1893.12.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 30.

τῆς 7 Δεκεμβρίου 1893

(Τρίτη).

Ὥρα 6 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκτελῶν τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἀπηύθυνα χθὲς τὸ ἑσπέρας πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς τηλεγράφημα, ἔχον ἐν μεταφράσει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πρόεδρον Γαλλικῆς Βουλῆς. Παρισίους. «Ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ ἔμαθεν ἄρτι διὰ τοῦ σημερινοῦ Ταχυδρομείου τὰς λεπτομερείας τοῦ φρικτοῦ ἐγκλήματος, ὅπερ ἀλγεινῶς συνετάραξε τὴν παγκόσμιον συνείδησιν. Ἐν πνεύματι ἀποδοκιμασίας τῶν δογμάτων, ἅτινα προὐκάλεσαν τοιοῦτον ἀνοσιούργημα, ἀνέθετό μοι παμψηφεὶ νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, ὅπως εὐαρεστούμενος ἐκφράσητε τὴν διαβεβαίωσιν τῆς ἀδελφικῆς αὐτῆς συμπαθείας πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Γαλλικοῦ λαοῦ, πρὸς ὃν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐμπνέεται πάντοτε ὑπὸ αἰσθημάτων ζωηροτάτης εὐγνωμοσύνης. «Ἐν Ἀθήναις τῇ 6 Δεκεμβρίου 1893. «Ὁ Πρόεδρος τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς «Β. Βουδούρης.» Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχει τις τὸν λόγον;

§2ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πολλοὶ κάτοικοι τῶν Θεσσαλικῶν χωρίων τῶν κειμένων πλησίον τοῦ ἰχθυοτροφείου τῆς Καρδίτσης μὲ παρακαλοῦσι νὰ συστήσω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀποφασίσῃ τὴν κατάργησιν τοῦ ἰχθυοτροφείου τούτου. Ἐξ αὐτοῦ τὸ Δημόσιον μόλις 3,000 δραχ. εἰσπράττει κατ’ ἔτος, ἀπέναντι δὲ τοῦ εἰσοδήματος τούτου μεγίστας ζημίας τὸ ἰχθυοτροφεῖον τοῦτο προξενεῖ εἰς 7 ἢ 8 χωρία, κατακλύζον αὐτά. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἠγέρθη καὶ ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐμελέτησα δ’ αὐτὸ καὶ ἐγνώρισα, ὅτι ἡ ζημία, τὴν ὁποίαν προξενεῖ τὸ ἰχθυοτροφεῖον, εἶναι πολλῷ ἀνωτέρα τῆς ὠφελείας, ἣν ἔχει τὸ Δημόσιον. Ἑπομένως συνιστῶ τὴν αἴτησιν ταύτην τῶν κατοίκων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ παρακαλῶ ὅπως μελετηθῇ τὸ ζήτημα καὶ ἀρθῇ ἐκεῖθεν ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ἀφ’ ἑνὸς μὲν ζημιοῖ τὰ χωρία ἐκεῖνα ὑλικῶς διὰ τῆς κατακλύσεως τῶν ἀγρῶν των, ἀφ’ ἑτέρου δὲ καὶ εἰς τὴν δημοσίαν ὑγείαν μεγάλην ἐπιφέρει βλάβην.

