1893.12.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 29

Τῆς 6 Δεκεμβρίου 1893.

(Δευτέρα).

Ὥρα 6 καὶ 20′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΚΟΥΚΟΡΙΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρατηρῶ, ὅτι ἡ χθεσινὴ ἐπερώτησίς μου ἐσφαλμένως κατεχωρίσθη ἐν τοῖς πρακτικοῖς, καὶ παρακαλῶ νὰ διορθωθῇ συμφώνως πρὸς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ, ὧν ἀντίγραφον παραδίδω ὑμῖν.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Θὰ γείνῃ ἡ ἐπανόρθωσις εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως. Ὑπάρχει ἄλλη ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§3ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται. Ὁ βουλευτὴς Σάμης κ. Βρυώνης ὑποβάλλει ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν: αʹ) Ἐὰν ὁ εἰρηνοδίκης Ἀργοστολίου, τοῦ ὁποίου ἡ δικαιοδοσία συμφώνως ταῖς διατάξεσι τοῦ ΣΞΘʹ νόμου ἐπεκτείνεται καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Σάμης, ἐξ ἧς κατάγεται καὶ ἐν ᾗ ἐξασκεῖ τὰ πολιτικά του δικαιώματα, δὲν ὑπόκηται εἰς τὸν νόμον περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων. βʹ) Ἐὰν ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον σχετικὴ ἀναφορὰ τοῦ δικηγόρου Θ. Μαρκέτου, καὶ ποία ἐνέργεια ἐγένετο ἐπ’ αὐτῆς· καὶ γʹ) Ἐὰν ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἔκθεσις τοῦ ἁρμοδίου Εἰσαγγελέως κατὰ τοῦ εἰρημένου εἰρηνοδίκου.»

§5Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ͵ΒΡΞΘʹ περὶ καταδιώξεως τῶν ἀρουραίων καὶ ἀκρίδων. Ὑποβάλλω προσέτι πληροφορίας, ζητηθείσας ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης, περὶ τοῦ διορισθέντος ὑποταμίου Σκαλτσᾶ, καὶ πληροφορίας, ὑπὸ ἑτέρου κυρίου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσήνης ζητηθείσας, περὶ τῶν ἐν ὑπηρεσίᾳ τοῦ Κράτους ταμιῶν, μετ’ ἀναγραφῆς τῆς παρ’ ἑκάστου αὐτῶν κατατεθειμένης ἐγγυήσεως καὶ τοῦ εἴδους αὐτῆς, δηλαδὴ ἐὰν ἦναι κτηματικὴ ἢ χρηματικὴ, ἢ ἀποτελῆται ἐκ χρεωγράφων.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 47). Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐζήτησε τὸν λόγον ὁ κ. Κορομάντζος.

§7ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, διὰ ν’ ἀπευθύνω ἐπερωτήσεις τινὰς πρός τινας τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, καὶ διὰ νὰ ὑποβάλω κατόπιν προτάσεις τινὰς νόμων. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν ἀνεκάλεσε διὰ διατάγματος τὴν ἰσχὺν τοῦ περὶ καταδιώξεως τῆς ληστείας νόμου...

§8ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι.

§9ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν εἶπεν, ὅτι ἐπληροφορήθη ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν εἶχεν ἐκδοθῆ ἡμιεπίσημος διαταγὴ πρὸς τοὺς νομάρχας, δι’ ἧς ἀπηγορεύετο εἰς αὐτοὺς νὰ ἀποφαίνωνται ἐπὶ ψηφισμάτων τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων περὶ χορηγίας δανείων πρὸς τοὺς δήμους. Ἡ ἐγκύκλιος αὕτη ἰσχύει εἰσέτι ἀπὸ τοῦ 1884. Κατὰ ταύτην, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς νομάρχας νὰ ἀποφαίνωνται ἐπὶ ψηφισμάτων τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, ἀφορώντων εἰς συνομολόγησιν δανείων, ἄνευ τῆς προηγουμένης ἀποφάνσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Τὴν ἐγκύκλιον ταύτην, ἥτις ἔκτοτε ἐκτελεῖται ἀπαραμείωτος, θεωρῶ παραβίασιν ἀσύστολον τοῦ περὶ δήμων νόμου. Ὁ περὶ δήμων νόμος ἀναγράφει τὴν ἁρμοδιότητα τῆς ἀρχῆς, ἥτις ἀποφαίνεται ἐπὶ ὅλων τῶν πράξεων τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων. Ἡ ἀρχὴ αὕτη εἶναι ὁ νομάρχης. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ν’ ἀνακαλέσῃ τὴν ἐγκύκλιον ταύτην, ὥστε οἱ νομάρχαι ν’ ἀναλάβωσι τὴν ἐκπλήρωσιν ὅλων τῶν κατὰ νόμον καθηκόντων αὐτῶν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κατὰ τὰς ἀρχὰς τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος διεβεβαίωσε τὴν Βουλήν, ὅτι ἔλαβε μέτρα, ἵνα βεβαιωθῇ περὶ τῆς βασιμότητος τηλεγραφήματος περὶ παραιτήσεως ἑνὸς δημοδιδασκάλου, καὶ ὅτι μετὰ τὴν ἐξακρίβωσιν τῆς βεβαιότητος τοῦ τηλεγραφήματος, ἤθελεν ἐπαναφέρει αὐτὸν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν. Εἶναι, νομίζω, καιρὸς νὰ γείνῃ ἡ ἐξακρίβωσις αὕτη, ἵνα οὕτως ἐπανορθώσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὸ ἀδίκημα, τὸ ὁποῖον ἀκουσίως ἔπραξεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εὐηρεστήθη, ἐπὶ ἐπερωτήσει μου περὶ τῆς Σχολῆς τῶν ἐφέδρων, νὰ ὑποσχεθῇ, ὅτι θὰ προσαγάγῃ εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας, διὰ νὰ συζητήσωμεν περί τε τῆς ἀσυμφωνίας τοῦ νόμου περὶ στρατολογίας σχετικῶς πρὸς τὸν νόμον τῆς Σχολῆς τῶν ἐφέδρων, καὶ περὶ τοῦ νομίμου ἢ μὴ τῆς ἐγκυκλίου, τὴν ὁποίαν ἐξέδωκεν ὡς πρὸς τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν εἰς μαθητείαν ὑποχρέων κληρωτῶν ἐκ τῆς ἐφετεινῆς ἀπογραφῆς, ἂν μέχρι τῆς 1 Δεκεμβρίου δὲν παρευρεθῶσιν ἐν τῇ Σχολῇ. Εἶναι καιρὸς νὰ ἔχωμεν τὰς πληροφορίας ταύτας, αἱ ὁποῖαι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος τούτου. Γνωρίζετε βεβαίως, ὅτι συνεπαρχιώτης μού τις, ὁ ἀοίδιμος Τριανταφυλλίδης, ἀφῆκε κληροδότημα εἰς τὸ ἔθνος πλέον τοῦ ἑκατομμυρίου πρὸς ἀγαθοεργοὺς σκοποὺς, καὶ ἰδίως διὰ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας. Ἐκ τοῦ κληροδοτήματος ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ηὐξήθη διὰ τοῦ ἀνατοκισμοῦ, συνεστήθησαν αἱ Γεωργικαὶ σχολαί, κατὰ τὸ 1891 δὲ συνεστήθη καὶ ὁ Γεωργικὸς σταθμὸς ἐν Βυτίνῃ, πατρίδι τοῦ ἀοιδίμου Τριανταφυλλίδου. Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ συστάσεως Γεωργικοῦ σταθμοῦ ἐν Βυτίνῃ ἀπέδειξεν ἀτελείας τινὰς αὐτοῦ. Μεταξὺ τῶν ἀτελειῶν τούτων εἶναι τὸ τμῆμα τὸ λεπτουργικὸν, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ μαθητευόμενοι ἔπρεπεν ἐντὸς ἐνιαυτοῦ νὰ περατῶσι τὰς σπουδὰς αὐτῶν. Ἀπεδείχθη δὲ, ὅτι εἶναι ἀνεπαρκὴς ὁ χρόνος οὗτος, καὶ τοῦτο ἕνεκα τῆς ἀπειρίας ἢ καὶ τῆς ὑστεροβουλίας τοῦ διευθυντοῦ τοῦ τμήματος. Διότι οὗτος, ἀντὶ νὰ διδάξῃ εἰς τοὺς μαθητὰς τὴν κατασκευὴν ἀθυρμάτων ὁλοκλήρου τῆς συσκευῆς παρ’ ἑκάστου μαθητοῦ, ἐφήρμοσε καταμερισμὸν τῶν ἔργων, καὶ οὕτω μαθητής, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ κατασκευάσῃ π. χ. τὴν δεξιὰν χεῖρα, δὲν ἠδύνατο νὰ κατασκευάσῃ καὶ τὴν ἀριστερὰν ἢ τὸν πόδα τοῦ ἀθύρματος, ἂν τοῦτο ἦτο ἀνδρείκελον, δὲν ἠδύνατο εἷς καὶ ὁ αὐτὸς μαθητὴς νὰ κατασκευάσῃ αὐτοτελὲς ἄθυρμα, κατὰ δὲ τὰς ἐξετάσεις ἀπεδείχθη, ὅτι διὰ τὴν κατασκευὴν ἀθυρμάτων ἀποβαίνει ἀπαραίτητος ἡ σύμπραξις πολλῶν μαθητῶν. Ἐντεῦθεν ἀποβαίνει περιττὴ ἡ διδασκαλία πρὸς κατασκευὴν ἀθυρμάτων. Ἐπίσης ἐπληροφορήθη ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς δασικῆς περιφερείας, ἐντὸς τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ἐνεργῆται ἡ διδασκαλία τῆς δασοκομίας καὶ ὑλοτομίας, εἶναι πολὺ μεγάλη. Ὁ νόμος περιλαμβάνει, ὅτι πρέπει νὰ διδάσκηται ὁ τρόπος τῆς καλλιεργείας τῶν δασῶν, ἡ βελτίωσις τῶν μέσων τῆς ὑλοτομίας, ἡ σχεδιαγράφησις, καὶ ἰδίως ἡ ἀναδάσωσις τῶν ἀποψιλωθέντων μερῶν· πράγματα δηλαδή, διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ ἡ Σχολὴ ὄχι εἰς τόσον μεγάλην περιφέρειαν, ἀλλ’ οὔτε ἐντὸς τοῦ δήμου Νυμφασίας, ἐντὸς τοῦ ὁποίου εἶναι ἱδρυμένος ὁ Γεωργικὸς σταθμός. Διὰ τοῦτο μετεβλήθη τὸ δασονομικὸν τμῆμα εἰς δασονομεῖον, τὸ ὁποῖον εἰς τὰ ἄλλα μέρη τοῦ Κράτους διευθύνεται ὑπὸ χωροφυλάκων. Διετέθησαν ἐκεῖ τριάκοντα χωροφύλακες, οἱ ὁποῖοι περιφέρονται καὶ φορολογοῦσι τοὺς κατοίκους ἐπὶ διαφόροις προφάσεσιν· ἐδόθησαν καταγγελίαι καὶ κατ’ αὐτῶν τῶν μαθητῶν ἀκόμη, διότι παραδειγματισθέντες καὶ οὗτοι ἀπὸ τοὺς χωροφύλακας, ἁμιλλῶνται πρὸς αὐτοὺς περὶ τὰς καταχρήσεις, τὰς δὲ εἰσπράξεις τὰς λαμβάνει τὸ Δημόσιον. Ἐκτὸς δὲ τούτου, διὰ τοὺς μαθητὰς τοὺς ἐξερχομένους ἐκ τοῦ τμήματος τοῦ δασοκομικοῦ οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια. Πολλοὶ μαθηταὶ, οἱ ὁποῖοι ἐξέρχονται, δὲν ἔχουν νὰ κάμουν καμμίαν ἐργασίαν, ἑπομένως καὶ τὸ τμῆμα τοῦτο καταντᾷ τοιουτοτρόπως ἄχρηστον. Δι’ ὃ προήχθην νὰ καταρτήσω πρότασιν νόμου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ τε νόμου περὶ Γεωργικῶν σταθμῶν καὶ τοῦ νόμου περὶ διοικήσεως τῶν δασῶν. Κατὰ τὸ πρῶτον ἄρθρον τῆς προτάσεώς μου, ἡ περιφέρεια περιορίζεται ἐντὸς τοῦ δήμου Νυμφασίας, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὑπάρχει Γεωργικὸς σταθμὸς καὶ ἐντὸς τοῦ ὁποίου ὑπάρχουν ἐκτεταμένα δάση ἐλατῶν καὶ δύναται νὰ γείνῃ ἡ διδασκαλία, περὶ τῆς ὁποίας προβλέπει ὁ νόμος. Διὰ τοῦ δευτέρου ἄρθρου ὁρίζεται, ὅτι ἡ πρόσοδος τοῦ Δημοσίου, ἡ προκύπτουσα ἐκ τῆς ὑλοτομίας ἐν τῇ δήμῳ Νυμφασίας, παραχωρεῖται εἰς τὴν Γεωργικὴν Σχολὴν, ἐπὶ τῷ ὅρῳ νὰ δαπανᾶται αὕτη εἰς ἀναδάσωσιν τῶν ἀπεψιλωμένων μερῶν τοῦ δάσους. Διὰ τοῦ τρίτου ἄρθρου οἱ ἀπόφοιτοι τοῦ δασοκομικοῦ τμήματος, οἱ φέροντες πτυχίον εὐδοκίμου πρακτικῆς ἀσκήσεως, διορίζονται εἰς τὰς ὁριζομένας διὰ τοῦ νόμου περὶ δασῶν θέσεις ἀρχιφυλάκων καὶ δασοφυλάκων. Κατὰ τὸν νόμον τὸν δασονομικὸν, ὁρίζονται 52 ἀρχιφύλακες, οἱ ὁποῖοι λαμβάνονται ἐκ τῆς τάξεως τῶν ὑπαξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς. Αὐτοὶ δὲν ἔχουσι κἀμμίαν ἰδέαν περὶ δασικῆς καλλιεργείας, εἶναι χωροφύλακες, οἱ ὁποῖοι ἐκτελοῦσι καθήκοντα ἐκτελεστικὰ, ἐνῷ οἱ πτυχιοῦχοι τοῦ δασοκομικοῦ τμήματος τοῦ Γεωργικοῦ σταθμοῦ θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ ἐκτελῶσι τὰς ὑπηρεσίας, αἱ ὁποῖαι θὰ τοῖς ἀνατεθῶσιν ὑπὸ τῶν ἐπιθεωρητῶν τῶν δασῶν, πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τοῦ ἀφορῶντος ἐπίσης εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν δασῶν καὶ τὴν ἀναδάσωσιν τῶν ἀπεψιλωμένων μερῶν. Ὅταν δὲ πλεονάζωσι πτυχιοῦχοι, οἱ πλεονάζοντες νὰ διορίζωνται δασοφύλακες. Ὡς δασοφύλακες διορίζονται νῦν χωροφύλακες, ἀποσπώμενοι ἀπὸ τὸν προορισμὸν καὶ τὴν ὑπηρεσίαν, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἀσχολῶνται, καὶ τάσσονται εἰς φύλαξιν δασῶν, γινόμενοι ὄργανα ἀθεμίτου φορολογίας. Ὁρίζεται δὲ διὰ τοῦ ἄρθρου 3 μισθὸς διὰ μὲν τοὺς ἀρχιφύλακας δραχμῶν 100 διὰ δὲ τοὺς δασοφύλακας δραχμῶν 80. Τὸ ἄρθρον 4 διαγράφει τὰ περὶ τῆς ἀποχωρήσεως τῶν ἀρχιφυλάκων καὶ δασοφυλάκων σύμφωνα μὲ τοὺς νόμους τοὺς ἰσχύοντας διὰ τοὺς οἰκονομικοὺς ὑπαλλήλους, διαλαμβάνει δὲ καὶ περὶ τῆς συντάξεως αὐτῶν, συνῳδὰ τῷ νόμῳ περὶ συντάξεως τῶν ἀστυνομικῶν κλητήρων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. Ὁ νόμος περὶ δήμων ἐν ἄρθρῳ 37 μεταξὺ τῶν ὑποχρεώσεων τῶν δήμων ἀναγράφει καὶ τὴν χορήγησιν καταλυμάτων εἰς ὁδοιποροῦντα στρατεύματα ἢ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα. Ἐπῆλθον εἶτα αἱ διατάξεις τοῦ νομοθετικοῦ διατάγματος τοῦ 1834 περὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου, ἀλλὰ τὸ διάταγμα τοῦτο δὲν ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, διὸ τυγχάνει ἄγνωστον εἰς τὰς πλείστας ἀρχὰς καὶ ἐντελῶς ἀγνοεῖται ἀπὸ τὸν λαόν. Διὰ τοῦτο ἐν ἔτει 1880 ἀοίδιμος συνάδελφος ὑπέβαλε πρότασιν νόμου, ἡ ὁποία συνεζητήθη καὶ ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καὶ κατέστη νόμος, ὁ τῆς 18 Ἀπριλίου 1880 περὶ στρατιωτικῶν καταλυμάτων. Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἀφέθη ἔκτοτε ἐγκαταλελειμμένος, διότι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἔλαβε πρόνοιάν τινα νὰ τὸν φέρῃ καὶ διὰ ἄλλου τρόπου εἰς γνῶσιν τοῦ λαοῦ· διὰ τοῦτο καὶ πολλαὶ ἀρχαὶ ἀκόμη, ὄχι μόνον οἱ πολῖται, ἀγνοοῦσι τὸν νόμον ἐκεῖνον, οὐδαμῶς δὲ καὶ οὐδαμοῦ ἐφηρμόσθη διάταξίς τις αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο βλέπετε σήμερον, ὅταν πρόκηται περὶ καταδιώξεως φυγοδίκων ἢ φυγοποίνων, μεταβαίνουν τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα καὶ καταλύουν εἰς τὰς οἰκίας τῶν πολιτῶν, καὶ εἰς τὰς τῶν συγγενῶν τῶν καταδιωκομένων ἀκόμη, τὸ ὁποῖον ἀπαγορεύει ὁ νόμος, ἐκεῖ δὲ θύουσι καὶ ἀπολλύουσι, πολλάκις δὲ καὶ τὰς οἰκογενείας κακοποιοῦσιν. Ἐξέρχονται δημόσιοι εἰσπράκτορες πρὸς ὕπαρξιν φόρων, καὶ ἐνῷ ἡ δημοσία δύναμις, ἡ ὁποία ἀκολουθεῖ, πρέπει νὰ χρησιμεύῃ μόνον πρὸς φύλαξιν τῶν χρημάτων, χρησιμεύει ἐξ ἐναντίας εἰς τὸ καταναγκάζειν τοὺς πολίτας δι’ ἀφαιρέσεως τῆς περιουσίας αὐτῶν, ἤτοι σφαγίων καὶ ἄλλων τροφίμων καὶ εἰδῶν εἰς καταβολὴν τῶν φόρων. Περιοδεύουσιν ἐφοριακοὶ ὑπάλληλοι πρὸς βεβαίωσιν τῶν φόρων, συνοδευόμενοι ὑπὸ στρατιωτῶν, περιοδεύουσιν ἀνακριτικοὶ ὑπάλληλοι, συνοδευόμενοι ὑπὸ δημοσίας δυνάμεως· ἅπαντες οὗτοι ἐκτρέπονται εἰς βιαιοτάτας πράξεις, καταλαμβάνοντες αὐθαιρέτως τὰ οἰκήματα τῶν πολιτῶν καὶ τρεφόμενοι αὐθαιρετώτατα καὶ ἄνευ ἀποζημιώσεως παρ’ αὐτῶν. Ὁδοιποροῦσι στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα καὶ παραλαμβάνουσι ζῷα τῶν πολιτῶν ἢ ἁμάξας, χωρὶς νὰ ζητήσωσι τὴν ἄδειαν τῆς ἐπιτοπίου ἀρχῆς, κατὰ τὸν νόμον, οὐδὲ νὰ πληρώσωσιν ἀγώγιον· οὐδεὶς δὲ ἀντιλέγει αὐτοῖς, καὶ τοῦτο διότι, πλὴν τῶν ἀτελειῶν τοῦ νόμου τοῦ 1880, δὲν ἐλήφθη φροντὶς νὰ καταστῶσι γνωσταὶ αἱ διατάξεις αὐτοῦ εἰς τὸν λαόν. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα ὑπερτάτης ἀνάγκης ἔργον νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου, διὰ τῆς ὁποίας συμπληροῦται ὁ νόμος τοῦ 1880. Ἠρανίσθην διατάξεις ἐκ τοῦ διατάγματος τοῦ 1834, καὶ ἀφῆκα νὰ ἰσχύουν ἐκ τοῦ διατάγματος ἐκείνου αἱ διατάξεις αἱ ἀναγόμεναι ἀκριβῶς εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἀναγνώσω τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, διότι τὸ θεωρῶ σπουδαιότατον...

§10ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Θὰ τυπωθῇ.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ θὰ τυπωθῇ, κύριε Βουλευτὰ, εἶναι περιττὸν νὰ τὸ ἀναγνώσητε.

§12ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Μετεβλήθησαν οἱ ὅροι τοῦ Συντάγματος· ἐνῷ τὸ Σύνταγμα ἀποδίδει κατὰ πρῶτον λόγον εἰς τοὺς Βουλευτὰς τὸ δικαίωμα τῆς ὑποβολῆς τῶν νόμων, τοὐναντίον συμβαίνει παρ’ ἡμῖν· οἱ Βουλευταὶ, καὶ ἂν ὑποβάλωσι πρότασιν νόμου, δὲν ἀξιοῦται αὕτη ἀναγραφῆς ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἐπ’ αὐτῆς τῆς βασιλείας τοῦ Ὄθωνος, ὁπότε εἶχε τὸ δικαίωμα μόνη ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία νὰ ὑποβάλλῃ τοὺς νόμους, ὁ ἀείμνηστος Πήλικας, ὡς βουλευτὴς τοῦ Πανεπιστημίου, ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν προβούλευμα περὶ καταργήσεως τοῦ πολιτικοῦ θανάτου, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη μὲν, ἀλλὰ δὲν ἐκυρώθη.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε λάθος, κύριε Βουλευτά. Ἀπόδειξις, ὅτι προχθὲς ἀκόμη ὁ κ. Βουλευτὴς Ἠλείας ὑπέβαλε νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον συνεζητήθη ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλ’ ἀπεῤῥίφθη. Τὸ ἰδικόν σας θὰ τυπωθῇ καὶ θὰ διανεμηθῇ αὔριον, ὡς καὶ τὸ περὶ Γεωργικοῦ σταθμοῦ. Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 48–49).

§14ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι λοιπὸν, ἅμα τυπωθῇ καὶ τεθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, νὰ τὸ ἀναπτύξω.

§15ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἔγκλημα ἀσύνηθες, ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον διήγειρε τὴν φρίκην καὶ τὴν ἀποτροπίασιν σύμπαντος τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, ἔγκλημα τεῖνον εἰς τὴν διασάλευσιν τῶν βάσεων τῆς κοινωνίας, εἰς τὴν ἀναστάτωσιν καὶ τὴν ἀνατροπὴν τοῦ πολιτειακοῦ οἰκοδομήματος, συνέβη κατ’ αὐτὰς κατὰ συνεδριάζοντος Κοινοβουλίου Κράτους, πρὸς τὸ ὁποῖον ἡ Ἑλλὰς καὶ σύμπας ὁ Ἑλληνισμὸς βαθεῖαν τρέφει εὐγνωμοσύνην διὰ τὸ ἐνεργὸν μέρος, τὸ ὁποῖον εἰς ἑκάστην περίστασιν κρίσιμον τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν ὑπάρξεως, ἀπὸ τοῦ ἀγῶνος ὑπὲρ τῆς ἀνεξαρτησίας ἡμῶν ἕως ἐπ’ ἐσχάτων, ἐν ἡμέραις λυπηρῶν δι’ ἡμᾶς δοκιμασιῶν ἔλαβεν, ἀναδειχθὲν πάντοτε ὑπέρμαχον τῶν δικαιωμάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Καὶ δὲν ἀμφιβάλλω μὲν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπετέλεσεν ἴσως ἤδη τὸ ἐπ’ αὐτῇ, διαβιβάσασα πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν τὰ ἐπὶ τῇ περιστάσει ταύτῃ αἰσθήματά της, νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ καθῆκον τῆς συναδελφότητος καὶ τῆς ἀλληλλεγγύης, ἥτις συνδέει ὅλα τὰ Κοινοβούλια, ἐνδεικνύει, ὅπως καὶ ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος ἐν σώματι ἐκφράσῃ πρὸς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν τὸ αἴσθημα τῆς λύπης καὶ τῆς ἀποτροπιάσεως, μεθ’ οὗ ἤκουσε τὸ τελεσθὲν κατ’ αὐτῆς ἔγκλημα, καὶ τῆς συγκινήσεως, ἣν ᾐσθάνθη διὰ τὸ κατὰ τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς τελεσθὲν εἰδεχθὲς ἔγκλημα. Νομίζω ὅτι θὰ ἦμαι διερμηνεὺς τῶν αἰσθημάτων ἁπάσης τῆς Βουλῆς, προτείνων ὅπως ἡ Βουλὴ ἀναθέσῃ εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐκφράσῃ πρὸς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν τὰ αἰσθήματα ταῦτα, καὶ πρὸς τοῦτο παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν, ἥτις πιστεύω ὅτι θὰ παραδεχθῇ τὴν πρότασίν μου ταύτην.

§16Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐβραδύναμεν πολὺ ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ποιήσωμεν λόγον περὶ τοῦ μεγάλου τούτου δυστυχήματος ἐν Γαλλίᾳ, καὶ νὰ ἐνδείξωμεν τοιουτοτρόπως τὰς συμπαθείας ἡμῶν πρὸς τοὺς συναδέλφους τοῦ Κράτους ἐκείνου, ἀλλ’ ἰδίως νὰ ἐνδείξωμεν τὰς συμπαθείας τῆς Ἑλλάδος πρὸς αὐτὸ τὸ Κράτος, πρὸς ὃ τοσαῦτα ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει. Ὁ λόγος ὅμως τῆς βραδύτητος ὑπῆρξε τὸ ἀτελὲς τῶν πληροφοριῶν ἡμῶν περὶ τοῦ γεγονότος. Μόλις τὸ τελευταῖον ταχυδρομεῖον ἐφανέρωσε πρὸς ἡμᾶς τὸ μέγεθος τοῦ ἐγκλήματος, καὶ προὐκάλεσε καὶ ἐνταῦθα τὸν ἀποτροπιασμὸν, ὃν καὶ ἀλλαχοῦ Βουλαὶ, Κυβερνήσεις καὶ λαοὶ ᾐσθάνθησαν ἐπὶ τῷ ἀπαισίῳ ἀγγέλματι. Ἤδη, ὅτε γινώσκομεν, τί ἐν Γαλλίᾳ ἐγένετο, δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ ἀπηχήσωμεν πάντες πρότασιν, ὁποία ἡ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, καὶ ὁμοθύμως νὰ παρακαλέσωμεν ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε, ὅπως ἐκφράσητε πρὸς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν τὰ αἰσθήματα, ὧν ἐμφορουμένη ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος μετέχει τῶν ἐντυπώσεων παντὸς τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου ἐπὶ τῷ διαπραχθέντι ἐγκλήματι κατὰ τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς.

§17Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ Βουλὴ, ὑποθέτω, δὲν θὰ ἔχῃ ἀντίῤῥησιν, ἵνα ὁ Πρόεδρος, εἴτε ἀγορεύων εἴτε γράφων ἐν ὀνόματι αὐτῆς, διερμηνεύσῃ ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης, ὅτι εἶναι πάμψηφος ἡ γνώμη τῆς Βουλῆς.

§18ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς σημασίας τοῦ διαπραχθέντος ἐγκλήματος καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἰδιαιτέρων αἰσθημάτων τῆς εὐγνωμοσύνης, τὴν ὁποίαν ὀφείλει ἡ Ἑλλὰς πρὸς τὴν Γαλλίαν, ἡ ἀπόφασις αὕτη εἶναι ὁμόφωνος.

§19ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Συμφωνῶ ἐντελῶς πρὸς αὐτό· νομίζω ὅμως, ὅτι μᾶλλον ἔπρεπε νὰ συγχαρῶμεν τοὺς Γάλλους ἀντιπροσώπους, διότι καὶ μετὰ τὴν ἔκρηξιν, ἥτις τόσα δυστυχήματα ἐπήνεγκεν, ἐξηκολούθησαν τὴν συνεδρίασιν, ὡς νὰ μὴ συνέβη τίποτε.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Προεδρεῖον θέλει ἐκτελέσει τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§21Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τηλεγραφικῶς.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§23ΖΑΧΑΡΙΤΣΑΣ. Κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ράλλης, συνεπεία ἐπερωτήσεως τοῦ βουλευτοῦ κ. Σταυροπούλου, προσπαθῶν νὰ δικαιολογηθῇ διὰ τὴν ἐγκύκλιον, τὴν ὁποίαν ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπηύθυνε πρὸς τοὺς νομάρχας τοῦ Κράτους, δι’ ἧς παρήγγελλεν αὐτοῖς ἐπὶ οὐδενὸς τῶν ψηφισμάτων τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων ν’ ἀποφαίνωνται, πρὶν ἢ λάβῃ οὗτος γνῶσιν αὐτῶν καὶ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του, εἶπεν ὅτι τοῦτο ἔπραξε, διότι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἐξέδιδε πράξεις χαριστικὰς, καὶ ἕνεκεν αὐτῶν ὁ δῆμος περιῆλθεν εἰς οἰκονομικὴν δυσχέρειαν. Εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Ἀττικῆς, ὡς ἔχων τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι δημοτικὸς σύμβουλος τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ὀφείλω νὰ ἀπαντήσω καὶ διὰ τὴν ἄδικον μομφὴν, ἣν ἐπέῤῥιψεν εἰς αὐτὸ, καὶ διὰ τὰς ὕβρεις, ἃς, ὡς μὴ ὤφειλε, τῷ ἀπηύθυνε, καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ νὰ συστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ ὑπὲρ τῆς βελτιώσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ δήμου διὰ τῆς ὑποβολῆς εἰς τὴν Βουλὴν τῶν ἀναγκαίων νομοσχεδίων· διότι πράγματι ὁ δῆμος Ἀθηναίων εὑρίσκεται εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, ἀλλ’ οὐχὶ ἕνεκεν τῶν λόγων, οὓς ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς ἐξέθηκεν, ἀλλ’ ἕνεκα λόγων, οὓς θέλω ἐκθέσει. Πολὺ ἀπατᾶται, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι τὴν ἐγκύκλιον ταύτην ἐξέδωκε, διότι δῆθεν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἐξέδιδε χαριστικὰς ἀποφάσεις καὶ ἐζημίου τὸν δῆμον, καὶ ὅτι αὐτὸς ἤθελε νὰ περιστείλῃ τὰς τοιαύτας κακοήθεις, ὡς τὰς ἀπεκάλεσε, πράξεις αὐτοῦ. Τὴν ἐγκύκλιον ἐξέδωκεν εἴτε διότι δὲν εἶχεν ἐμπιστοσύνην εἰς τὸν νομάρχην, καὶ ἤθελε νὰ περιορίσῃ δικαίωμα ἀνῆκον ἀποκλειστικῶς αὐτῷ, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους πολιτικοῦ συμφέροντός του. Διότι, ὡς γνωστὸν τοῖς πᾶσιν, αἱ ἀποφάσεις τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων οὐδὲν ἔχουσι κῦρος, ἐὰν μὴ ἐγκριθῶσιν ὑπὸ τοῦ νομάρχου· καὶ τοῦτο, διότι ἠδύνατο νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι, ὡς ἐκλεγόμενοι ὑπὸ τῶν δημοτῶν τοῦ δήμου, ὃν ἀντιπροσωπεύουσιν, ἐρχόμενοι εἰς συνάφειαν μετ’ αὐτῶν καὶ ἔχοντες ἀνάγκην τῆς ψήφου των, ἠδύναντο νὰ ἐπηρεασθῶσι κατὰ τὴν ἀπόφασίν των καὶ δειχθῶσιν ἐπιεικεῖς πρὸς αὐτοὺς, ἐνῷ ὁ νομάρχης, διοριζόμενος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ οὐδένα ἔχων τοιοῦτον λόγον, ὅπως ἐπηρεασθῇ ὑπὸ τῶν ἐνδιαφερομένων, ὑποτίθεται ὅτι πᾶσαν τοιαύτην ὑπὲρ τὸ δέον χαριστικὴν πρᾶξιν δὲν θέλει ἐγκρίνει. Ὥστε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀπέναντι τῆς δικαιοδοσίας τοῦ νομάρχου εἶναι μηδὲν, καὶ πᾶσα χαριστικὴ πρᾶξις, ἥτις δὲν ἔπρεπε νὰ γείνῃ καὶ ἐγένετο, ἐπιβαρύνει αὐτὸν, καὶ κατ’ ἐλάχιστον, ἢ μᾶλλον κατ’ οὐδὲν, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον. Ἡ ἐγκύκλιος λοιπὸν τὴν δύναμιν ταύτην τοῦ νομάρχου ἐσκόπει νὰ περιορίσῃ, καὶ οὐχὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τὰς ἀποφάσεις, αἵτινες κατ’ οὐδὲν περιορίζονται δι’ αὐτῆς. Διὰ νὰ δειχθῇ ὅθεν εἰλικρινὴς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἔδει τὰς μομφὰς καὶ τὰς ὕβρεις του ν’ ἀπευθύνῃ κατὰ τῶν ἑκάστοτε νομαρχῶν, καὶ οὐχὶ κατὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηναίων, διότι εἰς ἐκείνους δύνανται νὰ ἁρμόζωσιν, ἐὰν ὑποτεθῶσιν ἀληθῆ τὰ παρ’ αὐτοῦ ἐκτεθέντα· ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐνόμισε κατάλληλον τὴν περίστασιν νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηναίων, διότι τοῦτο δὲν φρονεῖ φίλα αὐτῷ, δικαιολογῶν οὕτω καὶ τὴν προσβλητικὴν διὰ τοὺς νομάρχας πρᾶξίν του. Ἀλλὰ καὶ χαριστικαὶ ἀποφάσεις παρὰ τὸ πρέπον ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηναίων δὲν ἐξεδόθησαν. Πᾶσα ἐκδοθεῖσα ἀπόφασις, λόγον εἶχεν εἴτε συμφέροντα αὐτοῦ τοῦ δήμου, εἴτε τὴν ἐπιβαλλομένην αὐτῷ φιλανθρωπίαν. Ποσὸν 15, ἔστω καὶ 20 χιλιάδων δραχμῶν, διατιθέμενον κατ’ ἔτος εἰς τοιαύτας πράξεις παρὰ τοῦ πρώτου δήμου τοῦ Κράτους, εἶναι ἐλάχιστον ἀπέναντι προϋπολογισμοῦ 2,500.000 δραχμῶν, οὐδὲ δύναται νὰ περιαγάγῃ τὸν δῆμον εἰς οἰκονομικὴν δυσχέρειαν· ἄλλως τε δὲ φρονῶ, ὅτι ἐπιβάλλονται αὐτῷ τοιαῦται ὑποχρεώσεις. Ὡς δημοτικὸς σύμβουλος, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Βουλευτὴν Ἀττικῆς, ὅτι οὐχὶ ἐκ χαριστικῶν πράξεων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἢ μᾶλλον τοῦ νομάρχου, περιῆλθεν ὁ δῆμος εἰς οἰκονομικὴν δυσχέρειαν, ἀλλ’ ἕνεκεν τῶν μεγάλων ὑποχρεώσεων, αἵτινες τῷ ἐπεβλήθησαν, μία τῶν ὁποίων εἶναι ἡ ὑποχρέωσίς του εἰς ἀποζημίωσιν τῶν ἰδιοκτητῶν, ὧν τὰ οἰκόπεδα κατελήφθησαν ὑπὸ τῶν ὁδῶν καὶ πλατειῶν τῆς πόλεως. Τὸ ποσὸν τοῦτο μέχρι σήμερον ἀνέρχεται εἰς 6,500,000 δραχμῶν, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ὁποίων διατίθεται τὸ ⅕ τῶν εἰσοδημάτων τοῦ δήμου, καὶ τὸ ὁποῖον ποσὸν κατ’ ἔτος αὐξάνει, καθόσον, ἐνῷ οἱ πιστωταὶ δικαιοῦνται εἰς πληρωμὴν τόκου 8% καὶ 12%, ἐν τούτοις οὐδὲ 3% λαμβάνουσιν ἐκ τοῦ πεμπτημορίου, καὶ διὰ τοὺς ὑπολειπομένους τόκους ἐγείρουν ἀγωγὰς περὶ ἀνακεφαλαιώσεως αὐτῶν, καὶ οὕτως οἱ ὑπολειπόμενοι οὗτοι τόκοι γίνονται ἔντοκον κεφάλαιον. Πολλάκις ἐγένετο σκέψις παρὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ ἐξεφράσθη εὐχὴ εἰς τὰς ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, ὅπως διακανονισθῶσι τὰ πρὸς τοὺς πιστωτὰς τοῦ δήμου χρέη διὰ νόμου εἰς τρόπον τοιοῦτον, ὥστε καὶ ὁ δῆμος ν’ ἀνεκουφίζετο, καὶ οἱ πιστωταὶ νὰ μὴ ἐζημιοῦντο ἐκ τῆς τοιαύτης διακανονίσεως, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε οὐδεμία φροντὶς ἐλήφθη, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως μελετήσῃ τὰς ἑκάστοτε παρὰ τοῦ δημάρχου καὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ὑποβληθείσας αὐτῷ ἐκθέσεις καὶ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τούτου. Ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀνεύρεσιν καὶ αὔξησιν τῶν ποσίμων ὑδάτων τῆς πόλεως ὁ δῆμος Ἀθηναίων ἠναγκάζετο κατὰ διαφόρους ἐποχὰς νὰ δανείζηται παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀρκετὰς ἑκατοντάδας χιλιάδων δραχμῶν, αἵτινες ὅλαι ὁμοῦ ἀνέρχονται εἰς τέσσαρα περίπου ἑκατομμύρια. Τὰ δάνεια δὲ ταῦτα, ἅτινα εἶναι παλαιὰ, εἶχεν ὑποχρέωσιν ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ νὰ συνάψῃ, διότι ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν, πρωτεύουσα τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, μὲ τοσοῦτον πληθυσμὸν, ἦτο ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ ὑδάτων, ὧν παντελῶς θὰ ἐστερεῖτο, ἐὰν μὴ συνήπτοντο τὰ δάνεια καὶ ἐγίνοντο ὑδραυλικαὶ ἐργασίαι, αἵτινες καὶ ἤδη ἐξακολουθοῦσιν. Ἀλλὰ καὶ περὶ ὑδάτων τῆς πόλεως φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ φροντὶς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ εἶχεν εἰσαγάγει ἡ Κυβέρνησις τοῦ καὶ ἤδη Πρωθυπουργοῦ κ. Τρικούπη κατὰ τὸ 1890 περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας εἰς τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἐπιψήφισις ἐματαιώθη ἐκ τῆς κωλυσιεργίας τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως· διότι εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι, ὁσαιδήποτε ἐργασίαι καὶ ἂν ἐκτελεσθῶσιν ἐντὸς τοῦ λεκανοπεδίου τῆς πόλεως καὶ ὁσαδήποτε χρήματα καὶ ἂν ἐξοδευθῶσι, δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν ἡ πρωτεύουσα ν’ ἀποκτήσῃ τ’ ἀναγκαιοῦντα εἰς αὐτὴν ὕδατα. Διὰ τῆς διοχετεύσεως δὲ τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας θέλει εὐεργετηθῆ καὶ ἡ πόλις τοῦ Πειραιῶς, ἥτις κατ’ ἐξοχὴν μαστίζεται ὑπὸ τῆς λειψυδρίας. Περαίνων τὸν λόγον, παρακαλῶ καὶ πάλιν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τοῦ ἀτυχοῦς δήμου τῶν Ἀθηνῶν, ὅστις εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις του, αἵτινες κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ηὔξησαν καταπληκτικῶς, καὶ ἕνεκα τῶν προεκτεθέντων, καὶ ἕνεκα τῆς ἐπεκτάσεως τῆς πόλεως καὶ τῶν ἐπιβληθέντων τῷ δήμῳ βαρῶν διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν ἀστυφυλακήν, εἶναι ἀδύνατον, λέγω, νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις του, ἐὰν μὴ αὐξηθῶσι τὰ εἰσοδήματά του, ὅπερ δύναται νὰ κατορθωθῇ μόνον διὰ νομοθετικῆς προνοίας.

