1894.03.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 70

τῆς 3 Μαρτίου 1894.

(Πέμπτη).

Ὥρα 11 π. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Βαρβαρήγου Πήλικα).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ σταφιδικὴ ἐπιτροπὴ Πατρῶν παρακαλεῖ νὰ ἐπιψηφισθῇ ταχέως τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Αἰγιαλείας ὑποβληθὲν σταφιδικὸν νομοσχέδιον.

§2ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ, κύριε Πρόεδρε, τὸ τηλεγράφημα.

§3ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Σταφιδοκτήμονες διατελοῦντες ἐν ἀπογνώσει κατόπιν ἀποῤῥίψεως νομοσχεδίου παρακρατήσεως, ἀνεθάῤῥησαν ἐπ’ ἐλπίδι νομοθετήσεως καταβολῆς ἐγγείου φόρου εἰς εἶδος. Ἀπόῤῥιψις νομοσχεδίου ἐπήνεγκεν ὑποτίμησιν, στοιχίσασαν κατόχοις σταφίδος τέσσαρα ἑκατομμύρια δραχμῶν· ἐπιψήφισις αὐτοῦ θὰ ἐπέφερεν ὑπερτίμησιν, ἥτις θὰ προσεκόμιζε ποσὸν διπλάσιον, ἀναβίωσιν κτηματικῆς καὶ ἐμπορικῆς καὶ γενικὴν βελτίωσιν οἰκονομικῆς καταστάσεως. Ἱκετεύομεν Βουλήν, μὴ ἐγκαταλείψῃ Πελοπόννησον καὶ Κράτος ὁλόκληρον, ἀλλὰ ψηφίσῃ νομοσχέδιον παρακρατήσεως, ἔστω καὶ διὰ φορολογίας εἰς εἶδος, διασώζουσα τόπον ἀπὸ φοβερῶν καταστροφῶν, ἕνεκεν ἐξευτελισμοῦ προϊόντος καὶ κτημάτων. Πᾶσαι αἱ τάξεις καὶ ἐπαγγέλματα προσδοκῶσι σωτηρίαν ἐξ ἐπιψηφίσεως τοιούτου νομοσχεδίου.» (Ἕπονται αἱ ὑπογραφαί).

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ καπνοπῶλαι Πατρῶν παρακαλοῦσι ν’ ἀποῤῥιφθῇ ἡ αἴτησις τῶν ταμβακοποιῶν περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου τοῦ ταμβάκου. Ὁ ἐκ Καλαβρύτων βουλευτὴς κ. Πετιμεζᾶς παρακαλεῖ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ παραστατικὰ ἔγγραφα τῶν προσόντων τοῦ ἄρτι διορισθέντος διδασκάλου ἐν τῷ ἐν Λαρίσσῃ Ὀθωμανικῷ σχολείῳ Ἀλῆ Μουσταφᾶ Χόντζα, ὁ ὁποῖος εἶχε παυθῆ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς 8 Ἰουνίου 1892, ὡς στερούμενος διπλώματος ἐκ τοῦ ἱεροῦ σχολείου καὶ ἀδείας πρὸς ἐνάσκησιν διδασκαλικοῦ ἐπαγγέλματος (Δαρεοὺλ Μουαλεμὲν) καὶ γνωμοδοτήσεως τῆς οἰκείας βακουφικῆς ἐπιτροπῆς, συμφώνως τοῖς σχετικοῖς νόμοις τοῦ 1892 καὶ 1891.

§5ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Σχετικῶς μὲ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ζητῶ τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§6ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ σημερινὴ συνεδρίασις εἶναι προωρισμένη διὰ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ἀποκλειστικῶς.

§7ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἀλλὰ δὲν ἀποκλείονται αἱ ἐπερωτήσεις. Ἄλλως ὀλίγα μόνον θὰ εἴπω.

§8ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ ἀρδεύσεως τῆς πεδιάδος Βόχας καὶ Κορίνθου τοῦ δήμου Κορινθίων». Πρὸ καιροῦ εἶχεν ἀρχίσει ἡ μελέτη, ἤδη δὲ ἡτοιμάσθη τὸ νομοσχέδιον. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ, διανεμηθῇ καὶ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, διότι εἶναι δυνατὴ ἡ ψήφισίς του. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 194).

§9ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Πρὸ δύο μηνῶν καὶ πλέον ἀπελύθη τῆς ὑπηρεσίας ὁ Μουφτῆς Τρικκάλων Ἀρὴφ ἐφένδης. Ἀπηύθυνα σχετικὴν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸν, τὸν ὁποῖον καὶ ἰδιαιτέρως παρεκάλεσα νὰ μεριμνήσῃ περὶ τοῦ ἐπαναδιορισμοῦ τοῦ Μουφτῆ, ὡς ἀδίκως ἀπολυθέντος, ὡς ἐξάγεται καὶ ἐκ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον, ἂν ὄχι πάντες, ἀλλὰ βεβαίως τὸ πλεῖστον μέρος τῆς ὀθωμανικῆς κοινότητος Καρδίτσης καὶ Τρικκάλων ἀπηύθυνε καὶ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου παρεπονοῦντο διὰ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ Μουφτῆ, ἐνῷ ἡ περὶ τοῦ ἐναντίου σταλεῖσα ἀναφορὰ, ἡ φέρουσα 50 ἢ 60 ὑπογραφὰς, δὲν ἦτο ἀκριβὴς, διότι ὅλαι αἱ ὑπογραφαὶ ἦσαν πλασταί. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἰδιαιτέρως μοὶ ὑποσχέθη, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ παράκλησίς μου εἶναι δικαία, θὰ φροντίσῃ, ὅπως ἐπαναδιορισθῇ ὁ Μουφτῆς, ἀλλὰ δυστυχῶς οὐδὲν μέχρι τοῦδε ἐγένετο. Ἔχω ἐπιστολὰς πλείστας ἐκ Τρικκάλων, διὰ τῶν ὁποίων μὲ παρακαλοῦσι νὰ φέρω τὸ ζήτημα καὶ πάλιν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀφήσῃ κατὰ μέρος τὰ κομματικὰ καὶ νὰ προβῇ εἰς τὸν διορισμὸν τοῦ Μουφτῆ Τρικκάλων, ὁ ὁποῖος εἶναι ἀναγκαιότατος σήμερον, διότι οἱ Ὀθωμανοὶ, ὡς γνωρίζομεν, ἔχουσι τὸ ῥαμαζάνι των καὶ δὲν εἶναι δίκαιον νὰ μένωσιν ἄνευ ἐκκλησιαστικοῦ ἀρχηγοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑποθέτω ὅτι δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίῤῥησιν.

§10Δ. Μ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Γνωρίζω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν εἶναι λόγος κομματικὸς, ὁ παρεμποδίζων τὸν διορισμὸν τοῦ Μουφτῆ, ἀλλὰ πρέπει νὰ προϋπάρξῃ πρότασις περὶ τοῦ διορισμοῦ, τοιαύτη δὲ πρότασις δὲν προσήχθη μέχρι τοῦδε.

§11ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Σᾶς διεβιβάσθη τηλεγράφημα; τὸ εἶδον ἐγώ.

§12ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Διεβιβάσθη τηλεγράφημα ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ ὄχι διὰ τοῦ νομάρχου.

§13ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ὁ νομάρχης ἀρνεῖται νὰ διαβιβάσῃ τοιαύτην πρότασιν, μολονότι ἀπετάθησαν πολλάκις εἰς αὐτὸν οἱ κάτοικοι.

§14ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Ἐπανειλημμένως ἐζητήσαμεν νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν ὁ νομάρχης.

§15ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἀλλ’ ὁ νομάρχης δὲν θέλει νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν.

§16ΚΟΥΣΤΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει τὴν μεγάλην ἀνάγκην, ὅτι μένουσιν ἀρκεταὶ γαῖαι εἰς τὴν Κορινθίαν χέρσοι, αὐτὸς δ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἄλλοτε περιοδεύων, ὑπεσχέθη, ὅτι θέλει παράσχει τὰ μέσα εἰς τὸν τόπον πρὸς θεραπείαν τῆς ἐλλείψεως ταύτης. Ἤκουσα πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις αὐθορμήτως ὑπέβαλε τοιοῦτο νομοσχέδιον, χωρὶς νὰ γείνῃ κἀμμία ἐνέργεια. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ, ὅπως ἀναγραφῇ μεταξὺ τῶν πρώτων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον δὲν ἀφορᾷ εἰς ἀτομικὴν ὠφέλειαν, ἀλλ’ εἶναι γενικῆς ὠφελείας καὶ ὑπὲρ τοῦ τόπου ἐκείνου καὶ ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου.

§17ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§18ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀνέγνωσα ἐσχάτως εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔλαβε τὴν ἀπόφασιν νὰ ἀντικαταστήσῃ τὴν ἐπιτροπὴν, ἥτις συνέλεγε συνεισφορὰς ἢ δωρεὰς ὑπὲρ τῆς ἱδρύσεως τοῦ ἀνδριάντος τοῦ Ἀθανασίου Διάκου. Δὲν γνωρίζω ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἔπεισαν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν ἐπιτροπὴν ἐκείνην· ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἐπετέλεσε τὸ καθῆκόν της, ἐφ’ ὅσον ἦτο δυνατὸν εἰς αὐτήν. Ἐν τῇ παλαιᾷ ἐπιτροπῇ ἦτο μεταξὺ ἄλλων καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Παπαμιχαλόπουλος. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος θέλῃ νὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἀντικατεστάθη ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη, καὶ ἐὰν ἡ παλαιὰ ἐπιτροπὴ ἔδωκε λογοδοσίαν εἰς τὴν νέαν ἐπιτροπήν, ἥτις διωρίσθη.

§19ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σήμερον δὲν θέλω ἐγὼ τοὐλάχιστον κάμει οὐδεμίαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, διότι σέβομαι τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Μεσσηνέζη, ἵνα προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Αὔριον, ἐὰν ἔχω νὰ δώσω πληροφορίαν τινὰ περὶ τούτου, θὰ τὴν δώσω εὐχαρίστως εἰς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον.

§20ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τοῦ ὁποίου αἱ πληροφορίαι εἶναι ἐσφαλμέναι.

§21ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἠγέρθη καὶ μὲ δύο λέξεις νομίζει, ὅτι ἐπαρκῶς ἀπαντᾷ. Νομίζω ὅτι δὲν ἀρκεῖ νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ἀνακριβεῖς αἱ πληροφορίαι μου. Ἐγὼ ζητῶ νὰ μάθω, ποῖοι εἶναι οἱ λόγοι τῆς ἀντικαταστάσεως τῆς πρώτης ἐπιτροπῆς, καὶ ἐὰν ἡ παλαιὰ ἐπιτροπὴ ἔδωκε λογοδοσίαν πρὸς τὴν νέαν· διότι, ἐὰν γείνῃ συζήτησις καὶ θελήσῃ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ὅστις ἦτο μέλος τῆς παλαιᾶς ἐπιτροπῆς, νὰ ἐκθέσῃ τὰ γενόμενα, θὰ ἴδητε ποῖοι ἦσαν οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἔπεισαν τὸν κ. Ὑπουργὸν ν’ ἀντικαταστήσῃ τὴν παλαιὰν ἐπιτροπήν.

§22ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Οὐδεὶς λόγος μὲ ἔπεισε.

§23ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω ὅτι, ὅ,τι ἔχω νὰ εἴπω ἐπὶ τούτου, θὰ τὸ εἴπω αὔριον, σεβόμενος τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Μεσσηνέζη περὶ προτιμήσεως τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρῶτον ἀντικείμενον αὐτῆς εἶναι ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἔχει τὸν λόγον.

§25ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἀπεῤῥίφθη, κύριοι Βουλευταί, τὸ νομοσχέδιον τὸ περὶ παρακρατήσεως, καὶ οἰμωγαὶ ἀκούονται πανταχόθεν τῆς Πελοποννήσου καὶ ἐξ ὅλων τῶν μερῶν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἀπόγνωσις κατέχει τὴν σήμερον ὄχι μόνον τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἀλλὰ τὴν ἄπειρον ἐργατικὴν τάξιν, ἡ ὁποία ἀποζῇ ἐργαζομένη εἰς σταφιδαμπέλους. Ἀπεῤῥίφθη καὶ ἀμέσως κατέπεσαν αἱ τιμαὶ καὶ ἀμέσως ἀπώλεσε, κατὰ τὸ τηλεγράφημα τὸ ἐκ Πατρῶν, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ἀνεγνώσθη, τὸ ἐμπόριον τὸ ἑλληνικὸν 4,000,000 δραχμάς, καὶ κατέπεσαν αἱ τιμαὶ κατὰ 10 καὶ 15 δραχμὰς τὴν χιλιάδα. Ἐπρόκειτο ν’ ἀποσταλῇ ποσὸν μέγα εἰς τὴν Ἀμερικήν, καὶ ἀνεστάλησαν αἱ ἀποστολαί. Μέγα λοιπὸν κακὸν ἐπράξαμεν, προτρέξαντες καὶ ἀποῤῥίψαντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ὀφείλομεν νὰ θεραπεύσωμεν τὸ γενόμενον κακόν, ὀφείλομεν νὰ προνοήσωμεν περὶ τῆς μεγαλειτέρας βιομηχανίας τοῦ τόπου, παρέχοντες εἰς αὐτὴν τὴν δυνατὴν εἰς ἡμᾶς συνδρομήν· καὶ δυνάμεθα νὰ παρέξωμεν οὐ μικράν. Ἡ ὑποβληθεῖσα παρ’ ἐμοῦ πρότασις, ἡ ὁποία δὲν εἶναι προϊὸν τῆς ἐμῆς πρωτοβουλίας, εἶναι πρότασις, ἡ ὁποία πρὸ καιροῦ ὑπεβλήθη, καὶ πολλοὶ διεκδικοῦσι τὴν πατρότητα αὐτῆς, καὶ δικαίως τὴν διεκδικοῦσι, καὶ καλῶς ποιοῦντες πολλοὶ ἐσκέφθησαν προβαλόντες αὐτήν, διότι εἶναι πρότασις δικαία, εἶναι πρότασις σύμφωνος πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς Πολιτείας ἐπὶ τῶν παραγομένων ἐκ τῆς ἐθνικῆς γῆς καρπῶν, καὶ εἶναι σύμφωνος μὲ τὴν ὑποχρέωσιν τῶν πολιτῶν τῶν παραγόντων οἱονδήποτε προϊόν. Ὁ σταφιδοκτήμων παράγει καρπὸν, δὲν παράγει χρήματα· τὸ δικαίωμα τῆς Πολιτείας εἶναι νὰ λάβῃ τὸ μέρος της ἐκ τοῦ καρποῦ τοῦ παραχθέντος. Τίποτε λοιπὸν δικαιότερον ἢ νὰ μετατρέψωμεν τὴν φορολογίαν τὴν εἰς χρήματα, ἡ ὁποία ἐπεβάλλετο ἄλλοτε πρὸς εὐκολίαν τοῦ Δημοσίου καὶ ἐγένετο ἀποδεκτὴ παρὰ τῶν κτηματιῶν, νὰ μετατρέψωμεν αὐτὴν εἰς φορολογίαν εἴδους, συμφώνως μὲ τὰς ὑπαγορεύσεις τὰς ὀρθὰς τῆς δημοσιονομίας, συμφώνως μὲ τὸ δίκαιον καὶ τοῦτο, ἵνα προσέλθωμεν εἰς ἀρωγὴν τῶν λιμωττόντων, Κύριοι, σήμερον κτηματιῶν, καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ζῶσιν ἐκ τῆς καλλιεργείας εἰς τὰ κτήματα τούτων. Ἐὰν, Κύριοι, φορολογῆται σήμερον εἰς χρήματα ἡ σταφιδοπαραγωγή, ἀπογυμνόνετε τὸν κτηματίαν, εὑρισκόμενον εἰς τὴν ἀπελπιστικὴν θέσιν τοῦ νὰ μὴ ἔχῃ τὰ μέσα, ὄχι τῆς καλλιεργείας, ἀλλὰ τῆς ὑπάρξεως. Καὶ ὅταν φθάνῃ εἰς τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν νομίζει ὅτι δύναται νὰ ἀπολαύσῃ κἄτι τι, διὰ νὰ ἔχῃ τοὐλάχιστον τὸν ἐπιούσιον ἄρτον δι’ ἑαυτὸν καὶ τὰ τέκνα του καὶ τὴν οἰκογένειάν του, τῷ ἁρπάζετε τὸ ὅλον, διότι ἡ παραγωγὴ δὲν δύναται νὰ καλύψῃ τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, καὶ ἐὰν προέρχηται ἕν μικρὸν κέρδος, τὸ λαμβάνετε καὶ αὐτὸ, ἄρα τὸν καταδικάζετε εἰς τὸν θάνατον, τὸν θέτετε εἰς θέσιν ἀπελπιστικὴν, ἢ νὰ αὐτοκτονήσῃ ἢ νὰ ῥιφθῇ εἰς τὴν αὐτοδικίαν, νομίζων ὅτι τὸν ἀδικεῖ ἡ Πολιτεία, καὶ ὅτι πρέπει αὐτοδικῶν νὰ πορισθῇ τὰ μέσα τῆς συντηρήσεώς του. Διότι, ἀφοῦ ἀφαιρεῖ τὸ Κράτος τὸ μόνον χρῆμα, τὸ ὁποῖον δύναται ὁ παραγωγὸς νὰ λάβῃ, πωλῶν μέρος τοῦ παραχθέντος καρποῦ, τί μένει πλέον εἰς τὸν παραγωγόν; ὅ,τι ποσὸν θὰ τῷ μείνῃ, θὰ τὸ πωλήσῃ· τότε αὐτὸς πῶς δύναται νὰ ζήσῃ; Ἀλλὰ λέγετε: «νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸν Προϋπολογισμὸν μίαν πρόσοδον, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 4 ἢ 5 ἑκατομμύρια, ἐπιτρέπεται;» Λυποῦμαι, ὅτι τὰ πράγματα τῆς Πολιτείας ἤχθησαν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ ζητῆτε διὰ τῆς καταστροφῆς τῆς Πελοποννήσου, διὰ τῆς ἐρημώσεως τῶν πεδιάδων τῆς Πελοποννήσου, νὰ σωθῆτε ἀπὸ τὴν οἰκονομικὴν δυσχέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν Πολιτεία, τὴν ὁποίαν ἀπέχω νὰ χαρακτηρίσω, ἤγαγε τὰ πράγματα τοῦ τόπου. Δὲν εἶναι ἴδιον συνετῆς Κυβερνήσεως νὰ ζητῇ ἀπὸ τοὺς ἐν καταστροφῇ, ἀπὸ τοὺς ἐν τῇ ἐσχάτῃ ἀπελπισίᾳ, ἀπὸ τοὺς ἐν ἀπογνώσει διατελοῦντας, νὰ ἀφαιρέσῃ τὸν ἄρτον, ἵνα ἀποκτήσῃ τὰ μέσα, ὅπως σωθῇ ἀπὸ τὴν δεινὴν θέσιν, εἰς ἣν περιῆλθεν. Ἔχετε μυρία ὅσα μέσα, δι’ ὧν δύνασθε νὰ βελτιώσητε τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου, καὶ νὰ μὴ καταφύγητε εἰς μέτρον ἀπάνθρωπον καὶ ἀντιβαῖνον εἰς τὸ δίκαιον. Ἐγὼ δὲν ζητῶ ἐλεημοσύνην, ζητῶ δικαιοσύνην, ἀπόδοσιν δικαιοσύνης ζητῶ εἰς τοὺς σταφιδοκτηματίας. Ὑπάρχουσι μέσα, διὰ τῶν ὁποίων δύνασθε, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ σώσητε τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος, νὰ σώσητε τὴν αὐτονομίαν τῆς Ἑλλάδος· εἰς αὐτὰ καταφύγετε, καὶ μὴ ζητεῖτε τὴν καταστροφὴν τῆς Πελοποννήσου, χωρὶς νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ φθάσητε εἰς τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκετε σκοπόν. Ἐὰν ἐπιμείνητε ἀποκρούοντες τὴν πρότασίν μου, δὲν σώζεσθε· θὰ πράξητε τὸ κακὸν, ἀλλὰ δὲν σώζεσθε· διότι, ἐὰν μείνωσι τὰ πράγματα ὡς ἔχουσι, θὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη κατάπτωσις εἰς τὰς τιμὰς τῶν κτημάτων, θὰ ἐπέλθῃ τοιαύτη κρίσις ἐμπορικὴ, τοιαύτη δυσχέρεια περὶ τὴν πώλησιν τοῦ σταφιδοκάρπου, ὥστε ἐλάχιστον μέρος θὰ ἐξέλθῃ, καὶ αὐτὸ τὸ ἐλάχιστον μέρος δὲν θέλει σᾶς δώσει τὰ 4 ἢ 5 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα προσδοκᾶτε. Αὐτοὶ οἱ ἴδιοι κτηματίαι, βλέποντες, ὅτι τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ λάβωσιν ἐκ τῆς πωλήσεως μέρους τοῦ σταφιδοκάρπου των, θέλει τὸ λάβει τὸ Δημόσιον, δὲν θὰ ἐξαγάγωσιν αὐτὸ, ἀλλὰ θὰ τὸ μεταβάλωσιν εἰς οἰνόπνευμα, ἢ θὰ τὸ χρησιμοποιήσωσιν ἄλλως πως ἐντὸς τοῦ τόπου καὶ τὸ Δημόσιον οὐδὲν θέλει εἰσπράξει. Καὶ δὲν θὰ εἰσπράξῃ, διότι εἶναι κρίσις ἐμπορική· εἰς τὰς Πάτρας καὶ τὸν Πύργον μεγαλέμποροι καὶ μεγαλοκτηματίαι δὲν ἔχουσι τὰ μέσα σήμερον τῆς εὐπρεποῦς ὑπάρξεως, δὲν ἔχουσι τὰ μέσα, ὅπως ἀνταποκριθῶσιν εἰς τὰς ἱερωτέρας ὑποχρεώσεις. Τοιαύτης λοιπὸν οὔσης τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων, ἐὰν ἀρνηθῆτε νὰ πράξητε ὅ,τι τὸ δίκαιον ὑπαγορεύει, πράττετέ τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἴδιον φιλοστόργου Κυβερνήσεως, Κυβερνήσεως κηδομένης ὄχι μόνον περὶ τῶν συμφερόντων τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν συμφερόντων αὐτῆς τῆς Πολιτείας καὶ τῶν συμφερόντων τῶν κυβερνητικῶν. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν γείνῃ δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, θέλει ἀνορθωθῆ ἡ ἐμπορικὴ πίστις, θέλει ἀνορθωθῆ ἡ κτηματικὴ πίστις, θέλουσιν ἀνορθωθῆ αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος, καὶ τοιουτοτρόπως, ἐὰν ἐκ τῆς πωλήσεως τοῦ παρακρατηθησομένου ποσοῦ δὲν ἀποκτήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον σημειοῖ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, τῶν τεσσάρων ἑκατομμυρίων, θὰ εἰσρεύσῃ τοσοῦτος πλοῦτος εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὥστε θὰ ἔχητε τὸ διπλάσιον, τὸ τριπλάσιον κέρδος, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχητε, ἐὰν ἐπιμένητε εἰς τὸ νὰ ἐπιβάλητε τὴν εἰς χρήματα φορολογίαν, τὴν δημευτικήν. Διότι—μὴ πλανᾶσθε—ἐὰν ἀφήσητε τὴν Πελοπόννησον εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκεται, οὐδαμόθεν θὰ εἰσπράξητε φόρους, οὔτε ἀπὸ τοὺς ἐμπόρους, οὔτε ἀπὸ τοὺς βιομηχάνους, οὔτε ἀπὸ τὰς οἰκοδομάς· οὐδεὶς φόρος θέλει πληρωθῆ, παντοῦ οἱ εἰσπράκτορες θὰ γίνωνται δεκτοὶ ἢ μὲ ξυλοκοπήματα ἢ μὲ κἄτι τι ἄλλο. Ὅταν λοιπὸν τὰ πράγματα φθάνουν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, νομίζω, ὅτι καλῶς ἐννοουμένη κυβερνητικὴ πρόνοια ἐπιβάλλει, ὅπως ἀσπασθῶμεν μέτρα ὑπαγορευόμενα καὶ ἀπὸ τὴν δικαιοσύνην καὶ ἀπὸ τὰς περιστάσεις καὶ ἀπὸ τὸ καλῶς ἐννοούμενον συμφέρον καὶ τῆς Πολιτείας καὶ τῶν πολιτῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φρονεῖ, ὅτι, ἐὰν γείνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις ἡ ὑποβληθεῖσα, πρότασις ἐγκρινομένη σήμερον παρ’ ὅλων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, θέλουσιν ἐλαττωθῆ αἱ πρόσοδοι τοῦ Δημοσίου κατὰ 3,000,000...

§26Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ 4–5 ἑκατομμύρια. Σήμερον τὸ Δημόσιον εἰσπράττει 5 ἑκατομμύρια, δὲν ὑποθέτω δὲ, ὅτι ψηφιζομένης τῆς προτάσεως ὑμῶν θέλει εἰσπράξει τι. Ἐννοῶ ὅτι τὸ παρακρατηθησόμενον εἰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως δὲν θέλει ἀποδώσει σπουδαῖον ποσόν.

§27ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Πλανᾶσθε· διότι ἔχετε μέχρι τοῦδε προτάσεις, καθ’ ἃς δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐξησφαλισμένον τὸ ποσὸν τῶν 800 ἢ 900 χιλιάδων δραχμῶν. Ἀλλ’ ἐγὼ ἔχω πληροφορίας, ὅτι γίνονται συνασπισμοὶ καθ’ ὅλας τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, ὅπως παρουσιασθῶσι πολλοὶ ἀγορασταὶ τῆς μάζης καὶ ἐμπορευθῶσι τὴν μάζαν δι’ ἴδιον λογαριασμὸν καὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐξ Αἰγίου ἔχω τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἐκεῖ θὰ παρουσιασθῶσιν ἀγορασταί, καὶ ἐκ Πατρῶν ἐπίσης. Ἐγὼ παρεκάλεσα, ὄχι νὰ γίνουν συλλαλητήρια, ὡς ἐγράφη, ἀλλὰ νὰ συνεταιρισθῶσιν, ὅπως παρουσιασθῶσι καὶ διαγωνισθῶσι πρὸς ξένους· διότι θὰ παρουσιασθῶσι ξένοι, καὶ τὸ γνωρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κάλλιον ἐμοῦ. Ἀφοῦ δὲ θὰ ἔχωμεν συναγωνισμὸν περὶ τὴν ἀγορὰν τῆς μάζης μεταξὺ ξένων καὶ ἐντοπίων, θὰ προκύψῃ ἐκ τοῦ εἰς εἶδος φόρου χρηματικὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ἦναι ἀξιοκαταφρόνητον καὶ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἦναι ἴσον μὲ τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον λαμβάνει μέχρι τοῦδε τὸ Δημόσιον, ἢ τοὐλάχιστον κατὰ 1 ἑκατομμύριον ὀλιγώτερον, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, κύριε Πρωθυπουργὲ, δὲν ἁρμόζει ὑμῖν, ὁ ὁποῖος πολλάκις ἐτολμήσατε,—καὶ ὁμολογῶ, καὶ ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ τόπου,—νὰ μὴ τολμήσητε καὶ ἤδη, φοβούμενος τὰς συνεπείας τῆς ἐλλείψεως 1 ἢ 1½ ἑκατομμυρίου. Νὰ τὸ ζητήσητε ἀπὸ τὴν Πολιτείαν, ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦσι τὸν τόπον. Ὅταν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ λέγωμεν εἰς τοὺς ξένους: «ὀφείλετε νὰ ἀρκεσθῆτε εἰς τὸ 30% ἐκ τῶν δανείων μας, διότι ἐπτωχεύσαμεν», δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, τοὺς ὑπηρετοῦντας τὸν τόπον ἀντὶ ὡρισμένης μισθοδοσίας ἢ χορηγίας: «πρέπει νὰ εὐχαριστηθῆτε καὶ μὲ τὰ ὀλίγα· πρέπει νὰ πεινάσωμεν, ἵνα σώσωμεν τὴν τιμήν μας.» Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν σωτηρίαν ἡμῶν εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγήν. Ἡ κατάστασις τῆς Πελοποννήσου εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἀπειλεῖται αὐτὴ ἡ δημοσία τάξις. Δὲν πρέπει νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς σκηνὰς τοῦ 1833 καὶ νὰ στείλωμεν ἐκεῖ στρατόν. Τὰ τοιαῦτα πρέπει νὰ προλαμβάνωνται. Δύνασθε διὰ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον σᾶς ὑποδεικνύω, καὶ διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ὑποβάλλω εἰδικὴν πρότασιν, διότι δὲν δύναμαι ἐγὼ νὰ ὑποδείξω μέτρα, τὰ ὁποῖα ἀνήκουσιν εἰς ἄλλους, ἀλλὰ διὰ τοῦ μέτρου τούτου δύνασθε νὰ πορισθῆτε τὰ μέσα, ὅπως συγκρατήσητε μίαν τάξιν, ὅπως ἐκπληρώσητε τὸ καθῆκόν σας, τὸ ὁποῖον εἶναι νὰ προσέλθητε εἰς ἀρωγὴν τῶν πασχόντων. Εἶναι σκληρὸν νὰ εἴπωμεν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους, ὅτι πρέπει νὰ στερηθῶσι ποσοστὸν ἐκ τοῦ μισθοῦ των. Ἀλλ’ ὅλαι αἱ τάξεις πρέπει νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς στερήσεις, νὰ πεινάσωσι καὶ γυμνητεύσωσιν, ἵνα κρατήσωμεν ὑψηλὰ τὴν κεφαλήν, ὄντες ὑπερήφανοι, μὴ δεχόμενοι τὰς ὕβρεις τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου. Τὸ δὲ παρακρατηθησόμενον ποσὸν ἐκ τῶν χορηγιῶν καὶ μισθοδοσιῶν δύναται ν’ ἀποδοθῇ εἰς τοὺς ὑπαλλήλους μετὰ παρέλευσιν δύο ἐτῶν εἰς ὁμολογίας ἐθνικάς. Ἄνευ θυσιῶν δὲν δυνάμεθα ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς πρὸς τοὺς ξένους ὑποχρεώσεις ἡμῶν καὶ εἰς τὸ καθῆκον νὰ νομίζωμεν ὀφειλομένην συνδρομὴν εἰς τὴν μεγαλειτέραν βιομηχανίαν τοῦ τόπου. Διατὶ νὰ ἀρνηθῶμεν τὴν συμπάθειαν καὶ τὴν ἀρωγὴν, τὴν ὁποίαν ἡ καλῶς ἐννοουμένη διοίκησις καὶ ἡ φιλανθρωπία μᾶς ἐπιβάλλει; Ἐὰν ἠδυνάμην νὰ ἐλπίσω, ὅτι ἡ πρότασίς μου περὶ παρακρατήσεως ἐπὶ τῶν χορηγιῶν καὶ μισθοδοσιῶν ἠδύνατο νὰ τύχῃ ὑποστηρίξεως ἐν τῇ Βουλῇ, θὰ τὴν ὑπέβαλλον ἀμέσως. Ἀλλὰ παραιτοῦμαι νὰ τὴν ὑποβάλω, διότι δὲν μὲ ἐνθαῤῥύνει ἡ Βουλή. Λυποῦμαι ὅτι ἐπέζησα καὶ βλέπω τὴν πατρίδα μου νὰ ὑβρίζηται καὶ προπηλακίζηται πανταχόθεν, τὸν δὲ πολίτην Ἕλληνα μὴ δυνάμενον νὰ κρατήσῃ τὸ μέτωπον ὑψηλὰ καὶ νὰ λέγῃ μεθ’ ὑπερηφανείας, ὅτι εἶναι Ἕλλην, ὅτι ἀνήκει εἰς φυλὴν, ἡ ὁποία προσέφερε τὰς μεγαλειτέρας ἐκδουλεύσεις εἰς τὸν κόσμον. Λυποῦμαι, διότι ἐπέζησα νὰ ἴδω τοιαύτην κατάστασιν πραγμάτων, ἀλλὰ δὲν ἔχομεν τὸ σθένος τῆς ψυχῆς, τὸ ὁποῖον εἶχον οἱ γονεῖς μας κατὰ τὸν μεγάλον ἀγῶνα, οἱ γονεῖς μας, οἵτινες εἰς τὸ πεῖσμα τῆς ἱερᾶς συμμαχίας, εἰς τὸ πεῖσμα τοῦ Πατιστάχ, καὶ τοῦ μουσουλμανικοῦ κόσμου ὁλοκλήρου, ἐνεκαρτέρησαν εἰς αὐτὸν καὶ ἤγαγον αὐτὸν εἰς πέρας, καίπερ πανταχόθεν προγραφόμενοι, καταδιωκόμενοι, πολεμούμενοι. Δὲν ἔχομεν, ὡς φαίνεται, τὸ ἀπαιτούμενον σθένος ψυχῆς, ὅπως ἀντιταχθῶμεν κατὰ τῶν περικυκλουσῶν ἡμᾶς δυσχερειῶν. Πρέπει ὅλοι νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς θυσίας, καὶ νὰ συντρέξωμεν τὴν Πολιτείαν ὅλαις δυνάμεσιν. Ἐγὼ ὑπόσχομαι νὰ ἐργασθῶ ὡς ὁ τελευταῖος ἔμπορος, ἵνα πλάσω ἑταιρίας εἰς τὰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι νὰ ἀγοράσωσιν εἰς δικαίαν τιμὴν μάζαν. Ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ ἦναι ἐλαχίστη. Δὲν πρέπει νὰ μετρῶμεν, προκειμένου περὶ τοιαύτης ἀνάγκης, τὰς ζημίας μὲ τὸν διαβήτην τὸν κοινὸν, ἀλλὰ μὲ τὸν διαβήτην τῆς μεγαλοπραγμοσύνης, μὲ τὸν διαβήτην τῆς τιμῆς καὶ τοῦ καθήκοντος τῶν γενικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου καὶ ὅταν τὰς καταμετρήσωμεν μὲ αὐτὸν, θέλετε πεισθῆ, ὅτι τὰ πάντα ἐπιβάλλουσι νῦν ἓν μέτρον ἐξαιρετικόν.

§28ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀναγκαία, Κύριοι, καὶ τελεσφόρος ἦτο ἡ διεξαχθεῖσα μέχρι τοῦδε μακρὰ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος, τὸ ὁποῖον πρόκειται καὶ αὖθις εἰς συζήτησιν καὶ τὸ ὁποῖον καὶ ἄλλοτε μὲν, ἀλλὰ πρὸ πάντων κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ἐφείλκυσε τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τὴν προσοχὴν ὁλοκλήρου τῆς χώρας, διότι διὰ τῆς συζητήσεως ταύτης, ἀφοῦ ἐσχηματίσαμεν ἀσφαλῆ κρίσιν καὶ ἀνεπηρέαστον ἀπὸ πάσης πολιτικῆς γνώμης, ἠδυνήθημεν νὰ φθάσωμεν εἰς πορίσματα καὶ εἰς ἀποφάσεις, ἀρνητικὰς μὲν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὁριστικάς. Διότι μετὰ τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν ἀλλεπαλλήλως ἐξήνεγκεν ἡ Βουλή, ἐτέθησαν ἐκποδὼν ἰδέαι, αἵτινες ἐφαρμοζόμεναι οὐ μόνον δὲν ἤθελον συντελέσει εἰς προστασίαν τῶν συμφερόντων ἐκείνων, τῶν ὁποίων ἐσκόπουν τὴν προστασίαν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἤθελον ἀποβῆ ἐπιζήμιοι. Καὶ οὕτως ἐξωβελίσθησαν ἐκ τοῦ μέσου, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ ἰδέα τῆς συστάσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης, ὡς αὕτη διετυποῦτο ἐν τῷ κυβερνητικῷ νομοσχεδίῳ, ἥτις εἰς οὐδὲν ἕτερον ἀπέβλεπεν ἢ εἰς τὸν ἄνετον καὶ εὔκολον πλουτισμὸν τῶν μετόχων τῆς διὰ συστήματος δημευτικοῦ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἡ φαντασιώδης ἐπίνοια τῆς παρακρατήσεως τοῦ πλεονάσματος τοῦ σταφιδοκάρπου, ἥτις οὐδόλως ἤθελεν ἀποβῆ τελεσφόρος πρὸς προστασίαν τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοκτημόνων. Δὲν γνωρίζω ποία θέλει εἶσθαι ἡ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν δευτέραν ταύτην περίοδον τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος, ἂν δηλαδὴ σκοπῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπως καὶ κατὰ τὴν πρώτην περίοδον, νὰ χωρίσῃ ἀπὸ πάσης πολιτικῆς γνώμης τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν θέλει ἐξενέγκει ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἢ ἐὰν θὰ θεωρήσῃ τὴν ψῆφον αὐτῆς ὡς ἐνέχουσαν πολιτικὴν σημασίαν ἢ ἄρνησιν ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ἐν περιπτώσει καθ’ ἣν ἡ ψῆφος αὐτῆς ἤθελεν εἶσθαι ἐναντία πρὸς τὴν γνώμην αὐτοῦ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, προκειμένου ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τόσον σοβαροῦ ἀντικειμένου, ἤθελεν εἶσθαι συμφέρον ν’ ἀποχωρισθῇ πᾶσα κομματικὴ καὶ πολιτικὴ ἰδέα ἀπὸ τῆς ψήφου αὐτῆς, διότι μόνον οὕτω δυνάμεθα νὰ λάβωμεν ἀπόφασιν, ἥτις θέλει ἀποβῆ ὠφέλιμος εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μετασχὼν τῆς συζητήσεως τῶν ὑποβληθέντων παρ’ αὐτοῦ νομοσχεδίων, ἐδήλωσεν ὅτι τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτῶν δὲν ἤθελε θεωρήσει ὡς ἐνέχουσαν πολιτικὴν σημασίαν, ἐδήλωσεν ὅμως, ὅτι τὴν διαρπαγὴν τοῦ δημοσίου ταμείου ἤθελε θεωρήσει πάντοτε ζήτημα πολιτικόν. Καὶ ἐπειδὴ συζητοῦμεν τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτοῦ, ἐνδέχεται ἡ αὐτὴ αἰτίασις ν’ ἀπευθυνθῇ καὶ κατὰ τῶν ὑποστηριζόντων τὴν πρότασιν ταύτην. Εἶναι λοιπὸν ἀναγκαῖον νὰ καταδείξωμεν, ὅτι τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐὰν ἡ πρότασις ψηφισθῇ, οὐδεμίαν ἔχει νὰ ὑποστῇ ζημίαν, ἀλλ’ ὅτι, καὶ ἂν προκύψῃ ζημία τις, αὕτη θὰ ἦτο ἐλαχίστη καὶ θὰ ἠδύνατο νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς θυσία ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου ἐπωφελής, διότι ἐν τῷ μέλλοντι θὰ ἐπετυγχάνομεν δι’ αὐτῆς πολλαπλάσια κέρδη καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος. Ἐν τῷ μέσῳ, Κύριοι, τοῦ κυκεῶνος τῶν γνωμῶν καὶ ἰδεῶν καὶ προτάσεων, αἵτινες ὑπεβλήθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ σταφίδος ζητήματος, μία γνώμη ὀρθὴ ἀνέθορεν, ἄτολμος μὲν τὸ πρῶτον, ἀλλ’ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον κατακτῶσα ἔδαφος ἐν τῇ κοινῇ συνειδήσει, ἡ ἰδέα τῆς πληρωμῆς εἰς εἶδος τοῦ φόρου τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος. Μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν μάλιστα τῶν κυβερνητικῶν μέτρων, ἐπὶ τοσοῦτον ἡ γνώμη αὕτη κατέκτησε τὴν συνείδησιν τῆς κοινωνίας καὶ τῆς Βουλῆς, ὥστε διετυπώθη εἰς νομοσχέδιον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτοῦ, ὡς ἡ μόνη σωστικὴ ἰδέα, ἡ δυναμένη νὰ ἐξαγάγῃ ἡμᾶς ἀπὸ τῶν δυσχερειῶν, εἰς ἃς εὑρισκόμεθα, ἡ μόνη δυναμένη νὰ προστατεύσῃ τελεσφόρως κατὰ τὸ παρὸν τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς καὶ σταφιδεμπόρους καὶ βελτιώσῃ τὴν τύχην καὶ τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος ἐν τῷ μέλλοντι. Ἡ ἰδέα αὕτη, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς ἐνέχει πάντα τὰ πλεονεκτήματα τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐξ ἄλλου εἶναι ἐντελῶς ἀπηλλαγμένη τῶν ἀτόπων, τὰ ὁποῖα τὰ μέτρα ἐκεῖνα ἤθελον συνεπαγάγει, ἐφαρμοζόμενα. Ταῦτα λέγων, ἐννοῶ τὸ σύστημα τῆς παρακρατήσεως τοῦ πλεονάσματος τοῦ σταφιδοκάρπου, ὀρθὸν μὲν καθ’ ἑαυτὸ, ἐπιζήμιον ὅμως, ὡς διετυποῦτο ἐν τοῖς κυβερνητικοῖς νομοσχεδίοις. Ἡ γνώμη τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου εἰς εἶδος πολλαχῶς θέλει ὠφελήσει τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς καὶ σταφιδεμπόρους. Καὶ πρῶτον μὲν καθόσον θέλει ἀνακουφίσει τὴν παραγωγὴν, ἐλαφρύνουσα αὐτὴν, τό γε νῦν ἔχον, ἀπὸ φόρου βαρυτάτου· διότι, ὡς ἔχουσι τὰ τῆς φορολογίας τῆς σταφίδος, ὁ ἐξαγωγικὸς φόρος ἀποῤῥοφᾷ σχεδὸν τὸ ἥμισυ τῆς σημερινῆς ἀξίας, εἶναι δὲ γνωστὸν ἐντεῦθεν, ὅτι τὸ μέτρον τὸ προβαλλόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου θέλει παράσχει μεγίστην ἀνακούφισιν εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς. Καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς νὰ λάβωσι τοιοῦτον μέτρον, διότι αἱ παραγωγικαὶ τάξεις τῆς κοινωνίας πάσχουσι, καὶ καθῆκον εἶναι πάσης Κυβερνήσεως ἐν εὐνομουμένῃ καὶ ἐλευθέρᾳ Πολιτείᾳ νὰ λαμβάνῃ μέτρα προστατευτικὰ τῆς παραγωγῆς ἐν τόσῳ κρισίμοις περιστάσεσιν, ὅταν θέλῃ νὰ κήδηται τῶν συμφερόντων καὶ τῶν πολιτῶν καὶ τῶν ἑαυτῆς. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον θέλει ἀποβῆ συντελεστικὸν εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ κατανάλωσιν τῆς σταφίδος, διότι, ὡς εἶπον, ἐνῷ δι’ αὐτοῦ ἐπιτυγχάνονται πάντα τὰ ὠφελήματα τὰ ὑπάρχοντα εἰς τὴν ἰδέαν τῆς παρακρατήσεως, ἀφ’ ἑτέρου ἀποχωρίζονται ἐξ αὐτοῦ τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἤθελον προκύψει, ἐὰν ἐφηρμόζετο ὁ θεσμὸς ἐκεῖνος, ὁποῖος καθίστατο ἐν τοῖς νομοσχεδίοις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν ἡ παραγωγὴ ἡ ὁλικὴ ἀνέλθῃ εἰς 350 ἢ 400 ἑκατομμύρια, ὡς εἶναι ἐνδεχόμενον, ἡ πληρωμὴ τοῦ φόρου τοῦ Δημοσίου, κανονιζομένη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν 25%, θέλει ἀνέλθει εἰς 80 περίπου μέχρις 100 ἑκατομμυρίων. Οὕτως, ἀφαιρουμένου ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀρκετὰ μέγα, ὥστε νὰ συνεπαγάγῃ τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ ὑπολειπομένου, θέλομεν φθάσει εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐσκόπει ὁ θεσμὸς τῆς παρακρατήσεως. Ἀλλ’ εἶπον, ὅτι τὸ μέτρον τὸ λαμβανόμενον ὑπὸ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου εἶναι ἀπηλλαγμένον τῶν ἀτόπων, τὰ ὁποῖα ἐμπεριεῖχον τὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως· καὶ ἰδοὺ διατί. Διότι ἡ ἰδέα τῆς παρακρατήσεως, ἰδέα ὀρθὴ καθ’ ἑαυτὴν, ὡς ἐπροτείνετο ἐν τοῖς κυβερνητικοῖς νομοσχεδίοις, πλεῖστα περιεῖχεν ἄτοπα, τὰ ὁποῖα θὰ συνετέλουν εἰς τὴν καταπίεσιν τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος. Συμφωνῶ μετὰ τῶν φρονούντων, ὅτι δὲν εἶναι ἡ μεγάλη φορολογία τῆς σταφίδος, ἥτις συνεπήγαγε τὴν ὑποτίμησιν, ἀλλὰ τὸ γεγονὸς, ὅτι ἐξέλιπεν αἰφνιδίως ἡ ἀγορὰ τῆς καταναλώσεως ἡ Γαλλικὴ, ἥτις κατηνάλισκε περὶ τοὺς 80,000 τόννους, τουτέστι τὸ ἥμισυ τῆς παραγωγῆς. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο οὐδόλως θὰ ἐδικαιολόγει ἡμᾶς, νομοθετοῦντας τὴν παρακράτησιν, ὡς ἐπροτείνετο ἐν τοῖς κυβερνητικοῖς νομοσχεδίοις· διότι γνωστὸν εἶναι, ὅτι εἰς τὴν Γαλλικὴν ἀγορὰν κατηναλίσκετο προϊὸν τῆς χειροτέρας ποιότητος, τὸ ὁποῖον, καὶ ἂν ἐλαμβάνομεν τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως, οὐδόλως ἤθελεν εὕρει διέξοδον ἐν ἄλλῃ χώρᾳ, οὐδὲ ἀνοικτὴν τὴν Γαλλικὴν ἀγοράν· ἰδίως δὲ τὸ ἐν Ἠλείᾳ παραγόμενον προϊόν, ὡς καὶ τὸ ἐν Μεσσηνίᾳ, τὸ ὁποῖον εἶναι κατωτάτης ποιότητος, δὲν θὰ εὕρισκεν ἀνοικτὰς τὰς πύλας τῆς Γαλλικῆς ἀγορᾶς, ἀφοῦ αὕτη, τό γε νῦν ἔχον, οὐδεμίαν ἔχει ἀνάγκην τοῦ ἡμετέρου προϊόντος. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον καὶ ἄλλο ἄτοπον περιείχετο ἐν τοῖς νομοσχεδίοις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δηλαδὴ τὸ παρακρατούμενον ποσόν, διότι οὐδεμίαν θὰ εἶχεν ἀξίαν διὰ τὴν ἑταιρίαν τὴν διαχειριζομένην αὐτό, θὰ ἦτο συναγωνιστὴς ἐπιζήμιος καὶ ὀλέθριος διὰ τὸ ὑπολειπόμενον ποσόν, ἐπιδιώκον λογικὰς τιμὰς, καὶ διότι θὰ συνηγωνίζετο ἐκ τοῦ ἀφανοῦς, ἐξαγόμενον ἐκ τῆς χώρας, ἵνα εἰσαχθῇ εἰς νέας ἀγοράς, πρὸς σκοπὸν καταναλώσεως, καὶ εἶτα ἐκεῖθεν εἰσαγόμενον εἰς τὰς ἀγοράς, εἰς τὰς ὁποίας μέχρι τοῦδε εἰσήγετο. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον αἱ βραδύτητες καὶ οἱ δισταγμοὶ κατὰ τὴν διαδικασίαν τῆς καταθέσεως τοῦ περισσεύματος παρὰ τοῦ ἐμπόρου θὰ ἦσαν περιορισμοὶ τοῦ ἐμπορίου, ἐξ ὧν τοῦτο θὰ ἐτραυματίζετο εἰς τὰ καίρια. Τὰ ἄτοπα ταῦτα ἐκλείπουσι διὰ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, διότι μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ πληρωτέου εἰς τὸ Δημόσιον φόρου, τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν θέλει συναγωνίζεσθαι πρὸς τὴν ἀτομικὴν κερδοσκοπίαν, δὲν θὰ συναγωνίζηται δὲ πρὸς ἑταιρίαν, ἥτις θὰ ἦτο δεινὸς συναγωνιστὴς, ὡς διαθέτουσα κεφάλαια καὶ ἐπιστημονικὰς γνώσεις καὶ ὑπηρεσίαν ὠργανωμένην. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου λαμβάνεται πρόνοια, ὅπως τὸ λόγῳ φόρου λαμβανόμενον ποσὸν μὴ ἐξάγηται εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἀλλὰ χρησιμοποιῆται ἐν τῷ τόπῳ, μεταποιούμενον εἰς μάζαν καὶ εἶτα εἰς οἰνόπνευμα.

§29ΠΑΧΥΣ. Εἶναι εὔκολον 12 ἑκατομμύρια νὰ καταναλίσκωνται ἐν τῷ τόπῳ;

§30Π. ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ καταναλωθῇ ὁλόκληρον τὸ παρακρατούμενον ποσὸν ἐν τῷ τόπῳ. Πρόκειται, μετὰ τὴν πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τῆς τοπικῆς καταναλώσεως, νὰ ἐξαχθῇ τὸ ὑπόλοιπον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, μεταπεποιημένον εἰς ἄλλα εἴδη. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ἥτις δύναται νὰ προταθῇ κατὰ τοῦ μέτρου τούτου, εἶναι δὲ αὕτη· ὅτι ἕνεκα ἐλλείψεως ἀποθηκῶν δὲν θὰ δυνηθῇ τὸ Δημόσιον νὰ παρακρατήσῃ τόσῳ σπουδαῖον ποσὸν, ὅσον εἶναι 80 ἑκατομμύρια λιτρῶν. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον προβλέπει περὶ τούτου, ἀναγράφον ὅτι τὸ παρακρατούμενον ποσὸν ὡς φόρος θέλει ἐκποιεῖσθαι ἐπὶ δημοπρασίας ἀμέσως, ἅμα τῇ καταβολῇ παρὰ τοῦ ἐξάγοντος ἐμπόρου, καὶ οὕτω τὸ Δημόσιον ἀπαλλάσσεται τῶν ὑποχρεώσεων πρὸς ἀποθήκευσιν. Ἑτέρα σπουδαία ἀντίῤῥησις εἶναι, ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ μέτρου τούτου θέλουσι μειωθῆ τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου. Ἀληθῶς, Κύριοι, ἐὰν ἐπρόκειτο ἐπὶ σπουδαίῳ ποσῷ νὰ μειωθῶσι ταῦτα, θὰ ἦτο ἄτοπον νὰ ὑποστηρίξῃ τις τὸ προκείμενον νομοσχέδιον. Ἀλλὰ, κατ’ ἐμὲ, δὲν πρόκειται νὰ μειωθῶσι τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου εἰς βαθμὸν δυνάμενον σπουδαίως νὰ διαταράξῃ τὴν ὅλην οἰκονομίαν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους· δὲν θέλουσιν ἐξ αὐτοῦ κινδυνεύσει τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα· τοὐναντίον, ἂν μειωθῶσι τὰ δημόσια ἔσοδα, τοῦτο θὰ συμβῇ πρὸς ἀνακούφισιν τῶν πασχόντων σταφιδοπαραγωγῶν, αὐτὸ δὲ εἶναι θυσία οὐχὶ ἐπιζήμιος, ἀλλ’ ὠφέλιμος, εἶναι θυσία, ἥτις ἐν τῷ μέλλοντι θέλει συντελέσει εἰς τὴν παραγωγὴν μεγαλειτέρων ὠφελημάτων τοῦ Δημοσίου διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς προόδου τῆς καταναλώσεως. Εἶναι γνωστόν, Κύριοι, ὅτι τὸ καταναλισκόμενον σήμερον προϊὸν τῆς σταφίδος διατιμᾶται εἰς 50 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα. Ἐὰν λοιπὸν τὸ παρακρατηθησόμενον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως λόγῳ φορολογίας ποσὸν ἀνέλθῃ εἰς τὸ ποσὸν τῶν 80 ἑκατομμυρίων, ὡς εἶναι πιθανὸν, τὸ ποσὸν τοῦτο ἐπὶ τῇ τιμῇ τῶν 50 δραχμῶν θὰ ἀποδώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον ἔσοδον 4 ἑκατομμυρίων, ἀκριβῶς δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰσπράττει τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ ἐγγείου φόρου τῆς σταφίδος. Τοῦτο εἰσέπραξε κατὰ τὸ 1892, νομίζω, καί τι πλέον.

§31Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ 800,000, πλὴν τῆς Ἑπτανήσου.

§32ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε ἐπὶ τῷ ὑπολογισμῷ τούτῳ θὰ ἐπέλθῃ μείωσις ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οὔτε ἑνὸς ἑκατομμυρίου θὰ ἔχωμεν ζημίαν, διότι δὲν πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, τί εἰσέπραξεν ἄλλοτε τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ τί θὰ εἰσπράξῃ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος καὶ κατὰ τὰ ἀμέσως ἐπιόντα ἔτη, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ αὐτὴ οἰκτρὰ ὑποτίμησις τοῦ σταφιδοκάρπου. Ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ προϊόντος ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θέλει εἶσθαι οἵα ἦτο κατὰ τὸ 1892· θὰ μειωθῇ κατὰ πολὺ, καὶ συνεπῶς καὶ τὰ τοῦ Δημοσίου ἔσοδα θέλουσι μειωθῆ. Ὥστε καὶ ὑπὸ τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τῆς σταφίδος εἰς χρήματα, καὶ ὑπὸ τὸ ἕτερον σύστημα τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου εἰς εἶδος ἐν τοῖς τελωνείοις, προσδοκῶμεν τὰ αὐτὰ περίπου ἔσοδα τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἐγὼ δέχομαι πρὸς στιγμὴν, ὅτι θέλουσι μειωθῆ ἐντεῦθεν τὰ ἔσοδα ταῦτα, καὶ ἡ μείωσις θέλει ἀνέλθει εἰς ἥμισυ ἢ εἰς 1 ἑκατομμύριον. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, καὶ ἰδίως τοὺς ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν συναδέλφους, τίς ἤθελε τολμήσει νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ ζημία αὕτη τοῦ Δημοσίου δὲν εἶναι ζημία, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ νομοθετήσωμεν χάριν αὐτοῦ τοῦ προϊόντος; Οὕτω, Κύριοι, ἐργάζονται τὰ Κράτη, τὰ ὁποῖα θέλουν νὰ παρασκευάσωσι τὸ οἰκονομικὸν αὐτῶν μέλλον. Παράδειγμα πρόχειρον ἔστω ἡ Ἰταλία, ἥτις μετὰ τὴν σύναψιν τῆς τριπλῆς συμμαχίας εὗρε κεκλεισμένους τοὺς Γαλλικοὺς λιμένας εἰς τοὺς οἴνους αὐτῆς. Τότε καὶ τὴν φορολογίαν ἠλάττωσε καὶ ἀμοιβὰς ἔταξεν εἰς τοὺς ἐμπόρους τοὺς κατορθοῦντας νὰ εὕρωσι νέας ἀγορὰς καταναλώσεως τῶν ἰταλικῶν οἴνων. Εἶχε μέγα συμφέρον τὸ Ἰταλικὸν ἔθνος τοιαῦτα νὰ λάβῃ μέτρα, ὡς καὶ ἡμεῖς ἔχομεν συμφέρον νὰ λάβωμεν ἀνάλογα μέτρα, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι οἱ οἶνοι ἐν Ἰταλίᾳ εἶναι τὸ κύριον προϊὸν τῆς χώρας, ὡς ἡ σταφὶς παρ’ ἡμῖν. Ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, νὰ εἴπω, ὅτι τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, μολονότι χρῄζει βελτιώσεών τινων ἐν ταῖς καθ’ ἕκαστα διατάξεσιν, εἶναι νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νομοθετεῖται μέτρον, τὸ ὁποῖον σήμερον ἀποτελεῖ τὴν εὐχὴν ὅλων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἐν τῷ ὁποίῳ πραγματοποιεῖται ἡ μόνη ὀρθὴ λύσις, ἡ μόνη πρακτικὴ ἰδέα περὶ προστασίας τῆς σταφιδοπαραγωγῆς. Ἀλλὰ θὰ εἴπητε, Κύριοι, διὰ τῆς νομοθετήσεως τῆς προτάσεως ταύτης λύεται ἆρά γε ὁριστικῶς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα; Βεβαίως οὐχί· διότι καὶ ἄλλα ἀκόμη μέτρα πρέπει νὰ ληφθῶσι, καὶ πρὸ πάντων τὸ μέτρον, περὶ τοῦ ὁποίου ἀλλεπαλλήλους ἠκούσαμεν εὐχὰς καὶ παροτρύνσεις ἐν τῇ Βουλῇ, τὸ μέτρον τουτέστι τῆς εὑρέσεως χρημάτων πρὸς δανεισμὸν τῶν σταφιδοκαλλιεργητῶν. Εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν πάσχουν σήμερον οἱ πληθυσμοὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, εἷς ἐκ τῶν λόγων τούτων εἶναι καὶ ἡ ἔλλειψις κεφαλαίων διὰ τὴν καλλιέργειαν, καὶ ὅτι τὰ κεφάλαια παρέχονται εἰς αὐτοὺς ἐπὶ ἁδροτάτῃ τιμῇ, ἐπὶ τόκῳ 20 καὶ 24%. Κατὰ δὲ τὴν ἐποχὴν τῆς καλλιεργείας ὁ τόκος οὗτος ἀναβιβάζεται εἰς 40 καὶ 60%, εἶναι δὲ προφανὲς, ὅτι ἡ καλλιέργεια καὶ τοῦ καλλίστου καὶ πολυτιμοτάτου εἴδους δὲν δύναται νὰ ἀνθέξῃ εἰς τὰς δαπάνας ὑπὸ τοιούτους ὅρους. Ἐπίσης εἷς ἐκ τῶν λόγων τῆς ὑποτιμήσεως τῆς σταφίδος εἶναι καὶ ὁ λόγος τῆς ἐπειγούσης ἀνάγκης τῆς ἐξοφλήσεως τῶν ὑποχρεώσεων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν ἀκριβῶς καθ’ ἣν ἐποχὴν συνάγεται ὁ καρπὸς, διότι τὰ γραμμάτια τὰ χρεωστικὰ συντάσσονται συνήθως ἐπὶ προθεσμίᾳ, ἥτις λήγει κατὰ τὸν Σεπτέμβριον ἢ Ὀκτώβριον, καθ’ ἣν ἐποχὴν δηλαδὴ συγκομίζεται τὸ προϊόν. Ἕνεκα τούτου προέρχεται καὶ ἡ σύγχρονος προσφορὰ τῆς σταφίδος καὶ ἐντεῦθεν ἡ ὑποτίμησις αὐτῆς. Τὸ ζήτημα τῆς εὑρέσεως κεφαλαίου ἐπὶ πολὺ ἀπησχόλησε τὴν Βουλήν, καὶ διάφοροι ἐξηνέχθησαν γνῶμαι· ἄλλοι μὲν ἐζήτουν, ὅπως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔλθῃ ἀρωγὸς, ἄλλοι ἐνόμισαν ὡς προσφορωτέραν τὴν ἀρωγὴν τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, ἄλλοι τέλος ἐνόμισαν, ὅτι τὰ λιμενικὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους δύνανται νὰ παράσχωσι τὰ ἀναγκαῖα κεφάλαια· Θὰ μοὶ ἐπιτραπῇ ὅμως, ὅπως ἐκθέσω γνώμην ἀντικειμένην εἰς τὰ μέχρι τοῦδε λεχθέντα...

