1893.11.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 5

τῆς 8 Νοεμβρίου 1893.

(Δευτέρα).

Ὥρα 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον «περὶ πληρωμῆς εἰς χρυσὸν ἐσόδων τινῶν», ἕτερον «περὶ τοῦ εἰς συνομολόγησιν δανείου ἀφορῶντος Β. Διατάγματος τῆς 30 Μαΐου 1893», καὶ νομοσχέδιον «περὶ καταργήσεως τῶν νόμων ΑΨΠʹ τῆς 2 Δεκεμβρίου 1889 καὶ ͵ΒΡΘʹ τῆς 21 Δεκεμβρίου 1892 περὶ οἰνοπνευματοποιείων αʹ καὶ βʹ κατηγορίας». Ὑποβάλλων τὰ νομοσχέδια ταῦτα, προτείνω, ἵνα παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν οἰκείαν ἐπιτροπήν.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 1–3). Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς ἔλαβε τὴν τιμὴν νὰ παρουσιασθῇ εἰς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα καὶ τῷ ἀναγγείλῃ τὸν νόμιμον καταρτισμὸν τοῦ Σώματος. Ὁ γραμματεὺς θ’ ἀναγνώσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν προσφώνησιν τοῦ Προέδρου καὶ τὴν ἀντιφώνησιν τοῦ Βασιλέως.

§3ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Προσφώνησις. «Μεγαλειότατε! «Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, καταρτισθὲν, λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος, ἵνα ἀναγγείλῃ τὴν νόμιμον συγκρότησιν τοῦ Σώματος. «Ἐπὶ ταύτῃ δὲ τῇ εὐκαιρίᾳ ὑποβάλλει εἰς τὸν Θρόνον τὰ βαθύτατα αὐτοῦ σέβη, καὶ εὔχεται τῷ Ὑψίστῳ, ἵνα ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς πατρίδος σκέπῃ τὴν Ὑμετέραν Μεγαλειότητα, τὴν Βασίλισσαν, τὸν Διάδοχον καὶ πᾶσαν τὴν Βασιλικὴν Οἰκογένειαν». Ἀντιφώνησις. «Χαίρω βλέπων ἐνώπιόν Μου τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, συγχαίρων δὲ ὑμῖν, Κύριοι, ἐπὶ τῇ πρὸς ὑμᾶς ἐμπιστοσύνῃ τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, οὓς εὐχαριστῶ διὰ τὰς ὑπὲρ ἐμοῦ καὶ τῆς Βασιλικῆς Μου Οἰκογενείας εὐχάς σας. «Πέπεισμαι ὅτι αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς θὰ ἀποβῶσι πρὸς εὐημερίαν τῆς ἀγαπητῆς Ἡμῶν πατρίδος».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἕκτον τμῆμα τῆς Βουλῆς ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν του ἐπὶ τῆς ἀναπληρωματικῆς ἐκλογῆς Δομοκοῦ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 4). Ὁ Ἔφορος τοῦ Βουλευτηρίου ὑποβάλλει πρότασιν περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 5). Ἡ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς τῆς ἐνεστώσης Συνόδου. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 6) Ὁ κ. Μεσσηνέζης ἔχει τὸν λόγον.

§5ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Εὑρίσκομαι, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὴν ἀνάγκην, ἀμυνόμενος ὑπὲρ τῆς ἐννόμου τάξεως, τοῦ πρωτίστου τούτου τῶν ἀγαθῶν ἐν πάσῃ πεπολιτισμένῃ κοινωνίᾳ, νὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν καὶ Πρωθυπουργόν, ὅπως πρὸ πάσης ἀνακοινώσεως ἢ συζητήσεως γνωρίσῃ τῇ Βουλῇ, ἐν ἐκπλήξει βεβαίως διατελούσῃ ἐπὶ τοῖς δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς ἄρτι τελεσθεῖσιν, ἐκ ποίας συνταγματικῆς ρήτρας ἢ ποίας διατάξεως τοῦ νόμου ἠρύσθη τὸ δικαίωμα, ἵνα κηρύξῃ ἄκυρον καὶ ἀνεπίδεκτον ἐκτελέσεως νόμον τοῦ Κράτους, τουτέστι νόμον ψηφισθέντα ὑπὸ τῆς Βουλῆς, κυρωθέντα ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, δημοσιευθέντα νομίμως διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκτελούμενον πρὸ μηνῶν κατὰ Β. Διάταγμα ἐπὶ τούτῳ ἐκδοθὲν, καὶ ἵνα καταλύσῃ σύμβασιν διεθνῆ, οὕτως εἰπεῖν, κυρωθεῖσαν ἀπούσης τῆς Βουλῆς διὰ Β. Διατάγματος, καὶ ἀναιρέσῃ τὰς δυνάμει τοῦ αὐτοῦ διατάγματος, ὑποκειμένου εἰς μόνην τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, χορηγηθείσας ἐγγυήσεις. Δι’ ἐμὲ τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ζήτημα ἐννόμου τάξεως, ἄσχετον καὶ πρὸς τὸ ὁμολογιοῦχον δάνειον καὶ τὸ οἰκονομικὸν ἐν γένει ζήτημα καὶ τὸ πολιτικὸν ἔτι.

§6ΦΩΤΗΛΑΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπέβαλε νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, καὶ ἐζήτησεν, ὅπως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ὑποβληθῇ εἰς τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπήν. Ἐπειδὴ ὁλόκληρος σχεδὸν ἡ Βουλὴ, καὶ πρὸ πάντων οἱ Βουλευταὶ τῆς Πελοποννήσου, εἶναι σύμφωνοι διὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου καὶ εἶναι νομοσχέδιον λίαν κατεπεῖγον, ἀποβλέπον εἰς τὸ συμφέρον τῆς σταφίδος, δι’ ἣν ὁλόκληρος ἡ Ἑλλὰς ἐνδιαφέρεται, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἀλλὰ νὰ ἀναγραφῇ ἀμέσως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν πρὸς συζήτησιν.

§7ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προσθέτω εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτοῦ καὶ τὰ ἑξῆς. Νὰ μᾶς βεβαιώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως οὐ μόνον ἐὰν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις διέταξε τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ τῆς εἰσπράξεως τῶν τελῶν, ἀλλὰ καὶ ἂν ἡ παρῳχημένη Κυβέρνησις διέταξεν ἐπίσης δι’ ἐγκυκλίου τὴν μεταβολὴν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, καὶ ἐὰν ἡ ἀπόφασις αὕτη ἢ ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως στηρίζηται εἰς τὸν νόμον.

§8Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Καλαβρύτων, ὅπως τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευματοποιείων Αʹ καὶ Βʹ κατηγορίας μὴ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, λέγω ὅτι ἡ γνώμη, ἣν ἐξήνεγκε περὶ τῆς προθυμίας τῆς Βουλῆς, ὅπως ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, τυγχάνει γενικῆς ἀποδοχῆς, καὶ ἐὰν ἡ παραπομπὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἤθελε φέρει βραδύτητά τινα, νομίζω ὅτι αἱ περιστάσεις θὰ ἐπέβαλλον, ὅπως μὴ γένηται ἡ παραπομπὴ, ὄχι ὅμως καὶ ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν πρὸ τῆς τυπώσεως καὶ τῆς διανομῆς τοῦ νομοσχεδίου· διότι περιλαμβάνει τοῦτο διατάξεις ἐν τῇ λεπτομερείᾳ, αἵτινες δύνανται νὰ προκαλέσωσι συζητήσεις, καὶ προσέτι διότι εἶναι πρέπον νὰ μὴ παραδεχθῶμεν τὸ σύστημα τοῦτο τῆς συζητήσεως νομοσχεδίων, παρὰ τὸν Κανονισμὸν, ἅμα τῇ ὑποβολῇ αὐτῶν. Ἡ παραπομπὴ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νομίζω, ὅτι δὲν βλάπτει, διότι ἐν ταῖς λεπτομερείαις δύνανται νὰ ὑποδειχθῶσιν ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τροποποιήσεις, ἢ νὰ γένωνται παρ’ αὐτῆς παρατηρήσεις· ὥστε νομίζω, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ θὰ συμφωνήσῃ, ὅτι πρέπει νὰ συστήσῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τὴν ταχεῖαν ἐνέργειαν, ἐπὶ τῇ προσδοκίᾳ ὅτι ἐντὸς 24 ὡρῶν θὰ ἔχωμεν τὴν γνώμην αὐτῆς. Περὶ δὲ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, συμπληρωθείσης ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, παρατηρῶ ὅτι ὑπέβαλον νομοσχέδιον, ἀφορῶν εἰς τὸ θέμα τοῦτο. Καὶ ὁ μὲν κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας ἐποιήσατο παρατήρησιν ἀφορῶσαν οὐ μόνον εἰς τὸ ἕτερον τῶν νομοσχεδίων τούτων, τὸ περὶ πληρωμῆς ἐσόδων τινῶν εἰς χρυσόν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ ἄλλο, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ διατάγματος περὶ δανείου 100,000,000. Ἀλλὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς ἡ παρατήρησις εἰδικῶς ἀφορᾷ εἰς τὰ τῆς εἰσπράξεως εἰς χρυσόν· δὲν περιωρίσθη ὅμως ἡ παρατήρησις εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐπεξετάθη καὶ εἰς τὴν ἐνέργειαν τῶν προκατόχων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἠρώτησεν, ἐὰν καὶ οἱ προκάτοχοι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον προέβησαν εἰς μεταῤῥυθμίσεις, καθ’ ὃν προέβη εἰς πρᾶξιν περὶ τοῦ νόμου τούτου ἡ Κυβέρνησις ἡ νῦν· ἠρώτησε προσέτι καὶ τίνα εἶχον χαρακτῆρα αἱ μεταῤῥυθμίσεις τῶν προκατόχων. Περὶ τούτων ἁπάντων θέλομεν ὑποβάλει πληροφορίας, νομίζω δέ, ὅτι τὸ κανονικὸν εἶναι νὰ συζητήσωμεν περὶ αὐτῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὰ θέματα ταῦτα. Ἐὰν ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας, ὅστις προεκάλεσε τὴν περὶ τούτου συζήτησιν, φρονῇ, ὅτι πρέπει νὰ γένηται ἰδία συζήτησις ἐπὶ ἐπερωτήσεως, καίτοι δὲν θεωρῶ ἐγὼ τοῦτο ἀναγκαῖον, διότι θεωρῶ, ὅτι ἔχομεν δύο εὐκαιρίας, ὅπως συζητήσωμεν τὰ τοῦ θέματος, ἔχομεν καὶ τὴν εὐκαιρίαν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὴν εὐκαιρίαν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, οὐχ ἧττον ὅμως φρονῶ, ὅτι, ἐπιμένοντος τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅπως, ἡ ἐπερώτησις αὐτοῦ λάβῃ θέσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὴν θέσιν καὶ μάλιστα ἐκ τῶν πρωτίστων. Ἑπομένως εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἀνήκει νὰ καθορίσῃ τὰ τῆς ἐπερωτήσεώς του· ἐπιθυμεῖ νὰ γένηται περὶ αὐτῆς συζήτησις εἰδική; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ προκαλέσῃ παρὰ τῆς Βουλῆς ἀπόφασιν, ὅπως, ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ, γένηται ἡ συζήτησις· ἐπιθυμεῖ τοὐναντίον νὰ περιληφθῶσι τὰ τῶν ἐπερωτήσεων ἐν τῇ συζητήσει περὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Β. λόγον ἢ ἐν τῇ συζητήσει περὶ τῶν νομοσχεδίων, πρὸς ἃ συνδέονται αἱ ἐπερωτήσεις αὐτοῦ; Τότε πάλιν νὰ προκαλέσῃ τὴν Βουλήν, ὅπως, ἀκούουσα τὴν γνώμην αὐτοῦ, ἀποφασίσῃ ὅ,τι περὶ τούτου ἐγκρίνει. Τὰς δὲ πληροφορίας, ἃς ἀμφότεροι οἱ κύριοι Βουλευταί, ὅ τε κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἐζήτησαν, ταύτας θέλω ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλήν.