§3Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἰχθυοτροφεῖα, ὅπου παρακωλύουσι τὴν ῥοὴν τῶν ὑδάτων, εἶναι ἐπιβλαβῆ εἰς τὴν ὑγείαν τῶν κατοίκων, ἐνίοτε δὲ καὶ εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν πέριξ γαιῶν, ἰδίως ὅμως ἐν Θεσσαλίᾳ εἶναι ἐνιαχοῦ τοσοῦτον ἐπιβλαβῆ, ὥστε ἀναλώμασι πολλάκις τοῦ Δημοσίου καθίσταται ἀναγκαία ἡ κατάργησις αὐτῶν. Εἰς ταῦτα ἀποβλέποντες, εἴχομεν παραδεχθῆ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ γενικούς τινας κανόνας κατὰ τὰς ἐκμισθώσεις, π. χ. ὅτι τὰ ἰχθυοτροφεῖα, ὧν τὸ δεκαετὲς μίσθωμα δὲν ἦτο ἀνώτερον τῶν 2,500 δραχμῶν, θὰ κατηργοῦντο. Οὕτω κατηργήθησαν πολλά, ἀλλὰ καὶ πάλιν ὑφίστανταί τινα, καὶ ἐσχάτως εἶχον ἀφορμὴν νὰ καταργήσω τινά, ἀποδίδοντα εἰς τὸ Δημόσιον ἄλλο 30 καὶ ἄλλο 25 δραχμὰς κατ’ ἔτος. Ἐν Θεσσαλίᾳ ἡ κατάργησις τῶν ἰχθυοτροφείων θὰ ἦναι συνέπεια τῆς ἀποξηράνσεως τῆς περιφερείας, ἀλλὰ μέχρις οὗ προέλθωμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων τῆς ἀποξηράνσεως εἶναι ζήτημα κατὰ πόσον ἡ κατάργησις τῶν ἰχθυοτροφείων θ’ ἀποβῇ τελεσφόρος κατὰ τὰ τελματώδη διαμερίσματα. Αὐτὸ τοῦτο τὸ ἰχθυοτροφεῖον, περὶ οὗ αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, εἶχεν ἐξετασθῆ ὑπὸ τῆς ἀποστολῆς τῶν Γάλλων μηχανικῶν, εἶχον δ’ ἀποφανθῆ οὗτοι, ὅτι ἡ κατάργησις αὐτοῦ δὲν θὰ συνετέλει εἰς τὴν ἐξυγίανσιν τῆς περιφερείας, ἂν μὴ ἐξετελοῦντο συγχρόνως καὶ ἔργα συστηματικῆς ἀποξηράνσεως. Τὴν γνώμην ταύτην τῶν μηχανικῶν ὑπεστήριξε καὶ ὁ οἰκονομικὸς ἐπιθεωρητὴς τῆς περιφερείας, καίτοι δὲ ἀναμένομεν καὶ ἄλλας ἐκθέσεις, δὲν θεωρῶ πιθανὴν τὴν ἀνασκευὴν τῶν συμπερασμάτων τῶν ὑποβληθεισῶν ἤδη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον μελετῶν περὶ τοῦ θέματος. Αὗται καταλήγουσιν εἰς τὴν ἀνάγκην τῆς ἐξυγιάνσεως τοῦ ὅλου διαμερίσματος καὶ τῆς ἀποδόσεως εἰς τὴν καλλιέργειαν τῶν ἐν αὐτῷ κατακλυζομένων γαιῶν διὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν σχεδιασθέντων περὶ ἀποξηράνσεως καὶ ἀρδεύσεως τῶν Θεσσαλικῶν πεδίων, ἂν δ’ εἰς ταύτην προβῶμεν, ἐνδεδειγμένον εἶναι, ὅπως γένηται ἔναρξις ἐκ τοῦ διαμερίσματος τούτου.

§4ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ γενικὰ μέτρα βεβαίως εἶναι πολὺ μεγαλειτέρας σπουδαιότητος ἢ τὸ εἰδικὸν τοῦτο, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅτι ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ πρέπει ἡ ἀνάγκη ἡ ἐπιβαλλομένη τῆς καταργήσεως τοῦ ἰχθυοτροφείου νὰ συσχετισθῇ μετὰ τῶν γενικῶν μέτρων, διότι τοῦτο ὄχι μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ὑγείας, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς καλιεργείας, προξενεῖ βλάβην πολὺ μεγαλειτέραν τῆς ὠφελείας, τὴν ὁποίαν ἀποφέρει εἰς τὸ Δημόσιον. Εἶναι δὲ τοσοῦτον πεπεισμένοι περὶ τῆς προσγιγνομένης βλάβης οἱ χωρικοί, ὥστε προσεφέρθησαν δι’ ἀναφορᾶς των πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ πληρώνωσιν αὐτοὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἰσπράττει τὸ Δημόσιον ἐτησίως ἐκ τοῦ ἰχθυοτροφείου, ἤτοι τὰς 3,000 δραχμὰς διὰ προσθέτου τινὸς δασμοῦ ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ὥστε εἶναι ἀνάγκη ἀμέσως νὰ προβῇ εἰς τὰς σχετικὰς μελέτας τὸ Ὑπουργεῖον.

§5Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ὅτι ἔχομεν καὶ εἰδικὰς ἐκθέσεις, καὶ μάλιστα ἔκθεσιν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, περὶ τοῦ ἰχθυοτροφείου τούτου· ἤδη δὲ ἐπικειμένης τῆς ἀνανεώσεως τῆς ἐκμισθώσεως τῶν ἰχθυοτροφείων, θέλουσι πάντα ταῦτα μελετηθῆ.