§33ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἀναβάλλετε αὐτὸ τὸ θέμα εἰς ἄλλην συζήτησιν;

§34ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τελειώσω μετ’ ὀλίγον. Φρονῶ ὅτι ἡ εὕρεσις κεφαλαίων πρὸς σύστασιν Σταφιδικῆς Τραπέζης δὲν ἤθελεν εἶσθαι δυσχερὴς, ἐὰν ἡ ἱδρυθησομένη διὰ τούτων Τράπεζα ἐπροστατεύετο διὰ προνομίων ἀναλόγων πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐπρότεινεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῷ ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντι νομοσχεδίῳ, προνομίων, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξησφάλιζον τὰ διατεθησόμενα κεφάλαια. Ἐκ τῶν ἑκάστοτε δημοσιευομένων καταστάσεων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης παρατηρεῖται, ὅτι περὶ τὰ 15 ἑκατομμύρια παραμένουσιν ἐν αὐτῇ ὡς ἔντοκοι καταθέσεις. Τὰ χρήματα ταῦτα θὰ ἠδύναντο βεβαίως, προσελκυόμενα ἀπὸ τὴν ἐλπίδα τοῦ κέρδους καὶ ἐξασφαλιζόμενα δι’ εἰδικῶν προνομίων, ν’ ἀποτελέσωσι Τράπεζαν εἰδικὴν, ἥτις μόνον σκοπὸν θὰ εἶχε τὴν παροχὴν δανείων πρὸς τοὺς παραγωγοὺς τῆς σταφίδος. Ἀλλὰ καὶ ἄλλα ἀκόμη μέτρα ὀφείλει νὰ λάβῃ ἡ κυβερνητικὴ μέριμνα, καὶ τὰ μέτρα ταῦτα εἶναι ἐντελῶς διοικητικῆς προνοίας. Οὕτως εὐχαρίστως εἴδομεν ἐσχάτως, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν προσεπάθησε δι’ ἐγκυκλίων νὰ μεταδώσῃ εἰς τοὺς νομάρχας τοῦ Κράτους καὶ δι’ αὐτῶν εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς γνώσεις περὶ τὴν καλλιέργειαν τῆς σταφίδος τοιαύτας, αἵτινες ἐφαρμοζόμεναι θέλουσι καταστήσει εὐθηνοτέραν τὴν παραγωγὴν αὐτῆς...

§35ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Αἵτινες εἶναι ἀνεφάρμοστοι, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ ἄροτρον εἰς τὴν σταφιδάμπελον, ἥτις εἶναι πολὺ πυκνὰ πεφυτευμένη.

§36ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Δὲν ἀναβάλλετε αὐτὸ τὸ θέμα;

§37ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καταλήγω μὲ μίαν εὐχὴν, ἀξιότιμε συνάδελφε, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν εὐχὴν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐκτὸς τῶν νομοθετικῶν μέτρων, ὀφείλει καὶ ἄλλα μέτρα νὰ λάβῃ πρὸς σωτηρίαν τῆς σταφίδος, καὶ εἶπον ὅτι αἱ μέθοδοι, τὰς ὁποίας συνιστᾷ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸς καλλιέργειαν τῆς σταφίδος εἶναι καὶ ἐφαρμόσιμοι καὶ ὠφέλιμοι, διότι δι’ αὐτῶν ἐπιτυγχάνεται ἡ εὐθηνοτέρα παραγωγή. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Καλαβρύτων λέγει, ὅτι δὲν δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ τὸ ἀμπελουργικὸν ἄροτρον. Δὲν ἔχει ὅμως δίκαιον, διότι καὶ ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ἐφαρμόζεται γενικῶς, ἡ φύτευσις τῶν ἀμπέλων δὲν γίνεται ὁμοιομόρφως πανταχοῦ· ἐν ταῖς βορείαις χώραις τὰ κλήματα εἶναι πυκνότερα, ἐν δὲ ταῖς μεσημβριναῖς εἶναι ἀραιότερα. Ἐν ταῖς βορείαις χώραις τῆς Γαλλίας τὰ κλήματα δὲν ἀπέχουσιν ἀλλήλων οὔτε ἓν μέτρον, καὶ ἐν τούτοις τὸ ἄροτρον ἐφαρμόζεται τελεσφόρως, καὶ ἡ οἰκονομία εἶναι μεγίστη· τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ ἐν τῇ νήσῳ Θήρᾳ, ἔνθα ἡ καλλιέργεια τῆς ἀμπέλου γίνεται δι’ ἀρότρου. Ἐνδεικτικῶς μόνον ἀνέφερον τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός. Ἀλλὰ καὶ ἄλλα μέτρα πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῶσι. Πρέπει νὰ λειτουργήσωσι τελεσφόρως αἱ Γεωργικαὶ Σχολαὶ, αἵτινες ἐπὶ τοῦ παρόντος οὐδένα προορισμὸν ἐκτελοῦσιν, οὕτως ὥστε νὰ μεταδώσωσι γνώσεις, αἵτινες θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν εὐθηνοτέραν καλλιέργειαν τῆς σταφίδος καὶ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ποιότητος. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, νομοθετουμένου ἀφ’ ἑνὸς μὲν τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἤδη προτείνεται, λαμβανομένων δὲ ὅλων τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ εὐθηνοτέραν καλλιέργειαν τῆς σταφίδος, δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ὁριστικὴν ἐπίλυσιν τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπασχολεῖ σήμερον καὶ θέλει ἀπασχολήσῃ ἴσως καὶ ἐν τῷ μέλλοντι τὴν Βουλὴν, καὶ ἀπὸ τοῦ ὁποίου ὕψιστα οἰκονομικὰ συμφέροντα καὶ τῆς χώρας καὶ τοῦ Κράτους ἐξαρτῶνται.

§38Γ. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, νὰ μὲ ἀκροασθῇ μετὰ προσοχῆς, διότι θὰ ὁμιλήσω διὰ βραχέων, πρὸ πάντων δὲ θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον καὶ σεβαστὸν ἐξ Αἰγιαλείας συνάδελφον, ὅπως μὴ μὲ διακόψῃ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰσηγήσατο τοῦ πρώτου νομοσχεδίου περὶ σταφίδος, ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν, ὅτι περὶ σταφίδος δὲν θὰ ληφθῇ κἀνὲν ἀπολύτως μέτρον. Τοῦτο δὲ ἐγνώρισα δι’ ἐπιστολῆς μου πρὸς τοὺς συμπολίτας μου, καὶ, ὡς πιστεύω κάλλιστα ἐνθυμεῖσθε πάντες, μετά τινας ἡμέρας ἔλαβον τὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Οἱ συμπολῖταί μου, εὑρισκόμενοι εἰς τὴν δυστυχίαν, τὴν ὁποίαν πρό τινων ἡμερῶν σᾶς περιέγραψα, ζητοῦσι τὰ πάντα· δὲν βλέπουν ἐμπρός των, κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον· ὅ,τι καὶ ἂν τοῖς προτείνετε, τὸ παραδέχονται. Ἐγὼ, ὡς γνήσιος ἀντιπρόσωπος τῆς σταφιδοφόρου Ἠλείας, ὀφείλω νὰ ὑποστηρίξω πᾶν μέτρον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ δώσῃ μίαν διέξοδον ἐκ τῆς καταστροφῆς, ἥτις ἀτυχῶς ἐπῆλθεν ἀπὸ διετίας. Διὰ τοῦτο ἐψήφισα ὑπὲρ τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως. Δὲν ἐψήφισα τὸ πρῶτον ἄρθρον, ὁ δὲ κ. συνάδελφός μου ἐξ Ἠλείας εἶπεν, ὅτι ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ εἶναι σύμφωνος νὰ ἀποῤῥίψῃ τὸ ἄρθρον, καὶ τὸ ἀπέῤῥιψε. Δὲν μένει εἰς ἐμὲ, ὡς πιστεύω ὅτι δὲν μένει καὶ εἰς πάντας ὑμᾶς, πλὴν τοῦ ἀξιοτίμου καὶ σεβαστοῦ ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτοῦ, κἀμμία ἀμφιβολία, ὅτι δὲν θὰ φθάσωμεν εἰς πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου πολλοὶ ὁμιλοῦντες λέγουσι «τὸ προκείμενον νομοσχέδιον»· εἰς ἐμὲ θὰ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω, ὅτι ἡ φράσις «προκείμενον νομοσχέδιον» εἶναι ἄτοπος εἰς τὴν περίστασιν ταύτην, καὶ ἀντ’ αὐτῆς πρέπει νὰ λέγωμεν «ὁ προκείμενος νεκρός». Ἡ πρώτη ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ὁ ἐπικήδειος λόγος διὰ τὴν σταφίδα, αἱ δὲ τελευταῖαι ἀγορεύσεις ἡμῶν εἶναι ὁ ἐπιτάφιος· συμφωνῶ δὲ πληρέστατα μὲ τὸν κ. ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς συνάδελφον, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ καὶ ἡ πλὰξ τοῦ τάφου ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ἀρκούντως διεκωμῳδήθησαν οἱ δυστυχεῖς σταφιδοκτήμονες· πρέπει νὰ παύσῃ ἡ κωμῳδία, νὰ ἀφήσωμεν τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους εἰς τὴν δυστυχίαν των καὶ νὰ μὴ θέλωμεν νὰ μυκτηρίζωμεν τὰ αἰσθήματά των καὶ τὰ πολυτιμότερα συμφέροντα αὐτῶν. Ταῦτα λέγων, ἀξιότιμε καὶ σεβαστὲ συνάδελφε ἐξ Αἰγιαλείας, δὲν ἐννοῶ ὑμᾶς, διότι γνωρίζω, ὅτι ἐμπνέεσθε ἀπὸ ἀκραιφνῆ πατριωτισμὸν, ἀπορῶ ὅμως, πῶς, μετὰ πεντηκονταετῆ πολιτείαν δὲν ἐνοήσατε ἀκόμη, ὅτι, τῆς Βουλῆς οὔσης συγκεκροτημένης ὡς εἶναι τὴν στιγμὴν ταύτην, δὲν εἶναί ποτε δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ σοβαρόν τι καὶ σπουδαῖον. Ἐκηρύχθην ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἐπικροτῶ τὴν ἀγόρευσίν σας, ὅπως καὶ τὴν λαμπρὰν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσήνης βουλευτοῦ κ. Μερλοπούλου, ἀλλὰ ποῖον τὸ πρακτικὸν ἀπότεσμα; Οὐδέν! Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν καὶ πάλιν, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος ἡ πλὰξ τοῦ τάφου, καὶ νὰ παύσῃ ἡ παιζομένη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ εἰς βάρος τῶν σταφιδοκτημόνων κωμῳδία. Πιθανὸν ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης νὰ πλανῶνται οἱ προσδοκῶντες ἀγαθόν τι, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν πρέπει νὰ πλανώμεθα.

§39ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἰλικρινεῖς ἦσαν οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶναι πρόωροι, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπεφάνθη ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ σεβαστοῦ ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτοῦ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχηται τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ταύτην καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὰ καθέκαστα· ἐὰν δὲν τὴν ἀποδέχηται, τότε ὀφείλει νὰ εἴπῃ τὴν γνώμην της, καὶ ἔπειτα θὰ σκεφθῶμεν.

§40ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐγὼ ἀτομικὴν γνώμην ἐξέφρασα.

§41ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὑπάρχει ὁ ἀντιλέγων, κύριε Πρόεδρε;

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§43ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰ τοιαῦτα μέτρα δὲν δύνανται νὰ ἔχουν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα ἄνευ τῆς ὑποστηρίξεως αὐτῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν πρέπει νὰ δηλώσῃ τὴν γνώμην της εἰς τὴν Βουλήν.

§44ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν ἀντιλέγει, νομίζω, ἡ Κυβέρνησις.

§45Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνόμιζον, ὅτι ἄλλος τις ἤθελεν ὁμιλήσει, καὶ θὰ ἦτο ὀρθότερον νὰ μὴ λάβω τὸν λόγον, εἰμὴ ἀφοῦ ἠκούοντο ὅλαι αἱ γνῶμαι, ἀλλὰ ἀφοῦ εἶναι ἤδη κατάδηλον, ὅτι οὐδεὶς ἄλλος θέλει ὁμιλήσει, ὀφείλω νὰ ὑποβάλω παρατηρήσεις τινὰς, προοιμιαζόμενος, ὅτι οὐδαμῶς ἐννοῶ νὰ μεταβάλω τὸν χαρακτῆρα τῆς συζητήσεως περὶ τῶν σταφιδικῶν καὶ καταστήσω ταύτην πολιτικὸν ζήτημα, καὶ ὅτι τοὐναντίον θεωρῶ πρέπον νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ζήτημα ἔχον τὸν χαρακτῆρα, ὃν ἐξ ὑπαρχῆς ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώρισεν ὡς ἀνήκοντα εἰς αὐτό. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας παρέστησε τὸν τοιοῦτον χαρακτηρισμὸν τῶν συζητήσεων ἡμῶν καὶ τῶν προτάσεων ὡς ἐπαγόμενον τὴν ἀπόῤῥιψιν πάσης περὶ σταφίδος προτάσεως, καὶ ἀπεφάνθη, ὅτι οὐδὲν θὰ ἐγίνετο, εἰμὴ πρὸς ἐμπαιγμόν. Ὅστις παρηκολούθησε τὰ τῆς ὑποβολῆς παρ’ ἡμῶν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἐπὶ τῆς διπλῆς βάσεως καὶ τὰς περὶ αὐτοῦ συζητήσεις ἐν τῇ Βουλῇ, βεβαίως δὲν ἔχει τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἠλείας, βεβαίως ἐσχημάτισε τὴν πεποίθησιν, ὅτι μετὰ ἐπισταμένην μελέτην ὑπεβάλομεν νομοσχέδιον, ὅπερ, ἐὰν ἐψηφίζετο, θ’ ἀπέβαινε τελεσφόρον, οὗτινος ὅμως δὲν ἐπετρέπετο ἡ ἐφαρμογὴ, ἐὰν μὴ ὑπῆρχεν ἐκπεφρασμένη γνώμη ὑπὲρ τῆς ἑτέρας τῶν βάσεων αὐτοῦ, ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, παρὰ μεγάλης πλειονοψηφίας τῶν σταφιδοκτημόνων. Ἀλλ’ ἡ συζήτησις καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐκτὸς αὐτῆς ἀπέδειξεν, οὐχὶ ὅτι μεγάλη πλειονοψηφία τῶν σταφιδοκτημόνων εἶναι ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, ἀλλ’ ὅτι πλειονοψηφία σπουδαία τῶν σταφιδοκτημόνων εἶναι ἐναντία τῆς παρακρατήσεως. Καὶ ἐν τούτῳ ἐπλανήθημεν ὅλοι· ἐνομίζομεν ὅτι ἡ παρακράτησις ἦτο εὐχὴ τῶν σταφιδοκτημόνων ἐν πλειονότητι μεγάλῃ, προῆλθε δὲ ἡ πλάνη ἐκ τοῦ συνήθως συμβαίνοντος, ὅτι οἱ ἐπιδιώκοντές τι θετικόν, κινούμενοι πρὸς τὸν σκοπὸν αὑτῶν, κατορθόνουσι νὰ ἀκούωνται, ἐνῷ οἱ μηδὲν ἐπιδιώκοντες θετικὸν, περιοριζόμενοι εἰς τὴν ἀρνητικὴν αὐτῶν γνώμην, διατελοῦσιν ἠρεμοῦντες καὶ μὴ αἰσθανόμενοι τὴν ἀνάγκην ἵνα ἐκφρασθῶσιν. Ἀφυπνίσθησαν οἱ ἐναντίοι τῆς παρακρατήσεως, ὅταν εἶδον τὰ πράγματα βαίνοντα πρὸς τὴν λύσιν, μετέσχον δὲ τότε καὶ αὐτοὶ τῆς συζητήσεως, μετέσχον τῆς ἐνεργείας, καὶ ἀπεδείχθη ἐκ τῆς συγκρούσεως τῶν γνωμῶν, ὅτι ἡ τῶν ζητούντων τὴν παρακράτησιν δὲν ἦτο ἡ τῶν πλειόνων, εἶπον δὲ, ὅτι τοιοῦτο μέτρον δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἐὰν μὴ ὑπῆρχε μεγίστη πλειονότης τῶν σταφιδοκτημόνων ζητοῦσα αὐτό. Τοῦτο εἶπον ἐξ ὑπαρχῆς, ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι εὐθὺς ὡς ἡ Κυβέρνησις δὲν δίδει πολιτικὸν χαρακτῆρα εἰς νομοσχέδιον, τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς καταδεδικασμένον. Δὲν ἔχω τοιαύτην γνώμην. Δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην τῶν παραπονουμένων ἐπὶ τῇ διευθύνσει τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ νομοθετικῇ ἐργασίᾳ τῆς Βουλῆς, τοὐναντίον θεωρῶ, ὅτι ἡ διεύθυνσις τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἀπαραίτητος, πρὸς τὴν ἑνότητα ἐν τῇ ἐργασίᾳ ταύτῃ καὶ πρὸς τὸ τελεσφόρον αὐτῆς, ὑπάρχουσιν ὅμως ζητήματα, εἰς ἃ δὲν ἐπιτρέπεται ἡ μετάδοσις τοῦ πολιτικοῦ χαρακτῆρος, τοιαῦτα δὲ εἶναι πάντως τὰ ζητήματα, ὧν ἡ ἐπίλυσις ὑπὸ τῆς Πολιτείας χωρεῖ μόνον ἐπὶ τῇ προκλήσει τῶν ἀμέσως ἐνδιαφερομένων, εἰς τὴν κατηγορίαν δὲ ταύτην ὑπάγονται προδήλως τὰ τῆς παρακρατήσεως. Ὅταν ἄρα δὲν εἴχομεν τοιαύτην πρόκλησιν περὶ τῆς παρακρατήσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀπεδεικνύετο, ὅτι δὲν ἦτο ἐπιθυμία τῶν σταφιδοκτημόνων, ἵνα ἀναμιχθῶμεν ὡς Πολιτεία ἐν τῷ θέματι τούτῳ, ὀρθῶς ἔπραξεν ἡ Βουλὴ, ἀποσχοῦσα τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος, ὅπως ὀρθῶς εἴχομεν πράξει καὶ ἡμεῖς, ὑποβαλόντες τὸ νομοσχέδιον, ὅτε ἐνομίζομεν, ὅτι μεγάλη πλειονοψηφία τῶν σταφιδοκτημόνων εἶχε τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως ψηφισθῇ. Ἐπὶ τῆς βάσεως τῆς παρακρατήσεως εἴχομεν ὑποβάλει νομοσχέδιον, σπουδαιότατον, κατ’ ἐμὲ, καὶ ἀνταποκρινόμενον καθ’ ὅλα πρὸς τὰς ἀνάγκας τῶν περιστάσεων· ἤδη ὅμως, ἀποῤῥιφθείσης τῆς ἀρχῆς τῆς παρακρατήσεως παρὰ τῆς Βουλῆς, ἔμεινε τὸ ζήτημα ἐντελῶς ἄλυτον, ὅσον ἀνάγεται εἰς τὰ τῆς πολιτειακῆς ἀναμίξεως. Τοῦτο βεβαίως παρέχει δυσχερείας, καὶ λίαν εὔλογος εἶναι ἡ καταβαλλομένη προσπάθεια εἰς ἐπινόησιν μεθόδων πρὸς διέξοδον ἀπὸ τῆς δυσχερείας συνάρσει τῆς Πολιτείας. Τοιαύτη ἐνέργεια εἶναι ἡ διατυπουμένη ἐν τῇ προτάσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, εἰπόντος μάλιστα, ὅτι τὰ προτεινόμενα δὲν εἶναι τῆς εὐφυΐας αὐτοῦ ἀποκυήματα, ἀλλὰ τῆς ἐκλογῆς αὐτοῦ αἱ ἐνδείξεις μεταξὺ τῶν προτεινομένων παρ’ ἄλλων. Καὶ τοιαῦτα εἶναι τὰ νομοθετικὰ ἔργα, τὰ δυνάμενα νὰ θεωρηθῶσιν ὡς σπουδαῖα, διότι ἐνταῦθα δὲν ἐργαζόμεθα πρὸς ἀπόκτησιν προνομίων ἐφευρέσεως, ἀλλὰ πρὸς συνδυασμὸν τῶν ἐφευρημένων πρὸς τὰς περιστάσεις. Ἀλλὰ τὰ ἐφευρημένα ταῦτα, τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ συνδυασθέντα πρὸς τὰς περιστάσεις, δύνανται νὰ ἀπολήξωσιν εἰς πρακτικὰ ἀποτελέσματα καὶ ν’ ἀποβῶσι παραδεκτὰ ἐν τῇ καταστάσει τῆς Πολιτείας τῇ σημερινῇ; ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας καὶ ὁ ὑποστηρίξας τὴν πρότασιν αὐτοῦ Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης ἐνόησαν, ὅτι ἐν τῷ θέματι τὸ κύριον ζήτημα εἶναι τὸ τῆς ἀξίας τῆς προσόδου, ἣν θὰ θυσιάσῃ τὸ Δημόσιον. Καὶ ἂν μὲν ἦναι ἀληθὲς τὸ λεχθὲν παρὰ τινων, ὅτι ἡ ὅλη τῆς λύσεως ταύτης δαπάνη θὰ ἐπιπέσῃ εἰς τὸ Δημόσιον, τὸ μέτρον εἶναι ἐντελῶς ἀπαράδεκτον· ἐὰν ὅμως τοῦτο δὲν ἦναι ἀληθὲς, καὶ τοὐναντίον δύναται νὰ θεωρηθῇ περιοριζομένη ἡ θυσία τοῦ Δημοσίου εἰς μικρὸν ποσὸν, τὸ μέτρον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ καὶ ὁπωσδήποτε νὰ παράσχῃ εὐκολίας τινάς, διότι ἐγώ, ὡς θὰ εἴπω μετ’ ὀλίγον, δὲν νομίζω, ὅτι συντελεῖ σπουδαίως τὸ μέτρον, καὶ ἂν δυνηθῇ νὰ γείνῃ παραδεκτόν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ἔβλαπτεν, ἂν ἠδύνατο νὰ γείνῃ παραδεκτὸν ἄνευ παραβάσεως ἄλλων ἀρχῶν. Τὸ νομοσχέδιον ζητεῖ, ὅπως ἡ παρακράτησις, ἣν ἀπέκρουσαν οἱ σταφιδοκτήμονες, ἂν θὰ ἐπεβάρυνεν αὐτούς, γένηται ὅλη εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου· παρέστησαν δὲ οἱ κύριοι Βουλευταί, ὅτι, καίτοι ἡ πρόσοδος τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος εἶναι σήμερον περὶ τὰ 5,000,000, ἡ ἀντικατάστασις εἰς τὸν φόρον τοῦτον, τὸν εἰς χρήματα, φόρου εἰς εἶδος δὲν θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν μείωσιν τῆς προσόδου κατὰ πολύ, ὅτι κατ’ ἀνώτατον ὅρον ἡ μείωσις τῆς προσόδου θὰ ἦτο 1,000,000. Οὕτως ἔθηκαν τὸ ζήτημα πάντες. Ἀλλ’ ἐνῷ, ὡς εἶπον καὶ ὡς νομίζω ὅτι θέλω ἀποδείξει, τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶναι ἐπαρκὲς πρὸς τὸν σκοπόν, ὃν ἐπαγγέλλεται, θὰ ἐπενέγκῃ ζημίαν εἰς τὸ Δημόσιον σχεδὸν ἴσην πρὸς τὴν ὅλην τοῦ φόρου πρόσοδον. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας ὑπῃνίχθη προτάσεις τινὰς, αἵτινες ἐγένοντο πρὸς τὴν Κυβέρνησιν καὶ ὧν διατελεῖ καὶ αὐτὸς ἐν γνώσει, διότι ὁ ὑποβαλὼν αὐτὰς εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀνεκοίνωσε καὶ πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Αἰγιαλείας τὰ παρ’ αὐτοῦ προταθέντα. Αἱ προτάσεις μάλιστα αὗται εἶναι ἐξ ἐκείνων, ἃς ἐπεκαλέσθην ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτε ἡ Βουλὴ ἔσπευδε πρὸς τὴν λύσιν, συνιστῶν αὐτῇ ἵνα μὴ σπεύδῃ, ὅπως δοθῇ καιρὸς καὶ ἀκουσθῶσι καὶ ἄλλαι ἀναμενόμεναι εἰσηγήσεις. Καὶ ὄντως αἱ εἰσηγήσεις αὗται ἐλήφθησαν παρ’ ἡμῶν τὴν ἑσπέραν τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐγένετο ἡ ψηφοφορία· ἀλλὰ καὶ ἂν εἶχον ληφθῇ πρότερον αἱ προτάσεις αὗται, καίτοι πολὺ σπουδαιότεραι ὅλων τῶν πρότερον γενομένων, οὐδὲν θὰ μετέβαλλον ἐν ταῖς ἀποφάσεσι τῆς Βουλῆς, καὶ οὐδὲν νομίζω, ὅτι δύνανται νὰ μεταβάλωσι σήμερον ἐν ταῖς σκέψεσιν ἡμῶν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς καταβολῆς τοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος φόρου εἰς εἶδος. Οἱ ὑποβαλόντες τὰς προτάσεις εἶναι οἱ κύριοι Βὰρφ καὶ συντροφία, οἶκος ἐξαγωγῆς σταφίδος ἐκ τῶν μεγαλειτέρων, ἐξάγων, κατὰ τὰς σημειώσεις, ἃς μοὶ ἀνεκοίνωσε συνάμα μετὰ τῶν προτάσεων τοῦ οἴκου ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτοῦ, 40 περίπου ἑκατομμύρια λιτρῶν κατ’ ἔτος. Ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι ἡ μεγάλη αὕτη ἐξαγωγὴ σταφίδος, ἡ παρὰ τοῦ οἴκου τούτου ἐνεργουμένη, ἐξηγεῖ ἐν μέρει καὶ τὰς προτάσεις, αἵτινες, αὐτοτελῶς ἐξεταζόμεναι, θὰ ἐκρίνοντο ἴσως ἐπιζήμιοι εἰς τὸν οἶκον. Τὴν ζημίαν τὴν ἐκ τῶν προτάσεων τούτων, ἐὰν κατώρθου δι’ αὐτῶν ὁ οἶκος, ἵνα καταστήσῃ ἀποδεκτὴν τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως, θ’ ἀντεσήκονεν ἡ ὠφέλεια αὐτοῦ ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως, ἣν θὰ ἐπήγετο ἡ παρακράτησις εἰς τὸ ἀπώλητον παρ’ αὐτῷ ἀπόθεμα σταφίδος, ὅπερ ὑποτίθεται μέγα, ὅσον μεγάλη εἶναι καὶ ἡ ἐτησία τοῦ οἴκου διαχείρισις. Τούτου ἕνεκα δὲν δυνάμεθα νὰ ἀποδώσωμεν εἰς τὰς προτάσεις ταύτας ἐν τῇ γενικῇ μελέτῃ περὶ τοῦ θέματος τὴν σημασίαν, ἣν θὰ εἶχον αὗται, ἐὰν ἐγίνοντο ἐπὶ αὐτοτελεῖ ὑπολογισμῷ τῶν τοῦ κέρδους καὶ τῆς ζημίας. Ἐὰν παρουσιάζετο ἑταιρία προτείνουσα ἵνα ἀγοράζῃ ὁλόκληρον τὸ ἐτήσιον περίσσευμα τῆς σταφίδος ἐπὶ ὡρισμένῃ τιμῇ, καὶ ἡ ἑταιρία αὕτη πρὸς οὐδένα ὅρον ἄλλον συνέδεε τὴν πρότασιν, ἡ οὕτω προσφερομένη τιμὴ διὰ τὸ περίσσευμα θὰ ἦτο ἀσφαλὴς βάσις τῶν σκέψεων ἡμῶν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἰδίως μάλιστα ἐπὶ προτάσεων προερχομένων παρ’ οἴκου, οἷος ὁ τῶν κυρίων Βὰρφ καὶ συντροφίας. Ἀλλὰ δὲν ἔχουσιν οὕτω τὰ τῶν προτάσεων. Αὗται οὔτε εἰς τὸ ὅλον ἐτήσιον περίσσευμα ἀνάγονται, οὔτε αὐτοτελῶς κανονίζουσι τὰς ὑποχρεώσεις περὶ ἀγορᾶς μέρους τοῦ περισσεύματος, ἀλλ’ ἐξαρτῶσιν αὐτὰς ἀπὸ συμφωνιῶν ἄλλων. Διὰ τῶν προτάσεων τούτων ὁ οἶκος Βὰρφ καὶ συντροφία ὑπόσχεται, ὅπως ἐπὶ γενικωτέρῳ κανονισμῷ τῶν τῆς παρακρατήσεως δι’ ἑταιρίας, ἧς ἐκ τῶν κυριωτέρων μετόχων καὶ διαχειριστὴς θὰ ἦναι ὁ οἶκος οὗτος, ἀγοράζῃ σταφίδα ἐκ τῆς παρακρατουμένης, πεπιεσμένην εἰς μάζαν πρὸς οἰνοπνευματοποιΐαν, μέχρι 18 ἕως 20 χιλιάδων τόννων καὶ ἐπὶ τιμῇ τριάκοντα δραχμῶν τὸ χιλιόλιτρον, φορτωμένον ἐπὶ τοῦ πλοίου ἐν τῷ λιμένι τῆς ἀποστολῆς. Ὁ δὲ ἀντιπρόσωπος τοῦ οἴκου προσθέτει ἐν σημειώσει τὴν πληροφορίαν, ὅτι πρὸς καθορισμὸν τῆς καθαρᾶς ἀποδόσεως ἀφαιρετέον ἐκ τῶν 30 δραχμῶν χαρτίνων τοὐλάχιστον 8 δραχμὰς διὰ τὰ ἔξοδα τῆς μεταποιήσεως εἰς μάζαν καὶ τῆς φορτώσεως. Κατὰ τὰς ἐμὰς πληροφορίας, τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν εἶναι ἐπαρκές· ἀλλὰ καὶ ἂν στηριχθῶμεν εἰς τὰς πληροφορίας τοῦ ἀντιπροσώπου, ἀπὸ τοῦ ὑπολοίπου, ἐκ δραχμῶν 22 χαρτίνων κατὰ χιλιόλιτρον, ἀφαιρετέα τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς εἰς τὴν ἀποθήκην καὶ τῆς ἐκεῖ συντηρήσεως μέχρι τῆς φορτώσεως πρὸς ἀποστολὴν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ἤτοι ἑπτὰ ἔτι ἢ ὀκτὼ δραχμαί. Ὥστε περὶ τὰς 15 δραχμαὶ θὰ ἐξεκαθαρίζοντο ὑπὲρ τῆς διαχειρίσεως τῆς λόγῳ φόρου παρακρατουμένης σταφίδος ἐπὶ ποσοῦ 18 ἕως 20 χιλιάδων τόννων, τουτέστι περὶ τὰ 40,000,000 λιτρῶν. Τὸ πέραν τῶν 40,000,000 λιτρῶν καταβλητέον λόγῳ φόρου ποσὸν βεβαίως οὐδεμία ἐλπὶς ὑπάρχει, ὅτι ἤθελε διατεθῆ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, διότι ὁ οἶκος Βὰρφ, ἐὰν ὑπῆρχεν ἐλπὶς διαθέσεως αὐτοῦ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἤθελε περιλάβει καὶ αὐτὸ ἐν τῇ προτάσει του, ὅπως καταστήσῃ ταύτην εὐπροσδεκτοτέραν. Ὑποτιθεμένου ὅμως, ὅτι καὶ τοῦ ὑπολοίπου θὰ ἐπετυγχάνετο ἡ διάθεσις, ποία θὰ ἦτο ἡ ὁλικὴ καθαρὰ πρόσοδος; Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας καταβάλλονται εἰς εἶδος λόγῳ φόρου τὰ 20 περίπου ἑκατοστὰ τῆς ὅλης παραγωγῆς, ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894 τὸ ἔσοδον ἐκ τῆς σταφίδος στηρίζεται εἰς ἐξαγωγὴν 273 ἑκατομμυρίων, τὸ κατὰ τὸ νομοσχέδιον φορολογικὸν ποσοστὸν ἐπαγγέλλεται ἀπόδοσιν εἰς εἶδος πεντήκοντα πέντε ἢ ἔστω καὶ ἑξήκοντα ἑκατομμυρίων λιτρῶν· αἱ δὲ 15 δραχμαὶ κατὰ χιλιόλιτρον ἐπὶ τῶν ἑξήκοντα τούτων ἑκατομμυρίων θ’ ἀπέδιδον περὶ τὰς 900 χιλιάδας δραχμῶν, ὡς ὀρθῶς εἶπε καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς, πρὸς ὃν εἶχον ἀνακοινώσει τὰ περὶ τούτου ἐν ἰδιαιτέρᾳ ὁμιλίᾳ. Ἐννεακόσιαι ἄρα χιλιάδες δραχμῶν θέλουσιν ἐκκαθαρισθῆ ἀντὶ τῶν 5,000,000, ἃς σήμερον εἰσπράττει τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ καὶ αὗται ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ὁλόκληρον τὸ εἰς εἶδος εἰσπραχθησόμενον ποσὸν θέλει διατεθῆ ἐπὶ τῇ τιμῇ, ἣν ὁ οἶκος Βὰρφ προσήνεγκε μόνον ἐπὶ ποσῷ τεσσαράκοντα ἑκατομμυρίων καὶ ἐπὶ ὅροις ἄλλοις, ἀποκλειστικῶς εἰς αὐτὸν ἀφορῶσι καὶ ἀπαραδέκτοις κατὰ τὸ πλεῖστον. Ἐν τῇ εὐνοϊκωτέρᾳ ἄρα ὑποθέσει, τῇ ἄλλως ὅλως ἀπέλπιδι, τῆς ἐκκαθαρίσεως 900,000 δραχμῶν ἡ ἐκ τῆς εἰς εἶδος εἰσπράξεως τοῦ φόρου ζημία τοῦ Δημοσίου θὰ ἦτο 1,100,000 δραχμῶν, ἐν τῇ πιθανωτέρᾳ ὅμως ὑποθέσει, τῇ κατ’ ἐμὲ κριτὴν βεβαίᾳ, θὰ ἐζημιοῦτο τὸ Δημόσιον ὁλόκληρον σχεδὸν τὴν σημερινὴν πρόσοδον τῶν 5 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, διότι ἐκ τῆς εἰς εἶδος εἰσπραττομένης καὶ εἰς μάζαν μεταποιουμένης σταφίδος οὐδεμία θὰ ἦναι ἐφικτὴ διάθεσις ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἢ ἐπὶ ὅροις ἀπαραδέκτοις, ἐλαχίστη δὲ θὰ ἦναι καὶ ἡ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ διάθεσις. Περὶ τῆς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ διαθέσεως τῆς σταφίδος πρὸς ἀπόσταξιν, συνεχῶς ἀκούομεν ἐπαναλαμβανόμενον, ἠκούσαμεν δὲ καὶ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, παρὰ τὴν συνήθη ἐν ταῖς ἀνακοινώσεσιν αὐτοῦ καὶ τοῖς ὑπολογισμοῖς ἀκρίβειαν, ὅτι ἐπὶ οἱῳδήποτε ποσῷ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπεκταθῇ αὕτη· εἶπε μάλιστα ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι πρὸς ἀπόσταξιν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν ἐπὶ τιμῇ κατὰ χιλιάδα λιτρῶν 50 δραχμῶν...

§46ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τόσον τιμᾶται σήμερον.

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τῆς σημερινῆς τιμῆς, ἀλλὰ περὶ τῆς τιμῆς μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, διότι θὰ ὑπάρχωσι τότε 60,000,000 μετατετραμμένα εἰς μάζαν καὶ ἀναμένοντα τὸν ἀγοραστήν.

§48ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὰ 60 ἑκατομμύρια θὰ προσενεχθῶσι καθ’ ὅλον τὸ ἔτος.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τῆς ἐτησίας καταναλώσεως ὁμιλῶ... Ἀλλ’ ἵνα διατεθῇ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἡ σταφὶς ἐπὶ τῇ τιμῇ, ἐφ’ ᾗ ὑπολογίζει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, τὸ προσενεχθησόμενον εἰς ἀπόσταξιν ποσὸν πρέπει πάντως νὰ ἦναι κατώτερον τῶν 10,000,000 λιτρῶν, διότι ἐντὸς τῆς χώρας δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἀπόσταξις μεγαλειτέρου ποσοῦ. Τοῦτο ἀπεδείχθη, ἀφ’ ὅτου ἀπεπειράθημεν νὰ ἐφαρμόσωμεν νόμον περὶ φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος. Ἡ χώρα καταναλίσκει πολὺ ὀλιγώτερον τῶν 2,000,000 ὀκάδων οἰνοπνεύματος, καὶ πολὺ τῆς παραγωγῆς ταύτης ἀποστάζεται ἐκ πρώτης ὕλης, ἣν κατ’ οὐδένα λόγον θὰ παραιτήσωσιν οἱ ποιούμενοι χρῆσιν αὐτῆς ἤδη, ἐκ τῶν στεμφύλων, ἀποκτωμένων ἐπὶ ὅροις, ἐφ’ οἷς δὲν δύναται νὰ συναγωνισθῇ πρὸς αὐτὰ οὐδὲν ἄλλο προϊόν. Ἀλλὰ καὶ εἰς 1,000,000 ὀκάδων ἂν ὑπολογίσωμεν τὸ ἐκ σταφίδων ἀποσταχθησόμενον οἰνόπνευμα, ὅπερ ὅλως ἀπίθανον, πάλιν θὰ ἔχωμεν μόλις 4,000,000 ὀκάδων σταφίδος διάθεσιν ἐν τῇ χώρᾳ πρὸς οἰνοπνευματοποιΐαν, τουτέστι 12,000,000 λιτρῶν σταφίδος, ποσὸν κατ’ ἐλάχιστον μειοῦν τὴν θυσίαν τῆς σημερινῆς προσόδου ἐκ τῆς φορολογίας τῆς σταφίδος· ἀλλὰ πάντες οἱ κύριοι Βουλευταὶ οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν πρότασιν διετράνωσαν, ὅτι οὕτως ἀπεφαίνοντο ἐπὶ τῇ προϋποθέσει ὅτι δὲν θὰ ἐπήγετο ἡ μεταῤῥύθμισις τοῦ φόρου ζημίαν τοῦ Δημοσίου ἀνωτέραν τοῦ 1,000,000, ἀφοῦ δὲ ἤδη ἀποδεικνύεται, ὅτι πρόκειται περὶ ζημίας 4,000,000 ἢ 5,000,000, φρονῶ, ὅτι καὶ αὐτοὶ θὰ διστάσωσι νὰ ψηφίσωσιν ὑπὲρ τῆς προτάσεως, διότι τοιαῦτα ἐπαγομένη αὕτη ἀποτελέσματα θὰ ἦτο μέτρον κοινωνιστικόν, ὅπερ ἐν συνειδήσει τοῦ τοιούτου αὐτοῦ χαρακτῆρος οὐδεὶς θὰ ἠσπάζετο. Τὸν ἐπὶ θυσίᾳ τοῦ Δημοσίου κανονισμὸν τοῦ ζητήματος δὲν ἀποκρούομεν, τοὐναντίον πάντες ἀποδεχόμεθα τὴν θυσίαν κατ’ ἀρχήν, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ ὅρῳ, ὅπως ἡ ἐκ ταύτης μείωσις τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους γένηται κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα ἀναπλήρωσιν πρὸς ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ θυσία προτείνεται ἐν μέτρῳ καὶ κατὰ τρόπον καθιστῶντα αὐτὴν ἀπαράδεκτον, δὲν καταλήγει κἂν εἰς τὰ ἐπιδιωκόμενα ἀποτελέσματα, οὔτε τὰς ἐπαγγελίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας πληροῖ, οὔτε λαμβάνει κἂν ὑπ’ ὄψει τὰς ἀνάγκας, ἃς ὑπηνίχθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, καὶ περὶ ὧν ἐπιβάλλεται πρόνοια, διότι πρόκειται περὶ συνδρομῆς πρὸς τοὺς δεομένους ταύτης καὶ ἀξίους αὐτῆς ὡς ἐκ τοῦ σκοποῦ, εἰς ὃν ἡ συνδρομὴ ἀφορᾷ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ὅλως ξένον πρὸς τὰ τῆς προνοίας ταύτης. Καὶ ἂν ἐπὶ τῇ παρὰ τοῦ Δημοσίου θυσίᾳ τῶν 5,000,000 δραχμῶν ἐλύομεν τὰ εἰς ἐπίλυσιν προβαλλόμενα ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου κ. τοῦ Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, θὰ ἔμενε πάντοτε ἄλυτον τὸ μέγα ζήτημα τῆς παροχῆς συνδρομῆς εἰς τοὺς δεομένους αὐτῆς πρὸς καλλιέργειαν τῶν κτημάτων αὐτῶν. Ὑπάρχουσιν οἱ φρονοῦντες, ὅτι, ἐὰν γένηται εἴτε ἀμέσως εἴτε διὰ τῆς εἰς εἶδος φορολογίας παρακράτησις ἀρτία καὶ ἐπαγομένη διὰ τὴν ἀρτιότητα πάντα τὰ ἐξ αὐτῆς ἀποῤῥέοντα ἀποτελέσματα, θὰ προέλθῃ ἐκ τοιαύτης παρακρατήσεως κατάστασις ἀναπληροῦσα τὴν συνδρομήν, ἧς σήμερον δέονται οἱ σταφιδοκτήμονες, διότι ἡ γεννηθησομένη πεποίθησις, ὅτι ἡ πρόσοδος τῶν κτημάτων αὐτῶν ἀποκτᾷ ἀξίαν διὰ τῆς παρακρατήσεως, θὰ τοῖς παρέχῃ εὐκολίας δανεισμοῦ παρὰ τῶν Τραπεζῶν, παρὰ τοκιστῶν ἢ τέλος καὶ παρὰ τοκογλύφων, ὡς δυναμένης ἐν τῇ καταστάσει τῇ παρούσῃ καὶ αὐτῆς τῆς τοκογλυφίας νὰ θεωρηθῇ ὡς συμβολὴ εἰς τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, κατὰ τὴν γνώμην τῶν παρασυρομένων ὑπὸ θεωριῶν, ὧν δὲν ἀποδέχομαι τὸ κῦρος. Δὲν συμφωνῶ πρὸς τοὺς θιασώτας τῶν συστημάτων τούτων, ὅτι ἡ πεποίθησις ἐπὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς παρακρατήσεως, ἐφαρμοζομένης πλήρους, θέλει, ἔστω καὶ κατ’ ἐλάχιστον, ἀνακουφίσει τοὺς δεομένους συνδρομῆς ἰδίως ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τῆς δυτικῆς Πελοποννήσου’ δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν ἄλλων, διότι οἱ ἄλλοι καὶ σήμερον ἔτι δύνανται νὰ οἰκονομηθῶσί πως, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς προόδου τῆς καλλιεργείας ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις. Ἀλλὰ ἰδίως περὶ Ἠλείας καὶ Τριφυλίας ὑπάρχει ἀνάγκη προνοίας, καὶ ταύτην τὴν πρόνοιαν δὲν θὰ ἐπήγετο ἡ λύσις τοῦ ζητήματος τῶν τῆς παρακρατήσεως, καὶ ἂν τὴν λύσιν ταύτην παρεῖχε τὸ νομοσχέδιον.

§50ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ....

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχει ἡ ἀπόδειξις ἁπανταχοῦ καὶ οἱ κτηματίαι οἱ ἐνδιαφερόμενοι μόνον εἰς τὰ τῆς παρακρατήσεως, καὶ οἱ ἔχοντες ἀνάγκην τῆς συνδρομῆς τοῦ Κράτους πρὸς τὴν ἰδίαν αὑτῶν συντήρησιν, καὶ πρὸς τὴν καλλιέργειαν, καὶ οὗτοι καὶ ἐκεῖνοι ὁπωσδήποτε θέλουσιν ὠφεληθῆ ἐκ ταύτης τῆς δωρεᾶς τῆς παρὰ τοῦ Δημοσίου, διότι περὶ δωρεᾶς παρὰ τοῦ Δημοσίου πρόκειται 5,000,000 δραχμῶν. Βεβαίως οὐδεὶς σταφιδοκτήμων δύναται νὰ θεωρήσῃ ἑαυτὸν βλαπτόμενον ἐκ παραιτήσεως τοῦ Δημοσίου ἀπὸ τῆς εἰσπράξεως φόρου 5,000,000 παρὰ τῶν σταφιδοκτημόνων, οὐδὲν δὲ ἄλλο ἢ τοῦτο ἀποδεικνύει ἡ ἀποδοχὴ τοῦ μέτρου παρὰ τῶν σταφιδοκτημόνων, ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις βλάβης τῶν σταφιδοκτημόνων καὶ ἡ παροχὴ εἰς αὐτοὺς ὠφελείας μεγαλειτέρας ἢ μικροτέρας, κατὰ τὰς περιστάσεις ἑκάστου, δὲν εἶναι ταῦτα διέξοδος ἀπὸ τῆς δυσχερείας, δὲν λύουσι τὰ τῆς συνδρομῆς εἰς τοὺς δεομένους αὐτῆς, οὐδὲ αὐτὰ τὰ ἐπηγγελμένα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τουτέστι τὴν διὰ τῆς παρακρατήσεως ἀνατίμησιν τοῦ εἴδους ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Διότι ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας εἰς τὴν ἐπαγγελίαν ταύτην στηρίζεται. «Ποιήσατε, ἔλεγεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, τὴν θυσίαν ἑνὸς ἑκατομμυρίου», θυσίαν ὅμως ἀποδεικνυομένην πενταπλασίαν, «ποιήσατε θυσίαν γενναίαν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ». «Τολμήσατε» ἔλεγεν, ἀλλὰ πρὸς ποῖον σκοπόν; «Τολμήσατε πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀποκαταστάσεως τῆς κανονικῆς λειτουργίας τῶν τῆς σταφίδος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ». Θὰ ἐπέλθῃ τοῦτο ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νομοσχεδίου; Καὶ δὲν λέγω, ὅτι ἡ κανονικὴ λειτουργία τῶν τῆς σταφίδος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἶναι ἐπαρκὴς πρὸς τὴν διέξοδον ἡμῶν ἀπὸ τῆς κρίσεως, διότι θὰ παράσχῃ μὲν αὕτη σταθεράν τινα τιμὴν εἰς τὴν σταφίδα, ἀποζημιοῦσαν τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῖς ἐξόδοις τῆς καλλιεργείας, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ κανονισμὸς τῆς λειτουργίας τῆς σταφίδος ἐν τῷ ἐξωτερικῷ σήμερον, ἐλλείψει τῆς Γαλλικῆς ἀγορᾶς, νὰ προσπορίσῃ εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας τὰς ἄλλοτε ἀπολαυάς’ εἰς ἀποκατάστασιν ἄρα τοῦ προσφάτου παρελθόντος δὲν δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν· δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν μόνον εἰς κανονισμὸν ἐξασφαλίζοντα εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ ἔτους τούτου ἀποζημίωσιν τοὐλάχιστον διὰ τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας μετά τινος ὠφελείας κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον ἀσημάντου. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο, ἔστω, ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας; Ἐγὼ λέγω, ὅτι τοῦτο δὲν ἐπιτυγχάνεται, καὶ ὅτι μαρτυρεῖται ἡ μὴ ἐπίτευξις αὐτοῦ παρὰ πάντων, ὅσοι ἐπραγματεύθησαν τὰ τοῦ ζητήματος τῆς παρακρατήσεως. Πάντες ὅσοι ἐπραγματεύθησαν τὰ τῆς παρακρατήσεως ἀνωμολόγησαν, ὅτι ἡ παρακράτησις τότε μόνον εἶναι χρήσιμος, ὅταν ἦναι ἐπαρκής. Ἐὰν μὴ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τῶν ξένων ἀγορῶν ὅλον τὸ πλεονάζον ποσὸν τῆς σταφίδος, ἐὰν καὶ ἐλάχιστον ποσὸν πλεονάζῃ, ὁ πλεονασμὸς ἐπιδρᾷ ἐπὶ τὴν λειτουργίαν τῶν συναλλαγῶν, καθιστῶν ἀσταθῆ τὴν ἀγορὰν τῆς σταφίδος, καὶ ματαιοῖ τὸν σκοπὸν, πρὸς ὃν ἐγένοντο αἱ θυσίαι. Ὅλοι ἀντελήφθητε τῆς ἐξεγέρσεως, ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ τοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τὴν παρεξήγησιν τῆς διατάξεως τῆς παραστηθείσης ὡς μὴ ἐπιτρεπούσης ἐπ’ οὐδεμιᾷ περιπτώσει τὴν περιστολὴν τῆς ἐξαγωγῆς τῆς σταφίδος κάτω τοῦ ποσοῦ τῶν 300,000,000 λιτρῶν. Τὸ νομοσχέδιον, ὡς εἶπον, δὲν εἶχε ταύτην τὴν ἔννοιαν, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ πεπλανημένῃ ἑρμηνείᾳ γενικὴ ἐξεδηλώθη γνώμη, ὅτι ἄχρηστος ἦτο ἡ παρακράτησις, ἐὰν ἔμενε περίσσευμά τι παραγωγῆς μὴ παρακρατούμενον. Πλησιάζει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας διὰ τῆς προτάσεώς του εἰς τὴν πλήρωσιν τοῦ ὅρου τούτου τῆς ἀφαιρέσεως ἀπὸ τῆς καταναλώσεως παντὸς τοῦ περισσεύματος; Εἶπον πρὸ ὀλίγου ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τὸ ἀφαιρούμενον· εἶναι κατ’ ἀνώτατον ὅρον 60,000,000 λιτρῶν· ἀλλὰ ποία θὰ ἦναι κατὰ τὸ πρῶτον τοῦτο ἔτος ἡ ἀναγκαία παρακράτησις; Κατὰ τὴν γνώμην πάντων, καὶ αὐτοῦ τοῦ οἴκου Βὰρφ ἐν ταῖς προτάσεσιν, ἃς ὑπέβαλε, θέλει ἀπαιτηθῆ παρακράτησις τοὐλάχιστον 100,000,000. Ἐνῷ λοιπὸν ὁ κατώτατος ὅρος τῆς ἀναγκαίας παρακρατήσεως πρὸς τὴν τελεσφόρησιν τοῦ μέτρου εἶναι 100,000,000, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, ἐπὶ θυσίᾳ 5 ἑκατομμυρίων τοῦ Δημοσίου, προτείνει, ὅπως ἀφαιρέσωμεν 60 ἑκατομμύρια.

§52ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἂς ἀναβιβάσωμεν τὸ ποσόν.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἤδη ἐπὶ τῇ παραστάσει τῶν ἀποτελεσμάτων λέγει, ἃς ἀναβιβάσωμεν τὸ ποσόν. Δὲν νομίζω ὅτι εἶναι δεκτικὸν τὸ μέτρον ἐντάσεως, διότι, ὅταν ἡ εἰς εἶδος φορολογία ἐπαυξηθῇ δυσαναλόγως πρὸς τὴν σήμερον κειμένην εἰς χρήματα, τ’ ἀποτελέσματα θὰ ἦναι ἐπαχθῆ εἰς τὴν πλειονότητα τῶν σταφιδοκτημόνων, ὅσον καὶ τὰ τῆς παρακρατήσεως, ἣν ἀπέῤῥιψεν ἡ Βουλή. Ἵνα δύνηται τὸ μέτρον τοῦτο νὰ λειτουργήσῃ, πρέπει ἡ εἰς εἶδος καταβολὴ τοῦ φόρου νὰ κανονισθῇ ἐπὶ ὅρῳ μετρίῳ, καὶ νομίζω μάλιστα, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας ὑπερέβη καὶ τὸν ὅρον τὸν ἐπιτρεπόμενον ἐν νομοθετήματι σκοποῦντι τὴν προστασίαν τῆς παραγωγῆς διὰ καταστροφῆς ποσοστοῦ τοῦ παραγομένου. Ἡ παραγωγὴ ἐπὶ καταστροφῇ ποσοστοῦ, ἔστω καὶ παροδικῇ, ἐνδεικνύει πάντως τὴν ἐπιφύλαξιν ἐν τῷ ὅρῳ τοῦ παραδοτέου εἰς καταστροφὴν ποσοστοῦ, διότι βεβαίως οἰκονομολογικὸν μέτρον λίαν ἀμφιβόλου ὠφελείας καὶ μόνον ὑπὸ τοὺς αὐστηροτέρους περιορισμοὺς ἀνεκτὸν εἶναι τὸ ἔχον ὡς βάσιν τὴν ἐμψύχωσιν παραγωγῆς, καταδεδικασμένης ἐκ προοιμίων εἰς μερικὴν ἐξαφάνισιν, ἔστω καὶ ἐν μικρᾷ ἀναλογίᾳ. Δὲν ἔχομεν λοιπὸν, κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Βουλευτοῦ, μετὰ θυσίαν τοῦ Δημοσίου ὅλως ἀπαράδεκτον, δὲν ἔχομεν κἄν τὴν ὠφέλειαν ὑπὲρ τῶν σταφιδοκτημόνων, ἣν τὸ νομοσχέδιον ἐπαγγέλλεται. Ἵνα προσπορίσωμεν εἰς αὐτοὺς τὴν ὠφέλειαν ταύτην, ἀπαιτεῖται διπλασιασμὸς σχεδὸν τοῦ καταβλητέου ποσοστοῦ λόγῳ φορολογίας τῆς σταφίδος εἰς εἶδος, ἀλλὰ τὴν ἐν τοιούτῳ μέτρῳ φορολογίαν οὐδ’ οἱ ἐνθερμότεροι θιασῶται τῆς παρακρατήσεως συνιστῶσι. Κατὰ τὰ ἄλλα, ἂν ἐψηφίζετο ἡ εἰς εἶδος φορολογία τῆς σταφίδος, τὸ Δημόσιον θὰ ἠναγκάζετο νὰ προκαλέσῃ ἑταιρίαν τινά, ἢ ἄλλον ἀνάδοχον, ὅπως ἀπαλλάξῃ αὐτὸ τῆς διαχειρίσεως, μηδὲν ἀπεκδεχόμενον διὰ τὴν παραχώρησιν τῆς ἐπιχειρήσεως ἀντίτιμον· διότι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀνελάμβανε τὴν διαχείρισιν τῆς λόγῳ φορολογίας παραδοτέας αὐτῷ σταφίδος, καὶ μάλιστα ἐπὶ ποσῷ ηὐξημένῳ, ὡς λέγει ἤδη ὁ κ. Βουλευτής, εἰς 100 ἑκατομμύρια καὶ πλέον, ἡ διαχείρισις αὕτη θὰ ἐπήγετο δαπάνας, αἵτινες οὐ μόνον δὲν θὰ ἐκαλύπτοντο ὑπὸ τῶν εἰσπράξεων, ἀλλὰ κατὰ πολὺ θὰ ὑπελείποντο αὐτῶν. Τὸ νομοσχέδιον ἄρα, τὸ προτεινόμενον ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, δὲν νομίζω, ὅτι ἀνταποκρίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτοῦ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ἐὰν ἔτι ἐψηφίζετο κατ’ ἀρχήν, ὅπερ κρίνω ἀδύνατον, θὰ προσέκοπτε πάντως ἐν τῇ ψηφίσει τῶν καθ’ ἕκαστον· δὲν θὰ ἠδύνατο ποτὲ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία κανονίζῃ αὐτὴ τὸ ποσοστὸν τοῦ φόρου, καὶ μάλιστα μεταξὺ ὅρων ἀπὸ 15% ἕως 30%. Ἐν γένει ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς φορολογίας δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ μεταδίδῃ εἰς ἄλλον τὰ ἴδια δικαιώματα· δύναται νὰ μεταδίδῃ εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τὰ τῆς ἐφαρμογῆς, δὲν δύναται ὅμως νὰ μεταδίδῃ εἰς αὐτὴν τὸν καθορισμὸν τοῦ φορολογικοῦ ὅρου. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἐκείνη μόνη ἡ διάταξις θὰ ἤρκει, ἵνα τὸ νομοσχέδιον ναυαγήσῃ, διότι ὁ τρόπος, ὃν ἐπενόησεν ὁ κ. Βουλευτὴς πρὸς τὴν διέξοδον ἀπὸ τῆς δυσχερείας, εἰς ἣν τὸν περιῆγον τὰ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ φόρου εἰς εἶδος, εἶναι μὲν εὐφυής, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ πρωτότυπος, τουτέστιν ἡ ἐπίῤῥιψις εἰς ἄλλον τοῦ βάρους, ὅπερ αἰσθάνεται ἀνώτερον τῶν ἰδίων δυνάμεων, ἡ μεταβίβασις εἰς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν τοῦ καθορισμοῦ τοῦ ποσοστοῦ τοῦ φόρου, ζητήματος πρὸ τοῦ ὁποίου ἀναγκάζεται νὰ ὑποχωρήσῃ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία. Ἂν ἐπεχειροῦμεν, ἵνα διὰ τοῦ νόμου κανονίσωμεν τὰ τῶν διακρίσεων μεταξὺ τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν διαμερισμάτων ἑκάστης ἐπαρχίας ἐν τῷ καθορισμῷ τοῦ ποσοστοῦ τῆς εἰς εἶδος φορολογίας, βεβαίως ἠθέλομεν οὕτω περιπλεχθῆ εἰς τ’ ἀδιέξοδα, ὥστε θὰ παρῃτοῦμεν ἐν ἀπογνώσει τὸ ἔργον· ἀλλ’ ἡ μεταφορὰ τοῦ ἔργου ἀπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας εἰς τὴν ἐκτελεστικήν, ἐὰν ἐπετρέπετο ἐκ τῶν θεμελιωδῶν ἀρχῶν τοῦ πολιτεύματος ἡμῶν, οὐ μόνον δὲν θὰ ἦρε τὰς περιπλοκάς, ἀλλὰ καὶ θὰ ἐπολλαπλασίαζεν αὐτάς. Εἶναι ὅμως ταῦτα λεπτομέρειαι, ἐνῷ ἤδη πρόκειται περὶ τοῦ νομοσχεδίου κατ’ ἀρχήν. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει κρίνει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν παρουσιάζει τὴν διέξοδον τὴν ἐπιζητουμένην. Ὡς εἶπον, ἐγὼ δὲν χαρακτηρίζω τὸ ζήτημα ὡς πολιτικόν· ἐπιθυμῶ ἕκαστος νὰ ψηφίσῃ κατὰ τὴν ἰδίαν γνώμην, διότι ἐν τῷ ζητήματι τῆς σταφίδος εἶναι ἀνάγκη, ὅπως ἡ Κυβέρνησις παρακολουθήσῃ τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς τὴν ἐκ τῆς μελέτης τοῦ ζητήματος, καὶ οὐχὶ τὴν ἐκ σκέψεων ἄλλων, πολιτικῶν ἢ κυβερνητικῶν. Ἡ Κυβέρνησις, ἐπιθυμοῦσα ἵνα τὰ τῆς σταφίδος ἐξακολουθῶσι διεξαγόμενα κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, θέλει ἀπόσχει ἀπὸ παντὸς χαρακτηρισμοῦ τοῦ ζητήματος ὡς κυβερνητικοῦ ἢ ὡς πολιτικοῦ. Ἀλλὰ, καίτοι ἡ Κυβέρνησις θέλει ἀπόσχει ἀπὸ συνδέσμου τῶν τῆς σταφίδος πρὸς θέματα ἀλλότρια τοῦ χαρακτῆρος αὐτῶν, δὲν διστάζω νὰ ἐκφράσω ἣν ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει ἀποδεχθῆ τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου· φρονῶ μάλιστα, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας καὶ αὐτὸς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης, οἵτινες συνηγόρησαν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ ὅρον, εἰπόντες ὅτι συνιστῶσι τὴν ψήφισιν αὐτοῦ πεποιθότες ὅτι ἡ θυσία τοῦ Δημοσίου δὲν θὰ ἦναι ἀνωτέρα τοῦ 1,000,000, ἐὰν δὲν δύνωνται νὰ ἀποκρούσωσιν ὅσα εἶπον περὶ τοῦ πολλαπλασίου τῆς ζημίας, θέλουσι καὶ αὐτοὶ ἀνακόψει πᾶσαν ἐν τῷ θέματι ἐνέργειαν, ἕως οὗ ἐξευρεθῇ διέξοδος ἄλλη, ἀρτιωτέρα τῆς προτεινομένης.