§9ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Τὸ ἀντικείμενον τῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἶναι ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλει ἄμεσον ἀπάντησιν κατ’ αὐτὴν τὴν πρώτην συνεδρίασιν τοῦ νομοθετικοῦ σώματος, διότι διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου αἰτιῶμαι αὐτοῦ, ὅτι προέβη δι’ ὑπουργικῆς διαταγῆς εἰς τὴν ἀκύρωσιν νόμου τοῦ Κράτους, ὅτι προέβη εἰς τὴν ἀκύρωσιν συμβάσεως διεθνοῦς, φερούσης τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Βασιλέως, διατάγματος, τὸ ὁποῖον ὑπέκειτο μόνον εἰς τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς. Λοιπὸν ἡ ἀπάντησίς του πρέπει νὰ ἦναι ἄμεσος. Παρηνόμησεν ἢ δὲν παρηνόμησε; Κατέλυσεν ἢ δὲν κατέλυσε τοὺς νόμους τοῦ Κράτους; Προσέβαλεν ἢ δὲν προσέβαλε τὴν βασιλικὴν ὑπογραφήν; Ἐτέθη ἢ δὲν ἐτέθη ὑπεράνω καὶ τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν νόμων καὶ αὐτῆς τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Βασιλείας; Φρονῶ λοιπόν, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ παραδεχθῇ, ὅπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἢ ὁμολογήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου, ὅτι ἔσφαλεν, ὅτι ἡμάρτησεν, ὅτι ἀσχημονεῖ, διότι ἐτόλμησε νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην ἔκθεσμον πρᾶξιν...

§10ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Καὶ παρούσης μάλιστα τῆς Βουλῆς.

§11ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. .. Ἢ νὰ κατέλθῃ τῆς ἣν κατέχει θέσεως.

§12ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸ ὀλίγου ἤκουσα συναδέλφους καγχάζοντας ἐπὶ τῇ ἀπαιτήσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ Αἰγιαλείας, ὅπως ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ πρᾶξιν ἔκθεσμον, καταστρέφουσαν τὴν ἔννομον παρ’ ἡμῖν τάξιν, ζητήσῃ παρὰ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας συγγνώμην. Ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐγέλασαν, βεβαίως ἀτόπως ἐγέλασαν, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔπραξε πρὸς ὀλίγου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὴν κατάθεσιν τῶν νομοσχεδίων, εἰς ἃ ἀνεφέρθη καὶ λαλῶν πρὸ ὀλίγου, οὐδὲν ἕτερον ἀποδεικνύει ἢ τὴν συγγνώμην, τὴν ὁποίαν ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας διὰ τὴν ἔκθεσμον ἀληθῶς καὶ παράνομον αὐτοῦ πρᾶξιν. Καὶ ὅταν οὕτω τίθηται τὸ ζήτημα, οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ὅπως ἐπισπεύσωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ Αἰγιαλείας, διότι αὔριον ἀναγκαίως, συζητουμένων τῶν νομοσχεδίων, θέλει ἔλθει τὸ ζήτημα, κατὰ πόσον παρηνόμησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς ἐκδόσεως ἐγκυκλίου καταργούσης νόμον, νομίμως καταρτισθέντα, νομίμως κυρωθέντα καὶ νομίμως δημοσιευθέντα. Ἑπομένως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀμέσου συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας ἢ τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως αὐτῆς μέχρις ὡριμάνσεως τῶν νομοσχεδίων καὶ τῆς περιλήψεως τῆς συζητήσεως ἐκείνης ἐν τῇ γενικωτέρᾳ συζητήσει ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων, οὐδεμίαν ἐκφέρω γνώμην· ἀφίεμαι εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν Αἰγιαλείας καὶ ἀφίεμαι καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἀντικειμένου συμφωνήσωσιν. Ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν συμπολίτην μου, τὸν ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν, ὅτι λίαν πλημμελῶς ἐξετίμησε τὸ μέτρον τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν καταβολὴν τῶν εἰς χρυσὸν τελῶν, καὶ τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον θέλει προσαγάγει βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ἀπευθυνθὲν ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ἐκείνῃ πρὸς τὴν Ἐθν. Τράπεζαν, θέλει ἀποδείξει πεπλανημένην τὴν γνώμην τοῦ συμπολίτου μου, διότι θέλει ἐκ τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου ἀποδειχθῆ, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ παραβιάσεως τοῦ νόμου περὶ τῆς εἰσπράξεως τῶν ἐξαγωγικῶν τελῶν εἰς χρυσὸν, ἀλλ’ ἐπρόκειτο περὶ μέτρου, τὸ ὁποῖον εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, διαθέτον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὰς εἰσπράξεις τὰς εἰς χρυσὸν, τὰς γινομένας συνεπείᾳ τοῦ νόμου περὶ εἰσπράξεως τῶν τελῶν εἰς χρυσόν. Αὐτὸ τοῦτο ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη· οὐδέποτε ἠθέτησε τὸν νόμον· ἔδωκε μόνον ἐντολὴν εἰς τὴν Τράπεζαν, τὰς εἰσπράξεις τὰς εἰς χρυσὸν τὰς πλεοναζούσας, τὰς ὁποίας δὲν ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιήσῃ ἀμέσως, διότι οὐδεμίαν ἐπείγουσαν ἀνάγκην πρὸς χρησιμοποίησιν συμφώνως τῷ νόμῳ τοῦ χρυσοῦ ἐκείνου εἶχε τότε ἡ Κυβέρνησις, νὰ τὰς χρησιμοποιήσῃ ὑπὲρ τῆς διευκολύνσεως ἀκριβῶς τῶν σταφιδοπαραγωγῶν καὶ τῶν σταφιδεμπόρων, ἔδωκεν ἐντολὴν πρὸς τὴν Ἐθν. Τράπεζαν, ὅπως τὸν χρυσὸν τὸν εἰσπραττόμενον πωλῇ εἰς ὡρισμένην τιμήν· τίς δὲ ἡ σχέσις τοιούτου μέτρου, ἀφορῶντος εἰς πρᾶξιν καθαρῶς κυβερνητικὴν, διαθέσεως χρήματος εἰσαχθέντος ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ, πρὸς τὴν ἔκθεσμον ἐκείνην ἐγκύκλιον, διὰ τῆς ὁποίας καταστρέφεται ἡ ἔννομος τάξις; Ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο περιλαμβάνεται εἰς τὸ γενικώτερον ζήτημα τῶν νομοσχεδίων, καὶ διὰ τοῦτο θεωρῶ ὅλως περιττὸν νὰ ἐκταθῶ ἐπ’ αὐτοῦ. Παρακαλῶ μόνον τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα, προσάγων τὰς ἄλλας πληροφορίας, περὶ ὧν ἐπηγγείλατο, εὐαρεστηθῇ νὰ προσαγάγῃ καὶ ἀντίγραφον τοῦ ἐγγράφου, τοῦ ἀπευθυνθέντος ὑπὸ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν.

