἱ ἄλλοι τῆς βʹ τάξεως, οἱ 258, πρὸς 60 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ἀπαιτοῦσιν ἐτησίαν δαπάνην δρ. 185,760, οἱ δὲ 149 τῆς αʹ τάξεως, πρὸς 70 δραχμὰς τὸν μῆνα, ἀπαιτοῦσιν ἐτησίως δρ. 99,960. Ἑπομένως ἡ ἐν ὅλῳ ἐτησία δαπάνη ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 600,520. Ἐκτὸς τοῦ κλάδου τούτου τῶν ὁδοτηρητῶν, ὑπάρχει ἕτερον σῶμα, καλούμενον τῶν τηλεγραφοφυλάκων, ὧν μόνον καθῆκον εἶναι ἡ συντήρησις τῶν τηλεγραφικῶν γραμμῶν, ἀποτελεῖται δὲ ἀπὸ 50 ἰδιώτας, λαμβάνοντας 20 δραχ. κατὰ μῆνα ἕκαστος, καὶ ἀπὸ 156 χωροφύλακας, λαμβάνοντας ἐκτὸς τοῦ μισθοῦ αὐτῶν καὶ μηνιαῖον ἐπιμίσθιον δι’ αὐτὴν τὴν ἐργασίαν 20 δραχμῶν ἕκαστος· ἐν ὅλῳ δι’ αὐτοὺς ἀπαιτεῖται ἐτησία δαπάνη, ἐκτὸς τῶν μισθῶν τῶν χωροφυλάκων, δρ. 49,440, αἱ ὁποῖαι, προστιθέμεναι εἰς τὰς ἀνωτέρω τῶν ὁδοτηρητῶν 600,520, ἀναβιβάζουσι τὸ ποσὸν εἰς 649,960 δραχμάς. Αἱ δύο λοιπὸν αὗται ὑπηρεσίαι, ἄνευ τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης διὰ τὴν προμήθειαν ὑλικῶν πρὸς συντήρησιν τῶν ὁδῶν, ἤτοι διὰ μισθοὺς ὁδοτηρητῶν καὶ τηλεγραφοφυλάκων, ἀπαιτοῦσι δαπάνην οὐκ εὐκαταφρόνητον. Ἤδη θέλετε μ’ ἐρωτήσει, ποῖον εἶναι τὸ καλλίτερον μέτρον; Βεβαίως οἱοσδήποτε τρόπος, καλῶς ἐφαρμοζόμενος, φέρει ἀναμφισβητήτως καλὸν ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ δυστυχῶς ἀμφότεροι οἱ τρόποι τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν, ὁ διὰ τῶν ὁδοτηρητῶν καὶ ὁ δι’ ἐργολαβίας, ἐφηρμόσθησαν παρὰ διαφόρων Κυβερνήσεων κατ’ ἐπανάληψιν καὶ ἀπεδείχθησαν μειονεκτικοί, διὰ λόγους λίαν εὐνοήτους καὶ γνωστοὺς τοῖς πᾶσιν, ἀπέτυχον δὲ οἰκτρῶς. Ἐὰν δὲ ὅ τε κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐρωτήσωσι διαφόρους ἀνθρώπους καὶ ἐκ τῶν παλαιῶν μηχανικῶν καὶ ἐκ τῶν νέων νομομηχανικῶν, θὰ ἀκούσωσι γνώμας διῃρημένας καὶ ἐκ τῶν μὲν καὶ ἐκ τῶν δέ. Ἐγὼ θέλω προτείνει νέον τι σύστημα πρὸς δοκιμασίαν, ἂς ἐφαρμοσθῇ δὲ τὸ σύστημα τοῦτο εἰς μίαν ἢ δύο περιφερείας, καὶ ἐὰν φέρῃ ἀποτελέσματα καλά, ἂς γενικευθῇ. Ἀνάγκη μεγίστη, Κύριοι, ὑπάρχει νὰ ἐξοικονομήσωμεν ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Πρὸς τοῦτο δὲ μὲ τὴν ἐκτέλεσιν ἔργων ὀφείλομεν νὰ συνδέσωμεν, εἰ δυνατόν, πολλὰς ἐργασίας, ἵνα φθάσωμεν εἰς ἓν καλὸν ἀποτέλεσμα. Ὅλα ταῦτα δυνάμεθα νὰ τὰ ἐκτελέσωμεν διὰ τοῦ στρατοῦ. Πῶς; Ἐὰν σχηματίσωμεν σῶμα στρατιωτικὸν διὰ τῆς προσλήψεως ἀνδρῶν ἐκ τοῦ στρατοῦ, μετὰ ἐνιαύσιον ὑπηρεσίαν, δηλούντων τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἐργασθῶσιν, (ὡς ἄλλοτε, κατὰ τὸ 1884, ἐγένετο δι’ ἔργα ὁδοποιΐας) καὶ δι’ ἐθελοντῶν προϋπηρετησάντων, ἂν, λέγω, τοιοῦτόν τι σῶμα σχηματίσωμεν, ἀνερχόμενον εἰς 1000 ἄνδρας, θέλομεν ἔχει ἐτησίαν δαπάνην διὰ μισθὸν στρατιώτου δραχ. 285,700, συμπεριλαμβανομένης τῆς τε μισθοδοσίας, τῆς τροφῆς καὶ τοῦ ἄρτου. Ὅθεν, ἐὰν τοιούτους ἄνδρας ἀπασχολήσωμεν ἀποκλειστικῶς εἰς ἐκτέλεσιν ἔργων ὁδοποιΐας, τηλεγράφων, σιδηροδρόμων καὶ ἄλλων ἔτι ἔργων, ἐπὶ ὡριαίῳ ἐπιμισθίῳ 7–12 λεπτῶν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι τάχιστα θέλομεν ἔχει ἄριστα ἀποτελέσματα. Ἐὰν δὲ εἰς τὸ αὐτὸ ποσὸν τῶν μισθοδοσιῶν προσθέσητε καὶ 200 ἔτι χιλιάδας δραχ. λόγῳ ἐπιμισθίων, θέλετε ἔχει ἐν ὅλῳ δαπάνην δρ. 485,700, ἀπέναντι δραχ. 600,520, ἃς ἀπήτει ἡ διατήρησις 715 μόνον ὁδοτηρητῶν, ἀπέναντι τῶν 1000 στρατιωτῶν, οὓς καὶ ἐν πάσῃ ἀνάγκῃ τοῦ ἔθνους ἔχετε στρατιώτας ἀληθεῖς, δυναμένους νὰ προσφέρωσι παντὸς εἴδους ἐργασίας. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ἐν τῷ μηχανικῷ ὑπάρχουσιν ὑπαξιωματικοί, οἱ ὁποῖοι, ὡς ἐκ τῶν τελουμένων ἔργων ἐν τῷ σώματι τοῦ μηχανικοῦ, ἔχουσιν ἀποκτήσει, πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, εἰδικότητα, ἄριστα δὲ δύνανται νὰ διευθύνωσιν ἔργα ὁδοποιΐας καὶ πλεῖστα ἄλλα. Ἐὰν λοιπὸν προσλάβωμεν ἄνδρας ἐξ ἑνὸς τάγματος καὶ τοὺς σχηματίσωμεν κατ’ ἀποσπάσματα ὑπὸ ἕνα δεκανέα...

§227Κ. Ι. ΑΓΓΕΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λησμονεῖτε ὅμως, ὅτι ὁ ὑπολειφθησόμενος ἀριθμὸς ἀνδρῶν ἐν τῷ στρατῷ δὲν θὰ ἦναι ἱκανὸς νὰ ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντά του, ἀφοῦ σήμερον οἱ ἄνδρες ἐκβάλλουσι τὰ ὑποδήματά των ἀνὰ 50 ὥρας, διότι εἶναι διαρκῶς ἐν ὑπηρεσίᾳ.

§228Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἐὰν ἡ χωροφυλακὴ ἐπετέλει τὰ καθήκοντά της, νὰ ἦσθε βέβαιος, ὅτι ὁ στρατὸς δὲν θὰ ἐκοπίαζε καθόλου, ἀλλ’ ὅπως σήμερον εἶναι κατηρτισμένη καὶ ἔχει τοὺς ἄνδρας κατατετμημένους, ὡς τοὺς ἔχει, δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ τὰ καθήκοντά της. Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν τῆς χωροφυλακῆς σήμερον, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν ἀριθμὸν, τὸν ὁποῖον εἶχεν ἄλλοτε, εἶναι ὑπερδιπλάσιος, καὶ ὅμως δὲν ἐκπληροῖ ἐπαρκῶς τὸ καθῆκόν του. Καὶ ἄλλοτε οἱ ἄνδρες τῆς χωροφυλακῆς συνώδευον τοὺς εἰσπράκτορας καὶ εἶχον καὶ ἄλλας ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας σήμερον δὲν ἔχουσι, καὶ ὅμως ἄλλοτε ἡ ὑπηρεσία ἐξετελεῖτο ἄριστα. Ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα μου. Δυνάμεθα κάλλιστα, σχηματίζοντες νῦν ἓν δοκιμαστικὸν, οὕτως εἰπεῖν, σῶμα ἐξ 100–150 ἢ καὶ 200 ἀνδρῶν, καὶ τάσσοντες αὐτοὺς ὑπ’ αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ μὲ τὸ μικρὸν, ὡς εἶπον, ἐπιμίσθιον ὡριαίας ἐργασίας, ἑπτάλεπτον ἢ δεκάλεπτον, βεβαιουμένης παρὰ τοῦ ἐπὶ κεφαλῆς, νὰ ἔχωμεν λαμπρὰ ἀποτελέσματα· διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι αὐτοὶ, λαμβάνοντες μόνον 15 ἢ 20 δραχμὰς (ἀναλόγως τῶν ὡρῶν, καθ’ ἃς θὰ ἐργασθῶσι,) κατὰ μῆνα ἐπὶ πλέον, θὰ φέρωσι δεκαπλασίαν ἐργασίαν.

§229ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν ἢ διὰ τὴν συντήρησιν;

§230Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Καὶ διὰ τὴν κατασκευήν. Καὶ σᾶς τὸ ἀποδεικνύω. Ἐν διαστήματι 28 ἡμερῶν διετάχθην παρὰ τοῦ κ. Βαλτινοῦ, Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ὄντος κατὰ τὸ 1881, νὰ ἐκτελέσω τὴν ἁμαξιτὴν ὁδὸν ἀπὸ Λαμίας εἰς Δερβὲν–Φοῦρκα, ἤτοι ἁμαξιτὴν βαίνουσαν ἐπὶ τῆς Ὄθρυος καὶ μήκους τριώρου, ἤτοι πλέον τῶν 15 χιλιομέτρων, καὶ εἰς 28 ἡμέρας, μὲ μίαν διλοχίαν τοῦ μηχανικοῦ καὶ 100 ἄνδρας τοῦ πεζικοῦ, ἐξετέλεσα τὴν ὁδὸν, ἐξετέλεσα ὅλα τὰ σκαφικὰ ἔργα καὶ ἐπὶ πλέον ὅλας τὰς ξυλίνας γεφύρας.