§54Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ὑποθέτω μόνον, ἀλλὰ διατελῶ πεπεισμένος, ὅτι, καὶ ἂν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτὴς ἤθελεν ἐπιμείνει ζητῶν νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτοῦ, καὶ ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης δὲν ἤθελεν ἐγκαταλίπει τὴν γνώμην αὐτοῦ, τὸ νομοσχέδιον δὲν θέλει ψηφισθῆ. Δὲν θέλει βεβαίως ψηφισθῆ, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, πλὴν τῶν ἄλλων δυσκολιῶν, τὰς ὁποίας θέλει ἀπαντήσει, θέλει ἐπιφέρει ὡς συνέπειαν τὴν ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων ἐσόδων κατὰ πέντε ἑκατομμύρια. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν θεωρεῖ πολιτικὸν, ὅτι ἀφίνει εἰς τοὺς φίλους αὐτοῦ ἐλευθερίαν νὰ ψηφοφορήσωσιν ὅπως ἂν βούλωνται, ἀλλ’ ὅταν ὁ προϊστάμενος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας, βεβαιοῖ, ὅτι ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς προτάσεως ταύτης θέλει ζημιωθῆ τὸ δημόσιον ταμεῖον πέντε ἑκαττομμύρια, τίς ἐκ τῶν φίλων αὐτοῦ θὰ θελήσῃ νὰ ψηφοφορήσῃ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, παρεμβάλλων τοιαῦτα προσκόμματα εἰς τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, συντελῶν εἰς τὸ νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου κατὰ πέντε ἑκατομμύρια, ἐν περιστάσεσιν, ὁποῖαι εἶναι αἱ ὑπάρχουσαι οἰκονομικαὶ περιστάσεις τοῦ δημοσίου ταμείου; Μοὶ φαίνεται χρήσιμον νὰ συναγάγω τὸ πόρισμα τῶν πολλῶν παρατηρήσεων καὶ τῆς μακρᾶς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρεσκεύασε πρότασιν, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου, ὅπερ ὑπέβαλεν, ἐβεβαίωσε δὲ τὴν Βουλὴν, ὅτι τὴν πρότασιν ταύτην εἶχε μελετήσει ἐπισταμένως, ἦτο δὲ πεπεισμένος, ὅτι μόνον διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως ταύτης καὶ διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν δύο ἰδίως μέτρων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐκείνη ἐστηρίζετο, ἠδύνατο νὰ παρασχεθῇ παραμυθία τις εἰς τὴν τάξιν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἠδύνατο νὰ συντηρηθῇ ἡ κανονικὴ λειτουργία τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου τῆς σταφίδος. Ἀλλ’ ὅταν ἐκ τῶν συζητήσεων ἐπληροφορήθη, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν δὲν εἶχε μόνον ἀντιῤῥήσεις, ἀλλ’ ὅτι ἀντετάσσετο εἰς τὴν παρακράτησιν, εἶδεν ὅτι ἐπλανᾶτο, ὅτε κατήρτιζε τὸ νομοσχέδιόν του, καὶ ἠναγκάσθη νὰ ἐγκαταλείψῃ αὐτὸ, διότι ἡ παρακράτησις εἶναι μέτρον, τὸ ὁποῖον οὔτε νὰ νομοθετηθῇ οὔτε νὰ ἐφαρμοσθῇ ἠδύνατο, ἐὰν πάντες ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, δὲν παραδέχωνται αὐτό. Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον ἀπέβη μάταιον, διότι ὅλαι αἱ ἐλπίδες, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐστήριζεν ἐπ’ αὐτοῦ, διεψεύσθησαν, ἀφοῦ διεψεύσθη ἡ ὑπόθεσις, τὴν ὁποίαν ἐποιεῖτο, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῶν ἐπαρχιῶν τῶν σταφιδοφόρων ἦτο ὑπὲρ τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως. Ἀφοῦ λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν ἐγένετο δεκτὸν διὰ τοὺς εἰρημένους λόγους, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐσταμάτησε πλέον, οὐδὲ διορᾷ που πρότασιν δυναμένην εἴτε νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν παραμυθίαν τῶν παραγωγῶν, εἴτε νὰ συγκρατήσῃ τὴν παρακμάζουσαν κατανάλωσιν. Τὸ δεύτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἐπρόβαλε, τὸ τῆς παρακρατήσεως, ἐπρόβαλεν ὄχι διότι ἐπείθετο, ὅτι ἦτο χρήσιμον, ἀλλ’ ἐπειδὴ, καθ’ ἃ εἶπε πρὸς τὴν Βουλὴν, πάντες ἐζητεῖτε ἓν νομοσχέδιον· ὅθεν ὑπέβαλεν ἓν σχέδιον, ἀφεὶς τὴν εὐθύνην εἰς ὑμᾶς τοὺς ζητοῦντας. Ἡ πρότασις τοῦ ἐξ Αἰγιαλείας ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξηλέγχθη ὄχι μόνον ὡς μὴ λυσιτελὴς, ἀλλὰ καὶ ὡς ἐπιζήμιος, διότι ἐπάγει μείωσιν τῶν ἐσόδων τοῦ δημοσίου ταμείου κατὰ 5,000,000. Ἑπομένως ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον, κατὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μάθωσιν ὅλοι, ὅσοι ἐστήριξαν ἐλπίδας ἐπὶ τὰς ἐπαγγελίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὅτι θέλει σκεφθῆ καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος καὶ περὶ τοῦ παρόντος καὶ περὶ τοῦ ἀμέσως παρόντος, ὅτι πρέπει νὰ ἐγκαταλείψωσι τὰς ἐλπίδας των ταύτας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας ἐποιήσατο πρὸς τὴν Βουλήν, ἀγορεύων πρὸ μικροῦ, λυπηρὰν εἰκόνα, καὶ κατὰ δυστυχίαν εἰς τὴν εἰκόνα αὐτὴν ἐζωγραφίσθημεν καὶ ἡμεῖς, ὡς τελοῦντες τὴν κηδείαν, ἢ ὡς προκαλούμενοι νὰ ἐνταφιάσωμεν παραγωγὴν τόσον πολύτιμον, ὅσον εἶναι ἡ παραγωγὴ τῆς σταφίδος, ἐξ ἧς ἐξαρτᾶται ὄχι μόνον ἡ εὐημερία τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ κοινωνικὴ εὐημερία. Καὶ ἐγὼ ἔχω πληροφορίας, ἀληθῶς ἀτελεῖς, ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν, ἐν αἷς καλλιεργεῖται ἡ σταφίς, ὑποθέτω δὲ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει πληροφορίας πληρεστέρας. Ἀλλ’ αἱ πληροφορίαι μου αὗται, αἵτινες μοὶ μεταδίδονται καὶ ἐκ τῆς Ἠλείας, ἥτις περιήχθη ἐν ἐντελεῖ καταστροφῇ, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν Πατρῶν, καὶ ἐκ τῆς Τριφυλίας, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς Κορινθίας, καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς Ἀργολίδος, αἱ πληροφορίαι μου παριστῶσι τὴν κατάστασιν λίαν ἀμήχανον, καὶ ὄχι μόνον ἀμήχανον, διότι περιήχθησαν οἱ λαοὶ τῶν χωρῶν ἐκείνων ἐν ἐσχάτῃ πενίᾳ, ἀλλ’ ἀμήχανον καὶ διὰ τὸ μέλλον τῶν χωρῶν αὐτῶν, καὶ ἴσως, ἐφ’ ὅσον ἡ ἀμηχανία εἶναι ἐπικειμένη, ἐφ’ ὅσον ἐμφανίζεται, ἐφ’ ὅσον καταλαμβάνει τοὺς πληθυσμούς, καὶ ἀπειλητικὴ διὰ τὸ Κράτος. Νομίζω δὲ, ὅτι δὲν πρέπει ἀκόμη νὰ προβῶμεν εἰς τὸν ἐνταφιασμὸν τῆς μερίμνης ὑπὲρ τῆς τάξεως τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος, ἀλλὰ πρέπει νὰ πειραθῶμεν ἔτι καὶ τὴν τελευταίαν ἴσως ἀπόπειραν, καὶ ἂν καὶ αὕτη ἀποβῇ εἰς μάτην, τότε, ἀλλὰ τότε πλέον, νὰ ἀναγκασθῶμεν βεβαίως νὰ πίωμεν τὸ ποτήριον. Ἡ τελευταία αὕτη ἀπόπειρα, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὸ θάῤῥος νὰ ἐπιχειρήσω, εἶναι νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ συντελέσῃ εἰς τὸ νὰ παρασχεθῶσιν εὐτελῆ τινα, πενιχρὰ χρηματικὰ μέσα εἰς τὴν τάξιν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐσκέφθη περὶ τῆς ἀνάγκης τῶν χρημάτων, διότι κατεῖδεν, ὅτι πρὸ παντὸς ἀπητοῦντο κεφάλαια, ἵνα ἔλθῃ τὸ Κράτος ἐπίκουρον εἰς τοὺς καλλιεργητάς. Διὰ ταῦτα, ὡς εἶπε, κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου τὸ ὁποῖον τὸ πρῶτον εἶχεν ὑποβάλει, εἶχε συνεννοηθῆ καὶ ὀργανώσει δάνειον ἐξ ἑκατομμυρίων, πρὸς τὸ δάνειον δὲ τοῦτο, ὡς ἐπικουρίαν, καὶ χορήγησιν τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, δι’ ἧς ἀνεβιβάζετο τὸ ποσὸν εἰς 9,000,000. Ἀλλὰ τὸ δάνειον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ, εἰμὴ τῇ ἐγγυήσει τῶν τόκων, τοὺς ὁποίους ἀνελάμβανε νὰ ἐγγυηθῇ τὸ Δημόσιον, τῶν τόκων τοῦ κεφαλαίου πρὸς 6%, καὶ προσέτι τῇ συναινέσει τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, ἵνα ὑποβάλῃ πᾶσαν αὐτῆς τὴν περιουσίαν εἰς ἐγγύησιν πρὸς τοὺς δανειστὰς, ὅπως ἐξασφαλίσῃ καὶ τὸ κεφάλαιον τοῦ δανείου τούτου. Ἀλλὰ διὰ νὰ προβῇ εἰς τοιαύτας θυσίας, νὰ ἀναλάβῃ τοιοῦτον κίνδυνον ἡ ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων, ἦτο ἀνάγκη νὰ δοθῶσιν αὐτῇ ἐλπίδες, καὶ ἔδιδεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐλπίδας εἰς αὐτὴν 100 ἢ 150 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφίδος κατ’ ἔτος, ἀλλὰ ἔδιδεν αὐτὰς διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου του διετάσσετο ἡ παρακράτησις. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὴν παρακράτησιν δὲν δέχεται ἡ πλειονοψηφία τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θεωρεῖ αὐτὴν μὴ ἐκτελέσιμον, ἀφοῦ ἐγκατελείψαμεν αὐτήν, ἐγκατελείφθη καὶ τὸ σχέδιον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ περὶ δανείου. Ἀλλ’ ἡ ἀνάγκη τοῦ δανείου ὑφίσταται, καὶ πρέπει περὶ τῆς ἀνάγκης ταύτης νὰ μεριμνήσωμεν, ὅση ἐν ἡμῖν δύναμις, βεβαίως ἄνευ μεγάλων ζημιῶν καὶ καταστροφῶν. Καὶ πρὸς τοῦτο ἀπ’ ἀρχῆς, ἀγορεύων ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἐσύστησα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ προβῇ εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· παρέστησα μάλιστα, ὅτι ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν μετῆλθεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα κατὰ τὰ τελευταῖα δύο ἔτη, τὸ 1893 καὶ 1894, συνετέλεσε καὶ αὕτη νὰ ἐντείνῃ τὴν χειροτέρευσιν τῆς καταστάσεως ταύτης· διότι, ἐνῷ μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου διέθετε 12,000,000 εἰς χορηγήσεις πρὸς σταφιδοκτήμονας, τὰς πιστώσεις ταύτας περιώρισεν εἰς 1,390,000 περίπου κατὰ τὸ 1893. Προεβλήθησαν, ὡς ἑπόμενον, ἀντιῤῥήσεις· προέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀντιῤῥήσεις, ἐπῆλθεν ἐπίκουρος ὁ ἐκ Πυλίας βουλευτὴς κ. Καράπαυλος, καὶ βεβαίως οἱ δύο παρίστων δύο κανονοστοιχίας, αἵτινες ἠπείλησαν τὸ ἀσθενὲς ὀχύρωμά μου. Ἀνέγνων μάλιστα καὶ τὸ δημοσιευθὲν προχθὲς ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἡ Διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπέστειλε πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ἐγγράφου τούτου ὁμολογῶ, ὅτι δὲν μὲ ἔπεισεν ὅτι ἡ Τράπεζα εὐλόγως ἀρνεῖται νὰ προσθέσῃ μικρόν τι ποσὸν ἀκόμη πρὸς χορηγήσεις εἰς γεωργοκτηματίας. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι εἰς ἄλλην ἐποχὴν, ὅταν ἡ Τράπεζα εὑρίσκετο εἰς ἴσην ἂν ὄχι εἰς χείρονα τῆς παρούσης κατάστασιν, κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1885, ὅτε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ὡς μοὶ παρίστα, ἔτρεχε τὸν ἔσχατον κίνδυνον, ὅτε ἠναγκάζετο νὰ ἀγοράσῃ 1,000,000 φράγκα εἰς τάλληρα ἀργυρᾶ ἐκ τῆς Μασσαλίας καὶ νὰ τὰ φέρῃ ἐνταῦθα, διὰ νὰ παρατείνῃ ἐπὶ ὀλίγα λεπτὰ τῆς ὥρας τὴν ἐξαργύρωσιν τῶν γραμματίων αὐτῆς διὰ χρυσοῦ, ὅτε μοὶ παρίστα, ὅτι αἱ ἀξιώσεις, αἱ προβαλλόμεναι καθ’ ἡμέραν, ἐπολλαπλασιάζοντο καὶ ἐνόμιζεν ὅτι τὴν ἐπιοῦσαν δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ ἀνθέξῃ πλέον, κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, ἐπὶ τῇ ἁπλῇ ἐνδείξει ἐμοῦ, ἡ Τράπεζα μοὶ ἐδήλωσεν, ὅτι ἀπεφάσισε νὰ διαθέσῃ 12 ἑκατομμύρια πρὸς χορηγήσεις εἰς γεωργοκτηματίας. Θέλω ἀγορεύσει εἴτε σήμερον εἴτε αὔριον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτε ὀφείλω νὰ ποιήσωμαι ἰδίως λόγον περὶ τῶν κατὰ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐν ἔτει 1885, ὅτε θέλω ἀναγνώσει τὴν ἀλληλογραφίαν ταύτην. Ἀλλ’ ἀφοῦ τέλος πάντων ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀρνεῖται ὁριστικῶς, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι δὲν ἔχει λόγον τινὰ, ἵνα πιέσῃ αὐτὴν νὰ μεταβάλῃ γνώμην, ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εὐλόγως ἀρνεῖται, ἂς ἀφήσωμεν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ ἂς ἀναλάβωμεν ἡμεῖς κινδύνους τινὰς, ἡμεῖς, λέγω, τὸ Κράτος. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ Κράτος, ἐὰν ἡ Τράπεζα δὲν στέργῃ νὰ προσδιορίσῃ ποσόν τι χρηματικὸν, ὅπως ἐξακολουθῇ χορηγοῦσα πρὸς γεωργοκτηματίας ἐπὶ τῇ μόνῃ ἐγγυήσει τοῦ Κράτους τῶν τόκων τῶν χορηγήσεων τούτων, ἐκ φόβου μὴ ἀπολέσῃ τὰ κεφάλαια, νομίζω, ὅτι τὸ Κράτος δύναται νὰ χορηγήσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν 3,000,000 δραχ. τὰ ὁποῖα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ διανείμῃ καὶ χορηγήσῃ πρὸς γεωργοκτηματίας ὑπ’ εὐθύνην καὶ ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ δημοσίου ταμείου, εἰς λογαριασμὸν τοῦ Κράτους, τηροῦσα αὐτὴ πάσας τὰς διατυπώσεις, πάντα τὰ μέτρα, τῶν ὁποίων συνήθως ποιεῖται χρῆσιν, ἵνα ἐξασφαλίσῃ τὰ κεφάλαιά της. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ Τράπεζα δύναται καὶ κατὰ τοῦ μέτρου τούτου νὰ προβάλῃ, ἀρνουμένη νὰ στέρξῃ τὴν πρότασιν ταύτην, εἶναι, ὅτι δὲν θὰ δύναται ν’ ἀπασχολήσῃ τοὺς ὑπαλλήλους της. Ἂς ὑποχωρήσωμεν καὶ κατὰ τοῦτο, καὶ ἂς δώσωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ τοῦτο προμήθειαν ¼%. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλει παρασχεθῆ εὐθὺς ἐπικουρία εἰς τοὺς λαοὺς τῶν ἐπαρχιῶν. Ἐὰν δὲ νομίζωμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξασφαλίσωμεν περισσότερον ἡμᾶς αὐτοὺς διὰ τὰ κεφάλαια, τὰ ὁποῖα θέλουσι διατεθῆ ὑπὸ τῆς Τραπέζης εἰς λογαριασμὸν καὶ ἐπὶ εὐθύνῃ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἂς στέρξωμεν χορηγοῦντες εἰς τὴν Τράπεζαν καὶ αὐτὸ τὸ ἔσχατον τῶν μέτρων, τὸ ὁποῖον ἐπενόησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, διὰ νομοθετήματος, ἐπιτρέποντος νὰ στέλλῃ ὅ,τι ἐγκρίνῃ εἰς τὸν δημόσιον ταμίαν, ἵνα αὐτὸς ἐφαρμόζῃ τὰς διατάξεις περὶ καταδιώξεως καθυστερούντων εἰς τὸ Δημόσιον, ὅπως εἰσπράττῃ τὰ κεφάλαια καὶ τοὺς τόκους τῶν ἐπιχορηγήσεων ἐκείνων. Τοιουτοτρόπως τὴν μόνην ζημίαν, τὴν ὁποίαν θέλει διατρέξει τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐγὼ δὲν ἀναβιβάζω πλέον τῶν 25% ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῶν 3,000,000. Ἂν δὲ τοσαύτη ἦναι ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου, πρόκειται νὰ ζημιωθῶμεν 750 χιλιάδας δραχμῶν. Νομίζω ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη εἶναι ἐκ τῶν δαπανῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας τὸ Κράτος πρὸ πάσης ἄλλης δαπάνης πρέπει νὰ ποιήσηται, εἶναι δαπάνη, ἡ ὁποία πρέπει νὰ προτιμηθῇ καὶ αὐτῆς τῆς μισθοδοσίας τῶν λειτουργῶν τοῦ Κράτους· διότι, ἂν ὁ ὄλεθρος προβῇ, ἂν δὲν παρασχεθῇ ἐπικουρία τις εἰς τοὺς λαοὺς τῶν ἐπαρχιῶν ἐκείνων, ἀμφιβάλλω ποῖον θέλει εἶσθαι τὸ μέλλον καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ τῆς εὐημερίας τῆς κοινωνίας. Ἀλλὰ ἤθελε ζημιωθῆ τάχα τὸ Κράτος 25% ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν τριῶν ἑκατομμυρίων; Ἀμφιβάλλω. Ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι οὐδὲ αὐτὴν τὴν ζημίαν θέλει ὑποστῆ, διότι, καὶ ἂν οἱ σταφιδοκτήμονες δὲν ἤθελον εὑρεθῆ ἐμπρόθεσμοι κατὰ τὴν λῆξιν τῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἤθελον ὑπογράψει, μία ἢ δύο παρατάσεις προθεσμίας δὲν ἤθελον ἀφαιρέσει ἀπὸ τὸ Κράτος τὰς ἐλπίδας, ἵνα εἰσπράξῃ τὰ κεφάλαια ταῦτα, ὅταν μάλιστα ἐπρόκειτο νὰ τεθῶσιν εἰς ἐνέργειαν πρὸς εἴσπραξιν τοῦ κεφαλαίου καὶ τῶν τόκων πάντα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα οἱ νόμοι ἐπιτρέπουσιν εἰς τὴν Τράπεζαν, καὶ προσέτι τὸ ἔσχατον μέτρον, ἤτοι νὰ εἰσπραχθῶσι τὰ χρήματα κατὰ τοὺς νόμους περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερουμένων δημοσίων ἐσόδων. Θαῤῥῶ μάλιστα καὶ εἰς τολμηροτέραν πρότασιν νὰ προέλθω, ἤτοι νὰ προτείνω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ στέρξῃ, ἵνα συνεννοηθῇ μετὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὅπως λάβῃ τὴν ἄδειαν νὰ ἀναβάλῃ ἐπὶ τινας μῆνας τὴν ἐκτέλεσιν τῶν διατάξεων τοῦ περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων φόρων νόμου, ἐπὶ 5 ἢ 6 μῆνας. Ἐὰν τώρα προσκόπτῃ ἡ εἴσπραξις, ἕνεκα τῆς ἀνεχείας, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται οἱ λαοὶ ἐκεῖνοι, καὶ παρὰ τοῦ μὴ ἔχοντος δὲν δύνασθε νὰ λάβητε τίποτε, μετὰ 5 ἢ 6 μῆνας ἐνδεχόμενον ἡ κατάστασις αὐτῶν νὰ ἦναι βελτίων, καὶ ἡ ἡσυχία, τὴν ὁποίαν θέλουσι λάβει ἐκ τῆς ἀναβολῆς τῆς καταδιώξεως, νὰ συντελέσῃ καὶ αὐτὴ ὡς παραμυθία πρὸς αὐτούς. Τὰς γνώμας ταύτας προβάλλω ἐγώ, συνειδὼς πληρέστατα τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνω, τοιαῦτα προβάλλων μέτρα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλήν· ἡ δὲ εὐθύνη αὕτη μοὶ εἶναι λίαν αἰσθητή, ὄχι μόνον διότι δὲν εἶμαι ἐντελῶς ἀλλότριος τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων καθ’ ὅλον τὸν παρελθόντα βίον μου, ἀλλὰ καὶ διότι τὸ μέλλον δὲν γνωρίζω ποῖον θὰ ἦναι. Τὴν ὑποβάλλω δὲ ἐγώ, ὅστις ἔχω πολλῷ χείρονα γνώμην περὶ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ Πρωθυπουργός. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι φύσει αἰσιόδοξος, καὶ καθ’ ἃ ἔλεγεν ὁ Βουλευτὴς Αἰγιαλείας, εἶναι τολμηρὸς καὶ ἐτόλμησε πολλά, ὁ δὲ Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας προσέθηκε καὶ τὴν ἰδίαν γνώμην του, ὅτι ἐτόλμησεν ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ τόπου. Δὲν εἶμαι εἰς τοιαύτην θέσιν, ἵνα τὴν αὐτὴν ἀποφήνωμαι καὶ ἐγὼ γνώμην· ἴσως ἤθελον ἀποδεχθῆ, ὅτι ναί, ἀληθῶς ἐτόλμησε πολλά, ἀλλὰ ἐπὶ κακῷ τοῦ τόπου. Ἂν λοιπὸν ἔχω γνώμην, ὅτι ἡ κατάστασις ἡ οἰκονομικὴ εἶναι πολλῷ χείρων ἐκείνης, τὴν ὁποίαν φρονεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐν ᾧ σύνοιδα τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ὑπέχω, τοιαῦτα προβάλλων μέτρα εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν καὶ εἰς τὴν εἰσηγουμένην τὰ νομοθετήματα Κυβέρνησιν, δὲν δειλιῶ νὰ ἐπιμείνω εἰς τὰ μέτρα ταῦτα, διότι κατανοῶ ποία θέλει εἶσθαι ἡ κατάστασις τοῦ Κράτους, ἐὰν ἐπέλθῃ πλήρης ἀπελπισία, ἐὰν ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως περὶ τοῦ μέλλοντος καὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ ἀμέσως παρόντος ἀποδειχθῇ ὅτι εἶναι ἀστεϊσμὸς, ἐὰν ἐγκαταλειφθῶσι πληθυσμοὶ τοσούτων ἐπαρχιῶν ἐν τῇ ἀμηχανίᾳ, εἰς ἣν εὑρίσκονται, καὶ ἂν λάβωσι καὶ αὐτοὶ τὴν αὐτὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβε καὶ ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἠλείας.

§55ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι 2 ἡ ὥρα, κύριε Πρόεδρε. Καλὸν νὰ διακόψωμεν ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν, ἵνα μεταβῶμεν νὰ φάγωμεν καὶ ἐπανερχόμεθα· ἄλλως πρέπει νὰ γείνῃ ἀπόφασις περὶ ὁλοημέρου συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς.

§56ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐπανερχόμεθα.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 2 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 4 καὶ 15′ μ. μ)

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ρικάκης ἔχει τὸν λόγον.

§59ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι ἡ τρίτη φορὰ, κ. Πρόεδρε, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσάγεται νομοσχέδιον περὶ σταφίδος. Ἤθελεν εἶναι ἀσυγχώρητον, ἐὰν καὶ τὴν φορὰν ταύτην αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς ἔληγον χωρὶς ν’ ἀποφασίσῃ ὁριστικῶς περὶ ζητήματος, διὰ τὸ ὁποῖον τὸ μεγαλείτερον τμῆμα τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸ πλουσιώτερον ἀποτείνεται ἐπανειλημμένως πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ ζητεῖ θεραπείαν, πάσχον καὶ ὑποφέρον πενίαν, ἣν ἠκούσατε, σπουδαίαν καὶ καταστρεπτικήν. Ἂν ἡ ἐπιτυχία τοῦ ζητήματος τούτου κριθῇ ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε γενομένης συζητήσεως, βεβαίως πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι καὶ τὴν φορὰν ταύτην τὸ ζήτημα θεωρεῖται ἀπολωλός. Ἀλλὰ θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ μὴ εἰσαχθῇ τὸ ζήτημα ἐφέτος εἰς τὴν Βουλὴν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει. Δὲν θὰ ἦναι δικαιολογημένη ἡ Βουλὴ, ἐὰν, ἐπανειλημμένως εἰσαχθέντος τοῦ ζητήματος τούτου εἰς αὐτὴν, δὲν δυνηθῇ νὰ εὕρῃ τρόπον οἱονδήποτε, ὅπως ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀνεφέρθησαν καὶ ἐπανειλημμένως ζητοῦσι θεραπείαν. Τὸ ζήτημα, κ. Πρόεδρε, εἶναι τοιοῦτον, ὥστε δὲν πρέπει, ἐπιλαμβανόμενοι τῆς ἐξετάσεως αὐτοῦ, νὰ ἐμφορηθῶμεν ὑπὸ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ νομοσχεδίου, ἢ ὑπὸ οἱασδήποτε ἰδέας. Ὁ εἰσάγων νομοσχέδιον ἐκφράζει μίαν ἰδέαν, ἀλλ’ ἡμεῖς πάντες ὀφείλομεν τὴν ἰδέαν αὐτὴν νὰ τὴν ἐξετάσωμεν· ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ ἑτέρα ἰδέα οἱαδήποτε, ὀφείλει νὰ ἐκφρασθῇ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, καὶ πρέπει ἡ Βουλὴ διὰ παντὸς τρόπου—λέγω καὶ ἐπαναλαμβάνω—νὰ προσπαθήσῃ νὰ εὕρῃ οἱανδήποτε κατάλληλον λύσιν. Κατὰ τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν, τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀπαράδεκτον, διότι ἐπέρχεται σπουδαία ζημία εἰς τὸ Δημόσιον. Κατὰ τὸν ἔντιμον ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴν, οὐδεμία ἄλλη θεραπεία ὑπάρχει, εἰμὴ νὰ δώσωμεν χρήματα εἰς τοὺς γαιοκτήμονας, ὑπὸ τοὺς αὐστηροὺς ἐκείνους ὅρους τοῦ νομοσχεδίου, διὰ νὰ καλλιεργήσωσιν· ἀλλὰ τὴν δευτέραν ἰδέαν δὲν τὴν εὑρίσκω παντάπασι συντελεστικὴν πρὸς τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἐπιζητεῖ τὸ νομοσχέδιον καὶ εἰς τὸν ὁποῖον ἀποβλέπουσιν αἱ πάσχουσαι ἐπαρχίαι. Ἀπεναντίας τὴν λύσιν αὐτὴν θεωρῶ πολὺ χειροτέραν· διότι, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσι χρήματα καὶ δοθῶσιν εἰς τοὺς καλλιεργητὰς ὑπὸ ὅρους αὐστηροὺς, ὡς ἠκούσατε, χωρὶς νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς παραγωγῆς, καὶ ἑπομένως ἡ παραγωγὴ θεωρῆται καταδεδικασμένη, οἱ ἰδιοκτήμονες οὐ μόνον δὲν θέλουσιν ἔχει ὠφέλειαν, ἀλλὰ καὶ θέλουσι μείνῃ μὲ τὸ βάρος τοῦ δανείου, εἰς τὸ ὁποῖον θέλουσιν ὑποβληθῆ. Πρέπει λοιπὸν νὰ ἀναζητήσωμεν ἄλλον τρόπον, πρέπει νὰ προσπαθήσωμεν νὰ συμβιβάσωμεν τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου μὲ τὸ συμφέρον τῶν ἰδιοκτημόνων, καὶ νομίζω, κατ’ ἐμὴν τοὐλάχιστον γνώμην, ὅτι τοῦτο θὰ ἦναι τὸ πρέπον. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἀναγράφων εἰς τὸν προϋπολογισμὸν δρ. 5.000,000 ὡς ἔγγιστα εἰσόδημα τοῦ φόρου τοῦ σταφιδοκάρπου, ἰσχυρίζεται, ὅτι, ἂν παραδεχθῶμεν τὴν εἰς εἶδος πληρωμὴν τοῦ φόρου τούτου, θεωροῦμεν ἐντελῶς χαμένον τὸ εἰσόδημα τῶν 5,000,000. Ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν ἆρά γε νὰ προσπαθήσωμεν νὰ συμβιβάσωμεν τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου μὲ τὸ συμφέρον τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν; Δὲν εἶναι δυνατὸν, ἀντὶ νὰ ζητήσωμεν ν’ ἀντικαταστήσωμεν, ὅπως τὸ νομοσχέδιον ἰσχυρίζεται καὶ προτείνει, ὁλόκληρον τὸν φόρον μὲ τὴν πληρωμὴν εἰς εἶδος, νὰ ζητήσωμεν ἕνα μέσον ὅρον, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ συμβιβάσῃ καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν σημειοῦται, μὲ μικρὰν ζημίαν τοῦ Δημοσίου, καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς θέσεως τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν; Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, λαμβάνω τὴν ἐλευθερίαν νὰ ἐκφράσω μίαν γνώμην, καὶ παρακαλῶ ἡ γνώμη μου νὰ ληφθῇ ὑπὸ ἐκτίμησιν, χωρὶς βεβαίως νὰ ἔχω τὴν ἀξίωσιν ὅτι ἡ γνώμη μου αὕτη εἶναι ἡ ὀρθοτέρα· θέλω δὲ ἀκούσει καὶ παραδεχθῇ πᾶσαν ἄλλην γνώμην, τὴν ὁποίαν ἤθελον θεωρήσει συντελεστικὴν καὶ ὠφέλιμον. Ἐπαναλαμβάνω καὶ λέγω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ἀποῤῥίψῃ ἐντελῶς καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ νὰ λήξῃ ἡ συζήτησις τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ζητήματος, χωρὶς νὰ φθάσῃ εἰς ἓν οἱονδήποτε ἀποτέλεσμα πρακτικόν. Κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, τὸ εἰσόδημα τοῦ Δημοσίου εἶναι 5,000,000 ὡς ἔγγιστα. Θέλω λάβει, κύριε Πρόεδρε, ἕνα ἀριθμὸν ὡς βάσιν τοῦ ὑπολογισμοῦ, τὸν ὁποῖον θὰ κάμω, ὅπως ἴδωμεν κατὰ πόσον τὸ Δημόσιον δύναται νὰ ζημιωθῇ, καὶ κατὰ πόσον οἱ σταφιδοκτήμονες δύνανται νὰ ὠφεληθῶσιν ἢ ζημιωθῶσι· λαμβάνω δ’ ἐξ αὐτοῦ πρώτην βάσιν τὴν τῶν 250,000,000 λιτρῶν, ἣν ἔθεσαν τὰ προηγούμενα νομοσχέδια, οἱ δὲ διάφοροι σύλλογοι τῶν ἐπαρχιῶν, ἐν γνώσει τῆς καταστάσεως τῶν πραγμάτων εὑρισκόμενοι, ὑπέδειξαν ὡς τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ σταφιδοκάρπου. Παραδέχομαι ἐπίσης, ὅτι δύνανται νὰ καταναλωθῶσιν εἰς οἰνοπνεύματα καὶ εἰς ἄλλας χρήσεις βιομηχανικὰς 60,000,000 ἐν τῇ Ἑλλάδι καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ· λαμβάνω δὲ ὡς μονάδα τὰς 100,000 σταφιδοκάρπου, ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος παράγει 100,000 σταφιδοκάρπου ὑποβαλλόμενος εἰς τὸ ἥμισυ τοῦ φόρου καὶ εἰς ἀποκοπὴν ἑνὸς ὡρισμένου ποσοῦ εἰς εἶδος, τί δύναται νὰ ὠφεληθῇ, ἢ τί δύναται νὰ ζημιωθῇ; Καὶ πρῶτον λαμβάνω δύο βάσεις, τὴν βάσιν ἐκείνην τὴν πρώτην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ παραγωγὴ εἶναι ἄνω τῶν 250 μέχρι 300 ἑκατομμυρίων λιτρῶν, καὶ δεύτερον τὴν βάσιν, καθ’ ἣν ἡ παραγωγὴ εἶναι ἀνωτέρα τῶν 300,000,000· καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν πρώτην βάσιν, κύριε Πρόεδρε, παρατηρῶ τὰ ἑξῆς: 100,000 σταφιδόκαρπος, τὸν ὁποῖον ὁ ἰδιοκτήτης θέλει παραγάγει καὶ θέλει συνάξῃ ὁλόκληρον, θέλει πληρώσει τελωνειακὸν δασμὸν 17 δραχμάς. Ἐὰν ἡ παραγωγὴ ἦναι μεταξὺ 250 καὶ 300 ἑκατομμυρίων καὶ ὑποβληθῇ εἰς κράτησιν, θέλει ἐξαγάγῃ 90,000, διὰ τὰς ὁποίας θέλει πληρώσει, πρὸς δρ. 8½, δραχμὰς 765, θέλει δὲ δώσει καὶ τὸν ἄλλον σταφιδόκαρπον, τὸν ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ὑπολογίσῃ πλέον τῶν 40 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα, καὶ ἑπομένως θέλει ζημιωθῇ 400 δραχμὰς. Ὥστε ὁ παραγωγὸς τῶν 100,000 σταφιδοκάρπου, ὁ ὁποῖος θὰ πληρώσῃ φόρον 8½ δραχμὰς κατὰ χιλιάδα καὶ συνεισφορὰν 10%, θὰ ὑποβληθῇ εἰς πληρωμὴν φόρου 1165 δραχμῶν ἀπέναντι 1700, τὰς ὁποίας ἤθελε πληρώσει, ἐὰν ἤθελεν ἐξαγάγει ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 100,000· ἑπομένως θὰ ὠφεληθῇ ὁ ἰδιοκτήτης δραχμὰς 535. Ὑπὸ τὴν δευτέραν ἔποψιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ παραγωγὴ εἶναι ἀνωτέρα τῶν 300,000,000, ὁ ἰδιοκτήτης τῶν 100,000, ἐὰν ἐξαγάγῃ 80,000, πρὸς 8½ δραχμὰς, θέλει πληρώσει 680, καὶ ἐὰν δώσῃ καὶ 20,000 πρὸς 40 δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν ὑπολογισθῆ εἰς ἄλλας 800, θέλει πληρώσει 1480 δραχμάς. Ὥστε, ἐὰν ὁ ἰδιοκτήτης τῶν 100,000 σταφιδοκάρπου πληρώσῃ τὸ ἥμισυ τοῦ φόρου εἰς εἶδος, κατὰ μὲν τὴν πρώτην περίστασιν πρὸς 10%, εἰς δὲ τὴν δευτέραν πρὸς 20%, οὐ μόνον δὲν θέλει ζημιωθῆ, ἀλλὰ θέλει ὠφεληθῆ εἰς τὴν πρώτην περίστασιν 505, εἰς δὲ τὴν δευτέραν 220 δραχμάς. Ἂς ἴδωμεν τώρα, τὸ Δημόσιον εἰς ποίαν θέσιν θέλει εὑρεθῆ ἀπέναντι τῆς καταστάσεως ταύτης. Ἐὰν πρόκηται νὰ ἐξαχθῶσιν 250,000,000 πρὸς 17 δραχμὰς, θέλει εἰσπράξει τὸ Δημόσιον 4,250,000 δραχμάς· ἐὰν ὁ φόρος πληρωθῇ κατὰ τὸ ἥμισυ, θὰ εἰσπράξῃ 2,125,000· ἑπομένως τὸ Δημόσιον θέλει ζημιωθῆ 2,125,000· ἀλλὰ χρησιμοποιοῦν τὰ 60,000,000 σταφιδοκάρπου—διότι 60,000,000 ὑπολογίζω, παραδεχόμενος ὅτι καὶ ἂν ἦναι πλειότερα, 60 μόνον δύναται νὰ χρησιμοποιήσῃ πρὸς 30 δραχμάς, διότι θὰ ἀφαιρεθῇ ἡ δαπάνη τῆς κατεργασίας, ἡ ὁποία, ὡς ἠκούσατε, ὑπολογίζεται πρὸς 8–10 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα,— θέλει εἰσπράξει ἀπὸ τὰ 60 αὐτὰ ἑκατομμύρια 1,800,000, ἑπομένως τὸ Δημόσιον ἀπέναντι 4,250,000, τὰς ὁποίας κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν θέλει εἰσπράξει ἀπὸ τὰ 250 ἑκατομμύρια, θὰ εἰσπράξῃ δρ. 3,925,000, δηλαδὴ θὰ ζημιωθῇ 325,000. Εἰς τὴν δευτέραν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλουσιν ἐξαχθῆ 300,000,000, τὸ Δημόσιον κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν θέλει εἰσπράξει 5,100,000, εἰσπράττον δὲ τὸν ἥμισυν φόρον, θέλει εἰσπράξει 2,550,000, καὶ 1,800,000, τὰς ὁποίας θὰ εἰσπράξει ἀπὸ τὰς 60,000 ἐκποιηθησομένου σταφιδοκάρπου, θέλει ἔχει ἐν ὅλῳ δρ. 4,350,000, ὥστε θέλει ζημιωθῆ δραχμὰς 750,000· ἑπομένως οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ παραγωγὴ μεταξὺ τῶν 250 ἢ 300 ἑκατομμυρ. καὶ ἄνω, ἡ ζημία τοῦ Δημοσίου θὰ ἦναι ἐλαχίστη, ἐὰν συναινέσῃ νὰ λάβῃ τὸ ἥμισυ τοῦ φόρου εἰς χρήματα, τὸ δὲ ἕτερον ἥμισυ εἰς εἶδος, 10% ἐν τῇ πρώτῃ περιπτώσει καὶ 20% ἐν τῇ δευτέρᾳ, ὁ δὲ ἰδιοκτήτης οὐ μόνον δὲν θέλει ζημιωθῆ, ἀλλὰ καὶ θέλει ὠφεληθῆ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζετε, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, ὑποβαλλομένου τοῦ Δημοσίου εἰς πολὺ μικροτέραν δαπάνην καὶ ζημίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὥρισεν εἰς 1,000,000 δρ. ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε σήμερον, ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ 1,000,000, δυνάμεθα ἴσως νὰ σκεφθῶμεν νὰ κάμωμεν αὐτὴν τὴν ὑποχώρησιν. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀποδεικνύω λογιστικῶς, ὅτι ἡ ζημία εἶναι μικροτέρα τοῦ 1,000,000 καὶ εἰς τὴν μίαν περίπτωσιν καὶ εἰς τὴν ἄλλην. Διατὶ λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ συζητήσωμεν ἐπὶ δεδομένων τοιούτων; Διατὶ νὰ μὴ προσπαθήσωμεν οἱ πάντες ἑκατέρωθεν νὰ φθάσωμεν εἰς ἓν ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἦναι πρακτικὸν, ἄνευ ζημίας τοῦ Δημοσίου καὶ πρὸς ὄφελος τῶν ἰδιοκτητῶν, πρὸς ὄφελος τοῦ τόπου, κύριε Πρόεδρε; διότι αὐτὴ ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν ἀκούετε, δὲν εἶναι ὠφέλεια τῶν ἰδιοκτημόνων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν μόνον, εἶναι ὠφέλεια ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους, διότι πολὺ καλῶς γνωρίζετε, ὅτι, ἐὰν αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι ὑποστῶσι καὶ ὑποφέρωσι ζημίαν, ὅπως σήμερον, ὁλόκληρος ὁ τόπος θὰ πάσχῃ, διότι ἡ σταφὶς εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ εἰσάξῃ τὸν χρυσὸν εἰς τὸν τόπον, ἡ σταφὶς εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ πληρώσῃ τὸ μεγαλύτερον μέρος τῶν φόρων, ἡ σταφὶς εἶναι ἐκείνη, ἡ ὁποία θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν συντήρησιν τῶν ἰδιοκτημόνων, ἡ σταφὶς εἶναι τὸ μόνον εἰσόδημα, εἰς τὸ ὁποῖον δύναται τὸ Δημόσιον νὰ ἀποβλέψῃ, οὐχὶ ἐκ τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον δύναται νὰ εἰσπράξῃ, ἀλλὰ ἐκ τοῦ ἀντιτίμου τοῦ σταφιδοκάρπου, ὁ ὁποῖος θὰ ἐξαχθῇ, καὶ τοῦ ὁποίου τὸ ἀντίτιμον θὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν χώραν. Αὐτὸ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν. Εἰς αὐτὸ παρακαλῶ νὰ προσέξωμεν, καὶ ἐὰν, ὡς εἶπον, οἱ ὑπολογισμοί μου θεωρῶνται ἀτελεῖς, ἂς τοὺς συμπληρώσωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δύνανται ὀρθότερον νὰ σκεφθῶσι καὶ τελειότερον νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος, διότι, ὡς εἶπον, εἶναι ἀδύνατον σήμερον νὰ εἴπῃ πάλιν ἡ Βουλὴ «δὲν δύναμαι νὰ φθάσω εἰς ἓν ἀποτέλεσμα καὶ ἑπομένως ἀποῤῥίπτω καὶ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, παρέρχομαι καὶ ἀφίνω τὰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι φωνάζουσιν, εἰς τὴν τύχην των, χωρὶς νὰ ἦμαι εἰς θέσιν νὰ λύσω τὸ ζήτημα τοῦτο», ζήτημα εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ὑπάρχει ἀντίστασις ἐκ μέρους τῶν ἰδιοκτητῶν οὔτε ζημία ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου. Ἀφ’ ἑτέρου τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας, ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν περιορισθῶμεν μόνον νὰ διευκολύνωμεν τὴν προμήθειαν αὐτῶν, θέλουσι μᾶλλον καταστῆ ἐπιβλαβῆ, καθότι θέλομεν ἔχει παραγωγὴν πολὺ ἀνωτέραν τῆς καταναλώσεως, καὶ ἑπομένως δὲν θέλουσιν οἱ ἰδιοκτῆται ἀποζημιωθῆ οὔτε διὰ τὰ ἔξοδα αὐτὰ τῆς καλλιεργείας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ πάλιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν γνώμην μου καὶ νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἰδικήν του, διότι νομίζω, ὅτι πρακτικῶς δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο. Ὅτι ἐπαρουσιάσθη μία ξένη ἑταιρία, ἡ ὁποία ἐζήτησε νὰ λάβῃ σταφιδόκαρπον μέχρι 40,000,000 προσφέρουσα 30 δραχμάς, δὲν εἶναι ἀπόδειξις ὅτι δὲν δύναται νὰ καταναλωθῇ μεγαλύτερον ποσὸν καὶ εἰς καλλιτέραν τιμὴν εἰς οἰνοπνεύματα καὶ εἰς ἄλλας βιομηχανικὰς ἐργασίας. Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι αἱ προσφοραὶ ἐκεῖναι ἔχουσι κερδοσκοπικοὺς σκοποὺς, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι ὑποβάλλουσι τοιαύτας προτάσεις, βεβαίως ἀποβλέπουσι πάντοτε εἰς ἰδίαν ὠφέλειαν καὶ πάντοτε προτείνουσιν ὅρους, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ ἦναι συμφέροντες εἰς αὐτοὺς, ὄχι ὅμως καὶ εἰς τὸν λόγον· καὶ ἂν παραδεχθῶμεν ὅτι ἐν τῷ ἐσωτερικῷ 40 ἑκατομμύρια σταφιδοκάρπου δύνανται νὰ καταναλωθῶσι, δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι καὶ ἕτερα 20,000,000 δύνανται νὰ μεταβληθῶσι διὰ τὴν ἐξωτερικὴν κατανάλωσιν, καθόσον ἔχομεν ὁλόκληρον τὴν Ἀνατολὴν, ἡ ὁποία δύναται νὰ καταναλώσῃ ἓν μέγα μέρος τῶν οἰνοπνευμάτων, τὰ ὁποῖα θέλουσι παραχθῆ ἐκ τῆς κατεργασίας καὶ τῆς ἀποστολῆς τοῦ σταφιδοκάρπου. Παρακαλῶ ἑπομένως νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ γνώμη μου, καὶ ἐὰν μὲν ἤθελε θεωρηθῆ ὡς δυναμένη νὰ ἔχῃ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, νὰ παραδεχθῇ αὐτὴν ἡ Βουλή, ἐὰν δὲ ὑπάρχωσιν ἄλλαι γνῶμαι καλλίτεραι, θέλω τὰς ἀκούσει εὐχαρίστως, καὶ θέλω ἐγκαταλείψει τὴν ἐμὴν, παραδεχόμενος ἐκείνην, ἡ ὁποία θέλει θεωρηθῆ ὡς συμβιβάζουσα τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου μὲ τὰ συμφέροντα καὶ τὰς ἀνάγκας τῶν σταφιδοκτημόνων.

§60ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὑπολογισμοὶ αὐτοὶ τοῦ κ. Ρικάκη νὰ τυπωθῶσιν· εἶναι εἶδος νέου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς διατυπωθῶσιν αἱ προτάσεις τοῦ κ. Ρικάκη, διὰ νὰ τὰς ἀκούσουν καὶ οἱ κύριοι Βουλευταί.

§62ΡΟΥΚΗΣ. Δὲν ἔχει ἀπαίτησιν ὁ κ. Ρικάκης νὰ τυπωθῶσιν. Ὅσοι ἐπρόσεξαν, τὰς ἐνθυμοῦνται.

§63ΚΟΥΣΤΑΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, κύριε Πρόεδρε, νὰ μὴ ἀποχωρήσῃ ἡ Βουλή, πρὶν δώσῃ ἓν τέλος εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα, τὸ τόσον σπουδαῖον διὰ τὸν τόπον. Βεβαίως δὲν ἤθελον λάβει τὸν λόγον, ἂν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔλεγεν, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ τι. Εἴμεθα πρόθυμοι νὰ παραδεχθῶμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Μεσσηνέζη, ἀλλ’ ὄχι ἀκριβῶς ὡς ἔχει. Ὁ κ. συνάδελφος ἀφῆκε μίαν θύραν ἀνοικτήν, ὥστε καὶ τὸ Δημόσιον νὰ ἔρχηται ἀρωγὸν εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔλθῃ ἀποτέλεσμα μὲ μόνην αὐτὴν τὴν παρακράτησιν, ἢ τὴν ἀπαγόρευσιν τοῦ νὰ ἐξέλθῃ τὸ πλεόνασμα εἰς τοὺς μέχρι τοῦδε τόπους τῆς καταναλώσεως τῆς σταφίδος· πρέπει νὰ κρατηθῇ ἢ νὰ ἀπαγορευθῇ τοῦ νὰ ἐξέλθῃ ἐκεῖ ἀρκετὸν μέρος, καὶ τοῦτο δὲν εἶναι μικρόν, εἶναι πλέον τῶν 100 ἑκατομμυρίων λιτρῶν· καὶ ἔχει δίκαιον, διότι πέρυσιν ἡ παραγωγὴ ἀνῆλθεν εἰς τετρακόσια περίπου ἑκατομμύρια· ἀλλὰ πρῶτον θὰ μείνῃ ἐναπόθεμα εἰς τοὺς τόπους τῆς καταναλώσεως πλέον τῶν 150 ἑκατομμυρίων. Λοιπὸν ὅση ἀφαίρεσις καὶ ἂν γείνῃ, βεβαίως θὰ ἦναι τὸ πλεόνασμα πολὺ μέγα. Πῶς ἠμπορεῖ λοιπὸν νὰ θεραπευθῇ αὐτό; Πρέπει ἀφ’ ἑνὸς τὸ Δημόσιον νὰ ἔλθῃ, ὡς εἶπον, ἀρωγόν, καὶ ἀφ’ ἑτέρου καὶ οἱ σταφιδοκτήμονες νὰ κρατήσωσι τὸ ἀνῆκον μέρος, διὰ νὰ μείνῃ ἄχρηστον καὶ καταναλωθῇ εἰς τὸν τόπον, καὶ ἂν ἦναι δυνατὸν μάλιστα, τὰ μέρη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι καλὴν ποιότητα, νὰ ἀποστείλωσι τὸν σταφιδόκαρπον εἰς τόπους, ὅπου εἶναι ἄγνωστος ἕως τώρα. Καὶ δὲν εἶναι δύσκολον τοῦτο, Κύριοι, διότι ἔχομεν παραδείγματα, ποῖα μέσα μεταχειρίζονται δι’ ἄλλα προϊόντα, προκειμένου νὰ διαδοθῶσι ταῦτα. Διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ζητῶμεν τὰ πάντα ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, πρέπει καὶ ἡμεῖς οἱ ἐνδιαφερόμενοι νὰ κάμωμεν τὸ μέρος μας, καὶ βεβαίως δὲν εἶναι πολὺ σπουδαῖον, εἷς σταφιδοκτήμων, ὁ ὁποῖος παράγει πολὺν σταφιδόκαρπον, νὰ στείλῃ μόνον 1500 λίτρας καὶ νὰ λάβῃ μόνον χρηματικὸν ποσὸν τόσον, ὅσον ἐλάμβανεν ἄλλοτε ἀπὸ τὰς 100, καὶ τὰς ἄλλας νὰ τὰς κρατήσῃ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ἐπαρουσιάσθη ἑταιρία τις, ἡ ὁποία εἶπεν, ὅτι θὰ ἀγοράσῃ αὐτὸ τὸ ποσόν, ἀλλὰ μὲ εὐτελεστάτην τιμήν· ἀλλὰ τί νομίζετε ὅτι εἶναι αὐτὴ ἡ εὐτελεστάτη τιμή; Τὸ χιλιόλιτρον εἶναι 375 ὀκάδες. Ὅταν λοιπὸν μᾶς δίδῃ 15 δραχμάς, τουτέστιν ἔρχεται ἡ ὀκᾶ 3½ λεπτά, τί μένει; Τὸ χῶμα, ἂν μεταφέρῃ κἀνεὶς χῶμα ἀπὸ τὸ ἓν μέρος εἰς τὸ ἄλλο, ἔχει μεγαλειτέραν τιμήν. Λοιπὸν αὐτὸ τὸ ποσόν, τὸ λεγόμενον ἄχρηστον, νὰ τὸ κρατήσωμεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι καὶ νὰ τὸ ῥίψωμεν πάλιν ὡς φουσκὶ εἰς τὴν σταφίδα μας, καὶ βεβαίως θὰ κάμῃ καλλιτέραν ἐνέργειαν, παρὰ τὸ φουσκί, τὸ ὁποῖον ἀγοράζομεν μὲ 2½–3 δραχμὰς τὸ φορτίον. Δὲν εἶναι, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὅλως διόλου ἄχρηστον. Εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος, ὅτι τόσον δίδουσι, καὶ ἴσως δὲ καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν δὲν θὰ τὸ δώσῃ ἡ ἑταιρία τοῦ Ἄμβουργερ. Βεβαίως, καὶ νομίζω ὅτι εἶναι ἀρκετὰ φερέγγυος. Τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον θὰ ἀνέλθῃ εἰς 100,000,000 λίτρας, διότι 10,000,000 παράγει μόνον ὁ δῆμος τῆς Κορινθίας, τὸ ἀγοράζουν ἀπὸ τοῦδε μὲ 30 δραχμὰς καὶ θὰ τὸ πωλήσουν, σᾶς βεβαιῶ, μὲ 50 καὶ 60 δραχμάς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐκτύπησεν ὅλας τὰς θύρας, καὶ τῆς Τραπέζης καὶ τῶν Μονοπωλίων καὶ τῶν ἐμπόρων, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη, εἶπε, νὰ εὕρῃ χρήματα. Ἡ σταφὶς λοιπὸν ἡ ἰδία θὰ κάμῃ τὸ σταφιδικὸν ταμεῖον. Μὴ θέλετε λοιπὸν νὰ ἀφήσωμεν αὐτὸ τὸ ζήτημα ἄλυτον· εἶναι πολὺ σπουδαῖον, εἶναι, ὡς εἶπον καὶ ἄλλοτε, τὸ μόνον θετικὸν στοιχεῖον εἰς τὸν τόπον ἡ σταφίς. Ἦλθεν ἡ γενικὴ πτώχευσις τοῦ Κράτους, ἀλλὰ δὲν ἐπηρέασε τὸν κόσμον τόσον, ὅσον ἐπηρέασεν ἡ μὴ πώλησις τῆς σταφίδος. Ἂν ᾖναι σπάνις χρημάτων σήμερον καὶ ἡ ἀγορὰ εὑρίσκηται εἰς αὐτὴν τὴν ἀθλίαν κατάστασιν, αἰτία τούτου εἶναι διότι δὲν ἐπωλήθη ἡ σταφίς. Παρακαλῶ λοιπὸν τοὺς κυρίους Βουλευτὰς τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν νὰ σκεφθῶσι σπουδαίως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ τοὺς λοιποὺς κυρίους Βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι συμμετέχουσι τῆς μεγάλης δυστυχίας, ἡ ὁποία ἐπῆλθε, νὰ δώσωσι προσοχὴν καὶ νὰ παρακαλέσωσι τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συντάξῃ νομοσχέδιόν τι, οἱονδήποτε κρίνῃ αὐτὸς καλὸν, ἵνα μὴ ἀφήσωμεν εἰς ἀπελπισίαν τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας. Αὐταὶ τὸ ἐζήτησαν. Δὲν εἶναι παράνομον, Κύριοι. Φωναὶ ἠκούσθησαν καὶ ἐκ δεξιῶν καὶ ἐξ ἀριστερῶν «σώσατέ με!» σώσατέ με!» καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν, ὅτι ὑπάρχει μέσον νὰ σωθῇ. Ὑπέβαλον καὶ ἐγὼ ἓν μικρὸν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶμαι βέβαιος, ὅτι περιέχει τι πρακτικόν. Ἂς ληφθῇ καὶ αὐτὸ ὑπ’ ὄψιν. Ἂς τὸ ἀναγνώσῃ ἡ Βουλὴ, ἰδίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἐμποδίζεται νὰ γείνῃ ἐξαγωγὴ τοῦ περισσεύματος εἰς τοὺς τόπους τῆς καταναλώσεως, καὶ τὸ περίσσευμα, τὸ ὁποῖον θὰ πωληθῇ, θὰ ᾖναι ἡ βάσις τοῦ σταφιδικοῦ ταμείου. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ ὡρίμως, διὰ νὰ σωθῇ ὁ τόπος. Μὴ θελήσωμεν, Κύριοι, νὰ ἀκούσωμεν κακὰ ἀποτελέσματα. Θὰ ζητήσητε φόρους καὶ δὲν θὰ ἔχουν οἱ ἄνθρωποι νὰ σᾶς δώσουν. Εἶχον δανεισθῆ καὶ δὲν ἐπέστρεψαν ἐφέτος τὰ χρήματα, καὶ δὲν τοὺς πιστόνουν πλέον.

