1894.02.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 56

τῆς 15 Φεβρουαρίου 1894.

(Τρίτη).

Ὥρα 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα ἐκ Βώλου πολλῶν ἐργοστασιαρχῶν βυρσοδεψείων, ἀλευρομύλων καὶ μεταξουργείων, παρακαλούντων τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐπιταχύνῃ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ δημοτικοῦ δασμοῦ εἰδῶν τινων εἰσαγομένων ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς καὶ ἐξ ἄλλων μερῶν τοῦ Κράτους μεταφερομένων. Ἐπίσης ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων τῆς κωμοπόλεως Καλαῤῥυτῶν, παρακαλούντων ὅπως χορηγηθῶσιν αὐτοῖς τὰ αὐτὰ προνόμια, ἅτινα ἐχορηγήθησαν καὶ εἰς τοὺς κατοίκους Ἄρτης.

§2ΜΙΧ. ΛΑΜΠΡΟΣ. Παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν μετὰ συστάσεως τῆς Βουλῆς, καθόσον οἱ αὐτοὶ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἔπεισαν ἄλλοτε τὴν Κυβέρνησιν νὰ χορηγήσῃ προνόμια εἰς τοὺς κατοίκους Ἄρτης, ὑφίστανται, καὶ περισσότερον μάλιστα, διὰ τοὺς κατοίκους Καλαῤῥυτῶν, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι τὰ κτήματα αὐτῶν εὑρίσκονται παρὰ τὴν ὁροθετικὴν γραμμήν, πολλὰ δὲ τούτων καὶ ἔξω ταύτης.

§3ΠΑΧΥΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ νὰ συστηθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ ἐμπορικὸς σύλλογος Καλαμῶν «Ἑρμῆς» ἀπέστειλεν ὑπόμνημα πρὸς τὴν Βουλήν, δι’ οὗ ὑποβάλλει διαφόρους παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου.

§5ΣΑΚΚΗΣ. Εἶμαι ἐντεταλμένος νὰ ὑποστηρίξω τὸ ὑπόμνημα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Καλαμῶν, καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως, εἰ δυνατόν, ἐπιτρέψῃ τὴν τύπωσιν αὐτοῦ, καθόσον ὁ εἰρημένος σύλλογος ἀντιπροσωπεύει τὰς ἐπαρχίας Καλαμῶν καὶ Μεσσήνης, αἵτινες, καίτοι παράγουσι κατωτέρας ποιότητος σταφιδόκαρπον, οὐχ ἧττον ἀποκρούουσι τὴν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητουμένην παρακράτησιν τοῦ πλεονάσματος. Ὑποβάλλω ὡσαύτως ἀναφορὰν διαφόρων σταφιδοκτημόνων ἐκ Ζακύνθου, οἵτινες ἀποκρούουσι τὴν παρακράτησιν, δι’ οὓς λόγους ἐκθέτουσιν ἐν τῇ ἀναφορᾷ των ταύτῃ, θεωροῦντες ἅμα καὶ ὡς δημευτικὸν τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον παρακαλοῦσι δὲ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὡς οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα δυναμένου νὰ ἔχῃ.

§6ΠΑΠΑΧΕΛΑΣ. Θὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. Πρόεδρον νὰ τυπωθῇ καὶ αὕτη ἡ ἀναφορά, ὡς καὶ ἡ ἑτέρα τοῦ Ἐμπορικοῦ Συλλόγου Καλαμῶν.

§7ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τίς εἶναι ἡ ἀληθὴς εἴδησις ἐκ τῶν δύο δημοσιευθεισῶν ἤδη ἐν τῷ ὀργάνῳ τῷ δημοσιογραφικῷ, τῷ διερμηνεύοντι τὰς γνώμας τῆς Κυβερνήσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἑλληνικῶν ἐφημερίδων καὶ περιοδικῶν εἰς τὴν ὅμορον χώραν. Πρὸ ἡμερῶν κατεχωρίσθη ἐν τῇ περὶ ἧς ὁ λόγος ἐφημερίδι τηλεγράφημα τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβευτοῦ ἡμῶν, δι’ οὗ ἀνήγγελλεν οὗτος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐλόγιζεν ἑαυτὸν εὐτυχῆ, δυνάμενος νὰ ἀνακοινώσῃ, ὅτι ἐπετράπη ἐλευθέρα ἡ εἴσοδος τῶν ἑλληνικῶν ἐφημερίδων καὶ περιοδικῶν εἰς τὴν Τουρκίαν. Πολλαὶ ἐφημερίδες ἑλληνικαὶ, ὑφιστάμεναι ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν καὶ ἔχουσαι παλαιοὺς συνδρομητὰς ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ, ἔσπευσαν, συνεπείᾳ τοῦ τοιούτου ἐπισήμου, ἐπισημοτάτου τηλεγραφήματος, νὰ ἐπαναλάβωσι τὴν πρὸς αὐτοὺς ἀποστολὴν τῶν φύλλων των. Τὸ ταχυδρομεῖον ἐνταῦθα δέχεται τὰ τοιαῦτα φύλλα καὶ τὰ ἀποστέλλει, ἐνῷ πρὶν δὲν ἐδέχετο αὐτά. Ἐν τούτοις σήμερον δημοσιεύεται διὰ τοῦ αὐτοῦ ὑπουργικοῦ ὀργάνου, ὅτι ἐπετράπη εἰς μόνα τὰ περιοδικὰ ἡ εἴσοδος, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τὰς ἐφημερίδας. Ὁ Ἕλλην πρεσβευτὴς ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἀνὴρ συνετὸς καὶ ἀπὸ ἐτῶν ἐργαζόμενος ἐκεῖ, βεβαίως δὲν θὰ ἔσπευδε νὰ λογίσῃ ἑαυτὸν εὐτυχῆ, διότι ἐπετράπη ἡ εἴσοδος εἰς μόνα τὰ περιοδικά. Τὰ φύλλα, δι’ ὧν πράγματι θ’ ἀποκαθίστατο ἡ πνευματικὴ ἐπικοινωνία μεταξὺ ἐλευθέρων καὶ δούλων Ἑλλήνων, εἶναι τὰ ἡμερήσια φύλλα. Βεβαίως τοῦτο θὰ ἦτο ἀληθὲς κατόρθωμα, καὶ διὰ τοῦτο ἔπρεπε νὰ θεωρήσῃ ἑαυτὸν εὐτυχῆ ὁ κ. Μαυροκορδάτος, ἐὰν ἐπετρέπετο ἡ εἴσοδος αὐτῶν εἰς Τουρκίαν. Ἐπιθυμῶ νὰ δώσῃ τὰς δεούσας πληροφορίας ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως συμμορφωθῶσι πρὸς αὐτὰς οἱ ἐνδιαφερόμενοι.

§8ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὴν παρανόησιν ἔδωκεν ἀφορμὴν ὁ κατηραμένος σύνδεσμος καὶ, ὁ ὁποῖος ἐτέθη μεταξὺ τῆς γαλλικῆς λέξεως journeaux καὶ τῆς λέξεως periodiques. Τὸ τηλεγράφημα ἀληθῶς, ὡς διεβιβάσθη ἐκ Κωνσταντινουπόλεως ἀνοικτὸν, εἶχε journeaux et periodiques», ἀλλ’ ἐκ τῶν ὑστέρων ἀπεδείχθη, ὅτι ἦτο μόνον «journeaux periodiques», καὶ ὅτι ὁ καὶ (et) παρεῖλκε. Τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ, κατὰ διαταγήν μου, ἀνεκοινώθη εἰς τὰς ἐφημερίδας, οὐχὶ ἀποκλειστικῶς εἰς μίαν. Ἀλλὰ μετὰ 24, νομίζω, ὥρας ἦλθε καὶ τὸ ταχυδρομεῖον, ἐκ τῶν ἐκθέσεων δὲ τοῦ πρέσβεως ἐγνώσθη, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐδόθη ἡ ἄδεια τῆς κυκλοφορίας τῶν περιοδικῶν, ἐλπίδες δὲ πολλαὶ ὑπάρχουσιν, ὅτι θὰ ἐπιτραπῇ καὶ ἡ κυκλοφορία τῶν ἐφημερίδων τῶν καθημερινῶν. Ταῦτα εἶναι τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην διατρέξαντα.

§9ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὐδόλως ἐσκέφθην ν’ ἀπευθύνω μομφήν τινα κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς μεταδόντος τὴν εἴδησιν εἰς ἓν μόνον φύλλον, φίλα φρονοῦν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Τὸ φύλλον αὐτὸ ἐπεκαλέσθην μόνον, ὅπως διαπιστώσω τὴν ἀκρίβειαν τοῦ πράγματος. Ἀλλὰ, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς ὁ ἡμέτερος πρεσβευτὴς ἔσπευσε νὰ θεωρήσῃ ἑαυτὸν εὐτυχῆ, διότι ἐπετράπη ἡ εἴσοδος μόνον τῶν περιοδικῶν. Νομίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ διὰ τοῦ πρεσβευτοῦ ἡμῶν ἐν Κωνσταντινουπόλει καὶ διὰ τοῦ ἐνταῦθα Ὀθωμανοῦ πρεσβευτοῦ ὀφείλει νὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως αἱ ἐλπίδες, τὰς ὁποίας ἐξεδήλωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, πραγματοποιηθῶσι· διότι εἶναι λυπηρὸν, λυπηρότατον, ἐνῷ ἁπάντων τῶν ἄλλων Κρατῶν, οὐδ’ αὐτῆς τῆς Ῥουμανίας, τῆς Σερβίας καὶ τῆς Βουλγαρίας ἐξαιρουμένων, αἱ ἐφημερίδες ἐπιτρέπεται νὰ εἰσάγωνται εἰς τὴν Τουρκίαν, μόνον αἱ ἑλληνικαὶ ἐφημερίδες ἀποκλείονται τούτου, εἰ καὶ ἔπαυσαν αὗται ἀπὸ πολλοῦ νὰ ἀσχολῶνται εἰς ἐξωτερικὰ ζητήματα.

§10ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὀφείλω νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς ἐπὶ τοῦ χθὲς κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ἐγερθέντος ζητήματος τῆς ὑποβολῆς τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, καὶ ὀφείλω νὰ δώσω τὰς ἐξηγήσεις ταύτας, καθόσον εἶμαι μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, συνεννοηθεὶς μετὰ τοῦ προέδρου αὐτῆς περὶ τοῦ τρόπου τῆς συντάξεως τῆς ἐκθέσεως καὶ τῶν κατ’ αὐτήν. Ἀληθῶς κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς παρέστησα εἰς τὸν κ. πρόεδρον, ὅτι διαφωνοῦμεν κατά τε τὴν βάσιν καὶ τὰς λεπτομερείας πρὸς τὸν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντα προϋπολογισμόν, συνεπῶς ἐπεφυλαττόμεθα νὰ ὑποβάλωμεν ἰδίαν ἔκθεσιν, παρεκάλεσα δὲ τὸν κ. πρόεδρον νὰ μὲ εἰδοποιήσῃ περὶ τῆς ἡμέρας τῆς ὑποβολῆς τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειονοψηφίας. Ὁ κ. πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ὁμολογουμένως χθὲς περὶ τὴν μεσημβρίαν μοὶ ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ εἶδον διάφορα μέλη τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἔλαβον παρ’ αὐτῶν ἐντολήν, ὅπως ἴδω τὸν κ. Σιμόπουλον πρὸ τῆς καταθέσεως τῆς ἐκθέσεως καὶ παραστήσω εἰς αὐτὸν, ὅτι τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας ἐπιθυμοῦσι νὰ ἀκούσωσι τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειονοψηφίας, ἵνα μετὰ τοῦτο ἀποφανθῶσιν, ἐὰν θὰ ὑπογράψωσι τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας, ἢ ἂν θὰ συντάξωσιν ἰδίαν. Ἀλλ’ ὁ κ. πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, εἰς ὃν ἀνεκοίνωσα ταῦτα, μοὶ εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀναγνώσῃ πρὸς τὴν μειονοψηφίαν τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας, μετὰ τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἡ μειονοψηφία ἔκαμεν· ἀλλ’ ὁ μετ’ ἐμοῦ παρὼν τὴν στιγμὴν ἐκείνην ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Ἐμπειρῖκος ὑπέδειξεν εἰς τὸν κ. Σιμόπουλον, ὅτι καὶ αὐτὸς καὶ ἄλλα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐπιθυμοῦσι νὰ ἀκούσωσι τὴν ἔκθεσιν. Ὁ κ. πρόεδρος ἀπήντησεν αὐτῷ, ὅτι, «ἂν μοὶ δίδετε τὴν διαβεβαίωσιν, ὅτι θὰ ὑπογράψητε, ἔστω καὶ μετ’ ἐπιφυλάξεως, τότε δύναμαι τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας νὰ σᾶς τὴν ἀναγνώσω». Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν μελῶν, ἅτινα εἶχον διατυπώσει γνώμην κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συνεδριάσεως περὶ τούτου, ὑπῆρχον καὶ μέλη, τὰ ὁποῖα δὲν εἶχον διατυπώσει γνώμην, ὡς ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Σκουζὲς καὶ ὁ βουλευτὴς ἐκ Κορίνθου κ. Δημητριάδης. Αὐτὰ εἶναι τὰ λαβόντα χώραν κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς τελευταίας συνεδριάσεως τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν χθές. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι, ὡς διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Ῥάλλης, ὤφειλεν ὁ κ. πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, μετὰ τὴν δήλωσιν, ἥτις ἐγένετο εἰς αὐτὸν, νὰ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς, προσέτι δὲ, ὡς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐδήλωσεν, ἡ ἐπιτροπὴ, ἥτις διηρμήνευσε τὸ φρόνημα αὐτῆς ἐν τῇ ἐκθέσει, δὲν ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ. Δὲν εἶναι δὲ ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ, καθόσον ἐκ τῆς μειονοψηφίας μόνον ἐγὼ καὶ ὁ κ. Ἐμπειρῖκος προσήλθομεν εἰς τὴν αἴθουσαν, ἐν ᾗ ἐπρόκειτο νὰ ὑπογραφῇ ἡ ἔκθεσις, καὶ ὑπεβάλομεν τὴν ἀξίωσίν μας ταύτην· μετὰ τὴν ἀπάντησιν ὅμως τοῦ κ. προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς, ἀποχωρησάντων ἡμῶν, ἀπαρτία δὲν ὑπῆρχεν. Ἑπομένως δὲν εἶναι ἔγκυρος ἡ ἔκθεσις, ὄχι μόνον διότι δὲν ἀνεγνώσθη εἰς τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα ἐπεφυλάχθησαν νὰ δηλώσωσιν, ἐὰν θὰ ὑπογράψωσι ταύτην ἢ ὄχι, ἀλλὰ καὶ διότι καθ’ ἣν ὥραν ὑπεβλήθη εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡ ἔκθεσις, ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ. Ὤφειλον νὰ ὑποβάλω ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν, διότι χθὲς δὲν ἤμην παρὼν, ὅτε ἐγένετο λόγος περὶ τούτου· ἡ Βουλὴ δὲ, οὖσα ἐν ἐπιγνώσει αὐτῶν, εἶναι κυρία νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπόφασίν της, ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἐπίσης εἴμεθα κύριοι νὰ διαμαρτυρηθῶμεν κατὰ τοιαύτης ἐκνόμου ἀποφάσεως.