§231ΣΕΧΟΣ. Πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἰδέας τοῦ κ. συναδέλφου, διαβεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι εἷς λόχος σκαπανέων ἐξετέλεσεν ὁδὸν, ἡ ὁποία ἐστοίχισε 3 δραχ. κατὰ τρέχον μέτρον, καὶ βεβαιωθῆτε, ὅτι ἐργολαβικῶς δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ τὴν κάμωμεν οὔτε μὲ 15 δραχμὰς τὸ μέτρον.

§232Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑμεῖς ἠξεύρετε τὸ σύστημα τῆς ἐργασίας αὐτῆς ἐν τῷ στρατῷ. Τοῦτο ἐγίνετο διὰ σωμάτων στρατιωτικῶς συντεταγμένων καὶ γεγυμνασμένων· ἀλλὰ πῶς θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ γείνῃ τοῦτο ἐνταῦθα, ἀφοῦ οἱ ἄνδρες θὰ ἦναι διεσπαρμένοι εἰς ὅλα τὰ μέρη καὶ τὰς ἐπαρχίας;

§233Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ σᾶς ἀπαντήσω.

§234ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐν καιρῷ πολέμου δύνασθε νὰ τὸ κάμητε, ἀλλ’ ἐν καιρῷ εἰρήνης πῶς θὰ ὑποχρεώσητε τοὺς ἄνδρας;

§235Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Οὐδένα θὰ ὑποχρεώσω. Ἐγὼ ἔλαβον διαταγὴν ἀνοικτὴν καὶ ἐλευθέραν παρὰ τοῦ κ. Βαλτινοῦ· ἐζήτησα δὲ μόνον, ἵνα σώματά τινα ἀποσπάσωσι παρ’ ἐμοὶ ἀνὰ 25 ἄνδρας ἐξ ἑκάστου λόχου καὶ τοὺς θέλοντας μόνον νὰ ἐργασθῶσιν, ἐγνωστοποίησα δὲ μόνον, ὅτι οἱ ἐργασθησόμενοι θὰ λάβωσιν ἐπιμίσθιον· μολονότι δὲ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δὲν ἦτο κοπιώδης, διότι ἐν Λαμίᾳ ἦτο συγκεντρωμένος οὐκ ὀλίγος στρατὸς, εὐθὺς ἐδήλωσαν περισσότεροι τῶν 25 ἐξ ἑκάστου λόχου, ὅτι ἐπεθύμουν νὰ ἐργασθῶσι. Προσελθόντες δὲ, εἰργάζοντο 14 καὶ 15 ὥρας τὸ ἡμερονύκτιον, οὐδεὶς δ’ ἐξ αὐτῶν ἐγόγγυζε, καίτοι ἐν μηνὶ Ἰουλίῳ καὶ ὑπὸ τὰ κυνικὰ καύματα ἐτελεῖτο ἡ ἐργασία, οὐδὲ εἶπέ τις τὸ παραμικρὸν, καὶ ἐλάμβανεν ἕκαστος ἀπὸ 80 λεπτῶν μέχρι 1,20 ἡμερησίως διὰ τὴν ἐργασίαν τῶν 14 καὶ 15 ὡρῶν. Ἤδη ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ὁμολογῶ, ὅτι θὰ κατατμηθῶσιν, ἡ δὲ κατάτμησις εἶναι ὡρισμένη ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ καὶ τῷ βασιλικῷ διατάγματι τοῦ 1892. Ἐὰν ἀποσπάσητε εἰς ἕκαστον νομὸν ἀνάλογον ἀριθμὸν ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους νὰ θέσητε ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς, τοῦ μηχανικοῦ, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐκεῖ, ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, νὰ ἦσθε βέβαιοι, ὅτι θέλετε ἔχει ἀποτελέσματα πολλαπλάσια. Θὰ ἔχητε δὲ ταὐτοχρόνως ἠσφαλισμένην τὴν ἐπισκευὴν τῶν τηλεγραφικῶν γραμμῶν, διότι δύνασθε νὰ ἔχητε μεταξὺ τῶν ἀνδρῶν αὐτῶν καὶ ἕνα ἐκ τοῦ τηλεγραφικοῦ λόχου, οἱ ἄνδρες τοῦ ὁποίου διδάσκονται τὴν συντήρησιν τῶν τηλεγραφικῶν γραμμῶν καὶ οἱ ὁποῖοι ἐν ἀνάγκῃ θὰ ἀναλάβωσι τὰς τηλεγραφικὰς γραμμάς. Εἰς τὸν τηλεγραφικὸν λόχον ἔχομεν καὶ νῦν ἔτι τοὐλάχιστον 30 τηλεγραφητὰς, δυναμένους νὰ ἐκτελέσωσι καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν τηλεγραφικὴν ὑπηρεσίαν, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἠσκημένοι ἄριστα καὶ εἰς τὴν χρῆσιν ἔτι τῶν ὀπτικῶν τηλεγράφων, ὡς καὶ εἰς τὴν τῶν ἠλεκτρικῶν τηλεγράφων. Ἑπομένως ἔχομεν ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν, καὶ ἐπιφέρωμεν οἰκονομίας. Βεβαίως εἶναι δύσκολα τὰ προτεινόμενα, ἀλλ’ ἂς γείνῃ μία δοκιμασία.

§236ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν εἶναι καμμία οἰκονομία.

§237Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εἶναι· διότι σήμερον οἱ ἐργάται λαμβάνουσιν 60–70 δραχμὰς μηνιαίως, ἐνῷ ὁ στρατιώτης λαμβάνει ἡμερησίως διὰ τὸν μισθὸν καὶ τροφὴν 76 λεπτὰ, ἤτοι ἐτησίως 276,40, εἰς ἃς προσθέτοντες καὶ τὴν ἀξίαν τοῦ ἐτησίου ἱματισμοῦ δρ. 93,93, ἔχομεν ἐν ὅλῳ δαπάνην δρ. 370,73 δι’ ἕκαστον ἄνδρα, ἤτοι ὡς ἔγγιστα 1 δραχμὴν ἡμερησίως.

§238ΠΕΤΑΛΑΣ. Στοιχίζει 480 δραχμὰς ἐτησίως.

§239Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Στοιχίζει μόνον, ἐπαναλαμβάνω, ὅσα ῥητῶς καὶ πραγματικῶς ἀνέφερον.

§240ΠΕΤΑΛΑΣ. Δὲν ἔχω πρόχειρον τὴν σημείωσιν· αὔριον σᾶς τὴν φέρω.

§241Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἕκαστος στρατιώτης στοιχίζει καθ’ ἑκάστην ἡμέραν 76 λεπτὰ, τὰ ὁποῖα πολλαπλασιαζόμενα μὲ τὸ 365 μᾶς δίδουσι 277 δραχμὰς διὰ τροφήν του, ἄρτον καὶ μισθὸν, στοιχίζει δὲ καὶ ἡ ἐνιαυσία ἐνδυμασία του 93 δραχμὰς καὶ 93 λεπτὰ, λεπτομερῶς καταγεγραμμένα.

§242ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ ὁπλισμός;

§243Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εἶναι ἄλλο αὐτά.

§244ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πόσας ὥρας ἐργάζεται τὴν ἡμέραν;

§245Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ στρατιώτης ἐργάζεται 8 ἕως 10 ὥρας.

§246ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πόσον θὰ λαμβάνῃ ἐπιμίσθιον;

§247Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εἶπον προηγουμένως, 8 ἕως 10 λεπτὰ τὴν ὥραν μόνον.

§248ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐὰν ὑπολογίσητε τὸ ὅλον τοῦ ἐπιμισθίου του, δὲν θὰ ἦναι οἰκονομία.

§249Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν θὰ ἐργασθῇ 30 ἡμέρας τὸν μῆνα, διότι κατὰ τὰς ἑορτὰς καὶ τὰς βροχερὰς καὶ παγετώδεις ἡμέρας δὲν θὰ ἐργασθῇ, καὶ ἑπομένως οὐδὲν θέλει λαμβάνει ἐπιμίσθιον, ἐνῷ ὁ ὁδοτηρητὴς πληρόνεται καὶ δι’ αὐτάς· ἑπομένως, ἐὰν ὑπολογίσητε τὸ πολὺ 16 ἕως 20 δραχμὰς τὸν μῆνα ἐπὶ πλέον, ἔχετε μόνον 45 ἕως 60 δραχμάς.

§250ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν δυσκόλως δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ τοιοῦτον σύστημα, διότι ἕκαστος στρατιώτης θὰ ἦναι μεμονωμένος.

§251Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Σᾶς εἶπον νὰ ἦναι συγκεντρωμένοι. Δὲν ἐννοῶ νὰ ἐπανέλθῃ τὸ σύστημα τῆς ἀπομονώσεως τῶν ὁδοτηρητῶν. Τὸ σύστημα τῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν δι’ ὁδοστατῶν τὸ θεωρῶ καλὸν, ἐφαρμοζόμενον δι’ ὁδοστατῶν καλῶς συντεταγμένων, δι’ ἀνδρῶν οἱ ὁποῖοι, συντεταγμένοι ὑπὸ ἕνα ἀρχιεργάτην, νὰ ἐργάζωνται ὁμοῦ, διότι εἶναι πολλαὶ ἐργασίαι, τὰς ὁποίας εἷς καὶ μόνος δὲν δύναται νὰ ἐπιτελέσῃ.

§252ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τότε διατὶ δὲν θέλετε τοὺς ὁδοστάτας ὠργανωμένους στρατιωτικῶς;

§253Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ νόμος τοῦ 1893 ὁ ψηφισθεὶς ἔχει ὅλα τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται, ἵνα ὦσι στρατιωτικῶς ὠργανωμένοι. Φέρετε λοιπὸν αὐτοὺς ὑπὸ τὴν στρατιωτικὴν πειθαρχίαν, κατατάξατέ τους ὡς στρατιώτας, νὰ λαμβάνωσι τὸν μισθὸν τοῦ στρατιώτου καὶ ἐπιμίσθιον ὡριαίας ἐργασίας, καὶ ἔστε βέβαιοι, ὅτι, καὶ οὕτως ἐὰν πράξητε, θὰ ἔχητε καλὸν ἀποτέλεσμα.