§13Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς, μὴ ἀναγνοὺς τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια, ἐνόμισεν ὅτι ἠδύνατο νὰ κρίνῃ περὶ αὐτῶν, παριστῶν ὅτι διὰ τῶν νομοσχεδίων τούτων ζητοῦμεν παρὰ τῆς Βουλῆς συγγνώμην Εἰδοποιῶ τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι, ὅταν ἀναγνώσῃ τὰ νομοσχέδια, θέλει ἴδει, ὅτι δι’ αὐτῶν προτείνομεν, ὅπως ἡ Βουλὴ χαρίσῃ συγγνώμην εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν (ἱλαρότης), διότι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἀναγνωρίζοντα ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ὀρθῶς εἰργάσθη, ἡ δὲ προκάτοχος εἰργάσθη παρὰ τὸν νόμον, θεωροῦσιν ὅτι διὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ βλαφθῶσι τρίτοι, καὶ προτείνουσιν, ὅπως ἡ Βουλὴ χαρίσῃ συγγνώμην ἐπὶ τοῖς πεπραγμένοις, ἐφ’ ὅσον ἐκ παρανόμου ἐνεργείας ἤθελον παραβλαφθῆ τρίτοι, τουτέστιν ὅπως ἐν τῷ μέτρῳ τούτῳ μὴ θεωρηθῶσιν ὡς παράνομα τὰ παρ’ ἐκείνων γενόμενα. Τὰ ἔγγραφα, ἅτινα ὁ κ. Βουλευτὴς ζητεῖ, θέλουσι πάντα προσκομισθῆ. Νομίζω ὅτι κακῶς ἔπραξεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀφοῦ ἀναγνωρίζει, ὅτι δὲν ἁρμόζει ἡ συζήτησις εἰς τὴν παροῦσαν ὥραν, θελήσας νὰ ἀνοίξῃ τοιαύτην συζήτησιν, ἐνῷ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἔδειξε πολλὴν λεπτότητα ἐν τῇ ἐπερωτήσει αὐτοῦ. Ἡ ἐπερώτησις, δι’ ἧς συνεπλήρωσεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς τὴν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας, περιεῖχε πολλὴν τὴν ἔννοιαν, ἀλλ’ ἡ φράσις ἦτο εὐπρεπής. Δὲν εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι οἱ προκάτοχοι ἡμῶν παρηνόμησαν, ἀλλὰ ζητήσας πληροφορίας περὶ ὡρισμένης πράξεως τῶν προκατόχων, ἐνέδειξε τῆς πράξεως τὸν χαρακτῆρα· ὁ κ. Βουλευτὴς καλῶς γινώσκει τὸν χαρακτῆρα τῆς πράξεως, καὶ δὲν ἔχρηζεν ἀναπτύξεως, ἵνα διαγνώσῃ τὴν ὑπὸ τὸν ἁβρὸν λόγον τοῦ κ. Βουλευτοῦ λανθάνουσαν τραχεῖαν ἔννοιαν.

§14ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι συζητοῦμεν περὶ ἀγνώστων, διότι ἐκ τῶν ἐφημερίδων μόνον γνωρίζομεν, ὅτι ἐξεδόθη μία ἐγκύκλιος, δι’ ἧς παρηγγέλλοντο οἱ τελῶναι νὰ μὴ εἰσπράττωσιν εἰς χρυσὸν τὰ τέλη, περὶ τῶν ὁποίων εἷς νόμος προέβλεψεν ὅτι πρέπει νὰ πληρόνωνται εἰς χρυσὸν, ὅτι οὐδεμίαν αἰτιολογίαν εἶχεν ἡ ἐγκύκλιος αὕτη, ἥτις στηρίζεται εἰς τὴν ἀξίωσιν τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι ὁ νόμος εἶναι ἄκυρος καὶ ἀνίσχυρος, καθότι ἐκυρώθη μὲν καὶ κατεχωρίσθη εἰς τὸν Κώδικα τῶν νόμων ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς παραιτηθείσης κατὰ τὴν 27 Ἀπριλίου 1893, ἐδημοσιεύθη ὅμως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς ἀρτίως ἐγκαταλειψάσης τὴν ἀρχήν. Ἐπιθυμητὸν εἶναι νὰ γνωσθῇ εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀληθῶς τοιαύτην ἔχει ἡ ἐγκύκλιος ἐκείνη αἰτίαν; ἀληθῶς θεωρεῖ, διὰ τοιοῦτον λόγον, ἄκυρον καὶ ἀνίσχυρον τὸν νόμον ἐκεῖνον; φρονεῖ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀληθῶς, ὅτι νόμος κυρωθεὶς ὑπό τινος Κυβερνήσεως, ἐὰν δὲν ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως ὑπ’ αὐτῆς ταύτης τῆς Κυβερνήσεως τῆς κυρωσάσης αὐτὸν, εἶναι ἄκυρος; Θὰ μάθωμεν τὴν γνώμην του κατὰ τὴν συζήτησιν. Παρακαλῶ δὲ καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ εἴπῃ ἐν εὐθέτῳ καιρῷ εἰς τὴν Βουλὴν, ἔχει καὶ αὐτὸς τὴν αὐτὴν γνώμην;

§15ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐννοῶ τὸν λόγον, τὸν πείθοντά τινα, ὅπως ὑποστηρίξῃ ἢ ἀνεχθῇ ἀναβολὴν ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιδέχεται ἀναβολήν. Εἶναι, Κύριοι, ἀναμφισβήτητον, ὅτι εἷς Ὑπουργὸς τοῦ Κράτους διέπραξεν ἔγκλημα πολιτικὸν, προβὰς διὰ τῆς ὑπογραφῆς του καὶ μόνης, χωρὶς νὰ ἔχῃ κἀνὲν δικαίωμα ἐκ τῶν νόμων ἢ ἐκ τοῦ Συντάγματος, εἰς ἀκύρωσιν νόμου, τὸν ὁποῖον ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία εἶχε ψηφίσει, ὁ δὲ Βασιλεὺς νομίμως εἶχε κυρώσει. Τίς ἔδωκε τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὸν Ὑπουργὸν τοῦτον; Ὀφείλει ν’ ἀπολογηθῇ, διότι εἶναι ὑπόδικος ἀπέναντι τοῦ ἔθνους διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην. Δὲν ἐπιδέχεται τὸ ζήτημα ἀναβολήν. Ὅταν πολιτικὰ ἐγκλήματα συλλαμβάνωνται ἐπ’ αὐτοφώρῳ, ὁ κατηγορούμενος ὀφείλει ν’ ἀπολογῆται ἀμέσως, καὶ ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφαίνηται ἄνευ ἀναβολῆς. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Ναυπλίας ὀρθῶς ἀπηύθυνεν ἐρωτήσεις· διατὶ δὲν ἀπαντᾶτε; Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν φρονεῖ, ὅτι δύναται νὰ ἀκυρόνῃ νόμον διὰ τῆς ὑπογραφῆς του καὶ μόνης; Νομίζει ὅτι, διότι ὁ νόμος δὲν ἐδημοσιεύθη παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τοῦ κυρώσαντος σὺν τῷ Βασιλεῖ τὸν νόμον, νομίζει ὅτι ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ἄκυρος καὶ πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ διὰ μιᾶς ἐγκυκλίου; Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης μένει ἄλαλος ἀπέναντι τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης. Διατί; Εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνεχθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ἔλθῃ εἷς Ὑπουργὸς νὰ καταστρέψῃ τὸ ἔργον τῆς Βουλῆς διὰ μόνον τὸν λόγον τῆς ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ μόνου δημοκοπίας; Αὐτὴ εἶναι, κύριε Πρόεδρε, ἡ ἀλήθεια. Εἶδεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ὁ νόμος ἐδημοσιεύθη φέρων τὴν ὑπογραφὴν ἑαυτοῦ καὶ τῶν συνυπουργῶν του μετὰ τὴν ἀποχώρησιν αὐτῶν ἐκ τῆς Κυβερνήσεως κατ’ Ἀπρίλιον, εἶδεν ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος ἀπεδείχθη ἀπαίσιος εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, τῶν παραγωγῶν, τῶν ἐμπορευομένων ἐν γένει, εἶδεν ὅτι ἐπέφερε καταστροφὰς εἰς πάσας τὰς τάξεις τῆς κοινωνίας καὶ ἠπείλει μείζονας, καὶ ἐνόμισεν ὅτι, γενόμενος Πρωθυπουργὸς, δὲν εἶχεν ἄλλο τι μᾶλλον ἐπεῖγον νὰ πράξῃ, παρὰ νὰ ἀπαλλάξῃ ἑαυτὸν ἀτομικῶς, ἀδιαφορῶν περὶ Βουλῆς καὶ περὶ Βασιλείας καὶ τῶν τότε συναδέλφων του Ὑπουργῶν, τῆς εὐθύνης τοῦ νόμου τούτου· δι’ ὃ καὶ εὗρε μίαν ψευδοφανῆ δικαιολογίαν, καὶ ἦλθε μόνος καὶ διὰ μόνης τῆς ὑπογραφῆς του νὰ καταργήσῃ νόμον τοῦ Κράτους! Τίς θὰ ἀντέπραττεν εἰς νομοσχέδιον καταργοῦν βάρος φορολογικόν; Οὐδεὶς· θὰ εἶχε δὲ καὶ ἡ πλειοψηφία εὐκαιρίαν νὰ ἐξαγνίσῃ ἑαυτὴν ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων της. Νομίζω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι τοιοῦτον θέμα δὲν ἐπιδέχεται ἀναβολήν.

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί προτείνετε;

§17ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ προβῶμεν ἀμέσως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι, ἐὰν εἷς Βουλευτὴς, καὶ ἰδίως ὁ ἐπερωτήσας κ. Μεσσηνέζης, ἐπιμένῃ νὰ προβῶμεν εἰς συζήτησιν, δὲν ἔχει ἀντίῤῥησιν.