§11Α. ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὀφείλω νὰ κάμω παρατήρησίν τινα: Ὅτε ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς περὶ ἀντικαταστάσεως τῶν μὴ προσερχομένων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ μελῶν τῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπῆς, ἐγὼ, καίτοι εἶχον στενοχωρίας ἰδιαιτέρας, προσηρχόμην τακτικῶς εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῶ, καὶ ἠρχόμην ὁ πρῶτος μάλιστα μετὰ τῶν πλείστων τακτικῶν μελῶν, ἀπελείπετο δὲ μόνος ὁ πρόεδρος, τοῦ ὁποίου ἐγένετο σκέψις ἡμέραν τινὰ νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀντικατάστασιν, διότι ὅλοι εἴχομεν προσέλθει καὶ μόνος ὁ κ. πρόεδρος ἀπουσίαζεν· ἀλλ’ ἐπεριμένομεν αὐτόν. Ἐνίοτε δ’ ἀπελιπόμην ἐγώ. Ἀλλ’ ἐν τέλει ἐμείναμεν σύμφωνοι εἰς τὰ πλεῖστα κεφάλαια τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἀλλ’ ὅταν ἐτελείωσαν αἱ ἐργασίαι, ἀπεξεδεχόμεθα νέαν συνεδρίασιν, τὴν τελευταίαν, πρὸς ἀνάγνωσιν τῆς ἐκθέσεως εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ὁποίας ὁ πρόεδρος δὲν ἦτο μόνον πρόεδρος, ἀλλὰ καὶ εἰσηγητής. Δὲν εἰδοποιήθην διόλου, ὅτι συνῆλθεν ἡ ἐπιτροπὴ, καὶ ὅτι ἀνεγνώσθη ἐνώπιον αὐτῆς ἔκθεσις, ἀλλὰ χθὲς μόνον εἷς ὑπάλληλος τῆς Βουλῆς μοὶ ἐζήτει νὰ ὑπογράψω, ἀλλ’ ἀπεποιήθην, ἰσχυρισθεὶς ὅτι δυσκολεύομαι νὰ ὑπογράψω ἔκθεσιν, ἣν δὲν ἀνέγνωσα. Δὲν γνωρίζω τίνα ἐξήγησιν ἔδοσαν εἴτε τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς εἴτε τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας· ἐγὼ ὅμως ὁμολογῶ, ὅτι κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἰς τὰ καθέκαστα δὲ ὑπέβαλον παρατηρήσεις τινὰς, καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπιφυλάσσομαι νὰ ἀναπτύξω τὰς ἀντιῤῥήσεις μου. Αὕτη εἶναι ἡ ἀλήθεια, καὶ πᾶσα ἄλλη παρατήρησις εἶναι περιττή.

§12ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Εἴμεθα συμφωνότατοι.

§13ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐκ τῆς ἀφηγήσεως, τὴν ὁποίαν ἠκούσαμεν ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων, ἀποδεικνύεται, ὅτι ἀκαίρως ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπεβλήθη εἰς τὸ Προεδρεῖον, καθ’ ὃν χρόνον ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶχεν ἤδη ἀποπερατώσει τὴν ἐργασίαν της. Προσήχθη δὲ ἀκαίρως καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι εἶχε κληθῆ ἡ ἐπιτροπή, ὅπως ἀκούσῃ τῆς ἐκθέσεως καὶ ὑπογράψῃ αὐτήν. Ἐκ τῶν ὑπογραφῶν τῆς ἐκθέσεως ταύτης ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ, ἑπομένως ἡ ἀπόφασις, ἣν ἔλαβεν ἄνευ ἀπαρτίας, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κῦρος. Ὑπάρχουσι ζητήματα, τὰ ὁποῖα δὲν πρέπει νὰ λύωνται διὰ τῆς πλειονοψηφίας, καὶ τοιοῦτον εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας. Κατὰ τὸν ὑπάρχοντα κανονισμόν, πρέπει νὰ παρίσταται τὸ ἥμισυ πλέον ἑνός, διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἀπαρτία. Γνωρίζετε εἰς ποῖα ἄτοπα ἔδωκεν ἀφορμὴν ἄλλοτε τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ εἰς ὁποίους κλονισμοὺς ἐνέβαλε τὴν τότε Κυβέρνησιν. Καλῶς ἐτέθη χθὲς τὸ ζήτημα τοῦ ἀπαραδέκτου τῆς ἐκθέσεως, ὡς μὴ ἐκπροσωπούσης τὴν ἀπόφασιν τῆς ἐπιτροπῆς ἐν τῇ ὁλομελείᾳ αὐτῆς. Τοῦτο ἐπιβεβαιοῦται δι’ αὐτῶν τῶν ὑπογραφῶν τῆς ὑποβληθείσης ἐκθέσεως. Νομίζω καλόν, καθόσον δὲν πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἀπώλεια χρόνου, νὰ ἐπιστραφῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἡ ἔκθεσις, μὲ τὴν ἐντολὴν, ὅπως ἀναγνωσθῇ αὕτη ἐν αὐτῇ, καὶ ὑπογραφῇ ἐν ἀπαρτίᾳ, μεθ’ ὃ νὰ προσαχθῇ ἐκ νέου εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν...

§15ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν θέλει ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν ἡ πρότασίς μου αὕτη, ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι δὲν ἐννοοῦμεν νὰ μετάσχωμεν ψηφοφορίας, καθ’ ἣν τίθεται ὑπὸ συζήτησιν δικαίωμα στηριζόμενον εἰς θεμελιώδη διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ ἐπανάληψις τῆς ψηφοφορίας, ἥτις χθὲς ἐματαιώθη, ἕνεκα ἐλλείψεως ἀπαρτίας.

§17ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ χθὲς δὲν παρευρέθην εἰς τὴν συζήτησιν αὐτῆς τῆς προτάσεως, καὶ πρόκειται ἤδη νὰ ψηφοφορήσωμεν, θὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, πρὸς δικαιολογίαν τῆς ψήφου μου. Ὡς ἀντελήφθην, κύριε Πρόεδρε, καὶ ὡς ἐνόησα καὶ ἀπὸ τὴν μικρὰν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἐγένετο σήμερον, δὲν ἀμφισβητεῖται ἡ ἀπαρτία τῆς ἐπιτροπῆς κατὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀναγκαῖον καὶ ἀπαραίτητον εἶναι ἡ ἐν ἀπαρτίᾳ ἀπόφασις· ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς δὲν κάμνει τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ μεταβιβάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀποφάσεις καὶ τὰς σκέψεις τῆς ἐπιτροπῆς, ὧν ἡ ἀκρίβεια πιστοποιεῖται διὰ τῶν κρατουμένων πρακτικῶν. Κατὰ τὴν γνώμην μου, ὁ ἀριθμὸς τῶν ὑπογραφόντων τὴν ἔκθεσιν ταύτην δὲν ὁρίζεται οὔτε ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ, οὔτε ὑπὸ οἱασδήποτε ἄλλης διατάξεως, ὅπως ἀπαιτῆται ἀναγκαίως ἐν ἀπαρτίᾳ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ὑπογραφή. Ὑποθέσετε ὅτι, ἐνῷ ἡ ἐπιτροπὴ ἐν ἀπαρτίᾳ ἀπεφάσισε καὶ πρόκειται νὰ ὑπογραφῇ ἡ ἔκθεσις, ἓν τῶν μελῶν αὐτῆς ἀναγκάζεται ν’ ἀναχωρήσῃ, πρὶν ὑπογράψῃ. Ἡ ἀπόφασις τῆς ἐπιτροπῆς ἔπαυσε νὰ ἦναι ἔγκυρος, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναμένῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἐπάνοδον τοῦ ἀναχωρήσαντος, ὅπως προβῇ εἰς συζήτησιν; Νομίζω ὅτι τοῦτο εἶναι ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν δὲν πρέπει νὰ καθιερώσωμεν, ὡς μὴ συνᾴδουσαν μὲ τὸν Κανονισμὸν, καὶ διὰ τοῦτο θέλω ψηφίσει κατὰ τῆς προτάσεως.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἀκόλουθος πρότασις, τὴν ὁποίαν χθὲς ὑπέβαλεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος (ἀναγινώσκει): «Προτείνω ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν θεωρεῖ πλήρη τὴν ὑποβληθεῖσαν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς φέρουσαν ἁπλῶς ἕνδεκα ὑπογραφάς». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν Ἀχ. Χοϊδᾶ καὶ Π. Σάκκη, ὡς ψηφολεκτῶν, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 108, ἐξ ὧν 3 ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 103 κατὰ τῆς προτάσεως, καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Κατὰ συνέπειαν ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ σταφιδικοῦ ταμείου.