§254ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁ ἐκ Βόλου ἀξιότιμος συνάδελφος ἔπλεξε τὸ ἐγκώμιον τοῦ νόμου περὶ ὁδοστατῶν. Πράγματι, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον τότε εἶχε πολὺ μελετηθῆ καὶ εἶχε παρασκευασθῆ, ἵνα δώσῃ πᾶσαν ἀσφάλειαν εἰς τὸ Κράτος, ὅτι οἱ ἐντεταλμένοι ὅπως ἐπιστατήσωσιν εἰς τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν θὰ ἠδύναντο διὰ τῶν εἰς τὴν διάθεσιν αὐτῶν τιθεμένων μέσων νὰ συντηρήσωσι ταύτας ἐπαρκῶς. Κατὰ θεωρίαν νομίζω ὅτι οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι τὸ σύστημα τῶν ὁδοστατῶν εἶναι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἐλπίδα καλῆς συντηρήσεως τῶν ὁδῶν. Ἤλπιζον ὅτι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἤθελεν ἀποδείξει ὅτι ὁ νόμος ἦτο ἐπιτυχὴς, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Ὑπουργὸς ἔλαβεν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας πληροφορίας τοιαύτας, ὥστε νὰ πεισθῇ, ὅτι ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ὁ νόμος αὐτὸς ἀπέτυχεν. Ἤθελον λοιπὸν παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ποίας πληροφορίας ἔχει παρὰ τῆς ὑπηρεσίας, ποῖαι εἶναι αἱ ἐκθέσεις αἱ ὑποβληθεῖσαι εἰς τὴν κεντρικὴν ἐξουσίαν παρὰ τῶν κατὰ τόπους νομομηχανικῶν, ἐκ τῶν ὁποίων συνάγεται, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ ἀπέτυχε. Νομίζω ὅτι, ἐὰν ἐκ τῶν ἐκθέσεων τούτων δὲν προκύπτῃ ἡ ἀπόδειξις τῆς ἀποτυχίας τοῦ νόμου, ἡ ἀντικατάστασις αὐτοῦ διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον καθιεροῦται ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ, δὲν συνᾴδει πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ὁδοποιΐας. Ἤθελον ἐννοήσει, ἀφοῦ βεβαιωθῇ ἡ ἀποτυχία τοῦ συστήματος τῶν ὁδοστατῶν, ἤθελον ἐννοήσει πολυετῆ συντήρησιν δι’ ἐργολαβίας, διότι τὸ σύστημα αὐτὸ ἤθελε δώσει εἰς ἡμᾶς τὴν ἐλπίδα, ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ὁδοὺς ἐν καλῇ καταστάσει, ἀλλὰ σύστημα ἐργολαβίας ἐνιαυσίου πρὸς συντήρησιν ὁδῶν, κατ’ ἐμέ, δὲν δύναται νὰ ἐπιτύχῃ· καὶ ὁ λόγος ἁπλούστατος. Παρατηρῶ ὅτι ἐν τῷ νόμῳ λαμβάνονται μέτρα, ὅπως ἐξασφαλισθῶμεν περὶ τῆς ἐγκαίρου ὑποβολῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, περὶ τῆς ἐγκαίρου ἐγκρίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, τῆς ἐγκαίρου ἐκτελέσεως τῆς δημοπρασίας κτλ. Ἴσως, ὅταν θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἴδωμεν ὅτι αἱ τασσόμεναι προθεσμίαι δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰ πράγματα, καὶ ὅτι θὰ ἦναι ἀδύνατον ἐντὸς αὐτῶν νὰ ἐκτελεσθῶσι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου προβλεπόμενα. Ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ ἑξῆς. Τὸν προϋπολογισμὸν θὰ συντάξωσιν οἱ κατὰ τόπους μηχανικοὶ κατὰ τὸν Μάρτιον ἑκάστου ἔτους. Ἐννοεῖται ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς συντάσσεται ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν διατελοῦσιν αἱ ὁδοὶ κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν συντάσσεται ὁ προϋπολογισμός, ἀλλὰ μέχρις οὗ ὅλαι αἱ διατυπώσεις τοῦ νομοσχεδίου ἐκτελεσθῶσι, βεβαίως θὰ εὑρεθῶμεν ἀπέναντι καταστάσεως ἄλως διαφόρου, διότι οὐδεὶς ἀγνοεῖ, ὅτι ἡ φθορά, ἡ ὁποία σήμερον ὑπάρχει ἐν ταῖς ὁδοῖς, μετὰ παρέλευσιν 15–20 ἡμερῶν ἢ ἑνὸς ἢ δύο μηνῶν γίνεται μεγαλειτέρα· θὰ εὑρεθῶμεν λοιπὸν ἀπέναντι ἀνεπαρκείας τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ φοβοῦμαι πολύ, μήπως τὴν ἀνεπάρκειαν ταύτην πρόκειται νὰ καλύψῃ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 5, καθ’ ἣν, ἐν περιπτώσει ἐκτάκτου φθορᾶς, διορθοῦται αὕτη δι’ ἐργατῶν. Θὰ ἀναλαμβάνῃ ὁ ἐργολάβος τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναφερομένων ἐπισκευῶν, ἀλλὰ θὰ διατείνηται πάντοτε, ὅτι αἱ ἐπισκευαὶ αὗται, αἱ ἐπισκευαὶ αἱ παρ’ αὐτοῦ ἐκτελεσθεῖσαι δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰς ὑπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ προβλεπομένας, διότι αἱ βλάβαι, αἱ ὁποῖαι ὑπῆρχον εἰς τὰς ὁδούς, ἦσαν πολὺ μεγαλείτεραι ἐκείνων, τὰς ὁποίας προέβλεπεν ὁ προϋπολογισμός. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο, Κύριοι. Ἐν τῇ ἐκτελέσει ὁ ἐργολάβος οὐδὲν συμφέρον θὰ ἔχῃ, ὅπως τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀναλαμβάνει, καλῶς ἐκτελέσῃ, διότι μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐργολαβίας, ἣν ἀνέλαβε, πᾶσα ὑποχρέωσίς του παύει, ἑπομένως ἡ καλὴ ἢ κακὴ ἐκτέλεσις οὐδόλως αὐτὸν ἐνδιαφέρει, καὶ μόνην ἀσφάλειαν κατὰ τῆς κακῆς ἐκτελέσεως ἔχομεν τὴν εὐθύνην τοῦ μηχανικοῦ, τοῦ ἐπιβλέποντος ἢ ὑποτιθεμένου ὅτι ἐπιβλέπει τὸ ἔργον, ἐνῷ, ἐὰν εἴχομεν δημοπρασίαν πολυετῆ, ὑποχρέωσιν πολυετῆ, ὁ ἐργολάβος θὰ εἶχε συμφέρον νὰ ἐκτελέσῃ καλῶς τὴν ἐργασίαν, ὅπως ἐξοικονομήσῃ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας κατὰ τὸ ἐπιὸν ἔτος ἡ κακῶς παρ’ αὐτοῦ ἐκτελεσθεῖσα ἐργασία ἀναγκαίως ἤθελεν ἐπιβάλει. Ἐπιθυμῶ, ἵνα ὅλας αὐτὰς τὰς ἀμφιβολίας εὐαρεστηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διαλευκάνῃ, ὅπως δυνηθῶμεν ἐν γνώσει τῶν λόγων, οἵτινες παρεκίνησαν αὐτὸν νὰ ζητήσῃ τὴν κατάργησιν τοῦ ἰσχύοντος συστήματος, καὶ ἐν γνώσει τῶν λόγων, οἵτινες ἔπεισαν αὐτόν, ὅτι τὸ παρ’ αὐτοῦ προτεινόμενον σύστημα θέλει φέρει καλλίτερα ἀποτελέσματα, δυνηθῶμεν νὰ ἀποφανθῶμεν ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου.

§255Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν παρεσκευάσθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἶχε τὴν φροντίδα ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ μοὶ ἀνακοινώσῃ τὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἐπειδὴ δὲ ἐπεθύμουν νὰ βεβαιωθῶ ποίαν εἶχε γνώμην τὸ γραφεῖον τῶν δημοσίων ἔργων, ἐκάλεσα τὸν Διευθυντὴν αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς δι’ ὁδοστατῶν συντηρήσεως τῶν ὁδῶν ἐπέτυχεν. Ἠρώτησα τὸν κ. Διευθυντὴν τῶν δημοσίων ἔργων, ἐκ τίνων στοιχείων ἐσχημάτισε τὴν πεποίθησίν του, καὶ πιστεύει ὅτι οἱ ὁδοστάται ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των, μοὶ εἶπε δὲ, ὅτι δὲν ἀπεδείχθη τὸ ἐναντίον. Ἀλλ’ ἐγὼ, ὅθεν καὶ ἂν διέβην, οὐδαμοῦ, ἐπὶ οὐδεμιᾶς τῶν ὁδῶν, δι’ ὧν διῆλθον, οὐδαμοῦ εὗρον ὁδοστάτας ἐργαζομένους, ἀλλ’ οὐδαμοῦ εὗρον καὶ ὁδοὺς συντηρουμένας καλῶς. Βεβαίως ὁδοστάται ἦσαν διωρισμένοι, ἐλάμβανον τὸν μισθόν των, ἀλλ’ οὐδὲ μεταξὺ Τριπόλεως καὶ Μεγαλοπόλεως εἶδον τοιούτους, οὐδὲ ἐπὶ τῶν ὁδῶν Θεσσαλίας, οὐδὲ ἐπὶ τῶν ὁδῶν Μαντινείας. Φαίνεται ὅτι διατρίβουσιν ἐν τοῖς χωρίοις των. Ἐπὶ τῆς ὁδοῦ δὲ Μεγαλοπόλεως, ὅταν δύο ὁδοστάται εἶδον ἡμᾶς ἐρχομένους ἐπὶ ὀχημάτων, ἐφώναζον μακρόθεν, ζητοῦντες νὰ μάθωσιν, ἂν ἐν τοῖς ὀχήμασιν ἦτο μηχανικός τις, διὰ νὰ σπεύσωσι νὰ ἐμφανισθῶσιν εἰς τὰς θέσεις των. Αἱ ὁδοὶ λοιπὸν, διὰ τῶν ὁποίων διῆλθον, δὲν εἶχον συντηρηθῆ· ἐὰν δ’ ἐξακολουθήσῃ τὸ σύστημα τῆς δι’ ὁδοστατῶν συντηρήσεως τῶν ὁδῶν, μετὰ διετίαν πρέπει νὰ ἀνακαινίσωμεν πάσας τὰς ὁδούς.

