1894.02.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 55

Τῆς 14 Φεβρουαρίου 1894

(Δευτέρα).

Ὥρα 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ νομάρχης Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Παλαμᾶς πέμπει ψήφισμα συνελθόντων ἐν συλλαλητηρίῳ, προκληθέντι ὑπὸ τῆς σταφιδικῆς ἐπιτροπῆς ἐν Πάτραις, διὰ τοῦ ὁποίου παρακαλοῦσιν οἱ συνελθόντες, ὅπως ψηφισθῇ τοὐλάχιστον κατὰ τὴν παροῦσαν σύνοδον ὁ κανονισμὸς τῆς ἐξακτέας ποσότητος ὡς μόνου μέτρου ὑποσχομένου τὴν βελτίωσιν τῆς τύχης τοῦ προϊόντος καὶ τὴν ἀνόρθωσιν τῆς γεωργικῆς πίστεως. Ἐπιτροπὴ διορισθεῖσα ἐν συλλαλητηρίῳ ἐν Πύργῳ ἀναφέρει, ὅτι ὁ λαὸς Ἠλείας συνιστᾷ τὴν πρότασιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Χοϊδᾶ πρὸς σύστασιν ἐπιτροπῆς διὰ τὴν σύνταξιν καταλληλοτέρου σταφιδικοῦ νομοσχεδίου. Ὁ ἐκ Κορίνθου Λ. Μεντζελόπουλος λέγει, ὅτι τὸ σταφιδικὸν νομοσχέδιον ἀποκρούει ἡ Κορινθία, ὡς ἐπιβλαβές, ἕνεκα τῆς παρακρατήσεως τοῦ σταφιδοκάρπου.

§2ΣΚΟΥΖΕΣ. Χθὲς ἐγένοντο αἱ ἀρχαιρεσίαι τοῦ σωματείου τῶν ἐμποροῤῥαπτῶν Ἀθηνῶν, ἠγέρθη δὲ ἀμφισβήτησίς τις περὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ Καταστατικοῦ, καὶ τότε προσῆλθε διοικητικὸς ὑπάλληλος, τῆς Νομαρχίας, νομίζω, ὅστις ἐζήτησε νὰ ἐπέμβῃ πρὸς ἑρμηνείαν τοῦ Καταστατικοῦ καὶ τακτοποίησιν τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἀρχαιρεσιῶν· ἐπὶ τούτῳ ἐπῆλθε συζήτησις, εὐτυχῶς δὲ δὲν ἐπῆλθε ῥῆξις, χάρις εἰς τὴν μετριοπάθειαν καὶ τὴν φρόνιμον στάσιν τῶν ἐμποροῤῥαπτοεργατῶν. Ὁ παριστάμενος ἀστυνόμος ἐπενέβη, παρέλαβε τὰ βιβλία τοῦ Σωματείου, καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι τὰ κατάσχει. Σήμερον ὁ Πρόεδρος τοῦ Σωματείου μετέβη εἰς τὴν Ἀστυνομίαν, ὅπου τῷ εἶπεν ὁ ἀστυνόμος, ὅτι παρέδωκε τὰ βιβλία εἰς τὴν Νομαρχίαν, ἡ ὁποία τὰ κατέσχε. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀφοῦ πληροφορηθῇ, νὰ πληροφορήσῃ ἡμᾶς, ἐν τίνι δικαιώματι διοικητικὸς ὑπάλληλος ἐπεμβαίνει εἰς συνέλευσιν Σωματείου, νομίμως κατηρτισμένου, τοῦ ὁποίου τὸ Καταστατικὸν εἶναι ἐπικεκυρωμένον διὰ Διατάγματος, καὶ πῶς κατάσχει τὰ βιβλία ἡ διοικητικὴ ἀρχή, ἀφοῦ οὔτε ῥῆξις ἐπῆλθεν, οὔτε οἱοσδήποτε λόγος ἀποχρῶν, ὅπως δικαιολογήσῃ τοιαύτην πρᾶξιν. Νομίζω, ὅτι ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ οὐδόλως πρέπει ν’ ἀναμιγνύηται εἰς πράξεις Σωματείων, τὰ ὁποῖα δυνάμει τοῦ Συντάγματος ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ συνέρχωνται, καὶ ἐν ὅσῳ ἐκ τῆς στάσεως αὐτῶν οὐδεμία προκύπτει ἀπειλὴ ῥήξεως ἢ διαταράξεως τῆς κοινῆς ἡσυχίας.

§3ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Χθὲς τὴν πρωΐαν προσῆλθον πρὸς ἐμὲ τινὰ μέλη τοῦ Σωματείου τούτου καὶ μοὶ ἐξέθηκαν, ὅτι πρόκειται νὰ γείνωσιν ἀρχαιρεσίαι τοῦ Σωματείου των, καὶ ὅτι εὑρίσκονται εἰς ῥῆξιν μεταξύ των διὰ λόγους ἀφορῶντας εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ Σωματείου. Ἐκ τούτου δὲ μὲ παρεκάλεσαν νὰ διατάξω ὑπάλληλον τῆς Νομαρχίας, ἵνα παρασταθῇ κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς. Ἐγὼ ἀπήντησα, ὅτι τοιοῦτον δικαίωμα δὲν εὑρίσκω ὅτι ἔχει ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ, καὶ ὅτι δὲν δύναμαι νὰ διατάξω ὑπάλληλον τῆς Νομαρχίας νὰ παρασταθῇ. Εἰς τὴν ἄρνησίν μου ταύτην ἀντέταξαν, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ ῥῆξις· εἶπον τότε εἰς αὐτοὺς, ὅτι δύνανται νὰ ἀποταθῶσιν εἰς τὴν Ἀστυνομίαν, ἵνα λάβῃ αὕτη τὰ κατάλληλα μέτρα, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἀπειλεῖται ἡ δημοσία τάξις. Μοὶ προσέθεσαν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ ἡ ἐκλογὴ ἄνευ τῆς παραστάσεως διοικητικοῦ ὑπαλλήλου, ἀλλ’ ἐπανέλαβον, ὅτι διοικητικὸν ὑπάλληλον νὰ διατάξω ἐγὼ νὰ παρασταθῇ εἶναι ἀδύνατον, διότι δὲν θεωρῶ πρέπον ν’ ἀναμιχθῇ ἡ διοίκησις εἰς τὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Σωματείου· προσέθηκα δ’ αὐτοῖς, ὅτι, ἐὰν ἐξηκολούθουν εἰς τοιαύτην ῥῆξιν διατελοῦντες μεταξύ των, ὥστε νὰ μὴ δύναται νὰ λειτουργῇ τὸ Σωματεῖον, θὰ προκαλέσω τὴν διάλυσιν τοῦ Σωματείου. Μέχρις ἐδῶ γινώσκω ἐγώ· θέλω ζητήσει δὲ πληροφορίας περὶ τῶν συμβάντων, καὶ θέλω ἀνακοινώσει αὐτὰς εἰς τὴν Βουλήν.

§4ΣΑΚΚΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἐστάλη ἀναφορὰ ἐργατῶν τυπογράφων πρὸς τὴν Βουλήν. Διὰ τῆς ἀναφορᾶς ταύτης ἐζήτουν οἱ εἰρημένοι ἐργάται τὴν ἀναστολὴν τοῦ νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων. Ἐγὼ, ὑποστηρίζων τὴν ἀναφορὰν ταύτην, δὲν ζητῶ, ἵνα ὁ κ. Ὑπουργὸς ζητήσῃ σήμερον παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν κατάργησιν τοῦ νόμου τούτου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ ἀναβολὴ τοῦ διαγωνισμοῦ, ὅστις εἶναι λίαν προσεχὴς, ἤθελε δώσει καιρὸν εἰς πολλοὺς συγγραφεῖς διδακτικῶν βιβλίων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι παρασκευάσει τοιαύτην ἐργασίαν, εἰς τὸ νὰ μεθέξωσι τοῦ τοιούτου διαγωνισμοῦ, καὶ οἱ ὁποῖοι, ἐπειδὴ εἶχε διαδοθῆ, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ καταργηθῇ ὁ νόμος οὗτος, δὲν ἡτοίμασαν ἐντελῶς τὴν ἐργασίαν των ταύτην. Ἡ ἀναβολὴ δὲ αὕτη θὰ ὠφέλει καὶ τοὺς ἐργάτας τυπογράφους, οἱ ὁποῖοι οὕτω θὰ εὕρισκον ἀρκοῦσαν ἐργασίαν, ὅπως ἐργασθῶσιν. Ὅθεν καλὸν εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως διὰ νόμου ἢ Β. Διατάγματος νὰ ἀναβάλῃ τὸν διαγωνισμὸν, ὥστε νὰ δοθῇ καιρὸς εἰς τοὺς δυναμένους νὰ μετάσχωσι τούτου νὰ παρασκευάσωσι τὴν ἐργασίαν των. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι καλὸν εἶναι νὰ σκεφθῇ καὶ περὶ τροποποιήσεως, ἂν μὴ ἐντελοῦς καταργήσεως τοῦ νόμου τούτου, διότι, ὡς ἐνεργεῖται ἤδη ὁ διαγωνισμὸς, ἀπεδείχθη ἀλυσιτελὴς, ἔχω δὲ ὑπ’ ὄψιν μου ἄπειρα παραδείγματα, ἐξ ὧν ἐξάγεται, ὅτι κατὰ τοὺς διαγωνισμοὺς ἐτελέσθησαν πολλὰ ἄτοπα, ἐπισύροντα τὴν κοινὴν ἀγανάκτησιν καὶ καταστρέφοντα τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου. Ἀναφέρω τινὰ ἐξ αὐτῶν. Εἰς διαγωνισμόν τινα ἡ Ζωολογία τοῦ κ. Π. Ψαρᾶ, ἡ ὁποία εἶναι μετάφρασις τῆς τοῦ J. Langlebert, ἥτις ἐν Γαλλίᾳ ἀριθμεῖ 54 ἐκδόσεις, ἐθεωρήθη ὑπὸ τῆς πρώτης ἐπιτροπῆς ὡς τὸ μόνον χρήσιμον βιβλίον τοιούτου εἴδους διὰ τὰ Γυμνάσια τῆς Ἑλλάδος, ὑπὸ ἑτέρας δὲ ἐπιτροπῆς βραδύτερον ἐθεωρήθη ὡς μὴ χρήσιμος. Καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην ἐπιτροπὴν ὑπῆρχεν εἰδικὸς ζωολόγος, ὅστις ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς χρησιμότητος τοῦ βιβλίου τούτου, εἰς τὴν δευτέραν ὅμως ἐπιτροπὴν μετέσχε πρόσωπον ξένον εἰς τὴν διδασκαλίαν τῆς ζωολογίας, καὶ ἀπεφάνθη, ὅτι δὲν εἶναι χρήσιμος ἡ Ζωολογία αὕτη, καίτοι, ὡς εἶπον, ἀριθμεῖ 54 ἐκδόσεις ἐν Γαλλίᾳ. Ἕτερον παράδειγμα: Ἡ ἱστορία τοῦ κ. Φραγγίστα ἐνεκρίθη μετὰ πολλῶν καὶ μεγάλων ἐπαίνων εἰς τὸν πρῶτον διαγωνισμὸν, εἰς τὸν δεύτερον διαγωνισμὸν τὸ βιβλίον τοῦτο ἐθεωρήθη ὡς τὸ χείριστον πάντων τῶν τοιούτου εἴδους. Προσέτι ὀφείλω νὰ ἀναφέρω, ὅτι, ὡς πάντες γνωρίζομεν, μαθηματικοὺς ἐξαιρέτους ἐν Ἑλλάδι δὲν ἔχομεν, ἀλλὰ δύο ἰδίως ἐξ ὅσων ἔχομεν, ὁ κ. Λάκων καὶ ὁ κ. Χατζηδάκης, θεωροῦνται ἐκ τῶν ἐμπειροτέρων. Οἱ δύο οὗτοι ὑποβάλλουσι τὰ βιβλία των εἰς τοὺς διαγωνισμούς, ὧν μετέχουσιν αὐτοὶ ὡς κριταὶ, καὶ ὁ εἷς ἀποφαίνεται ὑπὲρ τοῦ ἄλλου! Ὑπὸ τοιούτους ὅρους εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελῆται διαγωνισμὸς ὅπως πρέπει; Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπὸ σοβαρὰν ἔποψιν τὴν ἀναφορὰν τῶν ἐργατῶν τυπογράφων καὶ νὰ ἐργασθῇ πρὸς διόρθωσιν τῶν κακῶς κειμένων. Πλὴν τούτου, ἔχω ἐντολὴν νὰ διαβιβάσω ἀναφορὰν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς πολίτου τινὸς ἐξ Αἰγίνης, παραπονουμένου ἐπὶ βιαιοπραγίαις τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ὀφείλω νὰ καταστήσω γνωστὸν εἰς τοὺς κυρίους ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοὺς, ὅτι τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανα προβαίνουσιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀστυνομικῶν διατάξεων διὰ τοῦ βούρδουλα, πρᾶγμα τὸ ὁποῖον οὔτε οἱ νόμοι ἡμῶν ἐπιτρέπουσιν, οὔτε καὶ αὐτὰ τὰ φιλανθρωπικὰ αἰσθήματα· συλλαμβάνουσι λ. χ. ποιμένα τινὰ, βόσκοντα, ἔστω καὶ ἄνευ δικαιώματος, τὸ ποίμνιόν του εἴς τινα ἀγρὸν, τὸν ἁλυσοδένουν, τὸν ἄγουσιν εἰς τὴν πόλιν καὶ διὰ τοῦ βούρδουλα ἐννοοῦν νὰ τὸν ἐξαναγκάσουν νὰ μὴ ἐπαναλάβῃ τὴν παράνομον ταύτην πρᾶξίν του, ἐνῷ ὑπάρχουσι νόμοι, δι’ ὧν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ ὑπακοὴ εἰς τοὺς νόμους. Νομίζω ὅθεν, ὅτι εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς ἐπιβάλλεται νὰ μεριμνήσωσι περὶ τῆς καλῆς συμπεριφορᾶς καὶ τῆς καταλλήλου ἐνεργείας τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, ἵνα μὴ δίδωσιν ἀφορμὰς παραπόνων, οὔτε νὰ προκαλῶσι τὴν ἀγανάκτησιν τῶν φιλησύχων πολιτῶν. Μοὶ διεβιβάσθησαν παράπονα συμπολιτῶν μου ἐκ τοῦ δήμου Αἰπείας, ὅτι ἡ ἁρμοδία ἐπιτροπὴ πρὸς ἐκδίκασιν τοῦ φορολογικοῦ καταλόγου τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ οἰκοδομῶν δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὰ παράπονα αὐτῶν, καὶ ἐδέχθη τὴν ἐγγραφὴν αὐτῶν εἰς τὸν εἰρημένον κατάλογον, παρέλειψε δὲ τόν τε δήμαρχον καὶ τοὺς ἑτέρους δύο ἀδελφοὺς αὐτοῦ νὰ ἐγγράψῃ, ἔχοντας πολλὰς οἰκοδομὰς, ἐξ ὧν οὐκ ὀλίγα εἰσοδήματα ἀπολαμβάνουσι, καίτοι καὶ ἀναφοραὶ σχετικαὶ πρὸς τὴν ἁρμοδίαν Ἐφορίαν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐστάλησαν περὶ τούτου. Τὴν ἐπερώτησίν μου ταύτην καταθέτω· καὶ ἐγγράφως παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας παρὰ τῆς Ἐφορίας Πυλίας, καὶ λάβῃ τὰ δέοντα μέτρα πρὸς διόρθωσιν τῶν τοιούτων ἀδικημάτων. Ἑτέραν ἀναφορὰν ἔχω εἰς χεῖράς μου, ἀπευθυνομένην πρὸς τὸν ἴδιον κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ ἧς ὁ ἀναφερόμενος πολίτης παραπονεῖται, ὅτι ὁ τελώνης Καλαμῶν, ἐνῷ ὑπεχρέωσε διαφόρους φορτωτὰς πρὸ τῆς 1ης Νοεμβρίου καὶ ἐπλήρωσαν τὸν φόρον των εἰς χρυσὸν, δὲν ἐχρέωσεν εἰς τὰ βιβλία τοῦ τελωνείου τούτους τὴν ἡμέραν τῆς καταβολῆς τοῦ φόρου, ἀλλὰ μετὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου, ὅτε εἶχεν ἀνασταλῆ ἡ εἰς χρυσὸν πληρωμή.

§5Δ. Μ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Πληροφορῶ τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι δὲν ἔλαβον γνῶσιν τῆς ὑποβληθείσης εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορᾶς τῶν ἐργατῶν τυπογράφων, διότι δὲν διεβιβάσθη ἔτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ἅμα λάβω γνῶσιν αὐτῆς, θέλω μεριμνήσει.

§6ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁπωσδήποτε νομίζω, ὅτι ἡ σύστασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ Πυλίας περὶ ἀναβολῆς τοῦ διαγωνισμοῦ περὶ διδακτικῶν βιβλίων δὲν δύναται νὰ εἰσακουσθῇ, καθόσον ὁ σχετικὸς νόμος ͵ΒΡΛʹ ἔχει ἤδη δημοσιευθῆ, ἐδημοσιεύθη δὲ συγχρόνως καὶ τὸ ἐκτελεστικὸν διάταγμα καὶ ἐγένετο καὶ ἡ προκήρυξις τοῦ διαγωνισμοῦ. Πρόκειται λοιπὸν περὶ πράξεως, ἡ ὁποία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ διὰ διοικητικῆς ἐνεργείας. Ὤφειλον νὰ παράσχω τὴν ἐξήγησιν ταύτην, διότι πρέπει νὰ δικαιολογήσω καὶ ἐμαυτόν, καθ’ ὅσον ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, μολονότι μοὶ ἐγένοντο παραστάσεις παρὰ πολλῶν ἐνδιαφερομένων, ἀπήντησα εἰς αὐτοὺς, ὅτι διοικητικῶς οὐδὲν ἠδυνάμην νὰ πράξω, μόνον νομοθετικῶς ἐπιτρεπομένης τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου ͵ΒΡΛʹ. Κρίνω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω ὅσα εἶπον, ὅτε τὸ πρῶτον ὑπεβλήθη ἡ ἀναφορὰ τῶν ἐνδιαφερομένων τυπογράφων. Ὁ νόμος οὗτος ἀπεδείχθη ἐν τῇ ἐφαρμογῇ πάντη ἄστοχος καὶ ἀλυσιτελής, ἢ μᾶλλον ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν Παιδείαν, διότι δὲν ἐγκρίνονται συνήθως τὰ ἄριστα τῶν βιβλίων, ὡς ἡ πεῖρα ἀπέδειξε, καὶ διότι καταδικάζονται νὰ διδάσκωνται καὶ οἱ μαθηταὶ ἐπὶ ὡρισμένην περίοδον τὰ αὐτὰ βιβλία, καταδικάζεται δὲ καὶ ἡ ἐπιστήμη ἐν Ἑλλάδι καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν περίοδον εἰς στασιμότητα. Πλὴν τούτου ὅμως πρόκειται καὶ περὶ ἄλλου τινὸς λόγου, καθ’ ὃν κινδυνεύει νὰ στερηθῇ τοῦ ἐπιουσίου της ἄρτου ὁλόκληρος τάξις ἀνθρώπων, ἡ τῶν τυπογράφων. Μὴ νομίσῃ τις, Κύριοι, ὅτι λέγων ταῦτα εἶμαι θιασώτης τῆς τέως κρατούσης βιβλιοκαπηλείας, καθ’ ἣν ὅλως ἀδόκιμα καὶ ἀσύστατα βιβλία εἰσάγονται εἰς χρῆσιν τῶν σχολείων καὶ καθ’ ἣν οἱ γονεῖς καὶ οἱ κηδεμόνες τῶν μαθητῶν ἠναγκάζοντο ἐντὸς ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ ἔτους πολλάκις νὰ προμηθεύωνται δύο καὶ τρία βιβλία δι’ ἓν καὶ τὸ αὐτὸ μάθημα. Τὸ κακὸν δύναται νὰ περισταλῇ ἄλλως πως, καὶ ὄχι διὰ μέτρου, δι’ οὗ καταντᾷ τις εἰς τὸ ὅλως ἀντίθετον. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἐν ἄλλαις χώραις γινόμενα, ἐν Γαλλίᾳ, ἐν Γερμανίᾳ, ὅπου βεβαίως οὐδαμοῦ ἀπαντᾷ τὸ πρωτότυπον ἀληθῶς σύστημα, ὅπερ θέλομεν νὰ καθιερώσωμεν ἡμεῖς ἐν Ἑλλάδι, θὰ ἴδωμεν ὅτι ἐκεῖ, εἴτε δι’ ἐπιτροπῶν, εἴτε διὰ τῶν λεγομένων διδασκαλικῶν conferences τῶν διαφόρων διαμερισμάτων, ἐγκρίνονται ὄχι ἀνὰ ἓν δι’ ἕκαστον μάθημα, ἀλλὰ ἀνὰ δύο καὶ τρία καὶ τέσσαρα βιβλία, καὶ οὕτω πως καὶ ἅμιλλα ἐπιστημονικὴ γεννᾶται καὶ ἐλευθερία ἐκλογῆς ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς διδασκάλους. Παρόμοιον σύστημα, νομίζω, εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν. Πρέπει ἰδίᾳ νὰ ὑποχρεωθῶσιν οἱ διδάσκαλοι, ὅπως καθ’ ὅλην τὴν διάρκεια ἑνὸς καὶ τοῦ αὐτοῦ μαθήματος μὴ ἀντικαθιστᾶται τὸ σχετικὸν βιβλίον. Οὕτω δύναται νὰ περισταλῇ μία κατάχρησις, ἥτις συμβαίνει ἐνίοτε καὶ καθ’ ἣν διδάσκαλοι, ἐρχόμενοι εἰς ἰδιαιτέρας συνεννοήσεις πρὸς ἐκδότας βιβλίων, καὶ καθ’ ὅσον οὗτοι προσφέρουσι μεγαλείτερα ποσοστὰ εἰς αὐτοὺς, προτιμῶσι τὰ βιβλία των καὶ τὰ ἐπιβάλλουσιν εἰς τοὺς μαθητάς. Ὑπάρχει λοιπὸν τρόπος, καθ’ ὃν δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν τὰ δύο ἄκρα ἀντίθετα, καὶ τὸ μονοπώλιον, ὅπερ εἰσάγεται ἐπὶ ὡρισμένην περίοδον, καὶ τὴν βιβλιοκαπηλείαν. Τὴν μέσην ταύτην ὁδὸν, τὴν ὁποίαν ἀκολουθοῦσιν ἄλλα Κράτη, ἐὰν καὶ ἡμεῖς ἀκολουθήσωμεν, νομίζω, ὅτι καὶ εἰς τὰς ἀληθεῖς ἐκπαιδευτικὰς ἀνάγκας θὰ ἀνταποκριθῶμεν κάλλιον καὶ τὸν ἐπιούσιον ἄρτον δὲν θὰ στερήσωμεν μιᾶς ὁλοκλήρου τάξεως. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ γείνῃ διὰ νόμου μόνον, παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ λάβῃ τὸ πρᾶγμα ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐπιδέχεται τοῦτο ἀναβολὴν, ἐὰν συμφωνῇ πρὸς τὴν γνώμην ἡμῶν, νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν σύνταξιν καὶ ὑποβολὴν τοῦ καταλλήλου νομοσχεδίου εἰς τὴν Βουλήν.

§7ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Συνεπείᾳ παρακλήσεώς μου, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέβαλε πίνακας περὶ τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν ἀπὸ τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τοῦ ταμβάκου. Ἐκ τῶν πινάκων τούτων φαίνεται, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ παρελθὸν ἔτος, καθ’ ὃ ἴσχυε καὶ ἐπεβάλλετο ὁ φόρος οὗτος τοῦ ταμβάκου, ὁ δῆμος τῆς Ψωφίδος, ὅστις κατ’ αὐτὰ τὰ ἔγγραφα, ἅτινα ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, παρῆγεν ἄλλοτε μὲν, ὅτε εἶχε καταστραφῆ ἀπὸ τὴν ἀκρίδα τὸ προϊὸν, 15,000 ὀκάδας καπνοῦ, ἄλλοτε δὲ, ὅτε δὲν ὑπῆρχεν ἡ μάστιγξ αὕτη τῆς ἀκρίδος, 30 καὶ 40 χιλιάδας ὀκάδων, —σημειωτέον δ’ ὅτι αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον προϊὸν τοῦ δήμου τούτου,—πέρυσιν, ὅτε ἐλειτούργησεν ὁ φόρος τοῦ ταμβάκου, παρήγαγε μόνον 194 ὀκάδας. Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ἡ παραγωγὴ τοῦ δήμου αὐτοῦ κατεστράφη ἐντελῶς. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι μόνον τοῦτο τὸ προϊὸν παράγει ὁ δῆμος αὐτὸς, διότι οἱ ἀγροί του δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν οὔτε εἰς τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς, καὶ οὕτως ὁ δῆμος ἐκεῖνος ἐστερήθη τῆς μόνης του προσόδου, καὶ δὲν δύναται πλέον νὰ ζήσῃ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι, ἀφοῦ τὸ Δημόσιον δὲν εἰσέπραξέ τι ἐκ τοῦ φόρου αὐτοῦ ἐπὶ τοῦ ταμβάκου, καὶ οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράξῃ, διότι εἰς οὐδένα συμφέρει νὰ παράγῃ καπνὸν, ὅστις θὰ μεταβληθῇ εἰς ταμβάκον, καὶ ὅστις πωλεῖται μόνον πρὸς 3 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν καὶ πληρόνει 5 δρ. φόρον, εἶναι δὲ γνωστὸν καὶ ἐξ ἄλλων ὁμιλιῶν μου, ὅτι ὁ καπνὸς ὁ παραγόμενος εἰς τὸν δῆμον Ψωφίδος, δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ παρὰ μόνον εἰς κατασκευὴν ταμβάκου, νομίζω—λέγω—ὅτι πρέπει, καὶ παρακαλῶ πρὸς τοῦτο τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ληφθῶσι μέτρα πρὸς σωτηρίαν τοῦ δήμου ἐκείνου, ὅστις κατεστράφη ἐκ τοῦ φόρου αὐτοῦ, τοῦ παραλόγου καὶ τοῦ μὴ δυναμένου νὰ ἀποφέρῃ πρόσοδόν τινα εἰς τὸ Δημόσιον. Ἤθελον ἐγὼ νὰ ὑποβάλω νομοσχέδιον περὶ τούτου, ἀλλὰ γνωρίζω, ὅτι νομοσχέδιον ὑποβαλλόμενον ὑπὸ Βουλευτοῦ, μάλιστα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ εἰς νόμον τοῦ Κράτους. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, χάριν αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες περιέστησαν εἰς ἔνδειαν, νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου αὐτοῦ· ἐὰν δὲ νομίζῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὁ φόρος αὐτὸς πρέπει νὰ ὑφίσταται, διὰ νὰ ἐμποδίζῃ τὴν γιγνομένην λαθρεμπορίαν ὡς πρὸς τὸν ἄλλον καπνὸν, δύναται νὰ εὕρῃ τρόπον, ὅπως ἀντικαταστήσῃ τὰς ἐγγυήσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσι, καὶ ἐπιβάλῃ ὅλας τὰς ἐγγυήσεις τὰς ἐπὶ τοῦ ἄλλου καπνοῦ ἐφαρμοζομένας. Πιστεύω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, φιλανθρώπως φερόμενος, θὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον.

§8Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀγὼν πρόκειται μεταξὺ φιλανθρωπίας καὶ λαθρεμπορίας. Ὅτε εἰσῆγον εἰς τὴν Βουλὴν τὸν νόμον, ὅστις σήμερον λειτουργῶν προκαλεῖ τὰς ἐπικρίσεις, παρέστησα, ὅτι ὁ νόμος οὗτος δὲν θὰ εἰσήγετο, ἐὰν μὴ ἠσκεῖτο ἡ λαθρεμπορία ἐπὶ μεγάλαις διαστάσεσι, καὶ μὴ ἤμεθα ὡς ἐκ τούτου ἠναγκασμένοι νὰ λάβωμεν καὶ μέτρα, ὅπως μὴ ἐπὶ τῇ παραστάσει μεταποιήσεως καπνοῦ εἰς ταμβάκον ἀπαλλάττηται ὁ καπνὸς ὁ μὴ μεταποιούμενος εἰς ταμβάκον ἐκ τοῦ φόρου, διότι αἱ πληροφορίαι ἡμῶν ἦσαν, ὅτι τὸ πλεῖστον τοῦ καπνοῦ, τὸ ἀπαλλαττόμενον ἐκ τοῦ φόρου τῶν κοπτηρίων, λόγῳ μεταποιήσεως εἰς ταμβάκον, δὲν μετεποιεῖτο εἰς ταμβάκον, ἀλλ’ ἐλαθρεμπορεύετο. Ἵνα προλάβωμεν τοῦτο, ἀφοῦ ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν περιωρίσθημεν ἐνεργοῦντες πρὸς πρόληψιν τῆς καταχρήσεως, καὶ εἴδομεν ἀποτυγχανούσας τὰς ἐνεργείας ἡμῶν, ἀπεφασίσθη ἵνα τεθῇ φόρος ἐπὶ τοῦ ταμβάκου, ὁ αὐτὸς καὶ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ἀποτέλεσμα τοῦ νόμου ἦτο, ὅτι οἱ πρότερον λαθρεμπορευόμενοι διὰ τῆς παραστάσεως ὅτι θέλουσι μεταποιήσει τὸν καπνὸν εἰς ταμβάκον, ἤδη οὐδὲν ἔχουσι συμφέρον, ἵνα παραστήσωσι ταῦτα, ἡ δὲ ἔλλειψις τῶν τοιούτων παραστάσεων φέρει τὰς ἐλαττώσεις τῶν δηλώσεων, ἐφ’ αἷς παραπονεῖται ὁ κ. Βουλευτής. Ἂς πιστεύσῃ ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ἐλαχίστη μείωσις τῆς βιομηχανίας τῆς ταμβακοποιΐας ἐπῆλθεν· ὡς εἶχον τὰ κατ’ αὐτὴν καὶ πρότερον, οὕτως ἔχουσι καὶ σήμερον. Ἡ διαφορὰ, ἥτις ἐπῆλθεν, εἶναι ὅτι σήμερον φορολογεῖται πρὸς κοπὴν ἐν τοῖς κοπτηρίοις ὁ καπνὸς, ὅστις πρότερον δηλούμενος ὡς μεταποιηθεὶς εἰς ταμβάκον, ἀπηλλάσσετο τοῦ φόρου.

§9ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Δὲν πρόκειται ν’ ἀποβλέψωμεν μόνον εἰς τὴν βιομηχανίαν τῆς μεταποιήσεως τοῦ καπνοῦ εἰς ταμβάκον, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι ἐκ τοῦ μέτρου τούτου δὲν ἐπῆλθε μείωσις τῆς βιομηχανίας ταύτης, πρόκειται περὶ τῆς παραγωγῆς. Ἡ Ψωφὶς δὲν παράγει καπνὸν, παρὰ μόνον διὰ ταμβάκον χρήσιμον, ὁ ὁποῖος εἶναι ὡς ἐκ τῆς φύσεώς του τοιοῦτος. Ἐγὼ δὲν παραπονοῦμαι, ὅτι ἐπῆλθε μείωσις τῆς ταμβακοποιΐας, ἐγὼ παραπονοῦμαι, ὅτι ἐκ τῆς φορολογίας ταύτης κατεστράφη ἐντελῶς ἡ παραγωγὴ ἑνὸς ὁλοκλήρου δήμου, διὰ τοῦτο ὁ ἀγὼν, ὁ ὁποῖος πρόκειται μεταξὺ τῆς φιλανθρωπίας καὶ τῆς λαθρεμπορίας, ἔχει, βλέπετε, διαφορετικὴν σημασίαν, πρόκειται περὶ φιλανθρωπίας ὑπὲρ ἑνὸς ὁλοκλήρου δήμου, οὗτινος ὁ νόμος αὐτὸς ἀφῄρεσε τὸν ἄρτον. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῶσι μέτρα πρὸς παρακώλυσιν τῆς διὰ τοιούτου συστήματος λαθρεμπορίας τοῦ καπνοῦ, δύναται ὅλας αὐτὰς τὰς διατάξεις τὰς προφυλακτικὰς, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ νόμος, νὰ τὰς ἐφαρμόσῃ καὶ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ τοῦ μεταβαλλομένου εἰς ταμβάκον, καὶ ἰδοὺ, ὅτι ἡ λαθρεμπορία δὲν ἔχει πλέον τὸ μέσον τοῦτο, διὰ νὰ εὐκολυνθῇ εἰς τὴν ἐνάσκησίν της. Παρακαλῶ οὕτω πως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ διασκευάσῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ σώσῃ αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους.

§10ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ συνάδελφός μου κ. Πετιμεζᾶς ἔχει πληρέστατον δίκαιον, διότι δὲν εἶναι ἀκριβὲς ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν πραγμάτων, ὅτι ὁ δῆμος Ψωφῖδος παρῆγεν ἄλλοτε περὶ τὰς 30,000 ὀκάδας καπνοῦ. Ἐὰν ἐγίνετο λαθρεμπορία εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ καπνοῦ, διατὶ σήμερον ἔπαυσεν ἡ παραγωγὴ ἐν Ψωφίδι; Ἀπόδειξις, ὅτι ὁ καπνὸς ἐκεῖνος δὲν χρησιμεύει διὰ κάπνισμα, ἀλλὰ μόνον διὰ ταμβάκον· τόσον δὲ εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, ὥστε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἐν τῷ πρώτῳ νομοσχεδίῳ περὶ καπνοῦ ἀπεδέχθη τότε τὰς ἰδικάς μου παρατηρήσεις καὶ ἐξῄρεσε τὸν καπνὸν τὸν χρησιμεύοντα πρὸς μεταποίησιν εἰς ταμβάκον. Ἐὰν γίνηται κατάχρησις διὰ τῆς παραστάσεως, ὅτι πρόκειται νὰ μεταποιήσουν τὸν καπνὸν εἰς ταμβάκον εἰς ἄλλους δήμους ἄλλων ἐπαρχιῶν, ἂς λάβῃ ὅλα τὰ μέτρα, ὅπως μὴ ἐνεργῆται ἡ τοιαύτη λαθρεμπορία· ἀλλ’ εἶναι ἄδικον ν’ ἀποκλεισθῇ εἷς ὁλόκληρος δῆμος, ὅστις ἄλλοτε παρῆγε 30,000 ὀκάδας, σήμερον δὲ δὲν δύναται νὰ ζήσῃ.

§11ΜΑΝΕΣΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ λάβω μίαν ἐξήγησιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐπί τινος ἐγκυκλίου ἐκδοθείσης ὑπ’ αὐτοῦ καὶ ἀποβλεπούσης εἰς τοὺς ἐξελθόντας ἐκ τῆς Σχολῆς τῶν ἐφέδρων. Κατὰ τὴν ἐγκύκλιον ταύτην, ὡς ἔμαθον, διατάσσονται οἱ τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1890 νὰ ἀναλάβωσι τὰ χρέη τοῦ ἀξιωματικοῦ ἐν τοῖς συντάγμασιν ἀπὸ τῆς 1ης Ἀπριλίου, οἱ δὲ τῶν μεταγενεστέρων ἀπογραφῶν ἀπὸ τῆς 1ης Ἰουνίου. Συμβαίνει δὲ οὕτω, ὅτι οἱ ἀρχαιότεροι καὶ κατὰ βαθμὸν ἀνώτεροι θέλουσιν ὑπηρετεῖ ὑπὸ ἀξιωματικοὺς ἐφέδρους νεωτέρους καὶ κατὰ βαθμὸν κατωτέρους. Φρονῶ, ἐὰν τοῦτο ἔχῃ ὡς εἶπον, ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ διαταχθῇ ἡ ἀνάληψις τῶν χρεῶν τοῦ ἀξιωματικοῦ ταὐτοχρόνως παρ’ ὅλων. Δραττόμενος τῆς εὐκαιρίας ταύτης, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ προπαρελθόντος ἔτους, ἵνα κρίνωμεν ἐπὶ τίνος βάσεως ἐγένοντο αἱ ἀφαιρέσεις καὶ ἐλαττώσεις, διότι ἄλλως δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξηγήσωμεν αὐτάς· δὲν ἔχομεν οὔτε πίνακα ἀναλυτικόν, ἐπεξηγοῦντα ταύτας, οὔτε ἕτερόν τι.

§12ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὡς πρὸς τὴν ἐγκύκλιον δὲν πιστεύω νὰ εἰσάγῃ αὕτη ἀνωμαλίαν τινά· θέλω δ’ ἄλλως τὴν καταθέσει.