§20ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ μακρὰ συζήτησις, ἡ ὁποία ἐγένετο καθ’ ὅλας τὰς ἡμέρας ταύτας, τὰ διάφορα σχέδια νόμων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν, καὶ αἱ διάφοροι γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι ἀνεπτύχθησαν, νομίζω ὅτι ἀπέδειξαν, ὅτι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, σκοπὸν ἔχον νὰ κανονίσῃ ἰδιωτικὰ συμφέροντα, προσκρούει εἰς τὰς διαφόρους ἀξιώσεις καὶ τὰ διάφορα συμφέροντα, τὰ ὁποῖα προτίθεται νὰ συμβιβάσῃ. Ἡ Πολιτεία ἐν παρομοίᾳ περιπτώσει ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπέμβῃ καὶ νὰ κανονίσῃ ἰδιωτικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ χωρὶς νὰ προσβάλῃ τὴν θέλησιν ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ, πρέπει δὲ νὰ κανονίσῃ τὰς ὑποχρεώσεις οὕτω πως, ὥστε νὰ ἐκπληρῶται πράγματι ἡ κανονικὴ λειτουργία, χωρὶς νὰ προσκρούσῃ εἰς τὴν ἐλευθέραν ἐνέργειαν τοῦ ἀτόμου. Ἠκούσατε ὅτι τὸ νομοσχέδιον δύο ἰδίως ζητήματα προτίθεται νὰ κανονίσῃ. Πρῶτον καὶ κύριον, νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς τύχης τοῦ σπουδαιοτέρου προϊόντος τῆς Ἑλλάδος, τῆς σταφίδος, καθόσον παρατηρεῖται, ὅτι ἡ μεγάλη παραγωγὴ εἶναι ἄνισος πρὸς τὴν κατανάλωσιν, κατεβλήθη δὲ εἰδικὴ πρόνοια περὶ τὸν καταλληλότερον τρόπον, ὅπως ἡ παραγωγὴ ἀνταποκριθῇ πρὸς τὴν κατανάλωσιν. Κατὰ δεύτερον λόγον προβλέπει περὶ τῶν μέσων τῆς καλλιεργείας τῶν σταφιδαμπέλων· ἔχον ὑπ’ ὄψει τὸ νομοσχέδιον τὴν στενοχωρίαν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν οἱ σταφιδοκτήμονες ἀπέναντι τῆς οἰκονομικῆς κρίσεως, εἰς ἣν διατελοῦμεν, ἀπέναντι τῶν στενοχωριῶν, εἰς ἃς αἱ Τράπεζαι εὑρίσκονται, αἱ ὁποῖαι ἄλλοτε ἐχρησίμευον ὡς μέγας παράγων διὰ τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων, τὸ νομοσχέδιον ἐφρόντισεν, ἵνα συντελέσῃ καὶ εἰς τὴν ἄρσιν τοῦ κωλύματος τούτου. Ἀλλὰ δυστυχῶς, ἐπειδὴ τὸ ζήτημα ἦλθεν ὅλως διόλου ἐσπευσμένως καὶ δὲν ἐδόθη ἀρκετὸς χρόνος πρὸς μελέτην ὡς πρὸς τὰς διαφόρους ἀνάγκας καὶ τὰς διαφόρους ἀπαιτήσεις, προσέκρουσεν, ἅμα ὑποβληθέν, εἰς τὴν γνώμην ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων προέβλεπεν. Ὁ σχηματισμὸς σταφιδικοῦ ταμείου εἶναι βεβαίως παρὰ πάντων ἀνεγνωρισμένος καὶ παρὰ πάντων ἀποδεκτὸς, ἀλλ’ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὀργανίζεται τὸ ταμεῖον, παρετηρήσατε ὅτι πανταχόθεν, ἀπὸ ὅλας τὰς ἐπαρχίας, αἱ ὁποῖαι ἐνδιαφέρονται, ἀπεκρούσθη. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προβῇ, ἀναλόγως τῶν ὑποβληθεισῶν καὶ ὑποβληθησομένων γνωμῶν, εἰς ἓν ἀποτέλεσμα. Ὡς πρὸς τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ πλεονάσματος, οὐδεμία σπουδαία ἀντίῤῥησις ἠγέρθη (θόρυβος)· αἱ ἐπαρχίαι, αἱ ὁποῖαι ἀνθίστανται, δὲν εἶναι καὶ αὐταὶ μεταξὺ των σύμφωνοι· ὑπάρχουσι καὶ ἐκεῖ διάφοροι γνῶμαι. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἡ ἀφαίρεσις τοῦ πλεονάσματος εἶναι ἀπαίτησις, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ ὑποχωρήσωμεν. Δὲν εἶναι σήμερον ὁ καιρὸς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς μακρὰς θεωρίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε χθὲς καὶ αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ὦσιν ἐν μέρει ὀρθαί, ὅτι τὸ μέγα περίσσευμα δὲν θὰ εὕρῃ κατανάλωσιν, ὅτι ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπὸς ἴσως δὲν πραγματοποιηθῇ καθ’ ὁλοκληρίαν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον εἶναι μία δοκιμή, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται. Ἡ ἀφαίρεσις τοῦ πλεονάσματος, ἔστω, θέλει ὑπηρετήσει καὶ τὴν παραγωγὴν καὶ τὴν κατανάλωσιν, καὶ θέλει διατηρήσει τοῦ προϊόντος τὴν ἀξίαν, ὅπερ εἶναι ἀπαραίτητον, ἵνα μὴ καταστραφῇ ἡ σπουδαιοτέρα παραγωγὴ τοῦ τόπου. Προκειμένου λοιπὸν νὰ ὑπηρετήσωμεν τὴν γενικὴν αὐτὴν ἀπαίτησιν, καὶ παρουσιαζομένων δυσχερειῶν καὶ ἀντιῤῥήσεων ὡς πρὸς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν πρέπει νὰ σχηματισθῇ τὸ σταφιδικὸν ταμεῖον, πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν τὴν γνώμην τῆς διαιρέσεως τοῦ νομοσχεδίου, τὴν ὁποίαν αἱ Πάτραι καὶ ἄλλαι ἐπαρχίαι συνέστησαν διὰ ψηφίσματος, καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας, ὡς ἤκουσα, οὔτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει ἀντίῤῥησιν, ν’ ἀφήσωμεν δὲ κατὰ μέρος τὸ σταφιδικὸν ταμεῖον, περὶ οὗ ἐν τῷ μέλλοντι δυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν καὶ ἀποφασίσωμεν, τόσῳ μᾶλλον, καθόσον δὲν δύναται τὸ σταφιδικὸν ταμεῖον νὰ ὑπηρετήσῃ σήμερον τὴν ἀνάγκην τῶν σταφιδοκτημόνων· μέχρις οὗ ὀργανωθῇ καὶ χορηγήσῃ δάνεια, ὁ χρόνος θέλει παρέλθει. Ἡ ἀνάγκη, ἡ ἐπιβαλλομένη σήμερον, εἶναι ἡ ἀφαίρεσις τοῦ πλεονάσματος, διότι αὐτὴ θὰ ὑπηρετήσῃ τὴν προσεχῆ παραγωγὴν, καὶ περὶ αὐτῆς δὲν δυνάμεθα ν’ ἀναβάλωμεν. Διὰ τοῦτο λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω σχέδιον νόμου περὶ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ περισσεύματος, τὸ ὁποῖον διεσκεύασα ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου, ἀπαλείψας τὰ προβλέποντα περὶ σταφιδικοῦ ταμείου ἄρθρα. Παρακαλῶ δὲ, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 155).

§21ΚΡΟΚΙΔΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§22Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤκουσα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὶς ἀγορεύσαντος πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς προνοίας του ὑπὲρ τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος. Τὴν πρώτην φορὰν ἤκουσα αὐτοῦ διδόντος εἰς τὴν Βουλὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλει εἰσαγάγει νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου θέλει προνοήσει ἐπαρκῶς καὶ περὶ τοῦ μέλλοντος καὶ περὶ τοῦ παρόντος καὶ περὶ τοῦ ἀμέσως παρόντος τοῦ προϊόντος τούτου, διότι εἰς δύο διέκρινε τότε στάδια τὸ παρόν· τὴν δευτέραν φορὰν, χθὲς, ἤκουσα αὐτοῦ διὰ μακρῶν ἀγορεύσαντος καὶ ἀσχοληθέντος μᾶλλον εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν διαφόρων διατάξεων, τὰς ὁποίας περιέλαβεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὀλιγώτερον δὲ εἰς τὰ κυριώτερα θέματα, τὰ ὁποῖα εἰκότως ἀπασχολοῦσι τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ καὶ ὅσα εἶπε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὡς εἰσηγητήριον λόγον, ὅτε εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον, ἂν δὲν ἤκουσα, διότι δὲν ἔτυχον παρὼν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀνέγνων ὅμως μετὰ τῆς αὐτῆς προσοχῆς· ὁμολογῶ δὲ, ὅτι καὶ κατὰ τὰς ὀκτὼ ἡμέρας, κατὰ τὰς ὁποίας ἤδη ἐσυζητήσαμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, μετὰ προσοχῆς ἤκουσα πάντων τῶν ἀγορευσάντων. Βεβαιῶ δ’ ὑμᾶς, ὅτι καὶ σήμερον ἔτι, ἂν ἐτίθετο εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἤθελον ἀμφιβάλει περὶ τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν ὤφειλον νὰ δώσω. Καὶ ἤκουσα μάλιστα προχθὲς σπεύδοντα μέλη τῆς πλειοψηφίας, ἵνα τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἤκουσα χθὲς καὶ αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅταν χθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐζήτησε ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ διὰ ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς ἀτελείας, ἣν κατήγγειλεν ὅτι εἶχεν ἡ ἔκθεσις τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἤκουσα, λέγω, αὐτοῦ ἀγανακτοῦντος καὶ ἐγκαλοῦντος τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὡς ζητοῦσαν νὰ παρακωλύσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ σταφίδος. Ὅταν ἤκουσα τὴν αἰτίασιν ταύτην ἀπευθυνομένην πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ἐπείσθην ὅτι παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ θὰ ὑπηγορεύθησαν καὶ αἱ ὕβρεις, τὰς ὁποίας ἐφημερίς τις ὑπουργικὴ ἔγραφε κατὰ πάντων τῶν ἀντιπολιτευομένων τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν συνεκροτήθη ἐν τῇ Βουλῇ ἡ ἀπαρτία, ὡς ἀναγκασθέντων διὰ τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐξέλθωσιν ἀπὸ τὰς κρύπτας των. Παραπλησίας ἐννοίας περιεῖχε καὶ ἡ χθεσινὴ ἀποστροφὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, οἵας ἀνέγραφε καὶ ἡ ὑποστηρίζουσα αὐτὸν ἐφημερίς. Καὶ ἀληθῶς καὶ σήμερον ἔτι ἀγνοῶ ποίαν πρέπει νὰ δώσω ψῆφον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, ἂν ἤθελεν αὕτη τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, διότι τὸ νομοσχέδιον δὲν ἔχει μίαν ἀρχήν, ἀλλὰ πολλὰς ἀρχάς. Ἀρχὴν ἔχει τὸ νομοσχέδιον τὴν κατακράτησιν τοῦ ὑπὲρ τὸ ποσὸν τῆς σταφίδος, ὅπερ καταναλίσκεται, περισσεύματος τῆς παραγωγῆς. Καὶ ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι ἀρχὴ τὰ μάλιστα σοβαρὰ καὶ ἀξία μεγίστης μελέτης. Ἡ ἀρχὴ αὕτη ἀποτελεῖ περιορισμὸν, ἂν ὄχι ἀναίρεσιν, μεγάλου δικαιώματος, τοῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας, καὶ ἑπομένως τοῦ δικαιώματος τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἰδιοκτήτου, ἵνα διαχειρίζηται τὴν περιουσίαν αὐτοῦ καθ’ ὃν ἂν αὐτὸς ἐγκρίνῃ τρόπον. Ἐννοῶ τὰς ἐξαιρετικὰς περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας χάριν τοῦ γενικοῦ συμφέροντος πρέπει νὰ ὑποχωρήσῃ τὸ εὐρύτατον τοῦτο καὶ μέγα δικαίωμα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐξετάσῃ τις μετὰ πάσης ἐπιστασίας, ἂν ὁ προτεινόμενος ὡς λόγος γενικοῦ συμφέροντος δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὸ μέτρον, καθ’ ὃν προτείνεται τρόπον. Δὲν σᾶς ἀπασχολῶ περὶ τῶν ἄλλων λεπτομερειῶν, αἱ ὁποῖαι καθιστῶσι δυσχερῆ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου τούτου, καὶ ἂν ἤθελε γένηται ἀποδεκτὸν κατ’ ἀρχήν· δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς διαφόρου ἀξίας, τὴν ὁποίαν ἔχει τὸ προϊὸν τῆς σταφίδος, ἕνεκα τῆς διαφορᾶς τῆς ποιότητος, καὶ τοῦ τόπου ἐν τῷ ὁποίῳ παρήχθη, ἢ περὶ τῆς διαφορᾶς τῆς δαπάνης, διὰ τῆς ὁποίας παρήχθη, τῆς παρατηρουμένης ἐν τοῖς τόποις καὶ ταῖς περιφερείαις, ἐν αἷς καλλιεργεῖται ἡ σταφιδάμπελος· οὐδ’ ὁμιλῶ περὶ τῶν δυσκολιῶν ἢ τῶν εὐκολιῶν, αἱ ὁποῖαι συνοδεύουσι τὴν παραγωγὴν ἢ τὴν κατανάλωσιν κατὰ λόγον τῆς σπάνεως ἢ τῆς ἀφθονίας τῶν κεφαλαίων. Ἀλλὰ καὶ ὡς ἀρχὴν, περιορίζουσαν ἢ ἀναιροῦσαν τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, πρέπει μετὰ σοβαρότητος νὰ μελετήσωμεν τὴν πρότασιν, καὶ μόνη αὕτη ἡ μελέτη αὐτῆς ἤρκει, ἵνα ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλὴν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν περιέχει μόνον τὴν ἀρχὴν ταύτην. Τὸ νομοσχέδιον ἔχει καὶ ἄλλην ἀρχὴν, τὴν ἀρχὴν τῆς συστάσεως ταμείου εἰδικοῦ, προοριζομένου πρὸς συνδρομὴν τῶν καλλιεργητῶν τῆς σταφίδος, ὅπως δυνηθῇ καὶ ἡ παραγωγὴ καὶ ἡ διάθεσις τοῦ προϊόντος τούτου νὰ ἀνθέξῃ κατὰ τὴν κρίσιν, ἡ ὁποία ἐπέσκηψε. Τὴν ἀρχὴν ταύτην οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, πάντες δὲ, πλὴν ὀλίγων, ὀλιγίστων, πάντες ἀποδέχονται αὐτήν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἀρχὴν ταύτην συνέδεσε μετ’ ἄλλης ἀρχῆς, τῆς ἀρχῆς δανείου λαχειοφόρου. Ἀλλὰ ἀρχὴ ἐκδόσεως δανείου λαχειοφόρου νομίζετε ὅτι δὲν χρήζει βαθυτάτης μελέτης καὶ προσοχῆς; Ἄλλοτε εἶχε προταθῆ δάνειον λαχειοφόρον ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ὁλοκλήρους νύκτας ἐπέμεινεν ἀγωνιζομένη, ἵνα ἀποσοβήσῃ τὴν ὀλεθρίαν ταύτην νόσον, τὴν ὁποίαν καὶ ταύτην ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐπειράθη νὰ εἰσαγάγῃ εἰς τὴν δυστυχῆ ταύτην χώραν. Καὶ τότε δὲν εἴμεθα ἐν πτωχεύσει. Τότε, ἂν ἡ πίστις τοῦ Κράτους κατὰ τὴν γνώμην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶχε βαθέως ὑπονομευθῆ καὶ ἐκβάσεως ἐκλονίζετο, περιαχθεῖσα ἐν ἀκμῇ ξυροῦ, ὑπῆρχεν ὅμως ἔτι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἐπαιρομένη διὰ τὴν ἀκμὴν, εἰς ἣν εἶχεν ἀναβιβάσει τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, καὶ διὰ τὴν προκοπὴν καὶ εὐημερίαν, εἰς ἣν εἶχεν ἀναγάγει τὴν οἰκονομικὴν εὐημερίαν τῆς χώρας. Ἀλλὰ νῦν, ὅτε εἰσερχόμεθα εἰς τὸ στάδιον τὸ ἐπώδυνον, ὅτε ἠρξάμεθα νὰ δοκιμάζωμεν τὰς συνεπείας τῆς πτωχεύσεως καὶ τὰς συνεπείας τῆς ἄρσεως τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, τώρα ζητεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὴν στενοχωρίαν τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος, ἵνα εἰσαγάγῃ λαθραίως τὰ λαχειοφόρα δάνεια; Καὶ πρέπει νὰ κληθῶμεν, ἵνα καὶ τὴν πενίαν, ἡ ὁποία ἐπῆλθε καὶ ἡ ὁποία θέλει πολὺ ἔτι ἐνταθῆ, ὅσον προβαίνει ὁ χρόνος, καὶ ταύτην νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὸν θερισμὸν τῶν τυχηρῶν παιγνιδίων; Ἡ ἀρχὴ τοῦ λαχειοφόρου δανείου εἶναι ἀρχὴ ἀξία μεγάλης μελέτης, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι ὁ σκοπὸς τοῦ δανείου. Ἀλλὰ μήπως εἶναι μόνον αὗται αἱ ἀρχαὶ, τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν καὶ τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ ἀπηρίθμησα; Ἄλλη ἀρχὴ, ἀρχὴ ἡ ὁποία σκοπεῖ τὴν μεταβολὴν τῶν βάσεων ἑταιρίας καθεστηκυίας καὶ λειτουργούσης κατὰ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, ἥτις σκοπεῖ νὰ εὐρύνῃ τὰς βάσεις αὐτῆς καὶ νὰ καλέσῃ αὐτὴν εἰς διαχείρισιν ὑποθέσεων ἀλλοτρίων τοῦ καταστατικοῦ αὐτῆς, σκοπεῖ προσέτι νὰ δώσῃ εἰς αὐτὴν ζωὴν, ἐνῷ δὲν εἶναι γνωστὸν ἂν θέλῃ ἔχει ζωὴν, καὶ νὰ δώσῃ ζωὴν τεσσαράκοντα καὶ τεσσάρων ἐτῶν. Οὕτως, ἐὰν ἐγὼ ἐπιθυμῶ νὰ ψηφοφορήσω μόνον ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς συστάσεως τοῦ σταφιδικοῦ ταμείου, ποίαν πρέπει νὰ δώσω ψῆφον κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ ὑπ’ ὄψει ἡμῶν νομοσχεδίου, ἂν ἤθελε τεθῆ εἰς ψηφοφορίαν, ἀφοῦ ἡ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ ψῆφος εἶναι ψῆφος καὶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς παρακρατήσεως καὶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐκδόσεως δανείου λαχειοφόρου, καὶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς ἀναγεννήσεως τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων; Ἐκ τῶν ἀρχῶν τούτων, ὑπὲρ μιᾶς, ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τῆς παρακρατήσεως δύναμαι νὰ δώσω ψῆφον, ἐὰν πεισθῶ, ὅτι τὸ μέτρον δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ νὰ ἀποβῇ λυσιτελές· ἀλλ’ οὐδέποτε δύναμαι νὰ δώσω ψῆφον ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς δανείου λαχειοφόρου, καὶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ ἡ λαθραία ἀναγέννησις τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, καὶ ἡ ἀνάμιξις αὐτῆς εἰς τὴν ὑπὲρ τῶν σταφιδοκτημόνων πρόνοιαν τοῦ Κράτους. Εἰς τοιαύτας δυστυχῶς δυσκολίας εἰσήγαγεν ἡμᾶς τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τὸ σύστημα τοῦτο ὁ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτῆς ὠνόμασεν οἰκονομικὸν συνδυασμόν· καὶ μ’ ὅλον ὅτι, ὅτε διεχειριζόμεθα ἡμεῖς τὰς κυβερνητικὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους, ὡς σοβαρωτέραν καὶ μεγαλειτέραν κατηγορίαν ἐξετόξευε καθ’ ἡμῶν ἡ Ἀντιπολίτευσις τοῦ χρόνου ἐκείνου, τῆς ὁποίας ἡγεῖτο ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ὅτι ἐγκατελίπομεν τοὺς οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς, δὲν μετέβαλον ἣν ἀρχῆθεν εἶχον γνώμην, ὅτι οἱ οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ, οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν ἐν ἐνεργείᾳ ἐν Ἑλλάδι, ἦσαν τὰ ὄργανα τοῦ οἰκονομικοῦ ὀλέθρου, ὁ ὁποῖος ἐπέσκηψεν ἐπὶ τὴν χώραν. Ἀκούων λοιπὸν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης χαρακτηρίζοντα τὸ σύστημα τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ὡς οἰκονομικὸν συνδυασμὸν, ὠθοῦμαι νὰ ἀποτροπιάζωμαι αὐτό. Ἀλλ’ ἐὰν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ δὲν ἐξυφάνθη οἰκονομικὸς συνδυασμὸς, ὀφείλω νὰ ἀναζητήσω τὴν κυρίαν ἔννοιαν, ἡ ὁποία ἐκράτησε κατὰ τὴν διασκευὴν τοῦ νομοθετήματος, ἀναλύων τὰ μέρη αὐτοῦ, ὅπως ἀνεύρω ποῖαι ἦσαν αἱ ἰδέαι, ποῖαι ἦσαν αἱ ἀρχαὶ, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συνέλαβεν ἐν τῷ νῷ, καὶ τῶν ὁποίων τὴν ἐφαρμογὴν καὶ ἐκτέλεσιν ἐζήτησε διὰ τοῦ νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον διεσκεύασεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκρινεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προνοήσῃ περὶ συστάσεως σταφιδικοῦ ταμείου· ἐπειδὴ δὲ ἡ σύστασις ταμείου ἐπάγεται τὴν μέριμναν τοῦ πορισμοῦ τῶν χρημάτων, ὑπέλαβεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προτιμήσῃ πρὸς πορισμὸν τῶν ἀναγκαιούντων χρημάτων τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων. Λέγω ὅτι ἐνόμισεν ὅτι ἔπρεπε νὰ προτιμήσῃ τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, διότι δὲν ἀποδέχομαι, ὡς θέλω μετ’ ὀλίγον ἀποδείξει, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρῃ ἀλλαχοῦ χρήματα, καὶ ὅτι εὕρισκε ταῦτα ἐν μόνῃ τῇ ἑταιρίᾳ τῶν Μονοπωλίων. Οὕτω προσέφυγεν εἰς τὴν ἑταιρίαν ταύτην, ἀλλ’ αὕτη δὲν εἶχεν ἐν τοῖς ταμείοις αὐτῆς, εἰμὴ μόνον δύο ἑκατομμύρια καὶ 500 χιλιάδας φράγκων, ὅσα εἶχε ζητήσει νὰ λάβῃ καὶ ἔχουσι καταθέσει οἱ μέτοχοι αὐτῆς, κληθέντες νὰ καταβάλωσι μόνον τὸ τέταρτον τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τῆς ἑταιρίας. Δὲν γνωρίζω ἂν τὰ 2,500,000 φράγκων ὑπάρχωσιν ἐν τοῖς ταμείοις τῆς ἑταιρίας ἀκέραια ἢ μέρος αὐτῶν, οὔτε ἀσχολοῦμαι εἰς τοῦτο, τό γε νῦν ἔχον. Ἀλλὰ τὰ 2,500,000 φράγκων δὲν ἐπήρκουν, ὑπῆρχε δ’ ἀνάγκη περισσοτέρου χρήματος· διὰ τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐζήτησε παρὰ τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, αὕτη δ’ ἕνεκα τούτου θέλει ζητήσει παρὰ τῶν μετόχων αὐτῆς νὰ καταθέσωσιν καὶ ἕτερον μέρος τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου, τοσοῦτον, ὅσον ἠδύνατο νὰ ἀναβιβάσῃ τὰ 2,500,000 εἰς 6 ἑκατομμύρια, ἤτοι κεφάλαιον 3,500,000 φράγκων. Ἀλλ’ ἡ οὕτω γιγνομένη συμπλήρωσις ποσοῦ 6 ἑκατομμυρίων δὲν ἤρκει, ἀπῃτοῦντο δὲ καὶ ἄλλα πέντε ἑκατομμύρια, πρὸς πορισμὸν τῶν ὁποίων ἐπετράπη αὐτῇ διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐκδώσῃ τὸ δάνειον. Φαίνεται ἐν τούτοις, ὅτι ἡ πρὸς ἔκδοσιν δανείου μέριμνα ἐξετάθη καὶ πρὸς εὕρεσιν χρηματοδότου, πρὸς ἀποφυγὴν τῶν ἐνδεχομένων περιπετειῶν ἐκδόσεως δανείου, ὁ ὁποῖος ἴσως εὑρέθη στέργων ν’ ἀγοράσῃ τὸ δάνειον, ἀλλ’ ὑπὸ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἀνέγραψαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἤτοι τῆς ἀδείας νὰ ἐκδώσῃ αὐτὸ μετὰ λαχείου καὶ τῶν ἄλλων ὅρων, τοὺς ὁποίους ἀνέγραψε τὸ νομοσχέδιον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου παρέχεται εἰς τὸν χρηματοδότην, ἢ εἰς ἐκείνους τοὺς κεφαλαιούχους, οἱ ὁποῖοι ἐφάνησαν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διατεθειμένοι νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν ἔκδοσιν τοῦ δανείου, ἢ νὰ καταβάλωσι τὸ ποσὸν τοῦ δανείου, ἀγοράζοντες αὐτὸ ferme, παρέχεται, λέγω, ἡ ὑπόσχεσις τόκου 6½ τοῖς ἑκατὸν, ἐγγυωμένου αὐτὸν τοῦ Κράτους, προσέτι, ἐπειδὴ ἡ ἐγγύησις αὕτη δὲν ἤρκει εἰς αὐτοὺς, παρέχεται πρὸς ἐγγύησιν πᾶσα ἡ περιουσία τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων. Τοῦτο διατάσσει ῥητῶς ἡ § βʹ τοῦ ἄρθρου 28 τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν ὁ κύριος τῶν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων ἐκδοθησομένων ὁμολογιῶν τοῦ δανείου «ἔχει δικαίωμα καὶ ἐπὶ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου τῆς ἑταιρίας, ὅπως καὶ οἱ λοιποὶ πιστωταὶ αὐτῆς, καὶ ἐπὶ τῶν ἐν τῷ παρ’ αὐτῇ ταμείῳ προκαταβολῶν της»· συνίσταται δ’ ἡ περιουσία τῶν Μονοπωλίων, κατὰ τὸ καταστατικὸν αὐτῆς, εἰς μετοχικὸν κεφάλαιον 10,000,000 φράγκων. Ἐπειδὴ ἡ ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων, τοιαύτην ἀναλαμβάνουσα ὑποχρέωσιν καὶ τοιαύτην διδοῦσα ἐγγύησιν, ἀνεδέχετο εὐθύνην, ἥτις δὲν ἦτο ἀδύνατον ν’ ἀποβῇ ἐπιζημία εἰς αὐτὴν, παρεσχέθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὡς ἀντισήκωμα τὸ ποσὸν τῆς σταφίδος, τοῦ ὁποίου ἡ παρακράτησις ἐπιτρέπεται ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τοὺς ὅρους τοὺς ἀναγραφομένους ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἀλλὰ μέχρι τίνος ποσοῦ ἀνέρχεται ἡ παρακράτησις; Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ὑπολογίζεται ὅτι τὸ ἀνώτατον ποσὸν τῆς πιθανῆς καταναλώσεως σταφιδοκάρπου ἀνέρχεται εἰς 300 ἑκατομμύρια, ἐπειδὴ δὲ παρηγάγομεν κατὰ τὸ 1893 400 ἑκατομμύρια, ἕπεται ὅτι τὸ περίσσευμα τῆς παραγωγῆς τοῦ 1893 ἀνῆλθεν εἰς 100 ἑκατομμύρια. Λοιπὸν 100 ἑκατομμύρια σταφίδος θέλουσι παρακρατεῖσθαι κατ’ ἔτος, καὶ ταῦτα θέλουσι δίδεσθαι εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλείων; Παρεστάθη ἐν τούτοις, καὶ ἴσως μετὰ λόγου, ὅτι τὸ ποσὸν τῆς καταναλώσεως δὲν πρέπει νὰ θεωρήσωμεν ἀσφαλῶς ἀνερχόμενον εἰς 300 ἑκατομμύρια, ὅτι πρέπει νὰ μειώσωμεν τοῦτο, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν πρότασιν ἔκρινεν εὔλογον, καὶ ἐδήλωσεν ὅτι ἀποδέχεται αὐτήν· ἐὰν δ’ ἐγένετο ἀποδεκτὸν ὡς ποσὸν πιθανῶς καταναλώσιμον τὰ 250 ἑκατομμύρια σταφίδος, τὸ περίσσευμα τῆς ἐτησίας παραγωγῆς ἀνέρχεται πλέον οὐχὶ εἰς μόνα τὰ 100 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ εἰς 150 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θέλουσι παραδίδεσθαι εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, ἵνα τὰ διαχειρίζηται. Τοῦτο ἀποτελεῖ τὸ ἀντισήκωμα, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ νομοσχέδιον παρέχεται εἰς αὐτὴν, ἀπέναντι τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους ἀναλαμβάνει, ἐγγυωμένη δι’ ἁπάσης τῆς περιουσίας αὐτῆς τὸ κεφάλαιον καὶ τοὺς τόκους τοῦ λαχειοφόρου δανείου. Ἀλλὰ τὸ παρακρατηθησόμενον τοῦτο ποσὸν ἔχει ἀξίαν ἢ δὲν ἔχει ἀξίαν; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κατὰ τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἐποιήσατο μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Βουλὴν, φρονεῖ, ὅτι καὶ ἔχει ἀξίαν καὶ δὲν ἔχει ἀξίαν. Χθὲς, φέρ’ εἰπεῖν, ἔλεγεν ὅτι δὲν ἔχει ἀξίαν. Ἐὰν ἡ γνώμη αὕτη ἦναι ἡ ἀληθὴς γνώμη του, νομίζω ὅτι δὲν ἁρμόζει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀπατᾷ τὴν ἑταιρίαν, παρέχουσα αὐτῇ, ὡς ἀντισήκωμα τῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους ἀναλαμβάνει, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει κατὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ ἀξίαν τινά. Ἐὰν ὅμως ἔχῃ ἀξίαν, πρέπει νὰ ἐρευνηθῇ μέχρι τίνος ποσοῦ ἀνέρχεται ἡ ἀξία αὕτη. Ἐὰν 250 ἑκατομμύρια σταφίδος καταναλίσκωνται καὶ 150 ἑκατομμύρια ἀποτελῶσι τὸ περίσσευμα, ἡ τιμὴ τοῦ ποσοῦ τούτου, τὸ ὁποῖον θέλει παρακρατηθῇ, θὰ ἦναι εὐτελὴς καὶ μικρά. Ἀλλ’ εὐτελὴς καὶ μικρὰ θὰ ἦναι ἡ τιμὴ αὐτοῦ διὰ τὸν παραγωγὸν, διότι οὗτος ἐδαπάνησεν εἰς ἀγορὰν τῆς γῆς, εἰς ἐμφύτευσιν αὐτῆς, εἰς καλλιέργειαν αὐτῆς κατὰ τὰ πέντε ἔτη, καθ’ ἃ ἡ ἄμπελος δὲν δίδει καρπὸν, εἰς καλλιέργειαν τῆς ἀμπέλου καὶ εἰς συγκομιδὴν τοῦ καρποῦ, ἀφοῦ ἀρχίζει ἡ καρποφορία· ἀλλ’ ἡ ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων δὲν ἐδαπάνησεν οὐδὲ λεπτὸν, ἀλλ’ ἔλαβε τὸν σταφιδόκαρπον ἕτοιμον πρὸς πώλησιν. Ἑπομένως ἡ εὐτελὴς τιμὴ, τὴν ὁποίαν ἡ ἑταιρία θὰ εὕρῃ διὰ τὸ ποσὸν τῶν 150 ἑκατομμυρίων τοῦ παρακρατηθησομένου σταφιδοκάρπου, εἶναι εὐτελὴς διὰ τὸν παραγωγὸν, εἶναι ὅμως τὰ μάλιστα συμφέρουσα διὰ τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων. Ἂς ἐξετάσωμεν λοιπὸν πόσα δύναται νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῆς διαθέσεως τοῦ ποσοῦ τούτου τοῦ σταφιδοκάρπου. Ἡ τιμὴ τῶν 15 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν εἶναι μικρὰ καὶ εὐτελής, ἐπειδὴ δὲ τόση ἐνιαχοῦ ἐπροτάθη ὡς τρέχουσα τιμὴ τοῦ περισσεύματος τῆς ἐφετεινῆς παραγωγῆς, τοῦ μένοντος ἀκόμη ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ Κράτους, ἂς λάβωμεν ταύτην ὡς τιμὴν, εἰς ἣν θέλει διαθέσει ἡ ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ παρακρατήσεως θέλει παραχωρηθῆ εἰς αὐτήν. Ἡ χιλιὰς τῆς σταφίδος συνίσταται ἐκ 375 ὀκάδων· ἐὰν αὗται πωληθῶσι πρὸς 15 λεπτὰ, ἐκ πωλήσεως μιᾶς χιλιάδος σταφίδος θέλουσιν εἰσπραχθῆ δραχ. 56 καὶ 25/00, ἐὰν δὲ πωληθῶσι δέκα χιλιάδες, ἡ ἑταιρία θέλει εἰσπράξει ἐξ αὐτῶν δραχ. 562,50· ἐὰν πωληθῶσιν 100 χιλιάδες, θέλουσιν εἰσπραχθῆ 5,625 δραχμαί· ἐὰν ἤθελον πωληθῆ 500 χιλιάδες σταφίδος, θέλουσιν εἰσπραχθῆ 28,125 δραχμαί· ἐὰν δ’ ἤθελε πωληθῆ ἓν ἑκατομμύριον σταφίδος, θέλει εἰσπραχθῆ ποσὸν 56,250 δραχμῶν. Ἐὰν δὲ ἐκ τῶν 150 