§64ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐνῷ κατ’ ἀρχὰς ἐδείχθη, ὅτι ἐμπνέεται ὑπὸ αἰσθημάτων συμπαθείας πρὸς τὰς σταφιδοπαραγωγοὺς ἐπαρχίας, σήμερον, διὰ τῆς ἀποκρούσεως τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Μεσσηνέζη, ἐξέφρασε ῥητῶς καὶ ἀνεπιφυλάκτως, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀποδεχθῇ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνεται ὡς μόνη ἀνακούφισις, μετὰ τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν νομοσχεδίων τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ τε πρώτου καὶ τοῦ δευτέρου. Ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐψήφισαν κατὰ τῆς παρακρατήσεως, ἴσως εἶχον δικαιολογίαν τινὰ, ἀποκρούοντες τὸ νομοσχέδιον· ἐκεῖνοι ὅμως, οἵτινες ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς παρακρατήσεως, ἐν οἷς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, βεβαίως οὐδεμίαν ἔχουσι δικαιολογίαν, ἀποῤῥίπτοντες κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Μεσσηνέζη. Βεβαίως ὁμολογῶ, ὅτι εἰς τὰς λεπτομερείας ἔχει ἀνάγκην τὸ νομοσχέδιον ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως, ἀλλὰ κατ’ ἀρχὴν νομίζω, ὅτι οἱ ψηφίσαντες τὴν παρακράτησιν δὲν πρέπει νὰ ψηφίσωσιν ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ἡμεῖς, οἱ ψηφίσαντες ἐναντίον τῆς παρακρατήσεως, δυνάμεθα νὰ σχηματίσωμεν τοιαύτην ἢ τοιαύτην γνώμην, ἀναλόγως τῶν πεποιθήσεών μας. Ὁ Πρωθυπουργὸς ὅμως κατέστησεν ἀτυχῶς δυσκολωτάτην τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Διὰ πολλῶν ἐπιχειρημάτων, καὶ εὐγλώττων καὶ εὐφυῶν, ἀπέδειξεν ὅτι, ἂν τὸ Δημόσιον εἰσπράττῃ διὰ τῆς σημερινῆς φορολογίας περὶ τὰ 5,000,000, βεβαίως θὰ ζημιωθῇ 5,500,000, ἂν ἀποδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, δηλαδὴ ἡ ζημία θὰ ᾖναι μεγαλειτέρα τῆς ἐντελοῦς ἀσυδοσίας. Εὐφυὲς καὶ πειστικὸν τὸ ἐπιχείρημα, διότι αἱ περιστάσεις τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπουν τὴν ἐλαχίστην ἐλάττωσιν τῶν φόρων, οὐδ’ ἐγὼ ἐννοῶ ἐλάττωσιν φόρων, ἂν καὶ ἡ ἰδέα αὕτη εἶναι ἀντιδημοτικὴ, διότι ἔχομεν τοιαύτας ὑποχρεώσεις πρὸς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν ὥστε καὶ ἡ ἐλαχίστη ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων μας, καὶ συνεπῶς ἡ ἐλαχίστη ἐλάττωσις τῆς πρὸς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν δυνατῆς ἐκ τῶν ἐνόντων προσφορᾶς, καὶ ἄδικος εἶναι καὶ δύναται ἄλλως νὰ χαρακτηρισθῇ παρ’ αὐτῶν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐξεύρωμεν τρόπον, ἂν ἔχωμεν τὴν διάθεσιν νὰ ἐξεύρωμεν αὐτόν. Ἂν ὑπάρχῃ ἐκ προοιμίων διάθεσις ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, δυνάμεθα νὰ ἐξεύρωμεν τρόπον συνεννοήσεως, διότι πολὺ ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι δὲν εἶναι ζήτημα πολιτικὸν τὸ σταφιδικόν, πρέπει ὅμως νὰ θελήσωμεν καὶ εἰλικρινῶς, διότι πρέπει νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν ἐπολιτεύθημεν εἰλικρινῶς ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς σταφίδος...

§65ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον.

§66ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πλὴν τοῦ ἐφευρέτου τῆς πλακὸς τοῦ τάφου, ὅστις ὁμολογουμένως εἰλικρινῶς ἦλθεν ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ μᾶς ἀνήγγειλεν, ὅτι θὰ θέσῃ τὴν πλᾶκα ἐπὶ τοῦ τάφου, καὶ εἶπε σαφῶς καὶ ῥητῶς, ὅτι δὲν ἔχει δουλιὰ ἡ Βουλὴ νὰ ἐργασθῇ μὲ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ὅλοι οἱ ἄλλοι εἰργάσθησαν εἴτε πρὸς συντέλεσιν ἀπαρτίας, εἴτε πρὸς ἀπαλλαγὴν ἀπὸ συντελέσεως ἀπαρτίας. Ἐπειδὴ αἱ ἐπαρχίαι αἱ σταφιδοφόροι εὑρίσκονται εἰς κρίσιμον κατάστασιν, ἐπειδὴ ὁλόκληροι πληθυσμοὶ πάσχουν, καὶ πάσχουν δεινῶς, πρέπει ν’ ἀποφασίσωμεν θυσίαν τινὰ ὑπὲρ αὐτῶν. Ἔχομεν δὲ τὴν πεποίθησιν, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἔχει, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπιτευχθῇ θεραπεία τις ὅσον ἀφορᾷ τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, ἡ κρίσις ἡ σταφιδικὴ θὰ μεταβληθῇ εἰς κρίσιν ὀλεθρίαν πανελλήνιον· διότι, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι καὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ καταστηματάρχαι καὶ βιομήχανοι καὶ ἔμποροι μοὶ ὡμολόγησαν, ὅτι, ἂν δὲν παύσῃ ἡ κρίσις, δὲν δύνανται οὗτοι νὰ διατηρήσωσι τὰ καταστήματά των. Ἔχουσιν ἐκτεθῇ εἰς ἀπείρους πιστώσεις, καὶ καθ’ ἑκάστην στέλλουσι ποσότητας μεγάλας ἀλεύρων καὶ ἄλλων ἐμπορευμάτων εἰς τὰς ἐπαρχίας τῆς Πελοποννήσου, οὐδὲν λαμβάνοντες ἀντ’ αὐτῶν. Ἔχομεν λοιπὸν πάντες συμφέρον νὰ ἐξεύρωμεν ἕνα τρόπον. Δὲν ἀποδέχομαι, ὅτι πρέπει νὰ ὁρίσωμεν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ εἰσπραττόμενον ἀπὸ τὰ τελωνεῖα, ὡς φόρον ἔγγειον εἰς εἶδος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σᾶς εἶπεν, ὅτι θὰ ἀπολέσωμεν ἀμέσως 5 ἑκατομμύρια. Ἐκ Πελοποννήσου εἰσπράττομεν κατὰ μέσον ὅρον 4,068,000, ἐξ Ἑπτανήσου δὲ περὶ τὸ 1 ἑκατομμύριον, ὥστε ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι περὶ τὰ 5,000,000 εἰσπράττομεν, εἶναι ἀκριβής. Ἂν παραδεχθῶμεν τὴν ἀρχήν, ὅτι πρέπει νὰ εὐκολύνωμεν τοὺς παραγωγούς, ὅπως μέρος τοῦ προϊόντος αὐτῶν παρέχωσιν, ἀντὶ τοῦ φόρου εἰς μετρητά, εἰς εἶδος, οὕτως ὥστε τὸ ἥμισυ μόνον τοῦ φόρου νὰ πληρόνηται, ὡς καὶ πρὶν, εἰς χρήματα, — οὕτω δ’ ἐξασφαλίζομεν τὰ 2,500,000, — τὸ δ’ ἕτερον ἥμισυ εἰς εἶδος τῆς αὐτῆς τελευταίας ποιότητος, ὁριζομένης τῆς τιμῆς τοῦ προϊόντος ὡς ἐν Ἑπτανήσῳ, τὸ ζήτημα λύεται ἄνευ ζημίας τοῦ δημοσίου θησαυροῦ. Ἂν λοιπὸν κατορθωθῇ νὰ εἰσπράττωμεν εἰς εἶδος τὸ ποσὸν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶδος νὰ δύναται νὰ διαθέσῃ ἡ Κυβέρνησις, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα ἐλύθη, διότι καὶ τὸ Δημόσιον θὰ ἀπολαύσῃ 5 ἑκατομμύρια, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ἀπόλυτον, καὶ οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ θὰ ἔχωσι τὴν εὐκολίαν νὰ καταβάλλωσι μέρος τοῦ προϊόντος εἰς εἶδος πρὸς ἀνακούφισίν των, εἰς ποσοστὸν ἀνάλογον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπλήρονον, ἂν ἐπλήρονον εἰς χρήματα.

§67ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς θὰ ὁρισθῇ αὐτὸ τὸ ἀνάλογον;

§68ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἶναι λεπτομέρεια τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον θὰ καταρτισθῇ μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς ἀρχῆς· τὰς γενικὰς γραμμὰς ὥρισα ἀνωτέρω. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέλαβε νὰ ἐξευτελίσῃ μίαν πρότασιν, ἡ ὁποία ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ δι’ ἡμᾶς σωτήριος, διότι εὑρέθη κατάστημα, τὸ ὁποῖον καὶ σοβαρὸν, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι καὶ σπουδαιότατον, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινε ῥητῶς, ὅτι δύναται αὐτὸ νὰ καταναλώσῃ 20,000 τόννους, πλέον δηλαδὴ τῶν 40,000,000 λιτρῶν ἐσχάτης ποιότητος πρᾶγμα εἰς τὸ ἐξωτερικόν...

§69ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι βέβαιον, ἂν ἐπιμένῃ εἰς τὰς προτάσεις του.

§70ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σεῖς ἐπιμένετε εἰς τὴν πλᾶκα. Μὴ ἀναμιγνύεσθε· ἀφήσατε νὰ σώσωμεν τὸν ἀσθενῆ ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ γενικοῦ ἀρχιάτρου, τοῦ κυρίου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως (ἱλαρότης)· ἡμεῖς τὸν ἔχομεν διὰ ζῶντα.

§71ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Θὰ γείνῃ βρυκόλακας (ἱλαρότης).

§72ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καὶ θὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου (γέλωτες). Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ τίμημα, τὸ ὁποῖον παρέχεται παρὰ τῆς ἑταιρίας αὐτῆς, εἶναι εὐτελές Τὸ ζήτημα, ἂν παρέχηται σήμερον ἢ ὄχι, νομίζω ὅτι λύεται διὰ πληροφοριῶν τοῦ κ. Μεσσηνέζη. Ὁ κ. Μεσσηνέζης μὲ ἐπληροφόρησεν, ὅτι ὄχι πρὸ πολλοῦ χρόνου, ἀλλὰ πρὸ ὀλιγίστων ἡμερῶν, χθὲς ἢ προχθές, ἀντιπρόσωπος τοῦ οἴκου Βὰρφ, ὁ κ. Grove, ἦλθεν ἐνταῦθα καὶ μετὰ τοῦ κ. Μεσσηνέζη ἔκαμε πρότασιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὴν ταύτην περὶ τῆς ἐξαγορᾶς τοῦ προϊόντος, κατὰ τὸ νομοσχέδιον αὐτοῦ, τοῦ εἰς τὰ τελωνεῖα εὑρισκομένου ποσοῦ ἀντὶ 30 δραχμῶν τὴν χιλιάδα, μὲ ἐλάττωσιν δὲ ὄχι 15 δραχμῶν, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ μόνον 10, ὅλων τῶν δαπανῶν ἀνεξαιρέτως περιλαμβανομένων, τὸ πολὺ δώδεκα δραχμῶν ἐν ὅλῳ.

§73Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀκτὼ εἶναι τ’ ἀφαιρετέα λόγῳ τῶν ἐξόδων τῆς μεταποιήσεως εἰς μάζαν καὶ τῆς μεταφορᾶς ἀπὸ τῆς ἀποθήκης εἰς τὸ πλοῖον. Ἀλλὰ τὰ μέχρι τῆς ἀποθήκης ἔξοδα καὶ τὰ τῆς διατηρήσεως ἐν αὐτῇ εἶναι ὡσαύτως ἀφαιρετέα, καὶ ταῦτα χαρακτηρίζει ὁ προτείνων ὡς σπουδαῖα, ἐπαγόμενος ὅτι περὶ τούτων πρέπει νὰ προνοήσῃ ἡ ἑταιρία. Ἔχω ἐδῶ τὰς προτάσεις του.

§74ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔχετε τὰς προτάσεις του τὰς προγενεστέρας, ὄχι τὰς χθεσινάς.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπάρχουσι χθεσιναί. Αἱ προτάσεις εἶναι αἱ γενόμεναι εὐθὺς κατόπιν τῆς ἀποῤῥίψεως τοῦ νομοσχεδίου.

§76ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Μεσσηνέζη, δὲν μοὶ εἴπετε, ὅτι μετέβητε εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, μετὰ συνεννόησιν πρὸς τὸν κ. Grove, ὅστις εἶπεν, ὅτι δέχεται μὲ ἐλάττωσιν 10 τὸ πολὺ ἐκ 12 μόνον δραχμῶν ἐν ὅλῳ ἐμπόρευμα εἰς ποσὸν 40 ἑκατομμυρίων λιτρῶν;

§77ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ὁ κ. Grove μοὶ εἶπεν, ὅτι προσφέρει 30 δραχμὰς, ἀλλὰ θ’ ἀφαιρεθῶσιν ἐξ αὐτῶν 12 μόνον δραχμαί· ὥστε ἀπολείπονται 18 δραχμαὶ τὴν χιλιάδα, καὶ ὄχι 15 μόνον, ὡς διατείνεται ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ταῦτα λέγω κατὰ τὰ ἀνακοινωθέντα μοι καὶ ἐγγράφως· δὲν εἶναι δὲ 10, ἀλλ’ εἶναι 8, καὶ τὰ 30 περιορίζονται οὕτως εἰς 22. Ἀλλὰ ἀφαιρετέα προσέτι καὶ ὅλα τὰ ἔξοδα τὰ μέχρι τῆς ἀποθήκης καὶ τὰ τῆς μισθώσεως καὶ τῆς ὑπηρεσίας τῆς ἀποθήκης. Ταῦτα ἀνήκουσι, κατὰ τὸ σημείωμα, εἰς τὴν ἑταιρίαν, καὶ δὲν ἐκτιμῶνται μὲν ἐν αὐτῷ, ἀλλ’ ἐγὼ ἐξετίμησα αὐτὰ, ἀγορεύων τὴν πρωΐαν, εἰς ἑπτὰ δραχμὰς, οὕτω δ’ ἐν συνόλῳ μειοῦται τὸ τίμημα ἀπὸ 30 δραχμῶν εἰς 15· ἡ γνώμη μου ὅμως εἶναι, ὅτι μειοῦται πολὺ περισσότερον. Δὲν προσφέρονται δὲ σήμερον αἱ 30 δραχμαὶ, προσεφέροντο ἐν σχέσει πρὸς τὸ τότε νομοσχέδιον. Ἐν σχέσει πρὸς τὸ σημερινὸν νομοσχέδιον, νομίζω, ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ οἴκου Βὰρφ οὐδὲν προσφέρει. Τουλάχιστον ἐγὼ οὐδεμίαν παρ’ αὐτοῦ ἔλαβον τοιαύτην πρότασιν.

§79ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς λεπτομερείας τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἐγὼ ὡμολόγησα, ὅτι χρήζει ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως, καὶ μία τῶν σπουδαιοτέρων μεταῤῥυθμίσεων εἶναι αὐτὴ, τὴν ὁποίαν σιωπηρῶς ὑποδεικνύει ὁ κ. Πρωθυπουργός, διότι τὸ προσωρινὸν, τὸ ἐφ’ ἅπαξ, θὰ προκαλέσῃ μεγάλας δαπάνας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπιβαρύνουν τὴν παραγωγὴν ἑνὸς ἔτους.

§80ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἡ σταφὶς αὕτη θὰ δυνηθῇ νὰ πωληθῇ πλέον τῶν 30 καὶ 40 δραχμῶν· κακῶς δὲ ἐπληροφόρησαν τὸν κ. Πρωθυπουργόν.

§81ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἰδοὺ, κύριε Ζυγομαλᾶ, τί μοῦ γράφουν (ἀναγινώσκει): «Δὲν πιστεύω νὰ ἐπιτύχωσι νὰ παραχωρηθῇ τὸ περίσσευμα ἀντὶ 30 δραχμῶν· διότι, ἄν ὁ κ. Τρικούπης ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν πρότασιν τοῦ νομοσχεδίου, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι θὰ ἰδῆτε πολλὰς ἑταιρίας νὰ συναγωνισθῶσι καὶ νὰ ἀγοράσωσι μὲ 60 καὶ 70 δραχμὰς τὴν χιλιάδα.»

§82ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Βλέπετε πόσον χρήσιμος εἶναι ἡ συζήτησις· βλέπετε, ὅτι ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἐξ ὑπερβολικοῦ ζήλου ἐξηυτέλισε τὴν ἀξίαν τοῦ πράγματος, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ λάβῃ ἀντὶ τοῦ φόρου· ῥητῶς σᾶς λέγει ὁ βουλευτὴς Καλαβρύτων κ. Φωτήλας, ὅτι 40 καὶ πλέον δραχμὰς θὰ λάβητε διὰ τὴν σταφίδα. Ὁ κ. Μεσσηνέζης μᾶς βεβαιοῖ, ὅτι 60 καὶ 70 θὰ λάβῃ τὸ Δημόσιον. Ἐγὼ ἀρκοῦμαι εἰς τὰς 40 μόνον· 40 μόνον δραχμὰς ἂν λαμβάνῃ τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπράξῃ εἰς εἶδος, θὰ εἰσπράττῃ ἐξ αὐτοῦ τὸ ἥμισυ, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ λαμβάνῃ εἰς χρήματα, καὶ θὰ εἰσπράττῃ καὶ πλείονα διὰ συναγωνισμοῦ ἐν δημοσίῳ πλειστηριασμῷ. Νομίζω ὅτι ὅλα συντείνουσιν εἰς τὸ νὰ μᾶς πείσωσιν, ὅτι πρέπει νὰ διατεθῇ μία βοήθεια ὑπὲρ τοῦ πληθυσμοῦ ἐκείνου τοῦ πάσχοντος, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀναμφισβήτητον τὸ ὅτι ἀναγκάζεται ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία τρὶς νὰ ἐπανέλθῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Τοῦτο ἀποδεικνύει τὴν σοβαρότητα τοῦ θέματος καὶ τὴν ἀνάγκην νὰ δοθῇ μία λύσις πρακτικὴ ἐπὶ τοῦ ζητήματος καὶ συμφέρουσα. Καὶ εἴδετε, ὅτι καὶ ἄλλοι Βουλευταὶ, καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κορινθίας Βουλευτὴς ὑπέβαλε καὶ οὗτος τὰς ἰδέας του, καὶ βεβαίως δὲν πρόκειται νὰ μεταβληθῇ εἰς νόμον τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. συναδέλφου, ὡς ἔχει, διότι δὲν ἔχει τὸν ἐγωϊσμὸν νὰ νομίζῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι εἶναι τέλειον καὶ ἄρτιον τὸ ἔργον του, ἀλλὰ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς παράγων, ὅπως δυνηθῇ ἐν προσεχεῖ μέλλοντι νὰ καταρτισθῇ νομοσχέδιον ἄλλο περὶ ἀγροτικῶν συνδικάτων, καθότι ἔχει τὴν ὀρθὴν ἰδέαν τῆς κατὰ δήμους ἐνεργείας ἐν ἰδιωτικῇ πρωτοβουλίᾳ, καὶ ἡ βάσις αὕτη εἶναι σπουδαιοτάτη πρὸς εὐόδωσιν τῶν σταφιδικῶν συνεταιρισμῶν τοῦ μέλλοντος. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ἂν εἰλικρινῶς θέλομεν—καὶ βεβαίως εἰλικρινῶς θέλομεν, τοὐλάχιστον ἡμεῖς,—νὰ ἔλθωμεν ἀρωγοὶ εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας, δυνάμεθα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Μεσσηνέζη, ψηφιζομένου κατ’ ἀρχὴν καὶ τροποποιουμένου ῥιζικῶς εἰς τὰ καθέκαστα, καὶ διὰ ἄλλων μέτρων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ προταθῶσι, καὶ διὰ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κ. Δηλιγιάννης, καὶ δι’ ἄλλων μέτρων νὰ ἔλθωμεν εἰς ἀρωγὴν τῶν δεομένων ταύτης. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ὑπέδειξα εἰς τὴν Βουλὴν μέτρον, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠθέλησε νὰ ἀποδεχθῇ, ὄχι δι’ ἄλλον λόγον, φρονῶ, εἰμὴ διότι, νομίζω, δὲν γνωρίζει τί τελεῖται ὑπὸ τὸ κάλυμμα τῆς νομοθεσίας ἡμῶν, τί τελεῖται πρὸς βλάβην τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, τί τελεῖται πρὸς βλάβην τῆς ἑλληνικῆς βιομηχανίας. Ὑπάρχει ἀτυχῶς νομοθετικὴ διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν, δῆθεν πρὸς εὐκολίαν τῶν οἰνοπαραγωγῶν ἐπαρχιῶν, παρέχεται ἡ ἄδεια τῆς ἀτελοῦς εἰσαγωγῆς καθαροῦ δῆθεν οἰνοπνεύματος ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Τὸ οἰνόπνευμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον παράγεται ἐκ φυτικῶν οὐσιῶν καὶ τὸ ὁποῖον εἶναι σχεδὸν δηλητήριον, ὅπως θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅταν εὐκαιρήσωμεν νὰ συζητήσωμεν τὸ περὶ οἰνοπνευματοποιίας ζήτημα, εἰσάγεται δῆθεν πρὸς ἐνδυνάμωσιν τῆς οἰνοποιίας, ἀλλὰ πράγματι εἰσάγεται ἀτελῶς καὶ μεταβάλλεται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ εἰς κονιὰκ καὶ εἰς ἄλλα ποτὰ, τὰ ὁποῖα ἔρχονται εἰς συναγωνισμὸν καὶ πρὸς τὴν βιομηχανίαν τὴν ἐντοπίαν καὶ πρὸς τὴν κατανάλωσιν τῆς σταφίδος.

§83ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ εἰσαγομένη ποσότης εἶναι πολὺ μικρά.

§84ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀκριβῶς αὐτὸ δὲν συμβαίνει ἀτυχῶς. Δὲν εἶναι μικρὰ, εἶναι μεγάλη. Αὐτὸ παρετήρησα εἰς τοὺς στατιστικοὺς πίνακας· ἀτυχῶς δὲ, δὲν εἶναι ἀκριβεῖς οὗτοι, διότι αἱ λεπτομέρειαι τῶν ἀτελῶς εἰσαγομένων εἰδῶν δὲν ἀναγράφονται ἐν ἀκριβείᾳ· ὁπωσδήποτε παρετήρησα ἓν περίεργον φαινόμενον, ὅτι ἐν ὅλῃ τῇ Ἑλλάδι εἰσάγεται ἓν ὡρισμένον ποσὸν,—δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, διότι δὲν ἐπρόφθασα νὰ λάβω τὰς σημειώσεις μου ἀκριβεῖς,—ὑποθέσατε 100,000 ἢ 200,000 ὀκάδας, ἐνῷ εἰς ὅλους τοὺς λιμένας, π. χ. εἰς τὴν Κέρκυραν, εἰσάγεται ἀρκετὸν ποσὸν, διότι ἐκεῖ ὑπάρχει οἰνοπαραγωγή, ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην, ἀλλὰ συγχρόνως ὑπάρχει καὶ οἰνοπνευματοποιία, ἡ ὁποία ἀντλεῖ ἐκεῖθεν τὸ οἰνόπνευμα, ἀλλὰ καὶ ἡ Κέρκυρα καὶ ἡ Κύμη καὶ ἡ Κεφαλληνία καὶ ἡ Θήρα, ἡ ὁποία ἐξάγει πολὺν οἶνον, καὶ ὅλα τὰ ἄλλα οἰνοπαραγωγὰ μέρη, ἀθροιζόμενα ὁμοῦ, δὲν εἰσάγουσιν οὔτε τὸ τέταρτον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἰσάγει μόνος ὁ λιμὴν τῶν Πατρῶν π. χ. Εἰς τὰς Πάτρας ἡ οἰνοποιία εἶναι εἰς μεγάλην δυσαναλογίαν πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν οἰνοπνεύματος· ἡ οἰνοποιία τῶν Πατρῶν εἶναι περιωρισμένη, ἐνῷ ἡ τῆς Κερκύρας καὶ τῶν ἄλλων λιμένων εἶναι μεγάλη, σχετικῶς πρὸς τὴν τῶν Πατρῶν, ἡ δὲ ἐξαγωγὴ τῆς Κερκύρας εἶναι ἀσυγκρίτως μεγαλειτέρα τῆς τῶν Πατρῶν, καὶ ὅμως ὡς πρὸς τὰς Πάτρας παρετήρησα δι’ ὑπολογισμοῦ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν πλείστων ἄλλων μερῶν, ὅτι αἱ Πάτραι εἰσάγουσι πολλαπλάσιον τῆς ὅλης Ἑλλάδος ξενικὸν οἰνόπνευμα. Τί γίνεται τὸ οἰνόπνευμα αὐτό; καταναλίσκεται ὁλόκληρον ὑπὸ τῆς οἰνοποιίας; εἶναι ἀδύνατον.

§85ΦΩΤΗΛΑΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν διακοπήν;

§86ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὄχι· εἶμαι φωτισμένος ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ ἐξ ἐπισήμων καταστατικῶν. Δὲν κατηγορῶ τὸν λιμένα τῶν Πατρῶν· ἀγαπῶ τὰς Πάτρας, καὶ τιμῶ τὸν λαὸν αὐτῶν, τοὐλάχιστον ὅσον καὶ σεῖς· τὸ ἀπέδειξα δὲ πάντοτε, ὡς ἐνθυμεῖσθε· ὁμολογῶ δ’ ὅτι ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ καὶ εἰς ἄλλα μέρη καὶ εἰς Σῦρον γίνεται ἡ τοιαύτη κατάχρησις. Λαμβάνουσιν οἰνόπνευμα, τὸ ὁποῖον εἰσάγουν ἀτελῶς καὶ πρὸς βλάβην τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ πρὸς βλάβην τῆς σταφίδος καὶ πρὸς βλάβην τῆς βιομηχανίας τῆς Ἑλλάδος, καὶ μάλιστα οἰνόπνευμα γερμανικὸν, ἐκ φυτικῶν οὐσιῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ ἐπιβλαβὲς εἰς τὴν ὑγείαν, τὸ μεταπλάττουσιν εἰς διάφορα ποτὰ (κονιὰκ, κερασὸ κτλ.) καὶ ἐκτὸς τῆς ἐπιτοπίου ἀναλώσεως τὸ ἀποστέλλουσιν ἀτυχῶς καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὡς ἑλληνικὸν προϊόν, τὸ ὁποῖον βλάπτει καὶ τὴν ἰδικήν μας, τὴν γνησίαν βιομηχανίαν, χρησιμοποιοῦσαν τὰς σταφυλὰς, τὴν σταφίδα καὶ τὰ στέμφυλα, ὡς πρώτην ὕλην, καὶ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς, καὶ ἡ ἰδική μας βιομηχανία, ἡ πραγματικὴ ἐθνικὴ παραγωγή, δὲν δύναται νὰ συναγωνισθῇ. Δύναται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ κλείσῃ τὴν θύραν τῆς ἀτελοῦς εἰσαγωγῆς οἰνοπνεύματος τοιούτου, τὸ ὁποῖον εἶναι καὶ ἐπιβλαβέστατον εἰς τὴν ὑγείαν· μέγα ποσὸν σταφίδος ἀμέσως δύναται νὰ καταναλωθῇ εἰς οἰνοπνευματοποιΐαν ἐπιπροσθέτως εἰς τὸ ἤδη ἀναλισκόμενον. Τὸ μέτρον τοῦτο εἶναι ὀρθὸν, εἶναι δίκαιον, εἶναι ὑγιεινὸν, καὶ θὰ συντελέσῃ εἰς κατανάλωσιν μεγάλου ποσοῦ σταφίδος καὶ εἰς ἐνθάῤῥυνσιν τῆς ἑλληνικῆς βιομηχανίας, ἥτις τόσα κεφάλαια ἔχει καταθέσει εἰς μηχανήματα, καταστήματα κλπ.

§87ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν σύμβασιν μὲ τὴν Γερμανίαν· δυνάμεθα νὰ κάμωμεν καὶ διαφορετικά;

§88ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ χρονολογία τῆς συμβάσεως εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ μᾶς ἐμποδίζῃ, κύριε συνάδελφε. Γνωρίζω τὸ θέμα τοῦτο κάλλιον ὑμῶν, ὡς εἰδικώτερος ἴσως περὶ τὰ θέματα τοῦ ἐξωτερικοῦ δημοσίου δικαίου. Ἤμην Βουλευτὴς ὅτε ἐψηφίσθη ἡ σύμβασις αὕτη, νομίζω δὲ, ὅτι ἤμην ἴσως ὁ μόνος, ὅστις ἀντετάχθην καὶ διὰ μακρᾶς ἀγορεύσεως εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως ἐκείνης.

§89Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ εὐτυχῶς δὲν εἰσηκούσθητε (ἱλαρότης).

§90ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καὶ δυστυχῶς δὲν εἰσηκούσθην. Ἐπολέμησα τότε τὴν σύμβασιν. Βεβαίως δὲν ἠδυνάμην νὰ κατισχύσω.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἰσάγονται 20,000,000 λιτρῶν σταφίδος εἰς Γερμανίαν.

§92ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως τούτου, θὰ ἴδωμεν κατὰ πόσον ὑπῆρξεν ἐπωφελὴς ἐπαρκῶς. Δὲν λέγω ὅτι δὲν ὑπῆρξεν ἐπωφελὴς, διότι πᾶσα σύμβασις διευκολύνουσα τὸ ἐμπόριον καὶ ἐλαττοῦσα τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη εἶναι ἐπωφελής· ἀλλ’ ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν παρέσχομεν εἰς τὴν γερμανικὴν βιομηχανίαν, εἰς τὴν σιδηρουργίαν ἰδίως, εἶναι τηλικαύτη, ὥστε βεβαίως ἡ ὠφέλεια, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἀπηλαύσαμεν, εἶναι ἐλαχίστη. Ἀναμφισβήτητον αὐτό. Ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος, τότε θὰ πεισθῆτε ὀφθαλμοφανῶς, — καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι ἤδη πεπεισμένος,— ὅτι παρέσχομεν ὑπερβολικὰς παροχὰς εἰς τὴν Γερμανίαν, καὶ ἀντ’ αὐτῶν οὐδὲν σχεδὸν ἐλάβομεν.

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀναντίῤῥητον εἶναι, ὅτι καὶ ἄνευ τῆς συμβάσεως ἔπρεπε νὰ ψηφίσωμεν πολλὰ τῶν διὰ τῆς συμβάσεως παρασχεθέντων.

§94ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καὶ τὸ τέλος εἶναι ὑπερβολικὸν τῆς σταφίδος καὶ τῶν ἄλλων εἰδῶν, ἅπερ πληρόνομεν εἰς Γερμανίαν· ἐβλάψαμεν δὲ σπουδαίως τὴν ἰδικήν μας βιομηχανίαν, ἰδίως δὲ τὴν σιδηρουργίαν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἐγὼ παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δεχθῇ κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον, καὶ τὴν Βουλὴν ἐπίσης, διότι εὐτυχῶς τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ποσῶς κομματικόν. Ἅμα δεχθῶμεν κατ’ ἀρχὴν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, εἰς τὰς λεπτομερείας δυνάμεθα νὰ καταρτίσωμεν ταύτας, οἵας ἂν θέλῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ δείξωμεν καὶ τὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν νὰ πράξωμεν κἄτι τι εὐεργετικὸν ὑπὲρ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, χωρὶς νὰ παραβλάψωμεν κατ’ ἐλάχιστον τὰ τοῦ δημοσίου ταμείου συμφέροντα, διότι αἱ περιστάσεις δὲν ἐπιτρέπουσι τοῦτο. Νομίζω, ὅτι καθῆκον ἔχομεν νὰ ὑποστηρίξωμεν καὶ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ κ. Δηλιγιάννη, ὡς δεύτερον μέσον, ἐν ἐλλείψει ἄλλου, καὶ αὐτὴν, ἀλλὰ καὶ σὺν τῷ νομοσχεδίῳ τοῦ κ. Μεσσηνέζη. Ἡ Τράπεζα, μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἠρνήθη νὰ παράσχῃ δάνεια, διὰ τοὺς λόγους, οὓς ἀνέφερε. Δὲν ἔρχομαι εἰς ἐξέτασιν τῶν θεμάτων αὐτῶν, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μακρηγορήσω, οὔτε νὰ ἐκθέσω γνώμας καὶ ἰδέας περὶ τοῦ ἐθνικοῦ καταστήματος τούτου καὶ τῶν ἐργασιῶν αὐτοῦ, διότι νομίζω, ὅτι θὰ ἔλθῃ εὐκαιρία, κατὰ τὴν ὁποίαν διὰ μακρῶν θὰ ἐξετασθῶσι ταῦτα. Ἀλλὰ πρὸ δύο ἡμερῶν παρετήρησα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἡ ἰδία διοίκησις τοῦ ἐθνικοῦ τούτου ἱδρύματος, διὰ τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ῥητῶς λέγει, ὅτι, ἂν εἶχε χρήματα διαθέσιμα ἐκ δανείων, ταῦτα τὰ χρήματα ἡ Τράπεζα ὤφειλε νὰ τὰ διαθέσῃ πρὸς τοὺς γεωργοκτηματίας. Λοιπὸν ἡ πρότασις τοῦ κ. Δηλιγιάννη ἀκριβῶς ἔρχεται, ἑρμηνεύουσα, οὕτως εἰπεῖν, τὴν πρότασιν τοῦ κ. Καλλιγᾶ Τί λέγει ὁ κ. Δηλιγιάννης; Δανείσατε ἐκ τοῦ Δημοσίου τρία ἑκατομμύρια, μὲ τὴν ῥητὴν ὑποχρέωσιν τῆς Τραπέζης, ὅπως λάβῃ ταῦτα καὶ διαθέσῃ ὑπὲρ τῶν γεωργοκτηματιῶν. Νομίζω ὅτι δικαιότερον τούτου καὶ ἀσφαλέστερον ἐπίσης δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ.

§95Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπὶ κινδύνῳ τοῦ Δημοσίου.

§96ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπὶ κινδύνῳ τοῦ Δημοσίου, ἂν ὑπάρχῃ κίνδυνος, ἀλλὰ βεβαίως δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ κίνδυνος.

§97ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ «ἐπὶ κινδύνῳ» τοῦτο σημαίνει.

§98ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Βεβαίως, διὰ νὰ πράξῃ τις κἄτι τι, πρέπει νὰ διακινδυνεύσῃ.

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐννοεῖ κινδύνους ἐκ τῆς Τραπέζης, ἐννοεῖ τοὺς κινδύνους τοὺς ἐκ τῆς μὴ ἀποδόσεως τοῦ κεφαλαίου παρ’ αὐτῶν νὰ φέρῃ τὸ Δημόσιον, οὐχὶ ἡ Τράπεζα.

§100ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ναὶ, ἀλλὰ τὸ Δημόσιον θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ εἰσπράττῃ τὰ καθυστερούμενα κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίων εἰσπράξεων, καὶ καθυστερήσεις ἐλάχισται θὰ ὑπάρξωσιν, εἰσπραχθησόμεναι μετά τινα χρόνον.

§101ΡΟΥΚΗΣ. Ἐὰν δὲν ἦτο τὸ 20%, οὐδ’ ἐγὼ θὰ ἐπλήρονα.

§102ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ εἶναι εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε δέχονται πάντα ὅρον, ἀρκεῖ νὰ παρασχεθῶσιν εἰς αὐτοὺς τὰ μέσα, ὅπως προβῶσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων των· διότι ἡ στέρησις τῶν μέσων αὐτῶν καὶ ἡ ἔλλειψις πάσης καλλιεργείας φέρει κρίσιν, τῆς ὁποίας τὰ ἐπιζήμια ἀποτελέσματα ᾐσθάνθημεν καὶ θὰ αἰσθανθῶμεν ἔτι περισσότερον. Δὲν συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἐκ Πατρῶν συνάδελφον, ὅτι δὲν εἶναι ὠφέλιμος ἡ παροχὴ χρημάτων. Σήμερον πᾶσα παροχὴ πρὸς καλλιέργειαν εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας συντελεῖ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς δαπάνης τῆς παραγωγῆς. Ὡς ἐπληροφορήθην, ὁ τόκος τῶν χρημάτων, τὸν ὁποῖον ἀναγκάζονται οἱ δυστυχεῖς αὐτοὶ παραγωγοὶ νὰ πληρόνωσιν εἰς τοὺς τοκογλύφους, — διότι πράγματι αὐτὴ εἶναι ἡ λέξις, ἥτις ἁρμόζει εἴς τινας Κυρίους τῶν μερῶν ἐκείνων, — εἶναι 20% δι’ ὀλίγους μῆνας· πλησιάζει λοιπὸν τὸ 40 καὶ 50%. Ἐὰν κατορθώσωμεν νὰ λάβωσιν οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ χρήματα πρὸς 7% ἢ 8%, τὰ 3,000,000 τοῦ Δημοσίου, τὰ ὁποῖα θὰ δοθῶσιν ἐκ μέρους τῆς Τραπέζης, θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν εὐθηνοτέραν προσφορὰν καὶ ἄλλων χρημάτων ἐκ μέρους τῶν κεφαλαιούχων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι χρήματα, ἀλλὰ δὲν παρέχουσι ταῦτα, ἐλπίζοντες μεῖζον κέρδος, ὡς ἐκ τῆς μεγάλης ἀνάγκης. Τὰ 3,000,000 λοιπὸν αὐτὰ θέλουσι βεβαίως εὐκολύνει κατὰ ἀρκετὰ ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον τὴν παροχὴν δανείων εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ ἐλάττωσις τῆς δαπάνης τῆς παραγωγῆς καὶ διὰ τοῦ εὐθηνοῦ τόκου καὶ διὰ τῶν εὐθηνῶν ἡμερομισθίων, ὡς ἔχουσι σήμερον ταῦτα, θὰ συντελέσῃ, ὥστε ἡ τιμὴ τῆς σταφίδος διὰ τὸν παραγωγὸν νὰ ἦναι πολλῷ μικροτέρα, ὥστε νὰ δύναται ἡ σταφὶς νὰ ἀνθέξῃ εἰς πώλησιν πρὸς τιμὴν μικρὰν μὲ μικρὰν ὠφέλειαν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, εἶναι καὶ συμφέρον καὶ πρακτικὸν, καὶ δύναται ἡ Βουλὴ νὰ τὸ ψηφίσῃ πρὸς ὄφελος τοῦ τόπου. Πρέπει ὅμως ὁπωσδήποτε νὰ προβῶμεν εἰς ἀπόφασιν καὶ εἰς ψήφισιν μέτρου τινὸς, διότι, ἄνευ τῆς ψηφίσεως μέτρου τοιούτου σωστικοῦ, φοβοῦμαι ὅτι δεινὰ θὰ ἔχωμεν ἀποτελέσματα, καὶ μεγάλην εὐθύνην θ’ ἀναλάβωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀρνηθῶσι τὴν λῆψιν τοιούτων μέτρων.

§103ΦΩΤΗΛΑΣ. Εἶναι περιττὸν, κύριοι συνάδελφοι, νὰ διεκτραγῳδήσωμεν τὴν θλιβερὰν κατάστασιν τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Πελοποννήσου, διότι εἶναι καταφανὴς πρὸς ὅλους. Τὸ ζήτημα εἶναι νὰ σκεφθῶμεν περὶ ῥιζικῶν μέτρων, περὶ μέτρων, τὰ ὁποῖα καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἀποδεχθῇ καὶ ἡ Κυβέρνησις. Δυστυχῶς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς σταφίδος δὲν εἴμεθα ὁμογνωμοῦντες οἱ ἐκ Πελοποννήσου Βουλευταί. Διάφοροι εἶναι αἱ γνῶμαι, καὶ πρέπει νὰ ὁμιλήσωμεν ἐν εἰλικρινείᾳ. Ἡμεῖς οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν μερίδα τῆς Κυβερνήσεως, τινὲς εἴχομεν τὰς ἰδικάς μας ἰδέας, τὰς ἰδικάς μας πεποιθήσεις ἠθέλομεν δὲ πρὸς τὰς ἰδικάς μας ἰδέας, πρὸς τὰς ἰδικάς μας πεποιθήσεις νὰ συμμορφωθῇ ἡ Κυβέρνησις· ἄλλοι Βουλευταὶ ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν εἶχον ἀντιθέτους γνώμας, ἀντιθέτους πεποιθήσεις· εἶχον δὲ τὴν ἀξίωσιν καὶ οἱ Βουλευταὶ οὗτοι, οἱ ἀντιπροσωπεύοντες ἐξ εἰλικρινείας καὶ ἐκ πεποιθήσεως τὰ αὐτὰ συμφέροντα, ἵνα ἡ Κυβέρνησις συμμορφωθῇ πρὸς τὰς γνώμας καὶ πρὸς τὰς πεποιθήσεις των. Καὶ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει οἱ Βουλευταὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ἐδιχάζοντο, καὶ εἴδομεν ὅτι οὐ μόνον ἐκ διαφόρων ἐπαρχιῶν, ἀλλ’ ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας οἱ μὲν ἐπρέσβευον τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως, οἱ δὲ ἦσαν ἐναντίοι αὐτῆς. Ποία ἦτο ἡ λογικὴ, ἡ ἀληθὴς ἐργασία τῆς Κυβερνήσεως; Θὰ εἴπω ὅλην τὴν ἀλήθειαν, καὶ ὅπου ἔχω ἀντίθετον πεποίθησιν πρὸς τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, θὰ ἐκφράσω αὐτὴν σαφῶς καὶ εἰλικρινῶς. Εἴδομεν Βουλευτὰς ἐκ τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας ἐν τῇ πτέρυγι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διαφωνοῦντας κατὰ τὴν γνώμην. Ἡ Κυβέρνησις λίαν ὀρθῶς, λίαν λογικῶς, ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον σπουδαίου, τοσοῦτον ζωτικοῦ, θίγοντος τὰ ἄμεσα συμφέροντα τοῦ τόπου, ἐνόμισεν ὅτι πρέπει νὰ ἐκφρασθῇ ἡ γνώμη τοῦ τόπου. Ἡμεῖς οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὸν τόπον, οἱ ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ἀμέσως ἐνδιαφερόμενοι, δὲν ἤμεθα δυστυχῶς σύμφωνοι. Καθ’ ὑπόθεσιν, ἐγὼ, εἴτε ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας, εἴτε ἐπηρεασθεὶς ἐκ τῶν γνωμῶν τῶν ἐπικρατουσῶν ἐν Πάτραις καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ μου, μὴ οὔσῃ κυρίως σταφιδοφόρῳ ἐπαρχίᾳ ὡς ἐκ τῆς παραγωγῆς, ἀλλ’ οὔσῃ σταφιδοφόρῳ ὡς ἐκ τῆς ἰδιοφυΐας καὶ φιλοπονίας τῶν κατοίκων, ἤμην ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς παρακρατήσεως, ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ περισσεύματος. Γνωρίζω, ὅτι ἡ ἀρχὴ αὕτη δὲν εἶναι ἀπολύτως ὀρθὴ, ἀπολύτως ἐπιστημονικὴ, ὅτι ἀντίκειται εἰς νόμους οἰκονομικοὺς, δημοσιονομικοὺς, ἀντίκειται εἰς τὴν ἀρχὴν τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, εἰς τὴν ἀρχὴν τῆς ἐργασίας πάντων ὑπὲρ τῆς καταναλώσεως ἑνὸς προϊόντος. Τὰς ἀρχὰς ταύτας, τὰς ὁποίας ὅλοι γνωρίζομεν, καὶ ἐγὼ ἐγνώριζον, ἀκούσας τὰ μαθήματα τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας καὶ Δημοσιονομίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, τὰς ἤκουσα ἐκτιθεμένας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ δὲν δύναμαι νὰ ἀπαντήσω τι ὡς πρὸς τὰς ἀρχὰς ταύτας· αὗται εἶναι κοιναὶ δι’ ὅλους· ὅλοι τὰς γνωρίζομεν. Εἶναι μὲν ἀληθεῖς αἱ ἀρχαὶ αὗται τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, τοῦ νόμου τῆς προσφορᾶς καὶ τῆς ζητήσεως, τῆς ἐργασίας ὅλων τῶν παραγωγῶν, συνερχομένων εἰς σωματεῖα καὶ κομιτάτα ὑπὲρ τῆς αὐξήσεως τῆς καταναλώσεως, ἀλλ’ ἀπέναντι μιᾶς ἐκτάκτου καταστάσεως πραγμάτων, ἀπέναντι ἑνὸς προφανοῦς κινδύνου, ἂς μετριάσωμεν τὰς ἀρχὰς ταύτας, ἂς λάβωμεν ἓν μέτρον. Τὸ μέτρον αὐτὸ προετείνομεν ἀπέναντι τῶν γενικῶν ἀρχῶν τῆς ἐπιστήμης, ἀπέναντι τοῦ κινδύνου, τὸν ὁποῖον ἠθέλομεν ὑποστῆ οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως, τοῦ κινδύνου ὅτι, ἂν ἐπήρχετο μικροτέρα παραγωγὴ, ὅλος ὁ κόσμος ἤθελεν ἐξεγερθῆ καθ’ ἡμῶν. Ἀλλ’ ἡμεῖς εἴχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ἀρχῆς τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ πλεονάσματος καὶ ἡ ἐνεστῶσα κατάστασις ἤθελεν ἀλλοιωθῆ ἐπὶ τὰ κρείττω καὶ τὸ μέλλον θὰ ἦτο εὔελπι. Ὑπῆρξε λοιπὸν πλήρης σύγκρουσις ἰδεῶν ἐν τῇ συνειδήσει ἡμῶν τῶν ἀντιπροσωπευόντων τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας. Ἀπέναντι μιᾶς τοιαύτης καταστάσεως πραγμάτων, μιᾶς τοιαύτης συγκρούσεως ἰδεῶν, ἰδεῶν θεωρητικῶν καὶ ἐπιστημονικῶν ἀφ’ ἑνὸς, ἰδεῶν πρακτικῶν ἀφ’ ἑτέρου, τί ἔδει νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις; Δὲν ἐννοῶ νὰ ἀπολογηθῶ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλ’ εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Κρεστενίτης, ὁ εἰλικρινῶς καὶ ἀδόλως ἐνδιαφερόμενος ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν καὶ πρὸ πάντων τῆς Ἠλείας, ὅτι τὸ ζήτημα θάπτεται, καὶ θάπτεται διότι οὕτω θέλει ἡ Κυβέρνησις. Ὄχι, λέγω ἐγώ· θάπτεται, διότι οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, δὲν εἴμεθα σύμφωνοι, δὲν ἔχομεν μίαν ἀρχήν, δὲν ἔχομεν μίαν πεποίθησιν. Ἐν τῇ συγκρούσει δὲ τῶν ἰδεῶν ἡμῶν, τῶν ἀντιπροσώπων τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, παρενέβησαν, βεβαίως ἐνδιαφερόμενοι ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, καὶ ἀντιπρόσωποι τῶν μὴ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, καὶ ἀνέπτυξαν διαφόρους ἰδέας, διάφορα συστήματα· π.χ. ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς μᾶς ἀνέπτυξε τὸ σύστημα τῶν Σινῶν, οἱ ὁποῖοι διέτρεχον τὰς διαφόρους χώρας τῆς ὑφηλίου μὲ τὸ τέϊον ἀνὰ χεῖρας. Καὶ εἶναι μία ἀρχὴ καὶ αὐτὴ, καὶ ἀρχὴ λογική. Καὶ βεβαίως, ἂν πρόκηται νὰ καταστραφῇ ἡ παραγωγὴ, ἐνδεχόμενον μετὰ δέκα ἢ εἴκοσιν ἢ τριάκοντα ἔτη ἡ σταφὶς νὰ γείνῃ γνωστὴ καὶ νὰ καταναλίσκεται εἰς τὰς Σκανδιναυϊκὰς χώρας, εἰς τὴν Ρωσσίαν καὶ πανταχοῦ τῆς γῆς. Ἀλλὰ μέχρις ὅτου ἐπέλθῃ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐπέφερον οἱ Σῖναι, διατρέχοντες τὴν ὑφήλιον μὲ τὸ τέϊον ἀνὰ χεῖρας, ἡ παραγωγὴ τῆς σταφίδος κατὰ τὸ πλεῖστον θὰ καταστραφῇ. Καὶ ἠκούσαμεν τὰς θεωρίας, τὰς ὁποίας ἐγνωρίζομεν καὶ ἡμεῖς· ἀλλὰ δὲν ἐπρόκειτο περὶ τῶν θεωριῶν αὐτῶν, ἐπρόκειτο περὶ ἑνὸς γεγονότος ὡρισμένου καὶ σαφοῦς: πῶς δυνάμεθα νὰ σωθῶμεν ἐκ τῆς ἐνεστώσης κρίσεως...

§104ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δὲν εὑρέθη τρόπος, φρονῶ δὲ, ὅτι οὐδὲ θὰ εὑρεθῇ δυστυχῶς.

§105ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θεωρία εἶναι καὶ ἡ ἰδική σας ἰδέα, κύριε Φωτήλα.

§106ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἤκουσα τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐξ Αἰγιαλείας κ. Παναγιωτόπουλον, ὁ ὁποῖος δι’ ἐπιχειρημάτων σοβαρῶν ἀληθῶς καὶ σπουδαίων καὶ πρακτικῶν ἀνέπτυξε τὴν ἀντίθετον ἰδέαν, καὶ εἶπεν ὅτι ἐπῆλθον κρίσεις εἰς τὴν σταφίδα καὶ ἄλλοτε, ἀλλὰ τὰς κρίσεις ταύτας τὰς ἀπώθησαν τότε αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι ἀγωνιζόμεναι. Καὶ πράγματι ἡ Αἰγιάλεια, ὅπως ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀντέστη εἰς τὰς κρίσεις ἐκείνας, ὅπως καὶ αἱ Πάτραι, διότι τότε οἱ ἔμποροι τῶν Πατρῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἷς ἦτο καὶ ὁ πατὴρ τοῦ κ. Παναγιωτοπούλου, ἦλθον εἰς ἀρωγὴν τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἐχόντων τότε μικροτέρας ἀνάγκας καὶ μὴ παραγόντων τοσαῦτα ποσὰ σταφίδος, ὅσα σήμερον. Ἀλλὰ σήμερον ἡ κρίσις εἶναι γενική, καθολική· δὲν εἶναι περιωρισμένη, δὲν ἐπῆλθε μόνον εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Αἰγιαλείας, εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῶν Πατρῶν...

§107ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναλόγως τῆς παραγωγῆς, καὶ τότε ἦτο γενική.

§108ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ἦτο γενική· ἀντεῖχον δὲ τότε, διότι καὶ ἐν Αἰγιαλείᾳ, δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι τότε τὸ κατάστημα καθ’ ὑπόθεσιν τοῦ πατρός σας, τὸ κατάστημα τοῦ Θεοχάρη, τρία ἢ τέσσαρα ἄλλα καταστήματα ἠδυνήθησαν νὰ ἀνθέξωσιν εἰς τὴν κρίσιν, καὶ νὰ συγκρατήσωσι τὴν ἐπαρχίαν τῆς Αἰγιαλείας. Σήμερον ὅμως, ἀπέναντι τῆς καθολικῆς αὐτῆς καταστροφῆς, καὶ ἂν ὑπῆρχον τὰ καταστήματα ἐκεῖνα, δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ συγκρατήσωσι τὸ δυστύχημα ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Πελοποννήσου.

§109ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τῆς σταφίδος ὑπῆρχε καὶ τότε κρίσις· δὲν ἦτο μερική.

§110ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχεν ἡ σημερινὴ ἔκτασις τῆς σταφίδος.

§111ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὰ μέσα ἦσαν ἀναλόγως περιωρισμένα.

§112ΦΩΤΗΛΑΣ. Σήμερον ἡ κρίσις εἶναι καθολική· δὲν ἐπηρεάζει μόνον τὴν ἐπαρχίαν Αἰγιαλείας, ἢ τὴν ἐπαρχίαν τῶν Πατρῶν, ἢ τὴν ἐπαρχίαν τῆς Πυλίας, τῆς Ὀλυμπίας, τῆς Κυπαρισσίας καὶ καθεξῆς, ἀλλ’ ὁλόκληρον τὴν Πελοπόννησον, ὁλόκληρον τὴν Ἑλλάδα, αὐτὸν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, κύριε συνάδελφε. Καὶ ἤθελον ἱκετεύσει τὴν Κυβέρνησιν, τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὴν Βουλήν, νὰ ἐπιστήσωσι τὴν προσοχήν των ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Καὶ εἶχε δίκαιον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ σεβαστὸς ἐξ Αἰγιαλείας πρεσβύτης κ. Μεσσηνέζης, νὰ λέγῃ: ἂς ὑποστῶμεν θυσίας τινάς, ἃς ὑποστῶμεν τὴν θυσίαν καὶ ἑνὸς καὶ δύο ἑκατομμυρίων, διότι, ἂν ὑποστῶμεν τὴν θυσίαν αὐτὴν τὴν μικρὰν, θὰ τὴν ἀναλάβωμεν πολλαπλασίαν· διότι, ἂν αἱ τιμαὶ τοῦ σταφιδοκάρπου κατῆλθον σήμερον εἰς τὰς 30, εἰς τὰς 40, εἰς τὰς 50 δραχμάς, ὁ κόσμος δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ φόρους, ἡ εἰσαγωγὴ θὰ ἐλαττωθῇ εἰς βαθμὸν φοβερόν· ἐκ τῶν τελωνείων δὲν ἐλπίζομέν τι, ἐκ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν δὲν ἐλπίζομεν, ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων δὲν ἐλπίζομεν· ὁ προϋπολογισμὸς θὰ παρουσιάσῃ ἔλλειμμα μέγα καὶ σπουδαῖον. Βεβαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνδιαφέρεται ὑπὲρ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Δημοσίου, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐνδιαφέρεται καὶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, καὶ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν δύναται νὰ ἀδικήσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀναμετρεῖ τὰ πράγματα· ἐν τοιαύτῃ οἰκονομικῇ καταστάσει, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρισκόμεθα, ὅτε οἱ πάντες συζητοῦμεν περὶ ἐλλείψεων τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ ἀκούομεν οἰμωγάς, καὶ ἀκούομεν στεναγμούς, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς θὰ παρουσιάσῃ ἔλλειμμα, ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν ἡμεῖς —καὶ τὸ λέγω εἰς τὸν ἀξιότιμον φίλον μου κ. Μεσσηνέζην—ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν ἡμεῖς νὰ ὑποστῇ ἀφαίμαξιν αὐτὸς ὁ προϋπολογισμός! Λέγομεν ὅτι θέλομεν ν’ ἀπατήσωμεν τοὺς δανειστάς μας, ἐνῷ προσπαθεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν προϋπολογισμὸν αὐτὸν νὰ τὸν καταστήσῃ ἀληθῆ καὶ πραγματικόν, διὰ νὰ διασώσωμεν τὴν τιμήν μας, διὰ νὰ διασώσωμεν τὴν ὑπόληψίν μας...

§113Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τώρα πάλιν!

§114ΦΩΤΗΛΑΣ. .. ἵνα ἀποδώσωμεν εἰς τοὺς δανειστάς μας ὅ,τι θὰ ὑποσχεθῶμεν πρὸς αὐτοὺς δι’ ἑνὸς συμβιβασμοῦ. Καὶ ἐνῷ εἴμεθα ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς ἐκτελέσεως ἑνὸς τοιούτου προγράμματος, ἐρχόμεθα ἡμεῖς καὶ λέγομεν: «ἔχομεν 5,000,000 ἀπὸ τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας; ἄς τὰ κόψωμεν». Τότε δὲν ἐννοῶ τί ζητοῦμεν. Θέλομεν νὰ ἔχωμεν προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος νὰ δώσῃ ἐπαρκῆ εἰσοδήματα, ἵνα ἐνεργήσωμεν συμβιβασμόν τινα μετὰ τῶν δανειστῶν μας, νὰ ἦναι πραγματικός, καὶ ἐρχόμεθα εἰς τὸ μεγαλείτερον εἰσόδημα τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ λέγομεν ὄχι! Πρέπει νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς· πρέπει ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν νὰ ζητήσωμεν ὅ,τι πρέπει νὰ ἔχωμεν. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὡς φίλος αὐτῆς, νὰ κάμῃ ὑποχώρησίν τινα. Ἔχω ἀπόλυτον πεποίθησιν εἰς τὴν εἰλικρίνειαν τῶν αἰσθημάτων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑπὲρ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ ζητήσωμεν ὅ,τι εἶναι λογικὸν, ὅ,τι εἶναι δίκαιον, ὅ,τι εἶναι ὀρθὸν, συμβιβάζοντες τὸ συμφέρον τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν μὲ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους. Εἶναι ἀληθὲς, κατὰ τὴν γνώμην μου, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπηρεάζεται ἀπὸ σκέψεις τινάς, ἐκ πεποιθήσεως, ἐννοεῖται. Καθ’ ὑπόθεσιν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι, ἂν ἐπεψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Βουλευτοῦ Αἰγιαλείας, ὁ δημόσιος θησαυρὸς θ’ ἀπώλλυτο· καὶ βεβαίως ἀπόλλυται, ἂν πρόκηται νὰ ἀπολεσθῇ ποσὸν 4–5 ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤκουσε τὸν κ. Grove, ἀντιπρόσωπον τῆς ἑταιρίας Βάῤῥ. Καὶ ὁμολογῶ ὅτι ἡ ἑταιρία Βὰρφ εἶναι μία ἐκ τῶν σπουδαίων ἑταιριῶν, αἵτινες διαχειρίζονται τὸ ἐμπόριον τοῦ σταφιδοκάρπου ἐπὶ 50 ἔτη ἐν Ἑλλάδι...

§115ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Περισσότερον, πρὸ τῆς ἐπαναστάσεως.