§13ΗΛ. ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πληροφοροῦμαι, ὅτι πρό τινων ἡμερῶν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν προὐκάλεσε βασιλικὸν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀποστέλλεται εἰς Εὐρώπην πρὸς τελειοποίησιν τῶν σπουδῶν του σημαιοφόρος τις μὲ πλήρεις τὰς ἀποδοχὰς τοῦ βαθμοῦ του, εἰς χρυσὸν πληρονομένας. Τὸ διάταγμα δὲ τοῦτο εἶναι τὸ δεύτερον προκληθὲν, ἀφ’ ἧς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Σπετσῶν τυγχάνει Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν. Καὶ εἰς τοῦτο μὲν δὲν ἔχω νὰ ψέξω τὸν κ. Ὑπουργόν· χαίρω δὲ τοὐναντίον ἐπὶ τῷ μέτρῳ, ὅπερ ἤρχισεν ἐφαρμόζων, διότι εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι πρέπει πάντες οἱ νέοι ἀξιωματικοὶ νὰ διέλθωσι δι’ εὐρωπαϊκῶν ναυτικῶν σχολῶν. Ἔχω ὅμως ν’ ἀπευθύνω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Πρὸ δύο περίπου ἐτῶν ἀπεστάλησαν εἰς ξένα ναυτικὰ σχολεῖα δύο ἕτεροι ἀξιωματικοί, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἷς ὄντως διακεκριμένος ἀνθυποπλοίαρχος, ἐξελθὼν τοῦ ναυτικοῦ σχολείου μὲ τὸν ἀριθμὸν 2. Οὗτοι ὅμως ἐξακολουθοῦσι πληρονόμενοι εἰς χαρτονόμισμα. Εἶναι δίκαιον νὰ ὑπάρχωσιν δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά; Εἶναι δὲ τοσούτῳ μᾶλλον δίκαιον νὰ λάβῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τὸ μέτρον τῆς πληρωμῆς τοῦ μισθοῦ καὶ τῶν ἀξιωματικῶν τούτων εἰς χρυσὸν, διότι ὁ εἷς τούτων, καθ’ ἃ εἶπον, εἶχεν ἐξέλθει τοῦ σχολείου μὲ τὸν ἀριθμὸν 2, καὶ ἑπομένως δικαιοῦται νὰ μεταβῇ εἰς Εὐρώπην πρὸς τελειοποίησιν τῶν σπουδῶν του, κατὰ τὸν νόμον περὶ συστάσεως τῆς Σχολῆς τῶν ναυτικῶν δοκίμων. Μὲ ἐπληροφόρησαν προσέτι, ὅτι ἐστάλησαν εἰς τὰ διάφορα πολεμικὰ πλοῖα οἱ ὀργανισμοὶ πρὸς κατάρτισιν τῶν πληρωμάτων αὐτῶν διὰ τὸ τρέχον ἔτος. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω ἐπὶ ποίᾳ βάσει εἶναι συντεταγμένοι οὗτοι, διότι ὁ κύριος Ὑπουργὸς θὰ γινώσκῃ βεβαίως, ὅτι ὑπάρχουσι διατάγματα, ἀφορῶντα εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ προσωπικοῦ τῶν πλοίων, ὑπάρχει ὅμως καὶ ὀργανισμὸς γενόμενος ὑπὸ τοῦ Γάλλου ναυάρχου, ὅστις προΐστατο τῆς ἀποστολῆς· ἐπειδὴ δὲ αἱ καθ’ ὑπηρεσίαν διαιρέσεις τῶν πολεμικῶν πλοίων εἶναι κατηρτισμέναι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ Γάλλου ναυάρχου, εὐχῆς ἔργον εἶναι νὰ προκληθῇ βασιλικὸν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ νομιμοποιῆται καὶ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ Γάλλου ναυάρχου, καὶ μὴ προκύπτῃ σύγχυσις περὶ τὴν ὑπηρεσίαν.

§14Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς ἔλαβον τηλεγράφημα ἐκ Πύργου, ἀναγγέλλον μοι, ὅτι ὁ ἐκεῖ δασάρχης ἐμποδίζει πολλοὺς χωρικοὺς νὰ καλλιεργήσωσι τοὺς ἀγρούς των εἰς τὸ δάσος Κάπελη. Δὲν πιστεύω ὁ κ. δασάρχης νὰ προέβη εἰς τοιοῦτον μέτρον συνεπείᾳ κυβερνητικῆς διαταγῆς, καθόσον ὁ νόμος τοῦ 1880, ὁ καταργήσας τὴν δεκάτην, ἐπέτρεψε τὴν δήλωσιν τῶν καλλιεργουμένων γαιῶν, καὶ οἱ χωρικοὶ προσέρχονται ἐνώπιον τοῦ ἐφόρου Ἠλείας κατὰ Μάϊον ἑκάστου ἔτους καὶ δηλοῦσι τὰς γαίας των, πληρόνοντες καὶ 1,25 κατὰ στρέμμα. Δὲν ἠξεύρω διατὶ ὁ κ. δασάρχης ἀπέστειλε κουστωδίαν χωροφυλάκων πρὸ δύο μηνῶν καὶ ἔθραυσαν τὰ ἐργαλεῖα τῶν χωρικῶν, οὕτω δὲ παρήχθη ἀληθὲς ἀγροτικὸν ζήτημα. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρωθυπουργόν, ὅπως ἀνακαλέσῃ τὴν διαταγὴν ταύτην, ἐὰν ἐξεδόθη τοιαύτη, διότι εἶναι ἄδικον ν’ ἀποστερηθῶσι τῆς καλλιεργείας τῶν ἀγρῶν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἐκαλλιέργουν αὐτοὺς ἀπὸ τουρκοκρατίας.

§15ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκτὸς τῶν μέχρι τοῦδε λεχθέντων ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς κατὰ τοῦ σταφιδικοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως, ἐγείρεται ἤδη καὶ ἑτέρα φωνὴ διαμαρτυρίας ἐκ Καλαμῶν. Χθὲς ἔλαβον ἐκεῖθεν τηλεγράφημα ὑπογεγραμμένον παρὰ πολλῶν σταφιδοκτημόνων καὶ σταφιδεμπόρων, παρακαλῶ δὲ τὴν Βουλὴν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τὸ ἀναγνώσω (ἀναγινώσκει): «Ἀντιταχθῆτε ἐῤῥωμένως κατὰ τοῦ ὀλεθρίου σταφιδικοῦ νομοσχεδίου τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἰδέα τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ πλεονάσματος, σόλοικος οὖσα, περιορίζει τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου καὶ τὴν εὐρύτητα τῆς καταναλώσεως, πρὸς ζημίαν τοῦ μέλλοντος τῆς σταφίδος. Προτιμότερον ν’ ἀφεθῶσι τὰ πράγματα ὡς ἔχουσι, βεβαίου ὄντος, ὅτι τὸ μέλλον ἀνήκει εἰς τὴν σταφίδα. Τὸ τραπεζιτικὸν μέρος τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἀφόρητον καὶ ἀσύμφωνον. Βαβυλωνία γνωμῶν εἰς οὐδὲν συντελεῖ. Ἡ σταφὶς θὰ σωθῇ ἀφ’ ἑαυτῆς· ἂς ἀφεθῇ λοιπὸν εἰς ἑαυτὴν, καὶ ἂς λείψουν μέσα δυνάμενα ἀσυνειδήτως νὰ τὴν θάψωσι.» Περιορίζομαι κατὰ τὸ παρὸν εἰς τὴν ἀνακοίνωσιν τοῦ τηλεγραφήματος, καὶ καταθέτω τοῦτο εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἐπιφυλασσόμενος κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου νὰ λάβω τὸν λόγον καὶ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου.

§16ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ λάβῃ ἓν μέτρον περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ ἐν Πάτραις Πρωτοδικείου. Ἐγένοντο γνωστὰ τὰ σκάνδαλα ἑνὸς πρωτοδίκου, ὁ ὁποῖος δίδει συχνὰ τοιαύτας ἀφορμὰς, ὅπου καὶ ἂν ὑπηρέτησε, πλὴν γνωρίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι δὲν εἶναι αὗται προϊὸν κακοβουλίας, ἀλλὰ παθήσεως, ἐπιβαλλούσης εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως συμφώνως τῷ νόμῳ προκαλέσῃ τὴν ἐκ τῶν τάξεων τῶν δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἀπομάκρυνσιν τοῦ εἰρημένου πρωτοδίκου. Περὶ τούτου ὑπάρχει καὶ ἀναφορὰ πρὸ ἐτῶν, δι’ ἧς ζητεῖται ἡ ἀποχώρησίς του δυνάμει τοῦ νόμου περὶ ἀποχωρήσεως, ἀναφορὰ ὑποβληθεῖσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης καὶ εἰς τὸν κ. Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν. Προσέτι ὑπομιμνήσκω τὴν παράκλησιν νὰ κομίσῃ κατάστασιν τῶν ἐργασιῶν τῶν ἐνταῦθα ἐφετῶν τῶν ἐτῶν 1892 καὶ 1893 καὶ κατάστασιν τῶν ἐκκρεμῶν ποινικῶν δικογραφιῶν παρὰ τῷ Ἐφετείῳ, τῶν ἀφορωσῶν εἰς ἀντικείμενα ἰδιαζούσης δικαιοδοσίας, ὡς καὶ πληροφορίας περὶ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν εἰσήχθησαν πρὸς ἀνάκρισιν. Εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Στρατιωτικῶν ἀνακοινῶ τηλεγράφημα, σταλὲν εἰς ἐμὲ καὶ τὸν κ. Εὐταξίαν, διὰ τοῦ ὁποίου πολλοὶ παραπονοῦνται, ὅτι ὁ ἀστυνόμος Ξηροχωρίου, ἀνθυπασπιστὴς Πετρόπουλος, ἐῤῥάπισεν ἀναιτίως τὸν πολίτην Π. Πετεινάραν ἐντὸς τοῦ καφενείου Τουφεξῆ, καὶ ἄλλους συνέλαβεν ἀδίκως, τοὺς ἐφυλάκισεν εἰς σταῦλον, τοὺς ἔδειρεν ἀνηλεῶς, καὶ ἐκ τούτων εἷς κεῖται κλινήρης. Καταθέτω τὸ τηλεγράφημα, ἵνα λάβωσι γνῶσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ ἐνεργήσωσιν ὅ,τι διατάσσει ὁ νόμος. Πρὸς τούτοις παρακαλῶ τοὺς αὐτοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς νὰ μὲ πληροφορήσωσιν, ἂν ὁ καταδικασθεὶς ἀστυνόμος Μεσολογγίου πρὸ μηνὸς ἀπέτισε τὴν ποινήν του, καὶ εἰς τίνας φυλακὰς, καὶ πότε, καὶ ἂν κατὰ τὸν χρόνον τῆς καταδίκης του ἐξεδόθη ὑπὲρ αὐτοῦ ἐντολὴ μισθοδοσίας. Εἶναι οὗτος ὁ ἀστυνόμος Μιχαὴλ Μωραΐτης. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἄν, καταργηθεισῶν τῶν μουσικῶν, διατηρῆται ἢ ἦναι ἀνάγκη νὰ διατηρῆται ἐπιθεωρητής.

§17ΣΤΕΦΑΝΟΥ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐπερώτησιν, τὴν πρὸς ἐμὲ ἀπευθυνθεῖσαν, τοῦ κ. Βουλευτοῦ, δύναμαι νὰ ἀπαντήσω ἀμέσως. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τοὺς ζητηθέντας πίνακας, ἐδόθη ἤδη διαταγή, ἀφ’ ἧς ὑπέβαλε τὴν ἐπερώτησιν ὁ κ. Βουλευτής, εὐθὺς δέ, ὡς καταρτισθῶσιν οἱ πίνακες, θέλω καταθέσει αὐτοὺς εἰς τὴν Βουλήν. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἐπερώτησιν τὴν σχετιζομένην πρὸς τὰ ἐν Πάτραις τελευταῖα συμβάντα καὶ ἀφορῶσαν τὸν πρωτοδίκην, περὶ οὗ ἐμνήσθη ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐλήφθη ἤδη τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ὑπέδειξεν ὁ κ. Βουλευτής, δοθείσης τῆς σχετικῆς διαταγῆς εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Πάτραις Ἐφετῶν. Ἴσως ὁ κ. Βουλευτὴς ἀγνοεῖ, ὅτι καὶ ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς, ἐκ τῶν αὐτῶν λόγων ὁρμώμενος, τὴν αὐτὴν διαταγὴν ἔδωκε, καὶ διεξήχθη ἡ διαδικασία τῆς ἀποχωρήσεως, ἡ ὑπὸ τοῦ νόμου προβλεπομένη, ἀλλ’ ὁ Ἄρειος Πάγος ἔκρινεν, ὅτι δὲν ἦτο περίπτωσις τῆς ἀποχωρήσεως τοῦ πρωτοδίκου, περὶ οὗ ὁ λόγος.

§18ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Αἱ σχέσεις τῶν μελῶν τῆς ἐν Τύνιδι Ἑλληνικῆς κοινότητος πρὸς τὸν ἐκεῖ πρόξενον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ὁμαλαί· τοῦτο γνωρίζει ἡ Βουλὴ ἐξ ἐπανειλημμένων ἐπερωτήσεων, γενομένων ἐν προηγουμέναις συνεδριάσεσι, τούτων δ’ ἀποτέλεσμα ἦτο ἡ ἀποστολὴ τοῦ ἐπιθεωρητοῦ τῶν Προξενείων, ὅπως ἐξακριβώσῃ τὰ αἴτια τῆς ἀνωμαλίας ταύτης καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν του πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Κατ’ ἀτυχῆ σύμπτωσιν, ἡ μετάβασις τοῦ κ. ἐπιθεωρητοῦ συνέπεσε κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον, καθ’ ὃν καὶ ἡ πρὸς τὸν Βέην τῆς Τύνιδος ἐγχείρισις τοῦ Ἑλληνικοῦ Μεγαλοσταύρου. Ἡ ἐγχείρισις δὲ τοῦ Ἑλληνικοῦ παρασήμου, γενομένη ὑπὸ τοῦ Ἕλληνος προξένου, καθ’ οὗ ἡ Ἑλληνικὴ κοινότης ὡρισμένας εἶχε διατυπώσει κατηγορίας, ἐκορύφωσε τὴν ἀγανάκτησιν τῶν ἐκεῖ ὁμοεθνῶν μας, διότι ἐθεωρήθη ὡς ἔμμεσος ἀποδοκιμασία τῶν αἰτιάσεων τῆς κοινότητος καὶ ἠθικὴ ἱκανοποίησις τοῦ Ἕλληνος προξένου. Ἡ ἀγανάκτησις καὶ ἡ δυσπιστία τῶν μελῶν τῆς ἐκεῖ κοινότητος ἔφθασαν μέχρι τοσούτου, ὥστε ἐδυσπίστησαν καὶ πρὸς τὸν ἡμέτερον ἐπιθεωρητὴν τῶν Προξενείων, ἄνδρα εὐϋπόληπτον. Οὕτως οὐ μόνον 60 περίπου τῶν μελῶν τῆς κοινότητος, ἐν οἷς οἱ τὰ πρῶτα φέροντες Κουγιουτέας καὶ Γρηγορίου, μετέβησαν πρὸς τὸν κ. ἐπιθεωρητὴν, καὶ παρέστησαν αὐτῷ τὰς ἐναντίον τοῦ Ἕλληνος προξένου αἰτιάσεις των, ἀλλὰ καὶ διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος Γάλλου ἐπέδοσαν ὑπόμνημα τῷ κ. ἐπιθεωρητῇ, καὶ πρὸς ἐμὲ ἀπέστειλαν ἐπίσημον τούτου ἀντίγραφον, ὅπερ ἐγχειρίζω τῷ κ. Ὑπουργῷ τῶν Ἐξωτερικῶν. Αἱ αἰτιάσεις τῆς κοινότητος κατὰ τοῦ κ. προξένου εἰσὶν ὡρισμέναι· πρῶτον, ὅτι ἠθέλησε ν’ ἀναμιχθῇ εἰς τὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς μεγάλης ἐκεῖ κοινοτικῆς περιουσίας, ἐναντίον τοῦ κοινοτικοῦ κανονισμοῦ· ἔπειτα προσηνέχθη σκαιῶς πρὸς τὸν ἐκεῖ ἀρχιμανδρίτην, βιαίως ἀποβαλὼν τοῦτον ἐκ τοῦ ἱεροῦ ναοῦ, πρὸς κοινὸν σκάνδαλον· ἐκτὸς δὲ τούτων, ὡρισμένας κληρονομικὰς περιουσίας δὲν ἀποδίδει εἰς τοὺς ἀναμφισβητήτους κληρονόμους. Ἐκ τῆς τοιαύτης διαγωγῆς τοῦ προξένου ἐπῆλθε τελεία ῥῆξις τῶν σχέσεων μεταξὺ τοῦ Ἕλληνος προξένου καὶ τῶν μελῶν τῆς κοινότητος, εἶναι δὲ ἀδύνατος ἡ ἀποκατάστασις τῆς ἁρμονίας. Παραπονοῦνται τέλος οἱ ἀποτελοῦντες τὴν κοινότητα, ὅτι, ἐναντίον ὡρισμένης ἐγκυκλίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ ἔτους 1891, καθ’ ἣν οἱ πρόξενοι παραγγέλλονται νὰ ζῶσιν ἐν ἁρμονίᾳ μετὰ τῶν μελῶν τῶν κοινοτήτων, τοῖς γίγνεται δὲ γνωστὸν, ὅτι ἠδύναντο νὰ μένωσιν ὡς πρόξενοι ἐν τόπῳ, ἐν ᾧ θὰ κατώρθουν νὰ ζῶσιν ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους, διατηρεῖται εἰσέτι εἰς τὴν θέσιν του ὁ ἐν Τύνιδι πρόξενος. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν Προξενείων ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του, καὶ ἀνακοινώσῃ ἡμῖν τὸ περιεχόμενον αὐτῆς, νὰ λάβῃ δὲ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὰ εὔλογα παράπονα τῆς ἐκεῖ Ἑλληνικῆς κοινότητος καὶ μεταθέσῃ ἐκεῖθεν τὸν πρόξενον, ὅπως ἐκλίπῃ τὸ Τυνησιακὸν τοῦτο σκάνδαλον, ὅπερ ἀπὸ ἔτους κρατεῖ ἐν ἀνησυχίᾳ τὴν Ἑλληνικὴν ἐν Τύνιδι κοινότητα, καὶ ἐκθέτει τὴν ἡμετέραν ὑπόληψιν ἀπέναντι τῶν ξένων.

§19ΣΤΕΦΑΝΟΥ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἀπαντήσω ἀμέσως εἰς τὸν κύριον Βουλευτήν. Γνῶσιν τῶν τελευταίων αὐτῶν γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἀνέφερε, δὲν ἔχω, οὔτε ἐπισήμως, οὔτε ἰδιωτικῶς. Ὁ ἐπιθεωρητὴς ἀπεστάλη, διὰ νὰ ἐξετάσῃ τὰ παράπονα, ἅτινα ἠγέρθησαν κατὰ τοῦ προξένου, ὅστις ὅμως δὲν διατελεῖ ὑπὸ κατηγορίαν. Παράπονα τῶν κατὰ τόπους κοινοτήτων πολλάκις ἐγείρονται κατὰ τῶν προξένων καὶ πολλάκις ἀποδεικνύονται μὴ βάσιμα. Περὶ τῆς ἐγκυκλίου, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς, οὐδεμίαν γνῶσιν ἔχω, ἀλλὰ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη ἐγκύκλιος, διὰ τῆς ὁποίας νὰ ὁρίζηται, ὅτι, ὁσάκις εὑρεθῇ ὁ πρόξενος εἰς διάστασιν πρὸς τὴν κοινότητα, ὁ πρόξενος πρέπει νὰ μετατοπίζηται. Δὲν πιστεύω ποτὲ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἐξέδωκε τοιαύτην ἐγκύκλιον, διότι ἀλλοίμονον τότε εἰς τὸ γόητρον τῆς ἀρχῆς! Θὰ ἤρκει μία παράστασις εἴτε τῆς πλειονοψηφίας, εἴτε τῆς μειονοψηφίας, εἴτε τῆς ἐφορείας μιᾶς κοινότητος, ἵνα ὑποχρεώσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μετατοπίσῃ τὸν πρόξενον, δηλαδὴ νὰ ὑποκαθίσταται ἡ θέλησις τῆς κοινότητος εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς ἀρχῆς. Ἡ διαφωνία, ἡ ὑπάρξασα μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς κοινότητος τῆς Τύνιδος, δὲν χρονολογεῖται ἀπὸ τῆς χθὲς, ἔχει παλαιοτέραν χρονολογίαν, ὁ δὲ πρόξενος, ὡς ἐκ τοῦ ὀργανισμοῦ τῆς κοινότητος, εἶναι ὁ ἐπόπτης τῶν πράξεων τῆς κοινότητος, χωρὶς νὰ ἀναμιγνύηται εἰς τὰ τῆς διαχειρίσεως. Ἀλλ’ αὐτὴ ἡ ἐφορεία τῆς κοινότητος Τύνιδος περιῆλθεν εἰς διάστασιν, καὶ ἕνεκα τούτου ἠναγκάσθη ὁ πρόξενος νὰ παρέμβῃ, διότι ἐκινδύνευε τὸ ζήτημα νὰ διολισθήσῃ ἐκ τῆς νομίμου ἐπ’ αὐτοῦ ἐνεργείας καὶ μεταβῇ εἰς ξένας χεῖρας. Τότε ὁ πρόξενος ἐνόμισεν, ὅτι ἦτο ἐπιβεβλημένον αὐτῷ, ὡς ἐκ τῶν καθηκόντων του, νὰ παρέμβῃ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ τοῦ ἱερέως Παπαγιάννη, τὸ ζήτημα τοῦτο συνδέεται πρὸς ἄλλο, τίς δηλαδὴ δικαιοῦται νὰ διορίζῃ τὸν ἱερέα τῆς ἐν Τύνιδι ὀρθοδόξου ἐκκλησίας. Καὶ ἄλλοτε εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι καὶ ἐκ τῶν κανόνων τῆς Ἐκκλησίας καὶ ἐξ εἰδικῆς συμφωνίας τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Πατριάρχην, ἀνεγνωρίσθη τὸ δικαίωμα τοῦ Πατριάχου τοῦ νὰ διορίζῃ τὸν ἐφημέριον τῆς Ἑλληνικῆς ὀρθοδόξου ἐκκλησίας ἐν Τύνιδι. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ὁ ἱερεὺς αὐτὸς ἔλαβε τὸ ὑπὲρ ἑνὸς τῶν διχοστατούντων μερῶν μέρος, καὶ ἕνεκα τούτου κατέστη δυσχερὴς ἡ θέσις του, καὶ συνέβησαν σκάνδαλα ἐν τῇ ἐκκλησίᾳ του, τῶν μὲν ὑποστηριζόντων αὐτὸν, τῶν δὲ ἀποκρουόντων, ὁ δὲ πρόξενος, πρὸς ἄρσιν τῶν σκανδάλων, ἠναγκάσθη νὰ διατάξῃ τὸ κλείσιμον τῆς ἐκκλησίας. Μένουν δὲ τὰ πράγματα ἐκκρεμῆ μέχρι τῆς ἀφίξεως τοῦ ἐπιθεωρητοῦ, τοῦ ὁποίου περιμένω τὴν ἔκθεσιν, ἵνα φωτισθῶ καὶ λάβω τὰ κατάλληλα μέτρα. Ὡς πρὸς τὴν τελετὴν, τῆς ὁποίας ἐμνήσθη ὁ κ. Βουλευτὴς, τῆς ἀπονομῆς τοῦ Μεγαλοσταύρου εἰς τὸν Βέην, φυσικῷ τῷ λόγῳ ἐνδεδειγμένος ἵνα παραδώσῃ τὸν Μεγαλόσταυρον εἰς τὸν Ἡγεμόνα τῆς Τύνιδος ἦτο ὁ πρόξενος, ὁ ἀντιπροσωπεύων τὴν Ἑλληνικὴν ἀρχὴν, ἐὰν δὲ ἐγένετο δημοτελῶς ἡ ἑορτὴ, τοῦτο προῆλθε, διότι οὕτως ἠθέλησαν ὁ Ἡγεμὼν καὶ ὁ πρόσεδρος Γάλλος Ὑπουργὸς, ἀκολουθοῦντες τὰ ἐθισμένα.

§20ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Δὲν ἔψεξα τὰ τελεσθέντα, οὔτε ἠρνήθην, ὅτι ἡ ἀρχὴ ἀντιπροσωπεύεται παρὰ τοῦ προξένου· εἶπον μόνον, ὅτι, ἐπειδὴ ἀτυχῶς συνέβη ἡ ἀπονομὴ τοῦ παρασήμου καθ’ ὃν χρόνον ὁ ἐπιθεωρητὴς ἐξετέλει ἀνακρίσεις κατὰ τοῦ προξένου, ἡ κοινότης δυσηρεστήθη, θεωρήσασα ὅτι ὁ ἐπιθεωρητὴς ἐμπαίζει αὐτήν. Ὅτι δὲ ὑπάρχει ἐγκύκλιος, τοῦτο βεβαιοῦσιν οἱ ἐν Τύνιδι, οἵτινες καὶ μοὶ ἔπεμψαν τὴν ἐγκύκλιον ταύτην, παραγγέλλουσαν ὅτι, ὅταν ὁ πρόξενος δὲν διατελῇ εἰς φιλικὰς σχέσεις μὲ τὴν κοινότητα, πρέπει νὰ ἀντικαθίσταται. Τοιοῦτον πνεῦμα ἔχει ἡ ἐγκύκλιος. Οἱ ἀσχολούμενοι εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἀπὸ διετίας καὶ τριετίας καθ’ ἑκάστην βλέπουσιν εἰς τὰς Ἑλληνικὰς καὶ Γαλλικὰς ἐφημερίδας τὴν ἐξιστόρησιν τῶν ἐν Τύνιδι συμβαινόντων. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἐπιθεωρητοῦ.

§21ΕΥΤΑΞΙΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§22ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ παρατάσεως τῶν νόμων περὶ στρατολογίας καὶ ναυτολογίας ὡς πρὸς τοὺς ἐν τοῖς νομοῖς Λαρίσσης, Τρικκάλων καὶ Ἄρτης Ὀθωμανοὺς ὑπηκόους.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 153).

§24ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, παρακαλῶ τοὺς ἐκ τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν κ. Βουλευτὰς, ὅπως ἐκ τῶν ἐνόντων ἐνισχύσωσι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβεν ὁ ἐν Πάτραις Λαϊκὸς Σύνδεσμος, ὁ διευθυνόμενος ὑπὸ ἀνδρὸς τιμῶντος τὸν δικαστικὸν κλάδον, ῥέκτου τὸν χαρακτῆρα καὶ ἐξόχου δραστικῆς βουλήσεως ἐν παντὶ ἔργῳ κοινωφελῆ χαρακτῆρα ἔχοντι, ἀπερχομένου ἐντολῇ τοῦ Συνδέσμου εἰς Ῥωσσίαν, τὴν ἀχανῆ αὐτοκρατορίαν, τὴν ὁμόθρησκον, τὴν μεθ’ ἧς συνδέουσιν ἡμᾶς δεσμοὶ προαιωνίου ἐκπολιτιστικῆς ἀλληλεπιδράσεως, ὅπως ἐπιζητήσῃ, ἀποτεινόμενος πρὸς ὅλας τὰς τάξεις τῆς κραταιᾶς αὐτοκρατορίας, ἐπινεύσει τῶν αὐτοκρατορικῶν ἀρχῶν καὶ συνδρομῇ τοῦ ἱεροῦ καὶ ὁμοδόξου κλήρου, ἵνα διὰ τῆς διαδόσεως τῆς χρήσεως τοῦ πολλαχῶς χρησίμου καὶ πολυτίμου μέχρι τοῦδε προϊόντος ἡμῶν ἐν τῇ ἀχανεῖ ὁμοδόξῳ αὐτοκρατορίᾳ σωθῇ ὁ ἐκπολιτίσας τὸν κόσμον λαὸς ἐκ τῆς εἰς θάνατον καταδίκης, τῆς ἐξαγγελθείσης κατ’ αὐτοῦ παρὰ τῶν χρηματιστῶν. Παρακαλῶ δὲ τὸν μὲν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως παράσχῃ εἰς τὸν κ. Καράκαλον ἄδειαν ἀπουσίας μετ’ ἀποδοχῶν, τὸν δὲ κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐπιτρέψῃ τὴν ἀτελῆ ἐξαγωγὴν τοῦ καρποῦ, ὅστις πρόκειται ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὴν Ῥωσσίαν, τοὺς δὲ κυρίους Βουλευτὰς τῶν σταφιδοφόρων ἐπαρχιῶν, ὅπως παράσχωσι συνδρομήν τινα εἰς τὸ ἔργον τοῦ εἰρημένου συνδέσμου, εἴτε εἰς εἶδος εἴτε εἰς χρήματα. Παρέχεται νῦν ἡ συνδρομὴ εἰς τὸ ἔργον αὐτοῦ ἐκ τῆς Αἰγιαλείας, ἐκ τῶν Πατρῶν, ἐκ τῆς Ἠλείας, ἐκ τῆς Ζακύνθου· ἀλλ’ ἵνα ἀποβῇ τὸ ἔργον ἄξιον τοῦ σκοποῦ, διὰ ὃν ἀπέρχεται εἰς Ρωσσίαν ἀνὴρ διακεκριμένος, νομίζω ὅτι ἡ συνδρομὴ πρέπει νὰ ἦναι σπουδαιοτέρα.

§25Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως ταύτης τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ὁ ἁρμοδιώτερος ἐν τῷ θέματι, ὅστις εἶναι ὁ γενικὸς πρόξενος Ὀδησσοῦ, εἶναι γνώμης, ὅτι ἡ ἀποστολὴ αὕτη δὲν εἶναι πρόσφορος πρὸς τὸν σκοπόν. Ὁ γενικὸς πρόξενος ἐν Ὀδησσῷ ἀπηύθυνεν ἔκθεσιν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ἧς τὸ πλεῖστον καὶ ἐδημοσιεύθη, διότι τὸ Ὑπουργεῖον ἀνεκοίνωσεν αὐτὴν εἰς τὸ Ἐμπορικὸν Ἐπιμελητήριον Πατρῶν, καὶ ἐν ᾗ δεικνύει τοὺς τρόπους; καθ’ οὓς δυνάμεθα νὰ ὑπηρετήσωμεν τὰ συμφέροντα τῆς σταφίδος καὶ τὴν διάδοσιν αὐτῆς ἐν Ρωσσίᾳ, καὶ ὑποστηρίζει, ὅτι ἡ ἀποστολή, οἵα ἡ τοῦ Παναχαϊκοῦ Συλλόγου, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως παρατηρῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἁρμόδιος ἀνώτερος λειτουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα ἐργασθῇ ἐν ξένῃ χώρᾳ πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν, οὐδὲ θέλει συστήσει τὴν ἐνέργειαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως παρὰ τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ ἡ ἀπασχόλησις τοῦ προσωπικοῦ τῶν δικαστηρίων εἰς θέματα σπουδαῖα μὲν, ἀλλ’ ὧν ἡ ἐπιμέλεια δὲν ἀνήκει εἰς τοὺς ἐπιτετραμμένους τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης. Περὶ δὲ τῆς θυσίας τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποδεικνύεται πρόθυμος νὰ θυσιάσῃ πολλαπλάσια τῶν προτεινομένων, ἀλλ’ ἡ θυσία πρέπει νὰ γίνηται λελογισμένως. Ἐννοεῖται, ὅτι ἄνευ νόμου δὲν δύναται ν’ ἀπαλλαγῇ ἡ ἐξαγομένη σταφὶς ἀπὸ τοῦ φόρου, οἱ νόμοι ὅμως, οὓς εἰσηγάγομεν καὶ θέλομεν εἰσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἀτελῆ ἐξαγωγὴν μεγίστου ποσοῦ σταφίδος εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, δὲν δύνανται νὰ ἀφορῶσιν εἰς ἀποστολὴν ὁποία ἡ παροῦσα, ἥτις μάλιστα, ὀφείλω νὰ εἴπω, δὲν τυγχάνει τῆς ἐπιδοκιμασίας ἡμῶν. Ἡμεῖς θεωροῦμεν τὴν ἀποστολὴν ταύτην ὡς οὐδόλως σκόπιμον, ὡς δυναμένην μάλιστα νὰ βλάψῃ τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ὑπηρετήσῃ. Εἰλικρινῶς εἰργάσθησαν οἱ παρασχόντες ὑποστήριξιν εἰς τὸ ἔργον, νομίζοντες ὅτι οὕτως ὑπηρετοῦσι τελεσφόρως τὰ συμφέροντα τῆς παραγωγῆς καὶ τῆς ἐμπορίας τῆς σταφίδος; ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν εἰργάσθησαν ἐν διευθύνσει μὴ ἀγούσῃ εἰς τὸν σκοπόν.

§26ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐὰν ἄλλος τις, κύριοι Βουλευταὶ, ἐπρόκειτο νὰ διευθύνῃ τὴν ἀποστολὴν εἰς Ρωσσίαν, αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ βεβαίως ἔπρεπε νὰ ἐπιφέρωσι τὴν παραίτησιν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἀναλάβει τοιοῦτον ἔργον· ἀλλ’ ὁ ἀνὴρ, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ διευθύνῃ τὸ ἔργον, εἶναι ἐκ τῆς κατηγορίας ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι δραστικὴν δύναμιν ἔκτακτον, ἐμπνεόμενοι ἐκ τοῦ πόθου, τὸν ὁποῖον ἔχουσιν, ἵνα προσφέρωσιν ὑπηρεσίας εἰς τὸν τόπον, καὶ μετὰ φανατισμοῦ ἐνεργοῦντες. Ὁ φανατισμὸς δὲ, γνωρίζετε κάλλιστα, ὅτι ἑκατονταπλασιάζει, χιλιαπλασιάζει τὴν δραστικὴν δύναμιν τῶν ἀτόμων. Τὸ ἔργον λοιπὸν, διευθυνόμενον παρὰ τοιούτου ἀνδρὸς, ὁ ὁποῖος βεβαίως δὲν θ’ ἀποταθῇ πρὸς τοὺς πολλοὺς δίκην ἐπαίτου, ἀλλὰ θ’ ἀποταθῇ πρὸς ὅλας τὰς ἀρχὰς τῆς ἀχανοῦς αὐτοκρατορίας, δὲν ἔχω κἀμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ ἔχῃ ἀποτελέσματα πολλῷ μείζονα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐλπίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἡ δρᾶσις ἀφεθῇ εἰς τὸ ἐμπόριον καὶ εἰς τὴν κοινὴν πρόνοιαν τῶν πολιτῶν. Δὲν πρέπει, νομίζω, ν’ ἀποθαῤῥύνωμεν ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δι’ οἱονδήποτε λόγον ἀνέλαβον τοιαύτην ἐνέργειαν μετὰ τοσούτου ἐνθουσιασμοῦ. Διὰ τοῦτο συνιστῶ τὴν ἀτέλειαν τῆς ἐξαχθησομένης σταφίδος καὶ τὴν συνδρομὴν τῶν κ.κ. Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι, νομίζω, διὰ τοῦ τρόπου τούτου θὰ προσφέρωσι μεγάλην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα, εἰς ἐποχὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς προγράφεται παρὰ τῆς Εὐρώπης, παρὰ τῶν χρηματιστῶν, ὑποστηρίζοντες τοὺς θέλοντας νὰ ζητήσωσι τὴν συνδρομὴν τῆς ὁμοδόξου αὐτοκρατορίας οὐχὶ ἐπαιτοῦντες, ἀλλὰ διαδίδοντες τὸ προϊόν τῆς σταφίδος, διὰ τῆς διαδόσεως τοῦ ὁποίου θὰ βελτιωθῇ ἡ κατάστασις ἡμῶν. Διὰ τῆς ἀποστολῆς σταφίδος εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ Σικάγου κατωρθώσαμεν ν’ ἀποσταλῇ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο σπουδαῖον ποσὸν σταφίδος εἰς τὴν Ἀμερικήν. Ἡ σταφὶς ἐδίδετο ἐντὸς μικρῶν κυτίων εἰς τοὺς ἐπισκέπτας τῆς ἐκθέσεως, οἱ ὁποῖοι ἐξεπλήσσοντο, βλέποντες τὸν καρπὸν αὐτὸν, διότι εἰς Ἀμερικὴν μέχρι τοῦδε ἐστέλλετο καρπὸς ἀθλίας ποιότητος ὡς καρπὸς Αἰγίου. Λοιπὸν, ὅπως ἡ ἀποστολὴ ἐκείνη ὠφέλησε, κύριε Πρωθυπουργὲ, μὴ ἔχετε κἀμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι θὰ ὠφελήσῃ καὶ αὐτή. Μὴ νομίζετε, ὅτι εἶναι προσβολὴ διὰ τὴν Ἑλλάδα, εὑρισκομένην εἰς τὴν ἐλεεινὴν αὐτὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἐὰν ἀπέλθῃ εἰς Ῥωσσίαν ἀνώτερος δικαστικὸς ὑπάλληλος, διευθύνων τὴν ἀποστολήν; Ὅταν οὗτος ἐμπνέηται ἀπὸ τὸν ἅγιον ἐνθουσιασμὸν τοῦ νὰ ὑπηρετήσῃ τὴν πατρίδα του, δεινῶς πάσχουσαν, δὲν εἶναι προσβολή. Δὲν θ’ ἀποταθῇ αὐτὸς βεβαίως εἰς τοὺς τυχόντας, ἵνα πωλήσῃ εἰς αὐτοὺς σταφίδα· θ’ ἀποταθῇ πρὸς τὰς ἀρχὰς, θ’ ἀποταθῇ πρὸς τὸν κλῆρον, ὅπως γείνῃ χρῆσις τοῦ σταφιδοκάρπου εἰς τὰς θρησκευτικὰς τελετάς. Καὶ ἂν τυχὸν ὁ κλῆρος τῆς Πετρουπόλεως παραδεχθῇ τοῦτο, τότε εἶναι ἐξησφαλισμένη μεγάλη κατανάλωσις. Διὰ τοῦτο σᾶς παρακαλῶ καὶ πάλιν, κύριε Πρωθυπουργὲ, νὰ μὴ ἀποθαῤῥύνητε τοὺς προσφερομένους, ἵνα μετὰ ζήλου ὑπηρετήσωσι τὴν πατρίδα των, καὶ ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταὶ, ἵνα, ὡς δύνασθε, τοὺς ἐνισχύσητε εἴτε εἰς εἶδος εἴτε εἰς χρήματα, διότι ἡ σημερινὴ θέσις ἡμῶν ἐν Εὐρώπῃ εἶναι λυπηρά· περιϋβριζόμεθα πανταχοῦ, δὲν δύναται πλέον νὰ παρουσιασθῇ Ἕλλην εἰς συναναστροφήν. Δὲν πρέπει λοιπὸν νὰ σταυρώσωμεν τὰς χεῖρας, ἀλλὰ νὰ πράξωμεν πᾶν ὅ,τι δυνάμεθα, ἵνα ἐξέλθωμεν τῆς θέσεως ταύτης.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ σταφιδικοῦ ταμείου.