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἤθελε παραλάβει ἡ ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων, ἤθελε πωληθῆ τὸ ἓν τέταρτον αὐτῶν, θέλει εἰσπράξει ἡ ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων δρ. 2,109,375· καὶ ἐὰν ἤθελε πωληθῆ τὸ ἥμισυ τοῦ παρακρατηθησομένου ποσοῦ, θέλει εἰσπράξει 4,218,750. Ἐκλέξατε ἐν πάσῃ ἐλευθερίᾳ ὁποίαν δήποτε τῶν ὑποθέσεων τούτων θέλετε, ὅσον δήποτε ποσὸν ἐξ αὐτῶν, τὰ ὁποῖα σᾶς ἀνέφερα, κατὰ τὴν ἰδίαν ὑμῶν κρίσιν καὶ βούλησιν, καὶ ἐξετάσατε, ἂν ἡ ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων δὲν θέλῃ εἰσπράξει χρήματα πολλῷ ὑπερβαίνοντα πᾶσαν ἐγγύησιν, τῆς ὁποίας ἤθελον ἔχει ἀνάγκην διὰ τὰ 5 ἑκατομμύρια τοῦ λαχειοφόρου δανείου, διὰ τὸ ὁποῖον ἐγγυᾶται. Τοιαύτη διάθεσις τῆς περιουσίας τῶν πολιτῶν, ἐκ τῆς ὁποίας θέλει παρακρατηθῆ τὸ περίσσευμα, τοιαύτη διάθεσις ἀφίνεται κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, ἥτις, ὅταν κατὰ τὴν 31 Ἰουλίου ἑκάστου ἔτους θὰ δώσῃ, συμφώνως πρὸς τὴν § βʹ τοῦ ἄρθ. 16 τοῦ νομοσχεδίου, λογαριασμὸν «τοῦ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐν γένει ἐξόδων τῆς ὅλης διαχειρίσεως τῶν ἀποθηκῶν καθαροῦ ὑπολοίπου τῶν τοιούτων εἰσπράξεων», θὰ παραδίδῃ τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο εἰς τὸ σταφιδικὸν ταμεῖον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ ἄρθρον 17 τοῦ νομοσχεδίου «ἐγγράφει εἰς τὴν ἐν τοῖς βιβλίοις του μερίδα ἑκάστου τῶν παραδόντων σταφίδα, ἢ τοῦ γνωστοποιηθέντος τῷ ταμείῳ κατὰ τὸ ἄρθρον 13 δικαιοδόχου τούτου, τὸ ἀναλογοῦν αὐτῷ ἐκ τῶν οὕτως ἐκκαθαρισμένων εἰσπράξεων ποσὸν, καὶ ἐκδίδει δι’ αὐτὸ ἐπὶ ἀσήμου χάρτου ὁριστικὸν τίτλον ἀνώνυμον». Ἐκ τῶν χρημάτων δὲ τούτων καὶ τῶν ἄλλων κερδῶν τοῦ ταμείου θέλουσι πληρόνεσθαι, κατὰ τὸ ἄρθρον 30 τοῦ νομοσχεδίου, «μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων τῆς διαχειρίσεως, τῶν ζημιῶν ἐν γένει καὶ τὴν ἀπόσβεσιν τῶν ἐπισφαλῶν ἀποδειχθεισῶν ἀπαιτήσεων», πρῶτον οἱ τόκοι τῶν 6½ τοῖς ἑκατὸν τοῦ δανείου, δεύτερον ἐπὶ τῆς καταβολῆς τῆς ἑταιρίας ἐν τῷ ταμείῳ πέραν τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου ἐξ τοῖς ἑκατὸν, καὶ εἶτα τὸ ὑπόλοιπον, ἐφ’ ὅσον δὲν ὑπερβαίνει τὰ 6 τοῖς 100, θὰ διανέμηται εἰς τοὺς κατόχους τῶν ὡς ἀνωτέρω ὁριστικῶν τίτλων, ἐφ’ ὅσον δ’ ὑπερβαίνει τὰ 6%, θὰ κρατῆται ἐν τῷ ταμείῳ ὡς ἀποθεματικόν. Ἀλλ’ ἄν τὰ καθαρὰ κέρδη δὲν καλύπτωσι, διατάσσει ἡ προτελευταία § τοῦ ἄρθ. 30, τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων τοῦ ὑπὸ τὴν ἐγγύησιν τοῦ Δημοσίου δανείου καὶ τὸν τόκον τῶν 6% ἐπὶ τῆς ἐν τῷ ταμείῳ πέραν τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου καταβολῆς τῆς ἑταιρίας, ἢ ἐὰν οὔτε κέρδη ἀπέμειναν, οὔτε πᾶσαι αἱ δαπάναι καὶ αἱ ζημίαι ἐκαλύφθησαν, συμπληροῦται τὸ ἐλλεῖπον ἐκ τοῦ κεφαλαίου τοῦ σχηματισθέντος ἐκ τοῦ εἰς χρήματα προϊόντος τῆς σταφίδος. Βεβαίως ὅσοι δὲν ἔλαβον πεῖραν τῶν τοιούτων λογαριασμῶν τῶν ἐμπορικῶν ἢ ἑταιρικῶν ἐπιχειρήσεων, θέλουσι καταμάθει τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν αἱ κόκκιναις ῥῆγες· ἐγὼ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἔλαβον ἀφορμὴν, ἵνα ἀναθέσω ἐργασίαν τινὰ παραπλησίαν εἰς ἑταιρίαν τινὰ, οὐδ’ εἰς τὴν τῶν Μονοπωλίων, εἶχεν ὅμως ἀναθέσει τοιαύτην ἐργασίαν εἰς αὐτὴν εἷς τῶν προκατόχων μου· ὁμολογῶ δὲ, ὅτι, ὅταν ἐξήτασα τοὺς ὑποβληθέντας μοι λογαριασμοὺς τῆς ἐκκαθαρίσεως τῆς γενομένης πωλήσεως, εὗρον αὐτοὺς ὑποδεεστέρους τῶν προσδοκιῶν μου. Ἴσως τοῦτο ἐπῆλθε τότε ἕνεκα τῶν περιστάσεων τοῦ ἐμπορίου, ἀλλ’ ἐνθυμοῦμαι ὅτι δὲν ἐπήρκεσαν εἰς τὰς ἀξιώσεις μου τὰ ἀποτελέσματα. Ἐν τούτοις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγε χθὲς, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἄλλος, δυνάμενος νὰ χορηγήσῃ τὰ χρήματα, καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πορισθῶμεν ταῦτα ἀλλαχόθεν. Ἑπομένως ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς: «θέλετε, ψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον, δὲν θέλετε, μὴ ψηφίζετε αὐτὸ, ἐγκαταλείψατε δὲ πᾶσαν μέριμναν περὶ τῆς σταφίδος». Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο δὲν εἶναι σύστημα ἁρμόζον εἰς κυβερνήτας· οἱ κυβερνῆται ἔχουσι καθήκοντα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν οἱ ἐν τῷ κοινωνικῷ βίῳ ἀναστρεφόμενοι εἰς ἰδιωτικὰς συναλλαγάς· ἐνῷ δὲ κατὰ τὰς συναλλαγὰς ταύτας, ἐάν τις πειρᾶται νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὴν ἀνάγκην ἐκείνου, μεθ’ οὗ συναλλάσσεται, προβάλλων εἰς αὐτὸν ὅρους ἐπιζημίους, ὁ κρίνων ἀπὸ ὑψηλοτέρας ἀπόψεως θέλει μὲν ἀνομολογήσει τὴν ἐλευθερίαν αὐτοῦ, ἵνα προβάλλῃ οἵους ἂν ἐγκρίνῃ ὅρους, δὲν θέλει ὅμως χαρακτηρίσει ὡς χρηστὸν ἄνθρωπον τὸν δι’ ἀφορήτων ὅρων ζητοῦντα νὰ ἐκμεταλλευθῇ τὴν στενοχωρίαν τοῦ μεθ’ οὗ συναλλάσσεται, ποίαν θέλει σχηματίσει γνώμην περὶ τοῦ κυβερνήτου, ὅστις πειρᾶται διὰ τοιούτου τρόπου νὰ συναλλαχθῇ μὲ ἡμᾶς, οἵτινες ἐκλήθημεν ν’ ἀποφανθῶμεν ὡς σῶμα νομοθετικόν; Οἱ κυβερνῶντες ἔχουσι καθῆκον νὰ μεριμνῶσιν εἰλικρινέστερον περὶ τῶν συμφερόντων τῶν λαῶν, τὰ ὁποῖα ἀνετέθησαν εἰς αὐτούς, ὅταν δὲ, εὑρίσκοντες τοὺς κυβερνωμένους εἰς τὴν ἀμηχανίαν, προβάλλωσιν αὐτοῖς τὴν μέριμνάν των ὑπὸ ὅρους ἀφορήτους, καὶ λέγωσιν αὐτοῖς: «λάβετε αὐτὸ, ὅπερ σᾶς παρέχομεν, διότι, ἂν τὸ ἀφήσητε, θέλομεν σᾶς ἐγκαταλείψει εἰς τὴν τύχην σας», τότε οἱ κυβερνῶντες μεταποιοῦσιν ἑαυτοὺς ἀπὸ κυβερνητῶν εἰς κερδοσκόπους, καὶ μάλιστα κερδοσκόπους μετερχομένους ἐκβιασμόν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν εὑρίσκει ἄλλον τρόπον, ἵνα πορισθῇ τὰ χρήματα, καὶ εἶπε τοῦτο χθὲς θετικώτερον, διότι ἄλλοτε τὸ εἶχε ψιθυρίσει μὲ σιγανὴν φωνήν. Εἶχεν ὄντως εἰπεῖ πρὸ ἡμερῶν, διακόπτων τὸν ἀγορεύοντα τότε κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, ὅστις συνεβούλευε νὰ ζητηθῶσι τὰ χρήματα ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἵνα δι’ αὐτῶν προικοδοτήσῃ τὸ ταμεῖον τὸ σταφιδικὸν, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν θέλει· ἀλλὰ χθὲς εἶπε θετικώτερον, ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν θέλει, καὶ προσέθηκε μάλιστα, ὅτι δὲν στέργει, διότι ἦσαν ὑπέρογκοι αἱ ἐπισφαλεῖς ἀπαιτήσεις ἐκ τῶν χορηγιῶν της εἰς τοὺς γεωργοκτηματίας, ἀνέφερε δὲ, ὅτι ὁ διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κ. Καλλιγᾶς εὑρέθη πολλάκις ἠναγκασμένος νὰ ἀποδείξῃ ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ὅτι δὲν ἦτο ἀνήλικος. Τῷ ὄντι, ἂν κατὰ τὴν διαδικασίαν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων τοιαύτη ἤθελε προταθῆ ἔνστασις, τοῦτο ἀποδεικνύει ἠθικὴν ἀτέλειαν, δεινὸν δὲ ὄντως, ἐὰν ἡ κοινωνία τῆς Ἑλλάδος εἰς τοιαύτην περιήχθη ἠθικὴν κατάστασιν. Ἐλπίζω ὅμως τὸ γεγονὸς νὰ μὴ ἦναι σύνηθες, ἀλλ’ ἐξαιρετικὸν, δὲν ἀπελπίζομαι δὲ, ἂν ἦναι ἐξαιρετικόν, διότι καὶ ἡμεῖς πολλάκις ἐν αὐτῇ τῇ αἰθούσῃ εὑρέθημεν εἰς ἀνάγκην ὁμοίαν πρὸς ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη ὁ κ. Καλλιγᾶς, προσπαθῶν ν’ ἀποδείξῃ τὴν ἐνηλικιότητα αὐτοῦ. Δὲν μᾶς συνέβη ἐνταῦθα νὰ ἴδωμεν τὸν κ. Βαλσαμάκην, τὸν ἀξιότιμον τότε βουλευτὴν ἐκ Κεφαλληνίας, ὅστις νῦν δὲν συνεδρεύει μεθ’ ἡμῶν, ἐγειρόμενον καὶ κρατοῦντα ἐν χερσὶ καταστάσεις ἐπισήμους τῶν δανείων τοῦ Κράτους, καὶ ἐπικαλούμενον τὰ ἐν αὐταῖς ἀναγεγραμμένα ποσά, πρὸς ἀπόδειξιν τῶν ἰσχυρισμῶν του, καὶ δὲν εἴδομεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἀρνῆται τὸ κῦρος τῶν καταστάσεων τούτων, ἂν καὶ εἶχον τυπωθῆ ἐν τῷ Ἐθνικῷ Τυπογραφείῳ, ἂν καὶ εἶχον συνταχθῆ ἀπὸ τὸν διευθύνοντα τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἂν καὶ εἶχον κατατεθῆ εἰς τὴν Βουλήν, διότι ἔκρινεν, ὅτι αἱ καταστάσεις ἐκεῖναι τοῦ δανείου ἦγον εἰς ἀποτελέσματα διαψεύδοντα τοὺς ἰσχυρισμοὺς αὐτοῦ; Ἡ Κυβέρνησις τὸν χρόνον ἐκεῖνον ἔλεγεν, ὅτι οὐκ οἶδε τὸν ἄνθρωπον, δὲν ἀνεγνώριζε τὰς καταστάσεις, καὶ ἀνεκήρυττεν αὐτὰς ὡς ψευδεῖς. Ἀλλὰ φέρουσι τὴν ὑπογραφὴν τοῦ διευθύνοντος τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἐπρόβαλλεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἀνεγνώριζεν αὐτάς! Ποσάκις εἰς συζήτησιν προϋπολογισμῶν δὲν εὑρέθημεν πρὸ παραπλησίας δυσχερείας, καὶ ποσάκις δὲν περιήχθημεν ἕνεκα τοιαύτης τακτικῆς εἰς ἀληθῆ ἀγανάκτησιν καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐγώ; Ὅταν λοιπὸν ἐν ταῖς δημοσίαις σχέσεσιν ἡμῶν, ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ἀμφισβητῆται ἡ ἐνηλικιότης, τὸ γῆρας τοῦ κυρίου Καλλιγᾶ, ὅταν ἐνταῦθα, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἀμφισβητῆται ἡ ἡλικία τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ἀναφέρει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι ἐνώπιον τοῦ δικαστηρίου τοιαῦται προὐτάθησαν ἀμφισβητήσεις τῆς προφανοῦς καὶ ἀναντιῤῥήτου ἀληθείας; Δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι ἂν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἐπροτάθησαν τοιαῦται ἐνστάσεις, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ πείσῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν νὰ ἀρνηθῇ νὰ χορηγήσῃ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα. Ἀλλὰ παρὰ γεωργοκτηματιῶν τάχα ἐπροτάθησαν ὄντως τοιαῦται ἐνστάσεις, καὶ πράγματι ἡ Τράπεζα εἶχε κατὰ τὸ 1893 καὶ 1894 χορηγήσει εἰς αὐτοὺς 4 ἑκατομμύρια, ὡς εἶπε χθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργός; Καὶ τὰ 4 ταῦτα ἑκατομμύρια τὰ παρήγαγεν ἰδιοτρόπως, διότι προσέθηκεν εἰς τὰ 1,383,601.60, τὰ ὁποῖα πράγματι ἐχορήγησεν εἰς τοὺς γεωργοκτηματίας, κατὰ τὴν κατάστασιν τῆς 31 Ἰανουαρίου 1894, καὶ τὰ 1,692,913.06, τὰ ὁποῖα σημειοῦνται ἐν τῇ καταστάσει ὡς ἐπισφαλεῖς ἀπαιτήσεις.