§256ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Μίαν μόνην παρατήρησιν, εἰς ἀπάντησιν τῶν παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ λεχθέντων. Ὅσα εἶπε, τί ἀποδεικνύουσιν; Ὅτι παρὰ τῶν μηχανικῶν τῶν μερῶν ἐκείνων, δι’ ὧν διῆλθε, δὲν κατεβλήθη ἀρκετὴ φροντὶς, ὅπως τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔπρεπεν ὑπὸ τὴν ἐπίβλεψιν αὐτῶν καλῶς νὰ λειτουργήσῃ, δὲν κατεβλήθη, λέγω, ἀρκοῦσα φροντὶς, ὅπως κανονικῶς καὶ ὁμαλῶς λειτουργήσῃ. Ἀλλ’ ἀρκεῖ τοῦτο, ὅπως καταδικασθῇ σύστημα, ὅπερ πολὺ καλὰ ἐλειτούργησε καὶ καλὰ ἔφερεν ἀποτελέσματα εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα παρὰ τῶν μηχανικῶν τῶν ἐπιστατούντων τὰ τῆς ὁδοποιΐας κατεβλήθη ἡ δέουσα φροντὶς, ὅπως κατάλληλοι διορισθῶσιν ὁδοστάται καὶ ὅπως οὗτοι ἐπιμελῶς ἐκτελῶσι τὰ ἑαυτῶν καθήκοντα; Ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο μόνον. Ἐξεταστέον εἶναι καὶ τὸ ἑξῆς. Ποία ἦτο ἡ κατάστασις τῶν ὁδῶν, διὰ τῶν ὁποίων διήλθετε, κύριε Πρωθυπουργὲ, κατὰ τὴν στιγμὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤρχισεν ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ ὁδοστατῶν; Διότι ὅλοι πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι σύστημα συντηρήσεως τῶν ὁδῶν δι’ ὁδοστατῶν δὲν εἶναι δυνατὸν κανονικῶς νὰ λειτουργήσῃ ἢ ὅταν παραδώσητε εἰς τοὺς ὁδοστάτας ὁδοὺς ἐν καλῇ καταστάσει. Ὅταν ὅμως παραδώσητε εἰς συντήρησιν ὁδοὺς ἐν κακῇ καταστάσει, βεβαίως μὴ περιμένετε τίποτε ἐκ τῶν ὁδοστατῶν. Συνέβη δὲ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου κἄτι τι πολὺ ἄτοπον, συνέβη τὸ ἑξῆς, ὅτι, ἐπειδὴ αἱ ὁδοὶ, αἱ ὁποῖαι ἐπρόκειτο νὰ συντηρηθῶσι, δὲν ἦσαν εἰς κατάστασιν τοιαύτην, ὥστε νὰ λειτουργήσῃ κανονικῶς τὸ σύστημα, ὁ νομομηχανικὸς τί ἔκαμε; Μετέφερε τοὺς ὁδοστάτας, οἱ ὁποῖοι ἔπρεπε νὰ ἀναλάβωσιν ὡρισμένην ἐπιτήρησιν καὶ ἐργασίαν, καὶ ἐσχημάτισε συνεργεῖα, καὶ διὰ τῶν συνεργείων αὐτῶν προέβαινεν εἰς τὴν ἐπισκευὴν τῶν μερῶν ἐκείνων, ὅπου ἡ διάβασις καθίστατο ἐντελῶς ἀδύνατος. Τὸ ὅτι τὸ σύστημα κακῶς ἐφηρμόσθη, δὲν σημαίνει ὅτι τὸ σύστημα εἶναι κακόν· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἂν ἐφηρμόσθη κακῶς, ἐφηρμόσθη κακῶς διὰ δύο λόγους, εἴτε διότι ἡ κατάστασις τῆς ὁδοῦ τῆς παραδοθείσης εἰς τοὺς ὁδοστάτας ἦτο τοιαύτη, ὥστε τὸ σύστημα δὲν ἠδύνατο νὰ λειτουργήσῃ, εἴτε διότι ἐπῆλθεν ἀμέλεια ἐκ μέρους τῶν μηχανικῶν εἴτε εἰς τὰ τοῦ διορισμοῦ τῶν ὁδοστατῶν, εἴτε εἰς τὴν ἐπιτήρησιν αὐτῶν, καὶ βεβαίως τὴν ἀμέλειαν ταύτην τὸ Ὑπουργεῖον εἶναι πάντοτε ἐν καταστάσει νὰ τιμωρήσῃ, καὶ διὰ τῆς τιμωρίας νὰ προλάβῃ εἰς τὸ μέλλον τὸ κακόν. Ἄλλως τε, ἐὰν νομίζητε ὅτι ὁ νόμος ὁ ἰσχύων δὲν ἀσφαλίζει ἐντελῶς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ὅτι δὲν εἶναι καθ’ ὅλα τέλειος, δύνασθε καὶ ἄλλας ἴσως διατάξεις νὰ νομοθετήσητε, δύνασθε τὴν εὐθύνην τοῦ νομομηχανικοῦ νὰ κυρώσητε διὰ διατάξεως, ἡ ὁποία νὰ τὸν ὑποβάλλῃ εἰς ἀποζημίωσιν, εἰς ποινὰς κτλ., ἀλλ’ ὄχι νὰ προβῆτε ἄνευ λόγου εἰς τὴν κατάργησιν αὐτοῦ. Ἔχω λοιπὸν τὴν ἰδέαν, Κύριοι, ὅτι ἡ παρατήρησις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν λύει τὸ ζήτημα, διότι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν ἀποδεικνύει ὅτι ἡ κατάστασις τῶν ὁδῶν, τῶν δοθεισῶν πρὸς συντήρησιν εἰς τοὺς ὁδοστάτας, ἦτο τοιαύτη, ὥστε ἠδύναντο καλῶς παρ’ αὐτῶν νὰ συντηρηθῶσι, καὶ ὅτι ἡ συντήρησις αὕτη δὲν ἐγένετο. Ἀλλὰ προσθέτω καί τι ἄλλο. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ὁ συντάκτης τοῦ νομοσχεδίου ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας τὸ νέον παρ’ αὐτοῦ ὑποβαλλόμενον σύστημα ἤθελε καταστήσει ἀναγκαίας; ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει πόσα ἐδαπανῶντο ἄλλοτε διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν διὰ τοῦ συστήματος τῶν ἐνιαυσίων ἐργολαβιῶν; Καὶ ἂν ἔλαβε ταῦτα ὑπ’ ὄψει, παρέβαλε τὴν δαπάνην ταύτην πρὸς τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν τὸ σύστημα τῶν ὁδοστατῶν ἐπιβάλλει; καὶ ἐκ τῆς παραβολῆς ταύτης ποῖον προέκυψεν ἀποτέλεσμα; Ἐπείσθη ὅτι τὸ προτεινόμενον σύστημα εἶναι οἰκονομικώτερον; Ὅλαι αἱ ἀπορίαι αὗται δὲν λύονται διὰ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Δυστυχῶς καθιερώθη τὸ σύστημα, νομοσχέδια σπουδαῖα νὰ μὴ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν Βουλὴν μὲ εἰσαγωγικὴν ἔκθεσιν, ἡ ὁποία θὰ ἠδύνατο νὰ φωτίσῃ τοὺς Βουλευτὰς περὶ τῶν λόγων, οἵτινες ὑπηγόρευσαν τὴν ὑποβολὴν τῶν νομοσχεδίων, καὶ τοιουτοτρόπως μετ’ ἐλαφρότητος ἀσυγγνώστου προβαίνομεν εἰς τὴν κατάργησιν καλῶς λειτουργούντων νόμων καὶ εἰς τὴν ἄνευ λόγου ἀντικατάστασιν αὐτῶν.

