1894.03.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 69

Τῆς 2 Μαρτίου 1894.

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 11 π. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Βαρβαῤῥήγου Πύλικα).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ κάτοικοι Θηβῶν ὑποβάλλουσιν ἔκθεσιν περὶ τῆς συγχρόνου δυσπραγίας τῆς ἐπαρχίας των, καὶ παρακαλοῦσι νὰ συστηθῇ ἐκεῖ Τράπεζα, ὅπως ἀπαλλαγῶσι τῆς τοκογλυφίας.

§2ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὴν αἴτησιν ταύτην τῶν κατοίκων Θηβῶν, ὅπως ἱδρύσῃ ἐν Θήβαις ὑποκατάστημα. Ἄλλοτε εἶχε τοιοῦτον καὶ τὸ κατήργησεν, ἕνεκα λόγων, οἱ ὁποῖοι σήμερον δὲν ὑφίστανται πλέον.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Διάφοροι κάτοικοι Φιλιατρῶν διὰ τηλεγραφήματός των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ σταφίδος, ὅπερ ὑπέβαλεν ὁ κ. Μεσσηνέζης.

§4ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὰ πρακτικὰ παρατηρῶ, ὅτι ὀλίγον βεβιασμένως ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν ἐμπορικῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Σερβίας. Ὡς εἶπον καὶ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν κατ’ ἀρχὴν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου· ἐζήτησα ὅμως πληροφορίας τινὰς καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Σερβίας ἐμπόριον, διότι ἐκ τῆς συζητήσεως μοὶ ἐφάνη, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχεν ἐσφαλμένας πληροφορίας περὶ τῶν σχέσεων τούτων. Ἐζήτησα δὲ πληροφορίας, ὅπως καὶ ἡμεῖς πεισθῶμεν περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐπιδιωκομένης συμβάσεως. Μολονότι δὲ τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίσθη πρὶν ἢ λάβωμεν τὰς πληροφορίας ταύτας, οὐχ ἧττον νομίζω, ὅτι καὶ πάλιν ἡ κατάθεσις αὐτῶν ἔσται ἐπωφελὴς, ὅπως πεισθῶμεν ἢ πείσωμεν τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῶν ἐπωφελῶν ὅρων τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Σερβίας συμβάσεως.

§5Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτε ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον, φαίνεται ὅτι δὲν ἦτο ἐδῶ ὁ κ. Βουλευτής· ἀλλὰ καὶ παρὼν ἂν ἦτο, μακρὰ πεῖρα μᾶς διδάσκει, ὅτι οὔτε αὐτὸς ἤθελε μᾶς πείσει, ὅπως ἄλλην δώσωμεν ψῆφον, οὔτε ἡμεῖς ἠθέλομεν τὸν πείσει, ὅπως μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν γνώμην του· ὥστε ἄσκοπος θὰ ἦτο ἡ ἐπιβράδυνσις τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἐνῷ σπουδαῖα ἐν Σερβίᾳ συμφέροντα Ἑλλήνων ὑπηκόων ὑπηγόρευον τὴν ταχυτέραν διεξαγωγὴν τῆς ὑποθέσεως.

§6ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ γνωρίζω ἐκ πείρας, ὅτι οὐδέποτε κατώρθωσα νὰ πείσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ ὅτε ἀκόμη ἐπρόκειτο πασιφανῶς νὰ προληφθῶσι καταστροφαί. Δὲν ἐπείσθη εἰς τοὺς λόγους ἡμῶν, καὶ ἔφερε τ’ ἀποτελέσματα, εἰς ἃ εὑρισκόμεθα σήμερον. Ἤλπιζον ὅμως, ὅτι ἤθελον πείσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι τὰ συμφέροντα, περὶ ὧν πρόκειται, ἔχουσι τὴν σπουδαιότητά των καὶ χρήζουσι πλειοτέρας μελέτης. Ἀλλὰ μολονότι ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον, οὐχ ἧττον νομίζω, ὅτι καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ κατατεθῶσιν αἱ πληροφορίαι, ὅπως ἐν ἄλλῃ περιστάσει ἔχωμεν ταύτας ὑπ’ ὄψιν.

§7Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχω ὅλας τὰς πληροφορίας ἐνταῦθα καὶ ἔγγραφον τοῦ ἐν Βελιγραδίῳ ἐπιτετραμμένου, καθ’ ὃ ἡ Σερβία οὐδὲν ἔχει ἄμεσον ἐμπορικὸν συμφέρον ἐν τῇ συμβάσει, ἀποδέχεται δὲ τὴν συνομολόγησιν αὐτῆς πρὸς σύσφιγξιν τῶν ὑφισταμένων στενῶν ἐθνικῶν σχέσεων τῶν δύο Κρατῶν. Καὶ ἡ Ἑλλὰς ἐπίσης πολλὴν ἀποδίδει σημασίαν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐθνικῶν αὑτῆς πρὸς τὴν Σερβίαν σχέσεων, ἐκ δὲ τῆς συνομολογήσεως τῆς συμβάσεως, καίτοι λίαν σπουδαῖα δὲν εἶναι τὰ παρ’ αὐτῆς ὑπηρετούμενα ἄμεσα ἐμπορικὰ συμφέροντα, ἀπεκδεχόμεθα ὅμως τῶν συμφερόντων τούτων τὴν ἐπέκτασιν. Ἰδίᾳ δὲ σήμερον παρουσιάζεται τὸ συμφέρον τῆς εἰς Σερβίαν εἰσαγωγῆς τῶν ἑλληνικῶν οἴνων ἐπὶ τῷ εὐνοϊκωτέρῳ δασμῷ, καὶ τὸ συμφέρον τοῦτο προεκάλεσε τὴν ἐσπευσμένην τοῦ νομοσχεδίου ψήφισιν, διότι οἱ ἑλληνικοὶ οἶνοι, ἀντὶ τοῦ συμβατικοῦ δασμοῦ τῶν 10 φράγκων, τελοῦσιν ἐν Σερβίᾳ τὸν γενικὸν δασμὸν τῶν 50 φράγκων. Ἐπίσης καὶ περὶ τὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ ἐλαίου ἐν Σερβίᾳ ὑπάρχει μέγα συμφέρον, ὅπως ἀφομοιωθῇ ἡ Ἑλλὰς πρὸς τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη. Τῶν δύο τούτων εἰδῶν δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ σπουδαίως ἡ εἰσαγωγὴ εἰς Σερβίαν. Οἱ ἑλληνικοὶ οἶνοι εἰσήγοντο τέως ὡς τουρκικοί, ἀπολαύοντες διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ τούτου τῶν πλεονεκτημάτων τῆς ἐπὶ τῷ ἐλάσσονι ὅρῳ δασμολογήσεως· ἤδη ὅμως χαρακτηρίζονται, κατὰ τὴν ἀρχικὴν αὐτῶν προέλευσιν, ὡς ἑλληνικοὶ, καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ Ἑλλὰς δὲν συνάπτει σύμβασιν πρὸς τὴν Σερβίαν, παρέχουσαν ἐπὶ ἀμοιβαιότητι εἰς τὰς ἐξ αὐτῆς προελεύσεις τὰ δασμολογικὰ πλεονεκτήματα τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων, θὰ ὑποβάλλωνται οἱ οἶνοι αὐτῆς εἰς τὸ τοῦ γενικοῦ δασμολογίου τέλος τῶν 50 φράγκων, ἐνῷ μετὰ τὴν σύναψιν τῆς συμβάσεως θὰ πληρώνωσι μόνον 10 φράγκα. Τὸ αὐτὸ καὶ περὶ τῶν ἐλαίων. Ταῦτα θὰ εἰσάγωνται ἐπὶ τόσῳ εὐτελεῖ δασμῷ ἐπὶ τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ συμβατικοῦ δασμολογίου, ὥστε δὲν ἔχομέν τι νὰ ἐπιδιώξωμεν περαιτέρω ἐν τῇ ὁριστικῇ συμβάσει. Εἰδικὰς μειώσεις δασμοῦ ἐπιδιώκομεν ὑπὲρ τῶν ἐλαίων καὶ τῶν σύκων, ἐπίσης δὲ καὶ ὑπὲρ τῆς σταφίδος, καὶ περὶ ἐκείνων δὲ καὶ περὶ ταύτης ἐλπίζομεν, ὅτι αἱ αἰτήσεις ἡμῶν θέλουσι τύχει ἱκανοποιήσεως ἐν τῇ ὁριστικῇ συμβάσει. Ἡ Σερβία ἐκ δασμοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος ἀνάξια λόγου εἰσπράττει, διὰ τὸ ἀσήμαντον τῆς εἰσαγωγῆς, οὐδ’ ἐλπίζει σπουδαίαν ἐκ τοῦ δασμοῦ τούτου εἴσπραξιν, διότι αἱ περὶ ἡμᾶς χῶραι δὲν φαίνονται προσφυεῖς εἰς ἄφθονον κατανάλωσιν τῆς σταφίδος, ἀφοῦ καὶ ἡ Ἑλλὰς, καίτοι ἔχει αὐτὴν πρόχειρον καὶ ὅλως ἀτελῆ, ἐλαχίστην σχετικῶς ποσότητα καταναλίσκει. Ταῦτα πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ἵνα μὴ παρασυρώμεθα ὑπὸ κενῶν ἐλπίδων· ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ μᾶς ἀποτρέπωσι ταῦτα ἀπὸ τῶν ἐνεργειῶν πρὸς διάνοιξιν νέων ἀγορῶν, ἔστω καὶ μὴ παρουσιαζομένων ὡς προσφυῶν πρὸς τοῦ προϊόντος τὴν κατανάλωσιν. Καὶ μικρὰ ἐὰν ἤθελαν ἀποδειχθῆ ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἐν Σερβίᾳ καταναλώσεως τῆς σταφίδος πρὸς βρῶσιν, ἐνδέχεται ὅμως ἐπὶ τῇ ἐφαρμογῇ τῆς ἐπιδιωκομένης μειώσεως τοῦ δασμοῦ νὰ ἀναπτυχθῇ καί τις βιομηχανικὴ αὐτῆς κατανάλωσις διὰ τῆς ἀναμίξεως τῆς σταφίδος μετὰ τοῦ γλεύκους ἤδη, ὅτε ἔπαθον ἥ τε ἐγχώριος καὶ ἡ οὑγγρικὴ ἄμπελος.

§8ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Πρό τινων ἡμερῶν διενεμήθη τεῦχός τι εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ἐν τῷ ὁποίῳ περιέχεται ἔγγραφον τῆς ἀνωτάτης ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς, τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀναφέρονται πολλὰ, δι’ ὧν ἡ Ἱερὰ Σύνοδος προσπαθεῖ νὰ διασώσῃ τὴν περιουσίαν τῶν Μονῶν. Αἱ Μοναὶ, ὡς γνωρίζετε, διὰ διαφόρων νόμων καὶ διαταγμάτων ὑπεχρεώθησαν νὰ συνεισφέρωσιν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ κηρύγματος, ὑπὲρ τῶν ἱερατικῶν σχολῶν καὶ ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ὁσάκις δὲ Μονή τις δὲν εὐπορῇ, ἢ δὲν δύναται νὰ πληρώσῃ τὴν εἰσφορὰν ταύτην, τὸ Δημόσιον διὰ τῶν ταμιῶν ἐνεργεῖ κατάσχεσιν ἐπὶ τῶν ἀκινήτων κτημάτων αὐτῆς, καὶ ἐκθέτει ταῦτα εἰς πλειστηριασμὸν, ὅπως λάβῃ τὴν εἰσφοράν. Τοῦτο ἡ Ἱερὰ Σύνοδος θεωρεῖ ὡς ἀντικανονικὸν καὶ ἐναντίον τῶν κειμένων νόμων καὶ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, καὶ ζητεῖ τὴν θεραπείαν τοῦ κακοῦ, ὅπως προλάβῃ τὴν καταστροφὴν τῶν Μονῶν. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐμελέτησε τὸ ζήτημα καὶ τὸ ἔγγραφον, καὶ ποίαν ἀπόφασιν ἔλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν ἔλαβε μέτρον τι πρὸς διάσωσιν τῆς περιουσίας τῶν Μονῶν, καὶ ὁποῖον τοῦτο, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὸ ἀντικανονικὸν καὶ ἀντισυνταγματικὸν τῶν τοιούτων κατασχέσεων, καὶ μάλιστα προκειμένου περὶ εἰσφορῶν μὴ στηριζομένων ἐπὶ νόμων.

§9Δ. Μ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Παρακαλῶ νὰ διατυπώσητε ἐγγράφως τὴν ἐπερώτησίν σας.

§10ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεκινήθη, εἶναι σπουδαιότατον· νομίζω δὲ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκλησιαστικῶν δὲν ἔχει ἀνάγκην ἐγγράφου ἐπερωτήσεως, οὐδὲ ἔχομεν ὑποχρέωσίν τινα πρὸς τοῦτο. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἔστειλεν ἔγγραφον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἐν τῷ ὁποίῳ διεκτραγῳδεῖ πλεῖστα ὅσα, καὶ ἰδίως τὴν καταστροφὴν τῆς μοναστηριακῆς περιουσίας διὰ τῆς βαθμιαίας ἐκποιήσεως τῶν ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὀφείλει νὰ ἔχῃ γνώμην ἡ Κυβέρνησις, διότι πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἀπεστάλη αὐτῇ τὸ ἔγγραφον, καὶ οὐδεμία ἀπάντησις ἐδόθη. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον παρετήρησα καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ζητῶ τὴν γνώμην τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργοῦ, δὲν εἶναι μόνον, ὅτι ὑπάρχει ἀνάγκη ὑποβολῆς νόμου διὰ τὴν ἄρσιν τῶν παραπόνων αὐτῶν, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἐγένετο καὶ παρανομία εἰς βάρος τῶν Μονῶν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἐπὶ ταύτης ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὅτε ἐψηφίσθη τὸ σύστημα τῆς εἰσπράξεως εἰσφορῶν ἐκ διαφόρων ταμείων, τῶν δημοτικῶν καὶ τῶν μοναστηριακῶν, ἐγένετο μεγάλη συζήτησις, διότι κατ’ ἀρχὴν ἡ Κυβέρνησις ἐπέμενεν, ὅπως ἐπιβάλληται ἡ ἀναλογία τῆς εἰσφορᾶς ἐπὶ τῶν προϋπολογιζομένων ἐσόδων, κατόπιν ἐδέχθη νὰ τεθῇ ἐπὶ τῶν βεβαιουμένων, καὶ κατόπιν, μετὰ πεῖράν τινα, ἐδέχθη, ὅπως ἡ εἰσφορὰ ἀναλογίζηται ἐπὶ τῶν εἰσπραττομένων, τῶν πραγματικῶς εἰσερχομένων δηλαδὴ εἴτε εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ δήμου, εἴτε εἰς τὰ τῶν Μονῶν. Κατὰ τὴν πρᾶξιν ὅμως ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀντὶ νὰ λαμβάνῃ ὡς βάσιν τὰ πραγματικὰ ἔσοδα, ὑπολογίζει ἐπὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν Μονῶν συμβαίνει δηλαδὴ τὸ ἑξῆς. Οἱ προϋπολογισμοὶ ἀνέφερον 100,000 δραχ. εἰσπρακτέα, ἀλλὰ πραγματικῶς ἀποδεικνύεται, ὅτι εἰσέρχονται 60 ἢ 50 χιλιάδες μόνον· οὕτω δὲ τὸ ποσοστὸν τῆς εἰσφορᾶς, λαμβανόμενον ἐπὶ τῶν 100 χιλιάδων δραχμῶν, διπλασιάζεται ἀδίκως καὶ καταστρεπτικῶς διὰ τὰς Μονάς. Τὸ τοιοῦτον δὲν ἔχει ἀνάγκην ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ μάθῃ παρ’ ἡμῶν, τὸ γνωρίζει, καὶ ἐπιθυμοῦμεν νὰ μάθωμεν, τί ἔπραξε καὶ τί διέταξεν, ἢ τί σκοπεῖ νὰ ἐνεργήσῃ.

§11Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Τὸ ζήτημα εἶναι οἰκονομικὸν, καὶ ἑπομένως δύναμαι νὰ ἀπαντήσω ἐγὼ, δὲν εἶναι δὲ ἁπλοῦν, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησεν, ὅπως διατυπωθῇ ἐγγράφως ἡ ἐπερώτησις, διότι εἶναι δύσκολον νὰ ἐνεργήσωμέν τι μόνον ἐπὶ τῶν ἐντυπώσεων τῶν ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶναι ὑπόχρεοι οἱ Βουλευταὶ νὰ ὑποβάλλωσιν ἐγγράφως τὰς προτάσεις των· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐγένετο προχθὲς τοσοῦτος λόγος περὶ τηρήσεως τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει αὐτόν. Τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Κανονισμοῦ ὁρίζει, ὅτι πᾶσα πρότασις πρέπει νὰ ὑποβάλληται ἐγγράφως. Δὲν εἶναι δὲ δίκαιον νὰ ἀπαιτῆτε καὶ παρ’ ἡμῶν νὰ κοπιάζωμεν πρὸς κατανόησιν καὶ διατύπωσιν τῶν λεγομένων. Ἡ ἔγγραφος πρότασις ὑποχρεοῖ τὸν ἐπερωτῶντα εἰς ὑποβολὴν ἐννοιῶν ἀρτίων καὶ εἰς τὴν ἀποκοπὴν τῶν περιττῶν, ἐνῷ πολλάκις ὁ προφορικὸς λόγος συγκαλύπτει τὸ ἀσυνάρτητον τῶν ἐννοιῶν, ἢ καθιστᾷ ταύτας ἀδιαγνώστους. Τούτων ἕνεκα νομίζω, ὅτι οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ συνηγορήσαντες ὑπὲρ τῆς προτάσεως, θὰ πράξωσιν ἔργον ἐπαινετὸν, ἂν ὑποβάλωσιν αὐτὴν ἐγγράφως.

§12ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡμεῖς δὲν ἐκάμαμεν πρότασιν· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπως δικαιολογήσῃ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ ἐπιβάλῃ, τῆς ἐγγράφου ἐπερωτήσεως, ἀνέφερε τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ· ἀλλὰ τοῦτο ἔχει σχέσιν μὲ τὰς προτάσεις καὶ οὐχὶ μὲ τὰς ἐπερωτήσεις. Ἀλλὰ τέλος πάντων δὲν ἐπιμένω σήμερον, εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, ἵνα μὴ μακρηγορῶ, διότι καὶ ἄλλοτε ὡς πρὸς τοῦτο διεφωνήσαμεν, καὶ θὰ διαφωνῶμεν πάντοτε. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὁ ὁποῖος ἐμελέτησε τὰ ἔγγραφα τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, τὰ ὁποῖα ἔλαβε παρ’ ἑαυτῷ πρὸ ἀρκετοῦ χρόνου, ὡς ἐπληροφορήθην, θὰ εἶχε σχηματίσει γνώμην ἐπὶ τοῦ σπουδαίου τούτου θέματος, διότι αὐτὸς κυρίως ἐνδιαφέρεται, καθόσον εἶχε δηλώσει εἰς τὴν Βουλὴν ἐπανειλημμένως, ὅτι εἶναι δίκαιον νὰ λαμβάνωνται ὡς βάσις τῆς ἀναλογίας τὰ εἰσπραττόμενα, καὶ οὐχὶ τὰ προϋπολογιζόμενα καὶ βεβαιούμενα ἔσοδα τῶν δήμων καὶ τῶν Μονῶν, καὶ ἡμεῖς ὑπεστηρίξαμεν διὰ τῶν προλεχθέντων τὰς ἰδέας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, αἵτινες ἦταν καὶ ἰδικαί μας ἀπὸ πολλοῦ· διὰ τοῦτο δὲν πιστεύω νὰ μὴ θέλῃ νὰ δεχθῇ τὴν ἔννοιαν τῶν ἰδίων αὑτοῦ λόγων. Ὡς πρὸς τὸ γενικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ ἔγγραφον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, θὰ συζητήσωμεν, ὅταν ἡ Κυβέρνησις ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅ,τι θεωρήσῃ χρήσιμον πρὸς διόρθωσιν. Ὡς πρὸς τὸ θέμα ὅμως τῆς τελουμένης ἀδικίας ἐπὶ τῆς ἐπιβολῆς τῆς εἰσφορᾶς, δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς ἐγγράφου ἐπερωτήσεώς μας, οὔτε νομοθετικῆς ἐνεργείας. Δὲν ἔχει ἢ νὰ διατάξῃ νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ νόμος ἐν τῇ ἀληθεῖ αὑτοῦ ἐννοίᾳ.

§13ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ὑπέβαλα ἐπερώτησιν, οὐδὲ πρότασιν, ἵνα διατυπώσω ἐγγράφως αὐτήν. Διὰ νὰ ἐκπληρώσω ὅμως τὸν ὅρον, τὸν ὁποῖον ζητεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός, δὲν ἔχω ἢ νὰ γράψω ἐπὶ τῆς κεφαλίδος τοῦ τεύχους τούτου: «τί φρονεῖ ἡ Κυβέρνησις περὶ τῶν ἐν αὐτῷ γραφομένων;» Προσθέτω μόνον, ὅτι ὑπάρχει Μονὴ ἐν Πελοποννήσῳ, ἡ ὁποία ἔχει προϋπολογισμὸν 100,000 δραχμῶν, ὑπεχρεώθη δὲ νὰ συνεισφέρῃ 30,000, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς καταστροφῆς τῆς σταφίδος δὲν εἰσέπραξε παρὰ 20,000· ἐὰν ἤδη ὑποχρεωθῇ νὰ πληρώσῃ τὰς 30,000, βεβαίως θὰ ἐκποιηθῇ ὁλόκληρος ἡ ἀκίνητος αὐτῆς περιουσία. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει καὶ ἔχει καθῆκον, ἐξετάζουσα ταχέως καὶ ἐπισταμένως, νὰ τελειώσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ τοσοῦτον σπουδαῖον.

§14ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καλῶς ποιῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἔλαβεν αὐτὸς τὸν λόγον καὶ οὐχὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διότι τὸ ζήτημα ἀφορᾷ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Χάριν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως ἐλήφθη τὸ μέτρον, ἵνα, ὡς οἱ δῆμοι, καὶ αἱ Μοναὶ συνεισφέρωσιν εἰς ὡρισμένας δαπάνας τοῦ Κράτους. Εἶναι ἀληθές, ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον ὑπεβάλλοντο τὰ σχετικὰ νομοσχέδια, εἴτε διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν εἴτε διὰ τὸ κήρυγμα τοῦ θείου λόγου, προεβάλλετο ὁ λόγος, ὅτι ἡ εἰσφορὰ θὰ ἐγίνετο χάριν τῆς διαδόσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ὁ λόγος ἐκεῖνος ἦτο ἁπλῆ πρόφασις, καὶ οὐδένα ἦτο δυνατὸν νὰ πλανήσωσι περὶ τοῦ κυρίου σκοποῦ, καθ’ ὃν πρὸ παντὸς ἐπεδιώκετο ἡ ἐξεύρεσις νέων πόρων ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους. Τὸ ζήτημα τοῦτο συνεζητήθη εὐρέως ἐν τῇ Βουλῇ, ἡμεῖς δὲ κατεπολεμήσαμεν τὴν τοιαύτην εἰσφοράν, ὑποδεικνύοντες ἄλλα προσφορώτερα μέσα εἰς ἀντικατάστασιν αὐτῆς, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν εἰσηκούσθημεν. Τώρα ἔρχονται τὰ πράγματα, ἵνα κυρώσωσι τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων ἡμῶν ἐκείνων. Τοῦτο δὲν δύναται πλέον νὰ διαμφισβητήσῃ καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰς ὅν πλεῖσται αἰτήσεις θεραπείας ἔχουσιν ὑποβληθῆ ἤδη, ὡς Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ πλεῖστα παράπονα τῶν ἐνδιαφερομένων δήμων καὶ ἰδίᾳ τῶν Μονῶν, αἵτινες διαμαρτύρονται κατὰ τῆς οὑτωσὶ συστηματικῶς ἐπιδιωκομένης ἐκλαϊκεύσεως τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας. Δικαίως, νομίζω, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπεκαλέσθη τὸ Σύνταγμα, πρὸς τὸ ὁποῖον ἀντιστρατεύονται αἱ τοιαῦται εἰσφοραὶ καὶ ὁ τρόπος τῆς ἐκτελέσεως αὐτῶν. Κατὰ τὸ δεύτερον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, ἡ ἐν Ἑλλάδι κρατοῦσα Ἐκκλησία εἶναι ἡ Ὀρθόδοξος Ἀνατολική, ἥτις διέπεται κατὰ τοὺς θείους καὶ ἱεροὺς κανόνας, καθ’ οὓς πᾶσα ἐκκλησιαστικὴ περιουσία εἶναι ἀναπαλλοτρίωτος. Καὶ οἱ θεῖοι καὶ ἱεροὶ οὗτοι κανόνες ἐπεκυρώθησαν δι’ αὐτοκρατορικῶν διαταγμάτων καὶ διὰ νεαρῶν, καὶ κατέστησαν τὸ Ἀστικὸν Δίκαιον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Τὴν περιουσίαν τὴν μοναστηριακὴν ἐσεβάσθησαν ὁλόκληροι οἱ παρελθόντες αἰῶνες, διότι ὑπὸ τὴν Ἐκκλησίαν διέβλεπον ἓν ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον εἶχε νὰ ἐκπληρώσῃ μέγαν καὶ ὑψηλὸν προορισμὸν, καὶ ἐνόουν, ὅτι ἔπρεπε τὸ ἵδρυμα τοῦτο νὰ ἔχῃ πάντα τὰ ὑλικὰ μέσα πρὸς συντήρησίν του καὶ πρὸς πραγμάτωσιν τοῦ προορισμοῦ του, εἰς ὃ συνέτρεχε καὶ τὸ Κράτος, ὁσάκις τὰ μέσα δὲν ἐξήρκουν εἰς τοῦτο. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἔχει ἄλλας ἰδέας. Κατὰ τὸ σύστημα τὸ φιλοσοφικὸν, τὸ ὁποῖον ἀκολουθεῖ, νομίζει, ὅτι ἡ Ἐκκλησία εἶναι πρόληψις, ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἐκλίπῃ ἐκ τοῦ λαοῦ, καὶ διὰ τοῦτο ἐνασμενίζει εἰς τὴν ἀνάγνωσιν βιβλίων...

§15ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τοῦ Δάρβιν.

§16ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι· διότι ὁ Δαρβῖνος ἦτο εὐσεβὴς χριστιανός. Ἀναγινώσκει τὰ συγγράμματα τοῦ Σοπεγχάουερ, καὶ φθάνει εἰς τὰ ἄκρα, καὶ νομίζει ὅτι ἡ θρησκεία πρέπει νὰ ἐκλίπῃ. Ἀλλὰ δὲν ἔχει τὸ θάῤῥος ἀναφανδὸν τὰς τοιαύτας ἀρχὰς καὶ ἰδέας νὰ ἀνακηρύξῃ καὶ ἐφαρμόσῃ· διότι ἤθελε προκαλέσει οὕτω τὴν ἀντίδρασιν. Ἡ Ἐκκλησία οὐδέποτε ἐφοβήθη τοὺς διωγμούς. Ἔσχε φοβεροὺς διωγμοὺς, ἀμειλίκτους, τοὺς διωγμοὺς τῶν Αὐτοκρατόρων, τοὺς διωγμοὺς τῶν αἱρετικῶν, καὶ πρὸς ὅλους αὐτοὺς ἀντεπεξῆλθε πάντοτε νικηφόρος. Ἡ Ἐκκλησία ἔπαθε μόνον ἐκ τῶν τοιούτων ὑπούλων διωγμῶν, οἷος καὶ ὁ νῦν, ὁ παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη διεξαγόμενος. Οὐδέποτε ὁ κ. Τρικούπης ἐφρόντισε καθ’ ὅλην τὴν δεκαετίαν, καθ’ ἣν πράγματι δεσπόζει τῆς Ἑλλάδος, νὰ λάβῃ πρόνοιάν τινα περὶ Ἐκκλησίας, οὐδέποτε ἐφρόντισε περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν διεπόντων αὐτὴν νόμων, οἵτινες ἀπεδείχθησαν ἐν τῇ πράξει πλημμελεῖς. Τοὐναντίον ἐκ παντὸς τρόπου συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐπιδείνωσιν τῆς οἰκτρᾶς ταύτης καταστάσεως, καὶ εἰς κορύφωσιν τοῦ κακοῦ. Ἔγνω νὰ κατενέγκῃ τὸ καίριον τραῦμα διὰ τῆς ἐκλαϊκεύσεως τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας, διότι τοῦτο εἶναι καὶ οἰκογενειακὴ παράδοσις αὐτοῦ. Τὸ ὄνομά του συνδέεται πρὸς τὴν μεγάλην ἐκλαΐκευσιν τῆς μοναστηριακῆς περιουσίας, ἥτις ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τόσας καταχρήσεις, καὶ ἐξήγειρε τὴν συνείδησιν παντὸς ὀρθοδόξου καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος. Τὴν παράδοσιν ταύτην τὴν οἰκογενειακὴν διὰ τοῦ νόμου περὶ εἰσφορᾶς ὑπὲρ τοῦ θείου κηρύγματος συνεχίζων, ἠθέλησε καὶ αὐτὸς νὰ στερήσῃ τὴν Ἐκκλησίαν τὰ μέσα, δι’ ὧν δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ τὸν προορισμόν της. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὑποστηρίξας τὴν τοιαύτην εἰσφορὰν μὲ τὴν καταναγκαστικὴν ἐκτέλεσιν, ἐγίνωσκεν ὁποῖα θὰ ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς. Καὶ τῳόντι εἰς πολλὰ μέρη Ἡγούμενοι ἀσυνείδητοι ἔρχονται εἰς συνεννόησιν πρὸς φίλους, ἐπιδιώκοντας τὴν κατάληψιν μοναστηριακῶν κτημάτων. Πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον δὲν καταβάλλουσι τὴν εἰσφορὰν ἐμπροθέσμως, ἵνα ἐπέλθῃ ἡ ἐκτέλεσις, καὶ ἐκποιηθῶσι τὰ ἐποφθαλμιώμενα κτήματα. Αὐτὸς ἦτο ὁ σκοπὸς, τὸν ὁποῖον ἐπεδίωξε διὰ τῆς τοιαύτης εἰσφορᾶς, καὶ οὐχὶ τὸ μέγα ἔσοδον, τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ προσπορισθῇ ἐντεῦθεν τὸ Κράτος· διότι τοῦτο εἶναι ἐλάχιστον, εἶναι ἀνάξιον λόγου. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἶναι εἰς θέσιν καὶ τώρα νὰ συζητήσῃ, διότι διακατέχει καλῶς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεκίνησεν ἡ ἐπίδοσις τοῦ ἐγγράφου τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Ἐγὼ δὲν ἀσπάζομαι τὴν γνώμην τῶν ἁγίων συνοδικῶν, οἵτινες ζητοῦσι νὰ ὑπαγάγωσι τὴν διαχείρισιν τῆς μοναστηριακῆς περιουσίας εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν δικαιοδοσίαν των. Βεβαίως ὑπῆρξεν ἐποχὴ, καθ’ ἣν Ἐπίσκοποι τῆς Ἐκκλησίας, ἀφωσιωμένοι ὅλως εἰς τὸ καθῆκον αὐτῶν, ἐμφορούμενοι ἐνθέου τῷ ὄντι ζήλου ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας, ἠδύναντο νὰ διαχειρίζωνται καὶ τὴν ἐκκλησιαστικὴν περιουσίαν, χωρὶς νὰ ἐγείρωσι τὸ ἐλάχιστον παράπονον, χωρὶς νὰ παράσχωσιν ἀφορμὴν εἰς οἱανδήποτε ὑπόνοιαν. Ἀλλ’ οἱ χρόνοι ἐκεῖνοι, οἱ χρυσοῖ διὰ τὴν Ἐκκλησίαν, παρῆλθον ἀνεπιστρεπτεὶ, τὴν σήμερον δὲ ζῶμεν εἰς αἰῶνα, καθ’ ὃν πρέπει ἐκ τῶν προτέρων νὰ λαμβάνηται πᾶν δυνατὸν μέτρον πρὸς περιφρούρησιν τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας. Ἐννοῶ λοιπὸν ν’ ἀναγνωρισθῇ εἰς τοὺς Ἐπισκόπους ἐποπτεία καὶ ἔλεγχος ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς ἐκκλησιαστικῆς περιουσίας, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ νὰ ὑπαγάγωμεν εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν αὐτῶν δικαιοδοσίαν τὴν διαχείρισιν περιουσίας, ἀνερχομένης εἰς δεκάδας ὅλας ἑκατομμυρίων. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ περιουσία αὕτη, διαχειριζομένη ὅπως διαχειρίζεται νῦν, δὲν ἀποβαίνει ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Ἐκκλησίας. Ἐὰν ὅμως ἄλλως πως διετίθεντο τὰ κατ’ αὐτὴν, ἐὰν ἐλαμβάνετο νομοθετικὴ πρόνοια περὶ αὐτῆς, θὰ ἠδύνατο καὶ εἰσοδήματα πολλοῦ λόγου ἄξια νὰ ἀποφέρῃ καὶ εἰς τὴν Ἐκκλησίαν νὰ χρησιμεύσῃ εἰς πραγμάτωσιν τοῦ ὑψηλοῦ αὐτῆς προορισμοῦ. Εἶναι καιρὸς, νομίζω, νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις περὶ ῥιζικῆς μεταῤῥυθμίσεως τῶν κατ’ αὐτήν, εἶναι καιρὸς νὰ μὴ ἀφήσωμεν τὴν περιουσίαν ταύτην διασπαθιζομένην, ὡς διασπαθίζεται. Πρέπει αὕτη νὰ περιφρουρηθῇ κατὰ τὸ δυνατὸν, καὶ νὰ περιφρουρηθῇ πρὸ παντὸς διὰ τῆς συντάξεως τακτικοῦ κτηματολογίου τῶν Μονῶν. Ἀριθμοῦμεν, Κύριοι, 70 περίπου ἐτῶν ἐλεύθερον βίον, καὶ ἀκόμη δὲν ἔχομεν κτηματολόγιον τῶν Μονῶν, καὶ διαρπάζεται ἡ κτηματικὴ αὐτῶν περιουσία καθ’ ἑκάστην καὶ καταπατεῖται, καὶ οὐδεὶς οὔτε ζητεῖ οὔτε λαμβάνει περὶ αὐτῆς λόγον. Ἔχομεν μόνον τὴν μοναστηριακὴν ἐπιτροπὴν, τὴν ἑδρεύουσαν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διὰ τὴν διαχείρισιν τῶν Μονῶν. Ἀλλὰ πῶς αὕτη δύναται νὰ γνωρίζῃ, τί κέκτηνται αἱ Μοναὶ, τί πράγματι εἰσπράττουσι καὶ τί δαπανῶσιν; Εἰς τὸν βρόντον, τὸ δὴ λεγόμενον, προβαίνει εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν προϋπολογισμῶν καὶ ἀπολογισμῶν, καὶ γίνεται πολλάκις, εἴτε ἐν συνειδήσει, εἴτε ἀσυνειδήτως, ὄργανον τῶν καταχρήσεων τῆς τοιαύτης περιουσίας, εἴτε ἐν συνειδήσει εἴτε ἀσυνειδήτως ὄργανον τῆς διαρπαγῆς τῆς ἐκκλησιαστικῆς αὐτῆς περιουσίας. Καὶ ὅμως θὰ ἦτο δυνατὸν, Κύριοι, διὰ τῆς συστάσεως Ἐκκλησιαστικοῦ ταμείου, ἔχοντος τὸ κέντρον αὐτοῦ ἐν Ἀθήναις καὶ τὰς διακλαδώσεις του καθ’ ὅλας τὰς ἐπισκοπὰς, νὰ ὑπαχθῇ εἰς ἀληθῆ αὐστηρὸν ἔλεγχον ἡ μοναστηριακὴ περιουσία, καὶ τότε θ’ ἀποδειχθῇ, ὅτι τὰ ἔσοδα αὐτῆς θὰ ἐξήρκουν ὄχι μόνον διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ὑπαρχόντων μοναχῶν, (διότι τὰ ἔσοδα ταῦτα, καθ’ ἃς ἔχει πληροφορίας ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀνέρχονται, εἰς 2½ ὅλα ἑκατομμύρια καὶ διασπαθίζονται ὑπὸ 2,000 μοναχῶν,) ἀλλὰ καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καθιερώσωμεν καὶ ἡμεῖς τὸ σύστημα, τὸ κρατοῦν ἐν Ῥουμανίᾳ καὶ ἐν ἄλλαις ὁμοδόξοις χώραις, νὰ διαθέσωμεν δηλαδὴ πρὸς συντήρησιν τῶν μοναχῶν τούτων ὡρισμένον ποσὸν, ἵνα παύσωσι καὶ αἱ καταχρήσεις αὐταὶ καὶ ὁ βίος, τὸν ὁποῖον τὴν σήμερον διάγουσι πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, γινόμενοι σκάνδαλον πολλάκις εἰς τοὺς πιστούς. Ἓν ἑκατομμύριον τὸ πολὺ θὰ ἐπήρκει κάλλιστα εἰς συντήρησιν τῶν μοναχῶν, θὰ εἴχομεν δὲ περίσσευμα ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ ἐπέκεινα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἦναι δυνατὸν καὶ τὸ Κράτος νὰ ἀπαλλαγῇ πάσης ἐκκλησιαστικῆς δαπάνης, ἣν ὑφίσταται τὴν σήμερον, καὶ ἡ Ἐκκλησία νὰ ἐκπληρώσῃ μὲ τὸ παραπάνω πάσας τὰς ἀνάγκας της. Θὰ ἠδύνατο οὕτω πως καὶ ἱερατικὰ σχολεῖα νὰ ἱδρύσῃ, καὶ μὲ ἱεροκήρυκας νὰ πληρώσῃ τὴν χώραν, καὶ διὰ τὸ ζήτημα τῆς οἰκονομικῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ κατωτέρου κλήρου νὰ καταθέσῃ τὸν πρῶτον θεμέλιον λίθον. Ἰδοὺ τὰ ζητήματα, διὰ τὰ ὁποῖα ἐκαλεῖτο ἡ Βουλὴ ἀνέκαθεν, ἵνα νομοθετήσῃ, καὶ τῶν ὁποίων ἂν εἶχεν ἔννοιαν, ἢ μᾶλλον ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἂν εἶχε τὸ ἐλάχιστον ἐνδιαφέρον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, πρὸ πολλοῦ θὰ ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ κατάλληλα νομοσχέδια, καὶ θὰ ἔθετε τέρμα εἰς τὴν τοιαύτην οἰκτρὰν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν κατάστασιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐμφορεῖται ἄλλων ἰδεῶν καὶ δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ πολιτευθῇ ὡς ἐπολιτεύθη μέχρι τοῦδε ἀπέναντι τῆς Ἐκκλησίας. Τὸ σοβαρὸν τοῦτο γεγονὸς (διότι κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν εἶναι τῷ ὄντι σοβαρὸν τὸ γεγονὸς, καθ’ ὃ ὁλόκληρος ἡ Ἐκκλησία ἐξανίσταται καὶ διαμαρτύρεται κατὰ τῆς Πολιτείας, ὡς ἀθετούσης τοὺς κανόνας, οἵτινες εἶναι ὁ ἀκρογωνιαῖος λίθος τῆς Ἐκκλησίας, ὡς ἀνατρεπούσης οὕτω τὸ καθεστὼς τὸ ἐκκλησιαστικὸν,) τὸ γεγονὸς, λέγω, τοῦτο, τὸ τόσον σοβαρὸν, ὀφείλει νὰ ἐφελκύσῃ ἀμέριστον τὴν ποσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως αὕτη λάβῃ ἐπὶ τέλους ἓν μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς νῦν ἀφορήτου τῷ ὄντι ἐκκλησιαστικῆς καταστάσεως.

§17ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀναγνοὺς τὸν Κανονισμὸν, ἠξίωσεν, ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις τῶν κ. κ. Βουλευτῶν πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται ἐγγράφως. Πολλάκις ἠγέρθη τὸ ζήτημα τοῦτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ ἐλύθη διαφοροτρόπως’ ἀλλ’ ἡ τελευταία λύσις εἶναι ἡ ἐπὶ τῆς παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν γενομένης παρατηρήσεως πρὸς ἐπερωτήσαντα Βουλευτήν. Τότε ἡ Βουλὴ, πρὸ 15 νομίζω συνεδριάσεων, ἐδέξατο, ὅπως καταχωρίζωνται αἱ ἐπερωτήσεις εἰς τὰ πρακτικὰ καὶ ἐκ τούτων ἀποστέλλωνται εἰς τοὺς διαφόρους Ὑπουργοὺς πρὸς ἀπάντησιν. Δὲν πιστεύω νὰ ἐλησμόνησε τὴν ἀπόφασιν ταύτην τῆς Βουλῆς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου κ. Συνοδινὸς, τὸ ἔθιξα ἐγὼ πρὸ τεσσάρων ἢ πέντε συνεδριάσεων, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν πρακτικῶν, ἀλλ’ οὐδεμίαν ἀπάντησιν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Φαίνεται ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου δὲν ἀπεστάλη εἰς τὸν κ. Ὑπουργόν. Ἔχει δὲ οὕτως (ἀναγινώσκει): «Ἀπό τινος χρόνου ἡ ἀνωτάτη ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ διατελεῖ ἐν οἱονεὶ ἐκρύθμῳ καταστάσει. Καὶ πρῶτον μὲν ἐδημοσίευσεν ἐν ὁμοφωνίᾳ ἐπιτίμιον κατὰ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἐψήφισαν νόμους δημευτικοὺς τῆς περιουσίας τῶν Μονῶν καὶ ἀντικειμένους εἰς τὸ Σύνταγμα, ὅπερ διατηρεῖ τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς κανόνας, δεύτερον δὲ διῃρέθη εἰς δύο στρατόπεδα ὡς πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν, καὶ ἡ πλειοψηφία, ὡς μανθάνω, προτίθεται νὰ προτείνῃ, πρὸς πλήρωσιν τῶν χηρευουσῶν θέσεων, τὰ ἁρμόδια πρόσωπα, ἡ δὲ μειοψηφία ἀποκρούει τὴν τοιαύτην ἐπιθυμίαν τῆς πλειοψηφίας. Τὸ στρατόπεδον τῆς πλειοψηφίας, ἐκ συμφεροντολογικῶν ἴσως λόγων ὁρμώμενον, ἐξέδοτο ἢ ὑπέδειξε πρᾶξιν, δι’ ἧς ἀποφαίνεται, ὅτι ἕκαστος Ἐπίσκοπος ἀκωλύτως δύναται νὰ λειτουργῇ ἐν τῇ Μητροπόλει τῶν Ἀθηνῶν, ἄνευ ἀδείας τοῦ Ἐπισκόπου καὶ Μητροπολίτου. Αὐταὶ αἱ πράξεις, ἐν συνόλῳ ἐξεταζόμεναι, γεννῶσι σκάνδαλον, καὶ ἐγείρουσι κἄπως ὑπονοίας περὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς εἰς τὸ Χριστεπώνυμον πλήρωμα. Ἐπιβάλλεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προνοήσῃ, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς περιουσίας τῶν Μονῶν, καὶ προσέτι νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν ἀνωτάτην ἐκκλησιαστικὴν ἀρχὴν εἰς τὴν κανονικήν της τροχιάν.» Ὤφειλε λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἐὰν ἤθελε, νὰ ζητήσῃ ἔγγραφον τὴν ἐπερώτησίν μου. Ἀφοῦ ὅμως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς αἱ ἐπερωτήσεις μεταβιβάζονται ὡς διατυποῦνται ἐν τοῖς ἐστενογραφημένοις πρακτικοῖς, ὤφειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἐπερώτησίν μου. Καὶ ἀπορῶ, πῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς δὲν μὲ ἠξίωσεν ἀπαντήσεως.

§18ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ὅτε ὑπεβάλατε τὴν ὑμετέραν σύστασιν, καὶ οὐχὶ ἐπερώτησιν, ἐγὼ δὲν ἤμην παρών. Κατόπιν ἐπληροφορήθην τοῦτο, ἀλλὰ δὲν ἀπήντησα, διότι ἦτο ἁπλῆ σύστασις καὶ οὐχὶ ἐπερώτησις.

§19ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ἓν κατεπεῖγον ζήτημα θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μεριμνήσωσι, συμπράξει καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Διὰ τοῦ τελευταίου νόμου περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας δὲν ἐπρονοήθη πῶς θὰ γίνωνται αἱ ἐπιδόσεις εἰς τοὺς ἀστυφύλακας, πῶς θὰ θεωρῶνται οὗτοι, στρατιῶται ἢ πολῖται; αἱ ἐπιδόσεις θὰ γίνωνται αὐτοπροσώπως, ἢ διὰ τοῦ οἰκείου Φρουράρχου; Εἶναι ἀνάγκη κατεπείγουσα ἑνὸς σχετικοῦ νομοσχεδίου, διότι διακινδυνεύουσι πολλὰ καὶ μεγάλα συμφέροντα. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς νὰ φέρωσι νομοσχέδιον ἑρμηνευτικὸν, εἴτε νόμον αὐτοτελῆ, διὰ νὰ γνωρίζῃ ὁ κόσμος τί νὰ κάμνῃ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δηλώσῃ τὴν γνώμην του περὶ τούτου.

§20ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν δύναμαι οὕτω προχείρως. Τὸ ζήτημα ἀληθῶς εἶναι ἄξιον μελέτης.

§21Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰ Βαλημίτικα τοῦ δήμου Αἰγίου εἶναι συνοικισμὸς κατοίκων τοῦ δήμου Κραθίδος τῆς ἐπαρχίας Καλαβρύτων, συνοικισμὸς πλούσιος εἰς κτήματα, ἰδίως σταφιδαμπέλους, ἑπομένως ἔχει μέγα ἐνδιαφέρον διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀγροφυλακῆς, διότι οἱ ἀγροφύλακες ὄχι μόνον τὰς σταφιδαμπέλους καὶ τὰ λοιπὰ κτήματα τῶν κατοίκων φυλάττουσιν, ἀλλὰ καὶ αὐτὰς τὰς οἰκίας των, καθόσον οἱ κάτοικοι δὲν παραμένουσιν εἰς τὰ Βαλημίτικα ἢ μόνον κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς καλλιεργείας. Ἐν τούτοις ἡ Διοίκησις δὲν ἐπιτρέπει εἰς αὐτοὺς νὰ ἐκλέξωσιν ἀγροφύλακας τῆς ἐμπιστοσύνης των, πρᾶγμα δ’ ὅλως παράδοξον, πολλάκις ἀνεφέρθησαν περὶ τῶν γενομένων εἰς τὴν Διοίκησιν, καὶ ἡ Διοίκησις δὲν ἔδωκε προσοχὴν, ἢ μᾶλλον συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ μὴ διορισθῶσιν ἀγροφύλακες ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἡ Κοινότης ἤθελε. Δύο κάτοικοι τῶν Βαλημιτίκων, θέλοντες νὰ γείνωσιν ἀγροφύλακες παρὰ τὴν θέλησιν τῆς κοινότητος, συνέταξαν ἓν πλαστὸν πρωτόκολλον, πλαστὸν καὶ κατὰ τὰς ὑπογραφὰς καὶ κατὰ τὸ περιεχόμενον, διὰ τοῦ ὁποίου παρίστων, ὅτι ἐγένετο δῆθεν ἐκλογὴ ἀγροφυλάκων καὶ ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἀνέδειξεν αὐτοὺς ἀγροφύλακας, καὶ ὑπέβαλον τὸ ἔγγραφον αὐτὸ εἰς τὸν νομάρχην Ἀχαϊοήλιδος, ὡς πρωτόκολλον ἐκλογῆς, ἵνα τὸ ἐγκρίνῃ. Οἱ κάτοικοι τῶν Βαλημιτίκων, μόλις ἐπληροφορήθησαν τοῦτο, ἀνεφέρθησαν εἰς τὸν νομάρχην, παριστῶντες εἰς αὐτὸν, ὅτι τὸ πρωτόκολλον εἶναι πλαστὸν καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔγκρισιν· κατήγγειλαν δὲ τὴν πρᾶξιν καὶ ἐζήτουν τὴν κατάσχεσιν τοῦ πρωτοκόλλου, ἵνα ἐνεργήσῃ ἡ Δικαιοσύνη. Ἐν τούτοις ὁ νομάρχης, ἐναντίον τῆς εἰδοποιήσεως ταύτης τῶν κατοίκων, προέβη εἰς τὴν ἔγκρισιν τῶν ἀγροφυλάκων. Ἔχω ἐδῶ μήνυσιν πρὸς τὸν ἀστυνόμον Αἰγίου περὶ τῆς πλαστογραφίας, καὶ ἀναφορὰν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, πρὸ πολλοῦ ὑποβληθεῖσαν, διὰ τῆς ὁποίας παρακαλοῦσιν, ὅπως ἐπέμβῃ, ἵνα ἐμποδίσῃ τὴν ἐγκατάστασιν τῶν παρανόμως διορισθέντων ἀγροφυλάκων. Ἐκτὸς τῶν μηνύσεων καὶ ἀναφορῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ἔχω καὶ ἀντίγραφον τηλεγραφήματος πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης (ἀναγινώσκει αὐτό). Ἐν τούτοις οὐδὲν ἐνηργήθη, ἂν καὶ ἐπανειλημμένως ἀνεφέρθησαν οἱ κάτοικοι εἰς τὸν νομάρχην Ἀχαϊοήλιδος, ζητοῦντες νὰ διατάξῃ τακτικὴν καὶ νόμιμον ἐκλογὴν ἀγροφυλάκων, οἱ ὁποῖοι, ἐπαναλαμβάνω, δὲν πρόκειται μόνον νὰ φυλάξωσι τὰ κτήματα τῶν κατοίκων, ἀλλὰ καὶ τὰς οἰκίας των. Ἡ Διοίκησις δυστυχῶς ἐπιμένει, ἵνα ἐπιβάλῃ αὐτοῖς τοὺς ἀγροφύλακας, τοὺς ὁποίους δὲν ἐξέλεξαν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν γνωρίζῃ, — καὶ βεβαίως θὰ γνωρίζῃ, ἀφοῦ ἔλαβεν ἀναφορὰς καὶ τηλεγραφήματα — νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τί συμβαίνει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ διατὶ ὁ νομάρχης ἐπιμένει, θέλων νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὁ προορισμὸς αὐτοῦ συνίσταται εἰς τὸ νὰ παρεμποδίζῃ τὰς κοινότητας ἀπὸ τοῦ νὰ διορίζωσι τοὺς ἀγροφύλακας, τοὺς ὁποίους θέλουσιν, ἀντὶ νὰ προστατεύῃ τὰς κοινότητας καὶ τὰ συμφέροντα αὐτῶν· ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ ἡ κοινότης Βαλημιτίκων ὁμοφώνως διαμαρτύρεται· δὲν εἶναι τοὐλάχιστον διῃρημένη εἰς δύο στρατόπεδα, ἵνα ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ νομάρχης ἀκολουθεῖ τὴν γνώμην τῶν περισσοτέρων· ἐδῶ ὅλοι οἱ κάτοικοι εἶναι σύμφωνοι καὶ ζητοῦσι νὰ διορίσωσιν ἀγροφύλακας τῶν κτημάτων, καὶ τῶν οἴκων των ἀκόμη, ἀνθρώπους τῆς ἐκλογῆς των, καὶ ἐν τούτοις δὲν ἐπιτρέπει τοῦτο εἰς αὐτοὺς ὁ νομάρχης! Καὶ ὅπως κατορθώσῃ τοῦτο, ἐπικυρόνει πλαστὰ πρωτόκολλα!

§22ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀδίκως αἰτιᾶσθε τὴν Διοίκησιν, ὅτι δὲν ἔπραξε τὸ καθῆκόν της· διότι μόλις ἔλαβον τὸ τηλεγράφημα διέταξα τὸν νομάρχην νὰ ἀπαντήσῃ τί συμβαίνει, παρήγγειλα δὲ αὐτὸν νὰ μὴ ἐγκαταστήσῃ τοιούτους ἀγροφύλακας, ἂν ἦναι ἀληθῆ τὰ καταγγελλόμενα. Ὅ,τι ἔπρεπε λοιπὸν νὰ πράξῃ ἡ Διοίκησις, τὸ ἔπραξε.

§23ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὰ πράγματα αὐτὰ συνέβησαν πρὸ μηνὸς καὶ πλέον, καὶ μολονότι ὑμεῖς, ὡς λέγετε, ἐπεστήσατε τὴν προσοχὴν τοῦ νομάρχου, ἐν τούτοις αὐτὸς, ἐναντίον τῆς διαταγῆς σας, προέβη εἰς τὴν ἐγκατάστασιν τῶν ψευδῶν ἀγροφυλάκων, καὶ δὲν διατάσσει ἐκλογὴν πραγματικὴν, ὅπως οἱ κάτοικοι ἐκλέξωσι τοὺς ἀγροφύλακας αὐτῶν. Αὐτὴ ἡ ἐπιμονὴ τοῦ νομάρχου μοὶ εἶναι ἀνεξήγητος.

§24ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ λάβω ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσω τὸ πρᾶγμα.