§23Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καθυστερήσεις γεωργοκτηματιῶν.

§24ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καθυστερήσεις καθ’ ὅλα τὰ ἔτη.

§25Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦ τελευταίου πίνακος. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ πίναξ τῆς 31 Ἰανουαρίου 1894: «Χορηγήσεις τῶν ὑποκαταστημάτων εἰς γεωργοκτηματίας 1,283,000, καθυστερήσεις 3,104,000».

§26ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καθυστερήσεις ἐκ τοῦ παρελθόντος, καὶ οὐχὶ ἐκ μόνου τοῦ τελευταίου ἔτους 1893.

§27Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αἱ καθυστερήσεις εἶναι πάντοτε ἐπὶ τοῦ παρελθόντος· ἐὰν ὑμεῖς ἀνεκαλύψατε καὶ καθυστερήσεις τοῦ μέλλοντος...

§28ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σεῖς λέγετε, ὅτι ἀνακαλύπτω καθυστερήσεις τοῦ μέλλοντος, διὰ νὰ διαστρέψητε τὴν ἀλήθειαν· ἐγὼ σᾶς παρετήρησα, ὅτι αἱ καθυστερήσεις ἐκ χορηγιῶν πρὸς γεωργοκτήμονας, τὰς ὁποίας ἀναφέρετε, ἀνήρχοντο εἰς δρ. 3,104,000, ἢ εἰς 3,190,578 κατὰ τὴν κατάστασιν, ἀλλ’ αὗταί εἰσι καθυστερήσεις οὐχὶ ἐκ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐχορηγήθη κατὰ τὸ 1893, ἀλλ’ ἐκ τῶν χορηγιῶν, αἵτινες ἐγένοντο καθ’ ὅλα τὰ παρελθόντα ἔτη, ἀπὸ τοῦ 1885 καὶ ἀπὸ τοῦ 1887 μέχρι τοῦ 1894. Σεῖς συνάπτετε τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν κατάστασιν τῆς Τραπέζης εἶχε χορηγηθῇ κατὰ τὴν 30 Νοεμβρίου 1893, φέρ’ εἰπεῖν, καὶ τὸ ὁποῖον ἀνήρχετο εἰς 1,392,737, μὲ τὸ ποσὸν, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχονται αἱ καθυστερήσεις ἐκ χορηγιῶν πρὸς γεωργοκτήμονας καθ’ ὅλα τὰ παρελθόντα ἔτη, καθ’ ἃ γίγνονται αἱ χορηγίαι, καὶ λέγετε 1,383,601.61 σημειοῦνται ὡς ὑπάρχουσαι χορηγίαι κατὰ τὴν 31 Ἰανουαρίου 1894, ἀλλὰ αἱ κατὰ τὴν 31 Ἰανουαρίου 1894 ὑπάρχουσαι καθυστερήσεις ἐκ χορηγιῶν ἀνέρχονται εἰς 3,190,578, ἄρα εἶχον χορηγηθῇ κατὰ τὸ 1893 εἰς γεωργοκτήμονας 4 ἑκατομμύρια, διότι ἀθροίζετε τὰ δύο ταῦτα ποσὰ, ἐνῷ τὸ ποσὸν τῶν καθυστερήσεων δὲν παριστᾷ τὰς καθυστερήσεις ἐκ τῶν χορηγηθέντων κατὰ τὸ 1893 ποσῶν εἰς τοὺς γεωργοκτήμονας, ἀλλὰ τῶν χορηγηθέντων ἐπὶ ὀκτὼ ἢ δέκα ἔτη. Διαστρέφετε τὴν ἀλήθειαν, ναὶ ἢ οὔ; Παραπλησίως προχθὲς ἄλλος τις ἀνέφερε τὰς ἀποσβέσεις, καὶ ἐζήτει δι’ αὐτῶν νὰ παραστήσῃ, ὅτι ἕνεκα τῶν εἰς γεωργοκτήμονας χορηγήσεων ζημιόνεται ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα. Αἱ καθυστερήσεις, τὰς ὁποίας ἀναφέρετε σεῖς, δὲν εἶναι ἀπαιτήσεις ἐπισφαλεῖς, ἀλλ’ εἶναι ὀφειλαὶ μὴ πληρωθεῖσαι ἐμπροθέσμως. Καὶ ἠξιοῦτε νὰ μὴ ἔχητε καθυστερήσεις μετὰ τὴν συμφορὰν ἕνεκα τοῦ περονοσπόρου εἰς τὰς σταφιδαμπέλους τῆς Ἠλείας κατὰ τὸ 1892, καὶ μετὰ τὴν ἐπαναληφθεῖσαν συμφορὰν τοῦ 1893, καὶ τὴν ἐπελθοῦσαν ἕνεκα τούτων πενίαν; Καὶ αἱ ἐπισφαλεῖς ἀπαιτήσεις, τὰς ὁποίας ἀναγράφει ἡ κατάστασις τῆς Τραπέζης τῆς 31 Ἰανουαρίου 1894, καὶ αἵτινες ἀνέρχονται εἰς δρ. 1,692,913.61, καὶ αὐταί εἰσι καθυστερήσεις ἁπάσης τῆς ἐτησίας διαχειρίσεως τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης· ἐπειδὴ δὲ ἡ ἐτησία διαχείρισις αὐτῆς ἀνῆλθεν εἰς 266,569,226, ζητήσατε τὴν ἀναλογίαν πρὸς τὸ ποσὸν τοῦτο τοῦ ποσοῦ τῶν ἐπισφαλῶν ἀπαιτήσεων, ἵνα ἀνεύρητε, ὅτι ἡ ἀναλογία ἀνέρχεται εἰς 6 χιλιοστά. Νομίζετε ὅτι ἔπρεπεν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ ἐπιθυμήσῃ κρείττονας ὅρους διαχειρίσεως χρηματικῶν κεφαλαίων; Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπαναλαμβάνει βεβαιῶν, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀρνεῖται, ὅτι δὲν θέλει. Ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ τὴν ἐλευθερίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ θέλῃ ἢ νὰ μὴ θέλῃ· ἀλλ’ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα διαφέρει ἀπὸ τὴν Τράπεζαν, τὴν ὁποίαν διευθύνει ὁ κ. Καλλέργης, τὴν Τράπεζαν τῶν Ἀθηνῶν. Ἡ Τράπεζα τῶν Ἀθηνῶν δύναται μετὰ περισσοτέρας ἐλευθερίας νὰ θέλῃ ἢ νὰ μὴ θέλῃ, ἀλλ’ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἔχει ἐλευθερίαν τοιαύτην, ἴσην πρὸς ἐκείνην, διότι προσήκει εἰς αὐτὴν νὰ θέλῃ ὅ,τι πρέπει νὰ θέλῃ, ὡς προσήκει νὰ μὴ θέλῃ ὅ,τι δὲν πρέπει νὰ θέλῃ. Λοιπὸν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ παραστήσῃ τὴν ἀληθῆ τῶν πραγμάτων κατάστασιν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, βεβαίως ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, καὶ ἂν πράγματι δὲν ἤθελεν, ἤθελε πεισθῆ νὰ θελήσῃ. Καὶ τί ὤφειλε νὰ εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν; Ὤφειλε νὰ εἴπῃ πρὸς αὐτὴν ὅτι, ὅταν δὲν τρέχωσι κίνδυνον τὰ κεφάλαιά της, ὅταν ἐξασφαλίζηται λογικὴ πρόσοδος εἰς αὐτὰ, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα πρέπει νὰ θέλῃ, διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα συνδέεται μετὰ τῆς χώρας διὰ δεσμῶν, δι’ ὧν δὲν συνεδέθη ἡ Τράπεζα τοῦ κ. Καλλέργη. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔχει ὠφελείας, τὰς ὁποίας αἱ ἄλλαι Τράπεζαι δὲν ἔχουσι. Νομίζετε ὅτι εἶναι μικρὰ ἡ ὠφέλεια, νὰ δύναται νὰ κυκλοφορῇ 60 ἑκατομμύρια τραπεζικῶν γραμματίων ἐπὶ τόκῳ 7 καὶ 8 τοῖς ἑκατόν; Νομίζετε ὅτι εἶναι ἐπουσιώδης ὠφέλεια νὰ λαμβάνῃ καὶ αὐτὸ τὸ ἓν τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Ἢ νομίζετε ὅτι εἰσὶν ἀνάξιαι λόγου ὠφέλειαι ἄλλαι, ἃς παρέσχεν ἡ χώρα πρὸς αὐτήν; Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα νὰ δανείσῃ κεφάλαια πρὸς τοὺς σταφιδοκτήμονας ἄνευ κινδύνου ἀπωλείας τῶν χρημάτων αὐτῆς; Ἀπέδειξα προχθές, ὅτι τοῦτο εἶναι δυνατὸν καὶ εὔκολον. Ἐὰν τὰ 38,557,772.44 τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἔχει νῦν ἐν κυκλοφορίᾳ, ἀναβιβάσῃ εἰς 43,000,000, ἤτοι ἂν καταθέσῃ πέντε ἑκατομμύρια ὡς κεφάλαιον σταφιδικοῦ ταμείου, οὐδένα θέλει διατρέξει κίνδυνον, ἐὰν μάλιστα ἡ Κυβέρνησις ἐγγυηθῇ εἰς αὐτὴν εὔλογον τόκον. Μήπως θέλει ἀναγκάσει τις τὴν Τράπεζαν νὰ δανείζῃ εἰς ἐκείνους, οἵτινες δὲν παρέχουσιν αὐτῇ ὅσας ἐπιθυμεῖ ἐγγυήσεις; Αὕτη εἶναι ἐλευθέρα νὰ κρίνῃ καὶ νὰ δανείζῃ ἐκεῖ, ὅπου εὑρίσκει πᾶσαν ἐγγύησιν, καὶ ἐπειδὴ τὰ δάνεια ταῦτα θέλουσι δίδοσθαι ἐπὶ ἐνεχύρῳ εἴτε σταφιδοκάρπου, εἴτε ἀξιῶν, ἐπειδὴ θέλουσι δίδοσθαι ὑπὸ προσωπικὴν ἐγγύησιν, οὐδὲν θέλει διακινδυνεύσει. Ἀλλὰ θὰ δυνηθῇ τὸ Δημόσιον νὰ ἐγγυηθῇ διὰ τὰ 5 ἑκατομμύρια εἰς τὴν Τράπεζαν; Δὲν προτείνεται διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐγγυηθῇ πρὸς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων; Καὶ λέγουσιν, ὅτι ἡμεῖς ζητοῦμεν νὰ διαρπάσωμεν τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν! Λέγουσιν ὅτι ἀπειλεῖται διαρπαγὴ τοῦ δημοσίου ταμείου! Ἴσως δ’ ἐὰν ὑπῆρχεν ἐν ἰσχύϊ ὁ νόμος περὶ καταδιώξεως τῆς λῃστείας, νὰ ἐπεδείκνυεν εἰς ἡμᾶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰς δρακοντείους διατάξεις αὐτοῦ. Ἐὰν ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα περιῆλθεν εἰς δυσχερείας χρηματικάς, δὲν περιῆλθε διότι ἡμεῖς διηρπάσαμεν ἢ ἀπεπειράθημεν νὰ διαρπάσωμεν τὰ ταμεῖα αὐτῆς, περιῆλθε διότι ἐνέδιδεν εἰς ἀξιώσεις ἀντιθέτους πρὸς τὰ συμφέροντα αὐτῆς. Τίνες ἀπηύθυνον αὐτῇ τοιαύτας ἀξιώσεις; Διατὶ ἐνέδιδε καὶ ὑπεχώρει εἰς αὐτάς; Καὶ ἐὰν ἐζημιώθη, ἐγκαλοῦσιν ἡμᾶς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἦσαν ὑπαίτιοι τῶν ζημιῶν της! Ὅταν ἡμεῖς ἐτυγχάνομεν ἐν τῇ Κυβερνήσει, οὐδεμίαν ἀπηυθύνομεν εἰς τὴν Τράπεζαν ἀξίωσιν ἢ ἀπαίτησιν, ἀναιροῦσαν τὰ συμφέροντα αὐτῆς· ὀφείλω μάλιστα νὰ μὴ λησμονήσω, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐνεθυμήθη τότε ὅσα οἱ προκάτοχοι ἡμῶν ὤφειλον εἰς αὐτήν, καὶ ἐζήτει ἀπὸ ἡμᾶς νὰ ἀποτίσωμεν πάσας τὰς προσωρινὰς ὀφειλάς, τὰς ὁποίας εἶχον συνομολογήσει οἱ προκάτοχοι. Ἐζήτει νὰ πληρώσω εἰς αὐτὴν κατὰ Σεπτέμβριον καὶ Ὀκτώβριον τοῦ 1891 πέντε ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἐγὼ ἀνεκοίνωσα τότε αὐτῇ μετὰ παῤῥησίας, ὅτι δὲν εἶχον διαθέσιμα χρήματα πρὸς τοῦτο, αὕτη δὲ μοὶ ἐνεδείκνυεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀποτίσω πρὸς αὐτήν, διότι εἶχον προορίσει εἰς ἄλλην ἀνυπέρβλητον ἀνάγκην, τῆς πληρωμῆς τῶν τόκων καὶ χρεωλύτρων τῶν δανείων τῆς ἑξαμηνίας ἐκείνης, ἡ μὴ πληρωμὴ τῶν ὁποίων ἤθελε περιαγάγει τὸ Κράτος εἰς τὴν πτώχευσιν. Καὶ ἐπειδὴ ἠρνήθην νὰ ἀποδώσω τὰ ζητηθέντα πέντε ἑκατομμύρια, ἡ διοίκησις τῆς Τραπέζης ἀφῄρεσε τὰς πιστώσεις τοῦ ἐμπορίου τῶν Ἀθηνῶν, ὅταν δ’ οἱ ἔμποροι προσήρχοντο εἰς τὴν Τράπεζαν παραπονούμενοι διὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν πιστώσεών των, ἡ Τράπεζα ἀπεκρίνετο εἰς αὐτοὺς νὰ ὑπάγωσιν εἰς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον αὐτοὶ εἶχον φέρει εἰς τὴν πρωθυπουργίαν! «Ἀλλὰ διατὶ νὰ πληρώσητε τὰ τοκομερίδια τῆς ἑξαμηνίας ἐκείνης δι’ ἀγορᾶς χρυσοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπορίσθητε διὰ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων;» Τοιαύτην ἀπηύθυνεν ἐπανειλημμένως κατηγορίαν καθ’ ἡμῶν ἡ Ἀντιπολίτευσις τοῦ χρόνου ἐκείνου. Δὲν θέλω νὰ ἐξέλθω τῶν ὁρίων τῆς κοινοβουλευτικῆς σεμνότητος· ἀλλ’ ἐὰν ἐπέτρεπον εἰς ἐμαυτὸν νὰ μιμηθῶ κατὰ τοῦτο ἄλλους, ἤθελον καυτηριάσει τὴν τόλμην ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἤλεγχον τὴν τότε Κυβέρνησιν, διότι ἐπλήρωσε τὰ τοκοχρεωλύσια διὰ χρυσοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπρομηθεύθη ἐκ τῆς ἀγορᾶς. Οὐδεμία ἄλλη διέξοδος ὑπῆρχεν εἰς τὴν τότε Κυβέρνησιν, εἰμὴ νὰ πληρώσῃ τὰ τοκοχρεωλύσια, ἀγοράζουσα διὰ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὰ ὁποῖα εἶχεν εἰς τὴν διάθεσίν της, χρυσὸν καὶ συνάλλαγμα. Ὅταν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρῃ δάνειον, πόθεν ἤθελε πορισθῆ τὸν χρυσὸν, διὰ νὰ πληρώσῃ τὰ τοκοχρεωλύσια τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1891; Καὶ ἂν μᾶς ἠρώτων «διατὶ δὲν ἠδύνασθε νὰ εὕρητε δάνειον;» ἠθέλομεν ἐξηγήσει τὸ διατί. Διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἶχεν ἀποκαλύψει τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους ἡ διαχείρισις τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, διότι ἤρκει αὕτη νὰ παράσχῃ οὐχὶ ἐνδείξεις καὶ πληροφορίας, ἀλλὰ τὴν εἰκόνα τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον εἶχε γενῆ ἡ διαχείρισις τῶν δημοσίων παρ’ ἡμῖν. Καὶ μήπως μόνον τοῦτο εἶχε τότε γενῆ; Τίς κατεπλημμύρισε τότε τὰ χρηματιστήρια τοῦ Λονδίνου καὶ τῶν Παρισίων δι’ Ἑλληνικῶν χρεωγράφων, ὅπως ἐπιφέρῃ ἀπότομον ὑποτίμησιν αὐτῶν, ὅπως τρομάξῃ τὴν ἀγορὰν καὶ προκαλέσῃ τὴν ἀναβίβασιν τῆς ἀγοραίας τιμῆς τοῦ χρυσοῦ, παράσχῃ δὲ δικαιολογίαν εἰς τὸ κατόρθωμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνετελέσθη τὴν 17 Φεβρουαρίου 1892, ἐν ὀνόματι τῆς σωτηρίας τοῦ τόπου, καὶ τὸ ὁποῖον ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς ἀνεκήρυσσεν ὡς ὑψίστην κύρωσιν τοῦ Συντάγματος; Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔλεγε κατ’ αὐτὰς τὴν ἀλήθειαν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ ἐχορήγει πρὸς αὐτὴν τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας μετ’ ἐλευθεριότητος χορηγεῖ διὰ τοῦ νομοσχεδίου της πρὸς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα δὲν ἤθελε δυνηθῆ νὰ ἀρνηθῇ, διότι καὶ τὸ κεφάλαιον αὐτῆς οὐδένα διέτρεχε κίνδυνον, καὶ περὶ τῶν εὐλόγων τόκων τοῦ κεφαλαίου τούτου ἤθελεν εἶσθαι ἐντελῶς ἐξησφαλισμένη. «Ἀλλὰ ζητεῖτε νὰ διαρπάσητε καὶ τὸ δημόσιον ταμεῖον», μᾶς ἔλεγε προχθὲς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις ἐκόμπασε διὰ τὴν μεγάλην θυσίαν, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο, καταργήσας τὸν φόρον ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων. Ὑπελόγισε τὸ ἔσοδον ἐκ τοῦ φόρου τούτου εἰς 400,000, τὰς ὁποίας ἐθυσίασε διὰ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδ’ ἠρκέσθη εἰς τοῦτο τὸ ποσὸν τῶν 400 χιλιάδων, ἀλλ’ ἐκεφαλαιοποίησεν αὐτὸ, καὶ εὗρεν, ὅτι ἡ κατάργησις τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων ἀναβιβάζεται εἰς θυσίαν ὀκτὼ ἑκατομμυρίων, ὡς ἂν ἐπὶ 20 ἢ 30 ἔτη ἔμελλε νὰ διαρκέσῃ ἡ κατάργησις τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, ὡς ἂν αἱ 400,000, τὰς ὁποίας εἰσέπραττεν, ἦσαν καθαρὸν ἔσοδον, καὶ δὲν τὰς ἐκαρποῦτο τὸ ταμεῖον, ἀφοῦ πολλὰ ἐδαπάνα πρὸς βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν τοῦ φόρου ἐκείνου. Παρέστησε μάλιστα ἡμᾶς ὡς τείνοντας τὴν χεῖρα, ὅπως εἰσαγάγωμεν αὐτὴν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἵνα ὑφέλωμεν τὸ χρῆμα τοῦ Δημοσίου, παρεστάθη δὲ καὶ αὐτὸς ὡς φρουρὸς ἀκοίμητος τοῦ δημοσίου θησαυροῦ, καὶ ἐφώνει, ὅτι ἁρμόζει διὰ τὴν τιμὴν τῆς Κυβερνήσεως νὰ κηρύξῃ ὑπουργικὸν τὸ ζήτημα, διὰ νὰ ἀποσοβήσῃ τὴν διαρπαγὴν τοῦ δημοσίου ταμείου. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ δοξάσητε τὸν Θεὸν, διότι ὁ κατὰ τοῦ δημοσίου ταμείου κίνδυνος ἀπειλεῖται ἀπὸ τὰς ἡμετέρας προτάσεις. Ἀληθῶς, ἐὰν ὁ κίνδυνος τοῦ δημοσίου ταμείου προήρχετο ἀπὸ τὰς προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως, οὐδεὶς ἴσως ἤθελε δυνηθῆ νὰ σώσῃ τὴν χώραν ἀπ’ αὐτοῦ. Καὶ τάχα δὲν εἶσθε πεπεισμένοι περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων, εἰς τὰ ὁποῖα μᾶς ἤγαγον κατὰ τὰ διαῤῥεύσαντα ἔτη αἱ προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως, οἱ νόμοι, τοὺς ὁποίους προέτεινεν εἰς τὴν Βουλὴν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ ἐψήφιζεν; Εἰς τί ἄλλο πρέπει νὰ ἀποδοθῇ ἡ ἐπισκήψασα πτώχευσις τῆς Ἑλλάδος; Καὶ οἱ αὐτουργοὶ τῆς πτωχεύσεως τῆς Ἑλλάδος ἐγκαλοῦσιν ἡμᾶς ὡς ἀπειλοῦντας τὸν δημόσιον θησαυρὸν, καὶ παρίστανται αὐτοὶ ὡς ἀκοίμητοι φρουροὶ αὐτοῦ! Καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμίλησε περὶ κανονικῆς λειτουργίας τῶν κεφαλαίων καὶ παρέστησεν ἡμᾶς ὡς ζητοῦντας εὐσπλαγχνίαν, ὡς προσπαθοῦντας νὰ καταστήσωμεν τοὺς σταφιδοκτήμονας τροφίμους τοῦ πτωχοκομείου. Εὐτυχῶς ἐν Ἑλλάδι ἱδρύθη πτωχοκομεῖον, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχε τοιοῦτον κατὰ τὰ ἀπώτερα παρελθόντα ἔτη. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἦτο τότε ἀναγκαῖον, ἀλλ’ ὁμολογῶ, ὅτι ἡ ἵδρυσις τοῦ ἱδρύματος τούτου ἦτο εὐεργετικὴ εἰς τὸν τόπον, καὶ ὅτι αὕτη ὀφείλεται εἰς τὸν χορηγὸν τῶν χρημάτων, διὰ τῶν ὁποίων τοῦτο ἱδρύθη. Ἀλλ’ εὑρέθη χορηγός, διότι κατὰ περίεργον χρηματικὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν προήγαγεν ἡ περὶ τῶν μεταλλείων τοῦ Λαυρίου μέριμνα, παρήχθησαν κέρδη, ἐκ τῶν ὁποίων κατεβλήθησαν τὰ ἀναγκαῖα πρὸς ἵδρυσιν τοῦ πτωχοκομείου χρήματα. Ἀλλὰ ἐν τῷ πτωχοκομείῳ τούτῳ εἶναι ἀδύνατον νὰ χωρέσωσι πάντες οἱ σταφιδοκτήμονες· μήπως δὲ ἡ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, μέριμνα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, συνεδυάσθη μετὰ τῆς εὐεργετικῆς προαιρέσεως, ἵνα ἐξευρεθῶσι τὰ ἀναγκαιοῦντα μέσα, ὅπως κατασταθῇ εὐρύχωρον τὸ πτωχοκομεῖον, διότι προβλέπει ὅτι τοῦ νομοσχεδίου ἡ ἐφαρμογὴ θέλει καταστήσει τροφίμους τοῦ πτωχοκομείου πολλοὺς τῶν σταφιδοκτημόνων; Ἡμεῖς δὲν θέλομεν ἐπιτρέψει, ὅσον δυνάμεθα, πείραμα τόσῳ ἀνόσιον, οὐδ’ ἐζητήσαμεν νὰ κινήσωμεν τὸν οἶκτον ἢ τὴν εὐσπλαγχνίαν τινὸς ὑπὲρ τῶν σταφιδοκτημόνων. Γνωρίζομεν τὸν τόπον ἡμῶν, καὶ ἠξεύρομεν ὅτι οἱ συμπολῖται ἡμῶν οὗτοί εἰσιν εἰθισμένοι καὶ ἐν τῷ πλούτῳ καὶ ἐν τῇ πενίᾳ, τοὐλάχιστον οἱ περισσότεροι ἐξ αὐτῶν, καὶ ὅτι θὰ αἰσθανθῶσι μεγάλην δυσκολίαν νὰ τείνωσι τὴν χεῖρα, ἵνα ζητήσωσιν ἐλεημοσύνην εἴτε ἀπὸ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, εἴτε ἀπὸ ἄλλον τινὰ, θέλουσι δὲ πείσει ἑαυτοὺς, ἐν τοιαύτῃ ἀνάγκῃ, νὰ ὑποφέρωσι τὴν πενίαν ἀγογγύστως. Δὲν ἐζητήσαμεν νὰ εὐσπλαγχνισθῆτε τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἀλλ’ ἠλέγξαμεν τὴν κατὰ τὸ 1892 καὶ 1893 κατάπαυσιν τῶν πρὸς τοὺς γεωργοκτήμονας χορηγήσεων τῆς Τραπέζης ὡς ἄσπλαγχνον, διότι, ἐνῷ ἐπὶ 15 καὶ πλέον ἔτη ἐξηκολούθει νὰ χορηγῇ προσωρινὰ δάνεια εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας, ἠρνήθη νὰ χορηγήσῃ τοιαῦτα τὴν ἐπιούσαν τῆς συμφορᾶς τοῦ περονοσπόρου, καὶ τὴν ἡμέραν τῆς ἀζητησίας τῆς παραγωγῆς τοῦ 1893, κατὰ τὸν χρόνον ἀκριβῶς ἐκεῖνον, καθ’ ὃν ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην ἐποχὴν εἶχον ἀνάγκην οἱ σταφιδοκτήμονες. Ἀλλὰ τὸ Κράτος δὲν εἶναι ἀναγκαῖον νὰ δειχθῇ φιλάνθρωπον, διότι, πρὶν ἢ δειχθῇ φιλάνθρωπον, ὀφείλει νὰ ἐκτελέσῃ τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἔχει πρὸς τοὺς πολίτας, οἵτινες μάλιστα κοπιῶσι καὶ παράγουσι. Καὶ τί ἄλλο ἐπράττομεν, Κύριοι, ὅτε ηὐξάνομεν τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τῶν ζώων καὶ τῶν κρεάτων, ἢ ἐλαμβάνομεν μέτρα πρὸς προστασίαν τῆς κτηνοτροφίας; Τί ἐπράττομεν, ὅταν ἐδωροῦμεν τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τῶν μεταποιουμένων σιτηρῶν εἰς ἄλευρα; Δὲν τὸ ἐπράττομεν, ἵνα βοηθήσωμεν τὴν βιομηχανίαν τῆς ἀλευροποιΐας; Τί ἐπράττομεν, ὅτε κατὰ τὸ 1885 ηὐξάνομεν τὸ τέλος ἐπὶ τῶν δριλίων καὶ τῶν ἄλλων ὁμοίων ὑφασμάτων, μολονότι ἐγνωρίζομεν ὅτι ἤθελον πλουτήσει ἐκ τοῦ μέτρου τούτου ἄνθρωποι μὴ φίλοι ἡμῶν; Δὲν ἐξετελοῦμεν καθῆκον ὡς κυβερνῆται, ἵνα προστατεύσωμεν ἐγχωρίαν παραγωγὴν καὶ βιομηχανίαν; Καὶ μήπως ἡ φιλανθρωπία πρὸς δυστυχεῖς δὲν εἶναι καθῆκον τοῦ Κράτους; Ἢ δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιδείξωμεν πρόνοιάν τινα, ὅπως προσέλθωμεν ἐπίκουροι εἰς τοὺς Ζακυνθίους, ἢ εἰς τοὺς Θεσσαλονικεῖς, ἢ ἄλλοτε εἰς τοὺς Αἰγιεῖς καὶ Κορινθίους, ζημιωθέντας καὶ καταστραφέντας εἴτε ἐκ σεισμῶν εἴτε ἐκ θεομηνιῶν; Πρόκειται σήμερον περὶ κρίσεως, ἡ ὁποία ὀλίγον διαφέρει ἀπὸ τὴν θεομηνίαν...