§6ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Κατὰ τὰς δύο προηγουμένας συνόδους τῆς Βουλῆς ἐγένετο κατ’ ἐπανάληψιν ἱκανὸς λόγος περὶ τῶν ζημιῶν, τὰς ὁποίας ὑπέστησαν οἱ δῆμοι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἕνεκα καθυστερημάτων τῶν μισθωτῶν τῶν δημοτικῶν αὐτῶν δασμῶν. Καὶ κατὰ τὸ λῆγον ἤδη ἔτος παρόμοια τοιαῦτα κατὰ τῶν μισθωτῶν ἀπευθύνονται παράπονα καὶ δημοσιεύονται ἐν ταῖς ἐφημερίσι, καὶ προσέτι τὸ ἀντικείμενον τοῦτο ἤχθη ἐνώπιον ἡμῶν ὑπό τινος τῶν κυρίων συναδέλφων. Μέχρι τοῦ 1872 οἱ δημοτικοὶ δασμοὶ τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς ἐβεβαιοῦντο καὶ εἰσεπράττοντο ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ τοὺς δήμους, καὶ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὁ μὲν δῆμος Ἀθηναίων ἐβεβαίου καὶ εἰσέπραττε 220,000 δραχμὰς, δαπανῶν 20,000 περίπου διὰ τὴν βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν αὐτῶν, ὁ δὲ δῆμος Πειραιῶς εἰσέπραττε περὶ τὰς 80,000 δραχμῶν, δαπανῶν περὶ τὰς 10,000 πρὸς τοῦτο. Τότε ἡ Νομαρχία, τὴν ὁποίαν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω, συνέστησεν εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νὰ μεταχειρισθῶσι τὸ μέτρον τῆς δι’ ἐκμισθώσεως βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν δημοτικῶν δασμῶν. Εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια ἀπηντήθησαν μεγάλαι δυσχέρειαι πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ, τῇ συναρωγῇ τινων δημοτικῶν συμβούλων, κατανοησάντων τὴν ὠφέλειαν τῶν δήμων ἐκ τοῦ τρόπου τούτου τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν δημοτικῶν δασμῶν, ἡ Νομαρχία εὑρέθη εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ κανονίσῃ τὴν δι’ ἐκμισθώσεως βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν. Οὕτω κατ’ αὐτὸ τὸ πρῶτον ἔτος ὁ μὲν δημοτικὸς δασμὸς Ἀθηνῶν ἐξεμισθώθη ἀντὶ δραχμῶν 480,000, ἀντὶ τῶν πρότερον εἰσπραττομένων 220,000, ὁ δὲ τοῦ δήμου Πειραιῶς ἀντὶ 280,000, ἀντὶ τῶν πρότερον εἰσπραττομένων 80,000, χωρὶς ἐν τούτοις νὰ ἐγερθῇ παράπονόν τι ἐκ μέρους τῶν φορολογουμένων περὶ καταπιέσεως, ἢ δι’ ὑπέρογκον καὶ παράνομον φορολογίαν. Σημειωτέον ὅμως, ὅτι αἱ σχετικαὶ διακηρύξεις εἶχον καταρτισθῆ ἐν τῇ Νομαρχίᾳ οὕτω προσφυῶς, ὥστε οἱ ἀναγραφόμενοι ἐν αὐταῖς ὅροι προελάμβανον ἢ κατέστελλον πᾶσαν ἀφορμὴν παραπόνου. Οὕτω τὴν βεβαίωσιν ἐνήργει δημοτικὸς ὑπάλληλος, ἐπιτηροῦντος τοῦ μισθωτοῦ, καὶ ὑπῆρχεν ἀναγεγραμμένη διαδικασία ἐπαρκὴς διὰ τὴν ἐξακρίβωσιν καὶ ἐκδίκασιν τῶν παραπόνων κατὰ τῶν καταπιέσεων τῶν ὑπαλλήλων ἢ κατὰ χαριστικῆς αὐτῶν πρὸς φορολογουμένους ἐνεργείας. Κατόπιν, οὐκ οἶδα πῶς, τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια μετεῤῥύθμισαν τοὺς ὅρους τῶν διακηρύξεων, καὶ ἀντὶ τῆς διὰ δημοτικοῦ ὑπαλλήλου βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως καθωρίσθη ἡ ὑπ’ αὐτοῦ τούτου τοῦ μισθωτοῦ ἐνέργεια τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως, ἔκτοτε δ’ ἤρχισαν ὄχι μόνον νὰ ἐγείρωνται παράπονα κατὰ τῶν μισθωτῶν ἐκ μέρους τῶν φορολογουμένων, ἀλλὰ καὶ μεγάλαι καθυστερήσεις ἐκ μέρους τῶν μισθωτῶν πρὸς τοὺς δήμους. Οὕτω μετὰ τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ τρόπου τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως ὁ πρῶτος μισθωτὴς κατὰ τὸ 1877 καθυστέρησε περὶ τὰς 200,000 δραχμὰς, ἕτερος κατόπιν περὶ τὰς 500,000, ὁ δὲ νῦν τοῦ δήμου Ἀθηναίων περὶ τὰς 460,000, ὡς μανθάνω. Τοῦτο δὲ προῆλθεν, ὡς εἶπον, διότι μετετράπησαν οἱ ὅροι τῆς μισθώσεως· αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ δὲν ἔλαβον ἀτυχῶς ἀνάλογα μέτρα πρὸς ἄρσιν τῶν καθυστερημάτων ἢ πρὸς πρόληψιν ἢ καταστολὴν τῶν παραπόνων τῶν φορολογουμένων. Ὅτε προπέρυσιν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διατελῶ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, συνέστησα εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νὰ μισθώσωσιν ἀπὸ κοινοῦ τοὺς δασμοὺς συναμφοτέρων τῶν δήμων. Διὰ τῆς συστάσεως ταύτης ἐσκόπουν καὶ εἰς τὴν δοκιμασίαν τοῦ μέτρου τοῦ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προταθέντος ἄλλοτε, ἤτοι τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν, τουτέστιν ἤθελον βεβαιοῦσθαι καὶ εἰσπράττεσθαι ἐν τῷ τελωνείῳ Πειραιῶς οἱ ἐπὶ τῶν διὰ θαλάσσης εἰσαγομένων δασμοὶ, ἐπὶ δὲ τῶν διὰ ξηρᾶς ἐν Δαφνίῳ καὶ ἐν Σταυρῷ. Ὁ δήμαρχος Πειραιῶς, κατανοήσας τὸ ἐπωφελὲς τοῦ μέτρου, συνῄνεσεν εἰς τὴν πρότασιν, προέκυψαν ὅμως ἀντιῤῥήσεις ὑπὸ τοῦ δημάρχου Ἀθηναίων, ἡ δὲ ἐπελθοῦσα μεταβολὴ τῶν πραγμάτων δὲν ἐπέτρεψε τὴν πραγματοποίησιν τοῦ μέτρου, οὗ τὸ ἐπωφελὲς εἶναι καταφανές. Διὰ τοῦτο καταθέτω σημείωμα, διὰ τοῦ ὁποίου παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ φροντίσῃ, ὅπως μεταῤῥυθμισθῶσιν οἱ ὅροι τῶν διακηρύξεων τῆς διὰ τὸ ἔτος 1894 ἐκμισθώσεως τῶν δημοτικῶν δασμῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, εἰ δυνατὸν δὲ, νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον εἶχον συστήσει προπέρυσιν, ὡς εἶπον, εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς, περὶ τῆς ἀπὸ κοινοῦ καὶ ἑνιαίας ἐκμισθώσεως τῶν δημοτικῶν δασμῶν συναμφοτέρων τῶν δήμων.