§25ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Προκειμένου δὲ, κ. Πρόεδρε, περὶ τοῦ δήμου Κραθίδος, ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε ἔκαμα πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι εἰς τὸ χωρίον Ἄνω Ποταμιὰ οἱ κάτοικοι ἔχουσιν ἀγροὺς εἰς τὴν θέσιν Γαϊδαρᾶ, τοὺς ὁποίους καλλιεργοῦσιν ἐπὶ πολλὰ ἔτη καὶ εἰς τοὺς ὁποίους ἡ στρατιωτικὴ ἤδη ἀστυνομία, εἴτε οἱ δασοφύλακες, ἐμποδίζουσι τοὺς κατοίκους ὅπως εἰσέλθωσι κἄν, ὡς δὲ διατείνονται, ἐννοοῦσι νὰ τοὺς ἐμποδίσωσι καὶ ἀπὸ τὸν θερισμὸν, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἐκεῖ ἄλλοτε ὑπῆρχε δάσος ἐμπρησθέν. Ἐγένετο μακρὰ συζήτησις ἄλλοτε περὶ τούτου, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμιζεν, ὅτι δύναται ὁ ἴδιος νὰ ἀποφαίνηται περὶ τοῦ δικαίου τοῦ Δημοσίου, καὶ νὰ τὸ ἐπιβάλλῃ. Νομίζω, ὅτι ἤδη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ μετήλλαξε γνώμην, συμφώνως πρὸς τὸ δίκαιον· διότι, ἀφοῦ οἱ κάτοικοι ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν κατέχουσι καὶ σπείρουσι τὰ κτήματα ταῦτα, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιβάλλῃ ἡ ἰδία τὸ νομιζόμενον δίκαιόν της, διότι τοῦτο ἀποτελεῖ αὐθαιρεσίαν. Ἐὰν τὸ Δημόσιον ἔχῃ δικαιώματα ἐπὶ τῶν ἀγρῶν αὐτῶν, δύναται νὰ τὰ ἐπιδιώξῃ διὰ τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, οὐχὶ νὰ ἐμποδίζῃ αὐθαιρέτως τοὺς ἀνθρώπους καὶ νὰ θέλῃ νὰ τοὺς ἐξώσῃ ἀπὸ τοὺς ἀγρούς των, ἀφοῦ μάλιστα τοὺς ἔχουν σπείρει καὶ πρόκειται νὰ τοὺς θερίσωσι.

§26ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ὑπῆρχεν ἐκεῖ δάσος.

§27ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Πιστεύω δὲ, ὅτι δὲν ὑπῆρχε καθόλου δάσος ἐκεῖ, ἀλλ’ εἶναι πρόφασις, ὅπως πολὺ ἀκριβῶς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος λέγει. Παρακαλῶ λοιπόν, ἐν πάσῃ περιπτώσει, εἴτε ὑπῆρχεν ἄλλοτε ἐκεῖ δάσος, εἴτε δὲν ὑπῆρχε, νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἡ παρεμπόδισις τοῦ θερισμοῦ ἐννοεῖτε ποίας συνεπείας δύναται νὰ ἔχῃ, καθόσον οἱ χωρικοὶ βεβαίως δὲν θὰ ἀφήσωσιν ἄνευ ἀντιστάσεως νὰ τοῖς ἀφαιρεθῇ ὁ ἄρτος, ἐὰν εἴτε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἴτε ἡ δασικὴ ἀρχὴ ἀφ’ ἑαυτῶν θελήσωσι νὰ τοὺς ἐμποδίσωσι διὰ τῆς βίας.

§28ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξετάσῃ καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ καταχρήσεων, οἱ ὁποῖαι γίνονται ἐν τῷ ταχυδρομικῷ γραφείῳ Μελιγαλᾶ. Ἐπιστολαὶ ἀποστελλόμεναι ἐκεῖθεν καὶ ἐντεῦθεν ὑπεξαιροῦνται ἐν τῷ γραφείῳ ἐκείνῳ. Μεταξὺ ἄλλων ὑπεξῃρέθησαν καὶ ἐπιστολαὶ ἀπευθυνόμεναι εἰς ἐμὲ, ἔχω δὲ τὴν πληροφορίαν, ὅτι μία τῶν ὑπεξαιρεθεισῶν ἐπιστολῶν περιῆλθε καὶ ὑπὸ τὰς ὄψεις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§29Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Οὐδεμίαν περὶ τούτου ἔχω εἴδησιν.

§30ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐξετάσητε περὶ τῶν καταγγελλομένων τούτων καταχρήσεων.

§31ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος καὶ πάλιν νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν μίαν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν πρὸ 10 ἢ 12 ἡμερῶν ἐγγράφως εἶχον ὑποβάλει. Τώρα θὰ ἀναπτύξω αὐτὴν, ἀφοῦ βλέπετε, ὅτι εἰς τὰς ἐγγράφους ἐπερωτήσεις ἡμῶν δὲν ἐννοοῦσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νὰ ἀπαντῶσι. Πρόκειται περὶ τοῦ δήμου Φλεσιάδος, εἰς τὸν ὁποῖον ἐπεβλήθη πρόσθετος φόρος διὰ νόμου ψηφισθέντος τῷ 1887, χρησιμεύων πρὸς διοχέτευσιν ποσίμου ὕδατος εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου. Ὁ φόρος οὗτος ἐπρόκειτο νὰ βεβαιῶται καὶ εἰσπράττηται δι’ ἐνοικιάσεως; καὶ νὰ παρακατατίθηται εἰς τὸ ἐν Πύλῳ ὑποκατάστημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἔκτοτε ἀγνοῶ πόσαι ἐνοικιάσεις ἐνηργήθησαν, ἀλλ’ οὐδὲν ἐγένετο πρὸς τὸν σκοπὸν τὸν τελικὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἔχει ψηφισθῆ ὁ φόρος. Παρεκάλεσα λοιπὸν τότε τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, δι’ ὧν θὰ ἐπεχέετο φῶς εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο.

§32ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Παρήγγειλα εἰς τὸν νομάρχην ἀμέσως, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν ἔλαβον πληροφορίας. Ὅταν λάβω τοιαύτας, θὰ τὰς καταθέσω.

§33ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καταθέτω τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα, ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Γόρτυνος κ. Ἀντωνοπούλου, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν Στυλιανὸν Ζαφειρίου.

§34ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Προχθὲς ἠρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ποίαν γνώμην ἔχει περὶ τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ ἐσχάτως ψηφισθέντος νόμου περὶ τοῦ ἀγροτικοῦ ζητήματος Κερκύρας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπεφυλάχθη νὰ ἀπαντήσῃ, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν ἀπήντησε.

§35ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐπεφυλάχθην νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα, καὶ ἂν κρίνω ὅτι εἶναι ἀνάγκη νομοσχεδίου, θέλω προτείνει τοιοῦτο.

§36ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἡ σιωπή σας λοιπὸν πῶς πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ; Ὡς ἐξακολούθησις τῆς μελέτης, ἢ ὡς μόρφωσις γνώμης;

§37ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Κύριε Βουλευτὰ, τὸ ζήτημα εἶναι τόσῳ σπουδαῖον, ὥστε δὲν δύναται νὰ λυθῇ ἐπὶ ποδός. Ὡς γνωστὸν δὲ, ἀπησχολημένοι ὄντες εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς καὶ εἰς τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν τῶν Ὑπουργείων, δὲν ἔχομεν καιρὸν ἀρκοῦντα, ἵνα ἐνασχοληθῶμεν καὶ εἰς ζητήματα τοιαύτης σπουδαιότητος, ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ ἐξενέγκω γνώμην ἐκ τοῦ προχείρου, προκειμένου νὰ νομοθετήσωμεν περὶ τοιούτου ζητήματος, μεταβάλλοντος τὰ πρὸ μικροῦ ψηφισθέντα. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ προέλθω εἰς ἀπόφασιν ὁριστικὴν, χωρὶς νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα δεόντως. Ὑμεῖς ζητεῖτε ἑρμηνευτικὸν νόμον.

§38ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ δὲν ζητῶ τοιοῦτόν τι· ἐγὼ ζητῶ ἁπλῆν δήλωσιν ἑρμηνευτικὴν, ἥτις, νομίζω, δύναται νὰ ἀρκέσῃ.

§39ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Θέλετε προχείρως τὴν γνώμην μου;

§40ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι δά!

§41ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἶναι περίεργος τῷ ὄντι ἡ τακτικὴ, καὶ δὲν δύναμαι ἢ νὰ ἐγείρω φωνὴν κατ’ αὐτῆς. Εἰσήχθη ἐν νομοσχεδίῳ εἰδικῷ διάταξις, ἀνατρέπουσα τὴν διαδικασίαν τῆς ἐκτελέσεως, τὴν εἰσαχθεῖσαν ἐν ταῖς Ἰονίοις νήσοις διὰ τῆς δικονομίας ἡμῶν, εἰσήχθη τοιαύτη διάταξις λάθρα, ὑφαρπαγείσης, οὕτως εἰπεῖν, τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς; ἐγένετο τοιαύτη ἐξαιρετικὴ διάταξις διὰ μίαν μόνον νῆσον, ἡ διάταξις δ’ εἶναι τοιαύτη, ὥστε τίθησιν εἰς κίνδυνον ὅλας τὰς διαδικασίας ἐκτελέσεως ἐκεῖ, εἰς τὸν κίνδυνον τοῦ νὰ ἀκυρωθῶσι παρὰ τῶν δικαστηρίων. Κατὰ τὸν νόμον αὐτὸν, πρέπει νὰ ἐφαρμόσωμεν νόμον καταργηθέντα, διότι οὗτος, παραπέμπει εἰς νόμον τῆς Ἰονίου Πολιτείας καταργηθέντα, καὶ τὸν κυκεῶνα τοῦτον καλοῦμεν τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐξηγήσῃ, καὶ μᾶς ἀπαντᾷ: Ἂν θέλωμεν τὴν νομικὴν γνωμοδότησιν τοῦ Ὑπουργοῦ ὡς Βουλευτοῦ, μᾶς τὴν δίδει. Οἱ πολῖται εὑρίσκονται ἐν τῷ διλήμματι, ἢ νὰ ἀκολουθήσωσι νόμον καταργηθέντα, ἢ νὰ ἐκτελέσωσι τὴν δικονομίαν ἀλλ’ οἱανδήποτε ὁδὸν ἐὰν ἀκολουθήσωσι, τρέχουσι τὸν κίνδυνον νὰ εἴπωσιν εἰς αὐτοὺς τὰ δικαστήρια, ὅτι εἶναι ἄκυρος ἡ διαδικασία τῆς ἐκτελέσεως, ἢ διότι ἐνήργησαν κατὰ νόμον ἀκυρωθέντα, ἂν ἀκολουθήσωσι τὴν διαδικασίαν τὴν ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ὑποδεικνυομένην, ἢ διότι δὲν ἠκολούθησαν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 22 τοῦ νόμου αὐτοῦ καὶ τὸν ἀκυρωθέντα νόμον, ἀλλὰ τὴν δικονομίαν. Ἰδοὺ δὲ περὶ τίνος πρόκειται, ἵνα τὸ ἐννοήσῃ ἡ Βουλή. Πρὸ τῆς ἑνώσεως τῆς Ἑπτανήσου ἴσχυε διαδικασία ἐκτελέσεως, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐξετιμᾶτο τὸ κτῆμα παρ’ ἑνὸς κτηματίου, διοριζομένου ὑπὸ τοῦ ἐπισπεύδοντος, καὶ παρ’ ἑνὸς διοριζομένου ὑπὸ τοῦ ὀφειλέτου, καὶ ἂν οὗτοι δὲν συνεφώνουν, παρὰ δύο διοριζομένων ὑπὸ τοῦ δικαστηρίου καὶ ἑνὸς παρὰ τοῦ ἐπισπεύδοντος· ἂν κατὰ τὸν πλειστηριασμὸν τὸ κτῆμα δὲν ἔφθανε τὴν ἀξίαν, ἣν ὥρισαν οἱ ἐκτιμηταί, τότε ὁ ἀγοραστὴς ὑπεχρεοῦτο νὰ τὸ ἀγοράσῃ, καταβάλλων τὸ ὁρισθὲν ποσὸν, ἠλαττωμένον κατὰ ¼, ἤτοι ὁ ἐπισπεύδων ὤφειλε νὰ λάβῃ τὸ κτῆμα εἰς τὰ ¾ τῆς ὁρισθείσης ἀξίας. Ἀλλ’ ἡ δικονομία, ἡ εἰσαχθεῖσα καὶ εἰς τὴν Ἑπτάνησον, κατήργησε πάντα ταῦτα καὶ εἶπεν, ὅτι εἰσάγεται ὅλη ἡ νομοθεσία ἡ ἀπὸ τοῦ 1833 καὶ ἐντεῦθεν ἐν Ἑλλάδι εἰσαχθεῖσα· κατ’ ἀκολουθίαν ἤρχισε νὰ ἐφαρμόζηται ἡ διαδικασία τῆς ἐκτελέσεως, ἡ ὑπὸ τῆς δικονομίας ἡμῶν ὁριζομένη. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα, ὅτε τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ εἰσήγαγον οἱ Βουλευταὶ Κερκύρας καὶ ἐψηφίσατε σεῖς, ἐγένετο νόμος, περιέχων ἐν ἄρθρῳ 22 τὴν διάταξιν ὅτι (ἀναγινώσκει) «ὁ πλειστηριασμὸς ἀγροτικῶν ἀκινήτων πρὸς πληρωμὴν τῶν ἀνωτέρω καθυστερουμένων δόσεων, ὡς ἐπίσης πάσης ἑτέρας ἀπαιτήσεως ἐκ δανείου ἢ ἐξ οἱασδήποτε ἄλλης αἰτίας, ὀφειλομένης μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ ΣΞΘʹ νόμου τοῦ 1868, ἐνεργεῖται μὲ τὸ τέταρτον ὀλιγώτερον, συνῳδὰ τῇ ΙΓʹ Πράξει τοῦ Ιʹ Ἰονίου Κοινοβουλίου, διατηρουμένων κατὰ τὰ λοιπὰ τῶν διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἀλλ’ ἐπιτρεπομένης ἀνακοπῆς ἐνώπιον τοῦ ἁρμοδίου Εἰρηνοδικείου κατὰ τῆς γενομένης ἐν τῇ ἐκθέσει κατασχέσεως ἐκτιμήσεως τοῦ κατασχομένου ἀκινήτου.» Οὕτως ἡ οὕτω λανθανόντως καὶ συνοπτικῶς περιληφθεῖσα εἰς ξένον τῆς δικονομίας νόμον διάταξις δίδει εἰς νόμον καταργηθέντα ἰσχύν, καὶ καταργεῖ διὰ τὴν Κέρκυραν τὴν δικονομίαν ὡς πρὸς τὴν διαδικασίαν τῆς ἐκτελέσεως. Διὰ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ τίθεται ἐν ἐνεργείᾳ οὐχὶ ἐν ὅλῃ τῇ Ἑπτανήσῳ, ἀλλὰ μόνον ἐν Κερκύρᾳ, ὁ παλαιὸς, ὁ τεθνεὼς, ὁ Ἰόνιος ἐκεῖνος καὶ ἄγνωστος ἤδη νόμος. Οὕτω λοιπὸν γεννᾶται χασμῳδία καὶ ἀνωμαλία εἰς βάρος τῶν ἐχόντων λαμβάνειν, εἰς βάρος ἴσως καὶ τῶν ὀφειλετῶν αὐτῶν, τοῦτο δὲ εἶναι ὄχι παράχορδον, ἀλλὰ βαρβαρικόν. Καὶ ἂν ἤθελεν ὁ νομοθέτης διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ εἰσαγάγῃ τὴν διαδικασίαν ἐκείνην ὡς πρὸς μόνας τὰς ἀπαιτήσεις τὰς ἐκ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ γεννωμένας, ὤφειλε νὰ ἐπαναλάβῃ τὰς διατάξεις τοῦ κατηργημένου νόμου πολλῷ μᾶλλον ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἤθελε γενικῶς ἐκείνην τὴν διαδικασίαν τῆς ἐκτελέσεως νὰ ἐπαναφέρῃ. Καὶ ἄλλοτε ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, πῶς ἐπαναφέρονται εἰς τὴν ζωὴν καταργηθέντες νόμοι, καὶ ἐλύθη ὅτι ἡ ἐπαναγωγὴ αὕτη γίνεται διὰ τῆς ἐκ νέου ψηφίσεως ὁλοκλήρου τοῦ νόμου· ἀπορῶ δὲ, πῶς διέλαθε τοὺς ὑπογεγραμμένους εἰς τὸ νομοσχέδιον κ. κ. Βουλευτὰς Κερκύρας, καὶ ἰδίως τὸν κ. Θεοτόκην, παρ’ οὗ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰσήχθη ἄλλοτε νομοσχέδιον, ἐπανάγον εἰς τὴν ζωὴν νόμον καταργηθέντα διὰ μόνης τῆς μνείας τοῦ τίτλου καὶ τοῦ στοιχείου τοῦ νόμου ἐκείνου, ἀλλ’ ὁ ἴδιος, αἰσθανθεὶς τὸ ἄτοπον, τὴν ἐπιοῦσαν ἀμέσως εἰσήγαγε νόμον, ἐπαναλαμβάνοντα τὴν διάταξιν κατὰ λέξιν τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἐπὶ τοῦ ὑποκειμένου θέματος ἐπανήχθη ἐν ἰσχύϊ ἡ ΙΓʹ Πρᾶξις τοῦ Ἰονίου Κοινοβουλίου διὰ μόνης τῆς μνείας τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῆς. Εἶναι ἰσχυρὸν τοῦτο; Δέον λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς διὰ δηλώσεώς του νὰ ἐξηγήσῃ τὴν ἀνωμαλίαν.

§42ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν ἀρκεῖ.

§43ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Θὰ ἀρκέσῃ· διότι θεωροῦμεν, ὅτι δὲν ἰσχύει ὁ νόμος αὐτὸς διὰ τῆς ἁπλῆς μνείας τοῦ ἀριθμοῦ αὐτοῦ ἐν τῷ ἄρθρῳ 22.

§44ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρέπει νὰ γείνῃ ἑρμηνευτικὸς νόμος.

§45ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν εἰσάγεται ἐν Ἑλλάδι ἐν ἰσχύι ὁ νόμος ἐκεῖνος, καὶ δύναται ὁ Ὑπουργὸς ν’ ἀπαγορεύσῃ τὴν ἐκτέλεσίν του, ἀλλὰ πρόκειται περὶ νόμου ψηφισθέντος παρὰ Κράτους, ὅπερ ἦτο ξένον διὰ τὴν Ἑλλάδα, ὅτε ἐψήφισεν αὐτόν.

§46ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ Ἰόνιος Πολιτεία, κύριε Βουλευτὰ, δὲν εἶναι ξένον Κράτος.

§47ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Συνεχωνεύθη, ἀλλ’ ὅτε ὁ νόμος ἐκεῖνος, ὁ καταργηθεὶς ἐψηφίσθη, ἦτο ξένον. Δὲν νομίζω ὅτι προσβάλλω τὴν φιλοπατρίαν κἀνενὸς, λέγων τοῦτο, ἀλλ’ ὁ νόμος ἐκεῖνος κατηργήθη.

§48ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἄλλο τὸ ζήτημα· ἀλλ’ ὅταν λέγητε περὶ τῆς Ἰονίου Πολιτείας, ὅτι εἶναι ξένον Κράτος, δὲν λέγετε ἀκριβῆ.

§49ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὅτε ἐψήφισε τὸν νόμον τοῦτον, ἦτο ξένον Κράτος, δὲν ἦτο Ἑλλάς. Ἐὰν συνεχωνεύθη καὶ λογίζηται συνέχεια, δὲν σημαίνει ὅτι ὁ καταργηθεὶς νόμος πρὸ τῆς ἑνώσεως δὲν ἦτο ξένος, ἀφοῦ δὲ ἅμα τῇ ἑνώσει κατηργήθη, ἄρα δὲν ἐγένετο ποτὲ Ἑλληνικὸς, καὶ ἤδη ἐπαναφερόμενος εἰς τὴν ζωὴν δὲν δύναται νὰ λογισθῇ ὡς Ἑλληνικὸς, ὡς δὲν δύνανται καὶ τὰ statuta veneta νὰ λογισθῶσιν ὡς Ἑλληνικοὶ νόμοι, διότι ἴσχυσάν ποτε ἐνιαχοῦ τῆς Ἑλλάδος. Ἀλλὰ φαντασθῆτε, μετὰ τὴν χασμῳδίαν, ἣν παρέστησα, τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἀπαντᾷ, ὅτι δὲν ηὐκαίρησεν εἰσέτι νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα, ἵνα ἴδῃ ἂν πρέπῃ νὰ δώσῃ νομοθετικὴν λύσιν, καὶ ὁποίαν νομοθετικὴν λύσιν! Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι συγκεχωρημένον νὰ μένωσιν ἐκκρεμῆ ζητήματα σοβαρά, τοιαύτην ἀνωμαλίαν, ἀνομολογουμένην καὶ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἐπαγόμενα. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι οἱανδήποτε λύσιν θέλει, πρέπει νὰ τὴν δώσῃ ἀμέσως, ἵνα μὴ παραπονῶνται ἐκεῖ, καὶ ἵνα μὴ ἐπέλθωσι ζημίαι καὶ βλάβαι ἀνεπανόρθωτοι.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς γενικῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§51ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Παρέστησα εἰς τὴν Βουλὴν χθὲς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχον περιαχθῆ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας ἡμῶν ὡς ἐκ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἠκολούθησεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐκπροσωπεῖται διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου 1893. Παρέστησα εἰς τὴν Βουλὴν χθὲς, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ἦτο κατάφωρος ἀθέτησις τῶν ὑποχρεώσεων, ἃς εἶχε διὰ συμβάσεων ἀναλάβει τὸ Κράτος, ὥστε τὸ διάταγμα τῆς 30 Μαΐου 1893 οὐδὲν ἄλλο ἦτο ἢ ἡ ἐπίσημος κήρυξις τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους. Εἶχε μόνον ἕνα ἐξωτερικὸν τύπον λοξοδρομίας, εἰς τὴν ὁποίαν κατέφυγεν ἡ Κυβέρνησις ἡ προκάτοχος, ἵνα μὴ ἀνομολογήσῃ εἰλικρινῶς τὴν ἀνεπάρκειαν καὶ τὴν πτώχευσιν τοῦ ἡμετέρου Κράτους. Ἐπεκαλέσθησαν οἱ κ.κ. Βουλευταὶ, οἵτινες μετεῖχον τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τὴν εὐδοκίμησιν τοῦ συστήματος τῆς κεφαλαιώσεως διὰ τῶν γενομένων ἐν τῇ Ἀργεντινῇ Δημοκρατίᾳ, ἰσχυρισθέντες, ὅτι ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἐκείνῃ τὸ σύστημα τοῦτο ἐφαρμοσθὲν ἔσχε λαμπρὰ ἀποτελέσματα, καὶ ὡδήγησε τὴν Ἀργεντινὴν Δημοκρατίαν εἰς τὸ στάδιον τῆς οἰκονομικῆς ἀναῤῥώσεως. Ἀλλ’ οἱ τοῦτο ἰσχυρισθέντες ἀγνοοῦσιν, ὅτι καὶ σήμερον ἀκόμη τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα ἐν τῇ Ἀργεντινῇ Δημοκρατίᾳ διατελεῖ ὑπερτετιμημένον κατὰ 255%. Αἱ τελευταῖαι εὐρωπαϊκαὶ ἐφημερίδες ἀναγράφουσιν, ὅτι ἡ ὑπερτίμησις τοῦ χρυσοῦ ἢ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἐν τῇ Ἀργεντινῇ Δημοκρατίᾳ κατῆλθεν ἀπὸ 264 εἰς 255%, ἀναγράφουσι δὲ συνάμα, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως εἶναι μόνον 59% ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου. Ἐν τούτοις εἶχον τὸ θάῤῥος οἱ ἀξιότιμοι ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ παραστήσωσιν ἐντεῦθεν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς κεφαλαιώσεως εἶναι τὸ σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου καὶ ἡ Ἑλλὰς ἠδύνατο νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ στάδιον τῆς οἰκονομικῆς ἀναῤῥώσεως, ἐλησμόνησαν δὲ πρὸ παντὸς, ὅτι ἐν τῇ Ἀργεντινῇ Δημοκρατίᾳ αἱ συνθῆκαι τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς εἰσι διάφοροι τῶν συνθηκῶν, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ τὸ ἡμέτερον Κράτος, διότι ἡ Ἀργεντινὴ παράγει προϊόντα, διὰ τῶν ὁποίων εἰσάγεται εἰς τὸ Κράτος μεταλλικὸν νόμισμα ἀνώτερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐξάγεται εἰς ἀντάλλαγμα τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένων ἐμπορευμάτων. Ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι, κατὰ τοὺς πίνακας τοῦ ἐξωτερικοῦ ἐμπορίου τῆς Δημοκρατίας ἐκείνης, παρουσιάζει πάντοτε ἡ ἐξαγωγὴ περίσσευμα. Πλὴν τούτου, ἰσχυρίσθησαν, ὅτι τόσον ἦτο βέβαιον, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τῆς κεφαλαιώσεως ἠδύναντο νὰ ἐπιτύχωσι τὴν εἰς τὸ στάδιον τῆς οἰκονομικῆς ἀναῤῥώσεως μετάστασιν τοῦ ἡμετέρου Κράτους, ὥστε προτάσεις ἐγίνοντο πρὸς αὐτοὺς περὶ συνδυασμοῦ οἰκονομικοῦ, σκοποῦντος τὴν καθολικὴν μετατροπὴν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, σκοποῦντος τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, σκοποῦντος, τέλος, τὴν ἐξομάλισιν τῆς παρ’ ἡμῖν κρατούσης νομισματικῆς ἀνωμαλίας. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι τραπεζῖταί τινες ἐν Λονδίνῳ καὶ ἐν Παρισίοις γινώσκοντες, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐνέχει εἰσέτι ἐν ἑαυτῇ ζωτικὰς δυνάμεις, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνακτήσῃ ἐν τῷ μέλλοντι τὴν πίστιν αὐτῆς, προβλέποντες δὲ ἰδίως, ὅτι ἠδύνατο νὰ δημιουργηθῇ τραπεζιτική τις ἐπιχείρησις ἐπικερδὴς, ἀπέστειλαν ἐνταῦθα ἀντιπρόσωπόν των, ἵνα μελετήσῃ, ἵνα βολιδοσκοπήσῃ τὰ καθ’ ἡμᾶς καὶ παράσχῃ εἰς αὐτοὺς τὰς πληροφορίας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ ὁδηγήσωσιν αὐτοὺς εἰς προτάσεις περὶ ἐφικτοῦ τινος οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ. Γινώσκομεν ἐκ τῶν ἀνακοινωθέντων εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι πᾶσαι αἱ συνεννοήσεις τοῦ ἀντιπροσώπου ἐκείνου τῆς τραπεζιτικῆς ὁμάδος πρὸς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν περιωρίσθησαν μόνον εἰς τὴν ἀνταλλαγὴν ἑνὸς ὑπομνήματος, τὸ ὁποῖον οὗτος ὑπέβαλε πρὸς τὸν τέως Πρωθυπουργόν, ἐν τῷ ὁποίῳ ἀνεκεφαλαίου πάσας τὰς ἰδέας, τὰς πρὸς αὐτὸν ἀνακοινωθείσας ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ κατέληγεν εἰς τὴν πρόκλησιν ἐπισήμου τῆς Κυβερνήσεως ἀπαντήσεως, ἐὰν αὕτη ἦναι σύμφωνος πρὸς τοὺς ἐν τῷ ὑπομνήματι ἀναγραφομένους ὅρους, ὡς ἐκ τῶν προτέρων γενομένους ὑπ’ αὐτῆς δεκτούς. Ἀνεκοινώθη ὡσαύτως εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπήντησεν εἰς τὸ ὑπόμνημα τοῦτο, ὅτι πιστῶς διετύπωσε τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως μετ’ ἀσημάντων τινῶν διαφορῶν. Οἱ ὅροι δὲ, οἵτινες ἀνεγράφοντο ἐν τῷ ὑπομνήματι ἐκείνῳ, ἦσαν τοσοῦτον γενικοί, ὥστε οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν οἰκονομικὸς συνδυασμός, συμβάλλων εἰς τὴν οἰκονομικὴν ἀνάῤῥωσιν τοῦ Κράτους ἡμῶν. Ἐν τῷ ὑπομνήματι ἀνεγράφοντο ἐν γενικαῖς γραμμαῖς καὶ ἀορίστως τὰ ἑπόμενα· συμβιβασμὸς μετὰ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν, χωρὶς ἐπὶ τὸ παράπαν νὰ καθορίζωνται οἱ ὅροι αὐτοῦ, χορηγία νέου δανείου σκοποῦντος τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ τόπου ἐκ τῆς ἐπί τινα ἔτη πληρωμῆς τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, τοῦ ἀπαιτουμένου δι’ ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἰδίᾳ δὲ ἀναδιοργάνωσις ἢ μᾶλλον ἀνασύστασις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος ὑπέσχετο εἰς αὐτοὺς τὸ ἐπιζητούμενον διὰ τῶν συνδυασμῶν τούτων τραπεζιτικὸν κέρδος. Ἐν οὕτω θεωρητικῷ καὶ ἀορίστῳ σταδίῳ διετέλουν αἱ διαπραγματεύσεις τῆς ὁμάδος ἐκείνης μετὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ὅτε αὕτη κατέλιπε τὴν ἀρχήν, ἐπανελήφθησαν πᾶσαι αἱ προτάσεις αὗται, ἄνευ οὐδεμιᾶς μεταβολῆς, καὶ πρὸς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠξίωσαν, ὅτι ἡ κυβερνητικὴ μεταβολὴ ἐπηρέασε τοὺς τραπεζίτας, καὶ ἐνέβαλεν εἰς αὐτοὺς ἐνδοιασμοὺς, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐξακολουθήσωσι, προβάλλοντες ὅσας εἶχον προβάλει εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν προτάσεις· οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἦτο ἀκριβές, διότι οἱ τραπεζῖται δὲν ἐξετάζουσιν ὁποῖοι εἶναι οἱ καθήμενοι εἰς τὰ ὑπουργικὰ ἑδώλια, ἐξετάζουσι μόνον, ἐὰν τὸ δάνειον ἢ ὁ συνδυασμός, τὸν ὁποῖον διαπραγματεύονται, εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφέρῃ ὑπὲρ αὐτῶν κέρδη· εἶναι μάλιστα γνωστόν, ὅτι πρὸς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν διετέλουν ἐν εὐλόγῳ ἀμφιταλαντεύσει, διότι ἐγίνωσκον, ὅτι ἦτο Κυβέρνησις βιώσιμος μόνον ἐφ’ ὅσον χρόνον δὲν ὑπῆρχε Κοινοβούλιον. Ὅσοι ἀνεγινώσκομεν τότε εἰς τὰς κυβερνητικὰς ἐφημερίδας, ὅτι ὑπῆρχε σπουδαία τραπεζιτικὴ ὁμάς, προβάλλουσα προτάσεις περὶ δανείου καὶ οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ ἐπὶ ὅροις λίαν συμφέρουσιν εἰς τὸ Κράτος, ἐξεπληττόμεθα, διότι πάντες ἐσκεπτόμεθα, ὅτι δὲν ἦτο δυνατόν, εἰς οἵαν θέσιν εὑρίσκετο τὸ Κράτος ἡμῶν, ἤτοι ἀφοῦ ἐκηρύχθη εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως, νὰ εὑρίσκωνται τραπεζῖται, προσφερόμενοι νὰ δανείσωσιν εἰς τὸ Κράτος τοῦτο, τὸ πτωχεῦσαν ἤδη, τὰ ἑαυτῶν χρήματα ἐπὶ ὅροις εὐπροσδέκτοις. Δύο τινὰ ἠδύνατό τις νὰ σκεφθῇ, ἢ ὅτι οἱ τραπεζῖται οὗτοι δὲν διετέλουν εἰς καλὴν διανοητικὴν κατάστασιν, ἢ ὅτι ἐπεζήτουν πολλὰ κέρδη. Τὸ πρῶτον δὲν ἦτο πιθανόν, ἀπεδείχθη δέ, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ τοῦ δευτέρου· ἀπεδείχθη, ὅτι ἐπεζητεῖτο κέρδος ἰδίως ἐν τῇ προβαλλομένῃ ἀνασυστάσει τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Οὐδεὶς ἐκ τῶν γινωσκόντων τὰ παρ’ ἡμῖν τραπεζιτικὰ ἔχει τὴν γνώμην, ὅτι δὲν θέλει εἶσθαι χρήσιμος ἡ ἀναδιοργάνωσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτι δὲν θέλει εἶσθαι ἐθνικὸν ὄφελος νὰ μεταγγίσωμεν, ὡς ἰσχυρίζετο ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος Βουλευτὴς, εἰς τὸν ὀργανισμὸν τῆς Τραπέζης νέον αἷμα. Ἀλλ’ ὅταν πρόκηται, μεταγγίζοντες νέον αἷμα εἰς τὸν ὀργανισμὸν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, νὰ καταστρέψωμεν ἀσφαλῶς τὸν ὀργανισμὸν τοῦτον, νομίζω, ὅτι ἡ τοιαύτη μετάγγισις οὔτε ὑπὸ τῶν κανόνων τῆς ἰατρικῆς ἐπιστήμης ἐπιτρέπεται. Ἐκ τῶν διαπραγματεύσεων ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν ἐπεζητεῖτο ἡ ἁπλῆ ἀναδιοργάνωσις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐπεζητεῖτο ἡ ἀνασύστασις αὐτῆς· οἱ μὲν ὑπάρχοντες μέτοχοι, λαμβάνοντες εὐτελές τι τίμημα τῶν ἑαυτῶν μετοχῶν, ἐπρόκειτο ν’ ἀπέλθωσιν, οἱ δὲ κεφαλαιοῦχοι, οἱ προβάλλοντες τὸν οἰκονομικὸν τοῦτον συνδυασμόν, ἐπρόκειτο νὰ γίνωσιν ἰδιοκτῆται τοῦ προνομίου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Οἱ μέτοχοι τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν εἶναι βεβαίως ξένοι, εἰσὶν ἡμέτεροι συμπολῖται, πᾶσα δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ μὴ ἦναι ἀδιάφορος ὡς πρὸς τὰ νόμιμα αὐτῶν συμφέροντα, ἀλλὰ τουναντίον νὰ παρέχῃ εἰς αὐτὰ πᾶσαν εὔλογον προστασίαν· οὐχ ἧττον δὲ ὀφείλει νὰ μεριμνᾷ καὶ νὰ ἐνδιαφέρηται ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ πιστωτικοῦ ἱδρύματος, διότι εἶναι ἵδρυμα ἐθνικόν, πολλὰς καὶ πολυτίμους παρασχὸν εἰς τὸ ἔθνος ὑπηρεσίας καὶ πολλὰς ὑποσχόμενον τοιαύτας ἐν τῷ μέλλοντι. Δὲν εἶναι δὲ ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πιέσῃ τοὺς διοικοῦντας τὸ ἵδρυμα τοῦτο εἰς συνδυασμοὺς καὶ παραχωρήσεις, ἐξ ὧν πολλαὶ δύνανται νὰ προκύψωσι ζημίαι ἀνεπανόρθωτοι εἰς τοὺς ἡμετέρους συμπολίτας, τοὺς νῦν αὐτῆς μετόχους. Γνωστὸν ἄλλως τε εἶναι, ὅτι ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἐπόθει τὴν ἀναδιοργάνωσιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ ὅτι οἱ διοικοῦντες αὐτὴν δὲν εἶχον διάφορον γνώμην, ἀλλ’ ὅτε ἦλθον εἰς συνεννοήσεις ἐπὶ τῶν ὅρων τῆς ἀναδιοργανώσεως, ἐπείσθησαν, ὅτι αὕτη ἀπέβαινεν ἀνέφικτος, διότι ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἐπὶ μεγίστῃ ζημίᾳ τῶν σημερινῶν μετόχων προσελκύσεως νέων μετόχων, μελλόντων νὰ καρπωθῶσι πάντα τὰ ὠφελήματα τοῦ κεχορηγημένου ὑπὸ τῆς Πολιτείας προνομίου.

§52ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ, ὑπάρχει τὸ ὑπόμνημα αὐτὸ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ;

§53ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§54ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὸ καταθέσῃ.

§55Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγγράφως (ἱλαρότης).

§56ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον ἐλάττωμα τῶν διεξαγομένων ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου συνεννοήσεων ἐνέκειτο εἰς τοῦτο, ὅτι οἱ ὑποβαλόντες τὰς προτάσεις περὶ τοῦ νέου οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ εἰς οὐδεμίαν διετέλουν συνεννόησιν πρὸς τοὺς πιστωτὰς τοῦ Κράτους· ἐφρόνουν μόνον, ὅτι, ἐὰν οἱ ὅροι τοῦ συνδυασμοῦ ἐγίνοντο ἀποδεκτοί, θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ πείσωσι τοὺς πιστωτὰς νὰ παραδεχθῶσι καὶ οὗτοι τοὺς ὅρους τοῦ συνδυασμοῦ, ἐφ’ ὅσον εἰς αὐτοὺς ἀνῆκεν. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ὑπελάμβανεν ὅτι, εὐθὺς ὡς μετ’ αὐτῶν συνεννοεῖτο, ἦτο ἀπολύτως περιττὸν νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῶν πιστωτῶν, ἴσως μάλιστα οὐδὲ ἐρώτημα προέβαλεν εἰς τοὺς μετ’ αὐτῆς διαπραγματευομένους, ἐὰν οὗτοι διετέλουν εἰς συμφωνίαν καὶ συνεννόησιν πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν, καίτοι ὡς βάσις τοῦ οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ ἦτο ὁ μετὰ τῶν πιστωτῶν μας συμβιβασμὸς διὰ τῆς μεγάλης μειώσεως τῶν πρὸς αὐτοὺς πληρωτέων τοκοχρεωλύτρων. Ὅτε ὅμως ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις προέβαλεν εἰς αὐτοὺς τὸ ἐρώτημα τοῦτο, οὗτοι δὲν ἠρνήθησαν, ὅτι εἰς οὐδεμίαν οὐδέποτε ἦλθον συμφωνίαν πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν, ἰσχυρίσθησαν δέ, ὅτι, ἀφοῦ ἐδίδετο εἰς αὐτοὺς ἐπίσημος ἀπάντησις, ὅτι ἀποδέχεται ἡ Κυβέρνησις τοὺς προβληθέντας ὑπ’ αὐτῶν ὅρους, κατωρθοῦτο δὲ συνάμα νὰ συνεννοηθῶσι πρὸς τοὺς διοικοῦντας τὴν Ἐθνικὴν ἡμῶν Τράπεζαν, τότε μόνον ἤθελον ἀποταθῆ πρὸς τοὺς πιστωτὰς, ζητοῦντες τὴν συγκατάθεσιν αὐτῶν. Οὕτω διεβουκολεῖτο τὸ κοινὸν διὰ τῶν ἀναγραφομένων ἐν ταῖς ἐφημερίσι διαδόσεων περὶ διεξαγομένων διαπραγματεύσεων, ἐνῷ ἐν τῷ μεταξὺ τὰ χρεώγραφα ἡμῶν ῥαγδαίως ὑπετιμῶντο, τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα ἀνυψοῦτο μέχρις 188%, ἀνακόπτετο ἡ λειτουργία τῶν συναλλαγῶν, ἰδίᾳ τῶν ἐμπορικῶν, καὶ ἅπασα ἡ κοινωνία κατελαμβάνετο ὑπὸ ἀγωνίας, ὡς ἐκ τῆς περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ μέλλοντος τῆς χώρας ἀβεβαιότητος. Οὕτως εἶχον τὰ παρ’ ἡμῖν, ὅτε, συνελθούσης τῆς Βουλῆς, συνετελέσθη ἡ κυβερνητικὴ μεταβολή, ἀποχωρησάσης τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εἶχε δημιουργήσει τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως. Ἡ νέα Κυβέρνησις, ἤτοι ἡ σημερινὴ, εὑρέθη ἀπέναντι καταστάσεως ἐξόχως κρισίμου. Τὸ Κράτος εἶχε κηρυχθῆ εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου 1893, πλὴν δὲ τῶν τοῦ Κράτους καὶ τὰ κατ’ ἰδίαν οἰκονομικὰ εἶχον περιέλθει εἰς κρίσιμον κατάστασιν, ἐπεδεινώθη δὲ αὕτη ὡς ἐκ τῆς ἀζητησίας τοῦ κυριωτέρου, ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς εἰσαγωγῆς μεταλλικοῦ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, προϊόντος ἡμῶν, τῆς σταφίδος. Ἡ ἐξακολούθησις τοῦ συστήματος, ὅπερ εἶχε δημιουργηθῆ διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς 30 Μαΐου, ἀπέβαινεν ἀδύνατος, οὐ μόνον διότι οὐδεὶς τῶν δικαιούχων ἦτο πλέον διατεθειμένος νὰ δεχθῇ πρὸς πληρωμὴν τῶν ὅσων εἶχε λαμβάνειν τοκοχρεωλύτρων ὁμολογίας τοῦ νέου δανείου, ἀλλὰ καὶ διότι δὲν ἦτο ἐφικτή, ὡς προεξετέθη, ἡ ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἡμῶν προμήθεια τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, ὅπερ ἦτο ἀναγκαῖον πρὸς λειτουργίαν τοῦ συστήματος τούτου. Ἡ νέα Κυβέρνησις εὑρίσκετο ἀπέναντι ἐπικειμένων λήξεων τῶν χρεωλυτικῶν δόσεων, καὶ μάλιστα τῶν δανείων, ἅτινα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχεν ἐξαιρέσει ἐκ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως. Ἐνῷ δὲ προέτεινεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀκύρωσιν τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου, καθ’ ὃ εἶχεν ἐπιφυλαχθῆ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν δικαίωμα, ὑπέλαβεν, ὅτι ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὴν τὸ καθῆκον νὰ μελετήσῃ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως διεξαχθείσας διαπραγματεύσεις μετὰ τοῦ διατρίβοντος εἰσέτι ἐνταῦθα ἀντιπροσώπου τῆς τραπεζιτικῆς ὁμάδος, ἀφοῦ τοσοῦτος περὶ αὐτῶν ἐγίνετο πάταγος. Ἀφοῦ δ’ ἐπείσθη, ὅτι οἱ προβαλλόμενοι ὅροι πρὸς συνομολόγησιν οἰκονομικοῦ συνδυασμοῦ δὲν ἦσαν εὐπρόσδεκτοι, ἐξήτασεν, ἐὰν ὑπάρχῃ ὁ ἀπαιτούμενος ὑλικὸς χρόνος, ἵνα συνεννοηθῇ μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους πρὸς ἐπίτευξιν συμβιβασμοῦ, ἐπιβαλλομένου ὑπὸ ἀναποδράστου ἀνάγκης. Δὲν ἐπρόκειτο ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις νὰ κηρύξῃ τὴν πτώχευσιν, διότι αὕτη εἶχεν ἤδη κηρυχθῆ διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου 1893· ἐπρόκειτο μόνον νὰ ἐξευρεθῇ ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου ἠδυνάμεθα νὰ ἐξέλθωμεν ἐκ τῆς δυσχερεστάτης καταστάσεως, εἰς ἣν διετελοῦμεν, δηλ. νὰ ἔλθωμεν εἰς συνεννόησιν πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν, παραχωροῦντες εἰς αὐτοὺς ὅ,τι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν μέσα ἐπέτρεπον. Οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατηγόρησαν μετὰ ζωηρότητος τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι οὗτος ἀνέλαβε νὰ κανονίσῃ τὰ τοῦ δημοσίου χρέους, ἔστω καὶ προσωρινῶς, διὰ νόμου, ἀφοῦ οὗτος ἐπηγγέλλετο πρότερον τὴν ἐπάρκειαν τοῦ Κράτους περὶ τὴν ἀκεραίαν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του.

§57ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§58ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ ἐμέ, ὀφείλεται ἔπαινος εἰς αὐτόν, ἀποδείξαντα ὑπάρχον ἐν ἑαυτῷ τὸ σθένος, τὸ ὁποῖον τὸν διέκρινε καθ’ ἅπαντα τὸν πολιτικὸν αὐτοῦ βίον. Ὑποβαλλόμενος εἰς τὸν νόμον τῆς ἀνωτέρας βίας, ὤφειλε νὰ προκαλέσῃ τὸν νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου προσωρινῶς ἐκανονίσθησαν τὰ τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους. Κατὰ τὰς παρελθούσας περιόδους εἶχε λόγους πείθοντας αὐτὸν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀνορθώσῃ τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν, καὶ νὰ περιαγάγῃ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε νὰ ἦναι τοῦτο ἐν ἀναμφισβητήτῳ ἐπαρκείᾳ ἀπέναντι πασῶν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ. Ἀλλ’ ὅτε ἤδη τὸ Κράτος ἐκηρύχθη εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου 1893, τί ἠδύνατο νὰ πράξῃ, καλούμενος νὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον; Ἠδύνατο, ἄλλως τε, ν’ ἀποφύγῃ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ ν’ ἀναλάβῃ τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν, ἀφοῦ ἡ πλειονοψηφία τοῦ Κοινοβουλίου ἐνεδείκνυε τοσαύτην πρὸς αὐτὸν ἐμπιστοσύνην; Βεβαίως δὲν ἦτο τερπνὸν καὶ εὐχάριστον εἰς αὐτὸν νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἀρχὴν ἐν τοιαύτῃ ἐποχῇ Ἀλλ’ οἱ πολιτευόμενοι δὲν ἀνήκουσιν εἰς ἑαυτούς, ἀνήκουσιν εἰς τὸ ἔθνος καὶ ἔχουσι πρὸς αὐτὸ καθήκοντα καὶ ὑποχρεώσεις. Ὅταν ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Κοινοβουλίου καλῇ ἕνα πολιτικὸν ἄνδρα νὰ ἀναλάβῃ τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν ἐπιβαλλομένην αὐτῷ ὑποχρέωσιν καὶ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἀρχὴν καὶ τὰς παρομαρτούσας αὐτῇ εὐθύνας, ἔστω καὶ ἂν πρόκηται καὶ τὴν δημοτικότητα αὐτοῦ νὰ καταστρέψῃ καὶ πρὸς τὰς ἐν τῷ παρελθόντι ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις ἐπαγγελίας του νὰ φανῇ ἀσυνεπής. Τὸ καθῆκον προηγεῖται πάντων. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀνέλαβεν ἐκ νέου τὰς ἡνίας τοῦ Κράτους κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ π. ἔτους καὶ προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893. Διὰ τοῦ νόμου τούτου ἐγένετο ὑπὸ τύπον ἐντελῶς προσωρινὸν ὁ κανονισμὸς τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ εἰς χρυσὸν δημοσίου ἡμῶν χρέους. Ἀνωτέρα βία πράγματι ὑπηγόρευε τὸ μέτρον τοῦτο. Ἐὰν ἠρνεῖτο πᾶσαν πληρωμὴν, ἐὰν περιωρίζετο εἰς μόνην τὴν ἀναστολὴν τῆς πληρωμῆς, ἠδύνατο εὐλόγως νὰ χαρακτηρισθῇ ὑπὸ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν ὡς κακῆς πίστεως. Εὐλόγως ἄρα περιῆλθεν εἰς τὸν γνωστὸν προσωρινὸν κανονισμὸν ἐπὶ ὑπολογισμῷ εἰλικρινεστάτῳ περὶ τῶν μέσων ἡμῶν. Τί δὲ ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς ἐξετάσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894; ὅτι ὁ προσωρινὸς κανονισμὸς τῶν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους ἐστηρίχθη ἐπὶ ὀρθοτάτης ἐκτιμήσεως, ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ, ἐκ τῶν ὁποίων ἐπήγασεν ἡ ἐκτίμησις τοῦ κανονισμοῦ τούτου, ὑπῆρξαν ἀκριβεῖς. Γινώσκομεν πάντες, ὁποῖαι σκέψεις ἐπεκράτουν καὶ ἐπικρατοῦσιν ἔτι ἐν τῇ Κυβερνήσει, ὡς πρὸς τὸν συμβιβασμόν. Οὐδεὶς, ὑποθέτω, ὑπάρχει ὁ φρονῶν, ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀποδώσωμεν εἰς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν ὅ,τι αἱ δυνάμεις ἡμῶν αἱ οἰκονομικαὶ ἐπιτρέπουσιν· οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ἀξιώσῃ νὰ δώσωμεν περισσότερα τῶν δυνάμεών μας, διότι τοῦτο ἤθελεν ἀποβῆ ἐπιβλαβὲς εἰς τὰ συμφέροντα τῶν πιστωτῶν μας. Ἐὰν δ’ ὑπάρχωσί τινες μεταξὺ τῶν πιστωτῶν μας, οἵτινες ἀφορῶσιν εἰς τὴν πώλησιν τῶν ὁποίων κατέχουσι τίτλων διὰ τῆς ἐπιτεύξεως βεβιασμένου συμβιβασμοῦ, περὶ τούτων δὲν πρέπει νὰ ἐνδιαφερώμεθα. Οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ῥήτορες κατέκριναν τὴν Κυβέρνησιν, διότι ὁ προσωρινὸς κανονισμὸς συνωδεύθη μὲ τὴν κατάργησιν τῶν ὑφισταμένων ὑπὲρ τῶν δανείων αὐτῶν ἐγγυήσεων. Ἀλλ’ ἐδόθη ἡ προσήκουσα ἐξήγησις, ὅτι ἡ κατάργησις αὕτη ἦν ὅλως προσωρινὴ, καὶ ὅτι ἐν τῷ κανονισμῷ τῷ ὁριστικῷ τῶν σχέσεων ἡμῶν πρὸς τοὺς πιστωτὰς, θὰ διευθετηθῶσι προσηκόντως τὰ τῆς ἐγγυήσεως. Δὲν δύναταί τις εὐλόγως ν’ ἀποδώσῃ ἐπὶ τούτῳ μομφὴν εἰς τὸ ληφθὲν μέτρον. Ὅταν τὰ Κράτη περιέρχωνται εἰς τοιαύτην δυσάρεστον κατάστασιν, ὅταν ἐν τοῖς Κράτεσι λειτουργῇ πολίτευμα κοινοβουλευτικόν, οἱ ἡγούμενοι τοῦ Κοινοβουλίου, ὀφείλουσι νὰ ἐξαίρωνται τῶν συνήθων κομματικῶν παθῶν καὶ νὰ ἐξετάζωσι τὰ τοῦ οἰκονομικοῦ θέματος ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν. Δὲν εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἐπιτετραμμένον εἰς τὰς Ἀντιπολιτεύσεις νὰ ἐξακολουθῶσι τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν καὶ νὰ δίδωσι μάλιστα εἰς αὐτὸν εὐρυτάτας διαστάσεις, ὅταν πρόκηται περὶ τῆς οἰκονομικῆς ὑπάρξεως τοῦ ἔθνους. Περὶ Ἀντιπολιτεύσεως ἔχω γνώμην διάφορον ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ Ἀντιπολίτευσις πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ κληθῇ αὕτη ἐν τῇ διοικήσει τῶν κοινῶν καὶ νὰ εὑρεθῇ πρὸ ὁμοίων δυσυπερβλήτων δυσκολιῶν, ἃς ἐπαυξάνει ἡ ἀντίδρασις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἐπιτετραμμένον εἰς αὐτὴν νὰ προσβάλλῃ πᾶσαν πρᾶξιν κυβερνητικὴν, μόνον διότι προεβλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν ἀντιπολιτεύεται. Ὅταν μάλιστα πρόκηται περὶ διαῤῥυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ὅταν πρόκηται περὶ τοσούτῳ γενικῶν συμφερόντων, σφάλλονται, κατ’ ἐμέ, οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν ὑφ’ ἑνὸς καὶ μόνου ὁδηγῶνται ἐλατηρίου, ὅταν πρὸς μόνον τὸ ἴδιον πολιτικὸν συμφέρον κανονίζωσι τὴν πολιτείαν αὑτῶν. Κατ’ ἐμέ, εἰς σπουδαιότερον περιπίπτουσι σφάλμα καὶ γίνονται παραίτιοι βλάβης τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ὅταν πάσῃ δυνάμει ἀγωνίζωνται, ὅπως ἐπιῤῥίψωσι τὴν εὐθύνην τῶν μέχρι τοῦδε πεπραγμένων εἰς μόνον ἕνα πολιτευόμενον, ἀποδείξωσι δ’ ἑαυτοὺς ὅλως ἀμετόχους τῶν αἰτίων τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν περιήλθομεν· ὅταν παντὶ σθένει προσπαθῶσι ν’ ἀποδείξωσιν, ὅτι καὶ εἰς τὴν ἐπίτευξιν τοῦ μετὰ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν συμβιβασμοῦ αὐτοὶ καὶ μόνοι εἰσὶν οἱ δεξιώτεροι καὶ καταλληλότεροι καὶ ἀξιοπιστότεροι, οὐχὶ δὲ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις, ὡσανεὶ εἰς τὰ ὄμματα τῶν ξένων ἡ Κυβέρνησις παρίσταται ὡς μὴ ἑνιαία, ὡσανεὶ ἔχωσι σημασίαν τινὰ ὡς πρὸς αὐτοὺς τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Κυβέρνησιν πρόσωπα. Ὅτε κατὰ τὸν ἀπελθόντα μῆνα συνήλθομεν τὸ πρῶτον ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, παρετήρησα, ἔχων ὑπ’ ὄψει τὸ κρίσιμον τῆς καταστάσεως, εἰς πάντας τοὺς συναδέλφους, καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἐκπροσωποῦντας τὴν μειοψηφίαν, ὅτι πρέπει ἐν πνεύματι διαλλακτικῷ, ἐν πνεύματι πατριωτισμοῦ νὰ ἐξετασθῶσι τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894. Πρέπει δὲ οὕτω νὰ ἐξετασθῶσι, καὶ διότι πάντες ἀνεγνώσαμεν εἰς τὰς ἐφημερίδας τὰς εὐρωπαϊκὰς, ὅτι τινὲς τῶν πιστωτῶν ἡμῶν ὑπέλαβον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐδολιεύθη τὰ συμφέροντα αὐτῶν, ἀποκρύψασα δηλαδὴ τὰ πραγματικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Καὶ ἐν ᾧ ἀφ’ ἑνὸς ἔχομεν τοιοῦτον ἐκ μέρους ἐκείνων παράπονον, ἔχομεν ἀφ’ ἑτέρου τὴν κοινοβουλευτικὴν Ἀντιπολίτευσιν ἰσχυριζομένην, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894 δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, καθότι ἀναγράφονται ἔσοδα ἀνώτερα τῶν εἰσπραχθησομένων. Εὑρισκόμενοι λοιπὸν ἐν τῷ μέσῳ δύο ἀντιθέτων ῥευμάτων ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, ὀφείλομεν νὰ ἐξονυχίσωμεν τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ τὰ ἐξετάσωμεν οὕτως εἰλικρινῶς, οὕτω πατριωτικῶς, ὥστε οὐδὲν νὰ ἀποκρύψωμεν ἢ νὰ παραλείψωμεν ἐκ τῶν λεκτέων ἐπὶ τῇ προσηκούσῃ τοῦ προϋπολογισμοῦ καταρτίσει. Δυστυχῶς ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἠθέλησε τὸ παράπαν νὰ προσέξῃ εἰς τὴν σύστασιν ταύτην καὶ, ὡς ἀνέγνωσα ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτῆς, τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894, τὸν ὑπὸ συζήτησιν, ἐθεώρησε καὶ ἐλλιπῆ καὶ ἀνεπαρκῆ. Δὲν νομίζω ἐπάναγκες νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐκ τῶν ἕξ συναδέλφων, οἱ ὁποῖοι ὑπέγραψαν τὴν ἔκθεσιν ταύτην, οἱ τέσσαρες μέχρις ἐσχάτων ὑπεστήριζον τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, καὶ ἴσως ἐδικαιοῦντο νὰ δικαιολογήσωσι τὴν ἑαυτῶν στάσιν, ἐὰν ἐν μόνῳ τῷ τελευταίῳ σταδίῳ τῆς κυβερνητικῆς ἐνεργείας περιωρίζοντο, ἤτοι ἂν ἐξήταζον τὰ τοῦ οἰκονομικοῦ Θέματος ἀπὸ ἕξ μηνῶν καὶ ἐντεῦθεν· ἀλλ’ ἡ ἔκθεσις τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀνατρέχει εἰς τὸ παρελθὸν καὶ κατακρίνει τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἀπὸ ἐποχῆς πολὺ ἀπομεμακρυσμένης. Φρονῶ, ὅτι δὲν ἐδικαιοῦντο οἱ τέσσαρες ἐκ τῶν συναδέλφων τούτων νὰ κατακρίνωσιν αὐτὴν ἐκείνην τὴν πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν εἶχον διὰ τῆς ψήφου των ὑποστηρίξει. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται· ἕκαστος εἶναι κύριος νὰ ἀλλάσσῃ γνώμην καὶ ἐντὸς βραχυτάτων χρονικῶν διαστημάτων.

§59ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἀπεκρύπτοντο τὰ πράγματα.

§60ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδένα ἔχω λόγον νὰ κρίνω αὐστηρῶς τοὺς τέσσαρας συναδέλφους, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ δὲν εἶναι οἱ ἴδιοι συντάκται τῆς ἐκθέσεως. Δὲν ἀποδέχομαι ὅμως ὡς δικαιολόγημα ὅ,τι εἶπεν ὁ ἐκ Καλαβρύτων κ. Βουλευτὴς, τουτέστιν, ὅτι ἀπεκρύπτοντο τὰ πράγματα, διότι οἱ ἐν τῇ ἐκθέσει ὑπογράψαντες ἀναφέρονται εἰς προηγουμένους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἰσχυρισμοὺς, ἀναφέρονται εἰς δημόσια ἔγγραφα δεδημοσιευμένα καὶ εἰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς, αἵτινες ἔλαβον χώραν καθ’ ὃν χρόνον οἱ Κύριοι οὗτοι ὑπεστήριζον τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν. Ἄρα δὲν πρόκειται περὶ πραγμάτων ἀποκρύφων, δὲν ἐγένετο δὲ, ἀφ’ ἧς οὗτοι μετέστησαν, κἀμμία ἀποκάλυψις, ὥστε ἐκ ταύτης καὶ μόνης ὁρμώμενοι νὰ δικαιολογήσωσι τὴν ἑαυτῶν στάσιν. Μεταδίδων εἰς τὴν Βουλὴν τὰς παρατηρήσεις μου ἐπὶ τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀπαντῶ συνάμα καὶ εἰς τινας τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ, ὅπως καὶ εἰς τινας τῶν παρατηρήσεων τοῦ ἐξ Ἄνδρου κ. Βουλευτοῦ, διότι συμπίπτουσιν αἱ παρατηρήσεις αὐτῶν, αἱ ἐντεῦθεν ὑπὸ τούτων ἐξενεχθεῖσαι, πρὸς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἀναγράφονται. Ὀφείλω πρωτίστως νὰ εὐχαριστήσω τὸν ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμον Βουλευτὴν διὰ τὸ μάθημα τῆς οἰκονομίας, ὅπερ εὐηρεστήθη νὰ δώσῃ, ὁμιλῶν ἐντεῦθεν, εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι τὴν πλειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς παρέστησεν εἰς ὑμᾶς ὡς μὴ γινώσκουσαν οὐδὲ τὰ πρῶτα στοιχεῖα τῶν οἰκονομολογικῶν γνώσεων. Ἐπειδὴ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς γίνεται λόγος περὶ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τῆς ἐφαρμοσθείσης πρὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1890, ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν κατενόησε τὸν ἐπιστημονικὸν ὁρισμὸν τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς, παρέστησε δὲ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ οἰκονομικῆς πολιτικῆς, βεβαίως δὲν ἐννοοῦμεν μόνον τὴν συνομολόγησιν δανείων, δὲν ἐννοοῦμεν μόνον τοὺς οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς, διότι ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ εἶναί τι γενικώτερον, ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ περιλαμβάνει οὐ μόνον πάντα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ πάντα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐν γένει οἰκονομίαν τῆς χώρας. Δὲν γινώσκω, ποῦ ἐσπούδασε τὴν οἰκονομολογικὴν ἐπιστήμην ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος συνάδελφος...

§61ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν τὴν ἐσπούδασα ὅπου σεῖς.

§62ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δὲν ἀνήκετε εἰς ἣν ἀνήκω ἐγὼ Σχολὴν τῶν πρακτικῶν οἰκονομολόγων, τῶν προσαρμοζόντων τοὺς γενικοὺς τῆς ἐπιστήμης ὅρους πρὸς τὰς εἰδικὰς περιστάσεις τοῦ τόπου των. Ἀνήκετε εἰς τὴν Σχολὴν τῶν θεωρητικῶν οἰκονομολόγων, οἵτινες ὑποθέτουσιν, ὅτι οὐδεμίαν ἀσκοῦσιν ἐπήρειαν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν κανόνων τῆς δημοσιονομίας αἱ διάφοροι τῶν διαφόρων χωρῶν περιστάσεις καὶ συνθῆκαι... Ἵνα πείσω τὴν Βουλὴν περὶ τῶν ἐστερημένων πρακτικότητος σχεδίων τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ, ὑπομιμνήσκω εἰς αὐτὸν, ὅτι οὗτος καὶ προχθὲς ἐπανέλαβε τὸ σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου φρονεῖ ὅτι εἶναι δυνατὸν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ν’ ἀνορθωθῶσι· τὸν εἴδετε αἰωρούμενον ἐπὶ σχεδίων, τὰ ὁποῖα, κατ’ αὐτὸν, ἠδύναντο νὰ φέρωσι τὴν Ἑλλάδα εἰς τὸν χρυσοῦν αἰῶνα καὶ ἀνορθώσωσι τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Τὸν εἴδετε ἐξαρτῶντα τὴν ἀνόρθωσιν τὸν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ μονοπωλίου τῶν ἐκρηκτικῶν ὑλῶν· ἠκούσατε αὐτοῦ ἰσχυριζομένου, ὅτι ἐκ τῆς πυρίτιδος τῆς παραγομένης ἐν Ἑλλάδι 150 χιλιάδες τουλάχιστον ὀκάδων δαπανῶνται εἰς τὴν Θήβαν, καὶ ὅτι, ἐὰν τὴν καταστήσωμεν μονοπώλιον ἐξ αὐτῆς καὶ μόνον θὰ ἔχωμεν 1 ἑκατομμύριον. Ἀλλὰ αὐτὰς τὰς 150 χιλιάδας ὀκάδων, ἐὰν ἐξετάσητε ἐκ τοῦ ἐγγύθεν τὰ πράγματα, θέλετε τὰς περιορίσει εἰς 15 χιλιάδας τὸ πολύ, καθόσον, κατ’ ἐμὲ, δὲν δαπανῶνται χάριν κυνηγίου περισσότεραι τῶν 10 χιλιάδων κατ’ ἔτος· τοιαύτας πληροφορίας ἔχω καὶ παρὰ τῶν πωλούντων πυρίτιδα καὶ παρὰ τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὴν θήραν· ὥστε πρὸς 8 δραχμὰς ἐπὶ 15 χιλιάδων δὲν θὰ ἔχωμεν παρὰ μόνον 120 χιλιάδας δραχμῶν. Ἀλλ’ ἠκούσατε αὐτοῦ καὶ ἕτερον προβαλόντος ἰσχυρισμόν, ὅτι, ἂν θελήσωμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ, θέλομεν ἔχει 12 ἑκατομμυρίων τοὐλάχιστον καθαρὰν δημοσίαν πρόσοδον· ὅτε δὲ προεβλήθη εἰς τὸν ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμον συνάδελφον τὸ ἐρώτημα, ἂν νομίζῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ ἑταιρία τις ἀναλαμβάνουσα ἐπὶ τοσαύτῃ προσφορᾷ τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ, ἀπήντησεν, ὅτι τὸ ἐρώτημα εἶναι ἄσκοπον, διότι βεβαίως θὰ παρουσιασθῇ ἑταιρία, προσφέρουσα τὸ ποσὸν τοῦτο, εὐθὺς ὡς νομοθετηθῇ τὸ μονοπώλιον. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς προσποιεῖται τὸν μὴ γινώσκοντα, ὅτι τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ ἐπήνεγκεν εὐχάριστα ταμειακὰ ἀποτελέσματα ὅπου δὲν παράγεται καπνὸς ἢ ὅπου τὸ παραγόμενον ποσὸν καπνοῦ εἶναι ἔλασσον τοῦ ὑπὸ τῆς καταναλώσεως ἀπαιτουμένου. Καὶ ἐν Ῥουμανίᾳ καὶ ἐν Γαλλίᾳ καὶ ἐν Ἰταλίᾳ ἡ ἐγχώριος παραγωγὴ εἶναι ἀσυγκρίτως ἐλάσσων τῆς καταναλώσεως. Μόνον ἐν Τουρκίᾳ ἡ παραγωγὴ ὑπερβαίνει τὴν κατανάλωσιν, ὡς ἐκ τούτου δὲ ἡ ἐκ τοῦ μονοπωλίου πρόσοδος, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Ὀθωμανικῆς Ἐπικρατείας, εἶναι ἐλάσσων, συγκριτικῶς πρὸς ἣν ἡμεῖς ἔχομεν διὰ τοῦ συστήματος τῶν καπνοκοπτηρίων. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς φαίνεται λησμονῶν, ὅτι τὸ μονοπώλιον προϋποθέτει τὸν περιορισμὸν τῆς παραγωγῆς. Ἐνῷ δὲ ἐν Ἑλλάδι ἡ καπνοφυτεία καλιεργεῖται εἰς πλείστας ἐπαρχίας καὶ ἀποτελεῖ μίαν τῶν πηγῶν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, τὸ μονοπώλιον ἀναγκαίως θὰ περιορίσῃ τὴν παραγωγὴν εἰς ὀλιγίστας ἐπαρχίας, τὰς μᾶλλον καπνοφόρους, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ περιφρουρηθῇ καὶ ἐπιτηρηθῇ ὑπὸ τῶν ὀργάνων τοῦ μονοπωλίου πᾶσα ἡ νῦν εἰς καπνοφυτείαν χρησιμοποιουμένη ἔκτασις. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς φαίνεται λησμονῶν, ὅτι ἡ τῶν μονοπωλίων διεύθυνσις καὶ διαχείρισις ἀδύνατον εἶναι νὰ διεξαχθῇ ἐν Ἑλλάδι ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, δι’ οὓς λόγους πάντες γινώσκομεν, ἀναγκαίως δὲ ἀναληφθήσεται τὸ μονοπώλιον ὑπὸ ἑταιρίας, ἥτις δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ ὅσα ἡ Κυβέρνησις διαθέτει μέσα ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ συστήματος τῶν καπνοκοπτηρίων, συστήματος, ὅπερ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῆς διαχειρίσεως ὑποβάλλεται εὐχερῶς εἰς ἔλεγχον. Γινώσκομεν ἄλλως τε, ὅτι, ὅτε ἐν τῷ παρελθόντι προεκλήθησαν ἑταιρίαι ν’ ἀναλάβωσι τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ, δὲν προσήνεγκον ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου πρόσοδον ἀνωτέραν τῆς ἐκ τοῦ συστήματος τῶν καπνοκοπτηρίων, καὶ μάλιστα ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν ἡ πρόσοδος τοῦ Δημοσίου ἦτο κατὰ τὸ ⅓ κατωτέρα τῆς σημερινῆς. Ὑπὸ τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος κατακρίνεται ἡ διάκρισις μεταξὺ τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐξόδων. Βεβαίως οὐδεὶς ἔχει ἀντίῤῥησιν, προκειμένου περὶ ἐκτάκτων ἐξόδων, τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν ἢ τῶν ὁποίων ἡ χρησιμότης δὲν ἐπιβάλλει τὴν συνομολόγησιν δανείου, νὰ ἀναγράφωνται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἀλλ’ ὅταν ἰδίως πρόκηται περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀξιοῖ τις, ὅτι πρέπει ἐν τῷ τακτικῷ προϋπολογισμῷ ν’ ἀναγράφηται ἡ δαπάνη καὶ ἐκ τῶν ἐσόδων τῶν τακτικῶν τοῦ Κράτους νὰ πληρώνηται τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαῖον εἰς τὴν κατασκευὴν τοιούτου ἔργου; Βεβαίως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πρέπει νὰ ἀναγράφηται τὸ ποσὸν τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, τὸ ποῖον πρέπει νὰ συνομολογηθῇ πρὸς κατασκευὴν τοιούτου ἔργου. Ἀλλ’ ἐὰν θελήσητε ν’ ἀναγράψητε ἅπαν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ δαπανηθῇ χάριν ἑνὸς δημοσίου ἔργου, οἷον ὁ σιδηρόδρομος, βεβαίως προϋπολογισμὸς, καὶ μάλιστα Ἑλληνικὸς, δὲν δύναται νὰ ἦναί ποτε ἰσοσκελής· πρέπει λοιπὸν τότε νὰ παραιτηθῶμεν ἀπὸ τῆς ἐκτελέσεως δημοσίων ἔργων, πρέπει νὰ ἀφήσωμεν τὸν τόπον αὐτὸν ἐν ᾧ σημείῳ καὶ ἐν οἷς ὁρίοις εὑρέθη σήμερον. Δὲν πιστεύω ὅμως, ὅτι ὑπάρχει τις ὁ σπουδαίως φρονῶν, ὅτι δύναται νὰ κατασκευασθῇ σιδηρόδρομος ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων. Ἠκούσαμεν ἐντεῦθεν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος, ἀνέγνωμεν δὲ καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ ἡ καταστροφὴ, ἵνα ἴδωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμενα τὰ εἰσπραχθησόμενα ἔσοδα καὶ ὄχι τὰ βεβαιωθησόμενα, καὶ ὅτι τοῦτο ἦτο ἀνακάλυψις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἥτις πρώτη τὸ προέβαλεν. Ἠπόρησα μάλιστα, πῶς οἱ παρατηροῦντες τοῦτο δὲν προέβαλον ἀξίωσιν προνομίου ἐφευρέσεως. Ἀφ’ ἧς ἤρξαντο ἐν Ἑλλάδι συντασσόμενοι προϋπολογισμοί, πάντες ἐγίνωσκον, ὅτι ἦτο προτιμότερον ν’ ἀναγράφωνται τὰ εἰσπραχθησόμενα καὶ ὄχι τὰ βεβαιωθησόμενα ἔσοδα. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τὸ φορολογικὸν, τὸ ὁποῖον παρ’ ἡμῖν κρατεῖ, ἡ συνήθεια, τὴν ὁποίαν πάντες οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους εἶχον παραδεχθῆ, οὕτω νὰ συντάσσωσι τοὺς προϋπολογισμοὺς τοῦ Κράτους, ὑπελήφθη, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ ἄνευ βλάβης τοῦ σκοποῦ, χάριν τοῦ ὁποίου ὑπεστηρίχθη ἡ ἀναγραφὴ τῶν εἰσπραχθησομένων ἐσόδων, διότι πάντοτε ὑπελογίζετο ὁποία εἶναι ἡ καθυστέρησις μεταξὺ βεβαιουμένων καὶ εἰσπραττομένων, πάντοτε δὲ πᾶς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὑποβάλλων εἰς τὴν Βουλὴν τὸν προϋπολογισμὸν, πάντοτε ὑπελόγιζεν ἐπὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἤθελε προκύψει ὡς καθυστέρημα μεταξὺ βεβαιώσεων καὶ εἰσπράξεων, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τοῦ ὑπολογισμοῦ τούτου ἐκανόνιζε τὰ τῶν δαπανῶν. Δὲν εἶναι δὲ καὶ ἀκριβὲς, ὅτι πᾶσα ἡ καθυστέρησις, ἡ ἐν τῷ τέλει ἑκάστης χρήσεως παρουσιαζομένη μεταξὺ εἰσπραττομένων καὶ βεβαιουμένων, ἦτο ἀπώλεια τοῦ δημοσίου ταμείου, διότι ἐν τοῖς ἑπομένοις ἀπολογισμοῖς ἀποδίδοται ὑπὸ τὸν τίτλον «Ἔσοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων» μέρος αὐτῶν. Βεβαίως ὑπάρχει μία τις ἀπώλεια, καὶ ἡ ἀπώλεια αὕτη ὑπολογίζεται εἰς 40% ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν ἐν τῷ τέλει τῆς χρήσεως παρουσιαζομένων καθυστερήσεων διὰ τοὺς γενομένους ὑπολογισμοὺς, διότι ἐγένετο ὑπολογισμὸς εἰς καθυστερήσεις ἐγκαταλειφθείσας ἐν ὡρισμένῃ τινὶ χρήσει, καὶ εὑρέθη, ὅτι μετὰ παρέλευσιν ἑπτὰ ἐτῶν εἰσεπράχθησαν 60% ἐκ τῶν καθυστερήσεων, αἱ ὁποῖαι ἀπέμειναν. Ἀλλὰ τίνα σημασίαν ἔχουσι πάντα ταῦτα ἐπὶ τῆς οὐσίας καὶ τῆς ἐκτιμήσεως τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ; Βεβαίως ὀρθὸν ἦτο τὸ ἐφέτος γενόμενον. Δὲν ἤθελε βλάψει, ἐὰν ἐγίνετο καὶ πρὸ τριῶν καὶ πρὸ πέντε ἐτῶν· ἀλλὰ τοῦτο ἀποτελεῖ πλημμέλειαν τοῦ προϋπολογισμοῦ; τοῦτο ἦτο ἡ ἀφορμὴ τῶν παρουσιαζομένων ἐλλειμμάτων ἢ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν περιήλθομεν, ἵνα γίγνηται τοσοῦτος θόρυβος περὶ αὐτοῦ; Ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ παρετήρησεν, ὅτι τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἀπαιτούμενον ποσὸν δὲν ὑπελογίζετο ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς διαφορᾶς τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ὡς πρὸς τὰς εἰς χρυσὸν δαπάνας. Ἀναγινώσκων τις τοῦτο, ὑποθέτει, ὅτι ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπολαμβάνει, ὅτι ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς καὶ τοῖς ἀπολογισμοῖς τῶν ἐτῶν 1887–1890 οὐδεμία ἀνεγράφη πίστωσις δι’ ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, καὶ ὅτι πᾶσα αὕτη ἡ ὑπερτίμησις ἐκαλύπτετο ἐκ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν· τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Βεβαίως κατὰ τὸ πλεῖστον τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα ἢ μᾶλλον τὸ μεταλλικὸν νόμισμα ἐπρομηθεύετο κατὰ τὰ ἔτη 1887–1890 ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων, ἀλλ’ οὐχ ἧττον καὶ πολλὰ ἐπληρώθησαν δι’ ἀγορᾶς ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἐκ τῆς ἡμετέρας ἀγορᾶς· καὶ ἐνθυμεῖσθε ὅτι χθὲς τὸ ἑσπέρας, ὅτε ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν, ἐβεβαιώθη ὡς πραγματοποιηθεῖσα ἡ ἀγορὰ 10 ἑκατομμυρίων ἐπὶ τιμῇ 127½. Ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς τῶν ἐτῶν 1887–1890 ἀνεγράφοντο ποσὰ 3–5 ἑκατομμυρίων δαπανηθέντα λόγῳ τῆς ὑπερτιμήσεως τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος. Ἀλλὰ δύναταί τις νὰ κατακρίνῃ τὸν διαχειρισάμενον τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, διότι εἶχεν ἐπιτύχει διὰ τῶν οἰκονομικῶν συνδιασμῶν νὰ μὴ ἐξάγηται τοῦ Κράτους ἅπαν τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους; Ἀκριβῶς τὸ σύστημα τοῦτο τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν, τὸ παραδεδεγμένον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο διηύθυνε τὰ κοινὰ, τοῦτον τὸν σκοπὸν εἶχε, νὰ μὴ ἐξαντλήσῃ τὴν χώραν, νὰ ἀφήσῃ εἰς τὴν χώραν ἅπαν τὸ μεταλλικὸν ἀποταμίευμα, νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν ἀποταμιευμάτων καὶ διὰ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν νὰ παρασκευάσῃ τὴν χώραν κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε μετά τινα χρόνον νὰ ᾖναι ἐφικτὴ ἄνευ καταστροφῆς ἢ βλάβης τῶν κοινῶν συναλλαγῶν ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Μήπως ἄλλως τε τὸ σύστημα τοῦτο, τοῦ νὰ μὴ καταλογίζηται ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς ὑπερτίμησίς τις, ὅταν ἐκ προϊόντος δανείου ἐλαμβάνετο τὸ ποσὸν τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, εἶναι σύστημα, τὸ ὁποῖον μόνον ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐφήρμοσε; Πάντοτε τοῦτο ἐγίνετο ὑπὸ πασῶν τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων· ἡ Κυβέρνησις, ἡ συνομολογήσασα τὸ δάνειον τῶν 60,000,000, ἡ Κυβέρνησις, ἡ συνομολογήσασα τὸ δάνειον τῶν 120,000,000, ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἰσήγαγε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ κατὰ τὸ 1877 καὶ κατὰ τὸ 1880 καὶ κατὰ τὸ 1885, ὁσάκις ἐλάμβανον ἐκ δανείου μεταλλικὸν νόμισμα, κατελόγιζον αὐτὸ ἄνευ ὑπερτιμήσεως, ἤτοι ἐν ἰσοτιμίᾳ πρὸς τὸ νομίμως κυκλοφοροῦν ἐν τῇ χώρᾳ πιστωτικὸν νόμισμα. Ἐνθυμοῦμαι μάλιστα, ὅτι κρατερὸς διεξήχθη ἀγὼν μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ καὶ ἐμοῦ κατὰ τὰ ἔτη 1887–1890· ὁ κ. Βουλευτὴς κατέκρινε τὸ σύστημα τοῦτο ὡς σφαλερόν. Ὅτε ὅμως διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τί ἔπραξε; Κατελόγισε τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος εἴς τε τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα, ἤτοι διὰ τοῦ ποσοῦ, τοῦ ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως προερχομένου, ηὔξανε τὰ ἔσοδα κατὰ τοσοῦτον, ὅσον καὶ τὰ ἔξοδα.

§63ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ναί· ἀλλὰ εἰς τὰ ἔκτακτα ἔσοδα, χάριν λογιστικῆς τάξεως, ἐνῷ τὰ ἔξοδα, εἰς ἃ κατατάσσετε, εἰσὶ τακτικά.

§64ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν οἱονδήποτε ποσὸν τὸ ἀναγράψητε ἐν τῷ ἀπολογισμῷ πρὸς πίστωσιν τῶν τε ἐσόδων καὶ ἐξόδων, δὲν ἔχετε τὴν ἐλαχίστην διαφοράν, καταλήγετε εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἠθέλετε καταλήξει καὶ ἂν δὲν τὸ ἀνεγράφετε. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀτερπὴς καὶ δυσάρεστος ἡ περαιτέρω ἐν τῇ Βουλῇ συζήτησις ἐπὶ λογιστικοῦ ζητήματος, ὅταν ἡ λύσις αὐτοῦ καὶ διὰ τοῦ συστήματος τοῦ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ καταλήγῃ εἰς ἓν μηδενικόν. Ἡ μειοψηφία, ἀναφερομένη εἰς τὸν πίνακα ἐλλειμμάτων τῶν χρήσεων 1882–1892, καθ’ ὃν τὰ ἐν γένει ἐλλείμματα, τακτικὰ καὶ ἔκτακτα, ἀνέρχονται εἰς 303 ἑκατομμύρια, ὑπολαμβάνει τὸ ποσὸν τοῦτο ὡς ἐνδεικνῦον, ὅτι τὰ συνομολογηθέντα δάνεια ἐχρησίμευσαν εἰς κάλυψιν ἐλλειμμάτων. Περὶ τούτου ὡμίλησα χθὲς διεξοδικῶς· μόνον μίαν προσθήκην ποιοῦμαι σήμερον. Τὰ μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς ἑνδεκαετίας ταύτης ἐλλείμματα ἀνέρχονται εἰς μόνον 113,000,000. Ἐκ τούτων ἐπιβαρύνουσι τὰς χρήσεις:

Ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς καὶ ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἰσχυρίσθησαν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1892 ἀνέρχεται εἰς 40 ἑκατομμύρια καὶ ὄχι εἰς 2,800,500, ὡς ἀναγράφει ὁ προσωρινὸς ἀπολογισμὸς τοῦ ἔτους τούτου. Πρῶτον ἐκ τῶν ἐσόδων νομίζω ἐκπίπτουσι 4,400,000, λόγῳ ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐκτάκτως κατέβαλε 2,500,000 πρὸς ἐξαγορὰν τοῦ δικαιώματος τοῦ Κράτους ἢ μᾶλλον τῆς συμμετοχῆς του εἰς τὰ κέρδη τῶν τραπεζικῶν γραμματίων. Ἀλλὰ λησμονεῖ ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος, ὅτι αὕτη ἡ πρόσοδος ἦτο ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων τοῦ 1892. Λησμονοῦσι δὲ ἰδίως, ὅτι ἑκάστη χρῆσις ἔχει τὰ ἔκτακτα ἢ καὶ τυχηρὰ εἰσοδήματά της. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κρίνωσι τὸν τῆς ἐπιούσης χρήσεως προϋπολογισμόν, ἐδικαιοῦντο νὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι τοιοῦτον ἔσοδον, οἷον τὸ ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης προελθόν, δὲν πρέπει ν’ ἀναγραφῇ. Ἀλλ’ ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς σπουδαίως συζητοῦντας ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ νὰ προσπαθῶσι νὰ παραστήσωσιν ἕνα οἱονδήποτε ἀπολογισμὸν ἐν ἐλλείμματι, λόγῳ, ὅτι μεταξὺ τῶν εἰσπραχθέντων ἐσόδων ὑπάρχουσι καί τινα, ἅτινα δὲν θέλουσιν ἐπαναληφθῆ εἰς τὸ ἐπιὸν ἔτος; Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, πάντων τῶν Κρατῶν οἱ ἀπολογισμοὶ δύνανται νὰ παρασταθῶσιν ὡς ἐλαττωματικοί, διότι εἰς πᾶσαν χρῆσιν συμβαίνει νὰ παρουσιάζωνται καὶ ἔσοδα, ἅτινα δὲν ἐπαναλαμβάνονται εἰς τὴν ἑπομένην. Ἐὰν, ἐπαναλαμβάνω, ἡ παρατήρησίς των εἶχε σκοπὸν νὰ ἐλέγξῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1893, ἤθελον παρατηρήσει εἰς αὐτούς, ὅτι κατὰ τὸ 1893 προσετέθησαν τὰ διδακτικὰ τέλη, τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς 1,400,000, ἐπίσης ἡ μεταβολὴ τῶν νόμων περὶ χαρτοσήμου ἐπέφερεν αὔξησιν 1 ἑκατομμυρίου, καὶ τέλος ἐγένοντο αἱ μεταῤῥυθμίσεις τοῦ δασμολογίου, πάντα δὲ ταῦτα ἔσχον ὡς ἀποτέλεσμα ν’ ἀντικαταστήσωσιν αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐκτάκτως παρὰ τῆς Τραπέζης εἰσπραχθὲν κατὰ τὸ 1892 δὲν θέλει ἐπαναληφθῆ κατὰ τὸ 1893. Ἀλλὰ, ἵνα βεβαιώσῃ, ἔστω καὶ αὐθαιρέτως, ἔλλειμμα 40 ἑκατομμυρίων, ἰσχυρίζεται ἡ μειοψηφία, ὅτι τὰ ἔξοδα τοῦ 1892 ἀνῆλθον εἰς δραχμὰς 97,737,846· ἀφαιρεῖ δὲ ἐκ τούτων τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἀπαιτούμενον ποσὸν, καὶ εὑρίσκει, ὅτι αἱ ὑπόλοιποι δαπάναι ἀνῆλθον εἰς δραχμὰς 66,469,562. Εἰς τὴν ἀναγραφὴν ὅμως τῶν ποσοτήτων τούτων σφάλλεται, διότι διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους ἐπληρώθησαν εἰς βάρος τῆς χρήσεως τοῦ

1892 δραχμαὶ································ 35,739,876

ὥστε ἀπέμειναν διὰ τὰς λοιπὰς δαπάνας······· 61,997,970

············································ 97,737,846

Ἐπειδὴ δὲ ὁ συλλογισμὸς, δι’ οὗ νομίζει ὡς ἐνδεικνυόμενον τὸ ἔλλειμμα τῶν 40,000,000, δὲν εἶναι μόνον αὐθαίρετος, ἀλλὰ καὶ πρωτότυπος, δὲν κρίνω ἀναγκαῖον ν’ ἀπασχοληθῶ ἐπὶ πλέον περὶ τούτου τὴν Βουλήν. Ὅταν αὕτη ἔχῃ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν της ἐπίσημον ἀπολογισμὸν, ἐνδεικνύοντα ἔλλειμμα δρ. 2,808,377, δύναται νὰ παρίδῃ ὡς μὴ σοβαρὸν τὸν προβαλλόμενον ἰσχυρισμὸν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἠδύνατο νὰ ᾖναι ἀνώτερον τοῦ ἐν τῷ ἐπισήμῳ ἀπολογισμῷ ἀναγραφέντος. Ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἰσχυρίζεται, ὅτι ἡ κατ’ ἐπίσημον πίνακα ἐπιτευχθεῖσα ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους διὰ τῆς μετατροπῆς τῶν ὑφισταμένων δανείων ἀπεδείχθη ἀνυπόστατος, διότι ἡ διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ χρεωλυσίου δανείων τινῶν ἐπελθοῦσα ἐλάττωσις ἐκαλύφθη διὰ τῶν τόκων τοῦ ἐξογκωθέντος χρέους. Ὅταν τις διὰ φράσεων τοσούτῳ γενικῶν καὶ ἀορίστων θέλῃ ν’ ἀναιρέσῃ ὅ,τι ἐκ τῶν ἀριθμῶν ἀποδεικνύεται, δὲν δύναται νὰ γένηται συζήτησις μετ’ αὐτοῦ. Ἐγὼ χθὲς, ὡς καὶ ἄλλοτε ἐπανέλαβον, ἀπέδειξα δι’ ἀριθμῶν, κατατεταγμένων ἐν πίνακι, ὅτι διὰ τῆς γενομένης μετατροπῆς ἐπετεύχθη ἀκριβῶς οἰκονομία ἐν τῷ ποσῷ τῷ ἀπαιτουμένῳ ἐτησίως διὰ τὴν δαπάνην τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους ἐκ δρ. 6,500,000. Ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, νομίζουσα ὅτι ὁμιλεῖ οὐχὶ πρὸς Ἕλληνας, ἀλλὰ πρὸς Κινέζους, εἶπε: «θέλετε νὰ μάθητε ὁποῖα ἦσαν τ’ ἀποτελέσματα τοῦ Φαῖντιγγ; Ἐξετάσατε τὰ ἐνταῦθα εὐαγῆ ἱδρύματα, καὶ θὰ μάθητε, ὅτι πάντα ταῦτα, προκειμένου νὰ πληρωθῶσι τοὺς τόκους τοὺς ὀφειλομένους ἐκ τῶν χρεωγράφων, τὰ ὁποῖα εἶχον, ἐπληρώθησαν πρὸς 105 δραχμὰς τοῖς ἑκατὸν, ἐνῷ ἡ νέα Κυβέρνησις ἔδωκε μόνον 50%». Εἶπον, ὅτι βεβαίως ταῦτα δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅταν ὁμιλῇ οὐχὶ πρὸς Ἕλληνας, ἀλλὰ πρὸς Κινέζους, διότι εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὅσοι ἐπρόλαβον νὰ ἐξαργυρώσωσι τὰ coupons τῆς αʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1893, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶχεν ἐξαντληθῆ τὸ κεφάλαιον τοῦ συνδικάτου, ἔλαβον 65% εἰς μεταλλικὸν νόμισμα, διὰ τῆς ἀναγωγῆς δὲ τούτου εἰς τραπεζικὸν νόμισμα ἔλαβον δρ. 105. Δυστυχῶς ὅμως τὸ κεφάλαιον τοῦ συνδικάτου συνίστατο ἐκ 5,500,000, ἐξηφανίσθη δὲ πολὺ πρὶν ἢ τελειώσῃ ἡ πληρωμὴ τῶν coupons τῆς πρώτης ἑξαμηνίας, ὅσοι δὲ βραδύτερον ἐζήτησαν νὰ ἐξαργυρώσωσι τὰ τοκομερίδιά των, δὲν ἠδυνήθησαν νὰ λάβωσιν οὐδὲ 40%.

§65ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Διότι ἐπῆλθε τὸ λάκτισμα τὸ ἰδικόν σας κατὰ τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως.

§66ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ λάκτισμα περιείχετο ἐν αὐτῷ τούτῳ τῷ συστήματι ὑμῶν, ἐνεδεικνύετο δὲ ἀρχῆθεν ὡς δοθησόμενον, διότι οὐδεμία Κυβέρνησις, γινώσκουσα ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι δὲν κέκτηται τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ὅτι εὐθὺς ὡς τοῦτο ἤθελε συνέλθῃ ἐν τῇ πρώτῃ αὐτοῦ συνεδρίᾳ θὰ λακτίσῃ πάντα τὰ ἐν τῇ ἀπουσίᾳ του ληφθέντα μέτρα, προέρχεται εἰς πράξεις ἀνατρεπούσας τὴν δημοσίαν πίστιν καὶ οὐσιωδῶς ἐπηρεαζούσας τὴν ἐν γένει κατάστασιν τῆς χώρας. Ἡ Κυβέρνησις, τῆς ὁποίας μετείχετε, δὲν ἔπρεπε, κατ’ ἐμὲ, νὰ προτιμήσῃ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον προετίμησε, καὶ δι’ ὅσους χθὲς εἶπον λόγους, καὶ διότι τοιοῦτον σύστημα ἀπῄτει ἀπαραιτήτως τὴν ψήφισιν αὐτοῦ ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἀλλ’ ἂν λόγῳ τοῦ κατεπείγοντος τῶν περιστάσεων ἐδημιουργήσατε τὸ σύστημα τοῦτο διὰ Β. Διατάγματος, ὠφείλετε νὰ καλέσητε ἀμέσως τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ζητήσητε τὴν ψῆφον αὐτῆς ἐπὶ μέτρῳ, τὸ ὁποῖον συνεδέετο ἀῤῥήκτως πρὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας καὶ τὸ ὁποῖον ἀνεκήρυξεν ἐπισήμως τὴν ἀνεπάρκειαν, ἤτοι τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους. Ἐὰν ἡ ἀπόφασις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἐλαμβάνετο ἐντὸς τοῦ μηνὸς Μαΐου, ἢ καὶ ἐντὸς τοῦ πρώτου δεκαπενθημέρου τοῦ Ἰουνίου, ἤθελον προληφθῆ αἱ ἐπελθοῦσαι καταστροφαὶ, καὶ πρὸ πάντων ἠθέλομεν ἀποφύγει τὴν δικαίαν μομφὴν, ὅτι δὲν προσηνέχθημεν εἰλικρινῶς καὶ μετ’ εὐθύτητος πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἡμῶν. Διὰ τοῦ συστήματος ὑμῶν εἰσήλθομεν εἰς ὅλως ἐκκρεμῆ στάσιν καὶ εἰς πλήρη ἀβεβαιότητα περὶ τοῦ οἰκονομικοῦ μέλλοντος τοῦ τόπου ἡμῶν. Ἐνῷ δὲ διὰ τοῦ συστήματος τούτου ἐκηρύχθη τὸ Κράτος εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως, οὐδεμίαν ἐνεδείκνυε τὸ σύστημα τοῦτο προσεχῆ διέξοδον. Τὸ ὀρθὸν εἶναι καὶ εἰς τοὺς ἰδιώτας καὶ εἰς τὰ Κράτη νὰ προκαλῶσι καὶ ἐπιτυγχάνωσι συμβιβασμὸν μετὰ τῶν πιστωτῶν αὐτῶν, ὅταν περιέρχωνται εἰς κατάστασιν ἀνεπαρκείας περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών των. Ἀλλὰ καὶ ὅταν κηρυχθῶσιν εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως, ὡς ἐγένετο διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου 1893, ὀφείλουσιν ἄνευ ἀναβολῆς νὰ ἐπιζητήσωσι τὸν συμβιβασμὸν, ὀφείλουσιν ὁπωσδήποτε νὰ κανονίσωσιν, ἔστω καὶ προσωρινῶς, τὰ τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῶν πρὸς τοὺς πιστωτάς των...

§67ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καλὸν εἶναι νὰ διακόψωμεν. Εἶναι 1 ἡ ὥρα.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πλησιάζει εἰς τὸ τέλος.

§69ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ ἦτο καλλίτερον, νομίζω, καὶ διὰ τὸν ἀγορεύοντα, τὸν ἐπίλογον, ὁ ὁποῖος βεβαίως θὰ ἦναι μακρὸς, νὰ τὸν εἴπῃ κατόπιν. (Ἐγείρονται πάντες οἱ τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος πρὸς ἀναχώρησιν).

§70ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τελειώσω· ὀλίγα ἔτι ἔχω νὰ εἴπω.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καθήσατε, Κύριοι, θὰ τελειώσῃ. Ἄλλως τε μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἶναι καὶ ἔλλειψις ἁβρότητος πρὸς συνάδελφόν σας, ὅστις σᾶς λέγει, ὅτι θὰ τελειώσῃ, νὰ θέλητε ν’ ἀπέλθητε.

§72ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἁβρότης εἶναι ν’ ἀκούσωμεν μὲ ἡσυχίαν κατόπιν περὶ πραγμάτων σπουδαιοτάτων.

§73ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἑκατέρωθεν). Εἰς τὰς 3 λοιπόν.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις, ἀναβαλλομένης τῆς ἐξακολουθήσεως εἰς τὰς 3 μ. μ. (Γίνεται διακοπὴ ὥρᾳ 1 μ. μ. Ἐπαναλαμβάνεται δὲ ἡ συνεδρίασις ὥρᾳ 4 καὶ 30′ μ. μ.)

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§76ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν μὲν τοῖς καθ’ ἕκαστον ἀνευρίσκει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1894 ἔλλειμμα 12,000,000, ἐν δὲ τῷ συμπεράσματι τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ὑποβιβάζει εἰς μόνον 8 ἑκατομμύρια. Κατὰ τὴν μειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ κατὰ τοὺς ἀγορεύσαντας μέχρι τοῦδε δύο ῥήτορας ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ἔσοδα ἔπρεπε νὰ ὑπολογισθῶσιν ἐλάσσονα τῶν ἀναγραφομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ κατὰ 848,000, τὰ δὲ ἔξοδα ἔπρεπε ν’ ἀναγραφῶσιν ἐπὶ πλέον κατὰ 10,500,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ, κατ’ αὐτούς, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894 παρουσιάζει ἔλλειμμα 12,328,000. Ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα αἱ παρατηρήσεις τῆς μειοψηφίας ἀνάγονται εἰς 3 κεφάλαια: αʹ) Εἰς τὸν ἔγγειον φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος. Κατὰ τὴν γνώμην τῆς μειοψηφίας, ἀπὸ 4,068,000 ἔπρεπε νὰ ὑπολογισθῶσιν εἰς 3,800,000, ἤτοι ἔλασσον κατὰ δρ. 268,000. Ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς Ἑπτανήσου ἀπὸ 2,430,000 ἔπρεπε νὰ ὑπολογισθῶσιν εἰς μόνον 1,950,000, ἤτοι ἔλασσον κατὰ δρ. 480,000. Ἀλλὰ προτείνει καὶ ἑτέραν τινὰ ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων. Ὑποθέτω, ὅτι περιέπεσεν εἰς σφάλμα ἡ μειοψηφία, ὑπολαβοῦσα ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων ἀναγράφεται ὡς ἔσοδον 1,000,000 ἐκ τῆς ὁδοποιΐας. Ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀναγράφεται τῷ ὄντι τοιοῦτον κεφάλαιον λόγῳ ἁπλῆς μνείας καὶ ἐκ τοῦ τυπικοῦ λόγου νὰ γίνηται σύγκρισις πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1893. Ὁπωσδήποτε εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν μίαν ἑκάστην τῶν παρατηρήσεων τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα ἴδωμεν, ἐὰν εὑρίσκηται ἐν τῷ δικαίῳ, προβάλλουσα τοιαύτας προτάσεις. Καὶ πρῶτον ὡς πρὸς τὴν πρόσοδον τὴν ἐκ τῆς σταφίδος, ἡ Κυβέρνησις ὑπελόγισεν ἐλάττωσιν τοῦ ἐσόδου τούτου κατὰ δέκα τοῖς ἑκατὸν τῶν κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη, τὰ πρὸ τοῦ 1892, εἰσπραχθέντων. Ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς νομίζει, ὅτι ἡ ἐλάττωσις αὕτη ἔσεται μείζων. Προκειμένου περὶ σταφίδος, βεβαίως πᾶσα ἐκ τῶν προτέρων πρόβλεψις εἶναι δυνατὸν νὰ ἐλεγχθῇ ἐσφαλμένη, διότι οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν γινώσκει, ὁποία ἔσεται ἡ τῆς σταφίδος τύχη ἐν τῷ μέλλοντι. Ἓν μόνον γινώσκομεν, ὅτι τὰ γενόμενα ἐν τῇ συνόδῳ ταύτῃ τῆς Βουλῆς ἀπέδειξαν, ὅτι καὶ εἰς ζήτημα, ὁποῖον τὸ τῆς σταφίδος, δὲν κατωρθώθη, ὥστε ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐξαρθῇ ὑπεράνω τῆς ἀτμοσφαίρας τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ. Καὶ ἐν τῷ θέματι τούτῳ εἰς ἓν καὶ μόνον ἀπέβλεψε, περὶ ἑνὸς καὶ μόνου προσεπάθησε, πῶς νὰ ἐπιῤῥίψῃ εὐθύνην ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν ἓν σχέδιον νόμου, τὸ ὁποῖον τῷ ὄντι εἶχε δυαδικὴν τὴν βάσιν, καθιέρου τὴν σύστασιν τοῦ σταφιδικοῦ ταμείου καὶ συνάμα τὴν παρακράτησιν τοῦ πλεονάζοντος ποσοῦ σταφίδος κατὰ τὴν ἐκδεδηλωμένην ἐπιθυμίαν σταφιδοφόρων τινῶν ἐπαρχιῶν. Ἐδήλωσεν, ὅτι ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν ἦτο ἑτοίμη νὰ δεχθῇ πάσας τὰς προταθησομένας εὐλόγους μεταῤῥυθμίσεις, μετ’ ὀλίγας δ’ ἡμέρας ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς σπουδαιοτέρας τῶν ὅσων ἦτο διατεθειμένη νὰ δεχθῇ μεταῤῥυθμίσεων κατόπιν τῶν γενομένων ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεων. Ἐπειδὴ δ’ ἐπρόκειτο περὶ μέτρου οὐχὶ συνήθους, ἐπειδὴ ἐπρόκειτο νὰ ὑποχρεωθῶσιν εἰς ἀπόδοσιν ποσοστοῦ τινος τῆς παραγωγῆς των πάντες οἱ σταφιδοκτήμονες, ἡ Κυβέρνησις, ὀρθῶς ποιοῦσα, δὲν ἐχαρακτήρισε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὡς ἐνέχον πολιτικὴν ἢ κυβερνητικὴν σημασίαν. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι κατὰ τοῦ σχεδίου τῆς παρακρατήσεως ἐξηγέρθησαν Βουλευταὶ σταφιδοφόρων τινῶν ἐπαρχιῶν· ὡς πρὸς τὴν σύστασιν ὅμως τοῦ σταφιδικοῦ ταμείου εἴδομεν τοὺς ῥήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἰσχυριζομένους, ὅτι ὁ προβαλλόμενος τρόπος πρὸς προμήθειαν ἐννέα ἑκατομμυρίων ἦτο ὁ χείριστος, εὕρισκον δὲ ἁπλούστερον νὰ χορηγήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὰ 9,000,000 εἴτε ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, εἴτε δι’ αὐξήσεως τοῦ ποσοῦ τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων· εὕρισκον ἁπλούστερον νὰ πιέσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν Τράπεζαν, ἵνα χορηγήσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο ὑπὸ τὸν παραδεδεγμένον τύπον τῶν γεωργοκτηματικῶν χορηγήσεων. Εἰς ταῦτα πάντα ἡ Κυβέρνησις ἀπήντα, ὅτι, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ παρ’ ἡμῖν χρηματιστικὰ, οὔτε ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἦτο διατεθειμένη νὰ χορηγήσῃ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν σταφιδαμπέλων, οὔτε ἦτο ἐφικτὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ χορηγήσῃ αὐτὰ ἐκ τῶν ἰδίων πόρων, οὔτε ἦτο ἐπιτετραμμένον αὐτῇ ὑπὸ λόγων συνδεομένων πρὸς τὰς ἐν γένει συναλλαγὰς ν’ αὐξήσῃ τὸ ποσὸν τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων, ὅπως προετάθη ὑπὸ τοῦ ἐκ Γορτυνίας ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ. Ὡς εἶναι νῦν ἀποδεδειγμένον, εἷς τῶν τρόπων, καθ’ οὓς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἄρσις τῆς κρατούσης παρ’ ἡμῖν νομισματικῆς ἀνωμαλίας, εἶναι ἡ ἐλάττωσις τοῦ ποσοῦ τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων γραμματίων. Ἐὰν δὲ σήμερον, ἔστω καὶ πρὸς θεραπείαν τῶν πιεζουσῶν τοὺς σταφιδοκτήμονας ἀναγκῶν, ἤθελεν ἀποφασισθῆ ἡ αὔξησις τοῦ ποσοῦ αὐτῶν, τότε βεβαίως ἠθέλομεν μεταβληθῆ εἰς ἀληθὲς χαρτοβασίλειον, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ ὑπολογίσῃ εἰς ὁποίαν ὑπερτίμησιν θέλει ἀνέλθῃ τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα. Εἶπον, ὅτι τὸ θέμα τῆς παρακρατήσεως τοῦ πλεονάζοντος ποσοῦ τῆς σταφίδος ἀπήντησε πολλὰς ἀντιῤῥήσεις· ἀλλ’ ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐν τῷ θέματι τούτῳ προετίμα νὰ συζητήσῃ ἐν πνεύματι διαλλακτικῷ, ἤθελεν ἴσως εὑρεθῆ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἡ παρακράτησις δὲν ἤθελεν ἀπαντήσει ἀνυπέρβλητον δυσχέρειαν. Ἐφ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν εὕρεσιν τῶν χρημάτων τῶν ἀναγκαιούντων πρὸς καλλιέργειαν τῶν σταφιδαμπέλων, ἤτοι πρὸς θεραπείαν τῆς ἀνάγκης, ἥτις παρεστάθη ἐντεῦθεν ὑπό τινων ἀξιοτίμων συναδέλφων τόσον ζωηρῶς, βεβαίως ἡ γενομένη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρότασις ἦτο ἡ μόνη, ἥτις ἠδύνατο νὰ πορίσῃ τὸ χρῆμα τὸ χρήσιμον εἰς τὴν καλλιέργειαν. Καὶ μεθ’ ὅλα ὅμως τὰ γενόμενα, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δὲν φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐξεύρῃ τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον εἶναι δυνατὸν ν’ ἀνακουφισθῶσιν οἱ μᾶλλον πάσχοντες ἐκ τῶν σταφιδοκτημόνων. Ἡ γενομένη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μείωσις τῆς προσόδου τῆς προσδοκωμένης ἐκ τῆς σταφίδος νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπαρκής. Τὸ ποσὸν τὸ ὑπολογιζόμενον, ἐὰν δὲν ἐπέλθῃ ἀνωτέρα τις δυσμενὴς περίστασις, εἶναι εἰσπράξιμον, ἡ πρότασις δὲ τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ποσοῦ τούτου δὲν εἶναι βάσιμος, ὅπως δὲν εἶναι βάσιμος καὶ ἠτιολογημένη καὶ ἡ προτεινομένη ὑπ’ αὐτῆς ἐλάττωσις τοῦ ποσοῦ τοῦ εἰσπραχθησομένου ἐκ τῶν προϊόντων τῆς Ἑπτανήσου. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἄξιαι ἀναιρέσεως αἱ γενόμενοι παρατηρήσεις ὡς πρὸς τὴν μείωσιν τῶν ἀναγραφομένων ἐσόδων τῶν 600,000 δραχμῶν. Οὕτως ἀπέμειναν πρὸς ἐξέτασιν αἱ παρατηρήσεις τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ὡς πρὸς τὰς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων ἀναγραφομένας πιστώσεις. Ὡς πρὸς τὸ δημόσιον χρέος εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς ἀναγράφει τὰ τοῦ δημοσίου χρέους ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ γενομένου προσωρινοῦ κανονισμοῦ διὰ τοῦ νόμου τῆς 10ης Δεκεμβρίου 1893. Κατὰ τὸν προσωρινὸν τοῦτον κανονισμὸν, τὰ εἰς χρυσὸν πληρωτέα ἀνέρχονται εἰς δέκα περίπου ἑκατομμύρια, ἡ δὲ Κυβέρνησις ὑπελόγισε τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος εἰς 170 λεπτὰ κατὰ φράγκον· ἡ μειονοψηφία ὅμως τῆς ἐπιτροπῆς νομίζει, ὅτι ἡ ὑπερτίμησις αὕτη δὲν εἶναι ἡ προσήκουσα, καὶ ὅτι κατὰ τὰς βλέψεις αὐτῆς ἡ ὑπερτίμησις ἔσεται μείζων. Προτείνει ἑπομένως ν’ ἀναγραφῇ πίστωσις ἐπὶ πλέον δύο ἑκατομμυρίων, ὑπολογίζουσα τὸ φράγκον πρὸς 1,90. Ὅταν περὶ τοιούτων αὐθαιρέτων ὑπολογισμῶν ἢ βλέψεων πρόκηται, δύσκολον εἶναι νὰ συζητήσῃ τις. Ἡμεῖς ἔχομεν ἀντίθετον γνώμην, ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι, ἐὰν ἐπιτευχθῇ ὁ ὑπὸ διαπραγμάτευσιν συμβιβασμὸς μετὰ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν, ἡ ὑπερτίμησις ἡ ὑφεστῶσα ἔσεται ἐλάσσων, δὲν εἶναι δὲ προσῆκον νὰ προσέχωμεν εἰς τὴν διακύμανσιν τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, τὴν παρατηρουμένην ἐν στιγμαῖς πολιτικῆς κρίσεως, διότι κἀνένα ἐξ ἡμῶν δὲν λανθάνει ὅτι, ὅτε τελευταίως ἡ Ἀντιπολίτευσις διέδωκεν, ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν ὑπουργικῇ κρίσει, ἀμέσως εἴδομεν τὸ συνάλλαγμα ὑπερτετιμημένον. Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὁποίαν ἔχουσι γνώμην οἱ διαχειριζόμενοι τὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος ἐν σχέσει πρὸς τὴν κυβερνητικὴν κατάστασιν. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι δὲν θὰ χρησιμοποιηθῇ ὁλόκληρος ἡ πίστωσις, ἡ ἀναγραφομένη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, καὶ ὅτι τοὐναντίον ἐντὸς τοῦ 1894 ἡ ὑπερτίμησις αὕτη θέλει κατέλθῃ. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι, καθ’ ὅσον τὸ ἐξωτερικὸν συνάλλαγμα κατέρχεται κατὰ δέκα λεπτὰ, θέλομεν ἔχει κέρδος ἐν τῇ πιστώσει ταύτῃ κατὰ ἓν ἑκατομμύριον. Ἀφ’ ἧς ἐδημοσιεύθη ὁ νόμος τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893, ἡ τιμὴ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος δὲν ὑπερέβη τὰ 170, νῦν δὲ αὕτη εἶναι ἐκ λεπτῶν 169 κατὰ φράγκον. Γνωστὸν δὲ τυγχάνει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προὐνόησεν ἤδη διὰ τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, τὸ χρησιμεῦσον διὰ τὰ coupons τοῦ Μαρτίου, ἴσως δὲ καὶ δι’ ἓν μέρος τοῦ προσεχοῦς Ἰουνίου. Ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, πρὸς ταῖς ἄλλαις παρατηρήσεσιν, ἃς προέβαλεν, ἐνόμισεν, ὅτι ἦτο ἐπίκαιρον νὰ ὑπομνήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν γενομένην κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ περὶ τῆς κεφαλαιώσεως τῶν συντάξεων. Εἶναι καὶ τοῦτο ἓν τῶν σχεδίων τῆς νέας Σχολῆς, διὰ τῶν ὁποίων ἐπαγγέλλεται τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Τίποτε ἁπλούστερον. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφεται πίστωσις ἐκ δραχμῶν 5 ἑκατομμυρίων διὰ τὰς συντάξεις. Ἐὰν τὸ ποσὸν τοῦτο κεφαλαιώσωμεν, θέλομεν ἔχει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ μόνον τὴν ὑπηρεσίαν ἑνὸς δανείου ἐκ 5 ἑκατομμυρίων, ἑπομένως ἀντὶ 5 ἑκατομμυρίων θέλομεν ἔχει τὸν τόκον τοῦ ποσοῦ τούτου, ἤτοι 300 χιλιάδας δραχμάς. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος συνάδελφος ἐπεκαλέσθη πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ σχεδίου τὰ γενόμενα ἐν Ἰταλίᾳ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος. Γνωστὸν ὅμως εἶναι, ὅτι ἐν Ἰταλίᾳ ὡς πρὸς τὰς συντάξεις τὰς μέχρι τοῦδε ἀπονεμηθείσας εὑρέθη ἓν πιστωτικὸν ἵδρυμα, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν, καθόσον ἐκεῖ πᾶσαι αἱ συντάξεις ἔχουσι καὶ ἀντιστοίχους κρατήσεις εἴτε πόρους. Παρ’ ἡμῖν ὅμως, ἐκτὸς τῶν συντάξεων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων, πᾶσαι αἱ ἄλλαι δὲν ἔχουσιν ἀντίστοιχον κράτησιν, αἱ δὲ συντάξεις τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων δὲν ἀποτελοῦσιν οὐδὲ τὸ τρίτον τοῦ ὅλου ποσοῦ. Τοιαῦται ῥιζικαὶ μεταβολαὶ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, οἷαι αἱ τῶν συντάξεων, προϋποθέτουσι τὴν σύμπραξιν πιστωτικῶν ἢ μετοχικῶν ἱδρυμάτων διατελούντων ἐν εὐρωστίᾳ, ἐνῷ τὰ παρ’ ἡμῖν τοιαῦτα εὑρίσκονται εἰς στενοχωρίας χρηματικάς. Ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς ἦτο μέλος τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὤφειλε δὲ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα ταύτην νὰ προέλθῃ εἰς πρακτικωτέραν διαμόρφωσιν τοῦ σχεδίου του, ἂν ἦτο τοῦτο ἐφαρμόσιμον παρ’ ἡμῖν. Κατὰ τὸ σύστημα τὸ προβληθὲν, δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν ἴσως καὶ περαιτέρω, δυνάμεθα ἴσως ὁλόκληρον τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων νὰ κεφαλαιώσωμεν, καὶ ἀντὶ νὰ ἔχωμεν 87 ἑκατομμύρια δαπάνας, νὰ πληρώνωμεν μόνον τὸν τόκον τοῦ ποσοῦ τούτου, οὕτω δὲ ἐξερχόμεθα τῶν οἰκονομικῶν δυσχερειῶν, διότι ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐξόδων θὰ κατέλθῃ εἰς μόνον 7 ἢ 8 ἑκατομμύρια. Ὅλα ὅμως ταῦτά εἰσι προϊόν φαντασίας, ὁμολογῶ δὲ, ὅτι οὐδέποτε ἐπίστευον, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ προβληθῶσιν ὑπὸ ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἵτινες ἀξιοῦσι νὰ διοικήσωσι τὴν χώραν. Διὰ τοῦτο δὲν κρίνω ἐπάναγκες ν’ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοιαύτης προτάσεως. Ἐπὶ τῶν ἐξόδων διοικήσεως, ἐπιστασίας καὶ εἰσπράξεως τῶν φόρων, ἡ μειοψηφία φρονεῖ, ὅτι, ἐὰν γένηται νέα διοικητικὴ διαίρεσις τοῦ Κράτους διὰ τῆς συστάσεως πλειόνων νομῶν ἢ νομαρχιῶν, τότε δύνανται νὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ οἰκονομικαὶ ἀρχαί, συγκεντρούμεναι εἰς τὰς ἕδρας τῶν νομαρχιῶν ἢ διοικήσεων, οὕτω δὲ θέλουσιν ἐλαττωθῆ τὰ ἔξοδα τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων. Ἀλλ’ ἡμεῖς γινώσκομεν ἐκ πείρας, ὅτι, ὡς ἔχουσι σήμερον αἱ ἀρχαὶ αὗται, ἀποδεικνύονται ἀνεπαρκεῖς, ὡς ἐκ τούτου δὲ συνεστήθησαν καὶ ὑποταμεῖα εἰς πολλὰς τῶν ἐπαρχιῶν. Ἡ μειοψηφία λησμονεῖ, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ἐλαττοῦμεν τὰ ὄργανα τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν φόρων, ἐπὶ τοσοῦτον ἐλαττοῦμεν καὶ τὰς δημοσίας εἰσπράξεις. Εἰς πάσας τὰς καλῶς ὠργανωμένας ἐπικρατείας καταβάλλεται ἡ προσήκουσα προσπάθεια, ὅπως τὰ ὄργανα τὰ ἐπιτετραμμένα τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τῶν φόρων ὦσιν οὕτως ὠργανωμένα, ὥστε νὰ ἐπιτυγχάνηται ἡ ἀνελλιπὴς τῶν δημοσίων φόρων εἴσπραξις, ἥτις ἐπιβάλλεται καὶ ὑπὸ τῶν ἀρχῶν τῆς ἰσότητος ἐν τῇ φορολογίᾳ, καθόσον, ὅταν φορολογούμενοι ὑπεκφεύγωσι τὴν πρὸς τὸ Κράτος νόμιμον αὐτῶν εἰσφοράν, ἐπιβαρύνονται ἀδίκως οἱ λοιποὶ καλῆς πίστεως φορολογούμενοι. Ὡς πρὸς τὰς πιστώσεις, τὰς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν ἀναγραφείσας, ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, ὡς καὶ οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ ἐντεῦθεν ἀγορεύσαντες, ἰσχυρίζονται, ὅτι αἱ πιστώσεις εἶναι ἀνεπαρκεῖς, ἰσχυρίζονται δὲ, ὅτι ἐπὶ τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1893 ἀναγραφεισῶν πιστώσεων ποσοῦ ἴσου πρὸς τὸ νῦν ἀναγραφόμενον ἐδέησε νὰ ὑποβληθῶσιν ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις ἐκ ποσοῦ ὑπερβαίνοντος τὰς ἀρχικὰς πιστώσεις. Περὶ τούτου ἐγένετο συζήτησις ἐν τοῖς νομοσχεδίοις τοῖς ἀφορῶσιν εἰς τὰς αἰτηθείσας χάριν τῆς ὁδοποιΐας τοῦ 1893 ἀναπληρωτικὰς πιστώσεις, ἀνεκοινώθη δὲ εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐλήφθησαν τὰ προσήκοντα μέτρα, ὥστε κατὰ τὸ 1894 οὐδεμία νὰ γένηται ὑπέρβασις τῶν πιστώσεων τούτων. Ἐὰν κατὰ τὸ 1893 ἐλαμβάνετο ἡ προσήκουσα πρόνοια ὑπὸ τῶν διαχειρισαμένων τὰς κεχορηγημένας πιστώσεις τῆς ὁδοποιΐας, βεβαίως δὲν ἠθέλομεν εὑρεθῆ πρὸ τοιαύτης καταστάσεως. Δὲν νομίζω ὅτι ὑπάρχει ἐν τῇ Βουλῇ συνάδελφος, ἔχων τὴν γνώμην, ὅτι διὰ τὴν ὁδοποιΐαν δὲν πρέπει νὰ δαπανῶνται πολλὰ καὶ δὲν πρέπει νὰ συμπληρωθῇ τὸ σύμπλεγμα τῶν ὁδῶν καθ’ ἅπασαν τὴν ἐπικράτειαν. Ἀλλά, ὡς ἔχουσι νῦν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰ δημόσια ἔργα κατὰ τὸ σύστημα, τὸ πρότερον κρατῆσαν· ὀφείλομεν πάσας τὰς δαπάνας ἡμῶν νὰ περιστείλωμεν, μέχρις οὗ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν μεταστῶσιν εἰς βελτίονα θέσιν, ὅτε θέλομεν βεβαίως δυνηθῆ νὰ κατασκευάσωμεν καὶ τὰς ὁδοὺς, αἱ ὁποῖαι ὑπολείπονται. Τό γε νῦν ἔχον, αἱ ἀναγραφόμεναι πιστώσεις εἶναι ἐπαρκεῖς, διότι κατὰ τὰς δοθείσας πληροφορίας, ὅπως ἀναγράφει καὶ ἡ ἔκθεσις τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ τὴν ἐθνικὴν ὁδοποιΐαν εἶχον ἐγκριθῆ ἔργα, τῶν