§257Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἤμην ἐντελῶς σύμφωνος μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας, ἐὰν πρὸς τὰ δύο εἴτε, τῶν ὁποίων ἐποιήσατο χρῆσιν, ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν ἀποτυχίαν τοῦ συστήματος, προσέθετε καί τρίτον εἴτε. Ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Κερκύρας εἶπεν, ὅτι, ἐὰν ἀπέτυχε τὸ σύστημα, ἀπέτυχε διότι εἴτε αἱ ὁδοὶ, εἰς ἃς διωρίσθησαν οἱ ὁδοστάται, ἦσαν εἰς τόσον κακὴν κατάστασιν, ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐλπίσῃ τις, ὅτι ἠδύναντο νὰ συντηρηθῶσι καλλίτερον ἢ ὅσον συνετηρήθησαν, εἴτε διότι ὁ μηχανικὸς δὲν ἐπετήρει, ἵνα ἐκβιάσῃ αὐτοὺς πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων των. Ἀλλὰ πρὸς τὰ δύο ταῦτα εἴτε δέον νὰ προσθέσωμεν καὶ τρίτον εἴτε: εἴτε διότι οἱ ὁδοστάται δὲν ἦσαν ἱκανοὶ νὰ ἐργασθῶσι πρὸς ἐπισκευὴν καὶ συντήρησιν ὁδῶν. Ὁδοστάται ὑπάρχουσι καὶ ἀλλαχοῦ. Εἶναι τὸ σῶμα τῶν λεγομένων cantonniers’ ἀλλ’ οὗτοι εἶναι ἄνδρες ἠσκημένοι, γνωρίζοντες πῶς ἐπισκευάζονται αἱ ὁδοὶ καὶ πῶς συντηροῦνται· ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν ὁ ὁδοστάτης ἀπαιτεῖται μόνον νὰ ᾖναι χριστιανός, πολίτης Ἕλλην, οὕτω δὲ πᾶς Ἕλλην δύναται νὰ γείνῃ ὁδοστάτης. Ἀλλ’ ὁ ἄνθρωπος οὗτος δὲν ἔχει καμμίαν προπαρασκευὴν, ἵνα ἀναλάβῃ ἐργασίαν συντηρήσεως τῶν ὁδῶν, δὲν εἶναι δὲ οὐδ’ ἐργάτης ἁπλοῦς, οὐδὲ σκαφεὺς ἁπλοῦς. Τώρα βεβαίως, ἐὰν οἱ μηχανικοὶ ἐπετήρουν τοὺς ὁδοστάτας, θὰ ὑπεχρέουν αὐτοὺς νὰ λάβωσι τὴν ἀξίνην καὶ νὰ ἐργάζωνται· ἀλλ’ οἱ ὁδοστάται εἶναι κατανεμημένοι εἰς ἐκτάσεις μακρὰς, ὅπου ἡ ἐπιτήρησις τοῦ μηχανικοῦ εἶναι πάντοτε δύσκολος, ἐνίοτε δὲ καὶ τὴν ἀποφεύγει ὁ μηχανικός, διότι ὁ ὁδοστάτης δὲν διωρίσθη τυχαίως· κἄποια σύστασις θὰ ὑπῆρχεν ὑπὲρ αὐτοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο δὲν ὑπάρχει πιθανότης ὅτι τὸ σύστημα θέλει ἐπιτύχει. Καὶ πῶς νὰ ὑπάρχῃ πιθανότης ὅτι θέλει ἐπιτύχει; Δὲν εἴχομεν τὸ σύστημα τῶν ὁδοστατῶν κατὰ τὰ 1882,1883,1884 καὶ 1885; Δὲν ἐνθυμεῖσθε πόσαι ἐκπλήξεις μᾶς συνέβαινον; Πολλάκις διεβαίνομεν ὁδοὺς καὶ δὲν ἐβλέπομεν κανένα ὁδοστάτην, διότι οἱ ὁδοστάται ἦσαν εἰς τοὺς ἀγρούς των καὶ εἰργάζοντο. Ἦτο ἓν εἶδος συντάξεως, ἓν εἶδος ἡμερομισθίου ἀργίας, τὸ ὁποῖον ἐλάμβανον. Οἱ μηχανικοὶ δύνανται καὶ νῦν νὰ παραμελήσωσι τὸ ἔργον των νὰ μὴ ἐπιτηρήσωσι τὸν ἐργολάβον, ἢ ὁ ἐργολάβος νὰ μὴ συντηρήσῃ καλῶς τὰς ὁδοὺς, καὶ αὐτοὶ νὰ βεβαιώσωσι πράγματα ψευδῆ ὡς ἀληθῆ· ἀλλ’ αὗται εἶναι ἐλλείψεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται εὐκόλως νὰ ἐξελεγχθῶσι, διότι εὐθὺς ὡς ἤθελε δοθῆ ἀφορμὴ ὑπονοίας, τὸ γραφεῖον τῶν δημοσίων ἔργων δύναται νὰ στείλῃ ἄλλον μηχανικὸν, ἵνα ἴδῃ, ἐὰν τὰ ἔργα κατεσκευάσθησαν ἢ παρεδόθησαν ὡς πιστοποιεῖ τὸ πρωτόκολλον τῆς παραδόσεως, ἢ ὄχι. Νομίζω ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν περισσοτέρας πιθανότητας ἐν ἄλλῳ συστήματι ἐκτελέσεως τῆς ἐργασίας ὅσον τὸ δυνατὸν εὐσυνειδήτως ἢ ἐν τῷ συστήματι τῆς δι’ ἐργολάβων συντηρήσεως τῶν ὁδῶν. Ἤθελον ἀποδεχθῆ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κερκύρας, ἵνα αἱ ἐργολαβίαι ὦσι πολυετεῖς, ἀλλὰ νομίζω ὅτι τοιαύτη ἀπόφασις ἤθελε κριθῆ τολμηρά. Ἂς δοκιμάσωμεν πῶς θέλουσι συντηρηθῆ αἱ ὁδοὶ ἐπὶ ἓν ἔτος, καὶ ἂν ἴδωμεν ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο εὐδοκιμεῖ, τότε δυνάμεθα νὰ προκηρύξωμεν πολυετεῖς ἐργολαβίας· ἀλλὰ δὲν ὑπέθεσα ὅτι ἦτο συνετὸν νὰ ὑποβάλωμεν τὸ Δημόσιον εἰς ὑποχρεώσεις πολυετεῖς ἐν συστήματι, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἀποτύχῃ. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ ποιήσωμεν δοκιμὴν τοῦ συστήματος τούτου ὑπὸ τὰς ἐγγυήσεις τὰς ὁποίας εἶπον.

§258ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω ἐπὶ πολὺ τὴν Βουλὴν ἐπὶ ζητήματος τὸ ὁποῖον εἶναι τοσοῦτον κοινὸν, τοσοῦτον γνωστὸν, ὥστε δὲν ἔχει καὶ ἀνάγκην διαφωτίσεως. Αἱ ὁδοὶ ἀπὸ ἀμνημονεύτων χρόνων εἶναι τὸ μέσον τῆς συγκοινωνίας ἁπάντων τῶν λαῶν, ἡ συντήρησις δὲ τῶν ὁδῶν εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησεν οὐχὶ σήμερον, οὐχὶ χθὲς, ἀλλὰ ἀείποτε ὅλας τὰς Κυβερνήσεις, ὅσον ἀτελεῖς καὶ ἂν ὑπῆρξαν, ὅσον καὶ ἂν ὑπῆρξαν ἀμελεῖς περὶ τὴν συντήρησιν καὶ διευκόλυνσιν τῆς συγκοινωνίας· ἑπομένως δὲν ἔχομεν σήμερον ἀνάγκην ἡμεῖς οὐδὲ ν’ ἀνακαλύψωμέν τι νέον, οὐδὲ νὰ διαφωτίσωμεν πράγματα ἄγνωστα. Αἱ ὁδοὶ, ὑποτιθεμένου ὅτι αὗται εἶναι ἐν καλῇ τινι καταστάσει, εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ἤθελον συντηρηθῆ πολὺ καλῶς, ἐὰν τμηματικῶς ἐγίνετο ἡ ἀνακαίνισις αὐτῶν. Ὁδοὶ ὁπωσδήποτε ἐν καλῇ καταστάσει εὑρισκόμεναι δύνανται νὰ ἀνθέξωσι, μάλιστα εἰς τὴν μετρίαν ὄχλησιν, ἣν ἔχουσιν αἱ ἐν Ἑλλάδι ὁδοί. Ἐὰν ἠθέλομεν ὑποθέσει λοιπὸν, ὅτι καταμερίζομεν τὰς ὁδοὺς εἰς διαφόρους τάξεις, ἀναλόγως τῆς ὀχλήσεως, ἡ ὁποία ἐπὶ τῶν ὁδῶν λαμβάνει χώραν, θὰ ἴδωμεν ὅτι πρέπει ἀνὰ 5 ἔτη εἴς τινας, ἀνὰ 4 ἔτη εἰς ἄλλας, μετὰ 2 ἔτη εἰς ἄλλας, καθ’ ἕκαστον ἔτος εἰς ἄλλας, ὅπως συμβαίνει εἰς τὴν ὁδὸν Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, νὰ ἐνεργῶνται ἐπισκευαί. Ἑπομένως δὲν δύναται ἓν καὶ μόνον μέτρον νὰ χρησιμεύσῃ διὰ πάσας τὰς ὁδούς. Τούτου δεδομένου, ἐπέρχεται ὡς συνέπεια ἡ ὑποχρέωσις νὰ μελετήσωμεν κατὰ τίνα τρόπον δύνανται αἱ ὁδοὶ αὗται νὰ συντηρηθῶσιν ἢ νὰ ἀνακαινισθῶσιν. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι, ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ ἔχωμεν συνεργεῖα ὁδοστατῶν, καὶ οὐχὶ ὁδοστάτας, ὑπὸ ἐπιτήρησιν καὶ ἔλεγχον αὐστηρὸν, οὐχὶ τῶν μηχανικῶν, διότι οἱ μηχανικοὶ δὲν εἶναι προωρισμένοι νὰ ἐπιτηρῶσι καὶ ἐλέγχωσι τοὺς ἐργάτας ἐὰν ἐργάζωνται ἢ ὄχι, καθόσον τοῦτο οὐδεμία Κυβέρνησις δύναται νὰ ἀπαιτήσῃ παρὰ τῶν μηχανικῶν, — οἱ μηχανικοὶ εἶναι προωρισμένοι νὰ διαγράφωσιν ἔργα, νὰ παρακολουθῶσι τὰ ἔργα κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν καὶ νὰ παραλαμβάνωσι ταῦτα συντελεσθέντα, οἱ δ’ ἐργοδηγοὶ εἶναι τὰ δευτερεύοντα καὶ τριτεύοντα ὄργανα τῶν μηχανικῶν, τὰ ὁποῖα θὰ ἐπιτηρήσωσι διὰ τὴν καλὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων, — ἐὰν λοιπὸν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχωμεν συνεργεῖα, τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐπιληφθῆ τμηματικῶς νὰ ἐκτελέσωσιν ἔργα πρὸς ἀνακαίνισιν ἢ συντήρησιν μιᾶς ὁδοῦ, τοῦτο βεβαίως ἠδύνατο νὰ ἦναι ἀποτελεσματικόν. Ἀλλὰ τοῦτο δυστυχῶς δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν· δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ πράξωμεν, διότι εἴμεθα Κράτος πτωχὸν, ἄλλως δὲ καὶ διότι ἡ ἀνακαίνισις τῶν ὁδῶν δὲν ἀπαιτεῖ τὴν ταχεῖαν ἐκείνην ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἀπαιτοῦσιν ὁδοὶ ἔχουσαι ὄχλησιν μεγάλην. Διὰ τὰς ἡμετέρας ὁδοὺς μέσος ὅρος εἶναι ἡ ἑξαετία ἢ ἡ ἑπταετία πρὸς ἀνακαίνισιν τμηματικὴν ὁδοῦ τινος. Ἐὰν ἑπομένως μεταχειρισθῶμεν τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις σήμερον ὑποβάλλει ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἤτοι δεχθῶμεν τὴν συντήρησιν καὶ ἀνακαίνισιν τῶν ὁδῶν δι’ ἐργολαβίας, ἀφίεται εἰς τοὺς διευθύνοντας τὰ ἔργα νὰ κατατάμωσι τὰς ὁδοὺς εἰς τμήματα, ἵνα ἀνακαινισθῇ τὸ ἓν τμῆμα τὸ πρῶτον ἔτος, τὸ ἕτερον τμῆμα τὸ δεύτερον ἔτος, καὶ τὸ ἕτερον τὸ τρίτον, καὶ οὕτω καθεξῆς. Τότε δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ὁδοὺς καλῶς συντηρουμένας. Ἑπομένως τὸ σύστημα τῶν ἐργολαβιῶν εἶναι τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μᾶς ἀσφαλίσῃ. Ὑπάρχει καὶ ἄλλη τις μέθοδος, τὴν ὁποίαν ἠδυνάμεθα νὰ ἀκολουθήσωμεν, ἀλλ’ αὕτη περιπλέκει τὸ ζήτημα, δηλαδὴ ἡ δι’ ἐργολάβων προμήθεια τοῦ ὑλικοῦ, καὶ ἡ δι’ ὁδοστασίας ἐκτέλεσις τῶν ἔργων. Ἀλλὰ καὶ τὸ σύστημα τοῦτο παρέχει μεγάλας δυσκολίας, διότι θ’ ἀπητοῦντο καὶ πάλιν τὰ συνεργεῖα, συνεργεῖα δὲ ἡμεῖς σήμερον δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν δυστυχῶς. Οἱ ὁδοστάται μέχρι σήμερον ἦσαν ἀργόμισθοι, οἱ ὁποῖοι περὶ τὴν δεκάτην ὥραν μετέβαινον ἐκ τοῦ χωρίου των εἰς τὴν ἐγγὺς διερχομένην ὁδὸν, ἔῤῥιπτον μερικαῖς φτυαριαῖς χώματος, καὶ ἐπέστρεφον εἰς τὰς οἰκίας των, ἵνα παρασκευάσωσι τὰ τοῦ γεύματος αὐτῶν. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐργασθῶσιν, ὡς ἦσαν, μεμονωμένοι. Πῶς εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἐργασθῶσι μεμονωμένοι; Ἵνα ἐργασθῇ τις, πρέπει νὰ ἔχῃ ἄλλον εἰς τὸ πλευρόν του, καὶ ἂν ὁ ἄλλος ἐργάζηται μετὰ ζήλου, νὰ ἐργασθῇ καὶ αὐτὸς μετὰ ζήλου, ἵνα ὑπερτερήσῃ. Οὐδεὶς ἐργάζεται μεμονωμένος. Ὅλοι εἴμεθα ὀκνηροὶ, καὶ ἐὰν ἀφεθῶμεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς, ἄνευ τινὸς ἁμίλλης, οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα ἐν ὁποιῳδήποτε ἔργῳ, οὐχὶ μόνον ἐν τῷ ἔργῳ τούτῳ, τῷ βαναύσῳ, τῆς ἐπισκευῆς τῶν ὁδῶν. Μὴ ζητεῖτε λοιπὸν νὰ ἐπαναφέρωμεν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσε μέχρι τοῦδε ἁπλῶς εἰς ἀργομίσθους. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ οὐδέποτε εἰργάσθησαν· θὰ ἠδύναντο νὰ ἐργασθῶσιν, ἐὰν ἀπετέλουν συνεργεῖα ὑπὸ αὐστηροὺς ἐργοδηγούς. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον προβλέπει, εἶναι ἐπαρκές. Αἱ λεπτομέρειαι ἀφίενται εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων, τὸ ὁποῖον θὰ παρασκευάσῃ, δὲν ἀμφιβάλλω, νομοτελεστικὸν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ προληφθῶσιν ἐν τῷ μέλλοντι αἱ καταχρήσεις. Ἡ εὐρύτης δὲ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς εἶναι συντεταγμένον, ἐπιτρέπει ὥστε τὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἀκώλυτον ἐφαρμογὴν τοῦ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου προτεινομένου μέτρου.