§28Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἡ Βουλὴ ἐφάνη φρονοῦσα, ὅτι ἔφθασεν ἡ ὥρα, καθ’ ἣν πρέπει οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ νομοσχέδιον νὰ ἐκθέσωσι τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα τὴν γνώμην αὐτῶν κρίνουσιν αἱρετωτέραν τῶν ἄλλων γνωμῶν, αἵτινες ἀνεπτύχθησαν ἤδη καὶ ἐντὸς τῆς Βουλῆς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς. Καὶ τῷ ὄντι νομίζω, ὅτι ἡ συζήτησις ἡ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἡ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς προήχθη ἐφ’ ἱκανὸν, ἵνα γινώσκωμεν, τί, ἐν ᾗ περιπτώσει μὴ γένηται ἀποδεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, ἐπιφυλάσσεται πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο. Καὶ ὅταν ἐξετάσωμεν ὅσα ἐλέχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ ὅταν ἐξετάσωμεν ὅσα ἐδημοσιεύθησαν, ἰδίως δ’ ὅταν ἀποβλέψωμεν εἰς τὰ νομοσχέδια τὰ ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν ἢ τὰ ἐκτὸς αὐτῆς κυκλοφορήσαντα, ἔχομεν πλῆρες τὸ σύστημα, ὅπερ δύναται ν’ ἀντιταχθῇ εἰς τὸ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ δυνάμεθα νὰ κρίνωμεν, ἂν τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἦναι πρακτικώτερον, ἂν τὸ σύστημα ἐκεῖνο ἦναι ἀπηλλαγμένον τῶν ἐλαττωμάτων, ἅτινα ἀναντιῤῥήτως ἔχει τὸ νομοσχέδιον. Λέγω δὲ, ὅτι ἀναντιῤῥήτως ἔχει ἐλαττώματα τὸ νομοσχέδιον, καίτοι εἶμαι θιασώτης αὐτοῦ, ἀφοῦ καὶ ἀνέλαβον τὴν εὐθύνην τῆς ὑποβολῆς του, διότι ἡ ὑπόθεσις ἡ κανονιζομένη ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὅλως ἔκρυθμος, τὸ νομοσχέδιον ἐν πολλοῖς ἀντιστρατεύεται πρὸς τὰς ἐπικρατούσας ἀρχὰς, ἀντιστρατεύεται καὶ εἰς τὰς ἀπολύτως ὀρθὰς ἀρχὰς, ἀλλὰ εἶναι νομοσχέδιον ἀνάγκης· δικαιολογοῦνται δὲ τὰ μέτρα ἐκ τοῦ ἐκτάκτου τῶν περιστάσεων, δὲν δύνανται ὅμως ἐκ τοῦ ἐκτάκτου τῶν περιστάσεων καὶ νὰ παύσωσιν ὄντα μέτρα ἔκρυθμα καὶ ἄγοντα ἐν πολλοῖς εἰς ἄτοπα. Ὅ,τι ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν εἶναι, ἂν τὰ ἄτοπα διατάξεων τινων τοῦ νομοσχεδίου ἦναι ἀναπόφευκτα, ἂν καθιστῶσι τὸ νομοσχέδιον ἀπαράδεκτον, καὶ ἂν τὸ σύστημα τὸ ἀντιτιθέμενον ἄγῃ εἰς ἐλάσσονα ἄτοπα, ἰδίως δὲ, μεθ’ ὅσα ἠκούσαμεν καὶ μετὰ τὴν γνῶσιν τὴν πλήρη, ἣν ἔχομεν ἤδη περὶ τοῦ ἀντιτασσομένου συστήματος, ἂν ἦναι τοῦτο σύστημα, ἂν ἔχῃ ὑπόστασιν, ἂν δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ, ἢ ἂν ἦναι μόνον φάσμα, προτασσόμενον ἐν γνώσει ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ψηφισθῇ καὶ ἐφαρμοσθῇ, καὶ ἐάν ποτε ἐψηφίζετο, θ’ ἀπεδεικνύετο εὐθὺς ἀνεφάρμοστον. Καὶ προκειμένου περὶ νομοσχεδίου, ὁποῖον τὸ ὑποβληθὲν παρ’ ἡμῶν, τὸ ὁποῖον οἱ ὑποβαλόντες ἀναγνωρίζουσιν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἦναι καθ’ ὅλα ἀνεπίληπτον, ὁ ἄριστος τῶν τρόπων πρὸς τὴν ἀπόδειξιν ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει καλῶς ἦτο νὰ γνωσθῇ, τί ἠδύνατο ἐν ἐλλείψει τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ γείνῃ· ἡ δὲ ἀπόδειξις, ἣν ἐζητήσαμεν περὶ τούτου, ἐδόθη πληρεστέρα ἔτι ἢ ὅσον ἠδύναντο νὰ προσδοκῶσιν οἱ μὴ ἐγκύψαντες ἐν τῷ θέματι· διότι πάντα τὰ προταθέντα δεικνύουσιν, ὅτι οὐδεμία ὑπάρχει σπουδαιότης ἐν τῇ ἀντιθέσει πρὸς τὰ τοῦ νομοσχεδίου. Τί ἀνέγνωμεν ἐν τοῖς νομοσχεδίοις τοῖς ὑποβληθεῖσιν ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν τοῖς νομοσχεδίοις τοῖς δημοσιευθεῖσιν ἐκτὸς τῆς Βουλῆς; τί ἀπὸ τοῦ βήματος ἠκούσαμεν; Ἠκούσαμεν ὅτι πρέπει τὴν παροχὴν πρὸς τὴν ἀνάγκην τὴν χρηματικὴν νὰ ἀρυσθῶμεν ἐκ τοῦ Δημοσίου. Οὐδεμίαν ἄλλην ἰδέαν διέγνωμεν, οὐδεμίαν δυνάμεθα ἐν τοῖς ὑποβληθεῖσι νομοσχεδίοις, ἐν τοῖς δημοσιευθεῖσιν, ἐν ταῖς ἀγορεύσεσι νὰ διακρίνωμεν ἰδέαν, ὁδηγοῦσαν πρὸς τὴν ἀπόκτησιν κεφαλαίου, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ διεξαχθῶσι τὰ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀποκτήσεως κεφαλαίου, εἴτε τὰ προταθέντα ἐπεκτείνονται ἐπὶ πᾶσαν τὴν περιφέρειαν τὴν ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου κανονιζομένην, τουτέστι καὶ ἐπὶ τὰ τῆς Τραπέζης καὶ ἐπὶ τὰ τῆς παρακρατήσεως, εἴτε περιλαμβάνουσι μόνα τὰ τῆς παρακρατήσεως. Οὐδεμίαν ἔγνωμεν ἐν αὐτοῖς πρόνοιαν ἄλλην περὶ τῶν κεφαλαίων τῶν ἀναγκαίων, ἔστω καὶ πρὸς αὐτὴν τὴν ἁπλῆν παρακράτησιν, ἢ μόνον τὴν παροχὴν τοῦ χρήματος ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ συνάμα καὶ προσπάθειαν πρὸς περικάλυψιν ταύτης τῆς ἀπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου ἀφαιρέσεως παντὸς τοῦ χρήματος τοῦ ἀναγκαίου πρὸς τὸν σκοπὸν διὰ προτάσεων περὶ παροχῆς τοῦ χρήματος ὑπὸ ἑταιρίας συστηθησομένης διὰ μετοχῶν ἄνευ μετόχων, ἢ ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀρνουμένης. Προβάλλονται τοιαῦτα σχεδὸν ἐν πᾶσι τοῖς προτεινομένοις ὡς ἐπίφασις, ὑφ’ ἣν καλύπτεται ἡ ἀληθὴς αὐτῶν ἔννοια, ἡ παροχὴ τοῦ χρήματος ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἐξαίρων τὴν τοιαύτην λύσιν τοῦ ζητήματος, ἐθαύμαζεν ὅτι παρεῖδεν ἡ Κυβέρνησις τὴν πρόδηλον ταύτην λύσιν, ἥτις πρώτη θὰ παρουσιάζετο εἰς τὸν ἐπιλαμβανόμενον τοιούτων γυμνασμάτων. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀπετείνετο πρὸς τὴν Τράπεζαν, ἀναμφίβολον, ἔλεγεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἤθελε σπεύσει ν’ ἀποδεχθῇ τὰς προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ νὰ παράσχῃ αὐτῇ τὸ χρῆμα πρὸς τοὺς γεωργοκτηματίας, συμπληρούμενον καὶ ἐκ χορηγημάτων τοῦ Δημοσίου. Ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, καίτοι φρονεῖ, ὅτι πάντως θὰ ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ παροχὴ παρὰ τῆς Τραπέζης, ἐὰν ὅμως δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιτευχθῇ παρὰ τῆς Τραπέζης, διατρανοῖ ὅτι τὸ Δημόσιον ὤφειλε νὰ παράσχῃ πᾶν τὸ χρῆμα τὸ ζητούμενον. Ἡ Τράπεζα, κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Γόρτυνος, εἶναι κατακριτέα, διότι ἐν τῷ θέματι τούτῳ δεικνύει ἀσπλαγχνίαν, καὶ ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τὴν ἀσπλαγχνίαν ταύτην τῆς Τραπέζης καὶ ἐπὶ τὰ μέτρα, ἅτινα τοιαύτη ἀσπλαγχνία ὑπαγορεύει· δὲν προέτεινεν ὅμως καὶ τὰ μέτρα ταῦτα, καὶ φυσικὸν ἦτο νὰ μὴ προτείνῃ τοιαῦτα μέτρα, διότι δὲν ἠδύνατο νὰ μὴ γινώσκῃ, ὅτι καὶ Κυβέρνησις καὶ Βουλή, προκειμένου περὶ Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ περὶ ζητήματος, ἐν ᾧ ἐνδιαφέρεται ἡ χώρα, δὲν ἤθελον παραδεχθῆ προτάσεις, αἵτινες θὰ ἔτεινον εἰς ὑποσκαφὴν τῆς πίστεως τῆς γεωργικῆς. Τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον προβάλλει ἐνώπιον ἡμῶν ἐν τῷ θέματι τούτῳ, εἶναι ἡ ἀναστήλωσις, εἶναι ἡ δημιουργία τῆς γεωργικῆς πίστεως· καὶ θὰ ἐξυπηρετοῦμεν τὴν γεωργικὴν πίστιν, ἀποτεινόμενοι ὑπὲρ τῶν σταφιδοκτημόνων εἰς τὴν εὐσπλαγχνίαν τῶν κεφαλαιούχων; Χρηματικὴ πίστις καὶ ἐπίκλησις εὐσπλαγχνίας ἀλληλαναιροῦνται. Ἡ σταφιδικὴ ἐργασία δὲν παρουσιάζεται ζητοῦσα ἐλεημοσύνην· ἐὰν ἡ νομοθετικὴ ἐνέργεια προεκαλεῖτο εἰς τὴν παροχὴν ἐλέους πρὸς τοὺς σταφιδοκτήμονας, οὐ μόνον δὲν θὰ εἶχεν αὕτη τὴν ἔννοιαν, ἣν ὑπαγορεύουσιν αἱ περιστάσεις, ἀλλὰ θὰ εἶχεν ἀντίθετον ἀποτέλεσμα. Δὲν πρόκειται εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας νὰ παράσχωμεν συνδρομήν, ὁποίας θὰ ἐδικαιοῦντο οἱ τρόφιμοι πτωχοκομείου· πρόκειται νὰ παράσχωμεν συνδρομὴν εἰς ἄνδρας ἔχοντας τὸ παράστημα, τὸ ἀνῆκον εἰς τὸν ἐκ τῆς ἰδίας ἐργασίας ζητοῦντα νὰ ζήσῃ, ὁ δὲ ζητῶν νὰ ζήσῃ ἐκ τῆς ἰδίας ἐργασίας ἀποτείνεται εἰς τὰς πεποιθήσεις, δὲν ἀποτείνεται εἰς τὴν εὐσπλαγχνίαν τῶν κεφαλαιούχων· ἀπεκδέχεται ἀντίληψιν ἐκ τῆς ἐπ’ αὐτὸν πίστεως, ἔλεος δὲν δέχεται. Τοιαύτην ἔχον βάσιν τὸ παρ’ ἡμῶν εἰσαχθὲν νομοσχέδιον, περιλαμβάνει τὰ πρὸς καταρτισμὸν πλήρους γεωργικῆς πίστεως. Καὶ ἂν ἠδυνάμεθα ἐκ τῆς ἀφορμῆς ταύτης νὰ μεταῤῥυθμίσωμεν τὰ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν οὕτως, ὥστε ἡ γεωργικὴ πίστις νὰ ἀνακύψῃ παρ’ ἡμῖν, ἡ ὠφέλεια ἡ ἐκ τούτου δὲν θὰ ἦτο ἡ ἐλαχίστη τῶν ἀποῤῥεουσῶν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου. Ἠκούσαμεν τῶν ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπικρινάντων τὸ νομοσχέδιον, διότι περιεῖχε σύστημα ὅλον διατάξεων περὶ ἐξασφαλίσεως τῶν γεωργικῶν δανείων, καὶ παριστώντων τὰς διατάξεις ταύτας ὡς ἀντιστρατευομένας πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν γεωργοκτημόνων, ἐνῷ αἱ διατάξεις αὗται εἰς οὐδὲν ἄλλο ἀφεώρων ἢ ὅπως καταστήσωσι τὴν πίστιν ἐνεργὸν καὶ πρὸς τοὺς γεωργοκτήμονας. Διότι ἡ μέχρι τοῦδε γενομένη ἐργασία ἐν τῇ γεωργικῇ πίστει ἔσχεν, ὡς ἐκ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν τὸ πλεῖστον καὶ ὡς ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τῆς νομοθεσίας ταύτης πρὸς τὰς εἰδικὰς περιστάσεις τῆς χώρας, τὸ ἀποτέλεσμα, ὅπως, ἀντὶ νὰ προοδεύσωμεν ἐν τῇ γεωργικῇ πίστει, φυγαδευθῶσιν ἀπ’ αὐτῆς καὶ αὐτὰ τὰ ἐλάχιστα κεφάλαια, ἅτινα ἀρχικῶς εἶχον παρουσιασθῆ. Καὶ ἠκούσατε χθὲς ἀπαγγελλόμενα ἀπὸ τοῦ βήματος τ’ ἀποτελέσματα τῶν παρελθόντων ἐτῶν περὶ τὴν παροχὴν δανείων γεωργικῶν, ἅτινα εἶχον φθάσει μέχρι ποσοῦ 11 ἑκατομμυρίων δραχμῶν καὶ ἅτινα περιωρίσθησαν ἤδη εἰς ποσὸν 4 ἢ 5 ἑκατομμυρίων...

§29Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. 1,300,000.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τεσσάρων ἢ πέντε ἑκατομμυρίων, ἐξ ὧν τὰ 3,200,000 περίπου προέρχονται ἐκ καθυστερήσεων, τὸ δὲ 1,400,000 ἐκ δανείων χορηγηθέντων κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο. Αἱ καθυστερήσεις εἶναι ἡ μεγάλη πληγὴ τῆς γεωργικῆς ἡμῶν πίστεως, καὶ αὗται εἶναι ἡ κυρία παραίτιος τῆς μειώσεως τῶν γεωργικῶν δανείων. Ἂν μὴ ὑπῆρχον αἱ καθυστερήσεις, θὰ ἠδύνατο ν’ ἀναπτυχθῇ καὶ ἡ γεωργικὴ ἡμῶν πίστις, καίπερ δυσχείριστος, ἀλλ’ ὡς παρουσιάζουσα θετικωτέραν βάσιν πάσης ἄλλης πίστεως. Ἀντὶ τούτου βλέπομεν τὴν γεωργικὴν πίστιν ἐστερημένην πάσης βάσεως, διότι ἡ νομοθεσία ἡ παρ’ ἡμῖν δὲν συνδυάζεται καλῶς πρὸς τὴν κατάστασιν τὴν παρ’ ἡμῖν. Ἁπανταχοῦ παρέχει ἡ διαχείρισις τῆς γεωργικῆς πίστεως δυσχερείας· δὲν παρέχει δυσχέρειαν ἔκτακτον ἐκ τῆς ἀβεβαιότητος περὶ τὴν ἀπόδοσιν τοῦ κεφαλαίου, ἀλλὰ παρέχει δυσχέρειαν ἐκ τῶν δαπανῶν καὶ τῶν βραδυτήτων περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν δανείων ἐπὶ κεφαλαίῳ ἐλαχίστῳ, οἷον τὸ προκαλούμενον ἐξ ἀνάγκης γεωργικῆς. Παρ’ ἡμῖν ὅμως τὰ δάνεια τὰ γεωργικά, πλὴν τοῦ δυσχειρίστου, δὲν εἶναι καὶ ἀσφαλῆ ἐν τῇ βάσει των· τὰ δάνεια τὰ γεωργικὰ, ὡς ἐκ τοῦ ἐλλιποῦς τῆς νομοθεσίας ἡμῶν, ὡς ἐκ τοῦ μὴ προσφυοῦς τῆς νομοθεσίας ἡμῶν πρὸς τὰς ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν γεωργικὰς ἕξεις, τὰ δάνεια ταῦτα θεωροῦνται ὡς ὅλως φευκτέα, ἀφοῦ καὶ αὐτὸ τὸ πιστωτικὸν κατάστημα, τὸ ὑπέχον ὑποχρέωσιν μέχρι ποσοῦ 2,000,000, ὅπως παρέχῃ τοιαῦτα δάνεια, ἀποφεύγει αὐτὰ, ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι ὑπόχρεον, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε δὲν πείθεται, ὅπως ἐπεκτείνῃ τὰς γεωργικὰς αὑτοῦ ἐργασίας, ἔστω καὶ ἐπὶ παροχῇ εὐκολιῶν ὑπὸ τῆς Πολιτείας. Οἱαδήποτε καὶ ἂν ὦσιν αἱ παροχαὶ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὅπως ἀναλάβῃ αὕτη τὴν ἀνάπτυξιν τῶν γεωργικῶν αὑτῆς δανείων, θὰ ᾖναι ἀδύνατον, καθ’ ἃς ἔχω θετικὰς πληροφορίας καὶ ἀμέσους, νὰ ἀποδεχθῇ αὕτη τοιαύτην ὑποχρέωσιν ἄνευ μεταβολῆς τῆς κειμένης περὶ τῶν δανείων τούτων νομοθεσίας. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀποφεύγει ἤδη τοιαύτην ὑποχρέωσιν καὶ διότι ἐν τῷ περιορισμῷ τῶν ἐν γένει ἐργασιῶν αὑτῆς ἤδη εἶναι ἠναγκασμένη νὰ ἐπιδίδηται μᾶλλον εἰς τ’ ἀποτελοῦντα τὸν κύριον αὑτῆς προορισμὸν, ἀλλ’ ἀποφεύγει τὴν ἐργασίαν ταύτην καὶ ἐκ τοῦ διαρκεστέρου λόγου, ὅτι ἡ πεῖρα τῇ ἀπέδειξεν, ὅτι, ὡς ἔχουσι τὰ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν, τὸ χρῆμα τὸ διατιθέμενον εἰς γεωργικὰ δάνεια δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς χρῆμα διαθέσιμον, καὶ ἂν αἱ διορίαι ᾖναι 9 μηνῶν ἢ ἑνὸς ἔτους, δὲν δύναται νὰ ὑπολογίζῃ περὶ τοῦ χρήματος ὡς περιελευσομένου εἰς τὸ ταμεῖον αὑτῆς μετὰ 9 μῆνας καὶ ἓν ἔτος. Δὲν εἶναι μόνον ἡ διαφορὰ ἐκ τῶν διοριῶν τῶν γεωργικῶν δανείων, αἵτινες ἐκ τῆς φύσεως αὑτῶν εἶναι ἀνώτεραι τῶν διοριῶν τῶν ἐμπορικῶν δανείων, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ ἐν τοῖς γεωργικοῖς δανείοις ὡς ἐκ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν εἶναι ἡ πιθανότης ὅτι ἐπὶ τῇ λήξει τῶν διοριῶν τὸ πλεῖστον τοῦ χρήματος δὲν θέλει ἀποδοθῆ εὐθὺς καὶ ἀπροφασίστως· καὶ δὲν δύναται Τράπεζα, ὑπολογίζουσα ἐπὶ χρήματος διαθεσίμου ἐν ὡρισμένῃ διορίᾳ, νὰ θεωρῇ τὸ χρῆμα τὸ εἰς τὰ γεωργικὰ δάνεια ἀπησχολημένον ὡς παρέχον τὰ ἐχέγγυα τῆς ἐν τοῖς ταμείοις αὐτῆς ἐμφανίσεως κατὰ τὴν διορίαν τὴν ὑπεσχημένην. Ὅρος ἄρα ἀπαράβατος πρὸς τελεσφόρον ὑπὲρ τῆς γεωργικῆς πίστεως ἐνέργειαν εἶναι τῆς νομοθεσίας ἡ τροποποίησις διὰ τρόπου, ὅστις θέλει καταστήσει τὸ διαθέσιμον τοῦ εἰς γεωργικὰ δάνεια ἀπασχολουμένου χρήματος, ἂν μὴ εἰσοφαρὲς πρὸς τὰ τῶν δανείων τῶν ἐμπορικῶν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον πολὺ ἐγγύτερον. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἄρα, ὅπερ ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν, περιελάβομεν πάντα ὅσα ὑπολαμβάνονται συντελοῦντα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, πρὸς τὴν ἀναπλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τῆς πίστεως τῆς γεωργικῆς καὶ πρὸς τὴν δημιουργίαν ταύτης, διότι αὕτη ἐξέλιπε τέλεον ἐν τῇ χώρᾳ ἡμῶν. Καὶ ἀλλαχοῦ, προκειμένου περὶ γεωργικῆς πίστεως, ἰσχύουσι διατάξεις διάφοροι τῶν ἰσχυουσῶν περὶ τὰ τῆς ἄλλης πίστεως. Τὰ συστήματα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν γεωργικὴν πίστιν, ἅτινα ἐπέτυχον ἐν ἄλλαις χώραις καὶ ἅτινα ἐπιδεικνύονται πρὸς ἡμᾶς ὡς ὑποδείγματα, αἱ κατὰ τὸ σύστημα τοῦ Σούλτσε–Ντέλιτς Τράπεζαι καὶ τελευταῖαι αἱ κατὰ τὸ σύστημα τοῦ Ραφάϊζεν, αἱ μεγίστην ἔχουσαι διάδοσιν ἐν Γερμανίᾳ, ἐκεῖθεν δὲ ἐπεκταθεῖσαι καὶ πολλαχοῦ τῆς Εὐρώπης, παρέχουσιν ἐχέγγυα ἔκρυθμα. Δὲν εἶναι δυνατὸν Τράπεζαι γεωργικαὶ νὰ μὴ προνοῶσι περὶ ἐμπεδώσεως τῶν κατὰ τὴν ἀπόδοσιν τοῦ χρέους, ἂν προορίζωνται ἵνα λειτουργήσωσιν ἐπὶ εὐρυτέραις διαστάσεσιν. Ἀμφότερα τὰ συστήματα, ὧν ἐμνήσθην, στηρίζονται ἐπὶ τῆς ἀλληλεγγύης τῶν δανειζομένων, τὸ δὲ τοῦ Ραφάϊζεν προϋποθέτει τὴν ἀλληλεγγύην ἁπάντων τῶν κατοίκων τοῦ αὐτοῦ χωρίου. Τοιαῦτα ὅμως ἡμεῖς δὲν προετείναμεν ἐνταῦθα. Ἡμεῖς προετείναμεν τὴν ἀναπλήρωσιν πάσης ἐκ τῆς πείρας ἀποδειχθείσης ἐλλείψεως πρὸς καταρτισμὸν συστήματος τελείου, ἵνα διὰ τῆς ἀνελλιποῦς παραστάσεως τοῦ εἱρμοῦ τῶν διατάξεων κρίνωμεν περὶ τοῦ μέτρου, ἐν ᾧ ἡ χώρα ἡμῶν, ἡ μὴ εἰθισμένη πρὸς τοιαύτην νομοθεσίαν, θὰ ἠνείχετο αὐτὴν, ἀποτόμως εἰσαγομένην. Τὸ σύστημα τῶν εἰς τὴν γεωργικὴν πίστιν ἀφορωσῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου κατεκρίθη πανταχόθεν, καὶ μάλιστα παρὰ τῶν ἐπαγγελλομένων, ὅτι ὡμίλουν ἐν τῷ συμφέροντι τῶν γεωργῶν. Ἐν τῷ συμφέροντι τῶν γεωργῶν, ἐν τῷ συμφέροντι τῶν σταφιδοκτημόνων ἠκούσαμεν πλεῖστα ὅσα κατὰ τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρακολουθήσεως τοῦ προνομίου ἐπὶ τοῦ καρποῦ εἰς χεῖρας τρίτων. Ἡ διάταξις αὕτη πιθανὸν νὰ ἦναι ὑπερβολικὴ, πιθανὸν νὰ πρέπῃ νὰ διαγραφῇ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἶναι διάταξις κατ’ οὐδὲν ἐπιβαρύνουσα τὸν κτηματίαν, ἐπιβαρύνουσα δὲ τὸν τρίτον ὑπὲρ τοῦ κτηματίου. Ὑπερβολικὸν ἴσως εἶναι τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ λαμβανόμενον ὑπὲρ τῶν κτηματιῶν, τὸ μέτρον τῆς παρακολουθήσεως τοῦ προνομίου ἐπὶ τοῦ καρποῦ καὶ ἐν τῇ κατοχῇ καὶ τοῦ μὴ κτηματίου καὶ τοῦ μὴ ἐμπορευομένου τὸ εἶδος τοῦτο, παντὸς τρίτου, καὶ οὐδεμία δυσκολία θέλει ὑπάρξει πρὸς τὴν διαγραφὴν τῆς διατάξεως, ἀλλ’ ἐμνήσθην αὐτῆς, ἵνα δείξω, ὅτι περιελήφθησαν μὲν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πάντα, ὅσα ἐνεδεικνύοντο ὡς χρήσιμα πρὸς δημιουργίαν τῆς γεωργικῆς πίστεως, ἐπολεμήθησαν δὲ οὐχὶ χάριν τῆς γεωργικῆς πίστεως, ἀλλὰ χάριν τῆς ἀνατροπῆς τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον, καίτοι ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς μὴ ἔχον πολιτικὸν χαρακτῆρα, ἐγένετο προσπάθεια, ἵνα παραστηθῇ ἔχον τὸν χαρακτῆρα τοῦτον. Αἱ διατάξεις αἱ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν δημιουργίαν, εἰς τὴν παγίωσιν τῆς γεωργικῆς πίστεως, ἀποτελοῦσι σύστημα θεωρητικῶς πλῆρες. Πᾶσαι αἱ διατάξεις αὗται θὰ ἦσαν χρήσιμοι, προβαλλόμεναι εἰς ἐφαρμογὴν βαθμιαίως· ἀλλ’ ἀποτόμως εἰσαγόμεναι, δὲν θὰ δύνανται ἴσως νὰ λειτουργήσωσιν ὁμαλῶς, καὶ θὰ προκαλέσωσιν ἀντίδρασιν. Ἡ διάταξις ἡ περὶ παρακολουθήσεως τοῦ προνομίου ἐπὶ τοῦ καρποῦ εἰς χεῖρας τρίτου φαίνεται ὑπερβολική· ἡ διάταξις περὶ εἰσπράξεως τῶν καθυστερήσεων κατὰ τὰ κρατοῦντα περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων προσόδων εἶναι δικαία καθ’ ἑαυτὴν, διότι ὁ δανεισθεὶς πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς ὑποχρέωσιν περὶ ἀποδόσεως, ὑποχρέωσις δὲ κατὰ τὰ κρατοῦντα ἐν τῇ χώρᾳ ἐπὶ τῆς φορολογίας τοῦ Δημοσίου δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀποκρουστέα ἐν τῇ ὑποστάσει αὐτῆς. Ἀλλὰ καὶ αὕτη ἡ διάταξις, ἂν θεωρῆται ὑπερβολικὴ, ὡς ἀπαρασκευάστως εἰσαγομένη, δύναται νὰ λείψῃ. Ὅ,τι ὅμως δὲν δύναται νὰ λείψῃ, ἵνα ὑπάρξῃ γεωργικὴ πίστις, εἶναι αἱ διατάξεις αἱ διευκολύνουσαι τὰ τῆς διαδικασίας, διότι ἡ διαδικασία ἐν Ἑλλάδι εἶναι συνήθως ὁ σκόπελος ὁ ἐπιπροσθῶν εἰς τὴν τελεσφόρησιν καὶ προκαλῶν τὸ ναυάγιον τῆς πρακτικῆς ἐργασίας. Ἀφοῦ ἡ πεῖρα ἀπέδειξεν, ὅτι δυσχερὴς εἶναι ἡ ἐφαρμογὴ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὰ γεωργικὰ δάνεια, ὡς ἐκ τῆς κατανομῆς τῶν δανείων τούτων εἰς πλείστους πιστούχους ἐπὶ ἐλαχίστῳ κεφαλαίῳ καὶ τοῦ ἐπαχθοῦς τῆς ἐπαναλήψεως ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου τῆς παρατεταμένης διαδικασίας, ἣν προκαλεῖ ἡ κανονικὴ καταστᾶσα στρεψοδικία, ἔπρεπε ν’ ἁπλοποιηθῶσι τὰ τῆς ἐκτελέσεως. Ὅταν συστηματικῶς ἀμφισβητῆται ἡ ταυτότης τοῦ προσώπου, ὅταν ὁ κύριος Καλλιγᾶς ἴσως ὑποχρεῶται νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἀνήλικος, εἶναι δυνατὸν νὰ θεμελιώσωμεν γεωργικὴν πίστιν, μὴ λαμβάνοντες πρόνοιαν, ὅπως τὰ τοιαῦτα καταστήσωμεν, ἂν μὴ ἀδύνατα, ἀλλὰ τοὐλάχιστον μὴ συστηματικά; Τί ἐπράξαμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ; Ἀντικατεστήσαμεν τὸ συμβόλαιον εἰς τὸ τριτεγγυημένον γραμμάτιον, καὶ ἀπεδόσαμεν εἰς τὸ συμβόλαιον τὰ τοῦ τριτεγγυημένου γραμματίου. Διατί; διότι ἐν τῷ συμβολαίῳ, διαταττομένης τῆς ἐκτελέσεως ὑπὸ τοῦ συμβολαιογράφου, ἀποφεύγομεν πάνθ’ ὅσα ἐπὶ τριτεγγυημένου γραμματίου παρενεβάλλοντο πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τῆς περὶ ἐκτελέσεως ἀποφάσεως. Ἡ παράλειψις τῶν τριτεγγυημένων γραμματίων νομίζω ὅτι πρέπει ν’ ἀναπληρωθῇ, νομίζω ὅτι πρέπει διὰ τοῦ νομοσχεδίου νὰ ἐπιτραπῇ, ὅπως καὶ ἐπὶ τριτεγγυημένοις γραμματίοις παρέχωνται δάνεια. Ἀλλὰ τοῦτο ἐξαιρετικῶς, ἐνῷ ὡς κανὼν πρέπει νὰ τεθῇ ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου διὰ συμβολαίων. Ἡ παροχὴ ὅμως δανείου ἐπὶ τῇ συνομολογήσει συμβολαίων ἔδωκεν ἀφορμήν, ἵνα ῥηθῇ, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις διατάσσεται ἄνευ ἐπιταγῆς, ἀλλὰ τοῦτο οὐδαμῶς προκύπτει ἐκ τοῦ νομοσχεδίου. Τὸ νομοσχέδιον κανονίζει, ὅτι τὰ τῆς ἐκτελέσεως ἐνεργοῦνται κατὰ νόμον, ὁ δὲ νόμος ἀπαιτεῖ τὴν ἐπιταγὴν πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν. Ἀλλ’ ἂν θεωρῆτε τοῦτο μὴ εὐκρινές, εὔκολον εἶναι νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι ἐνεργεῖται ἡ ἐκτέλεσις κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 862 καὶ 863 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἥτις περιλαμβάνει καὶ τὴν ἐπιταγὴν ἐν τοῖς ἀπαιτουμένοις πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν.

§31ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Τὸ νομοσχέδιον προνοεῖ εὐκρινῶς τὸ ἐναντίον, ὅτι θὰ προβαίνῃ ἡ ἐκτέλεσις αὐτοδικαίως.

§32Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐκτέλεσις θέλει προβαίνει κατὰ νόμον. Νόμος τοῦ Κράτους εἶναι τὰ ἄρθρα 862 καὶ 863 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, καὶ κατὰ τὰ ἄρθρα ταῦτα θέλει γείνῃ ἡ ἐκτέλεσις. Οὐδαμοῦ τοῦ νομοσχεδίου ἀνεγράφη ἐξαίρεσις τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις τούτοις. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, «τὰ συμβόλαια ἐκτελοῦνται ἀπὸ τῆς λήξεως, κηρυττόμενα ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου συμβολαιογράφου ἐκτελεστά». Κηρύττονται ἐκτελεστὰ κατὰ νόμον, ὁ δὲ κείμενος νόμος οὐδόλως μεταβάλλεται.

§33ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ πόσας ἡμέρας θὰ ἐκτελῆται τὸ συμβόλαιον, κύριε Πρόεδρε;

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατ’ οὐδὲν μετεβάλομεν τὰ τοῦ κειμένου νόμου.