§18Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κακῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἀντιλαμβάνεται τῶν παρ’ ἐμοῦ προτεινομένων ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου· ἐκ τούτου δὲ δύναται νὰ κρίνῃ τις περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἀντιλαμβάνεται τῶν ἐκτὸς αὐτοῦ γιγνομένων. Εἶπον ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπιμένῃ, ὅπως γένηται συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, ἡ Βουλὴ βεβαίως θὰ ἦναι πρόθυμος, ἵνα ἀναγράψῃ τὴν ἐπερώτησιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἡ ἐπερώτησις δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἑπομένως δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ σήμερον. Σήμερον θέλομεν ἀποφασίσει, ἐὰν πρέπῃ ν’ ἀναγραφῇ αὕτη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ θέλουσι παρακληθῆ οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ ὑποστηρίξαντες τὴν ἐπερώτησιν, νὰ ὑποδείξωσιν ἡμέραν, καθ’ ἣν νομίζουσιν, ὅτι δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν· διότι ὀφείλομεν πάντως νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι, ὅταν πρόκηται ἡ συζήτησις περὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, εἴθισται ἡ συζήτησις αὕτη νὰ προτάσσηται τῶν ἄλλων θεμάτων, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχῃ εἰδικὸς λόγος, ὅπως γένηται ἐξαίρεσις.

§19ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν πρόκηται νὰ ἔλθωμεν εἰς συναγωνισμὸν περὶ ἀντιλήψεως ἐνταῦθα, βεβαίως ἐγὼ δὲν θὰ ὑποβληθῶ εἰς τὸν συναγωνισμὸν τοῦτον. Ἄλλως ἐγὼ ἀναγνωρίζω δύναμίν τινα ἀντιλήψεως τῷ κ. Πρωθυπουργῷ· καὶ ἀπόδειξις ὅτι ἔχει ἀντίληψιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶναι, ὅτι ἐνόησεν ὅτι πρέπει νὰ φυγομαχήσῃ σήμερον καὶ νὰ μὴ ἀνέλθῃ ἐλευθέρως, εἰλικρινῶς, νὰ εἴπῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τοὺς λόγους, οἵτινες τὸν ἔπεισαν νὰ παρανομήσῃ. Διατὶ δὲν τολμᾷ ἀμέσως νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πρᾶξίν του, ἂν ἔχῃ δικαιολογίαν ἡ τοιαύτη παρανομία; Ὄτε διέπραττεν αὐτήν, δὲν εἶχε κατὰ νοῦν, ὅτι θὰ τῷ ἐζητεῖτο λόγος, καὶ ὅτι κατὰ καθῆκον ἐπιτακτικὸν ὀφείλει νὰ δίδῃ λόγον τῶν πράξεών του; Ἀντελήφθη, — διότι ἔχει αὐτὸς ἀντίληψιν, — ὅτι δὲν τῷ συμφέρει ν’ ἀπαντήσῃ ἀμέσως. Ἐπιθυμεῖ νὰ φέρῃ σύγχυσιν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ νὰ κερδήσῃ χρόνον, ὅπως ἐπιζητήσῃ προηγούμενα, τὰ ὁποῖα νὰ δύνανται νὰ τὸν δικαιώσωσι. Τῷ συνιστῶ καὶ ἐγὼ ν’ ἀνασκαλίσῃ τὰ προηγούμενα καὶ ἑαυτοῦ τοῦ ἰδίου ἀκόμη, καὶ θέλει ἴδει, ὅτι εἶναι παράνομος ἡ πρᾶξις αὐτοῦ. Αὐτὸς ὁ ἴδιος ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὡμολόγησεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀκυρώσῃ νόμον, αὐτὴ μόνη, δι’ ἰδίας πράξεως ἑνὸς Ὑπουργοῦ, ἀλλ’ ὤφειλε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, καὶ ν’ ἀκυρώσῃ ἡ Βουλὴ τὸν ἄκυρον νόμον, ἂν ἦναι τοιοῦτος! Αὐτὰ εἶπεν ἐν πολλαῖς λέξεσιν ὁ ἴδιος κ. Πρωθυπουργὸς ἐν αὐτῇ τῇ Βουλῇ ἀπὸ τοῦ βήματος ἐκείνου εἰς ἄλλην περίστασιν σοβαρᾶς ἐθνικῆς κρίσεως. Ἤδη, βλέπων ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον, ἀναβάλλει, ὀπισθοχωρεῖ, φυγομαχεῖ. Ἀλλ’ ἡ Βουλή, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψῃ τοῦτο· ἡ παρανομία προσέβαλεν αὐτὴν ταύτην τὴν Βουλήν. Καλέσατέ τον, κύριοι Βουλευταί, νὰ δώσῃ λόγον τῆς ἀνόμου πράξεώς του. Ἀλλοίμονον, ἂν καθιερωθῇ τοιοῦτο προηγούμενον!

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τίνα πρότασιν ὑποβάλλετε;

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τί προτείνει ἡ Κυβέρνησις;

§22Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις προτείνει, ἵνα προβῶμεν κατὰ τὸν Κανονισμὸν εἰς τὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§23ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Αἰγιαλείας Βουλευτὴς, εἶναι ζήτημα πολλῆς σημασίας. Ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν μίαν Κυβέρνησιν παρανομήσασαν. Εἶναι ἡ Κυβέρνησις αὕτη ἡ σημερινὴ ἢ ἡ προκάτοχος; Ἐὰν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐδημοσίευσε παρανόμως νόμον ἄκυρον, ἐφήρμοσεν αὐτὸν, εἰσέπραξε φόρους δυνάμει αὐτοῦ, συνεβλήθη δυνάμει αὐτοῦ μετὰ τρίτων, τότε αὕτη ἔπραξε πρᾶξιν τιμωρουμένην ὑπὸ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν. Ἐὰν ὅμως ἀπ’ ἐναντίας αὕτη ἐδημοσίευσε νόμον τελείως συγκεκροτημένον, ἡ δὲ παροῦσα Κυβέρνησις δι’ ἁπλῆς ἐγκυκλίου ἀνέστειλε τὴν ἐνέργειαν τοῦ νόμου τούτου, ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ Συντάγματος, ἔχομεν τότε τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν παρανομοῦσαν. Ἀπέναντι ἑνὸς τοιούτου ζητήματος νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἔχει καθῆκον νὰ σταματήσῃ πᾶσαν ἄλλην ἐργασίαν, καὶ νὰ προτάξῃ αὐτὸ, διότι μόνον μετὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου, τίς δηλ. ἡ Κυβέρνησις ἡ παρανομήσασα, δυνάμεθα ὁμαλῶς καὶ τακτικῶς νὰ προβῶμεν εἰς τὰς ἄλλας ἐργασίας ἡμῶν. Ἔχει δὲ ὑπέρτατον καθῆκον ἡ Κυβέρνησις, εἴτε ὡς κατηγορουμένη ἐπὶ παρανομίᾳ, εἴτε ὡς κατηγοροῦσα αὐτὴ τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, νὰ προτάξῃ τὸ ζήτημα τοῦτο παντὸς ἄλλου. Δὲν ὑποστηρίζω τὴν γνώμην, ὅτι πρέπει ἀμέσως νὰ προβῶμεν σήμερον εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ. Δυνάμεθα, ἂν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ ἀναγκαῖον, ν’ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν ταύτην δι’ αὔριον, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ἀναβάλωμεν ἐπ’ ἄπειρον τὴν συζήτησιν ζητήματος τοιαύτην ἔχοντος σημασίαν.

§24ΖΩΤΟΣ. Ἡ Βουλὴ θὰ ὁρίσῃ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως.

§25ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ δὲν ἐγείρω ζητήματα. Συνέλαβον παρανομοῦσαν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐθεώρησα καθῆκον νὰ καταγγείλω τὴν παρανομίαν ταύτην χάριν τῆς ἐννόμου τάξεως. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ περὶ αὐτὸν ἐμπαίζουν ἐμέ· δὲν τὸν κατακρίνω, διότι ἔχει ἑκατὸν εἴκοσιν, οἱ ὁποῖοι τὸν παρακολουθοῦν καὶ ἐγκρίνουσιν ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν λέγῃ ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν πράττῃ, ἔστω καὶ παρὰ νόμον, ἀλλ’ ὑπέβαλον τὴν πρότασιν, διὰ νὰ διευκολύνω τὴν θέσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι τὸ σύστημα τῆς τοιαύτης αὐταρχίας καταλήγει εἰς τὰ μεγάλα ἀτοπήματα, τὰ ὁποῖα βλέπομεν, διότι μίαν ἔχομεν Βουλὴν, καὶ ἡ ἐξουσία τοῦ Πρωθυπουργοῦ καταντᾷ δικτατορία, καὶ ἂν δὲν πολεμήσωμεν αὐτὸ τὸ σύστημα πάντες, θὰ φθάσωμεν ἢ εἰς τὴν κατάλυσιν τῶν ἐλευθεριῶν, ἢ εἰς κατάστασιν, ἡ ὁποία θὰ καταλύσῃ τὰ πάντα. Δὲν θέλω ἐγὼ νὰ θέσω ζήτημα ὑπουργικὸν, διότι δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ὑπηρετοῦν κόμματα, ἀλλὰ δὲν ἠμπορῶ παρὰ νὰ παραστήσω, δοθείσης τοιαύτης ἀφορμῆς, ὅτι τὸ σύστημα αὐτὸ τῆς μιᾶς καὶ μόνης Βουλῆς ἄγει εἰς καταστροφὴν, καὶ πρέπει ἐκ τῶν πρώτων θεμάτων νὰ σκεφθῶμεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ πολιτεύματος, εἴτε κατὰ τὰ κείμενα, εἴτε δι’ Ἐθνοσυνελεύσεως, διότι ἄλλως ἀδύνατον νὰ προαχθῇ αὐτὸς ὁ τόπος. Διὰ τοῦτο ἐγὼ δὲν ἐπιμένω, οἱ δὲ Κύριοι ἂς ἐγκρίνουν τὰ πάντα· δὲν τοὺς συγχαίρω ὅμως ἐπὶ τούτῳ.