§259ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§260ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ, κ. Πρόεδρε, ἤθελον ἐπιμείνει παρακαλῶν τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅπως ὀνομάσῃ τὸ πρόσωπον.

§261ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω.

§262ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὑπαινίττεσθε ὅμως τινά. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Γράβαρης τυγχάνει Κερκυραῖος, ὑποθέτω ὅτι εἴχετε σκοπὸν νὰ ὑπαινιχθῆτε τὴν ὑποστήριξιν τὴν ἰδικήν μου. Ἐγὼ διαβεβαιῶ ὑμᾶς διὰ τοῦ ἐπισημοτέρου τρόπου, ὅτι οὐδέποτε συνηγόρησα ὑπὲρ τοῦ κ. Γράβαρη, οὐδέποτε ἤξευρον ὅτι καταγγελίαι ἐγένοντο κατ’ αὐτοῦ, παρ’ οὐδενὶ δὲ Ὑπουργῷ ποτε συνηγόρησα ὑπὲρ τοῦ κ. Γράβαρη. Μετὰ τὴν διαβεβαίωσιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἐκεῖνοι οἵτινες μὲ γνωρίζουσι θὰ ἐκτιμήσωσι βεβαίως ὡς ἀληθῆ, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ εἴπω περισσότερα.

§263ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον περὶ ὑμῶν. Εἶπον εἷς ἰσχυρὸς παρὰ τῇ Κυβερνήσει τοῦ κ. Τρικούπη. Σεῖς ἐφαντάσθητε ὅτι ὁ ἰσχυρὸς παρὰ τῇ Κυβερνήσει τοῦ κ. Τρικούπη, ὁ ὑποστηρίζων τὸν κ. Γράβαρην, εἶσθε ὑμεῖς, ἐνῷ, κατόπιν μάλιστα τῆς διαβεβαιώσεώς σας, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ τὸ πιστεύσω.

§264ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Εἰς τοιαύτας ὅμως περιστάσεις εἶναι καλὸν νὰ ἀναφέρητε τὰ ὀνόματα. Οἱ ὑπαινιγμοὶ ἐν τῇ Βουλῇ δὲν ἐπιτρέπονται.

§265ΑΣΗΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἠδυνάμην νὰ κρατῶ κατάλογον τῶν ὀνομάτων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπεστήριζον τὸν κ. Γράβαρην.

§266Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Ἀρχόμενος πρὸ μικροῦ τοῦ λόγου, εἶχον δηλώσει, ὅτι αἱ ὁδοὶ εὑρίσκονται εἰς ἀθλίαν καὶ ἐλεεινὴν κατάστασιν. Αἱ ἀκροτοιχίαι καταῤῥέουσι, καὶ αἱ γέφυραι παραλύουσι· τοῦτο δὲ, μετὰ ἑνὸς μόνον ἔτους ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ὁδοστατῶν...

§267ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου ἤρχισεν ἡ ἐφαρμογή, ἀλλ’ οὐδαμοῦ εἴδομεν ὁδοστάτην.

§268Ν. ΣΧΙΝΑΣ. .. Τὸν νόμον ἐθεώρησα ὡς ἔχοντα διατάξεις καλάς, ἀλλὰ κακῶς ἐφαρμοσθέντα. Τούτου δ’ ἕνεκα δὲν ἔχομεν καὶ ἀποτελέσματα, μὲ ὅλην τὴν μεγάλην καὶ δυσανάλογον ἐτησίαν δαπάνην, ἥτις ἀνέρχεται εἰς 600 χιλιάδας σχεδὸν δραχμὰς μόνον εἰς μισθολόγιον. Διαβεβαιῶ τὸν κ. συνάδελφον ἐκ Κερκύρας, ὅτι ηὐτύχησα νὰ διέλθω ἓν ὁλόκληρον ἔτος ἐν Ναυπλίῳ, καὶ ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ διατρέξω πολλὰς ὁδούς. Μία τῶν ὁδῶν ἦτο ἡ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Μεγαλόπολιν. Πρὸ τοῦ νόμου περὶ ὁδοστατῶν τὴν εὗρον εἰς καλλίστην κατάστασιν, τὴν δὲ κατωφέρειαν ἡ ἅμαξα κατῆλθεν ἐν τροχασμῷ· ἤδη μανθάνω, ὅτι εὑρίσκεται ἐν χειρίστῃ καταστάσει. Ἡ ὡραία ὁδὸς ἀπὸ Κορίνθου μέχρις Ἄργους εὑρίσκεται ἐν ἀθλίᾳ καταστάσει, καθὼς καὶ ἡ ὁδὸς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Μέγαρα, ὡς καὶ πλεῖσται ἄλλαι, ἃς ἕκαστος ὑμῶν καλῶς γνωρίζει.

§269ΛΑΠΠΑΣ. Ὅλαι εἶναι εἰς ἀθλίαν κατάστασιν.

§270Ν. ΣΧΙΝΑΣ. Εὐχαριστῶ ὑμᾶς, ὡς καὶ τὸν συνάδελφον κ. Λυμπρίτην, διότι συνεφώνησεν ἀκριβῶς μὲ τὴν ἐμὴν γνώμην, παρεδέξατο δὲ, ὅπως καὶ ἐγὼ θὰ παραδεχθῶ, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐξ ἀνάγκης· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ σύστημα πειθαρχούντων ὁδοστατῶν, καὶ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐφαρμόσῃ εἰς ἓν τμῆμα, καὶ θὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα ἄριστα καὶ δαπάνην ὀλιγίστην. Ἰδίως συνιστῶ νὰ δοθῇ μηνιαῖον χορήγημα μικρόν. Ἐὰν δὲ δὲν θέλῃ τὸ στρατιωτικὸν σύστημα, νὰ δοθῇ ὡριαῖον ἐπιμίσθιον, ὥστε νὰ ἀναγκάζωνται νὰ ἐργάζωνται, καὶ νὰ μὴ πληρόνωνται ὅταν δὲν ἐργάζωνται, νὰ ἐργάζωνται δὲ ἐν συνεργείοις, καὶ τότε θὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα, ἐφ’ ὧν θὰ δυνάμεθα ἀπταίστως καὶ ἀσφαλῶς νὰ κρίνωμεν.