§24ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τυγχάνει, νομίζω, καὶ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἐν διαθεσιμότητι. Ἐπειδὴ ὁ κ. Ὑπουργὸς διετέλεσεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, εἶναι ἐν γνώσει τῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων, καὶ ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσωμεν τὰς γνώμας αὐτοῦ τοῦ ἰδίου περὶ ὅλης τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ δήμου, διότι πραγματικῶς ὁ δῆμος Ἀθηναίων ἔχει ἀνάγκην νὰ παρασταθῇ διὰ τοῦ Προέδρου αὑτοῦ ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἐκθέτοντος τὰ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως αὐτοῦ.

§25Δ. Μ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κλπ.). Ὡς Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἁρμοδία, ὅπως δώσω ἐνώπιον αὐτῆς λόγον, ὡς Ὑπουργὸς δὲ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, φρονῶ ὅτι δὲν εἶμαι ἐγὼ ὁ ἁρμόδιος ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§26ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ἐγὼ ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἐπειδὴ τυγχάνει ὢν Ὑπουργὸς καὶ παρίσταται καὶ ἐδῶ, ἔχει δὲ καὶ τὴν ἰδιότητα τοῦ Προέδρου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Δι’ αὐτὸ, εἶπον, ἐπεθύμουν νὰ ἀκούσωμεν παρὰ τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ τὰ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ δήμου· διότι ἡ Βουλὴ ὀφείλει διὰ τὸν πρῶτον δῆμον τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων, καὶ νὰ συντρέξῃ τὸν δῆμον αὐτὸν, ὅπως ῥυθμισθῶσι τὰ οἰκονομικά του.

§27ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν ἀγόρευσίν του προχθὲς ὁ ἐξ Ἀττικῆς κ. Βουλευτὴς ὑπέδειξεν, ὅτι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Ἀθηναίων προήχθη εἰς τοσαύτην κακοήθειαν, ὥστε κατέστρεψε τὴν περιουσίαν τοῦ δήμου, καὶ ἐκ τούτου ἠναγκάσθη, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔκδοσιν τῆς ἐγκυκλίου ἐκείνης, περὶ ἧς τόσος ἐγένετο λόγος ἐν τῇ Βουλῇ, ἵνα λυτρώσῃ τὴν περιουσίαν ταύτην. Ἐπειδὴ ἡ ὁμιλία τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἀφεώρα καὶ εἰς τὰς παρῳχημένας πράξεις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἐπειδὴ ἐπὶ πολλὰ ἔτη διετέλεσα δημοτικὸς σύμβουλος τοῦ δήμου Ἀθηναίων, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀποφάσεις τοῦ προκατόχου του, δι’ ὧν οὗτος ἀπέῤῥιψεν ἢ ἐπεκύρωσε χαριστικὰς ἀποφάσεις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου περὶ ὑποτροφιῶν, περὶ ἀποζημιώσεως καὶ περὶ δωρεῶν, καὶ ἐξ αὐτῶν ἡ Βουλὴ θὰ μάθῃ, ἐὰν τῳόντι συνετέλεσεν ὁ πρώην ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς εἰς διάσωσιν τῶν συμφερόντων τοῦ δήμου, ἢ συνετέλεσεν εἰς ζημίαν τῶν συμφερόντων αὐτοῦ. Ἐκτὸς τούτου, θὰ παρακαλέσω τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ καὶ ἑτέραν διαταγὴν, ὄχι ἐγκύκλιον, τοῦ αὐτοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, δι’ ἧς κατήργησεν ἕτερον νόμον, τὸν περὶ Ἑλληνικῆς ἰθαγενείας. Εἷς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ εὑρισκόμενος ἐπεζήτησε παντὶ σθένει νὰ βεβαιώσῃ τὰ δικαιώματα τοῦ πολίτου Ἕλληνος, καὶ προσήγαγε πιστοποιητικὸν προξενικῆς Ἑλληνικῆς ἀρχῆς, πιστοποιοῦν ὅτι ἐγεννήθη ἀπὸ Ἕλληνας, ὠνομάζετο δὲ Ἰωάννης ἢ Γεώργιος—δὲν ἐνθυμοῦμαι καλῶς—Σεβαστόπουλος· προσέφυγεν εἰς τὸν δημοτικὸν κατάλογον τοῦ δήμου Ἑρμουπόλεως, καὶ εὑρὼν, ὅτι εἰς τὸν κατάλογον ἐκεῖνον ὑπῆρχε γεγραμμένον τὸ ὄνομα ἑνὸς Σταματίου Σεβαστοπούλου, ἀποβιώσαντος πρὸ ἐτῶν, εἶπεν: «αὐτὸς εἶναι ὁ πατήρ μου, ἀλλ’ ἐλέγετο Σωτήριος καὶ ὄχι Σταμάτιος». Παρουσιάζεται λοιπὸν εἰς τὸν δήμαρχον Ἑρμουπόλεως καὶ λέγει: «Ἐγεννήθην ἀπὸ Ἕλληνας, ἀλλ’ ὁ κατάλογος δὲν φέρει τὸ πραγματικὸν κύριον ὄνομα τοῦ πατρός μου, διότι, ὡς φαίνεται, εἰς τὴν ἐγγραφήν του εἰσεχώρησε λάθος. Σᾶς παρακαλῶ δὲ νὰ μὲ ἐγγράψητε». Ὁ δήμαρχος, μὴ δυνάμενος νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐγγραφὴν τούτου ὡς πολίτου Ἕλληνος, ἀπέῤῥιψε τὴν αἴτησίν του· ἡ ὑπόθεσις μετεβιβάσθη εἰς τὸν νομάρχην Κυκλάδων, οὗτος δὲ, συμφώνως τῷ νόμῳ, ἀποῤῥίπτει ἐπίσης τὴν αἴτησίν του. Μετὰ τοῦτο μεταβιβάζεται ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ θὰ ἴδητε ἐγκύκλιον αὐτοῦ, δι’ ἧς τὸ Ὑπουργεῖον λέγει: «Τί Σταμάτιος, τί Σωτήριος· καλὸν εἶναι τὸ πιστοποιητικὸν τοῦ προξένου. Διατάσσω νὰ ἐγγραφῇ». Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἅπαντα τὰ σχετικά, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ὁ προκάτοχος αὐτοῦ ἐνήργησε πράξεις ἀποβλεπούσας εἰς τὸ συμφέρον τοῦ δήμου, ἢ πρὸς καταστρατήγησιν τῶν νόμων.

§28ΡΑΛΛΗΣ. Παρ’ ἐμοῦ δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ ἐξεδόθη τοιαύτη διαταγή, ἀφορῶσα τὸν Σεβαστόπουλον.

§29ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φέρει ἀριθμὸν 19931 τῆς 14 Ὀκτωβρίου 1893.

§30ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν τὴν ἀναγινώσκετε, κύριε Σταυρόπουλε;

§31ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα (ἀναγινώσκει): «Νομάρχην Κυκλάδων. «Ἐπὶ τῇ ὑπ’ ἀριθ. 7764 ἐ. ἔ. ἀναφορᾷ ἀπαντῶντες, παρατηροῦμεν, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ δημάρχου Ἑρμουπόλεως, ἀρνουμένου νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὸ δημοτολόγιον τοῦ ὑπ’ αὐτὸν δήμου τὸν Γεώργιον Σ. Σεβαστόπουλον, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ὁ ὑπὸ τὸν αὔξοντα ἀριθμὸν 2126 τοῦ δημοτολογίου του ἐγγεγραμμένος δὲν εἶναι ὁ πατὴρ αὐτοῦ Σταμάτιος Σεβαστόπουλος, ἀλλ’ ἕτερός τις Σωτήριος, εἶναι ἀδικαιολόγητος, ἐνόσῳ δὲν ἀποδεικνύει, ὅτι ὑπῆρξεν ἢ ζῇ ἔτι ὁ ὑπὸ τὸ ὄνομα τοῦτο Σωτήριος Σεβαστόπουλος ἐνεργὸς δημότης αὐτοῦ, ἢ τὰ τέκνα αὐτοῦ. «Ὁ αἰτούμενος τὴν ἐν τῷ δημοτολογίῳ τοῦ δήμου Ἑρμουπόλεως ἐγγραφήν του Γ. Σεβαστόπουλος προσάγει ἐπίσημον βεβαίωσιν τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Προξενικῆς ἀρχῆς τῆς Α. Μ. περὶ τοῦ ὅτι ἐγεννήθη ἐκ γονέων Ἑλλήνων, συνεπῶς, κατὰ τὸ ἄρθρον 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου, κέκτηται τοῦ δικαιώματος τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας· κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ περὶ δήμων νόμου αἰτεῖται τὴν ἐν τινι δήμῳ τοῦ Κράτους ἐγγραφήν του, ὡς τοιοῦτον δ’ ἐξελέξατο τὸν δῆμον Ἑρμουπόλεως, ἐν ᾧ καὶ διὰ τῆς γεννήσεως ἔχει κεκτημένον τὸ δημοτικὸν δικαίωμα. «Ὅθεν παραγγέλλομεν ὑμῖν, κύριε νομάρχα, νὰ παρατηρήσητε εἰς τὸν δήμαρχον Ἑρμουπόλεως, ὅτι ὀφείλει νὰ ἐγγράψῃ εἰς τὸ δημοτολόγιον τοῦ δήμου του τὸν ἀναφερόμενον Γεώργιον ἢ Τζωρτζῆν Σταματίου Σεβαστόπουλον, καὶ νὰ ἀναφέρῃ ἡμῖν ἐν καιρῷ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς παρούσης. Ὁ Ὑπουργὸς «Δ. Γ. Ράλλης.»

§32ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀφοῦ ἔχετε τὸ ἔγγραφον, τί τὸ ζητεῖτε παρ’ ἐμοῦ;

§33ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν τὸ ἔχω ἐπίσημον.

§34ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θέλετε ὁλόκληρον τὸν φάκελλον;

§35ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα.

§36ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐπέλθῃ ἡ καταδολίευσις τοῦ νόμου περὶ προσκτήσεως τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας, θὰ ἦτο βεβαίως ἐντελῶς μωρὸν, διότι δυνάμει τοῦ ἐν ἰσχύϊ νόμου οἱονδήποτε ἤθελον, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἠδυνάμην νὰ τὸν βαπτίσω πολίτην Ἕλληνα. Ἐγὼ ἀκριβῶς ἀντετάχθην κατὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου ἐκείνου· δὲν ἐνθυμοῦμαι δὲ περὶ τίνος ὑποθέσεως ἐπρόκειτο· ἡ ὑπηρεσία ἐνήργησε, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἐνήργησεν ἐντὸς τῶν διατάξεων τοῦ νόμου. Ἐπρόκειτο περὶ ἐγγραφῆς εἰς τὸ δημοτολόγιον, καὶ ὄχι περὶ προσκτήσεως τῆς ἑλληνικῆς ἰθαγενείας, διότι αὕτη, δυνάμει τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐγὼ ἐπολέμησα, γίνεται εὐκολώτατα· οἱοσδήποτε, Τοῦρκος; Ἀμερικανὸς, Ἰνδὸς, Ἄγγλος, Γάλλος, δὲν ἔχει παρὰ νὰ δηλώσῃ ὅτι προτίθεται νὰ προσκτήσηται τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἀναφερθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἐπιτύχῃ ταύτην· τοῦτο δ’ ἐγένετο χάριν τοῦ συναδέλφου μας κ. Φωτιάδου ἀκριβῶς τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἀνακηρύξεώς του, ζητήσαντος καὶ ἐπιτυχόντος τὴν Ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν.

§37ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἦτο μωρὸν, κύριε Βουλευτὰ Ἀττικῆς καὶ πρώην Ὑπουργὲ, ἀλλ’ εἶχε τὸν σκοπόν του. Ἂς τὰ εἴπωμεν ἀπὸ τώρα (ἱλαρότης). Διεξήγετο μία δίκη τοῦ Σεβαστοπούλου, καὶ ὤφειλε ν’ ἀποδείξῃ οὗτος, ὅτι, διὰ νὰ ἦναι ἐπίτροπος τέκνων ὑπηκόων Ἑλλήνων, ἔπρεπε νὰ ἦναι πολίτης Ἕλλην. Δὲν ἤθελε τὴν ἰθαγένειαν μετὰ ταῦτα, τότε τὴν ἤθελε. Καὶ δυστυχῶς, ὡς παρετήρησα, εἰς τὴν ἀπόφασιν Σεβαστοπούλου ἐνώπιον τῶν ἐν Ἀθήναις Ἐφετῶν ὁ κύριος Ράλλης ἦτο δικηγόρος, προὐτάθη δὲ ἔνστασις ἀκύρου τῆς δικαστικῆς ἐπιτροπείας, ἥτις ἐπήγετο τὸ ἀπαράδεκτον τοῦ Σεβαστοπούλου ὡς δικαστικοῦ ἐπιτρόπου, τὸν κίνδυνον τοῦ ν’ ἀπολεσθῇ ἡ δίκη περὶ ἀκυρώσεως τοῦ γάμου Βερενίκη μετὰ τῆς ἐπιτροπευομένης, καὶ ἄλλας συνεπείας.

§38ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ ἡ διαταγὴ, τῆς ὁποίας ἐμνημόνευσεν ὁ συμπολίτης μου, φέρει χρονολογίαν 14 Ὀκτωβρίου 1893, ἡ δὲ ὑπόθεσις συνεζητήθη πρὶν ἢ ἐγὼ γίνω Ὑπουργὸς, καὶ ἡ ἀπόφασις τῶν Ἐφετῶν, ἡ ὁποία ἀπέῤῥιψε τὴν ἔφεσιν κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλληνικοῦ Προξενικοῦ Δικαστηρίου, ἐξεδόθη καθ’ ἣν ἐποχὴν ἤμην ἀκόμη δικηγόρος.

§39ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ νομιμοποίησις, ἠξεύρει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, καὶ εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον δύναται νὰ προταθῇ.

§40ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δὲν ἔχει ἀκριβεῖς πληροφορίας ὁ κ. Σταυρόπουλος. Ὁ Σεβαστόπουλος ὑπέβαλεν ἀναφορὰν πρὸς τὸν δήμαρχον Ἑρμουπόλεως ἰσχυριζόμενος ὅτι ὁ πατήρ του εἶχεν ἐγκατασταθῆ ἐν Ἑρμουπόλει πρὸ τοῦ 1829, καὶ ἑπομένως, ὅτι κατὰ τὰ σχετικὰ διατάγματα, τὰ ἐκδοθέντα ὑπὸ τοῦ ἀοιδίμου Καποδιστρίου κατὰ τὸ 1829 καὶ μετ’ αὐτὸν, μέχρι τοῦ 1832, ὡς υἱὸς πατρὸς ἐγκατασταθέντος ἐν Ἑλλάδι πρὸ τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς ἀνεξαρτησίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἐδικαιοῦτο νὰ ζητήσῃ καὶ ἀποκτήσῃ τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν. Ὑπὸ τοιοῦτον τύπον, ἀξιότιμε συνάδελφε, ὑπέβαλεν ὁ ἀναφερόμενος Ἕλλην τὴν ἀναφοράν του πρὸς τὸν κ. δήμαρχον Ἑρμουπόλεως, χωρὶς νὰ διακρίνῃ ἂν ἦτο υἱὸς τοῦ Σταματίου ἢ Σωτηρίου Σεβαστοπούλου, ἀλλ’ ἁπλῶς, ὅτι εἶναι υἱὸς πατρὸς ἐγκατασταθέντος ἐν Ἑλλάδι, ἐκ τῶν προσφυγόντων μετὰ τὴν καταστροφὴν τῆς Χίου, καὶ ἑπομένως, ὅτι κατὰ τὰ μνησθέντα διατάγματα δικαιοῦται νὰ ἀναγνωρισθῇ πολίτης Ἕλλην. Ἀλλ’ ὁ δήμαρχος Ἑρμουπόλεως, βεβαίως ἐν τῷ δικαιώματί του, ἀγνοῶν ἐὰν ὁ αἰτήσας τὴν ἔκδοσιν δημοτικοῦ ἦτο υἱὸς τοῦ ἐγκατασταθέντος; κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἰς τὴν Ἑρμούπολιν, ἠρνήθη, μέχρις οὗ βεβαιωθῇ, ὅτι πράγματι εἶναι ὁ υἱὸς τοῦ πρόσφυγος ἐκείνου. Ὁ νομάρχης Κυκλάδων, ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἀορίστῳ ἀρνήσει τοῦ δημάρχου Ἑρμουπόλεως εἰς τὴν αἴτησιν τοῦ Σεβαστοπούλου, εἶπεν ὅτι καλῶς ἔπραξεν ὁ δήμαρχος. Μεθ’ ὃ τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ διεβιβάσθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Τί κατόπιν ἐγένετο, ἠγνόουν· νῦν δὲ ἀκούω ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μας, ὅτι ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, λαβὼν πάντα τὰ ἔγγραφα ταῦτα ὑπ’ ὄψιν, διέταξε τὸν νομάρχην Κυκλάδων καὶ συνεπῶς καὶ τὸν δήμαρχον Ἑρμουπόλεως νὰ ἐκδώσῃ τὸ ἀπαιτούμενον πιστοποιητικόν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι πρόκειται περὶ ἁπλουστάτου ζητήματος, περὶ ἐκδόσεως δημοτικοῦ ὑπὲρ υἱοῦ πρόσφυγος κατὰ τὸν χρόνον τῆς Ἐπαναστάσεως, διαμείναντος ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ ἀπορῶ, πῶς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, νομικὸς ὢν, συνεσχέτισε τὴν ἔκδοσιν τοῦ δημοτικοῦ μὲ τὴν νομιμοποίησιν τοῦ ἀναφερομένου Σεβαστοπούλου ὡς δικαστικοῦ ἐπιτρόπου μιᾶς ἀνηλίκου Ἑλληνίδος. Βεβαίως θὰ ἐλησμόνησεν, ὅτι ὁ εἰρημένος Σεβαστόπουλος διωρίσθη παρὰ τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλληνικοῦ Προξενείου ἐπίτροπος τῆς Ἑλληνίδος ἀνηλίκου, καὶ ἀνεγνωρίσθη ὡς τοιοῦτος κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος παρὰ τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλληνικοῦ Προξενικοῦ Δικαστηρίου· βεβαίως δὲ τὸ δικαστήριον θὰ εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του ὅλα τὰ ἔγγραφα, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπεδεικνύετο, ὅτι ὁ Σεβαστόπουλος ἦτο Ἕλλην· διότι ἄλλως τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζομεν παρὰ τίνος προεδρεύεται, — παρὰ τοῦ ἐντιμοτάτου τῶν δικαστικῶν προσώπων, τοῦ κ. Ναοὺμ, — ἦτο ἀδύνατον νὰ προβῇ εἰς τὸν διορισμὸν ἐπιτρόπου ἀνηλίκου Ἑλληνίδος, ἀφοῦ μάλιστα ἐπρόκειτο περὶ τῆς γνωστῆς, ὡς λέγεται, σκανδαλώδους ὑποθέσεως. Ἑπομένως παρέλκει ἐντελῶς ἡ παράκλησις τοῦ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιοτίμου συναδέλφου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Οὐδόλως ἤθελον ἀναμιχθῆ εἰς τὸ παρεμπῖπτον ἕτερον ζήτημα, οἰκογενειακὸν ἐντελῶς, — ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τὸ χαρακτηρίσω οὕτω, — τὸ ἀναπτυχθὲν μεταξὺ τῶν ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτῶν καὶ ὡρισμένως μεταξὺ τοῦ πρώην μὲν Προέδρου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀθηνῶν, νῦν δὲ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καί τινων ἐξακολουθούντων νὰ διατελῶσι δημοτικοὶ σύμβουλοι τῆς πρωτευούσης, ὧν καὶ γνωστὸν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἐγκατελείφθη εἰς τὴν τύχην της ὑπὸ τὸ σύστημα τοῦ κ. Τρικούπη. Λέγεται ὅτι ἡ πρωτεύουσα αὕτη πάσχει ἀπὸ ὑδροκέφαλον, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ αἱ Κυβερνήσεις ἀπὸ δεκαετίας, ἐγκαταλείψασαι ὅλας τὰς ἐπαρχιακὰς πόλεις τοῦ Κράτους εἰς τὴν τύχην των, περιορίζονται μόνον, ὁσάκις νομίσωσιν, ὅτι δύνανται ἐπὶ τέλους νὰ σκεφθῶσι καὶ ἐπ’ ὀλίγον διὰ δημοτικὰ ζητήματα, νὰ μεριμνῶσι διὰ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Κράτους.

§41ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι ἰδέα τοῦ Ἰακωβάτου.

§42ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δὲν εἶναι βεβαίως πρωτότυπος, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἐπαλαμβάνηται, ἂν καὶ δυστυχῶς καὶ ἡ πρωτεύουσα οὐδέποτε δεόντως ἐπέσπασε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Συνεχῶς καὶ ἐπὶ πολὺ διατρίβοντες ἐνταῦθα, ἀντιλαμβανόμεθα ποίας μερίμνης τυγχάνει καὶ αὐτὴ ἡ πόλις, ἡ ὁποία εἶναι πρωτεύουσα οὐ μόνον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ταῦτα παρεμπιπτόντως. Θὰ καταλήξω δὲ εἰς τὴν ἐγκύκλιον, περὶ τῆς ὁποίας κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν ὡμίλησάν τινες τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, καὶ σήμερον ἕτερος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἔκαμε λόγον, ὅπως μεμφθῇ τὸν πρώην ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργόν. Δὲν θὰ ὑποστηρίξω τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ συγκεντρωτικὸν σύστημα, ὡς ἔχουσι τὰ παρ’ ἡμῖν, εἶναι τὸ προτιμότερον, διότι βεβαίως αἱ σχετικαὶ ἐπερωτήσεις σκοπὸν ἔχουσι μόνον νὰ μεμφθῶσι τὸ σύστημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τείνει εἰς τὴν ἀπόλυτον συγκέντρωσιν καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει τὴν ἀξίωσιν, ὅτι οὐδὲν δύναται νὰ γείνῃ εἴτε παρὰ τῶν νομαρχῶν, εἴτε παρὰ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, ἐὰν αὐτὸς προηγουμένως δὲν ἔχῃ ἐκφράσει τὴν γνώμην του. Ὑποθέτω ὅτι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὑποβαλόντες τοιαύτην μομφὴν κατὰ τῆς ἐγκυκλίου, τοιοῦτον σκοπὸν εἶχον. Νομίζετε ὅτι, ὡς ἔχουσι τὰ παρ’ ἡμῖν, δὲν ἐπιβάλλεται εἰς πάντα Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν γιγνομένων καταχρήσεων εἰς τὴν δημοτικὴν τοῦ Κράτους διαχείρισιν; Νομίζετε ὅτι ἀρκεῖ μόνον πρὸς τοῦτο ἡ μέριμνα τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν διορισμῶν τῶν νομαρχῶν, ὅταν ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὸ κρατοῦν παρ’ ἡμῖν δημοτικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον πλημμελέστατα λειτουργεῖ; ὅταν γνωρίζῃ, ὅτι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἀποτελούμενον μονομερῶς ἐξ ἑνὸς κόμματος καὶ ἀποφαινόμενον περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοτικῶν, ὑποβάλλει εἰς τὸν νομάρχην τοὺς προϋπολογισμοὺς ἢ τοὺς ἀπολογισμοὺς τῆς δημοτικῆς διαχειρίσεως, ὁ δὲ νομάρχης ἢ ἐγκρίνει ἢ μεταῤῥυθμίζει ἢ ἀκυροῖ τὰς πράξεις ταύτας καὶ ἐπιστρέφει αὐτὰς εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, τοῦτο δὲ, εἴτε διότι νομίζει, ὅτι δὲν συμφέρει νὰ προσβάλῃ τὰς πράξεις τοῦ νομάρχου ἐκείνου, ἢ δι’ ἄλλον λόγον, δὲν ἐφεσιβάλλει τὴν ἀπόφασιν τοῦ νομάρχου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν; Νομίζετε ὅτι οὕτως ἀσφαλίζεται ἡ δημοτικὴ διαχείρισις; Καὶ διὰ νὰ ἐκφρασθῶ σαφέστερον, ὅταν εἰς ὡρισμένον δῆμον τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, κατὰ πλειονοψηφίαν ἀνῆκον εἰς κόμμα τοπικόν, καταρτίζῃ τὸν προϋπολογισμὸν κατὰ τὰ κομματικά του συμφέροντα καὶ ὑποβάλλῃ εἰς τὸν νομάρχην, ὁ δὲ νομάρχης ἢ ἐγκρίνῃ ἢ μεταῤῥυθμίζῃ ἢ ἀκυρόνῃ τὴν ἀπόφασιν, δύναται ἡ μειονοψηφία νὰ ἐφεσιβάλῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ νομάρχου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀφοῦ ἐκ τοῦ νόμου δὲν ἔχει τοιοῦτον δικαίωμα; Ἐντεῦθεν, κύριοι Βουλευταὶ, ἐφ’ ὅσον λειτουργεῖ παρ’ ἡμῖν τοσοῦτον πλημμελῶς τὸ δημοτικὸν σύστημα, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔχει καὶ καθῆκον καὶ δικαίωμα, ἐφορεύων ἐν γένει τὰ τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, νὰ ζητήσῃ προληπτικῶς, λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν τὰ ἀποφασισθέντα παρὰ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, νὰ δίδῃ γνώμην συμβουλευτικὴν εἰς τὰς ὑφισταμένας ἀρχὰς, εἰς τοὺς νομάρχας, διὰ τὰς ὑποβαλλομένας πράξεις τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων. Κατ’ ἀρχὴν εἶμαι εἴπερ τις καὶ ἄλλος κατὰ τοῦ συγκεντρωτικοῦ συστήματος, ἀλλ’ ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν τὰ τῆς δημοτικῆς διαχειρίσεως, εὔχομαι, ἐφ’ ὅσον δὲν μεταῤῥυθμισθῶσι τὰ κατ’ αὐτὴν, οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λαμβάνωσι πρόνοιαν ὁμοίαν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ προκάτοχος Ὑπουργός. Οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἀγνοεῖ, ὅτι συνηθέστατα παρουσιάζονται ζητήματα, εἰς τὰ ὁποῖα μανθάνομεν ὅτι τελοῦνται ἐγκλήματα σπουδαιότατα περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοτικῶν συμφερόντων, καὶ ἐν τούτοις οὐδὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν, διότι κομματικῶς ἡ πλειοψηφία τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἀποφασίζει, ἡ δὲ μειοψηφία, καὶ ἂν ἔχῃ δίκαιον δὲν δύναται νὰ εὕρῃ τὸ δίκαιόν της μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ νομάρχου· ἔχει δεσμευμένας τὰς χεῖρας ἐνώπιον ἐγκλήματος πανηγυρικῶς τελουμένου. Τοῦτο θὰ ὑπομνήσω εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν, ὅστις ἐνόμισεν, ὅτι σήμερον ἐδικαιοῦτο νὰ κάμῃ ὑπόμνησιν εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων, ἐξ ὅσων ἀναγινώσκω ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, εἰς τὸν δῆμον αὐτὸν, τὸν πρωτεύοντα, τοῦ Κράτους φαίνεται ὅτι δὲν ἐτελέσθησαν ὀλιγώτερα ἐγκλήματα παρ’ ὅσα εἰς τοὺς ἄλλους δήμους. Καὶ δὲν διαφεύγει τῆς μνήμης μου, ὅτι καθ’ ἑκάστην ἀναγινώσκω χαριστικὰς πράξεις, ἐνῷ ὁ δῆμος οὗτος εὑρίσκεται εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, πρὸ μικροῦ δ’ ἔτι ἐχαρίσθησαν 200,000 δραχ. δι’ ἐρεύνας ὑδάτων. Καὶ δὲν λησμονῶ τὰς καθ’ ἑκάστην γιγνομένας ὑποτροφίας, ἀφέσεις ἐνοικίων εἰς τοὺς ὀφειλέτας τοῦ δήμου κλπ. Ἀλλὰ δὲν ἀποτελεῖ ἐξαίρεσιν ὁ δῆμος τῶν Ἀθηναίων βεβαίως. Ἡ κατάστασις τῶν δήμων εἶναι ἀπεικόνισμα τῆς ἐν γένει καταστάσεως τοῦ Κράτους· ἐπτωχεύσαμεν ὡς Κράτος, καὶ ἀμέσως ἔσπευσαν νὰ πτωχεύσωσι καὶ οἱ δῆμοι, καὶ θὰ χρεοκωπήσωσιν· ἤκουσα δὲ οὐχὶ μετ’ ἀπορίας τὴν κήρυξιν, ὅτι ὁ δῆμος τῶν Ἀθηνῶν πρόκειται νὰ ἔλθῃ εἰς συμβιβασμὸν διὰ τὰ χρέη του. Τὸ τέκνον μιμεῖται τὴν μητέρα, καὶ θαῤῥαλέως σπεύδει νὰ ζητήσῃ συμβιβασμὸν μὲ τοὺς δανειστάς του.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑπηρεσίας ἐθνικῶν δανείων.

§44ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Μετὰ σπουδῆς ἀλογίστου προέβημεν, κύριοι Βουλευταὶ, εἰς τὴν ἐν οὐ δέοντι κατάργησιν τῆς δεκάτης, εἰς τὴν ἄρσιν τῆς καταναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ τὴν νομισματικὴν ἀφομοίωσιν, εἰς παντοδαπὰ δαπανηρὰ πειράματα, εἰς τὴν κατασκευὴν θωρηκτῶν, εἰς τὴν κατασκευὴν δρόμων καὶ σιδηροδρόμων διὰ δυσαναλόγου πρὸς τὴν χρησιμότητα αὐτῶν δαπάνης, εἰς τὴν ἐπιβολὴν φόρων βαρυτάτων, εἰς τὴν συνομολόγησιν δανείων τοκογλυφικῶν, καὶ εἰς μυρίους ὅσους οἰκονομικοὺς συνδυασμούς, καὶ τελικὸν ἀποτέλεσμα ὅλων τούτων, τῶν μετὰ σπουδῆς, ἐπαναλαμβάνω, ἀλογίστου τελεσθέντων, ἡ χρεωκοπία ἐν τῷ Κράτει, ἡ χρεωκοπία ἐν τῇ κοινωνίᾳ! Ἐπῆλθε, κύριοι Βουλευταὶ, τὸ ἐκ τῆς τοιαύτης ἄφρονος ἡμῶν πολιτείας μοιραῖον τέλος! Καὶ ἀνεκήρυξεν αὐτὸ πανηγυρικῷ τῷ τρόπῳ, καὶ διεσάλπισε καὶ ἐπισήμως ἐπίστωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου αὐτὸς ὁ τὰ πλείονα τολμήσας τολμήματα ἐκ τῶν ἐπενεγκόντων τὴν ἀπαισίαν καταστροφήν! Ὁ αὐτὸς ἤδη, προβαίνων εἰς νέα ἀλόγιστα τολμήματα, προέρχεται εἰς τὴν διακανόνισιν τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἐθνικῶν δανείων διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν προτάσεως, τῆς αὐθαιρέτου καὶ ἀλογίστου καὶ ἀνεπιδέκτου νομοθετικῆς διατυπώσεως, καὶ τῆς προτάσεως ταύτης ἐπεζήτησε κατὰ τὴν τελευταίαν τοῦ Σώματος συνεδρίασιν τὴν ἐπιψήφισιν μετὰ τῆς συνήθους αὐτῷ ἀλογίστου σπουδῆς, οὐδένα προτείνων ἢ δυνάμενος νὰ προτείνῃ λόγον, δικαιολογοῦντα τὴν τοιαύτην σπουδήν. Χάριτας ὁμολογῶ τοῖς κρατερῶς μέχρις ὄρθρου ἀγωνισαμένοις τὸν ὑπὲρ τῆς ἐμπρεπούσης διεξαγωγῆς τῶν κοινοβουλευτικῶν συζητήσεων ἀγῶνα, εἰς αὐτοὺς ὀφείλων, ὅτι μοὶ ἐπιτρέπεται ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐμήν γνώμην περὶ προτάσεως ὁρώσης εἰς τὰ ὕψιστα τοῦ Κράτους συμφέροντα καὶ θιγούσης τὴν ἐθνικὴν τιμήν. Ἔκτροπον, κύριοι Βουλευταί, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, πᾶν ἄλλο ἢ νομοθετικὸν χαρακτῆρα φέρον. Ἐλήφθη τὸ χρῆμα παρὰ τῶν πιστευσάντων εἰς τὴν τιμὴν καὶ τὸ ἀξιόχρεον τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐλήφθη δυνάμει νόμων κανονιζόντων τὰς μεταξὺ τῶν δανειστῶν καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου σχέσεις. Ἐδαπανήθη δ’ ἐφ’ ἃ δεῖ καὶ μὴ δεῖ, ἐπὶ ἔργα παραγωγικὰ καὶ μὴ, εἰς ἐπιστρατεύσεις, εἰς πολιτικὰς ἀνάγκας τῶν ἑκάστοτε ἐν τῇ ἐξουσίᾳ. Ἐλήφθη τὸ χρῆμα καὶ ἐδαπανήθη ὁπωσδήποτε εἰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Ἄρα ἡ καλὴ πίστις, τὸ δίκαιον, ἡ τιμὴ τῆς Ἑλλάδος ἐπιβάλλουσι τὴν ὁλοσχερῆ αὐτοῦ ἀπόδοσιν κατὰ τὰ συμπεφωνημένα. Ἀλλ’ ἐπτωχεύσαμεν, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ διὰ τοῦτο διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ὁρίζεται παροχὴ τοῖς δανεισταῖς τοῦ Κράτους ἀνάλογος οὖσα πρὸς τὰ μέσα αὐτοῦ, εἰς 30 ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν εἰς χρυσὸν καὶ εἰς 50% εἰς τραπεζογραμμάτια. Πλείονα, προσθέτει, δὲν πιστεύει ἂν θὰ δυνηθῇ τὸ Κράτος νὰ προσφέρῃ, διότι, καὶ ὅπως ἐξακολουθήσῃ ἡ Ἑλλὰς ἐκπληροῦσα τὰς τοιαύτας ὑποχρεώσεις, δέον νὰ ὑπάρχῃ, καὶ ὅπως ὑπάρχῃ, ἀνάγκη νὰ ἔχῃ τὰ πρὸς τοῦτο ἀναγκαῖα μέσα. Εὐλογοφανεῖς δοκοῦσιν αἱ τοιαῦται τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δηλώσεις. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἀκριβεῖς καὶ δίκαιαι; Περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ κρίνῃ ἡ Βουλὴ, στερουμένη τῶν πρὸς τοῦτο ἀναγκαίων στοιχείων, μὴ ὑποβληθέντων αὐτῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν σχετικῶν οἰκονομικῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐκ τῆς βασάνου αὐτῶν σύρῃ συμπεράσματα περὶ τοῦ πρακτέου. Ἀλλὰ καὶ τὰ στοιχεῖα ταῦτα ἐὰν εἶχεν ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψει, δύναται νὰ ἐπιψηφίσῃ πρότασιν κανονίζουσαν ὑπὲρ τῶν δανειστῶν παροχὰς παρὰ τὰ συμπεφωνημένα, καὶ τοῦτο αὐτοβούλως καὶ μονομερῶς; Βεβαίως ὄχι διότι θὰ ἐστερεῖτο τοῦ κύρους νόμου νομοθετικὴ δῆθεν πρᾶξις ἢ διάταξις, οὐδὲν ἔχουσα τὸ ὑποχρεωτικὸν ὡς πρὸς τοὺς δανειστάς. Ἄρα ἡ ὑπὸ συζήτησιν πρότασις στερεῖται νομοθετικοῦ χαρακτῆρος, καὶ κακῶς ἑπομένως ζητεῖται ἡ ἐπ’ αὐτῆς ψῆφος τῆς Βουλῆς, ἅτε ὑπαγομένης εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Οὐδεὶς, δοκεῖ μοι, ἀμφισβητεῖ, μετὰ τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν γενομένην μάλιστα δήλωσιν, ὅτι ἡ εἰς ἀκέραιον ἀπόδοσις τῶν ὀφειλομένων τοῖς δανεισταῖς τοῦ Κράτους ἀποβαίνει ἡμῖν ἀδύνατος. Ἀντιπαρῆλθε δὲ δυστυχῶς ἡ ἐποχὴ τῶν μεγάλων πατριωτικῶν ἀρετῶν καὶ τῆς ἐμπρεπούσης ἐθνικῆς ὑψηλοφροσύνης. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἡ Κυβέρνησις, δύναται ἐρειδομένη ἐπὶ τῆς περὶ τῆς θλιβερᾶς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἐνασκοῦσα δικαίωμα αὐτῇ ἀνατεθειμένον, νὰ προβῇ εἰς προτάσεις παροχῶν εἰς τοὺς δανειστὰς τοῦ Κράτους, ἀναλόγων πρὸς τὰ μέσα τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ εἰς διαπραγματεύσεις περὶ ὁριστικοῦ συμβιβασμοῦ. Ἡ περὶ ταῦτα παρέμβασις τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας παρέλκει· ἔργον ταύτης ἔσται νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίσῃ περὶ τελεσθέντος συμβιβασμοῦ, ἐὰν τελεσθῇ. Κακῶς ποιοῦντες, κ. Πρωθυπουργὲ, ἐπιζητήσατε νὰ ἐπιῤῥίψητε τὴν εὐθύνην πράξεων αὐθαιρέτων καὶ ἐκθέσμων κυβερνητικῶν ἐπὶ τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Κακῶς ποιοῦντες ἐπιζητεῖτε διὰ τῆς ὑπὸ συζήτησιν προτάσεως, ἵνα αὐτὴ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ἡ μηδεμίαν ἔχουσα πρὸς τοῦτο ἁρμοδιότητα, κηρύξῃ τὸ Κράτος εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως. Ἀντιβαίνει τοῦτο εἰς τὴν τιμὴν τῆς Βουλῆς, ἐν ἀγνοίᾳ διατελούσης τῆς πραγματικῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, καὶ ἐκθέτετε διὰ τῆς τοιαύτης ὑμῶν πολιτείας τὸν τόπον εἰς δεινὰς προσβολὰς καὶ σπουδαίας ζημίας. Διὰ ταῦτα προτείνω, ὅπως δοθῇ πέρας εἰς τὴν προκειμένην συζήτησιν, ἐπιψηφιζούσης τῆς Βουλῆς πρότασιν λέγουσαν: «Ἡ Βουλή, λαμβάνουσα εἰς σημείωσιν τὴν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν γενομένην θλιβερὰν δήλωσιν, ὅτι τὸ Κράτος διατελεῖ ἐν καταστάσει πτωχεύσεως, καὶ τὰς σκέψεις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως προβῇ εἰς προτάσεις παροχῶν εἰς τοὺς δανειστὰς τοῦ Κράτους ἐκ 30% εἰς χρυσὸν καὶ ἐκ 50% εἰς τραπεζογραμμάτια, καὶ εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν δανειστῶν τοῦ Κράτους περὶ ὁριστικοῦ συμβιβασμοῦ, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Μεγάλως θὰ ἀδικήσῃ ἑαυτὴν καὶ τὴν Πολιτείαν, ἐὰν ἐπιψηφίσῃ πρότασιν κηρύττουσαν εἰς κατάστασιν χρεωκοπίας τὸ Κράτος αὐτὴ ἡ Βουλή.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§46ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ διακόψωμεν ἐπὶ μίαν ὥραν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Γίνεται διακοπὴ μιᾶς ὥρας. (Ὥρα 10 μ. μ. ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§49ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὅτε κατὰ τὴν προχθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς διεκόπη ὁ λόγος μου ἕνεκα τῆς διαλύσεως τῆς συνεδριάσεως μετὰ τὴν γενομένην ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, ἠρώτων ὑμᾶς, ἂν τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἀποπειρᾶται νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἦναι ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνδεικνύουσιν αἱ περιστάσεις, τὰς ὁποίας σήμερον τὸ ἔθνος ἡμῶν διέρχεται καὶ διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ διεξέλθωμεν ἀπὸ τὰς δεινὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, ἐν αἷς σήμερον ὁ τόπος ἡμῶν εὑρίσκεται, καὶ ἂν ἐπιτρέπηται νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι τοῦ μέτρου τούτου λαμβανομένου θὰ δυνηθῶμεν νὰ ῥυθμίσωμεν σκοπιμώτερον τὰ τοῦ μέλλοντος. Ἐγὼ Κύριοι, νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἀμφιβάλλωμεν περὶ τῆς σκοπιμότητος αὐτοῦ. Διότι τί ἔλεγεν ἡμῖν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσάγων τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον; Ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τῆς χώρας δὲν ἔχουσιν ἐξαντληθῆ τελείως, ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς ὅτι εὐποροῦμεν χρημάτων, ἔλεγεν ὅτι τὸ Κράτος ὑπό τινας συνθήκας καὶ ὅρους θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκπληρώσῃ ἀρτίως τὰς ὑποχρεώσεις αὑτοῦ. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ διφυὴς τυγχάνει ὁ χαρακτὴρ τοῦ νομίσματος, διὰ τοῦ ὁποίου πραγματοποιοῦνται αἱ πρόσοδοι τοῦ Κράτους, καὶ τοῦ νομίσματος διὰ τοῦ ὁποίου τελοῦνται ἐν τῷ ἐξωτερικῷ αἱ χρηματικαὶ αὐτοῦ ὑποχρεώσεις, ἐπειδὴ, ἵνα τὸ νόμισμα τὸ ἐξαγόμενον ἐκ τῆς χώρας μετατραπῇ εἰς νόμισμα μεταλλικὸν, διαταράσσεται ἡ νομισματικὴ κυκλοφορία αὐτῆς καὶ καθίσταται ἀδύνατος ἡ ἐκπλήρωσις τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, εἶναι ἀνάγκη νὰ ληφθῇ μέτρον τι, ὅπως κανονισθῇ προσωρινῶς ἡ ὑπηρεσία τῶν ἐθνικῶν δανείων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἐγγυόμενον περὶ τῆς βελτιώσεως καὶ τῆς διευθετήσεως τῶν οἰκονομικῶν ἐν τῷ μέλλοντι. Ἔλεγε πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἐπὶ τῷ σκοπῷ τούτῳ ἡ Κυβέρνησις προῆλθεν εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς ὁμάδας ξένων κεφαλαιούχων, ὁμάδας συμπτυχθείσας ἤδη εἰς μίαν καὶ μόνην, καὶ ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις αὗται ἐξακολουθοῦσι διεξαγόμεναι. Καὶ ἀληθὲς μὲν εἶναι ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις δὲν εἶναι ἔργον εὔκολον, ὅτι εἶναι μὲν δυσχερεῖς, ἀλλ’ ὅτι ἐλπίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ταχέως θὰ ἀχθῶσιν αὗται εἰς αἴσιον πέρας, καὶ ὅτι οὕτω θὰ κατορθωθῇ νὰ προσεγγίσωμεν ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότερον πρὸς τὴν ἀρτίαν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἀπὸ μιᾶς ἤδη δεκαετίας συνειθίσαμεν καὶ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ καὶ ὁ λαὸς αὐτὸς νὰ μὴ ἀποδεχώμεθα ἀνεξετάστως πᾶσαν ἐπαγγελίαν καὶ πᾶσαν ὑπόσχεσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ συνειθίσαμεν εἰς τοῦτο, διότι ἐπὶ μίαν ἤδη δεκαετίαν τὰ πράγματα αὐτὰ πικρῶς διέψευσαν τὰς δοθείσας ἀλλεπαλλήλους ἐπαγγελίας. Καὶ ἐσχάτως ἀκόμη, ἐπὶ τῆς προτέρας Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη, ὅτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεβεβαίου τὴν Βουλήν, ὅτι ἐπέκειτο ὁ θρίαμβος τῆς οἰκονομικῆς αὐτοῦ πολιτικῆς, ἢ μᾶλλον ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτοῦ ἐθριάμβευσε, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι καὶ τότε ἀκόμη ἐν τῇ καρδίᾳ καὶ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰσέδυεν ἡ ψυχρὰ ἀμφιβολία περὶ τῆς ἀκριβείας τῆς ἐπαγγελίας ἐκείνης καὶ περὶ τοῦ τελεσφόρου τῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ....

§50ΦΛΕΣΣΑΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Φέρετε ἔνστασιν;

§52ΦΛΕΣΣΑΣ. Μάλιστα.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολέκτου, τοῦ βουλευτοῦ Μ. Ὀριγώνη).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 115· ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἂς ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§55ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλεγον πρὸ ὀλίγου πρὸς ὑμᾶς, Κύριοι, ὅτι, καὶ ὅταν ἐσχάτως ἀκόμη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεβεβαίου τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ αὐτοῦ πολιτικὴ ἐστέφθη ὑπὸ ἐπιτυχίας, ἐν τῇ καρδίᾳ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ ἔθνους, καθὼς καὶ τοῦ λαοῦ, εἰσήρχετο ἡ ἀμφιβολία περὶ τοῦ γεγονότος τούτου. Καὶ τὰ πράγματα ἐδικαίωσαν τὴν ἀμφιβολίαν ἐκείνην· διότι, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν ὑστέρων, ἀντὶ νὰ τελεσφορήσῃ ἡ πολιτικὴ ἐκείνη καὶ νὰ καταλήξῃ εἰς συνομολόγησιν τοῦ ἐν Λονδίνῳ διαπραγματευομένου μεγάλου δανείου, κατέληξεν εἰς τὴν περιφανῆ ἀποτυχίαν τῶν διαπραγματεύσεων ἐκείνων. Καὶ ἤδη, Κύριοι, κατ’ ἐμὲ, τὴν αὐτὴν σημασίαν ἔχουσιν αἱ ἐπαγγελίαι αἱ δοθεῖσαι παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Μεθ’ ὅλην τὴν προσπάθειαν, τὴν ὁποίαν κατέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅπως διὰ φράσεως ἐντέχνου περικαλύψῃ τὸ πρᾶγμα καὶ διαβεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις αἱ διεξαγόμεναι πρὸς ὁμάδα ξένων κεφαλαιούχων βαίνουσιν αἰσίως, καὶ ὅτι θέλουσιν ἀπολήξει εἰς εὐάρεστον ἀποτέλεσμα, μ’ ὅλα ταῦτα, λέγω, τὸ κάλυμμα τῶν φράσεων τούτων, δι’ ὧν περικαλύπτεται ἡ πραγματικότης τῆς ὑποθέσεως, εἶναι τόσον ἀραχνοϋφὲς, ὥστε ὄπισθεν αὐτοῦ δύναταί τις νὰ διΐδῃ τὸ βαθὺ βάραθρον, πρὸς τὸ ὁποῖον βαίνομεν. Αἰρομένου δὲ τοῦ καλύμματος τούτου, ἐξαφανίζεται πλέον ἡ προσωρινότης τοῦ μέτρου τοῦ λαμβανομένου διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἡ προσωρινότης, τὴν ὁποίαν ὑπέδειξεν ἡ Κυβέρνησις, ὑπολείπεται δὲ ἀρτία ἡ διάρκεια τῆς χρεωκοπίας, καὶ χρεωκοπίας ὑπὸ τὰς χειρίστας συνθήκας. Ἐν τούτοις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεβεβαίου ἡμᾶς, ὅτι, μολονότι ἐπιδιώκεται ὁ διακανονισμὸς τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν μετὰ ξένων κεφαλαιούχων, μολονότι ἐλπίζεται ἡ αἰσία λύσις τοῦ ζητήματος, οὐχ ἧττον, ἐπειδὴ ὑπάρχουσιν ἐπείγουσαι ἀνάγκαι τοῦ Δημοσίου, συμφέρον ἦτο, ὅπως αἱ ἀνάγκαι αὗται κανονισθῶσι διὰ μέτρου προσωρινοῦ. Ἐξεταστέον ὅμως εἶναι, κατὰ πόσον τὸ μέτρον τὸ λαμβανόμενον παρὰ τοῦ Δημοσίου θέλει εἶσθαι προσωρινόν. Δι’ οὓς λόγους, Κύριοι, πρὸ ὀλίγου ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλήν, ἐγὼ τοὐλάχιστον φρονῶ, ὅτι αἱ ἐπαγγελλόμεναι διαπραγματεύσεις οὐδένα ἄλλον ἔχουσι σκοπὸν, εἰμὴ ὅπως περικαλύψωσι τὴν ὁριστικὴν καὶ ἀμετάκλητον χρεωκοπίαν, ἥτις συντελεῖται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Οὕτω, Κύριοι, ἂν αἱ διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεξάγει, ὡς εἶπον, δὲν ἀπολήξωσιν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον προσδοκᾷ, θέλομεν ἔχει χρεωκοπίαν, καὶ χρεωκοπίαν τοῦ χειρίστου εἴδους, καὶ θέλομεν ἴσως εὑρεθῆ ἐν τῷ μέλλοντι εἰς τὴν ἀνάγκην, ὅπως παραβῶμεν καὶ αὐτὰς τὰς ὑποσχέσεις, τὰς διδομένας διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Διότι, ἐὰν στηρίζωνται ἐπὶ τῶν πραγμάτων οἱ λόγοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν ἦναι ἀληθές, ὅτι ἡ χρηματαγορὰ ἡμῶν διαταράσσεται διὰ τῆς ζητήσεως συναλλάγματος ἐν αὐτῇ πρὸς προμήθειαν τοῦ ἀναγκαίου ποσοῦ, ἵνα πληρωθῶσιν αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους αἱ εἰς χρυσόν, τίς τότε ἐγγυᾶται εἰς ἡμᾶς, ὅτι καὶ ὅταν τὰ τρία δεκατημόρια, τὰ ὁποῖα θέλουσι πληρωθῆ προσωρινῶς εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ὅταν, λέγω, τὰ τρία δεκατημόρια ζητηθῶσιν ἐν τῇ ἀγορᾷ ἡμῶν, τὸ συνάλλαγμα δὲν θέλει ὑπερτιμηθῆ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ καταστήσῃ ἀδύνατον καὶ αὐτὴν τὴν πληρωμὴν τῶν προσωρινῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀναλαμβάνομεν; Καὶ ἐν τούτοις εἶναι ἀληθὲς, εἶναι προφανὲς, ὅτι θὰ φθάσωμεν μίαν ἡμέραν εἰς τὸ νὰ χρεωκοπήσωμεν ἐκ δευτέρου, καὶ νὰ εἰσέλθωμεν ἀμετακλήτως καὶ ἄνευ ἐλπίδος βελτιώσεως τοῦ μέλλοντος εἰς τὸ ἀχανὲς καὶ τρικυμιῶδες πέλαγος, τὸ ὁποῖον καλεῖται χρεωκοπία. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεβεβαίου ἡμᾶς διὰ τοῦ λόγου του, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις πρὸς τοὺς ξένους κεφαλαιούχους θέλουσι διεξαχθῆ ἀπὸ τοῦ ἴσου μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ αὐτῶν. Μᾶς ἔλεγεν, ὅτι καὶ συμφέρον εἶναι, καὶ τοῦτο διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιδιώκεται, ὅπως παράσχωμεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν πᾶν ὅ,τι ἐπιτρέπουσιν αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τῆς χώρας, πᾶν ὅ,τι ἐπιβάλλει αὐτὴ ἡ ἠθική. Ἀλλ’ ἆρά γε διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου πράττομεν τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὑπέσχετο ὁ κ. Πρωθυπουργός; καταβάλλομεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπουσι σήμερον αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τῆς χώρας, καὶ ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ὑπαγορεύει ἡ ἠθικὴ ἐν τοιαύταις περιστάσεσι; Πράττομεν ὅ,τι ἐπιτρέπουσιν αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τῆς χώρας, ὅταν τῶν μὲν ἐξωτερικῶν δανείων περιορίζωμεν τὴν ὑπηρεσίαν εἰς τρία μόνον δεκατημόρια, περικόπτωμεν δὲ τὰ χρεωλύσια αὐτῶν, ἐνῷ εὐνοοῦμεν ἰδιαιτέρως τὰ ἐσωτερικὰ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δάνεια, καὶ ἀναλαμβάνομεν τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως πληρώσωμεν εἰς τὸ ἄρτιον αὐτά; ὅταν ἀκριβῶς τὴν αὐτὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ὑπεβάλλετο τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἢ μίαν ἡμέραν ἴσως πρὸ αὐτοῦ, δι’ ἐξαιρετικὴν εὔνοιαν πρὸς τὸ δάνειον τῶν 16,500,000, μετατρέπωμεν αὐτὸ εἰς δάνειον τραπεζικῶν γραμματίων, ἵνα πληρώσωμεν τὴν ὑπηρεσίαν του εἰς τὸ ἄρτιον, πληρώσωμεν δὲ καὶ τὸ χρεωλύσιον αὐτοῦ, ἐνῷ περικόπτομεν τὰ χρεωλύσια τῶν ἐξωτερικῶν δανείων; Πράττομεν ἆρά γε ὅ,τι ἐπιτρέπουσιν αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τῆς χώρας καὶ ὅ,τι ὑπαγορεύει ἡ ἠθική, ὅταν ἐπιλαμβανώμεθα τῶν ὑπεγγύων προσόδων, τῶν καθιερωμένων δι’ εἰδικῶν συμβάσεων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ὡρισμένων δανείων, ὡς τοῦτο θέλει συμβῆ διὰ τὰς προσόδους τῶν μονοπωλουμένων εἰδῶν, πρᾶγμα ὅπερ καὶ αὐτὴ ἡ Πορτογαλία, ἡ περιστᾶσα εἰς τὴν ἀνάγκην, ὅπως μειώσῃ τὰς πληρωμὰς αὐτῆς πρὸς τοὺς δανειστάς της, δὲν ἐτόλμησε νὰ πράξῃ, διότι, ὡς γνωρίζετε, τὸ Πορτογαλικὸν Κράτος ἐσεβάσθη τὸ διὰ τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ ἠγγυημένον δάνειον αὐτοῦ; Πράττομεν ἆρά γε ὅ,τι ἐπιτρέπουσιν αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τῆς χώρας καὶ ὅ,τι ὑπαγορεύει ἡ ἠθική, ὅταν καὶ τὰ ἐξωτερικὰ ἡμῶν δάνεια, προσωρινῶς τοὐλάχιστον, ὡς λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός, θέλωμεν ὑπηρετήσει, πληρόνοντες δι’ αὐτά, ἀντὶ τοῦ νομίμου νομίσματος, νόμισμα πιστωτικόν, καὶ τοῦτο ἠλαττωμένον εἰς τὸ ἥμισυ; Τοιαῦται δὲ εἶναι αἱ ἐγγυήσεις καὶ τοιαῦτα τὰ τεκμήρια τῆς καλῆς πίστεως τοῦ Κράτους, δι’ ἧς οἱ δανεισταὶ καὶ οἱ ξένοι κεφαλαιοῦχοι θέλουσιν ἐνθαῤῥυνθῆ, ὅπως προέλθουν εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἡμῶν, καὶ μάλιστα εἰς διαπραγματεύσεις ἀπὸ τοῦ ἴσου; Τίς ἐξ ὑμῶν, Κύριοι, δύναται νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι ἀπέναντι ὀφειλέτου καταχρωμένου τῆς πίστεως τοῦ δανειστοῦ αὐτοῦ, ἀπέναντι ὀφειλέτου, ὅστις, δολίως φερόμενος, ἀφοῦ ἅπαξ περιέστη εἰς τὴν ἀνάγκην, ὅπως μειώσῃ τὰς πληρωμὰς αὐτοῦ, δὲν ἐκπληροῖ τοὐλάχιστον αὐτὸ ὅπως ἡ ἠθικὴ καὶ ἡ κατάστασις τῆς περιουσίας του ἐπιτρέπουσιν, οὐδεὶς πλέον δανειστής του θὰ ἦναι διατεθειμένος, ὅπως ἔλθῃ εἰς ἄλλην συνεννόησιν μετ’ αὐτοῦ, ἵνα οὕτω διακανονισθῶσι διὰ τὸ μέλλον τὰ τῆς περιουσίας του; Καὶ ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας τελουμένης τῆς χρεωκοπίας, ἀντὶ νὰ ἐλπίζωμεν διαπραγματεύσεις καὶ συμβιβασμὸν μὲ τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, δὲν εἶναι λογικώτερον νὰ φοβώμεθα χεῖρόν τι ἢ τὴν ἔλλειψιν συμβιβασμοῦ; δὲν εἶναι δίκαιον νὰ φοβώμεθα τὴν ξενικὴν αὐτοδύναμον ἐπέμβασιν εἰς τὴν διοίκησίν μας; Εἶναι προφανές, Κύριοι, ὅτι προσωρινὸν δὲν εἶναι τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, εἶναι προφανές, ὅτι εἶναι μέτρον διαρκείας, καὶ διαρκείας, ἥτις εἶναι ἄγνωστον πότε θέλει λήξει· εἶναι ἐπίσης προφανές, ὅτι διὰ τοῦ μέτρου τούτου εἰσερχόμεθα εἰς τὴν χρεωκοπίαν πλησίστιοι, καὶ εἰς χρεωκοπίαν τοῦ χειρίστου εἴδους. Χαρακτηρίζω δὲ, Κύριοι, τὴν χρεωκοπίαν ταύτην ὡς χρεωκοπίαν τοῦ χειρίστου εἴδους, διότι, ἂν ἦναι ἐπιτετραμμένον νὰ συγκρίνῃ τις τὰ ἐν τοῖς Κράτεσι συμβαίνοντα πρὸς τὰ συμβαίνοντα ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν ἀτομικῶν περιουσιῶν, καὶ ἂν οἱ κανόνες τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ τοῦ ποινικοῦ δικαίου, οἱ ἐφαρμοζόμενοι ἐπὶ τῶν ἀτόμων, πηγάζωσιν ἐκ τῆς ἠθικῆς αὐτῆς, δὲν βλέπω διατί ἡ χρεωκοπία, τὴν ὁποίαν συντελοῦμεν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, νὰ μὴ κηρυχθῇ κατὰ πολὺ δολιωτέρα τῆς συνήθους τῶν ἀτόμων. Διότι, ἂν τὰ παραγγέλματα τοῦ ἐμπορικοῦ καὶ τοῦ ποινικοῦ νόμου ἔχωσιν ἰσχὺν ἐπὶ τῶν ἀτόμων, μεγαλειτέραν πρέπει νὰ ἔχωσιν ἰσχὺν καὶ ἐφαρμογὴν ἐπὶ τῶν Κρατῶν· διότι, ἂν, προκειμένου περὶ τῆς περιουσίας ἀτόμων, μόνον διὰ τῆς χρεωκοπίας ἀτιμάζωνται καὶ στιγματίζωνται τὰ ἄτομα ταῦτα, διὰ τῆς χρεωκοπίας ἑνὸς Κράτους στιγματίζεται καὶ ἀτιμάζεται εἷς λαὸς ὁλόκληρος. Ἐκ τῶν σκέψεων τούτων, Κύριοι, ἐγὼ τοὐλάχιστον ἐπείσθην, ὅτι τὸ μέτρον, τοῦ ὁποίου εἰσηγεῖται ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, δὲν εἶναι τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον ἐνεδείκνυτο ἐκ τῶν περιστάσεων αὐτῶν ὡς τὸ μόνον ἁρμόδιον καὶ κατάλληλον πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν τοῦ παρόντος καὶ εὐθετωτέραν τακτοποίησιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἐν τῷ μέλλοντι. Μέτρον τοιοῦτον ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχε λάβει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, καὶ τὸ ὁποῖον ἐκρίθη, ὡς γνωρίζετε, καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ πολὺ περισσότερον ἐπιεικῶς, παρὰ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον λαμβάνεται σήμερον διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, τὸ μέτρον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἤδη, κακῶς σκεπτομένη, κατήργησε, τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις αὐτὴ, προτοῦ ἀκόμη ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ, κατήργησε διὰ μιᾶς ἐγκυκλίου. Ἡμεῖς, Κύριοι, ἀντετάχθημεν τότε εἰς τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως, δι’ οὗ δι’ ἁπλῆς ὑπουργικῆς διαταγῆς κατηργεῖτο νόμος ἐψηφισμένος παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ ἐπικυρωμένος παρὰ τοῦ Βασιλέως. Δὲν ἠδυνήθημεν ὅμως δυστυχῶς νὰ ἀκουσθῶμεν. Καὶ τὸ Σύνταγμα καὶ οἱ νόμοι, καὶ ἡ αὐτοτέλεια τῶν καθεστηκυιῶν ἀρχῶν τοῦ Κράτους προσεδέθησαν καὶ ἐσύρθησαν θριαμβευτικῶς ὄπισθεν τοῦ ἅρματος τῆς αὐταρχικῆς βουλήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Οὕτω, Κύριοι, πολιτευόμεναι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ἔφθασαν εἰς τὸ μοιραῖον σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον ὤφειλον νὰ φθάσωσι μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως. Μεθ’ ὅλην τὴν ἄλλην δεκαετῆ πολιτικὴν, ἑπόμενον ἦτο νὰ φθάσωμεν εἰς ὃ σημεῖον σήμερον ἐφθάσαμεν, εἶναι δὲ γνωστὸν ἀπὸ τοῦδε ὁποῖαι ἔσονται αἱ συνέπειαι τοῦ μέτρου τοῦ λαμβανομένου παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀπὸ τοῦδε ἠρχίσαμεν, Κύριοι, νὰ δρέπωμεν τὰς ἀπαρχὰς τοῦ νομοθετήματος, τὸ ὁποῖον καλούμεθα νὰ ψηφίσωμεν. Ὅπως ἐγνωρίσαμεν ἐκ τῶν διαβιβασθέντων ἐξ Εὐρώπης τηλεγραφημάτων, γενικὴ ἐξέγερσις ἐξεῤῥάγη ἐν πάσαις ταῖς μεγαλοπόλεσι τῆς Εὐρώπης· καὶ ἐκ Λονδίνου καὶ ἐκ Βερολίνου καὶ ἐκ Παρισίων ἀλλεπάλληλα ἔφθασαν τὰ τηλεγραφήματα, δι’ ὧν οἱ κάτοχοι τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων διαμαρτύρονται διὰ τὴν, ὡς λέγουσι, λήστευσιν τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, εἶναι δὲ ἄδηλον, ποῦ θέλει φθάσει ἡ θύελλα, ἥτις μυκᾶται μακρόθεν. Ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ μέτρον τὸ παράγον τὴν θύελλαν ταύτην, τὸ μέτρον τὸ ὁποῖον εἶχε λάβει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὅπως ἀπαντήσῃ προσωρινῶς τὰς ἐπειγούσας ἀνάγκας τοῦ Κράτους, οὐδεμία πρέπει νὰ ὑπολειφθῇ ἀμφιβολία, ὅτι κατὰ πολὺ ἀνώτερον καὶ τελεσφορώτερον ἦτο τὸ μέτρον ἐκεῖνο. Πρό τινων ἡμερῶν ἀνεγνώσθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἄρθρον ξένης ἐφημερίδος, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐχαρακτήρισεν ὡς ἄρθρον ὑποβολιμαῖον, τὴν δὲ ἐφημερίδα ἐκείνην ἐχαρακτήρισεν ὡς φύλλον ἡμερόβιον, ὡς φύλλον πληρονόμενον τόσα κατὰ γραμμὴν διὰ νὰ δημοσιεύῃ ὅ,τι θέλει τις· ἀλλὰ τί θέλει εἰπεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν ἀναγνώσῃ ἓν τῶν ἐγκριτωτέρων, τὸ ἐγκριτώτερον, δύναμαι νὰ εἴπω, περιοδικὸν φύλλον τῆς Γαλλίας, τὴν «Nouvelle Revue», ἐν τῇ ὁποίᾳ κρίνονται τὰ καθ’ ἡμᾶς; Μεταφράζω, Κύριοι, περικοπὴν τοῦ τελευταίου φύλλου τοῦ περιοδικοῦ τούτου τῆς 1 Δεκεμβρίου, ἀφορῶσαν τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος. Τὸ ἄρθρον τοῦτο ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Ἐν Ἑλλάδι ὁ κ. Τρικούπης ἔσπευσε νὰ ἀναστείλῃ τὴν ἔκδοσιν τῶν τίτλων τοῦ Φαῖντιγγ, καὶ ἔδωκεν εἰς τὰς ἁρμοδίας ἀρχὰς δι’ ἁπλῆς ἐγκυκλίου τὴν διαταγὴν νὰ μὴ ζητῶσι πλέον τὴν εἰς χρυσὸν πληρωμὴν τῶν καθιερωμένων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τούτου φόρων. Οἱ φόροι οὗτοι εἶχον εἰσαχθῆ ὑπ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ Ὑπουργοῦ πρὸ τῆς πτώσεώς του, ἵνα χρησιμεύσωσιν ὡς ἐγγύησις τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον διεπραγματεύετο ἐν Λονδίνῳ. Τὸ Φαῖντιγγ διατιμᾶται ἐν τῇ ἀγορᾷ ταύτῃ 50% περίπου, μολονότι ἡ συναλλαγματικὴ διαφορὰ κατέπεσεν εἰς 59%. Οἱ Γερμανοὶ ὁμολογιοῦχοι ταράσσονται καὶ κινοῦνται, ἵνα ἀπαιτήσωσι διεθνῆ μικτὸν ἔλεγχον.» Περαιτέρω δὲ γράφονται τὰ ἑξῆς, προκειμένου περὶ τῆς Ἀργεντινῆς Δημοκρατίας (ἀναγινώσκει): «Εἶναι εὐχετὸν, ἵνα ἡ Ἑλλάς, ἀντὶ νὰ μιμηθῇ τὸ ὀλέθριον παράδειγμα τῆς Πορτογαλίας, συνομολογήσῃ μετὰ τῶν δανειστῶν της, δι’ ἐλευθέρας καὶ τιμίας συνεννοήσεως, συμβιβασμόν· ἡ ἐνεστῶσα κατάστασις τῆς Ἀργεντινῆς Δημοκρατίας ἀποδεικνύει ὅλα τὰ προτερήματα τῆς μεθόδου ταύτης». Ἕπεται δὲ συνέχεια, ἐν ᾗ λέγεται, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἀργεντινῆς Δημοκρατίας εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ νομοθετικὰ μέτρα, δι’ ὧν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως, οὑτωσεί κανονίζονται αἱ ὑποχρεώσεις αὐτῆς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν, ὥστε ταχέως ἐλπίζεται καὶ ἐν Ἀργεντίνῃ καὶ ἐν Εὐρώπῃ ἡ ταχεῖα ἀνάῤῥωσις τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας ἐκείνης. Εἶπον, Κύριοι, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ προέβη εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως, μεθ’ ὃ ἐπῆλθεν ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, εἴτε ἐκ πείσματος, ὥς τινες φρονοῦσιν, εἴτε ἐκ πεποιθήσεως εἰλικρινοῦς. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς τῆς χρεωκοπίας, τῆς δολίας χρεωκοπίας, τὸ ὁποῖον συντελεῖται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δὲν εἶναι γεγονός, τὸ ὁποῖον σήμερον συντελεῖται, εἶναι ἡ λογική, ἡ ἀναπόδραστος συνέπεια τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἐπὶ δεκαετίαν ἀπαρεγκλίτως σχεδὸν ἠκολουθήσαμεν, εἶναι ὁ καρπὸς τῶν κόπων, τοὺς ὁποίους ἐπὶ τόσα ἔτη κατεβάλομεν, ὅπως ἐξαντλήσωμεν τὴν οἰκονομικὴν δύναμιν τῆς χώρας, ὅπως ἐξουθενώσωμεν τὴν πίστιν τοῦ Κράτους. Ὅταν, Κύριοι, ἐπὶ δεκαετίαν ἐπολλαπλασιάζομεν ἀνὰ ἕκαστον προϋπολογισμὸν τὰς δαπάνας τοῦ Κράτους, κατορθώσαντες μετὰ μίαν δεκαετίαν νὰ ὑπερδιπλασιάσωμεν τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν, ὅταν πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων, τὰ ὁποῖα οἱ ψευδεῖς ἐκεῖνοι προϋπολογισμοὶ ἐγκατέλειπον ἑκάστοτε, προσεφεύγομεν εἰς τὴν ἀρωγὴν τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως καὶ συνωμολογοῦμεν δάνεια ἐπὶ βαρυτάτοις ὅροις, ὅταν μετετρέπομεν τὰ ἐσωτερικὰ ἡμῶν δάνεια εἰς δάνεια ἐξωτερικά, καὶ οὕτω πως ἐφυγαδεύομεν τὸ χρῆμα ἐκ τῆς ἀγορᾶς ἡμῶν, ὅταν, ἵνα ἱκανοποιήσωμεν καὶ ἀσφαλίσωμεν προγενεστέρους δανειστὰς ἡμῶν, δανειστὰς παρασχόντας εἰς τὸ Κράτος προκαταβολάς, καὶ ἐπὶ τῷ προσχήματι δῆθεν τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν τῆς χώρας, ἀντὶ πινακίου φακῆς, δύναταί τις εἰπεῖν, ὑπεχρεοῦμεν τὸν τόπον δι’ 135,000,000, ὅταν, παραβιάζοντες τὰς συμβάσεις αὐτὰς περὶ δανείων, ἐδαπανῶμεν τὸ προϊόν αὐτῶν, τὸ διὰ τῶν συμβάσεων προωρισμένον εἰς ἄλλην χρῆσιν, ἐδαπανῶμεν, λέγω, τὸ προϊὸν αὐτῶν πρὸς χρήσεις ἐντελῶς ἀλλοίας ἀπὸ τὰς ὁριζομένας ἐν ταῖς συμβάσεσιν, ἑπόμενον ἦτο, Κύριοι, ὅτι καὶ ἡ πίστις τοῦ Κράτους, ἤθελεν ἔλθει ἡμέρα, καθ’ ἣν θὰ εὑρίσκετο ἐξηντλημένη, ἑπόμενον ἦτο νὰ ἔλθῃ ἡμέρα, καθ’ ἣν νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ἐκπληρώσωμεν ἀρτίας τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας διὰ τῶν συμβάσεων ἐκείνων ἀνελάβομεν. Ἐπὶ δεκαετίαν ἀκατάσχετος μανία, δίψα ἀκόρεστος δανείων ἐπεκράτει παρ’ ἡμῖν, δανείων, τὰ ὁποῖα συνομολογούμενα εἰσήρχοντο εἰς τὸν τόπον ἡμῶν διὰ νὰ χρησιμεύσωσι δῆθεν εἰς μεγάλα ἔργα καὶ προαγωγὴν τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, τὰ ὁποῖα ὅμως ἐχρησιμοποιοῦντο εἰς ὅλως ἀλλοίας ἀνάγκας, τὰ ὁποῖα, ἂν μοὶ ἐπιτρέπηται ἡ ἔκφρασις, ἐτήκοντο καὶ διελύοντο εἰς καπνὸν ἐντὸς τοῦ ἀκορέστου χοάνου, ἐν τῷ ὁποίῳ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὡς ἀλχημιστὴς παρελθούσης ἐποχῆς, παρασκεύαζε τὸ μεγαλεῖον τοῦ ἔθνους. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς κ. Ζυγομαλᾶς, ὁμιλῶν προχθές, παρωμοίαζε τὴν τάσιν ταύτην τοῦ διαρκῶς δανείζεσθαι πρὸς τὴν τάσιν τῶν μορφινομανῶν, πρὸς τὸ πάθημα, ἕνεκα τοῦ ὁποίου οἱ μορφινομανεῖς εἶναι ἠναγκασμένοι, διὰ ν’ ἀναστηλώσωσι τὰς δυνάμεις αὐτῶν, νὰ ποτίζωνται διαρκῶς διὰ τοῦ δηλητηρίου, καὶ δηλητηρίου συνεχῶς αὐξανομένου κατὰ τὴν δόσιν. Καὶ δὲν εἶχεν ἄδικον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, διότι μόνον πρὸς τὸ πάθημα ἐκεῖνο δύναται νὰ συγκριθῇ τὸ πάθημα ἡμῶν καὶ ἡ ἀκόρεστος δίψα τοῦ ἐπὶ μίαν δεκαετίαν ἀδιαλείπτως δανείζεσθαι. Ἀφοῦ ἅπαξ ἠθέλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ὁδηγήσῃ τὸν τόπον τοῦτον εἰς τὸ στάδιον τῆς σπατάλης τοῦ δημοσίου χρήματος καὶ τῆς συμπληρώσεως τῶν ἐλλειμμάτων τῶν προϋπολογισμῶν διὰ τῆς συνομολογήσεως μεγάλων δανείων, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἀκατασχέτως ἐφέρετο πρὸς τὸ βάραθρον, εἰς τὸ ὁποῖον ὠθεῖ τὸν τόπον ἡμῶν, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶχε λάβει πλέον τὴν κτηθεῖσαν ταχύτητα, ἡ ὁποία δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ φέρῃ αὐτὸν καὶ μετ’ αὐτοῦ τὸ ἔθνος εἰς τὸ βάραθρον αὐτό. Ἐγώ, Κύριοι, εἶπον ταῦτα οὐχὶ διότι ἤλπιζον, ὅτι ὁ λόγος μου ἠδύνατο νὰ πείσῃ ὑμᾶς, ἢ νὰ μεταβάλῃ τὴν κρίσιν καὶ πεποίθησιν ὑμῶν, καὶ ἰδίως ἐκείνων, οἵτινες ἔχουσιν ἤδη μορφώσει αὐτήν. Εἶπον ταῦτα ἐκ καθήκοντος, διότι ἐπιθυμῶ, προκειμένου περὶ τόσον σοβαροῦ ζητήματος, νὰ χωρίσω καὶ τὴν ψῆφόν μου καὶ τὴν εὐθύνην μου ἀπὸ τῆς εὐθύνης καὶ τῆς ψήφου ἐκείνων, οἵτινες θὰ δώσωσιν αὐτὴν ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύεται ὀλέθριον διὰ τὸ παρὸν, ὀλέθριον καὶ διὰ τὸ μέλλον τῆς χώρας. Ἐσκόπουν ἐπίσης τὴν ἐκπλήρωσιν καὶ ἑτέρου καθήκοντος. Αἱ συνεδριάσεις ἡμῶν εἰσι δημόσιαι, καὶ ἐν τῇ δημοσιότητι ταύτῃ, τὴν ὁποίαν ὥρισεν ὁ νομοθέτης, δύναται νὰ ἀσκηθῇ ὁ ἔλεγχος τῶν ἐντολέων ἡμῶν περὶ τῆς πολιτείας ἡμῶν, καὶ δύναται νὰ ὁδηγηθῇ ὁ λαὸς εἰς ἀσφαλεστέραν κρίσιν περὶ τοῦ μέλλοντος. Ἐγὼ δὲ, Κύριοι, ἔχω τὴν ἀδιάσειστον πεποίθησιν, ὅτι ἡ κρίσις αὕτη τοῦ λαοῦ θὰ ἦναι βαρεῖα καὶ αὐστηρὰ δι’ ἐκείνους, οἵτινες ὀλιγωροῦσι τῆς εὐημερίας καὶ τῆς τιμῆς αὐτοῦ.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§57ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Συνεδριάζομεν εἰς ἡμέραν ἑορτάσιμον, καὶ συνεδριάζομεν ἐπὶ πέντε ἤδη συνεχῶς ὥρας, συνυπολογιζομένης καὶ τῆς διακοπῆς. Νομίζω ὅτι δὲν κατεπείγει ἡ ἀποπεράτωσις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου (θόρυβος). Ἔλεγον ὅτι δὲν κατεπείγει ἡ ἀποπεράτωσις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου, διότι δὲν ὑπάρχει λόγος, οὔτε οὐσιαστικὸς οὔτε τυπικὸς, νὰ ἐπιμένῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἐπέμενε καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν, ἵνα ἐν μιᾷ νυκτὶ δώσωμεν τέρμα εἰς τὸ μοιρολόγιον, τὸ ὁποῖον δυστυχῶς εἰς ἡμᾶς μόνον ἀνετέθη, διὰ νὰ κλαύσωμεν τὸν μοιραίως ἐπελθόντα οἰκονομικὸν καὶ πολιτικὸν θάνατον τῆς χώρας ἡμῶν. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζῃ, ὅτι κινδυνεύουσι συμφέροντα τοῦ Κράτους ἐκ τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ φοβεροῦ, τοῦ φρικώδους, τοῦ ἀποτροπαίου τούτου νομοσχεδίου, ὀφείλει νὰ δηλώσῃ αὐτὸ ῥητῶς, διότι ἡμεῖς οὐδέποτε θὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, σιωπῶσαν, νὰ ὑποκλέψῃ — ἃς μοὶ ἐπιτραπῇ ὁ χαρακτηρισμὸς αὐτὸς — ἀπὸ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς τοιοῦτον νόμον· θὰ διαμαρτυρηθῶμεν, καὶ θὰ διαμαρτυρηθῶμεν μέχρι τέλους, καὶ ὀφείλομεν νὰ διαμαρτυρηθῶμεν μέχρι τέλους, καὶ ὀφείλομεν νὰ ἀπορῶμεν, πῶς, προκειμένου περὶ τοιούτου νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐννοεῖ, μέχρι τέλους σιωπῶν, νὰ λάβῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς περὶ αὐτοῦ. Καὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ νομοσχεδίου ἀφορῶντος εἰς ἀντικείμενον τοῦ τελευταίου συμφέροντος τοῦ Κράτους, ἐδικαιούμεθα νὰ πιστεύωμεν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ παρέλειπε νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην του, νὰ ἀναπτύξῃ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουσι τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου. Δὲν δικαιούμεθα δὲ νὰ ἀπορῶμεν καὶ νὰ ἐξανιστάμεθα, ἐνῷ πρόκειται νὰ κηρύξῃ ἐπισήμως τὴν χρεωκοπίαν καὶ τὸν θάνατον τῆς Ἑλλάδος, νὰ βλέπωμεν αὐτὸν κεκυφότα καὶ σιωπῶντα; Καὶ ἐπὶ τέλους δὲν δικαιούμεθα νὰ ζητήσωμεν νὰ διαφωτίσῃ οὗτος τὴν Βουλὴν, διὰ τίνα λόγον τῷ ἐπεβάλλετο, ἐκ τίνος λόγου τῷ ἐπετρέπετο νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν, τὴν ὁποίαν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητεῖ, τὴν ἀπεριόριστον ἄδειαν, νὰ κηρύξῃ τὴν Ἑλλάδα πτωχὴν, νεκρὰν καὶ χρεωκοπημένην; Ἐὰν δεχθῶμεν, ὅτι μετὰ ὑπολογισμοὺς λογικοὺς, βασίμους, ἀληθεῖς, ὑπελόγισε τὰ πράγματα καὶ προέβη εἰς τὴν ἐκτίμησιν αὐτῶν, καὶ ὅτι συμπέρασμα τῶν ὑπολογισμῶν του τούτων καὶ τῆς ἐκτιμήσεώς του ἦτο νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον θὰ ὑφαιρέσωμεν ἀπὸ τοὺς δανειστάς μας πλέον τῶν δύο τρίτων ἐκ τῶν πρὸς αὐτοὺς ὑποχρεώσεών μας, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος, ὅπως ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ διαχειρίζηται ἐπὶ δεκαετίαν τὰ δημόσια, ἔπρεπε, λέγω, νὰ ἔχῃ τὸ θάῤῥος νὰ διαφωτίσῃ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ εἴπῃ: «Κύριοι, δὲν ἥμαρτον ἐγώ, ἥμαρτον τὰ πράγματα, αἱ περιστάσεις· σήμερον ἤχθημεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον οἰκονομικόν, ὥστε μᾶς ἐπιβάλλεται εἰλικρινῶς, σπουδαίως, λελογισμένως, ἐν τῷ ἐθνικῷ τούτῳ συνεδρίῳ, χωρὶς νὰ ἀτιμασθῶμεν, χωρὶς νὰ ἀτιμάσωμεν καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ τοὺς ἀπογόνους ἡμῶν, χωρὶς νὰ νὰ προεξοφλήσωμεν τὸ ἐθνικὸν μέλλον, ἐν εἰλικρινείᾳ, ἐν συμπνοίᾳ καὶ ἐπιγνώσει τῆς πραγματικῆς ἡμῶν καταστάσεως, ν’ ἀποφασίσωμεν, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἦναι δυνατὸν ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς οἰκονομικὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν.» Ἀλλ’ ὅταν ἔρχηται καὶ ῥίπτῃ εἰς τὴν Βουλὴν τεμάχιον χάρτου, ὅπερ ὀνομάζει νομοσχέδιον, καὶ ζητεῖ ἀσυζητητεί, ἀνεξετάστως, νὰ ὑφαρπάσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπ’ αὐτοῦ, νομίζει ὅτι ἡμεῖς τυφλῶς, ἀσυζητητεί, ἀκολουθοῦντες αὐτὸν καὶ τὸ ἅρμα του, τὸ ἅρμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπὶ δεκαετίαν συρόμενον ἀλογίστως μᾶς ἔφερεν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, νομίζει ὅτι ἡμεῖς οἱ ἐνταῦθα καθήμενοι δυνάμεθα νὰ σιγήσωμεν καὶ νὰ μὴ διαμαρτυρηθῶμεν; Θὰ διαμαρτυρηθῶμεν μέχρι τῆς τελευταίας στιγμῆς· ἀλλὰ πρὶν ἢ ἐπέλθῃ ἡ ψῆφος, τῆς ὁποίας βεβαίως θὰ τύχῃ ὑπὸ τῆς τυφλῶς ἀκολουθούσης αὐτὸν πλειονοψηφίας, θὰ τὸν παρακαλέσωμεν νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα καὶ ν’ ἀναπτύξῃ, ἐπὶ τίνων βάσεων ἐστήριξε τοὺς ἀριθμητικοὺς ἐκείνους ὑπολογισμούς, τοὺς περιεχομένους εἰς τὸ νομοσχέδιόν του, καὶ πῶς ἤχθη εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι μόνον 30 τοῖς ἑκατὸν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν εἰς τοὺς δανειστάς μας.