§35ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ γραμματίων ἐκτελεῖται παραχρῆμα, ἢ μετὰ 24 ὥρας;

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐδῶ πρόκειται περὶ συμβολαίων, δὲν πρόκειται περὶ γραμματίων. Τὰ τῶν γραμματίων νομίζω ὅτι πρέπει νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλὰ πρέπει νὰ κανονισθῶσιν ὡς ἔχουσιν ἐν τῷ νόμῳ περὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Μνημονεύω τούτων εἰς παράστασιν τῶν ἁπλοποιήσεων, ὧν ἄνευ καθίσταται λίαν δυσχερὴς ἡ λειτουργία τῆς γεωργικῆς πίστεως. Τὰ νομοσχέδια, τ’ ἀντιταχθέντα εἰς τὸ παρ’ ἡμῶν ὑποβληθὲν, περὶ πάντων τούτων οὐδόλως προνοοῦσι, διότι τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα οὐδόλως ἀφορῶσιν εἰς τὴν δημιουργίαν καὶ τὴν παγίωσιν τῆς γεωργικῆς πίστεως. Τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα ἀφορῶσιν εἰς τὴν παροχὴν χρήματος ὑπὸ τοῦ Δημοσίου καὶ εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ χρήματος τούτου παρ’ αὐτῶν τῶν ἐνδιαφερομένων, ἐννοεῖται δὲ, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐγγυήσεως περὶ ἀποδόσεως τοῦ χρήματος τούτου πρὸς τὸ Δημόσιον. Δὲν ἀρκεῖ δὲ, ὅτι ὅλον τὸ χρῆμα θὰ κατατεθῇ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ κανονίζονται τὰ τῆς διαθέσεως αὐτοῦ ἀποκλειστικῶς ὑπὲρ τῶν κατ’ ἐπίφασιν μετόχων τῆς ἑταιρίας, οἵτινες προτάσσονται ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν πιστούχων, ἀφαιροῦντες πᾶν τὸ χρῆμα ἀπὸ τῶν γεωργοκτηματιῶν. Λάβετε ὑπ’ ὄψει τὸ νομοσχέδιον τῆς σταφιδικῆς ἐπιτροπῆς Πατρῶν, τὸ ὑποβληθὲν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς υἱοθετημένον ὑπό τινων ἐκ τῶν μελῶν αὐτῆς. Ἠκούσαμεν μάλιστα ἐν τῇ Βουλῇ καὶ τηλεγραφήματα ἀναγινωσκόμενα παρὰ Βουλευτῶν, οἵτινες ἀπεδέχοντο τὰς ἐν αὐτοῖς συστάσεις πρὸς αὐτοὺς, ὅπως τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ὑποστηρίξωσιν. Ἐξετάσωμεν πῶς τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ συνταχθὲν ἐν αὐτῷ τῷ κέντρῳ τῆς σταφιδικῆς δράσεως, κανονίζει τὰ τῆς ἑταιρίας, καὶ πῶς διαθέτει τὸ χρῆμα, καταβαλλόμενον πάντως παρὰ τοῦ Δημοσίου. Ἡ ἑταιρία, ἥτις παρουσιάζεται ὡς ἱδρυομένη διὰ καταβολῆς τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου ὑπὸ ἰδιωτῶν, ἀναπληρουμένου τοῦ ἐλλείμματος ὑπὸ τῶν δήμων, τῶν λιμενικῶν ταμείων καὶ τοῦ Δημοσίου, ἡ ἑταιρία εἶναι ὑπόχρεως, ἵνα ἀποδώσῃ εἰς πάντα μέτοχον ὡς δάνειον πᾶν ὅ,τι οὗτος ἤθελε καταβάλει, καὶ χιλίας δραχμὰς ἐπὶ πλέον. Ταῦτα δὲ εἶναι νομοσχέδια, προερχόμενα ἀπὸ τῶν τὰ μάλα ἐνδιαφερομένων εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ συστήματος, περὶ οὗ σήμερον προνοοῦμεν. Συστήσατε, λέγουσιν οὗτοι, ἑταιρίαν, δόσετε ἐκ τοῦ Δημοσίου πᾶν τὸ χρῆμα, ἐπιτρέψατε δ’ ἔπειτα εἰς πάντα οἱονδήποτε νὰ παρασταθῇ ὡς μέτοχος, νὰ ἀναλάβῃ δὲ κατόπιν τὴν μετοχήν του ὡς δάνειον καὶ διὰ γραμματίου φέροντος καὶ ἑτέρας δύο ὑπογραφὰς μετόχων καὶ χιλίας δραχμὰς ἐπὶ πλέον. Πόθεν ὅμως τὰς χιλίας δραχμὰς θέλει ἀρυσθῆ ἡ ἑταιρία, ἧς οἱ μέτοχοι οὐδὲν καταβάλλουσι, διότι ἀναλαμβάνουσι πᾶν ὅ,τι κατέβαλον, μόνον τοῦ Δημοσίου καταβάλλοντος καὶ μηδὲν ἀναλαμβάνοντος; Τίς ἡ σχέσις τῆς ἑταιρίας ταύτης πρὸς τὴν γεωργικὴν πίστιν; Ἐννοεῖτε, ὅτι μεγάλη θέλει ὑπάρξει ἅμιλλα πρὸς ἐξασφάλισιν τῆς προτεραιότητος εἰς αἴτησιν τῶν χιλίων δραχμῶν διὰ τῆς καταβολῆς ἅμα καὶ τῆς ἀναλήψεως τοῦ κεφαλαίου τῆς μετοχῆς, ἐν τῇ ἁμίλλῃ δὲ ταύτῃ θέλουσι προλάβει τοὺς σταφιδοκτήμονας ἄλλοι, διότι γοργότεροι εἶναι οἱ κάτοικοι τῶν πόλεων τῶν κατοίκων τῶν ἀγρῶν, οὐδαμῶς δὲ ἄπορον, ὅτι τοιαύτη ἑταιρία ἱδρύεται ἐπὶ κεφαλαίῳ εἴκοσιν ἑκατομμυρίων, ἐπιτρεπομένης εἰς αὐτὴν τῆς προσκτήσεως κεφαλαίων δι’ ὁμολογιῶν μέχρι τοῦ διπλασίου τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ κεφαλαίου. Τοιαύτη ἡ παράστασις συστημάτων στηριζομένων ἐπὶ παροχῆς χρήματος μὴ προερχομένου ἐκ τῆς κανονικῆς λειτουργίας τοῦ κινουμένου πλούτου. Ὅταν συνιστᾶται ἑταιρία ἐκ κεφαλαίων μὴ λειτουργούντων κατὰ τοὺς κανόνας τοὺς διέποντας τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ χρήματος, ἀλλὰ διδομένων παρὰ τοῦ Δημοσίου, ἀποσπωμένων ἀπὸ τοῦ Δημοσίου, κατόπιν ἐνεργειῶν καὶ πιέσεων κοινῆς γνώμης νοσηρᾶς, ὡς μὴ πεφωτισμένης ἐπὶ τοῦ θέματος, δὲν ἔχει ἀσφαλῆ βάσιν, στερεῖται ὑποστάσεως ἡ ἑταιρία, διότι στοιχειώδης ὅρος κανονικῆς λειτουργίας αὐτῆς εἶναι ἡ διαχείρισις κεφαλαίου παρασχεθέντος ὑπὸ τῶν ἀπαρτιζόντων τὴν ἑταιρίαν καὶ διεπόντων τὰ κατ’ αὐτήν. Ὅταν χρῆμα τοῦ Δημοσίου διαχειρίζηται ἑταιρία μηδὲν κεκτημένη ἄλλο μετοχικὸν κεφάλαιον, καίτοι συνιστᾶται κατ’ ἐπίφασιν αὕτη παρὰ τῶν σταφιδοκτημόνων, διαχειριζομένη ὅμως τὸ χρῆμα, δὲν δύναται ἢ νὰ ὑποκύψῃ εἰς τοὺς νόμους, οἵτινες ἀναποδράστως διέπουσι τὰ τοῦ χρήματος, τοῦ μὴ ἀνήκοντος εἰς τὸν διαχειριζόμενον αὐτό. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους τὸ χρῆμα δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ χρησίμως, δύναται νὰ λειτουργήσῃ πρὸς ἐλεημοσύνην, δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ πρὸς δρᾶσιν ἐθνικήν. Ἵνα λειτουργήσῃ σκοπίμως τὸ χρῆμα, πρέπει νὰ παρέχηται ὑπὸ τοὺς ὅρους, οὓς ἡ πίστις ἀπὸ αἰώνων ἀπέδειξε τελεσιουργούς, ὅροι δὲ οὕτω προαχθέντες δὲν μεταβάλλονται διὰ νομοσχεδίων, δὲν μεταβάλλονται δι’ ἐπικλήσεων πρὸς τὴν εὐσπλαγχνίαν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δὲν μεταβάλλονται διὰ παρεμβάσεως τῆς Πολιτείας, ἀφαιρούσης τὸ χρῆμα ἀπὸ τῶν παραγωγῶν ταύτης τῆς κατηγορίας καὶ δωρουμένης αὐτὸ εἰς τοὺς παραγωγοὺς ἑτέρας κατηγορίας· διότι τί ἄλλο σημαίνει ἡ παροχὴ χρήματος τοῦ Δημοσίου εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας, εἰ μὴ τὴν προφάσει φορολογίας ἀφαίρεσιν τοῦ χρήματος ἀπὸ τῶν ἀμπελοκτημόνων, τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ χρήματος ἀπὸ τῶν καλλιεργούντων τοὺς δημητριακοὺς καρποὺς καὶ τὴν παροχὴν αὐτοῦ εἰς τοὺς καλλιεργοῦντας τὰς σταφιδαμπέλους; Ὅταν κατηγορία τις πολιτῶν, ἐπειδὴ συνέπεσε νὰ ἦναι ἀξία εἰδικῆς ὑποστηρίξεως ἐν ὡρισμένῃ ἐποχῇ, τὴν ὑποστήριξιν λαμβάνῃ εἰς χρῆμα ποριζόμενον οὐχὶ κατὰ τοὺς κρατοῦντας κανόνας τῶν συναλλαγῶν, ἀλλ’ ἐπὶ θυσίᾳ συμπολιτῶν καὶ συνεργατῶν ἄλλων, μὴ συναλλαττομένων ἀμφοτεροβαρῶς, πλὴν τοῦ προσγινομένου ἀδικήματος εἰς τοὺς ὑποβαλλομένους εἰς τὴν θυσίαν, ἄσκοπος καθίσταται ἡ ὑποστήριξις, οὕτω παρεχομένη, διότι χρῆμα, οὕτω διδόμενον, εἶναι ἐλεημοσύνη, ἡ δ’ ἐλεημοσύνη δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς βάσις τῆς ἐθνικῆς δράσεως, οὐδ’ ὑπῆρξέ ποτε ἡ ἐλεημοσύνη ἔρεισμα τῆς ἐργασίας. Τὸ χρῆμα τὸ προάγον τὴν ἐργασίαν εἶναι τὸ ἀποκτώμενον διὰ τῆς ἐργασίας, τὸ ζητούμενον καὶ τὸ προσφερόμενον πρὸς τοὺς σκοποὺς καὶ κατὰ τοὺς κανόνας τοὺς διέποντας τὰ τῶν κεφαλαίων. Τούτων ἕνεκα ἡμεῖς, ὅτε εὑρέθημεν πρὸ τῆς ἀνάγκης, ἵνα μεριμνήσωμεν, ὡς Κυβέρνησις, περὶ διευκολύνσεως τοῦ πορισμοῦ κεφαλαίων εἰς κατηγορίαν γαιοκτημόνων ἐν Ἑλλάδι, ὧν ἡ εὐεξία ἀῤῥήκτως συνδέεται πρὸς τὰς βάσεις αὐτὰς τοῦ πλούτου τῆς χώρας, δὲν ἐσκέφθημεν, ὅπως διὰ μεγαλοδωρίας τοῦ Κράτους λύσωμεν τὸ ζήτημα, δὲν ἐσκέφθημεν, ὅπως ἐπὶ θυσίᾳ ἄλλων παραγωγῶν, ἔστω καὶ ἀδικουμένων, προέλθωμεν εἰς ἀντίληψιν τῶν σταφιδοκτημόνων ἐπὶ σωτηρίᾳ οἰκονομικῇ τῆς χώρας, ἀλλ’ ἐξητάσαμεν, ἂν ἠδυνάμεθα νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα κατὰ τὰ διέποντα τὰς συναλλαγὰς, ἂν ἠδυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν ὑπὲρ τῶν σταφιδοκτημόνων τὸ κεφάλαιον παρὰ τοῖς προσφέρουσιν αὐτό, ζητούμενον ὑπὸ τοὺς ὅρους τοὺς ἐξασφαλίζοντας τὴν ἀπόδοσιν αὐτοῦ καὶ τῆς προσόδου αὐτοῦ, καὶ ἀπετάθημεν παντοῦ, ὅπου ἐνομίσαμεν ὅτι ὑπῆρχε κεφάλαιον διαθέσιμον οὐχὶ πρὸς μεγαλοδωρίαν, οὐχὶ πρὸς εἰσφορὰν εἰς περίθαλψιν πασχόντων, ἀλλὰ πρὸς ἀπόδοσιν προσόδου ὑπὲρ τοῦ παρέχοντος. Δὲν ἀπετάθημεν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καθ’ ὃ εἴχομεν καθῆκον, ὡς εἶπεν ὁ κύριος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ἐπικαλούμενοι τὴν εὐσπλαγχνίαν αὐτῆς, ἀπετάθημεν πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐλπίζοντες ὅτι αὕτη, ἡ ὑπὲρ πάντα ἄλλον διατελοῦσα ἐν γνώσει τοῦ θέματος, θὰ ἠδύνατο λυσιτελέστερον ἐν αὐτῷ νὰ ἐργασθῇ. Ἀλλ’ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα παρέστησεν, ὅτι αἱ εἰδικαὶ αὐτῆς περιστάσεις, ἐν σχέσει μάλιστα πρὸς τὰ τῆς γεωργικῆς πίστεως, δὲν τῇ ἐπέτρεπον νὰ ἐργασθῇ χρησίμως αὐτή· ἠδύνατο νὰ παράσχῃ συνδρομὴν ἠθικὴν πρὸς τοὺς κεφαλαιούχους, οἵτινες ἤθελον ἀναλάβει τὸ ἔργον, ἀλλ’ αὐτὴ δὲν ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐργασίαν σήμερον, ἔστω καὶ παρεχομένων εἰς αὐτὴν ἐξαιρετικῶν εὐκολιῶν. Μὴ δυνάμενοι νὰ τύχωμέν τινος ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἔπρεπε ν’ ἀναζητήσωμεν τὸ κεφάλαιον ὅπου ἀλλοῦ ἦτο πιθανώτερον νὰ τὸ εὕρωμεν, καὶ ἡ ἑταιρία, περὶ ἧς τὸ νομοσχέδιον, διετέλει ἐν περιστάσεσιν, αἵτινες ἐπέτρεπον εἰς αὐτὴν νὰ πράξῃ ὑπὲρ τοῦ ἔργου ὅ,τι ἄλλοι δὲν ἠδύναντο νὰ πράξωσι, διότι, ὑπάρχουσα ἤδη ὠργανωμένη, ἔχουσα ἤδη τὸ προσωπικὸν αὐτῆς λειτουργοῦν ἐν τῇ χώρᾳ, καὶ κεφάλαια διαθέσιμα ἐν τῷ ταμείῳ αὐτῆς, ἠδύνατο, συνδυάζουσα τὴν ἐργασίαν ἐφ’ ἣν προεκαλεῖτο πρὸς τὴν ἐργασίαν τὴν μέχρι τοῦδε, καὶ οἰκονομικώτερον νὰ διεξαγάγῃ ἐκείνην, καὶ τὸ κεφάλαιον αὐτῆς, ἐπαυξανόμενον κατὰ τὰ ἐν τῷ καταστατικῷ διὰ καταβολῆς δευτέρας δόσεως, νὰ χρησιμοποιήσῃ πρὸς ἀμφοτέρους τοὺς σκοποὺς, ἐπ’ ὠφελείᾳ ἑκατέρου. Ἐν ταῖς ἐξαιρετικαῖς περιστάσεσιν, ἐν αἷς διατελεῖ σήμερον ἡ χώρα, ἦτο εὐτυχὴς ὁ συνδυασμὸς παρὰ τῇ ἑταιρίᾳ, στοιχείων καθιστώντων πρὸς αὐτὴν ὀλιγώτερον ἢ πρὸς ἄλλους βαρὺ τὸ φορτίον τῆς ἐπιχειρήσεως. Εἰς τὴν ἑταιρίαν ἄρα ταύτην, προσφέρουσαν τὰ ζητούμενα κεφάλαια, ἐνομίσαμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ παράσχωμεν τὰ πρὸς τὴν ἀναστήλωσιν τῆς πίστεως τῆς γεωργικῆς, τὰ πρὸς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἀποδόσεως τοῦ κεφαλαίου καὶ τῆς προσόδου αὐτοῦ διὰ συστήματος διατάξεων ἀναγεγραμμένων ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, συνεδυάσαμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πρὸς τὴν παροχὴν τῶν κεφαλαίων τὰς ἐνδεχομένας ὠφελείας ἐκ τῆς παρακρατήσεως τοῦ σταφιδοκάρπου καὶ ἐκ τῆς διαχειρίσεως τῆς παρακρατήσεως εἰς ἀναπλήρωσιν τῶν ζημιῶν, ἃς ἐπάγεται ἡ γεωργικὴ πίστις, ὑπερτέρας πάσης ἄλλης. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ βλέπετε, ὅτι ἐζητήθη παρὰ τῆς ἑταιρίας καὶ ἴδιον κεφάλαιον καὶ ἐγγύησις πρὸς ἀπόκτησιν κεφαλαίου ἄλλου διὰ δανείου· δὲν εἴπομεν, ὡς ἀναγινώσκομεν ἐν τοῖς καταρτισθεῖσι νομοσχεδίοις καὶ ὡς ἠκούσαμεν ἐν ταῖς κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην ἀγορεύσεσιν, ὅτι, ἔχοντες ἀνάγκην κεφαλαίου πρὸς ὑποστήριξιν τῆς σταφιδικῆς παραγωγῆς, πρέπει ν’ ἀποκτήσωμεν αὐτὸ διὰ λαχείου, ὅπερ ἡ νομοθεσία ἡμῶν εὐλόγως ἀπαγορεύει, οὐδὲ διὰ καταβολῶν τῶν δήμων ἢ τῶν λιμενικῶν ταμείων ἢ τοῦ Δημοσίου, οὐδὲ διὰ παροχῆς τῶν σταφιδοκτημόνων, ἐπιφορτιζομένων διὰ φορολογίας ἐπηυξημένης λόγῳ διαφορᾶς συναλλάγματος, ἀφ’ ἧς μόλις ἐπ’ ἐσχάτων ἀπηλλάγησαν, οὐδὲ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ἐκδιδομένων εἰς λογαριασμὸν τοῦ Κράτους τραπεζικῶν γραμματίων, οὐδ’ ἐκβιαζομένης τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἵνα παράσχῃ χρῆμα ἐντὸς τῶν ὅρων τῶν ἐκδοτέων εἰς ἴδιον λογαριασμὸν τραπεζικῶν γραμματίων ἐπὶ πλέον τῶν νῦν ἐν κυκλοφορίᾳ, ἐν ᾧ ἐπὶ πλέον τῶν νῦν ἐν κυκλοφορίᾳ οὐδὲν εἰς ἴδιον λογαριασμὸν δύναται σήμερον νὰ ἐκδώσῃ τραπεζικὸν γραμμάτιον, ὡς ἀποδεικνύει ὁ ἰσολογισμὸς αὐτῆς· οὐδὲν τούτων εἴπομεν ἡμεῖς, ἀλλ’ εἴπομεν, ὅτι πρέπει νὰ καταβάλῃ ὁ διαχειριστὴς τοῦ περισσεύματος τῆς σταφίδος ἴδιον μὲν κεφάλαιον ἐκ 4 ἑκατομμυρίων, κεφάλαιον δὲ ἐκ δανείου 5 ἑκατομμυρίων, οὗτινος τὴν ὑπηρεσίαν θὰ ἠγγυᾶτο ἡ διαχειριστικὴ ἑταιρία δι’ ὁλοκλήρου αὐτῆς τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου. Ὅστις ἐπὶ τοιούτοις ὅροις παρουσιάζετο ζητῶν τὴν διαχείρισιν, θὰ ἦτο εὐπρόσδεκτος, ἀλλ’ οὐδεὶς ἄλλος, πλὴν τῆς κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἑταιρίας, παρουσιάσθη, ἂν δ’ ὑπῆρχέ τις, διατεθειμένος ἵνα παρουσιασθῇ, βεβαίως, ἀρξαμένων ἤδη ἀπὸ ἡμερῶν τῶν συζητήσεων ἐπὶ τοῦ θέματος ἐν τῇ Βουλῇ, ἠθέλομεν ἀκούσει περὶ αὐτοῦ, ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον ἀκούομεν· ἀκούομεν ὅμως περὶ διαρπαγῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, περὶ διαρπαγῆς τῶν δημοτικῶν ταμείων, καὶ τῶν λιμενικῶν ταμείων καὶ τοῦ δημοσίου ταμείου, περὶ διαρπαγῆς παντὸς κομιστοῦ τραπεζικῶν γραμματίων διὰ τῆς ὑποτιμήσεως, ἣν ἐπάγεται ἡ αὔξησις τῆς κυκλοφορίας, ἔτι δὲ καὶ περὶ διαρπαγῆς τῶν σταφιδοκτημόνων, διότι διαρπαγὴ τῶν σταφιδοκτημόνων εἶναι ἡ παρ’ αὐτῶν ἀπότισις τοῦ φόρου ἐπὶ τῷ ηὐξημένῳ ὅρῳ τοῦ νόμου περὶ ἀποτίσεως αὐτοῦ εἰς χρυσόν. Οὐδεὶς κεφαλαιοῦχος παρουσιάσθη, προσφερόμενος ἵνα καταβάλῃ χρῆμα ὡς βάσιν πρὸς τὴν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐπιχείρησιν. Μόνη παρουσιάσθη ἡ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἑταιρία, οὐχὶ ἐκ λόγων εὐσπλαγχνίας, οὐχὶ ἐκ λόγων φιλανθρωπίας, οὐχὶ ἐκ λόγων ἐθνικῶν ὑπερτέρων, παρουσιάσθη ἐν τῇ κανονικῇ μερίμνῃ περὶ τῶν ἰδίων κεφαλαίων, ἐπὶ ταῖς ὑπαγορεύσεσι τοῦ ἰδίου συμφέροντος. Ἡ ἑταιρία αὕτη, ἔχουσα κεφάλαιον τριῶν ἑκατομμυρίων ἀδιάθετον ἤδη ἐν τοῖς ταμείοις αὐτῆς, δυναμένη νὰ ἀρυσθῇ κεφάλαιον ἄλλο κατὰ τὸ καταστατικὸν αὐτῆς, ἐπιτρέπον τὴν πρόσκλησιν τῶν μετόχων, καταβαλόντων μόνον τὸ τεταρτημόριον τῆς μετοχῆς αὐτῶν πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ὅλου ἢ μέρους τοῦ ὑπολοίπου, καὶ θεωροῦσα συμφέροντα εἰς ἑαυτὴν τὸν συνδυασμὸν πρὸς τῇ ἐργασίᾳ τῶν Μονοπωλίων ἐργασίας ἄλλης, ἀφορώσης εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τῆς γεωργικῆς πίστεως, ἡ ἑταιρία αὕτη ἐδείχθη διατεθειμένη ἵνα ἀποδεχθῇ ὅ,τι δὲν προσηνέχθη ἵνα ἀποδεχθῇ κεφαλαιοῦχος ἄλλος, προτιμᾶται ἄρα· ἀνακριβῶς δὲ λέγω «προτιμᾶται», ἀφοῦ πρὸς οὐδένα ἁμιλλᾶται ἀνταγωνιστὴν, διότι κεφάλαια ἀνταγωνιζόμενα πρὸς τὰ τῆς ἑταιρίας δὲν δύνανται νὰ λογισθῶσι τὰ ἐν τοῖς διαφόροις νομοσχεδίοις, ὧν ἐλάβομεν γνῶσιν καὶ ὧν ἀρχὴ καὶ καθέκαστα εἶναι ἡ παροχὴ τῶν κεφαλαίων εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου λόγῳ ἐλέους. Ποῖοι δὲ εἶναι οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς τὸ χρῆμα παρέχεται ὑπὸ τῆς κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἑταιρίας; Ἡ ἑταιρία αὕτη, καταβάλλουσα ὑπὲρ τοῦ ταμείου 4,000,000, παρέχει 6,000,000 ὡς ἐγγύησιν εἰς τοὺς καταβάλλοντας τὰ 5,000,000 τοῦ λαχειοφόρου δανείου. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ δανείου τούτου, ἀπαιτοῦσα πρὸς 6½ τοῖς ἑκατὸν δραχμὰς 325,000 ἐτησίως, ἔχει ὡς ἐγγύησιν οὐ μόνον τὴν πρόσοδον, ἣν ἡ εἰς γεωργικὰ δάνεια διάθεσις τοῦ δανείου τούτου θὰ ἀποφέρῃ, ἀλλ’ ἔχει προσέτι εἰς ἐγγύησιν καὶ τὰ 6,000,000 τοῦ κεφαλαίου τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, τουτέστι τὰ 4,000,000 τὰ ἀνήκοντα εἰς τὸ εἰδικὸν σταφιδικὸν ταμεῖον καὶ τὰ 2,000,000, τὰ διατιθέμενα εἰς τὰς ἀρχικὰς ἐργασίας τῆς ἑταιρίας ταύτης. Οὕτω προσφέρεται ὑπὸ τῆς ἑταιρίας πᾶν τὸ κεφάλαιον αὐτῆς, ἤτοι ἓξ ἑκατομμύρια, ὡς ἐγγυοδοσία πρὸς ἀπόκτησιν ὑπὲρ τοῦ σταφιδικοῦ ταμείου τῶν 5,000,000 τοῦ λαχειοφόρου δανείου, ἐκ τῶν ἓξ δ’ ἑκατομμυρίων τὰ 4,000,000 καταβάλλονται εἰς τὸ σταφιδικὸν ταμεῖον, τουτέστι πρὸς διάθεσιν μετὰ τῶν 5,000,000 τῶν ἐκ τοῦ λαχειοφόρου δανείου εἰς δάνεια πρὸς τοὺς σταφιδοκτήμονας. Καὶ οὕτως ἀποκτῶμεν ἐννέα ἑκατομμύρια πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, παρέχοντος καὶ τοῦ Κράτους τὴν ἰδίαν ἐγγύησιν εἰς τὸ λαχειοφόρον δάνειον, ἥτις ὅμως εἶναι ὅλως ἐπίφασις, διότι ἐννοεῖται οἴκοθεν, ὅτι οὐδεμία δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς ἐγγυήσεως ταύτης πρακτικὴ τοῦ Δημοσίου ἐπιβάρυνσις, ἀφοῦ, ἵνα καταστῇ ἐνεργὸς κατὰ τοῦ Δημοσίου ἡ ἐγγύησις, πρέπει πρότερον ν’ ἀποδειχθῶσιν ἀνεπαρκῆ πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ λαχειοφόρου δανείου τὰ εἰς τὸ σταφιδικὸν ταμεῖον καταβληθέντα κεφάλαια τοῦ δανείου τούτου ἐκ δραχμῶν πέντε ἑκατομμυρίων καὶ ἐπὶ πλέον τὰ 6,000,000, τὰ ἀνήκοντα εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, καὶ τὰ κεφάλαια τῶν ἐκ παρακρατήσεων μετεχόντων εἰς τὴν ἑταιρίαν καὶ τὰ τοῦ ἀποθεματικοῦ. Τὰ ἐκ τῶν παρακρατήσεων καὶ ἐκ τοῦ ἀποθεματικοῦ κεφάλαια ἀναπληροῦσιν οὐ μόνον τὰ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ λαχειοφόρου δανείου, ἀλλὰ καὶ τὴν πρόσοδον τῶν τεσσάρων ἑκατομμυρίων τῶν καταβαλλομένων εἰς τὸ σταφιδικὸν ταμεῖον ὑπὸ τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων ἐπὶ πλέον τῶν κεφαλαίων τοῦ λαχειοφόρου δανείου· καὶ τοῦτο προεκάλεσεν ἐπικρίσεις, ὁποίας ἠκούσατε. Ἀδικαιολόγητος ἐθεωρήθη ἡ τοῦ κεφαλαίου τούτου τῶν σταφιδοκτημόνων διάθεσις εἰς ἐξασφάλισιν τῆς προσόδου τοῦ κεφαλαίου, οὗτινος ἡ παροχὴ εἰς τὸ σταφιδικὸν ταμεῖον καθιστᾷ ἐφικτὴν τὴν σύστασιν αὐτοῦ. Τὸ δὲ τερατῶδες τοῦτο, ὡς παρίστων αὐτὸ οἱ ἐπικρίνοντες τὰ τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τί συνίστατο; Εἰς διάταξιν, καθ’ ἣν ἡ ἑταιρία, ἥτις ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον αὑτῆς ἐξ ἑκατομμυρίων ἕξ ἐπιβαρύνει δι’ ἐγγυοδοσίας ὑπὲρ τοῦ δανείου τοῦ λαχειοφόρου, καταβάλλει δὲ εἰς τὸ σταφιδικὸν ταμεῖον, πλὴν τοῦ κεφαλαίου τοῦ λαχειοφόρου δανείου, καὶ τέσσαρα ἑκατομμύρια ἐκ τῶν ἰδίων κεφαλαίων, ἐπὶ τῷ ὅρῳ, ὅπως μηδέποτε ἀποδίδῃ εἰς αὐτὴν τὸ κεφάλαιον τοῦτο πρόσοδον ἀνωτέραν τῶν 6%, τὴν πρόσοδον ταύτην, ἐφ’ ὅσον εἶναι κατωτέρα τῶν 6%, ἀναπληροῖ ἐκ τῶν κεφαλαίων τῶν ἐκ τῆς παρακρατήσεως, ἢ τῶν ἐκ τοῦ ἀποθέματος τοῦ ταμείου. Τί ἀναπληροῦσι τὰ κεφάλαια ταῦτα; Τόκον 6%. Ὑπὲρ τίνος ἀναπληροῦσι τὸν τόκον τοῦτον; Ὑπὲρ τῶν καταβαλλομένων εἰς τὸ σταφιδικὸν ταμεῖον τεσσάρων ἑκατομμυρίων, ἐφ’ ὧν στηρίζεται πᾶς ὁ συνδυασμὸς, ὁ καταλήγων εἰς παροχὴν 9 ἑκατομμυρίων δραχμῶν εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας· διότι εἰς ταῦτα τὰ 4,000,000, τὰ καταβαλλόμενα ὑπὸ τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων ἐπὶ τῷ ὅρῳ, ὅπως μηδέποτε ἀποδίδωσιν εἰς αὐτὴν πρόσοδον ἀνωτέραν τῶν 6%, εἰς τὴν ἐγγύησιν τῶν τεσσάρων τούτων ἑκατομμυρίων στηρίζεται τὸ δάνειον τὸ λαχειοφόρου, εἰς ταῦτα τὰ 4,000,000 στηρίζεται ἡ ἀναπλήρωσις μέχρις ἐννέα ἑκατομμυρίων τῶν πρὸς τοὺς σταφιδοκτήμονας προωρισμένων κεφαλαίων τοῦ δανείου τοῦ λαχειοφόρου. Ἔκρυθμον καὶ ὅλως ἀπαράδεκτον χαρακτηρίζουσιν οἱ ἐπικρίνοντες τὴν ἐκ τοῦ προϊόντος τῆς παρακρατήσεως παροχὴν ἐγγυήσεως μέχρις ἓξ τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τῶν 4 τούτων ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν ἕτερόν τι· ποῖον εἶναι τὸ κεφάλαιον τοῦτο τῶν σταφιδοκτημόνων, τῶν εἰς παρακράτησιν ὑποβληθέντων, πρὸς ὃ τοσοῦτον ἀπέδειξαν ἐνδιαφέρον οἱ ἀγορεύσαντες; Ἐπεθύμουν τὸ κεφάλαιον τοῦτο νὰ ἦτο σπουδαῖον, τὸ ἐπεθύμουν, διότι θὰ ἐξησφαλίζετο ἐκ τούτου καὶ ἡ ἀπόδοσις τῶν ἓξ τοῖς ἑκατὸν εἰς τὴν ἑταιρίαν, νομίζω δὲ, ὅτι οὐδὲν ἔχομεν συμφέρον, ὅπως ἑταιρία, εἰς τοιαῦτα ἐπιδιδομένη, ὁποῖα τὰ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιβαλλόμενα εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, μὴ ἀπολαμβάνῃ τοὐλάχιστον 6% ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου αὑτῆς, ἀλλ’ ἐπεθύμουν τοῦτο, καὶ διότι τὸ ὅλον πρόβλημα θὰ ἦτο διάφορον, ἐὰν τὸ προϊόν τῆς παρακρατήσεως δὲν ἦτο ὁποῖον ἀναγκάζομαι ἤδη νὰ παραστήσω αὐτὸ πρὸς τὴν Βουλήν. Ἐὰν τὸ προϊόν τῆς παρακραττήσεως εἶχε τὴν σπουδαίαν ἀξίαν, ἣν παρέστησαν οἱ ἀγορεύσαντες, τὰ τῆς παρακρατήσεως ἐν γένει δὲν θὰ παρουσίαζον τὰς δυσχερείας, αἵτινες ἀποτελοῦσι τὸν σκόπελον, ἐφ’ οὗ κινδυνεύει νὰ ναυαγήσῃ ἡ ὑπόθεσις. Ἤκουσα ἐν ταῖς συζητήσεσι ταύταις τὸ προϊόν τῆς πρὸς ἀπόσταξιν παρακρατουμένης σταφίδος παριστάμενον ὡς εὐτελῶς ἐκτιμηθὲν πρὸς 50 δραχμὰς ἢ πρὸς 60 δραχμὰς τὴν χιλιάδα. Ἀλλ’ ἡ μελέτη ἡμῶν ἐπὶ τοῦ θέματος καταλήγει εἰς συμπεράσματα ὅλως διάφορα τῶν συμπερασμάτων, εἰς ἃ κατέληξαν, ὡς φαίνεται, οἱ ἐπικρίναντες τὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τῆς ἀπόψεως τῶν ζημιῶν, ἃς θέλουσιν ὑποστῆ οἱ ὑποβαλλόμενοι εἰς τὴν παρακράτησιν ἐκ τῆς διαθέσεως τοῦ προϊόντος τῆς παρακρατήσεως πρὸς τὴν ἐγγύησιν τοῦ κεφαλαίου τοῦ ταμείου. Ἐδέησεν ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς ἐξετάσεις ἐν τῷ ἐξωτερικῷ περὶ τῆς εἰς χρήματα ἀποδόσεως τῆς σταφίδος, κατεργαζομένης πρὸς σκοπὸν οἰνοπνευματοποιΐας. Διετέθη σταφὶς καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ ἐν Ὁλλανδίᾳ πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν, καὶ ἔχω τ’ ἀποτελέσματα τῆς κατεργασίας. Ἰδίως ἐν Ὁλλανδίᾳ ἐγένετο ἡ κατεργασία ἐπιμελεστάτη, ποῖα δ’ ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς; Ὁ διευθύνων ἐκεῖ κατάστημα παράγον ἐτησίως 75,000 ἑκατολίτρων οἰνοπνεύματος—ἡ παραγωγὴ δ’ αὕτη εἶναι ἐκ τῶν ἀνωτάτων—παρέστησεν ὅτι, ἐὰν ἡ σταφὶς ἀπεστέλλετο εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ἐπὶ ποσῷ μετρίῳ, θὰ ἠδύνατο νὰ διατεθῇ πρὸς κατασκευὴν οἰνοπνευμάτων λεπτῶν, πρὸς κατασκευὴν κονιὰκ, πρὸς κατασκευὴν τῶν ποτῶν, ἅτινα κατὰ λόγον τῆς ποιότητος τῆς πρώτης ὕλης ἀποφέρουσιν ἀντίτιμον μεγαλείτερον τοῦ συνήθους καὶ πολλῷ μάλιστα μεγαλείτερον, διότι ἡ σταφὶς παράγει οἰνόπνευμα, ἂν μὴ ἐκ τῶν ἀρίστων τῶν ἐξ οἴνου, ἀλλὰ πάντως ἰσοφαρίζον πρὸς τὸ οἰνόπνευμα τὸ ἐκ στεμφύλων, ἑπομένως πολὺ ἀνώτερον τοῦ ἐκ γεωμήλων καὶ ἐκ σιτηρῶν, ἀφοῦ μάλιστα, κατὰ τὸν ἐπιστέλλοντα, δύναται ἐκ τῆς σταφίδος νὰ παραχθῇ καὶ κονιὰκ ἐπὶ τιμήματι αὐτῆς ὡς πρώτης ὕλης λίαν σπουδαίῳ καὶ πολλαπλασίως ἀνωτέρω τῆς τρεχούσης τιμῆς τῶν πρώτων ὑλῶν τῆς συνήθους οἰνοπνευματοποιΐας. Ἀλλ’ ἐπὶ τῷ ποσῷ τῷ ἀποτελέσοντι κατὰ πιθανὸν λόγον τὴν παρακράτησιν τοὐλάχιστον τοῦ πρώτου ἔτους, τουτέστιν ἐπὶ ποσῷ ἑκατὸν περίπου ἑκατομμυρίων, θὰ ἔχωμεν παραγωγὴν 150,000 ἑκατολίτρων, ποσὸν δὲ 150,000 ἑκατολίτρων διατίθεται, κατὰ τὸν ἐπιστέλλοντα, εὐχερῶς πρὸς κατανάλωσιν ὡς κοινὸν οἰνόπνευμα καὶ δὲν ἐπηρεάζει τὰς τιμὰς, διότι τὴν ὅλην παραγωγὴν κοινοῦ οἰνοπνεύματος Εὐρώπης καὶ Ἀμερικῆς ἀναγράφει ἐν ἀθροίσματι 17,040,000 ἑκατολίτρων, εἰς ποσὸν δὲ 17,000,000 ἑκατολίτρων 150,000 ἑκατόλιτρα, ἔστω καὶ ἀποτόμως προστιθέμενα, δὲν καθίστανται ἐπαισθητὰ, ἀλλὰ παραγωγὴ 150,000 ἑκατολίτρων δὲν δύναται νὰ ἐκποιηθῇ ἐπὶ τιμαῖς οὔτε πρώτης ὕλης πρὸς κατασκευὴν κονιὰκ, οὔτε πρώτης ὕλης πρὸς κατασκευὴν οἰνώδους οἰνοπνεύματος.