§271ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος μᾶς ὁδηγεῖ ἡ πεῖρα, καὶ ἡ πεῖρα βεβαίως εἶναι ὁ καλλίτερος διδάσκαλος. Ἀναμφισβητήτως τὸ σύστημα τῶν ὁδοστατῶν εἶναι τὸ καταλληλότερον πρὸς συντήρησιν τῶν ὁδῶν. Τὰ ἀποτελέσματα τοῦ τοιούτου συστήματος ἦσαν ἐν ἀρχῇ ἐκτάκτως λαμπρά· τοὐλάχιστον ἐν Κεφαλληνίᾳ, ἔνθα ηὐτυχήσαμεν νὰ ἔχωμεν τὸν μηχανικὸν κ. Σάουρωτ ἐπὶ 6 σχεδὸν ἔτη, αἱ ὁδοὶ παρίστανον κἄτι τι τὸ ἔκτακτον, διότι διετηροῦντο πάντοτε ἐν λαμπρᾷ καταστάσει. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο καίτοι ἐφηρμόσθη παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη, οἱ φίλοι τοῦ κ. Τρικούπη ἐπεζήτησαν καὶ οὗτοι τὴν κατάργησιν αὐτοῦ, ἕνεκεν τῶν λόγων, οἵτινες ἐξετέθησαν. Ἐφηρμόσθη καὶ ἐκ δευτέρου, κατὰ τὴν τελευταίαν πρωθυπουργίαν τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ νῦν ἐπιζητεῖται ἡ κατάργησις διὰ τοὺς αὐτοὺς λόγους, διότι ἔτι μᾶλλον τὸ κακὸν ἐδεινώθη, διοριζομένων ἀνθρώπων ἐπὶ σκοπῷ νὰ μὴ ἐργάζωνται. Ἐν τῇ ἰδιαιτέρᾳ μου πατρίδι π. χ. διωρίσθησαν ἀνεψιοὶ καὶ ἀδελφοὶ Βουλευτοῦ, καὶ βεβαίως δὲν διωρίσθησαν ἵνα ἐργασθῶσι, διότι ἦσαν ἀκατάλληλοι πρὸς τοιαύτην ἐργασίαν· διωρίσθησαν ὑπηρέται καὶ ἐπιστάται, διὰ νὰ ἐργάζωνται ὑπὲρ τοῦ διορίσαντος αὐτούς! Ἀφοῦ λοιπὸν, ὡς ἐκ τῶν ἰδεῶν μας, ἢ ὡς ἐκ τῶν ἀπαιτήσεων τῆς πολιτικῆς καὶ τῶν πολιτικῶν ἡμῶν ἠθῶν καὶ ἕξεων, τὸ σύστημα καταντᾷ ἐκεῖ, ὅπου δὶς περιέπεσε, δὲν πρέπει νὰ γίνηται λόγος πλέον περὶ αὐτοῦ· κατεδικάσθη ὁριστικῶς. Ἄρα πρέπει νὰ σκεφθῶμεν περὶ εὑρέσεως καταλληλοτέρου πρὸς συντήρησιν τῶν ὁδῶν μέτρου. Κατὰ τὴν γνώμην μου δὲ, τὸ μέτρον τὸ ὑποδεικνυόμενον ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι τὸ κατάλληλον, διότι οὐδόλως διαφέρει τοῦ μέχρι τοῦδε ἰσχύοντος. Θὰ κατασκευάζωνται αἱ ὁδοὶ δι’ ἐργολαβίας, θὰ παραδίδωνται εἰς κοινὴν χρῆσιν, καὶ μετὰ ἓν ἔτος θὰ κατασκευάζωνται ἐκ νέου, ὡς καὶ νῦν πράττομεν. Θὰ ἔχωμεν ἴσως καλὰς ὁδοὺς, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν τοῦτο θὰ διπλασιάσωμεν τὰς δαπάνας. Καὶ τοῦτο μᾶς τὸ διδάσκει ἡ πεῖρα. Ἕκαστος γνωρίζει, πῶς γίνονται οἱ προϋπολογισμοὶ παρὰ τῶν κυρίων μηχανικῶν, καὶ διατὶ οἱ ἐργολάβοι καταβιβάζουν τοὺς προϋπολογισμοὺς τούτους κατὰ 40% καὶ 50%. Δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι οἱ μηχανικοὶ εἶναι τοσοῦτον ἄπειροι καὶ ἀμαθεῖς, ὥστε δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ συντάξωσι προϋπολογισμὸν πλησιάζοντα πρὸς τὴν ἀλήθειαν. Ἄρα πρέπει νὰ δοθῇ ἄλλη ἐξήγησις περὶ τοῦ περιέργου τούτου φαινομένου, τὴν ὁποίαν ἀφίνω εἰς τοὺς κυρίους συναδέλφους. Ἀλλ’ οὕτω δὲν κατασκευάζονται ὁδοὶ ὑποσχόμεναι διάρκειαν. Θὰ εὑρισκώμεθα ἑκάστοτε μὲ ὁδοὺς κατεστραμμένας, ὡς καὶ νῦν συμβαίνει. Ὅ,τι παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Τυρνάβου, ὅτι ὁδὸς καλῶς κατεσκευασμένη δύναται νὰ διατηρηθῇ ἐπὶ 5 ἢ 6 ἔτη, εἶναι ἐσφαλμένον· διότι, ἐὰν τοῦτο δύναται νὰ λάβῃ χώραν εἰς ὁδοὺς ἐπιπέδους, εἰς ὀρεινὰ ὅμως μέρη δὲν δύναται τοῦτο νὰ ἀκολουθήσῃ, διότι αἱ ῥαγδαῖαι βροχαὶ βλάπτουσι καὶ ἐνίοτε καταστρέφουσιν αὐτὰς καθ’ ὁλοκληρίαν, διακόπτουσαι τὴν συγκοινωνίαν· ἑπομένως, ἐὰν δὲν ἔχῃ τὴν ἐξουσίαν ὁ μηχανικὸς ἐκ τοῦ προχείρου νὰ ἐπισκευάσῃ τὰ καταστραφέντα μέρη, οὐ μόνον ἡ συγκοινωνία πολλάκις διακόπτεται ἢ δυσκολεύεται ἀλλὰ καὶ ὑποβάλλεται τὸ Κράτος εἰς διπλασίαν δαπάνην, αὐξανομένης τῆς βλάβης μὲ τὴν παρέλευσιν τοῦ χρόνου. Ἓν σύστημα δὲν ἐδοκιμάσαμεν μέχρι τοῦδε, τὸ σύστημα τῆς πολυετοῦς ἐργολαβίας.

§272ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐδοκιμάσθη καὶ ἐπέτυχε.

§273ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἰς ἡμᾶς δὲν ἐφηρμόσθη ποτέ... Φρονῶ ὅτι δύναται ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐφαρμοσθῇ ἐπιτυχῶς σύστημα πρὸς συντήρησιν δι’ ἐργολαβίας, ἀλλ’ οὐχὶ εἰς μεγάλην ἔκτασιν, ἀλλὰ κατὰ τμήματα, διότι τότε θὰ ἀναλάβωσι τὴν συντήρησιν αὐτὴν ἄνδρες δυνάμενοι διὰ τῆς προσωπικῆς αὐτῶν ἐργασίας νὰ συντηρῶσι τὰς ὁδοὺς, καὶ διὰ νὰ μὴ ὑποβάλλωνται εἰς σπουδαίας δαπάνας, θὰ προθυμοποιῶνται νὰ διατηρῶσι τὸ τμῆμά των διαρκῶς εἰς καλὴν κατάστασιν, νὰ προλαμβάνωσι διὰ τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν ὀχετῶν καὶ τῆς διευθύνσεως τῶν ὑδάτων πᾶσαν ἐκ τούτων ζημίαν, νὰ ἐπισκευάζωσι δὲ πάραυτα πᾶσαν μικρὰν βλάβην, ἐμποδίζοντες τὴν ἐπέκτασιν αὐτῆς.

§274ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Θὰ εἴπω μόνον τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ συντήρησις τῶν ὁδῶν διὰ ἐργολαβίας δὲν ὁρίζει ἁπλῶς μόνον τὴν συντήρησιν, ἀλλ’ ἀναθέτει εἰς τὸν ἐργολάβον καὶ τὴν προμήθειαν τοῦ ἀναγκαίου ὑλικοῦ, καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἦναι πάντοτε εἰς καλὴν κατάστασιν ἡ ὁδός.

§275ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι πρέπει νὰ διακρίνωμεν τὴν κατασκευὴν ἀπὸ τῆς συντηρήσεως. Θὰ δοθῇ ἡ ὁδὸς εἰς τὸν ἐργολάβον, ἵνα τὴν συντηρῇ εἰς ἣν κατάστασιν τὴν παρέλαβε.

§276ΣΕΧΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ διὰ συνεργείων ἐκτέλεσις τῆς συντηρήσεως εἶναι ἡ καλλιτέρα, ἀλλ’ ἀφοῦ πρόκειται νὰ δοθῇ ἡ συντήρησις εἰς ἐργολαβίαν, κατ’ ἐμὴν γνώμην πρέπει τοὐλάχιστον νὰ δοθῇ διετὴς, ἀλλ’ ὄχι πολυετής, δι’ οὓς λόγους εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§277ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐταὶ εἶναι παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ δευτέρου ἄρθρου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκει) «Ἡ συντήρησις τῶν ὁδῶν τοῦ Κράτους ἐκτελεῖται καθ’ ὃν τρόπον ἐκτελεῖται καὶ ἡ κατασκευὴ αὐτῶν.»

§278ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διὰ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον καθιεροῖ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐπισκευήν, οὐχὶ ὅμως συντήρησιν. Συντήρησις ὅθεν ἀπαιτεῖ συνεχῆ ἐργασίαν ἐπὶ τῆς ὁδοῦ, διὰ τοῦ προκειμένου δὲ συστήματος, μόνον ἐὰν ἐπέλθῃ καταστροφὴ καὶ χρήζῃ ἐπισκευῆς ἢ μᾶλλον ἀνακαινίσεως ὁδός τις.

§279Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται περὶ ἀνακαινίσεως.

§280ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πράγματι περὶ αὐτῆς μόνον πρόκειται, καθ’ ὃ σύστημα καθιεροῖ τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν λοιπὸν θέλωμεν μόνον τὴν ἀνακαίνισιν, τότε ἐννοῶ τὴν ἐργολαβίαν. Ἀλλ’ ἡ συντήρησις δύναται δι’ ἑνὸς τῶν δύο συστημάτων νὰ γείνῃ, εἴτε τῶν ὁδοστατῶν, εἴτε τῆς πολυετοῦς ἐργολαβίας. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι θὰ προετίμων τὸ σύστημα τῶν ὁδοστατῶν, ἀλλ’ ὄχι ὁδοστατῶν ὅπως εἶναι καθιερωμένοι διὰ τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου, ἀλλὰ δι’ ὁδοστατῶν διανεμομένων εἰς συνεργεῖα, διατελούντων ὑπὸ στρατιωτικήν, εἰ δυνατόν, πειθαρχίαν, καὶ πρὸ πάντων ἐργαζομένων ἐκτὸς τοῦ τόπου των. Ἡ πρώτη καὶ κυρία πηγὴ τοῦ κακοῦ εἶναι αὕτη. Ἐν ὅσῳ ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ μένωσιν εἰς τὰ χωρία των, βεβαίως θ’ ἀσχολῶνται περὶ τὰς ἰδίας των ἐργασίας καὶ ὄχι περὶ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν. Διὰ τοῦτο, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν, πρέπει νὰ καταφύγωμεν εἰς ἓν τῶν δύο τούτων συστημάτων. Ἄλλως νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιγραφῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο «περὶ συντηρήσεως τῶν ὁδῶν».