§58ΠΑΥΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι ἀγόρευσις αὐτή.

§59ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Gracia, signor dottore (ἱλαρότης), ἀφοῦ τόσον δύνασθε νὰ ἐννοῆτε. Ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω καὶ πάλιν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ἐννοεῖ, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐξηγήσεως, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀναπτύξεως ἐκ μέρους αὐτοῦ, νὰ ψηφίσῃ τὸ βδελυρὸν τοῦτο νομοσχέδιον; Βεβαίως δὲν περιμένω παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ λάβῃ τὸν λόγον· διότι, ἐὰν εἶχε τοιαύτην πρόθεσιν, πρὶν ἢ ἐγὼ τελευταῖος καὶ ἐκ τῶν τελευταίων ὑπομνήσω εἰς αὐτὸν τὸ τοιοῦτο καθῆκόν του, θὰ ἔσπευδε νὰ πράξῃ τοῦτο. Ἀλλά, κύριε Πρόεδρε, νομίζετε, ὅτι δύναται ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὰ χρονικὰ τῶν Βουλῶν ὁμοία περίπτωσις; νομίζετε ὅτι δύναται νὰ εὑρεθῇ Πρωθυπουργός, ὑποβαλὼν εἰς τὴν Βουλὴν τοιοῦτο νομοσχέδιον, δι’ οὗ ζητεῖται νὰ κηρυχθῇ τὸ Κράτος εἰς κατάστασιν δολίας χρεωκοπίας καὶ νὰ αὐτοκτονήσῃ, καὶ Βουλή, ἡ ὁποία θ’ ἀποδεχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο μὲ τοιαύτην ἀνοίκειον σιγὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Θὰ τὸ πράξῃ ἡ Βουλὴ τοῦ 1893; Ἀλλ’ ἐλπίζω, ὅτι τοιαύτη Βουλὴ, δεχομένη τοιαῦτα νομοσχέδια, τείνοντα εἰς τὸν οἰκονομικὸν θάνατον τοῦ Κράτους, δὲν θὰ χαρακτηρισθῇ ὑπὸ τῆς ἱστορίας ὡς ἀντιπροσωπεύουσα τὸ Κράτος. Ἐδικαιούμην ἑπομένως νὰ πιστεύω, καὶ δικαιοῦμαι ἐπαναληπτικῶς νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἵνα εὐαρεστηθῇ νὰ ἀναπτύξῃ πρὸς ἡμᾶς, πῶς κατώρθωσε νὰ ἀχθῇ εἰς συμπέρασμα, ὅτι τὸ Κράτος ἡμῶν δύναται μόνον νὰ ἐπαρκέσῃ ἔν τε τῷ παρόντι καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ἀποδίδον πρὸς τοὺς δανειστάς του ἐκ τῶν ὀφειλομένων ἔλασσον τοῦ ⅓. Καὶ βεβαίως, ἐφ’ ὅσον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν δικαιολογήσῃ τὴν αὐθαίρετον μονάδα, τὴν ὁποίαν ἔθεσεν ὡς βάσιν τοῦ συμβιβασμοῦ, οἱ δανεισταί μας δικαιοῦνται νὰ πιστεύωσιν, ὅτι τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν δὲν ἐπτώχευσεν, ἀλλὰ ἐχρεωκόπησε δολίως. Διότι ὑπάρχουσιν ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ὅλως ἀντίθετον γνώμην, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι τὸ μέτρον τὸ ἀριθμητικὸν, τὸ προτεινόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι ὑπερβολικόν· ὑπάρχουσι δὲ ἄλλοι, ἴσως οἱ πλείονες, οἱ ὁποῖοι γνωρίζουσιν, ὅτι τὸ ἀριθμητικὸν τοῦτο μέτρον εἶναι λίαν ἐπιεικές. Ὥστε πρέπει νὰ γείνῃ γνωστὸν διὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τοὺς δανειστὰς, ποῖαι εἶναι αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τοῦ Κράτους, ὅτι εἴχομεν τόσα, καὶ τόσα ἐδόσαμεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα περισσότερα νὰ δώσωμεν, καὶ ἑπομένως δὲν τοὺς ἠπατήσαμεν, καὶ ὅτι δὲν τοὺς ἐδολιεύθημεν. Νὰ γείνῃ γνωστὸν καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ ἐκτὸς, ποῖαι εἶναι αἱ οἰκονομικαὶ ἡμῶν δυνάμεις, καὶ εἰς πόσα ἑκατομμύρια ἀνέρχονται αἱ πρόσοδοι ἡμῶν, καὶ πόσαι εἶναι αἱ τακτικαὶ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους, καὶ πόσα εἶναι τὰ περισσεύματα. Ἀλλὰ ταῦτα γνωρίζομεν ἡμεῖς μόνον ὑποθετικῶς. Ἀκριβῶς καὶ λελογισμένως δύναται νὰ γνωρίζῃ αὐτὰ μόνον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἔχει καθῆκον, πρὶν ζητήσῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, νὰ εἴπῃ: «Σᾶς ζητῶ τὴν ἄδειαν, νὰ ἔλθω εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν δανειστῶν μου (οὐχὶ δολίως καὶ χρεωκοπικῶς, ὡς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἐπιδιώκει). Νομίζω δὲ, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος καὶ μέχρις ὁριστικοῦ διακανονισμοῦ τῶν οἰκονομικῶν μας τὰ Κράτος δὲν δύναται νὰ παράσχῃ πλέον τῶν 30 ἐπὶ τοῖς ἑκατόν.» Εἶχε καθῆκον ἐπίσης, τοιαύτην πρότασιν ὑποβαλὼν, νὰ ἀναπτύξῃ, νὰ δικαιολογήσῃ αὐτὴν, καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι δι’ αὐτοὺς καὶ δι’ ἐκείνους τοὺς λόγους τὸ Κράτος δὲν δύναται ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ παράσχῃ πλείονα. Ἀλλ’ ἐὰν καὶ ἐφ’ ὅσον ζητῇ νὰ λάβῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἀσυζητητεὶ, ἡμεῖς μὲν ἐξ ἐθνικοῦ καθήκοντος ἀποκρούομεν πᾶσαν ὑπόνοιαν, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ζητεῖ νὰ κηρύξῃ τὸ Κράτος εἰς δολίαν χρεωκοπίαν, ζητεῖ νὰ ἐξαπατήσῃ τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, ἀλλ’ οἱ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης θὰ ἔχωσι πολὺ δίκαιον νὰ εἴπωσιν, ὅτι ἐπιδιώκομεν νὰ τοὺς ἐξαπατήσωμεν, ἐπιδιώκομεν νὰ τοὺς δολιευθῶμεν· καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Ἑλλάδος, ὑποβαλὼν τοιοῦτο νομοσχέδιον, δὲν εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ δικαιολογήσῃ τὴν βάσιν καὶ νὰ ἀναπτύξῃ τοὺς λόγους, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστήριξε τὸ ποσὸν τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας θὰ ἐκπληρώσῃ τὸ Κράτος πρὸς τοὺς δανειστάς του, Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι καθῆκον καὶ δικαίωμα ἡμῶν, ὡς καὶ ἁπάσης τῆς Βουλῆς, εἶναι, νὰ ζητήσωμεν, καὶ χάριν αὐτοῦ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ καὶ χάριν τοῦ ἠθικοῦ καὶ ὑλικοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους, νὰ εὐαρεστηθῇ οὗτος νὰ μᾶς ἀναπτύξῃ καὶ μᾶς ὑποδείξῃ τὰς βάσεις ἐκείνας, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστήριξε τοὺς ὑπολογισμούς του, ὅπως ὑποβάλῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἐπὶ τοιούτων λόγων ἐρειδόμενοι, νομίζω ὅτι δικαιούμεθα νὰ ζητήσωμεν τὴν ἀναβολὴν τῆς περαιτέρω συζητήσεως τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἀπεκδεχόμενοι παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι θὰ νομίσῃ καθῆκον αὐτοῦ ἐπὶ τέλους, ἔστω καὶ δι’ ὀλίγων λέξεων, νὰ παραστήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα μάθῃ καὶ αὐτὴ καὶ ὁ ἔξω κόσμος, ἐπὶ τίνων βάσεων ἐστήριξε τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον...

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτά, εἰκοσάκις ἴσως ἐζητήσατε μέχρι τοῦδε τοῦτο. Τὸ ἤκουσεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός.

§61ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι μηχανή, ἡ ὁποία γυρίζει.

§62ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐλησμόνησα ὅτι προεῖπον τοῦτο. Ἀλλὰ τὸ ἀντικείμενον εἶναι τόσῳ σπουδαῖον, ὥστε πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ δεκάκις καὶ ἑκατοντάκις, ἵνα ἐννοηθῇ... Δὲν πρόκειται, Κύριοι, περὶ κοινοῦ νομοσχεδίου· πρόκειται περὶ τοῦ πολιτικωτέρου ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου εἰσήχθη εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλήν· πρόκειται ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, ἂν ἡ Ἑλλὰς θὰ ζήσῃ εἰς τὸ μέλλον, ἢ θ’ ἀποθάνῃ. Καὶ δὲν ἀγνοῶ τὸ λεγόμενον, ὅτι τὰ ἔθνη καὶ τὰ Κράτη δὲν ἀποθνήσκουσι, γνωρίζω ὅμως δυστυχῶς ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι ταῦτα, περιερχόμενα εἰς πενίαν καὶ ἀφάνειαν, ἐξαφανίζονται. Εἰς πενίαν καὶ ἀφάνειαν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐπιδιώκει νὰ ἐξωθήσῃ τὴν Ἑλλάδα. Καὶ ἀγνοῶ ἂν ἀπὸ τῆς πρώτης Ἐθνικῆς Συνελεύσεως μετὰ τὴν κήρυξιν τῆς ἀνεξαρτησίας εἰσήχθη εἰς Ἑλληνικὸν Συνέδριον ζήτημα τοιαύτης σοβαρότητος. Ἴσως κατὰ τὴν ὥραν ταύτην, διατελοῦντες ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν τῶν κομματικῶν ἀρχῶν, δὲν ἀντιλαμβανόμεθα τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ψηφίσατέ το, κύριοι συνάδελφοι· ἀλλὰ δὲν θὰ παρέλθωσι πολλαὶ ἡμέραι, καὶ ὑμεῖς οἱ ἴδιοι θ’ ἀντιληφθῆτε, ὅτι διεπράξατε ἔργον οὐχὶ υἱοῦ πρὸς μητέρα ἀλλὰ προγονοῦ πρὸς μητρυιάν· διότι μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θ’ ἀντιληφθῆτε, ὅτι τ’ ἀποτελέσματα τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον θὰ ψηφίσητε, θὰ καταδικάσωσι τὴν Ἑλλάδα ὄχι μόνον εἰς τὸν οἰκονομικόν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν πολιτικὸν θάνατον.

§63ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι δά!

§64ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Βεβαίως δὲν ἀπορῶ, διότι σεῖς διαφωνεῖτε. Τοιαύτη εἶναι ἡ κοινοβουλευτικὴ ἡμῶν κατάστασις, εἰς τοιαῦτα ἀποτελέσματα ἄγει ὁ παρ’ ἡμῖν κοινοβουλευτισμός. Ἀλλὰ μὴ προχωρεῖτε περαιτέρω, σᾶς παρακαλῶ· δὲν πρόκειται περὶ κοινοῦ ἔργου τῆς Βουλῆς, πρόκειται περὶ ἐκτάκτου· εἰς ἡμᾶς δὲ δυστυχῶς ἔλαχεν ὁ κλῆρος νὰ κηρύξωμεν τὴν Ἑλλάδα εἰς κατάστασιν πολιτικοῦ καὶ οἰκονομικοῦ θανάτου! Αὔριον βεβαίως, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὅταν ἴδωμεν τ’ ἀποτελέσματα αὐτοῦ, θὰ τρίβωμεν πάντες τὰς χεῖρας, καὶ θὰ λέγωμεν, ὅτι τοιαύτη ἦτο ἡ μοιραία κατάστασις, δὲν ἠδύνατο ἄλλως γενέσθαι. Ὁμολογῶ ὅτι, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα σήμερον, ἐπιβάλλεται τὸ μοιραῖον αὐτὸ ἀποτέλεσμα τῆς Τρικουπικῆς πολιτικῆς, ἀλλ’ ἐπιβάλλεται οὐχὶ ὑφ’ οὓς ὅρους τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐνέχει, ἐπιβάλλεται οὐχὶ ὑπὸ τὴν διατύπωσιν τὴν χρεωκοπικὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, οὐχὶ ὑπὸ τὴν διατύπωσιν τὴν ἀόριστον, τὴν προσωρινὴν, διὰ τῆς ὁποίας νομίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐξουσιοδοτούμενος δύναται νὰ προέλθῃ εἰς συμβιβασμὸν μετὰ τῶν δανειστῶν, οὐχὶ διὰ τοῦ κατεσπευσμένου τρόπου, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνόμισεν οὗτος, ἐπὶ τεσσαράκοντα ἡμέρας διατελῶν ἐν τῇ Κυβερνήσει, ὅτι μόνον τὴν προπαραμονὴν τῆς λήξεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους ἠδύνατο νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ νὰ ζητήσῃ ἀπνευστὶ τὴν ψήφισιν τοιούτου ἀποτροπαίου νομοσχεδίου. Καὶ ὅτι περὶ τοιούτου νομοσχεδίου πρόκειται, βεβαίως οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἀμφιβάλλει. Πρόκειται περὶ κομματικοῦ νομοσχεδίου; Οὐχί. Πρόκειται περὶ τακτοποιήσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα ἀτυχῶς διὰ τῆς δεκαετοῦς πολιτικῆς τοῦ ἀρχηγοῦ σας, Κύριοι ἐκ τῆς δεξιᾶς, περιῆλθον εἰς τὸ νῦν χρεωκοπικὸν σημεῖον, καὶ ἔχομεν καθῆκον πάντες νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν διαῤῥύθμισιν ὅπως δήποτε αὐτῶν καὶ τὴν ἐξασφάλισιν τῆς τιμῆς τῆς Πατρίδος· ἀλλ’ ἔχομεν καὶ καθῆκον ἐπὶ τέλους, διὰ νὰ μὴ παρεξηγηθῶμεν, διὰ νὰ μὴ νομίσωσιν οἱ ξένοι, ὅτι εἰσήλθομεν ἐνταῦθα μόνον ἵνα ἀποδεχθῶμεν ἁπλῶς ἐκ συμπαιγνίας ἐθνικῆς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀτασθάλως καὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἐτόλμησε νὰ ἀποδείξῃ τοὐλάχιστον τὴν νόμιμον βάσιν, ἔχομεν καθῆκον, λέγω, νὰ τὸν παρακαλέσωμεν νὰ εὐαρεστηθῇ ἐπὶ τέλους,—καὶ πάλιν τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἂν καὶ δὲν ἐλησμόνησα τὴν ὑπόμνησιν τοῦ κ. Προέδρου,—νὰ δηλώσῃ τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Διὰ τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, δι’ ὑμῶν τελευταῖον παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου νὰ ὑποβάλῃ κατάστασιν ἐν γένει τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τοῦ Κράτους κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν καὶ τῶν προσδοκωμένων ἐν τῷ μέλλοντι, ἵνα ἐν ἐπιγνώσει ἡ Βουλὴ ἐκτιμήσῃ, ἂν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ᾖναι σύμφωνον τῷ ὄντι πρὸς τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ τόπου. Ἐφ’ ὅσον δὲν ὑποβάλῃ ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς τοιαύτην κατάστασιν, νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἀναβάλῃ τὴν περαιτέρω συζήτησιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καὶ πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω τὴν σχετικὴν πρότασιν.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποβάλλετε πρότασιν ἀναβολῆς;

§66ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Βεβαίως, μέχρις ὅτου ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ὑποβάλῃ κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεώς σας.

§68ΒΑΛΛΗΝΔΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως βεβαίως.

§69ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν εἶναι 15, κύριε Πρόεδρε.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζουσι τὴν πρότασίν σας 15 Βουλευταί, κατὰ τὸν Κανονισμόν;

§71ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως ὑποστηρίζομεν τὴν πρότασιν περὶ ἀναβολῆς· διότι εἶναι πρωτάκουστον εἰς τὰ χρονικὰ τῶν πεπολιτισμένων Κρατῶν νὰ ἔρχηται μία Κυβέρνησις, ἓξ μῆνας ἀφ’ ἧς ἐκήρυττεν ἀπὸ τοῦ ἐθνικοῦ βήματος τὴν ἐπάρκειαν τῆς χώρας, καὶ νὰ ῥίπτῃ ἓν νομοσχέδιον τοιοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου περικόπτονται κατὰ 70% αἱ ὀφειλαὶ τοῦ Δημοσίου, καταῤῥίπτονται πᾶσαι αἱ ἐγγυήσεις καὶ νοσφίζεται τὸ Δημόσιον καὶ δημεύει ὑπὲρ ἑαυτοῦ πάσας τὰς ὑπεγγύους προσόδους, χωρὶς κἀμμία λέξις νὰ λεχθῇ ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εἶναι ὑπεύθυνος διὰ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, ἐξηγοῦσα τὴν κατάπτωσιν ταύτην τῆς πίστεως τοῦ Κράτους. Καὶ ἄλλα Κράτη εὑρέθησαν εἰς δυσχερῆ θέσιν, ὁμοίαν πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς διερχόμεθα σήμερον· ἀλλ’ ἐθεώρησαν καθῆκον αἱ Κυβερνήσεις τῶν Κρατῶν ἐκείνων καὶ αἱ Βουλαὶ νὰ μὴ παίξωσι μὲ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, νὰ μὴ παίξωσι μὲ τὰ ἱερώτερα, μὲ τὴν ὕπαρξιν τὴν ἐθνικήν. Καὶ ἐν τούτοις ἡμεῖς πρὸ τοῦ παιγνίου τούτου παριστάμεθα ἀπὸ ἡμερῶν πάντες. Ἔλεγον πρό τινων ἡμερῶν, ὅτι ἡ λαῖλαψ αἰωρεῖται ὑπὲρ τὰς κεφαλάς μας· ἡ λαῖλαψ ἐξεῤῥάγη ἤδη καὶ καθ’ ἡμέραν ἀναγγέλλονται συστάσεις ἀμύνης καὶ παραστάσεις καὶ διαμαρτυρίαι, ἡμεῖς δὲ σπεύδομεν νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον χωρὶς νὰ γνωρίζωμεν τί αὔριον τέξεται ἡ ψῆφος, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ δώσωμεν. Ἀκριβῶς διὰ τοῦτο θεωρῶ τὴν πρότασιν τοῦ συναδέλφου μου ὡς πρότασιν στηριζομένην ἐπὶ τὸ συμφέρον τὸ ἐθνικὸν, ὡς πρότασιν στηριζομένην ἐπὶ τὸ συμφέρον τῆς Βουλῆς αὐτῆς, ἡ ὁποία, ἂν ἀπέβαλε πᾶν ἄλλο αἴσθημα, ἂς ἔχῃ τοὐλάχιστον ἐν ἑαυτῇ τὸ αἴσθημα τῆς αὐτοσυντηρήσεως.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ἡρ. Καλαμπάκα καὶ Π. Μερλοπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 123, ἐξ ὧν 21 ὑπὲρ τῆς περὶ ἀναβολῆς προτάσεως καὶ 102 κατ’ αὐτῆς. Κατὰ συνέπειαν ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπεῤῥίφθη. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§74ΚΟΥΚΟΡΙΚΟΣ. Συμφορὰ μεγάλη, κύριοι Βουλευταί, ἐπέσκηψεν ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους καὶ Ἔθνους. Βεβαίως ἐπὶ τῷ θλιβερῷ καὶ ἀπαισίῳ ἀγγέλματι, τῷ ἀγγέλματι τῆς χρεωκοπίας τοῦ Κράτους, πένθος καὶ λύπη κατέλαβε σύμπαν τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος. Βεβαίως θέλουσιν εὐχαριστηθῆ αἱ ἐν τῷ Αἵμῳ ξέναι ἐθνότητες ἐπὶ τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ, τῷ κηρύττοντι τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, κύριοι Βουλευταί, ἀφ’ ἑνὸς καταστρέφονται πλεῖσται ὅσαι περιουσίαι τῶν κατόχων ἑλληνικῶν χρεωγράφων, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐπέρχεται πλῆρες τὸ διαζύγιον μεταξὺ τοῦ δούλου καὶ ἐλευθέρου Ἑλληνισμοῦ (θόρυβος)

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ ἡσυχάσατε, Κύριοι.

§76ΚΟΥΚΟΡΙΚΟΣ. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου σφετεριζόμεθα ξένην περιουσίαν· τίς δὲ τῶν κεφαλαιούχων ἐν τῷ μέλλοντι ἤθελε δανείσει ἡμᾶς, ὁπόταν ἡμεῖς θελήσωμεν νὰ διεκδικήσωμεν τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν δικαιώματα, ὁπόταν ἐπιστῇ ὁ χρόνος τῆς λύσεως τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος; Διερχόμεθα, Κύριοι, τὴν κρισιμωτέραν τῶν περιστάσεων, αἵτινες ἐπαρουσιάσθησαν εἰς τὸν ὁρίζοντα τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τῆς παλιγγενεσίας αὐτῆς. Σύμπαν τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος ἔχει σήμερον τὰ ὄμματα αὐτοῦ ἐστραμμένα πρὸς τὴν Ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους, ἀναμένον ἐναγωνίως τὴν πατριωτικὴν καὶ ὁριστικὴν αὐτῆς ἀπόφασιν ἐπὶ τοῦ φλέγοντος οἰκονομικοῦ ζητήματος, ἀφ’ οὗ ἐξαρτᾶται ἡ σωτηρία τῆς ἐθνικῆς τιμῆς καὶ τῆς πίστεως τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐκπληροῦται ὁ πόθος οὗτος τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους; Οὐδαμῶς. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου λέγομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν: «ἀπαρνήθητι τὴν τιμὴν καὶ τὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος, ἀπαρνήθητι τὰς ἐθνικὰς παραδόσεις». Παριστάμεθα, Κύριοι, καὶ εὑρισκόμεθα πάλιν πρὸ τοῦ ἀηδοῦς καὶ ἐλεεινοῦ θεάματος τοῦ νὰ ἀκούωμεν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐπαγγελλομένου καὶ πάλιν, ὅτι θὰ κάμῃ συμβιβασμὸν μὲ τοὺς δανειστὰς τοῦ Κράτους, ὅτι θὰ ἐξεύρῃ δάνειον μέγα, ὅτι θὰ ἐνισχύσῃ τὰ πιστωτικὰ ἱδρύματα τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἰδίως τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις βαίνουσι καλῶς. Ἀλλὰ δὲν λέγει εἰς ἡμᾶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ ποίους κεφαλαιούχους ἔρχεται ἢ ἦλθεν εἰς διαπραγματεύσεις καὶ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αὗται· περὶ τούτου οὐδεμίαν πληροφορίαν δίδει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς (θόρυβος).

§77ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Κύριε Κουκορῖκε, σταματήσατε ὀλίγον, ἕως ὅτου νὰ κάμουν ἡσυχίαν.

§78ΚΟΥΚΟΡΙΚΟΣ. Καὶ πάλιν, Κύριοι, πλοῖα καὶ δίκτυα, καὶ ἄγρα οὐδαμοῦ! καὶ πάλιν, Κύριοι, εὑρισκόμεθα πρὸ τοῦ χάους τῆς ἀβεβαιότητος καὶ πρὸ τῆς ἐκκρεμότητος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κηρύξας τὴν δολίαν χρεωκοπίαν διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, ἄνευ οὐδεμιᾶς προηγουμένης συνεννοήσεως μετὰ τῶν δανειστῶν, λογαριάζει χωρὶς τὸν ξενοδόχον. Δὲν εἶναι, Κύριοι, ἁπλῆ πρᾶξις πτωχεύσεως, εἶναι πρᾶξις δολίας χρεωκοπίας· ἑπομένως ὅσα καὶ ἂν λέγῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ συμβιβασμοῦ καὶ δανείου ἀντιφάσκουσι πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καὶ ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν λέγει ἀληθῆ πρὸς τὴν Ἀντιπροσωπείαν τοῦ ἔθνους...

§79ΣΤΑΗΣ....

§80ΚΟΥΚΟΡΙΚΟΣ. Ἔχετε ἐναντίαν γνώμην;

§81ΣΤΑΗΣ. Ὄχι.

§82ΚΟΥΚΟΡΙΚΟΣ. Λέγω, ἂν ἔχητε ἐναντίαν γνώμην, ἀνέλθητε εἰς τὸ βῆμα νὰ εἴπητε αὐτήν (θόρυβος).

§83ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Μὴ διακόπτετε, Κύριοι.

§84ΚΟΥΚΟΡΙΚΟΣ. Γνωρίζετε, Κύριοι, τὰς ἐπαγγελίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· εἶναι αἱ αὐταὶ ἐπαγγελίαι, ἃς μέχρι τοῦδε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐκήρυττεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, εἶναι, Κύριοι, ὁ αὐτὸς ἄνθρωπος. Ὅτε, Κύριοι, κατὰ τὸν παρελθόντα Μάρτιον ἀπηρχόμεθα εἰς τὰς ἑστίας ἡμῶν, μετὰ τὴν λῆξιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς τῆς Βʹ Συνόδου, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διεβεβαίου ἡμᾶς, ὅτι τὸ δάνειον εἶναι γεγονὸς τετελεσμένον, καὶ μόνον ἡ ἐπισημοποίησις αὐτοῦ ὑπελείπετο. Μὲ τὴν διαβεβαίωσιν ταύτην, Κύριοι, μετέβημεν εἰς τὰς ἐπαρχίας ἡμῶν, ἐκεῖ δὲ εἰς τοὺς ἐπισκεψαμένους ἡμᾶς εἴπομεν, ὅτι τὸ δάνειον εἶναι γεγονὸς τετελεσμένον· δὲν ἠδυνάμεθα δὲ νὰ θέσωμεν ἐν ἀμφιβολίᾳ τοὺς λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, κηρύττοντος ἐν τῷ ἀξιώματι αὐτοῦ τοῦτο. Ἀλλὰ παρὰ πᾶσαν προσδοκίαν, Κύριοι, καὶ παρὰ τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἤκουσα μετ’ ἐκπλήξεως, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης παρητήθη· ὡς δὲ ἀπεδείχθη, Κύριοι, ἐκ τῶν προηγουμένων συζητήσεων τῆς Βουλῆς, ὅτε συνεζητεῖτο ἡ ἀπάντησις εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, οὔτε διαπραγματεύσεις κἂν ἔλαβον χώραν περὶ δανείου, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ἐβαυκάλιζεν ἡμᾶς καὶ τὸ κοινὸν διὰ τοιούτων ἐπαγγελιῶν! Ἔχοντες λοιπὸν, Κύριοι, ὑπ’ ὄψει τὴν πολιτείαν καὶ τὴν τακτικὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, βεβαίως δὲν πρέπει νὰ δώσητε οὐδεμίαν προσοχὴν εἰς τὰ σήμερον ὑπ’ αὐτοῦ ἐπαγγελλόμενα, διότι καὶ ταῦτα θὰ ἀποδειχθῶσι ψευδῆ καὶ φενάκη. Ἐνόμισα, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἡ ἡμετέρα ἀποστολὴ, ὡς Βουλευτῶν, καὶ τοῦ κ. Τρικούπη ἔληξε, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐξελέξατο ἡμᾶς κατὰ τὴν τρίτην Μαΐου μὲ πρόγραμμα ἐπαρκείας, νὰ ἀνορθώσωμεν τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἡμεῖς δὲ, ἀποδεξάμενοι τὴν ἐντολὴν ταύτην, ὑπεστηρίξαμεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐκθύμως. Ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια φορολογικὰ, τὰ ὁποῖα καθίστων ἡμᾶς ἀντιδημοτικοὺς, οὐχ ἧττον ἡμεῖς, χάριν τοῦ συμφέροντος καὶ τῆς τιμῆς τοῦ ἔθνους, πάντα ταῦτα ἐψηφίσαμεν. Οὐδέποτε ἤλπιζον, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὴν παραίτησιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελε πάλιν ἐπιδιώξει νὰ λάβῃ τὴν ἀρχήν.

§85Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι σεῖς δι’ αὐτὸ ἐφύγητε ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν.