§37ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πότε ἐγένετο ἡ δοκιμή;

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἔκθεσις εἶναι τῆς 15/27 Δεκεμβρίου 1893. Τὸ κατάστημα δὲ τοῦτο, τὸ ἐν Δέλφτ τῆς Ὁλλανδίας, προῆλθεν εἰς κατεργασίαν ποσοῦ σπουδαίου σταφίδος, ἀποσταλέντος εἰς αὐτὸ πρὸς σκοπὸν δοκιμασίας, καὶ ἔχομεν ἤδη τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῆς, καθ’ ὃ ἡ τιμὴ τοῦ κοινοῦ οἰνοπνεύματος ὁρίζεται κατὰ τὸ δελτίον τοῦ χρηματιστηρίου τοῦ Ἀμβούργου εἰς 54 μάρκα τὰ 3 ἑκατόλιτρα, παραγόμενα ἐξ ἑνὸς τόννου σταφίδος, ἐπὶ δαπάνῃ κατεργασίας 24 μάρκων, καταλιπούσῃ καθαρὸν κέρδος 30 μάρκων τὸν τόννον σταφίδος, ἤτοι 15 μάρκα ἢ 17½ δραχμὰς χρυσᾶς τὴν χιλιάδα, παραδιδομένου δωρεὰν εἰς τὸ κατάστημα. Ἀφαιρετέον ἄρα ἀπὸ τοῦ κέρδους τὸν δασμὸν καὶ τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς. Ἀλλ’ ὁ δασμὸς ἐν Ὁλλανδίᾳ, καίπερ ὁ ἐλάχιστος τῶν δασμῶν τῆς Εὐρώπης, τουτέστιν 1½ φλωρινίου ὁλλανδικοῦ, ἤτοι 3 φράγκων κατὰ χιλιόγραμμον, ἤτοι 15 φράγκων τὴν χιλιάδα, ἀποῤῥοφᾷ τὸ ὅλον σχεδὸν κέρδος, ἀφίνων εἰς βάρος τοῦ ἀποστολέως σχεδὸν πάντα τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς, ἤτοι ἐν συνόλῳ ζημίαν 30 ἢ 40 δραχμῶν. Ἐν Ἀγγλίᾳ τ’ ἀποτελέσματα ἦσαν εὐνοϊκώτερα, ἴσως λόγῳ τιμήματος ἀνωτέρου τοῦ οἰνοπνεύματος. Τ’ ἀποτελέσματα ἐν Ἀγγλίᾳ ἦσαν καθαρὸν κέρδος 30 δραχμῶν χρυσῶν κατὰ χιλιάδα λιτρῶν, περιλαμβανομένου ἐν ταῖς δαπάναις καὶ τοῦ δασμοῦ ἐκ δύο σελλινίων κατὰ στατῆρα, ἤτοι 24 φράγκα τὴν χιλιάδα λιτρῶν· ἀλλ’ αἱ δαπάναι συσκευῆς καὶ ἀποστολῆς εἰς Ἀγγλίαν, φορτώσεως, ἐκφορτώσεως καὶ ἀποθηκεύσεως ἐξαντλοῦσι βεβαίως τὰς 30 δραχμὰς χρυσᾶς τοῦ τιμήματος ἐν τῇ ἀγγλικῇ διαμετακομίσει. Συμπέρασμα τῶν ὑπολογισμῶν τούτων εἶναι, ὅτι ἡ παρακράτησις, ἡ ὑπερβαίνουσα τὸν ὅρον τῆς ἐν Ἑλλάδι οἰνοπνευματοποιΐας καὶ τῆς ἐν Ἑλλάδι καταναλώσεως, ἐπὶ περιωρισμένῳ μόνον ποσῷ δύναται νὰ διατεθῇ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἀζημίως καὶ ἐπὶ μικρῷ ἴσως κέρδει. Ἡ ἐγχώριος κατανάλωσις τοῦ οἰνοπνεύματος παρέχει στάδιον κέρδους πρὸς τὴν ἀποσταζομένην σταφίδα, ἀλλὰ τὸ κέρδος τοῦτο δὲν προκύπτει ἐκ τῆς φυσικῆς ἀξίας τοῦ προϊόντος τῆς ἀποστάξεως, ἀλλ’ ἐξ εἰσφορᾶς τῶν κατοίκων τῆς χώρας, ἐκβιαζομένων εἰς αὐτὴν διὰ δασμοῦ 1 δραχμῆς κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων ξένων οἰνοπνευμάτων καὶ φόρου καταναλώσεως 1½ δραχμῆς, ἐπιβαλλομένου εἰς αὐτά, ὡς παραγόμενα ἐξ ἀμυλωδῶν. Ἡ ἐγχώριος ἄρα κατανάλωσις ἐπιβαρύνεται ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς ἐγχωρίου οἰνοπνευματοποιΐας διὰ 2½ δραχμῶν, προστιθεμένων εἰς τὴν τιμὴν τοῦ προϊόντος. Ὑποκαθισταμένη ἡ σταφὶς εἰς τὰς ἄλλας πρώτας ὕλας ἀποστάξεως οἰνοπνευμάτων, αἵτινες εἶναι πᾶσαι ζαχαρώδη προϊόντα ἐγχωρίου παραγωγῆς, ζημιοῖ τὴν παραγωγήν, ζημιοῖ τοὺς ἀμπελοκτήμονας, τοὺς συκοκτήμονας, τοὺς συλλογεῖς δασικῶν καὶ ἀγροτικῶν καρπῶν, διότι σταφὶς παρεχομένη ἐπὶ τοῖς ὅροις, οὓς ἐπάγεται ἡ παρακράτησις, δὲν ἐπιτρέπει τὴν χρησιμοποίησιν τῶν στεμφύλων, τῶν ἀποσύκων, τῶν χαρουπίων, καὶ στερεῖ τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ τὴν ἀγροτικὴν ἐργασίαν συμπληρωματικῆς προσόδου οὐχὶ ὅλως ἀσημάντου. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς πρώτας ταύτας ὕλας ὑποκαθισταμένη ἡ σταφίς, καὶ νεμομένη αὕτη ἀποκλειστικῶς τὴν ἀγορὰν τῶν πρώτων ὑλῶν τῆς οἰνοπνευματοποιΐας ἐν τῇ χώρᾳ, ἐπὶ τίνι ποσῷ δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ; Ἡ κατανάλωσις οἰνοπνεύματος ἐν Ἑλλάδι δὲν ὑπερβαίνει τὰ 2,000,000 ὀκάδων, 2,000,000 δὲ ὀκάδων ἀποστάζονται ἐκ 17 ἑκατομμυρίων λιτρῶν σταφίδος· ἀλλ’ ἔστω, ὅτι καταναλίσκονται καὶ 500,000 ὀκάδες οἰνοπνεύματος ἐπὶ πλέον, ἤτοι ὅτι ἀποστάζονται 20 ἑκατομμύρια ἢ καὶ 25 ἑκατομμύρια λιτρῶν σταφίδος, ἀποσταζομένης πρὸς ἐξαγωγὴν περιοριζομένην ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς ἀκτῖνά τινα περὶ τὴν Ἑλλάδα καὶ ἐν ἐλαχίσταις διαστάσεσι. Διάθεσις σταφίδος πρὸς ἀπόσταξιν ἐπὶ τοιούτῳ ποσῷ, ὅταν ἡ παρακράτησις τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους θὰ ὑπερβῇ τὰ 100,000,000, καταλείπει 75 ἑκατομμύρια παρακρατηθείσης σταφίδος ἀχρησιμοποίητα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν ὑπέβαλε νομοσχέδιον στηριζόμενον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς εἰσπράξεως τοῦ δημοσίου φόρου εἰς σταφίδα διατεθησομένην ἀποκλειστικῶς εἰς οἰνοπνευματοποιΐαν. Ἡ ἀρχὴ αὕτη ἐπάγεται θυσίαν ἐσόδου 5,000,000 περίπου ἀντὶ ἐσοδεύσεως καρποῦ πρὸς οἰνοπνευματοποιΐαν, ὅστις, ἂν αἱ πληροφορίαι τῆς Κυβερνήσεως ἔχωσιν ὑπόστασιν, θὰ μένῃ ἀδιάθετος, ἐπαγόμενος τὰ ἔξοδα τῆς ἀποθηκεύσεως, πρὸς ἀποφυγὴν σχολίων διὰ τῆς ἐκποιήσεως πρὸς λίπανσιν τῶν ἀγρῶν, ἥτις εἶναι σήμερον ἡ μόνη αὐτοῦ ἀζήμιος χρησιμοποίησις. Ἐξητάσαμεν ἐὰν ἠδύνατο νὰ γείνῃ χρησιμοποίησις τῆς σταφίδος πρὸς τροφὴν κτηνῶν, καὶ ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν διεξήχθη περὶ τούτου ἀλληλογραφία πρὸς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἁρμοδίους, ἧς καὶ ἐδημοσιεύθησαν τὰ συμπεράσματα, καθ’ ἃ δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ ἡ σταφὶς πρὸς διατροφὴν κτηνῶν, μόνον ἐὰν γίνεται ἀνάμιξις αὐτῆς μετὰ τονωτικῆς ἄλλης τροφῆς. Δὲν προστίθεται ἐν τῇ ἐκθέσει, εἶναι ὅμως πρόδηλον, ὅτι πρέπει καὶ τὰ κτήνη νὰ ὦσι διαμεμορφωμένα πρὸς τὴν τροφήν, τουτέστι νὰ μὴ ἔχωσι τὰ τῆς κτηνοτροφίας ὡς παρ’ ἡμῖν, διότι τοιαύτη τροφὴ, ἂν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὰ ἔνσταυλα κτήνη, δὲν εἶναι προσφυὴς πρὸς τὰ νεμόμενα τὰ δάση καὶ τοὺς ἀδεσπότους ἢ ἀπεριφρουρήτους ἀγρούς. Ἡ κτηνοτροφία ἡ παρ’ ἡμῖν βεβαίως δὲν δύναται νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῆς σταφίδος ἐν μεγάλαις διαστάσεσιν, ἐν ὅσῳ δὲν προοδεύσῃ πολὺ ἀπὸ τοῦ σταθμοῦ, ἐν ᾧ σήμερον παραμένει. Ἀλλὰ καὶ ἂν εἴχομεν προωδευμένην κτηνοτροφίαν, πάλιν θὰ ἐδεῖτο χρόνου περὶ τὰ τῆς διαθέσεως τῆς σταφίδος πρὸς κτηνοτροφίαν ἡ λύσις ἀνεξερευνήτων ἔτι προβλημάτων, καὶ μάλιστα τῶν οἰκονομικῶν. Ἂν τὰ ἀπολείμματα τῆς ἀποσταχθείσης σταφίδος μὴ ἦσαν ὅλως ἄχρηστα πρὸς τὴν κτηνοτροφίαν, ὡς παρατηρεῖ ὁ ἐκ Δὲλφτ ἐπιστέλλων οἰνοπνευματοποιὸς, τ’ ἀποτελέσματα τῶν δοκιμασιῶν αὐτοῦ θὰ ἦσαν ὅλως διάφορα τῶν ἀνακοινωθέντων, διότι περὶ τὴν ἀπόσταξιν τῶν γεωμήλων καὶ τοῦ σίτου ἐκ τῶν ἀξιολογωτέρων στοιχείων τοῦ κέρδους εἶναι ἡ διάθεσις τῶν ἀπολειμμάτων πρὸς τὴν κτηνοτροφίαν. Τῆς σταφίδος ὅμως καὶ τ’ ἀπολείμματα εἶναι ὅλως ἄχρηστα πρὸς οἱανδήποτε κατανάλωσιν καὶ ὁ ἄθικτος καρπὸς δὲν παρουσιάζει τοὺς φυσιολογικοὺς ὅρους τῆς χρησιμοποιήσεως πρὸς τὴν κτηνοτροφίαν ἄνευ τῆς ἀναμίξεως μετ’ ἄλλης τροφῆς, ἡ δ’ ἀνάμιξις αὕτη οὕτως ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν ὅρων, ὥστε καθιστᾷ, ἐν τῷ παρόντι τοὐλάχιστον, ἀτελεσφόρητον τὴν πρὸς τὴν κτηνοτροφίαν ἐπικερδῆ διάθεσιν τῆς παρακρατουμένης σταφίδος. Συνάγομεν ἐκ τούτων ἁπάντων, ὅτι ἡ παρακράτησις θέλει ἀποδίδει πρόσοδόν τινα,—οὐχὶ ποτὲ τὴν μνημονευθεῖσαν, κατὰ λόγον τῶν 70 ἢ καὶ τῶν 50 δραχμῶν κατὰ χιλιάδα λιτρῶν,—ἀλλὰ 30 καὶ 25 δραχμῶν, ἢ καὶ κατωτέραν, ὅταν τὸ ποσὸν ᾖναι μικρόν· ὅταν ὅμως τὸ ποσὸν τῆς παρακρατήσεως ἦναι μέγα, ὅταν ἦναι τοιοῦτον, ὁποῖον βεβαίως ἔσται κατὰ τὸ προσεχὲς ἔτος, ἐὰν ψηφισθῇ ἡ παρακράτησις, πρέπει νὰ γινώσκωμεν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι δὲν ἔχομεν σπουδαῖα νὰ ἐλπίσωμεν ἐκ τῆς παρακρατήσεως. Ἑπομένως πᾶσα αὕτη ἡ μέριμνα περὶ τοῦ πλούτου τούτου τοῦ ἐκ τῆς παρακρατουμένης σταφίδος καὶ ἡ πρόνοια περὶ τῶν συμφερόντων τῶν ἀποκτώντων μετοχὴν εἰς τὴν ἑταιρίαν ἐκ τῆς παρακρατήσεως, καὶ αἱ παραστάσεις περὶ τῶν ὑποκρυπτομένων ἐν τῷ νομοσχεδίῳ παγίδων, πάντα ταῦτα καταφωρῶνται ἐκ τῆς μελέτης τῶν πραγμάτων οὐδεμίαν παρουσιάζοντα σημασίαν. Ἡ παρακράτησις δυστυχῶς θέλει προσκόψει εἰς σπουδαῖα ἐμπόδια ἐν τῇ ἐφαρμογῇ. Δὲν λέγω ὅτι πρέπει διὰ τοῦτο νὰ ἐγκαταλειφθῇ, ἀφοῦ ἄλλο μέτρον πρόχειρον δὲν προεβλήθη πρὸς τὴν διέξοδον ἀπὸ τῆς κρίσεως, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ φανταζώμεθα, ὅτι δυνάμεθα νὰ διεξέλθωμεν διὰ τῆς κρίσεως οὕτως ἀνωδύνως, ὡς παρεστήθη ἐν τῇ Βουλῇ. Δὲν πρέπει νὰ νομίζωμεν, ὅτι στοιχεῖον τῆς ἀξίας τῆς παρακρατήσεως εἶναι αὐτὸ τὸ παρακρατούμενον· ἡ ἀξία τῆς παρακρατήσεως ἔγκειται ἐν τῇ ὑπερτιμήσει τῆς μὴ παρακρατηθησομένης σταφίδος, χάρις εἰς τὴν θυσίαν τῆς παρακρατηθησομένης. Ἐν τῇ μὴ παρακρατηθησομένῃ σταφίδι πρέπει νὰ ζητήσωμεν τὴν ὠφέλειαν, καὶ ἀποκλειστικῶς πρὸς τὴν μὴ παρακρατηθησομένην σταφίδα πρέπει νὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὴν παρακράτησιν. Περὶ τούτων ἐῤῥήθη χθὲς παρὰ τοῦ ἐξ Αἰγιαλείας κ. Βουλευτοῦ, πρὸς ὃν μάλιστα καὶ ὁ συνάδελφος αὐτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας ἐφάνη ἐν τούτῳ οὐχὶ ἐντελῶς διαφωνῶν, ἐῤῥήθη ὅτι διευκόλυνσις τῶν κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην θὰ ἦτο ἡ ψήφισις τῆς παρακρατήσεως δοκιμαστικῶς ἐπὶ ἓν μόνον ἔτος. Ἡ ἐν τούτῳ ὅμως διευκόλυνσις ἐπαυξάνει ἄλλως τὰς δυσχερείας τοῦ μέτρου, διότι ἡ ἐκτέλεσις τῶν τῆς παρακρατήσεως καὶ μεταποιήσεως τοῦ παρακρατουμένου καρποῦ εἰς μάζαν, ἵνα ἐξασφαλισθῇ ἡ μὴ χρησιμοποίησις αὐτοῦ πρὸς ἄλλους σκοποὺς ἢ πρὸς τοὺς τῆς ἀποστάξεως, ἀπαιτεῖ προκαταρκτικὰς δαπάνας, αἵτινες ἐν τῷ πρώτῳ ἔτει θέλουσι καταβληθῆ πᾶσαι, ὑπολογιζόμεναι παρά τινων ὡς δυνάμεναι νὰ πλησιάσωσι καὶ τὸ ἑκατομμύριον καὶ ἀπαιτοῦσαι διαρκεστέραν λειτουργίαν τοῦ μέτρου, ἵνα συμψηφισθῶσιν. Ἐπὶ διαρκείᾳ ἄρα ἑνὸς ἔτους δυσχεραίνεται ἡ λύσις προβλημάτων τινῶν, πολλὰ καὶ ἄνευ τούτου παρεχόντων τὰ δυσεπίλυτα. Ἄν ἡ μεταπεποιημένη εἰς μάζαν οἰνοπνευματοποιΐας σταφὶς εἶχεν ἀξίαν ἐπὶ παντὶ τῷ ποσῷ, ἔστω καὶ μικρὰν, πολλὰ τῶν τοῦ προβλήματος θὰ εἶχον λύσιν ἐνδεδειγμένην, ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις ἀξίας τῆς μάζης ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἀποχρώσης ἵνα ἀπαντήσῃ εἰς τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς καὶ καταλίπῃ κέρδος, ἔστω καὶ μικρὸν, ἐπὶ τοῦ ὅλου παρακρατουμένου καρποῦ, προκαλεῖ τὰς μεγαλειτέρας τῶν δυσχερειῶν. Πρέπει δὲ νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει τὰς ἄλλας ὅλας δυσχερείας, εἰς ἃς ἐπιπροστίθενται καὶ αἱ δυσχέρειαι αὗται, εἴτε ἐπὶ ἓν ἔτος πρόκειται νὰ δεσμευθῶμεν, εἴτε ἐπὶ 10 ἔτη, κατὰ τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἵνα κρίνωμεν ἐν ἐπιγνώσει περὶ τοῦ ἐφικτοῦ τῆς εὑρέσεως ἑταιρίας διατεθειμένης ὅπως ἀναλάβῃ ὑπὸ ἄλλους ὅρους τὰ τοῦ νομοσχεδίου. Μοὶ ἐγένετο παρὰ Βουλευτοῦ ἡ παρατήρησις, διατὶ δὲν ζητοῦμεν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ μνείας ὡρισμένης ἑταιρίας, ἀλλ’ ἐπιτρεπομένου εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ δικαιώματος, ἵνα αὕτη συναλλαχθῇ πρὸς τὴν ἑταιρίαν, ἥτις ἤθελε δεχθῆ τοὺς συμφερωτέρους ὅρους. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὐδεμία ἄλλη ἑταιρία θέλει παρουσιασθῆ· τὴν πεποίθησιν δὲ ταύτην ἐπιῤῥωνύουσι πάνθ’ ὅσα προετάθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος μέχρι τῆς προχθές, τὴν ἐπιῤῥωνύει ἡ ἔλλειψις πάσης σοβαρᾶς προσφορᾶς διὰ τῆς δημοσιότητος παρ’ οἱουδήποτε, ἀφ’ ἧς ἐγνώσθησαν οἱ ὅροι τοῦ νομοσχεδίου. Ἀπὸ ἡμερῶν πρόκειται τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐνώπιον πάντων· διατὶ δὲν παρουσιάζεται ἄλλος, προσφερόμενος ἵνα αὐτὸς ἀναλάβῃ τὰ τῆς ἐπιχειρήσεως δι’ ἑταιρίας, πρὸς ἧς τὴν σύστασιν νὰ ἀποδεικνύῃ ἑαυτὸν ἐπαρκῆ; Ὅσοι ὡμίλησαν περὶ συστάσεως ἑταιρίας, ὅλοι τὸ κεφάλαιον αὐτῆς ἠρύοντο ἐκ δημοσίου χρήματος ἢ ἐκ χρήματος τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, οὐδεὶς δ’ ἐκ χρήματος ἰδιωτικοῦ. Οἱ φεισθέντες τοῦ δημοσίου ταμείου προῆλθον ἐπὶ τὸ κεφάλαιον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, προσενεχθησόμενον παρ’ αὐτῆς οἰκειοθελῶς, ἢ ἀποσπασθησόμενον ἀπ’ αὐτῆς πιεζομένης. Πέραν τούτου δὲν εἴδομέν τινα προχωροῦντα. Ἄν ὑπῆρχον κεφάλαια πρόθυμα, νομίζετε ὅτι ταῦτα δὲν ἤθελον δηλωθῆ μέχρι τοῦδε; Ἀπόδειξις, ὅτι δὲν ὑπῆρχον οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ἵνα τὰ κεφάλαια ταῦτα ἀντιτάξωσι πρὸς τὰ κεφάλαια τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων. Μετὰ τὸν ἀναπτυχθέντα ζῆλον πρὸς καταπολέμησιν τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, θὰ παρωρᾶτο τὸ ἐκ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ ἁπτὸν ἐπιχείρημα, καὶ θὰ ἐξηκολούθει ἀνερμάτιστος ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ παρέχοντος εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ περισσεύματος καὶ τῆς συστάσεως σταφιδικοῦ ταμείου; Διατὶ περιοριζόμεθα εἰς τοῦτο τὸ νομοσχέδιον; εἰς ταύτην τὴν ἑταιρίαν; Διότι οὐδεὶς ἄλλος κεφαλαιοῦχος ζητεῖ τὴν ἐπιχείρησιν ἐπὶ τοῖς τοῦ νομοσχεδίου ἢ ἐπὶ ἄλλοις ὅροις, διότι ἡ ἐπιχείρησις, ὡς ἔχουσι τὰ τῆς νομοθεσίας, εἰς οὐδένα παρέχει τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλουσιν ἀποδώσει τὰ εἰς αὐτὴν διατεθησόμενα κεφάλαια πρόσοδον οὐδὲ κατὰ πολὺ ἐλάσσονα τῶν ἀποδιδομένων ὑπὸ πάσης βιωσίμου ἐπιχειρήσεως· ἀλλά, καὶ τροποποιουμένης τῆς νομοθεσίας, πάλιν δὲν παρουσιάζεται ὁ ἐπιθυμῶν νὰ ἀποκτήσῃ τὸ προνόμιον τοιαύτης ἐπιχειρήσεως, διότι τὸ προνόμιον συστάσεως ἑταιρίας ὑπεχρέου εἰς καταβολὴν 9 ἑκατομμυρίων ἐπὶ δανείοις πρὸς τοὺς σταφιδοκτήμονας, περιοριζομένης δὲ εἰς ἀπόλαυσιν τόκου ἐπὶ τῶν κεφαλαίων τούτων οὐχὶ ἀνωτέρω τῶν 6%, ἐφόδιον δὲ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἀνωτάτου τούτου τόκου τῶν 6% ἐχούσης μόνην τὴν πρόσοδον τὴν ἐκ τῆς παρακρατουμένης σταφίδος, ἧς τὴν ἀξίαν παρέστησα πρὸς ὑμᾶς. Ἐννοεῖται ὅτι τοιοῦτο προνόμιον λίαν δυσκόλως δύναται νὰ προσελκύσῃ κεφάλαια. Ἔπρεπε ταῦτα νὰ ὦσι γνωστὰ εἰς τὴν Βουλήν, πρὶν ἢ δώσῃ ψῆφον ἐν τῷ θέματι, διότι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ προκαλέσῃ τοὺς ἀντιτάσσοντας εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο σχέδια ἄλλα, ἵν’ ἀποδείξωσιν ὅτι δύνανται νὰ πραγματοποιηθῶσι τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπὸ ἑταιρίας ἄλλης· ἄλλως προκαλοῦντες οὗτοι ὑμᾶς εἰς ψήφισιν νομοσχεδίων συνιστώντων ἑταιρίας παρεχούσας εἰς τὸν μέτοχον τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ ὡς δάνειον ὁλόκληρον τὴν μετοχήν του καὶ χιλίας δραχμὰς ἐπὶ πλέον, δὲν σπουδαιολογοῦσι, προβάλλουσι δὲ τὰ νομοσχέδια οὐχὶ ἵνα ψηφισθῶσι ταῦτα, ἀλλ’ ἵνα ὑπονομεύσωσι τὸ κυβερνητικὸν νομοσχέδιον, ἐκμεταλλευόμενοι τὸ σταφιδικὸν ζήτημα πρὸς ἐπαγγελίας φαντασιώδεις ἐπὶ πολιτικοῖς ὑπολογισμοῖς ἀλλοτρίοις ὅλως πρὸς προβλήματα, ὧν ἡ ἐπίλυσις δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ διὰ τῆς πολιτικῆς. Ἂν πρὸς τὴν λύσιν τῶν προβλημάτων τούτων ἐπεθύμουν εἰλικρινῶς νὰ ἐργασθῶσι, θὰ ἔπραττον ὅπως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, ὅστις δὲν ἀποδέχεται ἴσως πλεῖστα τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλὰ μόνον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διαβλέπει τὸν μίτον τῆς διεξόδου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας λέγει: ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς κειμένου, κανονίσατε τὰ προβαλλόμενα θέματα· καὶ πρῶτον θέμα: Θὰ γένηται ἡ σύμβασις πρὸς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, ἢ πρὸς ἄλλην ἑταιρίαν, καὶ ποίαν; Πρὸς κανονισμὸν τῶν περὶ τούτου θὰ ἐξετάσωμεν τὰ τῶν προτεινομένων παρ’ ἄλλων ἑταιριῶν, καὶ οὕτω θέλει τεθῇ εἰλικρινῶς ἐνώπιον ὑμῶν τὸ πρόβλημα: Θέλετε νὰ διανείμητε χρῆμα τοῦ Δημοσίου εἰς τοὺς δῆθεν μετόχους τῶν ἑταιριῶν τούτων, ἢ σκοπεῖτε νὰ ἐργασθῆτε ὑπὲρ τῆς σταφιδικῆς προόδου, θέτοντες τὸ θεμέλιον αὐτῆς, τὴν γεωργικὴν πίστιν; Τὸ δίλημμα τοῦτο λύει τὸ προκαταρκτικὸν ζήτημα τῶν ἀναγκαίων στοιχείων τῆς ἑταιρίας, εἰς ἣν θέλει ἀνατεθῆ τὸ ἔργον, καὶ θέλει ἔχει ὅλην τὴν Βουλὴν σύμφωνον καὶ τοὺς Ὑπουργοὺς ὁμοῦ ὅστις ἀντὶ τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων παρουσιάσῃ ἄλλην προσφέρουσαν ὅσα αὐτὴ προσφέρει ἐξ ἰδίων κεφαλαίων, ἢ ἔστω καὶ ὀλιγώτερα, διότι ὁπωσδήποτε δύναται καὶ ἐπὶ κεφαλαίῳ 8 ἑκατομμυρίων νὰ διεξαχθῇ ἡ ἐπιχείρησις. Ἀλλ’ ἐὰν οὐδεὶς παρουσιάζηται προσφέρων κεφάλαιον, οἱ δὲ παρουσιαζόμενοι ἀναγκάζωνται νὰ προσφεύγωσιν εἰς συστήματα, πάντα εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ καταλήγοντα, ὑπὸ διάφορα προσχήματα καὶ μόνον σκοπὸν ἔχοντα τὴν ἀπόκρυψιν τῆς εἰσδυούσης εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον χειρὸς, ἀναγκαζόμεθα νὰ παραστήσωμεν τὴν ὑποκρυπτομένην ἀληθῆ ἔννοιαν τῶν προτεινομένων, διότι, καίτοι εἴπομεν, ὅτι δὲν προτιθέμεθα νὰ καταστήσωμεν τὴν ὑπόθεσιν ὡς πολιτικὴν, οὐδὲ νὰ χαρακτηρίσωμεν τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἐννοοῦμεν ὅμως νὰ ὑποστηρίξωμεν ὡς ζήτημα ἐμπιστοσύνης τὴν περιφρούρησιν τοῦ δημοσίου χρήματος. Τὸ δημόσιον χρῆμα ὑπῆρξε κοινὴ λεία ἁπάντων τῶν διασκευασάντων συστήματα πρὸς κανονισμὸν τῆς καταστάσεως· «ἔλαβε τὸ Δημόσιον παρὰ τῶν σταφιδοκτημόνων ἐπὶ πλέον τοῦ πρέποντος 1,280,000 δραχμὰς, πληρωθείσας δυνάμει τοῦ ἀκύρου νόμου περὶ εἰσπράξεων εἰς χρυσόν». Λέγει ταῦτα ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων, ὅστις, ὅτε ἡμεῖς ἐχαρακτηρίζομεν τὸν νόμον ἐκεῖνον ὡς ἄκυρον καὶ ἐν οὐ δέοντι δημοσιευθέντα, τὰ δ’ ἀποτελέσματα αὐτοῦ ὡς ἀκυρωτέα, διεμαρτύρετο, σήμερον ὅμως ἄλλως σκέπτεται, σήμερον λέγει, ὅτι, «ἀφοῦ δυνάμει νόμου ἀκύρου εἰσέπραξε τὸ Δημόσιον ἀκύρως τὸ χρῆμα, ὀφείλει ν’ ἀποδώσῃ αὐτό». Ἀλλὰ τὸ χρῆμα ἀπεδόθη καὶ ἐπὶ πολὺ ἀνωτέρω ποσῷ τοῦ περιελθόντος εἰς τὸ Δημόσιον. Τὸ εἰσπραχθὲν εὑρίσκεται σχεδὸν ὁλόκληρον εἰς χεῖρας τῶν κυρίων Hambro, οἵτινες δὲν τὸ ἀποδίδουσιν, ἀποσταλὲν πρὸς αὐτοὺς ὑπὸ τῶν προκατόχων ἡμῶν· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ διατελοῦν εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Δημοσίου τὸ χρῆμα τοῦτο, ἆρα δὲν ἀντισηκόνει τὴν εἴσπραξιν αὐτοῦ ἡ κατάργησις τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματοποιείων, φόρου ἀποδίδοντος ἐτησίως 440,000 δραχμῶν, ἀντιστοιχουσῶν πρὸς κεφάλαιον 8 ἢ 9 ἑκατομμυρίων; Καὶ διατὶ ἄλλο κατηργήσαμεν τὸν φόρον ἐκεῖνον, εἰμὴ ἵνα δώσωμεν ὤθησιν εἰς τὰ τῆς καταναλώσεως τοῦ περισσεύματος τῆς σταφίδος; Ὅτε προεκαλοῦμεν τὴν Βουλὴν εἰς ψήφισιν τοῦ μέτρου, ἠκούομεν αὐτὸ ἐπικρινόμενον ἐνταῦθα ὡς ἄστοχον, ἀποδεικνύεται ὅμως τὸ μέτρον ἐκ τῶν χρησιμωτέρων, ἀφοῦ μόνη προσοδοφόρος χρησιμοποίησις τοῦ περισσεύματος τῆς σταφίδος ἀποδεικνύεται οὖσα ἡ τῆς ἀποστάξεως πρὸς κατανάλωσιν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ἢ τὸ πολὺ πρὸς κατανάλωσιν ἐν περιφερείᾳ τινὶ οὐχὶ λίαν εὐρείᾳ πέριξ τῆς χώρας ἡμῶν, ἧς ὅμως τὴν ἀκτῖνα ἡ κατάργησις τοῦ φόρου, συντελοῦσα εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἀποστακτικῆς βιομηχανίας, δύναται σὺν τῷ χρόνῳ ἐπαισθητῶς νὰ προεκτείνῃ. Δὲν παρελείψαμεν νὰ ἐξετάσωμεν ἐὰν εἰς τὴν ταχυτέραν τῆς οἰνοπνευματοποιίας ἀνάπτυξιν ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ ἡ νομοθετικὴ διαῤῥύθμισις τῶν τῆς διαχειρίσεως τῆς παρακρατήσεως διὰ συμφωνίας πρὸς ἑταιρίαν ἀναδεχομένην ἵνα κατεργάζῃται ἐν τῇ χώρᾳ πᾶσαν τὴν ἐκ τῆς παρακρατήσεως σταφίδα, ἀποστέλλουσα τὸ οἰνόπνευμα καὶ τὰ ποτὰ εἰς τὰς ἀγορὰς τοῦ ἐξωτερικοῦ· ἀλλὰ τοιαῦται συμφωνίαι ἀπεδείχθησαν ἀνέφικτοι καὶ διὰ τὴν ἀπαίτησιν ὑποχρεωτικῆς λειτουργίας τοῦ νόμου ἐπὶ τὸν χρόνον τὸν ἀναγκαῖον πρὸς συμψηφισμὸν τῶν ἐξόδων ἐγκαταστάσεως, ἀναλογιζομένων πρὸς κατεργασίαν 100,000,000 ἐτησίου περισσεύματος εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια, ἀλλὰ προσέτι καὶ διὰ τὸν πολὺν χρόνον, τὸν ἀπαραίτητον πρὸς τὴν ἐγκατάστασιν, ἔστω καὶ ἄν, ὡς θὰ ἦτο ἐνδεδειγμένον, κατενέμετο τὸ ἔργον εἰς πλείονας ἑταιρίας. Ἀφοῦ δ’ ἡ ἐκ συμφωνίας πρὸς ἑταιρίας κατεργασία ἐν τῇ χώρᾳ τοῦ ὅλου παρακρατηθέντος ποσοῦ ἦτο ἀνέφικτος, μόνη ὑπελείπετο ἡ ἐμψύχωσις τῆς ἐγχωρίου ἀποστάξεως, ὅπως ἀναπτύξῃ τὰ μέσα αὑτῆς πρὸς κατεργασίαν ὅσον ἔνεστι πλείονος σταφίδος ἐκ τῆς πλεοναζούσης, οὐδαμῶς ἐδιστάσαμεν νὰ προτείνωμεν πρὸς τοῦτο θυσίαν ἐτησίου ἐσόδου 440,000 δραχμῶν, μηδαμῶς λαβόντες ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὰ ἐπὶ πλέον εἰσπραχθέντα ἐπὶ τῆς φορολογίας τῆς σταφίδος κατακρατοῦνται ὑπὸ τῶν κυρίων Hambro, οὐδὲ θέλομεν διστάσει νὰ προτείνωμεν καὶ πᾶσαν ἄλλην ἀναγκαίαν θυσίαν, ἀλλὰ μόνον ὅταν καὶ ὅπως καὶ ὅπου πρέπει. Δὲν θέλομεν θυσιάσει χρῆμα πρὸς ἀποκατάστασιν τῆς πίστεως διὰ τρόπου συντελοῦντος εἰς τὴν ἀνατροπὴν τῆς πίστεως. Ἵνα ἐργασθῶμεν πρὸς τὴν ἀναστήλωσιν τῆς γεωργικῆς πίστεως, πρέπει νὰ διαθέσωμεν ὑπὲρ αὐτῆς τὰ κεφάλαια ὑφ’ οὓς ὅρους ταῦτα κανονικῶς προσφέρονται, ὑπὸ τοιούτους δὲ ὅρους προσφέρονται τὰ κεφάλαια κατὰ τὸ νομοσχέδιον. Προσφέρονται, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὰ κεφάλαια ἐκ συμβάσεως πρὸς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐπιψηφίσει τῶν τοῦ νομοσχεδίου δύναται νὰ ὑποκατασταθῇ πᾶσα ἄλλη ἑταιρία εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν Μονοπωλίων, ἐὰν ἄλλη ἑταιρία ἀναδέχηται ἐπὶ τοιούτοις ὅροις τὴν ἐπιχείρησιν. Εὐθὺς ἐπὶ τῇ δημοσιεύσει τοῦ νομοσχεδίου καὶ πρὸ τῆς δημοσιεύσεως ἔτι αὐτοῦ, εὐθὺς ἐπὶ τῇ ἀναγγελίᾳ τῶν τοῦ νομοσχεδίου ἀπὸ τοῦ βήματος, ἠκούσθησαν διαμαρτυρίαι, καὶ σφοδρὰ ἐγένετο ἐπίθεσις οὐχὶ κατὰ τῶν θεμελιωδῶν αὐτοῦ διατάξεων, οὐχὶ κατὰ τῶν διατάξεων τῶν ἀποτελουσῶν τὴν ὑπόστασιν αὐτοῦ, ἀλλὰ κατὰ τῶν ἐν τοῖς καθέκαστον δεκτικῶν διαστροφῆς ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς παραστάσεως τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἀτελεσφορήτου· ἰδίως ἠκούσθησαν πλεῖστα ὅσα περὶ τῶν 300,000,000 λιτρῶν, ἅτινα ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τίθενται ὡς ἐλάχιστος ὅρος τῆς παραγωγῆς μετὰ τοῦ ἀποθέματος πρὸς τὴν λειτουργίαν τῶν τῆς παρακρατήσεως, διεδόθη δ’ ἁπανταχοῦ, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀπαγορεύεται παρακράτησις κάτω τοῦ ποσοῦ τῶν 300,000,000 λιτρῶν ἐκ παραγωγῆς καὶ ἐξ ἀποθέματος. Οὐδαμοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὑπάρχει διάταξις, καθ’ ἣν τὸ ποσὸν τῆς παρακρατήσεως καθορίζεται ὑπὸ ἐπιτροπῆς ἐν πλειοψηφίᾳ τῶν ⅔ καὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ Β. Διατάγματος, προκαλουμένου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ ἄνευ ὑπερβάσεως τοῦ κατὰ τὴν γνωμοδότησιν τῆς ἐπιτροπῆς ἀνωτάτου ὅρου· περιλαμβάνει ὅμως τὸ νομοσχέδιον καὶ ἑτέραν διάταξιν, καθ’ ἥν, ἐὰν τὸ ποσὸν τῆς παραγωγῆς, ἐπιπροστιθέμενον εἰς τὸ ποσὸν τοῦ ἀποθέματος, δὲν ἐξικνῆται εἰς τὰ 300,000,000 λιτρῶν, παρακράτησις κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο δὲν χωρεῖ. Χωρούσης παρακρατήσεως, ἥτις, ἐὰν ὑπάρχῃ ὑπέρβασις τῶν 300,000,000 λιτρῶν, ἔστω καὶ κατὰ 1 ἑκατομμύριον, ἡ ἐπιτροπὴ γνωμοδοτοῦσα καὶ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ βασιλικοῦ διατάγματος δύνανται νὰ ὁρίσωσιν ὡς παρακρατητέον οὐ μόνον τὸ ὑπερβαῖνον τὰ 300,000,000 λιτρῶν ποσὸν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, δύνανται νὰ ὁρίσωσι τὰ παρακρατητέα καὶ εἰς 20 καὶ εἰς 40 ἑκατομμύρια, μηδενὸς τοῦ νομοσχεδίου τιθεμένου περιορισμοῦ.

§39ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰ 300,000,000 δηλαδὴ δὲν τίθεται;

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδαμῶς. Ἀναγνώσατε τὸ νομοσχέδιον, καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι εἰς οὐδένα ὑποβάλλεται περιορισμὸν ἡ ἐπιτροπή, καλουμένη ἵνα ἀποφανθῇ· ἀλλὰ δὲν καλεῖται αὕτη, ἵνα ἀποφανθῇ, ἐὰν τὸ ποσὸν τῆς παραγωγῆς μετὰ τοῦ ἀποθέματος δὲν ὑπερβαίνῃ τὰ 300,000,000.

§41ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄρα δὲν ὑπάρχει περίπτωσις παρακρατήσεως, ὅταν τὸ ποσὸν δὲν ὑπερβαίνῃ τὰ 300 ἑκατομμύρια.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ναί· ὅταν δὲν ὑπερβαίνῃ, τὰ 300,000,000 δὲν γίνεται παρακράτησις, ἀλλ’ ἐὰν ὑπερβαίνῃ, τὰ 300 ἑκατομμύρια, χωρεῖ παρακράτησις καὶ κάτω τοῦ ποσοῦ τούτου.

§43ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐφ’ ὅσον ὅμως πρόκειται περὶ 300,000,000, δὲν δύναται νὰ γείνῃ παρακράτησις.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο ἀναγράφεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ.