§116ΦΩΤΗΛΑΣ. .. καὶ ἐξυπηρέτησε τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ὁ κ. Grove, ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας Βὰρφ, ἔχει τὰ συμφέροντά του. Παριστᾷ ἡ ἑταιρία αὕτη, ὅτι τὸ πλεόνασμα τοῦ σταφιδοκάρπου, μεταποιούμενον εἰς ὕλην μὴ βρώσιμον, δὲν ἔχει ἀξίαν περισσοτέραν τῶν 15 ἕως 20 δραχμῶν. Ἐγὼ ἔχω ὅλως διαφορετικὴν γνώμην. Καὶ ὡς ἔχων μικρὰν, ἐλαχίστην ποσότητα σταφίδος ἐν Αἰγίῳ, 15–20 χιλιάδων λιτρῶν, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀσχολούμενος καὶ εἰς τὸ ἐμπόριον τοῦ σταφιδοκάρπου, ἦλθον εἰς ἐπικοινωνίαν περὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ μετὰ διαφόρων προσώπων, καὶ νομίζω ὅτι, ἂν ψηφισθῇ νομοσχέδιόν τι καὶ ὁ σταφιδόκαρπος μεταποιῆται εἰς ὕλην δι’ οἰνοπνευματοποιΐαν καὶ γείνῃ δημοπρασία τις, δύναται νὰ εὕρῃ τιμὴν καὶ 30 καὶ 40 καὶ 50 δρ. κατὰ χιλιόλιτρον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς βεβαίως μεριμνᾷ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου καὶ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν σταφιδοπαραγωγῶν, ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην μου δὲν ἀνεπέτασε τὰς θύρας πρὸς τὸν συναγωνισμόν. Ἦλθεν ὁ κ. Grove, ἀντιπρόσωπος τῆς ἑταιρίας Βὰρφ, ἦλθε καὶ ὁ κ. Ἄμβουργερ. Διατί; Ὑπάρχουσιν ἑταιρίαι καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, αἵτινες θὰ ἤρχοντο, ἵνα διαγωνισθῶσι, καὶ εἶναι ἀδύνατον, κατὰ τὴν γνώμην μου καὶ τὴν πεποίθησίν μου, ἅμα ὑπάρχῃ ἀτέλεια τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ προϊόντος, μεταβαλλομένου εἰς ὕλην μὴ βρώσιμον, νὰ μὴ εὕρωμεν τιμὴν τοὐλάχιστον 40 δραχμῶν κατὰ χιλιόλιτρον. Λοιπὸν τί δέον γενέσθαι; ἵνα μὴ πολυλογῶμεν. Ἐννοῶ τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τῆς Κυβερνήσεως ὑπὲρ τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, εἰς ἃς περιστάσεις μάλιστα εὑρισκόμεθα. Καὶ ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν δὲν ζητοῦμεν ἐπιείκειαν,—διότι ἠκούσθη λεχθὲν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ζητοῦμεν φιλανθρωπίαν, ὅτι ζητοῦμεν ἐλεημοσύνην ἡμεῖς, οἱ τρέφοντες διαρκῶς τὸν δημόσιον θησαυρόν!—Οὔτε φιλανθρωπίαν ζητοῦμεν, οὔτε ἐλεημοσύνην. Ζητοῦμεν νὰ πληρώσωμεν τοὺς αὐτοὺς φόρους, ἐνῷ εὔλογον, ἐνῷ δίκαιον, ἐνῷ ὀρθὸν ἦτο, ὁ φόρος οὗτος νὰ καταβιβασθῇ εἰς 5 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα καὶ ὀλιγώτερον, διότι ὁ φόρος, τὸν ὁποῖον ἤδη καταβάλλομεν, δὲν δύναται πλέον νὰ ὀνομασθῇ φόρος· πληρόνομεν 16–20 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα. Τί ζητοῦμεν ἡμεῖς; Σήμερον αἱ τιμαὶ τῆς σταφίδος κατήντησαν εἰς τὰς 40–50 δραχμὰς τὴν χιλιάδα. Ποία εἶναι ἡ δαπάνη τῆς παραγωγῆς; Εἶναι 50–60 δραχμαὶ τὸ στρέμμα, ὅπερ παράγει ὀλιγώτερον τῆς χιλιάδος. Δὲν ζητοῦμεν λοιπὸν οὐδὲ κἂν νὰ ἐλαττώσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸν φόρον αὐτόν, ἐνῷ ὁ φόρος αὐτὸς εἶναι ἀφόρητος· εἶναι φορολογία, ὅπως λέγουσιν οἱ οἰκονομολόγοι, εἰς τὰς νόσους. Ἐνῷ εἶναί τις ἀσθενὴς, τῷ ἐπιβάλλεται φορολογία! Τὸ ἴδιον πρᾶγμα εἶναι καὶ διὰ τὴν φορολογίαν τῆς σταφίδος· εἶναι φορολογία τῆς νόσου! Ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ συνδράμῃ, εἰς τρόπον ὥστε οὔτε τὸ Δημόσιον, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου πάντες ἐνδιαφερόμεθα, νὰ ὑποστῇ μεγάλην ζημίαν, οὔτε αἱ σταφιδοφόροι ἐπαρχίαι νὰ καταστραφῶσι. Ν’ ἀποδεχθῇ μέσον τινὰ ὅρον, κατὰ τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ρικάκης ὑπέβαλε, νὰ ἀποδεχθῇ τὸν φόρον τῆς σταφίδος εἰς χρήματα μετρητὰ 10 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα, τὸ ὑπόλοιπον δὲ εἰς εἶδος. Ἐγὼ καὶ τὸν φόρον τοῦτον εὑρίσκω πολὺ βαρὺν, ἀλλ’ οὕτω οὔτε τὸ Δημόσιον θὰ ὑποστῇ ζημίαν οὔτε οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ, καὶ ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς ἀκριβεῖς ὑπολογισμοὺς τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἂν ἐπέλθῃ ζημία, αὕτη δὲν θὰ ᾖναι ἀνωτέρα 1,000,000 δραχ. τὴν ὁποίαν ἐδήλωσεν ὅτι ἀποδέχεται ὁ κ. Πρωθυπουργός. Εἰς ὅλα τὰ μέχρι τοῦδε ἐκτεθέντα ζητήματα δὲν πταίει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, πταίομεν ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν· ἡμεῖς διαφωνοῦμεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂν ἔβλεπεν ὅτι ἡμεῖς εἴχομεν ὡρισμένην πεποίθησιν, ὅτι εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι διὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ πλεονάσματος, θὰ τὴν ἀπεδέχετο.

§117ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἤδη εἴμεθα ὅλοι σύμφωνοι, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ βοήθεια.

§118ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι σὺν τῇ ἰδέᾳ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ πλεονάσματος πρέπει νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὰς σταφιδικὰς ἐπαρχίας, καὶ ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνέδεσε μετὰ χρηματικῆς συνδρομῆς πρὸς αὐτὰς, ἀλλ’ ἡμεῖς οἱ Βουλευταὶ τὸ ἀπεκρούσαμεν· ἔπειτα ὑπεβλήθη ἕτερον νομοσχέδιον, ἔχον κεχωρισμένον τὸν ὅρον τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ πλεονάσματος, ἀλλὰ καὶ ἐκεῖνο ἀπεκρούσθη.

§119ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν ἀπεκρούσαμεν τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως, ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον, διότι ἔδιδε τὸ πλεόνασμα εἰς ἑταιρίαν κερδοσκοπικήν.

§120ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὄχι· τὸ δεύτερον νομοσχέδιον περιεῖχε τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως χωριστὴν, ἀλλὰ καὶ ταύτην ὑμεῖς μετὰ τῶν φίλων σας κατεψηφίσατε.

§121ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Διότι συνιστᾶτο ἑταιρία κερδοσκόπων.

§122ΚΟΥΣΤΑΣ. Πῶς θὰ δώσω τὴν σταφίδα μου νὰ τὴν διαχειρίζηται ἄλλος;

§123ΦΩΤΗΛΑΣ. Περὶ τῆς ἀρχῆς ἐπρόκειτο.

§124ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἐγὼ ἐδήλωσα διατὶ κατεψήφισα τὸ νομοσχέδιον.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ κατεψήφισε τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως.

§126ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι· τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου κατεψήφισε. Διατάξατε νὰ προσαχθῶσι τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ψηφοφορίαν τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου.

§127ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἡ πεποίθησις τῶν δυναμένων νὰ σκεφθῶσιν ὀρθῶς, τῶν γνωριζόντων ἀκριβῶς τὰ πράγματα, τῶν μὴ ἐμφορουμένων ἀπὸ γενικὰς θεωρίας, εἶναι ὅτι μόνη ἡ ὁδὸς τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ πλεονάσματος δύναται νὰ συγκρατήσῃ τὴν παραγωγὴν καὶ νὰ σώσῃ τὸ μέλλον τοῦ σταφιδοκάρπου. Ἀλλ’ αἱ ἰδέαι αὗται δὲν ἐπεκράτησαν ἐν τῇ Βουλῇ· ἐπεκράτησαν θεωρίαι ἐπιστημονικαὶ, θεωρίαι οἰκονομολογικαὶ, θεωρίαι δημοσιονομικαί, αἱ θεωρίαι τοῦ τεΐου τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου.

§128ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἀνέφερε τὴν δεκαπενταετῆ ἐπιμονὴν τῶν Γάλλων ἀμπελουργῶν, ἀνέφερε τὴν ἐπιμονὴν τῶν ἐλαιοπαραγωγῶν τῶν Ἰταλῶν, τῶν Ἱσπανῶν, ἐνῷ σεῖς δὲν ἐπράξατε τὸ αὐτὸ διὰ τὴν σταφίδα.

§129ΦΩΤΗΛΑΣ. Οἱ Γάλλοι ἀμπελουργοὶ εἶχον κεφάλαια.

§130ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ σεῖς εἴχατε καὶ τὰ διεχειρίσθητε κακῶς, ἐπὶ ἐθνικῇ ζημίᾳ.

§131ΦΩΤΗΛΑΣ. Μόνον οἱ πρακτικῶς σκεπτόμενοι, οἱ ἐνδιαφερόμενοι διὰ τὴν παραγωγὴν, διὰ τὴν ὕπαρξιν τοῦ μέλλοντος τῆς σταφίδος, δύνανται νὰ προβάλλωσι γνώμην ἀπέναντι τῶν γενικῶν ἀρχῶν καὶ θεωριῶν καὶ ἀπέναντι Βουλευτῶν μὴ ἐνδιαφερομένων. Ἐὰν ἐπικρατήσῃ ἡ ἀντίθετος ἀρχὴ, ὁ προσεχὴς Αὔγουστος θὰ δείξῃ ποῖοι εἶχον δίκαιον, οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ πλεονάσματος, ἢ οἱ κατὰ τῆς ἀρχῆς αὐτῆς ἀντιλέγοντες; Ὑπεχωρήσαμεν ἐν τῇ συζητήσει, διότι κατ’ ἀρχὴν ἐπιστημονικὴν εἶχον δίκαιον οἱ ὑποστηρίζοντες τὰς θεωρητικὰς ἀρχάς. Ἡ ἰδέα μας δὲν ἐπεκράτησε. Δὲν παραπονούμεθα· τοὐναντίον μάλιστα εὐχαριστούμεθα, διότι ἄλλοι ἀνέλαβον τὴν εὐθύνην. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπέλθῃ μία λύσις, καὶ ἐπαναλαμβάνω λέγων, ὅτι δὲν ζητοῦμεν ἐλεημοσύνην· εἴμεθα ὑπερήφανοι, διότι συνεισφέρομεν τὰ ⅔ τῶν φόρων εἰς τὸν δημόσιον θησαυρόν· δὲν θέλομεν οὔτε κἂν συνδρομὴν, ἐνῷ δίκαιον ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἀπαιτήσωμεν ὄχι τὴν ἐλάττωσιν, ἀλλὰ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δεχθῇ, ὅπως αὐτὴ ἡ ἀπόλυτος ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑποβληθέντος παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου καὶ σεβαστοῦ πρεσβύτου, τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, μετριασθῇ, καὶ ὁ φόρος καταβιβασθῇ εἰς 10 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα, τὸ δὲ ὑπόλοιπον νὰ μετριασθῇ κατ’ ἀναλογίαν εἰς εἶδος. Αἱ λεπτομέρειαι δύνανται νὰ κανονισθῶσιν εἴτε ἐν αὐτῷ τῷ νομοσχεδίῳ, εἴτε ἐν ἄλλῳ, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν· διότι βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐμφορεῖται ἀπὸ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ συμφέροντος τοῦ τόπου καὶ τῆς Πελοποννήσου. Ἤθελον δὲ καὶ ἐγὼ ἀπευθύνει τὴν παράκλησιν νὰ ἀκουσθῇ ἡ φωνὴ τοῦ ἐκ Γόρτυνος βουλευτοῦ κ. Δηλιγιάννη, ὅτι πρέπει ἡ Κυβέρνησις, δίδουσα ἐγγυήσεις, νὰ ἔλθῃ ἐπὶ ἰδίῳ κινδύνῳ ἀρωγὸς εἰς τὰς πασχούσας σταφιδοφόρους ἐπαρχίας. Ὁ κ. Δηλιγιάνης, χρηματίσας πολλάκις Ὑπουργὸς, Πρωθυπουργὸς, ἀρχηγὸς μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὑπέβαλε γνώμην, τὴν ὁποίαν ὅλοι πρέπει νὰ σεβασθῶμεν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν καὶ πάλιν τὴν Κυβέρνησιν, ὡς φίλος αὐτῆς, νὰ ἀποδεχθῇ τὴν ἀρχὴν τῆς φορολογίας εἰς χρήματα μὲν πρὸς 10 δραχμὰς κατὰ χιλιάδα, τὸ ὑπόλοιπον δὲ εἰς εἶδος, ἵνα μὴ λέγῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι εἰς τοιαύτας περιστάσεις θέλομεν ν’ ἀφαιρέσωμεν ἡμεῖς οἱ ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν ἕνα τῶν σπουδαιοτέρων πόρων τοῦ Κράτους ὑπὲρ ἡμῶν αὐτῶν· διότι, ἂν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχει ζημία, αὕτη θὰ ἦναι μόνον 500,000 δραχμῶν μέχρις ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Νομίζω ὅτι διηρμήνευσα καὶ τὸ φρόνημα ἐμοῦ καὶ τὸ φρόνημα πολλῶν ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων.

§132ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς ἀπόδειξιν, κύριοι συνάδελφοι, τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, τὸν ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποστηρίξω ἐντεῦθεν, ὅτι ἡ Βουλὴ κακῶς ἐπελάβετο τῆς συζητήσεως τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, φέρω τοὺς τελευταίους λόγους τοῦ ἄρτι καταβάντος τοῦ βήματος, τοῦ κ. Φωτήλα, ὅστις, εἰδικώτατος ὤν, ἀντιπροσωπεύων σταφιδοφόρον ἐπαρχίαν, παράγων αὐτὸς σταφίδα καὶ ἐμπορευόμενος, ἔχων πλήρη γνῶσιν τοῦ ζητήματος, λέγει πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν: «εὕρετε ἓν οἱονδήποτε μέσον»! Ὁ κ. Φωτήλας ἄρα δὲν ἔχει νὰ προτείνῃ γνώμην...

§133ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐγὼ ἐπρότεινα καὶ ἀπεῤῥίφθη.

§134ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἀπεῤῥίφθη καὶ δὲν ἔχητε ἄλλην, τοῦτο ἔτι μᾶλλον ὑποστηρίζει τοὺς ἰσχυρισμούς μου. Δὲν ἔπρεπε, Κύριοι, νὰ ἐπανέλθῃ διὰ τρίτην φορὰν τὸ ζήτημα ἐνταῦθα. Ἡ περὶ σταφιδικοῦ ταμείου πρότασις εἰσήχθη δὶς καὶ ἀπεῤῥίφθη δίς· θὰ ἠδύνατό τις δ’ ἐκ τῶν ἀντιφρονούντων εἰς τὴν ἰδέαν τοῦ ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ προβάλῃ καὶ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ὅτι πρότασίς τις, ἅπαξ εἰσαχθεῖσα καὶ ἀποῤῥιφθεῖσα, δὲν εἰσάγεται εἰς τὴν αὐτὴν σύνοδον· καὶ βεβαίως κατ’ οὐσίαν εἶναι ἡ αὐτὴ πρότασις (θόρυβος). Δὲν περιορίζομαι ἐγὼ εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ γράμματος τῶν διαφόρων νομοσχεδίων· λαμβάνω τὴν οὐσίαν τοῦ ζητήματος. Ἐν τοῖς τρισὶ νομοσχεδίοις, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν, κυριεύουσα βάσις εἶναι ἡ παρακράτησις. Ἔπρεπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ μὴ δεχθῇ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Μεσσηνέζης δύναται, μετὰ τὴν πλήρη συναίσθησιν, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἀποκομίσει ἐντεῦθεν, ὅτι ἐξεπλήρωσε τὸ καθ’ ἑαυτὸν ὑπὲρ τῆς σταφίδος, ἠδύνατο νὰ ἀποκομίσῃ καὶ ἄλλην εὐχαρίστησιν, ὅτι πρὸς χάριν αὐτοῦ καὶ μόνον ἐκ σεβασμοῦ πρὸς αὐτὸν ἐδέχθη ἡ Βουλὴ νὰ ἔλθῃ διὰ τρίτην φορὰν εἰς συζήτησιν τὸ ζήτημα· ἄλλως βεβαίως δὲν θὰ ἐπανήρχετο· διότι πρὸς τί νὰ ἐπανέλθῃ; Ἀπέῤῥιψεν ἡ Βουλὴ δὶς τὴν ἰδέαν τῆς παρακρατήσεως, κατὰ τῆς ὁποίας εἴδομεν, ὅτι ἐξηγέρθη σχεδὸν ὁλόκληρος ὁ πληθυσμὸς τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν· ἀπέῤῥιψεν ἡ Βουλὴ καὶ τὴν γνώμην τῆς συστάσεως σταφιδικοῦ ταμείου καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ πρώτου νομοσχεδίου καὶ κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ δευτέρου· μετὰ ταῦτα τὸ ζήτημα ἐξῆλθε τῶν πυλῶν τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ ἡ Βουλὴ μετέβαινεν εἰς τὰς ἄλλας ἐργασίας της, ἀλλὰ γοεραί τινες φωναὶ καὶ πένθιμοι οἰμωγαὶ ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν προεκάλεσαν καὶ αὖθις τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Ἐπ’ αὐτῶν ἐκλήθημεν νὰ σκεφθῶμεν, κατὰ τίνα τρόπον δυνάμεθα νὰ παράσχωμεν συνδρομὴν εἰς τὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας. Δύο ὑπῆρχον πρὸς τοῦτο τρόποι· ὁ μὲν ἡ ἀρωγὴ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ αὕτη καὶ προφορικῶς καὶ ἐγγράφως ἐπανειλημμένως καὶ διὰ τοῦ πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψιν, διαῤῥήδην ἠρνήθη· ὁ ἕτερος τρόπος εἶναι νὰ στραφῶμεν πρὸς τὸ Δημόσιον· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐφώνησε μετὰ μεγάλης ἀποφασιστικότητος: Κάτω τὰς χεῖρας, διότι θὰ καταστήσητε τὸ ζήτημα πολιτικόν! Ἐὰν ἴδω τινὰ τείνοντα τὴν χεῖρα πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον, θὰ θέσω ζήτημα ἐμπιστοσύνης! Οὕτως ἐφράχθη καὶ ἡ θύρα ἐκείνη. Εἶχε προταθῇ ἡ γνώμη, τὸ πρῶτον παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Κωνσταντοπούλου, τῆς παροχῆς χρημάτων ἐκ τοῦ Δημοσίου διὰ τὴν σταφιδικὴν ἀνάγκην διὰ τῆς ὑπηρεσίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ τὴν ὑπεστήριξε καὶ ὁ ἐκ Γόρτυνος κ. Βουλευτής· ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπήντησεν εἰς τοῦτο ἀκόμη· δὲν ὑπάρχει δὲ ἀμφιβολία τί θ’ ἀπαντήσῃ· θ’ ἀπαντήσῃ ὅτι θ’ ἀποῤῥίψῃ καὶ αὐτὴν τὴν πρότασιν. Τί ὑπολείπεται λοιπὸν νὰ συζητήσωμεν; Διατὶ, παρακαλῶ, ἀσχάλλετε, ὅταν λέγω μετὰ θάῤῥους, ἀλλὰ καὶ μετὰ ἐπιμονῆς, ἡ ὁποία εἶναι καὶ εἰς ἐμὲ δυσάρεστος, (διότι διατρέχω τὸν κίνδυνον νὰ παρεξηγηθῶ) ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις περὶ τούτου, καὶ ὅτι οὐδὲν ὑπολείπεται, ἵνα ἀκολουθήσῃ ἡ Βουλή; Ἐπανεφέρατε τὸ ζήτημα τῆς παρακρατήσεως ὑπὸ ἄλλην μορφὴν, καὶ οἱ ὑπολογισμοὶ, τοὺς ὁποίους ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπέδειξαν ὅτι εἶναι ἄντικρυς εἰρωνεία νὰ ὁμιλῶμεν περὶ παρακρατήσεως καὶ περὶ διαχειρίσεως τοῦ παρακρατηθησομένου ποσοῦ, ὅταν τοῦτο πρόκηται νὰ δώσῃ 15 ἢ 18 δρ. κατὰ χιλιάδα, ὅτε δὲν ἀποδίδει οὐδὲ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς καὶ ἀποῤῥίψεως αὐτοῦ εἰς τὴν θάλασσαν. Καὶ ἐπανῆλθε τὸ ζήτημα τῆς παρακρατήσεως διὰ προτάσεως νόμου περὶ καταβολῆς τοῦ φόρου εἰς εἶδος...

§135ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἀπεῤῥίφθη ἅπαξ τὸ ζήτημα, δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπανέλθῃ.

§136ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλπίζω, κύριε συνάδελφε, ὅτι σπουδαίως λέγετε ὅτι ἔχω δίκαιον, καὶ ὅτι οὐδὲν ἄλλο ὑπολείπεται, διότι ὑμεῖς ὑπήρξατε ἀπὸ τῆς προηγουμένης συνόδου τῆς Βουλῆς ἐνθερμότατος ὑποστηρικτὴς τῆς λήψεως μέτρου τινὸς περὶ συστάσεως Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ εἶσθε καὶ ἄνθρωπος πρακτικὸς, ὁ ὁποῖος κατεθέσατε τὰ ὅπλα· ἐντίμως δὲ, ἀληθῶς, κατεθέσατε τὰ ὅπλα καὶ εἴπατε εἰς τοὺς ἐκλογεῖς σας: «τὸ ἔργον τετέλεκα, τὴν πίστιν τετήρηκα, ἀλλὰ δὲν ἔφθασα εἰς ἀποτέλεσμα». Ὅ,τι ἔχετε νὰ πράξητε πρακτικώτερον, κύριε συνάδελφε, εἶναι νὰ φύγητε ἐκ τοῦ ζητήματος τῆς σταφίδος, ζητήματος, ὅπερ εὐφυῶς παρέβαλε κατὰ τὴν πρωϊνὴν συνεδρίασιν ὁ κ. Κρεστενίτης ὡς προσομοιάζον πρὸς «προκείμενον νεκρὸν», ἐφ’ οὗ ἐτέθη ἐπιτύμβιος πλὰξ, καὶ ὁ ὁποῖος τέλος ἐλιβανίσθη ὑπὸ τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ πρὸ ὀλίγης ὥρας.

§137ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Αἰωνία του ἡ μνήμη!

§138ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλετε νὰ ἐπανέλθητε εἰς τὸ ζήτημα; Ἐγὼ δέχομαι τὴν παρακράτησιν ὑπὸ τὸν ἑξῆς ὅρον: ἂν σεῖς μᾶς πείσητε, ὅτι διὰ τῆς παρακρατήσεως θὰ ἀνατιμηθῇ ἡ σταφίς. Μὴ ἀπατηθῆτε ἐκ τῆς φαινομενικῆς ἐκείνης κινήσεως, ἡ ὁποία ἐγένετο κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας, τῆς σπασμωδικῆς, τῆς κερδοσκοπικῆς κινήσεως, ὅπως γίνεται εἰς τὸ χρηματιστήριον ἡ ἀνύψωσις τοῦ χρυσοῦ. Ἂν πείθησθε, ὅτι ἡ παρακράτησις θὰ φέρῃ πραγματικὴν ἀνατίμησιν τῆς σταφίδος, τότε θὰ προτείνω νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, ἀλλὰ προηγουμένως θὰ ἀναλάβητε, ἐπαναλαμβάνω, νὰ πείσητε τὴν Βουλὴν, ὅτι θὰ ὠφελήσῃ ἡ παρακράτησις, ὅτι δὲν θὰ πιέσῃ τὴν κατανάλωσιν ποσῶς, ὅτι ἀνατιμᾶται διὰ τοῦ μέτρου τούτου ἡ σταφὶς, θὰ προτείνω εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναγράψῃ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν 50 ἢ 100 ἢ 200 χιλιάδας δραχμὰς, αἵτινες θὰ χρησιμεύσωσιν ὡς δαπάνη τῆς περισυλλογῆς τοῦ παρακρατηθησομένου ποσοῦ καὶ καταβυθίσεως αὐτοῦ εἰς τὴν θάλασσαν, — διότι περὶ ἄλλης χρήσεως δὲν πρέπει νὰ σκεφθῆτε. Ἀφοῦ ἡ ἀπόσταξις οὐδόλως βοηθεῖ, διότι καὶ οἱ ὑπολογισμοὶ ἀποδεικνύουσιν, ὅτι αὕτη στοιχίζει δυσαναλόγως πολλὰ, δὲν ἔχομεν δ’ ἄλλως καὶ ἀγορὰς καταναλώσεως, λοιπὸν δὲν μένει ἄλλο, παρὰ νὰ τὴν ῥίψωμεν εἰς τὴν θάλασσαν, νὰ πράξωμεν δηλ. ὅ,τι ἔπραξαν οἱ Ὁλλανδοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔῤῥιψαν τὰ μοσχοκάρυά των εἰς τὴν θάλασσαν. Ἀλλ’ οἱ προτείνοντες τοιοῦτόν τι δὲν ἐσυλλογίσθησαν ὁποίαν προσβλητικὴν πρότασιν ἔκαμον διὰ τοὺς συμπολίτας των. Προϊὸν παραγόμενον διὰ τοσούτων μόχθων καὶ τοσούτων δαπανῶν καὶ τοσούτων κινδύνων νὰ τὸ ῥίπτωσι εἰς τὴν θάλασσαν, νὰ τὸ ῥίπτωσι πολῖται ἐλεύθεροι καὶ φιλότιμοι, οἱ νοήμονες Πελοποννήσιοι! Τὰ μοσχοκάρυα δὲν ἠξεύρω εἰς ποίαν ἀγρίαν γωνίαν τῆς Ἀφρικῆς συλλέγονται καὶ παρασκευάζονται καὶ ἀποστέλλονται εἰς Εὐρώπην παρὰ δούλων, τῶν ὁποίων ὁ κόπος δὲν ἀξίζει ὅσον ὁ κόπος ἑνὸς ἐλευθέρου, συνταγματικοῦ μάλιστα πολίτου. Ἔχω τὴν ἰδέαν, Κύριοι, καὶ ἐπιμένω εἰς αὐτὴν, ὅτι αἱ πλεῖσται τῶν αἰτιῶν, αἵτινες ἐπέφερον ἐφέτος αὐτὴν τὴν δυσχέρειαν, αὐτὴν τὴν κρίσιν, θὰ παρέλθουν, διότι κατὰ σύμπτωσιν ὑπῆρξε μεγάλη συῤῥοὴ αἰτιῶν, ὧν τὸ γενικὸν ἄθροισμα ἐπήνεγκε τὴν κρίσιν ταύτην. Πλὴν τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῆς σταφίδος ἐκ τῆς Γαλλικῆς ἀγορᾶς, εἶναι πιθανὸν, εἶναι ἐνδεχόμενον, ὅτι ὅλαι αἱ ἄλλαι αἰτίαι κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος δὲν θὰ ὑπάρξωσι, δὲν θὰ ὑπάρξῃ δ’ ἴσως τόση μεγάλη εὐφορία ὅλων τῶν καρπῶν, ἐξ ὧν παράγεται οἰνόπνευμα καὶ οἶνος εἰς πολλὰ μέρη, καὶ θὰ εἰσαχθῇ σταφὶς καὶ θὰ ἐξοδευθῇ περισσοτέρα, καὶ οὕτω θ’ ἀνατιμηθῇ, καὶ θὰ διαδοθῇ ἐκεῖ, ὅπου δύναται πραγματικῶς νὰ καταλάβῃ ἔδαφος. Ἂν ὅμως ἐπιμένητε ὑμεῖς, οἱ ὑπὲρ τῆς ἰδέας τῆς παρακρατήσεως, εἰς τὴν ἰδέαν σας αὐτὴν, πρέπει νὰ λάβητε τὸ θάῤῥος νὰ εἴπητε εἰς τοὺς συμπολίτας σας ἄλλην τινὰ ἀλήθειαν μεγαλειτέραν, νὰ τοῖς εἴπητε: «Ἐκριζώσατε μέρος τῶν σταφιδοφυτειῶν σας, τὸ ἥμισυ, τὸ ἓν τρίτον, τὸ ἓν τέταρτον, διότι τὸ προϊόν σας εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξοδευθῇ», καὶ τότε θὰ εὐεργετήσητε αὐτοὺς πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως, διότι δὲν θὰ ἐξοδεύωσι τόσα χρήματα καὶ δὲν θὰ καταβάλλωσι τόσους κόπους, διὰ νὰ ῥίπτωσι κατόπιν τὸ προϊόν τῶν κόπων των εἰς τὴν θάλασσαν· διότι θὰ χρησιμοποιήσωσι τὰς γαίας αὐτὰς εἰς ἄλλην χρῆσιν. Ἐγὼ ὅμως δὲν εἶμαι αὐτῆς τῆς γνώμης· φρονῶ μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν, πέντε ἢ ἕξ, θὰ ἴδωμεν τὴν σταφίδα καταλαμβάνουσαν μεγάλας ἐκτάσεις καταναλώσεως, τὰς ὁποίας δὲν ἔχει τώρα. Σήμερον ὅμως παρακαλῶ νὰ τεθῇ τὸ ζήτημα εἰς μίαν τυπικὴν ψηφοφορίαν, διὰ νὰ ἀπαλλαγῶμεν αὐτοῦ, ἀφοῦ οὐδὲν ἄλλο προτείνεται πρὸς ἀποτροπὴν τῆς σταφιδικῆς κρίσεως.

§139ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπισκεφθεὶς σήμερον κατ’ οἶκον τὸν κ. Κανακάρην, εὗρον αὐτὸν ἀσθενοῦντα, καὶ ἀδυνατοῦντα νὰ παραστῇ ἐνώπιον ἡμῶν καὶ λάβῃ τὸν λόγον. Μὲ παρεκάλεσε δὲ νὰ γνωρίσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, ἂν ἦτο παρὼν, ἤθελε συνηγορήσει καὶ ψηφίσει ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Μεσσηνέζη.

§140ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν νομίζω πρέπον νὰ ὁμιλήσω ἐν ἐκτάσει περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι τὸ θεωρῶ καὶ ἐντελῶς μάταιον. Ἐξέφερα τὴν γνώμην μου καὶ ἄλλοτε, καὶ σήμερον λέγω, ὅτι οὐδὲν μέτρον περὶ τῆς σταφίδος δύναται νὰ ληφθῇ, οὐδὲ νὰ πραγματωθῇ, ἂν τὸ τοιοῦτο μέτρον δὲν ἤθελεν υἱοθετήσει ἡ Κυβέρνησις. Ἐφ’ ὅσον βλέπω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀπέχει νὰ υἱοθετήσῃ μέτρον τι τοιοῦτον, νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις εἶναι ματαία, καὶ δὲν γίνεται παρὰ μόνον πρὸς τὸ θεαθῆναι, μόνον ὅπως οἱ μὲν φανῶσι καλοὶ πρὸς τοὺς σταφιδοκτήμονας, οἱ δὲ, ὅτι προτείνουσι καλλιτέρας προτάσεις. Μόνον διότι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Φωτήλας μοὶ ἀπέδωκε, καὶ μὲ ἐκάκισε μάλιστα...

§141ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὄχι...

§142ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. .. ὅτι κατεψήφισα τὸ νομοσχέδιον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ παρακρατήσεως, ἂν καὶ ἴδιον νομοσχέδιον ὑπέβαλον, τὸ ὁποῖον ἔκαμνε λόγον περὶ παρακρατήσεως, μόνον διὰ τοῦτο εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Ὁ συνάδελφός μου ἀπέδωκε τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν νομοσχεδίων τοῦ Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν διαφωνίαν τῶν Βουλευτῶν τῶν προερχομένων ἐκ σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν. Ἀλλὰ ἐλησμόνησεν, ὅτι τὸ μὲν πρῶτον νομοσχέδιον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατεψηφίσθη ὁμοφώνως ὑπὸ τῆς Βουλῆς, μηδ’ αὐτοῦ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐξαιρουμένου, τὸ δὲ δεύτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καθιέρου τὴν παρακράτησιν τοῦ περισσεύματος, μολονότι ἐψηφίσθη ἀπὸ πολλὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐν τούτοις ἀπεῤῥίφθη καὶ ἐκεῖνο, μὴ δυνηθὲν νὰ ἔχῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ περισσοτέρας τῶν 54 ψήφων, ἐνῷ, ὡς γνωστὸν, ἡ πλειονοψηφία ἀπαρτίζεται ἀπὸ 105 καὶ πλέον Βουλευτάς. Τοῦτο ἀποδεικνύει, Κύριοι, ὅτι δὲν πταίει ἡ διαφωνία τῶν Βουλευτῶν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἀλλὰ πταίει ἰδίως, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδὲν μέτρον ἠθέλησε σπουδαίως νὰ ὑποστηρίξῃ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως ἤθελε τὸ ἀποδεχθῆ ὁλόκληρος ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐκτὸς ὀλίγων ἐξαιρέσεων, μεθ’ ὅλας τὰς ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας κατ’ αὐτοῦ ἐπέφερον, ἀντιῤῥήσεις δικαίας, ἀντιῤῥήσεις, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἦναι ἐπιβλαβὲς καὶ ὡς πρὸς τὴν παραγωγὴν καὶ ὡς πρὸς τὴν κατανάλωσιν, διότι ἀφαιρεῖ τὴν τροφὴν αὐτῆς, καὶ ὡς ἀντιτιθέμενον καὶ εἰς αὐτὸ ἀκόμη τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει τὴν ἐλευθερίαν τῆς ἰδιοκτησίας· ἐν τούτοις ὡς μέτρον προσωρινὸν, ὡς δυνάμενον νὰ ὠφελήσῃ, τό γε νῦν ἔχον, τὴν ζήτησιν τῆς σταφίδος, ἠδύναντο οἱ πλεῖστοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ τὸ ἀποδεχθῶσιν. Ἀλλ’ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν ἐνόησε νὰ μᾶς ἐξαγάγῃ ἀπὸ τὴν ἰδέαν τῆς κερδοσκοπίας, καὶ διὰ τοῦτο ἐγὼ εἶπον, καὶ ἐδήλωσα μάλιστα κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ παρακρατήσεως τὸ καταψηφίζω οὐχὶ διότι εἶμαι κατὰ τῆς παρακρατήσεως, ἀλλὰ διότι εἶμαι κατὰ τῆς κερδοσκοπικῆς παρακρατήσεως. Ἰδοὺ δὲ τί ἔλεγε τὸ νομοσχέδιον — διότι ὁ κ. Φωτήλας εἶπεν, ὅτι δὲν τὸ ἀνέγνωσα, ἐνῷ νομίζω, ὅτι αὐτὸς δὲν τὸ ἀνέγνωσεν, (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 17. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀναθέσῃ εἴτε εἰς Τράπεζαν, εἴτε εἰς Ἑταιρίαν, τὴν διαχείρισιν τοῦ σταφιδικοῦ ταμείου, καὶ νὰ κανονίσῃ διὰ συμβάσεως, ἐγκριθησομένης διὰ Β. Διατάγματος καὶ ἀπηλλαγμένης τελῶν, ἐν γένει τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ σταφιδικοῦ ταμείου, τὴν ἕδραν αὐτοῦ κλπ.» Βλέπετε, ὅτι εἰς ἑταιρίαν καὶ πάλιν ἤθελε νὰ μᾶς ῥίψῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ εἰς τὴν ἑταιρίαν αὐτὴν, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας ἀπέδιδε τὸ νομοσχέδιον, ἐκτὸς τῆς πληρωμῆς προμηθειῶν, ποσοστῶν λόγῳ φύρας, ποσοστῶν διὰ τὴν ἀποθήκευσιν, ποσοστῶν διὰ τὴν μεταποίησίν του εἰς μάζαν, ἐκτὸς τόσων ἄλλων παροχῶν, ἐδίδετο τὸ δικαίωμα νὰ ἐξάγῃ ἐκ τοῦ περισσεύματος αὐτοῦ εἰς τὰς ἀγορὰς, ἐν αἷς δὲν ἦτο γνωστὴ ἡ χρῆσις τῆς σταφίδος, ἢ δὲν ἦτο πολὺ διαδεδομένη, ὅσον ποτὸν καὶ ἄν ἤθελε, δηλ. καὶ εἰς ἐκείνας τὰς ἀγορὰς, ὅπου ἦτο γνωστὴ ἡ κατανάλωσις. Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ὅλα αὐτὰ δὲν ἀποτελοῦσι στοιχεῖα κερδοσκοπίας; Διὰ τοῦτο καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἠρώτησαν τότε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἂν ἐπεθύμει νὰ ψηφίσωμεν μόνον τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, πολὺ δικαίως, εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ, ἀσχέτως πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ἀρχὴ θεωρητική.

§143Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν εἶπον τοῦτο.

§144ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ προσαχθῶσι τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά. Ἔχομεν τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά.

§145ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτου, κύριε Πρόεδρε, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ἐδῶ, ἐν τῇ Βουλῇ, ἀρχὴ ἀφῃρημένη, παρακράτησις ἄνευ σχέσεως αὐτῆς πρὸς νομοσχέδιον; Εἴμεθα Πανεπιστήμιον ἢ Ἀκαδημία; Ἐδῶ ψηφίζεται ἡ ἀρχὴ νομοσχεδίου, ἡ δὲ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι νὰ παραχωρηθῇ ἡ παρακράτησις εἰς διαχειριστικὴν ἑταιρίαν, νὰ συστηθῇ ταμεῖον δηλαδή, τὸ ὁποῖον νὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις διὰ Β. Διατάγματος νὰ ἀναθέτῃ εἰς οἱανδήποτε ἑταιρίαν θέλῃ. Ἰδού, Κύριοι, διατὶ ἐγὼ κατεψήφισα τὸ νομοσχέδιον· καὶ τὸ ἐδήλωσα ῥητῶς· ἀπορῶ δὲ πῶς ὁ συνάδελφός μου μὲ ἐκάκισε διὰ τοῦτο, ἐνῷ, ἂν ὁ συνάδελφός μου εἰλικρινῶς ἐξήταζε τὴν συνείδησίν του, πιστεύω ὅτι θὰ ὡμολόγει ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι τὸ ναυάγιον τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος δὲν προέρχεται ἀπὸ τὴν διαίρεσιν τῶν Βουλευτῶν τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς σταφίδος, καὶ νὰ ὑποβάλῃ μέτρα σωστικὰ δι’ αὐτήν. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ τώρα, μὲ ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν πολλῶν συναδέλφων τῆς Συμπολιτεύσεως, καὶ τώρα ἡ μερὶς τῆς Συμπολιτεύσεως θὰ καταψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, ὄχι διότι πρόκειται περὶ ἐλαττώσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, — διότι ἠκούσατε τροποποιήσεις, καθ’ ἃς δύναται νὰ εὑρεθῇ τρόπος, ἵνα μὴ ἐλαττωθῶσι σπουδαίως ταῦτα, — ἀλλὰ θὰ τὸ καταψηφίσουν, διότι ἐννοοῦν οὐδὲν μέτρον νὰ ληφθῇ ὑπὲρ τῆς σταφίδος.

§146ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου καὶ συμπολίτης μου ἐνόμισεν, ὅτι ἐγὼ τὸν ἐκάκισα, ἐνῷ ἐγὼ δὲν τὸν ἐκάκισα. Εἶπον ὅτι ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ ἔπρεπεν ὅλοι εἰλικρινῶς νὰ ὁμιλῶμεν καὶ ἐργαζώμεθα. Εἶναι δὲ γνωστὸν εἰς ὅλην τὴν Βουλήν, ὅτι τοῦ δευτέρου νομοσχεδίου τὸ πρῶτον ἄρθρον περιεῖχε τὴν ἀρχὴν τῆς παρακρατήσεως, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς σαφῶς, ῥητῶς καὶ καθαρῶς ἐδήλωσε, μετὰ γενομένην συζήτησιν, ὅτι, ἂν ψηφισθῇ ἡ ἀρχὴ τῆς παρακρατήσεως, ἐν τοῖς καθέκαστα ἦτο πρόθυμος νὰ δεχθῇ πᾶσαν τροποποίησιν.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζητεῖτε, Κύριοι, περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀπέῤῥιψεν ἡ Βουλή. Τοῦτο εἶναι ἄτοπον.

§148ΦΩΤΗΛΑΣ. Πολὺ καλά. Ἐγὼ λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δεχθῇ τὰς τροπολογίας, τὰς ὁποίας ὑπέβαλεν ὁ κ. Ρικάκης, καὶ τὰς ὑπ’ ἐμοῦ ὑποδειχθείσας, διὰ νὰ κάμωμεν κἄτι τι ὑπὲρ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος εἶναι ἐγγεγραμμένος νὰ ὁμιλήσῃ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας τὸ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Αἰγιαλείας ὑποβληθὲν νομοσχέδιον. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν, ἂν δέχηται τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§150ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§151ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἄς γείνῃ δι’ ἀναστάσεως πρῶτον, καὶ ὕστερον, ἂν ἦναι ἀνάγκη, ἂς γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου.

§153ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐρωτήσατε τὸ ἀντίθετον, κύριε Πρόεδρε.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ μὴ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§155ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου τοῦ κ. Μεσσηνέζη λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολέκτου, τοῦ βουλευτοῦ Πυλίας κ. Π. Σάκκη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§157ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 131. Ἐκ τούτων 40 ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, 89 κατὰ τῆς ἀρχῆς, καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Συνεπῶς ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἀπεῤῥίφθη. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§158ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ ἀπεῤῥίφθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ἠλπίζομεν κἄτι τι, νομίζω, ὅτι πρέπει ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔλαβον τὴν τιμὴν ἐγὼ νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου λαμβάνεται πρόνοια καὶ περὶ τῆς ἀμέσου βοηθείας τῆς καλλιεργείας καὶ περὶ ὅλων ἐν γένει τῶν ἀφορώντων εἰς τὸ σταφιδικὸν ζήτημα, κατὰ τρόπον μάλιστα μὴ τιθέμενον τὰς χεῖρας εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον· ἔχω δὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ ἦναι εὐμενέστερος ὡς πρὸς αὐτό. Διὰ τοῦτο νομίζω, συμφώνως μάλιστα μὲ τὴν ὑπόσχεσιν καὶ ὑμῶν καὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς, ὅτι πρέπει νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς αὔριον.

§159ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τὴν προσεχῆ Πέμπτην.

§160ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μὴ νομίσουν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρόκειται περὶ παρακωλύσεως τῶν συζητήσεων· τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη καὶ δὲν πρόκειται ἢ μόνον περὶ ψηφοφορίας.

§161ΡΟΥΚΗΣ. Νὰ τεθῇ μὲ τὴν σειράν του εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§162ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τοῦτο εἶναι μία εἰρωνεία ἐπίσημος πλέον.

§163ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Μετὰ τὸν προϋπολογισμόν.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§165ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀνέπτυξα χθὲς τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους θεωρῶ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894 ὡς πολυτελῆ μὲν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς τακτικὰς αὐτοῦ δαπάνας, ἀνεπαρκῆ δὲ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐκτάκτους καὶ ἐπιβαλλομένας καὶ ὑπὸ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους καὶ ὑπὸ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, ἀνακριβῆ δὲ καὶ ἰσχνὸν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἀποδόσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου. Ἐξέθηκα ἐπίσης τὴν γνώμην μου περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν νομίζω, ὅτι αἱ σημεριναὶ περιστάσεις ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς νὰ συντάξωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894, ὡς προϋπολογισμὸν προσωρινὸν μὲν, ἀλλ’ ἄρτιον καὶ δυνάμενον νὰ χρησιμεύσῃ ἐφ’ ἑνὸς μὲν ὡς ἀπόδειξις, ὅτι εἰλικρινῶς ἀποκηρύττομεν τὸ παρελθὸν καὶ ἐννοοῦμεν νὰ ζήσωμεν διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν δυνάμεων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ὡς πρῶτον ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐργαζόμενοι θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιδιώξωμεν ῥιζικὰς μεταῤῥυθμίσεις, δι’ ὧν καὶ μόνων ἔσται δυνατὴ ἡ ἀνόρθωσις τοῦ τόπου καὶ ὑπὸ διοικητικὴν καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν. Ἀνέπτυξα ὡσαύτως τὰς γνώμας μου περὶ τῶν ῥιζικῶν μεταῤῥυθμίσεων, ἃς ὀφείλομεν νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὴν ἐν γένει διοίκησιν τοῦ Κράτους. Ὡς δ’ ἐξέθηκα καὶ χθὲς, αἱ τοιαῦται διοικητικαὶ μεταῤῥυθμίσεις θ’ ἀποτελέσωσι μὲν τὴν πρώτην βάσιν τῆς ἀνορθώσεως τῆς χώρας, ἀλλὰ δὲν ἀρκοῦσιν, ὅπως μόναι θεραπεύσωσι τὰς ἀνάγκας, ἃς γεννᾷ τὸ ἐπεῖγον τῶν περιστάσεων, ἃς διερχόμεθα καὶ αἵτινες ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς τὸ καθῆκον νὰ ἐπιδιώξωμεν εἰδικώτερον καὶ διαφόρους οἰκονομικὰς μεταῤῥυθμίσεις. Τοιαύτας δὲ πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν κατὰ τρεῖς διαφόρους διευθύνσεις, εἰς τὴν τῆς φορολογίας ἡμῶν, εἰς τὴν τῆς ὑποστηρίξεως τῆς παραγωγῆς τῆς χώρας καὶ εἰς τὴν τῆς διακανονίσεως καὶ βελτιώσεως τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας. Ἡ φορολογία ἡμῶν ἐν τοῖς πλείστοις παρουσιάζει σπουδαιοτάτας καὶ ῥιζικὰς ἀτελείας, αἵτινες πιέζουσι τὴν κοινωνίαν καὶ ζημιοῦσιν αὐτὴν διὰ τῆς ἀφαιρέσεως ἀπὸ τῶν φορολογουμένων ποσῶν πολὺ ἀνωτέρων ἐκείνων, ἅτινα εἰσέρχονται εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Τινὲς ἐκ τῶν λειτουργούντων φόρων πρέπει νὰ καταργηθῶσι καὶ νὰ ἀντικατασταθῶσι δι’ ἑτέρων τελειοτέρων, ἄλλοι δὲ πρέπει ῥιζικῶς νὰ μεταῤῥυθμισθῶσι. Μεταξὺ τῶν ἀμέσων φόρων, τῶν ἀδίκων καὶ πιεστικῶν, δύο δύνανται καὶ πρέπει ταχέως ν’ ἀντικατασταθῶσιν. Οὗτοι δ’ εἰσὶν ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ παραγομένου οἴνου. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐπιβάλλεται ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τῆς γῆς, στηριζόμενος ἐπὶ τοῦ πλάσματος ὅτι τὸ ἀροτριῶν κτῆνος ἀποτελεῖ ἀκριβὲς τεκμήριον αὐτῆς, καὶ ὅτι ἡ πρὸ δωδεκαετίας περίπου ὁρισθεῖσα παραγωγικότης τῆς γῆς, ἣν τεκμηριοῖ τὸ ἀροτριῶν κτῆνος, συμπληροῖ τὴν διὰ τούτου παρεχομένην φορολογικὴν βάσιν τοῦ φόρου αὐτοῦ. Ἀμφότερα τὰ τεκμήρια ταῦτά εἰσι πλημμελῆ. Ἡ ἐργασία τοῦ ἀροτριῶντος κτήνους δὲν ἀποδεικνύει τὴν ἀληθῆ παραγωγὴν τῆς γῆς, ἣν τοῦτο καλλιεργεῖ, διότι ποικίλλει πολὺ καὶ κατὰ ποσὸν καὶ κατὰ ποιὸν ἡ ἐργασία αὐτοῦ καὶ ἡ παραγωγικότης αὐτῆς, ἡ δὲ παραγωγὴ τῆς παρ’ αὐτοῦ καλλιεργουμένης γῆς δὲν φορολογεῖται ἐν δικαίᾳ καὶ λογικῇ ἀναλογίᾳ. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ φέρω εἰδικὰ παραδείγματα, διότι πάντες γνωρίζομεν, ὅτι ὑπάρχουσι κοινότητες καὶ δῆμοι, εἰς τοὺς ὁποίους ὁ φόρος οὗτος ἀφαιρεῖ ἀπὸ τοῦ γεωργοῦ τὸ τρίτον καὶ πλέον τῆς παραγωγῆς αὐτοῦ, καὶ ἄλλοι δῆμοι, ὅπου ὁ γεωργὸς πληρόνει ἓν ἢ δύο μόνον ἑκατοστὰ τῆς παραγωγῆς του. Τοιαύτη δυσαναλογία ἀρκεῖ, ὅπως καταδικάσῃ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ὡς ἄδικον καὶ ἐπιβλαβῆ. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ παρουσιάζει οὗτος μεγίστας ἀτελείας, καὶ δίδει χώραν εἰς πλείστας καταχρήσεις, στηριζομένας ἐπὶ τῶν δηλώσεων ἀντικειμένων αὐτοκινήτων καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων ὁ ἔλεγχος δὲν δύναται νὰ γείνῃ κατὰ τρόπον θετικὸν καὶ ἀσφαλῆ. Ἡ βεβαίωσις αὐτοῦ δίδει χώραν εἰς τὰς καταχρήσεις, ἃς πάντες ἐλάβομεν ἀφορμὴν νὰ γνωρίσωμεν, καὶ αἵτινες πιέζουσι τοὺς φορολογουμένους, ἄνευ οὐδεμιᾶς ὠφελείας τοῦ δημοσίου ταμείου. Τὸ ἐπιβλαβὲς δὲ καὶ ἄδικον τοῦ φόρου τούτου ἀποδεικνύουσι καὶ τὰ ταμιευτικὰ αὐτοῦ ἀποτελέσματα. Ἐξ αὐτοῦ τὸ Δημόσιον κατὰ τὸ 1883 εἰσέπραξε δραχμὰς 2,274,000. Κατὰ τὸ 1887 ὁ ὅρος τοῦ φόρου ηὐξήθη κατὰ 20%, ἔπρεπε δὲ ν’ ἀποδίδῃ κατ’ ἔτος δραχμὰς 2,730,000. Ἀλλ’ ἀπεναντίας ἡ ἀπόδοσις αὐτοῦ, κατ’ ἔτος ἐλαττουμένη, κατῆλθεν εἰς δρ. 2,168,000 κατὰ τὸ 1892. Ὁ φόρος ἐπὶ τῆς παραγωγῆς τῆς γῆς, ἕνεκα τῶν δυσκολιῶν, ἃς παρουσιάζει ἡ ἀπ’ εὐθείας ἐπὶ τῶν προϊόντων αὐτῆς ἐφαρμογὴ αὐτοῦ διὰ συστήματος ἀναλόγου πρὸς τὸ τῆς καταργηθείσης δεκάτης, ἐπὶ ἑνὸς δύναται ἀσφαλῶς νὰ στηριχθῇ τεκμηρίου, ἐπὶ αὐτῆς τῆς παραγούσης γῆς, φορολογουμένης ἐπὶ τῇ βάσει τακτικοῦ κτηματολογίου. Ἡμεῖς, στερούμενοι τακτικοῦ κτηματολογίου, δὲν ἕπεται ὅτι μέχρι τῆς συντάξεως τοιούτου πρέπει νὰ προτιμήσωμεν τὴν ἐπὶ ὅλως ἀνακριβῶν τεκμηρίων, οἷά εἰσι τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, ἐπιβολὴν τοῦ φόρου. Δυνάμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν αὐτὸν στηριζόμενοι ἐπὶ σχετικῶς τελειοτέρου τεκμηρίου, ὅπερ εὑρίσκομεν διὰ τῶν δηλώσεων τῶν καλλιεργουμένων γαιῶν. Ἡ δήλωσις τῆς γῆς ἐμπεριέχει πολὺ πλείονας ἀσφαλείας ἐξελέγξεως τῆς τοῦ ἀροτριῶντος κτήνους. Κατ’ ἀρχὰς θέλουσι φυσικῶς παρουσιασθῆ πολλαὶ ἀτέλειαι. Ἡ ἐφαρμογὴ ὅμως τοῦ τοιούτου συστήματος φορολογίας θέλει συντελέσει, συνδυαζομένη μὲ τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἐκτελεῖ σήμερον ἡ γεωδαιτικὴ ἐπιτροπὴ, εἰς τὴν ταχυτέραν καὶ εὐκολωτέραν σύνταξιν τοῦ κτηματολογίου, ὅπερ θέλει ἀποτελέσει τὴν βάσιν τῆς δικαίας ἐπὶ τῶν καρπῶν τῆς γῆς φορολογίας διὰ τῆς κατὰ στρέμμα ἐπιβολῆς αὐτῆς. Δὲν θὰ ἤμεθα δὲ οἱ πρῶτοι, οἵτινες θὰ ἐφαρμόσωμεν στρεμματικὴν φορολογίαν στηριζομένην ἐπὶ τῆς δηλώσεως τῶν καλλιεργουμένων γαιῶν. Πολλὰ ἄλλα Κράτη ἐφήρμοσαν αὐτὴν, καὶ παραδείγματα δύναταί τις νὰ εὕρῃ ἐν τοῖς Κράτεσι τῆς Ἰταλικῆς χερσονήσου, ἅτινα ἀπετέλεσαν τὸ νῦν Ἰταλικὸν Βασίλειον. Πλείστας ἀδικίας καὶ πιέσεις παρουσιάζει ἐπίσης ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ παραγομένου οἴνου. Εἶναι ἄδικος ὁ φόρος οὗτος, διότι διὰ τοῦ αὐτοῦ φορολογικοῦ ὅρου φορολογεῖ οἴνους, ὧν ἡ ἀξία ποικίλλει μέχρι τοῦ δεκαπλασίου. Ἐκτὸς δὲ τῆς ἀδικίας ἐν τῇ βάσει αὐτοῦ, παρέχει οὗτος ἐν τῇ ἐφαρμογῇ του καὶ πλείστας ἀφορμὰς πιέσεων καὶ ζημιῶν τῶν φορολογουμένων, ἄνευ ὠφελείας τοῦ δημοσίου ταμείου. Καὶ τὸν ἄμεσον φόρον ἐπὶ τῶν οἴνων δυνάμεθα ν’ ἀντικαταστήσωμεν ἐπωφελῶς καὶ ὑπὲρ τῶν φορολογουμένων καὶ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου διὰ στρεμματικῆς φορολογίας, ἐπιβαλλομένης, ὡς καὶ ἐπὶ τῶν λοιπῶν καλλιεργουμένων γαιῶν, κατὰ λόγον τῆς ποιότητος τῆς γῆς καὶ τῆς ἀξίας τοῦ παραγομένου προϊόντος. Διὰ τοιαύτης δὲ φορολογίας τῶν ἀμπέλων καὶ διὰ τῆς βελτιώσεως τοῦ λειτουργοῦντος φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ οἴνου θὰ ἐπιτύχωμεν ἐπωφελεστέραν καὶ δικαιοτέραν φορολογίαν αὐτοῦ. Ἕτερος καὶ ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων φόρων τοῦ Δημοσίου, μεγάλα παρουσιάζων τὰ ἄτοπα, εἶναι ὁ τῶν τελωνειακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς. Τὰ τέλη ταῦτα καὶ διὰ τοῦ βάρους καὶ διὰ τῆς ἀκαταλλήλου αὐτῶν ἐπιβολῆς βλάπτουσι καὶ τὴν κοινωνίαν καὶ τὰ ταμιευτικὰ τοῦ Δημοσίου συμφέροντα. Ἐπιβαλλόμενα βαρύτατα ἐπὶ πολλῶν εἰδῶν πρώτης ἀνάγκης, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ παραχθῶσιν ἐν τῷ τόπῳ, καὶ ἐπὶ ἄλλων ἀναγκαίων διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς μικρᾶς ἡμῶν βιομηχανίας, βλάπτουσι τὸ Δημόσιον καὶ τὴν κοινωνίαν, καὶ ὑποθάλπουσι τὸ λαθρεμπόριον. Ριζικῶς ἑπομένως καὶ ταῦτα πρέπει νὰ διαῤῥυθμισθῶσι, μεταβαλλόμενα ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν τῆς καταναλώσεως καὶ τῆς παραγωγῆς· ἡ διαῤῥύθμισις αὐτῶν ἀπαιτεῖ πολλὴν μελέτην καὶ προσοχήν, διότι τὰ τελωνειακὰ τέλη εἰσαγωγῆς δὲν συνδέονται μόνον μὲ τὴν κατανάλωσιν καὶ εἰσαγωγὴν τῆς χώρας, καὶ μὲ τὰ ταμιευτικὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ μὲ τὴν νομισματικὴν ἡμῶν κυκλοφορίαν. Ὀφείλομεν νὰ προφυλάξωμεν τὰ ταμιευτικὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ δὲν πρέπει χάριν αὐτῶν νὰ πιέσωμεν τὴν κατανάλωσιν ἢ τὴν παραγωγὴν τῆς χώρας. Δὲν πρέπει δ’ ἐπίσης χάριν τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου τῶν σκοπῶν τούτων νὰ καταστήσωμεν τοσοῦτον ἄφθονον τὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγήν, ὥστε δι’ ἀφθονωτέρας ἐξαγωγῆς νομίσματος νὰ δεινώσωμεν τὴν νομισματικὴν νόσον, ἥτις σήμερον πιέζει τὴν χώραν. Πάντες οἱ σκοποὶ οὗτοι πρέπει νὰ συμβιβασθῶσι, καὶ τοῦτο δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ δι’ ἐπισταμένης μελέτης τοῦ τελωνειακοῦ ἡμῶν δασμολογίου. Τοιαύτης μελέτης ἐγένετο ἔναρξις κατὰ τὸ 1891 ὑπὸ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, ἣν εἶχον συστήσει, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Λυποῦμαι δέ, διότι αὕτη ἔμεινεν ἐν τῇ ἐνάρξει μόνον αὐτῆς. Νομίζω ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἐπαναλάβωμεν αὐτήν, ὅπως φθάσωμεν εἰς μεταῤῥύθμισιν τοῦ τελωνειακοῦ ἡμῶν δασμολογίου, ἱκανοποιοῦσαν καὶ τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας καὶ τοῦ Δημοσίου, καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας. Ὁποία δὲ εἶναι ἡ ἀτέλεια τοῦ τελωνειακοῦ ἡμῶν δασμολογίου, βλέπομεν ἐξετάζοντες τὴν πορείαν τῶν ἀποδόσεων τῶν τελωνειακῶν τελῶν. Κατὰ τὸ 1883 τὸ Δημόσιον εἰσέπραξεν ἐκ τῶν τελωνειακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς 21,000,000 δρ. περίπου. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ἐξ αὐτῶν 1,000,000 περίπου διὰ τὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα μετετράπησαν ἀκολούθως εἰς μονοπώλιον τοῦ Κράτους, τὸ Δημόσιον κατὰ τὸ 1883 εἰσέπραξεν 20,000,000 περίπου δραχμάς...