§86ΚΟΥΚΟΡΙΚΟΣ. Βεβαίως, ὡς ἄνθρωπος ἀρχῶν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἦναι σήμερον Κυβέρνησις Τρικούπη.... Ἐγὼ, Κύριοι, εὑρισκόμενος ὑπὸ τοιαύτας σκέψεις, ἐνόμισα ὅτι πλέον ἡ ἐντολή μου ἔληξεν. Ἐνῷ δὲ διετέλουν ὑπὸ τοιούτους διαλογισμοὺς, μοὶ ἐπῆλθεν εἰς τὸν νοῦν, ὅτι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ὑπάρχει ἀρχηγός τις κομματιδίου τινὸς τότε, νῦν δὲ μεγάλου κόμματος, ὁ κύριος Ράλλης, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής, ὁ ὁποῖος εἶχε τὸ πρόγραμμα τῆς ἐπαρκείας. Εὗρον λοιπὸν ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ μίαν σημαίαν σύμφωνος πρὸς τὰς ἀρχάς μου, καὶ ἠδυνάμην οὕτω νὰ φανῶ συνεπὴς εἰς τοὺς ἐντολεῖς μου καὶ νὰ συνεχίσω τὸ πρόγραμμά μου καὶ τὰς ἀρχάς μου· πρὶν ἢ δὲ μοὶ ἐπέλθῃ εἰς τὸν νοῦν τοῦτο ἔπρεπε νὰ παραιτηθῶ ὡς Βουλευτής, διότι αὐτὴ ἡ Βουλὴ δὲν εἶχε λόγον ὑπάρξεως. Ἀλλ’ εὑρέθη, ὡς εἶπον, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος εἶχε τὸ πρόγραμμα τῆς ἐπαρκείας, ὥστε ἀπεσπάσθην ἐκ τῆς ἰδέας, ὅτι ἔληξεν ἡ ἀποστολὴ τῆς Βουλῆς τῆς τρίτης Μαΐου, καὶ ἐκ τῆς ἰδέας, ὅτι ἔπρεπε νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλὴ μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Τρικούπη, ἢ ὅτι ἐγὼ ἔπρεπε νὰ παραιτηθῶ τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος. Ἐνῷ δὲ ἐσκεπτόμην οὕτω, Κύριοι, ἐφρόνουν ὅτι ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἤθελε καλέσει πρὸς σχηματισμὸν τοῦ νέου Ὑπουργείου τὸν κ. Ράλλην, ὅπως καὶ οὗτος ἐφαρμόσῃ τὸ πρόγραμμά του· ἀπετραπιάζετο δὲ καὶ ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους, πολὺ δὲ περισσότερον τὴν δολίαν χρεωκοπίαν· ἐὰν δὲ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἀπετύγχανεν εἰς τὴν ἐπάρκειαν, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἢ ἔδει ὁ Βασιλεὺς νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλὴν καὶ νὰ κάμῃ ἔκκλησιν εἰς τὸν κυρίαρχον λαόν, ἐρωτηθησόμενον ἐὰν ἐπιθυμῇ τὴν πτώχευσιν τοῦ Κράτους, ἢ ἔδει νὰ καλέσῃ τὸν ἐξ Ἄρτης ἀξιότιμον Βουλευτὴν κ. Καραπάνον, ὅστις προεῖδε καὶ προεῖπεν ἀπὸ τοῦ 1887, ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἤθελε περιέλθει εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως, ἐὰν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς ἐξηκολούθει νὰ βαδίζῃ ὅπως μέχρις ἐκείνου τοῦ σημείου ἐβάδιζε, καὶ νὰ ἀναθέσῃ αὐτῷ τὸν σχηματισμὸν Ὑπουργείου, ὅπως οὗτος διαπραγματευθῇ καὶ περαιώσῃ τὸν συμβιβασμὸν τοῦ Κράτους· ἀλλὰ, κατ’ ἐμὲ, μᾶλλον ἔδει νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλὴ καὶ νὰ ἠρωτᾶτο ὁ λαός, ἐὰν ἐπεθύμει τὴν πτώχευσιν, ἐπὶ δὲ τῶν ὅρων τοῦ συμβιβασμοῦ, οὓς ἤθελεν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτής, καὶ ἐπὶ τῶν θεωριῶν, αἵτινες ἤθελον ἀναπτυχθῆ ἐν τῇ Βουλῇ περὶ συμβιβασμοῦ, ἡ Βουλὴ ἔδει νὰ ψηφίσῃ καὶ ἐγκρίνῃ ἐκεῖνον τὸν συμβιβασμόν, ὅστις θὰ ἦτο ὁ ἐπωφελέστερος εἰς τὸ Κράτος, ὁ ἐντιμότερος καὶ ὁ μᾶλλον σώζων τὴν τιμὴν καὶ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους. Ὁ Ἄναξ ὅμως, Κύριοι, ἐσκέφθη ἄλλως καὶ δὲν ἐκάλεσε πρὸς σχηματισμὸν Ὑπουργείου τὸν κ. Ράλλην καὶ πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ προγράμματος αὐτοῦ κατὰ πλάτος καὶ βάθος, ἐκάλεσε δὲ πρὸς σχηματισμὸν Ὑπουργείου τὸν ἀξιότιμον κ. Σωτηρόπουλον, ὅστις καὶ ἐσχημάτισε τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, ἔλαβε δὲ μέρος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο καὶ ὁ κ. Ράλλης, ἐκ μεγάλης φιλοπατρίας ἐλαυνόμενος, καὶ εἰς οὐδὲν λογισάμενος, ὅτι δὲν ἐκλήθη αὐτός, ὅπως σχηματίσῃ Ὑπουργεῖον, ὡς Πρωθυπουργός· δὲν ἀμφέβαλλον δὲ ποσῶς, ὅτι ὁ κ. Ράλλης ἤθελεν ἐφαρμόσει τὸ πρόγραμμα αὐτοῦ τῆς ἐπαρκείας καὶ ἤθελε διασώσει τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος, ἐὰν ἐκαλεῖτο ὡς Πρωθυπουργὸς, ἔχων ὑπ’ ὄψει μου τὸ ἠθικὸν αὐτοῦ γόητρον, τὴν ἱκανότητα τοῦ ἀνδρὸς, τὴν δραστηριότητα αὐτοῦ καὶ πολιτικὴν περίνοιαν· ἀλλὰ καὶ δὲν ἀμφιβάλλω ποσῶς, ὅτι τὸν Ἄνακτα λόγοι πατριωτικοὶ ὤθησαν νὰ ἀναθέσῃ τὸν σχηματισμὸν τοῦ Ὑπουργείου εἰς τὸν κ. Σωτηρόπουλον. Μετὰ τὴν παραίτησιν, Κύριοι, τοῦ τότε καὶ νῦν Πρωθυπουργοῦ, τὴν οἰκτράν, ἐπήρχετο ἀκατασχέτως ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους, διότι κατὰ τὴν 11 Ἰουνίου, ἂν δὲν μὲ ἀπατᾷ ἡ μνήμη, ἐπήρχετο ἡ πληρωμὴ τοῦ τοκομεριδίου τῶν ἕνδεκα ἑκατομμυρίων δραχμῶν. Τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο κατώρθωσεν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος νὰ συνάψῃ τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως τῶν τόκων· διότι, ἂν δὲν κατώρθου νὰ συνάψῃ τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως, θὰ ἐπήρχετο ἐξάπαντος ἡ πτώχευσις, διότι ὁ ῥίψασπις καὶ φυγὰς Πρωθυπουργὸς, ἀποχωρῶν τῆς ἀρχῆς, ἀφῆκεν ὄπισθεν αὐτοῦ τὸ χάος. Τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους ἦσαν κενὰ, ὡς ἀπεδείχθη. Τὸ Φαῖντιγγ, Κύριοι, δὲν ἦτο πράγματι ἡ σωτηρία τοῦ Κράτους, ἀλλὰ τὸ Φαῖντιγγ ἦτο εἷς σταθμὸς, διὰ τοῦ ὁποίου ἠδύνατο τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, ἀφοῦ ἐπὶ δύο καὶ ἥμισυ ἔτη δὲν θὰ ἐπλήρονε τὰ τοκομερίδια εἰς χρυσὸν, νὰ κατορθώσῃ, ὥστε νὰ διορθώσῃ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, διότι τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο εἶχε φροντίσει, ὥστε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια σοφὰ, ὡς τὸ νομοσχέδιον περὶ στρεμματικῆς φορολογίας, καὶ ἄλλα σοφὰ μέτρα φορολογίας ἐν ἴσου, πέπεισμαι δὲ, ὅτι, ἂν ἡ Βουλὴ ἐπεψήφιζε τὸ δάνειον ἐκεῖνο τῆς κεφαλαιώσεως, ἐξάπαντος δὲν θὰ εὑρισκόμεθα σήμερον εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν, τὴν ἐπονείδιστον καὶ καταστρεπτικὴν τῆς τιμῆς καὶ τῆς πίστεως τοῦ Κράτους. Τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο, Κύριοι, διῴκησε τὸ Κράτος πατριωτικώτατα, ἐσεβάσθη ὅλας τὰς καθεστηκυίας ἀρχὰς τοῦ Κράτους, καὶ ἐπαγίωσε τὴν δημοσίαν τάξιν· ἐφρόνουν δὲ, Κύριοι, ὅτι ἀθρόοι οἱ Βουλευταὶ τῆς τρίτης Μαΐου ἤθελον ὑποστηρίξει τὸ Ὑπουργεῖον Σωτηροπούλου–Ράλλη, διότι μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ κ. Τρικούπη δὲν ἔδει νὰ ὑποστηρίξωσιν ἄνδρα ἀπαρνηθέντα τὰς ἑαυτοῦ ἀρχὰς καὶ ἀπὸ ἐπαρκοῦς γενόμενον ἀνεπαρκῆ! Ἀλλὰ, Κύριοι, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μόλις παραιτηθεὶς τῆς ἀρχῆς, δὲν ἐνόμισε καλὸν νὰ ἡσυχάσῃ, ἀλλὰ, φύσει φίλαρχος καὶ ἀρχομανὴς, ἤρξατο διὰ τοῦ «Ἄστεως», τοῦ ὀργάνου αὐτοῦ, νὰ κηρύσσῃ, ὅτι θὰ διορθώσῃ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ ἁρμοδιώτερος νὰ κάμῃ τὴν πτώχευσιν, καὶ ὅτι αὐτὸς ἔχει ἕτοιμον δάνειον, ὅτι θὰ σώσῃ τὴν πίστιν τῆς Ἑλλάδος καὶ ὅτι θὰ διοργανώσῃ καὶ θὰ ἐνισχύσῃ τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ τὰ παρόμοια. Οὐδέποτε ἤλπιζον, Κύριοι, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἤθελεν ἀναλάβει τὴν ἀρχὴν, γενόμενος ἀπὸ ἐπαρκοῦς ἀνεπαρκής, καὶ οὐδέποτε ἤλπιζον, ὅτι ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς ἤθελεν ὑποστηρίξει ἄνδρα, ἀποδειχθέντα ἀνίκανον καὶ ἀνάξιον· δὲν ἤλπιζον ἐγὼ, Κύριοι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελε μεταβληθῆ εἰς Πρωτέα! Οὐδέποτε δὲ ἤλπιζον, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἤθελε παρέλθει ἐπὶ τὸ βῆμα τῆς Βουλῆς καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτῆς ἐκστομίσει καὶ δηλώσει ἐπισήμως εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι «δυστυχῶς ἐπτωχεύσαμεν»!! Οὐδέποτε, λέγω, ἤλπιζον, Κύριοι, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, ἐπὶ τῷ ἀγγέλματι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι «δυστυχῶς ἐπτωχεύσαμεν», ἤθελε χειροκροτήσει αὐτὸν! Οὐδέποτε, Κύριοι, ἤλπιζον, ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων ἤθελε φθάσει εἰς τοιαύτην κατάπτωσιν φρονήματος. Εὑρισκόμην τότε εἰς τὴν ἐπαρχίαν μου, ἀλλὰ δυστυχῶς ἔμαθον, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐχειροκρότησε!! Πόση διαφορὰ, Κύριοι, μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων τῆς τετάρτης περίπου π. Χ. ἑκατονταετηρίδος, καίτοι εὑρισκομένων καὶ ἐκείνων τότε ἐν τῇ ἀρχῇ τῆς παρακμῆς, καὶ τῶν σημερινῶν Ἑλλήνων! Οἱ Ἀθηναῖοι, ἐπὶ τῷ ἀκούσματι ὅτι ἦλθεν εἴδησις εἰς τὰς Ἀθήνας, ὅτι ἡ Ἐλάτεια κατείληπται ὑπὸ τοῦ Βασιλέως τῆς Μακεδονίας Φιλίππου, κατελήφθησαν ὑπὸ λύπης καὶ πένθους!...

§87ΣΤΑΗΣ. Ἦτο ἡ πέμπτη ἑκατονταετηρὶς καὶ οὐχὶ ἡ τετάρτη (θόρυβος).

§88ΚΟΥΚΟΡΙΚΟΣ. Οὐχὶ ἡ πέμπτη, ἀλλὰ ἡ τετάρτη... Ἡ Ἑλλὰς, λέγω, ὁλόκληρος ἐπένθησε καὶ πυρετωδῶς εἰργάσθη, ὅπως διώξῃ τὸν Φίλιππον, — ὦ καιροὶ καὶ ἤθη! — ἐνῷ οἱ Βουλευταὶ, Κύριοι, τῆς πλειοψηφίας τῆς σημερινῆς Βουλῆς τῶν Ἑλλήνων, ἐπὶ τῷ ἀγγέλματι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὅτι «δυστυχῶς ἐπτωχεύσαμεν», ἐμπλησθέντες χαρᾶς, ὡσεὶ νὰ προσηρτήθη ἡ Μακεδονία εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐχειροκρότησαν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν! Ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων, λέγω, ἐχειροκρότησε, διότι τὸ Κράτος ἐπτώχευσεν! Ἰδοὺ, Κύριοι, εἰς ποίαν κατάστασιν ἐφθάσαμεν!! (θόρυβος).

§89ΜΑΚΡΗΣ. Σᾶς συγχαίρω, κύριε συνάδελφε, διὰ τὴν συναρμολόγησιν τῶν ἰδεῶν σας, καὶ σᾶς εὐχαριστῶ, διότι τοιουτοτρόπως μοί δίδετε τὸ θάῤῥος νὰ ἀνέλθω καὶ ἐγὼ ἐπὶ τὸ βῆμα (γέλωτες παρατεταμένοι).

§90ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Ἔχομεν τὴν εὐχαρίστησιν ν’ ἀκούσωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τὸν κύριον Μακρῆν, διότι θὰ μᾶς παίξῃ κανένα γιαρέν! (γέλωτες).

§91ΜΑΚΡΗΣ. Ἐὰν ἔμαθα νὰ παίζω τὸ βιολί, τὸ ἔμαθα καλῶς· ἔμαθα ἀκόμη νὰ συμπεριφέρωμαι εἰς τὸν βίον μου ἐντίμως. Σᾶς εὔχομαι νὰ μάθητε αὐτὰ καὶ σεῖς, κύριε Τρυγώνη (γέλωτες παρατεταμένοι).

§92ΚΟΥΚΟΡΙΚΟΣ (πρὸς τὸν Μακρῆν). Εἶσθε πολὺ μικρὸς νὰ κάμητε παρατήρησιν εἰς ἐμέ. Ἄλλως τε ἀρκοῦσα ἀπάντησις πρὸς ὑμᾶς εἶναι ὁ εἰς βάρος σας καγχασμὸς τῆς Βουλῆς (γέλωτες).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄς παύσουν, παρακαλῶ, αἱ διακοπαὶ, Κύριοι.

§94ΚΟΥΚΟΡΙΚΟΣ. Δὲν ὑπάρχει, Κύριοι, δευτέρα γνώμη εἰς τὸ Κράτος καὶ εἰς τὸ ἔθνος, ὅτι τὴν χρεωκοπίαν κατειργάσαντο οἱ κύριοι ἐκ Μεσολογγίου καὶ ἐκ Γόρτυνος Βουλευταὶ (ἐπιφωνήματα ἐκ τῆς δεξιᾶς). Οἱ δημιουργοὶ τῆς καταστάσεως ταύτης εἰσὶν οἱ ῥηθέντες, οἱ κυβερνήσαντες τὴν Ἑλλάδα ἐκ περιτροπῆς ἐπὶ δέκα ἔτη· ἀλλ’ ἵνα ἤμεθα δίκαιοι, τὴν πρώτην θέσιν κατέχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς (θόρυβος).

§95ΜΑΝΕΣΗΣ. Οἱ θορυβοῦντες δὲν εἶναι Βουλευταί.

§96ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Νὰ κενώσητε τὰ ἀκροατήρια, κύριε Πρόεδρε.

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμετε ἡσυχίαν, παρακαλῶ, Κύριοι.

§98ΚΟΥΚΟΡΙΚΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι ὁ ἥρως τοῦ δράματος τῆς χρεωκοπίας, δευτερεῦον πρόσωπον διεδραμάτισεν ὁ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής. Τὴν ἀρχικὴν ὅμως αἰτίαν τοῦ νὰ χρεωκοπήσωμεν ἔδωκεν ὁ ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς διὰ τῆς ἐπιστρατείας τοῦ 1885–1886, διότι ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας ἐκείνης πληρόνομεν τόκους εἰς χρυσὸν κατ’ ἔτος δέκα ἑκατομμυρίων δραχμῶν, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργός, ὁ δανειομανής, ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν ἐπεσώρευσε δάνεια ἐπὶ δανείων, ἰδίᾳ δὲ ἀπὸ τοῦ 1887 κατειργάσατο τὴν χρεωκοπίαν, συνάψας δάνεια πολλὰ καὶ αὐξήσας τοὺς τόκους τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ εἴκοσιν ἑκατομμύρια δραχμῶν κατ’ ἔτος· ἡ ἀτάσθαλος, σπάταλος καὶ ἀσύνετος αὐτοῦ πολιτικὴ ἔφερε τὸ Κράτος εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῆς χρεωκοπίας. Οἱ κατειργασάμενοι, ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους εἰσὶν οἱ ἐκ Μεσολογγίου καὶ ἐκ Γόρτυνος Βουλευταί. Εἰς μάτην, Κύριοι, διεμαρτύρετο ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ 1887, ὅτι θὰ πτωχεύσωμεν, ὡς βαδίζομεν· εἰς μάτην διεκήρυττεν, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης παρουσιάζει εἰκονικοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ εἰκονικὰ ἰσοζύγια! Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς εἶναι ἄξιος πάσης ὑπολήψεως καὶ τιμῆς, διότι εἶχε τὸ σθένος, τὸ θάῤῥος καὶ τὸν πατριωτισμὸν νὰ προείπῃ ἀπὸ τοῦ 1887 ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι, ὡς βαδίζομεν, θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν πτώχευσιν· ἀλλὰ τότε ἐμέμφθησαν αὐτοῦ, διότι τοιαῦτα ἀπαίσια ἐξεστόμισεν. Ἀλλὰ σήμερον, ὅτε αἱ προῤῥήσεις ἐκεῖναι λαμβάνουσι σάρκα καὶ ὀστᾶ, βεβαίως προκαλοῦσι τὴν ἐκτίμησιν καὶ τὴν ὑπόληψιν ἐκείνων πρὸς τὸν προειπόντα ταῦτα, βεβαίως δὲ θέλουσιν ὁμολογήσει, ὅτι ὁ ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς εἶναι καὶ ἀκραιφνὴς πατριώτης καὶ προορατικός, ἐνῷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὔτε προορατικὸς ἀπεδείχθη, διότι τὰ ἀποφθέγματα αὐτοῦ, ὅτι «ἡ Ἑλλὰς προώρισται νὰ ζήσῃ καὶ θὰ ζήσῃ», καὶ ὅτι κρατεῖ τὴν ὕσπληγκα καὶ εὑρίσκεται ἐπὶ τῆς βαλβίδος, καὶ τὰ παρόμοια ἀπεδείχθησαν φροῦδα, προκαλοῦσι δὲ σήμερον τὰ τοιαῦτα τὰ εἰρωνικὰ μειδιάματα καὶ τὴν θυμηδίαν τῶν ἀκουόντων αὐτά, ἐν μοίρᾳ Καρὸς δὲ τίθησιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἀπέναντι τῶν συμφερόντων τοῦ κόμματος! Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, Κύριοι, παρουσιάζεται καὶ πάλιν σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ζητῶν παρὰ τῆς Βουλῆς διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου νὰ δοθῇ αὐτῷ ἡ ἄδεια ὑπ’ αὐτῆς νὰ κάμῃ συμβιβασμὸν μὲ 30% εἰς χρυσὸν ἐπὶ τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν εἰς τὸ ἐξωτερικόν, καὶ εἰς τὸ ἄρτιον ἐπὶ τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν εἰς τὸ ἐσωτερικόν. Διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου, Κύριοι, διατυποῦται πλήρης χρεωκοπία, διότι δι’ αὐτοῦ αʹ) ἐκβιάζομεν καὶ πιέζομεν τοὺς δανειστὰς ἡμῶν νὰ λάβωσιν ὅ,τι τοῖς δίδομεν· βʹ) ποιοῦμεν διάκρισιν πληρωμῆς μεταξὺ τῶν ἡμετέρων δανειστῶν καὶ τῶν ξένων, δίδοντες ἐκείνοις μὲν ὅλα σχεδὸν, ἐνῷ τοῖς ξένοις ὀλιγώτερα καὶ ἐλάχιστα, ὅπερ χαρακτηρίζει τὴν κακὴν ἡμῶν προαίρεσιν· γʹ) καταργοῦμεν τὰ προνομιοῦχα δάνεια, καὶ δʹ) οὐδόλως ἀσφαλίζομεν διὰ τὰ διδόμενα αὐτούς, ἐνῷ τὰ στοιχεῖα τοῦ συμβιβασμοῦ εἰσιν ἄλλα. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰ πάντα ἀποτολμᾷ καὶ ἀντὶ πινακίου φακῆς τιμᾷ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα· τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδόλως λαμβάνει ὑπ’ ὄψει ἀπέναντι τῶν συμφερόντων τοῦ κόμματος, περὶ οὗ μοχθεῖ καὶ φροντίζει νὰ ἦναι ὑγιὲς καὶ εὔρωστον. Ἀλλὰ μήπως, Κύριοι, μόνον τὴν οἰκονομικὴν καταστροφὴν τοῦ Κράτους κατειργάσατο ὁ κ. Πρωθυπουργός; μήπως, Κύριοι, μόνον τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐκήρυξεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός; Πολλῶν πραξικοπημάτων δράστης ἐγένετο ὁ κ. Πρωθυπουργός. Δὲν εἶναι, Κύριοι, πραξικόπημα κατὰ τοῦ Συντάγματος καὶ καταπάτησις τῶν νόμων τοῦ Κράτους, ὅταν δι’ ἐγκυκλίου ὑπουργικῆς καταργῇ νόμον τοῦ Κράτους τελείως κατηρτισμένον; Δὲν εἶναι, Κύριοι, πραξικόπημα καὶ παραβίασις τοῦ ἄρθρου 59 τοῦ Συντάγματος, ὅταν διὰ νόμου ἐπιβάλληται φόρος εἰς τὸ παρελθόν; Δὲν ὑπάρχει, Κύριοι, δευτέρα γνώμη ἐν τῷ νομικῷ κόσμῳ, ὅτι νόμος τοῦ Κράτους, τελείως κατηρτισμένος, δὲν δύναται δι’ ὑπουργικῆς ἐγκυκλίου νὰ ἀκυρῶται· οἱ νόμοι ἀκυροῦνται καὶ καταργοῦνται διὰ νόμου τῆς θεσπισάσης αὐτοὺς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Πῶς δὲ καταρτίζονται οἱ νόμοι τοῦ Κράτους, εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, γνωστὸν οὐ μόνον εἰς τὸν νομικὸν κόσμον, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸν μὴ τοιοῦτον. Ἐγνώριζον, Κύριοι, πῶς καταρτίζονται οἱ νόμοι, ὅτε ἤμην πρωτοετὴς φοιτητὴς τῆς Νομικῆς Σχολῆς· ἀναγράφεται δὲ ἡ κατάρτισις τῶν νόμων ἐν τῷ γενικῷ μέρει τῶν συστημάτων τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δικαίου καὶ ἐν τῷ δικαίῳ ἐξ ἀντικειμένου. Ὁ νόμος, Κύριοι, περὶ φορολογίας τῆς σταφίδος εἰς χρυσὸν ἦτο ἐντελῶς κατηρτισμένος. Οἱ νόμοι, Κύριοι, καταρτίζονται διὰ τῆς κατὰ τὸ Σύνταγμα ψηφίσεως αὐτῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ διὰ τῆς κυρώσεως ὑπὸ τοῦ Βασιλέως. Ἅμα ὁ νόμος κυρωθῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, εἶναι πλέον τέλειος νόμος. Ὁ Βασιλεύς, Κύριοι, μετέχει καὶ τῶν τριῶν ἐν τῷ Κράτει καθεστηκυιῶν ἐξουσιῶν· τῆς μὲν νομοθετικῆς, τῆς καὶ ἀνωτέρας, μετέχει διὰ τοῦ δικαιώματος τῆς κυρώσεως τῶν νόμων ἢ τῆς ἀρνησικυρίας, τῆς δὲ νομοτελεστικῆς μετέχει διὰ τῆς ἐκδόσεως τῶν νόμων (promulgation), καὶ τῆς δικαστικῆς μετέχει διὰ τῆς ἐν ὀνόματι τοῦ Βασιλέως ἐκτελέσεως τῶν ἀποφάσεων. Ἅμα κυρωθῇ, Κύριοι, ὁ νόμος ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, εἶναι πλέον πλήρης καὶ ἐντελῶς κατηρτισμένος, ἐφ’ ᾧ, καὶ μὴ κυρούμενος ὁ νόμος ἐντὸς δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς συνόδου ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, θεωρεῖται ἄκυρος. Ὁ νόμος ἐκεῖνος, Κύριοι, περὶ εἰσπράξεως εἰς χρυσὸν τοῦ φόρου τῆς σταφίδος, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατήργησε διὰ μιᾶς ὑπουργικῆς μονοκονδυλιᾶς, ἦτο ἐντελῶς κατηρτισμένος, διότι εἶχε θεσπισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ Σύνταγμα καὶ εἶχε κυρωθῆ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως ἐντὸς τῶν δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς λήξεως τῆς συνόδου. Διετάθησαν ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ ἄλλοι νομομαθεῖς ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης, (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ὅτι ὁ ἀκυρωθεὶς νόμος δὲν ἦτο τέλειος καὶ ἔγκυρος, διότι οὗτος δὲν ἐδημοσιεύθη ὑπὸ τῶν αὐτῶν Ὑπουργῶν, τῶν ὑπογραψάντων αὐτὸν κατὰ τὴν ἔκδοσιν, ἀλλ’ ὑπὸ ἄλλων, ἤτοι ὅτι ἄλλοι Ὑπουργοὶ ὑπέγραψαν κατὰ τὴν κύρωσιν καὶ τὴν ἔκδοσιν τοῦ νόμου, ἥτις ἔκδοσις εἶναι ἐπιταγὴ τοῦ Βασιλέως πρὸς τοὺς ὑπευθύνους Ὑπουργοὺς νὰ δημοσιεύωσι τοὺς νόμους, καὶ ἄλλοι ὑπέγραψαν τὴν δημοσίευσιν. Τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, Κύριοι, εἶναι ἐπιχειρήματα ἀνάξια λόγου, εἶναι ἐπιχειρήματα ἀνθρώπων ἐν συγχύσει ἐπὶ τῷ ἁμαρτήματι εὑρισκομένων, εἶναι ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα δικολάβοι τρίτης τάξεως Εἰρηνοδικείου δύνανται νὰ προτείνωσι πρὸς ὑποστήριξιν τοιούτων. Μήπως, Κύριοι, αἱ ἀποφάσεις τῶν δικαστηρίων, αἱ ἐκδοθεῖσαι ὑπὸ ἄλλων δικαστῶν, δὲν δημοσιεύονται ὑπὸ ἄλλων; Παρ’ ἡμῖν, Κύριοι, ἐπεκράτησεν, ἵνα συγχρόνως γίνηται ἥ τε κύρωσις τῶν νόμων καὶ ἡ ἔκδοσις αὐτῶν, ἥτις ἔκδοσις εἶναι ἐντολὴ τοῦ Ἄνακτος πρὸς τοὺς ὑπευθύνους Ὑπουργοὺς νὰ δημοσιεύσωσι τὸν νόμον. Ἡ δημοσίευσις τῶν νόμων οὐδὲν ἄλλο ἐστὶν ἢ τὸ μέσον, δι’ οὗ μανθάνοντες οἱ κάτοικοι τοῦ Βασιλείου τὸν νόμον ὑποβάλλονται εἰς ὑποχρεώσεις, συμμορφούμενοι πρὸς αὐτόν. Ἐπίσης, Κύριοι, δευτέρα γνώμη δὲν ὑπάρχει, ὅτι δὲν δύναται νόμος ψηφιζόμενος σήμερον νὰ ἐπιβάλῃ φόρον εἰς τὸ παρελθὸν, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 59 τοῦ Συντάγματος «οὐδεὶς φόρος ἐπιβάλλεται, οὔτε εἰσπράττεται, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ προηγουμένως ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ δὲν κυρωθῇ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως». Καὶ ὅμως, Κύριοι, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, παραβιάσας τὴν ῥητὴν ταύτην διάταξιν τοῦ Συντάγματος, διὰ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς ἐθέσπισε τοιοῦτον νόμον περὶ τοῦ φόρου τῆς σταφίδος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, κύριοι Βουλευταὶ, κατειργάσατο τὸν οἰκονομικὸν ὄλεθρον τῆς Ἑλλάδος, καὶ παρεβίασε τὸ Σύνταγμα, κατὰ τὰ λεχθέντα· εἰς πάσας δὲ ταύτας τὰς πράξεις ἐνέχεται καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ δὲ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ἐὰν θέλῃ αὕτη νὰ ἐξιλεωθῇ κατά τι ἀπέναντι τοῦ ἔθνους διὰ τὰς ῥηθείσας ἀντισυνταγματικὰς πράξεις, ἃς διεπράξατο, νὰ μὴ ψηφίσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον «περὶ ὑπηρεσίας ἐθνικῶν δανείων» ἔχων ὅμως ὑπ’ ὄψει τὴν μέχρι τοῦδε πορείαν τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, μετὰ δέους προτείνω τὴν παράκλησιν ταύτην. Ἐὰν δ’ ὑπερψηφίσῃ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὅπερ εἶναι χρεωκοπικὸν, διαβεβαιῶ τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, ὅτι τὰ ὀνόματα τῶν Βουλευτῶν τῆς πλειοψηφίας θὰ χαραχθῶσιν εἰς τὰς δέλτους τῆς Ἑλληνικῆς ἱστορίας μελανοῖς γράμμασι· διότι ὑπερψηφίζοντες, κύριοι Βουλευταὶ, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ψηφίζετε τὸν θάνατον τῆς τιμῆς καὶ τῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος, ψηφίζετε τὸν θάνατον τῆς Μεγάλης Ἰδέας, ψηφίζετε τελευταῖον τὴν παραίτησιν τῆς Ἑλλάδος ἐκ τῶν ἐθνικῶν αὐτῆς παραδόσεων!! (Εὖγε! εὖγε! ἐκ τοῦ κέντρου τῆς ἀριστερᾶς).

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§100ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὁ κ. Πετιμεζᾶς ἐζήτησε τὸν λόγον.