§29ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οἱ Ζακύνθιοι οὐδὲν ἔλαβον παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου.

§30ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Χαίρω πολύ, ἂν δὲν ἔλαβον οἱ συμπολῖται ὑμῶν ἀνάγκην τοιαύτης βοηθείας· ἐδόθη ὅμως εἰς ἄλλους παθόντας, εὐλόγως καὶ δικαίως καὶ κατὰ καθῆκον. Ἐγὼ δὲν εἶπον ταῦτα, διὰ νὰ μειώσω τὴν ὑπερηφάνειαν ἢ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ λαοῦ τῆς Ζακύνθου, ἢ τοῦ λαοῦ τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν, ὅσαι ὑπέστησαν τοιαῦτα δυστυχήματα. Ὁ λαὸς τῆς Ζακύνθου εἶναι Ἕλληνες, τοὺς ὁποίους χρεωστεῖ νὰ βοηθῇ καὶ περιθάλπῃ τὸ Κράτος, ὅταν δυστυχῶσι. Πῶς ἐπιτρέπεται νὰ ἀρνηθῇ τὴν συνδρομήν του τὸ Κράτος εἰς τοὺς Ζακυνθίους; Ἐὰν δὲν ἐδόθη εἰς αὐτοὺς βοήθεια, ἐν ᾧ ἔπρεπε νὰ δοθῇ, κακῶς δὲν ἐδόθη, ἐὰν δὲ ἐδόθη, ἐν ᾧ ἔπρεπε νὰ δοθῇ, κάλλιστα ἐδόθη. Ἢ μήπως τὰ τελωνειακὰ μέτρα, ὅσα δὲν ἔχουσι σκοπὸν ταμιευτικόν, δὲν διατάσσονται πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐγχωρίου γεωργίας, ἢ τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, ἢ πάσης ἐγχωρίου παραγωγῆς; Καὶ ποῖον ἄλλον σκοπὸν ἔχει τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἐγὼ προτείνω, ἵνα λάβῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον, εἰμὴ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, καὶ παραγωγῆς μάλιστα τοιαύτης, οἵα ἡ παραγωγὴ τοῦ σταφιδοκάρπου, ἥτις δὲν συντελεῖ μόνον εἰς τὴν συντήρησιν τῶν οἰκογενειῶν, αἱ ὁποῖαι παράγουσι τὸ προϊόν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς μεγάλης ἀνωμαλίας, ἡ ὁποία κρατεῖ ἕνεκα τῆς ἀνισοῤῥοπίας τοῦ κοινωνικοῦ ἰσοζυγίου; Καὶ ἐὰν παράγοντες σταφίδα καὶ πωλοῦντες αὐτὴν εὑρισκώμεθα ἀπέναντι τοιαύτης νομισματικῆς ἀνωμαλίας, οἵα ἡ παροῦσα, δὲν φαντάζεσθε εἰς ποίαν θέλομεν εὑρεθῆ ἀνωμαλίαν, ἐὰν δὲν δυνηθῶμεν νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὸν τόπον τὸ χρῆμα, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς σταφίδος εἰσήγομεν μέχρι τοῦδε; Καὶ ὁμιλεῖτε περὶ φιλανθρωπίας καὶ εὐσπλαγχνίας! Δὲν γνωρίζω τί θέλει ἀποφασίσει ἡ Βουλή, ἀλλ’ ὅ,τι καὶ ἂν ἀποφασίσῃ, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι θέλει ἐπιτελέσει πρᾶξιν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διέλθῃ ἀπαρατήρητος. Ἐὰν ἐπὶ τῷ προσχήματι καὶ ἐπὶ τῇ προφάσει, ὅτι δὲν ψηφίζομεν ἡμεῖς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν ἡ Κυβέρνησις, ἐγκαταλίπῃ αὕτη πᾶσαν μέριμναν περὶ συνδρομῆς τῶν παραγωγῶν τῆς σταφίδος, δὲν θὰ διαλάθῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἡ πολιτικὴ αὕτη κερδοσκοπία. Ἐὰν λάβῃ μέτρα ἀτελῆ, μὴ ἐπαρκοῦντα εἰς τὴν ἀνάγκην, ἡ ὁποία προβάλλει, πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, αἱ συνέπειαι θέλουσι γείνῃ αἰσθηταὶ ἐν βραχεῖ χρόνῳ. Ἐὰν μετατρέψῃ τὰ καθήκοντα, ἐπὶ τὰ ὁποῖα καλεῖται, καὶ, λαμβάνουσα ἀφορμὴν τὴν ἐπισκήψασαν συμφοράν, ζητήσῃ νὰ δημιουργήσῃ εἴτε κέρδη μὴ εὔλογα ὡρισμένων ἀτόμων καὶ τάξεων, εἴτε συμφέροντα πολιτικά, θέλει κρίνει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν τοιαύτην διαγωγὴν αὐτῆς! Ὅσον ἀφορᾷ ἐμαυτὸν καὶ ἐκείνους, μεθ’ ὧν συμπράττω, δηλόνω ὅτι δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ ψηφοφορήσωμεν ἄλλην πρότασιν, εἰμὴ τὴν πρότασιν ἐκείνην, ἡ ὁποία ἤθελε παρουσιάσει κεχωρισμένον ἐν νομοσχεδίῳ ἰδίῳ τὸ μέτρον τῆς συστάσεως σταφιδικοῦ ταμείου, καὶ ὅτι, ἐὰν πλὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰσαγάγῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ νομοσχέδιον ἕτερον περὶ παρακρατήσεως, θέλομεν συζητήσει ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ θέλομεν δώσει τὴν ψῆφον ἡμῶν, ἐὰν πεισθῶμεν, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο δύναται νὰ ἀποβῇ λυσιτελές.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἔχω καθῆκον νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διότι γνῶμαί μου συνεζητήθησαν χθὲς παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ διάθεσιν νὰ μὲ ἀκούσῃ, εἶμαι πρόθυμος νὰ ὁμιλήσω.

§33ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον πλέον· παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§34ΕΤΕΡΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι, νὰ ἐξακολουθήσωμεν (διάλογοι).

§35ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν εἴμεθα πλέον εἰς κατάστασιν νὰ ἀκούσωμεν, προτείνομεν τὴν ἀναβολὴν δι’ αὔριον.

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀλλὰ οὕτω δὲν θὰ τελειώσωμεν ποτέ.

§37ΣΑΚΚΗΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν (διάλογοι).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβάλλετε ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας;

§39ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπέβαλον πρότασιν ἀναβολῆς, ἀλλ’ ἐπειδὴ αὕτη δὲν ὑποστηρίζεται ὑπὸ 10, φέρω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§40Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγώ, εἴτε φέρετε ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, εἴτε ὄχι, θ’ ἀναχωρήσω.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ λοιπὸν ὁ κατάλογος (διάλογοι καὶ ἀντεγκλήσεις μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν). (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν, μεθ’ ὃ γίνεται ἡ διαλογή).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 μ. μ.