§7ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ συμπολίτης μου κ. Δεληγιάννης παρεκάλεσε τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων Παμίσου. Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς μετά τινας ἡμέρας προσήγαγε τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἀλλ’ ὁ σκοπὸς τοῦ ἐντίμου συναδέλφου δὲν ἐκπληροῦται διὰ τῆς προσαγωγῆς τῶν ἐγγράφων τούτων. Διότι, ἂν ἠδυνήθην νὰ διαγνώσω τὸν σκοπὸν αὐτοῦ, οὗτος συνίσταται εἰς τὸ νὰ ἀποδώσῃ μομφὴν εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίως εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, τὸν προϊστάμενον τότε τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ψέξῃ αὐτόν, διότι ἀστόχως ἐδαπάνησε τὸ κοινὸν χρῆμα καὶ παρέσχεν εἰς τὸν ἐργολάβον κέρδη, ὡς ὁ ἴδιος εἶπε, τριακόσια τοῖς ἑκατόν. Ἠρεύνησα τὰ ἔγγραφα τὰ κατατεθέντα, ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν δὲν ἠδυνήθην νὰ λάβω ἀκριβεῖς πληροφορίας. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προσαγάγῃ καὶ τὰ λοιπὰ σχετικὰ ἔγγραφα ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἵνα οὕτω καταστῇ δυνατὸν νὰ γείνῃ ἀρτία ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§8ΑΛΚ. ΔΕΛΗΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁμιλῶν εἰς προγενεστέραν συνεδρίασιν, ἐζήτησα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τοὺς χάνδακας Μάλτας καὶ Χόντζα, οἱ ὁποῖοι ἀνάγονται εἰς τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα Παμίσου, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔφερεν αὐτά, ἀλλὰ ὁ κύριος συνάδελφος φαίνεται ὅτι ἢ δὲν τὰ εἶδεν, ἢ ἠθέλησε ν’ ἀποκρύψῃ τοῦτο. Ὡς γνωρίζει ἡ Βουλή, διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα Παμίσου ἔχει διὰ νόμου συστηθῆ ἴδιον ταμεῖον, καὶ συνεισφέρει εἰς αὐτὸ ἕκαστον ἄτομον ἀναλόγως τῆς εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς· εἰσπράττει δὲ τὸ ταμεῖον τοῦτο περὶ τὰς ὀγδοήκοντα χιλιάδας δραχμῶν. Τὸ πρῶτον τμῆμα τοῦ ποταμοῦ Παμίσου εἶχεν ἐπικυρωθῆ ἐπ’ ὀνόματι τῶν Σ. Γουναράκη καὶ Ριβαπέλα ἀντὶ τετρακοσίων πεντήκοντα χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλ’ ἐπ’ αὐτοῦ εἶναι ὁ ποταμὸς Πάμισος, ὁ ὁποῖος ἔχει βάθος δύο περίπου μέτρων, καὶ ἵνα ἐξαχθῶσι τὰ χώματα καὶ ῥιφθῶσιν εἰς ἄλλα μέρη, ἀπαιτεῖται μεγάλη ἐργασία καὶ ἡμερομίσθια πολλὰ δι’ ἕκαστον κυβικὸν μέτρον. Τὸ ἔργον εἶχε δοθῆ εἰς τοὺς ῥηθέντας ἐργολάβους ἀντὶ 1,40 ἕκαστον μέτρον εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν, ἀλλ’ ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔδωκεν ἄνευ μειοδοτικῆς δημοπρασίας εἰς τοὺς ἰδίους ἐργολάβους τοὺς χάνδακας Χόντζα καὶ Μάλτα ἀντὶ τοῦ αὐτοῦ τιμήματος, πρὸς δραχμὴν μίαν καὶ τεσσαράκοντα λεπτά, τούτων δὲ τὴν ἀνόρυξιν ἔδωκαν οἱ ἐργολάβοι εἰς ἄλλους ὑπεργολάβους ἀντὶ 50 λεπτῶν μόνον ἕκαστον κυβικὸν μέτρον, οὕτω δὲ τὸ ὑδραυλικὸν ταμεῖον ἐζημιώθη περὶ τὰς τριάκοντα πέντε χιλιάδας δραχμῶν. Ἀφοῦ οἱ χάνδακες οὗτοι ἀπετέλουν ἰδιαίτερον τμῆμα, ὤφειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐκθέσῃ εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν τὴν νέαν ταύτην ἐργασίαν, καὶ βεβαίως ἤθελεν ὠφεληθῆ τὸ ὑδραυλικὸν ταμεῖον ὅ,τι ὠφελήθησαν οἱ ἐργολάβοι αὐτοί, περὶ τὰς 35,000 δραχμῶν. Περὶ αὐτοῦ λοιπὸν πρόκειται καὶ οὐχὶ περὶ ὅσων ἐξέθηκεν ὁ προλαλήσας κ. συνάδελφος.