§45ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴτε τοῦτο ἀναγράφεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἴτε ἄλλως, τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι τὸ ἴδιον.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, τὰ πρὸς παρακράτησιν δὲν ἐνεργοῦνται, ἂν μὴ ὑπάρχῃ ὑπέρβασις τῶν 300,000,000· ἐὰν ὅμως παρουσιάζηται ὑπέρβασις, λειτουργοῦσι τὰ τῆς παρακρατήσεως ἄνευ οὐδενὸς περιορισμοῦ, τουτέστι δύναται ἡ ἐπιτροπὴ νὰ προτείνῃ καὶ τὸ βασιλικὸν διάταγμα νὰ κανονίσῃ τὴν διὰ παρακρατήσεως μείωσιν τοῦ ποσοῦ ἐν οἱῳδήποτε μέτρῳ.

§47ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο εἶναι λεπτομέρεια.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο εἶναι λεπτομέρεια, ὡς λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης’ ἀλλὰ, καίτοι ἡ διάταξις εἶναι ὅλως ἐπουσιώδης καὶ οὐδαμῶς ἐπιμένομεν εἰς αὐτὴν, διεστράφη ὅμως ἡ ἔννοια αὐτῆς καὶ παραμεμορφωμένη παρεστήθη ὡς ὑπόστασις τοῦ νομοσχεδίου. Τὴν διάταξιν ἐν τῇ ἀληθεῖ αὐτῆς ἐννοίᾳ ὑπηγόρευσεν ἡ πρόνοια ὑπὲρ τῆς σταφιδικῆς κοινωνίας, ὅπως αὕτη μὴ διατελῇ ἐν ἀμφιβολίαις, ὅταν τὸ ποσὸν τῆς σταφίδος δὲν ὑπερβαίνῃ κατὰ πολὺ τὸ ἀναλογοῦν πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς καταναλώσεως· μικρὰ διαφορὰ ὑπὲρ τὴν ἀνάγκην δὲν δικαιολογεῖ τὴν ἐκ τῆς ἐκκρεμότητος ζημίαν τῶν εἰς τὰ τῆς σταφίδος ἐπιδιδομένων, μόνον δ’ ὅταν ἡ διαφορὰ ἦναι μεγάλη, θεωρεῖται συμφέρουσα ἡ λειτουργία τῆς παρακρατήσεως, λειτουργοῦσα δὲ ἡ παρακράτησις, εἰς οὐδένα ὑποβάλλεται περιορισμὸν, πλὴν τῶν ἐκ τῆς γνωμοδοτήσεως τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν ἐκ τοῦ βασιλικοῦ διατάγματος ἐγγυήσεων. Αἱ ἐγγυήσεις αὗται εἶναι ἀποχρῶσαι πρὸς ἐξασφάλισιν ἀπὸ παντὸς κινδύνου ὑπερβολῆς ἐν τῷ μέτρῳ τῆς παρακρατήσεως· εἰς τοῦτο δ’ ἀφορῶν, εὐθὺς ὡς εὗρον ἀπήχησιν ἐν τῇ Βουλῇ τὰ περὶ τῆς διαστραφείσης διατάξεως διαδιδόμενα, ἐδήλωσα, ὅτι δὲν ἀπέδιδεν ἡ Κυβέρνησις σημασίαν εἰς αὐτὴν, καὶ προθύμως θὰ τὴν παρῄτει, πρὸς ἄρσιν τῶν παρεξηγήσεων.

§49ΠΑΝΑΓΙΩΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς διατάξεως.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ναὶ, ἀλλὰ καὶ ὑμεῖς, ὄντες ὑπὲρ τῆς διατάξεως, καὶ ἄλλοι κατ’ αὐτῆς, καὶ ἐγὼ, ἀδιαφορῶν ἂν διατηρηθῇ ἢ μὴ διατηρηθῇ, εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ καταλήγομεν· διότι κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο βεβαίως θέλει κατὰ πολὺ ὑπερβαίνει ἡ παραγωγὴ μετὰ τοῦ ἀποθέματος τὰ 300,000,000 λιτρῶν, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ μὴ λαμβανόμενον ὑπ’ ὄψει· διότι ἀνέγνωσα ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ καὶ ἤκουσα καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι τὸ προσεχὲς ἔτος δὲν θὰ ἔχωμεν παραγωγὴν μετ’ ἀποθέματος ἀνωτέραν τῶν 250,000,000· ἀλλὰ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι δὲν θέλει ὑπάρξει ὑπέρβασις τῶν 300,000,000, ἐν ᾗ καὶ μόνη περιπτώσει θὰ εἶχε σημασίαν ἡ διατήρησις τῆς διατάξεως, ἀφοῦ ἔχομεν οἱονεὶ βεβαιωμένον ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἀποτελεσμάτων, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦ ἀποθέματος θὰ ἦναι πάντως ἀνώτερον τῶν 130,000,000; Ἄλλοτε ὁ κύριος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶχε ζητήσει, ὅπως προσαχθῶσι πληροφορίαι περὶ τῆς ἐξαγωγῆς τῆς σταφίδος τῆς τελευταίας ἐσοδείας, καὶ ἔδωκα τὰς ἕως τῆς ἐποχῆς ἐκείνης· ἔκτοτε συνεκεντρώθησαν νεώτεραι πληροφορίαι, καὶ ἔχομεν ἤδη πίνακα κατ’ ἐπαρχίας, καθ’ ὃν ὑπῆρχον ἀποτεταμιευμένα ἐν τῇ χώρᾳ κατὰ τὴν 1 Φεβρουαρίου 1894 λίτραι σταφίδος 122 ἑκατομμύρια.

§51ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν Ἑλλάδι;

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ναί. Ἔχομεν ὅμως ἐν τῷ αὐτῷ πίνακι καὶ πληροφορίας περὶ τοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ ἀποτεταμιευμένου ποσοῦ, διότι ἐκ τοῦ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἀποθέματος μόνον περὶ τοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ εἶχε ζητήσει ὁ κ. Βουλευτὴς πληροφορίας. Κατὰ τὰς πληροφορίας ταύτας, ληφθείσας ἐκ Πατρῶν, 25,000 τόνων, τουτέστι περὶ τὰ 52,000,000 λιτρῶν, εἶναι τὸ ἀπόθεμα τοῦτο, ὅπερ προστιθέμενον εἰς τὸ ἐν Ἑλλάδι φέρει ἄθροισμα 174,000,000 λιτρῶν ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Ἀγγλίᾳ, ἀλλ’ εἰς ταῦτα ἐπιπροστίθενται τὰ ἐν Γερμανίᾳ, ἐν Ὁλλανδίᾳ, ἐν Ἀμερικῇ καὶ ἀλλαχοῦ, ἅτινα κατὰ τ’ ἀποτελέσματα προηγουμένων ἐτῶν λογίζονται ὑπερδιπλάσια τῶν ἐν Ἀγγλίᾳ, ἤτοι ὑπὲρ τὰ 100,000,0000.

§53ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ τίνα ἀξίαν ἔχουσι τὰ πλεονάσματα ταῦτα;

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι πλεονάσματα ταῦτα, δὲν εἶναι κατειργασμένα εἰς μάζας ἀποκλειστικῶς εἰς ἀπόσταξιν χρησίμους, ἡ δὲ ἀξία αὐτῶν εὕρηται ἀναγεγραμμένη ἐν πᾶσι τοῖς τιμολογίοις τῶν ξηρῶν καρπῶν, καὶ εἶναι διάφορος κατὰ τὰ εἴδη τῆς σταφίδος, καίτοι ἡ ἀπόστασις τῆς ἀξίας τῶν τῆς ἀνωτέρας ποιότητος ἀπὸ τῶν τῆς κατωτέρας, μεγάλη πάντοτε, εἶναι κατά τι μεμειωμένη. Ἀφοῦ λοιπὸν τὴν πρώτην Φεβρουαρίου ὑπάρχει ἀπόθεμα ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ πλησιάζον πρὸς τὰ 300,000,000, βεβαίως θὰ ἔχωμεν ὑπέρβασιν τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον κατωτάτου ὅρου, ὅταν προστεθῇ τὸ πιθανὸν προϊόν τῆς νέας ἐσοδείας εἰς τὸ ὑπολειφθησόμενον ἀπόθεμα κατὰ τὴν 31 Ἰουλίου, ἢ τὴν 9 Αὐγούστου, ἂν αὕτη ἡ ἡμέρα ὁρισθῇ πρὸς κανονισμὸν τῶν τῆς παρακρατήσεως. Ἡ διάταξις ἄρα τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν 300,000,000 λιτρῶν, ἡ ἔκτακτον προκαλέσασα συγκίνησιν ἁπανταχοῦ, οὐδεμίαν ἔχει πρακτικὴν σημασίαν, εἴτε διατηρηθῇ εἴτε διαγραφῇ, οὐδ’ ἔχει τὴν ἔννοιαν, ἥτις ἀπεδόθη εἰς αὐτὴν, συνταράξασα τοὺς ἐνδιαφερομένους. Περὶ τῆς διατάξεως ταύτης θέλει ἀποφασίσει ἡ Βουλὴ, διατηροῦσα ἢ ἀπαλείφουσα αὐτήν· ἐπίσης καὶ περὶ τῆς διατάξεως τῆς ἀφορώσης εἰς τὴν ἐκ τῆς καταναλώσεως ἔνδειξιν, ἣν δυνάμεθα νὰ περιλάβωμεν εἴτε ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, εἴτε ἀφιεμένου εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῆς ἐπιτροπῆς μέχρις ἀνωτάτου τινὸς ὅρου τοῦ ποσοστοῦ τῆς προσαυξήσεως, ἵνα μὴ ἀναγράφωμεν ἀριθμοὺς, ἐνέχοντας πάντως τὸ αὐθαίρετον, ἐνῷ τὴν ἐγγύησιν παρέχει ἡ ἐπιτροπὴ διὰ πλειονοψηφίας τῶν ⅔ ἀποφαινομένη, καὶ ἡ Κυβέρνησις, προκαλοῦσα ἢ μὴ τὸ διάταγμα. Ὅπως ταύτης, οὕτω καὶ τῶν ἄλλων διατάξεων ἡ ἐπίλυσις γενήσεται ὑπὸ τῆς Βουλῆς μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἀρχῆς θέλει ἀποφασισθῆ παρὰ τῆς Βουλῆς, ἂν αὕτη θέλῃ ἐπιληφθῇ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν σύστασιν ὑπὸ τῆς ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἢ ἂν τὸ νομοσχέδιον θὰ περιορισθῇ εἰς τὸν κανονισμὸν τῆς διαχειρίσεως τῆς παρακρατήσεως. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ ὑπὲρ τῆς συμπεριλήψεως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τῶν τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης, ἐπιβάλλεται ἡ πρόνοια περὶ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῆς νομοθεσίας ἡμῶν ἐν τῷ πνεύματι, ὅπερ ἐνέδειξα πρὸ ὀλίγου πρὸς ὑμᾶς, καὶ ἡ ἐξέτασις τῶν κατὰ τὴν μεταῤῥύθμισιν ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς παροχῆς εἰς τὴν γεωργικὴν πίστιν τῆς ὑποστάσεως, ἧς σήμερον στερεῖται, καὶ τῆς ἐξακριβώσεως τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς καὶ ἡ Τράπεζα, ἣν θέλομεν συστήσει, καὶ πᾶσα ἐν γένει γεωργικὴ Τράπεζα δύναται νὰ λειτουργήσῃ, διασωζομένων διὰ προσφόρου νομοθεσίας τῶν κεφαλαίων αὐτῆς ἀπὸ τῶν ἀβεβαιοτήτων, εἰς ἃς εἶναι σήμερον ἐκτεθειμένα τὰ διατιθέμενα εἰς γεωργικὰ δάνεια. Αἱ ἐπὶ τοιαύτῃ προνοίᾳ ἀναγραφεῖσαι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατάξεις περιλαμβάνουσι πάνθ’ ὅσα πολυετὴς ἐφαρμογὴ ὑπηγόρευσεν ὡς συντελεστικὰ πρὸς παγίωσιν τῆς γεωργικῆς πίστεως. Ἡ ἀναγραφὴ ἐγένετο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀνελλιπής, εἰς τὴν Βουλὴν δὲ, ἔχουσαν ὑπ’ ὄψει τὸν ὅλον εἱρμὸν τῶν διατάξεων, ἀπόκειται νὰ ἀφαιρέσῃ ὅ,τι ἤθελε κρίνει ὡς ὑπερβολικόν· δύναται νὰ μὴ περιλάβῃ τὰ τῆς παρακολουθήσεως τοῦ προνομίου ἐπὶ τοῦ καρποῦ εἰς χεῖρας τρίτων, ὡς καὶ τὰ περὶ εἰσπράξεων τῶν καθυστερούντων ὑπὸ τοῦ ἐπαρχιακοῦ ταμία κατὰ τὰ περὶ δημοσίων ἐσόδων κρατοῦντα, δύναται νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς προσωπικῆς κρατήσεως διὰ τρόπου ἐξασφαλίζοντος τὴν παρέμβασιν τῆς δικαιοσύνης...

§55ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως.

§56ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἴτε διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως, εἴτε προτιμότερον κατ’ ἐμὲ διὰ τῆς ἐπ’ ἀναφορᾷ διαδικασίας. Ταῦτα εἶναι θέματα κανονισθησόμενα ἐν τοῖς καθέκαστον. Εἰς τὰ καθέκαστα ἀνήκει καὶ ἡ παραλειφθεῖσα ἀναγραφὴ ἀδείας, ὅπως τὰ ἐπὶ καλλιεργείᾳ δάνεια παρέχωνται καὶ ἐπὶ τριτεγγυημένοις γραμματίοις ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς καὶ τὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ὅροις· εἰς τὰ καθέκαστον ἀνήκει καὶ ἡ διασάφησις, ὅτι ἡ κήρυξις ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου συμβολαιογράφου τοῦ ἐκτελεστοῦ τῶν γεωργικῶν τούτων συμβολαίων θέλει γίνεσθαι κατὰ τὰ τῆς κειμένης νομοθεσίας, δηλαδὴ κατὰ τὰς διατάξεις τῶν ἄρθρων 862 καὶ 863 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Εἰς τὰ καθέκαστον ἀνήκει καὶ ἡ ἀπόφασις περὶ περιλήψεως, διατάξεως παρεχούσης εἰς τοὺς μετέχοντας τῶν τῆς ἑταιρίας λόγῳ τῶν παρακρατήσεων τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ ἀντιπροσώπου ἐν τῷ συμβουλίῳ αὐτῆς· διότι, καίτοι δὲν θεωρῶ, ὅτι ἡ ἐκ παρακρατήσεων μετοχὴ ἔχει τὴν ἀξίαν, ἥτις ἀποδίδεται εἰς αὐτὴν, οὐδὲν βλέπω τὸ ἀπαγορεῦον, ὅπως οἱ λόγῳ τῶν παρακρατήσεων μετέχοντες τῆς ἑταιρίας ἀντιπροσωπεύωνται ἐν τῇ διοικήσει αὐτῆς, ὅπως ἐπὶ τοῖς ἑκάστοτε πραγματοποιουμένοις ἐκ τῶν παρακρατήσεων κεφαλαίοις διορίζηται εἷς καὶ κατόπιν ἕτερος ἀντιπρόσωπος τῶν ἐπὶ τοῖς κεφαλαίοις τούτοις μετεχόντων τῆς ἑταιρίας μέχρις οὗ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀντιπροσώπων τούτων ἐξισωθῇ πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἄλλων διαχειριζομένων τὰ τῆς ἑταιρίας. Ἀλλ’ ἐν ᾧ τοιαύτην ἀντιπροσωπείαν οὐδαμῶς ἀποκρούομεν, οὐδὲν περιελάβομεν περὶ αὐτῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, διὰ τὸ δυσχερὲς τοῦ κανονισμοῦ τῶν κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῶν ἀντιπροσώπων. Αἱ δυσχέρειαι περὶ τὸν καταρτισμὸν ἐκλογικῆς συνελεύσεως θὰ ἐπήγοντο τὸν διορισμὸν τῶν ἀντιπροσώπων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἢ ὑπὸ ἐπιμελητηρίων, ἢ ὑπὸ τοῦ νομάρχου, ἢ ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων· ἀλλ’ οἱ οὕτω διοριζόμενοι πληροῦσι τοὺς ὅρους τῆς ἀντιπροσωπείας τῶν μετόχων; Ἀλλὰ καὶ περὶ τὰ πρόσωπα τῶν ἐκλεχθησομένων παρουσιάζεται δυσχέρεια, διότι κατάλληλοι θὰ ἦσαν οἱ κάτοικοι τῶν ἐπαρχιῶν, ἀλλ’ ἀφοῦ θὰ συνεδριάζῃ τὸ Συμβούλιον τετράκις τοὐλάχιστον τοῦ μηνὸς, θὰ δεήσῃ ὅπως ἐγκαταστηθῶσιν οὗτοι ἐν Ἀθήναις, μὴ ἔχοντες εἰς τί νὰ ἀσχοληθῶσιν ἐν τῷ μεταξὺ τῶν συνεδριάσεων καὶ ἀπαιτοῦντες βεβαίως ἀποζημίωσιν, ἥτις θέλει βαρύνει τὸ ταμεῖον. Εἶναι ταῦτα δυσχέρειαι, οὐχὶ ὅμως καὶ ἀνυπέρβλητοι, οὐδ’ ἐμποδίζουσι τὸ παράπαν τὴν ψήφισιν τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Τέλος δυνάμεθα ἐν τοῖς καθέκαστον νὰ συζητήσωμεν τὴν πρότασιν, ἥτις προχθὲς ἐφάνη συντελοῦσα πρὸς συνεννόησιν, καίτοι γεννᾷ δυσχερείας ἄλλας, τὴν πρότασιν τοῦ περιορισμοῦ τῆς ὑποχρεωτικῆς διαρκείας τῆς παρακρατήσεως. Ἐὰν γένηται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, δύναται πάντως νὰ περιληφθῇ ἐν αὐτῷ διάταξις, καθ’ ἥν, ἐὰν διὰ νόμου ἤθελε καταργηθῇ ὁ θεσμὸς τῆς παρακρατήσεως, δὲν θὰ ἔχῃ δικαίωμα ἀποζημιώσεως ἡ ἑταιρία. Δύναται ἴσως ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ διατηρηθῇ ἡ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὑποχρεωτικὴ παρακράτησις τῶν 3% ὡς εἰσφορὰ ὑπὲρ τοῦ ταμείου· ἀλλὰ καὶ ἡ ἐξαίρεσις αὕτη δύναται νὰ παραληφθῇ. Διὰ τοιαύτης διαδικασίας νομίζω ὅτι ἐπιτυγχάνομεν πρακτικὰ ἀποτελέσματα, διότι ἄνευ κειμένου, διατυποῦντος ἐν κανονικῇ ἐξελίξει τὰ θέματα, δὲν προοδεύομεν. Ἐν ταῖς συζητήσεσι προωδεύσαμεν ἤδη πολὺ, ἀλλὰ ἐπετεύχθη ἡ πρόοδος διὰ τῆς εἰς ἄτοπον ἀπαγωγῆς, διότι τὰ ἀπὸ τοῦ βήματος ὑπὸ τῶν ἀντιτασσομένων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀναπτυχθέντα κατέστησαν ἀναμφίλεκτον τὸ ἀκατάρτιστον καὶ ἀνεφάρμοστον καὶ ἀπαράδεκτον παντὸς ἄλλου συστήματος, πλὴν τοῦ προταθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Πάντα τὰ προταθέντα ἀφετηρίαν καὶ τέλος καὶ ὑπόστασιν εἶχον τὸ ἐθνικὸν χρῆμα, παραδιδόμενον ἀπεριφρούρητον εἰς διαχείρισιν ἑταιριῶν, μηδεμίαν προσφερουσῶν ἐγγύησιν ἐκ καταβολῆς ἰδίου κεφαλαίου. Ἑνὶ λόγῳ πάντα τὰ προταθέντα ἦσαν πομφόλυγες, δὲν δύνανται δὲ νὰ χαρακτηρισθῶσιν οὐδὲ ὡς πυροτεχνήματα, διότι οὐδεμίαν ἐξέπεμψαν ἀκτῖνα φωτός. Πάντα τὰ προταθέντα συνετέλεσαν μόνον εἰς διατράνωσιν, ὅτι, ἐκτὸς τοῦ νομοσχεδίου οὐδὲν ἄλλο ἔχομεν ἢ σκότος, σύγχυσιν καὶ τὸ ἀδιέξοδον.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§58ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὑπέρμετρος παραγωγὴ τῆς σταφίδος καὶ ἡ ἐπελθοῦσα ἀποτόμως μείωσις τῆς καταναλώσεως αὐτῆς ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς Γαλλίας προεκάλεσαν, ὡς εἰκός, μεγίστην τῶν τιμῶν ἔκπτωσιν καὶ ἄκρον αὐτῶν ἐξευτελισμόν. Ἕνεκα δὲ τούτου οὐ μόνον τὰ μέσα τῶν σταφιδοκτημόνων πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς παραγωγῆς ἐξηντλήθησαν, ἀλλὰ καὶ τὸ συμφέρον αὐτῶν πρὸς τοιαύτην ἐργασίαν κατέστη προβληματικόν, ἂν μὴ ἐξέλιπε καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἡ ἐντεῦθεν ἐπελθοῦσα κρίσις, ὁ κίνδυνος οὗτος τοῦ προϊόντος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου στηρίζεται ἅπασα ἡ οἰκονομία τῆς χώρας, γενικὴν παρήγαγεν ἐν τῇ κοινωνίᾳ συγκίνησιν, πολλὰς καὶ ποικίλας προκαλέσασαν μελέτας καὶ σκέψεις πρὸς θεραπείαν, αἵτινες κατέληξαν εἰς διάφορα πορίσματα. Καλούμεθα δὲ ἤδη καὶ ἡμεῖς, ἵνα ἀνεύρωμεν ποῖα τὰ προσφορώτερα πρὸς θεραπείαν τῆς καταστάσεως μέτρα, καὶ περιβάλωμεν αὐτὰ διὰ νομοθετικοῦ κύρους. Ὁμολογουμένως τὸ θέμα εἶναι ὑψίστης σπουδαιότητος, διότι ἐνδιαφέρει οὐ μόνον τὴν πολυάριθμον τάξιν τῶν σταφιδοκτημόνων, ἀλλὰ πᾶσαν τὴν κοινωνίαν. Ἀλλ’ αὐτὴ αὕτη ἡ σπουδαιότης τοῦ θέματος καθιστᾷ ἐπιτακτικώτερον τὸ εἰς πάντας ἡμᾶς ἐπιβαλλόμενον καθῆκον, νὰ ἐκθέσωμεν τὰς γνώμας ἡμῶν μετὰ πάσης ἐλευθερίας καὶ χωρὶς νὰ ἀποβλέψωμεν οὔτε ἂν ἀντίκηνται τυχὸν εἰς δημοτικὰς ἰδέας, οὔτε ἂν δύνανται νὰ ἀποβῶσι δυσάρεστοι εἰς πολλοὺς τῶν σταφιδοκτημόνων, ἀξίους ἄλλως πάσης συμπαθείας, ἕνεκα τῆς δεινῆς ἀπορίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὡς ἐκ τῆς ἐπελθούσης κρίσεως περιῆλθον. Μόνον, φρονῶ, διὰ τῆς ἐλευθέρας ἐκθέσεως καὶ ἀναπτύξεως τῶν διαφόρων γνωμῶν εἶναι δυνατὸν νὰ φθάσωμεν εἰς συμπεράσματα ἀληθῶς βελτιοῦντα τὴν ἐπελθοῦσαν κατάστασιν καὶ ἐν μέτρῳ ἐξασφαλίζοντα τὸ μέλλον τοῦ πολυτίμου τούτου προϊόντος. Ἵνα ἐκπληρώσω δὲ τὸ καθῆκον τοῦτο, ἀνῆλθον ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου. Δύο εἶναι κυρίως τὰ μέτρα, ἅτινα ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν σκέψιν ἡμῶν· ἡ βελτίωσις τῶν τιμῶν τοῦ σταφιδοκάρπου διὰ τῆς ἐξαναγκαστικῆς ἐκ τῆς κυκλοφορίας ἀφαιρέσεως μέρους τῆς ἐτησίας παραγωγῆς καὶ ἡ ἐνίσχυσις τῆς παραγωγῆς διὰ τῆς συστάσεως σταφιδικοῦ ταμείου. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον μέτρον, τὸ ἐπικληθὲν μέτρον παρακρατήσεως τοῦ περισσεύματος, ἐγὼ ἀσπάζομαι τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ὁ ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς καὶ ὁ ἐξ Αἰγιαλείας. Φρονῶ δηλαδή, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀποβῇ ἀγαθοῦ τινος πρόξενον. Καίτοι δὲ οἱ εἰρημένοι συνάδελφοι ἐν εὐρύτητι καὶ ἀκριβείᾳ καὶ πειστικότητι ὑπεστήριξαν τὰς γνώμας αὐτῶν, παρακαλῶ, κύριοι Βουλευταί, νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ἵνα προσθέσω καὶ ἐγὼ ὀλίγας περὶ αὐτοῦ λέξεις (θόρυβος).

§59ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει, κύριε Πρόεδρε, νὰ γείνῃ ἡσυχία, ἢ νὰ διακόψητε τὴν συνεδρίασιν.

§60ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ 9/10 τῶν Βουλευτῶν ἐγκατέλειψαν τὴν αἴθουσαν. Ἡ συζήτησις πρέπει νὰ γείνῃ σοβαρά. Μὴ μᾶς βιάζετε νὰ κάμωμεν ὅ,τι δὲν θέλομεν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναμαι νὰ τοὺς ἐξαναγκάσω. Ὑποβάλλετε ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας;

§62ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ ΚΑΙ ΑΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συνήθως μετὰ μακρὰς ἀγορεύσεις τὰ θρανία κενοῦνται ἐπί τινας στιγμάς.