ὁποίων ἡ δαπάνη ἀνήρχετο εἰς············ δρ. 10,122,075

ἀπέναντι αὐτῶν ἐπληρώθησαν ἢ πληρωθήσονται διὰ τῶν χορηγηθεισῶν ἀναπλη-

ρωτικῶν πιστώσεων······················· δρ. 7,591,675

Ὑπελείφθησαν···························· δρ. 2,530,400

Διελύθησαν ἐργολαβίαι··················· δρ. 1,441,893

Ὑπολείπονται···························· δρ. 1,088,507

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τίνος χρονολογίας εἶναι ὁ πίναξ οὗτος;

§78ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τῆς χρονολογίας, καθ’ ἣν συνεδρίαζεν ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§79ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διότι βλέπω, ὅτι ἀντιφάσκει πρὸς ἄλλους πίνακας, κατατεθέντας εἰς τὴν Βουλήν.

§80ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖ ἐγίνετο μνεία καὶ περὶ τῶν δαπανῶν τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας.

§81ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀνεξαρτήτως τούτου, ὑπάρχει ἀντίφασις μεταξὺ πίνακος κατατεθέντος, ὁ ὁποῖος παρουσιάζει ὑπόλοιπον ποσὸν ἀνερχόμενον περίπου εἰς τρία ἑκατομμύρια.

§82ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίφασις, διότι πρῶτον διελύθησαν ἐργολαβίαι 1½ ἑκατομμυρίου· δεύτερον ἐζητήθη ἀκόμη ἀναπληρωτικὴ πίστωσις, τὸ περὶ ταύτης δὲ νομοσχέδιον εἶναι εἰσέτι ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐκ δραχμῶν 300,000. Ἂν ἀφαιρέσητε 1,800,000 περίπου, ἔχετε ὑπόλοιπον 1,100,000. Τὰ μέτρα, ἅτινα ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑπὸ κατασκευὴν διατελουσῶν ἐπαρχιακῶν ὁδῶν ἐλήφθησαν, ἐλήφθησαν ἐν τῷ δικαιώματι, ὅπερ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν παρέχει τὸ Β. Διάταγμα περὶ ἐκτελέσεως τῶν δημοσίων ἔργων. Κατὰ τὸ διάταγμα τοῦτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ καθορίζῃ τὰς ἐνιαυσίους πιστώσεις, ἐντὸς τῶν ὁποίων ὀφείλει ὁ ἐργολάβος νὰ περιορίζῃ τὰς ἐργασίας του. Ὡς εἶναι λοιπὸν γνωστόν, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ ἔτους ἐδήλωσεν εἰς τοὺς ἐργολάβους ἁρμοδίως, ὅτι αἱ πιστώσεις αἱ χορηγούμεναι κατὰ τὸ 1894 διὰ τὰς ὑπὸ κατασκευὴν ὁδοὺς δὲν δύνανται νὰ ἀνέλθωσι πέραν τῶν 470,000 δραχμῶν, διενεμήθη δὲ καταλλήλως τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς πάσας τὰς ὁδούς. Δὲν διατρέχομεν λοιπὸν τὸν κίνδυνον νὰ ἔχωμεν ἀναπληρωτικὰς πιστώσεις, διότι πάντα τὰ μέτρα ἐλήφθησαν, ὥστε νὰ ἐπαρκέσωσιν αἱ χορηγούμεναι πιστώσεις. Προσῆκον δὲ εἶναι οὐ μόνον οἱ σημερινοὶ Ὑπουργοί, ἀλλὰ πάντες οἱ διαχειριζόμενοι τὰ κοινά, νὰ κανονίζωσι τὰς δαπάνας οὕτως, ὥστε οὐδεμία νὰ ἐπέρχηται ὑπέρβασις τῶν κεχορηγημένων πιστώσεων, προσῆκον εἶναι ἐκ παντὸς τρόπου νὰ περιορίζωσι τά τε ἔργα καὶ τὰς ὑπηρεσίας ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν χορηγουμένων πιστώσεων· ὑπάρχουσι μόνον ἐξαιρετικαὶ περιστάσεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ δικαιολογήσωσι τὴν χορηγίαν ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων, νομίζω δὲ, ὅτι δὲν ἀνάγεται εἰς τὰς περιστάσεις ταύτας ἡ κατασκευὴ μιᾶς ὁδοῦ. Οὕτω δὲ ἐντὸς δύο ἢ τριῶν ἐτῶν θέλουσιν ἀποπερατωθῆ αἱ ὑπὸ κατασκευὴν ἐθνικαὶ ὁδοί. Ἐν τῷ μέλλοντι πάσης ἑτέρας ἐθνικῆς ὁδοῦ ἡ κατασκευὴ θέλει ἐγκρίνεσθαι δι’ εἰδικοῦ νόμου, ὡς διὰ τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου μετεῤῥυθμίσθη ἤδη τὸ ἄρθρον 34 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ. Ἐγένετο ὅμως μέγας θόρυβος ὡς πρὸς τὴν ἀναγραφὴν πιστώσεως ἄνευ ποσοῦ ὡρισμένου διὰ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμου· ὁ ἐκ Λοκρίδος μάλιστα ἀξιότιμος συνάδελφος ἰσχυρίσθη, ὅτι διαμαρτυρία ἐγένετο ἐκ μέρους τῶν ἐργολάβων τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, καὶ ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ διαιτητοῦ δὲν δύναται νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν ἐκκρεμῆ ταύτην ὑπόθεσιν. Ἐκ περιεργίας ᾐτησάμην πληροφορίας περὶ τούτου, καὶ ἐβεβαιώθην, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ λεχθὲν, ὅτι τοιαύτη τις διαμαρτυρία ἐγένετο, διότι ἡ ἀπόφασις τοῦ διαιτητοῦ εἶναι γνωστὸν εἰς ὁποῖα καταλήγει συμπεράσματα· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐγένετο διαμαρτυρία τις, τίνα δύναται νὰ ἔχῃ αὕτη ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς; Ἡμεῖς ἓν μόνον γινώσκομεν, ὅτι, τό γε νῦν, ἡ ἑταιρία τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου ἐλέγχεται ἀνίκανος νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον της. Δὲν γινώσκομεν λοιπὸν σήμερον, ὁποία ἔσται ἡ τύχη τοῦ ἔργου τούτου. Βεβαίως ἔχομεν συμφέρον νὰ μὴ παραμείνῃ ἐπὶ πολὺ ἐκκρεμὴς ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ἵνα μὴ αἱ γενόμεναι δαπάναι ματαιωθῶσιν. Ἀλλὰ σήμερον δὲν γινώσκομεν, ἂν δὲν θὰ εὑρεθῇ ἑταιρία, ἀναλαμβάνουσα τὴν περαιτέρω κατασκευὴν διὰ τῆς εἰς αὐτὴν παραχωρήσεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ μόνης, ἢ καὶ διά τινος ἐπιχορηγήσεως, δὲν γινώσκομεν, ὁποῖαι ἔσονται αἱ μέλλουσαι νὰ ἐπιβαρύνωσι τὸ δημόσιον δαπάναι λόγῳ τῆς περαιτέρω κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Ὅταν λοιπὸν πρὸ τοιαύτης ἀβεβαιότητος εὑρισκώμεθα, πῶς νὰ ἀναγράψωμεν πίστωσιν ὡρισμένην; Ἡ πρόνοια λοιπόν, ἡ ληφθεῖσα, νὰ ἀναγραφῇ πίστωσις μόνον λόγῳ μνείας, νὰ ἐπιτραπῇ δὲ δι’ ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων νὰ χορηγηθῇ ἡ δαπάνη πρὸς κατασκευὴν ἔργων κατὰ τὸ 1894, νομίζω ὅτι εἶναι ἡ μᾶλλον προσήκουσα. Ἀλλὰ προβάλλεται ἐκ μέρους τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λοκρίδος ἡ ἰδέα, ὅτι, ἂν παρουσιασθῇ ἡ τοιαύτη ἀνάγκη, καὶ ἄν, ἐπὶ παραδείγματι, δαπανηθῇ ποσόν, τὸ ὁποῖον δὲν δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ὡς δυνάμενον νὰ ὑπερβῇ τὰ τρία ἑκατομμύρια, πόθεν θέλομεν πορισθῆ τὸ ποσὸν τοῦτο; Τὸ κατ’ ἐμέ, φρονῶ ὅτι, ὡς προϋπελογίσθησαν τὰ ἔσοδα ἡμῶν, θὰ ἔχωμεν βεβαίως περίσσευμά τι, καὶ τὸ περίσσευμα τοῦτο δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, αἱ ὁποῖαι θέλουσι παρουσιασθῆ διαρκοῦντος τοῦ 1894. Δὲν ἔχω δὲ τὰς ἀποθαῤῥυντικὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐξεδήλωσεν ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, διότι εἷς καὶ μόνον μὴν παρῆλθεν, ἀφ’ ἧς ἤρξατο τὸ 1894, παρουσιάζει δὲ οὗτος ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα τὰ ἐκ τῶν φόρων καταναλώσεως ἀρκετὰ εὐάρεστα ἀποτελέσματα. Ἔχομεν τὰς τελωνειακὰς εἰσπράξεις τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου, αἱ ὁποῖαι ἀνῆλθον εἰς 1,482,000 δραχμάς, ἐνῷ αἱ τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1893 ἦσαν 1,433,000. Ἔχομεν τὰς εἰσπράξεις τοῦ ἰδίου μηνὸς ἐκ τῶν μονοπωλίων, αἱ ὁποῖαι παρουσιάζουσι περίσσευμα 90,000 ἐν σχέσει πρὸς τὰς εἰσπράξεις τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1893. Ἀλανθάστως λοιπὸν δυνάμεθα νὰ προσδοκῶμεν ἐκ τῶν ὑπολογιζομένων ἐσόδων περίσσευμά τι, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἂν αὗται κρίνωνται ἀνεπίδεκτοι ἀναβολῆς ὑπὸ τὴν ἔννοιαν τῶν πρὸς τὸ ἔργον τοῦτο συνδεομένων δημοσίων συμφερόντων. Ὁπωσδήποτε, Κύριοι, προκειμένου περὶ δαπανῶν κατασκευῆς σιδηροδρόμου, πρέπει πάντοτε νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους νὰ ἐπαρκέσωσιν εἰς πληρωμὴν τοιούτων δαπανῶν· οὐχὶ παρ’ ἡμῖν μόνον, ἀλλ’ ἁπανταχοῦ, ὅπου κατεσκευάσθησαν σιδηρόδρομοι, οὐδαμοῦ ἐπληρώθη ἡ ἀξία τῶν σιδηροδρόμων ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους· ἁπανταχοῦ συνωμολογήθησαν δάνεια, καὶ τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ἐπεβάρυνε μόνον ἡ ὑπηρεσία τῶν δανείων. Δὲν νομίζω δέ, ὅτι διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ 1894, ἂν ἤθελε πρὸς τοῦτο ἀπαιτηθῇ ποσὸν 4 καὶ 5 ἑκατομμυρίων, ἤθελεν εἶσθαι δύσκολον νὰ εὑρεθῇ ἓν δάνειον καὶ νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς διὰ τῶν δαπανῶν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δανείου τούτου· ἡ ὑπηρεσία δὲ τοῦ δανείου ἐκ 5 ἑκατομμυρίων δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ καταστήσῃ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894 ἀνισοσκελῆ. Δυσεξήγητος, κατ’ ἐμέ, εἶναι ἡ ἐπιμονὴ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προσπαθούντων ν’ ἀποδείξωσι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894 ἀνεπαρκῆ, ὡς ἐν ἐλλείμματι εὑρισκόμενον, ἀφοῦ οὐδὲν ἕτερον μέσον πρὸς αὔξησιν τῶν ἐσόδων ὑποδεικνύουσιν, ἀφοῦ καὶ αὐτοὶ ὁμολογοῦσιν, ὅτι αἱ οἰκονομίαι, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἐπενεχθῶσιν ἀκόμη κατ’ αὐτοὺς, διότι κατ’ ἐμὲ ἐπηνέχθησαν ἤδη πᾶσαι αἱ δυναταὶ οἰκονομίαι, δὲν παρουσιάζουσι ποσὸν ἄξιον λόγου. Ὡς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἀποκρούει τὴν ἐπιβάρυνσιν τοῦ Δημοσίου διὰ τῶν δαπανῶν, αἵτινες μέχρι τοῦδε κατεβάλλοντο ὑπὸ τοῦ Πανεπιστημίου. Τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν τούτων ἀνέρχεται περίπου εἰς 140,000, ἡ δὲ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως, νὰ προσέλθῃ τὸ Κράτος ἀρωγὸν εἰς τὸ ἵδρυμα τοῦτο, μεθ’ ἣν ὑπέστησαν μείωσιν αἱ πρόσοδοι αὐτοῦ, ἐλήφθη μετὰ προηγουμένην μελέτην. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς δυνάμεθα νὰ ὑποχρεώσωμεν τὸ Πανεπιστήμιον νὰ ἐξακολουθήσῃ καταβάλλον, ὡς κατὰ τὸ παρελθὸν, τὰς περὶ ὧν πρόκειται δαπάνας, ἀφοῦ τὰ ἔσοδα αὐτοῦ ἠλαττώθησαν. Δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς δικαιολογούμεθα, ἀφαιροῦντες τὰ μέσα τῆς λειτουργίας τοῦ ἱδρύματος τούτου, νὰ καταστήσωμεν τὴν ἀνωτάτην ἐκπαίδευσιν ἐλαττωματικήν Ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ὁστιςδήποτε καὶ ἂν διαχειρίζηται τὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας, καὶ ἀφοῦ ἀναγραφῶσιν αἱ πιστώσεις αὗται, θέλει φροντίσει, ὥστε νὰ μὴ δώσῃ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον παρὰ μόνον ἐκείνας τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας δὲν δύναται τὸ Πανεπιστήμιον ἐκ τῶν ἐσόδων αὐτοῦ νὰ καταβάλῃ. Ἡ ἐγγραφὴ πιστώσεων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲν ὑποχρεοῖ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ διαθέσῃ πάσας ταύτας τὰς πιστώσεις, ἀλλὰ ὀφείλει οὗτος νὰ ἐργάζηται μετὰ προσοχῆς καὶ φειδοῦς, ὅπως τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως ἐν τῇ ἐκτελέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐλαττῶται. Ὡς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς προτείνει ν’ αὐξήσωσιν αἱ πιστώσεις κατὰ δραχ. 580,000. Παρετήρησα ὅμως, ὅτι εἷς τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁμιλῶν, ὡς ὑποτίθεται, ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῆς Ἀξιωματικῆς, χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἰσχυρίζετο, ὅτι αἱ ἀναγραφεῖσαι πιστώσεις εἰσὶ πλείονες τῶν ἀπαιτουμένων, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπέλθῃ οἰκονομία εἰς τὰ ποσὰ αὐτῶν. Δὲν κέκτημαι εἰδικότητα περὶ τὰ στρατιωτικὰ, ὥστε νὰ συζητήσω ἐφ’ ὅσον παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριχωνίας συνάδελφος, ὃν ἄλλως τε θεωρῶ ἐκ τῶν μᾶλλον εὐπαιδεύτων καὶ μεμορφωμένων ἀξιωματικῶν τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ. Παρέρχομαι λοιπὸν τὴν μεταξὺ τούτου καὶ ἐπιτροπῆς ἀντίθεσιν γνωμῶν. Ἡ παρατήρησις, ἥτις ἀναγράφεται ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι δέον νὰ γένηται μετάθεσις τῆς ἐκ δραχμῶν 573,377 διὰ τὰς δαπάνας τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας πιστώσεως ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐγένετο κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὴν μειοψηφίαν ἐσύγχυσεν ὅ,τι ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἀνεγράφη, ὅτι αἱ πιστώσεις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἤθελον εἶσθαι ηὐξημέναι κατὰ 533,000 δραχμὰς, ἂν δὲν ἐφηρμόζετο ὁ νόμος περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Μόνον μία τις προσθήκη δικαιολογεῖται εἰς τὰς πιστώσεις τὰς αἰτουμένας ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, προσθήκη δρ. 280,000, κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν εἰσέτι ἐν τῇ Βουλῇ ὑπάρχον νομοσχέδιον περὶ προσθήκης 500 ἐθελοντῶν εἰς τὰ τάγματα τὰ εὐζωνικά. Ἡ προσθήκη τῆς πιστώσεως ταύτης δικαιολογεῖται ἐκ τῆς ἀποδεδειγμένης ἀνάγκης ν’ αὐξήσῃ ἡ δύναμις τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, καὶ ν’ αὐξήσῃ δι’ ἐθελοντῶν, ἤτοι δι’ ἀνδρῶν προσφορωτάτων εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Κατὰ τὰ λοιπὰ ἡ μελέτη, τὴν ὁποίαν ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐποιήσατο, ἔπεισεν αὐτὴν, ὅτι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν περιωρίσθη ἐντὸς τῶν στενοτάτων ὁρίων τῶν οἰκονομιῶν, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἐπέλθωσιν οἰκονομίαι μείζονες, ἄνευ προφανοῦς βλάβης τῶν συμφερόντων τῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐποιήσατο καὶ μίαν ἀνακάλυψιν, ὅτι, ὡς φαίνεται ἐκ τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, αὕτη εὑρίσκεται εἰς διαφωνίαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἢ μᾶλλον πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, διότι ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἀνεγράφη ἡ παρατήρησις, ὅτι «ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894 στηρίζεται ἐπὶ συνθηκῶν διαφερουσῶν ἐκείνων, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθησαν οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν προηγουμένων ἐτῶν· τοῦτο δὲν ἐλέχθη μὲν αὐταῖς λέξεσιν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσηγομένου τὸν προϋπολογισμόν, ἀλλ’ ὡμολογήθη ὑπ’ αὐτοῦ ἐν ταῖς ὁποίαις εἰσήγαγεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894 μεταῤῥυθμίσεσι.» Πῶς ἔχουσι τὰ τοῦ δημοσίου χρέους ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ 1894; Βεβαίως μετεῤῥυθμίσθησαν καὶ οὐσιωδῶς διαφέρουσι τῶν προηγουμένων ἐτῶν. Πῶς τὰ τῶν ἐσόδων; Ἐστηρίχθη ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων ἐπὶ μόνου τοῦ μέσου ὅρου τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν; Δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν, ἰδίως ὡς πρὸς τοὺς φόρους τῆς καταναλώσεως, τ’ ἀποτελέσματα τῶν τελευταίων μηνῶν, εἰς τοὺς ὁποίους κατοπτρίζεται ἡ ἀληθὴς κατάστασις τῶν πιθανῶν δημοσίων εἰσπράξεων; Ἐξ ὅσων ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος Βουλευτὴς εἶπεν, ὁμιλῶν πρὸ παντὸς περὶ τῆς τριετοῦς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν τῶν ἐτῶν 1882–1884, ἀπέμεινεν ἄνευ ἀναιρέσεως μία αὐτοῦ παρατήρησις, ὅτι διεκρίθη ἡ διοίκησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐπὶ μεγαλομανίᾳ. Ἕν πρᾶγμα εἶναι γνωστὸν ἐκ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ἱστορίας, ὅτι, ὅτε ἀνῆλθεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, εὗρε σύμβασιν, ὑπογεγραμμένην ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως περὶ τῆς κατασκευῆς θωρηκτῶν, σύμβασιν, ἥτις ἐπεβάρυνε τὸ Κράτος μὲ δαπάνην 30 περίπου ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ τὴν σύμβασιν ταύτην, ἐκτὸς τῶν τεχνικῶν αὐτῆς ὅρων, μὴ κριθέντων ὡς εὐστόχων, ἠκύρωσε, διότι δὲν ἐπέτρεπον τὰ μέσα τοῦ Κράτους τὴν κατασκευὴν θωρηκτῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἐφ’ ᾧ καὶ κατεκρίθη ὑπὸ τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως. Περιωρίσθη δὲ εἰς ἓν καὶ μόνον, νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐπιτροπὴν ἐξ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ ἡμῶν, ἵνα μελετήσῃ ἐν τοῖς κυριωτέροις ναυπηγείοις τῆς Εὐρώπης ὅ,τι ἐσχετίζετο πρὸς τὸ ναυτικὸν τῆς Ἑλλάδος. Διὰ τὰς δαπάνας τῆς περιοδείας τῆς ἐπιτροπῆς ἐκείνης, διὰ τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι κατεβλήθησαν διὰ τὴν λῆψιν σχεδίων ἐκ τῶν διαφόρων ναυπηγείων, κατεβλήθη ἓν τρισμέγιστον ποσόν, διὰ τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ χαρακτηρισθῇ ἡ πολιτικὴ ἐκείνη ὡς μεγαλομανὴς, κατεβλήθησαν 85,000 δρ. Αὕτη ἡ δαπάνη καὶ ἡ ἀγορὰ δύο ἢ τριῶν μικρῶν πλοίων, χρησιμωτάτων εἰς τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν, ἐχρησίμευσαν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὡς ἀφετηρία τῶν συκοφαντικῶν κατὰ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ αἰτιάσεων ἐπὶ μεγαλομανίᾳ. Πρὶν καταλίπω τὸ βῆμα, ὑπολαμβάνω ὡς ἐπιβαλλόμενον εἰς ἐμὲ τὸ καθῆκον νὰ μὴ ἀφήσω ὑπὸ ἐκκρεμότητα λογιστικόν τινα λογαριασμὸν μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ. Ὡς πάντες ἐνθυμεῖσθε, ὅτε ὁ ἡμέτερος Πρόεδρος ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἰσῆλθεν αὕτη εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ κ. Βουλευτὴς κατέσχεν ἐπὶ δίωρον τὸ βῆμα, ἵνα μεταδώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν παρατηρήσεις του ἐπὶ ἐλλείψεων, ἀντιφάσεων καὶ ἀσυμφωνιῶν, παρατηρουμένων εἰς τὰς ὑποβληθείσας εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν καταστάσεις τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, μάλιστα δὲ ἐπὶ τῶν καταστάσεων τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὰ δάνεια καὶ ἐπὶ τῶν προσωρινῶν ἀπολογισμῶν τῶν προσαρτωμένων εἰς τὰ τεύχη τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ 1893 καὶ τοῦ 1894. Δυστυχῶς ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν ἐτυπώθη εἰσέτι, ὥστε νὰ δύνωμαι λεπτομερέστερον νὰ πραγματευθῶ τὰ περὶ τοῦ θέματος τούτου. Θὰ συζητήσω ὅμως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐκράτησα προχείρων σημειώσεων, καὶ θ’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν, οὐχὶ βεβαίως ἐπὶ δίωρον, ὡς ἔπραξεν ὁ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτής, ἀλλ’ ἐπ’ ὀλίγα μόνον λεπτά. Εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν, ὡς πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ μελετήσω τὰ τῶν καταστάσεων, αἱ ὁποῖαι ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου· συνήγαγον δὲ ἐκ τῆς μελέτης ταύτης τὸ συμπέρασμα, ὅτι πᾶσαι αἱ ἀνωμαλίαι, πᾶσαι αἱ ἀταξίαι, πᾶσαι αἱ ἐλλείψεις, αἱ καταγγελθεῖσαι ὑπὸ τοῦ κ. ἐκ Λοκρίδος Βουλευτοῦ, εἰσὶ κατὰ τὸ πλεῖστον ἀνύπαρκτοι, ἐπλάσθησαν δὲ πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν νὰ δημιουργηθῇ μία μακρὰ ἀγόρευσις ἀντιπολιτευομένου. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς δὲν ἠθέλησε νὰ ποιήσηται τὴν ἐξέλεγξιν τῶν καταστάσεων τούτων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀπολογισμῶν τῶν ἤδη δημοσιευθέντων, νὰ ἐξετάσῃ δὲ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀπολογισμῶν τούτων ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς καταστάσεις, αἱ ὁποῖαι ἐδημοσιεύθησαν μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894. Πάντες, ὅσοι παρηκολουθήσατε τὰ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν, γινώσκετε, ὅτι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1893 καὶ τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1894 ἐδημοσιεύθησαν οἱ ἀπολογισμοὶ ὁλοκλήρου δεκαετίας. Κατ’ ἐμὲ, εἶναι ἄξιον ἐπαίνων τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, διότι κατώρθωσεν ἐν τόσον ὀλίγῳ χρονικῷ διαστήματι νὰ καταρτίσῃ ἀπολογισμοὺς ὁλοκλήρου δεκαετίας. Ἂν δὲ ἐν τῇ συγκεντρώσει τῆς ἐργασίας ταύτης παρεισέφρησαν καί τινα λάθη, δὲν εἶναι διὰ τοῦτο ἀξιοκατάκριτον τὸ Λογιστήριον, διότι δὲν εἶναι λάθη δυνάμενα νὰ παραπλανήσωσι τὸν μελετῶντα τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, εἶναι λάθη, εἰς τὰ ὁποῖα ὑποπίπτει πᾶς ὁ συντάσσων ἀπολογισμοὺς ἢ ἰσολογισμοὺς. Ἡμεῖς μάλιστα ἔχομεν ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ πολιτικῇ ἡμῶν δικονομίᾳ τὴν διάταξιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπεται ἀναψηλάφησις ἀποφάσεως, καθ’ ἣν συνέβησαν λογιστικὰ λάθη. Εἶναι λοιπὸν ἀνθρώπινον, ὅταν ἐν διαστήματι διετίας καταρτίζωνται ἀπολογισμοὶ ὁλοκλήρου δεκαετίας, νὰ παρεισφρήσωσι λάθη τινὰ ἀνάξια λόγου, μὴ δικαιολογοῦντα δίωρον ἀπασχόλησιν τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἰσχυρίσθη, ὅτι μεταξὺ τῶν καταστάσεων τῶν προσηρτημένων εἰς τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1893 περὶ τῶν δανείων καὶ τῆς καταστάσεως περὶ τῶν ἐκ τῶν δανείων εἰσπράξεων, τῆς προσηρτημένης εἰς τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, ἀπαντῶσι διαφοραὶ 6,000,000. Ἀλλὰ πάσας ταύτας τὰς διαφορὰς ἐδημιούργησεν ἡ ἀπειρία περὶ τὴν μελέτην τῶν πινάκων. Ἰσχυρίσθη, ὅτι κατὰ τὸν ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 πίνακα ἔδει νὰ εἰσπραχθῶσιν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 δραχμαὶ 47,100,100, ἐξ ὧν εἰσεπράχθησαν δραχ. 45,398,472 καὶ μένουσι καθυστεροῦσαι δραχμαὶ 1,731,528, ἐνῷ κατὰ τὴν κατάστασιν τὴν ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 εἰσεπράχθησαν ἐν ὅλῳ δραχ. 66,940,000, καὶ ἐρωτᾷ: πότε ὑπῆρξεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ ἀληθείᾳ, πέρυσιν ἢ ἐφέτος; Ἐὰν ὅμως παρετήρει, ὅτι αἱ καταστάσεις αἱ ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 ἀφορῶσιν εἰς τὴν κίνησιν τῶν δανείων διαδοχικῶς ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, καὶ ὅτι τὰ εἰσπραχθέντα ἐξ αὐτῶν μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1882 σημειοῦνται εἰς παλαιὰς δραχμάς, καὶ ὅτι ὡς πρὸς τὰ δάνεια μέχρι τοῦ τῶν 60,000,000 σημειοῦται ἡ ὀνομαστικὴ αὐτῶν ἀξία, καὶ ὄχι τὰ εἰσαχθέντα εἰς τὸ ταμεῖον ἐξ αὐτῶν ποσὰ, ἤθελεν εὕρει πληρεστάτην μέχρι λεπτοῦ συμφωνίαν μεταξὺ τῶν δύο τούτων καταστάσεων. Τὸ δάνειον τῶν 60,000,000, κατὰ τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893, χρεοῦται διὰ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου:

ἤτοι ἀκριβῶς εἰς 60,000,000, πρὸς 112 λεπτὰ ἕκαστον φράγκον· ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἥρπασε τὸ ὑπόλοιπον, τὸ ἀναγραφόμενον ἐν τῇ καταστάσει τοῦ 1881 καὶ σημειούμενον εἰς δραχ. παλαιὰς 66,259,000, καὶ ὑπέλαβεν, ὅτι τοῦτο εἶναι τὸ εἰσπραχθὲν ἐκ τοῦ δανείου ποσὸν, ἐνῷ εἶναι τὸ ὀφειλόμενον μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξοφληθεισῶν ὁμο-

λογιῶν κατὰ μὲν τὸ ἔτος 1880 ἐκ···· δρ. 439,040

ὀνομαστ. κεφαλ. δὲ ἔτος 1881 ἐκ···· δρ. 501,800

Ἐν ὅλῳ····························· δρ. 940,800

Ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῶν 120,000,000 ἰσχυρίσθη ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι κατὰ τὴν ἀπάντησιν, ἣν ἔδωκεν αὐτῷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐκ τοῦ δανείου τούτου εἰσεπράχθησαν δρ. 81,264,613, ἐνῷ τὸν ἀριθμὸν τοῦτον ἀνατρέπουσιν οἱ πίνακες τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893, κατὰ τοὺς ὁποίους εἰσεπράχθησαν:

καὶ ὅτι ἐντεῦθεν προκύπτει διαφορὰ ἐκ δραχ. 3,700,000, καὶ ἐρωτᾷ πάλιν: πότε ἔλεγεν ἡ ὑπηρεσία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀλήθειαν, πέρυσιν ἢ ἐφέτος; Ἀλλὰ καὶ ἡ διαφορὰ αὕτη ἀποδεικνύει τὴν ἀπειρίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ περὶ τὴν μελέτην τῶν ἀριθμῶν· διότι, ἐὰν ἐνόει, ὅτι, ὡς καὶ ἀνωτέρω εἴπομεν, μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1882 εἴχομεν ἄλλο νομισματικὸν σύστημα, ἤθελεν εὕρει συμφωνοῦντας τοὺς ἀριθμοὺς τῶν πινάκων τῶν δύο τευχῶν τοῦ 1893 καὶ 1894. Κατὰ τοὺς πίνακες τοῦ τεύχους τοῦ 1893 εἰσεπράχθησαν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμυρίων:

ὅσαι ἀκριβῶς σημειοῦνται ἐν τῷ πίνακι, ὅπερ εἰς τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 προσαρτᾶται. Καὶ ἐν τῷ δανείῳ τῶν 170,000,000, τῷ περιορισθέντι εἰς δρ. 100,000,000, εὑρίσκει διαφορὰν ὁ κ. Βουλευτής, διότι λέγει, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τούτου, κατὰ τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰσεπράχθησαν δραχ. νέαι 66,353,759 ἀπὸ τοῦ 1884–1887, καὶ ὅτι κατὰ τὴν κατάστασιν τοῦ δημοσίου χρέους τοῦ Κράτους εἰσεπράχθησαν ἐξ αὐτοῦ δρ. νέαι 69,876,000, προκυπτούσης διαφορᾶς ἐκ δρ. 3,431,360· προσθέτει δ’ ἀκόμη, ὅτι εἰς τοὺς πίνακας τῆς γενικῆς ληψοδοσίας ποσὸν ἐκ δραχ. 3,589,000, ἤτοι ἡ ἀνωτέρω διαφορά, ἐνῷ ἐσημειοῦτο εἰς τοὺς ἰσολογισμοὺς τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1892, τοὺς προσηρτημένους εἰς τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, εἰς χρέωσιν τῆς Τραπέζης Κωνσταντινουπόλεως, ἐξηφανίσθη ἐν τῷ ἰσολογισμῷ τῆς 31 Ὀκτωβρίου 1892 καὶ τοὺς μετ’ αὐτόν. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῶν 170,000,000 οἱ πίνακες οἱ ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 καὶ ἐκεῖνοι οἱ ἐν τῷ τεύχει τοῦ 1894 καὶ οἱ ἰσολογισμοὶ τῆς γενικῆς ληψοδοσίας εὑρίσκονται ἐν πλήρει ἁρμονίᾳ πρὸς ἑαυτοὺς καὶ πρὸς τοὺς δημοσιευθέντας ἀπολογισμοὺς· ὡς πρὸς δὲ τὸ ποσὸν τῶν 3,589,600, ὅπερ εἶναι 3,579,607, τοῦτο δὲν ἐξηφανίσθη, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. Βουλευτής, ἀλλὰ συνεψηφίσθη ἀπέναντι αὐτοῦ τὸ εἰς πίστωσιν τῆς Τραπέζης Κωνσταντινουπόλεως σημειούμενον ἐν τῷ αὐτῷ ἰσολογισμῷ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1892 ποσὸν ἀπολήψεως καταθέσεων ἐκ τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 ἐκ δρ. 3,502,453, δι’ ὧν πιστοῦται ἡ Τράπεζα Κωνσταντινουπόλεως, καὶ ἑπομένως προέκυψεν ὑπόλοιπον ἐκ δρ. 77,154, τὸ ὁποῖον μετηνέχθη εἰς τὸν ἰσολογισμὸν τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1892 καὶ διαδοχικῶς μέχρι τοῦ τελευταίου ἰσολογισμοῦ τῆς 31 Ὀκτωβρίου 1893 τοῦ ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894. Καὶ ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῶν 135,000,000 εὑρίσκει ὁ κ. Βουλευτὴς διαφορὰν μεταξὺ τῶν πινάκων τοῦ 1893 καὶ 1894, καὶ κυρίως, ὅτι δραχμαὶ 3,174,203 ἐκ τοῦ δανείου τούτου φαίνονται εἰσπραχθεῖσαι κατὰ τοὺς πίνακας τοῦ 1894, ἐνῷ δὲν ἀναφέρονται εἰς τοὺς πίνακας τοῦ 1893. Ἀλλὰ καὶ ἐνταῦθα ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπλανήθη. Ποσὸν δρ. 3,174,203 ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 ἐτακτοποιήθη καὶ κατελογίσθη εἰς τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1891 τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1892 ἐκ πληρωμῆς δόσεως θωρηκτῶν, ἐσημειώθη δὲ κατὰ τὸν μῆνα τοῦτον ἐξ ἑνὸς μὲν ὡς εἴσπραξις ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000, ἐξ ἑτέρου δὲ ὡς πληρωμὴ ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1891. Οἱ ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 πίνακες καὶ πᾶσα ἡ ληψοδοσία ἐξικνοῦνται μέχρι τέλους τοῦ 1892, δὲν ἠδύναντο ἄρα νὰ συμπεριλάβωσι πράξεις μεταγενεστέρας τῆς χρονολογίας ταύτης. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀναφέρει καὶ διαφορὰς μεταξὺ τῆς ἐν τῷ τεύχει τοῦ προϋπολογισμοῦ 1894 καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν ἀπαντήσεως ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῶν L 5,000,000, ἰσχυριζόμενος, ὅτι κατὰ μὲν τὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 εἰσεπράχθησαν δρ. 90,903,000, ἐνῷ κατὰ τὴν πρὸς αὐτὸν ἀπάντησιν εἰσεπράχθησαν δρ. 91,103,527. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν ἔκθεσιν (σελ. 42) καὶ τὴν κατάστασιν καὶ κατὰ τὴν πρὸς τὸν Βουλευτὴν ἀπάντησιν εἰσεπράχθησαν δρ. 91,103,527, τὸ δὲ ποσὸν τῶν δρ. 90,937,500 εἶναι εἰσπρακτέον καὶ ὄχι εἰσπραχθέν. Καὶ ἑτέραν διαφορὰν εὑρίσκει ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς τὰς πληρωμὰς τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 μεταξὺ τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1889 καὶ τῶν πινάκων, διότι, ὡς λέγει, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1889 ἐπληρώθησαν δρ. 55,195,000. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν ἀριθμὸν τοῦτον ἐλέγχεται σφαλλόμενος, διότι τὸ ποσὸν τῶν 55,195,000, τὸ σημειούμενον ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τῆς χρήσεως 1889, δὲν εἶναι τὸ πληρωθὲν ποσόν, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῆς πιστώσεως, οὗτινος ἀπέναντι ἐπληρώθησαν καὶ κατελογίσθησαν εἰς τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως

1889 κατὰ μὲν τὴν διαχείρισιν τοῦ 1889···· δρ. 3,027,850

κατὰ δὲ τὴν διαχείρισιν τοῦ 1890 ········· δρ. 52,027,717

·········································· 55,055,557

Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν διακρίνει μεταξὺ τῶν στηλῶν τῆς αὐτῆς γραμμῆς τοὺς ἀφορῶντας εἰς τὰς πιστώσεις, καὶ τοὺς ἀφορῶντας εἰς τὰς πληρωμὰς ἀριθμούς, ἔχει τὴν ἀξίωσιν ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ ἐλέγξῃ τὴν ἀνακρίβειαν καὶ τὴν ἀσυμφωνίαν μεταξὺ τῶν ἀριθμῶν τούτων. Μεταβαίνων ὁ κ. Βουλευτὴς εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν πινάκων περὶ τῶν δι’ ἐκτάκτων πιστώσεων γενομένων πληρωμῶν, ἔψεξε πρῶτον τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτῶν, καὶ δεύτερον μετά τινος εἰρωνείας ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τὰ ἔξοδα μετηνέχθησαν ἀπὸ τῆς μιᾶς ὑπηρεσίας εἰς τὴν ἄλλην· ἀλλ’ ἐὰν ἀνεγίνωσκε τὴν ἑπομένην περίοδον τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891, ἐν αὐτῷ τῷ μέρει τῷ περὶ διαιρέσεως τῶν πληρωθέντων ἐξόδων εἰς τακτικὰ καὶ εἰς ἔκτακτα, ἤθελε παρατηρήσει, ὅτι ὁ χαρακτηρισμὸς ἐγένετο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ λογιστικοῦ νόμου, καὶ ὅτι ἐπὶ τούτῳ προσετέθησαν οἱ ἀναλυτικοὶ πίνακες ἑνὸς ἑκάστου ἐξόδου πρὸς ἐκτίμησιν αὐτῶν καὶ ἵνα μὴ θεωρηθῇ, ὅτι αὐθαιρέτως ἡ ὑπηρεσία ἐχαρακτήρισε δαπάνας τακτικὰς ὡς ἐκτάκτους, ἢ ἐκτάκτους ὡς τακτικάς. Ἔχει δὲ ἡ ἔκθεσις ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο προέρχεται ἔκ τε τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐξόδων, οἱ δὲ προϋπολογισμοὶ ἡμῶν δὲν διαιροῦνται εἰς τακτικοὺς καὶ ἐκτάκτους, χαρακτηρίζομεν ὡς ἔκτακτα τὰ δυνάμει ἐκτάκτων πιστώσεων συμφώνως ταῖς διατάξεσι τῶν ἄρθρων 18 καὶ 19 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ πληρωθέντα ἔξοδα, προσαρτῶντες τῇ παρούσῃ πίνακα αὐτῶν κατ’ ἄρθρον, καθ’ Ὑπουργεῖον καὶ κατὰ χρῆσιν, πρὸς ἐκτίμησιν τοῦ χαρακτηρισμοῦ αὐτῶν ὡς ἐκτάκτων.» Ἐφάνη παράδοξον εἰς τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτι ἐσημειώθη ὡς δαπάνη τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς χρήσεως 1882 μεταξὺ τῶν ἐξόδων κεκλεισμένων χρήσεων ἡ πληρωμὴ διὰ τὸ κατάστημα τῆς Ἑλληνικῆς οἰνοποιΐας· ἀλλ’ ἂν ἠρώτα, θὰ ἐμάνθανεν, ὅτι τὸ κατάστημα τοῦτο περιῆλθεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Παρεξενεύθη ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι μεταξὺ τῶν δαπανῶν τῶν ἐξόδων τῆς αὐτῆς χρήσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν σημειοῦνται καὶ δραχ. 13,173 διὰ τὴν συμπλήρωσιν τῆς πυριτιδαποθήκης ἐν Κερατσινίῳ· ἀλλὰ καὶ περὶ ταύτης, ἂν ἠρώτα, θὰ ἐμάνθανεν, ὅτι περιῆλθεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐξεπλάγη ὁ κ. Βουλευτής, διότι ἐν τοῖς ἐκτάκτοις ἐξόδοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1884 ἀπαντᾷ πληρωμὴν δρ. 563,360 ἄνευ τινὸς δικαιολογίας. Ἀλλὰ τὸ κενὸν τοῦτο ἤθελεν εὕρει καὶ ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τῆς χρήσεως τοῦ 1884, ἠδύνατο δὲ νὰ τὸ συμπληρώσῃ διὰ τοῦ πίνακος τῶν πιστώσεων τῶν ἐν τῇ σελίδι 104 τοῦ ἀπολογισμοῦ τούτου, ἐν ᾗ ἀναφέρεται, ὅτι ἐχορηγήθη πίστωσις δρ. 700,000 διὰ τοῦ ἀπὸ 9 Ἰουνίου 1884 Β. Διατάγματος, κυρωθέντος διὰ τοῦ ᾼΣΙΖʹ νόμου, καὶ ἀνατρέχων εἰς τὸ διάταγμα τοῦ 1884 νὰ ἴδῃ, ὅτι ἀφορᾷ εἰς παραγγελίας καὶ ἔργα τῆς ναυτικῆς ὑπηρεσίας, ἐπιτραπέντα διὰ τοῦ ᾼΛʹ νόμου τῆς 22 Ἰουνίου 1882. Ὁ κ. Βουλευτὴς εὗρε διαφορὰν μεταξὺ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς πρὸς αὐτὸν ἀπαντήσεως περὶ τῶν ἐλλειμμάτων τῆς χρήσεως τοῦ 1882, ἀλλὰ καὶ ἡ διαφορὰ αὕτη εἶναι ἀνύπαρκτος, διότι ἐν τῇ αὐτῇ σελίδι 41 τῆς ἐκθέσεως τὰ ἐλλείμματα τῆς χρήσεως 1882 σημειοῦνται εἰς δρ. 5,118,270, μετὰ δὲ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων ἐκ δραχ. 1,638,492 ὑπολείπονται δραχ. 3,479,778· ἀλλ’ ἠθέλησε νὰ ἀρυσθῇ ἀποδείξεις παραχαράξεως τῶν ἀριθμῶν ἐκ τῆς κάτωθι τῆς αὐτῆς σελίδος τῆς ἐκθέσεως ἐξ ἀριθμητικοῦ παροράματος σημειώσεως, ἀπέναντι μὲν τῆς χρήσεως τοῦ 1882 τῶν ἐλλειμμάτων τῆς χρήσεως 1883, ἀπέναντι δὲ τῆς τοῦ 1883 τῶν ἐλλειμάτων τῆς χρήσεως 1882. Καὶ ἐρωτᾷ μάλιστα ὁ κ. Βουλευτὴς: «πῶς, κύριε Πρωθυπουργέ, κατὰ Ὀκτώβριον μῆνα τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1882 ἦτο 7,719,013, καὶ ἤδη κατὰ Ἰανουάριον μῆνα περιωρίσθη εἰς 3,479,000;» Περιωρίσθη τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1882 δι’ ὃν λόγον ηὐξήθη τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1883 ἀπὸ δραχμῶν 1,757,997 εἰς δραχμὰς 8,898,040, δηλαδὴ διὰ τὸν ἀνωτέρω λόγον τῆς σημειώσεως τῶν ἐλλειμμάτων τῆς μιᾶς χρήσεως ἀπέναντι τῆς ἄλλης. Ἐπίσης καὶ ἑτέραν ἀπευθύνει ἐρώτησιν ὁ κ. Βουλευτής, διατὶ τὸ μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ τακτικῶν ἐξόδων ἔλλειμμα τῆς χρήσεως 1892 ἐν μὲν τῇ ἐκθέσει σημειοῦται εἰς δρ. 2,808,277, ἐν δὲ τῇ ἀπαντήσει εἰς δρ. 2,411,000. Ἀπαντῶ εἰς τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτι κατὰ τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τῆς χρήσεως 1892, τὸν προσηρτημένον εἰς τὸ τεῦχος τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1894, τὰ ἔκτακτα ἔξοδα ἀνέρχονται εἰς δραχ. 9,938,757, μετηνέχθησαν δὲ ἐκ παραδρομῆς εἰς τὴν ἔκθεσιν εἰς δραχ. 9,538,757, τὸ δὲ ἀριθμητικὸν τοῦτο παρόραμα, ἀνακαλυφθὲν μετὰ τὴν τύπωσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐσημειώθη διωρθωμένον ἐν τῇ ἀπαντήσει. Τὸ ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 παριστώμενον ὑπόλοιπον ἐκ φρ. 337,000 ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς ἀδίκους αἰτιάσεις, ἢ μᾶλλον συκοφαντίας, κατὰ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ. Τίς δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτι πρὶν ἢ συνέλθωμεν ἐνταῦθα ἓν ὄργανον δημοσιογραφικόν, τὸ ὁποῖον διηρμήνευε τὰ φρονήματα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, κατήγγελλεν εἰς τὸ κοινὸν τὸν νῦν Πρωθυπουργὸν ὡς σφετερισθέντα τὸ ἀνωτέρω ποσόν; Τὸ περίεργον δὲ εἶναι, ὅτι, ἐνῷ διετέλουν ἐν τῇ κατοχῇ τῆς ἐξουσίας καὶ ἠδύναντο νὰ λάβωσιν ἐκ τῆς ἁρμοδίας ὑπηρεσίας τὸν σχετικὸν τῆς ὑποθέσεως φάκελλον, δὲν ἔπραττον τοῦτο, ἀλλ’ ἐξετόξευον συκοφαντίας ἀορίστους. Ἐκ τοῦ σχετικοῦ φακέλλου ἤθελον πεισθῆ, ὅτι ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς ἐπροστάτευσεν εἰλικρινῶς καὶ ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ τὰ τοῦ Δημοσίου συμφέροντα, ἀφῆκε δὲ ἐκκρεμῆ τὸν λογαριασμὸν τοῦτον ἐκ τῆς ἐλπίδος, ὅτι ἠδύνατο τὸ Δημόσιον νὰ μὴ ἀπολέσῃ ὁλόκληρον τὸ εἰς ὑπόλοιπον ἐν τῷ λογαριασμῷ παριστάμενον καὶ κρατούμενον παρὰ τῷ γνωστῷ τραπεζιτικῷ καταστήματι λόγῳ ἀξίας χαρτοσήμου. Ἐὰν ὁ σχετικὸς φάκελλος δὲν κατετέθη εἰς τὴν Βουλήν, τοῦτο ὑπηγορεύθη ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους. Αὐτοῦ ὅμως τοῦ φακέλλου βεβαίως ἔλαβον γνῶσιν καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γορτυνίας καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λοκρίδος. Ἔψεξε μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ τὴν ἀναγραφεῖσαν πίστωσιν ἐκ δραχ. 3,600,000 λόγῳ τῶν κερματικῶν γραμματίων. Ὑπέλαβεν, ὅτι κατὰ τοῦτο ἔσφαλεν ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1887· ἀλλὰ πῶς ἤθελε τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ μὴ ἀναγραφῇ μεταξὺ τῶν ἐσόδων; πῶς ἠθέλετε νὰ μὴ τακτοποιηθῇ λογιστικῶς δι’ ἐνταλμάτων χρηματικῶν; Ἀρχικῶς τὸ ποσὸν τῶν κερματικῶν γραμματίων ἦτο 18,000,000. Τὸ ποσὸν τοῦτο περιωρίσθη εἰς 14,400,000, ἤτοι ἠλαττώθη κατὰ 3,600,000, τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο ἀνεγράφη καὶ ὡς ἔξοδον καὶ ὡς ἔσοδον, διότι κατ’ ἴσον ποσὸν ηὔξησε τὸ ποσὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τραπεζικῶν γραμματίων. Ἔψεξε μεταξὺ τῶν ἄλλων τὴν ἀναγραφὴν τοῦ ἐκ 500,000 δρ. ποσοῦ λόγῳ πληρωμῆς, ἥτις ἐγένετο ἀπέναντι παλαιᾶς ὀφειλῆς πρὸς τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν, ἰσχυρίσθη δὲ, ὅτι τοῦτο ἀπετέλει τακτικὴν δαπάνην· ἀλλὰ δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τῆς ὑποθέσεως ταύτης· ἄλλως ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν προέρχεται ἐκ τῆς τακτικῆς χορηγίας τῆς διδομένης κατ’ ἔτος, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἐξοφλήσεως παλαιᾶς, καὶ ἐπειδὴ ἐπὶ τούτῳ εἶχε χορηγηθῆ ἔκτακτος πίστωσις, ἀνεγράφη ὡς ἔκτακτος καὶ ἡ δαπάνη. Ἐξ ὅσων εἶπον ὑμῖν ἐπείσθητε βεβαίως, ὅτι ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος Βουλευτὴς οὐ μόνον ἐλέγχεται ὡς ἀδικαιολογήτως ἐπὶ δίωρον ἀπασχολήσας τὴν Βουλήν, ἀλλὰ καὶ ἀπέτυχε προφανῶς τοῦ σκοποῦ, εἰς ὃν ἀφεώρα, ἐπικρίνας τὰς εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθείσας καταστάσεις δανείων κλπ. τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ προσπαθήσας νὰ ἐγείρῃ ἐνδοιασμοὺς περὶ τῆς ἀκριβείας καὶ ὀρθότητος τῶν δημοσίων βιβλίων. Ὅπως ἔχητε ἰδέαν τινὰ περὶ τῆς ἀναλογίας τοῦ δημοσίου χρέους, εἴτε ὡς πρὸς τὰ τακτικὰ ἔσοδα, εἴτε ὡς πρὸς τὰς λοιπὰς τακτικὰς τοῦ Κράτους δαπάνας, λαμβάνω ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν τῶν τελευταίων ἑπτὰ ἐτῶν τὸ ἑπόμενον σημείωμα:

Ὡς πρὸς τὰ ἔτη 1893 καὶ 1894 δὲν ἔχομεν βεβαίως ἀπολογισμούς. Ἐὰν ὅμως λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς προϋπολογισμοὺς αὐτῶν, θέλομεν παρατηρήσει, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν διὰ τὰς λοιπὰς τακτικὰς δαπάνας τοῦ Κράτους ἐξόδων μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ δημοσίου χρέους εἶναι κατά τι ἀνώτερον ἐκείνου τῶν προηγουμένων ἐτῶν, ἕνεκεν τῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων διὰ μείζονος ποσοῦ δαπανῶν ἐκπαιδευτικῶν μετὰ τὴν συγχώνευσιν τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καί, ὡς πρὸς τὸ τρέχον ἔτος, ἕνεκεν τῶν δαπανῶν τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Δὲν νομίζω, ὅτι ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ προσήκει νὰ ὁμιλήσῃ τις ἐκτενῶς περὶ τοῦ εἰσαχθέντος ἤδη νέου ἀστυνομικοῦ συστήματος, ἤτοι περὶ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας· ἀλλὰ, κατ’ ἐμὴν κρίσιν, ὁ θεσμὸς οὗτος προώρισται νὰ προσφέρῃ πολύτιμον ὑπηρεσίαν εἰς τὸν τόπον. Τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ἦτο ἀναπόδραστος ἡ ἀνάγκη τῆς καταργήσεως τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας, ἥτις πράγματι δὲν ὑφίστατο· καὶ λόγῳ τῆς δημοσίας τάξεως καὶ λόγῳ τῆς λειτουργίας τοῦ κοινωνικοῦ μηχανισμοῦ, ἡ ἀστυνομία εἶχε παύσει πλέον λειτουργοῦσα ἐν τοῖς πλείστοις τῶν δήμων, ἐπεβάλλετο δὲ εἰς τὴν Πολιτείαν νὰ προνοήσῃ περὶ ἐφαρμογῆς τῶν ἀστυνομικῶν θεσμῶν. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἂν ὁ θεσμὸς τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ἐλειτούργει ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ 1893, δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ θέσῃ εἰς ἐνέργειαν τὸν νόμον περὶ λῃστείας. Διὰ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας ἠδύναντο νὰ ἐπιτευχθῶσι κρείσσονα ἀποτελέσματα ἢ ὅσα ἐπετεύχθησαν διὰ τοῦ νόμου περὶ λῃστείας. Ἐὰν παρετηρήθησαν μικραί τινες ἐλλείψεις ἐν τῇ πρώτῃ λειτουργίᾳ τοῦ θεσμοῦ, αὗται μικρὸν κατὰ μικρὸν αἴρονται, ἡ δὲ στρατιωτικὴ ἀστυνομία ὑπόσχεται τὴν συντήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως κατὰ τρόπον, ὁ ὁποῖος προσήκει εἰς πεπολιτισμένους λαούς. Ἀγνοῶ τίνας πληροφορίας ἔχουσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι· ἐγὼ ὅμως καὶ οἱ συνάδελφοί μου οὐ μόνον οἱ ἐκ Παρνασσίδος, ἀλλὰ καὶ οἱ ἐκ τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ἔχομεν πληροφορίας, ὅτι πανταχοῦ τοῦ νομοῦ λειτουργεῖ ὁ θεσμὸς ὡς ἄριστα. Ἐὰν πρόκηται νὰ ὑποβληθῇ τὸ Κράτος εἰς θυσίαν τινὰ πρὸς κανονικὴν καὶ τελεσφόρον λειτουργίαν τοῦ πρωτίστου τῶν πεπολιτισμένων κοινωνιῶν θεσμοῦ, τῆς ἀστυνομίας, ἡ ἀνάγκη αὕτη εἶναι ἐκ τῶν πρωτίστων, καὶ δὲν δικαιοῦται τὸ Κράτος νὰ ἦναι φειδωλόν, τοὐναντίον ὀφείλει νὰ ὑποβληθῇ εἰς πᾶσαν δαπάνην, διότι ἡ δημοσία τάξις ἀποτελεῖ τὸ πρῶτον μέλημα καὶ τὸ χαρακτηριστικώτερον γνώρισμα πάσης πολιτισμένης Πολιτείας. Οἱ ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων εἰλημμένοι ἀριθμοί, οὓς παρέθηκα ὑμῖν, τὰ ἐκ τῆς πολιτικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἡμῶν ἱστορίας εἰλημμένα γεγονότα, ἅτινα ἀνήνεγκον ὑμῖν, ἀποδεικνύουσιν ἡλίου φαεινότερον, ὅτι, ἂν σήμερον εὑρισκώμεθα ὑπὸ δημόσιον χρέος, τοῦ ὁποίου τὸ ποσὸν μᾶς ἐκπλήττει, τοῦτο ὀφείλεται κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὴν ἐθνικὴν πολιτικήν, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν. Εἰς 510,000,000 ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου ἀνέρχεται τὸ ποσὸν τῶν δανείων, ἅτινα προὐκάλεσεν ἢ ἐπέβαλεν ἡμῖν ἡ ἐθνικὴ πολιτική. Πρὸς ἐτησίαν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων τούτων ἐπεβλήθη βάρος εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους ἐξ 28,000,000 περίπου εἰς χρυσόν. Οὐδενὸς δικαιούμεθα νὰ αἰτιαθῶμεν ἐπὶ τῇ πολιτικῇ ταύτῃ, διότι ἦτο πολιτική, τὴν ὁποίαν ὑπηγόρευσεν εἰς πάντας τοὺς πολιτικοὺς ἡμῶν ἄνδρας αὐτὴ ἡ θέλησις τοῦ ἔθνους. Ἐν τῇ Ἑλληνικῇ Βουλῇ οὐδέποτε ἠκούσθη φωνὴ κατὰ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς. Οὐδεὶς εὑρέθη παρ’ ἡμῖν πολιτικὸς ἀνήρ, ὑποστηρίζων ἐν τῇ Βουλῇ τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ὤφειλε νὰ περιορίσῃ τὰς μερίμνας καὶ δαπάνας ἑαυτῆς εἰς μόνα τὰ τοῦ οἴκου της. Οὐδεὶς τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν ἐτόλμησε νὰ προβάλῃ τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ἡ ἐλευθέρα Ἑλλὰς δὲν ἔχει ἱερὰ καθήκοντα πρὸς τοὺς ὁμοφύλους αὐτῆς καὶ μάλιστα πρὸς τοὺς μετὰ τῶν κατοίκων τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος συνεργασθέντας ἐν τῷ ἱερῷ ἀγῶνι. Οὐδείς, τέλος, τῶν παρ’ ἡμῖν πολιτευομένων ὑπέλαβεν, ὅτι τὰ ὅρια τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου εἰσὶ τὰ σημερινά, οὐδενὶ δ’ ἐπιτρέπεται σκέψις καὶ ἐνέργειά τις περὶ μὴ ἐπεκτάσεως αὐτῶν. Ἐὰν τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς ὑπῆρξαν δυσάρεστα, δέον νὰ μὴ λησμονῶμεν, ὅτι ἕτερα ἔθνη ἀρχαιότερα καὶ οἰκονομικῶς ἰσχυρότερα ἡμῶν ὑπέστησαν ἐκ τῆς ἐθνικῆς των πολιτικῆς ὅμοιον πρὸς ἡμᾶς ἀτύχημα. Ὁπωσδήποτε ἐπὶ τῇ οἰκονομικῇ καταστάσει, τῇ ὀφειλομένῃ εἰς τὴν ἐθνικὴν πολιτικήν, ἐσμὲν πάντες ὑπεύθυνοι, οἱ μὲν ὡς διαχειρισάμενοι τὰ κοινά, οἱ δὲ ὡς μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, διότι πάντες ὑπεστηρίξαμεν τὴν ἐθνικὴν πολιτικήν. Εἶναι δὲ καὶ ἄδικον καὶ ἄτοπον τὸ ἐπιχείρημα, ὅπερ ἐπιχειροῦσί τινες ἐκ τῶν παρ’ ἡμῖν, ὅπως τὴν εὐθύνην ἐπὶ τοῖς οἰκονομικοῖς ἀποτελέσμασι τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς ἐπιῤῥίψωσιν εἰς ἕνα μόνον πολιτικὸν ἄνδρα. Ἄν δέ τις, ὡς ἱστορικὸς ἀμερόληπτος, ἀνεξαρτήτως τῶν ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως ἐπελθόντων ἀποτελεσμάτων ἐκ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, μελετήσῃ εἰλικρινῶς τὰ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ἱστορίας, δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι κατὰ τὸ 1882 ἡ Ἑλλὰς διετέλει εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως. Αἱ κατὰ τὴν περίοδον τῶν ἐτῶν 1862–1882 γενόμεναι ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεις, ἡ ὁμολογία τοῦ ἀειμνήστου καθηγητοῦ τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας Ἰω. Σούτσου, τὰ ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος αὐξανόμενα ἐλλείμματα ἑκάστου τῶν ἀπολογισμῶν τῶν ἐτῶν ἐκείνων, οὐδεμίαν καταλείπουσιν ἀμφιβολίαν, ὅτι διετελοῦμεν ἔκτοτε ἐν καταστάσει πτωχεύσεως. Οἱ ἀπολογισμοὶ τῶν ἐτῶν 1862–1881, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ἐκ δανείου εἰσπραχθέντος ποσοῦ ἐκ δραχ. 175,000,000, κατέλιπον ἔλλειμμα 56 ἑκατομμυρίων. Ἡ ἀναλογία τοῦ δημοσίου χρέους ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν εἰσπράξεων κατὰ τὸ 1881 ἀνήρχετο εἰς 49,15%. Ἂν κατὰ τὴν τριετῆ περίοδον τῶν ἐτῶν 1882–1884 δὲν κατωρθώθη ἡ βελτίωσις τῆς τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν καταστάσεως, τοῦτο ἀποδοτέον εἰς τὴν ἀτυχῆ σύμπτωσιν τῆς ἀποτυχίας τῶν κυριωτέρων ἡμῶν προϊόντων καὶ εἰς τὴν κατὰ τὸ πλεῖστον ἀποτυχίαν τῶν εἰσαχθέντων τὸ πρῶτον τότε, πρὸς βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν, φόρων καταναλώσεως ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, τοῦ οἴνου καὶ τοῦ καπνοῦ. Συνετελέσθη ὅμως κατὰ τὴν περίοδον ταύτην ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἥτις εἶχεν ἐπιβληθῆ ἀπὸ τοῦ ἔτους 1877. Ἡ ἐπίτευξις τῆς ὁριστικῆς βελτιώσεως ἀπῄτει μείζονα διάρκειαν τοῦ κυβερνητικοῦ συστήματος, ἥτις ἀπεδείχθη ἀσυμβίβαστος οὐχὶ πρὸς τὸ πολίτευμα ἡμῶν, ἀλλὰ πρὸς τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ παρ’ ἡμῖν πολιτευόμενοι ἀσκοῦσι τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν. Τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886 ἔσχον τὰ μᾶλλον δυσάρεστα ἀποτελέσματα ἐπὶ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως. Ἡ κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1885 κηρυχθεῖσα ἐπιστράτευσις, διαρκέσασα μέχρι τέλους Μαΐου τοῦ 1886, ἐκράτησεν ἀνάστατον καὶ ἀνώμαλον κατὰ τὰ ἔτη ἐκεῖνα ἅπασαν τὴν κοινωνίαν, καὶ ἀνέκοψε τὴν παραγωγήν. Αἱ χρήσεις τῶν δύο τούτων ἐτῶν κατέλιπον ἔλλειμμα ἐκ δρ. 130,000,000, τὸ ὁποῖον, προστεθὲν εἰς τὸ δημόσιον ἡμῶν χρέος, ἐπεδείνωσε σοβαρῶς τὴν οἰκονομικὴν ἀμηχανίαν τοῦ Κράτους· ἡ ὑπηρεσία τοῦ δημοσίου χρέους ἀνῆλθεν εἰς 35,485,954 κατὰ τὸ 1886, ἡ ἀναλογία δὲ τοῦ ποσοῦ τῆς ἐτησίας δόσεως πρὸς τὰ ἔσοδα ἀνῆλθεν εἰς 56,23%. Ἡ ἐπιστρατεία καὶ τὰ ἐκ ταύτης πηγάσαντα ἐλλείμματα ἐπανήγαγον αὖθις τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἔκτοτε διατελοῦμεν. Δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι διετελοῦμεν τότε εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως; Ἀρχομένης τῆς περιόδου τῶν ἐτῶν 1887–1890, προέκυψαν ἐν τῇ Βουλῇ ἀντιμέτωποι καὶ συνεζητήθησαν αἱ δύο ἀντίθετοι ἰδέαι, ἡ τῆς ἐπαρκείας καὶ ἡ τῆς ἀνεπαρκείας. Ἡ ὑπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γορτυνίας Ἀντιπολίτευσις, εἰς ἣν ἀνῆκε καὶ ὁ ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτής, ὑπεστήριζε τὴν πολιτικὴν τῆς ἀνεπαρκείας, ἤτοι τὴν ἀθέτησιν τῶν πρὸς τοὺς πιστωτὰς αὐτοῦ ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς, οἱ τὴν Συμπολίτευσιν ἀποτελοῦντες, ὑπεστηρίζομεν τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπαρκείας, οὐ μόνον διότι ἐφρονοῦμεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐνεῖχεν ἐν ἑαυτῷ ὑλικὰς δυνάμεις, ἵνα ἀντίσχῃ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν φορολογικῶν αὐτοῦ βαρῶν, ἀλλὰ καὶ διότι εἴχομεν τὴν γνώμην, ὅτι ὀφείλομεν εἰς πᾶσαν νὰ ὑποβληθῶμεν θυσίαν, ἵνα ἐκπληρώσωμεν εἰς ἀκέραιον τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους. Παρετηροῦμεν δὲ εἰς τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν πολιτικὴν τῆς ἀνεπαρκείας κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτι δὲν δύναται εὐλόγως νὰ θεωρηθῇ ὡς πολιτικὸν πρόγραμμα ἡ πτώχευσις ἢ ἡ χρεωκοπία ἑνὸς Κράτους, διότι ἡ κατάστασις αὕτη ἐπέρχεται μόνη ἐκ τῆς φορᾶς τῶν πραγμάτων, οἱ δὲ διαχειριζόμενοι τὰ κοινὰ ὀφείλουσι, πρὶν ἢ εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην περιέλθωσι, νὰ μετέλθωσι πάντα τὰ μέσα τὰ πρὸς πρόληψιν αὐτῆς ἐνδεδειγμένα. Ἡ περίοδος τῶν ἐτῶν 1887–1889 δύναται εὐλόγως νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἡ κρείσσων τοῦ οἰκονομικοῦ ἡμῶν βίου, καθόσον κατωρθώθη ν’ ἀνορθωθῇ ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις μέχρι βαθμοῦ προσεγγίζοντος τὴν πίστιν τῶν ἰσχυροτάτων οἰκονομικῶς εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν. Ἀλλ’ ἡ ἐπιτευχθεῖσα κατὰ τὸ διάστημα τῆς τετραετίας βελτίωσις δὲν ἠδύνατο νὰ ἦναι ἐπαρκὴς, ὅπως προληφθῇ πᾶς ἐν τῷ μέλλοντι κίνδυνος. Εἶχον τεθῆ, ὡς ἄριστα, τὰ θεμέλια τοῦ οἰκοδομήματος, ἀπῃτεῖτο ὅμως ἡ συμπλήρωσις αὐτοῦ, ἤτοι ἀπῃτεῖτο ἡ ἐξακολούθησις τῆς αὐτῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς ἐπί τινα εἰσέτι ἔτη. Ἡ κρατήσασα ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1890 μέχρι τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1892 οἰκονομικὴ πολιτικὴ ἀνέτρεψεν ἄρδην τὸ οἰκοδόμημα τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, καὶ ἔδωκε τὸν τελευταῖον κτύπον κατὰ τῆς πολιτικῆς τῆς ἐπαρκείας. Οἱ διαχειριζόμενοι τὰ κοινὰ ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1890 μέχρι τοῦ Φεβρουαρίου τοῦ 1892, εἶχον μὲν ἀπὸ τοῦ 1887 κηρυχθῆ ὑπὲρ τῆς πολιτικῆς τῆς ἀνεπαρκείας, ἀλλὰ προετίμησαν νὰ ὑπηρετήσωσι τὴν ὁποίαν ἠκολούθουν οἱ ἀντίπαλοί των πολιτικὴν τῆς ἐπαρκείας, ὅπως καταστήσωσιν αὐτὴν μὴ βιώσιμον ἐν τῷ μέλλοντι. Αἱ χρήσεις τῶν ἐτῶν 1890–1891 κατέλιπον, ὡς γνωστὸν, ἐλλείμματα τακτικὰ καὶ ἔκτακτα ἐκ δρ.78,323,583. Διατελοῦντες δὲ ὑπὸ κατάστασιν οἰκονομικὴν, οὕτως ἐπιδεινωθεῖσαν καὶ ἀποβαλοῦσαν τὴν ἀρωγὴν τῆς δημοσίας πίστεως, δυνάμεθα νὰ ἰσχυρισθῶμεν, ὅτι δὲν ἤμεθα ἐν πτωχεύσει; Οἱ ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1892 μέχρι τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1893 διαχειρισθέντες τὰ κοινὰ εὑρέθησαν ὑπὸ τὰς δυσμενεστέρας τῶν οἰκονομικῶν περιστάσεων, καὶ ἦσαν ἠναγκασμένοι νὰ βαδίζωσι διαρκῶς κατὰ σφοδροῦ ἐναντίου ἀνέμου. Αἱ δυσχέρειαι, πρὸς τὰς ὁποίας ἐπάλαιον, δὲν προήρχοντο μόνον ἐκ τῆς ἐπὶ τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος δυσπιστίας τῶν εὐρωπαϊκῶν χρηματιστικῶν κέντρων, ἥτις ἦτο γενικὴ ὡς πρὸς τὰ δευτερεύοντα οἰκονομικῶς Κράτη, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς στάσεως τῶν διαφόρων τμημάτων τῆς κοινοβουλευτικῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δύο ἢ τρία τμήματα ταύτης ἀνεκήρυττον ἤδη ὡς πολιτικὸν πρόγραμμα τὴν πτώχευσιν, ἓν δὲ τούτων, ὅπερ νῦν αὐτοκαλεῖται Ἀξιωματικὴ Ἀντιπολίτευσις, ἐκήρυττεν ὡς πολιτικὸν αὐτοῦ πρόγραμμα τὴν ἐπάρκειαν τοῦ Κράτους πρὸς τὴν εἰς ἀκέραιον πληρωμὴν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ, ἀλλ’ ἄνευ δανείου. Ἡ στάσις αὕτη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατέστησεν ἀδύνατον τὴν συνομολόγησιν τοῦ ὑπὸ διαπραγμάτευσιν δανείου, διότι, ὡς ἐκ τῆς ἐξεγερθείσης δημοσίας γνώμης, ἡ Κυβέρνησις ἐζήτησε ν’ ἀναγραφῇ ὡς ὅρος τῆς συμβάσεως ἡ σύγκλησις τῆς Βουλῆς, ὅρος, ὃν δὲν ἀπεδέχθησαν οἱ τὸ δάνειον τοῦτο χορηγοῦντες. Ἄν τις θέλῃ ἐν τῇ ἀμερολήπτῳ μελέτῃ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ἱστορίας ν’ ἀναζητήσῃ τὸν παραίτιον τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν περιήλθομεν, βεβαίως δὲν θέλει θεωρήσει ὡς τοιοῦτον τὸν νῦν Πρωθυπουργόν. Τρὶς οὗτος ἀπεπειράθη μετὰ ἰσχυρᾶς θελήσεως καὶ στιβαρᾶς χειρὸς νὰ εἰσαγάγῃ τὸ Κράτος εἰς τοιαύτην κατάστασιν οἰκονομικὴν, ὥστε οὐδεμίαν τῶν ἀνειλημμένων ὑπ’ αὐτοῦ ὑποχρεώσεων νὰ ἀθετήσῃ. Ἐὰν δὲν ἐπέτυχε τοῦ σκοποῦ, εἰς τὸν ὁποῖον αἱ προσπάθειαι αὐτοῦ καὶ αἱ θυσίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀφεώρων, οὐδεὶς δύναται νὰ ὑπολάβῃ αὐτὸν ὑπεύθυνον ἐπὶ τῇ καταστάσει, εἰς ἣν εἰσήλθομεν μετὰ τὸ ληφθὲν διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου 1893 σύστημα τῆς ἀθετήσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δὲν καταλογίζω εἰς βάρος τοῦ κρατοῦντος παρ’ ἡμῖν πολιτεύματος τὴν αἰτίαν, ἧς ἕνεκεν ἀπέτυχον αἱ καταβληθεῖσαι πρὸς βελτίωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν προσπάθειαι καὶ θυσίαι. Τοὐναντίον τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα θεωρῶ ὡς τὸ μόνον κατάλληλον καὶ πρόσφορον πρὸς τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν χαρακτῆρα. Εὑρίσκω μόνον, ὅτι αἱ κοινοβουλευτικαὶ παρ’ ἡμῖν Ἀντιπολιτεύσεις πρὸς ἐπιδίωξιν τῆς ἀρχῆς ἐξέρχονται τῶν ὁρίων τῶν ἐπιτρεπομένων ὑπὸ τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ, μὴ ἀναλογιζόμεναι, ὅτι, ὅταν ἤθελον κληθῇ εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν κοινῶν, θέλουσιν εὑρεθῆ πρὸ δυσκολιῶν ἀνυπερβλήτων. Ὡς ἐκ τούτου δὲ βλέπομεν καθιερούμενα παρ’ ἡμῖν ὑπὸ τῶν Ἀντιπολιτεύσεων δόγματα κοινοβουλευτικὰ ὅλως ἄγνωστα εἰς τὰ ὑπὸ τὸ αὐτὸ πολίτευμα διατελοῦντα ἕτερα Κράτη. Ποῦ ἄλλοθι ἐσκέφθη ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ καθιερώσῃ τὴν ἀρχὴν, καθ’ ἣν ἡ ὑρεστῶσα Κυβέρνησις δὲν ἀρκεῖ νὰ ὑποστηρίζηται ὑπὸ πλειονοψηφίας μόνον, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ἔχῃ καὶ ἀπαρτίαν;

§83ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς ὑμᾶς τὸ βλέπομεν, οἵτινες, ὁμιλοῦντες περὶ πλειονοψηφίας, προσθέτετε τὸ «ἡ καὶ ἀπαρτία.»

§84ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμεῖς, ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ὄντες, οὐδέποτε μετήλθομεν τοιαῦτα μέσα, οὐδέποτε ἐκωλυσιεργήσαμεν, οὐδέποτε ἐμένομεν ἐν τοῖς δωματίοις, μέχρις οὗ ἀποτελέσῃ ἀπαρτίαν μόνη ἡ Συμπολίτευσις, οὐδέποτε ἐν γένει καθυστερήσαμεν εἰς τὰ ἐπιβαλλόμενα εἰς ἡμᾶς ὡς Βουλευτὰς καθήκοντα. Τὸ λυπηρότερον δὲ εἶναι, ὅτι ἡ τακτικὴ αὕτη τῶν διαφόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τμημάτων κατέστη μᾶλλον ἐπίμονος καὶ συστηματικὴ, καθ’ ὃν χρόνον εἰσήλθομεν εἰς τὴν σπουδαιοτέραν καὶ ἀτυχεστέραν τῶν ἐθνικῶν περιπετειῶν, ἤτοι εἰς τὴν κατάστασιν τῆς πτωχεύσεως. Οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως φαίνονται μὴ κατανοοῦντες τοὺς ἀπειλοῦντας τὴν πατρίδα ἡμῶν κινδύνους, καὶ ὡς ἐκ τούτου δὲν ἀπεφάσισαν νὰ ἐξαρθῶσι τῶν κομματικῶν παθῶν καὶ νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἐκ τῆς παρούσης δυσχερείας ἐξαγωγὴν τῆς χώρας ἡμῶν. Μετὰ τὴν κηρυχθεῖσαν ἤδη διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου 1893 ἀθέτησιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, μετὰ τὴν ἀνομολογηθεῖσαν δι’ αὐτοῦ ἀνεπάρκειαν ἢ πτώχευσιν τοῦ Κράτους, μετὰ τὴν ἐπακολουθήσασαν εἰς τὸ διάταγμα τῆς 30 Μαΐου τελείαν ἀνατροπὴν τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, καὶ μετὰ τὰς ἐπελθούσας καταστροφὰς εἰς τὴν ἐν γένει οἰκονομίαν τῆς χώρας, καὶ μάλιστα μετὰ τὴν σταφιδικὴν κρίσιν, ἐπεβλήθη ὑπὸ τῆς σιδηρᾶς καὶ ἀναποδράστου ἀνάγκης ὁ διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου ψηφισθεὶς προσωρινὸς κανονισμὸς τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους· ὑπεβλήθη δὲ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894, εἰς τὸν ὁποῖον αἱ μὲν ἐνιαύσιοι ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους ὡς πρὸς τὸ δημόσιον χρέος ἀνεγράφησαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ προσωρινοῦ τούτου κανονισμοῦ, αἱ δὲ δημόσιαι πρόσοδοι ὑπελογίσθησαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων, ἅτινα παρήγαγεν ἡ τελευταία δυσάρεστος τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν κατάστασις. Πᾶς λογικῶς καὶ πρακτικῶς σκεπτόμενος εὑρίσκει, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ συνταχθῇ ἄλλως ὁ τοῦ 1894 προϋπολογισμός. Καὶ ὅμως οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀντεπεξέρχονται κατ’ αὐτοῦ καὶ τὸν χαρακτηρίζουσιν ἀνεπαρκῆ, τὸ μὲν διότι δὲν περιέλαβε τὴν διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης δαπάνην, τὸ δὲ διότι παρέλιπε νὰ προσδιορίσῃ τὴν διάθεσιν ἑνὸς ποσοῦ ἐσόδων πρὸς ἐλάττωσιν τῶν ἀναγκαστικῶς κυκλοφορούντων τραπεζικῶν γραμματίων. Γίνεται εἰς αὐτοὺς ἡ παρατήρησις, ὅτι αἱ δαπάναι τοῦ σιδηροδρόμου δὲν δύνανται νὰ καταβληθῶσιν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, καὶ ὅτι, ὡς προϋπελογίσθησαν τὰ ἔσοδα, βάσιμος ὑφίσταται ἐλπίς, ὅτι θέλομεν ἔχει περίσσευμά τι χρησιμοποιηθησόμενον εἰς πληρωμὴν μέρους τοῦ ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ δανείου, ἐν ἀνάγκῃ δὲ καὶ εἰς πληρωμὴν τῶν κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο δαπανῶν τοῦ σιδηροδρόμου, ἐὰν κατασταθῇ ἀδύνατος ἡ συνομολόγησις δανείου. Οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅπως ὑποδείξωσι τὰ μέσα, δι’ ὧν δύναται νὰ γείνῃ ἐπαρκὴς ὁ προϋπολογισμὸς, προβάλλουσι φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις: τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ δασμολογίου πρὸς ἐλάττωσιν τῶν ὑφισταμένων βαρέων τελῶν εἰσαγωγῆς, τὴν ἀντικατάστασιν τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας, καὶ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν μονοπωλίων τοῦ καπνοῦ καὶ τῆς πυρίτιδος. Γίνεται εἰς αὐτοὺς ἡ παρατήρησις, ὅτι μεταῤῥύθμισις τοῦ δασμολογίου ἐπὶ σκοπῷ ἐλαττώσεως τῶν ὑφισταμένων τελῶν δὲν ὑπόσχεται αὔξησιν τῶν δημοσίων προσόδων τουλάχιστον κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο καὶ τὸ ἑπόμενον, ἡ δὲ θεωρουμένη ὑπ’ αὐτῶν ὡς ἀναγκαία καταγγελία τῆς μετὰ τῆς Γερμανίας συμβάσεως ἐπάγεται βλάβην ὡς πρὸς τὴν σταφίδα, διότι δι’ αὐτῆς ἐπετεύχθη ἡ ἐλάττωσις τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐν Γερμανίᾳ δασμοῦ ἀπὸ 24 εἰς 8 μάρκα κατὰ ἑκατόλιτρον, ἡ τοιαύτη δὲ ἐλάττωσις ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν αὔξησιν τοῦ εἰσαγομένου ποσοῦ σταφίδος εἰς Γερμανίαν εἰς 20,000,000 κατὰ τὸ τελευταῖον ἔτος. Γίνεται εἰς αὐτοὺς ἡ παρατήρησις, ὅτι στρεμματικὴ φορολογία προϋποθέτει κτηματολόγιον, οἷον δὲν κατωρθώθη εἰσέτι παρ’ ἡμῖν, ἡ δὲ στρεμματικὴ φορολογία ἡ εἰς τὰς δηλώσεις στηριζομένη ἐπάγεται μεγίστας τὰς πρακτικὰς δυσκολίας ἐν τῇ βεβαιώσει, ἰδίως δὲ ἐν τῇ εἰσπράξει. Ἄλλως τε ἐκ τῆς μέχρις ἐσχάτων διατηρηθείσης παρ’ ἡμῖν στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων διατηροῦμεν τὴν θλιβερὰν πεῖραν τῶν μεγάλων καθυστερήσεων. Ἐπὶ τῶν βεβαιουμένων ἐξ ἐγγείου φόρου ἐπὶ τῶν ἀμπέλων ποσῶν εἴχομεν καθυστερήσεις ἀνερχομένας μέχρις 68%. Ἡ τῶν ἐργασιῶν τῆς γεωδαιτικῆς ἀποστολῆς πρόοδος, ἣν εὐχαρίστως πάντες βλέπομεν, παρέχει ἡμῖν τὴν βάσιμον ἐλπίδα, ὅτι θέλομεν ἔχει ἐντὸς ὀλίγων ἐτῶν κατηρτισμένον κτηματολόγιον, ὅτε δυνάμεθα νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸ σύστημα τῆς στρεμματικῆς φορολογίας ὡς πρὸς πάντας τοὺς ἐγγείους φόρους, ἤτοι τῶν δημητριακῶν καρπῶν, τῶν ἀμπέλων, τῶν σταφιδαμπέλων κλπ. Ἐνόσῳ ὅμως δὲν ἔχομεν κτηματολόγιον, ὀφείλομεν νὰ διατηρήσωμεν τὸ καθεστὼς, ἐὰν σκεπτώμεθα νὰ μὴ δημιουργήσωμεν νέα κενὰ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἐπὶ τῶν γενομένων ἀντιῤῥήσεων ὡς πρὸς τὴν εἰσαγωγὴν τῶν μονοπωλίων τοῦ καπνοῦ καὶ τῆς πυρίτιδος, δὲν νομίζω χρήσιμον, ἐν ἐπιλόγῳ, νὰ ἐπανέλθω, καθόσον ἐπαρκῶς τὰς ἐπὶ τούτῳ ἰδέας μου μετέδωκα ἤδη εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν ἀποτρέπονται ἐκ τῶν παρατηρήσεων τούτων· ὤφειλον ὅμως τουλάχιστον νὰ ἀποτραπῶσιν ἐκ τοῦ συλλογισμοῦ, ὅτι ἐν καταστάσει οἰκονομικῇ, οἵα ἡ παροῦσα, δὲν ἐπιτρέπονται φορολογικαὶ μεταῤῥυθμίσεις, αἵτινες δέονται μείζονος μελέτης, καὶ ὧν ἡ ἔκβασις, ὑπὸ ταμιευτικὴν ἔποψιν, εἶναι ἐκ τῶν προτέρων ἄγνωστος. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894, ὁ ὑπὸ συζήτησιν, παρίστησι πιστοτάτην τὴν εἰκόνα τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ἀναγράφει δὲ τὰ μὲν ἔσοδα τοῦ Κράτους ὡς ἠδύναντο ταῦτα νὰ ὑπολογισθῶσιν ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῶν ὑφισταμένων περιστάσεων, τὰ δὲ ἔξοδα τοῦ Κράτους, μετὰ τὰς ἐπελθούσας οἰκονομίας, ἰδίως ὡς πρὸς τὰς δαπάνας τῶν δημοσίων ἔργων, ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ ἀπαραιτήτως ἀναγκαίου ποσοῦ δαπανῶν πρὸς τήρησιν τῆς δημοσίας τάξεως καὶ πρὸς κανονικὴν λειτουργίαν τῶν διαφόρων κλάδων τῆς δημοσίας διοικήσεως. Ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν γενομένων ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ συζητήσεων καὶ ἐρευνῶν ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἄρθρων καὶ ἐδαφίων τῶν τε ἐσόδων καὶ ἐξόδων, ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ γενόμενος διὰ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου 1893 προσωρινὸς κανονισμὸς τῶν ἐτησίων δαπανῶν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους ἐστηρίχθη ἐπὶ τῆς ὀρθῆς καὶ εἰλικρινοῦς ἐκτιμήσεως τῶν χρηματικῶν ἡμῶν μέσων. Καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἐπιβάλλεται νῦν τὸ καθῆκον τῆς ὅσον οἷόν τε ταχυτέρας ἐξόδου ἡμῶν ἐκ τῆς παρούσης καταστάσεως. Πρὸς τοῦτο ἐπιβάλλεται ἡ ἐπίτευξις τοῦ ὑπὸ διαπραγμάτευσιν διατελοῦντος συμβιβασμοῦ μετὰ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους. Εἰς τὴν πραγματοποίησιν αὐτοῦ, πέπεισμαι, ὅτι δὲν θέλουσι παρουσιασθῆ δυσχέρειαι, πειθομένων τῶν πιστωτῶν ἡμῶν, ὅτι ἐσμὲν πράγματι καλῆς πίστεως καὶ εἰλικρινεῖς πρὸς αὐτούς. Εἶναι πιθανὸν νὰ διατηρήσωσιν ἀμφιβολίας περὶ τούτου, ἀφοῦ οὐδὲν ἀποκρύπτομεν τῶν χρηματικῶν ἡμῶν μέσων καὶ οὐδεμίαν διατηροῦμεν περιττὴν δαπάνην; Ἀφορῶν εἰς τὴν εἰλικρινῆ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 σύνταξιν, οὐδεμίαν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ μετὰ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν συμβιβασμὸς ἐπιτευχθήσεται συντόμως, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ οἱ πιστωταὶ ἡμῶν εὑρίσκουσιν εἰς τὸν διαχειριζόμενον σήμερον τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, οὐ μόνον τὴν εὐθύτητα καὶ τὴν καλὴν πίστιν, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐγγύησιν, ὅτι περιβάλλεται διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τοῦ ἔθνους. Οὐδεμίαν δ’ ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι τάχιστα συνομολογηθήσεται ὁ μετὰ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν συμβιβασμὸς καὶ τάχιστα θέλομεν εἰσέλθει εἰς τὸ στάδιον τῆς οἰκονομικῆς ἀναῤῥώσεως, παρὰ τὰς ἀπαισιοδοξίας καὶ τὰς ἐπαγγελίας τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως (Εὖγε! εὖγε! ἐκ δεξιῶν).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἔχει τὸν λόγον.

§86ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἂς προηγηθῇ ἄλλος, κύριε Πρόεδρε· ἐγὼ παραιτοῦμαι ἤδη.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίς ἄλλος ζητεῖ τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§88ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καλὸν νομίζω νὰ προβῶμεν νῦν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοσχεδίων καὶ νὰ ἀναβάλωμεν εἰς αὔριον τὴν συνέχισιν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦτο μὲν, διότι δύο τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τῶν ὁποίων βεβαίως ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ ν’ ἀκούσῃ τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ γνώμην, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Ράλλης καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς κ. Δηλιγιάννης, ἀδιαθετήσαντες, ἀπουσιάζουσι τὴν στιγμὴν ταύτην· τοῦτο δὲ, διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν κατέθεσεν ἀκόμη τὰς πληροφορίας ἁπάσας, τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν καὶ τῶν ὁποίων ἔχομεν ἀνάγκην κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Σήμερον μάλιστα ἐγὼ ἐζήτησα νὰ κατατεθῇ ὁ φάκελλος τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ὁ δὲ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἔχει ζητήσει πολλὰς ἄλλας πληροφορίας, τὰς ὁποίας καλὸν εἶναι νὰ προσαγάγῃ ἡ Κυβέρνησις. Πλὴν τούτων, καὶ ἐγώ, ὅπως ἀπαντήσω εἰς ὅλην ἐκείνην τὴν σωρείαν τῶν ἀριθμῶν τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας, ἔχω ἀνάγκην βεβαίως ὡρῶν τινων, ἵνα διεξέλθω αὐτούς. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς θὰ ἐσχημάτισαν τὴν πεποίθησιν ἀπὸ τῆς χθές, ἂν ὄχι καὶ ἀπὸ παλαιοτέρας ἐποχῆς, ὅτι ἡμεῖς ἐννοοῦμεν εἰλικρινῶς νὰ συμπράξωμεν μετὰ τῆς πλειονοψηφίας καὶ νὰ συζητήσωμεν. Ἔχετε δὲ ἤδη καὶ δείγματα τρανὰ τούτου. Θέλετε νὰ ἐπαναλάβωμεν τὴν ἄλλην τακτικήν; εἴμεθα ἕτοιμοι· πάσσαλος πασσάλῳ ἐκκρούεται. Ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι οὔτε τὸ γόητρον τῆς Βουλῆς, οὔτε τὸ γόητρον τῆς πλειονοψηφίας, οὔτε τὸ γόητρον τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως θὰ κερδήσῃ τι ἐντεῦθεν. Πρὸ παντός, Κύριοι, νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται καὶ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ ζητήσῃ καὶ εἰς τὸν κ. εἰσηγητὴν τῆς πλειονοψηφίας νὰ παράσχῃ τὴν πληροφορίαν περὶ τοῦ σημείου, εἰς τὸ ὁποῖον εὑρίσκονται αἱ διαπραγματεύσεις αἱ διεξαγόμεναι μετὰ τῶν πιστωτῶν καὶ τὰς ὁποίας ἤδη ἀπὸ πολλῶν μηνῶν διετυμπάνισεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ προϋπολογισμὸς ἡμῶν στηρίζεται ἀκριβῶς εἰς τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ. Ὁ συμβιβασμὸς δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ ἐπηρεάσῃ μεγάλως καὶ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ καθόλου τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας, πολὺ δὲ πιθανὸν νὰ ἐπιδράσῃ καὶ ἐπὶ τὰς τύχας τῆς Ἑλλάδος πολιτικῶς. Δὲν πιστεύω δὲ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως θὰ προσφύγῃ εἰς τὴν συνήθη ὑπεκφυγήν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ εἶναι ἤδη ἐκκρεμὲς καὶ ὅτι θὰ ζημιωθῇ αὐτό, ἐὰν προβῇ εἰς ἀνακοινώσεις. Νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος εἶναι ἀξία τοσαύτης ἐμπιστοσύνης, ὅσης ἔτυχον δημοσιογραφικά τινα ὄργανα καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, πρὸς τὰ ὁποῖα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως σπεύδει ν’ ἀνακοινώνῃ καὶ τὰς γνώμας του, καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀνταλλάσσει. Δι’ ὅλους τοὺς λόγους τούτους νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν, ὅπως τὴν ἑσπέραν ταύτην κλείσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἐπιψηφίσωμεν αὐτὸν κατ’ ἀρχήν.

§89ΚΑΡΑΤΖΑΣ. Δὲν πρόκειται νὰ κλείσωμεν τὴν συζήτησιν· ἡμεῖς θέλομεν νὰ συζητήσωμεν.

§90Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἐνταῦθα οἱ μέλλοντες νὰ ὁμιλήσωσι.

§91ΚΑΡΑΤΖΑΣ. Ὁ κύριος Καραπάνος εἶναι ἐνταῦθα.

§92ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἐνομίζεν ἀναγκαῖον νὰ λάβῃ τὸν λόγον κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, θὰ ἐλάμβανε βεβαίως αὐτόν.

§93ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Οὐδεὶς εἶναι ἐγγεγραμμένος, ὅπως λάβῃ τὸν λόγον.

§94ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν δύναταί τις νὰ ἀντείπῃ, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσῃ τις ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Παρνασίδος Βουλευτὴν ἀπόψε, ἀλλὰ πάντες εἴχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀπόψε ἤθελεν ὁμιλήσει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτής.

§95ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Περὶ τὴν μεσημβρίαν ἐζήτησα τὸν λόγον ὡς πρὸς τὸ νομικὸν ζήτημα τοῦ νόμου τῆς 10ης Δεκεμβρίου· ἐπὶ τούτου ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω, ὅταν ἡ συζήτησις προχωρήσῃ. Εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν δὲν δύναμαι νὰ παρέμβω, διότι κατ’ αὐτὴν ἄρχονται τὰ κόμματα ἀπὸ τῆς κτίσεως τοῦ κόσμου. Εἰς ζητήματα τὰ ὁποῖα θεωρῶ ἀνάξια τῆς παρούσης ἐποχῆς οὐδένα ἔχω λόγον νὰ ἐπέμβω.

§96ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασίδος Βουλευτής, ἀφορῶσι πλειότερον αὐτὸν καὶ τοὺς δύο ἀξιοτίμους Βουλευτὰς ἐκ Γόρτυνος καὶ ἐξ Ἀττικῆς, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ λάβω τὸν λόγον πρῶτος, καὶ χάριν ἁβρότητος. Ἀλλ’ ἂν ἡ Βουλὴ ἐπιμένῃ νὰ θεωρήσῃ περατωμένην τὴν συζήτησιν, θὰ λάβω τὸν λόγον ἐξ ἀνάγκης, ὅπως ὁμιλήσω ἐπὶ λογιστικῶν ζητημάτων σχετιζομένων μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ τὰ ὁποῖα ἐπεθύμουν νὰ ἀποφύγω.

§97Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ὑπάρχουσι πολλὰ νομοσχέδια συναφῆ πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐθεώρησαν κατεπείγοντα καὶ συναφῆ πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Ἐὰν λοιπὸν ἀφήσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν νομοσχεδίων, νομίζω ὅτι ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι ἐπίσης σπουδαία καὶ ἐπείγουσα.

§98ΚΑΡΑΤΖΑΣ. Ἐμείναμεν σύμφωνοι νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ· πῶς ἤδη ἀρνεῖσθε ἐκεῖνα, περὶ τῶν ὁποίων ἐμείναμεν σύμφωνοι;

§99Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὰ νομοσχέδια εἶναι σχετικὰ πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Προτείνω λοιπὸν νὰ εἰσέλθῃ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων.

§100ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένῃ, ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, θὰ ἐξακολουθήσῃ, ἀλλ’ ἡ ἐξακολούθησις αὕτη, καθ’ ἃ προανήγγειλον ἤδη, κατ’ οὐδὲν θὰ συντελέσῃ, ὅπως φθάσωμεν ταχύτερον εἰς τὸ τέρμα. Πρέπει δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ δεχθῇ τὴν ἀναβολὴν δι’ αὔριον, διὰ δύο λόγους. Πρῶτον, διότι μᾶλλον εὐπρεπὲς εἶναι, προκειμένου περὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ ὑπὸ τόσῳ σπουδαίας περιστάσεις εἰσαγομένου, νὰ μὴ διεξάγηται αὕτη ἐν ἀπουσίᾳ τῶν ἡγετῶν τῶν κομμάτων. Εἰς οὐδὲν Κοινοβούλιον ἤθελε κριθῆ ἀνεκτὸν, ὅτι πρότασις μερίδος τινὸς, ὅπως ἀναβληθῇ διὰ μίαν ἡμέραν ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, διὰ τὴν ἀπουσίαν τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς... (Θόρυβος).

§101ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ, ἀφήσατε νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Βουλευτής.

§102ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Τοὺς ἐννοοῦμεν.

§103ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τοῖς ἀρνούμεθα τὴν εὐφυΐαν, ὅτι μᾶς ἐννοοῦσι, καὶ μετὰ λύπης τὴν φορὰν αὐτὴν βλέπομεν, ὅτι τοὺς ἐγκατέλιπεν ἡ ἀντίληψις, διότι δὲν μᾶς ἐννοοῦσι, καθότι ἡμεῖς εἰλικρινῶς φρονοῦμεν ὀρθὴν τοιαύτην βραχεῖαν ἀναβολὴν, αὐτοὶ δὲ ὑποπτεύουσιν ἐχθροὺς ἐπερχομένους τὴν νύκτα, ἐχθροὺς ὀνειρώδεις ὅμως. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν ἀναβολήν· διότι ἡ σπουδὴ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως σήμερον ἀνέλθωσι τὸ βῆμα οἱοιδήποτε Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἀναιρέσωσι τὸν κ. εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἀδικεῖ τὸν κ. εἰσηγητὴν, διότι εἶναι ὡσὰν νὰ λέγῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι «αὐτὰ τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. εἰσηγητὴς δύναται ἐκ τοῦ προχείρου ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα νὰ τὰ ἀναιρέσῃ ὁστιςδήποτε ἐξ ὑμῶν» (ἱλαρότης). Ἀλλ’ ἡμεῖς τοιαύτην ἰδέαν περὶ τοῦ κ. εἰσηγητοῦ δὲν τὴν δεχόμεθα· διότι φρονοῦμεν, ὅτι ὅσα εἶπε δέονται μελέτης τοὐλάχιστον μιᾶς ἑσπέρας παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους τόσον δεξιῶς χειρίζεται ὁ κ. εἰσηγητής. Ἀλλ’ ἐπὶ πλέον, Κύριοι, τὸ προοίμιον καὶ ὁ ἐπίλογος τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς δικαιολογεῖ, νομίζω, καὶ ἡμᾶς νὰ ἐπαναλάβωμεν αὐτὸ, καὶ νὰ εἴπωμεν καὶ εἰς σᾶς ὅ,τι εἶπεν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὁ κ. εἰσηγητὴς, νὰ σᾶς εἴπωμεν δηλαδὴ, ὅτι «ἐν τοιαύταις συζητήσεσι πρέπει ν’ ἀφήσητε κατὰ μέρος τὰ κομματικὰ συμφέροντα καὶ ἐξαιρόμενοι ὑπεράνω τῶν κομματικῶν παθῶν νὰ δεχθῆτε τὴν συζήτησιν ἐν ἀδελφότητι καὶ ὁμονοίᾳ, προκειμένου νὰ ἀνεύρωμεν τὴν λύσιν τοῦ μεγάλου οἰκονομικοῦ ζητήματος.» Μήπως δι’ ὅσα ἡμεῖς προτείνομεν ἡ ἀδελφότης καταπίπτει, καὶ ὁ κομματισμὸς τίθεται εἰς ἐνέργειαν, ἡ δὲ Κυβέρνησις προβάλλει διὰ τῶν ἀριθμῶν της τὴν ἀξίωσιν, ὅπως ἐντὸς 24 ὡρῶν ἁρπάσῃ τὸν προϋπολογισμόν; Ἂς τὸ κάμῃ· ἀλλ’ ἂς μὴ ἐπικαλῆται τοὐλάχιστον τὴν φιλοπατρίαν, καὶ ἂς μὴ προσποιῆται, ὅτι ἐξαίρεται ὑπεράνω τῶν ταπεινῶν κομματικῶν παθῶν.

§104ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγώ, ὅπως δικαιολογήσω τὴν ἀναβολὴν, ἔθεσα καὶ ἓν ἄλλο ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου προεκάλεσα εἰς ἀπάντησιν τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Νομίζω δὲ, ὅτι, πρὶν ἢ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, ἂν πρέπῃ νὰ προβῇ πάραυτα εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὸ πολὺ πολὺ δύναται νὰ ἐπιμείνῃ ἡ πλειοψηφία νὰ κηρύξῃ περατωμένην τὴν συζήτησιν καὶ ἐν μιᾷ νυκτὶ, ἀντιστάσεως μὴ οὔσης, νὰ ὑφαρπάσῃ τὸν προϋπολογισμόν· ἀλλὰ πρὸ τούτου ἠθέλομεν νὰ μάθωμεν, ποῦ εὑρίσκονται αἱ διαπραγματεύσεις περὶ συμβιβασμοῦ (θόρυβος).