§281Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Συντήρησις τῶν ὁδῶν εἶναι ἡ ἔγκαιρος ἐπανόρθωσις τῶν μερῶν τῶν παθόντων βλάβην ἕνεκεν ἀτμοσφαιρικῶν αἰτίων, εἴτε ἕνεκεν ἀνέμου σφοδροῦ, ὁ ὁποῖος ἀφαιρεῖ τὰ χώματα, εἴτε ἕνεκα βροχῶν καὶ χειμάῤῥων. Ταῦτα συμβαίνουσι πάντοτε τὸν χειμῶνα. Αὐταὶ αἱ μικραὶ φθοραὶ πρέπει νὰ ἐπανορθωθῶσι τάχιστα, διότι ἄλλως καταστρέφεται ἡ ὁδός. Αὐτὰς τὰς ἀνάγκας λοιπὸν ἐξετάζει ὁ μηχανικὸς κατὰ τὸ ἔαρ, καὶ προσδιορίζει αὐτάς, καὶ γίνεται ἡ διόρθωσις αὐτῶν. Ἀλλ’ ἡ διηνεκὴς ἐπιτήρησις τῆς ὁδοῦ, καὶ αὕτη ἀπαιτεῖ ἐργασίαν. Μήπως ὅταν μεταφέρῃ τις αὐτὰ τὰ μικρὰ λιθάρια διὰ νὰ ἐπιδιορθώσῃ ἓν κενόν, δὲν εἶναι ἔργον τῆς συντηρήσεως; Ἀνακαίνισις ὅμως ὁδοῦ εἶναι ὅταν κατεστράφη ἡ ὁδὸς ἀπὸ ἑνὸς σημείου εἰς ἄλλο καὶ πρέπει νὰ κατασκευασθῇ τὸ καταστραφὲν τμῆμα ἐκ νέου.

§282ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ τοιαύτη φθορὰ γίνεται καθ’ ὅλον τὸ ἔτος, καὶ διὰ νὰ γίνεται ἐγκαίρως ἡ ἐπιδιόρθωσις, πρέπει νὰ γίνηται καθ’ ὅλον τὸ ἔτος.

§283Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφοῦ δέχεσθε τὸ σύστημα τῆς πολυετοῦς ἐργολαβίας, ἀπορῶ πῶς δὲν δέχεσθε τὸ σύστημα τῆς μονοετοῦς ἐργολαβίας.

§284ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κατὰ τὴν πολυετῆ ἐργολαβίαν θὰ ἀναλάβῃ ὁ ἐργολάβος καὶ τὴν ἀνακαίνισιν καὶ τὴν ἐπισκευὴν καὶ τὴν ἐν γένει συντήρησιν.

§285Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποῖα στοιχεῖα θέλετε ἔχει, διὰ νὰ προσδιορίσητε τὰ ποσά;

§286ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ λάβητε τὰ μέχρι τοῦδε δεδομένα τῆς συντηρήσεως ὁδοῦ τινος ἐπὶ ὡρισμένην σειρὰν ἐτῶν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου. Ἐν ἀνάγκῃ ἂς γείνῃ μόνον μία δοκιμαστικὴ ἐργασία, ἐκδιδομένης μιᾶς ὁδοῦ εἰς τοιαύτην πολυετῆ ἐργολαβίαν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§287ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3.

§288ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ οὕτως ἐγκεκριμένου προϋπολογισμοῦ ἐκτελεῖται κατὰ τὰς νομίμους διατάξεις ἔν τε τῇ πρωτευούσῃ τῆς ἐπαρχίας καὶ ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ νομοῦ ἰδίᾳ δι’ ἑκάστην ὁδὸν δημοπρασία μειοδοτικὴ διὰ τε τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένων ἐργασιῶν τῆς ἐπισκευῆς καὶ ἀποκαταστάσεως τῆς ὁδοῦ, καὶ διὰ τὴν προμήθειαν καὶ τὴν ἐπὶ τόπον μεταφορὰν τῶν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ἀπαιτουμένων ὑλικῶν. «Τὰ πρακτικὰ τῶν δημοπρασιῶν τούτων ὑποβάλλονται ἐντὸς τοῦ πρώτου δεκαπενθημέρου τοῦ Μαΐου, τὸ βραδύτερον, εἰς τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐξετάζει καὶ ἐγκρίνει ἢ ἀκυρόνει αὐτὰ ἐντὸς πέντε ἡμερῶν ἀπὸ τῆς κατὰ τὸ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τηρούμενον πρωτόκολλον τῶν εἰσαγομένων παραλαβῆς αὐτῶν. Ἐν περιπτώσει ἀκυρώσεως, ἐπιστέλλονται αὐθημερὸν καὶ τηλεγραφικῶς αἱ περὶ ἐπαναλήψεως τῆς ἀκυρωθείσης δημοπρασίας διαταγαὶ, ὅπως διεξαχθῶσιν ἄνευ βραδυτήτων τὰ τῆς νέας δημοπρασίας, καὶ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ταχέως τὰ πρακτικὰ αὐτῆς.»

§289ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἂν νομίζῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξωσι καθ’ ὅλον τὸ Κράτος ἐργολάβοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ἀναλάβει ἀθρόως τὰς ἐργολαβίας τῆς ἐπισκευῆς τῶν ὁδῶν ὅλων τῶν νομῶν, ἂν θὰ ἦναι εἰς θέσιν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων νὰ ἐπιτηρήσωσιν ὅλας αὐτὰς τὰς ἐργολαβίας, ἂν θὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν του τὸ ἀναγκαῖον προσωπικόν, καὶ ἂν θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ ἐξακριβώσῃ τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων κατὰ πόσον αἱ ἐκθέσεις τῶν μηχανικῶν εἶναι ἀκριβεῖς, καὶ ἂν ὑπὸ τοιοῦτον σύστημα θὰ ἦναι δυνατὸν τέλος νὰ μὴ ἔχωμεν γενικὴν λεηλασίαν κατὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν.

§290Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω ὅτι οἱ ἐργολάβοι δύνανται νὰ εὑρεθῶσιν ἐγκαίρως.

§291ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχετε πληροφορίας, πόσαι ὁδοὶ χρειάζονται;

§292ΡΑΛΛΗΣ (πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν). Νομίζετε;

§293Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διατί νομίζετε σεῖς, καὶ δὲν νομίζω ἐγώ;

§294ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν νομίζω, εἶπον, διότι ὑπῆρξα, εἴτε εὐτυχῶς εἴτε δυστυχῶς, προσφάτως Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ γνωρίζω ἐκ πείρας, ὅτι διὰ τὴν τακτικὴν συντήρησιν τῶν ὁδῶν δὲν ἔχομεν ἱκανοὺς ἐργολάβους, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι δύναται τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰσαγόμενον σύστημα νὰ λειτουργήσῃ ἐπωφελῶς.

§295ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν ἔχομεν ἔλλειψιν ἐργολάβων· ἔχομεν πολλοὺς ἐργολάβους.

§296ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχετε πολλοὺς ἐργολάβους, ἀλλὰ σκεφθῆτε περὶ τίνος πρόκειται· πρόκειται περὶ συγχρόνου ἐκτελέσεως πάσης ἐπισκευῆς δι’ ἐργολαβίας· πρῶτον πρόκειται περὶ συγχρόνου βεβαιώσεως καθ’ ὅλον τὸ Κράτος καὶ καθ’ ὅλας τὰς ὁδοὺς τῶν ἀναγκαίων ἐπισκευῶν, πρόκειται περὶ τῆς συγχρόνου βεβαιώσεως περὶ τοῦ ὅτι αἱ ἐκθέσεις τῶν μηχανικῶν εἶναι ἀληθεῖς καὶ πραγματικαὶ, πρόκειται περὶ τῆς συγχρόνου δημοπρασίας καὶ περὶ τῆς συγχρόνου ἐπικυρώσεως τῶν ἐργολαβιῶν, καὶ περὶ τῆς συγχρόνου ἐκτελέσεως τῶν ἐργολαβιῶν αὐτῶν. Τοιοῦτον εἶναι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσάγει τὸ νομοσχέδιον, εἶναι δὲ σύστημα ἀνεφάρμοστον. Θὰ ἔχητε μετ’ ὀλίγον λεηλασίαν (αἴσθησις). Ἐγὼ ἐπολέμησα τὸ σύστημα τῶν ὁδοστατῶν μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Βουλευτοῦ τότε ἀντιπολιτευομένου, ἀλλὰ τὸ σύστημα τὸ νέον, ὅπως διατυποῦται, βεβαίως θὰ ζημιώσῃ ἔτι πλέον τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, λεηλασίαν δ’ ἀληθῆ θὰ καταστήσῃ ἐκ τῆς ἐλλείψεως ἱκανοῦ προσωπικοῦ ἐπιτηρήσεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§297ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5.

§298ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Τῶν ἕνεκα ἀπροόπτων καὶ τυχαίων συμβεβηκότων ἐν ἄλλῳ τοῦ ἔτους χρόνῳ ἐπιγενομένων ἐπί τινος ὁδοῦ φθορῶν ἢ βλαβῶν ἡ ἐπισκευὴ ἐκτελεῖται τῇ ἐπιμελείᾳ καὶ ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τοῦ ἐν τῇ περιφερείᾳ ἐκείνῃ τεταγμένου μηχανικοῦ δι’ ἡμερομισθίων ἐργατῶν, ἀλλὰ πάντοτε ἐπὶ τῇ βάσει εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ, νομίμως ἐγκριθέντος.»

§299ΛΙΜΠΡΙΤΗΣ. Τὸ ἄρθρον 5 προβλέπει ἀκριβῶς περὶ τῆς περιπτώσεως διὰ τὴν ὁποίαν ἔκαμε λόγον ὁ κ. Βαλσαμάκης, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι περιέχει καί τι, τὸ ὁποῖον δύναται ἴσως νὰ ἀντιβαίνῃ εἰς τὸν περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμον, διότι λέγει «ἐγκριθέντος». Ἀλλ’ ἄν ἡ δαπάνη ὑπερβαίνει τὰς χιλίας δραχμὰς, πιθανὸν εἶναι ἡ ἔγκρισις αὕτη νὰ μὴ συνάδῃ μὲ τὰς κειμένας διατάξεις. Φρονῶ ἑπομένως, ὅτι δέον νὰ προστεθῇ «ἂν ἡ δαπάνη δὲν ὑπερβαίνῃ τὰς χιλίας δραχμάς». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5 ὡς ἔχει. Μεθ’ ὅ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἑπόμενα ἄρθρα 6 καὶ 7, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§300ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πρῶτον ἀντικείμενον θὰ τεθῇ τὸ «περὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους» νομοσχέδιον, δεύτερον τὸ «περὶ καταργήσεως καὶ συστάσεως τελωνειακῶν θέσεων», καὶ κατόπιν θὰ τεθῶσι τὰ σταφιδικὰ νομοσχέδια, τουτέστι τὰ τρία ἀναγεγραμμένα καὶ τὰ τρία ὑποβληθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Σιμοπούλου.

§301ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὰ σταφιδικὰ τὴν Δευτέραν.

§302Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, γνώμη εἶναι, ὅπως τὴν Δευτέραν ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν σταφιδικῶν νομοσχεδίων.

§303ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ τεθῶσι πρῶτα τὰ σταφιδικὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὴν Δευτέραν.

§304Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα,

§305ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν Δευτέραν λοιπὸν τὰ σταφιδικά. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 11 μ. μ.