§64ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως τοῦ περισσεύματος δύνανται νὰ προβληθῶσι καὶ προεβλήθησαν ἀληθῶς σπουδαῖαι ἀντιῤῥήσεις ἐξ ἀπόψεως δικαιολογικῆς καὶ ἐξ ἀπόψεως οἰκονομολογικῆς. Δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο παραγνωρίζει τοὺς κανόνας τοὺς διέποντας τὰ τῆς ἰδιωτικῆς ἰδιοκτησίας καὶ τὰ τῆς ἰδιωτικῆς παραγωγῆς ἐν πάσαις ταῖς πεπολιτισμέναις καὶ εὐνομουμέναις Πολιτείαις. Ἡ ἰδιοκτησία θεωρεῖται ἱερὰ, καὶ πᾶσα αὐτῆς ἀφαίρεσις ἄνευ προηγουμένης ἀποζημιώσεως ἐκλαμβάνεται ὡς ἀναίρεσις τῶν θεμελιωδῶν βάσεων τοῦ κοινωνικοῦ οἰκοδομήματος. Ἡ ἐλευθερία τῆς ἐργασίας, τῆς παραγωγῆς, τοῦ ἐμπορίου, τῶν συναλλαγῶν, οὐ μόνον θεωροῦνται ὡς σεβαστὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου, ἀλλὰ χαρακτηρίζονται καὶ ὡς αἱ μόναι ἀρχαὶ, αἱ συντελοῦσαι εἰς ἀληθῆ προαγωγὴν καὶ ἀνάπτυξιν τῆς Πολιτείας, καὶ ὧν ἡ παραβίασις οὐχὶ ὠφελείας, ἀλλὰ ζημιῶν καὶ κινδύνων δύναται νὰ ἀποβῇ πρόξενος. Ἐγὼ ὅμως, Κύριοι, δὲν προβάλλω κατὰ τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως τοιαύτας δικαιολογικὰς καὶ οἰκονομολογικὰς ἀντιῤῥήσεις. Ἐγώ, μετὰ πολλῶν ἄλλων συναδέλφων, μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀναγνωρίζω ὅτι αἱ κρίσιμοι περιστάσεις καὶ ἡ ἀμήχανος θέσις, εἰς ἣν περιῆλθον ἀμέσως μὲν οἱ σταφιδοκτήμονες, ἐμμέσως δὲ ἅπασα ἡ κοινωνία καὶ αὐτὸ τὸ Δημόσιον, δύνανται νὰ δικαιολογήσωσι, χάριν τοῦ κοινοῦ συμφέροντος, χάριν τῆς κοινῆς σωτηρίας, τὴν λῆψιν ἐκτάκτων μέτρων, μὴ συνᾳδόντων πρὸς τὰ ἐν ταῖς πεπολιτισμέναις Πολιτείαις κρατοῦντα, ἀρκεῖ μόνον νὰ γεννηθῇ ἐν ἡμῖν ἡ πεποίθησις, ὅτι διὰ τοιούτων μέτρων θέλομεν πράγματι βελτιώσει τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν περιήλθομεν. Εἶναι λοιπὸν, Κύριοι, ἐρωτῶ ὑμᾶς, τοιοῦτον τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως τοῦ περισσεύματος; δύναται αὐτὸ νὰ συντελέσῃ εἰς βελτίωσιν τῆς καταστάσεως; τείνει εἰς προστασίαν τοῦ κοινοῦ συμφέροντος τῶν σταφιδοκτημόνων καὶ συνεπῶς πάσης τῆς κοινωνίας; Ἵνα ἀποφανθῶμεν περὶ τούτου, πρὸ πάντων θεωρῶ ἀπολύτως ἀναγκαῖον νὰ μὴ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰ συμφέροντα ὀλίγων τινῶν ἐξ αὐτῶν, εἰς τὰ συμφέροντα τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης ἐπαρχίας, ἀλλ’ εἰς τὸ κοινὸν συμφέρον τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἐν συνόλῳ θεωρουμένης, ὀφείλομεν δηλαδὴ νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἡ σταφιδοπαραγωγὴ δὲν διεξάγεται ὑπὸ πλείστων ἀτόμων, ἀνεξαρτήτως ἐνεργούντων καὶ πολλάκις ἀντίθετα συμφέροντα ἐπιδιωκόντων, ἀλλὰ διεξάγεται ὡς ἑνιαία ἐπιχείρησις, ὡς μία μεγάλη γεωργικὴ ἑταιρία, τῆς ὁποίας ἀνετέθη εἰς ἡμᾶς ἡ διεύθυνσις, ὅπως ἀνεύρωμεν τὸν τρόπον τῆς διεξαγωγῆς, τὸν ὑποσχόμενον μείζονα κέρδη ἐκ τοῦ συνόλου τῆς ἐπιχειρήσεως. Μόνον ἐν τοιαύτῃ προϋποθέσει εἶναι δυνατὸν νὰ κατανοήσωμεν ἀκριβῶς ποῖον εἶναι τὸ ἀληθὲς συμφέρον τῆς σταφιδοπαραγωγῆς καὶ διὰ τίνος μέτρου δύναται νὰ ἐξυπηρετηθῇ. Ἂν ὑπὸ τοιαύτην ἔποψιν ἐξετάσωμεν τὸ θέμα, θέλομεν ἀνεύρει, ὅτι ἡ σταφιδοπαραγωγὴ ἐζημιώθη, διότι παρέσχεν εἰς τὴν κατανάλωσιν ποσὸν σταφιδοκάρπου πολὺ μεῖζον ἐκείνου, τοῦ ὁποίου αὕτη εἶχεν ἀνάγκην, συνέπεια δὲ τούτου ἦτο, κατὰ τὸν αἰώνιον νόμον τῆς προσφορᾶς καὶ ζητήσεως, ὁ ἐπελθὼν ἐξευτελισμὸς τῶν τιμῶν. Ἐντεῦθεν ἐξάγεται, ὅτι προφανὲς συμφέρον τῆς παραγωγῆς εἶναι νὰ μὴ προσφέρῃ τοῦ λοιποῦ εἰς τὴν κατανάλωσιν, εἰμὴ τὸ ποσὸν τὸ ἐπαρκοῦν εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτῆς καὶ διευκολύνον πᾶσαν δυνατὴν ἐπέκτασιν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἡ παραγωγὴ παράγει ποσὸν πολὺ ἀνώτερον τοῦ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἀπαιτουμένου, ἐντεῦθεν δὲ γεννᾶται τὸ ζήτημα, τίνα μέτρα δύνανται καὶ συμφέρει νὰ ληφθῶσι περὶ τοῦ πλεονάσματος τούτου, χάριν τοῦ κοινοῦ συμφέροντος τῆς σταφιδοπαραγωγῆς; Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνεύρωμεν ἕτερον τρόπον καταναλώσεως τοῦ πλεονάσματος τούτου, τρόπον ἀλλότριον τῆς πρὸς βρῶσιν χρήσεως, ἀλλὰ τρόπον ἐπικερδῆ, ἤτοι παρέχοντα ὠφέλειάν τινα, ἢ ἔστω ἐξασφαλίζοντα κἂν τὰς δαπάνας τῆς παραγωγῆς, ἐγὼ ἠδυνάμην νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην νὰ ἐξακολουθήσωμεν ὡς μέχρι τοῦδε τὴν παραγωγήν, νὰ παραδίδωμεν ἐξ αὐτῆς εἰς τὴν πρὸς βρῶσιν κατανάλωσιν ὅσον ἐπαρκεῖ εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτῆς εἰς τιμὰς δικαίας καὶ συμφερούσας, νὰ διαθέσωμεν δὲ τὸ ὑπόλοιπον εἰς τοὺς ἄλλους ἐκείνους τρόπους τῆς καταναλώσεως, ἀναλαμβάνοντες ἐξ αὐτῶν τὰς δαπάνας τῆς παραγωγῆς. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν τοιούτους τρόπους καταναλώσεως τοῦ πλεονάσματος; Καὶ τὸ θέμα τοῦτο ἐν εὐρύτητι ἐξήτασεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς Βουλευτής, καταδείξας ὅτι εἶναι ἀδύνατος οἱαδήποτε ἄλλη ἐπικερδὴς αὐτοῦ χρῆσις. Ἀλλὰ περὶ τοῦ θέματος τούτου εἶναι περιττὸν νὰ ὑποβάλω τι πρὸς ὑμᾶς, μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις δι’ ἐπισήμων καὶ ἀσφαλεστάτων πληροφοριῶν ἀπέδειξε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι τὸ πλεόνασμα τοῦτο εἶναι ἀδύνατον νὰ θέσωμεν εἰς κατανάλωσιν, ἀποδίδουσαν αὐτὰ κἂν τὰ ἔξοδα τῆς ἀποστολῆς. Καὶ τὰ συμπεράσματα ταῦτα ἐνισχύει καὶ ἡ μέχρι σήμερον κτηθεῖσα πεῖρα, διότι, ἐνῷ ἡ τιμὴ τοῦ σταφιδοκάρπου κατῆλθε πολὺ κατωτέρω τῶν δαπανῶν τῆς παραγωγῆς, ὅμως οὔτε ἡ βιομηχανία τῆς οἰνοποιΐας, οὔτε ἡ τῆς πνευματοποιΐας ἔσπευσαν νὰ ποιήσωνται χρῆσιν αὐτοῦ ὡς πρώτης ὕλης ἐν μεγάλῳ ποσῷ. Ἂν δὲ τοῦτο δὲν κατωρθώθη μέχρι τοῦδε, εἶναί ποτε δυνατὸν νὰ κατορθωθῇ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως; Ἡ παρακράτησις θὰ δώσῃ εἰς τὴν κατανάλωσιν ποιότητα πράγματος κατωτέραν πολὺ ἐκείνης, τὴν ὁποίαν τώρα δύναται νὰ προμηθευθῇ εἰς τόσον ἐκπεσμένας τιμὰς, τὸ δὲ πρᾶγμα τοῦτο θὰ ἐπιβαρυνθῇ καὶ διὰ τῶν μεγάλων δαπανῶν, τὰς ὁποίας τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως θὰ προκαλέσῃ. Ἕνεκα τούτου ἐξάγω, ὅτι τὸ ἀσφαλὲς συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ καταλήξωμεν, εἶναι ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν δι’ οἱασδήποτε διαθέσεως τοῦ πλεονάσματος νὰ ἀναλάβωμεν οὐχὶ τὸ ὅλον, ἀλλ’ οὔτε τὸ ἥμισυ, οὔτε τὸ τρίτον τῶν ἀπαιτουμένων πρὸς παραγωγὴν αὐτοῦ δαπανῶν. Ἐφιστῶ πολὺ τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τοῦ συμπεράσματος τούτου, διότι φρονῶ, ὅτι τοῦτο καθοδηγεῖ ἡμᾶς ἀσφαλῶς εἰς τὴν περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν θέματος ἀπόφασίν μας. Ὅταν ἦναι ἀδύνατον ἐκ τοῦ πλεονάσματος νὰ πορισθῶμεν ἐλάχιστον κἂν μέρος τῶν ἐξόδων, τίς ἡ ἀνάγκη νὰ προβαίνωμεν εἰς παραγωγὴν αὐτοῦ; Διατὶ νὰ καταναλίσκῃ ἡ Ἑλληνικὴ κοινωνία ἐν συνόλῳ μεγάλα κεφάλαια, δεκάδα ἴσως ἑκατομμυρίων κατ’ ἔτος, ἵνα παραγάγῃ πρᾶγμα προωρισμένον εἰς ἀχρηστίαν καὶ καταστροφήν; Δὲν εἶναι μυριάκις προτιμότερον νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν παραγωγὴν, διακόπτοντες τὴν καλλιέργειαν τῶν μᾶλλον ἀνεπιτηδείων πρὸς ταύτην κτημάτων, καὶ νὰ φθάσωμεν οὕτω εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον διὰ τῆς παρακρατήσεως σκοπὸν, χωρὶς νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς τὰς κολοσσιαίας ἐκείνας δαπάνας; Δὲν εἶναι λοιπὸν συμφέρον τῆς σταφιδοπαραγωγῆς, ἐν συνόλῳ θεωρουμένης, νὰ ἐξακολουθήσῃ παράγουσα καὶ καταστρέφουσα μέγιστα ποσὰ σταφιδοκάρπου. Συμφέρον αὐτῆς εἶναι νὰ μετριάσῃ τὴν παραγωγὴν μέχρι τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐπαρκοῦντος εἰς πάσας τὰς ἀνάγκας τῆς καταναλώσεως καὶ εἰς πᾶσαν δυνατὴν ἐπέκτασιν αὐτῆς. Καὶ ἂν ἡ σταφιδοπαραγωγὴ ἀπετέλει ἑνιαίαν ἐπιχείρησιν, μίαν γεωργικὴν ἑταιρίαν, βεβαίως εἰς τὸ τελευταῖον τοῦτο μέτρον ἤθελον προβῆ οἱ διευθυνταὶ αὐτῆς, διακόπτοντες τὴν καλλιέργειαν ὅλων τῶν κτημάτων, ἅτινα δὲν θεωροῦνται ἐπιτήδεια πρὸς παραγωγὴν σταφιδοκάρπου. Ἀλλ’ ὅπως εἶπον, ἡ σταφιδοπαραγωγὴ διεξάγεται διὰ πολιτῶν ἀνεξαρτήτως ἐνεργούντων καὶ ἀντίθετα συμφέροντα ἐχόντων. Ἕνεκα τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἰδιαιτέρα μεταξὺ αὐτῶν συμφωνία πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ μέτρου τούτου, ἤτοι πρὸς παράλειψιν τῆς καλλιεργείας ἐκ μέρους τινῶν ἐπὶ δικαίᾳ ἀποζημιώσει. Τὸ μέγα πλῆθος τῶν σταφιδοκτημόνων καθιστᾷ τὴν τοιαύτην συμφωνίαν ἀδύνατον. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἆρά γε δυνατὸν νὰ ἐπιβάλωμεν διὰ νόμου τὸν περιορισμὸν τῆς καλλιεργείας; Καὶ τοῦτο ἀνέφικτον. Τίνες ἐκ τοῦ μεγάλου πληθυσμοῦ δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν διακοπὴν τῆς καλλιεργείας, καὶ πῶς θέλομεν κανονίσει τὰ τῆς ἀποζημιώσεως αὐτῶν; Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν οὔτε δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας, οὔτε διὰ νόμου νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ μείωσις τῆς παραγωγῆς. Τὸ ἀποτέλεσμα ὅμως τοῦτο θέλει ἐπέλθει διὰ τῆς φυσικῆς πορείας τῶν πραγμάτων, ὡς ἀναγκαία συνέπεια τῆς ἰσχύος τῶν οἰκονομικῶν νόμων, κατὰ τοὺς ὁποίους οὐδεμία παραγωγὴ δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ, ὅταν δὲν δύναται νὰ ἀποδώσῃ οὐδὲ αὐτὰς τὰς δι’ αὐτὴν καταβαλλομένας δαπάνας, καὶ ἂν ἀσύνετός τις ἐπιμονὴ ἐνιαχοῦ ἐπικρατήσῃ, τάχιστα θέλει ἐπέλθει ἡ ἐξάντλησις. Ἔχω μάλιστα τὴν πεποίθησιν ὅτι, βαινόντων τῶν πραγμάτων ὡς βαίνουσιν, ἡ παραγωγὴ τοῦ τρέχοντος ἔτους θέλει εἶσθαι κατὰ πολλὰς δεκάδας ἑκατομμυρίων μικροτέρα τῆς τοῦ παρελθόντος. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐκ τῆς φυσικῆς πορείας τῶν πραγμάτων θέλουσιν ἐπέλθει συγχρόνως καὶ ἄλλαι λυπηραὶ καὶ ἐπιβλαβεῖς συνέπειαι· ὅτι δηλ. πολλοὶ τῶν σταφιδοκτημόνων θέλουσιν ὑποστῆ μεγίστην βλάβην, ἴσως καὶ καταστροφὴν, πρὸς ὠφέλειαν τῶν ὑπολοίπων. Ἀλλὰ τοιαῦται εἶναι δυστυχῶς αἱ φυσικαὶ περιπέτειαι τοῦ ἐλευθέρου συναγωνισμοῦ ἐν τῇ παραγωγῇ ἐν ἐλευθέραις Πολιτείαις, ὅτι οἱ ἀσθενεῖς, οἱ μὴ ἔχοντες κεφάλαια, οἱ εὑρισκόμενοι ὑπὸ χείρονας ὅρους, ἀναγκάζονται νὰ ὑποχωρῶσιν ἀπέναντι τῶν ἰσχυρῶν, τῶν κεφαλαιούχων, τῶν εὑρισκομένων ὑπὸ κρείττονας ὅρους. Ἴσως μάλιστα συμφέρει εἰς αὐτοὺς νὰ πράξωσι τοῦτο ὅσον τάχιον, καὶ νὰ μὴ ἐπιμένωσι, καταναλίσκοντες ἀσυνέτως καὶ ἐπιζημίως κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο ἴσως νὰ χρησιμοποιήσωσιν εἰς ἄλλας μᾶλλον ἐπικερδεῖς ἐπιχειρήσεις. Καὶ διὰ τοῦτο δύναταί τις νὰ ἀποδοκιμάσῃ καὶ τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τείνουσιν εἰς ἐνίσχυσιν τοιαύτης ἐπιμονῆς πρὸς διεξαγωγὴν ἐπιζημίου καὶ ἀπεγνωσμένου συναγωνισμοῦ. Ἕνεκεν τῶν ἐκτεθέντων οὐδαμῶς παραδέχομαι, ὅτι τὸ μέτρον τῆς παρακρατήσεως δύναται νὰ ἀποβῇ πρὸς κοινὸν συμφέρον τῆς ὅλης παραγωγῆς, καὶ ἑπομένως τῆς ὅλης Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Μόνη ἡ μείωσις τῆς παραγωγῆς δύναται νὰ ἔχῃ τοιαῦτα ἀποτελέσματα, αὕτη δὲ θέλει ἐπέλθει ἐκ τῆς ἰσχύος τῶν οἰκονομικῶν νόμων, ἄνευ οὐδεμιᾶς παρ’ ἡμῶν φροντίδος. Καὶ μὴ ἀντιτάξῃ τις, ὅτι ἡ διακοπὴ τῆς καλλιεργείας θὰ ἐπιφέρῃ βλάβην εἰς τὰς φυτείας, ὧν ἐνδέχεται νὰ λάβωμεν βραδύτερον ἀνάγκην, διότι ἡ ἐντεῦθεν βλάβη ἔσεται ἀσυγκρίτως ἐλάσσων τῶν κατ’ ἔτος διὰ τὴν παραγωγὴν τοῦ πλεονάζοντος καρποῦ καταβληθησομένων κεφαλαίων, ἅτινα θὰ ἀνέλθωσιν εἰς 100 περίπου δραχμὰς δι’ ἑκάστην χιλιάδα λιτρῶν σταφιδοκάρπου. Ἂν δὲ μετὰ παρέλευσιν ἐτῶν αἱ ἀνάγκαι τῆς καταναλώσεως ἐπεκταθῶσιν, εὐχερῶς δύναται νὰ αὐξήσῃ ἀναλόγως καὶ ἡ παραγωγὴ διὰ βελτιώσεως τῆς καλλιεργείας, ἢ καὶ διὰ νέων ἀκόμη φυτειῶν, ὧν αἱ δαπάναι ἔσονται πάντοτε πολὺ ἐλάσσονες τῶν διὰ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς παραγωγῆς ἀπαιτηθησομένων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον, κύριοι Βουλευταὶ, τὸ ἐπιβλαβὲς τοῦ μέτρου τῆς παρακρατήσεως, ἐφ’ οὗ στηρίζω τὴν περὶ αὐτῆς γνώμην μου. Τὴν δικαιολογεῖ, νομίζω, καὶ ἕτερος λόγος, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ θὰ προκαλέσῃ ἀναγκαίως μεγάλας δαπάνας, μεγάλας δυσχερείας, καὶ μεγάλας καταχρήσεις. Ἀνάγκη νὰ παρακρατήσωμεν ποσὸν σταφιδοκάρπου ἱκανὸν, ἵνα ἐπηρεάσῃ, ἵνα βελτιώσῃ τὴν τιμὴν αὐτοῦ. Ποῖον εἶναι τὸ ποσὸν τοῦτο; Εἶναι τὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναγραφόμενον; Ὄχι βεβαίως, διότι ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε συζητήσεων ἀριδήλως ἀπεδείχθη, ὅτι καὶ μέχρι τῶν 100,000,000 κατ’ ἔτος εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνέλθῃ πρὸς τὸν ἀνωτέρω σκοπὸν ἡ παρακράτησις. Καὶ μεῖζον μάλιστα ποσὸν πρέπει νὰ παρακρατηθῇ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος, ἕνεκα τοῦ μεγάλου ἀποθέματος τοῦ παρελθόντος, ἵνα ἐπιτύχωμεν τὴν βελτίωσιν τῶν τιμῶν. Ἀλλ’ ἵνα συγκεντρωθῇ ὁ μέγας οὗτος ὄγκος τῆς παραγωγῆς, τί ἀπαιτεῖται; Νὰ συσταθῶσιν ἀποθῆκαι ἐπὶ ἁδρῷ ἐνοικίῳ εἰς πάντα τὰ κέντρα τῆς παραγωγῆς τοῦ σταφιδοκάρπου, ἵνα τοὐλάχιστον παράσχωμεν εἰς τοὺς σταφιδοκτήμονας καὶ τὴν εὐκολίαν τῆς εὐχεροῦς μεταφορᾶς ἀντὶ μικρᾶς δαπάνης. Εἶναι ἀνάγκη πρὸς λειτουργίαν τῶν ἀποθηκῶν τούτων ἀναλόγου προσωπικοῦ, πρὸς παραλαβὴν τοῦ πράγματος, πρὸς ζύγισιν αὐτοῦ, πρὸς ἔλεγχον τῆς ποιότητος, πρὸς τακτοποίησιν καὶ περιποίησιν αὑτοῦ. Ὁ ἔλεγχος τῆς ποιότητος ἰδίως θὰ προκαλέσῃ μυρίας ἀμφισβητήσεις. Ὡς ὅροι αὐτῆς ἐτέθησαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ οἱ τῆς ξηρότητος καὶ τῆς καθαριότητος τοῦ καρποῦ, ἀλλ’ οἱ ὅροι οὗτοι εἶναι σχετικοὶ καὶ δύνανται καὶ ἐν καλῇ πίστει πολλάκις νὰ προκαλέσωσιν ἀμφισβητήσεις. Ἡ ξηρότης τοῦ καρποῦ ὑφίσταται μεταβολὰς ἀναλόγως τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου καὶ ἀναλόγως τῶν ἀτμοσφαιρικῶν περιστάσεων. Ὁ βεβρεγμένος σταφιδόκαρπος οὐδέποτε ἀποξηραίνεται ὁλοτελῶς. Πολλαὶ λοιπὸν μεταξὺ τοῦ παραλαμβάνοντος καὶ τοῦ παραδίδοντος θὰ γεννῶνται ἀμφισβητήσεις, ἂν ἦναι ἀληθῶς ὁ καρπὸς ἀπεξηραμένος! Ἡ δὲ καθαριότης αὐτοῦ; Ἕτερον ζήτημα σχετικὸν, εἰς τρόπον ὥστε μεταξὺ ἀρίστων ποιοτήτων ἡ μία δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀκάθαρτος, παραβαλλομένη πρὸς ἑτέραν τῶν Πατρῶν ὁ σταφιδόκαρπος δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀκάθαρτος, παραβαλλόμενος πρὸς τὸν σταφιδόκαρπον τοῦ Αἰγίου, διότι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ καρπῷ ξέναι οὐσίαι, αἵτινες μόνον διὰ τῆς χειρὸς δύνανται νὰ ἐξαχθῶσι. Ποῖαι ἀμφισβητήσεις μεταξὺ τοῦ παραλαμβάνοντος καὶ παραδίδοντος, καθ’ ὅσον ἀφορᾶ τὴν καθαριότητα τοῦ πράγματος! Καὶ αἱ ἀμφισβητήσεις αὗται, Κύριοι, πρέπει νὰ λυθῶσι τάχιστα, διότι ὁ μεταβαίνων εἰς τὴν ἀποθήκην, ἵνα παραδώσῃ, σταφιδοκτήμων ἔχει κατεπείγουσαν ἀνάγκην νὰ ἐπανέλθῃ, δὲν δύναται δὲ νὰ καταλίπῃ τὸν καρπὸν ἐκτεθειμένον εἰς ἀτμοσφαιρικὰς ἐπηρείας καὶ ἄλλους κινδύνους. Πῶς λοιπὸν θὰ λυθῶσιν αἱ τοιαῦται ἀμφισβητήσεις, αἵτινες καθ’ ὅλον τὸ ἔτος δύνανται ν’ ἀναφυῶσι; — διότι καθ’ ὅλον τὸ ἔτος θὰ ἐξακολουθῇ ἡ παράδοσις. Προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, ὅτι θ’ ἀποφασίσῃ περὶ αὑτῶν ὁ εἰρηνοδίκης, προσλαμβάνων δύο πραγματογνώμονας. Ἀλλ’ εἶναι παρὼν ὁ εἰρηνοδίκης; ἔχουσι καιρὸν οἱ παραδίδοντες νὰ προσκαλέσωσι τὸν εἰρηνοδίκην ἀπὸ τῆς ἕδρας του; καὶ ἔχει οὗτος τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν, ὅπως μεταβῇ ἐπιτοπίως εἰς τὴν ἀποθήκην καὶ λύσῃ τὴν διαφοράν; Δὲν θὰ λυθῶσι λοιπὸν διὰ τοῦ εἰρηνοδίκου αἱ διαφοραὶ αὗται, θὰ λυθῶσι δι’ ἄλλων θυσιῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ καλύψωσι πᾶσαν ἀμφισβήτησιν μεταξὺ παραλαμβάνοντος καὶ παραδίδοντος, δηλ. διὰ καταχρήσεων. Λάβετε κατόπιν ὑπ’ ὄψει τὰς δαπάνας, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ὑποβληθῇ ἡ ἐπιχείρησις, ἵνα φυλάξῃ ἐπὶ πολλοὺς μῆνας τὸν σταφιδόκαρπον τοῦτον ἀπὸ πάσης κλοπῆς καὶ ἀπὸ πάσης καταδολιεύσεως. Λάβετε ὑπ’ ὄψει τὰς δαπάνας, εἰς τὰς ὁποίας θὰ ὑποβληθῇ ἡ ἐπιχείρησις, ἵνα μεταποιήσῃ τὸ πρᾶγμα καὶ καταστήσῃ αὐτὸ ἀνεπιτήδειον διὰ τὴν πρὸς βρῶσιν χρῆσιν, καὶ θέλετε πεισθῆ, ὅτι οὐδὲ τὰς δαπάνας ταύτας τοῦ πράγματος, τὸ ὁποῖον οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ θὰ παραδώσωσιν εἰς τὰς ἀποθήκας, θὰ καλύψωσι. Δὲν εἶναι λοιπὸν μόνον ἐπιστημονικῶς πλημμελές, πρακτικῶς ἐπιβλαβές, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἀνεφάρμοστον τὸ προτεινόμενον μέτρον τῆς παρακρατήσεως. Ταῦτα, Κύριοι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ πρῶτον τῶν εἰς τὴν σκέψιν ἡμῶν ὑποβληθέντων μέτρων. Τὸ ἕτερον μέτρον ἀφορᾷ εἰς τὴν σύστασιν σταφιδικοῦ ταμείου. Ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν τοῦ μέτρου τούτου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ, κύριοι Βουλευταί, ἀντίῤῥησις, διότι οὐ μόνον ἐν ταῖς σταφιδοφόροις ἐπαρχίαις, ἀλλ’ ἁπανταχοῦ τῆς Ἑλλάδος ἐπαισθητὴ κατέστη ἡ ἀνάγκη τῆς συνδρομῆς τῶν κεφαλαίων εἰς ἐνίσχυσιν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς διὰ τραπεζῶν κτηματικῆς πίστεως. Ἀλλ’ ὁ διοργανισμὸς τοιαύτης Τραπέζης, ὁ προσδιορισμὸς τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν προνομίων, τὰ ὁποῖα πρέπει εἰς αὐτὴν νὰ χορηγηθῶσιν, ἡ λῆψις ὅλων τῶν νομοθετικῶν μέτρων, ὅσα εἶναι ἀναγκαῖα, ἵνα ἐνισχυθῇ καὶ ἐξασφαλισθῇ ἡ κτηματικὴ πίστις, πάντα ταῦτα εἶναι ζητήματα χρῄζοντα εὐρείας μελέτης, μακρᾶς βασάνου, εἰς τὴν ὁποίαν βεβαίως δὲν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐν σπουδῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὑποβληθέν. Πάντα ὅσα αὐτὸς οὗτος εἶπε σήμερον περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἀποδεικνύουσι τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Ἐνόμισεν ὅτι πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς κτηματικῆς πίστεως συντελεῖ ἡ διάταξις, καθ’ ἣν τὸ ἐπὶ τοῦ καρποῦ προνόμιον παρακολουθεῖ τὸ πρᾶγμα εἰς οἱουδήποτε χεῖρας, διὰ τὸν λόγον ὅτι οὐχὶ τὸν σταφιδοκτήμονα, ἀλλὰ μόνον τοὺς τρίτους δύναται νὰ παραβλάψῃ· ἀλλ’ ὅταν οἱ τρίτοι οὗτοι, προτιθέμενοι νὰ ἀγοράσωσι τὸ πρᾶγμα, δύνανται νὰ διατρέξωσι τὸν κίνδυνον τῆς ἀφαιρέσεως αὐτοῦ, εἶναι δυνατὸν νὰ προβῶσιν εὐχερῶς εἰς ἀγορὰν αὐτοῦ; Οὐχὶ βεβαίως· διότι θὰ ἐξετάσωσι πρότερον, ἂν ἔχῃ κτῆμα ὁ ὡς πωλητὴς ἐμφανιζόμενος, ἂν ἀληθῶς ἐκ τοῦ κτήματος τούτου παρήχθη ὁ πωλούμενος καρπός, καὶ ἂν ὁ πωλητὴς δὲν ὀφείλῃ πράγματι γεωργικόν τι δάνειον. Βελτιοῦσιν ἆρά γε τὴν θέσιν τῶν σταφιδοκτημόνων αἱ τοιαῦται δυσκολίαι; Ἐπέτρεψαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρὸς εἴσπραξιν τῶν δανείων τούτων τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς τὰς Τραπέζας πρὸς εἴσπραξιν τῶν ὑποθηκικῶν αὐτῶν δανείων. Ἀλλ’ ἡ πρὸς τοῦτο διαδικασία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ καθολοκληρίαν, προκειμένου περὶ τῶν δανείων, περὶ τῶν ὁποίων πραγματεύεται τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Τὰ ὑποθηκικὰ δάνεια δίδονται μετὰ προηγουμένην ἐκτίμησιν καὶ περιγραφὴν τοῦ ἐνυποθήκου κτήματος, τοιαύτη δ’ ἐδῶ περιγραφὴ καὶ ἐκτίμησις οὐδεμία προηγεῖται, ἑπομένως ἡ θέσις τῶν ὀφειλετῶν, καθ’ ὧν θὰ ἐνεργηθῇ ἡ τοιαύτη ἐκτέλεσις, εἶναι πολλὺ μᾶλλον ἐπικίνδυνος τῆς τῶν ἄλλων, τῶν διὰ τακτικῶν ἐνυποθήκων δανείων δανεισθέντων. Ἐμερίμνησαν περὶ ἐκτελέσεως, καὶ γίνεται ἡ παρατήρησις, ὅτι δὲν προβλέπει τὸ νομοσχέδιον περὶ προηγουμένης ἐπιταγῆς πρὸς πληρωμὴν, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπαντᾷ, ὅτι ὡς πρὸς τὰ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ συμβολαίου δύναται νὰ γείνῃ παραπομπὴ εἰς τὴν Πολιτικὴν Δικονομίαν· ἀλλ’ ἡ Πολιτικὴ Δικονομία, προκειμένου περὶ συμβολαίων, δίδει πλήρη ὀκταήμερον μετὰ τὴν ἐπιταγὴν προθεσμίαν, ἵνα ἀρχίσῃ ἡ ἐκτέλεσις, ἐνῷ ἡ φύσις τῶν δανείων, περὶ τῶν ὁποίων πρόκειται, ἀπαιτεῖ νὰ ὁρισθῇ συντομωτέρα προθεσμία, ἐὰν θέλωμεν πράγματι νὰ ἐνισχύσωμεν τὴν κτηματικὴν πίστιν, διότι ὅσον ταχύτερον δύναται νὰ φθάσῃ ὁ δανειστὴς εἰς τὴν ἀνάληψιν τοῦ κεφαλαίου του, τόσον καὶ ἡ κτηματικὴ πίστις καθίσταται ἰσχυροτέρα. Δὲν φρονῶ λοιπόν, κύριοι Βουλευταί, ὅτι κατεβλήθη ἡ δέουσα πρόνοια περὶ τοῦ προσήκοντος διοργανισμοῦ Κτηματικῆς Τραπέζης, οὐδὲ περὶ τῆς δεούσης ἐνισχύσεως τῆς κτηματικῆς πίστεως, οὐδὲ φρονῶ ὅτι εἶναι πρόσφορος ἡ περίστασις, ἵνα ἐπιληφθῶμεν τῆς ὁριστικῆς διαῤῥυθμίσεως τῶν ἀντικειμένων τούτων· φρονῶ μάλιστα, ὅτι τοὐναντίον πᾶσα ἡμῶν ἐσπευσμένη ἀπόφασις ἐπὶ τοῦ προκειμένου δύναται νὰ καταστήσῃ εἰς τὸ μέλλον δυσχερεστέραν τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἰδέας ταύτης, ἐκ τῆς ὁποίας πολλὰ προσδοκῶμεν εὐχάριστα ἀποτελέσματα. Περὶ ἑνὸς, κατὰ τὴν γνώμην μου, κύριοι Βουλευταὶ, ὀφείλομεν ἡμεῖς νὰ προνοήσωμεν σήμερον, περὶ τῆς μεγάλης ἀνάγκης, εἰς τὴν ὁποίαν περιῆλθον οἱ σταφιδοπαραγωγοί, μὴ ἔχοντες τὰ μέσα, ἵνα ἀποπερατώσωσι τὴν καλλιέργειαν τῶν κτημάτων. Περὶ μόνον τῆς ἐκτάκτου ταύτης ἀνάγκης ὀφείλομεν ἡμεῖς νὰ προνοήσωμεν. Περὶ αὐτῆς μέχρι τοῦδε ἐμερίμνα ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τῆς Ἑλλάδος, ἥτις ὡς ἐκ τούτου εἶναι καὶ εἰς κρείσσονα παντὸς ἄλλου θέσιν, ἵνα καὶ εἰς τὸ μέλλον διεξαγάγῃ τὸ ἔργον ἐπιτυχῶς, διότι οὐ μόνον ἔχει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν αὑτῆς πρόσωπα παρέχοντα πᾶσαν ἐμπιστοσύνην, ἀλλὰ καὶ ὑλικὸν ἀσφαλῶν πληροφοριῶν περὶ τῶν μέσων τῶν πλείστων σταφιδοπαραγωγῶν καὶ περὶ τῆς καλῆς ἢ κακῆς πίστεως αὐτῶν. Ἐξ ἀνάγκης λοιπὸν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ὀφείλομεν νὰ ἀναθέσωμεν τὴν ἱκανοποίησιν τῆς ἐκτάκτου ἀνάγκης, εἰς τὴν ὁποίαν ἐφέτος οἱ σταφιδοκτήμονες περιῆλθον. Ἀλλ’ εἶπον ἡμῖν, ὅτι ἐγένοντο ἀπόπειραι καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἠρνήθη, ἕνεκα τοῦ φόβου τῶν ζημιῶν. Τί ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ πράξωμεν; Ὀφείλομεν νὰ παράσχωμεν εἰς αὐτὴν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου τὰ μέσα, ὅπως διὰ λογαριασμὸν τοῦ δημοσίου ταμείου ἱκανοποιήσῃ τὴν ἔκτακτον καὶ κατεπείγουσαν αὐτὴν ἀνάγκην, τῆς ὁποίας ἡ ἱκανοποίησις οὐδ’ ἐπὶ ἕνα μῆνα δὲν πρέπει νὰ βραδύνῃ. Πόθεν δὲ θὰ εὑρεθῶσι τὰ χρήματα; Δι’ αὐτοῦ τοῦ δανείου τοῦ λαχειοφόρου δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ πορισθῇ τὰ 5,000,000, ὅπως καὶ ἡ ἑταιρία τῶν Μονοπωλίων ἤθελε πορισθῆ αὐτὰ διὰ τῆς ἐκδόσεως τοιούτου δανείου, νὰ δώσῃ δὲ αὐτὰ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἵνα τὰ διαχειρισθῇ διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου. Δὲν πρόκειται περὶ δανείων μακροχρονίων· πρόκειται περὶ δανείων, τὰ ὁποῖα θὰ πληρωθῶσι μετὰ 4, 5 ἢ 6 μῆνας. Τάχιστα λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις θὰ ἀναλάβῃ τὸ πλεῖστον τοῦ χρήματος τούτου, τὸ ὁποῖον ὑπὲρ τῆς σταφιδοπαραγωγῆς θὰ διαθέσῃ. Πρὸς ἀνάληψιν καὶ τοῦ ὑπολοίπου δυνάμεθα νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅλα τὰ μέτρα τὰ ὁριζόμενα ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων. Δὲν πρόκειται περὶ κερδοσκοπικῆς διαθέσεως κεφαλαίων, ὡς ἔλεγε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρωθυπουργός· πρόκειται περὶ συνδρομῆς εἰς ἀναξιοπαθοῦσαν μερίδα τῆς ἡμετέρας κοινωνίας, καὶ, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἡ Κυβέρνησις παρέσχε τὰ μέσα τῆς καλλιεργείας τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων εἰς διαφόρους συνοικισμοὺς τῆς Θεσσαλίας, οὕτω δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ παράσχῃ τὸ μέσον, ἵνα μὴ ἐγκαταλείψωσιν ὅλως τὴν καλλιέργειαν οἱ σταφιδοπαραγωγοὶ τῶν διαφόρων ἐπαρχιῶν τῆς Ἑλλάδος. Ἤκουσα μάλιστα, ὅτι αὐτὴ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπεφάσισε νὰ χορηγήσῃ τοιαῦτα δάνεια εἰς τὴν ἐπαρχίαν τῆς Αἰγιαλείας, ἑπομένως δύναται νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ ἴδιον μέτρον καὶ εἰς τὰς λοιπὰς σταφιδοφόρους ἐπαρχίας διὰ τῶν ἐν αὐταῖς ὑποκαταστημάτων τῆς Τραπέζης. Διὰ τοῦτο, κύριοι Βουλευταί, νομίζω, ὅτι τὸ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα, εἰς τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ καταλήξῃ ἡ μακρὰ αὕτη συζήτησις, δὲν εἶναι τὸ μέτρον αὐτὸ τῆς παρακρατήσεως, οὐδὲ αὐτὴ ἡ δημιουργία τῆς Σταφιδικῆς Τραπέζης ἐν ὅλῃ αὐτῇ τῇ σπουδῇ καὶ τῇ ἀτελείᾳ, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ θὰ ἐπέλθωσιν ἴσως κατόπιν ἑορτῆς. Τὸ μόνον πρακτικὸν καὶ ἀναγκαῖον μέτρον, ὅπερ ὀφείλει νὰ λάβῃ ἡ Βουλή, εἶναι νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ χορηγήσῃ ποσότητά τινα χρημάτων εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἵνα αὕτη διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως ἐπέλθῃ ταχέως ἐπίκουρος εἰς τοὺς ἀναξιοπαθοῦντας ἡμετέρους συμπολίτας.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑποβάλλει τὴν ἔκθεσίν της, ἡ ὁποία θὰ σταλῇ πρὸς τύπωσιν.

§66ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ μὴ τὴν στείλητε, κύριε Πρόεδρε, διότι θὰ προκαλέσω ψηφοφορίαν. Πολὺ παράδοξος ἀληθῶς εἶναι ἡ ὑποβολὴ τῆς ἐκθέσεως, λυποῦμαι δέ, διότι ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς δὲν εἶναι παρών· διότι τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας ἐζήτησαν νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις, ὁ δὲ κ. πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ὄχι μόνον δὲν ἐδέχθη τοῦτο, ἀλλὰ τοῖς ἔκλεισε καὶ τὴν θύραν. Οὐδ’ ἐκάλεσε κἂν τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας, οὐδ’ ὅλους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι περιλαμβάνονται εἰς τὸν κατάλογον τῆς πλειοψηφίας, διότι δὲν ἐκλήθη οὐδὲ ὁ κ. Σκουζὲς, οὐδ’ ὁ κ. Δημητριάδης. Λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ ἡ ἔκθεσις οὕτω λαθροχειρικῶς.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὄχι ἐκ μέρους μου.

§68ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκ μέρους ἐκείνου, ὁ ὁποῖος σᾶς τὴν ἐνεχείρισε. Παρακαλῶ λοιπόν, ὅπως ἐπιστραφῇ εἰς τὸν κ. πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς.

§69ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πόσα εἶναι τὰ ὑπογεγραμμένα μέλη;

§70ΡΑΛΛΗΣ. Ἕνδεκα. Δὲν ὑπῆρχε κἂν ἀπαρτία.

§71ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ εἶδον μίαν πρόσκλησιν τοῦ κ. προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς πρὸς τὸν κ. Μεσσηνέζην, ὁ ὁποῖος προσκαλεῖται δι’ αὔριον, ὥρᾳ 3 μ. μ.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τὰς πιστώσεις.

§73ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἐκθέσεως.

§74ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον βεβαιῶ, εἶναι, ὅτι οὐδεμία πρόσκλησις ἐγένετο τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι οὐδέποτε ἀνεγνώσθη ἡ ἔκθεσις. Ὅτε ἔλαβον γνῶσιν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ ἡ ὑπογραφὴ τῆς ἐκθέσεως, παρεκάλεσα δύο τῶν μελῶν τῆς μειοψηφίας, ὅπως μεταβῶσιν εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς ἐπιτροπῆς· ἀλλ’ ὁ κ. πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῖς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ τοῖς ἀναγνώσῃ ταύτην· ὡς ἐκ τούτου ἠναγκάσθησαν νὰ ἀποχωρήσωσι. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μείνῃ ἡ ἔκθεσις, μέχρις ὅτου ἔλθῃ ὁ κ. πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ δικαιολογηθῇ.

§75ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς· ἡ ἐπιτροπὴ δὲν δύναται νὰ ἐργάζηται, εἰμὴ ἐν ἀπαρτίᾳ· ἂν δὲ δὲν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ αὕτη ὡς ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς.

§76Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς.

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας, ἐν ὅσῳ δὲν ὑπάρχει δεδηλωμένη καὶ ἡ μειονοψηφία. Ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς δύναται νὰ ὑποβληθῇ, ὅταν ἐμπεριέχῃ ἀριθμὸν μελῶν ἀρκοῦντα, ὅπως ἀποτελεσθῇ ἀπαρτία. Ἐν τῷ ἀριθμῷ τούτῳ δύνανται νὰ μὴ ἦναί τινα ἐκ τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας ἢ τῆς μειονοψηφίας. Ἡ ἔκθεσις ὅμως ἡ ὑποβαλλομένη πρέπει νὰ ᾖναι ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἡ δὲ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας εἶναι τροπολογία τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ἐν ἀπαρτίᾳ ἐργαζομένης. Ἐφ’ ὅσον δὲ δὲν ὑπάρχει ἔκθεσις ὑπογεγραμμένη παρὰ μελῶν ἀποτελούντων τὴν ἀπαρτίαν τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν δύναται νὰ ὑποβληθῇ τοιαύτη. Ἵνα δὲ ὦμεν ἐν τάξει, καλὸν εἶναι ν’ ἀναβληθῇ ἡ ὑποβολὴ τῆς ἐκθέσεως.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κύριος πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς παρέδωκεν εἰς ἐμὲ τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, δηλώσας, ὅτι ἡ μειονοψηφία θὰ ὑποβάλῃ ἰδιαιτέραν ἔκθεσιν.

§79ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, προκαλῶ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῆς προτάσεως, ὅπως θεωρηθῇ ὡς μὴ γενομένη ἡ ὑποβολὴ τῆς ἐκθέσεως, διότι ἡ ὑποβολὴ τῶν ἐκθέσεων δὲν γίνεται λαθροχειρικῶς.

§80ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Πρώτην φορὰν συμβαίνει αὐτό.

§81ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγένετο καὶ ἄλλοτε, διότι εἶναι ἡ τακτική, τὴν ὁποίαν ἀκολουθεῖ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§82ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ὑπέγραψε τὴν ἔκθεσιν, διότι τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας ἐβεβαίωσαν, ὅτι θὰ ὑποβάλωσιν ἰδίαν ἔκθεσιν. Μετὰ τὴν δήλωσιν ταύτην τῶν συναδέλφων μελῶν τῆς μειονοψηφίας δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς αὐτοὺς ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας, διότι δὲν θὰ τὴν ὑπέγραφον. Ἕνεκα τούτου ὁ κ. πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς προέβη εἰς τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως.

§83ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν βεβαίως ἐπρόκειτο περὶ ἁπλῶν τύπων, ὅλοι οἱ λόγοι τοῦ κ. Βουλευτοῦ Πυλίας θὰ ἦσαν ὀρθότατοι· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τύπων, πρόκειται περὶ οὐσίας, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ συνταχθῇ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας, χωρὶς νὰ γνωρίζῃ αὕτη τί λέγει ἡ ἔκθεσις τῆς πλειονοψηφίας. Ἀλλ’ οὐδὲ τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας, ὡς εἶπον, συνεκλήθησαν πάντα, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν Πυλίας νὰ βεβαιώσῃ ἐὰν ὁ κ. Σκουζὲς ἢ ὁ κ. Δημητριάδης προσεκλήθησαν. Οὐδ’ ὁ κ. Σκουζὲς οὐδ’ ὁ κ. Δημητριάδης προσεκλήθη, οὐδὲ μέλος τι τῆς μειονοψηφίας ἦτο παρὸν, οὐδ’ ὑπάρχει ἡ ὑπογραφή τινος...

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τί θέλετε;

§85ΡΑΛΛΗΣ. .. Δὲν ἐπρόκειτο δὲ νὰ ἐπέλθῃ οἱαδήποτε ἀργοπορία ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειονοψηφίας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Λοιπὸν ζητῶ νὰ ἐπιστραφῇ ἡ ἔκθεσις εἰς τὴν ἐπιτροπήν.

§86Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπεβλήθη κανονικώτατα. Πῶς θὰ ἐπιστραφῇ;

§87ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἐρωτηθῇ ἐπὶ τούτου ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σκοπὸς ὑμῶν εἶναι νὰ ματαιώσητε τὸ σταφιδικὸν νομοσχέδιον· πάντα δὲ τὰ προβαλλόμενα εἶναι προφάσεις. Διατὶ δὲν προβάλλετε ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας;

§89ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς θέλετε νὰ ματαιώσητε τὸ σταφιδικὸν νομοσχέδιον, διότι ἄλλως θὰ ἐγνωρίζετε, ὅτι ἡ ὑποβολὴ τῆς ἐκθέσεως ἔπρεπε νὰ γείνῃ κατὰ τὰ κεκανονισμένα, ὁ δὲ τρόπος οὗτος τῆς ὑποβολῆς αὐτῆς εἶναι λαθροχειρικός.

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι ν’ ἀναγνωρίσω, ὅτι ἡ ὑποβολὴ τῆς ἐκθέσεως ἐγένετο ἀντικανονικῶς. Ἡ ἔκθεσις φέρει τὰς ὑπογραφὰς τῆς πλειονοψηφίας· οὐδέποτε ἀπῃτήθησαν αἱ ὑπογραφαὶ τῆς ἀπαρτίας· τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας διαπιστοῦται ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἀπαρτία δὲ διαπεπιστωμένη ἀναμφηρίστως ὑπῆρχεν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, καὶ ἀρκοῦσιν αἱ ὑπογραφαὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἀπαρτίας ἐν ταῖς ἐκθέσεσιν. Ἐγὼ γινώσκω, ἐξ ὅσων μοὶ ἐλέχθησαν, ὅτι ἡ μειονοψηφία ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ ὑποβάλῃ ἰδίαν ἔκθεσιν· καὶ δὲν ἐγκρίνω μὲν τὸν τρόπον τοῦτον, δὲν κρίνω τὴν ὑποβολὴν ἰδίας ἐκθέσεως ὡς κανονικὴν, ἐπεθύμουν τοὐναντίον αἱ μειονοψηφίαι νὰ περιελάμβανον τὰς γνώμας αὐτῶν ἐν ταῖς γενικαῖς ἐκθέσεσι τῶν ἐπιτροπῶν, ἀλλ’ ἀφοῦ θέλει ἡ μειονοψηφία νὰ ὑποβάλῃ ἰδίαν ἔκθεσιν, δὲν δύναται ν’ ἀντιταχθῇ ἀντίῤῥησις, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ καὶ προηγουμένως ἐγένετο τοῦτο πολλάκις. Τραπεῖσα ὅμως ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ταύτην τὴν ὁδὸν, δὲν ἔχει δικαίαν ἀφορμὴν παραπόνου, διότι καὶ ἡ πλειονοψηφία μετὰ τὴν δήλωσιν αὐτῆς ταύτην εἰργάσθη πρὸς καταρτισμὸν τῆς ἐκθέσεως, μὴ περιλαμβανούσης τὰς ἰδέας τῆς μειονοψηφίας. Τοῦτο εἶναι ἀναπόδραστος συνέπεια τῆς ἀρνήσεως τῆς μειονοψηφίας, ὅπως περιλάβῃ τὰς γνώμας αὐτῆς ἐν κοινῇ ἐκθέσει. Μόνον ἐὰν ἡ ἔκθεσις ἦτο κοινή, θὰ εἶχον τὸ δικαίωμα οἱ τῆς μειονοψηφίας νὰ μετάσχωσιν εἰς τὸν καταρτισμὸν αὐτῆς, ἀλλ’ ἀφοῦ οὗτοι ἀποκλείουσι τὴν πλειονοψηφίαν ἀπὸ πάσης ἐν τῇ ἐκθέσει τῶν ἰδίων γνωμῶν συνεργασίας, ἐξαναγκάζουσι τὴν πλειονοψηφίαν, ἵνα ὑποβάλῃ ἰδίαν ἔκθεσιν, καὶ εἶτα ἔρχονται ἐνταῦθα διαμαρτυρόμενοι.