§105Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ (πρὸς τὴν δεξιάν). Δὲν σᾶς μέλει δι’ αὐτό!

§106ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἀξία ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, τόσον τοὐλάχιστον, ὅσον εἶναι τὸ ἐν Τεργέστῃ ἐκδιδόμενον δημοσιογραφικὸν ὄργανον (θόρυβος).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπευθύνετε ἐπερώτησιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν;

§108ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὄχι· ὑποστηρίζω τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς. Θέλω νὰ ἐξηγήσω τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν, θέλω νὰ ἐξηγήσω διατὶ δὲν πρέπει ὁ προϋπολογισμὸς ἐν μιᾷ νυκτὶ καὶ ἄνευ συζητήσεως νὰ ἐπιψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς πρὸ παντὸς χωρὶς νὰ δοθῶσιν αἱ ζητούμεναι ἐξηγήσεις παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ συμβιβασμοῦ. Καθ’ ὃν χρόνον, Κύριοι, κρίνεται ἄξιον πάσης ἐμπιστοσύνης ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τὸ ἐν Τεργέστῃ ἐκδιδόμενον ἡμιεπίσημον αὐτῆς δημοσιογραφικὸν ὄργανον, ἡ «Νέα Ἡμέρα», καὶ ἀνακοινοῦνται εἰς αὐτὸ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει παρὰ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν καὶ αἱ ἀπαντήσεις, τὰς ὁποίας ἀπευθύνει πρὸς αὐτούς, νομίζω ὅτι τόσης τοὐλάχιστον ἐμπιστοσύνης ἄξιοι πρέπει νὰ ἤμεθα καὶ ἡμεῖς. Καὶ νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν δυνάμεθα ἄνευ τῶν ἀναγκαίων ἐξηγήσεων ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ ἀπέλθωμεν εἰς τὰς ἑστίας μας· διότι τοῦτο σημαίνει ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει πλέον τὴν ἀνάγκην μας, καὶ θὰ σᾶς ἀποστείλῃ ἕνα ἕκαστον εἰς τὴν πατρίδα του. Ἀλλὰ πρὸ τούτου, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἵνα δυνηθῶ νὰ δώσω τὴν ἑσπέραν ταύτην ψῆφον, ἐπεθύμουν νὰ μάθω, τίνα σημασίαν ἔχει ἡ πρὸς τοὺς πιστωτὰς ἀπάντησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ...

§109Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ὥρα ἐπερωτήσεων τώρα.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν Εὐταξίαν). Κύριε Βουλευτὰ, δὲν δύνασθε τώρα νὰ διακόψητε τὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ συζήτησιν, ἵνα ὑποβάλητε ἐπερώτησιν.

§111ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν κάμνω ἐπερώτησιν· ζητῶ τὴν ἀναβολήν· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει δίκαιον νὰ ἀνησυχῇ, διότι διὰ τῆς ἀπαντήσεως αὐτῆς... (Θόρυβος).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύνασθε νὰ κάμητε ἐπερώτησιν τώρα, κύριε Βουλευτά.

§113Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν κάμνει ἐπερώτησιν, κύριε Πρόεδρε· ὁμιλεῖ ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ ἀναβολῆς.

§114ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θέλω νὰ ἐξηγήσω, διατὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀποκρούει τὴν ἀναβολὴν (θόρυβος).

§115ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐννοεῖτε νὰ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον ἀπὸ τὸν Βουλευτήν;

§116Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τί εἶναι αὐτά!

§117ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡμεῖς οἱ ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης δὲν συνειθίσαμεν νὰ λύωμεν τὰ ζητήματα διὰ φωνῶν καὶ ἄνευ συζητήσεως.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖος σᾶς ἐμποδίζει;

§119ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Σεῖς τὸν ἐμποδίζετε διὰ τοῦ κώδωνος.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἔκαμα τὴν παρατήρησιν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀπευθύνῃ ἐπερώτησιν.

§121ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ προτάσεως ἀναβολῆς· ἀλλὰ καὶ ἐγὼ ἔχω ἀνάγκην, ὡς καὶ οἱ συνάδελφοι οἱ ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης, (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) νὰ δικαιολογήσωμεν τὴν ἀναβολήν.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Βουλευτὰ, νὰ ὑποστηρίξητε τὴν ἀναβολήν.

§123ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνησυχεῖ, διότι ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν, διότι μὲ τὴν ἀναβολὴν δὲν δύναται ἢ νὰ ἐξαναγκασθῇ νὰ ἐξηγήσῃ τὴν φράσιν ἐκείνην τῆς ἀπαντήσεώς του πρὸς τὸ κεντρικὸν κομιτᾶτον τῶν πιστωτῶν ἡμῶν, διὰ τῆς ὁποίας οὐδὲν πλέον, οὐδὲν ἔλαττον ὑπόσχεται εἰς αὐτοὺς, παρὰ νὰ δεχθῇ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸν ἔλεγχον αὐτῶν τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικὰ (ἀναγινώσκει): «Τὰ κομιτᾶτα δύνανται νὰ ὑπολογίζωσιν ἐπὶ τὴν πρόθυμον συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως...» Ἠξεύρετε τί σημαίνει τοῦτο; (θόρυβος).

§124ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νὰ ἀναγνώσητε παρακάτω.

§125ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Λάβετε σεῖς μετ’ ἐμὲ τὸν λόγον καὶ ἀναγνώσατε ὅλον τὸ ἔγγραφον... Ἠξεύρετε τί σημαίνει τοῦτο; Σημαίνει ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει νὰ ἀποπέμψῃ τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ πράξῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπὸ πολλοῦ ἔχει κατὰ νοῦν. Θέλει νὰ ἀπαλλαγῇ μίαν ὥραν ἀρχήτερα τῆς Βουλῆς, ἵνα προβῇ νῦν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν κατώρθωσεν ἐν τῇ περυσινῇ ἀπουσίᾳ τῆς Βουλῆς κατὰ τὸν παρελθόντα Ἀπρίλιον. Τότε προέτεινεν εἰς τοὺς δῆθεν πιστωτὰς, οἵτινες ἔμελλον νὰ συνομολογήσωσι πρὸς αὐτὸν ἓν δάνειον, τὸν διεθνῆ ἔλεγχον. Καὶ τώρα θέλει νὰ ἐπωφεληθῇ τῆς ἀπουσίας τῆς Βουλῆς, ὅπως καλέσῃ ἐνταῦθα ξένους ἐλεγκτὰς καὶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ξένων αὐτῶν ἐλεγκτῶν ὑποβάλῃ τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικά. Καὶ ἠξεύρετε, Κύριοι, τί σημαίνει τοῦτο; Ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει τὴν τελευταίαν δήλωσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Γαλλίας ἐνώπιον τῆς Γερουσίας ἐν σχέσει πρὸς τὴν Πορτογαλίαν, θὰ ἴδητε, ὅτι ὁμοία τις τύχη ἀναμένει καὶ ἡμᾶς (θόρυβος).

§126ΜΑΝΕΣΗΣ. Νὰ γείνῃ ἡσυχία, κύριε Πρόεδρε.

§127ΠΗΛΙΚΑΣ. Πταίομεν ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐδώκαμεν πίστιν εἰς τὰς ὑποσχέσεις σας.

§128ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν δὲν γείνῃ ἡσυχία, κύριε Εὐταξία, μὴ ἐξακολουθήσητε.

§129ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ Γάλλος Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσεν ἐνώπιον τῆς Γερουσίας, ὅτι ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις εἶναι πρόθυμος νὰ προβῇ καὶ εἰς μᾶλλον ἐνεργὸν ἐπέμβασιν ὑπὲρ τῶν ἐν Πορτογαλίᾳ διακυβευομένων συμφερόντων τῶν Γάλλων πιστωτῶν αὐτῆς, ἀρκεῖ μόνον νὰ ἔχωσι τὴν πρωτοβουλίαν οἱ πιστωταὶ οὗτοι καὶ νὰ προβῶσιν εἰς τὰ δέοντα διαβήματα ἐναντίον τῆς Πορτογαλίας. Τοῦτο εἶναι ἓν προάγγελμα καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα αὐτήν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συμβαίνει τὴν σήμερον ἐν Πορτογαλίᾳ διὰ τὴν κακοπιστίαν, ἣν αὕτη ἐπέδειξε πρὸς τοὺς πιστωτάς της, τοῦτ’ αὐτὸ θὰ συμβῇ καὶ εἰς ἡμᾶς...

§130ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο ζητεῖτε σεῖς.

§131ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σεῖς τὸ ζητεῖτε διὰ τῶν πράξεών σας· τοῦτο ἐζητεῖτε δι’ ὅλης τῆς ἑνδεκαετοῦς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν· τοῦτο ἐζητήσατε διὰ τοῦ νόμου τῆς 10ης Δεκεμβρίου, διὰ τοῦ ὁποίου προέβητε εἰς τὴν δολιωτέραν χρεωκοπίαν, πρὸς στιγματισμὸν αἰώνιον τῆς Ἑλλάδος. Σεῖς διὰ τῶν πράξεών σας προκαλεῖτε τὴν ξενικὴν ἐπέμβασιν καὶ νῦν διὰ τῶν ἐγγράφων σας δὲν πράττετε τίποτε ἄλλο, παρὰ προοδοποιεῖτε μόνον τὴν τοιαύτην ἐπέμβασιν... Ὅταν διὰ τῆς τοιαύτης ἀπαντήσεώς του ὁ Ἕλλην Πρωθυπουργὸς δείκνυται πρόθυμος, ἵνα ὑποβάλῃ τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικὰ εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν ξένων, βεβαίως εἰς τὴν τοιαύτην πρωτοβουλίαν τῶν πιστωτῶν μας θὰ παρακολουθήσῃ ἡ ἐνεργοτέρα ἐπέμβασις, ἣν προανήγγειλεν ὁ Καζιμὶρ Περιὲ ἐν τῇ Γαλλικῇ Γερουσίᾳ. Καὶ ὅταν, Κύριοι, λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τηλεγραφικήν τινα ἀνταπόκρισιν, ἣν ἀπηύθυνεν ἐντεῦθεν Ἄγγλος δημοσιογράφος,—ὁ κύριος Βοῦρκε, ὅστις διατελεῖ εἰς ἰδιαιτέρας σχέσεις πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ μέχρι τοῦδε ἐβεβαιώθη, ὅτι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ κατ’ ἔμπνευσιν αὐτοῦ ἀπευθύνει τὰ τοιαῦτα τηλεγραφήματα,—ἂν, λέγω, λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν καὶ τὴν τηλεγραφικὴν ἀνταπόκρισιν τοῦ κ. Βοῦρκε, ἐν ᾗ οὗτος ἐκφράζεται, ὅτι ὡς πρὸς τὴν ἀποδοχὴν τοῦ ξενικοῦ ἐλέγχου βεβαίως θὰ ὑπάρξῃ ἀντίστασις ἐνταῦθα, ἀλλ’ ὅταν ἐπέλθῃ ἀνωτέρα βία, ὅταν δηλ. αἱ Δυνάμεις ἐπέμβωσι, τότε βεβαίως θὰ γείνῃ οὗτος ἀποδεκτὸς, θὰ ἴδωμεν, ὅτι εἶναι ὡς ἐὰν ὑπεδεικνύετο ὁ ἔλεγχος ὁ διεθνὴς ἐντεῦθεν παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐμπνέουσι τὰ τοιαῦτα τηλεγραφήματα. Ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν τοιαύτην τηλεγραφικὴν ἀνταπόκρισιν τοῦ πρώτου δημοσιογραφικοῦ ὀργάνου τῆς Ἀγγλίας καὶ τῆς Εὐρώπης καθόλου, τοῦ Λονδινείου «Χρόνου», ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν ἀπάντησιν, ἣν ἀπηύθηνεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς πρὸς τοὺς Γάλλους πιστωτὰς, καὶ ὅταν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν προσέτι, ὅτι ἡ ἀπάντησις αὕτη ἐδημοσιεύθη εἰς τὸ ἡμιεπίσημον ἐκεῖνο δημοσιογραφικὸν ὄργανον τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἀγωνίζεται, ὅπως γείνῃ δεκτὸς ὁ διεθνὴς ἔλεγχος ἐν Ἑλλάδι, ὅπως σήμερον μὲν ἡ Ἑλλὰς ἀποβάλῃ μέγα μέρος τῶν κυριαρχικῶν της δικαιωμάτων, ὡς πρὸς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς, αὔριον δὲ ἐπακολουθήσῃ ὁ περιορισμὸς τῶν κυριαρχικῶν της δικαιωμάτων καὶ ὡς πρὸς τὴν πολιτικήν της ἀνεξαρτησίαν, νομίζω ὅτι ἔχομεν καθῆκον πρὸς ἡμᾶς αὐτοὺς, ἔχομεν καθῆκον πρὸς τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύομεν, νὰ μὴ ἐπισπεύσωμεν τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, νὰ μὴ θέλωμεν ὅπως ὑφαρπαγῇ ὅπως–ὅπως, ἐν μιᾷ νυκτὶ, ἡ ἐπιψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ἀφήσωμεν οὕτω πλήρην ἐλευθερίαν ἐνεργείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις, ὡς ἐκ τῶν ἐγγράφων της καὶ τῶν δημοσιογραφικῶν ὀργάνων ἀποδεικνύεται, εἶναι πρόθυμος τὰ πάντα νὰ στέρξῃ, καὶ αὐτὴν τὴν μείωσιν τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τῆς χώρας. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι, πρὶν ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὀφείλει νὰ ζητήσῃ ἐξηγήσεις παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ τοῦ σοβαρωτάτου τούτου ζητήματος, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ διὰ τὴν χώραν ἡμῶν ὀλέθρια ἐπακόλουθα.

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν προτείνετε ἀναβολήν;

§133ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐρωτήσατε τὴν Βουλὴν, κύριε Πρόεδρε.

§134ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τί νὰ ἐρωτήσητε, κύριε Πρόεδρε; Ἐννοοῦσι νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι, κύριε Βουλευτά. Τόσην ὥραν φωνάζω, τίς ἔχει τὸν λόγον. Ὁ κ. Βουλευτὴς Ναυπλίας εἶπεν, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀσθενοῦσι καὶ δὲν δύνανται νὰ ὁμιλήσωσι. Σᾶς ἐρωτῶ, ἐὰν ἡ ἀσθένεια αὐτῶν ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα, ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀργῇ;

§136ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ὄχι· νὰ ἀναβληθῇ μέχρι τῆς αὔριον.

§137ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§138ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ὑπάρχει τις νὰ ἀγορεύσῃ, θὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις. Εἰπέτε το καθαρά.

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καὶ τίς ἐμποδίζει ὑμᾶς νὰ ὁμιλήσητε; Τίς ἐμποδίζει τὸν κ. Εὐταξίαν, τὸν κ. Καραπάνον, τὸν κ. Κωνσταντόπουλον;

§140ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐπὶ τῆς ἀναβολῆς, κύριε Πρόεδρε.

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Εὐταξία, θέλετε ὀνομαστικὴν κλῆσιν;

§142ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μάλιστα, μάλιστα.

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολέκτου, τοῦ βουλευτοῦ Σπυρ. Α. Κουμουνδούρου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§144ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 138. Ἐκ τούτων 105 κατὰ τῆς ἀναβολῆς, 32 ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς καὶ 1 ἠρνήθη ψῆφον. Συνεπῶς ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπεῤῥίφθη. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§145ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θὰ ἀκολουθήσω τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Παρνασσίδος εἰς τὴν ἐκδρομὴν, ἣν ἐποιήσατο ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ τοῦ Κράτους καὶ ἐπὶ τοῦ παρελθόντος. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ἐπεθύμουν, ὅπως ἡ Βουλὴ συγκατατεθῇ, ἵνα ἄλλοι, οἵτινες θὰ παρακολουθήσωσιν αὐτὸν εἰς τὸ πεδίον τοῦτο, λάβωσι τὸν λόγον. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἡ πλειοψηφία ἐπιμένει εἰς τὸ κακὸν σύστημα τῆς ἐκβεβιασμένης συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον. Ὁ προϋπολογισμὸς, Κύριοι, τοῦ 1894 δὲν εἶναι προϋπολογισμὸς, σκοπῶν ἁπλῶς τὴν ἄδειαν τῆς εἰσπράξεως τῶν φόρων καὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν δαπανῶν, καὶ ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἁπλῶς καὶ ὁμαλῶς, ὅπως οἱ συνήθεις καὶ κοινοὶ προϋπολογισμοὶ, διὰ τῆς ἐρεύνης τῶν ἐν αὐτῷ ἀναγεγραμμένων ἐσόδων καὶ ἐξόδων καὶ τῶν ἐκ τῶν ἀναγραφῶν τούτων ἀποτελεσμάτων. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894 εἶναι προϋπολογισμὸς ὅλως ἔκτακτος καὶ ἐξαιρετικὸς, διότι βασίζεται κυρίως ἐπὶ ἑνὸς ἀτυχοῦς γεγονότος, ἐπὶ τῆς πτωχεύσεως τοῦ Κράτους. Τὸ ἀτυχὲς τοῦτο γεγονὸς ἐπέφερεν ἐλάττωσιν δαπανῶν, ἀνερχομένην εἰς 22,223,000 φράγκων χρυσῶν, τὰ ὁποῖα ἐν συνδυασμῷ μὲ τὴν τροπὴν τοῦ δανείου τῶν 16,500,000 ἀπὸ ἐξωτερικοῦ εἰς ἐσωτερικὸν καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς σημερινῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος ἀνέρχονται εἰς 36,108,000 δραχμάς. Ἄνευ τοῦ ἀτυχοῦς γεγονότος τῆς πτωχεύσεως, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894 διὰ μόνας τὰς μέχρι σήμερον ὡς τακτικὰς χαρακτηριζομένας δαπάνας ὤφειλε νὰ ἀναγράφῃ, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, πρὸς δραχ. 1,70 τὸ φράγκον, ἑτέρας 36,108,000 δραχ. Τὸ γεγονὸς δὲ τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐξασκεῖ τοιαύτην θεμελιώδη ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, δὲν εἶναι δυστυχῶς ἐξ ἐκείνων, ἅτινα δύνανται νὰ φέρωσιν οἰκονομίας, ἄνευ συνεπειῶν ἐπαχθεστέρων καὶ σπουδαιοτέρων. Ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διεξήχθη ἡ πτώχευσις τοῦ Δημοσίου, ἠλλοίωσε τὸν χαρακτῆρα αὐτῆς καὶ μετέβαλεν αὐτὴν ἀπὸ ἀτυχήματος εἰς πρᾶξιν κακῆς πίστεως. Ἡ οἰκονομία δὲ τῶν 36,108,000 δραχ. δὲν ἐπιτυγχάνεται ἄνευ ἀνταλλάγματος ἐπαχθοῦς διὰ τὴν Ἑλλάδα. Ἀπ’ ἐναντίας ἐπέρχεται αὕτη ἀντὶ τιμήματος ἐπαχθεστέρου τοῦ χρηματικοῦ αὐτῆς βάρους, τὸ τίμημα δὲ τοῦτο εἶναι ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος. Οἰκονομοῦμεν μὲν 36,108,000, ἀλλὰ προπηλακιζόμεθα ὑπὸ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, καὶ κινδυνεύομεν νὰ διαγραφῶμεν ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν ἐντίμων ἐθνῶν. Τὸ τίμημα, ἀπέναντι τοῦ ὁποίου ἀποκτῶμεν τὴν κυρίαν βάσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, τὴν οἰκονομίαν δηλ. δραχμῶν 36,108,000, εἶναι τοιαύτης σημασίας, ὥστε αὐτὸ κυρίως πρέπει νὰ ἑλκύσῃ τὴν προσοχὴν ἡμῶν ἐν τῇ ἐξετάσει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894. Καὶ ἡ Βουλὴ δὲ καὶ τὸ ἔθνος πρέπει νὰ σκεφθῶσι, πῶς θ’ ἀνακτήσωμεν τὸ τίμημα τοῦτο, τὸ τοσούτῳ σημαντικὸν καὶ διὰ τὴν ζωὴν καὶ διὰ τὴν πρόοδον τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου καὶ διὰ τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Τὸν σκοπὸν τοῦτον παρορᾷ ὁ ὑποβληθεὶς προϋπολογισμὸς τοῦ 1894. Ὁ συντάξας αὐτὸν καὶ τὰ μετ’ αὐτοῦ συνδεόμενα νομοσχέδια ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπωφελεῖται τῶν ταμιευτικῶν ἀποτελεσμάτων τῆς πτωχεύσεως, ἐν δευτέρᾳ δὲ θέτει μοίρᾳ καὶ οὐδεμίαν λαμβάνει πρόνοιαν πρὸς διόρθωσιν τῶν ἐπαχθῶν αὐτῆς ἀποτελεσμάτων καὶ πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς παθούσης τιμῆς τοῦ ἔθνους. Ἐν τῇ μακροσκελεῖ δ’ εἰσηγητικῇ αὐτοῦ ἐκθέσει ἐπιδιώκει κυρίως, πῶς νὰ ἐξαγνίσῃ τὸ παρελθὸν, ὅπερ εἶναι ἡ πηγὴ καὶ ἡ αἰτία τοῦ δυστυχήματος, τὸ ὁποῖον ἐνέσκηψεν ἐφ’ ἡμῶν. Ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ, ἐν ᾗ δὲν πρωτεύει ὁ πρὸς τὴν ἀλήθειαν σεβασμὸς, ὁ συντάξας τὸν προϋπολογισμὸν ζητεῖ νὰ συνδέσῃ αὐτὸν μετὰ τοῦ παρελθόντος τούτου, οἱονεὶ λησμονῶν τὴν οἰκονομίαν τῶν 36 ἑκατομμυρίων, τῶν προερχομένων ἐκ τοῦ δυστυχήματος τῆς Ἑλλάδος. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λογιστικὰς λεπτομερείας τῆς ἐκθέσεως ταύτης, διότι ἡ Βουλὴ ἐκορέσθη ἐξ αὐτῶν. Δὲν δύναμαι ὅμως ν’ ἀφήσω ἀπαρατήρητον τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐν αὐτῇ ἀναγραφῶν, καθ’ ἃς κατὰ τὰ ἑπτὰ μὲν ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα διώκησε τὴν χώραν ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅλα τὰ ἐλλείμματα τῶν τακτικῶν προϋπολογισμῶν ἀνέρχονται εἰς 39 ἑκατομμύρια, κατὰ δὲ τὰ τρία ἔτη, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι τὸ διάστημα, καθ’ ὃ τρὶς διεκόπη ἡ διοίκησις αὐτοῦ, τὰ ἐλλείμματα μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ τακτικῶν ἐξόδων ἀνέρχονται εἰς 65 περίπου ἑκατομμύρια. Πολλάκις ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἀπεδείχθη πόσον ἐπιβλαβὴς εἶναι διὰ τὴν ἀντίληψιν καὶ τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἡ πρὸς ἐπίτευξιν τοιούτων ἀποτελεσμάτων μεροληπτικὴ καὶ ἄτακτος κατάταξις τῶν δαπανῶν τοῦ Δημοσίου. Εἶναι δὲ λυπηρὸν, διότι καὶ μετὰ τὴν πτώχευσιν τοῦ Δημοσίου ἐξακολουθεῖ τὸ σύστημα τῶν τοιούτων λογιστικῶν τεχνασμάτων, χάριν τῶν ὁποίων δὲν ἤρκεσε τὸ λογιστικὸν συνονθύλευμα τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἦλθεν ἐπίκουρος καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Παρνασσίδος, ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, ὅστις, θέλων νὰ ἐξαγνίσῃ τὸ παρελθὸν, ὑπερηκόντισεν αὐτὴν, παραστήσας ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς προηγουμένας περιόδους τῆς διοικήσεως αὐτοῦ ἐδαπάνησεν εἰς ἐκτάκτους δαπάνας ἀναγκαίας καὶ παραγωγικὰς οὐ μόνον τὰ ποσὰ, ἅτινα προσεπορίσθη διὰ δανείων, ἀλλὰ καὶ ἕτερα 40 περίπου ἑκατομμύρια, ἅτινα ἔλαβεν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων δι’ ἐλαττώσεως τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ Δημοσίου. Κατὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ κατὰ τὸν εἰσηγητὴν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν εἶναι τὸ ἐπὶ δεκαετίαν ἐφαρμοσθὲν οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, ὅπερ ἔφερε τὴν πτώχευσιν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἡ ἐθνικὴ πολιτικὴ ἐν γένει, ἰδίως δὲ ἡ ἐπιστρατεία τοῦ 1885, ἡ κυβερνητικὴ μεταβολὴ τοῦ Ὀκτωβρίου 1890 καὶ ἡ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1893. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ θέματος τούτου, περιορίζομαι δὲ νὰ ἀναφέρω τὴν θετικωτέραν τῶν τοιούτων δικαιολογιῶν, τὴν τῆς ἐπιστρατείας τοῦ 1885, ἥτις κατατάσσεται μεταξὺ τῶν γεγονότων, περὶ ὧν εὐφήμως ὡμίλησε καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Παρνασσίδος, δηλ. τῶν σχετιζομένων μὲ ἐθνικοὺς σκοπούς. Αὕτη δὲν προσέθηκεν εἰς τὸ δημόσιον χρέος ποσὸν δυνάμενον νὰ προκαλέσῃ τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους, διότι, ὅπως πολλάκις ἀνεπτύχθη ἐν τῇ Βουλῇ, τὰ ἐξ αὐτῆς ἔκτακτα ἔξοδα δὲν ὑπερβαίνουσι τὰ 70 ἑκατομμύρια. Προχθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ἄλλοτε δὲ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐμέμφθη καὶ ἐμοῦ, διότι, μετασχὼν ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς ὑπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος Κυβερνήσεως τοῦ 1890, δὲν ἐφήρμοσα τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας εἶχον ἀναπτύξει κατὰ τὸ 1887 περὶ τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας. Τοῦτο ἰσχυριζόμενοι, λησμονοῦσι τὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς ἤλθομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὸ 1890, καὶ τὴν διαφορὰν, ἥτις ὑπῆρχε μεταξὺ αὐτῶν καὶ τῶν περιστάσεων τοῦ 1887. Κατὰ τὸ 1887 δὲν ἐπεκράτει ἐν Εὐρώπῃ ἡ δυσμένεια καὶ δυσπιστία πρὸς τὰ μικρὰ Κράτη, ἥτις ἐπῆλθε κατὰ τὸ 1890, ἕνεκα τῆς πτωχεύσεως τῆς Ἀργεντινῆς Δημοκρατίας καὶ τῆς Πορτογαλίας. Ὅταν δὲ ἤλθομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὸ 1890, εὕρομεν τὴν μὲν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης ἐν πλήρει ἐνεργείᾳ, τὰ δὲ χρήματα τὰ ληφθέντα ἐκ τοῦ χάριν αὐτῆς συνομολογηθέντος δανείου δαπανηθέντα εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Δὲν ἦτο ἑπομένως δυνατὸν ἀπέναντι τῶν διαθέσεων τῶν εὐρωπαϊκῶν χρηματιστηρίων πρὸς τὰ μικρὰ Κράτη καὶ ἀπέναντι τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν καὶ ὑποχρεώσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου νὰ ἐφαρμόσωμεν σύστημα ἀνεπαρκείας, οἷον τὸ παρ’ ἡμῶν προταθὲν κατὰ τὸ 1887, χωρὶς νὰ προκαλέσωμεν κλονισμὸν ὀλέθριον καὶ διὰ τὸ Δημόσιον καὶ διὰ τὴν κοινωνίαν, κλονισμὸν, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν ἤθελεν ἐπέλθει, ἂν τοιοῦτο σύστημα εἶχεν ἐφαρμοσθῆ ἐν ταῖς περιστάσεσι τοῦ 1887. Προσεπαθήσαμεν νὰ περιμαζεύσωμεν τὰ ἐρείπια, ἅτινα εὕρομεν τότε, καὶ νὰ ἐξασφαλίσωμεν τὴν περάτωσιν τῶν ἐκκρεμῶν ἔργων καὶ τὴν θεραπείαν τῶν ἐπειγουσῶν ἀναγκῶν. Ἂν δὲ καὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῶν διαφόρων οἰκονομικῶν μέτρων, ἅτινα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον εἶχον προτείνει, ἤθελεν ἐξακολουθήσει (ὡς δὲν εἶναι ἀπίθανον) ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ τόπου, ἠθέλομεν τότε ἔχει ὅλον τὸ ἀναγκαῖον χρονικὸν διάστημα, ὅπως ἄνευ αὐθαιρεσίας, ἀλλὰ μετὰ πλήρους καλῆς πίστεως, ἔλθωμεν εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν καὶ πράξωμεν ὅ,τι ἤθελεν ἐπιβάλει τὸ συμφέρον καὶ αὐτῶν καὶ τῆς Ἑλλάδος. Δυστυχῶς ὅμως, ὡς γνωρίζει ἡ Βουλή, τὰ παρ’ ἐμοῦ προταθέντα μέτρα δὲν ἐγένοντο δεκτὰ, ἡ δὲ μὴ παραδοχὴ αὐτῶν ἐπέφερε τὴν ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἀποχώρησίν μου. Δὲν ἤθελον εἰσέλθει εἰς τὴν βραχεῖαν ταύτην ἀνάμνησιν παρελθόντων γεγονότων σήμερον, ὅτε τοσοῦτον πιέζει ἡμᾶς ἡ παροῦσα κατάστασις, ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, θέλων νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἐν τῇ πορείᾳ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀσυναρτησίαν, ἥτις ἀποτελεῖ ἐπιπρόσθετον δείνωσιν τοῦ ἐπελθόντος εἰς τὴν Ἑλλάδα ἀτυχήματος, δὲν ἀνεφέρετο καὶ εἰς τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ 1890. Θέλοντες νὰ ἐξαγνίσωσι τὸ παρελθὸν ὅ τε κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Παρνασσίδος διὰ τῆς χθεσινῆς καὶ σημερινῆς ἀγορεύσεώς του, πλανῶνται, πιστεύοντες ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν τοῖς ἔτεσι 1888 ἢ 1889, ὅτε ἠδύναντο νὰ πείσωσι πολλοὺς, ἰσχυριζόμενοι ὅτι οἱ τότε ἐφαρμοζόμενοι οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ καὶ ἡ ἐφαρμοσθεῖσα οἰκονομικὴ πολιτικὴ ἤθελον φέρει πλοῦτον καὶ εὐδαιμονίαν εἰς τὴν Ἑλλάδα, καὶ λησμονοῦσιν ὅτι εὑρισκόμεθα ἐν ἔτει 1894, ὅτε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς τοιαύτης πολιτικῆς εἶναι ἡ πτώχευσις τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει εἴτε ἐντὸς εἴτε ἐκτὸς αὐτῆς ὁ ἀμφιβάλλων περὶ τῶν αἰτίων τοῦ τοιούτου ἀποτελέσματος. Ἐκθέτων δὲ τὰ τῶν χρήσεων τοῦ 1892 καὶ 1893 ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, παριστᾷ τὴν μὲν πρώτην ὡς καταλήγουσαν εἰς μικρὸν ἔλλειμμα 2,457,000 δραχμῶν, τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ πλεονάσματος τῶν ἐκτάκτων ἐσόδων κατέρχεται εἰς 1,796,000 δραχμῶν, τὴν δὲ δευτέραν εἰς περίσσευμα 1,500,000, ἂν δὲν ἐπήρχετο ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ Κράτους, καὶ 23,777,000 μετὰ τὴν πτώχευσιν αὐτοῦ διὰ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως καὶ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου. Πράττων δὲ τοῦτο, δὲν σκέπτεται ὅτι νέον προσθέτει λόγον, ὅπως τὸ ἀτύχημα τῆς Ἑλλάδος χαρακτηρισθῇ ὡς πρᾶξις κακῆς πίστεως, προσβάλλουσα τὴν τιμὴν τῆς χώρας. Ἂν εἴχομεν 2,457,000 μόνον ἔλλειμμα κατὰ τὸ 1892, ἂν εἴχομεν περίσσευμα ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον κατὰ τὸ 1893, διατὶ ἐπτωχεύσαμεν; Διατὶ ἐν πλήρει 1893, οὗτινος ἡ χρῆσις, κατὰ τὴν ἐπίσημον ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὁμαλῶς διεξαγομένη, ἤθελεν ἀπολήξει εἰς περίσσευμα 1,500,000 δραχμῶν, ἠρνήθημεν τὴν πλήρη ἐκτέλεσιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου; Πᾶς τις δικαιοῦται νὰ μᾶς ἀποτείνῃ τὰς ἐρωτήσεις ταύτας, καὶ στηριζόμενος ἐπὶ τῶν ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπισήμων διαβεβαιώσεων, θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς κατηγορήσῃ ἐπὶ δολίᾳ χρεωκοπίᾳ· διότι δὲν πτωχεύει Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει περισσεύματα ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν προϋπολογισμῶν αὑτοῦ. Τοιοῦτον δύναται νὰ ἀποβῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς προθέσεως τοῦ συντάξαντος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894, ὅπως ἐξαγνίσῃ διὰ λογιστικῶν τεχνασμάτων τὴν ἀμέσως προηγουμένην οἰκονομικὴν διαχείρισιν. Ἀποκρούων οὗτος τὴν ἰδέαν, ἣν παραδόξως ὑπεστήριξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὅτι ἡ ἀνεπάρκεια τῆς Ἑλλάδος δὲν χρονολογεῖται ἀπὸ τοῦ 1893, μήτε ἀπὸ τοῦ 1887, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς συστάσεως σχεδὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἠθέλησε ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι πᾶσαι αἱ χρήσεις τῆς μακρᾶς πρωθυπουργίας αὐτοῦ τοῦ ὑπογράφοντος τὴν ἔκθεσιν ἀξιοτίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, καὶ αὐταὶ ἀκόμη τοῦ 1892 καὶ 1893, ἀπολήγουσιν ἐν πλήρει ἐπαρκείᾳ. Ἀλλὰ δυστυχῶς διὰ τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, εὐτυχῶς δ’ ἴσως διὰ τὴν τιμὴν τῆς χώρας, μήτε ἡ χρῆσις τοῦ 1892 παρουσιάζει ἔλλειμμα μόνον 2,457,000 δραχμῶν, μήτε ἡ τοῦ 1893 περίσσευμα ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου. Ὡς ἀνεπτύχθη ἤδη, τὰ ἔσοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1892, ἅτινα ἐν τῇ ἐπισήμῳ καταστάσει σημειοῦνται εἰς δραχ. 94,882,000, περιέχουσιν ἔσοδον ἔκτακτον ἐκ δραχ. 2,560,000, προερχόμενον ἐκ τῆς ἐκχωρήσεως εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τοῦ δικαιώματος τοῦ Δημοσίου, ἵνα συμμετέχῃ εἰς τὰ ἐκ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων κέρδη. Τὸ ἔσοδον τοῦτο εἶναι ὅλως ἔκτακτον καὶ δὲν δύναται νὰ ἐξομοιωθῇ, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, μὲ τὰ κατὰ τὸ 1893 ἀναγραφέντα ἔσοδα ἐξ αὐξήσεως τακτικῶν φόρων. Ἀφαιρουμένου δ’ αὐτοῦ, τὰ ἔσοδα τοῦ 1892 περιορίζονται εἰς 92,322,000 δραχμάς. Εἰς τὰ ἔξοδα δὲ τοῦ ἔτους τούτου, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπίσημος κατάστασις ἀναβιβάζει εἰς δρ. 97,340,000, πρέπει νὰ προσθέσωμεν καὶ τὰ ποσὰ, ἅπερ καὶ ὁ ἀξιότιμος φίλος μου Βουλευτὴς ἐξ Ἄνδρου ἀνέπτυξεν, ἀρξάμενος τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, τὰ προερχόμενα ἐκ νομισματικῆς διαφορᾶς, μὴ ὑπολογισθείσης, καὶ ἐκ τόκων τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, καὶ ἀνερχόμενα εἰς 12 ἑκατομμύρια δραχμῶν περίπου. Διὰ τῆς προσθήκης δ’ αὐτῆς τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1892 ἀνέρχεται, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴς, εἰς 17,000,000. Ἀλλ’ εἰς τὰ 17,000,000 ταῦτα πρέπει νὰ προστεθῶσι προσέτι καὶ αἱ δαπάναι, ἃς ἐπλήρωσε τὸ Δημόσιον διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν ὁδοποιΐαν, τῆς ὁποίας κατηργήθησαν τὰ εἰδικὰ ταμεῖα, καὶ αἱ ὁποῖαι δὲν ὑπελογίσθησαν μεταξὺ τῶν ἀναγραφέντων ἐξόδων τοῦ 1892. Οὕτω δὲ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1892 θέλει ὑπερβῆ τὰ 20,000,000 δρ. Εἰς 21 δ’ ἑκατομμύρια περίπου ἤθελεν ἀνέλθῃ τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1893 ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ὁ προϋπολογισμὸς αὐτοῦ ἤθελε λειτουργήσει ὁμαλῶς καὶ ἄνευ τοῦ δυστυχήματος τῆς πτωχεύσεως. Συγκρίνοντες τὰ πραγματοποιηθέντα ἔσοδα καὶ ἔξοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1893 μέχρι τέλους Δεκεμβρίου πρὸς τὰ τῆς ἀντιστοίχου δωδεκαμήνου περιόδου τοῦ 1892 καὶ τῶν προηγουμένων ἐτῶν, εὑρίσκομεν, ὅτι αἱ τακτικαὶ δαπάναι τοῦ 1893, ἄνευ τῆς πτωχεύσεως, ἤθελον ἀνέλθει εἰς 114,000,000 δρ. κατ’ ἐλάχιστον ὅρον, τὰ δὲ ἔσοδα αὐτοῦ εἰς δρ. 93,000,000 περίπου, τὸ δ’ ἔλλειμμα αὐτοῦ, ὡς εἶπον, εἰς 21,000,000 δραχμάς. Ἀφοῦ, Κύριοι, εἰς εἴκοσι περίπου ἑκατομμύρια ἀνέρχονται τὰ ἐλλείμματα τοῦ 1892 καὶ 1893, ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῆς σημερινῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους φέρει οἰκονομίαν ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους ἐν τῷ προϋπολογισμῷ αὐτοῦ ἐκ δραχ. 36,000,000, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος κατὰ τὸ 1892 ἐκ 30 ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894 ἔπρεπε νὰ παρουσιασθῇ ἐπαρκής, ὅπως καλύψῃ τὸ ἐν τῷ προηγουμένῳ προϋπολογισμῷ ἐνυπάρχον ἔλλειμμα καὶ ἀπολήξῃ εἰς περίσσευμα 10,000,000 δρ. περίπου. Διατὶ δὲ δὲν παρουσιάζει τοιοῦτον ἀποτέλεσμα, ἀλλ’ ὅτε μὲν ὑπεβλήθη κατέληγεν εἰς περίσσευμα 763,000 δραχμῶν μεταξὺ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, σήμερον δὲ, μετὰ τὰς ὑποβληθείσας δηλώσεις προσθέτων δαπανῶν, καταλήγει εἰς ἔλλειμμα 400,000 δρ. περίπου, ὅπερ καλύπτει ἓν ἔκτακτον ἔσοδον, τὸ ἐκ τῆς κατασκευῆς νικελίνων κερμάτων, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτυγχάνεται νέον περίσσευμα ἐκ δραχμῶν 1,080,000; Τί ἔγεινε τὸ ποσὸν τῶν 10 περίπου ἑκατομμυρίων, εἰς τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ ἀνέλθῃ τὸ περίσσευμα καὶ ἄνευ τοῦ ἐκτάκτου ἐσόδου τοῦ ἐκ τῶν νικελίνων κερμάτων; Περιεκαλύφθη ἐν μέρει μὲν ἐκ πραγματικῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, προερχομένης ἐκ τῆς στενοχωρίας τοῦ τόπου, ἐν μέρει δὲ ἐξ αὐξήσεως τῶν τακτικῶν δαπανῶν καὶ τῆς παρασιωπήσεως ἐπιβαλλομένων τοιούτων, καὶ ἐν μέρει διὰ λογιστικῶν τεχνασμάτων. Καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1894, ὅπως καὶ εἰς τοὺς ἀμέσως προηγουμένους, ἡ αὐτὴ ἐφηρμόσθη μέθοδος, ἐπὶ ἄλλων ὅμως στηριζομένη ἐπιχειρημάτων καὶ ἄλλους ἐπιδιώκουσα σκοπούς. Δὲν ἔχει σήμερον ἀνάγκην ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐπιδείξῃ περισσεύματα, ὅπως ἐπιδιώξῃ οἰκονομικοὺς συνδυασμούς. Αἰσθάνεται ὅμως τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἐπιδείξῃ, ὅτι, ὅπως καὶ κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν προϋπολογισμῶν τῶν παρελθόντων ἐτῶν, οὕτω καὶ κατὰ τὴν σύνταξιν καὶ ψήφισιν τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου ἦτο ἐν τῇ ἀληθείᾳ. Διὰ τῆς εἰσηγητικῆς ἐκθέσεώς του ἠθέλησε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἦτο ἐν τῇ ἀληθείᾳ, ὅτε ὑπέσχετο ἰσοζύγια καὶ περισσεύματα. Διὰ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 θέλει ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι μετ’ ἀκριβείας ἐξετίμησε τὰ πράγματα, ὅτε συνέταξε τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου. Δὲν ὑπάρχει σήμερον ἀνάγκη τῶν ἠχηρῶν ἐκείνων φράσεων, τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τὴν εἰσήγησιν τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ 1892 καὶ 1893, καὶ τῶν ὁποίων ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναγνώσω τινὰς, χάριν ἐκείνων, οἵτινες ἢ δὲν ἤκουσαν ἢ ἐλησμόνησαν ἴσως αὐτάς. Ὄτε εἰσηγεῖτο τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μᾶς ἔλεγε πρὸς τοῖς ἄλλοις (ἀναγινώσκει): «Τοῦτο πρὸ πάντων πρέπει νὰ ἀποδείξωμεν εἰς τοὺς ἐνδιατρίβοντας εἰς τὰ ἡμέτερα καὶ σχετιζομένους πρὸς αὐτὰ διὰ τῆς παροχῆς τῆς πίστεώς των· πρέπει ν’ ἀποδείξωμεν εἰς αὐτοὺς, ὅτι ἔχομεν ἐν ἡμῖν αὐτοῖς πᾶσαν τὴν δύναμιν, ἵνα καὶ ἄνευ αὐτῶν τελεσφόρως ἐργασθῶμεν... Ἀλλὰ πρέπει νὰ δυνηθῶμεν νὰ πιστοποιήσωμεν, ἤδη μάλιστα, ὅτε τοῦτο ἐτέθη ἐν ἀμφιβολίᾳ, ὅτι ἀποτεινόμεθα εἰς τὴν ἐκτὸς ἡμῶν πίστιν, θέλοντες καὶ ἡμεῖς νὰ μετάσχωμεν τῶν ὠφελημάτων τῆς Εὐρωπαϊκῆς συναδελφότητος, δυνάμεθα ὅμως καὶ αὐτάρκεις νὰ ζήσωμεν, εὑρίσκοντες ἐν τῷ ἰδίῳ ἐδάφει ἐπαρκὲς στήριγμα... «Εἰς τοῦτο λοιπὸν προκαλῶ ὑμᾶς. Ἀποδειχθῶμεν ἄξιοι τῆς Εὐρωπαϊκῆς πίστεως. Ἐὰν ἀποδειχθῶμεν ἄξιοι τῆς Εὐρωπαϊκῆς πίστεως, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι αὕτη θέλει ἐπανέλθει πρὸς ἡμᾶς, ὅτι δὲν θὰ ἐξακολουθῇ κατατάσσουσα ἡμᾶς εἰς τὴν χορείαν τῶν Κρατῶν σεσαθρωμένης πίστεως. Τί δικαιολογεῖ τὴν ὑπαγωγὴν τῆς Ἑλλάδος εἰς τοιαύτην κατηγορίαν; μὴ διετέλεσεν ἢ διατελεῖ ἡ Ἑλλὰς ἐν ταῖς δυσχερείαις, ἐν αἷς διατελεῖ ἡ Πορτογαλία, ἢ ἐν ταῖς δυσχερείαις, ἐν αἷς διατελεῖ ἡ Ἀργεντινή; Μὴ δὲν ἀρκοῦσι τῇ Ἑλλάδι ἁπλᾶ μέτρα, ἐξ ἐκείνων ἅτινα πᾶσα χώρα δύναται νὰ ἀνεχθῇ, οἰκονομίαι, αἵτινες βλάπτουσι τῷ ὄντι τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ δὲν καταστρέφουσιν αὐτὴν, μὴ δὲν ἀρκοῦσι τῇ Ἑλλάδι τὰ τοιαῦτα μέτρα, ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐν τῷ παρόντι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἐκπλήρωσιν ἁπασῶν αὐτῆς τῶν ὑποχρεώσεων;» Ὁμοίων φράσεων εἶχεν ἀνάγκην ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ κατὰ τὸ 1893 καὶ εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους τούτου, ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑλλὰς σήμερον δὲν ἔχει ἀνάγκην ξένων κεφαλαίων ἐπὶ σκοπῷ συμπληρώσεως ἐλλειμμάτων τοῦ γενικοῦ αὐτῆς προϋπολογισμοῦ· ἡ Ἑλλὰς δύναται, διαῤῥυθμίζουσα τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ οὐχὶ δυσαναλόγως πρὸς τὰς δυνάμεις αὐτῆς, διὰ περιορισμοῦ τῶν δαπανῶν μὴ παραλύοντος τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν, δι’ αὐξήσεως τῶν προσόδων μὴ ἐπιβαρυνούσης ὑπερμέτρως τὴν κοινωνίαν καὶ μὴ παρεμποδιζούσης τὴν παραγωγὴν, δύναται ἡ Ἑλλὰς πάντα τὰ μέσα νὰ πορισθῇ καὶ πρὸς τὰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καὶ πρὸς τὴν παροχὴν εἰς τοὺς πιστωτὰς αὐτῆς ἐπαρκῶν ἀσφαλειῶν περὶ τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα εἰς αὐτὴν ἐμπιστεύονται. Ταῦτα δύναται ἡ Ἑλλὰς νὰ πράξῃ, ἄνευ συνδρομῆς ἔξωθεν οἱασδήποτε.» Καὶ παρακατιὼν (ἀναγινώσκει): «Ἀναμφηρίστως ὑπάρχει οἰκονομικὴ εὐεξία ἐν τῇ χώρᾳ, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ ἐξωτερικὴ πίστις ἔκλεισε πρὸς αὐτὴν τὰς πύλας, καθ’ ἣν ἐποχὴν οὐδεὶς τείνει ἡμῖν τὴν χεῖρα, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ ἀπότισις τῶν ὑποχρεώσεων τῆς χώρας πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν γίνεται ἐπὶ βαρυτάτῃ ζημίᾳ. Ἡ τοιαύτη τῆς χώρας κατάστασις ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ τί δεικνύει ἢ τὴν μεγάλην αὐτῆς οἰκονομικὴν ῥώμην; Τί δεικνύει ἡ κατάστασις ἡ σήμερον βελτίων τῆς χθὲς, καὶ ἡ χθὲς βελτίων τῆς προχθὲς, τί ἄλλο δεικνύει ἢ ὅτι ὁ τόπος δύναται νὰ ζήσῃ ἀφ’ ἑαυτοῦ, καὶ ὅτι εἰς τὴν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ πίστιν προστρέχει χάριν εὐρυτέρας ἀναπτύξεως, οὐχὶ λόγῳ ἀναγκῶν τῆς ὑπάρξεως, προστρέχει εἰς αὐτὴν χάριν διακανονισμοῦ θεμάτων, ἅτινα ἁπανταχοῦ διὰ τῆς πίστεως διεξάγονται, οὐχὶ δὲ πρὸς στήριξιν τοῦ ἐσωτερικοῦ καθεστῶτος; Ἄνευ οὐδεμιᾶς παρὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ συνδρομῆς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἔχει πλείονα χρήματα τῶν ὅσων εἶχε πρὸ ἑνὸς μηνὸς, καὶ πρὸ ἑνὸς μηνὸς πλείονα τῶν ὅσων εἶχε πρὸ δύο μηνῶν. Καὶ ταῦτα πόθεν ἀρύεται; Ἀρύεται αὐτὰ ἐκ μόνων τῶν δυνάμεων τῆς χώρας, διότι ἔξωθεν οὐδεὶς μέχρι σήμερον παρεῖχεν εἰς τὴν χώραν χρηματικὴν συνδρομήν. Ἦτο ἀνάγκη νὰ δοθῇ καὶ ἡ ἀπόδειξις αὕτη, ἡ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, ὅπως θέλει δοθῆ καὶ ἡ ἀπόδειξις ἡ ἐκ τῆς μελέτης τῶν στοιχείων, ἵνα πεισθῇ ἕκαστος, ὅτι ἀποτεινόμενοι πρὸς τὴν δημοσίαν πίστιν δὲν προστρέχομεν εἰς αὐτὴν ζητοῦντες ἔλεος, ἀποτεινόμεθα πρὸς αὐτὴν φερέγγυοι, προσφέροντες τὰς ὠφελείας τὰς ἀντιστοίχους τῆς παρεχομένης συνδρομῆς, καὶ ζητοῦντες ὅ,τι πᾶς ὁ προσφέρων ἐγγυήσεις καὶ ὠφελείας δύναται εὐπροσώπως ν’ ἀπεκδέχηται. «... Οὐδὲν προσάγεται σπουδαῖον εἰς ἀπόδειξιν ὅτι ὑπάρχει ἔλλειψις δυνάμεως ἐν τῇ χώρᾳ εἰς ἐκπλήρωσιν τῶν πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεων αὐτῆς. Ἀφοῦ δὲ ὑπάρχει πᾶσα ἡ δύναμις ἐν τῇ χώρᾳ πρὸς τὴν ἀνελλιπῆ ἐκτέλεσιν τῶν εἰς αὐτὴν ἠθικῶς ἐπιβαλλομένων, ἀφοῦ ἡ ἐτησία πληρωμὴ 31 ἑκατομμυρίων δὲν μειοῖ τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, τί τὸ κωλῦον, ὅπως ἀποδεχθῶμεν τὰ μέτρα, δι’ ὧν θέλει ἐπιτευχθῇ ὁ σκοπὸς τῆς πληρωμῆς ἐκ τῶν ἰδίων ἡμῶν πόρων τῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὀφειλομένων; «... Ὅταν οἱ διαχειριζόμενοι τὰ τῆς πίστεως ἴδωσι τὴν Βουλὴν... ἐντείνουσαν τὰ ψηφισθέντα μέτρα ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1893, ἐν αὐτῷ τῷ φρονήματι τῆς Βουλῆς θέλουσιν ἀναγνωρίσει ἐγγυήσεις πολλῷ ἀσφαλεστέρας τῶν ἐπιδιωκομένων ἐν διατάξεσι συμβάσεων ἐξαιρετικαῖς, καὶ θέλουσιν ἐννοήσει, ὅτι ἐν χώρᾳ, ἔνθα τοιαύτη ὑπῆρξε συναίσθησις τῆς ἐθνικῆς τιμῆς, ἐν χώρᾳ, ἔνθα ἡ ἰδέα τῆς μὴ πλήρους ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους ἀρκεῖ νὰ στιγματίσῃ τὸν ἐκστομίζοντα αὐτὴν, τὸ ξένον χρῆμα ἐν χώρᾳ τοιαῦτα αἰσθανομένῃ καὶ οὕτω πολιτευομένῃ οὐδένα διατρέχει κίνδυνον.» Κατὰ τὸ 1892 καὶ 1893 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμιζεν ἀναγκαῖον νὰ παραστήσῃ τὴν χώραν ὡς τὰ πάντα θυσιάζουσαν πρὸς διατήρησιν τῆς τιμῆς αὐτῆς καὶ ὡς ἐπαρκῆ καὶ κεκτημένην πάντα τὰ μέσα πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της, διότι ἐπεδίωκε τότε τὴν αὔξησιν τῶν ὑποχρεώσεών της διὰ συνομολογήσεως νέων δανείων. Κατὰ τὸ 1894 ὅμως, ὅτε ἡ θύρα τῶν δανείων ἐκλείσθη, ἄλλων φράσεων ἔχει ἀνάγκην. Ἐλησμονήθη ἡ τιμὴ τῆς χώρας, καὶ ἡ ἐπάρκεια αὐτῆς ἐτέθη κατὰ μέρος. Ἀντὶ δὲ τῶν ὑπερηφάνων καὶ ἠχηρῶν φράσεων, ἔχομεν τὰς δυσοιώνους φράσεις τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ εἰς ἀκέραιον πληρωμὴ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους εἶναι ἐντελῶς ἀδύνατος. Τοῦτο ἀντιλαμβάνεται ἐκ πρώτης ὄψεως πᾶς ὁ ἐξετάζων τὰ τῆς καταστάσεως, ὁποία σήμερον παρουσιάζεται.» Καὶ ἐξακολουθεῖ (ἀναγινώσκει): «Τὰ συμπεράσματα, εἰς ἃ καταλήγομεν, δὲν εἶναι ἐνθαῤῥυντικά· βεβαίως εἶναι ἱκανὰ νὰ μᾶς πείσωσιν, ὅτι εἴτε οὗτος ὁ Βουλευτὴς, εἴτε ἐκεῖνος ὁ Βουλευτὴς, εἴτε οὗτος ὁ πολιτευόμενος, εἴτε ἐκεῖνος ὁ πολιτευόμενος, ἤθελε τὴν κήρυξιν τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ Κράτους πρὸς τὴν πλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ, εἴτε ἡ ἀνεπάρκεια ἐκηρύχθη ὑπὸ τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου, εἴτε ἐκηρύχθη ὑπὸ τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου, ἡ ἀνεπάρκεια εἶναι γεγονὸς βέβαιον, γεγονὸς προερχόμενον καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως δυνάμεων τῆς χώρας, ὅπως παράσχῃ εἰς τὸ Δημόσιον τὸ μεταλλικὸν χρῆμα, ὅπερ εἶναι ἀναγκαῖον πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ ἐκ τῆς ἐλλείψεως δυνάμεων αὐτοῦ τοῦ Δημοσίου, μετὰ τὴν κατάστασιν, ἣν πολλὰ συνετέλεσαν ἵνα δημιουργήσωσιν, ὅπως προσφέρῃ τὸ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἀντίτιμον τοῦ χρυσοῦ, διότι τοιαύτη εἶναι ἡ περιστολὴ τῶν προσόδων τοῦ Κράτους ἐκ τῆς κρίσεως, ἣν διερχόμεθα, ὥστε, καὶ ἂν ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ θ’ ἀντηλλάσσοντο τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια πρὸς τὸν χρυσὸν, δὲν θὰ εἶχε τὸ Δημόσιον προσόδους ἱκανὰς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἵνα δι’ αὐτῶν ἀποτίσῃ τὸν ἀναγκαῖον χρυσόν.»