§26ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετ’ ὀλίγον πιστεύω ὅτι ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον θέλει καταθέσει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὸ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως, κατὰ τὸν Κανονισμόν. Τοῦ σχεδίου τούτου κατατιθεμένου σήμερον καὶ τυπουμένου καὶ διανεμομένου, δυνάμεθα αὔριον ἢ τὸ πολὺ μεθαύριον νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον. Ἐν τῷ σχεδίῳ, τὸ ὁποῖον θέλει ὑποβληθῆ, πάντως ἡ ἐπιτροπὴ ὑποβάλλει κείμενον ἀναφερόμενον εἰς τὴν πρᾶξιν ἐκείνην, τῆς ὁποίας τ’ ἀποτελέσματα ἠλλοίωσεν ἢ ἀνέτρεψεν ἡ ἐγκύκλιος, περὶ ἧς πρόκειται. Ἐκεῖ ὁ τόπος ἁρμόζει πρὸς τὴν συζήτησιν, τὴν ὁποίαν σήμερον προκαλοῦσιν οἱ Κύριοι, καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι μεγάλη ἀπώλεια χρόνου, ἐὰν ἀναμείνωμεν 24 ὥρας, ὅπως τότε ἐπιληφθῶμεν τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον σήμερον ἀπασχολεῖ ἡμᾶς ἀκαίρως. Προτείνω λοιπὸν, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ ἐπὶ τοῦ θέματος συζήτησις καὶ συμπεριληφθῇ εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον.

§27Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. ἐκ Μεγαρίδος Βουλευτὴς, μοὶ φαίνεται ὀλιγώτερον ὀρθὴ ἀπὸ τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Μοὶ φαίνεται ἀληθῶς ὀλιγώτερον ὀρθὴ ἡ γνώμη νὰ παραπεμφθῇ ἡ ἔρευνα τῆς γενομένης ἐπερωτήσεως εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, ἀπὸ τὴν γνώμην τὴν ὁποίαν ἀπεφήνατο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος τοὐλάχιστον προσέφυγεν εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ. Τὴν γνώμην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εὑρίσκω τυπικῶς ὀρθὴν, διότι ἀληθῶς ὁ Κανονισμὸς οὕτω διέταξε τὰ τῆς ἐρεύνης καὶ τῆς συζητήσεως τῶν ἐπερωτήσεων. Ἀλλ’ ἡ ἐπερώτησις, τὴν ὁποίαν ὁ Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας προέτεινε καὶ τὴν ὁποίαν συνεπλήρωσεν ὁ Βουλευτὴς Ἀττικῆς, μοὶ φαίνεται ἐνέχουσα ὑψίστην σπουδαιότητα· διότι, ἐὰν ἤθελεν ἀποδειχθῇ, ὅτι οἱ ἐκτελοῦντες τοὺς νόμους Ὑπουργοὶ δύνανται διὰ μιᾶς ἐγκυκλίου ἢ μιᾶς διαταγῆς νὰ κηρύττωσιν ἄκυρον νόμον νομίμως καταρτισθέντα καὶ ἐκδοθέντα, δι’ οἱονδήποτε λόγον, ἡ νόμιμος τάξις κλονίζεται, ἡ δὲ λειτουργία τῆς Πολιτείας καθίσταται ἔκτροπος, καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα μεταποιεῖται εἰς πύργον τῆς Βαβυλῶνος, ἡ δὲ λειτουργία αὐτοῦ θέλει ἐξομοιωθῆ πρὸς ἀνάγνωσμα τοῦ κ. Ψυχάρη. Ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰγιαλείας διετυπώθη μετὰ τοσαύτης ἀκριβείας, ὥστε ἕκαστος ἐνόησε περὶ τίνος πρόκειται. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας προέβαλε τὸ ἐρώτημα, ἂν ᾖναι ἀληθὲς, ὅτι ἠκυρώθη νόμος, διότι ἡ δημοσίευσις αὐτοῦ ἐγένετο κατ’ ἄλλον τρόπον ἢ ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἔκρινεν ὀρθόν. Τὸ ζήτημα εἶναι, εἶπον, μεγίστης σημασίας, διότι, ἐὰν ἐξήρτηται ἀπὸ τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ ἐκτελῇ τὸν νόμον ἢ νὰ κηρύσῃ αὐτὸν ἄκυρον, δὲν ἔχομεν πλέον ἔννομον πολιτείαν. Τοιαύτην στασιαστικὴν κατὰ τῶν νόμων διαγωγὴν τῶν ἐπιτετραμμένων τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν προέλαβεν ἡ Συνέλευσις τοῦ 1863, προβλέψασα παραπλησίαν περίπτωσιν, τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὁ ἀρχηγὸς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἤθελε κρίνει, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις νόμου τινὸς ἔπρεπε νὰ ἀναβληθῇ, ἢ ὅτι τὰ γενικὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἀπήτουν νὰ ἀνασταλῇ ἡ ἐκτέλεσις αὐτοῦ· ἀνέγραψε δ’ ἐν τῷ Συντάγματι διάταξιν, καθ’ ἣν ἀπαγορεύεται εἰς τὸν Βασιλέα νὰ ἐκδώσῃ βασιλικὸν διάταγμα, ἵνα ἀναστέλλῃ νόμον. Καὶ ἐὰν τὸ Σύνταγμα δὲν ἀπένειμε τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὸν Βασιλέα, νομίζετε ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν δι’ αὐτοβούλου διαταγῆς νὰ κηρύσσῃ τὸν νόμον ἄκυρον, καὶ νὰ ἐκμηδενίζῃ πάντα τ’ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἐκεῖνος παρεσκεύασε; Δὲν γνωρίζω, πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου θέλει παραστήσει κατὰ τὴν συζήτησιν τὰ γεγονότα, καὶ πῶς θέλει δικαιολογήσει τὴν ἐγκύκλιον αὐτοῦ. Ἐπειδὴ ὅμως εἰς τὴν ἐπερώτησιν ἀποδίδω μεγίστην σημασίαν, διὰ τοῦτο ἔκρινα, ὅτι ὤφειλον νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ θέσῃ κατὰ μέρος τὴν δικονομίαν, τὴν ὁποίαν ὁ Κανονισμὸς ἀνέγραψε περὶ τῆς συζητήσεως τῶν ἐπερωτήσεων, καὶ νὰ σπεύσῃ νὰ δώσῃ πληροφορίαν εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου Ἡ πληροφορία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἴσως μεταβάλῃ τὴν γνώμην, ἥτις παρήχθη ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς ἐγκυκλίου, ἴσως μειώσῃ τὰς περὶ τοῦ κύρους καὶ τῆς ἰσχύος τῶν νόμων ἀμφιβολίας, αἵτινες ἐγεννήθησαν ἐν τῇ συνειδήσει τῶν πολιτῶν, ἴσως πείσῃ τὸ κοινὸν, ὅτι πάντα ἐγένοντο νομίμως, καὶ ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ, ὅπως κλονισθῇ ἡ ἐπὶ τὴν πολιτειακὴν τάξιν πεποίθησις τῶν πολιτῶν. Διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς αὐτὸν, εἰ καὶ αἱ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ συμφωνοῦσι πρὸς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφερε, νὰ μὴ ἐμμείνῃ εἰς ταύτην, ἀλλὰ νὰ σπεύσῃ νὰ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἐπερωτήσεως, ἥτις τῷ ἀπηυθύνθη.