§91ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι πᾶσα ἔκθεσις ὑπογράφεται μόνον ἀφοῦ λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ ὑπογράψῃ· ἀλλ’ ἔπρεπε τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας καί τινα ἐκ τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας νὰ προεξοφλήσωσι καὶ αὐτὸ τὸ δικαίωμά των, τοῦ νὰ ὑπογράψωσιν ἢ νὰ μὴ ὑπογράψωσι τὴν ἔκθεσιν. Τοῦτο λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἔκθεσις πρὸς τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας καὶ πρὸς αὐτὰ τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας τὰ διαφωνοῦντα. Ἀνεγνώσθη; Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Ἀφοῦ δὲν ἀνεγνώσθη καὶ ἀφοῦ δὲν γνωρίζομεν ἑπομένως τί ἀναγράφεται ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειονοψηφίας, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συνταχθῇ ἔκθεσις τῆς μειονοψηφίας; Δὲν πρόκειται περὶ ἀπαρτίας. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ γείνῃ εἶναι τοῦτο· τὸ συμπέρασμα τῶν συζητήσεων τῆς ἐπιτροπῆς, δηλαδὴ ἡ ἔκθεσις, νὰ ἀναγνωσθῇ· ἀφοῦ δὲν ἀνεγνώσθη, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ σήμερον ὡς περατωμένον τὸ ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς. Παρακαλῶ λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ψηφισθῇ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἐὰν κανονικῶς ὑπεβλήθη ἡ ἔκθεσις.

§92Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς ὀφείλω νὰ ἐκφέρω γνώμην, διότι ὀφείλω νὰ ἐξηγήσω διατὶ δὲν θέλω δυνηθῆ νὰ δώσω ψῆφον ὑπὲρ τῆς προτάσεως ταύτης. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὑπέβαλε τὴν πρότασιν νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς 11 μελῶν, δύναται νὰ θεωρηθῇ ἔκθεσις πλειοψηφίας ἢ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ τοιαύτη.

§93ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι· ἐγὼ εἶπον, ἐὰν ἔκθεσις μὴ ἀναγνωσθεῖσα ἐν τῇ ἐπιτροπῇ δύναται νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλήν.

§94ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος εἶναι ἰσχυρισμὸς, ὁ ὁποῖος ἀνάγεται εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ἐργασίαν τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν βεβαιοῦται δὲ διά τινος ἐξωτερικοῦ φαινομένου, οὐδὲ διά τινος πράξεως, δὲν εἶναι ἁρμοδία ἡ Βουλὴ, ἵνα ἐκτιμήσῃ αὐτὸν, ἐκτιμᾷ ὅμως τὰ πράγματα, ὅπως προσάγονται ἐνώπιον αὐτῆς. Εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, φέρουσα κάτωθι 11 ὑπογραφὰς, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς προτείνει νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἂν πρέπῃ ἡ ἔκθεσις αὕτη νὰ θεωρηθῇ ὡς ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, ἢ δὲν πρέπῃ νὰ θεωρηθῇ ὡς τοιαύτη. Νομίζω ὅτι εἰς ψηφοφορίαν τίθενται θέματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ λυθῶσιν εἴτε οὕτως, εἴτε ἄλλως· ἀλλὰ τὸ θέμα τοῦτο δὲν δύναται νὰ λυθῇ ἢ κατὰ ἕνα μόνον τρόπον, κατὰ τὸν τρόπον, ὁ ὁποῖος βεβαιοῖ τὴν ὕπαρξιν πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἥτις ἀποτελεῖ καὶ τὴν ἀπαρτίαν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τοῦ προκειμένου· ἐπειδὴ δὲ ἡ ἔκθεσις δὲν βεβαιοῖ τὴν ὕπαρξιν 12 μελῶν, ὅσα ἀπαιτοῦνται, ἵνα κριθῇ, ὅτι ἐκπροσωπεῖται ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ κατασταθῇ βέβαιον, ὅτι διερμηνεύουσι τὸ φρόνημα τῆς ἐπιτροπῆς, νομίζω, ὅτι ἡ ἔκθεσις δὲν εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς νὰ κηρυχθῇ ὡς ἔκθεσις ἔγκυρος, ἑπομένως δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ θέμα τοῦτο. Λοιπὸν προτείνω τὸ ἀπαράδεκτον τοῦ θέματος τοῦ προταθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, διότι θεωρῶ τὴν ἔκθεσιν τὴν εἰσαχθεῖσαν ἀτελῆ, ὡς μὴ φέρουσαν τὰς ὑπογραφὰς 12 μελῶν, ὅσα δύνανται νὰ διερμηνεύωσι τὸ φρόνημα τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε, δὲν εἶναι παντάπασιν ὀρθή. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι ἀρκεῖ ἡ πλειοψηφία τῆς ἀπαρτίας, ἵνα διερμηνεύσῃ τὸ φρόνημα τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἢ πάσης τῆς ἐπιτροπῆς. Βεβαίως θὰ ἦτο ἀληθὲς τοῦτο, ἂν συγχρόνως ἐβεβαιοῦτο ἐν τῇ ἐκθέσει, ὅτι ἦτο παροῦσα ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ὅτι ἡ μειοψηφία ἠρνήθη νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχει, ἤτοι νὰ δηλώσῃ τὴν γνώμην της καὶ νὰ εἴπῃ ναὶ ἢ ὄχι· ἀλλ’ ὅταν ἐν τῇ ἐκθέσει δὲν βεβαιοῦται, ὅτι ὑπῆρχεν ἡ παρουσία τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, τότε δὲν ἔχομεν ἀπόδειξιν, εἰμὴ μόνον, ὅτι ἦσαν παρόντα ἐν τῇ ἐργασίᾳ τῆς ἐπιτροπῆς 11 μόνον μέλη, τὰ ὁποῖα ἔδωκαν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν περιλαμβάνει ἡ ἔκθεσις· ἀλλ’ ἡ γνώμη 11 μελῶν δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἕνδεκα μόνον μέλη δὲν δύνανται νὰ παριστῶσι τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὅθεν πρέπει ἀναγκαίως νὰ συμπληρωθῇ ἡ ἔκθεσις διὰ τῆς ὑπογραφῆς ἑνὸς ἔτι τοὐλάχιστον μέλους τῆς πλειοψηφίας, ἢ διὰ τῆς βεβαιώσεως τῆς παραστάσεως ἑνὸς μέλους τῆς μειοψηφίας. Ἐπίσης δὲν κρίνω ὀρθὴν τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις εἶπεν ὅτι θεωρεῖ ἀντικανονικὸν, ἵνα αἱ μειοψηφίαι τῶν ἐπιτροπῶν ὑποβάλλωσιν ἔκθεσιν ἰδίαν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ περιλαμβάνωσι τὰς γνώμας αὐτῶν ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειοψηφίας. Οὐδεὶς κανονισμὸς διέγραψεν οὕτω περιωρισμένην τὴν ἐνέργειαν τῶν μειοψηφιῶν. Αἱ μειοψηφίαι ὡς καὶ αἱ πλειοψηφίαι ἔχουσι τὰ αὐτὰ δικαιώματα, ὅταν καλῶνται ἵνα δώσωσι γνώμην. Ποῖα δὲ εἶναι τὰ δικαιώματα τῶν πλειοψηφιῶν καὶ τῶν μειοψηφιῶν; Εἶναι νὰ ἐκθέσωσι τὴν γνώμην αὐτῶν ἀνεπτυγμένην, ἠτιολογημένην, ἵνα δυνηθῶσι νὰ πείσωσι διὰ τῆς αἰτιολογίας καὶ τῆς ἀναπτύξεως αὐτῆς τὴν Βουλήν, ὅπως παραδεχθῇ αὐτήν· ἀλλ’ ἵνα ἐκθέσωσι τὴν γνώμην των ἀνεπτυγμένην καὶ ἠτιολογημένην, τίς δύναται νὰ ὑποχρεώσῃ τὰς μειοψηφίας, ἵνα ἐκθέσωσι τὴν γνώμην των παρὰ πόδας μιᾶς ἐκθέσεως, ἡ ὁποία δὲν ἀφίνει χῶρον ἐπαρκῆ; Αἱ μειοψηφίαι τῶν ἐπιτροπῶν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ὑποβάλλωσιν ἰδίαν ἔκθεσιν, περιέχουσαν τὴν γνώμην των, οὐδεὶς δὲ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ὑποχρεώσῃ αὐτάς, ἵνα μὴ ἐκθέσωσι κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὴν γνώμην των, ἀλλὰ κατ’ ἄλλον τρόπον, καταχωρίζουσαι αὐτὴν ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειοψηφίας. Τοσούτῳ μᾶλλον τοῦτο εἶναι δύσκολον, ὅσον εἶναι καὶ ἐπικίνδυνον, διότι δύναται νὰ παραγάγῃ σκάνδαλα, ὅταν πλειοψηφίαι ἐργάζωνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον μετὰ μειοψηφιῶν, ἢ μειοψηφίαι ἐργάζωνται κατὰ τοιοῦτον τρόπον μετὰ πλειοψηφιῶν, ὥστε καθίσταται ἀδύνατος ἡ συνεργασία αὐτῶν. Τί πρὸ μικροῦ ἠκούσαμεν; Ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἠρνήθη νὰ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας εἰς τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας.

§95ΡΑΛΛΗΣ. Τοῖς ἔκλεισε τὴν θύραν.

§96ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, βεβαίως τοῦτος δὲν εἶναι τρόπος συνεργασίας πλειοψηφιῶν μετὰ μειοψηφιῶν ἢ μειοψηφιῶν μετὰ πλειοψηφιῶν. Αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ πλειοψηφία, εἶναι γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι θέλουσι περιέλθει εἰς δημοσιότητα, καὶ θέλουσιν ἀναπτυχθῆ ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ δὲν ἐμπιστεύονται νὰ ἀνακοινώσωσιν αὐτὰς εἰς τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας, τὰ ὁποῖα, ἐὰν ἔχωσι διάφορον γνώμην, ἔχουσι δικαίωμα νὰ γνωρίζωσι τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας, ἵνα δικαιολογήσωσι τὴν γνώμην αὑτῶν ὡς μειοψηφίας. Πρὸ παντὸς δηλῶ, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἐγκρίνει νὰ θέσῃ ζήτημα περὶ τοῦ ἂν ἡ ἔκθεσις αὕτη ἦναι πλήρης ἢ μὴ πλήρης, ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ δὲν δύναμαι νὰ ψηφίσω, διότι τὸ θεωρῶ ἀπαράδεκτον.

§97ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Γόρτυνος νομίζῃ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς προτάσεώς μου, ἐγὼ νομίζω, ὅτι μοὶ ἐπιβάλλεται νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς ἰδικῆς του προτάσεως, διὰ τῆς ὁποίας χαρακτηρίζει τὴν ὑποβληθεῖσαν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ὡς ἀτελῆ, διότι ἡ πρότασις αὕτη ἐνισχύει ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον, ὅτι ὅλα ὅσα εἶπον ὡς γενόμενα περὶ τὴν ὑποβολὴν τῆς ἐκθέσεως εἶναι ἐντελῶς ἔκθεσμα. Καὶ ἔκθεσις, ἡ ὁποία δὲν ἀνεγνώσθη κἂν ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς ἐπιτροπῆς καὶ φέρει μόνον 11 ὑπογραφὰς, ἀντὶ τῶν 12, αἵτινες ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἀπαρτίαν τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀτελής· οὐδεμίαν δ’ ἔχω δυσκολίαν, ἀφοῦ συνεπλήρωσε τὴν πρότασίν μου ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τῆς προτάσεώς του, νὰ χαρακτηρισθῇ δηλ. ὡς ἀτελὴς ἡ ἔκθεσις τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. Τὰ πράγματα συνέβησαν ὡς ἑξῆς. Ἅμα ὡς ἐπληροφορήθην, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ὑποβληθῇ ἡ ἔκθεσις, δι’ ἑνὸς σημειώματος τοῦ κ. προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς, περὶ ὥραν 2 μ. μ. σταλέντος πρὸς τὸν βουλευτὴν Φθιώτιδος κ. Χατζῖσκον, παρεκάλεσα τοῦτον νὰ συναντήσῃ ἀμέσως τὸν κ. πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς καὶ ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ, ὅπως ἀναγνωσθῇ ἐν συνεδριάσει τῆς ἐπιτροπῆς ἡ ἔκθεσις. Προσεπάθησεν ἐξωδίκως νὰ τὸν πείσῃ, ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον. Μετ’ ὀλίγον εἴδομεν τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας, τὰ ὁποῖα εὑρίσκοντο ἐδῶ, —διότι μετὰ τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως ἐγένετο ἡ ὑπογραφὴ τῆς ἐκθέσεως,—εἴδομεν τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας ἀποχωροῦντα πρὸς τὴν αἴθουσαν, ἔνθα συνεδρίαζεν ἡ ἐπιτροπή. Ἀμέσως παρεκάλεσα τὸν κ. Χατζῖσκον καὶ τὸν κ. Ἐμπειρῖκον νὰ μεταβῶσι καὶ ζητήσωσι τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἐκθέσεως ἐνώπιον αὐτῶν· ἀλλ’ ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν εἶχον δικαίωμα πρὸς τοῦτο· ἕνεκα τούτου ἀπεχώρησαν, καὶ ὑπεγράφη ἡ ἔκθεσις ὑπὸ τῶν ἕνδεκα.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τί προτείνετε;

§99ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος ἐπρότεινε τὸ ἀπαράδεκτον τῆς ἐκθέσεως, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι εἶναι ἀτελής, καὶ ἐπὶ τούτου τοῦ θέματος θὰ ψηφίσωμεν. Καλὸν εἶναι νὰ βεβαιωθῇ καὶ αὐτὸ, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται αἱ ἐκθέσεις τῶν ἐπιτροπῶν ἄνευ ἀναγνώσεως καὶ ἄνευ ἀπαρτίας.

§100ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν πιστεύω ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, λαμβάνων γνῶσιν τῶν λεπτομερειῶν, νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν θέματος, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ δυνηθῶσι νὰ ψηφίσουν οἱ Βουλευταὶ, ὅσον καὶ ἂν ἦναι φίλοι τοῦ Ὑπουργείου. Δὲν πιστεύω νὰ δεχθῇ ποτε ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἀντιπροσωπεύουσα τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον ἐν τῇ ἐξελέγξει τῶν λεπτομερειῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ δυνάμει συνταγματικῆς διατάξεως, ὅτι αὐτὴ ἡ ἐπιτροπὴ θὰ δύναται μόνη καὶ ἄνευ ἀπαρτίας νὰ συνεδριάζῃ καὶ ἀποφασίζῃ καὶ νὰ ὑπογράφῃ ἔκθεσιν ἄνευ ἀπαρτίας. Πολλάκις διετέλεσα μέλος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οὐδέποτε δ’ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὑπῆρξεν ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ μὴ φέρουσα τὰς ὑπογραφὰς τῶν πλειόνων τοῦ ἡμίσεως τῶν μελῶν, καὶ οὐδέποτε ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἢ ὁ εἰσηγητὴς αὐτῆς ἠρνήθη νὰ ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν εἰς τὴν ὁλομέλειαν τῆς ἐπιτροπῆς, ἐν ἀπαρτίᾳ οὔσης. Ἄν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν, ἦναι ἀληθῆ,— καὶ βεβαίως θὰ ἦναι ἀληθῆ, ἀφοῦ τὰ βεβαιοῖ ἔντιμος συνάδελφος, ὡς ὑποπεσόντα εἰς τὴν ἀντίληψιν δύο ἑτέρων συναδέλφων,— νομίζω ὅτι δὲν θὰ ἐπιμείνῃ εἰς τοιαύτην ψήφισιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι ἀμφιβάλλω ἂν ὑπάρχῃ Βουλευτὴς δυνάμενος νὰ τὴν ψηφίσῃ.

§101Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς φρονεῖ, ὅτι πρέπει ἡμεῖς νὰ ἀποφασίζωμεν τί ἐγένετο ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Ἐκεῖ διεξήχθησαν τὰ πράγματα ὡς γινώσκουσι καὶ διαπιστοῦσιν αἱ ἐκεῖ ἀρχαί. Αἱ ἀρχαὶ αἱ ἐκεῖ ὑποβάλλουσιν ἔκθεσιν κανονικῶς ὑπογεγραμμένην. Ὁ Πρόεδρος εἶναι ὑπογεγραμμένος εἰς τὴν ἔκθεσιν, ἡμεῖς δὲ, ἐνόσῳ δὲν προσάγεται ἀπόδειξις τοῦ ἐναντίου, δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν τὰ τῆς ἐπιτροπῆς μὴ κανονικῶς διεξαχθέντα. Ὅτι ὁ φίλος συνάδελφος τοῦ κυρίου Βουλευτοῦ βεβαιοῖ τι, τοῦτο δύναται νὰ ἔχῃ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τὴν συνείδησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, οὐχὶ ὅμως ἐπὶ τὴν συνείδησιν τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ ἐξετάζει, ἐὰν τὰ ὑποβληθέντα ἔχωσι τὰ ἐξωτερικὰ γνωρίσματα τοῦ ἐγκύρως διεξαχθέντος. Ἐξωτερικὰ γνωρίσματα δὲν εἶναι ἡ ὑπογραφὴ τῶν μελῶν ἐν ἀπαρτίᾳ, ἐξωτερικὰ γνωρίσματα εἶναι ἡ ὑπογραφὴ τῶν ἐντεταλμένων, ἵνα παραστήσωσι τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ ἰδίως τοῦ προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἡ παρ’ αὐτῶν διαπίστωσις, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ εἶναι κανονικῶς συντεταγμένη. Οὐδένα ἔχομεν λόγον, ἵνα φρονῶμεν, ὅτι δὲν ἦτο κανονικῶς συντεταγμένη ἡ ἐπιτροπὴ, ἀποφασίσασα τὰ ἐν τῇ ἐκθέσει. Ἡ Βουλὴ πλείστας λαμβάνει ἀποφάσεις διὰ πλειονοψηφίας, ἥτις δὲν εἶναι ἀπαρτία, ἀλλ’ εἶναι πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, συνεδριαζούσης ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἡ ἐπιτροπὴ, καθ’ ὅσον ἐγὼ γινώσκω, συνεδρίασεν ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀπεφάσισεν ἐν ἀπαρτίᾳ πάντα τὰ ἀναγόμενα εἰς τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτε δ’ ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἐκθέσεως τῶν ἀποφασισθέντων, ἐδήλωσεν ἡ μειονοψηφία, ὅτι προτίθεται νὰ ἐκθέσῃ τὰς γνώμας αὐτῆς ἰδίᾳ, καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν ἔχει τι νὰ πράξῃ περαιτέρω ὡς πρὸς τὴν ἔκθεσιν τῶν ἀποφασισθέντων κατὰ πλειονοψηφίαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Τούτων οὕτω γενομένων, κρίνω, ὅτι ὀρθῶς ἀναγράφονται ἐν τῇ ἐκθέσει αἱ γνῶμαι τῶν ὑπολειπομένων μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν δηλωσάντων, ὅτι τὴν γνώμην αὐτῶν θέλουσιν ἐκφράσει ἐν ἑτέρῳ τεύχει. Ἡμεῖς, παρεμβαίνοντες εἰς ταῦτα, θ’ ἀντεποιούμεθα τὴν ἐξουσίαν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἐνῷ δὲν εἴμεθα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς.

§102ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς, διότι δὲν εἴμεθα μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν δυνάμεθα νὰ ἀντιποιηθῶμεν τῆς ἐξουσίας αὐτῆς. Διὰ νὰ ὑπάρχῃ ἀπόφασις τῆς ἐπιτροπῆς, πρέπει νὰ ὑπάρχωσι τὰ ἐξωτερικὰ αὐτῆς γνωρίσματα· ταῦτα δὲ δὲν εἶναι ἡ ὑπογραφὴ τοῦ προέδρου καὶ τοῦ γραμματέως, ἀλλὰ αἱ ὑπογραφαὶ τῶν μελῶν, τὰ ὁποῖα ἔλαβον μέρος κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀπόφασις τῆς ἐπιτροπῆς. Αὐτὰ εἶναι τὰ γνωρίσματα· ὑποτίθεται, ὅτι μέλη ἀποτελοῦντα τὴν ἀπαρτίαν τῆς ἐπιτροπῆς, συνεδριάζοντα, ἀπεφάσισαν περὶ τῆς ἐκθέσεως αὐτῆς. Τὰ μέλη ταῦτα δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν γνώμην, ἢ καὶ νὰ διαφωνῶσιν, ἀλλὰ πρέπει νὰ ὦσιν ἐν ἀπαρτία, διὰ νὰ ὑπάρχῃ τὸ ἐξωτερικὸν γνώρισμα ἀληθοῦς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Ἂν παραδεχθῶμεν τὴν ἐναντίαν γνώμην, θέλομεν τότε παραδεχθῆ, ὅτι ὄχι μόνον ἡ ἀπαρτία πράττει ὅ,τι θέλει ἐνταῦθα, ἀλλὰ καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς ἀπαρτίας, τοῦτο δ’ ἀποβαίνει ὄχι πλέον παραγνώρισις τῶν δικαιωμάτων τῆς μειονοψηφίας, ἀλλὰ πλήρης ἐκμηδένισις αὐτῆς. Ἐὰν τοιαύτην καθιερώσητε ἀρχήν, δὲν πρέπει νὰ παραπονῆσθε κατόπιν, ὅτι σᾶς παρεμβάλλονται προσκόμματα ὑπὸ τῆς μειονοψηφίας. Ἡ τοιαύτη πορεία ὑμῶν σᾶς ἀφαιρεῖ τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσητε τὴν σύμπραξιν τῆς μειονοψηφίας, διότι θέλετε νὰ τὴν ἐκμηδενίσητε καὶ τῇ ἀπαγορεύσητε τὸ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ μέρος εἰς τὰς ἐργασίας. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι οὔτε ψηφοφορία κἂν πρέπει νὰ γείνῃ. Πιστεύω δὲ, ὅτι, ἂν καλῶς σταθμίσῃ τὸ ζήτημα, δὲν θὰ ἐπιμείνῃ καὶ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τί προτείνετε;

§104Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Προτείνω ἡ Βουλὴ νὰ θεωρήσῃ μὴ πλήρη τὴν ὑποβληθεῖσαν εἰς αὐτὴν ἔκθεσιν διὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, διότι ὑπάρχει καὶ ἄλλη τις παρατυπία, τὴν ὁποίαν παρατρέχω, ὅτι ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἂν συμβαίνῃ νὰ ᾖναι καὶ ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐκθέσεως, ὤφειλε νὰ καταθέσῃ αὐτὸς τὴν ἔκθεσιν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ὄχι νὰ δώσῃ αὐτὴν εἰς τὸν Πρόεδρον, καὶ ὁ Πρόεδρος νὰ εἰσαγάγῃ αὐτήν· διότι, ἂν ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς εἰσῆγεν αὐτὴν προφορικῶς, ἤθελε μᾶς ἀπαλλάξει ἀπὸ τὴν ἀνάγκην νὰ συζητῶμεν τώρα, διότι ἤθελε δώσει πάσας τὰς ἀναγκαίας διασαφήσεις εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἔκθεσις εἶναι πλήρης. Λοιπὸν προτείνω ἡ Βουλὴ νὰ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν θεωρεῖ πλήρη τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς φέρουσαν ἁπλῶς ἕνδεκα ὑπογραφάς.

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγγράφως, παρακαλῶ, νὰ καταθέσητε τὴν πρότασίν σας, κύριε Δηλιγιάννη.

§106ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα. Ἰδού.

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκει τὴν πρότασιν: «Προτείνω, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν θεωρεῖ πλήρη τὴν ὑποβληθεῖσαν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς φέρουσαν ἁπλῶς ἕνδεκα ὑπογραφάς».

§108ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Λοιπὸν παραδεχόμεθα, ὅτι συνεδριάσασα ἡ ἐπιτροπὴ ἐν ἀπαρτίᾳ ἀπεφάσισεν ὅπως ἀπεφάσισε. Ἀπεφάσισεν ἡ μὲν πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑποθέτω, ὅτι περιλαμβάνονται ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειοψηφίας, ἡ δὲ μειοψηφία θὰ ὑπογράψῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐκθέσῃ ἐν τῷ ἰδίῳ τεύχει. Ἑπομένως ἔχομεν τὴν ἀπαρτίαν. Τί ἔχομεν σήμερον ἐνταῦθα, τὸ ὁποῖον προτείνεται νὰ κηρύξωμεν ἀπαράδεκτον, ὡς κακῶς ὑποβληθέν; Τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὰς ἀποφάσεις τῆς πλειοψηφίας, τὰς ἐν ἀπαρτίᾳ ληφθείσας. Τοῦτο πρόκειται νὰ δεχθῶμεν ὡς κακῶς ὑποβληθέν. Ἂν τοῦτο οὕτως ἔχῃ, εἰς τὰ πράγματα δίδεται ἄλλη βάσις, δὲν εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξαν οἱ κύριοι ἐν προηγουμένῃ συζητήσει. Θὰ ἀποφασίσωμεν περὶ ἀπαραδέκτου τοῦ ἐγγράφου ὡς κακῶς ὑποβληθέντος διὰ τοῦ προέδρου καὶ φέροντος μόνον ἕνδεκα ὑπογραφάς.

§109Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ἤμεθα παρόντες κατὰ τὰς συνεδριάσεις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, συνεπῶς δὲν γνωρίζομεν, ἐὰν ὑπῆρχεν ἀπαρτία ἢ ὄχι, διὰ τοῦτο δὲν δυνάμεθα οὐδὲ νὰ βεβαιώσωμεν, οὐδὲ νὰ ἀναιρέσωμεν, ἂν ἦσαν παρόντες μόνοι οἱ ἕνδεκα, ἢ ἂν ἦσαν καὶ ἄλλοι. Ἡμεῖς ὅ,τι γνωρίζομεν εἶναι τὸ σήμερον ὑποβαλλόμενον ὡς ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ φέρουσα 11 μόνον ὑπογραφάς. Ἐρωτώμεθα: εἶναι πλήρης αὐτὴ ἡ ἔκθεσις; Καὶ ἀποφαινόμεθα: ἐὰν φέρῃ 11 μόνον ὑπογραφὰς, δὲν εἶναι πλήρης. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν μήτε ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ, μήτε ἐὰν δὲν ἦτο.

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς τοῦτο θέλω ἀντιπαρατηρήσει τὰ ἑξῆς, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς λαμβάνονται κατόπιν συζητήσεως ἐνταῦθα, καὶ ὅταν ἀντικείμενά τινα μένωσιν ἑκατέρωθεν ἀναμφισβήτητα, θεωροῦνται ἀντὶ ἀληθείας. Ἔχομεν ἀναμφισβήτητον ἐκ τῆς παρελθούσης συζητήσεως, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ συνεδρίασεν ἐν ἀπαρτίᾳ, καὶ ἔχομεν ὡμολογημένον ἐκ τῆς πτέρυγος ἐκείνης, ὅτι ἀληθῶς συνέβη τοῦτο, ὅτι δηλ. ἡ μειοψηφία μετὰ τὸ πέρας τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν λῆξιν τῆς συζητήσεως ταύτης ἐδήλωσεν, ὅτι θέλει ὑποβάλει ἰδίαν ἔκθεσιν. Εὑρισκόμεθα λοιπὸν ἀπέναντι ἀποφάσεως πανταχόθεν ὡμολογημένης, καὶ τοιαύτην ἀπόφασιν δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι δὲν γνωρίζομεν, ἀφοῦ εἶναι ἡ δήλωσις ἀμφοτέρωθεν ἡ αὐτή. Τώρα παρουσιάζεται τὸ ζήτημα τῆς ἐκθέσεως, παρουσιάζεται τὸ γεγονὸς, ὅτι εὑρισκόμεθα ἀπέναντι δύο ἐκθέσεων, μιᾶς ἥτις ἐκ συμπτώσεως φέρει 11 ὑπογραφὰς, καὶ ἑτέρας ἡ ὁποία πάντως θέλει φέρει πολὺ ὀλιγώτερον τοῦ ἀριθμοῦ τῆς ἀπαρτίας. Λοιπὸν θὰ ἦναι ἀπαράδεκτος καὶ ἐκείνη ἡ ἔκθεσις; Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος θέλει εἴπει καὶ περὶ ἐκείνης, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ δεκτὴ, διότι δὲν φέρει τὰς ὑπογραφὰς τῆς ἀπαρτίας; Ποῦ φθάνομεν; Δυνατὸν δὲ νὰ συμβῇ εἰς ἀμφότερα τὰ μέρη οὕτω, δυνατὸν νὰ λείπῃ ἐξ ἑκατέρου τις τῶν Βουλευτῶν, καὶ θέλετε εἴπει, ὅτι, ἐπειδὴ οὕτως ἄνευ ἁπασῶν τῶν ὑπογραφῶν ὑποβάλλονται τὰ δύο ταῦτα ἔγγραφα, δὲν δύνανται νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν; Ἀλλ’ ἀφοῦ οἱ Κύριοι ἠθέλησαν νὰ ὑποβάλωσι δύο ἔγγραφα, τὰ ἔγγραφα ταῦτα μοιραίως θὰ ἔχωσι καθ’ ἓν ἕκαστον ὀλιγώτερον ἀριθμὸν τοῦ ἐν ἀπαρτίᾳ. Κατὰ ταῦτα ἡ πρότασις αὕτη, ὡς τὴν ὑποβάλλετε, δὲν ἔχει ἔννοιαν, καὶ ἡμεῖς θέλομεν ἀποῤῥίψει πρότασιν μὴ σοβαράν.

§111Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἀμφέβαλλον, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς Μεγαρίδος δὲν ἤθελε δώσει ψῆφον οὐχὶ ἐπὶ τοιαύτης προτάσεως, ἀλλὰ καὶ κατὰ τῆς φαεινοτέρας ἀληθείας, ἥτις ἤθελε προταθῆ ἐντεῦθεν, διότι γνωρίζω πῶς πολιτεύεται ἐν τῇ Βουλῇ ἀπὸ δεκαπενταετίας. Ὀφείλω ὅμως νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ὑποθέτῃ, ὅτι ἐγὼ ἤθελον προβάλει μωρίας, ὁποίας εἶπεν ὅτι ὑπέθετεν, ὅτι ἐγὼ ἠδυνάμην νὰ προβάλω· διότι ἐκεῖνοι, οἵτινες ποιοῦνται ὑποθέσεις, αἵτινες παριστῶσι τοὺς ἄλλους ὡς προβάλλοντας προτάσεις μωρὰς, δὲν εἶναι καλῆς πίστεως συζητηταί. Ὁ Βουλευτὴς Μεγαρίδος ἔλεγεν ὅτι, ἐὰν ὑπεβάλλετο ἔκθεσις μειοψηφίας, ἠδυνάμην νὰ ζητήσω νὰ φέρῃ καὶ ἐκείνη τόσας ὑπογραφὰς, ὅσαι ἀποτελοῦσι τὴν ἀπαρτίαν, καὶ ἤθελον ἰσχυρισθῆ διὰ τὸν λόγον τοῦτον, ὅτι καὶ ἐκείνη δὲν εἶναι πλήρης. Τίς εἶπεν αὐτά; Γνωρίζω ἐγὼ, ἂν ὑπεβλήθη ἢ ὄχι ἔκθεσις μειοψηφίας; Θὰ τὸ μάθω, ὅταν παρουσιασθῇ ὁ εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς, ἀλλὰ μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου δὲν μοὶ εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ εἰκάζω, ἐὰν θὰ ὑποβάλῃ ἢ ἐὰν δὲν θὰ ὑποβάλῃ ἡ μειοψηφία ἔκθεσιν. Ἐὰν ὅμως ὑποβάλῃ ἡ μειοψηφία ἔκθεσιν ἰδίαν, δὲν ἤθελεν εἶσθαι λογικὸν νὰ ἐρωτήσω περὶ ἀριθμοῦ ὑπογραφῶν ἐν αὐτῇ, διότι μοὶ ἀρκεῖ, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς πλειοψηφίας φέρει τόσας ὑπογραφὰς, ὅσαι ἀρκοῦσι νὰ παραστήσωσι τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς. Δι’ ἐμὲ τὴν αὐτὴν ἀξίαν θὰ ἔχῃ ἡ ἔκθεσις τῆς μειοψηφίας εἴτε μίαν ὑπογραφὴν ἐὰν ἔχῃ, εἴτε ἑπτὰ ἐὰν ἔχῃ, διότι ἐνδέχεται ἡ γνώμη τῆς μειοψηφίας, ἂν καὶ αὕτη ἀποτελεῖται ἀπὸ ἑπτὰ πρόσωπα, νὰ διερμηνεύηται ὑπὸ ἑνὸς μόνου μέλους; διότι δὲν εἶναι ἀδύνατον τὰ ἓξ ἄλλα μέλη νὰ συνεφώνησαν μετὰ τῆς πλειοψηφίας, εἷς δὲ μόνον νὰ ὑπέγραψε τὴν ἔκθεσιν. Ἐγὼ θέλω θεωρήσει, ὅτι τὸ αὐτὸ κῦρος φέρει καὶ τοῦ ἑνὸς ἡ ὑπογραφή. Ἀλλὰ σήμερον οὐδὲν ἄλλο γνωρίζω ἐπισήμως ἢ ὅτι ὑπεβλήθη ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς ὑπογεγραμμένη ὑπὸ 11 μελῶν, οὕτω πως δὲ εἰσαγομένη, δὲν εἶναι πλήρης. Διατὶ ἔσπευσεν ὁ πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἀποστείλῃ τὴν ἔκθεσιν τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ τὴν εἰσαγάγῃ αὔριον συμπεπληρωμένην; Ἂν ὁ κ. Δραγούμης καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἀναγνωρίσῃ τὴν οὕτως εἰσαχθεῖσαν ἔκθεσιν ὡς πλήρη, ἂν ἀποδεχθῇ τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς ἀπαρτίας τῆς ἐπιτροπῆς ἀντιπροσωπεύει τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ,—διότι τοῦτο ἰσχυρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὁ τηρητὴς τῆς τάξεως καὶ ὁ φρουρῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τὸν νόμον,—τότε, ἐπειδὴ ἡ πλειοψηφία τῆς ἀπαρτίας τῆς ἐπιτροπῆς ἀποτελεῖται ἀπὸ ἑπτά, θέλομεν ἔχει τοῦ λοιποῦ ἐκθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπογεγραμμένας ὑπὸ ἑπτὰ μόνον μελῶν, καὶ ταῦτα θέλομεν θεωρεῖ διερμηνεύοντα τὸ φρόνημα τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ θέλομεν ἀνοίξει οὕτως εὐρὺ στάδιον λαθροχειριῶν, τὸ ὁποῖον θὰ καταστήσῃ ὅλως εἰκονικὴν τὴν λειτουργίαν τοῦ Κοινοβουλίου.

§112ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπέδωκεν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν πρόθεσιν ἀργοπορίας· ἐξ ἐναντίας ὑπάρχει πρόθεσις ἐπισπεύσεως τῶν ἐργασιῶν, διότι ἡ ἔκθεσις, οὕτω πως συνταχθεῖσα καὶ ὑποβληθεῖσα, δὲν δύναται νὰ πληροῖ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 60 τοῦ Συντάγματος. Ὁ κ. Βουλευτὴς Μεγαρίδος ἐνόμισεν, ὅτι ἡμεῖς ἠμφισβητήσαμεν ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον συνεδριάζει ἡ ἐπιτροπή, ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ. Οὐδεὶς ἠμφισβήτησε τοῦτο. Ἀλλ’ ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς ἡ κυρία δὲν εἶναι ἡ συζήτησις ἐπὶ τῶν καθέκαστα, ἡ κυρία ἐργασία αὐτῆς εἶναι ἡ ὑπογραφὴ τῆς ἐκθέσεως, ἡ ὁποία δὲν ὑπεγράφη, διότι οὐδέποτε συνεκλήθη ἡ ἐπιτροπὴ πρὸς τὸ τελικὸν ἔργον τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τοῦτο. Ἀναμφισβητήτως ὅμως ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς δὲν ὑπεγράφη ἐν ἀπαρτίᾳ, καὶ ἡ ὑπογραφὴ τῶν ἕνδεκα μελῶν τὸ ἀποδεικνύει, καὶ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς ζητοῦμεν, ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς, ζητοῦντες νὰ ὑποβληθῇ πλήρης καὶ τελεία ἡ ἔκθεσις.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Δηλιγιάννη λέγουσιν Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 9 μ. μ.