§146ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Κύριε Καραπάνε, μικρὰν διακοπὴν 5 λεπτῶν τῆς ὥρας (θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ).

§147ΝΟΤΑΡΑΣ. Προτείνω ν’ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον. Πρέπει καὶ νὰ δειπνήσωμεν.

§148ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακοπὴν ἐζήτησαν.

§149ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε, διὰ νὰ πάρωμεν κἄτι τι.

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς ἀπεφασίσαμεν, ὅτι ἡ συνεδρίασις θὰ ἐξακολουθήσῃ μέχρι τῆς 9ης· ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς μάλιστα εἶπεν, ἄν ᾖναι ἀνάγκη, νὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἐργασίαι.

§151Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλομεν ἐξακολουθήσει ἐργαζόμενοι, ἐφ’ ὅσον νομίζομεν ὅτι συντελεῖ ἡ ἐξακολούθησις εἰς τὴν πρόοδον τοῦ ἔργου, εἴπομεν δὲ, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν καὶ μόνοι μέχρι τῆς πρωΐας· ὁ δὲ τρόπος, καθ’ ὃν ἐργάζεται ἡ Ἀντιπολίτευσις, μᾶς ἀναγκάζει νὰ τῇ ὑπομνήσωμεν τοῦτο.

§152ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἴπομεν μέχρι τῆς 9ης.

§153ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς διακόψωμεν ἐπὶ 5 λεπτά.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτά. (Μετὰ διακοπὴν 10 λεπτῶν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος παρακαλεῖται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§156ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατὶ, Κύριοι, ἡ θλιβερὰ αὕτη ἀντίθεσις μεταξὺ τῶν φράσεων καὶ τῶν ἰδεῶν τῶν εἰσηγητικῶν ἀγορεύσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1892 καὶ 1893, πρὸς τὰς φράσεις καὶ τὰς ἰδέας τῆς ἀγορεύσεως αὐτοῦ εἰσηγουμένου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894; Διατὶ κατὰ μὲν τὸ 1892 καὶ 1893 πλήρης αἰσιοδοξία, πλήρης ἐπάρκεια ἐν τῇ χώρᾳ καὶ ἀπεριόριστον κῆδος ὑπὲρ τῆς τιμῆς αὐτῆς, κατὰ δὲ τὸ 1894 πλήρης ἀπαισιοδοξία καὶ δειλία, ἀδιαφορία δὲ περὶ τῆς τιμῆς τῆς Ἑλλάδος; Διατὶ δὲ, ἐνῷ τοιαύτη ὑπάρχει ἀντίθεσις εἰς τοὺς λόγους καὶ τὰς φράσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐν τῇ συντάξει τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 βλέπομεν ἀπεναντίας συνεχιζομένην τὴν μέθοδον, καθ’ ἣν συνετάχθησαν καὶ οἱ προϋπολογισμοὶ τοῦ 1892 καὶ 1893, τὰ αὐτὰ λογιστικὰ τεχνάσματα, τὴν αὐτὴν ἐπαύξησιν τῶν ἀγόνων δαπανῶν; Διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει νὰ δείξῃ, ὅτι, ὅπως καὶ κατὰ τὴν σύνταξιν τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ 1892 καὶ 1893 δὲν ἐπλανήθη εἰς τὰς προβλέψεις καὶ τοὺς ὑπολογισμοὺς αὐτοῦ, οὕτω καὶ κατὰ τὴν σύνταξιν καὶ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου τῆς 10 Δεκεμβρίου ἀκριβῶς ἐστάθμισε τὰς δυνάμεις τῆς χώρας. Ἀλλὰ τότε μὲν ἐν αἰσιοδοξίᾳ κατέληγεν εἰς ἰσοζύγια καὶ περισσεύματα, νῦν δὲ φθάνει εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, ἀπαισιοδοξῶν. Καὶ τότε μὲν ἀπέληγεν εἰς τὰ περισσεύματα, παρορῶν τακτικὰς δαπάνας καὶ ἐξογκῶν τὰ ἔσοδα, σήμερον δὲ, ὑποτιμῶν τὰ ἔσοδα καὶ ἐξογκῶν τὰς τακτικὰς καὶ ἀγόνους δαπάνας, μὴ ἀναγράφων δὲ τὰς ἐκτάκτους, τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα ἄλλως νὰ ἐκτελέσωμεν ἢ διὰ τῶν τακτικῶν τοῦ Δημοσίου πόρων. Καὶ ἐνῷ κατὰ τὸ 1890 τὸ Κράτος ἐδαπάνησε δι’ ὅλας αὐτοῦ τὰς ἀνάγκας, ἐκτὸς τοῦ δημοσίου χρέους, δραχμὰς 61,646,000, μεταξὺ τῶν ὁποίων περιλαμβάνονται 3½ περίπου ἑκατομμύρια, πληρωθέντα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, καὶ 17,936,000 δαπανηθέντα παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν· ἐνῷ κατὰ τὸ 1891 ἐδαπάνησεν 63,633,000, μεταξὺ τῶν ὁποίων συμπεριλαμβάνονται πλέον τῶν 4 ἑκατομμυρίων ἀποδοθέντων εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, καὶ 16,150,000 περίπου δραχ. δαπανηθεισῶν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, κατὰ δὲ τὸ 1892 61,600,000 δραχμῶν, ἐξ ὧν ἀπεδόθησαν ὡσαύτως ποσά τινα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, κατὰ δὲ τὸ 1893 θὰ δαπανήσῃ περίπου 62,000,000, ὅπως ἐξάγεται ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν πραγματοποιηθεισῶν δαπανῶν μέχρι τέλους Δεκεμβρίου πρὸς τὰς δαπάνας τοῦ ἀντιστοίχου χρονικοῦ διαστήματος τῶν ἐτῶν 1890, 1891 καὶ 1892· ἐνῷ, λέγω, κατὰ τὰ παρελθόντα ταῦτα ἔτη ἐδαπάνησε τὸ Κράτος 61½ περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν δι’ ὅλας αὐτοῦ τὰς ὑπηρεσίας, πλὴν τῆς τοῦ δημοσίου χρέους, διὰ τὸ 1894, ὅτε ἐπτωχεύσαμεν, ὅτε οὐδὲν ἀποδίδομεν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας, τὸ ὁποῖον συνεχωνεύθη μετὰ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἐλαττωθεισῶν τῶν δι’ αὐτὸ δαπανῶν κατὰ τὸ ἥμισυ περίπου, ὅτε διὰ τὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀναγράφομεν μόνον δρ. 14,420,000, ἀναβιβάζομεν τὰς δαπάνας διὰ τὰς αὐτὰς ὑπηρεσίας εἰς 65 ἑκατομμύρια δραχμῶν. Κατὰ γενικὸν κανόνα, ὁ πτωχεύων ἔχει ὡς πρῶτον καθῆκον τὴν ἐλάττωσιν τῶν δαπανῶν του, καὶ ἰδίως ἐκείνων, αἵτινες δὲν ἐπιβάλλονται πρὸς συντήρησίν του καὶ πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς καταστάσεώς του. Καὶ εἰς ἡμᾶς, πτωχεύσαντας, ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς δαπάνας ἐκείνας, αἵτινες δὲν ἀπαιτοῦνται ἀπολύτως ἐκ τῆς λειτουργίας τῆς διοικήσεως καὶ ἐκ τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἔχομεν ἰδίως καθῆκον νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς προσωπικὰς δαπάνας, ὧν πλεῖσταί εἰσιν ὑπερβολικαί· ὀφείλομεν νὰ μὴ ἀναθέτωμεν τὴν ἐργασίαν ἑνὸς καλοῦ ὑπαλλήλου εἰς 3 ἢ 4 κακοὺς, οὐχὶ ὅπως ἐκτελέσωσιν αὐτὴν τελειότερον, ἀλλ’ ὅπως ἀτελέστερον ἐκτελέσωσιν αὐτήν. Τοιαύτας καὶ πολλὰς ὁμοίας οἰκονομίας ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς καὶ ἡ τιμὴ τοῦ ἔθνους καὶ τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τῆς χώρας. Ἀντὶ ὅμως τῶν ἐπιβαλλομένων οἰκονομιῶν, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894 παρουσιάζει ὑπέρβασιν δαπανῶν κατὰ 4 περίπου ἑκατομμύρια. Μεταξὺ τῶν δικαιολογιῶν, ἃς ἐπρόβαλον διὰ τὴν τοιαύτην αἴτησιν τῶν δαπανῶν, ἡ κυριωτέρα εἶναι ἡ σύστασις τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Ἀλλ’ ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία ἐψηφίσθη παρὰ τῆς Βουλῆς μὲ τὴν ῥητὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δὲν θὰ ἐπιφέρῃ αὔξησιν ἐξόδων εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ ὅτι αἱ δι’ αὐτὴν δαπάναι θὰ καλυφθῶσιν ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων καὶ ἐκ τῆς οἰκονομίας, ἥτις ἤθελεν ἐπέλθει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Μακρὰ ἐγένετο τότε συζήτησις καὶ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σημασίας τοῦ θεσμοῦ τούτου καὶ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ ἀποτελεσμάτων. Δὲν θέλω νὰ θίξω σήμερον τὸ ζήτημα τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ σημασίας, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ ἀποφύγω τὸ ζήτημα τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ ἀποτελεσμάτων. Διαβεβαίωσις ἀνεπιφύλακτος ἐδόθη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ στρατιωτικὴ ἀστυνομία δὲν θέλει αὐξήσει τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, ὅτι αἱ δαπάναι αὐτῆς ἔσονται μάλιστα μικρότεραι τῶν οἰκονομιῶν, ἃς θέλει ἐπιφέρει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τῶν χορηγημάτων τῶν δήμων. Καὶ τότε δὲν ἤμεθα ἐν πτωχεύσει. Σήμερον δὲ, ὅτε ἐπτωχεύσαμεν, λησμονοῦμεν τὰς δοθείσας διαβεβαιώσεις, καὶ ἐρχόμεθα νὰ προσθέσωμεν αὔξησιν δαπάνης, ἀνερχομένην εἰς ἓν καὶ ἥμισυ περίπου ἑκατομμύριον, διὰ τὴν λειτουργίαν τῆς στρατ. ἀστυνομίας, ὑπὸ ὅρους κατὰ τὸ πλεῖστον πολυτελεῖς. Μήτε ἡ σύστασις τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας δικαιολογεῖ τὴν αὔξησιν τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς πτωχεύσεως αὐτοῦ, μήτε αἱ προσωπικαὶ καὶ ἄλλαι δαπάναι τῆς ἐξηρθρωμένης διοικήσεως τῆς χώρας. Ἐὰν κατὰ τὰ ἔτη 1893 καὶ 1892 καὶ κατὰ τὰ ἀμέσως προηγούμενα αὐτῶν ἔτη τὸ Κράτος ἐδιοικεῖτο διὰ δαπάνης 61 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ἔχει καθῆκον σήμερον, ὅτε ἐπτώχευσε, νὰ μὴ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἔχει καθῆκον ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τῆς τιμῆς αὐτοῦ νὰ περιστείλῃ πᾶσαν περιττὴν δαπάνην, καὶ νὰ περιορίσῃ αὐτὰς ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν ἀμέσως προηγουμένων ἐτῶν. Πρέπει νὰ περιορίσωμεν αὐτὰς εἰς 61 ἑκατομμύρια δραχ. περίπου, καὶ χάριν τῶν πραγματικῶν συμφερόντων τῆς χώρας, καὶ διὰ νὰ δείξωμεν, ὅτι συναισθανόμεθα τὸ καθῆκον, ὅπερ μᾶς ἐπιβάλλει ἡ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν πρὸς τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ ὑποχρεώσεων ἀνεπάρκεια τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894, ὅστις φαίνεται μεγαλόδωρος εἰς περιττὰς τακτικὰς δαπάνας, πράττει τὸ ἐναντίον διὰ δαπάνας, τῶν ὁποίων τὴν ἐκτέλεσιν ἐπιβάλλει τὸ μέλλον τῆς χώρας καὶ ἡ ἀνόρθωσις αὐτῆς. Οὐδὲν ἀναγραφόμεν διὰ τοὺς σιδηροδρόμους, ὧν ἡ κατασκευὴ ἀνεστάλη πρὸς βλάβην τοῦ τόπου, οὐδὲν διὰ τὴν ὑποστήριξιν τῆς παραγωγῆς. Γλίσχρος δὲ μέχρις ἀρνήσεως διὰ τὰς ἐπιβαλλομένας ταύτας δαπάνας, καὶ μεγαλόδωρος δι’ ἄλλας περιττὰς, ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος φαίνεται συνάμα ἰσχνὸς εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου. Ἰσχνὸς ὄχι διότι ὁ συντάξας αὐτὸν εἶναι πεπεισμένος περὶ τούτου, —διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐνθυμηθεὶς τὰς παλαιὰς αὑτοῦ ἠχηρὰς φράσεις, παρέστησεν ὅτι ἡ τοιαύτη ἐκτίμησις τῶν προσόδων τοῦ Δημοσίου δίδει εἰς αὐτὸν τὴν ἐλπίδα, ὅτι τὰ ἔσοδα θ’ αὐξήσωσι κατὰ πολλὰ ἑκατομμύρια, ἐλπίδα, ἥτις φαίνεται ἐνθαῤῥύνουσα αὐτὸν νὰ μὴ σταματᾷ εἰς τὴν ἐξακολουθητικὴν αὔξησιν τῶν τακτικῶν δαπανῶν, —ἀλλ’ ὅπως δείξῃ, ὅτι μετ’ ἀκριβείας ἐξετίμησε τὰ πράγματα, ὅτε συνέταττε τὸν νόμον τῆς 10 Δεκεμβρίου. Οἱ πόροι τοῦ Δημοσίου θὰ ἀποδώσωσι βεβαίως πλειότερα τῶν ὑπολογιζομένων ἐσόδων, οὐχὶ ὅμως τὰ πολλὰ ἑκατομμύρια, ἅτινα ἀορίστως ὑποθέτει ὁ κ. Πρωθυπουργός. Θ’ ἀποδώσωσι 3 ἢ 4 ἑκατομμύρια πλέον τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894. Πρὸς ἀπόδειξιν δὲ τούτου, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἀναπτύξω τινὰ τῶν ἐσόδων, τῶν ὁποίων τὴν ἀπόδοσιν ὑποτιμᾷ ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος. Λαμβάνων ἐσφαλμένην βάσιν εἰς τὴν ἐκτίμησιν ἑνὸς τῶν κυριωτέρου εἰσοδημάτων τοῦ Κράτους, τῶν τελωνειακῶν τελῶν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑποτιμᾷ αὐτὰ πολύ. Τὰ τελωνειακὰ τέλη, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 1892 ἀπέδωκαν ἔσοδον δρ. 26,753,000, κατὰ τὸ 1893 ἔφερον δρ. 22,184,000, ἤτοι κατὰ 17½% ἐπὶ ἔλαττον. Τὴν πιθανὴν ἀπόδοσιν αὐτῶν διὰ τὸ 1894 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑποβιβάζει εἰς δρ. 18,000,000, δηλ. ἀφοῦ ταῦτα ἠλαττώθησαν κατὰ 17½% κατὰ τὸ 1893, ὑπολογίζει, ὅτι θέλουσι ἐλαττωθῆ διὰ τὸ 1894 καὶ κατὰ ἕτερα 19%, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1893, καὶ κατὰ 33% ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1892. Βασίζει δὲ τὸν τοιοῦτον ὑπολογισμὸν εἰς τὴν σύγκρισιν τῶν ἐσόδων τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1893 πρὸς τὰ τῆς αὐτῆς ἑξαμηνίας τοῦ 1892. Κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς αἰσιοδοξίας ἐπεζητοῦντο οἱ αἰσιώτεροι καὶ εὐνοϊκώτεροι ὅροι τῆς συγκρίσεως τῶν ἐσόδων, ὅπως ὑπερτιμηθῇ ἡ ἐξ ἑκάστου αὐτῶν προϋπολογιζομένη ἀπόδοσις. Σήμερον δὲ, εἰς τὰς στιγμὰς τῆς ὑπερβολικῆς καὶ ἐν μέρει ἀδικαιολογήτου ἀπαισιοδοξίας, εὑρίσκονται οἱ μᾶλλον δυσοίωνοι καὶ δυσμενεῖς ὅροι, ὅπως ὑποτιμηθῇ ἡ ἀπόδοσις αὐτῶν. Τοιοῦτοι δ’ εἰσὶν οἱ ὅροι τῆς συγκρίσεως μεταξὺ τῶν δύο τελευταίων ἑξαμηνιῶν τοῦ 1892 καὶ 1893, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριζόμενος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπολογίζει εἰς 18,000,000 τὸ πιθανὸν ἔσοδον ἐκ τελωνειακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς διὰ τὸ 1894. Ἡ δευτέρα ἑξαμηνία τοῦ 1892 παρουσιάζει τι τὸ ὅλως ἔκρυθμον διὰ τὰ τελωνειακὰ τέλη. Κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1892 ὑπεβλήθη νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, αὐξάνον τὰ τέλη ἐπὶ διαφόρων ἐμπορευμάτων ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1893. Κατὰ τοὺς τελευταίους ἑπομένως μῆνας τοῦ 1892, τοὺς μεταξὺ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, μεταβληθέντος εἰς νόμον, τὸ ἐμπόριον εἰσήγαγεν ἐκτάκτως μεγάλα ποσὰ ἐμπορευμάτων, ὅπως ἐπωφεληθῇ τοῦ μικροτέρου τέλους. Διὰ τοῦτο οἱ μῆνες οὗτοι ἀπέδωκαν ὁ μὲν Νοέμβριος δραχμὰς 3,333,000, ἀπέναντι 2,358,000, ἃς ἀπέδωκαν ὁ Νοέμβριος τοῦ 1891, ὁ δὲ Δεκέμβριος δρ. 2,739,000, ἀπέναντι δραχ. 1,743,000 τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1891. Ἡ τοιαύτη αὔξησις ἀποδόσεως, ἡ ὑπερβαίνουσα τὰς ἀναλογίας τῆς αὐξήσεως τῶν τελῶν, δὲν προῆλθε βεβαίως ἐκ τῆς εὐεξίας τοῦ τόπου, ἀλλ’ ἐξ ὑπολογισμῶν τοῦ ἐμπορίου. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ δευτέρα ἑξαμηνία τοῦ 1892 παρουσιάζῃ τοιαύτην ἀνώμαλον εἴσπραξιν ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ 1891, ἡ δευτέρα ἑξαμηνία τοῦ 1893 παρουσιάζει ἐπίσης εἰς βάρος αὐτῆς ἑτέραν ἀνωμαλίαν, τὴν προελθοῦσαν ἐκ τοῦ κλονισμοῦ καὶ τῆς πρώτης διαταράξεως, ἣν ἐπροξένησεν εἰς τὴν κοινωνίαν ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους, καὶ τῆς ἐξ αὐτῆς ἀποτόμου ἐλαττώσεως τῆς εἰσαγωγῆς. Αἱ ἀνωμαλίαι αὗται καθιστῶσι τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν τοῦ 1893 ἀκατάλληλον, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς βάσις πρὸς ἐκτίμησιν τῆς πιθανῆς ἀποδόσεως τῶν τελωνειακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς. Ὡς τοιαύτη βάσις δύναται μᾶλλον νὰ χρησιμεύσῃ ὁλόκληρον τὸ ἔτος 1893. Ὅτι δὲ τοῦτο εἶναι ἀκριβές, ἀποδεικνύουσι καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν τελωνειακῶν τελῶν κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ 1894, οἵτινες ἔφερον ἔσοδα ἀνώτερα τῶν ἀντιστοίχων μηνῶν τοῦ 1893. Δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ ἡμῶν, ἥτις κατῆλθεν ἀπὸ 119 ἑκατομμύρια δρ. τὸ 1892 εἰς 92 περίπου ἑκατομμύρια κατὰ τὸ 1893, θὰ κατέλθῃ κατὰ τὸ 1894 εἰς 80 ἑκατομμύρια, ὑπολειπομένη κατὰ 19% τῆς τοῦ 1893. Βεβαίως ὑπάρχει στενοχωρία ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ἥτις ἠλάττωσε τὴν κατανάλωσιν. Δὲν δυνάμεθα ὅμως νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι κατέπεσεν αὕτη εἰς τὸ ἥμισυ σχεδὸν τῆς πρὸ τριῶν ἐτῶν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν τὸ ἐκ τῶν τελωνειακῶν τελῶν εἰσαγωγῆς ἔσοδον εἰς 18,000,000 δρ. μόνον. Ἐκτὸς δὲ τῶν τελωνειακῶν τελῶν, παρατηροῦμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1894 καὶ ἄλλων ἐσόδων τὴν πιθανὴν ἀπόδοσιν ὑποτιμωμένην, ἕνεκα τῆς ἐν τῇ συντάξει του ἐπικρατούσης ἀπαισιοδοξίας Τοιαῦτα δ’ εἰσὶ τὰ ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων. Οἱ ἄμεσοι φόροι, ἐκτὸς τοῦ ἐκ τῆς σταφίδος καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων προϊόντων τῆς Ἑπταννήσου, ἀπέδωκαν εἰσπράξεις κατὰ μὲν τὸ 1892 δραχ. 12,702,000, κατὰ δὲ τὸ 1893 θ’ ἀποδώσωσι 13,000,000, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲ τοῦ 1894 ἡ πιθανὴ αὐτῶν ἀπόδοσις ὑπολογίζεται εἰς δρ. 11,738,000, ἤτοι κατὰ 8% καὶ πλέον μικροτέρα τῆς τοῦ 1893. Βεβαίως ἡ κατάστασις τῆς χώρας ἐπηρεάζει σπουδαίως τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου. Ἐπὶ τῶν ἀμέσων ὅμως φόρων ἡ ἐπήρεια αὕτη δὲν δύναται νὰ ἦναι τόσον ἀπότομος καὶ ὑπερβολική. Οἱ ἄμεσοι φόροι ἔχουσι χαρακτῆρα πάγιον καὶ στερεὸν, διότι ἐπιβάλλονται ἐπὶ φορολογικῆς ὕλης, ἥτις δὲν δύναται νὰ ἐκλείψῃ ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος. Δὲν δύνανται ἀποτόμως, ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης στενοχωρίας, νὰ ἐκλείψωσιν αἱ οἰκίαι, τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, τὰ ζῷα καὶ τὰ ἄλλα ἀντικείμενα, ἅτινα ὑποβάλλονται εἰς τὴν ἄμεσον φορολογίαν. Τὸ βαρὺ καὶ ἄδικον τῶν ἀμέσων φόρων ἐπηρεάζει ἀναμφιβόλως τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ γίνεται τοῦτο ἐμμέσως διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐσόδων ἐκ τῶν φόρων τῆς καταναλώσεως, ἣν πιέζει ἡ στενοχωρία τῆς κοινωνίας. Ὑπερβολικὴν ἑπομένως πρέπει νὰ θεωρήσωμεν καὶ τὴν ἐλάττωσιν κατὰ 1,300,000 δρ. τοῦ ἐκ τῶν ἀμέσων φόρων προϋπολογιζομένου ἐσόδου τοῦ δημοσίου. Μεταξὺ τῶν ἄλλων ἐσόδων, ὧν ὑποτιμᾶται ἡ ἀπόδοσις, δύναταί τις νὰ ἀναφέρῃ ὡς παράδειγμα τὸ ἐκ τῶν δασῶν ἔσοδον, τὸ ὁποῖον, μολονότι παρουσιάζει κανονικὴν ἐτησίαν αὔξησιν, οὐχ ἧττον διὰ τὸ 1894 προϋπολογίζεται κατὰ 380,000 δρ. κατώτερον τῆς χρήσεως τοῦ 1892. Ὑπάρχουσιν ὅμως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1894 καί τινα ἔσοδα, διὰ τὰ ὁποῖα, ἕνεκα κακῆς ἴσως ἐκτιμήσεως τῶν πραγμάτων, ἀναγράφεται ἀπόδοσις ἀνωτέρα τῆς πιθανῆς. Τοιαῦτα δ’ εἰσὶ τὸ ἐκ τῆς σταφίδος καὶ τὸ ἐκ τῶν ἐξαγομένων προϊόντων τῆς Ἑπτανήσου, μεταξὺ τῶν ὁποίων σπουδαίαν κατέχει θέσιν καὶ ἡ σταφίς. Ὑποτιμῶν καὶ ἐνταῦθα τὴν σημασίαν τῆς κρίσεως, ἣν διέρχεται ἡ σταφὶς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως προϋπολογίζει ἀνώτερον τοῦ πιθανοῦ τὸ ἐξ αὐτῆς ἔσοδον τοῦ Δημοσίου. Ἐκτιμῶντες ἄνευ ἀπαισιοδοξίας, ἀλλὰ καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ὑπερβολῆς τὰ πιθανὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου ἐν τῇ σημερινῇ στενοχώρῳ καταστάσει τῆς χώρας, δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν αὐτὰ διὰ τὸ 1894 εἰς 90,000,000 δρ. περίπου, ἤτοι κατὰ 2,300,000 δρ. κατώτερα τῶν τοῦ 1892, καὶ κατὰ 3,000,000 ὀλιγώτερα τῶν τοῦ 1893. Τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν 90 ἑκατομμυρίων εἶναι κατὰ τοσοῦτον μᾶλλον πιθανὸν, καθόσον διὰ τὸ 1894 ὑπολογίζεται καὶ εἴσπραξις 1,200,000 δρ. ἐξ εἰσφορᾶς τῶν δήμων διὰ τὴν στρατιωτικὴν ἀστυνομίαν, ἥτις δὲν ὑπῆρχε κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη. Ἐὰν τοιουτοτρόπως ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ ὑπολογίσωμεν τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου εἰς 90 ἑκατομμύρια, τὰ δὲ ἔξοδα ὅλων τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν εἰς 61,000,000, τὰ δὲ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δημοσίου χρέους εἰς 22 περίπου ἑκατομμύρια, ὡς ἀναγράφει αὐτὰ ὁ προϋπολογισμὸς, ἤτοι ἐν ὅλῳ εἰς 83,000,000 δρ., θὰ εὕρωμεν ἐν τοῖς τακτικοῖς ἐσόδοις τοῦ Κράτους καὶ τὸ ποσὸν, οὗτινος ἔχομεν ἀνάγκην, ἵνα ἐκτελέσωμεν τὰς ὑπὸ τῶν συμβάσεων καὶ ὑπὸ τῶν συμφερόντων τῆς χώρας ἐπιβαλλομένας δαπάνας πρὸς ἄνετον περάτωσιν τῶν σιδηροδρόμων καὶ πρὸς ὑποστήριξιν τῆς παραγωγῆς ἡμῶν. Ἀντὶ νὰ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἡμῶν σόλοικα ἄρθρα δαπάνης διὰ τοὺς σιδηροδρόμους ἄνευ οὐδενὸς ποσοῦ, καὶ νὰ θέλωμεν νὰ καθιερώσωμεν τὴν ὀλεθρίαν λογιστικὴν ἀρχὴν τῆς χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἄνευ ψηφίσεως τακτικῆς τοιαύτης, δυνάμεθα νὰ ἀναγράψωμεν πίστωσιν ὡρισμένου ποσοῦ διὰ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων καὶ τῶν ἄλλων δημοσίων ἔργων, ὧν δὲν δυνάμεθα ἄνευ σπουδαίας βλάβης νὰ ἐγκαταλείψωμεν τὴν περάτωσιν. Ὀφείλομεν δὲ νὰ πράξωμεν τοῦτο, διότι ἡ μὲν ἰδέα, ἣν ἐξέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, περὶ ἀναδοχῆς τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης παρ’ ἰδιωτικῆς ἑταιρίας ὑπὸ ἰδίαν αὐτῆς εὐθύνην, δὲν εἶναι πραγματοποιήσιμος, ἡ δὲ γνώμη τῆς διὰ δανείου περατώσεως αὐτοῦ εἶναι ἐπιβλαβής, εἰς ἣν θέσιν εὑρίσκονται σήμερον τὰ τῆς πίστεως τοῦ Δημοσίου. Ἀναγράφοντες δὲ πραγματικὴν πίστωσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἡμῶν διὰ τὴν ἐξακολούθησιν τῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, θέλομεν εὐκολύνει τὴν ἄρσιν τῶν ὑφισταμένων δυσκολιῶν μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἐργολάβων τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ, οἵτινες, καίτοι μὴ ὄντες εἰς κατάστασιν νὰ ἐκτελέσωσι τὰς ὑποχρεώσεις των, ἰσχυρίζονται ὅτι δὲν πράττουσι τοῦτο, διότι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἔχει τοὺς ἀναγκαίους πόρους πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἀντιτίμου τῶν ἐργασιῶν των. Ἐκτὸς δὲ τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, διὰ τῆς ἀκριβοῦς καὶ ἐπαρκοῦς συντάξεως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894 θὰ εὕρωμεν ὡσαύτως ἐν τοῖς τακτικοῖς τοῦ Δημοσίου ἐσόδοις καὶ τὰ ἀναγκαῖα ποσὰ, ὅπως ἔλθωμεν εἰς ἀρωγὴν τῆς πασχούσης παραγωγῆς τῆς χώρας. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα τῆς ὑποστηρίξεως τῆς παραγωγῆς ἡμῶν, ὅπερ ἁπλῶς ἀναφέρω ἐνταῦθα χάριν τῆς λογιστικῆς συμπληρώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ ὅπως δείξω, ὅτι δυνάμεθα καὶ πρέπει νὰ εὕρωμεν ἐν τῷ τακτικῷ ἡμῶν προϋπολογισμῷ τὰ πρὸς ὑποστήριξιν αὐτῆς ἀναγκαῖα μέσα. Τὸ ζήτημα τοῦτο θὰ ἀναπτύξω πλειότερον μετ’ ὀλίγον. Οὕτω συντασσόμενος ἐν πλήρει εἰλικρινείᾳ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1894, ἀποβαίνει ἄρτιος, περιλαμβάνων τὰ πιθανὰ ἔσοδα καὶ πάσας τὰς δαπάνας τοῦ Δημοσίου. Διὰ τοιούτου δὲ προϋπολογισμοῦ θὰ δώσωμεν τὸ πρῶτον δεῖγμα εἰλικρινοῦς θελήσεως, ἵνα ἀρκέσωμεν διὰ τῶν δυνάμεών μας εἰς τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν ἡμῶν καὶ ἵνα ἀνορθώσωμεν τὰ οἰκονομικὰ καὶ τὴν τιμὴν τῆς χώρας. Ἀλλὰ συντάσσοντες οὕτως ἀρτίως τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1894, εἴμεθα βέβαιοι, ὅτι θέλομεν ἔχει ἀσφαλῆ καὶ πλήρη τὴν ἐκτέλεσιν αὐτοῦ; Βεβαίως διὰ μόνης τῆς τοιαύτης συντάξεως αὐτοῦ δὲν δυνάμεθα νὰ ὦμεν ἀσφαλεῖς περὶ τούτου, ἂν συνεχίσωμεν τὴν πορείαν, τὴν ὁποίαν ἠκολούθησε καὶ ἀκολουθεῖ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις. Ὑπάρχει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὁ σάραξ τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, ὅστις δύναται σπουδαίως νὰ διαταράξῃ τὴν ἰσοῤῥοπίαν αὐτοῦ ἐν τῇ ἐκτελέσει. Τὸ Δημόσιον διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν περισταλεισῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ πρὸς τοὺς δανειστάς του καὶ διὰ τὰς προμηθείας διαφόρων ἀντικειμένων ἔχει ἀνάγκην περίπου 15 ἑκατομμυρίων φράγκων χρυσῶν κατ’ ἔτος, ἤτοι 10 περίπου ἑκατομμυρίων διὰ τὸ δημόσιον χρέος καὶ πλέον τῶν πέντε ἑκατομμυρίων διὰ τὰς διαφόρους προμηθείας. Πᾶσα ἑπομένως ὕψωσις τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος κατὰ ἓν λεπτὸν ἐπιφέρει αὔξησιν δαπάνης εἰς τὸ Δημόσιον δρ. 150,000, πᾶσα δὲ ὕψωσις 10 λεπτῶν ἐπιφέρει τοιαύτην δρ. 1,500,000. Ἂν δὲ δὲν ληφθῇ φροντὶς πρὸς προσωρινήν τινα διευθέτησιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας καὶ πρὸς κανονισμὸν τῶν τιμῶν τοῦ συναλλάγματος (λέγω δὲ προσωρινὴν, διότι σήμερον μόνον περὶ προσωρινῆς τοιαύτης δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν) βεβαίως ὁ προϋπολογισμὸς ἐν τῇ ἐκτελέσει δύναται νὰ ὑποστῇ ἀλλοιώσεις ἐκ τῆς διακυμάνσεως τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος τοιαύτας, ὥστε νὰ ἀποβῇ καὶ πάλιν ἀνισοσκελὴς καὶ ἐπιτείνῃ τὰ κακὰ τὰ ἐκ τῶν προηγουμένων εἰκονικῶν καὶ ἀνισοσκελῶν προϋπολογισμῶν προκύψαντα. Δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον, εἰς ἣν κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ χώρα, νὰ ἐπιδιώξωμεν ῥιζικὰ μέτρα βελτιώσεως καὶ διακανονίσεως τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας καὶ νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὡς σκέπτονται πολλοὶ, παρανοοῦντες τοὺς λόγους τῆς ὑπάρξεως αὐτῆς. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπιδιώξωμεν πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον τὴν συνομολόγησιν δανείου ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, διότι δὲν ἔχομεν πίστιν. Δὲν ἔχομεν ἀπέναντι τῶν κεφαλαίων, οὐχὶ τὸ παράστημα ἴσου πρὸς ἴσον, ἀλλ’ οὔτε τὸ παράστημα ἀσθενοῦς πρὸς ἰσχυρόν. Ἔχομεν, δυστυχῶς, πρὸς αὐτοὺς τὸ παράστημα τοῦ παραβιάσαντος τὰς ὑποσχέσεις αὑτοῦ καὶ κατηγορουμένου ἐπὶ κακῇ πίστει. Ἂν δ’ ἐν τοιαύτῃ θέσει θελήσωμεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν συνομολόγησιν δανείου, οἱ ὅροι, τοὺς ὁποίους θὰ ἐπιβάλωσιν εἰς ἡμᾶς τὰ κεφάλαια, ἔσονται ὀλέθριοι, καὶ τοιοῦτοι, ὥστε νὰ ἐξουδετερώσωσι πᾶσαν ὠφέλειαν καὶ δεινώσωσι τὴν θέσιν ἡμῶν. Ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ὅρους ἐπωφελεῖς ἂν ὑποθέσωμεν δυνατὴν τὴν συνομολόγησιν δανείου, πάλιν δὲν πρέπει νὰ πράξωμεν τοῦτο. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία δὲν εἶναι αὐτοτελές τι κακὸν, ὅπερ δυνάμεθα νὰ ἄρωμεν διὰ τεχνητῶν μέσων. Αὕτη εἶναι ἀπόῤῥοια τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας, καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ κατάστασις αὕτη ὑφίσταται, δὲν δύναται νὰ ἀρθῇ οὔτε δι’ ἐσωτερικοῦ, οὔτε δι’ ἐξωτερικοῦ δανείου. Καὶ ἐὰν μὲν ἀρθῇ δι’ ἐξωτερικοῦ δανείου, ἡ χώρα δὲν θὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν νὰ κρατήσῃ ἐν αὐτῇ τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ τὸ δάνειον. Πάντες γνωρίζομεν ποία εἶναι σήμερον ἡ ζήτησις τοῦ χρυσοῦ παρὰ πᾶσι τοῖς ἔθνεσι. Καὶ τὰ πλουσιώτερα ἔθνη περισυλλέγουσιν αὐτὸν καὶ προσπαθοῦσι νὰ τὸν κρατήσωσιν ἐν τοῖς ταμείοις αὐτῶν. Ἡμεῖς δὲ, εὑρισκόμενοι ἐν οἰκονομικῇ καταπτώσει καὶ ἐν πλήρει ἀνισοῤῥοπίᾳ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς, δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ κρατήσωμεν αὐτόν. Ἄς παραδειγματισθῶμεν ἐκ τῆς Ἰταλίας, ἥτις πρὸ 10 καὶ ἐπέκεινα ἐτῶν ἦρε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἀλλὰ τὸ δεύτερον ἔτος τῆς ἄρσεως αὐτῆς ἠναγκάσθη νὰ κλείσῃ ἐν τοῖς ταμείοις της τὸν χρυσὸν, τὸν ὁποῖον εἶχε προμηθευθῆ διὰ δανείου, καὶ νὰ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀντιπροσωπεύοντα τὸν ἀποτεταμιευμένον χρυσόν. Ἔκτοτε δὲ τὰ τραπεζικὰ ταῦτα γραμμάτια κυκλοφοροῦσι μὴ ἀνταλλασσόμενα διὰ χρυσοῦ, καὶ σήμερον, μολονότι δὲν ὑπάρχει νόμῳ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, οὐχ ἧττον ὑπάρχει αὕτη πράγματι καὶ ὁ χρυσὸς ὑπερτιμᾶται ἐν Ἰταλίᾳ κατὰ 14 καὶ 15%. Ἀνάλογον παράδειγμα μᾶς παρέχει ἡ Αὐστροουγγαρία, ἡ ὁποία πρὸ δύο ἐτῶν ἀπεφάσισε νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, πεποιθυῖα εἰς τὴν οἰκονομικὴν εὐρωστίαν, ἣν παρέχουσιν εἰς αὐτὴν ἡ ἀνάπτυξις τῆς παραγωγῆς της καὶ ἡ ἐπέκτασις τῆς ἐξαγωγῆς τῶν γεωργικῶν καὶ βιομηχανικῶν αὐτῆς προϊόντων. Ἐδανείσθη πρὸ διετίας τὸν ἀναγκαῖον χρυσὸν, κρατεῖ ὅμως αὐτὸν εἰσέτι εἰς τὰ ταμεῖα αὐτῆς, μὴ τολμῶσα νὰ θέσῃ αὐτὸν εἰς κυκλοφορίαν πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας διότι δοκιμάσασα τοῦτο εἶδεν ὅτι τὰ ποσὰ, ἅτινα ἔθετεν εἰς κυκλοφορίαν, ἀφῃροῦντο ἐξ αὐτῆς, μεταφερόμενα εἰς τὰ πλουσιώτερα Κράτη, εἰς τὴν Γαλλίαν, εἰς τὴν Ἀγγλίαν καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Γερμανίαν. Δὲν εἶναι δ’ ἐπίσης δυνατὸν νὰ σκεφθῶμεν, ὅπως δι’ ἐσωτερικοῦ δανείου ἄρωμεν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, περιμαζεύοντες τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ πληρόνοντες τὰ εἰς τὰς Τραπέζας ὀφειλόμενα παρὰ τοῦ Δημοσίου, διότι τοῦτο πράττοντες θὰ γεννήσωμεν ἐν τῇ κοινωνίᾳ νομισματικὴν στενοχωρίαν καὶ καταστροφὰς, αἵτινες θ’ ἀναγκάσωσιν ἡμᾶς νὰ ἐπαναφέρωμεν αὐτὴν ἀμέσως. Ἄς ἐνθυμηθῶμεν τὸ 1884, ὅτε, ἐναντίον τῆς γνώμης καὶ φίλων καὶ ἀντιθέτων, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἦρε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, νομίζων ὅτι ἠδύνατο νὰ μείνῃ τὸ διὰ δανείου προμηθευθὲν μεταλλικὸν νόμισμα ἐν χώρᾳ μὴ ἐπαρκεῖ οἰκονομικῶς. Ἀποτέλεσμα τῆς ἄρσεως ἐκείνης ἦτο ἡ ὀξεῖα κρίσις, ἥτις δὲν περιωρίσθη, ὡς εἶπε χθὲς ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἰς μόνον τὰ οἰκόπεδα τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλ’ ἐπεξετάθη ἐφ’ ἁπάσης τῆς Ἑλλάδος καὶ ἐπέφερε ζημίας, πτωχεύσεις καὶ καταστροφάς. Εἴχομεν ἄρει τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν κατὰ τὸ 1884, ἀλλ’ ἀπὸ τῶν ἀρχῶν τοῦ 1885 τὰ πιστωτικὰ καταστήματα ἐξελιπάρουν τὴν τότε Κυβέρνησιν, ὡς εἶπε καὶ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Γόρτυνος, ὅπως ἐπαναφέρῃ αὐτήν. Ἄν δ’ ἐπανῆλθε μετὰ τὸ πραξικόπημα τῆς Φιλιππουπόλεως, δὲν ἐπανῆλθεν ἕνεκα τούτου, ὅπερ ἐχρησίμευσεν ὡς ἁπλῆ δικαιολογία, ἀλλὰ διότι δὲν ἤμεθα οἰκονομικῶς εἰς θέσιν νὰ κρατήσωμεν ἐν τῇ χώρᾳ τὸ εἰς κυκλοφορίαν τεθὲν μεταλλικὸν νόμισμα, καὶ διότι τὰ πιστωτικὰ ἡμῶν καταστήματα, ἐξ ὧν ἀφῃρεῖτο τὸ νόμισμα τοῦτο, ἤθελον ἀναγκασθῆ νὰ σταματήσωσι τὰς πληρωμάς των...

§157ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Θὰ ἐξακολουθήσητε ἀκόμη;

§158ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μάλιστα.

§159ΝΟΤΑΡΑΣ. Ὅπως ἐκάμαμεν χθὲς, νομίζω καλὸν νὰ κάμωμεν καὶ ἀπόψε· νὰ διακόψωμεν (Θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ).

§160ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἔλαβα τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐναντίον τῶν διαθέσεών μου, διότι ἠθέλησα νὰ δείξω, ὅτι ἐννοοῦμεν σοβαρῶς νὰ συζητήσωμεν αὐτόν. Τώρα, ἂν ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς νομίζῃ, ὅτι ὅσα εἶπον εἶναι ἀρκετὰ νὰ πείσωσιν αὐτὴν ὅτι σοβαρῶς συζητοῦμεν, καλὸν καὶ δίκαιον εἶναι νὰ μείνωμεν εἰς τὰ συντεθειμένα, ὡς προτείνει καὶ ὁ ἀξιότιμος φίλος μου Βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας. Ἂν ὅμως αὕτη ἐπιμένῃ νὰ ἐξέλθωμεν τούτων, τότε εἰμὶ ἠναγκασμένος νὰ ἐξακολουθήσω τὴν ἀγόρευσίν μου.

§161ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τοσούτῳ μᾶλλον πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν ἀναβολὴν, καθόσον καὶ ὁ ἀγορεύων ἐδήλωσεν, ὅτι προτιμᾷ τοῦτο (θόρυβος).

§162ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἄρτης εἶπεν, ὅτι θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ὁμιλίαν του (θόρυβος).

§163ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον, διότι καὶ ἐγὼ ἐκουράσθην.

§164ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, ὄχι.

§165ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι διὰ τῆς συμβιβαστικῆς συνεννοήσεως κατωρθώθη καὶ νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ ἐξακολουθῶμεν αὐτὴν ὁμαλῶς. Ὑπάρχει κοινὸν λόγιον, καθ’ ὃ «περισσότερον ψωμὶ τρώγει τις μὲ τὸ μέλι, παρὰ μὲ τὸ ξεῖδι». Διὰ τῆς ἀμοιβαίας συνεννοήσεως πρέπει νὰ προβῶμεν, καὶ ὄχι διὰ τῆς ἐπιδείξεως ἐκεῖθεν μὲν τῆς ἀριθμητικῆς ὑπεροχῆς, ἐντεῦθεν δὲ τῆς πρὸς τὸ παρεμποδῖσαι τὴν ἐπιβολὴν ταύτην ἱκανότητος. Ἂν αὔριον κατορθώθωμεν, ὥστε τοῦ σταφιδικοῦ ζητήματος ἡ συζήτησις νὰ τελειώσῃ μέχρι μεσημβρίας, τότε ἔχομεν τὴν μετὰ μεσημβρίαν συνεδρίασιν ὁλόκληρον, ἣν ἀφιεροῦμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Φρονῶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμένῃ ἡ πλειονοψηφία, ὅπως ὁ ῥήτωρ ἐξακολουθήσῃ ἀγορεύων εἰς τόσῳ προκεχωρηκυῖαν ὥραν καὶ πρὸς νυσταλέον ἀκροατήριον (θόρυβος).

§166ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἂς κάμωμεν μικρὰν διακοπὴν, ὅπως παύσῃ ὁ θόρυβος.

§167ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ (πρὸς τὴν δεξιάν). Ἐπὶ ὀκτὼ ὥρας συνεχῶς ἐργαζόμεθα, καὶ σεῖς μένετε ἀργοὶ, μηδὲ ἀκούοντες κἄν, καὶ ἀρνεῖσθε τὴν διακοπὴν! (Θόρυβος).

§168ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀφοῦ ὁ ἀγορεύων ἐδήλωσεν, ὅτι προτιμᾷ τὴν διακοπὴν, ἡ ἁβρότης ἀπαιτεῖ νὰ διακόψωμεν (θόρυβος).

§169ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τί θὰ γείνῃ λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε;

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἁρμόδιος ν’ ἀποφασίσω, ἀλλ’ ἡ Βουλή.

§171ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τότε φέρομεν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας (θόρυβος).

§172Λ. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Μᾶς ἀναγκάζετε νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰ ἔσχατα μέσα (θόρυβος).

§173ΝΟΤΑΡΑΣ. Δὲν κερδίζει τίποτε ἡ πλειονοψηφία διὰ τῆς πιέσεως (θόρυβος καὶ σάλος μέγας ἐν τῇ Βουλῇ, διαπληκτισμοὶ δύο Βουλευτῶν).

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ (κρούων τὸν κώδωνα). Ἡσυχία! Καθήσατε νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§175Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διαλύσατε τὴν συνεδρίασιν, κύριε Πρόεδρε (θόρυβος).