§101ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ συζήτησις, Κύριοι, κατέστη μονομερὴς, καὶ ἑπομένως εἶναι ὀχληρά. Ἐνῷ πρόκειται περὶ σοβαρωτάτου ἀντικειμένου, οὐδεὶς ἐκ τῆς πλειοψηφίας ἔλαβε μέχρι τοῦδε τὸν λόγον· φαίνεται ἔχουν ἐξησφαλισμένην τὴν γνώμην τῆς πλειοψηφίας, καὶ δὲν ἔχουν ἀνάγκην νὰ καταγείνωσιν, ὅπως πείσωσιν αὐτήν· τὸ μᾶλλον παράδοξον δὲ εἶναι ὅτι οὐδεὶς ἐκ τῆς πλειοψηφίας ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον νὰ δικαιολογήσῃ κἂν τὴν ψῆφόν του, ἔστω καὶ δι’ ὀλίγων λέξεων. Ἀλλὰ μολονότι τόσον ἀνιαρὰ κατέστη ἡ συζήτησις, ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ μὴ ἀπόσχωμεν, αὐτῆς, ἐφ’ ὅσον νομίζομεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ συντελέσωμεν ὅπως δήποτε εἰς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς. Ὅσον δὲ προχωρῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καὶ ἐκτυλίσσωνται τὰ κατ’ αὐτὸ, καὶ ἀποδεικνύηται ποῖον εἶναι τοῦτο καὶ καθ’ ἑαυτὸ καὶ ὡς πρὸς τὰς αἰτίας αὐτοῦ καὶ ὡς πρὸς τὰς συνεπείας αὐτοῦ, ἐπὶ τοσοῦτον μεγεθύνεται ἡ ἔκπληξις ἡμῶν, ἡ ὁποία μᾶς κατέλαβεν ἐπὶ τῇ πρώτῃ αὐτοῦ ἐμφανίσει. Ἐμείναμεν, Κύριοι, ἔκπληκτοι, ἅμα τῷ ἀκούσματι τοῦ ἀντικειμένου τούτου, διότι εἰς πᾶν ἄλλο ἐνομίζομεν, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ καταλήξωσι, παρὰ εἰς τὸ ἐξάμβλωμα τοῦτο, αἱ διαμαρτυρίαι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διὰ τὴν μὴ ἄμεσον σύγκλησιν τῆς Βουλῆς, εἰς ἃς προέβαινεν ὅτε διετέλει ἐκτὸς τῆς ἀρχῆς. Ὀῤῥωδήσας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς οἰκτρᾶς ἀποτυχίας τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ, ὀῤῥωδήσας πρὸ τῆς μεγάλης εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἐπεσώρευσεν ἐπ’ αὐτοῦ ἡ ἀποτυχία ἐκείνη, ἐγκατέλειψε τότε τὴν ἀρχὴν, ἂν καὶ ἡγεῖτο μεγίστης πλειοψηφίας ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλὰ μόλις παρῆλθεν ἡ πρώτη ἐκείνη καταπτόησις, ἔσπευσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ τὴν εὐθύνην εἰς ἄλλον νὰ ἐπιῤῥίψῃ καὶ ὑπὲρ τῆς ἀνακτήσεως τῆς ἀρχῆς νὰ πλειοδοτήσῃ. Διεμαρτύρετο, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὅτε ἦτο ἐκτὸς τῆς ἀρχῆς, διὰ τὴν παραβίασιν τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, διεμαρτύρετο διὰ τὴν μὴ ἄμεσον σύγκλησιν τῆς Βουλῆς μετὰ τοιούτου τρόπου καὶ διὰ τοσαύτης ὁρμῆς, ὥστε ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μεγάλα σχέδια ἐμερμήριζεν εἰς τὸν νοῦν αὐτοῦ πρὸς ἀνόρθωσιν τῆς ἀποτυχίας του, καὶ παρεπονεῖτο, διότι δὲν συνεκαλεῖτο ἡ Βουλή, ἵνα τῷ δοθῇ τὸ μέσον τῆς ἐπανορθώσεως ταύτης. Συγκαλέσατε, ἔλεγεν, ἀμέσως τὴν Βουλήν, διότι αὕτη εἶναι ἡ μόνη, ἥτις δύναται νὰ εὕρῃ τὴν λύσιν τὴν ὀρθήν, ἐξ αὐτῆς δύναται νὰ προκύψῃ τὸ φῶς, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μᾶς φωτίσῃ. Συγκαλέσατε τὴν Βουλήν, ἔλεγε, διότι αὕτη κρατεῖ τὸν μίτον, ὅστις θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ νὰ ἐξέλθωμεν ἀπὸ τὸν ἀδιέξοδον τοῦτον λαβύρινθον. Πᾶς τις, ἀκούων τοὺς λόγους τούτους, δὲν ἠδύνατο παρὰ νὰ ὑποθέτῃ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μέγα τι σχέδιον εἶχε κατὰ νοῦν καὶ δὲν ἐπερίμενε παρὰ νὰ ἔλθῃ πάλιν εἰς τὴν ἀρχὴν διὰ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ὅπως θέσῃ εἰς ἐνέργειαν τὸ σωτήριον τοῦτο σχέδιον. Μετέδιδε δὲ εἰς τὸ κοινὸν διὰ τοῦ δημοσιογραφικοῦ αὐτοῦ ὀργάνου, ὅτι αὐτὸς κατέχει τὴν κλεῖδα, ὅτι αὐτὸς κατέχει τὸ φίλτρον, δι’ οὗ δύναται ν’ ἀνοίξῃ τὰ χρηματοκιβώτια τῶν μεγάλων κεφαλαιούχων, καὶ ὅτι, ἂν ἐπανήρχετο εἰς τὴν ἀρχήν, θὰ παριστάμεθα καὶ πάλιν ἐνώπιον τῆς πληθώρας ἐκείνης τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας, καὶ πρὶν ἢ ἐκ τῆς ἀρχῆς ἀποχωρήσῃ, εἶχεν ἑτοίμους, αἱ ὁποῖαι τότε μὲν δὲν ὑπεγράφησαν, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν ὑπῆρχον ποσῶς, ἀλλ’ αἱ ὁποῖαι, συντελούμεναι τώρα, ἤθελον μεταβληθῆ εἰς ἀρτηρίαν μεγάλην, διὰ τῆς ὁποίας θὰ διωχετεύετο ἄφθονος ὁ χρυσὸς εἰς τὴν Ἑλλάδα· ὅτι σὺν τῇ διακανονίσει τῇ ἐντίμῳ, ὡς ἔλεγε, τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, ὁ χρυσὸς οὗτος ἤθελε διαχύσει τὴν εὐημερίαν εἰς τὸν τόπον ἡμῶν, ἤθελον διοργανωθῆ αἱ Τράπεζαι ἡμῶν καὶ ἤθελον πληρωθῆ χρυσοῦ τὰ ταμεῖα αὐτῶν. Καὶ περὶ Γεωργικῆς Τραπέζης ἔλεγεν, ὅτι ἤθελε ληφθῆ φροντίς, καὶ ἡ ἐξομάλυνσις τῆς νομισματικῆς δυσχερείας ἤθελεν ἐπέλθει, καὶ ἠθέλαμεν, κατὰ τὰ δημοσιεύματα ἐκεῖνα, εὑρεθῆ πρὸ τοῦ χρυσοῦ αἰῶνος, ὁ ὁποῖος ἤθελε διαχύσει τὴν χαρὰν καὶ τὴν εὐδαιμονίαν εἰς ἅπασαν τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν. Ποῦ κατέληξαν, κύριοι Βουλευταί, αἱ ὡραῖαι ἐκεῖναι ἐπαγγελίαι; Ποῦ κατέληξαν αἱ ἐπαγγελλόμεναι τότε συνεννοήσεις μετὰ σπουδαιοτάτων τραπεζιτῶν, κατεχόντων μάλιστα μέγα μέρος τῶν χρεωγράφων ἡμῶν, καὶ οἱ ὁποῖοι εἰς μόνην τὴν οἰκονομικὴν μεγαλοφυΐαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἠδύνατο νὰ ἐμπιστευθῶσι, καὶ μόνον μετ’ αὐτοῦ ἠδύναντο νὰ ἔλθουν εἰς διαπραγματεύσεις; Κατέληξαν εἰς τὸ ἐξάμβλωμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν ἤδη (ἐπιδεικνύει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον). Δὲν σᾶς φαίνεται, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐφαρμόζεται τὸ ὤδινεν ὄρος καὶ ἔτεκε κἄτι τι χεῖρον καὶ αὐτοῦ τοῦ μυός; Δὲν σᾶς φαίνεται δὲ ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι οἱ λόγοι ἐκεῖνοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δυνατὸν νὰ ἀποδώσωσι τὴν γέννησιν τοῦ ἐξαμβλώματος τούτου εἰς τὴν Βουλήν; Βεβαίως οἱ μὴ γνωρίζοντες τὰ καθ’ ἡμᾶς δὲν δύνανται παρὰ νὰ ὑποθέτωσιν, ὅτι ἡ Βουλή, συνελθοῦσα ἤδη, ἐπελήφθη τοῦ ζητήματος τούτου, ἐπελήφθη τῆς ἐρεύνης τῶν παρόντων πραγμάτων, ἀντήλλαξαν τὰ μέλη αὐτῆς τὰς γνώμας αὐτῶν, εὗρον τὴν καλλιτέραν λύσιν, καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς διὰ τοῦ ἀρχηγοῦ αὐτῆς τὴν διετύπωσεν εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἀλλ’ ὄχι, κύριοι Βουλευταί, —καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμὴν τοῦ Κοινοβουλίου,—τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον τῆς Βουλῆς, εἶναι ἔργον ἑνὸς καὶ μόνου, τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι οὐδεμία σύσκεψις τῆς Βουλῆς προηγήθη τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἀλλὰ δὲν σᾶς φαίνεται, ὅτι τοῦτο πάλιν ἀποτελεῖ βεβήλωσιν καὶ ἐξουθένωσιν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος; Δὲν σᾶς φαίνεται, ὅτι τὸ Κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καθίσταται ἔτι χεῖρον καὶ αὐτῆς τῆς ἀπολύτου Μοναρχίας; Διότι ἐκεῖ ὑπάρχει τοὐλάχιστον εἷς, ὁ ὁποῖος ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών του, ἀλλ’ ἐδῶ ὑπάρχει εἷς, ὅστις δύναται τὰ πάντα νὰ διαπράττῃ, ὅστις δύναται τὰ πάντα ν’ ἀποτολμᾷ, καὶ αὐτὴν τὴν ἀπεμπόλησιν τῆς ἐθνικῆς τιμῆς, τὴν εὐθύνην δὲ τῶν πράξεών του τούτων τὴν ἐπιῤῥίπτει εἰς ἄλλους, τὴν ἐπιῤῥίπτει εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸ ὑπ’ αὐτῆς ἀντιπροσωπευόμενον ἔθνος. Τοῦτο συμβαίνει, Κύριοι, καὶ ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει. Ἡ Βουλή, τῆς ὁποίας τὴν σύγκλησιν ἐπιμόνως ἐζήτει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν χρησιμεύει ἐπὶ τοῦ προκειμένου, παρὰ μόνον διὰ νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τοῦ τελευταίου τούτου πραξικοπήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ διὰ νὰ μεταδώσῃ τὴν εὐθύνην ταύτην εἰς τὸ ἔθνος, τὸ ὁποῖον ἀντιπροσωπεύει. Ἀλλὰ τί εἶναι, κύριοι Βουλευταὶ, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον; Εἶναι ἡ ἀπόδειξις τῆς καταστροφῆς, εἰς τὴν ὁποίαν μᾶς περιήγαγεν ἡ πολυετὴς διοίκησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετάσωμεν, τίς εἶναι ὁ παραίτιος τῆς καταστάσεως ταύτης. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ὁλόκληρος γνωρίζει εἰς ποῖον ὀφείλεται ἡ κατάστασις αὕτη καὶ τίς εἶναι ὁ παραίτιος αὐτῆς. Οὔτε εἶναι ἀνάγκη, νομίζω, νὰ δώσωμεν προσοχὴν εἰς τοὺς λόγους ἐκείνους, δι’ ὧν πειρῶνται νὰ ἐπιῤῥίψωσι τὴν παροῦσαν ἀθλίαν κατάστασιν εἰς τὰ μέτρα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, διότι ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι τὰ μέτρα ἐκεῖνα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως οὐδὲ ὀβολὸν προσέθηκαν εἰς τὸ χρέος τὸ δημόσιον, συνετέλεσαν δὲ μόνον ν’ ἀπομακρύνωσι τὴν ἔκρηξιν, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, τῆς μυκωμένης ὑπὲρ τὴν κεφαλὴν ἡμῶν λαίλαπος, τὴν ὁποίαν βλέπομεν ἐκρηγνυμένην ἤδη. Νομίζοντες ὅτι δύνανται νὰ κρυφθῶσιν ἀκόμη, νομίζοντες ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἤνοιξεν ἀκόμη τοὺς ὀφθαλμοὺς καὶ δὲν βλέπει καὶ δὲν ἀντιλαμβάνεται, τίς ὁ παραίτιος τῆς παρούσης ἡμῶν ἀθλίας καταστάσεως, προβάλλουσι εἰς τὸ μέσον μὲ πρωτοφανῆ ἰταμότητα, ἵνα παραστήσωσι μὲν ἑαυτοὺς ἀθώους, ὡς τὰς περιστερὰς, ἐπιῤῥίψωσι δὲ τὴν εὐθύνην εἰς ἐκείνους, εἰς οὓς ἐκληροδότησαν τὰ συντρίμματα τῆς πολυετοῦς διαχειρίσεώς των. Καὶ ἀφοῦ ἀφῆκαν εἰς αὐτοὺς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους κενὰ, ὑποχρεώσεις δ’ ἀπαιτητὰς 50 περίπου ἑκατομμυρίων, τοὺς κατακρίνουσιν ἤδη, ὅτι δὲν ἐπλήρωσαν ταύτας διὰ μετρητῶν, λέγοντες ὅτι αὐτοὶ συνετέλεσαν τὴν χρεωκοπίαν τοῦ Κράτους κατὰ τὴν 3ην Μαΐου, ὅτε ἀνέλαβον τὴν ἀρχὴν, καὶ ὅτι, εὑρόντες οὗτοι ἤδη τὴν χρεωκοπίαν συντετελεσμένην, προβαίνουσι μοιραίως εἰς τὸν διακανονισμὸν τῶν χρεῶν. Ἀλλὰ τί σκοπεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διακανονίζων τὸ δημόσιον χρέος, ὅπως τὸ διεκανόνισε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου; Σκοπεῖ νὰ μὴ ἀφήσῃ τίποτε ὄρθιον, ὄχι τὴν πίστιν μόνον ἡμῶν, διότι περὶ αὐτῆς οὐδὲ λόγος πρέπει πλέον νὰ γίνηται, ἀλλ’ οὐδὲ καὶ αὐτὴν τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν τιμήν. Τὰ μέτρα τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, κύριοι Βουλευταὶ, τὸ δάνειον δηλ. τῆς κεφαλαιοποιήσεως, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἀποτελεῖ χρεωκοπίαν, καὶ μάλιστα χρεωκοπίαν τοῦ χειρίστου εἴδους, ἐνῷ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον σήμερον ὑποβάλλει καὶ τὸ ὁποῖον διατυποῦται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, λέγει ὅτι ἀποτελεῖ ἔντιμον διακανονισμὸν τοῦ δημοσίου χρέους! Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ παραβάλωμεν πρὸς ἄλληλα τὰ δύο αὐτὰ μέτρα. Διὰ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιοποιήσεως, ὡς γνωρίζετε πάντες, ὡμολογεῖτο μὲν, ὅτι τὸ Κράτος διετέλει ἐν προσωρινῇ ἀνεπαρκείᾳ, ὅπως ἀμέσως ἐκπληρώσῃ ἀκεραίας τὰς ὑποχρεώσεις αὑτοῦ, ἀλλ’ ἀνεγνωρίζοντο καὶ ἀνωμολογοῦντο ἅπασαι αἱ ὑποχρεώσεις αὐτοῦ, ἐξησφαλίζοντο δὲ διὰ τοῦ μέτρου αὐτοῦ αἱ ὑποχρεώσεις ἐκεῖναι μὲ ἐγγυήσεις ἀποχρώσας καὶ ἐπαρκεῖς. Ἐπὶ πᾶσι τούτοις ἔμενεν ἀκεραία ἡ ἐλπὶς, ὅτι διὰ καλλιτέρας διαχειρίσεως, διὰ κρείττονος ῥυθμίσεως τῶν πόρων τοῦ Κράτους, διὰ τῆς μεταβολῆς ἐν γένει καὶ τοῦ οἰκονομικοῦ καὶ τοῦ φορολογικοῦ καὶ τοῦ διοικητικοῦ συστήματος, τὴν ὁποίαν ἐπηγγέλλετο τὸ πρόγραμμα ἐκείνων, ἤθελε κατορθωθῆ νὰ συντελεσθῇ ἀκριβῶς καὶ εὐόρκως ἡ ἄμεσος καὶ ἀκεραία ἐκπλήρωσις τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ τὸ σπουδαιότερον, Κύριοι, τοῦ μέτρου ἐκείνου προσὸν ἦτο, ὅτι καὶ ἡ πίστις τοῦ Κράτους καὶ ἡ τιμὴ ἡ ἐθνικὴ διέμενον ἐντελῶς ἀλώβητοι· ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι, ὅτι δὲν ἤργησαν ποσῶς νὰ ἔλθουν προτάσεις λίαν εὐνοϊκαὶ δι’ ἡμᾶς, προτάσεις σοβαραὶ, πρὸς ῥύθμισιν ἔντιμον τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, μετὰ παροχῆς μάλιστα τοῦ ἀπαιτουμένου χρηματικοῦ ποσοῦ πρὸς ἐξομάλυνσιν τῶν νομισματικῶν ἡμῶν δυσχερειῶν καὶ ἀπαλλαγὴν τῆς χώρας ἀπὸ τὴν δυσπραγίαν, εἰς ἣν σήμερον διατελεῖ. Ὅλα ταῦτα ἀποδεικνύουσιν, ὡς γνωρίζομεν ἐκ τῶν προτέρων συζητήσεων, αἱ διαπραγματεύσεις, τὰς ὁποίας ἀφῆκεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, καὶ τὰς ὁποίας βεβαίως ἔχει ὑπ’ ὄψει ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ποῖον δὲ εἶναι τὸ μέτρον τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον σήμερον συζητοῦμεν; Διὰ τούτου συντελεῖται αὐθαίρετος περικοπὴ τῶν ὑποχρεώσεων ἡμῶν κατὰ ποσὸν ὑπερβαῖνον τὰ ⅔ αὐτῶν, αἴρονται αἱ ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας τὸ Κράτος εἶχε δώσει, καὶ ἐφ’ ὧν βασιζόμενοι οἱ πιστωταὶ ἡμῶν μᾶς ἐδάνεισαν, καὶ τὸ χείριστον, ὅτι τὰ δάνεια ἡμῶν διακρίνονται δι’ αὐτοῦ εἰς ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ, καὶ εὐνοοῦνται περισσότερον τὰ ἐσωτερικὰ καὶ πληρόνονται εἰς τὸ ἄρτιον, πρὸς βλάβην τῶν ξένων. Ποῖον τῶν δύο τούτων συστημάτων ἀποτελεῖ χρεωκοπίαν; τὸ τῆς παρελθούσης ἢ τὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως; Δὲν σᾶς φαίνεται ὅτι τὸ μέτρον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀποτελεῖ χρεωκοπίαν τοῦ χειρίστου εἴδους; Δὲν εὑρίσκετε ὅτι διὰ τούτου οὐ μόνον ἡ πίστις τοῦ Κράτους,—διότι περὶ τῆς πίστεως μετὰ τὸ μέτρον τοῦτο δὲν πρέπει νὰ γίνηται οὔτε λόγος πλέον,—ἀλλ’ ὅτι ἡ τιμὴ τοῦ Κράτους κατασπιλοῦται καὶ καταστιγματίζεται; Θὰ ἠδυνάμην, Κύριοι, νὰ ἐννοήσω οἱονδήποτε συμβιβασμὸν μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν, δικαιολογούμενον ἐκ τῆς ἐπαρκείας ἡμῶν, ἀλλὰ συμβιβασμὸν ἔντιμον, συντελούμενον ἐκ συνεννοήσεως μετὰ τῶν δανειστῶν, πειθομένων περὶ τῆς ἀνάγκης αὐτοῦ· πρᾶξιν ὅμως τοιαύτην, πρᾶξιν αὐθαίρετον, διὰ τῆς ὁποίας τελεῖται διαρπαγὴ ξένης περιουσίας, ἐν περιστάσει δ’ ἐνέχουσαν τὸν δόλον καὶ τὴν κακοπιστίαν, δὲν δύναμαι νὰ τὴν ἐννοήσω, οὐδὲ νὰ τὴν παραδεχθῶ ὡς ἀξίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἡ πρᾶξις αὕτη δὲν εἶναι μόνον χρεωκοπία, ἀλλ’ εἶναι κἄτι τι χεῖρον καὶ αὐτῆς τῆς δολιωτέρας χρεωκοπίας Διὰ ταύτης ὑπερακοντίζομεν οὐ μόνον τὴν Τουρκίαν καὶ τὴν Αἴγυπτον, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν Πορτογαλίαν, τῆς ὁποίας τὸ σύστημα κακοζήλως ἀντέγραψεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· διότι ἡ Πορτογαλία διακρίνει μὲν καὶ αὕτη τὰ ἐσωτερικὰ τῶν ἐξωτερικῶν δανείων, ἀλλ’ ἀφίνει ἐλευθέραν τὴν μετατροπὴν τῶν ἐξωτερικῶν εἰς ἐσωτερικὰ, ἐνῷ ἡμεῖς καὶ τοῦτο ἀρνούμεθα, ἵνα στιγματίσωμεν βαθύτερον τὴν ἐθνικὴν ὑπόληψιν, δεικνύοντες ὅλην τὴν κακοπιστίαν ἡμῶν. Ἐπιμένει δ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν διὰ μονομεροῦς συζητήσεως ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ προσπαθεῖ νὰ ἐπιτύχῃ τοῦτο διὰ τῆς ἐξαντλήσεως τῶν δυνάμεων ἡμῶν, ἐνῷ πρόκειται περὶ μέτρου, ὅπερ, ἐὰν ἐπιψηφισθῇ, θὰ μᾶς ἀποδείξῃ τὸ ἐξουθένωμα τῶν ἐθνῶν. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον ὑπέρτατον νὰ ἀποκρούσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὐ μόνον διὰ τῆς πειθοῦς καὶ τοῦ λόγου, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλων τῶν μέσων, ὅσα δυνάμεθα νὰ ἀντλήσωμεν ἐκ τῶν συνταγματικῶν δικαιωμάτων, ἅτινα μᾶς χορηγοῦσιν οἱ θεσμοί. Καὶ ἂν δὲ δὲν ἠθέλομεν δυνηθῆ οὔτε νὰ πείσωμεν τὴν πλειοψηφίαν, οὔτε ὁπωσδήποτε νὰ παρεμποδίσωμεν τὴν ἀπειλουμένην ταύτην ἐθνικὴν συμφορὰν, ὀφείλομεν νὰ ὑψώσωμεν τοὐλάχιστον φωνὴν διαμαρτυρίας, φωνὴν πόνου καὶ ὀδύνης διὰ τὰ συντελούμενα ἐν ταῖς ἡμέραις ταύταις. Καὶ οὐ μόνον ἡμεῖς, ἀλλ’ ἂν ἦτο δυνατὸν ὁλόκληρος ὁ Ἑλληνισμὸς, ὅλα τὰ στόματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ νὰ ἑνωθῶσιν εἰς μίαν μεγάλην φωνὴν, ἔπρεπεν ἡ φωνὴ αὕτη νὰ ἀκουσθῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἰς τὰ πέρατα τοῦ κόσμου, ἵνα ἀκούσῃ ὁ κόσμος ὅλος τὴν φωνὴν τοῦ ἄλγους τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὁλοκλήρου, τὴν φωνὴν τῆς ἐθνικῆς ὀδύνης τῆς Ἑλλάδος, διὰ νὰ ἐννοήσωσι πάντες ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἐπιχαίρει ἐπὶ τοῖς γενομένοις, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν ἀναισθητεῖ ἀλλὰ συναισθάνεται βαθύτατα τὸν πόνον, ὡς ἐὰν μυρίας δηλητηριώδεις πληγὰς ἐπήνεγκον εἰς τὸ σῶμα αὐτῆς, διὰ νὰ ἐννοήσωσιν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ ἀντιληφθῇ καὶ ὑπολογίσῃ τὰς ὀλεθρίας συνεπείας τοῦ πραξικοπήματος τούτου καὶ πῶς καὶ κατὰ πόσον θέλουσιν ἐπιδράσει εἰς τε τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον αὐτῆς. Τίς ἤλπιζε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς, διὰ τὴν ἀπελευθέρωσιν τῆς ὁποίας τόσα ἐχύθησαν αἵματα, ἡ Ἑλλὰς, ἥτις τὴν ἀπελευθέρωσιν αὐτῆς κατώρθωσεν ἄνευ οὐδενὸς μέσου, εἰμὴ μόνον διὰ τοῦ βαθέως ἐῤῥιζωμένου εἰς τὰ στήθη τῶν τέκνων αὐτῆς αἰσθήματος τῆς φιλοτιμίας καὶ τῆς φιλοπατρίας, ὅτι μετὰ 60 περίπου ἐτῶν ἐλεύθερον βίον, ἀλλ’ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν, ἀντὶ νὰ δυνηθῇ νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ ὑψηλὸν αὐτῆς ἰδανικὸν, ἀντὶ νὰ δυνηθῇ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἡμιτελὲς τῶν πατέρων ἡμῶν ἔργον, τίς ἤλπιζεν, ὅτι ἤθελε περιέλθει εἰς τοιοῦτον σημεῖον ἐξευτελισμοῦ καὶ ταπεινώσεως, χωρὶς νὰ περιπλακῇ εἰς πόλεμον, χωρὶς νὰ ἡττηθῇ, χωρὶς νὰ ὑποβληθῇ εἰς βαρείας πολεμικὰς ἀποζημιώσεις, ὑπερτέρας τῶν δυνάμεων αὐτῆς, χωρὶς νὰ περικοπῇ κατὰ τὴν ἔκτασιν, ἀλλὰ τοὐναντίον, ἀφοῦ πρὸ δεκαετίας περίπου σπουδαίαν ἔλαβεν ἐδαφικὴν αὔξησιν; Καὶ ὅμως ἰδοὺ ὅτι παριστάμεθα σήμερον ἐνώπιον τοῦ ἀλγεινοῦ τούτου σημείου τοῦ ἐξευτελισμοῦ καὶ τῆς ταπεινώσεως! Ἐννοοῦμεν περὶ τίνος πρόκειται, κύριοι Βουλευταί; Ἐννοοῦμεν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἐννοεῖ αὐτὸς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς περὶ τίνος πρόκειται; Μήπως ὑπολαμβάνουσί τινες, καὶ διὰ τοῦτο μὲ ἐλαφρὰν τὴν συνείδησιν καὶ μετὰ χαρᾶς μάλιστα καὶ προθυμίας ὑποστηρίζουσι τοὺς αὐτουργοὺς τῆς καταστάσεως ταύτης, μήπως ὑπολαμβάνουσιν, ὅτι δὲν πρόκειται, εἰμὴ περὶ κέρδους μόνον, ἀθεμίτου μὲν, ἀλλὰ μὴ δυναμένου νὰ ἔχῃ σοβαρὰς διὰ τὸ ἔθνος ἡμῶν συνεπείας; Μὴ νομίζουσιν, ὅτι δὲν πρόκειται, εἰμὴ περὶ νοσφίσεως ξένης, μὴ Ἑλληνικῆς περιουσίας, ἥτις θέλει μᾶς δώσει καὶ ἄνεσιν καὶ εὐζωΐαν; Ἀλλὰ καὶ περὶ τούτου μόνον ἂν ἐπρόκειτο, ἔπρεπε νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι τοῦτο ἀποτελεῖ πρᾶξιν ἀνήθικον, ἀναξίαν ἔθνους φιλοτίμου, τὸ ὁποῖον, ἐν τῇ διαπλάσει τοῦ μάλιστα εὑρισκόμενον ἀκόμη, ἔχον δὲ μέγαν προορισμὸν, ἔχει ἀνάγκην οὐ μόνον τῆς ἐμπιστοσύνης, ἀλλὰ καὶ τῆς ὑπολήψεως καὶ τῆς ἀγάπης καὶ τῆς συνδρομῆς τῶν ξένων....

§102ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀφοῦ ἐπιμένει ἡ πλειοψηφία νὰ τελειώσωμεν ἀπόψε, πρέπει νὰ παρευρίσκωνται ἐν τῇ αἰθούσῃ καὶ οἱ Κύριοι τῆς πλειοψηφίας, καὶ καλὸν εἶναι νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ἦναι ἀπαρτία.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχετε δικαίωμα νὰ κάμητε ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας, δὲν ἔχετε ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ ὑποχρεώσητε τοὺς Βουλευτὰς νὰ ἔλθουν νὰ καθίσουν εἰς τὰ ἐδώλια. Προβάλλετε ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας;

§104ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ὅταν ἔλθουν οἱ Κύριοι νὰ παρακάθηνται, ὡς καὶ ἡμεῖς, δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις.

§105Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡμεῖς δὲν θέλομεν νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν παράλυσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα καὶ νὰ παραμένωμεν πέραν τῆς ὥρας, καθ’ ἣν ἀνθρωπίνως δυνάμεθα νὰ ἐργασθῶμεν. Τὰ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς νομίζω ὅτι πρέπει νὰ κανονισθῶσιν εἰς τρόπον ὥστε νὰ δυνάμεθα νὰ ἐργαζώμεθα ἀνθρωπίνως, καὶ πρὸς τοῦτο πρέπει, καθ’ ἃ ἔχομεν ἀποφασίσει, νὰ συνερχώμεθα ἀπὸ τῆς 2 ἢ τῆς 3 ὥρας, ἢ καὶ τῆς 4, ἰδίως δὲ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, οἱ ὁποῖοι προσέρχονται τὴν 6 ἢ τὴν 7 ὥραν, νὰ προσέρχωνται ἐνωρίς, οὕτως ὥστε νὰ μὴ ἐργαζώμεθα πέραν τοῦ μεσονυκτίου. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ μὲν ἡ συζήτησις διὰ τὴν αὔριον, ἀλλὰ νὰ ληφθῇ τὸ μέτρον, ὥστε ἀπὸ τῆς αὔριον ἡ Βουλὴ νὰ ἦναι ἐν ἀπαρτίᾳ ἀπὸ τῆς 3ης ἢ τῆς 4ης ὥρας.

§106ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ὑποβάλλετε πρότασιν ἀναβολῆς;

§107Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ ἀγορεύων θέλῃ νὰ τελειώσῃ τὸν λόγον του, δὲν ὑποβάλλω.

§108ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡ ἀγόρευσίς μου δύναται νὰ διαρκέσῃ καὶ δύο ὥρας.

§109ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Καὶ πέντε ὥρας, ὅσας θέλετε, παραμένομεν.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Πετιμεζᾶ.

§111ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος, κύριε Πρόεδρε. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες Βουλευταὶ 109. Ὁ Πετιμεζᾶς ἂς ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§113ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἔλεγον, Κύριοι, ὅτι οὔτε περὶ νοσφίσεως ξένων χρημάτων πρόκειται μόνον, οὔτε περὶ ἀπολαύσεως ἀνέσεως ἐντεῦθεν καὶ εὐπραγίας, διότι μέγα μέρος τοῦ δημοσίου ἡμῶν χρέους, ὑπερβαῖνον ἴσως τὰ 200 ἑκατομμύρια, κατέχεται ὑπὸ Ἑλλήνων. Εἴθε δὲ ὁλόκληρον νὰ κατείχετο ὑπὸ Ἑλλήνων, διὰ νὰ ἀποφύγωμεν τοὐλάχιστον τὸ ὄνειδος τῆς δολιότητος πρὸς τοὺς ξένους, ἵνα μὴ φαινώμεθα τοὐλάχιστον τόσον ταπεινοὶ, ὥστε νὰ θέλωμεν νὰ διαπράξωμεν νόσφισιν ξένων χρημάτων, ἅτινα ἐπὶ τῇ πίστει καὶ τῇ φιλοτιμίᾳ ἡμῶν μᾶς ἐνεπιστεύθησαν. Τὰ 200 δὲ ταῦτα ἑκατομμύρια ἐκ τῶν ἑλληνικῶν χρεωγράφων τὰ κατέχουν καὶ ἄτομα πολλὰ, ἀλλ’ ἰδίως τὰ ἐθνικὰ ἡμῶν ἱδρύματα, τὰ ἐκπαιδευτικὰ, τὰ τραπεζικὰ καὶ τὰ φιλανθρωπικὰ, τῶν ὁποίων τὸ πλεῖστον μέρος τῆς περιουσίας, ἂν ὄχι ὁλόκληρος, συνίσταται εἰς τοιαῦτα ἐθνικὰ χρεώγραφα· μετὰ τὸ μέτρον δὲ τοῦτο τὰ ἱδρύματα ταῦτα δὲν δύνανται πλέον νὰ ὑπάρξωσι. Πῶς δύνανται, Κύριοι, νὰ σταθῶσι τὰ ταμεῖα τῶν συντάξεων, τὸ Μετοχικὸν καὶ τὸ Ἀπομαχικὸν ταμεῖον, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποζῶσι χιλιάδες Ἑλληνικαὶ οἰκογένειαι, ὀρφαναὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, καὶ ἀδύνατοι; Πῶς δύναται νὰ μὴ κλονισθῇ ἐκ βάθρων τὸ Πανεπιστήμιον καὶ τὰ ἄλλα ἐκπαιδευτικὰ καὶ φιλανθρωπικὰ ἱδρύματα, καὶ τόσα σωματεῖα, καὶ ἐν γένει πάντες οἱ εὐαγεῖς οἶκοι τῆς Ἑλλάδος, καὶ τὰ νοσοκομεῖα, καὶ τὰ ὀρφανοτροφεῖα, καὶ τὰ γηροκομεῖα, καὶ τὰ φρενοκομεῖα, καὶ τόσα ἄλλα ἱδρύματα, τῶν ὁποίων ὅλα τὰ εἰσοδήματα προέρχονται ἐκ χρεωγράφων ἑλληνικῶν;...

§114ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ὅλα τὰ ἐκπαιδευτικὰ ἱδρύματα τοῦ ἔξω Ἑλληνισμοῦ.

§115Ι. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Μὲ τὰ Σκρὶπ διετηροῦντο;

§116ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Ἡμεῖς τοῦτο ζητοῦμεν ἀπὸ σᾶς, νὰ μᾶς φωτίσητε περὶ τούτου· ἀλλὰ σεῖς σιωπᾶτε... Τὰ ἱδρύματα ταῦτα τὰ ἵδρυσεν ὁ Ἑλληνισμὸς δι’ ἑξηκονταετῶν φιλανθρωπικῶν καὶ πατριωτικῶν εἰσφορῶν, καὶ δὲν ἐχρειάσθη, ὡς βλέπετε, παρὰ ὀλίγων ἐτῶν πλημμελὴς καὶ ἀντεθνικὴ διαχείρισις τῶν κοινῶν, ἵνα τὰ καταῤῥίψῃ καὶ τὰ ναυαγήσῃ. Ἐνῷ δὲ αἱ μακραὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπαγγελίαι περὶ τῆς ἀνθηρότητος τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων ἀπεπλάνησαν καὶ τὰ ἱδρύματα ταῦτα καὶ χιλιάδας ἄλλων Ἑλλήνων, ἵνα τρέψωσι τὰς περιουσίας αὐτῶν εἰς ἑλληνικὰ χρεώγραφα, ἐνῷ αἱ τελευταῖαι μετὰ στόμφου γινόμεναι ψευδεῖς διαβεβαιώσεις αὐτοῦ περὶ τοῦ θριάμβου τῆς οἰκονομικῆς αὐτοῦ πολιτικῆς καὶ περὶ ἐπικειμένης ὑπογραφῆς τῆς ἑτοίμου δῆθεν συμβάσεως περὶ τοῦ δανείου τοῦ πολυθρυλήτου, συμβάσεως ἐντελῶς ἀνυπάρκτου, ὅπως ἀπεδείχθη, συνετέλεσαν εἰς τὴν ἀπώλειαν πολλῶν ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων ἑλληνικῶν χρημάτων, καὶ εἰς τὴν καταστροφὴν πλείστων ἑλληνικῶν περιουσιῶν, ἤδη διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διὰ τοῦ τελευταίου τούτου ἀνοσίου πραξικοπήματος, συντελεῖται ἡ πλήρης καταστροφὴ ὅλης τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Δὲν πρόκειται λοιπὸν, Κύριοι, περὶ νοσφίσεως ξένων χρημάτων, πρόκειται περὶ καταστροφῆς τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αὗται αἱ συνέπειαι τοῦ πραξικοπήματος τούτου. Αἱ συνέπειαι εἶναι ἀνυπολόγιστοι διὰ τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος, καὶ δύνανται νὰ ἔχουν ἐπιῤῥοὴν σπουδαίαν ὄχι μόνον ἐπὶ τοῦ παρόντος, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τοῦ μέλλοντος καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἀκόμη τῆς ὑπάρξεως τοῦ Κράτους. Ἀπὸ προχθὲς ἠκούσθη ὁ ἀντίκτυπος ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ τῆς τοιαύτης καταστάσεως· τὰ πνεύματα ἤρχισαν νὰ ἐξάπτωνται, ὅμιλοι δὲ πολυπληθεῖς ἐκ τῶν δανειστῶν ἡμῶν συνεγείρονται καὶ συνεννοοῦνται περὶ κοινῆς ἐνεργείας, ὅπως ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἐκ συνεννοήσεως ἀντιτάξωσι σθεναρὰν ἄμυναν κατὰ τῆς διαρπαγῆς τῆς περιουσίας των. Ἕῤῥιξα δὲ, ἀναγνοὺς προχθὲς τηλεγράφημα καθαπτόμενον καὶ αὐτοῦ τοῦ Βασιλέως ἡμῶν, καὶ ὄχι δι’ ὑπαινιγμῶν, ἀλλὰ ῥητῶς ἀναφέρον, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ Βασιλεὺς θὰ θεωρῆται ἐν συνεννοήσει καὶ ἐν συναρωγῇ εἰς τὴν τοιαύτην διαρπαγὴν τῆς περιουσίας των, διὰ τῆς ὁποίας, ὡς λέγουν, ἠγοράσθησαν τὰ θωρηκτά μας, ἐὰν κυρώσῃ διὰ τῆς βασιλικῆς του ὑπογραφῆς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅταν ψηφισθῇ. Ἰδοὺ, Κύριοι, πῶς ἐκθέτει καὶ τὸ ἔθνος ὁλόκληρον καὶ τὴν Βασιλείαν ἀκόμη τὸ τοιοῦτον πραξικόπημα! Διὰ τοῦτο ἔλεγον, ὅτι θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐννοήσω οἱονδήποτε ἔντιμον συμβιβασμὸν, γινόμενον τῇ συνεννοήσει τῶν δανειστῶν μας, ἀλλὰ τὴν τοιαύτην αὐθαίρετον διαρπαγὴν δὲν δύναμαι νὰ τὴν ἐννοήσω, καὶ τὴν θεωρῶ ἀναξίαν καὶ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἔθνους. Τίς οἶδε δὲ ὁποῖα ἀποτελέσματα διεθνοῦς ἐνεργείας δύναται νὰ προκαλέσῃ τὸ πραξικόπημα τοῦτο· τίς οἶδε, τί δύναται νὰ προκαλέσῃ καθ’ ἡμῶν ἡ συνησπισμένη ἐνέργεια τῶν ἰσχυρῶν αὐτῶν ἀνθρώπων καθ’ ἡμῶν τῶν ἀδυνάτων, οἱ ὁποῖοι δὲν δυνάμεθα ὄχι μόνον εἰς πίεσιν τῶν ξένων οἱανδήποτε, ἔστω καὶ ἀσθενεστάτην, νὰ ἀνθέξωμεν ἀλλ’ οὔτε καὶ νὰ συντηρηθῶμεν κἄν ἄνευ τῆς συνδρομῆς αὐτῶν· διότι ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐξάγωμεν 30 ἑκατομμύρια τοὐλάχιστον διὰ προμήθειαν σίτου, ἀπαιτουμένου διὰ τὴν συντήρησιν ἡμῶν, καὶ δὲν ἐφροντίσαμεν ποτὲ πρὸς ὑποστήριξιν οὔτε τῆς γεωργίας μας, οὔτε τῆς βιομηχανίας, διὰ νὰ τὰς καταστήσωμεν τοὐλάχιστον ἐπαρκεῖς πρὸς τὰς ἀνάγκας ἡμῶν. Καὶ τὸ ἐμπόριον ἡμῶν ἔχει πρὸς τοῦτο ἀνάγκην πίστεως εἰς τὸ ἐξωτερικόν· καὶ νομίζετε ὅτι ἡ πίστις ἡ ἀτομικὴ δὲν θὰ καταστραφῇ, ὅπως καὶ ἡ πίστις τοῦ Κράτους; Καὶ ἐν τούτοις εὑρίσκονται ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι κηρύσσονται ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, εὑρίσκονται ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἐπικροτοῦσι καὶ ὑποστηρίζουσι τοὺς αὐτουργοὺς τοῦ τοιούτου πραξικοπήματος, ὡς ἂν ἐπρόκειτο περὶ λύσεως ὑπὲρ ἡμῶν τοῦ Ἀνατολικοῦ ζητήματος. Ἀλλ’ οἱ Κύριοι οὗτοι πρέπει νὰ συλλογισθῶσι καλῶς ὄχι μόνον τὴν οἰκονομικὴν ἀπόγνωσιν, εἰς τὴν ὁποίαν θέλει φέρει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, ἐὰν ψηφισθῇ, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐθνικὴν βλάβην ἡμῶν, καὶ τὴν φιλοτιμίαν τοῦ ἔθνους· διότι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐγὼ πιστεύω, ὅτι δὲν εἶχε κἀνένα λόγον· δὲν ἦτο ἀνάγκη τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διὰ νὰ προέλθῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῶν δανειστῶν ἡμῶν. Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠδύνατο νὰ φέρῃ εἰς πέρας τοιαύτας διαπραγματεύσεις, τότε ἔπρεπε νὰ φέρῃ τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῶν εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ἔγκρισιν αὐτοῦ, καὶ νὰ διακανονίσῃ τότε ὁριστικῶς τὸ δημόσιον χρέος. Ὑποθέτω λοιπὸν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχει ἄλλον λόγον. Δὲν ἔχουσι, φαίνεται, τὸ θάῤῥος νὰ ἀναλάβωσι τὴν εὐθύνην τῶν πράξεών των, καὶ ζητοῦν νὰ ἐπιῤῥίψουν τὴν εὐθύνην ταύτην εἰς τὸ ἔθνος καὶ εἰς τὸν Βασιλέα, ὑποβάλλοντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο σήμερον μὲν πρὸς ψήφισιν εἰς τὴν Βουλὴν, αὔριον δὲ πρὸς κύρωσιν εἰς τὸν Βασιλέα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ ἄγος τοῦτο τῆς ἐθνικῆς ἀτιμώσεως δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ἐπιῤῥίψωμεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ εἰς τὸ ἔθνος ὁλόκληρον, εἰς τοῦτο δὲ τὸ ἐπιῤῥίπτομεν, ὅταν ὡς ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ καὶ συγγνώμην παρέχομεν εἰς τοὺς αὐτουργοὺς αὐτοῦ καὶ συνεργοῦμεν διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν εἰς τὴν συντέλεσιν αὐτοῦ. Ἡ κοινὴ συνείδησις, κύριοι Βουλευταὶ, καταδικάζει τοὺς ὑπαιτίους τῆς τοιαύτης συμφορᾶς, καταδικάζει τὴν πολιτικὴν, εἰς ἣν αὕτη ὀφείλεται, καταδικάζει τοὺς ὑπαιτίους τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν περιήλθομεν. Τὸ λέγω δὲ πρὸς τιμὴν τοῦ ἔθνους, καὶ διαμαρτύρομαι κατὰ πάσης ἐναντίας γνώμης, διότι γνωρίζω καλῶς καὶ ἀντιλαμβάνομαι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν, τὸ ἔθνος νὰ μὴ καταδικάζῃ τὴν τοιαύτην πολιτικήν. Νομίζω δὲ, ὅτι ἐκ τῆς κοινῆς ταύτης συνειδήσεως θέλετε ἀντλήσει καὶ ὑμεῖς τὸ θάῤῥος νὰ καταδικάσητε τὴν πολιτικὴν ταύτην. Μὴ πείθεσθε εἰς τὰς παραστάσεις, ὅτι μοιραῖον ἦτο τὸ τέλος τοῦτο, καὶ ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ εὑρεθῇ ἄλλη διέξοδος, διότι αἱ παραστάσεις αὗται δὲν εἶναι εἰλικρινεῖς. Βεβαίως δύναται νὰ εὑρεθῇ διέξοδος μᾶλλον ἔντιμος. Σᾶς ἀναφέρω τὴν διέξοδον, τὴν ὁποίαν ἐπενόησεν ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ἄνευ ταύτης, ἐὰν αὕτη δὲν δύναται νὰ τύχῃ τῆς ἐπιδοκιμασίας ὑμῶν, βεβαίως δύναται νὰ εὑρεθῇ ἄλλη διέξοδος, πλέον ἔντιμος τῆς προκειμένης, ἡ ἐνέχουσα δὲ τὸν δόλον καὶ τὴν κακοπιστίαν δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ διέξοδος. Τοιαύτην διέξοδον δὲν θέλει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Διὰ τοῦτο λέγω, Κύριοι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιῤῥίψητε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὴν εὐθύνην τοῦ πραξικοπήματος τούτου, ἀλλ’ ἐκ τῆς γενικῆς τοῦ ἔθνους συνειδήσεως ἀντλοῦντες καὶ ὑμεῖς τὸ θάῤῥος καὶ ὑπέρτεροι δεικνύμενοι παντὸς κομματικοῦ ὑπολογισμοῦ, καταψηφίσατε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἵνα φυλάξητε τοὐλάχιστον τὸ ἔθνος ἀπὸ τὴν κορύφωσιν τῆς ταπεινώσεως τοῦ νὰ ἀνέχηται καὶ νὰ βραβεύῃ μάλιστα τοὺς φθείροντας τὴν εὐπραγίαν αὐτοῦ καὶ νεκρώσαντας πάσας τὰς ἐλπίδας αὐτοῦ.

§117ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, εἶναι δευτέρα ὥρα μετὰ τὸ μεσονύκτιον. Ἄλλοι κάθηνται ὄπισθεν τοῦ Προεδρείου καὶ τρώγουν κουλούρια, ἄλλοι εἶναι εἰς τὰ δωμάτια καὶ κοιμοῦνται· ἐδῶ δὲν εἶναι κανείς. Ὥστε ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ φέρω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. Ἂς ἀναγνωσθῇ κύριε Πρόεδρε, ὁ κατάλογος.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν Βουλευτῶν, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Μιχ. Λάμπρου καὶ Μιλτ. Ὀριγώνη).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες Βουλευταὶ 109. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ὁ κ. Ράλλης ἔχει τὸν λόγον.