§9ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμολογῶ, Κύριοι, καὶ ἀναγνωρίζω, ὅτι ἡ συζήτησις, προκειμένου περὶ ἀντικειμένου ἔχοντος ἐντελῶς τοπικὸν χαρακτῆρα, εἶναι ἀνιαρὰ διὰ τὴν Βουλήν. Ἐπειδὴ ὅμως ἀποδίδεται εἰς ἐμὲ παρὰ τοῦ συναδέλφου ἡ μομφή, ὅτι κακῶς ἐγὼ εἰσηγησάμην τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀποδίδεται δὲ καὶ εἰς αὐτὸν ἡ μομφὴ περὶ ἀστόχου ἐνεργείας του, ἐπιφυλάττομαι νὰ ἀπαντήσω, ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἀπαιτούμενα ἔγγραφα.

§10ΣΕΡΒΟΣ. Κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον τῆς παρούσης περιόδου εἰσήχθη νομοσχέδιον παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐψηφίσθη, ἀφορῶν τὴν κατασκευὴν ἐσωτερικοῦ λιμένος ἐν Λευκάδι καὶ διώρυγος. Κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου ἀντετάχθην, καὶ τὸ κατεψήφισα, φέρων πρὸς τοῦτο τὰς παρατηρήσεις μου, καθὸ ἀσυμφόρου καὶ ἐπιβλαβοῦς εἰς τὰ κοινὰ συμφέροντα. Καὶ ναὶ μὲν αἱ παρατηρήσεις μου δὲν εἰσηκούσθησαν ἐν τῇ Βουλῇ ταύτῃ, ἀλλὰ ἡ κοινὴ γνώμη τῆς ἐπαρχίας ἐδικαίωσεν αὐτὰς, καὶ μεγάλα παράπονα ἠγέρθησαν κατὰ τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι καὶ ἡ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου κ. Βαλαωρίτου εἰσαχθεῖσα τροπολογία ἐπὶ τοῦ νόμου ἐκείνου, ἥτις σκοπὸν ἔχει νὰ μετριάσῃ τὸ ἐπελθὸν κακόν. Ἐγὼ ὅμως ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι τὸ κακὸν πρέπει νὰ ἀρθῇ ὁλοσχερῶς. Ἡ κατασκευὴ τοῦ λιμένος Λευκάδος καθὼς καὶ ἡ περὶ τούτου φορολογία διείποντο διὰ νόμων ἐκδοθέντων ἐπὶ Προστασίας, πρὸ πεντήκοντα καὶ ἐπέκεινα ἐτῶν· ἡ κατασκευὴ ἦτο ἐπιτυχὴς, καὶ ὁ λιμενοβραχίων εἶχε παγιωθῆ, καθὼς καὶ ὁ φάρος, ὅστις εἶχε στηθῆ εἰς τὸ ἄκρον, καὶ κατὰ τὰς ὁδηγίας τοῦ τότε ἀρχιτεχνίτου ἀνὰ ἑκάστην ἑξαετίαν ἐῤῥίπτοντο ὀγκόλιθοι ἐπὶ τοῦ κυματοθραύστου, ὅπως ἐνισχύωσι τὸν λιμενοβραχίονα καὶ περιφρουρῶσι τὸν φάρον. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου τὸ σωτήριον τοῦτο μέτρον τῆς ἐνισχύσεως καὶ περιφρουρήσεως ἐγκατελείφθη, καὶ μάτην ἡ τότε λιμενικὴ ἐπιτροπὴ ἐπανειλημμένως ἐζήτησε τὴν καταβολὴν τῶν ὀγκολίθων πρὸς ἀποφυγὴν τοῦ κινδύνου. Ἐπὶ τέλους ὁ διορισθεὶς μηχανικὸς, ἀντὶ τούτου, ἔκρινεν εὔλογον νὰ ἀντιστῇ εἰς τὴν ὁρμὴν τῶν κυμάτων διὰ τοίχου, τὸν ὁποῖον ἔκτισεν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ βραχίονος, κατὰ μῆκος, ἀνασκάψας καὶ ἀδυνατίσας αὐτὸν, ὅστις ἐν πρώτῃ τρικυμίᾳ ἐπέφερε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς καταστροφῆς τοῦ βραχίονος καὶ τῆς καταπτώσεως τοῦ φάρου. Ἐν τοιαύτῃ στάσει πραγμάτων, κατὰ τὸν νόμον τοῦ παρελθόντος ἔτους, ἐγκαταλειφθέντος τοῦ λιμένος τούτου, ἐνομοθετήθη ἡ κατασκευὴ νέου ἐσωτερικοῦ λιμένος, κατηργήθησαν οἱ ὑπάρχοντες παλαιοὶ νόμοι, καὶ ἐπεβλήθησαν νέοι βαρεῖς φόροι, καθ’ ὧν ἐξανέστη ἡ κοινωνία. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι εἶναι ἔλλογον νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ πρώην καθεστὼς, δηλαδὴ εἰς τοὺς παλαιοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους καὶ αὐτὴ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ Β. Διατάγματος εἶχεν ἀναγνωρίσει ὡς ἀγαθοὺς, καὶ προσθήκην μικρῶν φόρων εἶχεν ἐπιβάλει. Διὰ νὰ ἀποδείξω δὲ τοῦτο, ἔχω ἀνάγκην νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν πληροφορίας τινὰς, ἀπαραιτήτως ἀναγκαίας κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἀντικειμένου. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν: αʹ) τὰς διαφόρους πράξεις τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς Λευκάδος ἀπὸ τοῦ ἔτους 1880 μέχρι τοῦ 1889, δι’ ὧν ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ ἐζητεῖτο τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ λιμενοβραχίονος καὶ τὴν περιφρούρησιν τοῦ φάρου· βʹ) σημείωσιν τοῦ ποσοῦ τῶν χρημάτων τῶν εὑρισκομένων ἐν τῷ λιμενικῷ ταμείῳ τόσον ἐκ τῶν εἰσπράξεων δυνάμει τῶν ἐπὶ Προστασίας νόμων καὶ τοῦ ἀπὸ 30 Νοεμβρίου 1890 Β. Διατάγματος, ὅσον καὶ ἐκ τῶν τοῦ νόμου ͵ΒΜΑʹ τῆς 23 Ἰουλίου 1892· γʹ) σημείωσιν τοῦ ποσοῦ τοῦ λιμενικοῦ φόρου τοῦ εἰσπραττομένου κατ’ ἔτος ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προηγουμένων τοῦ 1892 νόμων, καθὼς καὶ τοῦ εἰσπραχθέντος δυνάμει τοῦ ͵ΒΜΑʹ ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ· δʹ) τὸ συμβόλαιον, δυνάμει τοῦ ὁποίου κατὰ τὸ τρέχον ἔτος παρεχωρήθη ἡ ἐπισκευὴ τοῦ λιμενοβραχίονος καὶ μώλου, ὡς καὶ τὴν πρᾶξιν τῆς λιμενικῆς ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας διετάχθη ἡ ἐπισκευὴ αὕτη. Ἐκτὸς τούτου, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ προτάσεως νόμου πρὸς τροπολογίαν ἄλλου νόμου, ἀμφοτέρων σπουδαίων καὶ ἐχόντων ἀνάγκην μελέτης καὶ ἐπεξεργασίας, παρακαλῶ, ἵνα κατὰ τὸν Κανονισμὸν παραπεμφθῇ εἰς τὴν οἰκείαν ἐπιτροπὴν, ὅπως αὕτη φέρῃ ἐν δέοντι τὴν ἔκθεσιν αὐτῆς.