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πῶς θὰ διαλύσω τὴν συνεδρίασιν; Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Γενομένης ἡσυχίας, ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολέκτου, τοῦ βουλευτοῦ Ἀττικῆς κ. Μιλτ. Ὀριγώνη· μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες Βουλευταὶ 110. Ὁ κ. Καραπάνος παρακαλεῖται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§178ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρὶν λάβωσι χώραν ἐν τῇ Βουλῇ τὰ πρὸ ὀλίγου δυσάρεστα συμβάντα, ἔλεγον ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον, οὐδ’ ἐπιτρέπουσι τὰ συμφέροντα τῆς χώρας, νὰ ἐπιζητήσωμεν ὁριστικόν τι μέτρον διακανονίσεως τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας. Ἔχομεν ὅμως ἐπιβεβλημένην ὑποχρέωσιν, ἵνα ἐπιζητήσωμεν προσωρινόν τι μέτρον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ καταστήσωμεν δυνατὴν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1894, ἴσως δὲ καὶ τοῦ 1895· ὀφείλομεν δὲ νὰ ἐπιζητήσωμεν τοιοῦτο μέτρον, διότι ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς ἡ εὕρεσις τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀνάγκην τὸ Κράτος ἐν αὐτῇ τῇ χώρᾳ. Δὲν δυνάμεθα, ὡς ἀνέπτυξα, καὶ δὲν πρέπει νὰ ζητήσωμεν τοῦτο εἰς τὰς σημερινὰς περιστάσεις ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὑπὸ ὅρους ὀλεθρίους, οἵτινες θὰ δεινώσωσιν ἔτι μᾶλλον τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Ὀφείλοντες δὲ νὰ πληρώσωμεν εἰς χρυσὸν, πρέπει νὰ εὕρωμεν αὐτὸν ἐν τῇ χώρᾳ. Δὲν πρέπει ὅμως νὰ πράξωμεν τοῦτο ἄνευ συστήματός τινος, διότι αἱ διακυμάνσεις τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, τὰς ὁποίας ἡ ἀπότομος ἀγορὰ τοιούτου παρὰ τοῦ Δημοσίου θέλει φέρει, θὰ καταστήσωσιν ἀδύνατον τὴν ἀρτίαν ἐκτέλεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Τὸ σύστημα δὲ, διὰ τοῦ ὁποίου ἔσται δυνατὴ ἡ προμήθεια τοῦ ἀναγκαίου εἰς τὸ Δημόσιον συναλλάγματος, ἄνευ ἐπιβλαβῶν διακυμάνσεων τῆς τιμῆς αὐτοῦ, δύναται νὰ ἐξευρεθῇ ἐν τῇ συνεννοήσει τοῦ Δημοσίου μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅπως αὕτη ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεων αὐτῆς καὶ διὰ συνεννοήσεως μετὰ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν ἀναλάβῃ τὴν προσωρινὴν διεύθυνσιν τῆς συναλλαγματικῆς ἀγορᾶς καὶ τῆς νομισματικῆς κυκλοφορίας. Θὰ ἐπιδιωχθῇ δ’ οὕτως ἡ ἀγορὰ συναλλάγματος, ὁσάκις προσφέρηται, καὶ ἡ πώλησις τοιούτου, ὁσάκις ζητῆται, οὐχὶ παρὰ τῆς κερδοσκοπίας, ἀλλὰ παρὰ τῶν ἀληθῶν ἀναγκῶν τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς κοινωνίας. Οὕτως ἐνεργοῦσα ἡ Τράπεζα, θὰ δυνηθῇ διὰ μικρᾶς τινος θυσίας τοῦ Δημοσίου νὰ προσπορισθῇ ἐν τῷ τόπῳ τὰ 15,000,000 φρ. χρυσῶν, ὧν ἔχει ἀνάγκην τὸ Δημόσιον, παρακωλύουσα συνάμα τὰς μεγάλας διακυμάνσεις τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος, αἵτινές εἰσιν ἡ κυρία ἀφορμὴ τῶν ζημιῶν, ἃς προξενεῖ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, διότι καθιστᾷ ἀβεβαίας καὶ ἐπισφαλεῖς πάσας τὰς ἐπιχειρήσεις. Ἡ ἐλάττωσις τῆς ἀξίας τοῦ κυκλοφοροῦντος γραμματίου ἐν συγκρίσει πρὸς τὸν χρυσὸν δὲν ἤθελεν εἶσθαι μέγα τι κακὸν διὰ τὴν κοινωνίαν, ἂν παρεμποδισθῶσιν αἱ διακυμάνσεις αὗται· ἀπεναντίας, ἂν ἀποβῇ δυνατὴ ἡ διατήρησις ἐντὸς ὡρισμένων ὁρίων τῆς τιμῆς τοῦ χρυσοῦ, ἡ ἐλάττωσις τῆς ἀξίας τοῦ τραπεζικοῦ νομίσματος, ἥτις φέρει ὠφελείας εἰς τοὺς ἐξάγοντας προϊόντα τοῦ τόπου, δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν πρόοδον τῆς παραγωγῆς. Πολλὰ ἔχομεν τοιαῦτα παραδείγματα, καὶ δύναταί τις νὰ ἀναφέρῃ τὸ τῆς Ρωσσίας, ὅπου ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἀπετέλεσεν ἕνα ἐκ τῶν μοχλῶν τῆς ἀναπτύξεως καὶ τῆς βιομηχανικῆς καὶ τῆς γεωργικῆς αὐτῆς παραγωγῆς, διότι ἡ δι’ ὑποτιμημένου νομίσματος πληρωμὴ τῶν ἐξόδων τῆς παραγωγῆς εὐκολύνει τὴν ἐξαγωγὴν τῶν οὕτω παραγομένων προϊόντων, ἅτινα εὐωνότερον παραγόμενα δύνανται ἐπιτυχῶς νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς τὰ ὅμοια προϊόντα, τὰ παραγόμενα ἐν χώραις, ὅπου τὰ ἔξοδα πληρώνονται διὰ χρυσοῦ νομίσματος. Διὰ τοιαύτης συνεννοήσεως τοῦ Δημοσίου μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Γραπέζης καὶ δι’ αὐτῆς καὶ μετὰ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν ἔσται δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ προσωρινή τις διευθέτησις τοῦ νομισματικοῦ ἡμῶν συστήματος. Ἡ ἐκτέλεσις ὅμως τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, καθ’ ὸν τρόπον θεωρῶ ἀναγκαίαν τὴν σύνταξιν αὐτοῦ, δὲν δύναται, ὑφ’ οὓς ὅρους εὑρίσκεται σήμερον ἡ χώρα, νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ πολύ, χωρὶς νὰ ἐξαντλήσῃ ἔτι μᾶλλον τὴν χώραν καὶ δεινώσῃ τὴν κατάστασιν αὐτῆς. Ἡ τοιαύτη σύνταξις καὶ ἐκτέλεσις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔσται προσωρινὴ καὶ ἀνταποκρινομένη εἰς τὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς εὑρισκόμεθα σήμερον. Θὰ ἔχῃ δ’ ὡς ἀποτέλεσμα, πρῶτον, ὅτι θὰ ἀναγκάσῃ ἡμᾶς νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τοὺς ἰδίους ἡμῶν πόρους καὶ δι’ αὐτῶν νὰ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ἀμέσους ἡμῶν ἀνάγκας, καὶ δεύτερον, ὅτι θὰ πείσῃ τὸν ἔξω κόσμον καὶ τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, ὅτι ἀποδοκιμάζομεν τὸ παρελθὸν καὶ ἐννοοῦμεν νὰ ἐπιβάλλωμεν εἰς ἡμᾶς αὐτοὺς χαλινόν, καὶ περισυλλέγοντες καὶ ἀναπτύσσοντες τὰς δυνάμεις καὶ τοὺς πόρους μας, ν’ ἀνορθώσωμεν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν καὶ νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὴν τιμὴν τῆς χώρας. Θέλομεν δ’ οὕτως ἀνακτήσει τὸ πρῶτον ἔδαφος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἱστάμενοι θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιδιώξωμεν τὰς ῥιζικωτέρας μεταῤῥυθμίσεις, δι’ ὧν καὶ μόνον θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἀνορθώσωμεν τὸν τόπον ἐκ τῆς καταπτώσεως, εἰς ἣν περιῆλθε, καὶ νὰ σώσωμεν τὴν τιμὴν καὶ τὸ μέλλον τῆς Ἑλλάδος καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Αἱ ῥιζικαὶ δὲ μεταῤῥυθμίσεις, τὰς ὁποίας ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν οὐχὶ μετὰ σπουδῆς καὶ δι’ ἁλμάτων, ἀλλὰ μετὰ περισκέψεως καὶ φρονήσεως, δὲν εἶναι μόνον οἰκονομικαί, ἀλλὰ καὶ διοικητικαὶ ἐν γένει. Ἡ διοίκησις ἡμῶν εἰς κακὴν εὑρίσκεται κατάστασιν. Οὐδεὶς δ’ ἀγνοεῖ, ὅτι, ὅπου αὕτη ὑφίσταται, εἶναι σχεδὸν ἐξηρθρωμένη, καὶ ὅτι εἰς τὰς πλείστας τῶν ἐπαρχιῶν δὲν ὑπάρχει οὔτε σκιὰ κἂν αὐτῆς. Ἡ εἰς τοὺς νομάρχας ἀνατεθειμένη κυριωτέρα ἐξάσκησις τῆς διοικήσεως οὐδεμίαν δύναται νὰ ἐξασκήσῃ δρᾶσιν ἐν ταῖς πλείσταις ἐπαρχίαις πολλῶν ἐκ τῶν νομῶν τοῦ Βασιλείου. Ποία π. χ. δύναται νὰ ᾖ ἡ ἐνέργεια τοῦ ἐν Μεσολογγίῳ ἑδρεύοντος νομάρχου Αἰτωλοακαρνανίας ἐπὶ τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας; Ποία ἡ τοῦ νομάρχου Ἀρκαδίας, τοῦ ἑδρεύοντος ἐν Τριπόλει, ἐπὶ τῆς ἐπαρχίας Γορτυνίας, ἢ τοῦ νομάρχου Φθιώτιδος, τοῦ ἑδρεύοντος ἐν Λαμίᾳ, ἐπὶ τῆς ἐπαρχίας Δωρίδος; Ἐν ταῖς ἀποκέντροις δὲ ταύταις ἐπαρχίαις τίς ἀντιπροσωπεύει τὴν διοίκησιν; Οὐδείς, ἐκτὸς τοῦ εἰρηνοδίκου, ὅστις εἶναι δικαστικὴ ἀρχὴ καὶ τοῦ πρὸ ὀλίγον διορισθέντος ἀστυνόμου, ὅστις εἶναι στρατιωτικὴ ἐξουσία. Ὀφείλομεν ἑπομένως, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ μορφώσωμεν ἀληθῆ διοίκησιν, νὰ μεταβάλωμεν τὰ ὅρια τῶν διοικητικῶν περιφερειῶν, αὐξάνοντες τὸν ἀριθμὸν τῶν νομαρχιῶν. Πρέπει δὲ συνάμα νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς ἀκράτου συγκεντρώσεως, ὅπερ ἐφαρμόζομεν, παρέλυσε καὶ θὰ παραλύσῃ ἔτι μᾶλλον τὴν διοίκησιν τῆς χώρας. Τὸ σύστημα τοῦτο, τὸ ὁποῖον παρέλυσε πᾶσαν δημοτικὴν ἢ ἐπαρχιακὴν δρᾶσιν καὶ αὐτενέργειαν, δὲν ἀφῆκε δρῶντα ἢ τὸ Κράτος ἀφ’ ἑνός, τὰ πάντα ἀποῤῥοφῶν, καὶ τὸ ἄτομον ἀφ’ ἑτέρου, ἀποῤῥοφώμενον ὑπὸ τῶν ἐγωϊστικῶν καὶ στενῶν αὐτοῦ συμφερόντων. Δὲν ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν οὐδεμία ἐπαρχιακὴ ἢ νομαρχιακὴ δρᾶσις, ὁ δὲ δῆμος, τὸ πρῶτον τοῦτο πεδίον τῆς πολιτικῆς ἐνεργείας καὶ ἐξασκήσεως τῶν ἐλευθέρων ἐθνῶν, ὑφίσταται μόνον κατ’ ὄνομα. Οὕτω δὲ τὸ Κράτος, ὅπερ ἀποῤῥοφᾷ πάντα, δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ ἢ ἐπὶ τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν ἐγωϊστικῶν καὶ στενῶν συμφερόντων τοῦ ἀτόμου· τὸ δὲ ἄτομον ἀπέμαθε τοιουτοτρόπως τὴν διὰ κοινοπραξίας ἐπιδίωξιν τῆς πραγματοποιήσεως γενικωτέρων σκοπῶν καὶ συμφερόντων. Εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται ἡ δημοτικὴ ἡμῶν ἐκπαίδευσις, ἀφ’ ὅτου καθ’ ὁλοκληρίαν συνεκέντρωσεν αὐτὴν εἰς χεῖρας αὐτοῦ τὸ Κράτος; Παρέλυσε καθ’ ὁλοκληρίαν, καὶ ἀπὸ μέσου ἀναπτύξεως τοῦ λαοῦ μετεβλήθη εἰς μέσον ἱκανοποιήσεως ἀτομικῶν, κομματικῶν καὶ ἐγωϊστικῶν συμφερόντων. Ὁποία εἶναι ἡ ἐπαρχιακὴ καὶ δημοτικὴ ὁδοποιΐα, εἰς χεῖρας τοῦ Κράτους συγκεντρουμένη ὡσαύτως; Μετεβλήθη καὶ αὐτὴ εἰς ὄργανον ἐξυπηρετήσεως φατριαστικῶν καὶ στενῶν ἀτομικῶν συμφερόντων. Καὶ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν τοιαύτην, καὶ τὴν ἐπαρχιακὴν καὶ δημοτικὴν ὁδοποιΐαν, ἂν θέλωμεν νὰ ἔχωμεν ὁδοὺς, ὀφείλομεν νὰ τὰς ἀναθέσωμεν εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐνδιαφέρονται ἀμέσως ὑπὲρ τῆς καλῆς αὐτῶν λειτουργίας καὶ ἐκτελέσεως, ἀφίνοντες τὴν Πολιτείαν νὰ κανονίζῃ, καθοδηγῇ καὶ ἐπιβλέπῃ τὴν δρᾶσιν τῶν δήμων καὶ τῶν ἐπαρχιῶν ἢ τῶν νομῶν. Ἡ αὔξησις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν νομῶν καὶ ἡ ἐπὶ βάσεων ἀποκεντρωτικῶν ὀργάνωσις αὐτῶν θὰ ἐπιφέρῃ ἴσως αὔξησίν τινα δαπάνης εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ἡ αὔξησις αὕτη θὰ καλυφθῇ ἐξ οἰκονομιῶν, τὰς ὁποίας θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐπιτύχωμεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, συμπτύσσοντες καὶ ἐλαττοῦντες τὰς ὑπηρεσίας τῶν ἐφοριῶν καὶ τῶν ταμείων. Αἱ ὑπηρεσίαι αὗται λειτουργοῦσι σήμερον ἀτελῶς, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον διευθύνονται ὑπὸ προσώπων κάκιστα ἀμειβομένων καὶ κακῶς ἐκλεγομένων. Μολονότι δὲ ὁ ἀριθμὸς τοῦ προσωπικοῦ αὐτῶν εἶναι πολὺ ἀνώτερος τοῦ ἀναγκαίου, ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ εἶναι ἀνεπαρκής. Περιστέλλοντες τὸν ἀριθμὸν τῶν ὑπηρεσιῶν τούτων, θὰ δυνηθῶμεν νὰ τὰς βελτιώσωμεν, ἀμείβοντες ἐπαρκῶς τὸ προσωπικὸν αὐτῶν καὶ ἐκλέγοντες καταλληλοτέρους ἐφοριακοὺς καὶ ταμιακοὺς ὑπαλλήλους. Ἡ αὐτὴ, ἂν ὄχι καὶ χείρων, εἶναι ἡ κατάστασις τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Οὐδεὶς ἀγνοεῖ τοῦτο, καὶ αὐτοὶ δὲ οἱ κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως δι’ ἐκθέσεών των διεκτραγῳδοῦσι τὴν κατάστασιν αὐτῆς, φθάνοντες συνήθως μέχρι τοῦ σημείου νὰ χαρακτηρίσωσιν ὡς μὴ ὑπάρχουσαν τὴν μέσην ἡμῶν ἐκπαίδευσιν. Μήτε οἱ ἐν τοῖς ἑλληνικοῖς σχολείοις ἐκπαιδευόμενοι νέοι, μήτε οἱ ἐν τοῖς Γυμνασίοις προσπορίζονται τὸ κεφάλαιον τῶν γνώσεων, τὸ ἀπαιτούμενον διὰ τὸν πρακτικὸν βίον. Προσπορίζονται ἆρά γε τὸ κεφάλαιον τῶν γνώσεων τὸ ἀναγκαῖον πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς ἐπιστημονικῆς αὐτῶν μορφώσεως; Αὐτὸ μᾶς τὸ δεικνύει τὸ ὑποβληθὲν ἐφέτος νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, χαρακτηρίζον τὰ ἀπολυτήρια τῶν Γυμνασίων ὡς ἀνάξια πίστεως, ὑποβάλλει εἰς νέας ἐξετάσεις τοὺς θέλοντας ν’ ἀκολουθήσωσιν ἐπιστημονικὰς σπουδάς. Ἡ μέση ἐκπαίδευσις, διὰ τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος τοσαῦτα δαπανᾷ ἑκατομμύρια, πρέπει βεβαίως νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ῥιζικῶς. Ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς τὸ καθῆκον νὰ συγχωνεύσωμεν τὰ ἑλληνικὰ σχολεῖα μὲ τὰ Γυμνάσια, νὰ καταστήσωμεν δὲ τὴν ἐν τοῖς Γυμνασίοις ἐκπαίδευσιν τοιαύτην, οἵα πρέπει νὰ ᾖ, ὅπως παρέχῃ εἰς τοὺς ἐν αὐτοῖς ἐκπαιδευομένους τὰς ἀναγκαίας γνώσεις διὰ τὸν κοινωνικὸν βίον καὶ τὰς ἐν τῇ κοινωνίᾳ ἀσχολίας αὐτῶν. Διὰ δὲ τὴν προπαρασκευὴν ἐκείνων, οἵτινες θέλουσι ν’ ἀκολουθήσωσιν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἐπιστημονικὰς σπουδὰς, νὰ ἱδρύσωμεν 4 ἢ 5 ἀνώτερα Γυμνάσια. Διὰ τῆς συμπτύξεως τῶν ἑλληνικῶν σχολείων μὲ τὰ Γυμνάσια θὰ δυνηθῶμεν νὰ βελτιώσωμεν ταῦτα οὕτως, ὥστε οἱ καρποὶ αὐτῶν νὰ ὦσιν ὠφέλιμοι εἰς τὴν κοινωνίαν, διὰ τῆς ἱδρύσεως δὲ τῶν ἀνωτέρων Γυμνασίων θὰ δυνηθῶμεν νὰ προετοιμάσωμεν ἐπαρκῶς τοὺς θέλοντας καὶ δυναμένους νὰ μορφωθῶσιν ἐπιστημονικῶς. Οὐκ ὀλίγας δὲ βελτιώσεις, ἄνευ αὐξήσεως δαπάνης, δυνάμεθα νὰ εἰσαγάγωμεν καὶ εἰς τὸ Πανεπιστήμιον ἡμῶν. Καὶ τὸ δικαστικὸν ἡμῶν σύστημα ῥιζικωτέρας ἔχει ἀνάγκην μεταῤῥυθμίσεως, ὅπως ἐν τῷ μέτρῳ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν δυνάμεων ἀποβῇ πληρεστέρα ἡ ἀπονομὴ τῆς δικαιοσύνης. Ἂν συγκρίνῃ τις τὸν ἀριθμὸν τοῦ παρ’ ἡμῖν δικαστικοῦ προσωπικοῦ μὲ τὸν ἐν τοῖς πλείστοις πεπολιτισμένοις Κράτεσι τοιοῦτον, θέλει εὕρει τὸν παρ’ ἡμῖν πολὺ ἀνώτερον ἐν σχέσει πρὸς τὸν πληθυσμὸν ἡμῶν. Θέλει εὕρει δὲ δυστυχῶς συνάμα παρ’ ἡμῖν πολὺ χείρονα τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Καὶ ἡ γλίσχρα ἀμοιβὴ τῶν δικαστικῶν λειτουργῶν καὶ ἡ κακὴ αὐτῶν ἐκλογὴ συντελοῦσιν εἰς τοῦτο. Τὴν βελτίωσιν τοῦ δικαστικοῦ κλάδου δυνάμεθα καὶ πρέπει νὰ ἐπιδιώξωμεν διὰ τῆς ἐλαττώσεως οὐχὶ τῶν δικαστηρίων, ἀλλὰ τοῦ προσωπικοῦ αὐτῶν, καὶ διὰ τῆς καταλληλοτέρας ἀμοιβῆς αὐτῶν. Ἡ σύστασις τῶν Πρωτοδικείων ὑπὸ τριῶν δικαστῶν καὶ τῶν Ἐφετείων ὑπὸ πέντε θεωρεῖται παρ’ ἡμῖν καὶ παρὰ πολλοῖς ἄλλοις ἔθνεσιν ὡς ἀναγκαία. Ἡ τοιαύτη δὲ γνώμη εἶναι ἴσως τοσοῦτον ἐῤῥιζωμένη, ὥστε φαίνεται παράδοξος ἡ ἰδέα τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης πρωτοδίκως μὲν ὑπὸ ἑνὸς δικαστοῦ, κατ’ ἔφεσιν δὲ ὑπὸ τριῶν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τελειότερον καὶ ταχύτερον θέλει ἀπονείμει τὴν δικαιοσύνην εἷς δικαστὴς καλῶς ἀμειβόμενος καὶ καλῶς ἐκλεγόμενος, παρὰ τρεῖς κακῶς ἀμειβόμενοι καὶ μεροληπτικῶς ἐκλεγόμενοι. Τὴν ἰδέαν δὲ ταύτην πλεῖστοι σήμερον ὑποστηρίζουσιν ἐν Εὐρώπῃ, καὶ ἰδίως ἐν Ἰταλίᾳ, καὶ δι’ οἰκονομικοὺς λόγους καὶ χάριν τελειοτέρας ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης...

§179ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Οἱ δικασταὶ εἶναι ἰσόβιοι.

§180ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται ἀμέσως νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν. Τοῦτο δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν. Παραδεχόμενοι τὴν γνώμην, ἣν ἀνέπτυξα, θὰ ἐφαρμόσωμεν αὐτὴν οὐχὶ δι’ ἁλμάτων καὶ μετὰ σπουδῆς, ἀλλὰ σὺν τῷ χρόνῳ καὶ μετὰ προσοχῆς. Διὰ νὰ ἐπιτύχωμεν ὅμως τὴν ἐφαρμογήν της, πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν αὐτήν.

§181ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐλπίζοντες καὶ εἰς τὸν θάνατον.

§182ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ τὸ φυσικὸν τοῦτο γεγονὸς καὶ ὁ μὴ διορισμὸς νέων δικαστῶν θὰ συντελέσωσιν, ὅπως ἐν προσεχεῖ μέλλοντι ἀποβῇ δυνατὸς ὁ περιορισμὸς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστῶν καὶ τελειοτέρα ἡ ἀμοιβὴ αὐτῶν. Πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν ἰδέαν καὶ νὰ ἀρχίσωμεν ἐφαρμόζοντες αὐτήν, ἂν θέλωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὴν πλήρη αὐτῆς ἐφαρμογήν. Ἡ ἐξέτασις τῶν τῆς διοικήσεως ἡμῶν φέρει ἡμᾶς ἀναγκαίως εἰς τὸ ἐρώτημα: πῶς ἔχουσι τὰ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν; Δὲν γνωρίζω τίνας πληροφορίας καὶ τίνα γνώμην ἔχουσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἀλλ’ οὐδένα ἐκ τῶν ἁρμοδίων νὰ κρίνωσι περὶ τοῦ στρατοῦ ἡμῶν ἤκουσα λέγοντα, ὅτι ἔχομεν στρατὸν κατὰ τὴν ἀληθῆ αὐτοῦ ἔννοιαν. Πάντες δὲ σχεδὸν θεωροῦσιν ὡς ἐπιβαλλομένην ἀνάγκην τὴν μόρφωσιν τοιούτου, καὶ χάριν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ χάριν τῶν ὑψηλοτέρων αὐτοῦ σκοπῶν. Δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν δὲ νὰ ἔχωμεν ἀληθῆ στρατὸν, ἐφ’ ὅσον τὰ στρατιωτικὰ ἡμῶν βαδίζουσιν ἄνευ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ. Λέγω δὲ ἄνευ στρατ. ὀργανισμοῦ, διότι ὁ παρ’ ἡμῖν ἰσχύων εἶναι ἴσως ἄριστος, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ χάρτου μόνον. Ὁ στρατιωτικὸς ἡμῶν ὀργανισμὸς, ὁ συνταχθεὶς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν τελειοτέρων ἴσως στρατιωτικῶν ἰδεῶν, ἀπαιτεῖ, ὅπως ἐφαρμοσθῇ, δαπάνην κατ’ ἐλάχιστον ὅρον διπλασίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ καταβάλλωμεν. Ἄνευ δὲ τῆς δαπάνης ταύτης, οὗτος μένει ἀνεκτέλεστος ἐν θεμελιώδεσι διατάξεσιν αὐτοῦ. Ὀργανισμὸς δὲ μὴ ἐκτελούμενος, ἢ εἰκονικῶς ἐφαρμοζόμενος, δὲν εἶναι βεβαίως ὀργανισμὸς δυνάμενος νὰ φέρῃ πρακτικὰ καὶ θετικὰ ἀποτελέσματα. Ὀφείλομεν νὰ συνδυάσωμεν τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, τὸ ὁποῖον στενῶς συνδέεται καὶ μὲ τὴν κοινωνικὴν καὶ μὲ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας, καὶ τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξυπηρετηθῇ διὰ τῆς χωροφυλακῆς ἐν συνδυασμῷ μετὰ τῆς ἀστυφυλακῆς καὶ τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, ὀφείλομεν, λέγω, νὰ συνδυάσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο μεθ’ ὅλων τῶν ἄλλων ὑπηρεσιῶν, τῶν εἰσπράξεων, τῶν φυλακῶν καὶ τῶν ἄλλων τοιούτων, αἵτινες δὲν ἀποτελοῦσι καθαρῶς στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ στρατιωτικὴν ἐκγύμνασιν. Τὸ ζήτημα δὲ τῆς μορφώσεως θετικοῦ πυρῆνος στρατοῦ πρέπει νὰ συνδυάσωμεν μετὰ τῆς γενικωτέρας στρατιωτικῆς μορφώσεως τοῦ ἔθνους διὰ τοπικῶν ἐκγυμνάσεων. Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ συντηρήσωμεν μόνιμον στρατὸν, ἄξιον τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ, ἐκ 18,000 περίπου ἀνδρῶν ἀποτελούμενον, ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένων διαφόρων σωμάτων, διότι τὰ σώματα ταῦτα, συντηρούμενα ὅπως συντηροῦνται σήμερον, οὐδὲν παρουσιάζουσι τὸ ἐπαρκὲς μήτε πρὸς ἀληθῆ αὐτῶν ἐκγύμνασιν, μήτε πρὸς ἄλλην οἱανδήποτε δρᾶσιν. Πρέπει νὰ συμπτύξωμεν τὰ διάφορα σώματα, ὅπως ἔχωμεν ὀλιγώτερα μὲν, ἀλλ’ ἐπαρκῆ πρὸς ἐκγύμνασιν καὶ πρὸς μόρφωσιν στρατιωτικοῦ πυρῆνος. Ἐκ τῆς τοιαύτης συμπτύξεως τῶν σωμάτων θὰ περισσεύσωσι πολλοὶ ἀξιωματικοί· τούτους δυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν μεθ’ ὅλων αὐτῶν τῶν ἀποδοχῶν καὶ τῶν δικαιωμάτων εἰς τὴν τοπικὴν ἐκγύμνασιν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις τῶν κληρωτῶν ἐκείνων, τοὺς ὁποίους δὲν δυνάμεθα νὰ ἐκγυμνάσωμεν ἐν τοῖς στρατιωτικοῖς κέντροις. Ὁρμώμενοι ἐκ τοιούτων ἰδεῶν καὶ λαμβάνοντες ὡς ὑπόδειγμα, ἐφ’ ὅσον αἱ περιστάσεις τῆς χώρας ἡμῶν τὸ ἐπιτρέπουσι, τὸ Ἑλβετικὸν ἔθνος, τὸ ὁποῖον, ἕνεκα τῆς γεωγραφικῆς αὐτοῦ θέσεως, εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἔχῃ πολυάριθμον στρατὸν, δὲν δύναται ὅμως, ἕνεκα οἰκονομικῶν λόγων, νὰ συντηρήσῃ τοιοῦτον ἐπὶ τῇ βάσει πολυτελῶν ὀργανισμῶν, θὰ δυνηθῶμεν μετὰ πλείστης πιθανότητος καὶ εὐρυτέραν στρατιωτικὴν ἐκγύμνασιν νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ πυρῆνά τινα ἀληθοῦς στρατοῦ νὰ μορφώσωμεν. Τὸ αὐτὸ δύναταί τις νὰ παρατηρήσῃ καὶ διὰ τὸ ναυτικὸν ἡμῶν, τὸ ὁποῖον, ὡς πάντες γνωρίζομεν, δὲν εὑρίσκεται εἰς εὐχάριστον κατάστασιν. Νομίζομεν ὅτι δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν εἰς κίνησιν καὶ εἰς ἐνέργειαν πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἀτελῶς καὶ κακῶς διατηροῦμεν εἰς τὴν κατάστασιν ταύτην. Συστελλόμεθα νὰ ἀφήσωμεν ἀργὰ θωρηκτὰ, τὰ ὁποῖα διὰ τοσούτων θυσιῶν κατεσκευάσαμεν, καὶ σὺν αὐτοῖς θέλομεν νὰ διατηρήσωμεν ἐν ἐνεργείᾳ καὶ ἄλλα πλοῖα, ὠθούμενοι ὑπὸ ψευδοῦς φιλοτιμίας. Διατηροῦμεν δ’ αὐτὰ ἀτελῶς ἐν Πειραιεῖ, ἢ ἐν Σαλαμῖνι, χωρὶς νὰ δύνανται νὰ κινῶνται ἀρκούντως πρὸς ἐκγύμνασιν τῶν πληρωμάτων αὐτῶν εἰς τὰς ἀναγκαίας αὐτῶν κινήσεις καὶ εἰς τὸν χειρισμὸν τῶν μηχανῶν καὶ τοῦ ὁπλισμοῦ των. Ἐπιμένοντες εἰς τὴν εἰκονικὴν ἐφαρμογὴν πολυτελῶν ὀργανισμῶν δὲν ἔχομεν μήτε στρατὸν ἀληθῆ, μήτε ναυτικὸν ἀξιόμαχον· ἐνῷ διὰ τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ὑφίσταται ὁ τόπος, δυνάμεθα ν’ ἀποκτήσωμεν ἀμφότερα ἐν τῷ μέτρῳ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν δυνάμεων, ἂν ἐφαρμόσωμεν ὀργανισμοὺς συμφώνους καὶ μὲ τὰς δυνάμεις ἡμῶν ταύτας καὶ μὲ τὴν ἰδιοφυΐαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἀνέφερον πάντα ταῦτα ὡς παραδείγματα τῶν ῥιζικῶν μέτρων, ὧν τὴν ἐφαρμογὴν ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἔσεται δυνατὴ ἡ ἐφαρμογὴ προσωρινοῦ προϋπολογισμοῦ, συντεταγμένου ἐπὶ τῶν βάσεων, ἃς ἀνέπτυξα. Διὰ τοιούτων δὲ ῥιζικῶν μεταῤῥυθμίσεων θὰ δυνηθῶμεν ὀλίγον κατ’ ὀλίγον ν’ ἀποκτήσωμεν ἀληθῆ διοίκησιν, θετικὴν ἐκπαίδευσιν, πραγματικὴν δικαιοσύνην καὶ δημοσίαν ἀσφάλειαν, καὶ στρατὸν καὶ ναυτικὸν ἀνάλογον πρὸς τὰς δυνάμεις ἡμῶν· θ’ ἀποκτήσωμεν δηλαδὴ τὰς κυρίας βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων δύναται νὰ στηριχθῇ ἡ κοινωνικὴ καὶ πολιτικὴ ἀνάπτυξις καὶ πρόοδος τῆς χώρας, ἡ ἀνόρθωσις τῶν οἰκονομικῶν της καὶ ἡ ἱκανοποίησις τῆς παθούσης τιμῆς αὐτῆς. Εἰς ἣν ὅμως περιῆλθε σήμερον θέσιν ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τοῦ τε Δημοσίου καὶ τῆς κοινωνίας, δὲν πρέπει νὰ ἀρκεσθῶμεν εἰς τὰς διοικητικὰς ταύτας μεταῤῥυθμίσεις, ἀλλ’ ὀφείλομεν, καὶ χάριν τῆς ἀσφαλεστέρας ἐπιτυχίας αὐτῶν καὶ χάριν τῆς ταχυτέρας οἰκονομικῆς ἡμῶν ἀνορθώσεως, νὰ ἐπιδιώξωμεν καὶ ἑτέρας μεταῤῥυθμίσεις, καθαρῶς οἰκονομικὰς καὶ ταμιευτικὰς, καὶ ἰδίᾳ τὴν βελτίωσιν τοῦ φορολογικοῦ ἡμῶν συστήματος, τὴν ὑποστήριξιν τῆς ἐθνικῆς παραγωγῆς καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας... Παρακαλῶ ἤδη μικρὰν διακοπήν.

§183ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ἔχωσιν ἀντίῤῥησιν καὶ εἰς αὐτό.

§184ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Εἶναι 10½ ἡ ὥρα, κύριε Πρόεδρε (διαμαρτυρίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς).

§185ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἐκτελῶ καθῆκον, καὶ θὰ τὸ ἐκτελέσω καὶ πιεζόμενος καὶ αὔριον καὶ μεθαύριον, ἀλλά...

§186ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Θὰ ὁμιλήσητε πολύ;

§187ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως.

§188ΣΠ. Α. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι ὀρθὸν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπιμένωσιν ἀρνούμενοι μικρὰν διακοπήν. Ἡ πολιτικὴ τοῦ πείσματος δὲν ἔχει καλὰ ἀποτελέσματα.

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἐπὶ πέντε λεπτὰ ἡ συνεδρίασις. (Μετὰ διακοπὴν 10 λεπτῶν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§190ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κύριε Καραπάνε.

§191ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ τὰ συμβάντα ἀπόψε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸ προκεχωρημένον τῆς ὥρας μοὶ καθιστῶσι δύσκολον τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἀναπτύξεως τῶν ἰδεῶν, εἰς τὰς ὁποίας εἰσῆλθον. Ἂν ἡ Βουλὴ δὲν ἐννοῇ νὰ ἐπιτρέψῃ, ὅπως συνεχίσω αὔριον τὴν ἀνάπτυξιν ταύτην, τότε θὰ ἐπωφεληθῶ μιᾶς ἄλλης οἱασδήποτε περιστάσεως, ὅπως ἀναπτύξω τὰς ἰδέας μου. Δὲν δύναμαι νὰ ἐξακολουθήσω ἀπόψε τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἰδεῶν μου, διότι ἔχω τὴν ἰδέαν, ὡς πάντοτε εἶπον πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ὀφείλω μετὰ σοβαρότητος νὰ ὁμιλῶ ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἔχει τόσην σπουδαιότητα, ὅσην πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ προϋπολογισμός. Δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἐξακολουθήσω τὴν συζήτησιν αὐτοῦ ἐνώπιον Βουλῆς εἰς τοιαύτην περιελθούσης κόπωσιν, καὶ νὰ κουράσω ἔτι μᾶλλον καὶ αὐτὴν καὶ ἐμαυτὸν, περιελθόντα ὡσαύτως εἰς κόπωσιν μετὰ τὴν ἀγόρευσίν μου καὶ μετὰ τὰ συμβάντα.

§192ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, κύριοι Βουλευταὶ, ἠκούσατε τὸν κ. Καραπάνον· τί ἀποφαίνεσθε;

§194ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αὔριον, αὔριον.

§195ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§196ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Χθὲς εὐκολύναμεν τὴν διακοπὴν τοῦ κ. Σιμοπούλου, διότι ἐβλέπομεν, ὅτι ὁμιλῶν ἐκοπίαζε. Σήμερον σεῖς ἀρνεῖσθε εἰς αὐτὸν τὸν ἀγορεύοντα, δηλοῦντα ὅτι ἀδυνατεῖ νὰ ἐξακολουθήσῃ, λέγοντες πρὸς αὐτὸν: «ἐξακολουθήσατε, εἰ δὲ μὴ, θὰ ψηφίσωμεν τὸν προϋπολογισμόν». Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀπάντησις!

§197ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι, ὄχι.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, τί ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλή;

§199ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις (θόρυβος).

§200ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα δὲν ὑπάρχει! Ὁ ἀριθμὸς εἶναι τὸ πᾶν! Ἡ ἐλευθερία τοῦ λόγου περιορίζεται διὰ τοῦ ἀριθμοῦ, διὰ μεσονυκτίων, διὰ κατανυκτικῶν ἀγωνισμῶν. Ἂν ἦναι αὐτὸ ὁ κοινοβουλευτισμὸς, εἶναι ἡ αἰσχίστη τῶν ἀβουλιῶν· ἂν ἦναι τοιοῦτον τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, προτιμότερον νὰ ζητήσωμεν ἕνα τύραννον ἀπὸ τὴν Τουρκίαν, ἵνα μᾶς διοικῇ!

§201ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὁρίστε, τὸ βῆμα εἶναι ἐλεύθερον.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, μὴ ἐρεθίζετε τὰ πράγματα.

§203ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος εἶναι κουρασμένος.

§204ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι· δὲν πρόκειται περὶ κουράσεως, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ἐπὶ σοβαρῶν συζητήσεων, οἵα εἶναι ἡ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, δύναμαι ἐγὼ, ἐπὶ τῇ δικαιολογίᾳ ὅτι ὑπάρχουσι 4 ἢ 5 συνάδελφοι, οἱ ὁποῖοι δικαίως ἴσως ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ ἀπέλθωσιν τῶν Ἀθηνῶν, καὶ διότι ἡ Κυβέρνησις φοβεῖται ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ, ἂν ἀπουσιάσωσιν οἱ συνάδελφοι οὗτοι, δὲν νομίζω, λέγω, ὅτι δύναμαι νὰ ἀκολουθήσω συζήτησιν πιέσεως καὶ ἐπιβολῆς, ἡ ὁποία πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ σοβαρά. Τοιαύτην συζήτησιν καὶ τοιαύτην πορείαν κοινοβουλευτικὴν δὲν δύναμαι νὰ ἐπιτρέψω εἰς ἐμαυτὸν, καὶ δὲν θὰ ἐξακολουθήσω. Ἐσυζητήσαμεν ἐν πλήρει ἀνέσει καὶ χθὲς καὶ σήμερον, καὶ ἐν τῇ πλήρει αὐτῇ ἀνέσει ἠκούσαμεν μετὰ πάσης προσοχῆς τοῦ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτοῦ, ἀναπτύξαντος τὰς ἰδέας αὐτοῦ, διακόψαντος δὲ τρὶς τὴν ἀγόρευσίν του, διότι δὲν ἠθέλομεν νὰ παρεμποδίσωμεν τὸν κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴν, ὅπως ἐν ἀνέσει ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἰδεῶν του. Ἂν σήμερον πρόκηται διὰ πιέσεως καὶ διὰ καταπονήσεως νὰ διεξαγάγωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐγὼ νομίζω, ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται καθῆκον νὰ μὴ ἐπιτρέψω εἰς ἐμαυτὸν τοιαύτην νὰ ἐξακολουθήσω συζήτησιν. Τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἰδεῶν μου θὰ τὴν περατώσω, ὅταν ἴδω, ὅτι σοβαρῶς, ὅτι σπουδαίως ἐννοοῦμεν νὰ διεξαγάγωμεν τὸ ζήτημα τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὅταν ὅμως ἐνώπιον κοιμωμένων ἐπὶ τῶν ἑδωλίων, ἢ ἀποχωρούντων εἰς τὸ ἑστιατόριον, καὶ διὰ πιέσεων καὶ στενοχωριῶν ἐννοῆτε νὰ διεξαγάγωμεν τὴν συζήτησιν ταύτην, νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον, ἐγὼ τοὐλάχιστον, νὰ μὴ λάβω μέρος εἰς αὐτήν. Διὰ πιέσεων καὶ δι’ ἐπιβουλῶν κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν, καὶ κατόπιν τῶν συμβάντων διαπληκτισμῶν καὶ ἀταξιῶν, δὲν δύναμαι νὰ ἐξακολουθήσω ἀναπτύσσων τὰς ἰδέας μου. Μόνον πρὸς κατατριβὴν χρόνου δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις ἀπόψε, καὶ τοῦτο δὲν ἐννοῶ νὰ πράξω. Νομίζω δὲ, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ἐγκαταλείψω τὸν λόγον, καὶ νὰ δηλώσω, ὅτι πράττω τοῦτο πιεζόμενος.

§205ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ἆ! ἆ! ἆ!

§206ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πιεζόμενος ἐγκαταλείπω τὸν λόγον. Ἂν θέλω νὰ ἀναπτύξω τὰς ἰδέας μου, ἔχω πάντοτε καιρὸν ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ πράξω τοῦτο· ἀλλὰ ἀπόψε δὲν θὰ τὸ πράξω, πιεζόμενος. Νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ μὴ κύψω εἰς τὴν πίεσιν αὐτήν.

§207ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ἔχει ἄδικον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος· διότι ἐγὼ πιστεύω, ὅτι οὐδεὶς τὸν πιέζει, οὔτε ἔχει τις τὸ συμφέρον νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν συζήτησιν, παραλειπούσης τῆς Βουλῆς νὰ ἐκπληρώσῃ ἓν μέγα καθῆκον, τὸ ὁποῖον πάντες ἀνεγνωρίσαμεν καὶ τὸ ὁποῖον χθὲς ἀκόμη πάντες ἀνωμολογήσαμεν. Συζητεῖται σπουδαίως ὁ προϋπολογισμὸς, καὶ ὅλοι ἀναγνωρίζομεν, ὅτι εἶναι τὸ σπουδαιότερον ἔργον τῆς Βουλῆς. Ὑπάρχει ἀνάγκη εὐρυτέρας ἀναπτύξεως τῶν ἰδεῶν μὴ περιοριζομένων μόνον ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου τούτου, ἀλλὰ καὶ ἐξερχομένων αὐτοῦ καὶ ἀποτεινομένων μέχρις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν προσοχήν των ἐστραμμένην πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, σχετικῶς πρὸς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς Ἑλλάδος. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἐργάζεται ἀπὸ τῆς ἐννάτης πρωινῆς ὥρας, ἀφοῦ ἔχομεν καιρὸν νὰ ἐξαντλήσωμεν ὁλόκληρον τὴν συζήτησιν ἐν σπουδαιότητι καὶ προσοχῇ, ὁποίαν ἀπαιτεῖ τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, νομίζω, λέγω, ὅτι, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ἀδίκως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος παραπονεῖται, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ περιορισθῇ νὰ παρακαλέσῃ τὴν Βουλὴν νὰ διακόψῃ.

§208ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Λυποῦμαι ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Πατρῶν συνάδελφος ἴσως, δὲν ἠξεύρω ἐκ τίνος λόγου, δὲν ἤκουσε τὴν αἴτησιν, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα.

§209ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν παρεκαλέσατε διὰ διακοπήν.

§210ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως περὶ τούτου εἶπον.

§211ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις. Ἂς ἐρωτήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τὴν Βουλήν.

§212ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη, κ. Πρόεδρε, φορά, κατὰ τὴν ὁποίαν, προκειμένης συζητήσεως ἐπὶ σπουδαίων θεμάτων, ὡς ὁ προϋπολογισμὸς, παρετάθησαν αἱ συζητήσεις τῆς Βουλῆς καὶ πέραν τοῦ μεσονυκτίου καὶ μέχρι τῆς πρωΐας· καὶ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὅτι ἐγένετο τοῦτο μόνον διεπούσης τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως τὰ τῆς πλειονοψηφίας. Ἐγένετο τοῦτο πολλάκις καὶ ὑπὸ ἄλλας Κυβερνήσεις, καὶ ἐγένετο εὐλόγως· διότι, ὅταν σπουδαῖαι ὑποθέσεις, σπουδαῖαι ἐργασίαι πιέζωσι πρὸς τὸ πέρας αὐτῶν τὴν Βουλὴν, ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν καὶ τὴν ἀντοχὴν νὰ ἐργάζηται καὶ μετὰ τὸ μεσονύκτιον. Τὸ γινόμενον ἐνταῦθα σήμερον δὲν ἠξεύρω διατὶ ἀποκρούεται τόσον ὑπό τινων τῶν ἡμετέρων συναδέλφων, ἐνῷ εἶναι τὸ κανονικῶς γενόμενον. Εἰς ἄλλα Κοινοβούλια διέρχονται ὁλόκληρον τὴν νύκτα, ἐν ἡσυχίᾳ ἄκρᾳ ἐργαζόμενοι· καὶ γέροντες προβεβηκότες, ὡς ὁ πρὸ μικροῦ ἀποχωρήσας τῶν Ἀγγλικῶν πραγμάτων μέγας ῥήτωρ, μέχρι τῆς πρωΐας ἐργάζονται, καὶ οὐδέποτε προβάλλουσι λόγους πρὸς ἀποφυγὴν τῆς νυκτερινῆς ἐργασίας. Ὀφείλουσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι νὰ ἀναγνωρίσωσιν, ὅτι ἐπὶ ἑβδομάδας πολλὰς καὶ μῆνας ἐργαζόμεθα, καὶ ὅτι δὲν ἐπεμείναμεν κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα νὰ παρατείνωμεν τὰς συνεδριάσεις ἡμῶν πέραν τῶν συνήθων ὁρίων· ὅτι ἐπὶ τρεῖς ὁλοκλήρους ἑβδομάδας συνεζητήσαμεν τὸ σταφιδικὸν ζήτημα ἐν πάσῃ ἐλευθερίᾳ, μὴ ἐπιμείναντες, καίτοι σπεύδοντες εἰς τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, νὰ ἐργασθῶμεν καὶ τὴν νύκτα ἐπὶ μακρόν. Ἦλθεν ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ· εὑρισκόμεθα ἤδη ἀπὸ ἡμερῶν κυμαινόμενοι καὶ μὴ δυνάμενοι μήτε νὰ ἐπιληφθῶμεν αὐτοῦ, μήτε νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν αὐτοῦ. Εἶπεν ὁ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτής, ὅτι τρὶς διεκόπη ἡ ἀγόρευσις τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας. Σήμερον ἡμεῖς αὐτοὶ ἐπεμένομεν, μὴ φειδόμενοι τοῦ φίλου ἡμῶν, νὰ ἐξακολουθήσῃ καὶ μετὰ τὴν 1 μ. μ. ἡ ἀγόρευσις αὐτοῦ, διὰ νὰ περατώσωμεν τὴν ἡμετέραν εἰσήγησιν καὶ νὰ ἔχωμεν οὕτω μετὰ μεσημβρίαν πλήρη τὴν συνεδρίασιν, ὅπως ἀρχίσωσιν οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ἀγορεύσωσι, καὶ μὴ φθάσωμεν εἰς βαθεῖαν νύκτα. Ἀλλ’ ὑμεῖς ἐπεμείνατε, ἐγερθέντες, ὅπως διακόψῃ ὁ κ. ἐκ Παρνασσίδος Βουλευτὴς τὴν ἀγόρευσιν αὐτοῦ, ἥτις μετὰ μίαν ὥραν ἤθελε περατωθῆ. Ἐπιμένοντες ἡμεῖς σήμερον νὰ περατώσῃ τὴν ἀγόρευσιν αὐτοῦ ὁ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτής, τὸν ὁποῖον μετὰ πολλῆς εὐλαβείας καὶ ἡσυχίας ἠκούσαμεν ἀναπτύσσοντα τὸ πρόγραμμα αὐτοῦ, νομίζω ὅτι οὐδὲν πιεστικὸν πράττομεν. Ἁπλῶς μόνον ἐπιθυμοῦμεν νὰ δηλώσωμεν, ὅτι ἔχομεν πλήρη συναίσθησιν τοῦ κατεπείγοντος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τοῦ κατεπείγοντος πρὸς τὸ πέρας τῶν ἐργασιῶν τούτων, καὶ ὅτι ζητοῦμεν παρὰ τῶν συναδέλφων ἡμῶν νὰ συνδράμωσιν ἡμᾶς πρὸς τοῦτο. Διότι παρῆλθε διμηνία ὁλόκληρος ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους, ἔληξαν καὶ τὰ δύο δωδεκατημόρια, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν, καὶ εὑρισκόμεθα εἰς τὴν θέσιν νὰ βλέπωμεν τὸ Κράτος διοικούμενον ἄνευ τοῦ ἐτησίου νόμου, ὅστις εἶναι ἡ βάσις πάσης τῆς διοικήσεως ἐν συνταγματικῷ πολιτεύματι. Τοῦτο λοιπὸν παρακαλοῦμεν, νὰ συνδράμωσιν ἡμᾶς οἱ ἡμέτεροι συνάδελφοι, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς πέρας ταχύτερον τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ ὁποίου τὴν συζήτησιν ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ἤδη ἐξηντλημένην. Καὶ ἂν τοιαύτη τάσις δειχθῇ πρὸς ἐργασίαν ἐκ μέρους τῶν συναδέλφων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, θέλει ἐξακολουθήσει νὰ δεικνύηται ἡ αὐτὴ ἀνοχὴ καὶ ἡ αὐτὴ ἐκ μέρους ἡμῶν ἐπιθυμία νὰ μὴ πιέζωμεν κἀνένα.

§213Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μὲ ἀναγκάζουσι νὰ λάβω τὸν λόγον αἱ τελευταῖαι φράσεις τοῦ κ. ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτοῦ. Ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ τὸ ἐνδιαφέρον, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἡ ὑποστηρίζουσα αὐτὸ πλειονοψηφία, νὰ συντάμῃ ὡς οἷόν τε τὰς συζητήσεις, ἵνα ἡ Βουλὴ ἐπιψηφίσῃ τὸν προϋπολογισμόν· δὲν ἀμφισβητῶ οὔτε τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει, ἵνα ἐπιμείνῃ, ὅπως αἱ συζητήσεις λήξωσι καὶ ψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμός. Ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ἐποιήσατο χρῆσιν τῶν προσηκουσῶν φράσεων ὁ κ. ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτής, ὅστις μᾶς ὑπεσχέθη, ὅτι θὰ μᾶς ἀνέχηται, διὰ νὰ ὁμιλήσωμεν.

§214ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶναι ἡ λέξις ἀκριβής· τὴν ἀνακαλῶ.

§215ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφοῦ οὕτω μὲ ἠνάγκασεν ἡ διακοπὴ αὕτη τοῦ κ. ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτοῦ νὰ λάβω τὸν λόγον, μοὶ παρέχει τὴν εὐκολίαν νὰ ἐκφράσω καὶ τὴν γνώμην μου. Ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἐπιμείνῃ ἀρνουμένη εἰς τὸν κ. Καραπάνον νὰ διακόψῃ τὴν ἀγόρευσίν του, ὅπως ἐπαναλάβῃ αὐτὴν αὔριον καὶ προβῇ εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως, μετὰ τὸν κ. Καραπάνον σκοπεύω νὰ λάβω τὸν λόγον ἐγώ. Δὲν δύναμαι νὰ προσδιορίσω τὸν χρόνον, τὸν ὁποῖον θὰ καταναλώσω ἀγορεύων, ἀλλὰ βεβαίως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος θὰ μὲ ἀνεχθῇ νὰ παρατείνω τὸν λόγον περὶ τὰς τέσσαρας ἢ πέντε ὥρας. Θὰ λάβω τὸν λόγον αὐτὴν τὴν ἑσπέραν; Βεβαίως, ἂν ἡ πλειονοψηφία ἐπιμείνῃ, θὰ τὸ πράξω· ἀλλὰ καὶ ἂν ἡ πλειονοψηφία ἐπέμενε καὶ τὸ ἔπραττον, οὕτω δὲ φθάσωμεν εἰς τὰς ὥρας τῆς πρωΐας, ὁ κ. Καραπάνος βεβαίως ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συνεχίσῃ τότε τὸν λόγον του, καὶ θὰ ἀνατείλῃ ἡ ἡμέρα. Ἀλλ’ ἐντεῦθεν θέλει γεννηθῆ πεῖσμα, τὸ ὁποῖον θέλει παρακελεύσει καὶ ἄλλους ἀντιπολιτευομένους, μὴ ἔχοντας σκοπὸν νὰ ὁμιλήσωσιν ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ λάβωσι τὸν λόγον. Ἑπομένως ἡ ἐπιμονὴ τῆς πλειονοψηφίας, νὰ μὴ δεχθῇ τὴν γνώμην τοῦ κ. Καραπάνου, δὲν συντείνει εἰς τὸ νὰ συντμηθῇ ὁ χρόνος τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἡ Βουλὴ, εἴτε ἑκοῦσα εἴτε ἄκουσα, θ’ ἀκούσῃ τῆς συνεχείας τοῦ λόγου τοῦ κ. Καραπάνου. Ἑπομένως οὐδεμίαν οἰκονομίαν χρόνου θέλει κατορθώσει ἡ πλειονοψηφία. Διὰ τοῦτο προσήκει νὰ δώσῃ ἀκρόασιν εἰς τὰς αἰτήσεις ταύτας τοῦ κ. Καραπάνου, ἀφοῦ οὗτος ὁμολογεῖ, ὅτι δὲν δύναται νὰ συνεχίσῃ τὸν λόγον του.

§216Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ, ὅτι τὰ συμβαίνοντα ἔχουσι λόγον ἄλλον. Διότι διάθεσις, ὅπως πιέσωμέν τινα, ἵνα μὴ ἀγορεύσῃ, βεβαίως, δὲν ὑπάρχει, τοὐναντίον ἀπεδείξαμεν πάντοτε, ὅτι θέλομεν ν’ ἀγορεύωσιν οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ μάλιστα κατεκρίθημεν ὡς μὴ ζητοῦντες ἡμεῖς τὸν λόγον καὶ καταλείποντες τὸ πεδίον ἐν τῇ ἀποκλειστικῇ κατοχῇ ἐκείνων. Ἐπὶ τῇ ἐπιμόνῳ ἀπαιτήσει τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἠγόρευσε διὰ μακρῶν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας, καὶ ἤδη ὑπάρχουσιν οἱ θέλοντες ν’ ἀπαντήσωσιν εἰς τὴν ἀγόρευσιν ταύτην. Καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν πρόκειται περὶ ἀπαντήσεως εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειονοψηφίας καὶ κανονικῆς διεξαγωγῆς τῆς συζητήσεως, οὐδόλως ἡμεῖς ἐπικρίνομεν οἱανδήποτε ἔκτασιν, διδομένην εἰς τὰς ἀγορεύσεις, ἀλλ’ ὅλοι γινώσκετε, ὅτι δὲν εἶναι τὰ τῶν πρὸς συζήτησιν ἀγορεύσεων ὁ λόγος τῆς ἐνεστώσης στάσεως τῆς Συμπολιτεύσεως. Ὅστις παρηκολούθησε τὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως καὶ τὰ τῆς χθεσινῆς καὶ τῆς προχθεσινῆς πείθεται, ὅτι ἄλλος εἶναι ὁ λόγος τῆς στάσεως ἡμῶν, εἶναι ὅτι αἱ ἀγορεύσεις δὲν γίνονται πρὸς συζήτησιν, ἀλλὰ πρὸς κωλυσιεργίαν. Βεβαίως τοῦτο δὲν συμβαίνει, ὅταν ὁμιλῇ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἢ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, τοὐναντίον φρονοῦμεν, ὅτι αἱ ὁμιλίαι τῶν ἀξιοτίμων τούτων κυρίων Βουλευτῶν εἶναι ἀπαραίτητοι ἐν συζητήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης ἔπρεπε νὰ παράσχωμεν πᾶσαν διευκόλυνσιν, ὡς καὶ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος, ἵνα ᾖ ἀρτία ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι, ὅπως ἡμεῖς πολιτευόμεθα, οὕτως ἔπρεπε νὰ πολιτεύηται καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, καὶ ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ διακόπτηται ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ παρεμβάλλωνται μυρία ἄλλα ζητήματα, ὅλως ἄσχετα πρὸς τὸν προϋπολογισμόν. Ἐὰν πρόκηται περὶ ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης καὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἡ Βουλὴ πᾶσα θέλει παράσχει πᾶσαν διευκόλυνσιν πρὸς τὴν συζήτησιν, καὶ πρὸς τοῦτο προτείνω, ἵνα λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§217Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οὔτε οἱ πολιτικοὶ ἄνδρες οὔτε τὰ κόμματα ἔχουσι δικαίωμα νὰ ποιῶνται ψυχολογικὰς ἐρεύνας ἐπὶ τῆς τακτικῆς, τὴν ὁποίαν οἱ ἀντίπαλοι αὐτῶν μετέρχονται. Ἕκαστος ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀνακοινοῖ εἰς τὴν Βουλὴν ὁποίας ἔχει γνώμας, καὶ νὰ ῥυθμίζῃ τὴν πολιτείαν αὑτοῦ καθ’ ὃν αὐτὸς νομίζει τρόπον. Ἐὰν νομίζῃ, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους ἐπιβάλλει εἰς αὐτὸν νὰ καταφεύγῃ εἰς τὴν κωλυσιεργίαν, οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικρίνῃ αὐτόν· μόνον οἱ ἐκλογεῖς αὐτοῦ ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωσι λόγον καὶ κρίνωσι περὶ τῆς πολιτείας αὐτοῦ. Ἑπομένως δὲν νομίζω, ὅτι δικαιολογεῖ τι τὴν πλειονοψηφίαν νὰ ποιῆται κατάχρησιν τῆς δυνάμεως αὐτῆς, ζητοῦσα νὰ κανονίσῃ αὐτὴ τὸν τρόπον τῆς πολιτείας ἑκάστου. Ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις προέβη εἰς συζητήσεις πρὸς κωλυσιεργίαν, εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ πράξῃ, ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ τοῦτο πράξαντες οὕτω σκέπτονται, δὲν σκέπτεται δ’ οὕτω ἡ πλειονοψηφία, ἔχει τὸ δικαίωμα αὕτη νὰ προσπαθήσῃ νὰ περιστείλῃ τὰς συζητήσεις ὅσον θέλει, ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι θὰ ὑποβληθῇ εἰς πάσας τὰς συνεπείας, τὰς ὁποίας θὰ προεκάλει ἡ τοιαύτη ἐπιμονὴ αὐτῆς.

§218ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἐδήλωσα ἀπ’ ἀρχῆς, πρὶν ἢ λάβω τὸν λόγον, ὅτι δὲν προτίθεμαι νὰ εἰσέλθω εἰς τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἀνέπτυξεν ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς ἀπῆν τῆς συνεδριάσεως, καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι δὲν ἦτο ἕτοιμος νὰ ἀγορεύσῃ, ἐδέχθην νὰ ὁμιλήσω, ὅπως ἀποδείξω καθαρῶς καὶ εἰλικρινῶς, ὅτι ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα εἴπομεν χθὲς ἐκπληροῦμεν· ὅτι δηλ. ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν νὰ πράξωμεν ἄλλο τι ἢ νὰ συζητήσωμεν εὐρέως καὶ ἀνέτως τὸν προϋπολογισμὸν ἄνευ παρακωλύσεων. Ἀνέβην λοιπὸν τὸ βῆμα καὶ ἐδέχθην, καίτοι κεκμηκώς, νὰ συζητήσω. Ἀνέμενον δὲ, κατόπιν τῆς εἰλικρινοῦς ταύτης συμπεριφορᾶς μου, ἄλλην συμπεριφορὰν ἀπὸ μέρους τῆς πλειοψηφίας. Λυποῦμαι δὲ, διότι ἀντὶ τούτου ἐγένοντο ὅσα ἐγένοντο.

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 11 καὶ 10′ μ. μ.