§28Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐννοεῖτε, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν ἀπήντων εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Γύρτυνος, θὰ ἐπελαμβανόμην ἀμέσως τῆς συζητήσεως τοῦ θέματος, καὶ θὰ ἦτο περιττὸν πλέον ν’ ἀποφασίσωμεν περὶ τῆς ἡμέρας τῆς συζητήσεως. Ἀφοῦ προτείνομεν, ὅπως μὴ συζητήσωμεν τώρα περὶ τοῦ θέματος τούτου, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ μὴ ἀνασκευάσω ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπε. Φρονῶ ὅτι οὐ μόνον διὰ λόγον ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ ἀποῤῥέοντα, ἀλλὰ καὶ διὰ λόγον οὐσιαστικὸν, δὲν εἶναι πρέπον νὰ προτάσσωνται τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον θέματα ἄλλα, ἐκτὸς ἐὰν ἐκ τῆς ἀναβολῆς ἐπίκηται κίνδυνος ἀπωλείας εἰς τὴν Πολιτείαν. Ἐν τῷ θέματι, ὅσον καὶ ἂν θέλωμεν νὰ μεγαλοποιῶμεν τὰ πράγματα, ἐπιτηδευόμενοι ἀγανάκτησιν ἐπὶ τοῖς γιγνομένοις, δὲν δυνάμεθα ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ νὰ ὑποστηρίξωμεν οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν, ὅτι πρόκειται περὶ ἄλλου τινὸς ἢ περὶ ὀρθῆς ἢ μὴ ὀρθῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου. Περὶ παραβιάσεως τοῦ νόμου δὲν πρόκειται, διότι παραβίασιν τοῦ νόμου δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν ἢ τὴν γινομένην ἐκ προθέσεως μὴ ὀρθὴν ἐφαρμογήν. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἡρμηνεύθησαν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τὰ τοῦ νόμου ὑπὸ τῶν προκατόχων ἡμῶν ἢ καὶ ὑφ’ ἡμῶν· ἐὰν εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκδώσωμεν ἐγκύκλιον περὶ εἰσπράξεως κατὰ ὡρισμένον τρόπον ἐν τοῖς τελωνείοις καὶ τοῖς ταμείοις ὡρισμένων ἐσόδων, ἢ ἐὰν δὲν εἴχομεν τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἐὰν οἱ προκάτοχοι ἡμῶν εἶχον τὸ δικαίωμα, ὑπάρχοντος νόμου ἐγκύρου κατὰ τὴν γνώμην ἐκείνων περὶ εἰσπράξεως εἰς χρυσὸν, νὰ διατάξωσιν, ὅτι αἱ εἰσπράξεις δὲν πρέπει νὰ γένωνται εἰς χρυσὸν, ἀλλ’ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπὶ τιμῇ 1,65. Πάντα ταῦτα εἶναι σπουδαῖα ζητήματα, καὶ δύνανται νὰ ἔχωσι καὶ χαρακτῆρα ἐπαγόμενον ἐνέργειαν τῆς Βουλῆς εὐρυτέραν, εἴτε πολιτικὴν, εἴτε καὶ δικαστικὴν, ἀλλὰ δὲν βλέπω ἐν πᾶσι τούτοις τὸ ἐπὶ τοσοῦτον ἐπεῖγον, ὥστε ν’ ἀναγκαζώμεθα νὰ θέσωμεν κατὰ μέρος τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον· οὐδὲ στηριζόμεθα μόνον, ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰγιαλείας εἶπεν, εἰς τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλουσιν ὑπάρξει 102 ἢ 120 Βουλευταὶ, οἵτινες νὰ καταψηφίσωσι τὴν πρότασιν ταύτην, λόγῳ ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀλλ’ ἔχομεν τὴν βεβαιότητα, ὅτι τὴν πρότασιν θὰ ἀποῤῥίψῃ ἡ Βουλὴ ἀσχέτως πρὸς πᾶν ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ἵνα τὰ τῆς διεκπεραιώσεως τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον μὴ προσκόψωσι κατὰ τῶν ἐνδεχομένων περιπετειῶν συζητήσεως ἀδικαιολογήτως προτασσομένης. Ὑπάρχει ἔθιμον, ὅπως, ὅταν ὁ βασιλικὸς λόγος δὲν ἦναι τυπικὸς, ἀλλὰ φέρῃ χαρακτῆρα πολιτικὸν, ἔχῃ ἡ ἀπάντησις τὸν αὐτὸν χαρακτῆρα. Ὅταν δὲ τοιοῦτον χαρακτῆρα εἶχεν ὁ βασιλικὸς λόγος, τοιαῦται δὲ ἦναι αἱ περιστάσεις τῆς ἐπὶ τῇ ἀπαντήσει συζητήσεως, ὥστε νὰ περιλαμβάνῃ αὕτη ἅπασαν τὴν πολιτείαν καὶ ἅπασαν τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως τῆς ὑφισταμένης καὶ τῆς Κυβερνήσεως τῆς προκατόχου, νομίζω ὅτι οὐδεὶς δύναται νὰ θεωρήσῃ, ὅτι ἐκ τῆς ἀναβολῆς τῆς εἰδικῆς συζητήσεως ἐπὶ τῇ ἐπερωτήσει δύναται νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ ἐλαχίστη ζημία, διότι ἡ ἀναβολὴ τῆς εἰδικῆς συζητήσεως, ὅπως προταχθῇ γενικὴ συζήτησις, περιλαμβάνουσα καὶ τὸ θέμα τῆς ἐπερωτήσεως, παρέχει εἰς τοὺς σπεύδοντας στάδιον, ἵνα ἐν εὐρυτέρῳ πεδίῳ καὶ ἐν συνδυασμῷ πρὸς ζητήματα ἄλλα ἀναπτύξωσι τὰς γνώμας αὐτῶν, παρέχει δὲ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν εὐκαιρίαν, ὅπως ἀποφανθῇ περὶ τοῦ εἰδικοῦ ζητήματος μετὰ τὴν διαφώτισιν τῶν κατ’ αὐτὸ ἐκ τῆς ἐν γένει καταστάσεως. Ἀφοῦ ἄρα ἐπιμένουσιν οἱ προτείναντες τὴν ἐπερώτησιν, ὅπως γένηται περὶ αὐτῆς συζήτησις, φρονῶ ὅτι εἶναι πρέπον νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς τὴν συζήτησιν, νὰ ὁρισθῇ ὅμως τοιαύτη, ὥστε νὰ μὴ παρεμβάλῃ προσκόμματα εἰς τὴν πρόοδον τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον.

§29ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφοῦ δὲν θὰ συζητηθῇ ἡ ἀπάντησις εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον ἀμέσως, δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς αὐτὸ τὸ ζήτημα.

§30Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Φαίνεται ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς μετέβαλε γνώμην καὶ θεωρεῖ τὸ ζήτημα μικρᾶς σημασίας· νομίζει ὅτι, ἀνοιγομένη ἡ συζήτησις αὔριον, θὰ κλείσῃ αὐθημερόν· ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἔχω ταύτην τὴν γνώμην· πάντως δὲ νομίζω ὀρθὸν ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τῶν κκ. Βουλευτῶν θὰ προβῇ εἰς συζήτησιν εὐθὺς μετὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ;

§32ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§33ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ὀνόματος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ σχέδιον τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. Δηλῶ ὅμως εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ μειοψηφία ἐπεφυλάχθη νὰ ὑποβάλῃ ἴδιον σχέδιον. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ.

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 7).

§35ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον πολὺ περιέργως κατήρξατο τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς καὶ πολὺ περιέργως διεξήγαγε τὴν ἐντολὴν αὐτῆς· διότι, ἐνῷ δὶς συνῆλθον τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς μειοψηφίας πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ὑποβληθῶσιν ἀπόψε τὰ σχέδια, παραδόξως δὲν ἠδυνήθησαν νὰ εὕρωσι τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἡ ἀνταλλαγὴ τῶν σχεδίων· πρὸ ὀλίγου δὲ μόνον ἐκλήθησαν τὰ δύο μέλη τῆς μειοψηφίας παρὰ τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας, καὶ ἀνεκοινώθη αὐτοῖς τροχάδην τὸ κείμενον. Ἐντεῦθεν ἡ μειοψηφία εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μὴ ὑποβάλῃ ἀμέσως τὸ σχέδιον αὐτῆς, καὶ διὰ τοῦτο εὑρίσκω, ὅτι εἶναι ἀδύνατον αὔριον νὰ ἄρξηται ἡ συζήτησις, διότι μόνον αὔριον, ἀφοῦ ἀπόψε συνέλθωσι τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας, θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ καταρτισθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς μειοψηφίας.

§36ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κανονικώτατα διεξήχθησαν αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπιτροπῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ συνῆλθε τρὶς, —τρίτη δὲ συζήτησις ἦτο ἡ σημερινὴ πρὸ τῆς δημοσίας συνεδριάσεως,—καὶ κατὰ μὲν τὴν πρώτην συνεδρίασιν ἀντηλλάγησαν ἁπλῶς ἰδέαι, καὶ ἀπεφασίσθη νὰ συνέλθωμεν ἐκ νέου, ὅπως θέσωμεν τὰς βάσεις τῶν περαιτέρω ἐργασιῶν· κατὰ δὲ τὴν δευτέραν συνεδρίασιν συζητήσαντες ἐπὶ τῶν κεφαλαίων τοῦ βασιλικοῦ λόγου καὶ ἐπὶ τῶν δύο βάσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπαρουσιάζοντο κατὰ τὴν σύνταξιν τῆς ἀπαντήσεως, ἀπαντήσεως δηλαδὴ τυπικῆς ἢ ἀπαντήσεως οὐσιαστικῆς καὶ πολιτικῆς, ἐμείναμεν σύμφωνοι πάντες νὰ γείνῃ ἀπάντησις οὐχὶ τυπική· ἐμείναμεν δὲ σύμφωνοι καὶ ποῖα ἦσαν τὰ κεφάλαια, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἤθελεν ἀπαντήσει ἀπ’ εὐθείας, καὶ ποῖα ἦσαν ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα λόγῳ τῆς μεταβολῆς ἤθελε μόνον διὰ φράσεώς τινος γενικῆς ἀποκριθῇ. Ἡ μειοψηφία ἐνόμιζε καὶ αὐτή, ὅτι ταῦτα εἶχον ὀρθῶς, καὶ ἔλεγεν ὅτι ἐπὶ τοιαύτῃ βάσει ἤθελε συντάξει καὶ αὐτὴ σχέδιον κατὰ τὰς ἰδίας ἰδέας, αἵτινες ἦσαν αὐταὶ αἱ ἰδέαι τοῦ βασιλικοῦ λόγου. Ἐπὶ τούτοις συμφώνως ἀπεφασίσαμεν νὰ συνέλθωμεν σήμερον πρὸ τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς, καθόσον ὁ εἰσηγητὴς συνέπεσε νὰ ᾖναι ἀπησχολημένος ἐξ ἰδιωτικῶν ἀσχολιῶν, καὶ πρὸ τῆς συνεδριάσεως ν’ ἀνακοινώσωμεν ἀμοιβαίως τὰ σχέδια τῆς μελλούσης νὰ ὑποβληθῇ. Συνήλθομεν ὀλίγον βραδέως, διότι δὲν ὑπῆρξε δυνατὸν νὰ συνέλθωμεν ἐνωρίτερον, δηλ. ἀκριβῶς κατὰ τὴν ὡρισμένην ὥραν, καὶ συνελθόντες ἀνεγνώσαμεν εἰς τοὺς ἡμετέρους συναδέλφους τὸ κείμενον τῆς ἀπαντήσεως κατὰ τὸ σχέδιον τῆς πλειοψηφίας. Μετά τινας δὲ παρατηρήσεις τοῦ ἑτέρου τῶν Βουλευτῶν τούτων πρὸς τὸν εἰσηγητὴν, παρὰ τοῦ ὁποίου ἤλπιζεν, ὅτι ἤθελεν οὗτος ταχύτερον δυνηθῆ νὰ ἀνακοινώσῃ αὐτῷ τὸ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως, καὶ δικαιολογίας τοῦ εἰσηγητοῦ, ὅτι διὰ λόγον ἀπροσδόκητον καὶ ἀνώτερον τῆς δυνάμεώς του δὲν κατώρθωσε νὰ ἀνακοινώσῃ ἐνωρίτερον τὸ σχέδιον, ἀπεδέχθησαν οἱ συνάδελφοι καὶ παρεδέχθημεν πάντες, ὅπως καταθέσωμεν μὲν ἡμεῖς τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη σήμερον, διαρκούσης δὲ τῆς συνεδριάσεως διασκευάσωσι καὶ ἐκεῖνοι τὸ ἀντισχέδιον αὑτῶν καὶ καταθέσωσιν αὐτό. Ἐνταῦθα ὅμως, ἀντὶ τῶν ἐντίμων συναδέλφων, παρουσιάζεται ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ κατακρίνει τὴν πορείαν τῆς ἐπιτροπῆς, ἐπὶ τῆς ὁποίας νομίζω ὅτι εἴμεθα σύμφωνοι μετὰ τῶν ἐντίμων μελῶν τῆς μειοψηφίας, ὅτι ὑπῆρξεν ἄπταιστος. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ προηγηθεῖσα σήμερον ἐνταῦθα συζήτησις ἔδιδεν ἀρκετὸν καιρὸν εἰς τοὺς συναδέλφους τῆς μειοψηφίας νὰ καταθέσωσι τὸ σχέδιον αὐτῶν, ὅπερ ἦτο εἰς αὐτοὺς εὔκολον, διότι προέκειτο περὶ ἁπλῆς ἀντιστροφῆς τῶν παραγράφων τοῦ βασιλικοῦ λόγου.