§11ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν αἱ ἁρμόδιαι ἐπιτροπαὶ ὑπέβαλον τὰς ἐκθέσεις αὐτῶν ἐπὶ τῶν προτάσεων νόμου περὶ καταργήσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας καὶ περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου, ἀφορωσῶν εἰς τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂν κατετίθεντο ἐκθέσεις, θὰ τὰς ἀνήγγελλον.

§13ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπόν, ἂν δὲν κατατεθῶσιν οὔτε αὔριον, παρακαλῶ νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὰ νομοσχέδια καὶ ἄνευ αὐτῶν.

§14ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀπεφάσισε περὶ τούτου ἡ Βουλή.

§15ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπικαλεσθῶ ἐκ τρίτου τὰ φιλάνθρωπα αἰσθήματα τῶν κ. Ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν, νὰ λάβωσι πρόνοιαν περὶ τῶν πλασμάτων τῶν ἐγκεκλεισμένων εἰς τὰς πολιτικὰς φυλακὰς διὰ χρέη. Εἶναι διακόσιοι ἄνθρωποι κεκλεισμένοι εἰς μίαν τρώγλην, ἀνήλιον καὶ κάθυγρον, διότι εἶχον τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ ἔχουν νὰ πληρώσουν ἄλλος 15 καὶ ἄλλος 20 δραχμάς. Ἀκούσατε, Κύριοι, τί γράφουσι περὶ τούτου δύο ἐκ τῶν δυστυχῶν αὐτῶν, ὀνομαζόμενοι Ἀθανάσιος Μακεδὼν καὶ Ἀγγελῆς Δημητρίου, ἐξ ὧν ὁ μὲν εἷς μένει φυλακισμένος ἐπὶ ἕξ ἤδη μῆνας διὰ χρέος πρὸς τὸ Δημόσιον ἐκ δραχμῶν 15, ὁ δ’ ἕτερος δι’ ὅμοιον χρέος ἐκ δραχμῶν 20. (Ἀναγινώσκει δύο ἀναφοράς.) Αὐτὰ τὰ πλάσματα δὲν θὰ προστατευθοῦν ἀπὸ τὴν Πολιτείαν; Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τοὺς δύο κυρίους Ὑπουργοὺς τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβωσι πρόνοιαν περὶ τῶν δυστυχεστάτων αὐτῶν μελῶν τῆς κοινωνίας.

§16Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνέγνων ἔν τινι ἐφημερίδι, ὅτι πρὸ ἡμερῶν ηὐτοκτόνησεν εἷς μαθητὴς τῆς ἐνταῦθα Γεωργικῆς Σχολῆς, ὀνόματι Ζήρας, καὶ ὅτι τὴν ἀπεγνωσμένην ταύτην πρᾶξίν του εἶχε προαναγγείλει εἰς τοὺς συμμαθητάς του, οἱ ὁποῖοι ἔσπευσαν νὰ ἀναφέρωσι περὶ τούτου εἰς τὸν Διευθυντὴν τῆς Σχολῆς, ἀλλ’ οὗτος οὐδὲν μέτρον ἔλαβεν, εἰπών, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προβῇ ὁ μαθητὴς ἐκεῖνος εἰς τοιοῦτόν τι. Ἐν τούτοις ὁ μαθητὴς ηὐτοκτόνησεν, ὁ δὲ Διευθυντὴς ἔλαβε μέτρα τινὰ, ἀλλὰ πολὺ ἀργά. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐρευνήσῃ καὶ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, διατὶ ὁ Διευθυντής, ἀφοῦ ἐγκαίρως ἔλαβε γνῶσιν τῆς σκοπουμένης αὐτοκτονίας, δὲν προέλαβεν αὐτὴν, ἢ πῶς διέφυγεν ὁ μαθητὴς ἐκεῖνος τὴν προσοχήν του καὶ ὑπέπεσεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀπονενοημένον κίνημα, νὰ θέσῃ τόσον οἰκτρὸν τέρμα εἰς τὴν ζωήν του.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις τοῦ ἀπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς τῆς Βʹ Συνόδου τῆς ΙΓʹ Περιόδου. (Γίνεται δεκτὸς ὁ ἀπολογισμὸς οὗτος κατὰ κεφάλαιον καὶ ἐν συνόλῳ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1894. Ὡσαύτως δὲ εἰς αʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ θάλασσαν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1894.)