§166ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παλαιᾶς;

§167ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νέας... Ἀπὸ τοῦ 1883 μέχρι τοῦ 1893 —λαμβάνω μίαν δεκαετίαν—ἐγένοντο προσθῆκαι εἰς τὰ τελωνειακὰ τέλη, ἀνερχόμεναι εἰς 15,000,000 περίπου Κατὰ τὸ 1885 ἐψηφίσθησαν αὐξήσεις διαφόρων τελωνειακῶν τελῶν, αἵτινες ἐπὶ ἀναλογίᾳ ἐλάσσονι μάλιστα τῶν τότε εἰσπραττομένων ὑπελογίσθησαν εἰς 1,830,000 δραχ. Κατὰ τὸ 1887 ἐψηφίσθη μεταῤῥύθμισις τοῦ δασμολογίου.

§168ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ 1884 ἐγένετο νέον δασμολόγιον, δι’ οὗ ἠλαττώθησαν τὰ τέλη καὶ ἰδίως τὰ ἐπὶ τῶν πρώτων ὑλῶν· ὥστε ὡς ἀφετηρίαν πρέπει νὰ λάβητε τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1884, οὐχὶ τοῦ 1883, διότι κατὰ τὸ 1884 ἐγένετο, ὡς εἶπον, νέον δασμολόγιον.

§169ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ δασμολόγιον τοῦτο ἐπικρίνω καὶ ἐγώ.

§170Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ δασμολόγιον τοῦ 1884 ἐμείωσε τὰ τέλη.

§171ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐμείωσε, μετεῤῥύθμισεν αὐτὰ, ἄνευ ἐλαττώσεως τῶν ὑπολογιζομένων ἐσόδων τοῦ Δημοσίου.

§172ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰς πρώτας ὕλας ἀφῆκεν ἀτελεῖς.

§173ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐμείωσε τέλη τινὰ, ηὔξησεν ὅμως ἄλλα.

§174ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ διαφορὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου δασμολογίου καὶ τοῦ παλαιοῦ εἶναι ἡ ἑξῆς, ὅτι τὸ παλαιὸν δασμολόγιον κατὰ τὸ 1883 ἀπέδιδεν 20,760,000, καὶ κατὰ τὸ 1884 ἀπέδιδε 19,222,000, τὸ δὲ 1885, ἐφαρμοσθέντος τοῦ νέου δασμολογίου, ἔχομεν 15.658,000, δηλ. ἔκπτωσιν 4,000,000, διότι τοιοῦτος ἦτο ὁ σκοπὸς τοῦ τότε δασμολογίου.

§175ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοὐναντίον.

§176ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ 1884 τὸ δασμολόγιον συνετάχθη ἐπὶ ἐπιστημονικῶν βάσεων, δὲν ἦτο οἷον τὸ νῦν, ὅπερ κατηρτίσθη βαθμηδὸν, ὡς ἔχει, ἐκ τῆς ἐπιδράσεως ταμιευτικῶν λόγων καὶ τῶν περιστάσεων.

§177ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀμφισβητῶν τὰ ποσὰ τῶν εἰσπράξεων, λέγει ὅτι ἐπὶ ἐπιστημονικῶν βάσεων ἐστηρίχθη τὸ δασμολόγιον τοῦ 1884, καὶ ὅτι ὡς τοιοῦτον ἔφερεν ἔσοδα 19,222,000...

§178ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 15,658,000.

§179ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· θὰ ἔλθω καὶ εἰς αὐτό... Ἔφερε 19,222,000 κατὰ τὸ 1884. Θέλει δὲ νὰ λάβῃ ὡς βάσιν συγκρίσεως τὸ ἔτος 1885, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ ἴδιος εἶχε προϋπολογίσει ἔσοδον ἀνώτερον τῶν 21 ἑκατομμυρίων δρ., ὅπερ ὅμως ἔφερεν ἔσοδον 15,658,000, δηλ. τὸ ἔτος τῆς ἐπιστρατείας, τὸ ὁποῖον, ἐπηρεασθὲν ὑπ’ αὐτῆς, βεβαίως δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις συγκρίσεως διὰ τὰς εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου, ὅπως δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ καὶ τὸ 1886, τὸ ὁποῖον, ἐν μέρει ἐπηρεασθὲν ὡσαύτως ὑπὸ τῆς ἐπιστρατείας, ἔφερεν ἐκ τῶν τελωνειακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς ἔσοδον 18 ἑκατομμύρια δραχ. περίπου.

§180ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Καραπάνε, μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς ὑπενθυμίσω κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ἴσως διέφυγε τὴν μνήμην σας; Τὸ νέον δασμολόγιον εἰσήχθη τῳόντι μὲ τὰς ἐπαγγελίας τῆς ἐπιστημονικῆς μεταῤῥυθμίσεως αὐτοῦ ἐπὶ τὰ κρείττω· ἀλλ’ ὑπὸ τὰς ἐπαγγελίας ταύτας, μολονότι τὰς πρώτας ὕλας, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀφῆκεν ἀτελεῖς, ἐν τούτοις διὰ τῆς ἐπιβαρύνσεως ἄλλων εἰδῶν, ἰδίως πολυτελείας, ἔμελλε νὰ παρουσιάσῃ αὔξησιν· ὅταν δὲ τοὐναντίον ἐπῆλθε μείωσις, τότε τί ἀπήντα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς ὅσα ἡμεῖς ἐγράφομεν κατὰ τοῦ δασμολογίου;...

§181ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦσθε τότε Βουλευτής.

§182ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔγραφον εἰς τὸν «Αἰῶνα», ὡς ὑμεῖς ἐν τῇ ἀγορεύσει σας ἐμνήσθητε... Ἡμεῖς τότε ἰσχυριζόμεθα ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ὅτι ἡ μείωσις θὰ ἐπήρχετο συνεπείᾳ τῆς ἐπὶ τὰ χείρω διαῤῥυθμίσεως τοῦ δασμολογίου.

§183ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο ἀνεπτύχθη καὶ ἐν τῇ Βουλῇ. Παρακαλῶ δὲ, κ. Πρόεδρε, νὰ κομισθῇ ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ δασμολογίου, διὰ τῆς ὁποίας συνώδευσεν αὐτὸ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ 1884. Ἐνθυμοῦμαι καλῶς ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶπον πρὸ ὀλίγου καὶ τὸ ὁποῖον ἐπανέλαβεν ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτής. Ἡ τότε ἐπαγγελία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἦτο, ὅτι ἐλαττοῦμεν μὲν τὰ τέλη ἐπὶ τῶν πρώτων ὑλῶν, διὰ τῆς ἐπιστημονικῆς ὅμως κατατάξεως καὶ τῆς βελτιώσεως πολλῶν ἄλλων τελῶν οὐ μόνον ἀποφεύγομεν πᾶσαν ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἀλλὰ καὶ ἐπιτυγχάνομεν αὔξησιν αὐτῶν, τοῦτο δ’ ἀποδεικνύει καὶ ὁ παρ’ αὐτοῦ συνταχθεὶς προϋπολογισμὸς διὰ τὸ 1885, ἐν τῷ ὁποίῳ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέγραψεν ἔσοδον ἐκ τελωνειακῶν τελῶν ἀνώτερον τῶν 21 ἑκατομμυρίων δραχμῶν.

§184ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ὅταν ἐπῆλθεν ἡ ἐλάττωσις, ἐδικαιολογεῖτο ὅτι αὕτη ὠφείλετο εἰς τὴν φοβερὰν οἰκονομικὴν κρίσιν, ἥτις τότε κατεμάστιζε τὸν τόπον· δὲν ἔλεγε τότε, ὅτι ὠφείλετο εἰς τὴν ἐπιστημονικὴν διαῤῥύθμισιν τοῦ δασμολογίου.

§185ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ τελωνειακὰ τέλη, τοιαῦτα, οἷα ἦσαν κατὰ τὸ 1883, ἔφερον ἔσοδον εἰς τὸ Δημόσιον περὶ τὰ 21,000,000 μεῖον τῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα ἐπληρόνοντο τότε διὰ τὰ εἴδη τὰ μεταβληθέντα μετὰ ταῦτα εἰς μονοπώλιον τοῦ Κράτους καὶ τὰ ὁποῖα ὑπολογίζω περίπου εἰς 1,000,000, διότι δὲν ἔχομεν βάσιν τινὰ θετικὴν, ὅπως ὑπολογίσωμεν αὐτὰ ἀκριβῶς. Ἐκ τῶν τελῶν τούτων κατὰ τὸ 1885, ἕνεκα δασμολογικῶν μεταῤῥυθμίσεων, προϋπελογίσθη αὔξησις ἐκ δραχ. 1,837,000 περίπου. Κατὰ τὸ 1887 δὲ προϋπελογίσθη τοιαύτη ἐκ δρ. 3,955,000 ἐκ μεταῤῥυθμίσεων διαφόρων τελῶν, καὶ ἑτέρα ἐκ δρ. 3,800,000 ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς, ὑπολογισθείσης εἰς 15%. Ἐκ μεταῤῥυθμίσεων ὡσαύτως τῶν τελῶν προϋπελογίσθη αὔξησις δρ. 2,824,000 κατὰ τὸ 1892, καὶ δραχ. 2,463,000 κατὰ τὸ 1893. Τὸ ὅλον ἑπομένως τῶν προϋπολογισθεισῶν αὐξήσεων ἐκ τῶν τελωνειακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς ἀπὸ τοῦ 1883 μέχρι σήμερον ἀνέρχεται εἰς ποσὸν 15,000,000 δρ. περίπου, ὅπερ προστιθέμενον εἰς τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1883 ἔπρεπε ν’ ἀναβιβάσῃ αὐτὰς εἰς δραχ. 35,000,000 κατ’ ἐλάχιστον ὅρον. Τὰ τελωνειακὰ ὅμως τέλη, ἅτινα προηγουμένως ἠκολούθουν προοδευτικὴν πορείαν, ἀποδίδοντα κατ’ ἔτος ἐπαύξησιν ἀποδόσεως (plus value), ἀπὸ τοῦ 1887 ἤρχισαν καταπίπτοντα, καὶ κατὰ τὸ 1893 ἀντὶ 35.000,000 δραχμῶν ἔφερον μόνον 22,000,000, ἤτοι κατὰ 13,000,000 ὀλιγώτερα τῶν ὅσων ἔπρεπε νὰ φέρωσι· διὰ δὲ τὸ 1894 ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαισιοδοξῶν βεβαίως, προϋπολογίζει τὴν ἐξ αὐτῶν ἀπόδοσιν εἰς μόνον 18,000,000 δραχμῶν, ἤτοι εἰς τὸ ἥμισυ περίπου τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἔπρεπε νὰ φέρωσι μετὰ τὰς γενομένας αὐξήσεις αὐτῶν. Τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα δεικνύουσι καθαρῶς τὸ πλημμελὲς τοῦ τελωνειακοῦ ἡμῶν δασμολογίου. Ὁσηδήποτε καὶ ἂν ᾖ ἡ ἀναμφισβήτητος ἐλάττωσις τῆς καταναλώσεως καὶ τῆς εἰσαγωγῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1883 μέχρι τοῦ 1893 ἠλαττώθη κατὰ τὸ ἥμισυ ἡ εἰσαγωγὴ ἡμῶν. Πόθεν δὲ ἡ κολοσσιαία αὕτη ἐλάττωσις τῶν τελωνειακῶν τελῶν καὶ τῆς διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ εἰσαγωγῆς, ἣν δεικνύουσι καὶ οἱ πίνακες τῆς στατιστικῆς ἡμῶν; Οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι μέγα μέρος τῶν εἰδῶν, τῶν βαρέως φορολογουμένων, εἰσάγεται οὐχὶ διὰ τῆς νομίμου ὁδοῦ, ἀλλὰ διὰ τοῦ λαθρεμπορίου. Ἐκτὸς ἑπομένως τῆς βλάβης, ἣν φέρουσιν εἰς τε τὸ Δημόσιον καὶ εἰς τὴν κοινωνίαν τὰ βαρέα καὶ ἄδικα τέλη, συντελοῦσι καὶ εἰς τὴν διαρκῆ ἀνάπτυξιν τοῦ λαθρεμπορίου, τοῦ ὁποίου τὴν ἔκτασιν πάντες ἀντιλαμβανόμεθα καὶ γνωρίζομεν.

§186ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, εἰς τοὺς ὑπολογισμούς σας ἐθέσατε τὰ μονοπώλια, πετρέλαιον, σιγαρόχαρτον κτλ.;

§187ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως.

§188ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι τὸ πετρέλαιον μόνον, ὅταν προσετέθη εἰς τὸ μονοπώλιον, ἀπέδιδε 1,600,000 ὡς τέλος εἰσαγωγικὸν, ὡς βάσις δὲ τῆς διατιμήσεώς του ἐλήφθη τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος, τοῦ μονοπωλίου σκοποῦντος εἰς τὴν καταστολὴν τοῦ λαθρεμπορίου.

§189ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν γνωρίζω πόθεν ἀρύεται ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος τὴν πληροφορίαν, ὅτι τὸ πετρέλαιον, πρὶν μεταβληθῇ εἰς μονοπώλιον, ἀπέδιδεν εἰς τὸ Δημόσιον ἔσοδον 1,600,000. Οὐδεμίαν ἔχομεν περὶ τούτου ἐπίσημον πληροφορίαν. Ἀλλ’ ἂν τοῦτο ᾖναι ἀκριβὲς, τότε πράττομεν μέγα σφάλμα, διατηροῦντες τὸ μονοπώλιον αὐτοῦ, ὅπερ ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς στενοχωρίας, ἃς ἐπιβάλλει εἰς τὴν κοινωνίαν καὶ πρὸς τὸν περιορισμὸν τοῦ ἐμπορίου, δὲν ἀποφέρει μεγάλην διὰ τὸ Δημόσιον ὠφέλειαν.

§190ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀσυγκρίτως πλειότερα.

§191ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀποφέρει περίπου 5,300,000 διὰ δαπάνης 2,000,000 περίπου, ἤτοι καθαρὸν ἔσοδον 3,300,000, ὅπερ παριστᾷ ὠφέλειαν μόνον 1,700,000, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ὑμεῖς ὑπολογίζετε ὅτι εἰσεπράττετο ὡς τελωνειακὸν τέλος πρὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ μονοπωλίου. Νομίζω περιττὸν νὰ εἰσέλθω εἰς πλείονας ἀναπτύξεις, ὅπως ἀποδείξω τὰς παρὰ πάντων ὁμολογουμένας ἀτελείας καὶ πλημμελείας τοῦ τελωνειακοῦ ἡμῶν δασμολογίου καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ. Ἡ ῥιζικὴ αὐτοῦ μεταῤῥύθμισις ἐπὶ τῶν βάσεων, ἃς ἀνέπτυξα, ἐπιβάλλεται καὶ ὑπὸ τῶν ἀναγκῶν τῆς κοινωνίας καὶ ὑπὸ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου.

§192Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ πετρέλαιον ἀπήνεγκε 4,000,000 ἐπὶ πλέον κατὰ τὸ 1893.

§193ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ τί λαμβάνει ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων ὡς ἐπιχορήγησιν;

§194ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 4%.

§195ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δηλαδὴ 200,000 δραχμὰς περίπου; Ἀλλ’ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται 400,000 δραχμαί. Τί δὲ πληρόνομεν διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν πετρελαίων καὶ λοιπὰς δαπάνας; Πλέον τοῦ 1½ ἑκατομμυρίου, περὶ τὰς 400,000 δὲ δραχμὰς λαμβάνει ἡ Ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων· ἤτοι δαπανῶμεν 2,000,000 περίπου, τὰ ὁποῖα ἂν ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν εἰσπραττομένων, ταῦτα θὰ περιορισθῶσιν, ὡς εἶπον, εἰς δρ. 3,300,000 ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1892, τὰς ὁποίας γνωρίζομεν ἐπισήμως, ἤτοι 1,700,000 δρ. πλειότερον τῶν πρὸ τῆς ἱδρύσεως τῶν μονοπωλίων εἰσπράξεων ὡς τελῶν εἰσαγωγῆς, κατὰ τοὺς ἰσχυρισμοὺς ὑμῶν.

§196ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχομεν ἔξοδα 1,745,000, τουτέστι τὰ ἐπὶ πλέον τῶν διὰ τοῦ δασμολογίου εἰσπραττομένων εἶναι 2,200,000. Τοῦτο εἶναι τὸ προϊὸν τῶν μονοπωλίων.

§197ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἂν εἰς τὸ ἔξοδον τοῦτο προσθέσητε καὶ τὰς ἀναπληρωματικὰς πιστώσεις, θὰ εὕρητε ἴσως τὸ καθαρὸν ἔσοδον τοῦ Δημοσίου μικρότερον τῶν δρ. 1,700,000, ἃς ἐγὼ ὑπολογίζω.

§198ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων, εἶπον. Εἴχομεν ἀναγεγραμμένα ἔσοδα 5,653,000 ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1893, εἴχομεν ἀναγεγραμμένα ἔξοδα 1,745,000, ἑπομένως ἔχομεν διαφορὰν τῶν διὰ τοῦ δασμολογίου εἰσπραττομένων πρὸς μὲν τὰ ἀκαθάριστα ἔσοδα 4,000,000, πρὸς δὲ τὰ καθαρὰ 2,200,000, τουτέστι ταῦτα ὑπερέβαλλον ἐκεῖνα πλέον τοῦ διπλασίου.

§199ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ τὸ 1892 εἰσεπράξαμεν 5,300,000 δραχμὰς ἐκ τοῦ πετρελαίου. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ἐξ αὐτῶν 1,600,000, τὰς ὁποίας εἰσεπράττομεν ἐκ τελωνειακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς, ὅπως ἰσχυρίσθητε, μᾶς μένουσι 3,700,000. ἀφαιροῦντες ἐξ αὐτῶν 2,000,000 δρ. περίπου ἔξοδα, μένουσιν 1,700,000. Δι’ 1,700,000 διατηροῦμεν τὸ μονοπώλιον. Ἀλλ’ ἂν εἰσεπράττομεν 1,600,000 κατὰ τὸ 1883, βεβαίως κατὰ τὸ 1893 ἠθέλομεν εἰσπράττει πλειότερα, διότι ηὔξησεν ἡ κατανάλωσις. Ἠθέλομεν δ’ εἰσπράττει ταῦτα ἄνευ πιέσεως τῆς κοινωνίας, διὰ τῆς παρὰ τοῦ ἐμπορίου ἐλευθέρας πωλήσεως τοῦ πετρελαίου εἰς τιμὰς κατὰ τὸ ἥμισυ ἴσως κατωτέρας τῶν σημερινῶν.

§200ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μετὰ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος ἐπὶ διπλασίᾳ τιμῇ.

§201ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο νομίζετε ὑμεῖς· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν τὸ πιστεύω. Ἀλλὰ καὶ ἂν χάριν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τοῦ συντάξαντος τὸ δασμολόγιον τοῦ 1884 καὶ τοὺς προϋπολογισμοὺς μας, ὑπολογίσωμεν τὰ τελωνειακὰ ἔσοδα τοῦ 1883, ὅπερ λαμβάνω ὡς βάσιν συγκρίσεως, κατὰ 500,000 ἢ κατὰ 1,000,000 ὀλιγώτερον, ἡ ἐλάττωσις τῆς ἀποδόσεως αὐτῶν μετὰ τὰς γενομένας προσθήκας θὰ ἀνέλθῃ εἰς 12,500,000 ἢ εἰς 12,000,000, ἀντὶ τῶν 13,000,000, ἅτινα ὑπελόγισε διὰ τὸ 1893, καὶ εἰς 16,000,000 διὰ τὸ 1894, καθ’ ὃν τρόπον ὑπελόγισεν αὐτὰ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῷ συζητουμένῳ προϋπολογισμῷ. Αἱ ἐλαττώσεις αὗται, αἵτινες πλησιάζουσι τὸ ἥμισυ τῶν κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη ἀλληλοδιαδόχως προϋπολογισθέντων, ἀρκοῦσιν ἵνα δείξωσι τὸ πλημμελὲς τῶν τελωνειακῶν τελῶν καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς ῥιζικῆς αὐτῶν μεταῤῥυθμίσεως. Ἕτερος ἔμμεσος φόρος, πολλὰς παρουσιάζων ἐλλείψεις οὐχὶ ὑπὸ ταμιευτικὴν ἔποψιν, ἀλλὰ ὑπὸ κοινωνικὴν, εἶναι ὁ τῶν τελῶν χαρτοσήμου, ὅστις παρ’ ἡμῖν δὲν περιορίζεται εἰς μόνα τὰ τέλη, ἅτινα ἐν ἄλλοις ἔθνεσι χαρακτηρίζονται ὡς κυρίως τέλη χαρτοσήμου, φορολογοῦντα τὴν κίνησιν τῶν κεφαλαίων, ἀλλὰ περιλαμβάνει καὶ τέλη χαρακτηριζόμενα ἀλλαχοῦ ὡς τέλη μεταγραφῆς (droits d’ enregistrement) καὶ φορολογεῖ οὐ μόνον τὴν κίνησιν, ἀλλὰ καὶ διαφόρους ἄλλας πράξεις, ὡς π. χ. δικαστικὰς καὶ ἐκπαιδευτικάς. Τὰ τέλη ταῦτα εἶναι ἐν πολλοῖς καὶ ἄδικα καὶ βαρύτατα, παρακωλύουσι δὲ καὶ τὴν πληρεστέραν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης καὶ τὴν διάδοσιν ἀληθοῦς ἐκπαιδεύσεως· ἀνάγκη ἑπομένως καὶ ταῦτα νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν οὐχὶ ὑπὸ ταμιευτικὴν, ἀλλ’ ὑπὸ οἰκονομικὴν καὶ κοινωνικὴν ἔποψιν. Ἕτερος πόρος τοῦ Δημοσίου, τὸν ὁποῖον σπουδαίως δυνάμεθα νὰ βελτιώσωμεν διὰ ῥιζικωτέρων μεταῤῥυθμίσεων, εἶναι ὁ ἐκ τῶν μεταλλείων καὶ ὀρυχείων. Καὶ ἡ περὶ αὐτῶν νομοθεσία καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐκτελέσεως αὐτῆς πολλὰς παρουσιάζει ἀτελείας, καὶ στερεῖ τὸ Δημόσιον σπουδαίας προσόδου. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς πολλὰς λεπτομερείας, δύο δὲ μόνον θὰ ἀναφέρω παραδείγματα. Πρὸ ἑπτὰ ἢ ὀκτὼ ἐτῶν ἐδόθη ἡ ἄδεια ἐξαγωγῆς βαρυτίνης. Ἐξήχθη δὲ ποσὸν 20,000 τόννων καὶ πλέον. Ἐξ αὐτοῦ τὸ Δημόσιον, κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ἔπρεπε νὰ εἰσπράξῃ πλέον τῶν 300,000 δραχμῶν, ἀλλ’ οὐδὲν μέχρι σήμερον εἰσέπραξε, διότι ὁ παρὰ τοῦ ἐξαγαγόντος τὴν βαρυτίνην παρουσιασθεὶς λογαριασμὸς κατὰ τὸ 1890 ἢ 1891 ἠμφισβητήθη παρὰ τῆς ὑπηρεσίας καὶ μένει ἐκκρεμὴς εἰσέτι. Ἀνάλογόν τι εὑρίσκομεν καὶ εἰς τὸ ἔσοδον τὸ ἐκ τῆς Ναξίας σμύριδος. Πρὸ τοῦ 1890 ἡ σμύρις ἐπωλεῖτο διὰ δημοπρασίας. Ἐπὶ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα καὶ τὸ Δημόσιον εἰσέπραττε περὶ τὰς 400,000 δραχμὰς, ἤτοι περὶ τὰς 280,000 καθαρὰς μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων. Ἀντὶ τῆς τοιαύτης πωλήσεως ἐνομοθετήθη ἕτερον σύστημα διαθέσεως τῆς σμύριδος, τὸ ὁποῖον ἐσκόπει τὴν ἐπέκτασιν τῆς πωλήσεως καὶ καταναλώσεως αὐτῆς κατὰ τρόπον αὐξάνοντα καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου καὶ τὰς ὠφελείας τῶν ἐξορυττόντων αὐτὴν ἐργατῶν. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐφηρμόσθη διὰ τῆς ἀναθέσεως τῆς πωλήσεως τῆς σμύριδος εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων. Ἀλλὰ κατὰ μὲν τὸ πρῶτον ἔτος οὐδὲν εἰσεπράχθη, κατὰ δὲ τὸ δεύτερον εἰσεπράχθη ἐλάχιστον ποσόν, καὶ κατὰ τὸ 1893 ποσὸν μικρότερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἰσεπράττετο πρὸ τεσσάρων ἐτῶν. Διὰ τὸ ἔτος δὲ 1894 εὑρίσκομεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμενον ἔσοδον μὲν δραχ. 400,000, ἔξοδα δὲ δραχ. 575,000 Ὥστε διὰ νὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον ἐκ σμύριδος 400,000 δραχμὰς, θὰ δαπανήσῃ 575,000 δραχμάς.

§202Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι χρυσαῖ.

§203ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἀναφέρει τοῦτο. Οὐδαμοῦ δ’ αὐτοῦ ἀναγράφεται ἐκ τοῦ ἐσόδου τούτου διαφορὰ νομίσματος. Ὥστε ἂν μὲν πρόκηται περὶ ἐσόδου 400,000 δραχμῶν εἰς τραπεζικὰ, ἡ σμύρις, ἀντὶ ὠφελείας, θὰ φέρῃ εἰς τὸ Δημόσιον ζημίαν 175,000 δραχμῶν· ἂν δὲ τὸ ἔσοδον ἦναι 400,000 δραχμαὶ χρυσαῖ, ἀντιστοιχοῦσαι μὲ 680,000 δραχ. εἰς τραπεζικὰ, τότε τὸ καθαρὸν ἔσοδον ἐκ τῆς Ναξίας σμύριδος θὰ ἀνέλθῃ εἰς 100,000 δραχ. ἀντὶ τῶν 280,000, ἃς εἰσέπραττε τὸ Δημόσιον προηγουμένως. Ὡς δὲ γνωρίζομεν πάντες, ἡ σμύρις τῆς Νάξου εἶναι τοιαύτης ποιότητος, ὥστε δύναται, διαχειριζομένη μετὰ κήδους καὶ ἐπιμελείας, νὰ συναγωνισθῇ ἐπιτυχῶς κατὰ πάσης ἄλλης σμύριδος, καὶ νὰ ἐπικρατήσῃ πανταχοῦ ἐν τῇ καταναλώσει, ἐπὶ τιμῇ λίαν ὠφελίμῳ. Τὰ δύο ταῦτα παραδείγματα πείθουσι πάντα, ὅτι ἡ περὶ μεταλλείων καὶ ὀρυχείων νομοθεσία ἡμῶν καὶ ἡ ἐκτέλεσις αὐτῆς σπουδαίας παρουσιάζουσιν ἐλλείψεις, καὶ ὅτι διὰ ῥιζικωτέρας αὐτῶν μεταῤῥυθμίσεως ὁ κλάδος οὗτος τῶν δημοσίων ἐσόδων δύναται νὰ φέρῃ σπουδαιότερα ἀποτελέσματα. Πρέπει δὲ νὰ ἐπιζητήσωμεν τὰ τοιαῦτα ἀποτελέσματα, διότι ἡ Ἑλλὰς εἶναι μεταλλοφόρος χώρα, καὶ ἐν τοῖς μεταλλείοις καὶ ὀρυχείοις ἡμῶν τὸ Δημόσιον δύναται νὰ εὕρῃ πρόσοδον ἀξίαν λόγου οὐ μόνον ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τῆς κοινωνίας, ἀλλὰ καὶ μετὰ σπουδαίου ὀφέλους αὐτῆς διὰ τῆς ἐργασίας, ἣν θὰ παρέξῃ εἰς τοὺς ἐργασθησομένους αὐτά. Ἕτερος φόρος, τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν, εἶναι ὁ βαρὺς φόρος τοῦ προσθέτου τέλους τῶν 20% ἐπὶ τῶν καθυστερούντων δημοσίων ἐσόδων. Τὸ τέλος τοῦτο εἶναι φόρος ἐπὶ τῆς πτωχείας, διότι μόνον οἱ πτωχοὶ πληρόνουσιν αὐτὸ, οὐδεὶς δὲ εὐπορῶν καὶ δυνάμενος νὰ πληρώσῃ τὸν παρ’ αὐτοῦ ὀφειλόμενον φόρον θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ προσθέτου τέλους. Καὶ ἂν δέ τις εὐπορῶν λησμονήσῃ νὰ πληρώσῃ ἐγκαίρως τὸν βαρύνοντα αὐτὸν φόρον, σπανίως θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸ πρόσθετον τέλος, διότι θ’ ἀποφύγῃ τοῦτο διὰ τῆς προσφορᾶς δωρεᾶς τινος εἰς τὸν εἰσπράττοντα, ὅστις θὰ δώσῃ αὐτῷ ἀπόδειξιν πληρωμῆς προχρονολογημένην. Ὅτι δὲ τὸ τέλος τοῦτο εἶναι φόρος ἐπὶ τῆς πτωχείας, ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων αὐτοῦ ἐπὶ τῶν καθυστερήσεων, τὰς ἀναλογίας τῶν ὁποίων ἐλάχιστα ἐπηρέασε. Κατὰ τὸ 1883 ἐπὶ βεβαιώσεων ἀνερχομένων εἰς 67,600,000 δραχ. ἔμειναν καθυστερούμενα 6,141,000, ἤτοι 10% περίπου κατὰ δὲ τὸ 1890 ἐπὶ βεβαιώσεων 89,500,000 δρ. ἔμειναν καθυστερούμενα 9,600,000, ἤτοι ἡ αὐτὴ περίπου ἀναλογία. Τὸ αὐτὸ δὲ περίπου παρατηροῦμεν καὶ κατὰ τὸ 1891, ὅτε ἐβεβαιώθησαν 96,000,000 δραχμῶν, ἔμειναν δὲ καθυστερούμενα 10,104,000, καὶ κατὰ τὸ 1892, ὅτε ἐβεβαιώθησαν 101,000,000 δρ. καὶ ἔμειναν καθυστερούμενα 9,394,000. Ὁ μέσος δὲ ὅρος τῶν καθυστερήσεων μένει σχεδὸν ὁ αὐτὸς, ποικίλλει δὲ καὶ κατὰ τὰ ἔτη καθ’ ἃ λειτουργεῖ τὸ πρόσθετον τέλος καὶ κατὰ τὰ ἔτη καθ’ ἃ δὲν ἐπεβάλλετο τοῦτο, κατὰ λόγον τῆς εὐφορίας ἢ ἀφορίας ἑκάστου ἔτους, αὐξάνων μὲν κατὰ τὰ ἄφορα ἔτη, ἐλαττούμενος δὲ κατὰ τὰ εὔφορα. Τὸ πρόσθετον τοῦτο τέλος παρέχει μόνον εἰς τοὺς δημοσίους ταμίας τὴν εὐκολίαν νὰ προσέρχωνται εἰς αὐτοὺς οἱ φορολογούμενοι, οἱ δυνάμενοι νὰ πληρώσωσιν, ἀντὶ νὰ μεταβαίνῃ ὁ εἰσπράκτωρ εἰς αὐτοὺς πρὸς εἴσπραξιν τῶν ὀφειλομένων. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν δικαιολογεῖ τὴν ἀνωφελῆ συνήθως ἐπιβάρυνσιν τῶν πτωχῶν φορολογουμένων. Πλειοτέραν εὐκολίαν εἰσπράξεως τῶν ἀμέσων φόρων δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν, ἂν διαιρέσωμεν εἰς τμήματα τὸ παρ’ ἑκάστου φορολογουμένου ὀφειλόμενον ποσὸν, καὶ ἀντὶ νὰ θέλωμεν νὰ εἰσπράττωμεν αὐτὸ ὁλόκληρον καὶ διὰ μιᾶς, νὰ τὸ εἰσπράττωμεν εἰς τέσσαρας δόσεις κατὰ ¼, ἢ εἰς δώδεκα δόσεις κατὰ 1/12. Τοῦτο πράττοντες καὶ διορίζοντες ταμίας καὶ εἰσπράκτορας δυναμένους καὶ ὑποχρεωμένους νὰ ἐκτελῶσι τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν, θὰ εὐκολύνωμεν ἀναμφισβητήτως τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, θ’ ἀνακουφίσωμεν τοὺς φορολογουμένους καὶ θὰ ἐπιτύχωμεν πραγματικὴν ἐλάττωσιν τῶν καθυστερήσεων. Ἕτερος φόρος, ἄδικος ἐπίσης καὶ ἄνισος, καὶ χρήζων ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως, εἶναι καὶ ὁ τοῦ ἀνταλλάγματος τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ὅστις βαρύνει κυρίως τοὺς πτωχοὺς, τοὺς ἀνικάνους καὶ τοὺς πάσχοντας. Ὁ καθαρῶς προσωπικὸς οὗτος φόρος εἶναί τι ἀνάλογον τοῦ παλαιοῦ τουρκικοῦ χαρατσίου, βαρύτερος δ’ αὐτοῦ διότι, καὶ τὸ χαράτσιον δὲν ἐπληρόνετο ἐν τῇ αὐτῇ ἀναλογίᾳ, τοῦ πλουσίου πληρόνοντος 3 ἢ 4 τοιαῦτα, τοῦ δὲ πτωχοῦ ἓν μόνον. Ὁ φόρος τοῦ ἀνταλλάγματος τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἐνέχει ὅλας τὰς ἀνισότητας καὶ τὰς ἀδικίας τῶν προσωπικῶν φόρων· βαρὺς διὰ τὸν ἀσθενῆ καὶ τὸν πτωχὸν, εἶναι ἀνεπαίσθητος διὰ τὸν πλούσιον καὶ τὸν ἰσχυρόν. Ἐσφαλμένη δὲ εἶναι ἡ ἰδέα, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία εἶναι φόρος αἵματος. Ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία δὲν εἶναι φόρος, ἀλλὰ καθῆκον ἐπιβαλλόμενον εἰς πάντα πολίτην, ὅπως καὶ πάντα τὰ πρὸς τὴν Πολιτείαν καθήκοντα· ὅπως ὀφείλει οὗτος νὰ σέβηται τοὺς νόμους τῆς πατρίδος του, οὕτως ὀφείλει νὰ ὑποβάλληται καὶ εἰς πᾶσαν τὴν ἀναγκαίαν ἐκγύμνασιν καὶ προετοιμασίαν, ὅπως ἀποβῇ ἱκανὸς νὰ προασπίσῃ αὐτὴν κατὰ παντὸς κινδύνου. Τὸ καθῆκον δὲ τοῦτο βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἐκτιμηθῇ διὰ χρημάτων, καὶ κακῶς ἐγένετο τοῦτο καὶ παρ’ ἡμῖν καὶ παρ’ ἄλλοις ἔθνεσιν. Ἐὰν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Πολιτείαν τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ προετοιμάσῃ στρατιωτικῶς ὅλους τοὺς πολίτας, δύναται ἴσως νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν ἐξεύρεσιν πόρων πρὸς ἐκγύμνασιν ὅσον οἷόν τε πλειοτέρων, ἐπιβάλλουσα φόρον τινὰ εἰς τοὺς μὴ ἱκανοὺς, ἢ μὴ θέλοντας νὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλ’ ὁ φόρος οὗτος πρέπει, ὡς πάντες οἱ φόροι, νὰ βασίζηται ἐπὶ τῶν θεμελιωδῶν τῆς φορολογίας ἀρχῶν, δηλαδὴ ἐπὶ τοῦ δικαίου, ἐπὶ τῆς ἰσότητος, καὶ ἐπὶ τῆς θετικότητος τῶν ἀποδόσεών του. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐπεκταθῶ ἐξετάζων τοὺς ἄλλους φόρους, οἵτινες ὀλίγον κατ’ ὀλίγον πρέπει νὰ βελτιωθῶσιν. Ὡς παράδειγμα δ’ ἀναφέρω μεταξὺ αὐτῶν τοὺς φόρους ἐπὶ τῶν ζώων καὶ ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ζώων καὶ ἐν τῇ βάσει αὐτοῦ, ἰδίως δ’ ἐν τῇ ἐκτελέσει του, πλείστας περιέχει πλημμελείας, ἐπιβλαβεῖς καὶ διὰ τοὺς κτηνοτρόφους καὶ διὰ τὸ Δημόσιον. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ ἐπιδιώξωμεν σήμερον ῥιζικὰς αὐτοῦ μεταῤῥυθμίσεις, διότι πρὸς ἐπωφελῆ ἐπίτευξιν τοιούτων ἀπαιτεῖται νὰ θέσωμεν πρῶτον τὰς βάσεις κτηματολογίου. Ὅταν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ἐπιτύχωμεν τοῦτο, τότε θὰ δυνηθῶμεν νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν ῥιζικῶς καὶ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ζώων, καὶ νὰ στηρίξωμεν αὐτὸν ἐπὶ βάσεων δικαιοτέρων καὶ λογικωτέρων. Ὅτι δὲ χρῄζει τοιούτων μεταῤῥυθμίσεων ὁ φόρος οὗτος, ἀποδεικνύουσι τοῦτο καὶ τὰ ταμιακὰ αὐτοῦ ἀποτελέσματα. Ἐνῷ ἐξ αὐτοῦ τὸ Δημόσιον εἰσέπραξε κατὰ τὸ 1883 2,662,000 δραχμὰς, ηὔξησε δὲ τοὺς ὅρους αὐτοῦ κατὰ 20% κατὰ τὸ 1892, ὄχι μόνον δὲν εἰσέπραξε καὶ τὸ εἰς τὴν αὔξησιν ταύτην ἀναλογοῦν ποσὸν, ὅπερ ἔπρεπε νὰ ἀναβιβάσῃ τὴν ἀπόδοσιν αὐτοῦ εἰς δρ. 3,195,600, ἀλλ’ ἀπεναντίας εἰσέπραξεν ὀλιγώτερα ἢ τὸ 1883, ἤτοι δρ. 2,232,000 μόνον· δηλ. ἀντὶ νὰ εἰσπράξῃ 532,000 περισσότερα τοῦ 1883, εἰσέπραξε 430,000 ὀλιγώτερα, ἕνεκα τῆς ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ζώων, εἰς ἣν συνετέλεσαν καὶ αἱ πλημμέλειαι τοῦ φόρου. Ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων, ὡς λειτουργεῖ παρ’ ἡμῖν, ἐμπεριέχει τὴν ἰδέαν τῆς φορολογίας τοῦ εἰσοδήματος, τοῦ προερχομένου εἴτε ἐκ τῆς ἐργασίας παντὸς εἴδους, εἴτε ἐκ τῶν δι’ αὐτῆς χρησιμοποιουμένων κεφαλαίων. Καθ’ ὃν ὅμως τρόπον ἐπιβάλλεται οὗτος, φορολογεῖ συνήθως βαρέως τοὺς μόλις προσποριζομένους τὰ πρὸς τὸ ζῆν ἐκ τοῦ ἐπιτηδεύματος αὐτῶν, ἐλαφρότατα δὲ τοὺς ἐπιτηδευματίας ἐκείνους, οἵτινες εἴτε διὰ τῶν κεφαλαίων, ἅτινα διαθέτουσιν, εἴτε ἕνεκα τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς ἐργάζονται, προσπορίζονται μεγάλα κέρδη. Ὁ πτωχὸς ἐπιτηδευματίας πληρόνει ἴσως 10% καὶ πλέον ἐπὶ τοῦ προϊόντος τῆς ἐργασίας του, ὁ δὲ πλούσιος τραπεζίτης ἢ ἔμπορος δὲν πληρόνει ἴσως μήτε 1% ἐπὶ τῶν κερδῶν αὐτοῦ. Οἱ ὅροι τοῦ φόρου τούτου πρέπει σπουδαίως νὰ μελετηθῶσι καὶ βελτιωθῶσιν. Ὅτι δὲ, Κύριοι, τὸ φορολογικὸν ἡμῶν σύστημα εἶναι πλημμελὲς, ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῆς πορείας τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου. Τοῦτο εἰσέπραξε κατὰ τὸ 1883 64,000,000 δραχμῶν. Ἀπὸ τοῦ 1883 δὲ μέχρι σήμερον, κατὰ πίνακα, τὸν ὁποῖον ἔχω ἐνώπιόν μου, προσετέθησαν φόροι ἀνερχόμενοι εἰς 49,785,000 δρ. Ἐὰν ἡ φορολογία ἡμῶν ἦτο λογικὴ, δικαία καὶ σύμφωνος μὲ τὰς περιστάσεις καὶ τὴν κατάστασιν τῆς χώρας, ἂν δὲν ἔδιδεν ἀφορμὰς εἰς καταχρήσεις, ἔπρεπε σήμερον τὸ Δημόσιον καὶ ἄνευ προόδου τινὸς ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἐπὶ τῇ ἁπλῇ βάσει τῆς στασιμότητος αὐτῆς, νὰ εἰσπράξῃ 114,000,000 δρ. Ἀντὶ ὅμως τοῦ ποσοῦ τούτου, μόλις δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν ἀσφαλῆ εἴσπραξιν διὰ τὸ 1894 δρ. 90,000,000. Διὰ τοῦτο, ὡς εἶπον, ἐκ τῶν εἰς ἡμᾶς ἐπιβαλλομένων καθηκόντων ἐκ τῆς καταστάσεως τῆς χώρας εἶναι καὶ ἡ ῥιζικωτέρα μεταῤῥύθμισις τῆς φορολογίας, ἥτις ἔσται δυνατὴ, ὅταν διὰ προσωρινῆς διαῤῥυθμίσεως τῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ δυνηθῶμεν ἐπὶ ἓν ἢ δύο ἔτη νὰ ζήσωμεν αὐτάρκεις διὰ τῶν ἰδίων ἡμῶν πόρων. Αἱ διοικητικαὶ μεταῤῥυθμίσεις, ἃς ἀνέφερον χθὲς, καὶ αἱ φορολογικαὶ, ἃς ἀνέπτυξα πρὸ ὀλίγου, θ’ ἀποτελέσωσι τὰς πρώτας βάσεις τῆς ἀνορθώσεως τῆς χώρας καὶ ὑπὸ κοινωνικὴν καὶ ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν. Τὸ ἐπεῖγον ὅμως τῶν ἀναγκῶν καὶ αἱ περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρίσκεται ὁ τόπος, ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ λάβωμεν καὶ εἰδικώτερα μέτρα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς παραγωγῆς, ἵνα δι’ αὐτῆς κατορθώσωμεν τὴν ταχυτέραν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας καὶ τὴν ἱκανοποίησιν τῆς τιμῆς τοῦ ἔθνους... Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ γείνῃ μικρά τις διακοπή.

§204ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται διακοπὴ 10 λεπτῶν. (Μετὰ τὴν διακοπὴν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 9 μ. μ.)

§205ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὡς ἔλεγον, αἱ περιστάσεις, τὰς ὁποίας διέρχεται ἡ χώρα, καθιστῶσιν ἀναγκαῖον νὰ λάβωμεν εἰδικώτερα μέτρα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς. Πρό τινων ἡμερῶν, ὅτε συνεζητοῦμεν τὰ τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος, ὑπεστηρίχθη παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἡ θεωρία, ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν ἔχει καθῆκον νὰ παρεμβαίνῃ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ πρέπει ν’ ἀφίνῃ αὐτὴν εἰς τὴν ἀτομικὴν πρωτοβουλίαν καὶ ἐνέργειαν, ἐλευθέρως καὶ ἀνεπηρεάστως ἐξασκουμένην. Ἡ θεωρία αὕτη εἶναι ὡραία καὶ λαμπρὰ, ἀλλὰ διὰ τὰ ἔθνη ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα αἱ δυνάμεις καὶ ἡ ἀνάπτυξις τοῦ ἀτόμου εἰσὶ τοιαῦται, ὥστε ἐπαρκοῦσιν εἰς τὰς ἀνάγκας καὶ τὰ ἔργα, ἅτινα ἀπαιτεῖ ἡ πρόοδος τῆς παραγωγῆς, χωρὶς νὰ ἔχωσιν ἀνάγκην τῆς ἐπεμβάσεως καὶ τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Πολιτείας. Εἶναι ὡραία ἡ θεωρία αὕτη διὰ τὰ πεπολιτισμένα ἔθνη, εἰς τὰ ὁποῖα τὴν κοινοπραξίαν τῶν ἀτόμων ὑπεστήριξεν ἡ Πολιτεία καὶ δὲν ἐζήτησε νὰ τὴν ἀποσβέσῃ διὰ τῆς ὑπ’ αὐτῆς ἀποῤῥοφήσεως καὶ συγκεντρώσεως πάσης γενικωτέρας ἐνεργείας. Παρ’ ἡμῖν ὅμως, ὅπου καὶ ἡ ἀνάπτυξις καὶ αἱ δυνάμεις τοῦ ἀτόμου εἰσὶν ἀνεπαρκεῖς, καὶ ὅπου ἡ Πολιτεία διὰ τοῦ ἐφαρμοζομένου συγκεντρωτικοῦ συστήματος ἐμάρανε πᾶσαν ἕξιν κοινοπραξίας, ὀφείλει αὕτη νὰ παρέμβῃ ὑπὲρ τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς, ἐκτελοῦσα τὰ ἔργα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἄτομον, καὶ ὑποστηρίζουσα καὶ καθοδηγοῦσα αὐτὸ εἰς τὴν τελειοτέραν ἐκτέλεσιν τῆς ἐργασίας του. Τοιοῦτο καθῆκον ἐπιβάλλεται ἐπιτακτικώτερον εἰς ἡμᾶς σήμερον, ὅτε ἡ χώρα κατέπεσεν οἰκονομικῶς καὶ τὸ Δημόσιον ἐχρεωκόπησε, διότι μόνον διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς ἔσται δυνατὴ ἡ οἰκονομικὴ ἀνόρθωσις τῆς χώρας καὶ ἡ ἱκανοποίησις τῆς ἐκ τῆς χρεωκοπίας τοῦ Δημοσίου προσβληθείσης ἐθνικῆς τιμῆς. Ὀφείλει νὰ παρέμβῃ ἡ Πολιτεία καὶ διὰ θυσιῶν, ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεων αὐτῆς, ὅπως ὑποστηρίξῃ τὴν ἐθνικὴν παραγωγὴν καὶ ἰδίως τοὺς κλάδους αὐτῆς ἐκείνους, ὧν ἡ ἀνάπτυξις καὶ ἡ πρόοδος παρίσταται ὡς ἀσφαλής. Τοιοῦτοι δὲ κλάδοι εἰσὶν ἡ τῆς γεωργικῆς ἡμῶν παραγωγῆς, ἐν ᾗ πρώτην κατέχει θέσιν ἡ σταφίς. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς σταφίδος, διότι τοῦτο συνεζητήθη ἴσως κατὰ κόρον. Δὲν δύναμαι ὅμως νὰ μὴ ἐκφράσω καὶ πάλιν τὴν λύπην μου, διότι ἡ παραγωγὴ καὶ κατανάλωσις τῆς σταφίδος, αἵτινες κρισίμους διέρχονται δυσχερείας, ἀφέθησαν παρὰ τῆς Πολιτείας εἰς τὴν τύχην των, καὶ διότι δὲν ἐλήφθησαν τὰ ὑπὸ τῶν περιστάσεων ἐπιβαλλόμενα μέτρα. Ἡ Πολιτεία ὤφειλεν οὐχὶ δι’ ἀορίστων καὶ εἰκονικῶν προτάσεων καὶ νομοσχεδίων, ἅτινα ἤρχοντο καὶ ἀπήρχοντο τῆς Βουλῆς ἄνευ ἀποτελέσματος, ἀλλὰ διὰ θετικῶν μέτρων, νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὴν σταφιδοπαραγωγήν. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν ἡ παραγωγὴ αὕτη νὰ ἀποβῇ ἀσφαλὴς καὶ φέρῃ τὰ ἐξ αὐτῆς προσδοκώμενα γενικώτερα οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα ἄλλως ἢ διὰ τῆς ἐξασφαλίσεως τῆς καταναλώσεως τοῦ πλεονάζοντος ποσοῦ τῆς σταφίδος, τοῦ ὑπερβαίνοντος τὰς ἀνάγκας τῆς πρὸς βρῶσιν καταναλώσεως αὐτῆς. Ἀλλὰ τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ πολλοὶ συνάδελφοι, ἄλλως σκεπτόμενοι, δὲν ἐξετίμησαν ἀρκούντως, καὶ διὰ τοῦτο ὑπεβλήθησαν νομοσχέδια, ἅτινα δὲν ἐστηρίζοντο μήτε εἰς τὴν ἐλευθέραν δρᾶσιν τῶν ἀτόμων, μήτε εἰς τὴν ἀποτελεσματικὴν αὐτῶν ὑποστήριξιν, καὶ ἅτινα ἐγκατελείφθησαν μόλις συζητηθέντα. Ὀφείλομεν νὰ μὴ ἐγκαταλείψωμεν ἄνευ ὑποστηρίξεως τὸ κυριώτερον προϊόν τῆς χώρας ἡμῶν, καὶ ἐλπίζω, ὅτι πᾶσα ἄλλη Κυβέρνησις καὶ Βουλὴ θέλει ἐκτελέσει τὸ εἰς τὴν Πολιτείαν ἐπιβαλλόμενον τοῦτο καθῆκον. Μεταξὺ τῶν προϊόντων, τῶν ὁποίων τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν κατανάλωσιν ἔχει καθῆκον ἡ Πολιτεία νὰ ὑποστηρίξῃ, εἶναι καὶ τὸ ἔλαιον καὶ ὁ καπνός. Τοῦ ἐλαίου ἡμῶν, ὁσηδήποτε καὶ ἂν ᾖ ἡ παραγωγὴ αὐτοῦ, δυνάμεθα, ἕνεκα ἐξαιρετικῶν λόγων, νὰ θεωρήσωμεν ὡς ἐξησφαλισμένην τὴν ἐπωφελῆ κατανάλωσιν, ἂν ὑποστηρίξωμεν καὶ καθοδηγήσωμεν τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐξαγωγικὸν αὐτοῦ ἐμπόριον. Ἐν τῇ εὐρείᾳ Αὐτοκρατορίᾳ τῆς Ρωσσίας οὐ μόνον εἶναι παραδεδεγμένη παρὰ πάντων, ἀλλὰ καὶ ἐπιβεβλημένη ὑπὸ τῆς ἀνωτάτης ἐκκλησιαστικῆς ἐξουσίας, τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἡ ἐν ταῖς ἐκκλησίαις κατανάλωσις ἐλαίου προερχομένου ἐξ ὀρθοδόξων χωρῶν. Ἔλαιον δὲ τοιοῦτον σήμερον εἶναι κυρίως τὸ ἑλληνικόν· διότι, ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ τῶν ὑπὸ τὴν Τουρκίαν νήσων τοῦ Αἰγαίου Πελάγους καὶ τῶν παραλίων τῆς Μικρᾶς Ἀσίας, τῶν κατοικουμένων ὑπὸ ὀρθοδόξων Ἑλλήνων, οὐδεμία ἄλλη ὀρθόδοξος χώρα παράγει ἔλαιον. Ἀλλ’ ἐνῷ τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα τοῦ ῥωσσικοῦ πληθυσμοῦ καθιστᾷ βεβαίαν τὴν ἐπωφελῆ κατανάλωσιν τῶν ἑλληνικῶν ἐλαίων, ἡμεῖς οὐδὲν ἐπράξαμεν πρὸς ἐξασφάλισιν αὐτῆς. Δὲν ἐφροντίσαμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν διὰ διακριτικῶν σημάτων τὴν προέλευσιν τῶν εἰς Ρωσσίαν ἀποστελλομένων ἑλληνικῶν ἐλαίων· δὲν ἠσχολήθημεν νὰ μορφώσωμεν καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Ρωσσίᾳ ἐμπορικὰ κέντρα καὶ πρακτορεῖα, μετ’ ἐνδιαφέροντος ἐπιδιώκοντα τὴν κατανάλωσιν τοῦ ἐλαίου ἡμῶν. Δὲν ἐμεριμνήσαμεν κἄν, ὅπως μὴ ἡ ἀτομικὴ ἀπληστία νοθεύσῃ τὰ ἀποστελλόμενα ἔλαια, καὶ, καθ’ ἃς ἔχομεν ἐκεῖθεν πληροφορίας, πολλαὶ ἐγένοντο νοθεύσεις αὐτῶν, αἵτινες δύνανται νὰ ἐξευτελίσωσι τὰ ἑλληνικὰ ἔλαια καὶ καταστήσωσι προβληματικὴν τὴν ἐν Ρωσσίᾳ κατανάλωσιν αὐτῶν. Τῶν καπνῶν δὲ ἡμῶν ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ κατανάλωσις δὲν δύνανται νὰ ἐξασφαλισθῶσι διὰ μόνης τῆς συνομολογήσεως συμβάσεων μετ’ ἄλλων Κρατῶν, ἣν ἐπιδιώκει ἡ Κυβέρνησις. Βεβαίως ἡ συνομολόγησις συμβάσεων εὐκολυνουσῶν τὴν ἐν τοῖς Κράτεσι τούτοις ἐξαγωγὴν τῶν προϊόντων ἡμῶν εἶναι μέτρον δυνάμενον κατά τι νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν κατανάλωσιν τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν. Δὲν ἀρκοῦσιν ὅμως αἱ τοιαῦται συμβάσεις, ὅπως ἐξασφαλίσωσιν ἐπωφελῆ κατανάλωσιν καὶ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς τῶν καπνῶν ἡμῶν, διότι ἡ ποιότης αὐτῶν εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν δύναται νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τοὺς καπνοὺς ἄλλων χωρῶν καὶ ἰδίως τῆς Τουρκίας. Καὶ ἂν διὰ συμβάσεων ἀποκτήσωμεν ἴσους ὅρους μὲ τὴν Τουρκίαν διὰ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν καπνῶν ἡμῶν εἰς Αἴγυπτον, ἢ εἰς ἄλλας χώρας, ταῦτα εἰσαγόμενα ἐκεῖ θέλουσιν εὑρεθῆ ἀπέναντι τῶν καπνῶν τῆς Τουρκίας, πρὸς τὰ ὁποῖα, ἕνεκεν τῆς κατωτέρας αὐτῶν ποιότητος, δυσκόλως θὰ δυνηθοῦν νὰ συναγωνισθῶσι. Διατὶ δὲ τὰ τουρκικὰ καπνὰ εἶναι καλλίτερα τῶν ἰδικῶν μας; διότι ἡ καλλιέργεια ἐν πολλαῖς ἐπαρχίαις τῆς Τουρκίας εἶναι τελειοτέρα καὶ οἱ σπόροι βελτίονες.

§206ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι τὸ ἔδαφος. Εἶναι καὶ ἡ καλλιέργεια, ἀλλ’ εἶναι καὶ τὸ ἔδαφος.