§37ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΑΚΟΣ. Συνῆλθεν ἡ ἐπιτροπὴ ἀληθῶς δὶς, καὶ εἰς μὲν τὴν πρώτην τῶν συνεδριάσεων ἐξελέξατο τοὺς εἰσηγητὰς, εἰς τὴν δευτέραν δὲ συνεφωνήσαμεν τῷ ὄντι εἰς τὸ ὅ,τι διεφωνοῦμεν. Εἴπομεν λοιπὸν, ὅτι ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας θὰ συντάξῃ τὸ σχέδιον τῆς πλειοψηφίας, ὅτι πρὶν ἢ κατατεθῇ θὰ συνέλθωμεν ἐκ νέου, διὰ νὰ τὸ ἴδωμεν, καὶ τότε καὶ ἡμεῖς θὰ καταθέσωμεν τὸ ἡμέτερον σχέδιον, τὸ ὁποῖον βεβαίως ἦτο εὔκολον· εἴχομεν ὅμως ἀνάγκην νὰ ἴδωμεν τὴν ἀπάντησιν τὴν οὐσιαστικὴν καὶ κατὰ τὴν ἀπάντησιν ἐκείνην νὰ τροποποιήσωμεν, κατὰ τὸ δυνατὸν, τὴν ἁπλῆν τυπικὴν ἡμῶν ἀπάντησιν. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα. Ἀνέλαβε τὴν ἀπάντησιν ἐκ τῆς πλειοψηφίας ὁ κ. Καλογερόπουλος, καὶ χθὲς μετέβην εἰς τὴν οἰκίαν του τρὶς, διὰ νὰ τὸν ἴδω, ἠσθένει ὅμως, καὶ μὲ ἐδέχθη μόνον μετὰ μεσημβρίαν, ὅτε μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι σήμερον μ. μ. θὰ συνέλθωμεν ἐνταῦθα, θὰ ἴδωμεν τὰ σχέδια καὶ θ’ ἀναβάλωμεν τὴν κατάθεσιν διὰ τὴν αὔριον. Μᾶς ἀνεκοινώθη τὸ σχέδιον, ἀλλὰ δὲν ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσωμεν ἀμέσως, διὰ τοῦτο ἀνεβάλομεν νὰ πράξωμεν τοῦτο διὰ τὴν αὔριον. Ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπαντήσωμεν σήμερον, θὰ τὸ ἐπράττομεν.

§38ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς Μεγαρίδος εὗρεν ἐντελῶς ἄπταιστον τὴν πορείαν τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, διότι ἡ πορεία αὐτοῦ εἶναι προδιαγεγραμμένη συμφώνως μὲ τὰς παραδόσεις τοῦ κόμματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήκει. Οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἀληθῶς αἱ παραδόσεις καὶ αἱ ἕξεις αἱ παλαιαὶ καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἤλλαξαν. Πρόκειται περὶ συνεννοήσεως μεταξὺ πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας, περὶ συζητήσεως· ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις, δὲν ἠξεύρω διὰ τίνα λόγον ὁ εἰσηγητὴς ἀσθενεῖ. Εἶναι ἐντελῶς τῷ ὄντι ἄπταιστος ἡ πορεία τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας, διότι ἐφυγομάχησαν, διότι ἐπροσπάθησαν νὰ ἀποκρύψουν ἀπὸ τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας περιεῖχε τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου κατέθεσαν, διότι λαμβάνοντα ταῦτα γνῶσιν ἐγκαίρως αὐτῶν θέλουσι δυνηθῆ νὰ διατυπώσωσι τὴν ἀπάντησιν, οἵαν νομίζουσι πρέπουσαν. Ἀλλ’ ἔπρεπεν ἀμέσως ἀπὸ τῆς πρώτης στιγμῆς, καθ’ ἣν συναντᾶται ἡ πλειοψηφία πρὸς τὴν μειοψηφίαν, νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι δὲν μετεβλήθησαν αἱ παλαιαὶ ἕξεις, καὶ ὅτι πρόκειται νὰ συνεχίσωμεν τὰς παλαιὰς παραδόσεις.

§39ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς ἔρχεται νὰ κατηγορήσῃ τὴν πλειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, ὅτι ἐφυγομάχησεν εὐθὺς ἅμα ἐδέησε νὰ συναντηθῇ μετὰ τῆς μειοψηφίας διὰ ν’ ἀποφασίσῃ. Ἐὰν ὅμως ἐπρόσεχεν εἰς τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου καὶ φίλου τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Μαντινείας, θὰ ἔβλεπεν, ὅτι ἡ μειοψηφία μετὰ τῆς πλειοψηφίας τρὶς συνηντήθησαν. Εἶπεν ὅτι ὁ εἰσηγητὴς, θέλων νὰ ἀκολουθήσῃ σύστημα, τὸ ὁποῖον αὐτὸς γινώσκει ὅτι ἡ πλειοψηφία ἀκολουθεῖ, εὑρέθη, διὰ λόγον εἰς αὐτὸν ἄγνωστον, ἀσθενῶν. Ἐγὼ ἐπιμαρτύρομαι τὸν ἐκ Μαντινείας συνάδελφον, ὁ ὁποῖος μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μὲ ἐπισκεφθῇ, ἵνα ὁμολογήσῃ, ἂν μὲ εἶδε χθὲς ὑγιῶς ἔχοντα ἢ ἀσθενοῦντα, καὶ κατ’ αὐτὴν δὲ τὴν στιγμὴν ἐπιμαρτύρομαι τοὺς γινώσκοντάς με, ἵνα ὁμολογήσωσιν, ἂν εὑρίσκωσιν ὅτι ἔχω τὴν φυσικὴν φωνήν μου, ἢ ἂν πάσχω, ἀλλὰ παρευρίσκομαι ἐνταῦθα ἐκπληρῶν ἀναπόφευκτον καθῆκον. Ὅτε ἦλθεν ὁ κ. Βουλευτὴς Μαντινείας κατ’ ἐπανάληψιν πρὸ μεσημβρίας εἰς τὸν οἶκόν μου, ἤμην κλινήρης, τὸν ἐδέχθην δὲ μόνον μετὰ μεσημβρίαν, καὶ τῷ εἶπον, ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐργασθῶ, ἀλλ’ ὅτι τὰ σημεῖα, καθ’ ἃ συνεφωνοῦμεν, ἦσαν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τῷ καθώρισα, τὸ δὲ σημεῖον, εἰς ὃ ῥιζικῶς διεφωνοῦμεν, εἶναι τὸ ἀναγόμενον εἰς τὸ συνομολογηθὲν δάνειον, καὶ ὅτι κατὰ τὰς ἀνταλλαγείσας ἰδέας μεταξὺ τῶν συναδέλφων, θὰ ἀναγράψω ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς ἀπαντήσεως ὅσα ἀνέγραψα. Πῶς ἐζητήσαμεν λοιπὸν νὰ ἀποκρύψωμεν ἀπὸ τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα διαῤῥήδην ἐξεθέσαμεν πρὸς αὐτά; Νομίζω ὅτι ὁ κ. Ράλλης θέλει νὰ μάχηται πρὸς τοὺς ἀνεμομύλους· τοῦτο εἶναι εὔκολον, ἀλλὰ πρέπει, συζητῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ εὑρίσκῃ καὶ ἔδαφος ἀνάλογον, διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνεκάλυψε σήμερον, ἀποκρούεται ὑπὸ τοῦ συναδέλφου του καὶ εἶναι ἥκιστα σοβαρόν.