§120ΡΑΛΛΗΣ. Ἀπὸ τοῦ 1887, ὅτε πρῶτον ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπῆς, ἀντὶ πάσης ἑτέρας ἰδέας οἰκονομικῆς, ἀληθῶς δειλῶς τότε καὶ κεκαλυμμένως διετυπώθη κατὰ πρῶτον ἡ γνώμη τῆς περιστολῆς τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, παρετήρησα, ὅτι αὕτη συντελεῖ τὴν πτώχευσιν, ἡ δὲ πτώχευσις δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀποτελοῦσα πρόγραμμα πολιτικόν, πρόγραμμα οἰκονομικόν. Τὴν πτώχευσιν καθιστᾷ τὸ γεγονὸς τῆς προδήλου καὶ ἀναμφισβητήτου ἀνεπαρκείας τοῦ ὀφειλέτου πρὸς ἀκεραίαν ἱκανοποίησιν τῶν δανειστῶν του, καὶ τοῦ γεγονότος τούτου ἐπερχομένου, ἐν πάσῃ εὐνομουμένῃ Πολιτείᾳ σπεύδουσιν, ὅπως καθορίσωσι τὰς συνεπείας, κατανέμοντες μὲν ἐν δικαίῳ μέτρῳ τὰς ζημίας, καθ’ ὅσον ἡ πτώχευσις ὀφείλεται εἰς ἀτυχεῖς περιστάσεις, καταλογίζοντες δὲ καὶ τὰς εὐθύνας, ἐὰν εἰς ταύτην ὤθησαν δολία προαίρεσις ἢ ἀσύγγνωστα σφάλματα. Καὶ περὶ πάντων τούτων προβλέπει ὁ περὶ πτωχεύσεως νόμος, διαγράψας καὶ τὴν διαδικασίαν τῆς πτωχεύσεως καὶ τὴν διαδικασίαν τῆς χρεωκοπίας, ὅταν πρόκηται περὶ ἰδιώτου καὶ ἐμπόρου. Ἀλλ’ αἱ διατάξεις αὐτοῦ οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἐφαρμόζονται εἰς πτώχευσιν Κράτους. Τὰ Κράτη ἐκ τῆς κυριαρχίας των, καὶ καθ’ ὅσον διετήρησαν ταύτην ἀκεραίαν, δὲν ὑπόκεινται εἰς ἕτερον νόμον, ἢ ἕνα καὶ μόνον, τὸν ἠθικόν. Τὰ Κράτη δὲν ἔχουσιν ἰδίαν περιουσίαν, ἢ τοὐλάχιστον αὕτη εἶναι ὅλως ἀσήμαντος καὶ ἀνεπαρκὴς ἀπέναντι τῶν ἐπιβεβλημένων αὐτοῖς ὑποχρεώσεων. Τὰ Κράτη τὰς ἐκ τοῦ προορισμοῦ των ὑποχρεώσεις ἐπιτελοῦσιν, ἐπιβάλλοντα φόρους καὶ δασμοὺς κατὰ λόγον τῶν δυνάμεων τοῦ λαοῦ. Ἐὰν δέ, παραφερθέντα εἰς δαπάνας δυσαναλόγους πρὸς τὰς δυνάμεις τοῦ λαοῦ, καταστῶσιν ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ πορισθῶσι διὰ νέας φορολογίας τὰ ἀναγκαῖα μέσα πρὸς κάλυψιν ἀναληφθεισῶν ἤδη ὑποχρεώσεων, τὰ Κράτη σπεύδουσι περιστέλλοντα καὶ περικόπτοντα διὰ παντὸς τρόπου τὰς δαπάνας των, ἵνα μὴ ὑστερήσωσιν εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν αὐτῶν, διότι ἡ πτώχευσις τοῦ Κράτους συνεπάγεται τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦ λαοῦ πάσης ἐπικοινωνίας πρὸς ἑτέρους λαούς, τὴν ἀπομόνωσιν αὐτοῦ ἐν τῇ δράσει τῶν πεπολιτισμένων λαῶν, ἐν τῇ δράσει τῆς προόδου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ. Λαὸς δὲ ἀποκλειόμενος καὶ ἀπομονούμενος οἰκονομικῶς, ἀναγκαίως ὑστερεῖ ἐν τῷ ἀγῶνι τοῦ πολιτισμοῦ καὶ ἐν τῇ σταδιοδρομίᾳ τῶν εὐνομουμένων ἐθνῶν. Ἡμεῖς ἀτυχῶς οὐδέποτε ἠθελήσαμεν νὰ ἐννοήσωμεν τὰς ἀναμφισβητήτους ταύτας ἀληθείας, φρονοῦντες, δὲ ὅτι ἀτιμωρητεὶ τὸ Κράτος δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του, οὐ μόνον οὐδεμίαν πρὸς ἀποσόβησιν τῆς συμφορᾶς κατεβάλομεν ἀπὸ δεκαετίας σπουδαίαν προσπάθειαν, ἀλλ’ ἀναστηλώσαντες τελευταῖον καὶ ὡς πρόγραμμα πολιτικὸν τὴν πτώχευσιν, μαχόμεθα διεκδικοῦντες τὸ γέρας τῆς ἐφευρέσεως· θεωροῦντες δὲ εὔκολον καὶ ἀνώδυνον τὴν κατωφέρειαν τῆς ἀρνήσεως τῶν ὑποχρεώσεων ἡμῶν, προπηλακίζομεν καὶ λοιδοροῦμεν ἐκείνους, οἵτινες ἠθέλησαν δι’ ὑπερτάτης προσπαθείας νὰ τάμωσι τὴν ὁδὸν τῆς φρονήσεως καὶ τῆς τιμῆς. Οὕτως εἴδομεν τοὺς μὲν κατόπιν τῶν δὲ ἀσπαζομένους τὸ πρόγραμμα τῆς πτωχεύσεως, καὶ ῥίπτοντας τὸν λίθον τοῦ ἀναθέματος κατ’ ἐκείνων, οἵτινες προσεπάθησαν ν’ ἀνακόψωσι τὸ κατρακύλισμα ἐν τῷ βόθρῳ τῆς αἰσχύνης καὶ τοῦ στιγματισμοῦ. Καὶ ἠκούσαμεν αὐτοὺς ἀλαλάζοντας, διότι τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἀνόδου μας εἰς τὴν ἐξουσίαν δὲν ἠδυνήθημεν διὰ μαγικῆς ῥάβδου νὰ ἀνοίξωμεν πηγὰς χρυσοῦ καὶ ἀργύρου, ἵνα κορέσωμεν τὴν ἄσβεστον δίψαν, ἣν δεκαετὴς φρενήρης δρόμος ἐξῆψεν ἐν ἡμῖν. Ἡ πολιτικὴ τῆς ἀνορθώσεως εἶναι πολιτικὴ ὑπομονῆς καὶ ἐπιμονῆς, μόνον δ’ ἐνδελεχής, μακρὰ καὶ σώφρων πολιτεία δύναται νὰ θεραπεύσῃ πληγὰς παλαιάς, ἃς παρελθὸν ἀπαίσιον κατήνεγκεν, οὐδ’ ἔπαυσεν ἀναζέον. Τὸ ἔργον ἀπεδείχθη ἀνώτερον τῆς εὐσταθείας ἡμῶν, ἀνώτερον τῆς πολιτικῆς μας ἀγωγῆς, ἀντὶ δὲ πολιτείας Κατώνων, οἵα ἐπεβάλλετο ἐκ τοῦ δεινοῦ τῶν περιστάσεων, παρέστημεν ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς συνόδου εἰς ἀπόκρεω πολιτικήν. Σύγγνωτε, ἐὰν ἐπλανήθημεν, στηριχθέντες καὶ ὑπολογίσαντες ἐπὶ τὸν πατριωτισμόν σας, ἐπὶ τὴν φρόνησίν σας. Οἱ θεσμοὶ ἐλειτούργησαν, ὡς λειτουργοῦσιν ἀπὸ δεκαετίας· ὁ κ. Βουλευτὴς Γόρτυνος ἀνέπνευσε μεθ’ ὅλης τῆς δυνάμεως τῶν πνευμόνων του, καὶ τὸ κατρακύλισμα ἐπῆλθεν, οὐχὶ διότι δὲν ἦν δυνατὸν νὰ τὸ ἀποφύγωμεν, ἀλλὰ διότι τὸ ἠθέλησαν οἱ πλειότεροι, διότι ἡ ὁδὸς τῆς τιμῆς εἶναι ἀνωφερὴς καὶ δύσβατος, ἡ δὲ τῆς αἰσχύνης κατωφερὴς καὶ ἄκοπος. Καὶ ὅταν οὕτως ἐπῆλθεν ἡ συμφορά, δὲν ἔσχομεν κἂν τὴν εὐπρέπειαν νὰ ῥίψωμεν στάκτην ἐπὶ τὴν κεφαλήν μας καὶ νὰ ἐνδυθῶμεν σάκκον, ἐκδηλοῦντες τὴν ἐπ’ αὐτῇ ὀδύνην. Ἐπανηγυρίσαμεν καὶ πανηγυρίζομεν τὸ γεγονὸς τῆς ἀρνήσεως τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους μετ’ ἐπευφημιῶν ἀνταξίων κοινωνίας ἀγρίων! Δὲν ἀνέγνωμεν πράγματι προχθὲς τὸν πανηγυρικὸν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐν δυσὶν ὑπουργικοῖς ὀργάνοις ἐπὶ τῇ ὑποβολῇ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου; Δὲν ἀνέγνωμεν ὅλοις γράμμασιν ἐν τῷ ἑρμηνεύοντι τὰς γνώμας του δημοσιογραφικῷ φύλλῳ, ὅτι ἀπὸ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἄρχεται ἡ δευτέρα περίοδος τοῦ πολιτικοῦ σταδίου τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ὅτι δι’ αὐτοῦ ἀνεγείρει ἤδη κατ’ ἄλλο σύστημα, ἑδραιῶν ἀσυγκρίτως πλειότερον τὰς βάσεις τοῦ ἔργου, οἰκοδόμημα δι’ ὀγκολίθων ἐν εἴδει κυκλωπείου τείχους; Δείλαιοι! τὸ κυκλώπειον τεῖχος, ἐὰν τελειωθῇ ὅπως ἐσχεδιάσθη παρὰ τοῦ ἀριστοτέχνου του, θὰ καταστῇ τὸ μνημεῖον τοῦ ὀνείδους καὶ τῆς αἰσχύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, θὰ καταστῇ ὁ τάφος αὐτοῦ τοῦ ἀριστοτέχνου, οὗ ἐξαγγέλλουσιν ἀνερυθριάστως, μετὰ τόσας καταστροφάς, ἃς ἐσώρευσεν ἐπὶ τὴν ἀτυχῆ ταύτην χώραν, τὴν ἔναρξιν τῆς δευτέρας περιόδου τοῦ πολιτικοῦ του σταδίου. Ἴδετε, ἀνάγνωτε· ἐξεῤῥάγη ἤδη ἡ λαῖλαψ, ἣν ἀνήγγειλα πρὸ ἡμερῶν ὡς αἰωρουμένην ἐπὶ τὰς κεφαλάς μας. Ἀπὸ Λονδίνου καὶ Παρισίων μέχρι Βερολίνου καὶ Βιέννης μία ἐγείρεται κραυγὴ διαμαρτυρίας κατὰ τῶν Κρονίων, ἃ πανηγυρίζομεν. Ἡ ἕνωσις τῶν δανειστῶν ἐπῆλθεν ἤδη. Ἐσμὲν τοὐλάχιστον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτη σεμνότεροι, καὶ ἀφοῦ ἐπῆλθεν ἡ συμφορά, προσπαθήσωμεν νὰ μειώσωμεν τὰς φοβερὰς συνεπείας αὐτῆς. Εἰς τοῦτο καλῶ ὑμᾶς, οὐδόλως ἀποδεχόμενος θεωρίας ὅλως πλημμελεῖς καὶ καταῤῥέουσας ἀφ’ ἑαυτῶν, ὄπισθεν τῶν ὁποίων μάτην προσπαθοῦσι ν’ ἀποκρύψωσι σφαλεροὺς ἐπιλογισμούς, οὓς ἐμπνέει καὶ διατρέφει ἄσβεστος καὶ τυφλὴ φιλαρχία, ἄσβεστος καὶ τυφλὴ ἐμπάθεια, κοχλάζων φθόνος. Οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους, μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐκπνέει ἡ ἐντολή των, κέκτηνται ἀκεραίαν ταύτην ἐπὶ πάσης ὑποθέσεως τοῦ Κράτους· ὅσοι δὲ φρονοῦσιν, ὅτι ἐξέπνευσεν αὕτη, ἀντὶ νὰ παίξωσι τὸ ἀνιαρὸν παίγνιον τῶν ὀκνηρῶν ἀλλὰ καὶ φθονερῶν μαθητῶν, παρορμούντων εἰς ἀπεργίαν, ἵνα παρεμποδίσωσι καὶ τοὺς φιλοτίμους νὰ ἐπιτελέσωσι τὸ καθῆκόν των, καταθέτουσι τὴν ἐντολὴν καὶ ἐξέρχονται τῆς αἰθούσης, χωρὶς νὰ ἀναμείνωσιν, ὅπως πράξωσι τοῦτο πάντες οἱ ἄλλοι, ἵνα μετ’ αὐτοὺς τελευταῖοι αὐτοὶ θέσωσι τὴν ὑπογραφήν των. Ζητοῦσι τὴν διάλυσιν δῆθεν ὑπὲρ τῶν θεσμῶν καὶ τῆς χώρας, καὶ τὴν ἐντεῦθεν ἐπὶ μῆνας τέσσαρας ἐκκρεμότητα, ὅταν ἐπιβάλληται ἡμῖν νὰ σπεύσωμεν νὰ περισυλλέξωμεν τὰ ναυάγια, νὰ ἐμπεδώσωμεν τὴν τάξιν, νὰ ἀναμετρήσωμεν τὰς δυνάμεις μας. Καὶ ζητοῦσι τὴν διάλυσιν, ὅταν συγχρόνως προβάλλωσιν, ὅτι διὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν διαπραγματεύσεων δὲν ἦτο ἀναγκαία, οὐδ’ ὤφειλε νὰ ζητηθῇ ἡ ἄδεια τῆς Βουλῆς, καὶ ὅταν πανταχόθεν ἀγγέλληται ἡ ἕνωσις τῶν δανειστῶν. Ἀλλὰ δὲν μᾶς λέγουσι περὶ τίνος πρόκειται νὰ κληθῇ ἤδη ν’ ἀποφανθῇ ὁ λαός. Περὶ τῆς πτωχεύσεως; Ἀλλ’ αὕτη εἶναι τετελεσμένον γεγονὸς, ἑκατὸν δὲ ψηφοφορίαι καὶ ἐκλογαὶ δὲν ἀπαλείφουσι ταύτην ἐκ τῶν δέλτων τῆς ἱστορίας ἡμῶν. Περὶ τοῦ μέτρου, ὅπερ θὰ κρατήσῃ κατ’ αὐτήν; Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ἓν, τὸ τῆς ἰσότητος, τὸ τῆς δικαιοσύνης, τὸ τῶν δυνάμεων τῆς χώρας. Οἱ ἐκλογεῖς δὲν δύνανται νὰ εἴπωσιν ἡμῖν, μὴ πτωχεύσητε. Ἡ πτώχευσις ἐπῆλθε τῇ κοινῇ ψήφῳ πάντων ὑμῶν, διότι κοινὸν πρόγραμμα τοῦ πολέμου κατὰ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως τὴν πτώχευσιν ἀνεστηλώσατε πάντες. Δὲν ἐγνωρίζετε, ὅτι τὸ νέον πρόγραμμά σας ἦν ἡ πτώχευσις; ὅτι τοῦτο ἐκαλεῖτο νὰ ἐφαρμόσῃ ὁ κ. Τρικούπης; Τὸ σήμαντρον τῆς πτωχεύσεως, μεθ’ ὅσα καὶ ἄν λέγῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μεθ’ ὅσα καὶ ἄν λέγητε, ἐσήμανεν αὐτὸς οὗτος, ὡς ἐντολοδόχος πάντων ὑμῶν. Ἀπὸ μακροῦ χρόνου ὤφειλε νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι αὐτῷ ἀπέκειτο ἡ τιμὴ αὕτη. Ἄλλοι προσεπάθησαν νὰ τὴν ἀντιποιηθῶσι, προσεπάθησε δ’ αὐτὸς νὰ ἐπιβάλῃ ἄλλοις πάλιν τὸ ἐπονείδιστον ἔργον· δὲν τὸ κατώρθωσε, καὶ ἰδοὺ αὐτὸς μετὰ ἓξ μῆνας συνδέων ἀναποσπάστως τὸ ὄνομά του μετ’ αὐτοῦ. Ἠκούσατε πάντες τὸν ἦχον. Εἶναι αὐτὸ ἐκεῖνο τὸ σήμαντρον, τὸ σήμαντρον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, παρ’ οὗ, ἄλλοτε ἐξήγγελλεν ἐντεῦθεν, ὅτι ἀνέμενε τὴν εἰδοποίησιν τοῦ πλησιάζοντος κινδύνου καὶ τὴν σωτηρίαν. Μόνος αὐτὸς δὲν ἠδυνήθη ν’ ἀντιληφθῇ, ὅτι ἤθελε σημάνει οὐχὶ τὴν σωτηρίαν, ἀλλὰ τὸν ὄλεθρον καὶ τὴν καταστροφήν. Καὶ ἐπτωχεύσαμεν δυστυχῶς, καὶ ἤδη καλούμεθα νὰ καθορίσωμεν τὰς συνεπείας τῆς πτωχεύσεως. Καὶ ἐπὶ τούτου ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν πλῆρες τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ κρίνωμεν καὶ περὶ αὐτοῦ καὶ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων του. Καὶ δύναται νὰ τὸ χαρακτηρίζῃ ὁ Πρωθυπουργὸς, χάριν ὧν ἐπιδιώκει σκοπῶν, ὡς προσωρινὸν, ἀλλ’ οὐδεὶς, πλανώμενος, πιστεύει, ὅτι πρόκειται νὰ μεταῤῥυθμισθῇ τοῦτο προσεχῶς παρ’ αὐτοῦ. Διότι ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον οὐ μόνον περὶ τοῦ προσεχοῦς τοκομεριδίου, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ τοῦ προσεχοῦς ἔτους ὁλοκλήρου καὶ περὶ τῶν ἑπομένων, καὶ ἐπ’ ἄπειρον. Καθιστᾶται δὲ δι’ αὐτοῦ αὐθαίρετος περιορισμὸς τῶν ἐξωτερικῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους κατὰ 70%. Αὐθαίρετος κατάργησις τοῦ χρεωλυσίου. Αὐθαίρετος κατάργησις πασῶν τῶν μέχρι τοῦδε χορηγηθεισῶν ἐγγυήσεων διὰ τῆς δημεύσεως καὶ εἰσαγωγῆς εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον πασῶν τῶν ὑπεγγύων προσόδων ἐκ φόρων, τελῶν, μονοπωλίων, ἐκχωρήσεων καὶ δικαιωμάτων οἱωνδήποτε. Ταῦτα καὶ μόνα ἀρκοῦσιν, ὅπως βαραθρώσωσιν ὁριστικῶς καὶ τὴν δημοσίαν καὶ τὴν ἰδιωτικὴν πίστιν, ὅπως συγκλονίσωσιν ἐκ βάθρων τὰ πιστωτικὰ ἡμῶν καταστήματα, ὅπως καταστήσωσι τέλειον τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς χώρας ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν καὶ φράξωσι πᾶσαν ἐπικοινωνίαν αὐτῆς πρὸς τὰ ξένα κεφάλαια, ὅπως κατερειπώσωσι τὴν οἰκονομίαν τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ, οὗ τὰ φιλανθρωπικά, ἐκπαιδευτικὰ καὶ ἀγαθοεργὰ ἱδρύματα πᾶσαν τὴν περιουσίαν των ἔχουσιν ἐνδύσει εἰς ἐθνικὰς ὁμολογίας. Ἀλλ’ ἔπρεπε περιπλέον τὸ ἀτυχὲς αὐτὸ Κράτος νὰ στιγματισθῇ ὡς ὁ μᾶλλον κακόπιστος τῶν ὀφειλετῶν, καὶ ὅπως ἀνεξίτηλον τὸ στίγμα τοῦ χρεωκόπου φέρῃ ἐπὶ αἰῶνα τὸν ἅπαντα ἐπὶ τοῦ μετώπου του, εἰς τὰ ἤδη ἐκτεθέντα αὐθαίρετα μέτρα ἐπιπροστίθεται τὸ μέτρον τῆς ἀνισότητος. Οἱ κάτοχοι τῶν μετ’ ὀλίγον ληξιπροθέσμων τοκομεριδίων πληρόνονται εἰς τραπεζογραμμάτια, ἀλλ’ οὐχὶ εἰς τὸ ἄρτιον, ὡς καὶ οἱ κάτοχοι τῶν ἐσωτερικῶν δανείων, ἀλλὰ μετὰ μείωσιν 50% ἐπὶ τοῦ πιστώματός των, καὶ τοῦτο ὅταν ἕτερον δάνειον εἰς χρυσὸν, ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι ἐτράπη ἤδη τοῦτο εἰς δάνειον ἐσωτερικὸν, πληρόνεται ἀκεραίως καὶ μετὰ τοῦ χρεωλυσίου. Τοιοῦτο τὸ ὅλον σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἀφοῦ τοιαῦτά τινα ἐπιβάλλει διὰ τοῦ νομοσχεδίου της ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ χαράσσει ἐπὶ τοῦ μετώπου τοῦ σχεδίου της διὰ πυρίνων γραμμάτων τὴν δολίαν χρεωκοπίαν, ἐπαγγέλλεται ὅτι διὰ τῶν μέτρων της θέλει ἐπισπάσει τὴν συνδρομὴν τῶν εὐρωπαϊκῶν κεφαλαίων, θέλει ἐπιτύχει τὴν ἐνίσχυσιν τῶν πιστωτικῶν ἡμῶν καταστημάτων, θέλει ἄρει τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, θέλει ἀνορθώσει τὴν δημοσίαν πίστιν. Ἀλλ’ ὁ ζητῶν συνδρομὴν παρὰ τῶν ξένων ὀφείλει πρὸ παντὸς ν’ ἀποδείξῃ τὴν καλήν του πίστιν. Ποῖον ὅμως ἐκ τῶν ἐπιβαλλομένων μέτρων ἀποδεικνύει τοιαύτην τινά; Ὁ ἀπατήσας τὸν δανειστήν του διὰ τῶν ψευδῶν του δηλώσεων, ὁ καταχρασθεὶς τῆς καλῆς του πίστεως καὶ κατασπαταλήσας εἰς ἀλλοίους σκοποὺς, παρὰ εἰς ἐκείνους εἰς οὓς προωρίζετο τὸ χορηγηθὲν αὐτῷ δάνειον, ὁ ὑπεξαιρέσας τέλος καὶ τὸ παρασχεθὲν ἐκείνῳ ἐνέχυρον, ὁ παρασπονδήσας ἐν πᾶσι, τίνα νέαν χάριν δύναται νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ δανειστοῦ; Πρὸς τὸν τοιοῦτον ὀφειλέτην, ἂν μὲν τύχῃ ἰδιώτης, οἱ δανεισταὶ διαπραγματεύονται διὰ τοῦ Εἰσαγγελέως καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ Κακουργιοδικείου, ἂν δὲ Κράτος, διαπραγματεύονται διὰ τῆς διπλωματικῆς ἐπεμβάσεως, διὰ τῆς κατασχέσεως τῶν τελωνείων, καὶ διὰ τοῦ οἰκονομικοῦ ἀποκλεισμοῦ. Εἰς ταῦτα τείνει τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ταῦτα προήγγελλεν ἡμῖν, λέγων προχθὲς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν ν’ ἀποφανθῶσι τίνα περὶ τῶν δυνάμεων ἡμῶν ἔχουσι γνώμην. Τὴν περὶ τῶν δυνάμεων ἡμῶν γνώμην δὲν δύνανται νὰ ἐκφέρωσιν οἱ δανεισταί, εἰμὴ μετὰ μελέτην τῆς καταστάσεως ἡμῶν, καὶ ἡ μελέτη αὕτη συνήθως διεξάγεται διὰ κομισσαρίων, ἄλλων παρὰ τῶν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γόρτυνος, οὓς ἀκολουθοῦσιν ὁ διεθνὴς ἔλεγχος, ἡ διεθνὴς κηδεμονία, ἡ ἀπεμπόλησις τῆς ἀνεξαρτησίας. Δεχόμενοι τὸ σχέδιον τῆς Κυβερνήσεως, ἑτοιμάσθητε νὰ δεχθῆτε καὶ τὰς συνεπείας αὐτοῦ. Καὶ αἱ συνέπειαι δὲν δύνανται νὰ ὦσιν ἀλλοῖαι. Ἀπὸ τοῦ 1887, χάρις εἰς τὴν σπάταλον καὶ ἀτάσθαλον πολιτείαν ὑμῶν, ἐξέλιπεν ἐντελῶς ἡ πίστις τοῦ Κράτους καὶ ἡ πεποίθησις τῶν ξένων κεφαλαίων ἐπὶ τοὺς διαχειριστὰς αὐτοῦ. Ἔκτοτε οἱ δανεισταὶ ἡμῶν ἐζήτησαν δι’ εἰδικῶν ἐγγυήσεων, δι’ ἐνεχύρων, δι’ εἰδικῶν διαχειρίσεων ν’ ἀσφαλισθῶσι. Πάντα ταῦτα ἀπεδείχθησαν ἀνεπαρκῆ ἀπέναντι τῆς κακοπιστίας ἡμῶν. Εἰς τί τῳόντι ἐχρησίμευσε τοῖς δανεισταῖς ἡ ὑποχρέωσις τῆς καταθέσεως τῶν ὑπεγγύων προσόδων παρὰ ταῖς προνομιούχοις Τραπέζαις, αἷς ἀνετίθετο ἡ ὑπηρεσία τῶν δι’ αὐτῶν ἠσφαλισμένων δανείων; Εἰς τί ἐχρησίμευσαν τὰ ἐνέχυρα; Εἰς τί ἐχρησίμευσεν ἡ εἰδικὴ διαχείρισις τῶν εἰδῶν τῶν μονοπωλίων διὰ τῆς ἐπὶ τούτῳ συστάσης ἑταιρίας; Ταῦτα πάντα ἀποδεικνύονται ἤδη χάρτινα φρούρια, καὶ χάρτινα χαρακώματα, τὰ ὁποῖα δι’ ἑνὸς φυσήματος καταῤῥίπτει ἡ κακοπιστία ἡμῶν. Μία ἐγκύκλιος ἤρκεσεν, ὅπως ἀκυρώσῃ νόμον καὶ διατάγματα καὶ συμβάσεις. Τίς ἐντεῦθεν δύναται νὰ στηριχθῇ εἰς τὸ ἑξῆς ἐπὶ τοιαῦτα ἀθύρματα; Τίνα βάσιν δύνανται νὰ δώσωσιν οἱ δανεισταὶ εἰς τὰ δικαιώματά των καὶ εἰς τὰς πιστώσεις των; Πῶς δύνανται νὰ τὰς ἀσφαλίσωσι, πῶς δύνανται νὰ τὰς καλύψωσιν ἀπέναντι νέας περικοπῆς, ἐπιβληθησομένης ἐκ τῆς κακοπιστίας μας ἢ ἐκ τῆς κακῆς μας θελήσεως; Καὶ διὰ τοῦτο θεωρῶ, ὅτι ἀναγκαίως τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως φέρει εὐθὺ εἰς τὴν διπλωματικὴν ἐπέμβασιν, φέρει εὐθὺ εἰς τὸν διεθνῆ ἔλεγχον, καὶ ἂν δὲν θελήσωμεν νὰ ὑποταχθῶμεν, θὰ φέρῃ εὐθὺ εἰς τὴν κατάσχεσιν τῶν τελωνείων ἡμῶν καὶ εἰς τὴν κατάσχεσιν τῶν πλοίων. Ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν τηλεγραφήματα δὲν ἔρχονται ἐξ Εὐρώπης, διέλαθον ὅμως τὴν προσοχὴν τοῦ κατέχοντος τὸ τηλεγραφεῖον δύο τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα περιῆλθόν μοι· τὸ ἓν εἶναι τῆς 4 Δεκεμβρίου καὶ διαλαμβάνει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Presse à l'unanimité Londres Paris traite procédé Gouvernement comme vol monstrueux. Comité Français reclame par la voie diplomatique restitution bateaux cuirassés».

§121ΣΤΑΗΣ. Εἰς ποῖον ἀπευθύνεται τὸ τηλεγράφημα;

§122ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸς ἐμὲ, ἐὰν θέλητε.

§123ΣΤΑΗΣ. Καὶ ἀπὸ ποῖον;

§124ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ σᾶς τὸ εἴπω ὑστερώτερα. Βεβαίως πρὸς σᾶς καὶ τοὺς ὁμοίους σας δὲν ἠδύνατο ν’ ἀπευθύνηται τὸ τηλεγράφημα. Ἡ στάσις τῆς εὐρωπαϊκῆς δημοσιογραφίας θὰ γείνῃ γνωστὴ ἐνταῦθα, ὅταν αὔριον ἑσπέρας ἔλθῃ τὸ ταχυδρομεῖον. «Ἡ δημοσιογραφία», λέγει τὸ τηλεγράφημα, «ὁμοφώνως τοῦ Λονδίνου καὶ τῶν Παρισίων χαρακτηρίζει τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως ὡς τερατώδη κλοπήν. Τὸ κομιτάτον τὸ Γαλλικὸν ζητεῖ διὰ τῆς διπλωματικῆς ὁδοῦ τὴν ἀπόδοσιν τῶν θωρηκτῶν». Τὸ δὲ ἕτερον τηλεγράφημα, τὸ φέρον σημερινὴν χρονολογίαν,—τὸ γνωρίζει βεβαίως καὶ τὸ ἔχει ἤδη ἐν τῷ θυλακίῳ του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως — τὸ ἕτερον τηλεγράφημα λέγει: «Après cet acte de brigandage il n'y a rien à faire». Ἤτοι: «Μετὰ τὴν λῃστοπραξίαν ταύτην οὐδὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ». Ἰδού, Κύριοι, τίς εἶναι ὁ χαρακτηρισμὸς τοῦ μέτρου τῆς Κυβερνήσεως· ἰδοὺ τίς εἶναι ὁ χαρακτηρισμὸς, ὃν δίδουσιν αὐτῷ ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ τὸν δώσωσι, καὶ ἰδοὺ διατὶ προσεπαθήσαμεν διὰ παντὸς τρόπου νὰ σᾶς σταματήσωμεν. Εἶναι εὔκολον νὰ δημεύῃ τις τὰ δικαιώματα τῶν δανειστῶν, εἶναι εὔκολον νὰ ὑπεξαιρῇ τὰς ὑπεγγύους προσόδους, νὰ νοσφίζηται πᾶσαν χορηγηθεῖσαν μέχρι τοῦδε ἐγγύησιν, καὶ εἶναι ἴσως καὶ γλυκὺ δι’ ἐκείνους, οἵτινες δὲν ἔχουσι συνείδησιν τῆς ἐπιβαλλομένης τιμιότητος, ὅταν πρόκηται μάλιστα περὶ Κρατῶν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι εὔκολον, καὶ πιστεύσατέ το, νὰ καταβροχθισθῶσι τριακόσια ἑκατομμύρια δι’ ἑνὸς παληοχάρτου, ὁποῖον ἐκεῖνο, ὅπερ ἔῤῥιψεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἡ Κυβέρνησις. Καὶ τίς δύναται νὰ ἀσφαλίσῃ τοὺς δανειστάς, ὅτι αὔριον νέα προσπάθεια τελειοτέρας ἐκβαρβαρώσεως τῆς Ἑλλάδος δὲν θέλει φέρει εἰς νέαν περιστολὴν καὶ νέαν περικοπὴν τῶν δικαιωμάτων τῶν δανειστῶν, καὶ νέαν δήμευσιν τῶν ἐγγυήσεων, καὶ νέαν δήμευσιν τῶν ὑπεγγύων προσόδων; Οἱ δανεισταὶ ζητοῦσι τὰ ὀφειλόμενα αὐτοῖς, ἡμεῖς δὲ ἀπαντῶμεν ὅπως ἀπήντησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κερκύρας: «Δὲν βλέπετε τὰς προόδους μας; δὲν βλέπετε πόσους σιδηροδρόμους ἐστρώσαμεν; δὲν βλέπετε πόσα σχολεῖα ἔχομεν; Δυσπιστεῖτε πρὸς ἡμᾶς; Εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς ζητῆτε τὰ ὀφειλόμενα;» Αὐτὴ εἶναι ἡ γλῶσσα, ἣν μετῆλθον ἐδῶ, καὶ ἡ γλῶσσα αὕτη τέρπει ἴσως τινὰς ἐκ τῶν Βουλευτῶν τῆς πλειοψηφίας, τὸν κ. Στάην, λόγου χάριν.

§125ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§126ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ εἴπετε· διότι ἐλέγετε, ὅτι ὅλα, ὅσα ἐγένοντο, ἐγένοντο χάριν ἐθνικῶν σκοπῶν...

§127ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι.

§128ΡΑΛΛΗΣ. .. καὶ παρελείψατε νὰ ἐξηγήσητε, πῶς ἐκ τοῦ ὅτι ἱκανοποιήθησαν οἱ ἐθνικοὶ ἡμῶν σκοποί, διὰ περιέργου δ’ ἀληθῶς τρόπου, ἱκανοποιήθησαν καὶ οἱ δανεισταὶ ἡμῶν. Αὐτά, λέγω, λεγόμενα ἐνταῦθα, δύνανται νὰ τέρπωσι τὸν κ. Στάην ἢ οἱονδήποτε ἐκ τῆς πλειοψηφίας...

§129ΣΤΑΗΣ. Ἀλλ’ οὐδέποτε θὰ μᾶς τέρψωσι τὰ πλαστὰ δάνεια τῆς κεφαλαιώσεως καὶ αἱ πράξεις αἱ ὁποῖαι μόνον ὡς ἀθέμιτοι δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσι.

§130ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ ἔλθωμεν καὶ εἰς τὰ πλαστὰ δάνεια τῆς κεφαλαιώσεως· ἡσυχάσατε, θὰ σᾶς τὰ ἐξηγήσω,—Ἔχομεν καιρὸν μέχρι τῆς πρωΐας,—θὰ σᾶς τὰ ἐξηγήσω τὰ πλαστὰ δάνεια μετὰ πάσης λεπτομερείας, καὶ θὰ τὰ ἐννοήσητε.

§131ΣΤΑΗΣ. Τὰ ἐννοοῦμεν καλλίτερα ἀπὸ σᾶς, διότι εἰς σᾶς τὰ ἐξήγησεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος.

§132ΡΑΛΛΗΣ. Χαίρω πολύ, διότι ἡ ἀντίληψίς σας ἐξικνεῖται μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου... Ἀλλ’ ἔλεγον, ὅτι τὰ τοιαῦτα δὲν τέρπουσι τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, μήτε ἱκανοποιοῦσι τὰς δικαίας ἀξιώσεις των. Μίαν δὲ καὶ δικαίαν ἀξίωσιν δύνανται νὰ ἔχωσιν, ὅπως μὴ ἐξαπατηθῶσι καὶ πάλιν. Καὶ τὴν ἱκανοποίησιν τῆς ἀξιώσεώς των ταύτης, τῆς ὅλως δικαίας, θέλουσιν ἐπιδιώξει διὰ παντὸς τρόπου. Καὶ ἤκουσα χθὲς τὸν ἀξιότιμον συμπολίτην μου, ὅστις ἀληθῶς ἐξ αἰσθήματος εὐγενοῦς καὶ ἐξ ἀξιοπρεπείας ἐθνικῆς ἠθέλησε νὰ μᾶς πείσῃ, ὅτι δὲν κινδυνεύομεν νὰ ὑποστῶμεν τὴν διπλωματικὴν ἐπέμβασιν, ἥτις βεβαίως καὶ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ συμπολίτου μου, τοιαῦτα λέγοντος, δικαιολογεῖται, μετὰ τὴν ἀληθῶς ἀκατονόμαστον συμπεριφορὰν τῆς Κυβερνήσεως, τῆς ἐκπροσωπούσης τὸν τόπον, καὶ ἀνέφερεν ἡμῖν συγγραφεῖς καὶ γνώμας σπουδαίων δημοσιολόγων καὶ ἐξόχων πολιτευτῶν. Ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, ἀφ’ ἧς ἐλέγοντο ἐκεῖνα, ἃ ἀνέφερεν ὁ συμπολίτης μου, παρῆλθον 40 ἢ 45 ὅλα ἔτη. Ἔκτοτε δ’ ἔχομεν ἐπανειλημμένα καὶ ἁπτὰ παραδείγματα διαφόρου διεθνοῦς πορείας τῶν Μεγ. Δυνάμεων καὶ ἀπέναντι ἰδίᾳ ἡμῶν. Καὶ διὰ νὰ μὴ ἀνατρέξω εἰς ἀπώτερον παρελθόν, εἰς τὸ παρελθὸν ἐκεῖνο, ὅπερ ἐπηκολούθησε δύο ἔτη ἀκριβῶς μετὰ τοὺς λόγους, οὓς ἐξέφερεν ὁ Πάλμεστρων κατὰ τὸ 1845 ὑπὲρ τῆς Τουρκίας, τὸ παρελθὸν τοῦ Πάρκερ, θὰ ὑπομνήσω ὑμῖν, ὅτι ἀπὸ τῆς περιωπῆς, ἐφ’ ἧς ἵσταται ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἀγγλίας, πρὸ δύο μόλις ἐτῶν ὁ Σώλσβαρυ κατεκεραύνου τὴν Κυβέρνησιν τοῦ κ. Δηλιγιάννη δι’ ἀπαίτησιν 46,000 μόνον δρ. καὶ ἐπὶ τῇ ὑπονοίᾳ ὅτι ἠνείχετο ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη νὰ μὴ κηρυχθῇ εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως ἢ ἄρτι ἀνασυστάσα κακόπιστος Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρία τῆς Σύρου. Περὶ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον διεξάγονται τὰ ζητήματα ταῦτα, ὅταν θίγωσι σπουδαῖα συμφέροντα ξένων ὑπηκόων, ὑπάρχουσι πλεῖσται ἐνδείξεις καὶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐν τῷ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἃς ἀγνοεῖ ὁ συμπολίτης μου· ἂν δ’ ἐλάμβανε γνῶσιν αὐτῶν, ἂν μοὶ ἦτο ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπιδείξω τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ἤθελε βεβαίως μεταβάλει γνώμην, καὶ ἤθελε πεισθῆ, μετ’ ἴσου μὲ ἐμὲ πόνου, ὅτι μετὰ τὸ μέτρον τῆς Κυβερνήσεως ἀναποφεύκτως ἐπέρχεται ἡ ἐπέμβασις ἡ διπλωματικὴ καὶ ὁ ἔλεγχος ὁ διεθνής, διότι, ὡς εἶπον, ἡ συμπεριφορά μας τὸν ἐπιβάλλει, διότι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ εἰς τὸ ἑξῆς οἱαδήποτε ἑτέρα ἐγγύησις ὑπὲρ τῶν δανειστῶν μας τῶν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Καθῆκον δ’ ὑπέρτατον ἐπιβάλλεται ἡμῖν, ἀποτρέποντες ἀπὸ πράξεων αὐθαιρέτων, νὰ λυτρώσωμεν τὴν χώραν ἀπὸ διεθνῶν περιπλοκῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι οἱαδήποτε ἀντιζηλία μεταξὺ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, μεταξὺ τῶν Δυνάμεων, ὧν οἱ ὑπήκοοι ἐνδιαφέρονται εἰς τὰ δημόσια ἡμῶν δάνεια,— ἂν καὶ δὲν ὑφίσταται ἀντιζηλία, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀντιζηλία μεταξὺ Γερμανίας καὶ Ἀγγλίας, — οἱαδήποτε, λέγω, ἀντιζηλία ἤθελεν ἀποτρέψει αὐτὰς ἀπὸ τῆς ἐπεμβάσεως τῆς διπλωματικῆς, ἀποτρέψει ἀπὸ τῆς κατασχέσεως τῶν τελωνείων ἡμῶν, ἀπὸ τῆς κατασχέσεως τῶν θωρηκτῶν ἡμῶν, ὑπολείπεται εἰς χεῖρας τῶν δανειστῶν ἡμῶν φοβερώτερον ἀκόμη ὅπλον, ὁ ἀποκλεισμὸς ὁ οἰκονομικός, καὶ τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦτον θὰ τὸν ἴδητε πραγματοποιούμενον ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, διότι, ὡς εἶπον καὶ ὡς γνωρίζετε πάντες, ἡ ἕνωσις τῶν δανειστῶν ἐπῆλθεν ἤδη. Συγκαλοῦνται οἱ Ἄγγλοι ὁμολογιοῦχοι διὰ τὴν 19/31 ἱσταμένου· ἤδη ἐν Παρισίοις συνεκροτήθη τὸ κομιτάτον τῆς ἀμύνης διὰ τὴν νόσφισιν τῶν προσόδων τοῦ δανείου τῶν μονοπωλίων, οἱ δὲ Γερμανοί, προβλέποντες τὴν καταστροφήν, εἶχον ἤδη συνέλθει καὶ εἶχον καταρτίσει κοινὸν ταμεῖον πρὸς ἄμυναν ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων των. Θὰ ἐπέλθῃ λοιπὸν ὁ ἀποκλεισμὸς ὁ οἰκονομικός. Τί δ’ ἔχομεν νὰ εἴπωμεν πρὸς τοὺς δανειστὰς ἡμῶν, πρὸς δικαιολογίαν τοῦ ὅτι «δυστυχῶς ἐπτωχεύσαμεν»; Τὸ ἠκούσατε ἐκ στόματος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ τόπος εἶναι ἐπαρκής, ὁ τόπος δύναται κάλλιστα νὰ ἱκανοποιήσῃ τοὺς δανειστάς του, τὸ σφάλμα εἶναι εἰς τὸ νόμισμά του· τὸ νόμισμα τοῦ τόπου εἶναι διάφορον τοῦ νομίσματος, εἰς ὃ εἶναι καταβλητέαι αἱ ὀφειλαὶ ἡμῶν. Καὶ τέλος ἠδυνήθη νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι δανειζόμενος ὑπὸ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, δὲν ἐγνώριζεν ἂν ἐδανείζετο πρὸς 6 ἢ 12 ἢ 24 ἢ 48%. Καὶ ἐλέχθη τοῦτο αὐτῷ ἑκατοντάκις, χιλιάκις, καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ ἐκτὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικόν, ὅτε κατὰ τὸ 1890 ταξειδεύων προσεπάθει νὰ διασκεδάσῃ τὴν θλίψιν του διὰ τὰς συμφορὰς, ἃς ἔκτοτε εἶχε σωρεύσει ἐπὶ τὴν ἀτυχῆ ταύτην χώραν, ἐνεπαίζετο δὲ ἐν τῷ συνεδρίῳ τῶν οἰκονομολόγων, διότι ἔλεγεν αὐτοῖς, ὅτι ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ὠφελεῖ τὴν Ἑλλάδα, ὅπως ὁ καρκῖνος ὠφελεῖ τὸν κατατρυχόμενον ἐξ αὐτοῦ ἀσθενῆ. Καὶ παρεκάλουν αὐτὸν τότε οἱ οἰκονομολόγοι, οἱ Γάλλοι, ἐπὶ κεφαλῆς δ’ αὐτῶν ὁ Λέων Σαίυ, νὰ τοῖς ἐξηγήσῃ ὁ οἰκονομολόγος ὁ Ἕλλην, ὁ φωστήρ, πῶς ἐν Ἑλλάδι αἱ οἰκονομικαὶ ἀλήθειαι ἀνατρέπονται, καὶ πῶς ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ἥτις παντοῦ θεωρεῖται ὡς λέπρα καὶ ἀσθένεια, καὶ καταστροφή, τὴν Ἑλλάδα τὴν ὠφελεῖ. Ὁ καρκῖνος καταστρέφει τὴν κυκλοφορίαν, διότι μολύνει καὶ ἀποσυντίθησι τὸ αἷμα, καὶ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἀποσυντίθησι τὴν κοινωνίαν. Ὅτε συνωμολόγει ὑπ’ ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν ἑκατοντάδων ἑκατομμυρίων δάνεια εἰς τὸ ἐξωτερικὸν τὸ ἓν μετὰ τὸ ἕτερον, ὅτε ἔτρεπε τὰ ἐσωτερικά μας δάνεια εἰς ἐξωτερικά, ὅτε ἐπηγγέλλετο ὅτι ἐκπληρῶν τὰς ἐξωτερικὰς ὑποχρεώσεις διὰ δανείων ἤθελε καταστήσει ἰσότιμον τὸ τραπεζογραμμάτιον πρὸς τὸν χρυσὸν καὶ ἄρει τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἣν οὐχ ἧττον ηὔξανε, δὲν ἐσκέπτετο ὅτι τὸ νόμισμά μας εἶναι διάφορον ἀπὸ τὸ νόμισμα, εἰς ὃ θὰ ἦσαν καταβλητέαι αἱ ὑποχρεώσεις μας, ὅτι θὰ ἤρχετο ἡμέρα, καθ’ ἣν ἔπρεπε μὲ πραγματικὸν νόμισμα, τὸ τῆς χώρας ἐν ᾗ ἐπραγματοποιοῦντο τὰ δάνεια, μὲ πραγματικὸν νόμισμα, καὶ οὐχὶ πιστωτικόν, νὰ καταβληθῶσι τὰ τοκοχρεωλύσια; Εἶχε συνειθίσει εἰς τὴν εὔκολον πολιτικὴν τῶν δανείων, καὶ ἐνόμιζεν, ὅτι ἐπ’ ἄπειρον ὁ χρυσοῤῥόος ἐκεῖνος ποταμὸς θὰ ἐξηκολούθει ῥέων, καὶ ὅτι ποτὲ δὲν θὰ εὑρίσκετο εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πληρώσῃ ἡ Ἑλλὰς καὶ νὰ πληρώσῃ τὸ Ἑλληνικὸν ταμεῖον τὰ τοκοχρεωλύσια. Σήμερον δὲ πρὸς τοὺς δανειστὰς ἔχομεν ὡς μόνην ἀπάντησιν ταύτην νὰ δώσωμεν, ὅτι τὸ νόμισμα ἡμῶν εἶναι διάφορον ἀπὸ τὸ νόμισμα, εἰς ὃ εἶναι ἀπαιτηταὶ αἱ ὀφειλαὶ ἡμῶν. Ἀλλὰ νομίζετε ὅτι ταῦτα δύνανται νὰ μᾶς δικαιολογήσωσιν, ὅτι ταῦτα δὲν ἀποδεικνύουσιν ἀκριβῶς τὴν κακήν μας πίστιν, τὴν προβεβουλευμένην ἀπόφασιν τοῦ ν’ ἀποδείξωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς ἀνικάνους εἰς ἐκπλήρωσιν τῶν ἀνειλημμένων ὑποχρεώσεων, τὴν δολίαν προαίρεσιν, τὴν αἰσχρὰν χρεωκοπίαν; Οὕτω θέλει ἐκτιμηθῆ ἡ δικαιολογία, δι’ ἣν «δυστυχῶς ἐπτωχεύσαμεν» καὶ οὐδεμίαν ἑτέραν ἠδυνήθη νὰ προβάλῃ ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τὴν δικαιολογίαν δὲ ταύτην τῆς διαφορᾶς τοῦ νομίσματος, ἐν ᾧ εἶναι καταβλητέαι αἱ ὑποχρεώσεις μας, τὴν ἀνεῦρε μετὰ μῆνας μόλις ἓξ ἢ ἑπτά, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς παρίστα τὰ πάντα ἀνθηρὰ καὶ ῥόδινα. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα ἀρκοῦσιν, ὅπως ἀποδείξωσιν ἡμᾶς ἀξίους κηδεμονίας, καὶ ὅπως ἐπιβάλωσιν ἡμῖν ταύτην. Ἀλλὰ τὴν διεθνῆ κηδεμονίαν, εἶπον, ἐπιβάλλουσιν ἐπιτακτικώτερον ἤδη καὶ τὰ αὐθαίρετα καὶ τὰ κακόπιστα μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, ἡ δήμευσις τῶν δικαιωμάτων τῶν δανειστῶν, ἡ ὑπεξαίρεσις τῶν χορηγηθεισῶν ἐγγυήσεων, ἡ ὑπεξαίρεσις τῶν ὑπεγγύων προσόδων. Καὶ ἄν, ὡς εὐχόμεθα, χωρὶς νὰ τὸ ἐλπίζωμεν, δὲν ἐπέλθῃ μετὰ τοῦ μέτρου τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἐπίσημος ἐπέμβασις, ὑπολείπεται εἰς χεῖρας τῶν δανειστῶν ἡμῶν ἕτερον, εἶπον, φοβερὸν ὅπλον, ὁ ἀποκλεισμὸς τῶν ξένων κεφαλαίων. Καὶ θὰ ἴδωμεν μετ’ ὀλίγον τὸν ἀποκλεισμὸν τοῦτον πραγματοποιούμενον. Ἤρξατο ἤδη. Αἱ πιστώσεις τοῦ Κράτους ἐκλείσθησαν ἀπὸ καιροῦ, ἐπῆλθε δὲ καὶ τὸ κλείσιμον τῶν ἰδιωτικῶν, τῶν ἐμπορικῶν πιστώσεων. Βλέπομεν τὸ ἐμπόριόν μας καθ’ ἡμέραν περιστελλόμενον καὶ φθῖνον, τοῦτο δὲ ἀποδεικνύει ἡμῖν ἡ μείωσις τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν. Καὶ φρονοῦμεν ὅτι δι’ ἐπαναστατικῶν μέτρων, καταῤῥιπτόντων ὁλόκληρον τὴν παρ’ ἡμῖν ἔννομον τάξιν, διὰ τοῦ σφετερισμοῦ τῶν ξένων κεφαλαίων, διὰ τῆς αὐθαιρέτου ἀπογυμνώσεως τῶν δανειστῶν μας τῶν χορηγηθεισῶν αὐτοῖς ἐγγυήσεων, θέλομεν ἑλκύσει τὰ κεφάλαια καὶ θέλομεν ἐνισχύσει τὴν δημοσίαν καὶ τὴν ἰδιωτικὴν πίστιν! Ἡ Ἰταλία ἕνεκα πολέμου δασμολογικοῦ πρὸς τὴν Γαλλίαν ἐγονάτισε, καὶ εἶδεν ὁλόκληρον τὸ οἰκονομικόν της οἰκοδόμημα καταῤῥέον, χωρὶς οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον νὰ παραβῇ τὰς ὑποχρεώσεις της. Ἡμεῖς δὲ διὰ τῆς κακοπιστίας μας θέλομεν νὰ ἐπιβάλωμεν τὸν νόμον εἰς τοὺς δανειστάς μας, τοὺς Ἄγγλους, τοὺς Γάλλους, τοὺς Γερμανούς, καὶ νὰ προσελκύσωμεν τὰ κεφάλαιά των. Τοῖς λέγομεν: «Ἡμεῖς ἐκανονίσαμεν ὅ,τι εἴχομεν νὰ κανονίσωμεν· σᾶς δίδομεν 30% εἰς χρυσὸν, ἀλλ’ ὄχι 50% εἰς τραπεζογραμμάτια· ἔλθετε τώρα ἀπὸ ἴσου νὰ διαπραγματευθῶμεν τὸν συμβιβασμόν. Ἄν δὲν θέλητε, χειρότερα δι’ ὑμᾶς.» Κηρύττομεν δ’ οὕτω δεύτερον τρικουπικὸν πόλεμον κατὰ τῆς Εὐρώπης, μετὰ τὸν ἔνδοξον ἐκεῖνον διὰ τοῦ περὶ διαφορικῶν τελῶν νόμου. Ἀλλ’ ἀπήντησαν ἤδη Λονδῖνον καὶ Παρίσιοι καὶ Βερολῖνον διὰ τῆς συστάσεως ἀμύνης. Θαυμασία ἀληθῶς ἡ τόλμη σας· ἀλλὰ δὲν φοβεῖσθε μὴ εἴπωσιν ἡμῖν, ὅ,τι ἐλέχθη πρό τινος δι’ ἕτερον Κράτος, ἀποδειχθὲν ὀλιγώτερον κακόπιστον ἢ ὅσον ἀποδεικνυόμεθα ἡμεῖς σήμερον; — διότι ἐσεβάσθη ἐκεῖνο τοὐλάχιστον τὰ ἠγγυημένα δάνεια.—Δὲν φοβεῖσθε μὴ εἴπωσι καὶ ἡμῖν: «que nous paraissons avoir abdiqué à tout sentiment de dignité nationale»;...