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἀπὸ 20 Μαΐου 1882 ϠΞΓʹ νόμου περὶ διορισμοῦ ἑρμηνέων τῆς Τουρκικῆς γλώσσης ἐν τοῖς δικαστηρίοις τῶν νέων ἐπαρχιῶν.

§19Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ἂς ἀναβληθῇ, κύριε Πρόεδρε, διότι δὲν εἶναι παρὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπὸ στοιχεῖον ͵ΒΜΑʹ νόμου περὶ κατασκευῆς λιμένος ἐν Λευκάδι.

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συμφωνῶ μὲ τὸν ἐκ Λευκάδος ἀξιότιμον Βουλευτήν, ὅπως τὸ παρὸν νομοσχέδιον παραπεμφθῇ εἰς τὴν οἰκείαν ἐπιτροπήν. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Λευκάδος δὲν ἔχει μόνον τοπικὴν σημασίαν, ἀλλ’ ἔχει γενικωτέραν, ὡς ἀναφερόμενον εἰς τὴν διάβασιν πρὸς τὸν Ἀμβρακικὸν κόλπον, συνιστῶ, ὅπως ἡ ἐπιτροπή, ἡ ὁποία θὰ μελετήσῃ τὸ νομοσχέδιον, μελετήσῃ τὸ ζήτημα ὑπὸ γενικωτέραν ἔποψιν, λαμβάνουσα τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, οὕτως ὥστε ἡ κατασκευὴ τοῦ λιμένος νὰ συνδεθῇ καὶ μὲ τὴν κατασκευὴν τῆς διώρυγος, δι’ ἧς μεγάλως θέλει εὐκολυνθῇ ἡ συγκοινωνία τοῦ Ἀμβρακικοῦ κόλπου μεθ’ ὅλων τῶν λιμένων τῆς Ἑλλάδος. Διὰ χορηγήματός τινος ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας δύναται νὰ κάμῃ ἡ λιμενικὴ ἐπιτροπή, δύνανται νὰ γείνουν ἀμφότερα τὰ ἔργα. Ἔχω δὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι ὁ σύνδεσμος ἀμφοτέρων τῶν ἔργων θὰ καταστήσῃ εὐκολωτέραν καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ λιμένος, διότι ἡ δαπάνη θὰ ἦναι σχετικῶς μικροτέρα, ἂν ἐπιδιωχθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν δύο ἔργων ὁμοῦ, παρὰ ἐὰν ἐπιδιωχθῇ ἡ κατασκευὴ ἑκάστου χωριστά.

§22Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς γινώσκει, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο ἐμελετήθη ἐν ἀκριβείᾳ, καὶ ἐδημοσιεύθησαν πᾶσαι αἱ ἐπ’ αὐτοῦ μελέται τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. Τὸ ἀποτέλεσμα τῶν μελετῶν δεικνύει, ὅτι τοσαύτη ἀπαιτεῖται δαπάνη διὰ τὸ ἔργον, ὁποῖον καθορίζει αὐτὸ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὥστε δὲν δυνάμεθα ἐν τῇ παρούσῃ ὥρᾳ νὰ σκεφθῶμεν περὶ τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ. Κατόπιν τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων τῆς μελέτης ἐγένετο σκέψις περὶ ἐκτελέσεως ἔργου μᾶλλον περιωρισμένου, καὶ ἐπὶ ταῖς σκέψεσι ταύταις συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἀλὰ καὶ ἡ φορολογία ἡ κατὰ τὰς μελέτας ἐκείνας κρίνεται ὑπερβολικὴ ἐν ταῖς οἰκονομικαῖς περιστάσεσι τῆς σήμερον. Τούτου ἕνεκα προτείνεται μείωσίς τις αὐτῆς, ὑπὸ τῶν πραγμάτων ἐπιβαλλομένη, καθ’ ἣν δὲ στιγμὴν μειοῦμεν τὴν φορολογίαν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ σκεπτώμεθα συνάμα περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ ἔργου.

§23ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν βλάπτει νὰ γείνῃ ἡ μελέτη ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸ ἄλλο ζήτημα, τὸ ὁποῖον εἶπον.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπιτροπήν. Ἕτερον ἀντικείμενον δὲν ὑπάρχει πρὸς συζήτησιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 7 καὶ 30′ μ. μ.