§207ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ἔδαφος, ἐξαιρέσει ὡρισμένων τινῶν ἐκτάσεων ἐν Μακεδονίᾳ, δὲν εἶναι προσφορώτερον ἐν Τουρκίᾳ τοῦ ἐδάφους πολλῶν ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν, ἐν αἷς αἱ καπνοφόροι γαῖαι, καταλλήλως προετοιμαζόμεναι καὶ λιπαινόμεναι, δύνανται νὰ παραγάγωσι καπνὸν ὁμοίας ποιότητος μὲ τὰ τουρκικά. Πρὸς ἐπίτευξιν ὅμως τούτου, πρέπει συγχρόνως νὰ ἀλλάξωμεν τοὺς σπόρους, καὶ νὰ μεταχειρισθῶμεν τοιούτους καλλιτέρους, νὰ συσκευάσωμεν δὲ ἐπιμελέστερον τὰ παραγόμενα καπνά. Ἀλλ’ ὅπως γείνωσι πάντα ταῦτα, δὲν ἀρκεῖ ἡ ἀτομικὴ πρωτοβουλία καὶ αἱ θυσίαι τοῦ ἐν Ἀγρινίῳ, ἐν Ἄργει ἢ ἐν Θεσσαλίᾳ καπνοπαραγωγοῦ· εἶναι ἀνάγκη, ὅπως ἡ Πολιτεία ἔλθῃ ἀρωγός, καθοδηγοῦσα καὶ παρέχουσα εἰς τὸ ἄτομον τὰ μέσα τῆς βελτιώσεως τῆς παραγωγῆς του. Οὕτω δὲ μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν παραγωγὴν καπνῶν, δυναμένων νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς τὰ τουρκικὰ ἐν ταῖς χώραις, ὅπου διὰ συμβάσεων θὰ κατορθώσωμεν τὴν ἐπὶ ἴσοις ὅροις εἰσαγωγὴν αὐτῶν. Ἑτέρα παραγωγὴ θεμελιώδης, ἥτις χρήζει τῆς ὑποστηρίξεως τῆς Πολιτείας, εἶναι ἡ τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Ὅστις γνωρίζει τὴν Ἑλλάδα, οὐδεμίαν ἔχει ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ φύσις ἔδωκεν εἰς αὐτὴν γαίας ἀρκούσας, ὅπως παραγάγωσιν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν δημητριακῶν καρπῶν, τὸ ἀπαιτούμενον πρὸς συντήρησιν τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῆς. Ἐκτὸς τῶν ἐκτεταμένων πεδιάδων τῆς Θεσσαλίας, καὶ ἐν ἄλλαις ἐπαρχίαις ὑπάρχουσιν εὐρεῖαι σχετικῶς ἐκτάσεις γαιῶν, αἵτινες καλλιεργούμεναι τελειότερον καὶ ἐπιμελέστερον πολὺ πλειοτέρους ἢ σήμερον θὰ παραγάγωσι τοιούτους καρπούς. Παράγοντες δ’ ὅσους τοιούτους, δυνάμεθα νὰ ἀπαλλαγῶμεν τῆς πληρωμῆς τῶν 30,000,000 περίπου δραχμῶν, τὰς ὁποίας καταβάλλομεν κατ’ ἔτος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, πρὸς ἀγορὰν δημητριακῶν καρπῶν, καὶ ἥτις συντελεῖ θεμελιωδῶς εἰς τὴν οἰκονομικὴν καὶ νομισματικὴν τῆς χώρας διατάραξιν. Διάφορα δ’ εἰσὶ τὰ ἐμπόδια τῆς τοιαύτης ἀναπτύξεως τῆς παραγωγῆς δημητριακῶν καρπῶν παρ’ ἡμῖν. Εἰς πολλὰ μέρη ἕλη ἐκτεταμένα καθιστῶσιν ἀχρήστους οὐ μόνον τὰς μεγάλας ἐκτάσεις γαιῶν, τὰς ὁποίας καλύπτουσιν, ἀλλὰ καὶ τὰς πέριξ αὐτῶν γαίας, ὧν παρεμποδίζουσι τὴν καλλιέργειαν, εἴτε καταπλημμυροῦντα αὐτὰς ἐν στιγμαῖς πολυομβρίας, εἴτε καθιστῶντα αὐτὰς νοσηράς. Συνήθως δὲ, ὅταν αἱ πεδιάδες ἡμῶν ἔχωσιν ἀνάγκην ξηρασίας, πλημμυροῦνται ὑπὸ τῶν ἑλῶν, ἢ ὑπὸ τῶν διατρεχόντων αὐτὰς ποταμῶν. Ὅταν δὲ κατὰ τὸ θέρος ἔχωσιν αὗται ἀνάγκην ὕδατος, τοῦτο ῥέει μεταξὺ αὐτῶν κατὰ τρόπον μὴ εὐκολύνοντα τὴν χρησιμοποίησίν του πρὸς ἄρδευσιν. Ἀνάγκη ν’ ἀποξηρανθῶσι τὰ ἕλη, νὰ κανονισθῇ ἡ ῥοὴ τῶν ποταμῶν καὶ νὰ ἐφαρμοσθῇ σύστημά τι ἀρδεύσεως. Ἀλλὰ τίς θὰ πράξῃ ταῦτα; Ἐν τῇ σημερινῇ καταστάσει τῆς κοινωνίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι τὸ ἄτομον δύναται νὰ ἐπιχειρήσῃ τοιαῦτα ἔργα. Καὶ ἠθικῶς καὶ ὑλικῶς τὸ ἄτομον δὲν εὑρίσκεται σήμερον εἰς κατάστασιν νὰ ἐπιδιώξῃ αὐτὰ εἴτε μόνον, εἴτε συνεταιριζόμενον μετ’ ἄλλων. Ὅπως ἐκτελεσθῶσι ταῦτα, ὀφείλει ἡ Πολιτεία νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς καὶ ἀπ’ εὐθείας καὶ διὰ τῆς ὑποστηρίξεως καὶ καθοδηγήσεως τῶν ἀτόμων...

§208ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Ἦσαν ἕτοιμα νὰ γείνωσιν αὐτὰ, καὶ τὰ διέκοψαν.

§209ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, μὴ διακόπτετε καὶ ὑμεῖς. Γνωρίζω τὰ ἔργα ἐκεῖνα καὶ τοὺς σκοποὺς διὰ τοὺς ὁποίους ἐπροτάθησαν· ἐχρησίμευσαν ὡς σημαία ἐκλογικὴ (Θόρυβος). Ἂν εἶχον θετικὸν σκοπὸν, ἠδύναντο ἔκτοτε νὰ ἐπαναληφθῶσιν, ἀφοῦ μάλιστα, ἐξ ὅσων γνωρίζω, καὶ ἰδιωτικαὶ ἑταιρίαι δύνανται ν’ ἀναδεχθῶσι τὴν κατασκευὴν τῶν πλείστων ἐξ αὐτῶν, ἄνευ σπουδαίων θυσιῶν τοῦ Δημοσίου. Ἡ Πολιτεία ἔχει καθῆκον νὰ πράξῃ πᾶν τὸ ἐπ’ αὐτῇ, καὶ νὰ ὑποβληθῇ, ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεων αὐτῆς, εἰς τὰς ἀναγκαίας θυσίας, ὅπως ἀποξηρανθῶσι τὰ ἕλη, ὅπως κανονισθῇ ὁ ῥοῦς τῶν ποταμῶν, καὶ ὅπως ἐφαρμοσθῇ πρακτικόν τι σύστημα ἀρδεύσεως. Ἔχει δὲ τοσούτῳ μᾶλλον τὸ καθῆκον τοῦτο, καθόσον, τοῦτο πράττουσα, δὲν θὰ ὑποβληθῇ εἰς θυσίας καὶ δαπάνας ὁριστικὰς καὶ ὑπερβολικάς. Αἱ ὑπὸ τῶν ἑλῶν σήμερον καλυπτόμεναι γαῖαι, ἀποξηραινόμεναι, θ’ ἀποδώσωσιν εἰς τὸ Δημόσιον, ἂν ὄχι τὸ ὅλον, τὸ πλεῖστον ὅμως μέρος τῶν δαπανῶν, αἵτινες θὰ καταβληθῶσι πρὸς ἀποξήρανσιν αὐτῶν. Αἱ πρόσοδοι δὲ τῶν ἀρδευτικῶν ἔργων θὰ καλύψωσι τοὺς τόκους καὶ τὴν ἄλλην ὑπηρεσίαν τοῦ κεφαλαίου, ὅπερ θὰ δαπανηθῇ δι’ αὐτά. Μὴ ἔχοντα δὲ ὑπὸ ταμιευτικὴν ἔποψιν τὰ ἔργα τῆς ἀποξηράνσεως καὶ τῆς ἀρδεύσεως οὐδὲν τὸ ὑπερβολικῶς ἐπαχθὲς διὰ τὸ Δημόσιον, παρουσιάζουσι ταῦτα ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν μεγίστην ὠφέλειαν καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν καὶ διὰ τὸ Δημόσιον. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ἔργων τούτων, ἡ γεωργία, ὅπως ἀναπτυχθῇ, χρήζει καὶ καθ’ ἑτέραν διεύθυνσιν τῆς ἀρωγῆς καὶ τῆς καθοδηγήσεως τῆς Πολιτείας. Σὺν αὐτῇ δ’ ὁμοίας ἀρωγῆς καὶ καθοδηγήσεως χρήζει καὶ ἡ κτηνοτροφία ἡμῶν. Γεωργοῦμεν διὰ τοῦ ἀρότρου τοῦ Ἡσιόδου καὶ ἀγνοοῦντες τὰ στοιχειωδέστερα τῶν νεωτέρων καὶ τελειοτέρων γεωργικῶν ἐργαλείων, ἡ δὲ κτηνοτροφία ἡμῶν εἶναι ἡ τῶν νομαδικῶν φυλῶν. Τίς δύναται νὰ συντελέσῃ, ὅπως τὸ ἄροτρον τοῦ Ἡσιόδου καὶ τὰ λοιπὰ ἀτελῆ γεωργικὰ ἐργαλεῖα ἀντικατασταθῶσι διὰ τῶν τελειοτέρων τοιούτων, ὧν ποιοῦνται σήμερον χρῆσιν πάντες οἱ πεπολιτισμένοι λαοί; Τίς ὡσαύτως θὰ συντελέσῃ, ὅπως οἱ παρ’ ἡμῖν κτηνοτρόφοι ἐννοήσωσι καὶ μάθωσιν, ὅτι ἐπωφελεστέρα τῆς νομαδικῆς συντηρήσεως τῶν ποιμνίων αὐτῶν εἶναι ἡ διὰ τῆς καλλιεργείας καὶ παραγωγῆς τῶν πρὸς νομὴν αὐτῶν καταλληλοτέρων χόρτων; Τὸ ἄτομον δὲν δύναται βεβαίως παρ’ ἡμῖν νὰ πράξῃ τοῦτο. Ἡ Πολιτεία ὅμως δύναται εὐκολώτερον νὰ τὸ ἐπιδιώξῃ, ἀλλ’ οὐχὶ διὰ γεωργικῶν σχολῶν τοιούτων, οἷαι αἱ συστηθεῖσαι παρ’ ἡμῖν πρὸ ἑξαετίας περίπου. Ἐνθυμοῦμαι, ὅταν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως τῶν γεωργικῶν σχολῶν παρὰ τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου, Ὑπουργοῦ τότε τῶν Ἐσωτερικῶν...

§210ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἦτο ὁ Λομβάρδος.

§211ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον... Ἐνθυμοῦμαι ὅτι συζητῶν αὐτὸ εἶπον, ὅτι κακῶς πράττομεν συνιστῶντες θεωρητικὰς γεωργικὰς σχολὰς, αἵτινες θ’ αὐξήσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν θεσιθηρῶν, καὶ ὅτι διὰ τὴν γεωργικὴν ἐκπαίδευσιν ἀρκεῖ μία μόνον Σχολὴ, ἀντὶ δὲ νὰ δαπανήσωμεν ἑτέρας ἑκατὸν καὶ πλέον χιλιάδας δραχμῶν πρὸς σύστασιν καὶ δευτέρας τοιαύτης, ἤθελεν εἶσθαι προτιμότερον νὰ δαπανήσωμεν κἄτι πλειότερον καὶ νὰ συστήσωμεν ἐν τοῖς κυριωτέροις γεωργικοῖς κέντροις σταθμούς. Ἐν τοῖς σταθμοῖς τούτοις θὰ ἠδυνάμεθα νὰ ὑποχρεώσωμεν ἕκαστον δῆμον νὰ πέμπῃ κατ’ ἔτος ἕνα ἢ πλειοτέρους γεωργοὺς, οἵτινες ἐργαζόμενοι διὰ τῶν τελειοτέρων γεωργικῶν ἐργαλείων καὶ μεθόδων ἤθελον ἐκμάθει τὸν χειρισμὸν καὶ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν καὶ χρησιμεύσει πρὸς παραδειγματισμὸν καὶ καθοδήγησιν τῶν λοιπῶν συνδημοτῶν των, τόσον καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν καλλιέργειαν τῶν γαιῶν, ὡς καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν τελειοτέραν συντήρησιν καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς κτηνοτροφίας. Ἐὰν ἐπράττομεν τοῦτο πρὸ πενταετίας, ἠθέλομεν ἔχει σήμερον πολλοὺς γεωργοὺς ἐργαζομένους τὴν γῆν διὰ καλλιτέρας μεθόδου καὶ διὰ τελειοτέρων ἐργαλείων, ὀλιγωτέρους δὲ μαθητὰς ἐξελθόντας ἐκ τῶν Σχολῶν καὶ μὴ ἐννοοῦντας νὰ χειρισθῶσιν οἱ ἴδιοι τὸ ἄροτρον ὡς γεωργοί, ἀλλὰ ζητοῦντας θέσιν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἢ παρ’ ἰδιωτῶν. Ἀλλ’ ἂν δὲν ἐπράξαμεν τοῦτο πρὸ πενταετίας, ὀφείλομεν νὰ τὸ πράξωμεν σήμερον, χάριν τῆς ὑποστηρίξεως καὶ τῆς καθοδηγήσεως τῆς γεωργίας καὶ τῆς κτηνοτροφίας ἡμῶν.

§212ΑΓΑΘΟΚΛΗΣ. Αὐτοῦ εἶναι τὸ ζήτημα. Ἔχετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι, ἐν ὅσῳ δὲν γείνῃ σκέψις νὰ παιδαγωγηθῶσιν οἱ καλλιεργηταὶ, ὅπως ἐννοήσωσιν, ὅτι τὸ συμφέρον των ἔγκειται εἰς τὴν ἐργασίαν καὶ οὐχὶ εἰς τὸ ψεῦδος καὶ τὴν ἀπάτην, οὐδὲν ἔχομεν νὰ ἐλπίζωμεν, καὶ ἐν ὅσῳ ὁ καλλιεργητὴς, ὁ φυσικὸς κληρονόμος τῆς γῆς δὲν γείνῃ ἰδιοκτήτης, οὐδὲν ἐπίσης ἔχομεν νὰ ἐλπίζωμεν.

§213ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο φυσικῶς θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ὅσων λέγω. Ἐκτὸς τῶν παραγωγικῶν κλάδων, οὓς ἀνέφερα καὶ οἵτινες ἀναντιῤῥήτως εἰσὶν οἱ κυριώτεροι τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν παραγωγῆς, ὑπάρχουσι καὶ πολλοὶ ἄλλοι, ἔχοντες ἀνάγκην τῆς ἀρωγῆς τῆς Πολιτείας. Ἡ ναυτιλία καὶ τὸ ἐμπόριον ἡμῶν ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς τοιαύτης ὑποστηρίξεως, ἥτις πρὸς τοῖς ἄλλοις ἀπαιτεῖ κυρίως τὴν βελτίωσιν τοῦ προξενικοῦ ἡμῶν κλάδου. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, διὰ νὰ μὴ παρατείνω ἐπὶ πολὺ τὸν λόγον. Θὰ περιορισθῶ δὲ νὰ ὑποδείξω ἓν ἕτερον ῥιζικὸν μέτρον, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ἂν θέλωμεν νὰ χορηγήσωμεν ἀποτελεσματικὴν ὑποστήριξιν εἰς τὴν γεωργίαν καὶ τὴν μικρὰν ἡμῶν βιομηχανίαν καὶ νὰ συμπληρώσωμεν τὰ μέσα τῆς συγκοινωνίας, τὰ ὁποῖα, μεθ’ ὅλην τὴν γενομένην χάριν αὐτῶν σπατάλην, εἰς μεγάλην εὑρίσκονται ἀτέλειαν. Τὸ μέτρον δὲ τοῦτο εἶναι ὁ σχηματισμὸς ἰδιαιτέρου Ὑπουργείου τῶν δημοσίων ἔργων, τῆς γεωργίας καὶ τοῦ ἐμπορίου. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς ἔχει σήμερον, δὲν δύναται νὰ διευθύνῃ ἐπωφελῶς τοὺς κλάδους τούτους. Ὁ ἑκάστοτε Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν στερεῖται καὶ τῆς ἀναγκαίας εἰδικότητος καὶ τοῦ ἀπαιτουμένου πρὸς διεύθυνσιν αὐτῶν χρόνου. Ἀπασχολούμενος ὑπὸ τῆς κυρίως διοικητικῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἔχει καιρὸν νὰ μελετήσῃ τὰ διάφορα ζητήματα, τὰ συνδεόμενα μὲ τὰ δημόσια ἔργα, ἅτινα, ἂν καὶ ὑπὸ τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀποφασίζονται σχεδὸν μηχανικῶς παρ’ αὐτοῦ, διεξάγονται δὲ πάντοτε κατὰ τὴν γνώμην καὶ τὴν θέλησιν κατωτέρων ὑπαλλήλων. Ἀλλ’ ἂν μηχανικῶς ἀποφασίζῃ ὁ Ὑπουργὸς περὶ τῶν ζητημάτων τῶν συνδεομένων μὲ τὰ δημόσια ἔργα, περὶ τῶν ἀφορώντων ὅμως τὸ ἐμπόριον, τὴν γεωργίαν καὶ ἐν γένει τὴν παραγωγὴν, μήτε τοῦτο πράττει, διότι κατὰ τύπους μόνον ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν τμήματα φέροντα ὡς τίτλον τοὺς κλάδους τούτους, οὐσιαστικῶς ὅμως εἰς πᾶν ἄλλο ἀσχολούμενα ἢ εἰς τὴν ὑποστήριξιν καὶ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῶν. Ἄν ὅμως ἰδιαίτερος Ὑπουργὸς διηύθυνεν ὑπὸ ἰδίαν αὐτοῦ εὐθύνην τοὺς κλάδους τούτους, ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν ἤθελε βεβαίως συμπληρωθῆ καὶ διεξαχθῆ συμφώνως μὲ τὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας καὶ τῆς Πολιτείας. Ὁ σχηματισμὸς τοιούτου Ὑπουργείου, μὲ τὸν τίτλον «Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας», ἐψηφίσθη παρὰ τῆς Βουλῆς πρὸ τριῶν περίπου ἐτῶν, τῇ προτάσει τοῦ τότε Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος. Δυστυχῶς ὅμως δὲν ἐξετελέσθη, καὶ ἡ ἰδέα τῆς ἱδρύσεως αὐτοῦ ἐγκατελείφθη. Ἀλλ’ ἂν ἐγκατελείφθη τότε, δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλειφθῇ καὶ νῦν, ὅτε ἐκ μόνης τῆς ἀναπτύξεως τῆς παραγωγῆς δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν τὴν ἀνόρθωσιν τῆς χώρας. Ἡ πρόσθετος δὲ δαπάνη, τὴν ὁποίαν ὁ σχηματισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τούτου θ’ ἀπαιτήσῃ, δὲν δύναται νὰ ᾖ σπουδαία, διότι εἰς αὐτὸ θὰ μεταφερθῶσιν ὑπηρεσίαι, αἵτινες ὑπάρχουσι νῦν καὶ λειτουργοῦσι, καὶ τῶν ὁποίων τὸ προσωπικόν, καταλληλότερον διανεμόμενον, θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν τελειοτέραν λειτουργίαν, τῶν ὑπηρεσιῶν τῶν ἀφορωσῶν τὸ ἐμπόριον, τὴν γεωργίαν καὶ τὴν λοιπὴν παραγωγήν, αἵτινες σήμερον τυπικῶς μόνον ὑφίστανται. Ἡ πρόσθετος δαπάνη πρὸς λειτουργίαν τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν τοῦ Ὑπουργείου τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ τὰς 200,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος. Ἔσται δὲ δαπάνη παραγωγική, πολλαπλάσια δὲ θὰ ὦσι τὰ ἐξ αὐτῆς ὀφέλη. Βελτιοῦντες τὴν σήμερον ἐξηρθρωμένην διοίκησιν καὶ τὸ φορολογικὸν ἡμῶν σύστημα, καὶ ὑποστηρίζοντες τὴν ἐθνικὴν παραγωγήν, δυνάμεθα μετὰ θετικότητος νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι θὰ ἐπιτύχωμεν καὶ τὴν πολιτικὴν καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀνόρθωσιν τῆς χώρας. Ἡ οἰκονομικὴ δ’ ἀνόρθωσις αὐτῆς θέλει ἐπιφέρει φυσικῶς καὶ τὴν ὁριστικὴν τακτοποίησιν τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας, ἡ κατάστασις τῆς ὁποίας ἀποτελεῖ σήμερον μίαν ἐκ τῶν μεγίστων πληγῶν τοῦ τόπου. Ὅταν διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου ἀνορθωθῶσι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν θὰ περιμένῃ, ἵνα τὴν ἄρωμεν ἐξοφλοῦντες τὰ πρὸς τὰς Τραπέζας χρέη τοῦ Δημοσίου. Θ’ ἀποχωρήσῃ μόνη της, ὅπως ἀπεχώρησεν ἐξ ὅλων τῶν ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα οἰκονομικῶς ἦσαν εἰς θέσιν νὰ κρατῶσιν ἐν τῇ κυκλοφορίᾳ αὐτῶν τὸ μεταλλικὸν νόμισμα. Πρὸ 25 ἐτῶν ἐπεβλήθη αὕτη ἐν Γαλλίᾳ, ὅτε δὲ μετὰ ἑξαετῆ λειτουργίαν ἤρθη ἐπισήμως, οὐδεὶς ᾐσθάνθη τοῦτο, διότι πρὸ καιροῦ εἶχον ἐκλείψει τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς. Διέμενον ἐν Παρισίοις, ὅτε ἐξεδόθη τὸ διάταγμα τῆς ἄρσεως αὐτῆς, τὸ ὁποῖον οὐ μόνον ἐγώ, ἀλλὰ καὶ πλεῖστοι Γάλλοι ἀνεγνώσαμεν μετ’ ἀπορίας, ἀναμνησθέντες ἐξ αὐτοῦ, ὅτι ὑφίστατο εἰσέτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἀλλ’ ὅπως ἀσφαλέστερον καὶ ταχύτερον ἐπιτύχωμεν τοιαῦτα ἀποτελέσματα, ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ τραπεζικοῦ ἡμῶν συστήματος. Ἡ νομισματικὴ κυκλοφορία, ὅπως ἔχουσι σήμερον τὰ τοῦ νομίσματος ἐν τοῖς πεπολιτισμένοις ἔθνεσι, δὲν εἶναί τι αὐτομάτως λειτουργοῦν. Ὑπάρχει τοιαύτη ἀλληλουχία χρηματιστικῶν καὶ νομισματικῶν σχέσεων μεταξὺ τῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν, ὥστε πᾶν Κράτος, ὅπως διατηρῇ ὑγιᾶ τὴν νομισματικὴν αὑτοῦ κυκλοφορίαν, ἔχει ἀνάγκην εἰδικῆς διευθύνσεως καὶ ἐπιτηρήσεως αὐτῆς. Ἡ εἰδικὴ δ’ αὕτη διεύθυνσις ἀνήκει εἰς τὰς ἐθνικὰς Τραπέζας, εἰς τὰς Τραπέζας τῆς ἐκδόσεως (les banques d’ émission). Αἱ Τράπεζαι αὗται κύριον ἔχουσι σκοπὸν νὰ ἐπιτηρῶσι τὴν νομισματικὴν κίνησιν, καὶ ὅταν μὲν ὑπάρχῃ ἔλλειψις νομίσματος ἐν τῇ κοινωνίᾳ, νὰ εὐκολύνωσιν αὐτήν, ὅταν δὲ ὑπάρχῃ πληθώρα, νὰ περιστέλλωσιν αὐτὴν διὰ διαφόρων μέσων καὶ ἐργασιῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ κύριος σκοπὸς τῶν ἐθνικῶν Τραπεζῶν, πᾶσαι δὲ αἱ ἄλλαι ἐργασίαι αὐτῶν, αἱ σκοποῦσαι τὰς διὰ χρηματικῶν προκαταβολῶν εὐκολίας τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς βιομηχανίας, ὑποτάσσονται εἰς τὸν κύριον τοῦτον σκοπόν. Οὐδὲν Κράτος δύναται σήμερον νὰ ἔχῃ ὑγιᾶ νομισματικὴν κυκλοφορίαν, ἄνευ τοιαύτης διευθύνσεως καὶ ἐπιτηρήσεως αὐτῶν. Μετὰ τὴν κατάπτωσιν τῆς ἀξίας τοῦ ἀργύρου, μετὰ τὴν ἀποτυχίαν τῶν καταβληθεισῶν προσπαθειῶν, ὅπως ἐπανέλθῃ ἡ νομισματικὴ χρησιμοποίησις αὐτοῦ, καὶ τὸν περιορισμὸν τοῦ νομίσματος τοῦ ἔχοντος θετικὴν καὶ ἀμετάβλητον ἀξίαν εἰς τὸν χρυσόν, τοῦ ὁποίου ἡ ποσότης κατὰ τοὺς πιθανωτέρους ὑπολογισμοὺς δὲν εἶναι ἀρκετὴ διὰ τὴν παγκόσμιον νομισματικὴν κυκλοφορίαν, ὁ χρυσὸς ἀπέβη μέταλλον περιζήτητον παρὰ πάντων τῶν ἐθνῶν, πανταχοῦ δὲ μετ’ ἀπληστίας, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, θηρεύουσι τὸν χρυσὸν καὶ περισυλλέγουσιν αὐτόν, οὕτως ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν Κράτη πτωχά, ὡς τὸ ἡμέτερον, νὰ κρατήσωσιν αὐτὸν καὶ ἀποκτήσωσιν ὑγιᾶ νομισματικὴν κυκλοφορίαν, ἄνευ ἐπιτηρήσεως καὶ διευθύνσεως αὐτῆς καὶ ἄνευ ὑγιῶν οἰκονομικῶν. Ὑπάρχουσι καὶ παρ’ ἡμῖν Τράπεζαι ἐκδόσεως, αἱ ἐθνικαὶ Τράπεζαι, ἀλλὰ δυστυχῶς ἡ διεύθυνσις τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας μήτε τὸ κύριον ἔργον αὐτῶν, μήτε ἀντικείμενον σπουδαίας αὐτῶν δράσεως ἀποτελεῖ. Οὐδέποτε αἱ ἐθνικαὶ ἡμῶν Τράπεζαι ἐθεώρησαν, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὰς τὸ καθῆκον νὰ φροντίζωσι καὶ διευθύνωσι τὰ τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας. Δὲν ἐθεώρησαν δὲ τοῦτο καὶ διότι δὲν ἐξετίμησαν ἀρκούντως τὴν σημασίαν τῆς τοιαύτης ἐργασίας, καὶ διότι ἄλλαι αὐτῶν ἐργασίαι ἀποῤῥοφῶσι τὸ πλεῖστον τῆς δράσεως αὐτῶν. Αἱ ἐθνικαὶ Τράπεζαι παρ’ ἡμῖν εἶναι μᾶλλον κτηματικαὶ καὶ ἀγροτικαὶ, ἐν μέρει δὲ χρηματιστικαὶ, παρὰ Τράπεζαι ἐκδόσεως. Ἐν τῇ συγχύσει δὲ τῶν ἀντιθέτων, δύναμαι νὰ εἴπω, τούτων ἐργασιῶν, αἱ Τράπεζαι αὗται τοσοῦτον ἐξουδετερώθησαν νομισματικῶς, ὥστε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀναγκάζεται νὰ ἀρνηθῇ παροχὴν τριῶν ἢ τεσσάρων ἑκατομμυρίων εἰς τὴν κυριωτέραν τοῦ τόπου παραγωγὴν, ὅπως σώσῃ αὐτὴν ἐξ ἐνδεχομένης καταστροφῆς. Εὑρίσκεται δ’ εἰς τὴν ἀνάγκην ταύτην, διότι πλεῖστον μέρος καὶ τῶν ἰδίων αὐτῆς κεφαλαίων καὶ τῶν κεφαλαίων τοῦ κοινοῦ, ἅτινα προσπορίζεται ἐκ τῆς ἐκδόσεως τῶν γραμματίων της καὶ ἐκ τῶν ἰδιωτικῶν καταθέσεων, δὲν διέθεσεν ἐντὸς τοῦ κύκλου τῶν ἐργασιῶν πάσης Τραπέζης ἐκδόσεως, ἀλλ’ εἰς δάνεια ἐπὶ ὑποθήκῃ καὶ εἰς δάνεια πρὸς τὸ Δημόσιον, πρὸς τοὺς δήμους καὶ πρὸς ἄλλα νομικὰ πρόσωπα. Εἰς τοιαύτην εὑρισκόμεναι θέσιν αἱ ἐθνικαὶ ἡμῶν Τράπεζαι καὶ μὴ ἔχουσαι κἂν τὴν ἕξιν τῆς διευθύνσεως τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας, δὲν δύνανται φυσικῶς, ἄνευ ῥιζικῆς αὐτῶν μεταῤῥυθμίσεως, νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ κυρίου αὐτῶν σκοποῦ. Τὴν μεταῤῥύθμισιν δ’ αὐτῶν πρέπει νὰ ἐπιζητήσωμεν εἰς τὴν διάκρισιν καὶ τὸν χωρισμὸν τῶν διαφόρων αὐτῶν ἐργασιῶν. Πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσιν ἐξ αὐτῶν αἱ ἐργασίαι αἱ μὴ ἀνήκουσαι εἰς τὸν κύκλον τῆς ἐνεργείας τῶν Τραπεζῶν ἐκδόσεως, οἷαί εἰσι π. χ. τὰ ἐνυπόθηκα καὶ τὰ ἀγροτικὰ δάνεια, καὶ νὰ περιορισθῶσιν αὗται ἐντὸς τοῦ κύκλου τούτου. Αἱ ἀφαιρεθησόμεναι δὲ παρ’ αὐτῶν ἐργασίαι δύνανται ν’ ἀνατεθῶσιν εἰς ἄλλα εἰδικὰ πιστωτικὰ καταστήματα κτηματικῆς καὶ γεωργικῆς πίστεως. Θὰ δυνηθῶμεν δ’ οὕτως εὐκόλως νὰ ἱδρύσωμεν πιστωτικὸν κέντρον κτηματικῆς καὶ γεωργικῆς πίστεως, τὸ ὁποῖον, ὡς ἔσχον ἀφορμὴν νὰ ἀναπτύξω ἐν ἑτέρᾳ συζητήσει, στηριζόμενον εἰς τοπικὰ ἱδρύματα, θὰ πλάσῃ, ἐπ’ ὠφελείᾳ θετικῇ τῆς χώρας, ἀληθῆ καὶ θετικὴν κτηματικὴν καὶ γεωργικὴν πίστιν. Ἐκτὸς δὲ τούτων, εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας θέλει συντελέσει καὶ γενικωτέρα μεταῤῥύθμισις τοῦ τραπεζικοῦ ἡμῶν συστήματος διὰ τροποποιήσεως τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας περὶ ἀνωνύμων ἑταιριῶν, καθιστώσης ἀληθῆ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ Κράτους καὶ πραγματικὴν τὴν εὐθύνην τῶν διαχειριζομένων αὐτὰς, ἡ ἔλλειψις τῶν ὁποίων ἐπέφερε τὴν σκανδαλώδη κατάπτωσιν πολλῶν ἑταιριῶν, πρὸς βλάβην καὶ τῶν μετόχων αὐτῶν καὶ τῶν γενικωτέρων συμφερόντων τῆς χώρας, καὶ πρὸς καταστροφὴν τοῦ τοσοῦτον ἐπωφελοῦς διὰ τὴν πρόοδον παντὸς ἔθνους πνεύματος τοῦ συνεταιρισμοῦ. Τοιαῦται μεταῤῥυθμίσεις τοῦ τραπεζικοῦ ἡμῶν συστήματος θέλουσι πολὺ συντελέσει καὶ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς παραγωγῆς, διὰ τῆς ὑποστηρίξεως, ἣν θὰ παρέξωσι καὶ εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ εἰς τὴν βιομηχανικὴν καὶ εἰς τὴν γεωργικὴν ἡμῶν παραγωγήν. Τοιαῦται νομίζω, Κύριοι, εἰσὶν αἱ σκέψεις, αἵτινες πρέπει νὰ ἐπηρεάσωσιν ἡμᾶς, κρίνοντας τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894. Πρέπει νὰ ζήσωμεν ἐκ τῶν ἰδίων ἡμῶν πόρων καὶ ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεων ἡμῶν κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῶμεν νὰ θέσωμεν τὰς βάσεις τῶν βελτιώσεων καὶ μεταῤῥυθμίσεων, ἃς ἀπαιτεῖ ἡ οἰκονομικὴ ἡμῶν ἀνόρθωσις. Πρὸς ἐπίτευξιν δὲ τούτου, ὀφείλομεν καὶ διὰ τὸ προσωρινὸν τοῦτο διάστημα νὰ καταστήσωμεν τὸν προϋπολογισμὸν ἡμῶν ἄρτιον, ἀναγράφοντες τὰ ἀληθῆ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου, διαγράφοντες πάσας τὰς περιττὰς καὶ τὰς μὴ ἐπιβαλλομένας δαπάνας, καὶ συμπεριλαμβάνοντες ἐν αὐτῷ πάντα τὰ ἀναγκαῖα καὶ τὰ ὑπὸ τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καὶ τῆς ἱκανοποιήσεως τῆς τιμῆς τῆς χώρας ἐπιβαλλόμενα ἔξοδα. Ἄς ῥίψωμεν πέπλον ἐπὶ τοῦ παρελθόντος, λευκὸν μὲν καὶ προσωρινῶς ἐπὶ τοῦ μέρους ἐκείνου, ὅπερ, χάριν ἁγνῶν ἐθνικῶν σκοπῶν, ἐλάχιστα σχετικῶς ἐπέβαλε βάρη ἐπὶ τοῦ ἔθνους, μέλανα δὲ ἐπὶ τοῦ μέρους ἐκείνου, ὅπερ ἄνευ τοιούτων σκοπῶν, ἀλλὰ χάριν ἐπιδείξεων καὶ ἀπερισκέπτου ἱκανοποιήσεως ἐγωϊστικῶν συμφερόντων καὶ ὑπολογισμῶν, ἔφερεν ἡμᾶς εἰς τὴν πτώχευσιν, ἐν ᾗ εὑρισκόμεθα, καὶ εἰς τὴν χρεωκοπίαν. Ἄς συντάξωμεν τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894 κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα νὰ ἐπιδιώξωμεν, ὄχι δι’ ἁλμάτων καὶ ἐπιδείξεων, ἀλλ’ ὡς ἔθνος μικρὸν, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται ἡ φρόνησις καὶ ἡ ἐργασία, τὴν ἀνόρθωσιν τῶν παρ’ ἡμῖν κακῶς ἐχόντων. Ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν ἐφηρμόσαμεν καὶ διὰ τῆς ὁποίας ὡς διὰ μαγικῆς ῥάβδου ἐνομίζομεν ὅτι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν ἐκεῖ, ὅπου δι’ ἐργασίας αἰώνων ἔφθασαν ἄλλα ἔθνη, ἔφερε τὸν τόπον οὐ μόνον εἰς τὴν ἀνεπάρκειαν καὶ τὴν πτώχευσιν, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ εἰς τὴν χρεωκοπίαν. Μετ’ ἐλαφρότητος διαχειρισθέντες τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ἀπὸ δεκαετίας περίπου, ἀπεδείξαμεν πλήρη ἔλλειψιν γνώσεως καὶ ἐκτιμήσεως τῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, ἐπηρεαζόμενοι ἐκ προσωρινῶν καὶ στενῶν ὑπολογισμῶν καὶ συμφερόντων, καὶ παραβλέψαντες τὸ μέλλον. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο μόνον εἴχομεν πράξει, ἠθέλομεν ἐπικριθῆ ὡς μετ’ ἐλαφρότητος ἐργασθέντες, ἠθέλομεν κατηγορηθῆ ὡς ἄπειροι καὶ ἀνίκανοι νὰ διαχειρισθῶμεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν· ὁ πεπολιτισμένος κόσμος ἤθελε μᾶς οἰκτείρει, ἤθελε μᾶς μεμφθῆ ὡς πτωχεύσαντας ἕνεκα ἀπειρίας, ἐλαφρότητος ἢ ἀνικανότητος. Δυστυχῶς ὅμως ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διεχειρίσθημεν καὶ τὴν πτώχευσιν ἡμῶν, πιστεύοντες, ὡς εἶπε καὶ χθὲς ἀκόμη ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι, ἂν ἐπρόκειτο νὰ πτωχεύσωμεν ἢ νὰ χρεωκοπήσωμεν, εἴχομεν πάντοτε καιρὸν νὰ πράξωμεν τοῦτο, ὁ τρόπος οὗτος ἠλλοίωσε τὸν χαρακτῆρα τοῦ ἀτυχήματος τῆς πτωχεύσεως τῆς χώρας, καὶ ἐχαρακτήρισεν αὐτὸ ὡς πρᾶξιν κακῆς πίστεως καὶ προσάπτουσαν στίγμα εἰς τὴν τιμὴν αὐτῆς. Διὰ τοῦτο βλέπομεν τὸν πεπολιτισμένον κόσμον, οὐχὶ μεμφόμενον ἡμᾶς ἐπὶ ἐλαφρότητι καὶ ἀνικανότητι, ἀλλὰ προπηλακίζοντα καὶ ὑβρίζοντα τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ὡς κακῆς πίστεως καὶ ὡς δολίως πολιτευθέν. Ἐπεβάλλετο εἰς ἡμᾶς νὰ προλάβωμεν πάντα ταῦτα. Μὴ πράξαντες δὲ τοῦτο, ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν διόρθωσιν τῶν κακῶς πραχθέντων, καὶ νὰ μὴ θελήσωμεν νὰ θυσιάσωμεν τὰς ἐλπίδας τοῦ μέλλοντος εἰς τὴν ἄνετον διατήρησιν τοῦ ἀθλίου παρόντος. Τὸ καθῆκον τοῦτο μᾶς ἐπιβάλλουσιν ἡ ἱστορία τῆς πατρίδος καὶ τὸ συμφέρον ἡμῶν τε καὶ τῶν ἀπογόνων ἡμῶν. Ἀλλ’ ἐμπνέεται ὑπὸ τοιούτων ἰδεῶν καὶ ὑπὸ τοιούτων σκοπῶν ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς τοῦ 1894; Βεβαίως ὄχι. Καὶ οὗτος, ὅπως ὁ προηγούμενος αὐτοῦ προϋπολογισμὸς, στηρίζεται ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων. Εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, χυμένος ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ τύπου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐχύνοντο οἱ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συνταχθέντες προϋπολογισμοὶ τῶν τελευταίων ἐτῶν. Καὶ διὰ τοῦτο ἐν τῇ εἰσηγητικῇ αὐτοῦ ἐκθέσει, τῇ ὑπερασπιζομένῃ αὐτὸν, πᾶσα λαμβάνεται φροντὶς, ὅπως καὶ οὗτος προσαρτηθῇ διὰ κρίκου ἰδιαιτέρου εἰς τοὺς ἀμέσως προηγηθέντας αὐτοῦ. Διὰ λογιστικῶν τεχνασμάτων ἐπεδιώχθη ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ νόμος τῆς 10 Δεκεμβρίου εἶναί τι σοφὸν καὶ στηριζόμενον ἐπὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τούτου συνετάχθη προϋπολογισμὸς, ὅστις μετὰ τὴν ἐλάττωσιν κατὰ 70% τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους ἀπέληγε, καθ’ ὃν τρόπον καὶ οἱ προηγηθέντες αὐτοῦ, εἰς μικρὸν περίσσευμα, τὸ ὁποῖον μετεβλήθη ἀκολούθως εἰς μικρὸν ἔλλειμμα, ὅπερ ἐκαλύφθη διὰ τῆς ἀναγραφῆς ἑνὸς ἐκτάκτου ἐσόδου. Καὶ πρὸς ἐπίτευξιν τοιούτου ἀποτελέσματος ἄνευ βλάβης κομματικῶν συμφερόντων, ἀνεγράφησαν πλεῖσται αὐξήσεις δαπανῶν, περιττῶν καὶ ἀγόνων, καὶ ὧν τὴν ἐλάττωσιν ἐπιβάλλει οὐ μόνον τὸ συμφέρον τῆς χώρας, ἀλλὰ καὶ ἡ τιμὴ αὐτῆς, ἀφέθη δὲ εἰς τὴν τύχην, μὴ ἀναγραφεῖσα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἡ ἐκτέλεσις δαπανῶν ἐπιβαλλομένων οὐ μόνον ὑπὸ ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ζωτικῶν τῆς χώρας συμφερόντων καὶ ὑπὸ τοῦ μέλλοντος τοῦ ἔθνους. Τοιοῦτος προϋπολογισμὸς δύναται νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἐπιθυμίαν καὶ τὸ ἄμεσον πολιτικὸν συμφέρον τῶν συνταξάντων αὐτὸν καὶ ἐκείνων, οἵτινες θὰ τὸν ψηφίσωσι· δύναται νὰ χρησιμεύσῃ, ὅπως διὰ τῆς ψήφου μιᾶς Βουλῆς μεταβληθῇ εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος ἀπαιτουμένην ἄδειαν πρὸς εἴσπραξιν τῶν ἐσόδων καὶ πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν δαπανῶν. Βεβαίως ὅμως δὲν θὰ δυνηθῇ, μήτε ἐν τῇ ἐκτελέσει αὐτοῦ νὰ ἀποδειχθῇ ἄρτιος, μήτε νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν σωτηρίαν τοῦ μέλλοντος καὶ τῆς τιμῆς τῆς χώρας. (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§214Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν οἱ ἀγορεύοντες προσδοκῶσι δι’ ὧν λέγουσι νὰ συντελέσωσιν ἵνα σχηματισθῇ γνώμη τῶν ἀκουόντων, βεβαίως ἔχουσι συμφέρον νὰ μὴ τέμνωνται οἱ λόγοι των εἰς πολλὰς δόσεις, καὶ ἐν συνεχείᾳ νὰ περατόνωσιν αὐτούς. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὰ κατὰ τὰς βουλευτικὰς ἐργασίας ἡμῶν ἔχουσιν ὡς διεξάγονται, δὲν δυσκολεύομαι νὰ ποιήσωμαι ἔναρξιν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, εἰ καὶ προβλέπω, ὅτι θέλω ἀναγκασθῆ νὰ διακόψω τὸν λόγον, ἵνα ἐπαναλάβω αὐτὸν τὰς ἑπομένας ἡμέρας. Προσεδόκων ὅτι δὲν ἤθελε κατασταθῆ ἀναγκαῖον νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους τούτου. Περιήλθομεν εἰς τὴν ἐπιοῦσαν τῆς πτωχεύσεως, καὶ ἐπιθυμοῦμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν παραμονὴν τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν θέλουσι κανονισθῆ αἱ σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῶν δανειστῶν μας. Διερχόμεθα περίοδον ἐντελῶς διαβατικὴν καὶ προσωρινὴν, ἀλλὰ καὶ ἔκτακτον, διότι ὀλίγα Κράτη περιήχθησαν εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν ἡμεῖς διατελοῦμεν σήμερον. Ἂν κατορθωθῇ νὰ συνομολογήσωμεν συμφωνίαν μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν καὶ κανονίσωμεν τὰς πρὸς αὐτοὺς σχέσεις ἡμῶν, ὁ προϋπολογισμὸς, τοῦ ὁποίου ἡ συζήτησις πρόκειται, οὐδεμίαν ἔχει ἀξίαν, διότι ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης τὰ πάντα θέλουσι μεταβληθῆ, αἱ σχέσεις ἡμῶν μετὰ τῶν δανειστῶν μας, ὡς θέλομεν κανονίσει αὐτὰς, αὗται θέλουσιν ὑπαγορεύσει καὶ τὸν κανονισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ἂν δὲ συμβῇ νὰ βραδύνῃ ἡ ἡμέρα αὕτη, νὰ παρέλθῃ πολὺς χρόνος, νὰ διανύσωμεν τὸ 1894 ἐν τοιαύτῃ καταστάσει, ὁ προϋπολογισμὸς, περὶ οὗ ἡ συζήτησις, δὲν μᾶς χρησιμεύει, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ. Τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους θέλουσιν ἀλλοιωθῆ οὐσιωδῶς, διότι ἡ νομισματικὴ ἀνωμαλία θέλει ἀνυψώσει εἰς μεγαλείτερον βαθμὸν τὰς ἀνάγκας ἡμῶν, τὰ δ’ ἔσοδα θέλουσι καταπέσει εἰς βαθμὸν πολλῷ ἀπέχοντα τοῦ βαθμοῦ τῶν ἐξόδων· ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894 καταντᾷ νὰ ᾖναι προσωρινὴ ἄδεια τοῦ εἰσπράττειν καὶ τοῦ δαπανᾷν· διὰ τοῦτο ἐνόμιζον, ὅτι δὲν ἤθελε κατασταθῆ ἀναγκαῖον νὰ μετάσχω τῆς συζητήσεως αὐτοῦ. Πρὸς ποῖον λόγον; Διὰ νὰ ἀποδείξω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τρανῶς ἀπέδειξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἤτοι ὅτι τὰ ἔσοδα δὲν ὑπελογίσθησαν ὅσα πιθανῶς θέλουσιν εἰσπραχθῆ, ἀλλὰ κατώτερα αὐτῶν; Ἢ διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι τὰ ἔξοδα ἡμῶν δὲν ὑπελογίσθησαν τοσαῦτα, ὅσα αἱ ἀνάγκαι ἡμῶν ἐπιβάλλουσι, καὶ ὅτι θέλει ἐπέλθει κατόπιν ἡ ἀνάγκη συμπληρώσεως αὐτῶν διὰ πιστώσεων; Μικρὸν τὸ κακὸν, ἐν ᾗ περιήχθημεν καταστάσει, διαβατικὴ δὲ ἡ ζημία καὶ μικρὰ καὶ δυσανάλογος πρὸς τὸ μέγεθος τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέστημεν μέχρι τοῦδε κατὰ τὸ διάστημα δωδεκαετίας. Τὸ καθῆκον τῆς ἐξετάσεως τῶν προϋπολογισμῶν ἐξεπλήρωσα μετ’ ἐπιμονῆς καὶ μετὰ θερμῆς προσπαθείας καθ’ ἕκαστον τῶν δώδεκα ἐτῶν, τὰ ὁποῖα παρῆλθον, καὶ ἐξεπλήρωσα αὐτὸ, διερμηνεύων τότε μὲν τὴν γνώμην μεγάλου μέρους τῶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει Βουλευτῶν, κατόπιν τὴν γνώμην πάσης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ κατά τινας περιόδους τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Τότε προσεπάθουν ἐν ὀνόματι τῶν συναδέλφων μου νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι οἱ προϋπολογισμοὶ ἦσαν ψευδεῖς, διότι τὰ ἔσοδα ὑπελογίζοντο ἀνώτερα ἀπὸ τὰ πιθανῶς εἰσπραχθησόμενα, προσεπάθουν νὰ ἀποδείξω, ὅτι τὰ ἔξοδα δὲν προϋπελογίζοντο ὅσα ἀναγκαίως ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσι, καὶ ὅτι παρεσκευάζετο περίσσευμα τεχνητὸν καὶ ἀνύπαρκτον, ἵνα διατυμπανισθῇ ἡ εὐεξία τοῦ δημοσίου ταμείου, ἵνα διασαλπισθῇ ἡ οἰκονομικὴ ἀκμὴ τῆς χώρας, ἵνα ἐμπιστευθῶσιν ἡμᾶς τὰ κεφάλαια καὶ δυνάμεθα οὕτω νὰ δανειζώμεθα αὐτὰ καὶ νὰ τὰ σπαταλῶμεν. Εἶχον καὶ καθῆκον καὶ συμφέρον, ὡς πολίτης, νὰ σταματήσω τὴν πολιτικὴν ἐκείνην. Δὲν εἶμαι, ὡς γνωστὸν, ὑπὲρ τῆς δανειστικῆς πολιτικῆς, δανειστικὴ δὲ πολιτικὴ ἐφηρμόζετο ἐπὶ δώδεκα ὅλα ἔτη, καὶ ἡ δανειστικὴ αὕτη πολιτικὴ μᾶς ἤγαγεν εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εἴμεθα σήμερον. Διελεγόμην ἄλλοτε ἔν τινι πρωτευούσῃ τῆς Εὐρώπης μετὰ ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος διέπρεψεν ὡς διοικητικός, ἀλλὰ καὶ κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχωσιν οἱ οἰκονομικοὶ αὐτοῦ ὑπολογισμοί. Μὲ συνίστα τις εἰς αὐτὸν, παρακαλῶν αὐτὸν νὰ μὲ συμβουλεύσῃ, πῶς δυνάμεθα νὰ καταστήσωμεν τὰς Ἀθήνας ὡς κατέστησε τοὺς Παρισίους ὁ διοικητὴς τῆς μεγάλης ἐκείνης πόλεως, οὗτος δὲ μοὶ ἐδίδασκε τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἐφήρμοσεν, ἵνα κατορθώσῃ τὸ εἰρημένον ἔργον. Παρέλαβον, μοὶ εἶπε, τὴν πόλιν τῶν Παρισίων ἔχουσαν ἔλλειμμα 300,000 φράγκων, ἠσχολήθην δὲ νὰ ἐφαρμόσω οἰκονομίας διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐξόδων, καὶ κατώρθωσα τὸ ἑπόμενον ἔτος οὐ μόνον νὰ ἰσοζυγίσω τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ καὶ νὰ ἔχω μικρὸν περίσσευμα 300 περίπου χιλιάδων φράγκων. Τὸ περίσσευμα τοῦτο προσδιώρισα νὰ χρησιμεύσῃ εἰς ὑπηρεσίαν δανείου, δυνάμει δ’ αὐτοῦ ἐδανείσθην κεφάλαιον ἀναλογοῦν πρὸς τὸ ποσὸν τῶν 300 χιλιάδων φράγκων, τὸ προσδιορισθὲν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου. Λαβὼν τοῦ συνομολογηθέντος δανείου τὸ κεφάλαιον, ἐδαπάνησα εἰς καλλωπισμοὺς τῆς πόλεως τῶν Παρισίων, τὸ δ’ ἑπόμενον ἔτος, ἀντὶ 300, εἰς 500 χιλιάδας φράγκων ἀνῆλθε τὸ ἐτήσιον περίσσευμα, διότι οἱ καλλωπισμοὶ καὶ αἱ γενόμεναι βελτιώσεις προὐκάλεσαν μεγίστην αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐπισκεπτομένων τοὺς Παρισίους, ὁ δὲ χρυσὸς τῶν ξένων τούτων ἐχύνετο ἀφθόνως εἰς τὰς ἀγυιὰς τῆς πόλεως. Τὸ περίσσευμα τῶν 500 χιλιάδων φράγκων προώρισα ὡς τόκον κεφαλαίου νέου δανείου, καὶ συνωμολόγησα τοιοῦτον, καὶ τὸ κεφάλαιον καὶ αὐτοῦ ἐδαπάνησα εἰς βελτιώσεις νέας τῆς πόλεως τῶν Παρισίων καὶ εἰς νέους καλλωπισμοὺς αὐτῆς· τὸ δ’ ἑπόμενον ἔτος τοσοῦτον ηὔξησαν τὰ ἔσοδα τῆς πόλεως τῶν Παρισίων, ὥστε κατελείφθη περίσσευμα 1,200,000. Κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον παρεσκευάζοντο κατ’ ἔτος διὰ περισσευμάτων μεγαλείτερα τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα καθίστων εὔκολον τὴν συνομολόγησιν νεωτέρων δανείων, τῶν ὁποίων τὰ κεφάλαια ἐδαπανῶντο ἀποκλειστικῶς εἰς νέας βελτιώσεις καὶ καλλωπισμούς, καὶ ηὔξανον ἐξακολουθητικῶς τὰ ἔσοδα τῆς πόλεως. Διὰ ταύτης τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, μοὶ ἔλεγε τότε ὁ βαρῶνος Hausmmann, ὅτι κατώρθωσε νὰ καταστήσῃ τοὺς Παρισίους, οἷοι νῦν τυγχάνουσιν. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἐγενόμεθα ἀδέξιοι καὶ κακοὶ ἀντιγραφεῖς τῆς τοιαύτης πολιτικῆς, καὶ παρῳδήσαμεν αὐτήν. Δὲν παρεσκευάζομεν πραγματικὰ περισσεύματα, ἵνα προορίζωμεν αὐτὰ εἰς ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολογοῦμεν, ἀλλὰ παρεσκευάζομεν ψευδῆ περισσεύματα, ἵνα ἀπατῶμεν τοὺς κεφαλαιούχους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐδάνειζον· οὕτω δὲ ἀπὸ ἀπάτης εἰς ἀπάτην, καὶ ἀπὸ πλάνης εἰς πλάνην, κατηντήσαμεν νὰ μὴ πιστεύωσι πλέον ἡμᾶς, καὶ κατεστρέψαμεν τὴν πίστιν τοῦ Κράτους. Εἵπετο λοιπὸν, ὅτι ἔμελλε νὰ ἀνατείλῃ ἡ ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκρούομεν τὰς θύρας τῆς Εὐρώπης, ἵνα εὕρωμεν δάνεια, ἀλλὰ δὲν εὑρίσκομεν πλέον δανειστὰς, καθ’ ἣν παρέλυσαν αἱ χεῖρες ἡμῶν καὶ περιήχθημεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πτωχεύσωμεν, ὡς μᾶς ἀνήγγειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰπὼν ὅτι «ἐπτωχεύσαμεν δυστυχῶς». Πρέπει τάχα νὰ σᾶς ἀναφέρω ἀριθμοὺς, ἵνα ἀποδείξω τοὺς ἰσχυρισμοὺς, τοὺς ὁποίους πρὸ μικροῦ σᾶς ἐξέθηκα; 10.480,000 δραχ. ἀνέγραφεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1883 ὡς ἔσοδα ἐκ δικαιωμάτων καταναλώσεως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ εἰσεπράχθησαν μόνον 2,064,965.96. Ἀνέγραφεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ὡς ἔσοδα 973,800 δρ. ἐκ μεταλλείων καὶ ὀρυκτῶν, ἀλλ’ εἰσεπράχθησαν μόλις τὸ ἥμισυ τοῦ ποσοῦ τούτου, ἤτοι 474,420.89. Καὶ ὡς ἔσοδα ἐκ προικοκτησιῶν προϋπελόγιζε 241,200, ἐνῷ εἰσεπράχθησαν μόνον 59,618.55. Καὶ ἐκ δηλώσεων ἐθνικῶν γαιῶν ἀνέγραφεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1883 ὡς ἔσοδα δρ. 3,420,000, ἀλλὰ τὰ εἰσπραχθέντα μόλις ἀνῆλθον εἰς δρ. 1,419,896 03. Μήπως τὴν αὐτὴν δὲν μετῆλθε καὶ κατὰ τὸ 1884 τακτικήν; 2,000,000 ἀνέγραφεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὡς ἔσοδον ἐκ φόρου οἰκοδομῶν, ἀλλ’ εἰσεπράξαμεν μόλις 451,258.29, ἤτοι τὸ πέμπτον τοῦ προϋπολογισθέντος· 2,140,000 προϋπελόγιζεν ὡς ἔσοδον ἐκ δικαιώματος καταναλώσεως πνευματωδῶν ποτῶν, ἀλλ’ εἰσεπράξαμεν μόνον 702,607.76. Καὶ ἐκ δικαιώματος καταναλώσεως οἴνου προϋπελόγιζεν ἔσοδον δραχ. 3,200,000, ἐνῷ μόλις 787,209.18 εἰσεπράχθησαν. Καὶ 10,000,000 προϋπελόγιζεν ὡς εἰσπραχθησόμενα ἐκ δικαιώματος καταναλώσεως καπνοῦ, ἀλλ’ εἰσεπράξαμεν μόνον 3,023,588.63. Καὶ 3,000,000, προϋπελόγιζεν ὡς ἔσοδον ἐξ ἀντιτίμου σιγαροχάρτου, ἐνῷ εἰσεπράξαμεν μόνον 821,814.37. Καὶ 1,000,000 προϋπελόγιζεν ἐξ ἀντιτίμου πυρείων καὶ πετρελαίου, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐφαρμόσῃ ἐντὸς τοῦ ἔτους τοὺς περὶ τῶν μονοπωλίων τούτων νόμους, καὶ δὲν εἰσεπράχθη ἕνεκα τούτου οὐδὲ δραχμή. Καὶ 3,500,000 δραχ. προϋπελόγιζεν ἐκ δηλώσεως γαιῶν καὶ φυτειῶν, ἀλλ’ εἰσεπράχθησαν μόνον δρ. 1,376,518.92. Καὶ 1,310,000 προϋπελόγιζεν ὡς εἰσπραχθησόμενα ἐκ κρατήσεων πολιτικῶν συντάξεων, ἐνῷ εἰσεπράχθησαν μόνον 343,854.95. Καὶ 1,000,000 προϋπελόγιζεν ἐξ ἐσόδων ἀνανεωθέντων χρεῶν κατὰ τὸν νόμον, ἐνῷ εἰσεπράξαμεν 118,901.89 μόνον. Ἐὰν κατὰ τὸ 1883 εἰσεπράττομεν 72,133,610, ὅσα προϋπελογίσθησαν, ἐπειδὴ τὰ δαπανηθέντα ἀνῆλθον εἰς 67,795,868.91, δὲν ἠθέλομεν ἔχει ἔλλειμμα 9,258,312.81, ὅσον ἀνεγράφη ἐν τῷ ἀπολογισμῷ, ἀλλὰ περίσσευμα 4,337,741 09. Ἢ ἐὰν εἰσεπράττομεν ποσὸν ὀλιγώτερον τοῦ προϋπολογισθέντος κατὰ 10%, ἠθέλομεν εἰσπράξει 64,000,000 περίπου, ἐπειδὴ δὲ τὰ δαπανηθέντα ἀνῆλθον εἰς 67,795,868.91, δὲν ἠθέλομεν ἔχει ἔλλειμμα τὰ 9,258,312,81, τὰ ἀνωτέρω σημειωθέντα, ἀλλὰ μόνον δρ. 3,795,000. Ὡσαύτως, ἐὰν κατὰ τὸ 1884 εἰσεπράττοντο ὅσα προϋπελογίσθησαν, ἤτοι 86,122,950, δὲν ἠθέλομεν ἔχει ἔλλειμμα 30,602,146.73, ὅσα ἀνεγράφησαν ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τοῦ 1884, ἀλλὰ μόνον 5,223,833.80, ἀφοῦ τὰ πληρωθέντα κατὰ τὴν χρῆσιν ἐκείνην ἔξοδα ἀνῆλθον εἰς 91,346,783.80. Ἢ ἂν εἰσεπράττοντο τοὐλάχιστον ἐλάσσω τοῦ προϋπολογισθέντος ποσοῦ κατὰ 10%, ἤθελον εἰσπραχθῆ 77,510,655, καὶ τὸ ἔλλειμμα ἤθελεν εἶσθαι μόνον 13,836,128.80, ἐνῷ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1884 ἀνῆλθεν εἰς 30,602,146.73. Πρὸς ποῖον σκοπὸν τοιούτους παρεσκεύαζεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προϋπολογισμούς; Ἵνα παραστήσῃ περισσεύματα. Πρὸς ποῖον δὲ σκοπὸν τοιαῦτα παρεσκεύαζε περισσεύματα; Διὰ νὰ κατορθώσῃ νὰ εὕρῃ δανειστὰς, καὶ συνομολογήσῃ δάνειον, ἵνα παραστήσῃ ἀνάστημα ἐπιβάλλον, καὶ σάκκον πεπληρωμένον, δυνάμενον νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ἀξιώσεις τῶν δανειστῶν. Καὶ οὕτω συνωμολόγησε τὸ δάνειον τῶν 170,000,000. Τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα προϋπελογίσθησαν καθ’ ἕκαστον τῶν ἐτῶν 1882, 1883, 1884, ἦσαν ἀνάλογα τῶν προϋπολογισθέντων ἐσόδων, κατά τινα δ’ ἔτη ὑπερέβαινον καὶ τὰ προϋπολογισθέντα ἔσοδα· ἑπομένως τὰ ἐλλείμματα ἦσαν ἀναπόφευκτα. Κατὰ τὸ 1883 προϋπελογίσθησαν ἔσοδα 72,133,610 καὶ ἔξοδα 72,011,648.62, ἑπομένως ὁ προϋπολογισμὸς παρίστα περίσσευμα δραχ. 121,961.38· ἀλλ’ ἀντὶ νὰ εἰσπραχθῶσιν 72,133,610, εἰσεπράχθησαν μόνον 58,537,556, ἤτοι ὀλιγώτερα τῶν προϋπολογισθέντων κατὰ 13,596,054 μολονότι δὲ δὲν ἐδαπανήθησαν 72,011,648.62, ὅσα εἶχον προϋπολογισθῆ, ἀνῆλθον ὅμως τὰ δαπανηθέντα εἰς 67,795,868.91, καὶ ὑπερέβησαν τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ 9,258,312.84. Ὡσαύτως κατὰ τὸ 1884 προϋπελογίσθησαν ἔσοδα 86,122,950, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τοσούτου ποσοῦ ἐσόδων προϋπελογίσθησαν τὰ ἔξοδα εἰς 85,814,598.54, παρέστησε δ’ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ τοῦ ἔτους τούτου περίσσευμα ἐκ δρ. 308,351.46. Ἀλλὰ τὸ περίσσευμα τοῦτο μετετράπη κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν εἰς ἔλλειμμα 30,602,146.73, διότι πρῶτον δὲν εἰσεπράχθησαν ἔσοδα 86,122,950, ἀλλὰ 60,744,637.07, καὶ εἰσεπράχθησαν τόσα μόνον, διότι εἶχον ἀναγραφῆ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων ποσὰ ἐξωγκωμένα, ἔπειτα διότι δὲν ἐδαπανήθησαν μόνον 85,814,598.54, ὅσα εἶχον προϋπολογισθῆ, ἀλλὰ 91,346,783.80, διότι ἐπῆλθον αἱ ἔκτακτοι καὶ ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις, δι’ ὧν εἶχον ἀναβιβασθῆ τὰ προϋπολογισθέντα ἔξοδα ἀπὸ 85,814,598.54 εἰς 105,487,600.44, τὰ ὁποῖα εὐτυχῶς συνέπεσε νὰ μὴ δαπανηθῶσιν ὅλα. Ἀλλὰ πῶς συνέβαινον ταῦτα; Συνέβαινον διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς παρέβαινον τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ἐὰν ἐτηροῦντο αἱ διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, οὐδὲν τούτων ἦτο δυνατὸν νὰ συμβῇ· διότι, ἂν τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφησαν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, δὲν ἐπήρκουν εἰς πάσας τὰς ἀνάγκας, καὶ παριστᾶτο ἀναπόφευκτον νὰ ζητηθῇ ἀναπληρωματικὴ ἢ ἔκτακτος πίστωσις, ἔπρεπε νὰ δηλωθῶσι συγχρόνως ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ οἱ πόροι, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ Ὑπουργεῖον ἤθελε πορισθῆ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐζήτει διὰ τῆς ἀναπληρωματικῆς ἢ ἐκτάκτου πιστώσεως· ἐὰν δὲ δὲν ἠδύνατο τοιούτους νὰ ἐξεύρῃ καὶ προβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πόρους, αὕτη δὲν ἤθελεν ἐπιψηφίσει τὰς ζητουμένας πιστώσεις. Προσέτι, ἐὰν αἱ ἀνάγκαι, αἵτινες ἐπρόκειτο νὰ θεραπευθῶσι διὰ τῶν προτεινομένων ἐκτάκτων πιστώσεων, ἦτο δυνατὸν νὰ προβλεφθῶσι διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἤθελον ἐπιψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς αἱ ζητούμεναι ἔκτακτοι πιστώσεις, διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ δημοσίου λογιστικοῦ αἱ ἔκτακτοι πιστώσεις ἐπιτρέπονται μόνον ἐὰν αἱ ἀνάγκαι, δι’ ἃς ζητοῦνται, δὲν ἦσαν γνωσταί, οὐδ’ ἠδύναντο νὰ προβλεφθῶσι καθ’ ὃν χρόνον συνετάσσετο ὁ προϋπολογισμός· οὐδ’ ἦτο δυνατὸν νὰ προταθῶσιν ἀναπληρωματικαὶ πιστώσεις πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τούτων, διότι αἱ διατάξεις τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου δὲν ἐπιτρέπουσι νὰ χορηγῆται ἀναπληρωματικὴ πίστωσις, εἰμὴ δι’ ὡρισμένας ἀνάγκας. Ἑπομένως κατ’ ἀνάγκην τὸ Ὑπουργεῖον ἤθελε σταματήσει, καὶ ἤθελε περιμένει τὸ ἑπόμενον ἔτος, ὅπως διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ προβλέψῃ περὶ τῶν ἀναγκῶν, δι’ ἃς ἐδίδοντο αἱ πιστώσεις. Πλὴν τούτων, ἐνῷ ὁ νόμος ἐχαρακτήρισεν ὡς ἐκτάκτους πιστώσεις μόνον ἐκείνας, αἵτινες ζητοῦνται δι’ ἀνάγκας, τὰς ὁποίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προβλέψωσιν οἱ συντάσσοντες τὸν προϋπολογισμὸν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐξέτεινε τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦτον τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων, καὶ ἐναντίον τοῦ νόμου ἐχαρακτήριζεν ὡς πιστώσεις ἐκτάκτους καὶ ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐζήτει, ἵνα θεραπεύσῃ οὐχὶ μόνον τὰς ἀνάγκας ἐκείνας, τὰς ὁποίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προβλέψῃ καθ’ ὃν χρόνον συνέτασσε τὸν προϋπολογισμὸν, ἀλλὰ καὶ πάσας τὰς ἄλλας ἀνάγκας, ὅσαι δὲν εἶναι συνήθεις καὶ κατ’ ἔτος ἐπαναλαμβανόμεναι, ἀλλὰ παροδικαί. Ὁ χαρακτηρισμὸς λοιπὸν τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων, τὸν ὁποῖον ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἀπέδιδεν ἀποκλειστικῶς καὶ μόνον εἰς τὰς πιστώσεις τὰς ζητουμένας πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προβλεφθῶσι καθ’ ὃν χρόνον συνετάσσετο ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ χαρακτηρισμὸς οὗτος ἔλαβεν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἔννοιαν εὐρυτέραν τῆς ὑπὸ τοῦ νόμου δοθείσης εἰς αὐτὰς, καὶ ἐπεψηφίζοντο βροχηδὸν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἂν καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις παρεπονεῖτο καὶ ἐξανίστατο, καὶ ἐνεκάλει τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς ὡς παραβαινούσας τοὺς νόμους. Ἡ διοίκησις τῆς τριετίας ἐκείνης ἦν διοίκησις σκανδαλώδης. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ μεταχειρίζωμαι βαρεῖς χαρακτηρισμούς, ἀλλὰ δηλῶ, ὅτι τοὺς χαρακτηρισμοὺς τούτους δίδωμι εἰς τὰς πράξεις, οὐδὲ πρέπει νὰ ὑποληφθῶ, ὅτι κατέρχομαι εἰς προσωπικὴν πάλην κατὰ τῶν κυβερνητῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἡ διοίκησις ἦτο σπαταλώδης, ἡ δὲ διεύθυνσις τῶν πραγμάτων ἠμβλυώπει πρὸς τὰ δεινὰ, τὰ ὁποῖα παρεσκεύαζε· διὰ τοῦτο ἑπόμενον ἦτο νὰ ἐπισκήψωσι, καὶ ἐπέσκηψαν. Ἐζήτησε νὰ ἐπαρκέσῃ δι’ αὐξήσεως τῶν ὑπαρχόντων φόρων καὶ προσθήκης νέων, καὶ προσέθηκε κατὰ τὸ 1882 φόρους, δι’ ὧν ηὔξησε τὰ ἔσοδα κατὰ 3,490,000, κατὰ τὸ 1883 νέους φόρους, δι’ ὧν ηὔξησεν αὖθις τὰ ἔσοδα κατὰ 7,813,802.65, καὶ κατὰ τὸ 1884 νέους αὖθις φόρους, δι’ ὧν νέαν παρεσκεύασεν αὔξησιν τῶν ἐσόδων κατὰ δραχμὰς 11,622,903.50. Ὑποχρέωσεν οὕτω τοὺς πολίτας νὰ εἰσενέγκωσι κατὰ τὴν τριετίαν ἐκείνην περισσότερον ἢ ὅσα μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου εἰσέφεραν 37,720,508.80. Καὶ μεθ’ ὅλα ταῦτα, ὅσα εἰσέπραξε πλέον τῶν ἐσόδων, ἃ εἰσέπραττον οἱ προκάτοχοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οἱ δημοσιευθέντες ἀπολογισμοὶ βεβαιοῦσιν, ὅτι κατέλιπεν ἔλλειμμα 45,085,292.91. Ὑποθέσατε πόσον ἤθελεν εἶσθαι, ἂν δὲν εἶχον ἐπιβληθῆ καὶ οἱ φόροι, οἵτινες τῇ προτάσει αὐτοῦ ἐπεβλήθησαν. Καὶ ὄντως τὰ 3,490,000, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξε διὰ προσθήκης φόρων κατὰ τὸ 1882, εἰσέπραξε καὶ κατὰ τὰ 1883 καὶ 1884. Τὰ 7,813,802.65, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξεν ἐκ προσθήκης φόρων κατὰ τὸ 1883, τὰ εἰσέπραξε καὶ κατὰ τὸ 1884 προσθέσατε καὶ τὰ 11,622,903 50, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξεν ἐκ τῶν κατὰ τὸ 1884 ψηφισθεισῶν φορολογικῶν αὐξήσεων, ἵνα πεισθῆτε, ὅτι τὰ ἐκ τούτου εἰσπραχθέντα ἀνῆλθον εἰς 37,720,508.80· ἑπομένως εἰς 82,805,801.71 ἀνέρχονται τὰ κατὰ τὴν τριετίαν δαπανηθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καθ’ ὑπέρβασιν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἐδαπανῶντο ὑπὸ τῶν προκατόχων αὐτοῦ διὰ τὴν διοίκησιν τῆς χώρας. Καὶ ἀληθῶς, ἂν οἱ ἀπολογισμοὶ ἀναγράφωσιν ὡς ἔλλειμμα τῆς τριετίας 45,085,292.91, δὲν εἶναι μόνον τοσοῦτον τὸ ἔλλειμμα αὐτῆς, ἀλλὰ πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο καὶ ὅσα ἀπεδόθησαν ὑπὸ τῶν φορολογουμένων εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἕνεκα τῶν φορολογικῶν αὐξήσεων, αἵτινες ἐπεψηφίσθησαν κατὰ τὴν τριετίαν. Ταῦτα ἀφηρέθησαν ἀπὸ τὰ ἀποταμιεύματα τῶν παραγωγῶν, ἡ ἐλάττωσις δὲ τῶν ἀποταμιευμάτων τῶν παραγωγῶν ἐπάγει ἐξασθένησιν τῆς παραγωγῆς· διότι, ἐὰν οἱ παραγωγοὶ δὲν ἀπέδιδον εἰς τὸ Δημόσιον, πλὴν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἀπέδιδον πρότερον, καὶ 37,720,508.40, ταῦτα οἱ παραγωγοὶ δὲν ἤθελον φυλάσσει νεκρὰ ἐν τοῖς κιβωτίοις των, ἀλλ’ ἤθελον ῥίψει αὐτὰ εἰς τὴν γῆν, ἢ εἰς τὸ ἐμπόριον, καὶ τὰ ποσὰ ταῦτα ἤθελον κατασταθῆ παραγωγικὰ καὶ ἤθελον αὐξήσει τὴν παραγωγὴν τῆς χώρας πρὸς ὄφελος τῆς κοινωνίας. Πρέπει λοιπὸν εἰς τὸ ἔλλειμμα ἐκεῖνο νὰ προσθέσητε καὶ τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα ἤθελον παρασχεθῆ εἰς τὴν κοινωνικὴν εὐημερίαν ἐκ τῆς τοιαύτης διαθέσεως τῶν ἀποταμιευμάτων ἐκείνων τῶν πολιτῶν. Ὁμολογῶ ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις κατὰ τὴν τριετίαν ἐκείνην δὲν παρέλιπε κἀνὲν μέσον, ἵνα δυνηθῇ νὰ καταστήσῃ μᾶλλον αἰσθητὴν τὴν φωνήν της εἰς τὰ ὦτα τῆς πλειοψηφίας. Ὅταν ἑσπέραν τινὰ Ὑπουργὸς τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου διὰ λαθροχειρίας ἐζήτει νὰ ἀποκρύψῃ τὸν λογαριασμὸν τῆς δαπάνης τῶν ἐκτάκτων ὑγειονομικῶν ἐξόδων, διότι ἐκ τῆς πιστώσεως αὐτῆς εἶχον δαπανηθῆ δεκάδες χιλιάδων εἰς ἀνάγκας ὅλως ἀλλοτρίας τῶν ἐκτάκτων ὑγειονομικῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, εἰς ἀνάγκας τυπογραφικάς, ὑπέλαβον ὅτι ἡ εὐθύνη ἡμῶν ἦτο μεγάλη, ἐὰν ἐξηκολουθοῦμεν νὰ συμπράττωμεν μετὰ πλειοψηφίας, ἥτις ἠνείχετο τοιαῦτα νὰ διαπράττωνται ἐντὸς τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς, καὶ ἀπεχωρήσαμεν τοῦ Βουλευτηρίου, περιϋβρισθέντες καὶ λοιδορηθέντες ἕνεκα τούτου ὑπὸ τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας. Αἱ ὕβρεις καὶ αἱ ἐπικρίσεις αὐτοῦ δὲν ἐμείωσαν τότε τὸ θάῤῥος καὶ τὴν ὑπομονὴν ἡμῶν, ὅπως ἐξακολουθῶμεν ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκον, ὅπερ εἴχομεν, νὰ ὑπερασπίσωμεν τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Καὶ ὅταν τέλος πάντων ἡ πλειοψηφία ἐκείνη ὑπέκυψεν εἰς μείωσιν, ἕνεκα τῆς ὁποίας τὸ Στέμμα ἀπετάθη εἰς ἐμὲ, καὶ μοὶ ἀπένειμε τὴν τιμὴν νὰ μοὶ ἀναθέσῃ τὸν σχηματισμὸν Ὑπουργείου, παρέστησα εἰς τὸ Στέμμα, ὅτι μοὶ ἦτον ἀδύνατον νὰ συνεργασθῶ μετὰ πλειοψηφίας ἥτις εἰς τοσαύτας συνέπραξε παρανομίας καὶ τοιαῦτα παρεσκεύαζεν εἰς τὴν χώραν δεινά. Δυστυχῶς αἱ παραστάσεις μου δὲν ἔπεισαν τὴν Βασιλικὴν ἀρχὴν, οὐδ’ ἐνεκρίθησαν, ἕνεκα δὲ τούτου ἐπανῆλθεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ἀρχὴν, καὶ διέλυσεν αὐτὸς τὴν Βουλὴν, ἐνεργήσας τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1885. Ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν ἡμέραν τῆς 7ης Ἀπριλίου κατεδήλωσε πληρεστάτην τὴν ἐμπιστοσύνην του ἐφ’ ἡμᾶς, καὶ ἀνετράπη τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κατηρᾶτο δ’ ἕνεκα τούτου προχθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος τὴν ἡμέραν ἐκείνην. Γνωρίζω τὰς διαθέσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος. Ἤκουσα αὐτοῦ καὶ κατὰ τὸ 1885 ἐν τῇ Βουλῇ συνηγοροῦντος ὑπὲρ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος τότε προΐστατο τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Παρίστα τότε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὅτι ἡ 7 Ἀπριλίου ἦτο ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχε μεθυσθῆ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἀποπλανηθεὶς ὑφ’ ἡμῶν, ὡς δημοκόπων. Καὶ ὅταν ἐγὼ παρίστων τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1883 καὶ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1884, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ἠρνεῖτο τὴν ἀλήθειαν τῶν ἀριθμῶν, διότι δὲν εἶχον ἔτι δημοσιευθῆ οἱ ἐπίσημοι ἀπολογισμοί. Ἀλλὰ θὰ ἐνεθυμήθη τάχα, ὅταν οἱ ἀπολογισμοὶ οὗτοι ἐδημοσιεύθησαν, ποῖά τινα ἰσχυρίζετο τότε καὶ μετὰ τίνος ἐπιμονῆς ἠρνεῖτο ὅσα ἐβεβαιώθησαν ὑπὸ τῶν δημοσιευθέντων ἀπολογισμῶν, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴν ἐγνώριζεν ἔκτοτε; Ἔχω πρόχειρον ἀπόσπασμα ἀγορεύσεώς τινος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος τότε, ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἠρνεῖτο καὶ οὗτος ὅσα περὶ ἐλλειμμάτων τοῦ 1883 καὶ 1884 τότε ἔλεγον ἐγὼ πρὸς τὴν Βουλήν. Ἔλεγον τότε περὶ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1882, ὅτι τοῦτο ἀνήρχετο εἰς 5,500,000, ἐπειδὴ δὲ τότε δὲν εἶχε δημοσιευθῆ ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1882, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὠφελούμενος ἐκ τούτου, ἔλεγεν (ὅρα σελ. 296 τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς τῆς 28 Ἰουνίου 1885) (ἀναγινώσκει): «Ὅτε ὁ κ. Ὑπουργὸς», (ἐνόει ἐμὲ, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἐτύγχανε τότε ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως) «ὅτε ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1882 ἀφῆκεν ἔλλειμμα 5,500,000, εἶπέ τι ἀνακριβὲς, καὶ εἶπέ τι οὐχὶ λογιστικῶς κανονικόν. Εἶπέ τι οὐχὶ λογιστικῶς κανονικὸν, διότι δὲν ὤφειλε νὰ ἀναμίξῃ τοὺς δύο προϋπολογισμούς, τὸν τακτικὸν καὶ τὸν ἔκτακτον. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁπωσδήποτε τοὺς ἀνέμιξεν, ὤφειλε, περιλαμβάνων ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ 1882 τὰς δαπάνας τὰς γενομένας ἀπέναντι τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, νὰ μὴ παραλείψῃ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων τοῦ 1882 τὸ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, τὸ ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὰ ἔξοδα ταῦτα.» Καὶ ἔλεγε ταῦτα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου κατὰ Ἰούνιον τοῦ 1885, διότι τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων εἶχε συνομολογηθῆ κατὰ τὸ 1884. Ἀλλὰ ποῦ ὑπῆρχε τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων κατὰ τὸ 1882;—διότι περὶ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1882 ἐπρόκειτο.—Τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων ἐπραγματοποιήθη κατὰ τὰ μέσα τοῦ 1884, συνωμολογήθη δὲ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1883, ἤτοι ἀφοῦ εἶχε παρέλθῃ τὸ 1882, καὶ οὐ μόνον τὸ ἔτος 1882, ἀλλὰ καὶ ὅλη ἡ χρῆσις αὐτοῦ· κατὰ τὸ 1882 δὲ, περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὁποίου πρόκειται, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπάνα δεξιὰ καὶ ἀριστερὰ, οὐδὲ χρήματα ἐκ δανείου ὑπῆρχον, οὐδὲ σύμβασις περὶ αὐτοῦ εἶχε συνομολογηθῆ, οὐδὲ ἰδέα δανείου ὑπῆρχεν. Ἔπειτα ποῖος τακτικὸς καὶ ποῖος ἔκτακτος προϋπολογισμὸς ὑπῆρχε κατὰ τὸ 1882; Εἷς μόνος προϋπολογισμὸς ὑπῆρχε, καὶ ἐν αὐτῷ οὐδεμία ἔκτακτος δαπάνη ὑπῆρχεν, οὔτε περὶ στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν παρασκευῶν, οὐδὲ περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων. Ἔλεγε λοιπὸν τότε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οὐχὶ μὴ ὀρθὰ, οὐχὶ μὴ ἀληθῆ, ἀλλ’ ἀκατανόητα καὶ ἀνάρμοστα εἰς σοβαρὸν ἄνθρωπον, ζητῶν νὰ συγχίσῃ τοὺς ἀκούοντας, θολόνων τὰ ὕδατα, ὡς ἡ σηπία. Τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων συνωμολογήθη, ἵνα χρησιμεύσῃ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πρὸς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς καὶ πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων, οὐδεμίαν δ’ εἶχεν ἀναφορὰν ἢ σχέσιν πρὸς τὸ ἔτος 1882, καθ’ ὃ οὐδὲ πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἶχε γενῆ δαπάνη τις, οὐδὲ πρὸς παρασκευὰς στρατιωτικὰς ἢ ναυτικὰς, οὐδὲ πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων. Καὶ ἐξηκολούθησε τότε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προσπαθῶν νὰ συγχίσῃ τοὺς ἀκούοντας, ἵνα μὴ ἀποδεχθῶσι τὸ ὑπ’ ἐμοῦ, Πρωθυπουργοῦ τότε τυγχάνοντος, ἀγγελθὲν ἔλλειμμα τοῦ 1882 ἀναγινώσκει): «Ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς περιλαμβάνει μόνα τὰ ποσὰ τὰ ἀναγόμενα διὰ τόκους καὶ χρεωλύσια. Εὐθὺς δ’ ὡς ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς ἔχει ἀναγεγραμμένας τὰς χρεωλυτικὰς δόσεις τοῦ δανείου, αἱ γενόμεναι ἐκ τοῦ δανείου τούτου δαπάναι δὲν δύνανται νὰ ἀναχθῶσιν εἰς τὰ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους, ἀλλ’ ἀνάγονται εἰς ἄλλον εἰδικὸν καὶ ἔκτακτον. Κεχωρισμένως ἄρα ἐξετάζοντες τὸν τακτικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1882, εὑρίσκομεν ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ ἀφῆκεν ἔλλειμμα 3,672,500.» Πάντα ὅμως ταῦτα, καὶ ὅταν ἐλέγοντο, ἦσαν ἀνάρμοστοι εἰς πολιτικοὺς ἄνδρας διαστροφαὶ καὶ χονδροειδεῖς σοφιστεῖαι, καὶ κατόπιν ἀπεδείχθησαν μὴ ἀκριβῆ· διότι, ἂν καὶ οἱ συντάκται τοῦ ἀπολογισμοῦ, ἀκολουθοῦντες τὴν τακτικὴν τοῦ κ. Τρικούπη, κατώρθωσαν νὰ παραστήσωσιν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1882 συνίστατο μόνον εἰς 5 ἑκατομμύρια καί τινας ἑκατοστύας χιλιάδων δραχμῶν, τὸ πραγματικὸν ὅμως ἔλλειμμα τοῦ 1882 ἀνῆλθεν εἰς 20 καὶ πλέον ἑκατομμύρια. Καὶ ὅταν κατὰ τὸ 1885 παρίστων, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1884 ἀνήρχετο εἰς 24 ἑκατομμύρια, παραπλησίας μοὶ ἐπρόβαλλε τότε ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀντιῤῥήσεις. Τὸ προσωπικὸν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου δὲν εἶχον μεταβάλει ἐγὼ κατὰ τὸ 1885, οὐδ’ ἐπρότεινα τότε εἰς τὸν Βασιλέα ν’ ἀντικαστήσῃ τὸν τότε Διευθυντὴν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου κ. Δεϊμέζην, ἵνα ὑποτεθῇ, ὅτι εἰσήγαγον ὄργανα ἐμοῦ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, καὶ ταῦτα προσεπάθουν νὰ δυσφημήσωσι τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεσολογγίου καὶ διεσκεύαζον μὴ ἀληθῆ ἐλλείμματα. Ἐγὼ ἐξηκολούθουν νὰ συνεργάζωμαι μετὰ τοῦ κ. Δεϊμέζη, μεθ’ οὗ εἶχε συνεργασθῆ καθ’ ὅλην τὴν τριετίαν ὁ κ. Τρικούπης, ὁ δὲ κ. Δεϊμέζης μοὶ ἐπέδειξε πάντας τοὺς λογαριασμοὺς, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἐπεξεργασθῆ μετὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, τοῦ κατὰ τὴν τριετίαν Πρωθυπουργοῦ, κατὰ τοὺς λογαριασμοὺς δὲ αὐτοὺς, τὸ ἔλλειμμα ἀνήρχετο εἰς 24 καὶ πλέον ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἐνίστατο τότε εἰς τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεγόμενα, καὶ ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Ἀνεβίβασε χθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου τὸν ἀριθμὸν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1884 εἰς 24 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ ἐν τῷ ἀριθμῷ τούτῳ περιέλαβε καὶ πάλιν τὰς ἐκτάκτους δαπάνας, τὰς καλυπτομένας ὑπὸ τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, τῶν ὁποίων τὸ ἀντίστοιχον ποσὸν δὲν περιέλαβεν ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τῶν ἐσόδων, ὅπως οὕτω παρουσιάσῃ ἀληθῆ ἰσολογισμόν. Ὅταν ἀφαιρέσωμεν τὸ ποσὸν τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, τῶν ἐκ τῶν προσόδων τοῦ δανείου καλυπτομένων, καὶ τὸ ὁποῖον καθ’ ἣν ἐποχὴν κατέλιπον τὴν ἐξουσίαν ἀνήρχετο εἰς 6,418,000, περιορίζεται ὁ ἀριθμὸς, ὃν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργείου παρέστησεν ὡς ἐκφράζοντα τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1884, κάτω τῶν 18,000,000, ἤτοι περίπου εἰς 17,500,000 ... Τότε δὲν θὰ ἔχωμεν ἐλάττωσιν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1884 μόνον εἰς 17,500,000, ἀλλὰ θέλει κατέλθῃ τὸ ἔλλειμμα καὶ μέχρι 12 ἑκατομμυρίων.» Ἀλλὰ καὶ οἱ ἰσχυρισμοὶ οὗτοι, τοὺς ὁποίους κατὰ τὸ 1885 προέβαλεν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, ἵνα περικαλύψῃ τὴν ἄστοργον διαχείρισίν του, καὶ οἱ ἰσχυρισμοὶ οὗτοί εἰσι, τινες μὲν ἄνευ βάσεως, ἄνευ συναφείας τινὸς μὲ τὰ πράγματα, ἄνευ ἐννοίας καὶ ἑπομένως ἀνόητοι, τοιοῦτοι δ’ εἰσὶν ὅλοι οἱ ἀφορῶντες τοὺς ἀριθμούς. Τὰ 6,418,000, εἰς τὰ ὁποῖα εἶπεν ὅτι περιωρίζετο τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1884 κατὰ τὴν 19 Ἀπριλίου 1885, ὅτε κατέλιπε τὴν ἀρχὴν, εἰσὶν ἰδανικὰ, τὰ εἶχε πλάσει διὰ τῆς φαντασίας του, διότι ἡ περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885 ἔκθεσις τοῦ κ. Δεϊμέζη, ὡς Διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἣν οὗτος μοὶ εἶχεν ὑποβάλει τὴν 20 Ἀπριλίου 1885, παρίστα τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1884 μέλλον νὰ ἀνέλθῃ εἰς δραχμὰς 24,374,756.27, ὅσα εἶχον ἀναφέρει τότε εἰς τὴν Βουλήν. Οἱ ἄλλοι ἀριθμοὶ, οὓς ἀνέφερεν, ὡς ἐκφράζοντας, καθ’ ἃ ἔλεγε, τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1884, τῶν 18 ἑκατομμυρίων, καὶ τῶν 17,500,000, καὶ τῶν 12 ἑκατομμυρίων, εἰς τὰ ὁποῖα δῆθεν ἔμελλε νὰ περιορισθῇ τὸ ἔλλειμμα, ἦσαν ἀριθμοὶ αὐθαιρέτως ἐπινοηθέντες ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, τοῦ ὁποίου τὸ θάῤῥος τῇ ἀληθείᾳ εἶναι θαλερὸν εἰς τὸ νὰ πλάττῃ ἀριθμούς. Οἱ ἰσχυρισμοὶ ὅμως αὐτοῦ ὅτι τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, ὅταν καλύπτωνται ἐξ ἐκτάκτων ἐσόδων, ἐκ δανείου φέρ’ εἰπεῖν, δὲν πρέπει νὰ ἀναγράφωνται μόνα ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τῶν ἐσόδων, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀναγράφωνται ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τῶν ἐξόδων καὶ τὰ ἔκτακτα ἔσοδα, δι’ ὧν ἐπληρώθησαν τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, οἱ ἰσχυρισμοὶ οὗτοι ἤθελον ἔχει βάσιν τινὰ, ἂν οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια τοῦ δανείου, ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ ὁποίου ἐπληρώθησαν τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, ἐπληρόνοντο ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα ἐπήρκουν οὐ μόνον εἰς τὰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλυσίων τοῦ δανείου. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ὑπέλαβεν, ὅτι ἀπεδείκνυεν ὅτι οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεωλύσια τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων ἐπληρόνοντο ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, διότι ἀνεγράφοντο ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἐνῷ ἀνεγράφοντο μὲν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, δὲν ὑπῆρχον ὅμως χρήματα ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, ἵνα πληρωθῶσι, καὶ ἔμενον τὰ ἐλλείμματα, καὶ τὰ ἐλλείμματα τοῦ ἑνὸς ἔτους προσετίθεντο εἰς τὰ τοῦ προηγουμένου, καὶ οὕτως ἐφθάσαμεν ἐδῶ, ὅπου ἐφθάσαμεν. Τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομυρίων ἐχρησίμευσεν, ἵνα καλύψῃ τὰ ἐλλείμματα τῶν 1882, 1883 καὶ 1884. Ἐμνήσθη αὐτοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, καὶ ἀναγκάζομαι καὶ ἐγὼ νὰ μὴ παραλίπω νὰ διαλάβω περὶ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ἐπεκαλέσθη αὐτὸ καὶ παρέστησε τὰ πράγματα κατὰ τρόπον,—ὁμολογῶ καὶ ἐν τῇ ἀπουσίᾳ αὐτοῦ, διότι ἔχω τὸ θάῤῥος νὰ τὸ εἴπω καὶ παρουσίᾳ αὐτοῦ,—κατὰ τρόπον, λέγω, ἀσυμβίβαστον πρὸς τὴν νοημοσύνην, πρὸς τὴν χρηστότητα, τὴν ὁποίαν ὑποθέτω ὅτι ἔχει, πρὸς τὴν μεγάλην πεῖραν, τὴν ὁποίαν ἐκτήσατο περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν ἀριθμῶν, καὶ πρὸς τὴν ὑπόληψιν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἔχω περὶ αὐτοῦ. Τὸ δάνειον τῶν 170,000,000 ἐξεδόθη ἑταιρικῶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ χρηματιστῶν, οἵτινες ἠγόρασαν 110,000 ὁμολογίας αὐτοῦ ἐκ 500 φράγκων ἑκάστην, ἀντὶ φρ. 342½, ἀνέλαβον δὲ καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταβάλωσιν ἐπὶ τρεῖς κατ’ ἀνώτατον ὅρον ἑξαμηνίας εἰς τὴν Κυβέρνησιν 35,000,000 φράγκων ὡς προκαταβολὴν ἐπὶ τόκῳ 7% καὶ προμηθείᾳ ½ τοῖς ἑκατὸν καθ’ ἑκάστην ἑξαμηνίαν, καὶ ἐπὶ ἐνεχύρῳ ὁμολογιῶν τοῦ δανείου ἐκείνου. Κατὰ τὴν σύμβασιν περὶ τοῦ δανείου τούτου, οἱ ἀγορασταὶ τῶν 110 χιλιάδων ὁμολογιῶν ὤφειλον νὰ καταβάλωσι τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1894, ἀνήρχετο δὲ τοῦτο εἰς πραγματικὸν κεφάλαιον εἰς 37,675,001,06, κατέβαλον δὲ τοῦτό τε τὸ ποσὸν καὶ τὴν προκαταβολὴν τῶν 35,000,000, καὶ οὕτως ἀπετελέσθη ποσὸν φρ. 72,675,001.06. Ἐνῷ δὲ τὰ πρὸς τὰς Τραπέζας χρέη τοῦ Κράτους ἀνέβαινον εἰς 69,394,271.77, τὰ δ’ ἐκ τοῦ πωληθέντος μέρους τοῦ δανείου καὶ τῆς προκαταβολῆς εἰσπραχθέντα ἐπήρκουν διὰ νὰ ἐξοφληθῶσι τὰ πρὸς τὰς Τραπέζας χρέη, καὶ ἦτο δυνατὸν διὰ τῶν ποσῶν τούτων νὰ ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, καὶ νὰ ὑπολειφθῶσιν εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως 3,280,729.29, ἵνα διαθέσῃ αὐτὰ πρὸς τοὺς ἄλλους σκοποὺς, δι’ οὓς συνωμολογήθη τὸ δάνειον, δὲν ἐπήρκεσαν τὰ 72 ἑκατομμύρια πρὸς ἐξόφλησιν τῶν πρὸς τὰς Τραπέζας ὀφειλομένων 69 ἑκατομμυρίων, ἠναγκάσθη δ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ συνομολογήσῃ προσωρινὰ δάνεια. Καὶ συνωμολόγησε δάνεια προσωρινὰ συγκεφαλαιωθέντα εἰς 11,500,000 ἐνεχυριάσας ὁμολογίας τοῦ δανείου τῶν 170,000,000. Ἀλλὰ καὶ ἀφοῦ εἰσέπραξε τὰ 11,500,000, ὅτε τὸ εἰσπραχθὲν ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου κεφάλαιον συνεποσοῦτο εἰς 84,175,001.06, ποσὸν κατὰ πολὺ ὑπερβαῖνον τὰ πρὸς τὰς Τραπέζας ὀφειλόμενα, οὐδὲ τὸ ποσὸν τοῦτο ἐπήρκει, ἵνα ἐξοφληθῶσι τὰ πρὸς τὰς Τραπέζας ὀφειλόμενα 69 ἑκατομμύρια, ἠναγκάσθη δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου νὰ συνομολογήσῃ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης πρόσθετον δάνειον 9 ἑκατομμυρίων, νὰ περισυλλέξῃ δὲ ὅσα ἂν εὕρισκε καὶ ὅπου ἂν εὕρισκε χρήματα. Οὕτω, συνεπείᾳ συμβάσεως, ἡ ὁποία εἶχε συνομολογηθῆ κατὰ τὸ 1883, καὶ δι’ ἧς ἐδανείσθη τότε 10,000,000 εἰς χρυσὸν πρὸς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλυσίων, ἐπὶ καταθέσει ἀντιτίμου τραπεζικῶν γραμματίων ποσοῦ ἴσου πρὸς τὸ ποσὸν τῶν 10 ἑκατομμυρίων κατὰ τὴν τότε κρατοῦσαν ἀγοραίαν τιμὴν τῆς διαφορᾶς τοῦ χρυσοῦ, ἐπερίσσευσαν 2,500,000, ὅταν δὲ, ἀρθείσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἰσοτιμήθη ὁ χρυσὸς πρὸς τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐκ τῶν 2,500,000 τούτων εἰσέπραξεν 1,286,138 60. Πλὴν δὲ τούτων, ἔλαβεν 700,000 δραχμῶν ὡς προσωρινὸν δάνειον ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἀλλὰ δὲν ἀπέδωκε καὶ μετεχειρίσθη κρατήσας καὶ τὰ ἀποδοτέα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα εἶχον εἰσπραχθῇ εἰς λογαριασμὸν αὐτοῦ, δηλαδὴ 3,600,000· ἔλαβε δὲ προσέτι καὶ 1,934,187 ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας ἐπὶ ἐπιστροφῇ, ἐκράτησε δὲ καὶ 953,880, τὰς ὁποίας τὸ ταμεῖον ὤφειλε νὰ πληρώσῃ εἰς τοὺς ἐργολάβους τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων Θεσσαλίας, καὶ μετεχειρίσθη καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο, ἔλαβε προσέτι καὶ παρὰ τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας ἐξ ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ, ὃν μετ’ αὐτῆς συνωμολόγησε, δρ. 1,154,842, καὶ τέλος πάντων διέθεσε μεταχειρισθεὶς καὶ αὐτὰς τὰς δικαστικὰς παρακαταθήκας, ἀνερχομένας εἰς δρ. 359,897. Διὰ τοιαύτης περισυλλογῆς χρημάτων καὶ καθολικῆς συνεισφορᾶς κατώρθωσε νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ὅθεν εἰσέπραξεν:

Πῶς διετέθησαν τὰ ὑπόλοιπα 29,989,057.33; Καθαρῶς καὶ σαφῶς, εἰς τὰ ἐλλείμματα τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ τὸ δάνειον τῶν 170 ἑκατομμυρίων ἐχρησίμευσε περισσότερον, ἵνα πληρωθῶσι τὰ ἐλλείμματα, παρὰ ἵνα ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἢ νὰ γένωνται παρασκευαὶ στρατιωτικαί, ἢ νὰ κατασκευασθῶσι σιδηρόδρομοι. Ὁ κ. Σιμόπουλος, ὁμιλῶν προχθές, ἐπέμενε δυσφορῶν, διότι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐπεβλήθη κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1885, ἰσχυρίζετο δ’ ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐπεβλήθη ἕνεκα τῆς ἐπιστρατεύσεως, διότι οὐδεμία ἄλλη ὑπῆρχεν ἀνεγνωρισμένη ἀνάγκη, ὅπως ἐπαναχθῇ αὖθις ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἐξ ἐναντίας μάλιστα, κατὰ τὸν κ. Βουλευτήν, μετὰ τὴν γενομένην ἄρσιν αὐτῆς τὰ πράγματα ἔβαινον οὕτως ὁμαλῶς καὶ κανονικῶς, ὥστε μετ’ ἐκπλήξεως πάντες ἔμαθον, ὅτι αὖθις κατεστάθη τότε ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἐβεβαίωσε δ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὅτι ἡ ἐπαναγωγὴ αὐτῆς κατέστρεψεν οἰκονομικῶς τὴν χώραν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἦτο μόνον τὸ κακὸν, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις τῆς 7 Ἀπριλίου παρεσκεύασεν εἰς τὴν χώραν, τὸ κακὸν τῶν ἐξόδων τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἀλλὰ καὶ ἄλλο διέπραξε κακόν, ἐπαναγαγοῦσα καὶ αὖθις τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Διέκοψα τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Παρνασσίδος, ὅταν ταῦτα ἔλεγεν, ἰσχυρισθεὶς ὅτι τὴν ἐπιστράτευσιν ὡς πρόσχημα, ὡς λόγον εὐλογοφανῆ μετεχειρίσθην, προβαλὼν τὰς δαπάνας αὐτῆς, ὅταν ἐπανέφερα τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία εἶχεν ἀποδειχθῆ ἀναπόφευκτος, καὶ ἂν ἡ ἐπιστράτευσις δὲν διετάσσετο, διότι ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν παρεσκεύασεν εἰς τὴν κοινωνίαν ἡ ἐσπευσμένη ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Πρὶν ἢ ἀποδείξω τοῦτο δι’ ἀριθμῶν καὶ δι’ ἐπιστολῶν, ὅπερ ἤθελε πιθανῶς σᾶς ἐπιφέρει κάματον, δὲν διστάζω νὰ σᾶς εἴπω ἀνεπιφυλάκτως τὴν ἐμὴν γνώμην περὶ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν αἴρεται ποτὲ, ἤ, διὰ νὰ μεταχειρισθῶ τὴν φράσιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς μετεχειρίσθη πρὸ μικροῦ, ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἀναχωρεῖ μόνη τις, δὲν διώκεται δὲ ποτέ· ἐὰν δέ τις θελήσῃ νὰ διώξῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν πρὶν ἢ ἔλθῃ ὁ καιρὸς νὰ ἀναχωρήσῃ, αὕτη πράττει ὅ,τι πράττει ὁ ἄνθρωπος, ὅστις κτυπᾷ τὴν χεῖρά του ἐπὶ τῆς ἀκμῆς τοῦ ξίφους του· διότι δὲν ὠφελεῖ, ἀλλὰ ζημιοῖ τὸν τόπον, δὲν ὑπηρετεῖ, ἀλλὰ καταστρέφει τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας, ὅπερ διεπράχθη καὶ παρ’ ἡμῖν, ὅταν ἤρθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ποῦ ἠκούσθη, Κράτος οἰκονομικῆς δυνάμεως, ὅσην ἔχει τὸ ἡμέτερον, τὸ ὁποῖον ἐντὸς τριῶν ἐτῶν ἀνέγραψεν ἐλλείμματα 70 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων δραχμῶν, νὰ προβαίνῃ ἀμέσως μετὰ τὰ ἐλλείμματα ταῦτα εἰς συνομολόγησιν δανείου μεγίστου διὰ τὴν χώραν ταύτην, αὐξάνον οὕτω τεραστίως τὰ ἐλλείμματα, καὶ προσθέτον εἰς τὰ ὑπερβολικὰ ἔξοδά του καὶ τοὺς τόκους τοῦ δανείου αὐτοῦ; Καὶ ἐγένετο τὸ δάνειον, ἵνα ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ὑποθέτει ἰσοζύγιον τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ ἔτι πρὸς ἰσοζύγιον κοινωνικόν. Ἐνδέχεται νὰ δυνηθῆτε νὰ καταστήσητε ἐπὶ ἓν, ἐπὶ δύο ἢ ἐπὶ τρία ἔτη ἰσοζύγιον τοῦ δημοσίου ταμείου· ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἔχητε ἰσοζύγιον κοινωνικὸν, δὲν πρέπει νὰ ἄρητε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, διότι θέλετε βλάψει τὰ οἰκονομικὰ καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας, θέλει δ’ ἐπανέλθῃ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καλπάζουσα, καὶ βιαίως θέλει ἀποκατασταθῆ. Ἡμεῖς ἰσοζύγιον κοινωνικὸν δὲν εἴχομεν, καὶ ἐὰν ἦτο καθ’ ὅλον τὸν παρελθόντα χρόνον ἔν τινι διαταράξει ἡ κίνησις τοῦ ἐμπορίου τῆς εἰσαγωγῆς καὶ τῆς ἐξαγωγῆς, μετὰ τὴν ἄνοδον τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου εἰς τὴν ἀρχὴν, καὶ μετὰ τὴν τριετῆ Κυβέρνησιν αὐτοῦ, ἡ διατάραξις ἐξωγκώθη. Διὰ τοῦτο, καὶ ὅταν ἤρθη ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἥτις εἶχε θέσει εἰς κυκλοφορίαν ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων, ἐξηναγκάζετο ὁσημέραι νὰ ἐξαντλῇ τὸ μεταλλικὸν τῶν ταμείων καὶ τῶν ἀποταμιευμάτων της. Προσήρχοντο οἱ κάτοχοι τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἀθρόοι, ζητοῦντες νὰ ἀνταλλάξωσιν αὐτὰ διὰ χρυσοῦ, διότι ἐφοβοῦντο μήπως ἡ Τράπεζα δὲν δυνηθῇ νὰ ἐξαργυρώσῃ πάντα τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, τὰ ὁποῖα εἶχεν εἰς κυκλοφορίαν. Τὴν 24 Μαΐου 1885 ἀπετείνετο πρός με ὁ Ἐμπορικὸς καὶ Βιομηχανικὸς Σύλλογος τῶν Πατρῶν (ἀναγινώσκει): «Εἶναι γνωστὴ ὑμῖν ἡ δεινὴ στενοχωρία, ἣν διέρχεται τὸ ἐμπόριον τοῦ τόπου. Ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἀντὶ νὰ εὐκολύνῃ τὴν θέσιν αὐτοῦ, ἀρνεῖται ἀποτόμως τὰς προεξοφλήσεις καὶ τὰς ἐπὶ ἀνοικτῷ λογαριασμῷ πληρωμὰς, ἔσχατον μέτρον, ὅπερ εἰς ἄλλα μέρη λαμβάνεται μόνον ἐν καιρῷ ἐπαναστάσεως, καὶ ὅπερ αὐτὸ μόνον ἀρκεῖ νὰ φέρῃ τὸν ὄλεθρον ἐν τῇ ἀγορᾷ. Συνελθὼν ὅθεν ἐπὶ τούτῳ ὁ Σύλλογος ἐν συνεδριάσει τὴν 22 τρέχοντος μηνὸς, ἀπεφάσισεν ὁμοψήφως, ὅπως ἀπευθυνθῇ παράκλησις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα συστήσῃ τῇ Διοικήσει τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅπως ἀναστείλῃ τὰ τελευταῖα αὐτῆς μέτρα, δυνάμενα νὰ ἔχωσιν ὀλέθρια ἀποτελέσματα.» Ἀλλ’ ἐν Ἀθήναις ἄλλη κίνησις ἐπεφάνη, ὁσημέραι ἐντεινομένη, ἡ ὁποία ἐσκόπει νὰ ἀφαιρέσῃ τὰ εἰς μεταλλικὸν κεφάλαια τῆς Τραπέζης ζητοῦσα τὴν ἐξαργύρωσιν τραπεζικῶν γραμματίων ἢ ἄλλων τίτλων. Ὅταν, συνεπείᾳ τῶν παραστάσεων τοῦ Βιομηχανικοῦ καὶ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Πατρῶν ἀπετάθην πρὸς τὴν Διοίκησιν τῆς Τραπέζης, αὕτη μοὶ ἀπεκρίθη τὴν 4ην Μαΐου, ὡς πρὸς τὰς παραστάσεις τοῦ εἰρημένου συλλόγου, ὅτι ἀληθῶς ἀνέστειλε τὰς προεξοφλήσεις, ὡς ἀνέστειλε τὰς χορηγήσεις, καὶ ἐκβιάζει τὴν εἴσπραξιν τῶν ὀφειλομένων, ἵνα δυνηθῇ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὴν ἐπελθοῦσαν κρίσιν. Συνῄνεσεν ὅμως νὰ ἀναβιβάσῃ τὸ ποσὸν τῶν 12,523,000, ἅπερ ἦσαν διατεθειμένα εἰς χορηγήσεις πρὸς τοὺς γεωργοκτηματίας, καὶ ὄντως ἀνεβίβασεν αὐτὸ μέχρι τῆς 1 Ἰουνίου 1885 εἰς 13,135,000. Ἰδοὺ δὲ τί λέγει τὸ ἔγγραφον τῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης (ἀναγινώσκει: «Ἡ ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν τοῦ μηνὸς Ἀπριλίου ἀρξαμένη ἐξαργύρωσις τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἐξακολουθεῖ ἔκτοτε ἄνευ διακοπῆς, μειοῦσα σπουδαίως ὁσημέραι τὸ μεταλλικὸν ἀποταμίευμα. Ἡ ἔκτακτος αὕτη κατάστασις ἐπιβάλλει ἡμῖν τὸ καθῆκον νὰ λάβωμεν μέτρα, ὅπως ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ ἀποταμιεύματος καὶ τοῦ ποσοῦ τῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων ἐλαττωθῇ, ἤτοι μὲ ἄλλους λόγους μειωθῇ τὸ ποσὸν τῶν ὑπὸ μεταλλικοῦ μὴ καλυπτομένων γραμματίων. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὸν καταστατικὸν τῆς Τραπέζης νόμον τὰ μὴ διὰ μεταλλικοῦ καλυπτόμενα τραπεζικὰ γραμμάτια ἀντιπροσωπεύονται μέχρι τοῦ ἡμίσεως τοὐλάχιστον ὑπὸ ἐμπορικῶν γραμματίων τριμήνου λήξεως, τὸ δ’ ἕτερον ἥμισυ ὑπὸ χρεωγράφων τῆς Κυβερνήσεως, ἔδει πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον νὰ ἐλαττώσωμεν σπουδαίως τὰς προεξοφλήσεις, συγχρόνως δὲ νὰ ἐκποιήσωμεν τὰ ἐν τῷ ταμείῳ ἡμῶν δημόσια χρεώγραφα. Σκεφθέντες ὅμως, ὅτι τὸ μὲν τῶν μέτρων τούτων ἤθελε φέρει μεγάλην στενοχωρίαν εἰς τὸ ἐμπόριον κατὰ τὴν παροῦσαν ὥραν τοῦ ἔτους, τὸ δὲ ἤθελε φέρει ὡς συνέπειαν τὴν ἔκπτωσιν τῆς ἀξίας τῶν δημοσίων χρεωγράφων, καὶ ὅτι ὑπῆρχον πιθανότητες, ὅτι μετ’ ὀλίγον, διὰ τῆς πωλήσεως τῶν προϊόντων, καὶ ἰδίως τῆς σταφίδος, εἰσαγομένου πολλοῦ χρήματος εἰς τὸν τόπον, θέλει παύσει ἡ πολλὴ ἐξαργύρωσις τῶν γραμματίων, ἀπεφασίσαμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ μὴ προβῶμεν ἀποτόμως εἰς τὰ ἄνω δύο ῥηθέντα μέτρα, ἀλλὰ νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν μὴ αὔξησιν τοῦ εἰς κυκλοφορίαν ποσοῦ τῶν γραμματίων.» Τὴν 23 Ἀπριλίου 1885 ὅμως ὁ τότε διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης μοὶ διεβίβασε δι’ ἡμιεπισήμου ἐπιστολῆς του τὴν κατάστασιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ τὴν σημείωσιν τῶν καθ’ ἡμέραν ἐξαργυρώσεων τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἀρχομένην ἀπὸ τῆς 4 Ἀπριλίου μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν μοὶ ἔγραφε. Κατὰ τὴν σημείωσιν ταύτην, ἐντὸς 16 ἡμερῶν εἶχον ἐξαργυρωθῆ ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης γραμμάτια δραχ. 1,001,000, εἶχον δ’ ἐκδοθῆ συναλλάγματα ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1885 μέχρι τῆς 19 Ἀπριλίου, ἤτοι ἐντὸς τριῶν μηνῶν καὶ 19 ἡμερῶν, ἀξίας δρ. 14,480,000, ἐνῷ κατὰ τὸ ἔτος 1884 ἀπὸ τῆς 1 Μαΐου μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου, ἤτοι ἐπὶ ὀκτὼ πλήρεις μῆνας, εἶχον ἐκδοθῆ συναλλάγματα ἀξίας μόνον δρ. 13,418,120. Μὲ εἰδοποίει δὲ συγχρόνως ὁ κ. διοικητὴς, ὅτι κατ’ ἐκείνας τὰς ἡμέρας περιέμενεν ἡ Τράπεζα ἀπὸ τὴν Μασσαλίαν ἓν ἑκατομμύριον εἰς ἄργυρον, τοῦ ὁποίου τὸ ἀντίτιμον εἶχεν ἐμβάσει ἤδη, ἵνα διὰ τῆς ἐξοφλήσεως τῶν γραμματίων δι’ ἀργύρου παρέρχηται χρόνος μείζων, καὶ ἀναστέλληται οὕτως ἡ ἐξαγωγὴ ἐκ τῶν ταμείων τῆς Τραπέζης μεγάλου ποσοῦ μεταλλικοῦ. Ἡ ἀνάγκη τῆς Τραπέζης ἦτο ὁρατή. Καὶ δὲν ἦτο μόνον τῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ὁρατὴ ἦτο ἡ στενοχωρία τῆς κοινωνίας. Πρωΐαν τινὰ κατέκλυσαν τὴν οἰκίαν μου ἔμποροι καὶ βιομήχανοι τοῦ Πειραιῶς, ἐπὶ κεφαλῆς τῶν ὁποίων ἔτυχε νὰ τεθῇ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ κ. Ψύχας, ὁ ἀνάδοχος τῆς προεκτάσεως τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Διεμαρτύροντο οἱ συμπολῖται οὗτοι κατὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς αἰτίας τῆς στενοχωρίας ταύτης, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἀναλάβει τὴν ἀρχὴν κατὰ τὴν 20 Ἀπριλίου’ ἡ στενοχωρία αὕτη ἦτο κατ’ αὐτοὺς συνέπεια τῆς ὑπουργικῆς μεταβολῆς, ὁ δὲ κ. Ψύχας ἤρχετο νὰ ζητήσῃ παρ’ ἐμοῦ λόγον διὰ τὴν ἐπελθοῦσαν δυσφορίαν. Εἶναι δίκαιον νὰ χωρίσωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἀπὸ τὴν ἐπιστράτευσιν. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος αἰσθάνηται τὴν ἀνάγκην νὰ καταρασθῇ τὴν ἐπιστράτευσιν, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ μὴ καταρασθῇ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἥτις δὲν ἐνέχεται εἰς τὴν ἐπιστράτευσιν. Ἐγὼ ἐσυκοφάντησα ἀληθῶς τὴν ἐπιστράτευσιν, προβαλὼν αὐτὴν ὡς αἰτίαν ἀναγκάσασάν με νὰ ἐπαναφέρω τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν· διότι, καὶ ἂν δὲν συνέβαινε τὸ πραξικόπημα τῆς Φιλιππουπόλεως, ἤθελον ἀναγκασθῆ νὰ παρακαλέσω τὸν Βασιλέα νὰ ἐγκρίνῃ, ὅπως ἐπαναχθῇ αὖθις ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ὅθεν αὕτη ἤθελον ἐπιβληθῆ καὶ ἄνευ τοῦ πραξικοπήματος τῆς Φιλιππουπόλεως. Ἂν κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἡ ἐπιστράτευσις ἔχῃ πολλὰ ἁμαρτήματα, ἂς μὴ προσθέτῃ καὶ τὸ ἁμάρτημα τοῦτο. Ὅταν ἐξετάσω τὰ ἁμαρτήματα τῆς ἐπιστρατεύσεως, θέλω πραγματευθῆ περὶ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, εἰς ἣν ἀπέδωκεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος τὴν ἐπικηρυχθεῖσαν κατὰ τὸν παρελθόντα Δεκέμβριον πτώχευσιν. Κατὰ τὸν κ. Βουλευτήν, ἡ ἀφροσύνη τοῦ Κράτους, μετελθόντος κατὰ τὸ παρελθὸν τὴν ἐθνικὴν πολιτικήν, θὰ ἄρχεται βεβαίως ἀφ’ ἧς ἐπληρώθησαν εἰς τὴν γείτονα δύναμιν 12 ἑκατομμύρια πρὸς ἀγορὰν τῆς Ἀττικῆς καὶ τῆς Εὐβοίας, διότι ἔκτοτε ἤρξαντο τὰ χρέη τοῦ Κράτους ἕνεκα τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς...

§215ΡΑΛΛΗΣ. Προτοῦ εἰσέλθητε εἰς τὴν ἐξέτασιν ἄλλου θέματος, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ συναινέσητε, ὅπως γείνῃ διακοπὴ τῆς συνεδριάσεως.

§216Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρέπει νὰ συναινέσῃ ἡ πλειοψηφία.

§217ΣΑΚΚΗΣ. Ἡ Βουλὴ ἐργάζεται ἀπὸ τῆς 10ης ὥρας τῆς πρωΐας· ἐργαζόμεθα ἐπὶ 12 καὶ 13 ὥρας. Νομίζω, ὅτι ἡ ἁβρότης ἀπαιτεῖ νὰ συναινέσῃ ἡ πλειοψηφία νὰ διακόψωμεν, διότι ἐκουράσθημεν πλέον ἐπὶ τόσας ὥρας.

§218ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι, ὄχι (θόρυβος).

§219ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ διακόψωμεν ἢ ὄχι;

§220ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν, ἐὰν συναινῇ.

§221ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὁ ἀγορεύων δὲν ζητεῖ διακοπήν.

§222ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡμεῖς βεβαίως ἐπιθυμοῦμεν ν’ ἀκούσωμεν τὸν ἀγορεύοντα, ἀλλ’ εἴμεθα κατάκοποι· ἡ ὥρα εἶναι 11½, τινὲς δ’ ἐξ ἡμῶν εἴμεθα καὶ νήστεις, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παρακολουθήσωμεν. Διὰ τοῦτο παρακαλοῦμεν τὸν ἀγορεύοντα, ὅπως εὐαρεστηθῇ νὰ συναινέσῃ εἰς τὴν διακοπήν.

§223Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι ἐξαρτᾶται τοῦτο ἀπὸ ἐμέ· ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἡ πλειοψηφία ἐπιμένῃ, ἐγὼ θὰ ἀγορεύω ἐντεῦθεν, καὶ ἐὰν ἀπέλθωσιν ὅλοι οἱ τῆς πλειοψηφίας καὶ ὅλοι οἱ τῆς μειοψηφίας, καὶ μείνωσιν αἱ ἕδραι κεναί· ἀρκεῖ ἡ πλειοψηφία νὰ ἀξιοῖ ν’ ἀγορεύσω, καὶ θέλω ἀγορεύει καὶ πρὸς τὰ κενὰ θρανία.

§224ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἐὰν θέλητε σεῖς νὰ διακόψωμεν, δεχόμεθα.

§225ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀγορεύων εἶναι προθυμότατος νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ὁμιλίαν του. Ἡ Κυβέρνησις συναινεῖ νὰ διακόψωμεν ἢ ὄχι; Ἂς μὴ ῥίπτῃ τὴν εὐθύνην εἰς ἄλλον.

§226Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι, ἐὰν ἐκουράσθησαν οἱ ἀκροώμενοι, δὲν εἶναι τοῦτο ἀποχρῶν λόγος, ὅπως γείνῃ διακοπή· ἐὰν ἐκουράσθη ὁ ἀγορεύων, ἀναντιῤῥήτως πρέπει νὰ διακόψωμεν.

§227ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ὁ ἀγορεύων ἀγορεύει διὰ νὰ ἀκούηται· ὅταν δὲν ἀκούηται, διότι οἱ ἀκούοντες ἐκουράσθησαν πλέον, ἡ θεωρία, ὅτι ἐὰν ἐκουράσθησαν οἱ ἀκούοντες δὲν εἶναι ἀποχρῶν λόγος νὰ γείνῃ διακοπή, εἶναι θεωρία ἄλλου τρόπου.

§228ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τί θέλετε τὰς θεωρίας; Ἐὰν ὁ ἀγορεύων ἐπιθυμῇ νὰ διακόψῃ, δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν· ἐὰν ὅμως δὲν ἐπιθυμῇ, ἡμεῖς εἴμεθα πρόθυμοι νὰ τὸν ἀκούσωμεν.

§229Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, ὅτι ἄλλοτε ἠγόρευον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καθ’ ὥραν 3ην μετὰ τὸ μεσονύκτιον, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ δανείου 40,000,000, καὶ εἰς τὸν διάδρομον αὐτὸν ἦσαν πωληταὶ κουλουρίων καὶ διένεμον τὰ κουλούρια εἰς τοὺς ἀγοράζοντας Βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι ἔτρωγαν καὶ ἐγέλων καὶ μὲ ἐχλεύαζον, ἀλλ’ ἐγὼ ἐξηκολούθουν ἀγορεύων. Ἑπομένως βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν ἐπηρεάζομαι, ἐὰν αἱ γνῶμαι τῆς πλειοψηφίας περὶ τῆς τακτικῆς τῶν συνεδριάσεων ἦναι τοιαῦται, νὰ ἐξακολουθήσω ἀγορεύων· ἑπομένως θέλω ἐξακολουθήσει.

§230ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Τότε συγγνώμην, ἐὰν ἀναγκαζώμεθα νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀναβολὴν δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως.

§231ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 11 καὶ 30′ μ. μ.