§133ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Θὰ ὁμιλήσητε πολὺ ἀκόμη;

§134ΡΑΛΛΗΣ. Τοὐλάχιστον δύο ὥρας.

§135ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τότε νὰ διακόψωμεν δι’ αὔριον.

§136ΠΛΑΚΑΣ. Θὰ συντομεύσῃ.

§137ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν θὰ συντομεύσω· θὰ ἐκθέσω ὅλας μου τὰς ἰδέας, καὶ ὅστις δὲν θέλει ν’ ἀκούσῃ ἂς ὑπάγῃ νὰ κοιμηθῇ.

§138ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐδῶ κοιμοῦνται οἱ πλεῖστοι. Διακόψατε, καὶ ἂν θέλουν, ἂς μένουν νὰ συζητήσουν μόνοι των.

§139ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Νὰ διακόψωμεν τοὐλάχιστον ἐπὶ 5 λεπτά.

§140ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸς τοιοῦτον Κράτος, Κύριοι, τίς θὰ ἔλθῃ εἰς διαπραγμάτευσιν; τίς θ’ ἀποδώσῃ πίστιν εἰς τὰ μετ’ αὐτοῦ συνομολογούμενα; Οὐδεὶς, ἐκτὸς ἐκείνων, οἵτινες, ἀφοῦ ἐξεμύζησαν πᾶν ὅ,τι ἠδυνήθησαν, μεσάζοντες εἰς τὴν συνομολόγησιν τῶν ἐξωτερικῶν δανείων, ἤδη ἐῤῥίφθησαν εἰς τοὺς ποικίλους κερδοσκοπικοὺς συνδυασμοὺς, οὓς παρουσιάζει πᾶσα πτώχευσις Κράτους. Θ’ ἀναμείνωμεν λοιπὸν τοὺς δανειστὰς νὰ προέλθωσιν εἰς διαπραγματεύσεις, διότι τοιαῦται δὲν ὑφίστανται. Ἂς ἰσχυρίζεται ὅσον θέλει τὸ ἀντίθετον ὁ κ. Τρικούπης· τοῦτο ἐβεβαίωσε, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀκριβῶς ἰσχυρίζετο ἐνώπιον ὑμῶν τὸ ἀντίθετον, διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου του, δι’ οὗ ζητεῖται ἡ ἄδεια, ὅπως προέλθῃ εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς τοὺς ὁμολογιούχους, δι’ οὗ κανονίζονται δῆθεν προσωρινῶς, ἀλλ’ ἐπ’ ἄπειρον τὰ δικαιώματά των· τοῦτο βεβαιοῖ ἡ ἀγγελλομένη ἕνωσις τῶν δανειστῶν. Ἐν τῷ μεταξὺ αὐτὸς θὰ νέμηται τὰς ὑπεγγύους προσόδους, θὰ δαπανᾷ, θὰ σπαταλᾷ, καταρχόμενος τῆς δευτέρας περιόδου τοῦ πολιτικοῦ του σταδίου. Σεῖς δὲ, ἡ χώρα, οἱ δανεισταὶ αὐτῆς θ’ ἀναμείνωσιν ἐπὶ πολὺ τὸ πέρας τῶν μήπω ἀρξαμένων διαπραγματεύσεων. Σᾶς εἶπον ἤδη, τοιοῦτον ἔργον δὲν περατοῦται ἐντὸς ἑνὸς μηνὸς ἢ πέντε ἑβδομάδων. Δὲν ἐνθυμεῖσθε τοὐλάχιστον, ὅτι αἱ διαπραγματεύσεις περὶ τοῦ δανείου διήρκεσαν ὀκτὼ ὅλους μῆνας ἀπὸ τῆς καθόδου τοῦ κ. Λόου, ἓξ δὲ μῆνας ἀφ’ ἧς ἐξηγγέλλετο ἐντεῦθεν ὁ θρίαμβος τῆς πολιτικῆς τοῦ κ. Τρικούπη; Ἐὰν ἐξηρτᾶτο ἐξ αὐτοῦ, θὰ παρήρχετο καὶ αὕτη καὶ ἡ προσεχὴς σύνοδος τῆς Βουλῆς μέχρι πέρατος τῶν διαπραγματεύσεων, ὧν ἀρξόμεθα «ἀπὸ ἴσου μετὰ τῶν πιστωτῶν ἡμῶν διαπραγματευόμενοι, ἀφοῦ ἐπιτρέψωμεν αὐτοῖς ν’ ἀποφανθῶσι περὶ τῶν δυνάμεων ἡμῶν, ὡς καὶ ἡμεῖς δηλοῦμεν ποίαν περὶ αὐτῶν ἔχομεν γνώμην». Εὐτυχῶς οὐδένα πλέον δύναται νὰ πλανᾷ διὰ τῶν ἐπαγγελιῶν του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Πάντες, καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, ἔχουσιν ἱκανὴν πεῖραν τῆς ἀξίας αὐτῶν, δὲν θὰ ἐξαρτηθῇ δ’ ἐξ αὐτοῦ, ἀλλ’ οὐδ’ ἐξ ὑμῶν, ἡ τύχη τῆς ἀτυχοῦς ταύτης χώρας. Ἡ κοινὴ γνώμη ἐξεγειρομένη θὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν της, καὶ αὕτη εἶναι ἡ ἐν πάσῃ τιμῇ καὶ εἰλικρινείᾳ καὶ ἰσότητι διακανόνισις τῶν δικαιωμάτων τῶν δανειστῶν....

§141ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ πρόκειται ν’ ἀγορεύσῃ ἀκόμη ἐπὶ δύο σχεδὸν ὥρας, καλὸν εἶναι νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον.

§142ΡΑΛΛΗΣ. Ἂς διακοπῇ ἐπ’ ὀλίγον ἡ συνεδρίασις.

§143ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, ὄχι.

§144ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Παρακαλοῦμεν τὴν Βουλὴν νὰ συναινέσῃ, διότι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀνθέξωμεν πλέον. Ὑποβάλλομεν πρότασιν ἀναβολῆς.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§146ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζουσι 15 τὴν πρότασιν περὶ ψηφοφορίας δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§148ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν τὸ ἐννοεῖτε, ὅτι εἴμεθα 15;

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν Ν. Καλογεροπούλου καὶ Σωτηρ. Κροκιδᾶ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§150ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 103 κατὰ 7, ψηφοφορησάντων ἐν ὅλῳ 110. Ἐξακολουθήσατε, κύριε Ράλλη.

§151ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ προβάλλων τὸ ἄφρον σχέδιόν του ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατηγορεῖ τοὺς προκατόχους του ὡς ὑπαιτίους, διότι ἐντὸς μηνῶν ἕξ δὲν ἐφρόντισαν νὰ θεραπεύσωσιν ἐκ τοῦ μὴ ὄντος πάσας τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, ἃς κατέλιπεν αὐτοῖς οὗτος, νὰ ἐπουλώσωσι τὰς χαινούσας ἀπαισίας πληγὰς, ἃς ἀνέῳξεν ἡ ἀφροσύνη του, νὰ τῷ ἀσφαλίσωσι δὲ περιπλέον καί τινα ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν διὰ τὴν ἀκόλαστον πολιτείαν του. Καὶ ἐρωτᾷ: «τίνα πρόνοιαν ἐλάβετε διὰ τὸ τοκομερίδιον τοῦ Δεκεμβρίου; τίνα πρόνοιαν ἐλάβετε διὰ τὸ τοκομερίδιον τοῦ Μονοπωλίου;» ἐξ ἐπιεικείας δὲ δὲν καταλογίζει ἡμῖν καὶ τὴν μὴ πληρωμὴν τῶν 21 ἑκατομμυρίων τῶν προκαταβολῶν. Τὸ τοκομερίδιον τοῦ Δεκεμβρίου ἐπρόκειτο νὰ ἐξοφληθῇ διὰ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως, τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν ἐξήγειρε διαμαρτύρησιν, ἐναντίον τῶν ἀντιθέτων ὅλως ψευδῶν ἰσχυρισμῶν, διὰ δὲ τὸ τοκομερίδιον τῶν Μονοπωλίων τὰ χρήματα ἦσαν ἀκέραια ἐν τοῖς ταμείοις τῆς ἑταιρίας, καὶ ὅπως μὴ πραγματοποιηθῇ ἡ πληρωμὴ, ἠναγκάσθητε νὰ διατάξητε τοῦτο, προκαλοῦντες διαμαρτυρίας. Τὰς δυσχερείας τὰς σημερινὰς ἐδημιούργησεν ἡ κατὰ τὸ παρελθὸν πορεία σας, ἐκορύφωσε δὲ ἡ παραφορὰ καὶ ἡ κακοπιστία τῆς πολιτείας σας. Κατηγορεῖτε ἡμῶν ὡς παραβάντων τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους καὶ καταῤῥιψάντων τὴν πίστιν αὐτοῦ, ὅτε κατὰ τὸ ἐφικτὸν ἐπρονοήσαμεν περὶ τῆς μέχρι λεπτοῦ πληρωμῆς τῶν ὑποχρεώσεών του, ἐξασφαλίσαντες ταύτας δι’ ἐγγυήσεων, ἃς πάντες ἔκριναν ὡς ἐπαρκεῖς καὶ ἀπεδέχθησαν ὡς ἐπαρκεῖς. Κατηγοροῦσιν οἱ ἄλλοι ἡμᾶς, διότι ἐχορηγήσαμεν τὰς ἐγγυήσεις ταύτας δυνάμει νόμου ἐψηφισμένου, καὶ διότι, μὴ θελήσαντες ν’ ἀποδείξωμεν τὸ Κράτος κακόπιστον, ἐν τῇ ὑπερτάτῃ προσπαθείᾳ περὶ διασώσεως τῆς πίστεως αὐτοῦ, ἐκαλέσαμεν τοὺς συμπολίτας ἡμῶν εἰς ὑπερμέτρους ἀληθῶς θυσίας, ἐκ μόνου τοῦ ἐπικειμένου κινδύνου τῆς φεῦ! ἐπελθούσης ἤδη τελείας καταστροφῆς δικαιολογουμένας. Προσπαθοῦσι δὲ νὰ ἐπιδείξωσιν οἱ μὲν ἢ οἱ δὲ ἔκπληξιν, διότι οἱ τίτλοι, οὓς τὸ κακόηθες συνδικάτον, ὡς τὸ ὠνόμαζον, προεξώφλει ἀντὶ 65% κατέπεσαν εἰς τὰ 35 ἢ τὰ 30% μετὰ τὴν κατίσχυσίν των ἐν τῇ Πολιτείᾳ καὶ τὴν πραγματοποίησιν τῆς χρεωκοπίας, ἣν ἐπέσειον ὡς ἐθνικὸν λάβαρον. Ἡμεῖς δὲν ἐπεβαρύναμεν τὸ Κράτος διὰ χρέους ἑκατόν, παρέχοντες εἰς τὸν ὁμολογιοῦχον 30, ὡς ἰσχυρίσθητε. Ἡμεῖς ἀνεγνωρίζομεν τὴν ὑφισταμένην ὀφειλὴν τοῦ Δημοσίου ἀκεραίαν, ἀνανεοῦντες αὐτὴν, διότι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἡμεῖς ὅ,τι πράττετε σεῖς σήμερον, περικόπτοντες αὐθαιρέτως κατὰ 70% ὑφισταμένας ὀφειλὰς τοῦ Δημοσίου, καὶ καθιστῶντες τὴν χρεωκοπίαν. Τὸ διάταγμα τῆς 30 Μαΐου δὲν ἀπετέλει ἄρνησιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους. Ἂν περιελάμβανεν ἀληθῶς ὁμολογίαν τῆς προσκαίρου ἀδυναμίας, εἰς ἣν εὑρέθη τὸ Κράτος νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του, περιελάμβανεν ὅμως καὶ τὴν ἠγγυημένην ὑπόσχεσιν, ὅτι θέλει ἐκπληρώσει ταύτας μέχρι λεπτοῦ ἐν ὡρισμένῳ χρόνῳ. Τὸ διάταγμα ἐκεῖνο ἀπετέλει ἀληθῆ ἀναγνώρισιν, ἀλλὰ καὶ ἀνανέωσιν χρέους. Ὠφείλετο τοῖς δανεισταῖς τοῦ Κράτους ἡ πληρωμὴ ὡρισμένου ποσοῦ καθ’ ὡρισμένην ἐποχήν· τὸ ποσὸν τὸ ὀφειλόμενον οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἐμειώθη, ἀλλ’ εἰς τὸ ληξιπρόθεσμον πίστωμα ὑποκατέστη πίστωμα μὴ ληξιπρόθεσμον, ἠσφαλισμένον ὅμως μὲ πᾶσαν δυνατὴν ἐγγύησιν περὶ τῆς ἀκριβοῦς πληρωμῆς κατὰ τὴν λῆξιν τῆς νέας προθεσμίας. Ἐν τῷ διατάγματι τῆς 30 Μαΐου μάτην θ’ ἀναζητήσητε ἄρνησιν πληρωμῆς, θ’ ἀνεύρητε ἐν αὐτῷ ἀληθῆ ἀνανέωσιν χρέους, ἡ δὲ ἀνανέωσις ἀποτελεῖ ἀληθῆ πληρωμὴν, «la novation est une espèce de paiement». Ἀλλὰ, λέγουσιν, ἡ ἀνανέωσις ἐνταῦθα ἦν ὑποχρεωτικὴ καὶ κατέληγεν εἰς ἄσκησιν ψυχολογικῆς βίας ἐπὶ τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους, ὅπως δεχθῶσιν ἀντὶ νομίσματος χάρτην. Ἀλλὰ τότε πᾶσα ἀνανέωσις χρέους ἐπὶ τῇ προσκαίρῳ ἀπορίᾳ τοῦ ὀφειλέτου περιλαμβάνει ψυχολογικὴν βίαν. Οἱ ταῦτα λέγοντες ἀποδεικνύουσιν ἑαυτοὺς κύμβαλα ἀλαλάζοντα. Δὲν καλοῦμαι ἐγὼ ἐνταῦθα νὰ τοῖς μάθω τί ἐστὶ ψυχολογικὴ βία. Ἂς ἀναγνώσωσι τὸ ἄρθρον 96 τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἢ τὸν τίτλον τῶν πανδεκτῶν «de metus causa», διὰ νὰ πληροφορηθῶσιν, ὅτι τὴν ψυχολογικὴν βίαν ἀποτελεῖ ὁ ἐξαναγκασμὸς δι’ ἀπειλῶν ἡνωμένων μὲ παρόντα καὶ ἄφευκτον κίνδυνον σώματος, ζωῆς, ἁγνείας, ἐλευθερίας. Δὲν ἦτο κἄν ὑποχρεωτικὴ ἐνταῦθα ἡ ἀνανέωσις, ἕνεκα ἀφ’ ἑνὸς τοῦ ἄρθρου 15 τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου, ἀναγνωρίζοντος τοῖς ὁμολογιούχοις τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιστροφῆς τοῦ τίτλου, ἐν περιπτώσει μὴ κυρώσεως παρὰ τῆς Βουλῆς, καὶ ἀφ’ ἑτέρου ἕνεκα τῆς παρεμβάσεως τῶν ἐκδοτῶν τοῦ δανείου, οἵτινες ἀνελάμβανον τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν νὰ καταστήσωσι παραδεκτοὺς τοὺς τίτλους, ἐφ’ ὃ καὶ ἡ προμήθειά των. Καὶ ἐξετελέσθη ἡ ἠθικὴ αὕτη ὑποχρέωσις μέχρι κεραίας, διότι οὐδεμία διαμαρτύρησις διετυπώθη. Τὰ δ’ ἀσυνάρτητα παραληρήματα περὶ ψυχολογικῆς βίας προβάλλονται παραδόξως οὐχὶ παρὰ τῶν δανειστῶν, ἀλλὰ παρὰ τῶν ἐκπροσωπούντων τὸν ὀφειλέτην καὶ παρὰ τῶν ἀποκοπτόντων ἤδη 70% ἐπὶ τῶν ὀφειλῶν ἐκείνων, ἄνευ ὅμως ψυχολογικῆς βίας, ἀλλ’ ἐν τῷ δικαιώματι τῆς αὐτοτελείας τοῦ Κράτους, ἐνῷ ὑπ’ αὐτοὺς οὐδ’ ὁ ἠθικὸς νόμος κρατεῖ. Ἀλλὰ περὶ τοῦ διατάγματος ἐκείνου ἠκούσθησαν καὶ ἐγράφησαν καὶ εἰς τὰς ἐπισήμους ἀκόμη ἐκθέσεις καὶ ἄλλα παράδοξα καὶ ἔκτροπα. Δὲν ἐρωτᾷ ἀληθῶς ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς τῶν οἰκονομικῶν, τίς ὁ δανείζων, καὶ δὲν ἀποδεικνύει ἡ ἐπιτροπὴ, τοιαῦτα ἐρωτῶσα, ὅτι δὲν γνωρίζει τί ἐστὶν ἔκδοσις δημοσίου δανείου; Οἱ παράδοξοι αὐτοὶ ἄνθρωποι ἐσύγχυσαν τὴν ἔκδοσιν τῶν δημοσίων δανείων μὲ τὸ ἐν αὐτοῖς παρεμπίπτον ἐνίοτε συνάλλαγμα τῆς ἀγορᾶς ferme ὡρισμένου ποσοῦ ὁμολογιῶν. Ἡ ἔκδοσις δανείου δημοσίου γίνεται πρὸς τὸ κοινὸν, κοινὸν δ’ ἐνταῦθα ἦν οἱ κάτοχοι τῶν ληξιπροθέσμων τοκομεριδίων, οἵτινες προσεκλήθησαν νὰ ἀνταλλάξωσι τὰ τοκομερίδιά των πρὸς τοὺς νέους τίτλους. Πρὸς τούτους συνηλλάσσετο τὸ Κράτος, ἀνταλλάσσον τοὺς παλαιοὺς πρὸς νέους τίτλους, καὶ δανειζόμενον οὕτως ἐκ νέου παρ’ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἄν τὸ ἐπιπρόσθετον συνάλλαγμα τῆς ἀγορᾶς ferme ὡρισμένου ἀριθμοῦ ὁμολογιῶν, κατὰ τοὺς παραδόξους αὐτοὺς οἰκονομολόγους, ἀποτελῇ τὴν ἔκδοσιν δημοσίου δανείου, τὸ συνάλλαγμα τοῦτο τὸ εὑρίσκουν εἰς τὴν κατακρινομένην παρὰ τῶν Κυρίων αὐτῶν σύμβασιν τοῦ συνδικάτου, δι’ ἧς ἀνελάμβανον ὁ Hambro, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ ἡ Τράπεζα Κων/πόλεως ν’ ἀγοράσωσι ferme ὁμολογίας τοῦ νέου δανείου 220,000 λιρῶν. Ἀλλὰ διατὶ τόσας; Ἀλλὰ διατὶ ἐδόσαμεν πρὸς 65 τὰς ὁμολογίας ταύτας; Διότι αἱ 220,000 λίραι ἀπετέλουν τὸ ½ τῶν ἐκδοθεισῶν τότε ὁμολογιῶν. Διότι εἰς τοὺς νέους τίτλους δὲν ἠδυνάμεθα νὰ περισώσωμεν ἢ τὴν τιμὴν, ἣν ἐνεκολάψατε εἰς τὰ χρεώγραφα τοῦ Δημοσίου διὰ τῶν χρεωκοπικῶν σας δανείων καὶ τῆς χρεωκοπικῆς σας διαχειρίσεως· οὐδ’ ἦτο δυνατὸν οἱ τίτλοι τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως νὰ διαπραγματεύωνται εἰς τὸ ἄρτιον, ὅταν πάντες οἱ τίτλοι τοῦ Κράτους ἐξεδόθησαν εἰς τὰ 62, ἢ εἰς τὰ 66 καὶ 66%, ὡς τὰ δάνεια τῶν 1,200,000 καὶ τῶν 16,500,000, ὅταν κατόπιν τῆς ἀποτυχίας τῶν διαπραγματεύσεών σας περὶ δανείου καὶ τῆς φυγῆς σας ἀπετιμῶντο εἰς 55 ἢ εἰς 50%, ὁ δὲ τόκος τοῦ δανείου ἀπέβαινε πρὸς 3½%, σχετικῶς πρὸς τὸν τόκον τοῦ δανείου τοῦ διαπραγματευομένου παρὰ τοῦ κ. Τρικούπη, ἀφοῦ οὗτος ἐλάμβανεν 69 ἢ 70% καὶ συνωμολόγει τόκον 5%, ἡμεῖς δὲ ἐπὶ πραγματικῆς ὀφειλῆς ἑκατὸν ἐχορηγοῦμεν τὸν αὐτὸν τόκον. Ἐδόσαμεν δὲ ἡμεῖς εἰς τοὺς κατόχους τῶν ἑλληνικῶν δανείων τῆς κεφαλαιώσεως οὐχὶ 30% εἰς τραπεζογραμμάτια, ἀλλ’ 106%, ὡς τὸ παράδειγμα τοῦ Μετοχικοῦ ταμείου τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων ἀποδεικνύει. Ἔχω ἐνταῦθα ἐπίσημον σημείωσιν, ἐξηγμένην ἐκ τῶν βιβλίων τοῦ ταμείου αὐτοῦ. Κατὰ ταύτην τὸ Μετοχικὸν ταμεῖον κέκτηται τὰ ἑξῆς χρεώγραφα τῶν εἰς χρυσὸν δανείων τοῦ Κράτους: 1) τῶν 120 ἑκατομμυρίων ὁμολογίας 3199· 2) τοῦ παγίου τῶν 125 ἑκατομμυρίων ὁμολογίας 2618. Διὰ τὴν πρώτην ἑξαμηνίαν τοῦ 1893 ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ διὰ τόκον φράγκα 39,912.50. Ἀντὶ τούτων ἔλαβεν ὁμολογίας τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώτεως ἴσου ποσοῦ, καὶ ταύτας ἀντήλλαξε πρὸς 65% εἰς χρυσὸν, ἤτοι ἔλαβεν ἐν ὅλῳ φράγκα χρυσᾶ 25,544, ἅτινα ἀπέδωκαν τῷ ταμείῳ δραχμὰς 42,402 καὶ 88/00. Ἤτοι ἐπληρώθη πρὸς 1 καὶ 6/00 τὸ φράγκον. Ἤδη διὰ τοῦ μέτρου σας τὸ ταμεῖον τοῦτο καταδικάζεται εἰς ἀποσύνθεσιν καὶ οἱ μέτοχοι αὐτοῦ εἰς τὸν δι’ ἀσιτίας θάνατον. Ἀλλὰ διατὶ ἐκ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως ἐξηρέσαμεν τὸ δάνειον τῶν μονοπωλίων; Διότι ἡμεῖς ἐφρονοῦμεν, ὅτι τὴν κλονιζομένην πίστιν του ὁ ὀφειλέτης στηρίζει καὶ ἐνισχύει οὐχὶ ἀφαιρῶν, ἀλλὰ χορηγῶν νέας ἐγγυήσεις, καὶ τοιαύτας ἐχορηγήσαμεν εἰς τοὺς κατόχους τῶν ληξιπροθέσμων τοκομεριδίων τῶν δανείων τοῦ 1881, 1884, 1889 καὶ 1890, οὐδὲ χορηγοῦντες ἐγγυήσεις καὶ εἰς τὰ μὴ ἔχοντα τοιαύτας δάνεια, ἢ ἐνισχύοντες τὰς ὑφισταμένας, ἠδυνάμεθα νὰ σκεφθῶμεν ν’ ἀναιρέσωμεν τὰς ἤδη κεχορηγημένας, ν’ ἀφαιρέσωμεν δὲ τὴν συνομολογηθεῖσαν εἰδικὴν διαχείρισιν τῶν μονοπωλίων. Μωρὸς καὶ ἄφρων καὶ κακόπιστος δύναται νὰ σκέπτηται ἀντιθέτως. Ἡμεῖς δὲν ἠθελήσαμεν δι’ αὐθαιρέτων μέτρων νὰ συντρέξωμεν εἰς σύστασιν ἀμύνης τῶν δανειστῶν κατὰ τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ δὲν μᾶς εἶπον περιπλέον, ὅτι ἄνευ νομοθετικῆς ἀδείας συνωμολογήσαμεν τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως, καὶ ὅτι ὑπερέβημεν ἕνεκα τοῦ προορισμοῦ αὐτοῦ τὰς κεχορηγημένας ἀδείας; Καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον δὲν ἐψηφίσατε πάντες τὸ ἄκυρον τοῦ δανείου τούτου; Καὶ παρορμῶντες εἰς τὴν ἀκύρωσιν, σᾶς ἀνεγίνωσκον ἐντεῦθεν τὰς διατάξεις τῶν νόμων τοῦ 1889, τοῦ 1891, τοῦ 1892, καὶ ἐλαθροχείρουν, περικόπτοντες τὰ κείμενα, καὶ λαθροχειροῦντες ἀπεδείκνυον, ὅτι κατὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου καὶ τοῦ δανείου τῆς κεφαλαιώσεως ὑπερέβημεν τὴν νομοθετικὴν ἄδειαν. Ἀλλὰ διὰ τῶν νόμων τούτων δὲν ἐπιτρέπεται ἡ συνομολόγησις νέων δανείων πρὸς ἄρσιν ἢ περιορισμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πρὸς τροπὴν προηγουμένων δανείων; Καὶ διὰ τοῦ ἄρθρου 8 τοῦ νόμου τοῦ 1891 δὲν ἐπιτρέπεται ἡ διάθεσις προσωρινῶς τοῦ προϊόντος τῶν δανείων πρὸς πλήρωσιν καὶ ἄλλων ἀνυπερβλήτων καὶ ἀνεγνωρισμένων ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου; Καὶ τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου τοῦ 1892 δὲν ἀφίησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ὁρίσῃ διὰ Β. Διατάγματος τὸ ποσὸν τῆς μειώσεως τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῆς κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων; Καὶ διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 30 Μαΐου δὲν διετίθετο τὸ προϊὸν τοῦ δανείου προσωρινῶς πρὸς πλήρωσιν ἀνυπερβλήτου καὶ ἀνεγνωρισμένης ἀνάγκης τοῦ Δημοσίου, τῆς ἀνανεώσεως τῶν ληξιπροθέσμων τοκομεριδίων; Καὶ δὲν καθωρίζετο συμφώνως μὲ τὸ συμφέρον καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς κοινωνίας ἡ βαθμιαία κατάργησις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; Καὶ δὲν ἀπέβλεπε τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως εἰς τὴν τροπὴν τοῦ δανείου τῶν 16,500,000, καὶ εἰς τὴν τροπὴν μέρους τῶν προκαταβολῶν; Ποῦ λοιπὸν ἡ ὑπέρβασις τῆς νενομοθετημένης ἀδείας; Τοιοῦτο τὸ μέτρον ἡμῶν καὶ τ’ ἀποτελέματα αὐτοῦ. Ἂν δὲν κατωρθώθη δι’ αὐτοῦ νὰ σωθῇ ἡ πίστις τοῦ Κράτους, ἐὰν «ἐπτωχεύσαμεν δυστυχῶς», τοῦτο ὀφείλεται οὐχὶ εἰς τὸ δάνειον τῆς κεφαλαιώσεως, ἀλλ’ εἰς τὴν προβεβουλευμένην πρόθεσιν νὰ πτωχεύσωμεν, εἰς τὴν κακόπιστον ἀπόφασιν νὰ χρεωκοπήσωμεν, εἰς τὴν ἔλλειψιν πάσης εὐσταθείας, εἰς τὴν ἔλλειψιν παντὸς ἴχνους φρονήσεως. Ἀλλ’ ἐντεῦθεν ἡ χρεωκοπία εὐθύνει ὑμᾶς, εὐθύνει ἐκείνους, οἵτινες τὴν προεμελέτησαν, ἐκείνους οἵτινες τὴν παρεσκεύασαν, ἐκείνους οἵτινες τὴν κατέστησαν ἀναπόδραστον, οὐδὲ συνείδησιν κἄν ἔχοντες τῶν συμφορῶν, ἃς ἤθροισαν ἐπὶ τὴν ἀτυχῆ ταύτην χώραν, ἀλλὰ καὶ ἐκείνους, οἵτινες ἔδωκαν χεῖρα βοηθείας εἰς τὸν δράστην, καὶ ἐκείνους οἵτινες τὴν ἠνέχθησαν παρασκευαζομένην, ἢ θὰ τὴν ἀνεχθῶσι συντελουμένην. Καὶ ἀναγνωρίζομεν μὲν, ὅτι ἡ εὐθύνη ὑμῶν, οὕτω συντελουμένης τῆς χρεωκοπίας, εἶναι καθαρῶς ἠθικὴ, ἂν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ἠθικὴ ἡ εὐθύνη διὰ τοιαύτην πρᾶξιν, ἀλλὰ θέλομεν νὰ βεβαιώσωμεν, ὅτι καὶ κατὰ τοῦτο διαφέρει ἡ πολιτεία ἡμῶν τῆς ὑμετέρας. Ἡμεῖς ἀνελάβομεν πᾶσαν τὴν εὐθύνην τῶν πεπραγμένων, καὶ συνεκομίσαμεν αὐτὴν ἀκεραίαν· σεῖς δὲ διὰ τὴν συντέλεσιν τοῦ σχεδίου σας, τῆς χρεωκοπίας, κρύπτεθε, δὲν γνωρίζω ὄπισθεν τίνος Βουλευτοῦ, ἀγωνιζομένου τοῦ ἀτυχοῦς ὑπὲρ τῶν θεσμῶν, οὓς σεῖς ἀνεστηλώσατε εἰς ἀληθὲς ἰκρίωμα τῆς ἐθνικῆς τιμῆς καὶ τῆς ἐθνικῆς ἀνεξαρτησίας. Σεῖς ἀπὸ τοῦ ἀσφαλοῦς καθιστᾶτε συνυπεύθυνον τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ὁλόκληρον τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, τὸ ἔθνος ὁλόκληρον. Καὶ κατὰ τοῦτο ἀκόμη τὸ ἔργον ὑμῶν ἀποδεικνύεται ἔργον χρεωκόπου, ὅστις, ὑπολογίζων ἐπὶ τὴν ἀτιμωρησίαν, προβαίνει ἀνερυθριάστως εἰς τὴν ἀπογύμνωσιν τῶν δανειστῶν του. Δυστυχῶς δανεισταὶ ἡμῶν εἶναι ξένοι, οἵτινες θὰ μᾶς στιγματίσωσιν ἀλλὰ δυστυχέστερον δανειστὴς κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς, καὶ αὐτὸν ἀπογυμνοῦμεν, καὶ αὐτὸν καθιστῶμεν ἀνίκανον νὰ συναγωνισθῇ ἐν τῇ ὁδῷ τῆς προόδου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ, αὐτὸν θέτομεν ἐκτὸς μάχης κατὰ τὸν διεξαγόμενον ὑπέρτατον ἀγῶνα τῆς ἐπικρατήσεως ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἀφαιροῦντες ἀπ’ αὐτοῦ τὰ μέσα τῆς συντηρήσεως τῶν ἀγοθοεργῶν καὶ ἐκπαιδευτικῶν αὐτοῦ ἱδρυμάτων, τὰ μέσα οὐ μόνον τῆς ἀναπτύξεως, ἀλλὰ καὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ. Αἱ ἀραὶ αὐτοῦ θὰ σᾶς συνοδεύσωσιν ἐπὶ γενεὰς γενεῶν. Σπεύσατε τώρα εἰς τὴν τελείωσιν τοῦ ἔργου σας, διότι μετ’ αὐτὸ λήγει εὐτυχῶς καὶ ἡ ἐντολή σας.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§153ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 5 καὶ 5′ μετὰ τὸ μεσονύκτιον.