§40ΡΑΛΛΗΣ. Πολὺ περιέργως ἐξήγησεν ὁ προλαλήσας τοὺς λόγους τοῦ Βουλευτοῦ Μαντινείας, διότι πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Βουλευτὴς Μαντινείας ἰσχυρίσθη, ὅτι τρὶς μετέβη παρὰ τῷ Βουλευτῇ Χαλκίδος, ὅπως κατορθώσῃ νὰ λάβῃ γνῶσιν τοῦ κειμένου τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, ἀλλὰ δὲν κατώρθωσε νὰ τὸν ἴδῃ, διὰ τὸν ἕνα ἢ τὸν ἄλλον λόγον· ὁ κ. Βουλευτὴς ἔπασχεν, ἔπαυσε δὲ νὰ πάσχῃ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐπρόκειτο νὰ ὑποβάλῃ τὸ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως, τὸ ἐν ἀγνοίᾳ τῆς μειοψηφίας καὶ λάθρᾳ συνταχθέν· διότι πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς πλειοψηφίας δύνανται νὰ διαφωνῇ πρὸς τὴν ἔκθεσιν τῆς μειοψηφίας, ἀλλ’ ὁ τρόπος τῆς διαφωνίας εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν πρὸς ἔκθεσιν μειοψηφίας. Βεβαίως δὲν πολεμοῦμεν πρὸς τοὺς ἀνεμομύλους, ἀλλὰ πρὸς τὴν κακὴν πίστιν τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας. Καὶ δὲν ἐννοῶ, πῶς ἡ ἀσθένεια ἠδύνατο νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ἀνταλλαγὴν τῶν σχεδίων, ἀλλὰ νὰ μὴ ἐμποδίσῃ τὴν κατάθεσιν τοῦ σχεδίου, τὸ ὁποῖον κατετέθη σήμερον εἰς τὸ Προεδρεῖον. Αὐτὸ θέλει χρησιμεύσει ὡς ἀρχὴ τῶν μελλουσῶν περιπλοκῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ ἀναφυῶσι κατὰ τὰς ἐργασίας τῶν διαφόρων ἐπιτροπῶν.

§41ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Περὶ κακῆς πίστεως οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ γείνῃ λόγος, ἂν δὲν παρενέπιπτεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ Βουλευτοῦ Ἀττικῆς. Ἂν ἀντ’ αὐτοῦ ἠγόρευον οἱ συμπράξαντες μεθ’ ἡμῶν, οὗτοι ἤθελον ὁμολογήσει πᾶν ὅ,τι ἔντιμοι καὶ εἰλικρινεῖς ἄνδρες ἠδύναντο νὰ ὁμολογήσωσι,—διότι οὕτω βεβαίως συνείθισαν νὰ πολιτεύωνται,—ἤθελον ὁμολογήσει, ὅτι δὶς ἀνεγνώσθη εἰς αὐτοὺς τὸ σχέδιον, πρῶτον εἰς τὸν ἕνα, ἔπειτα καὶ εἰς τοὺς δύο, τοῦ δευτέρου προσελθόντος κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ἀναγνώσεως τοῦ σχεδίου. Δὶς λοιπὸν ἤκουσαν ἀναγινωσκόμενον βραδέως τὸ σχέδιον, καὶ ἀκούσαντες αὐτὸ ὡμολόγησαν, ὅτι ἀκριβῶς περιεῖχε τὰς ἰδέας, ἃς ἐν τῇ συζητήσει τῆς δευτέρας συνεδριάσεως εἴχομεν διατυπώσει πρὸς αὐτοὺς ὡς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐμέλλομεν νὰ ἐκφράσωμεν ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον. Ταύτην τὴν ὁμολογίαν τὴν εἴχομεν σήμερον, καὶ βεβαίως, ἂν οἱ συνάδελφοι ἐκεῖνοι ἠγείροντο νὰ ὁμιλήσωσι, πραγματευόμενοι καλῶς τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον κακῶς διεπραγματεύθη ὁ κ. Ράλλης, ἤθελον ὁμολογήσει τὴν ἀλήθειαν. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐγνώριζον ἀπὸ τῆς δευτέρας συνεδριάσεως, ὅτι ἡ ἀπάντησις ἡμῶν εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον ἤθελε στραφῆ περὶ τὰ κεφάλαια ἐκεῖνα, περὶ τὰ ὁποῖα καὶ περιεστράφη, καὶ ὅτι ἤθελε λάβει τὴν διατύπωσιν αὐτὴν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν καὶ ἔλαβε, τὴν δὲ φράσιν, διὰ τῆς ὁποίας ἐδόθη ἡ διατύπωσις ἡ οὐσιαστικὴ, τὴν ὁποίαν εἴχομεν προαναγγείλει εἰς τοὺς συναδέλφους, ἀνεκοινώσαμεν εἰς αὐτοὺς δὶς, καὶ ἀντελήφθησαν αὐτῆς τελείως, ὥστε ἠδύναντο ἐντὸς τῆς διαρκείας τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως νὰ καταρτίσωσι τὸ προσχέδιον τῆς ἀπαντήσεώς των καὶ νὰ τὸ ὑποβάλωσι κατὰ τὴν συνεδρίασιν αὐτήν. Τοιαῦτα θὰ συνέβαινον, ἐὰν ὡμίλουν αὐτοὶ, ἀλλὰ ἠθέλησε νὰ πρωταγωνιστήσῃ ὁ Βουλευτὴς Ἀττικῆς· μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι δὲν ἐπέτυχε ποσῶς.

§42ΡΑΛΛΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι ὁ Βουλευτὴς Μεγαρίδος δὲν ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ ἑρμηνεύῃ τοὺς λόγους τῶν φίλων μου. Ἤμην δὲ ἠναγκασμένος νὰ ὁμιλήσω, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι δὲν προήδρευσεν ἡ καλὴ πίστις, τὴν ὁποίαν ἐπικαλεῖται ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπὶ τῶν ἰδίων του πράξεων. Εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι μόλις πρὸ τῆς συνεδριάσεως, ἀφοῦ παρῆλθον ὀκτὼ ἡμέραι, μόλις πρὸ τῆς συνεδριάσεως πρὸ ὀλίγων λεπτῶν ἀνεγνώσθη εἰς τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας τὸ κείμενον τῆς ἀπαντήσεως· δι’ αὐτὸ ὅμως ἐγκαλοῦμεν τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας, ὅτι δὲν ἀνεκοινώθη πρότερον τὸ κείμενον, ὥστε νὰ ἦναι εἰς θέσιν τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας νὰ καταθέσουν τὸ σχέδιον αὐτῶν. Καὶ τότε ποῦ εὕρηται ἡ καλὴ πίστις; ἐκεῖθεν ἢ ἐντεῦθεν; Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ ἀκριβῶς ἀντελήφθη τῶν διατρεξάντων, καὶ κρίνω περιττὴν τὴν περαιτέρω συζήτησιν.

§43ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω τὸν λόγον ἁπλῶς, ἵνα ἐκθέσω τὰ πράγματα, ὡς ἀντελήφθην αὐτά. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον συνῆλθε τρὶς καὶ κατὰ μὲν τὴν πρώτην συνεδρίασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγώ, ἕνεκα κωλύματος ἀνυπερβλήτου, ἤμην ἀπὼν, ἐξελέγησαν ὁ πρόεδρος καὶ οἱ εἰσηγηταὶ, κατὰ δὲ τὴν δευτέραν συνεδρίασιν ἀντηλλάγησαν μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς γενικαί τινες σκέψεις περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον θὰ συνετάσσοντο τὰ σχέδια τῆς ἀπαντήσεως τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς μειοψηφίας, διότι περὶ τούτου, ὅτι θὰ ὑπεβάλλετο δηλ. ἰδιαίτερον σχέδιον τῆς πλειοψηφίας καὶ ἰδιαίτερον σχέδιον τῆς μειοψηφίας, ἐμείναμεν ἐντελῶς σύμφωνοι, καθόσον ἡ μὲν πλειοψηφία ἤθελεν ὑποβάλει ἀπάντησιν εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον, καθ’ ἣν οὐσιαστικῶς θὰ ἐκρίνοντο τὰ περιεχόμενα ἐν αὐτῷ, οὕτω δὲ ἐσκόπει νὰ πράξῃ καὶ ἡ μειοψηφία, τὸ ἀληθὲς ὅμως εἶναι, ὅτι κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην συνεφωνήθη μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα οἱ εἰσηγηταὶ τῆς μειοψηφίας καὶ πλειοψηφίας συνεννοηθῶσιν ἀπὸ κοινοῦ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Κυριακὴν καὶ ἀνταλλάξωσι τὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα ἤθελον καταρτίσει. Τοῦτο ὅμως δὲν συνέβη, διότι, μολονότι κατὰ τὴν Κυριακὴν συναντήθησαν τὰ μέλη, ἕνεκα τῆς ἀσθενείας τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας, δὲν ἐπετεύχθη κατάρτισις σχεδίου τῆς πλειοψηφίας. Συνῆλθε λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ σήμερον ἀκριβῶς κατὰ τὴν ὥραν, καθ’ ἣν ἀνεγινώσκετο ὁ κατάλογος, τουτέστιν ὀλίγας στιγμὰς πρὶν ἀρχίσῃ ἡ συνεδρίασις. Καὶ ἀληθὲς μὲν εἶναι, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ σχεδίου τῆς πλειοψηφίας ὁ ἐκ Μαντινείας Βουλευτὴς, ὁ τυγχάνων εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας, ὡς καὶ ἐγὼ, συνεφωνήσαμεν μετὰ τῶν μελῶν τῆς πλειοψηφίας, ἵνα, ἐφ’ ὅσον εἶναι δυνατὸν, διαρκούσης τῆς συνεδριάσεως, παρασκευάσωμεν τὸ σχέδιον τῆς ἀπαντήσεως καὶ καταθέσωμεν αὐτὸ εἰς τὸ Προεδρεῖον, οὐχ ἧττον ὅμως ἀπὸ τῆς ὥρας ἐκείνης μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν κατετέθη τὸ σχέδιον τῆς πλειοψηφίας, δὲν παρεσχέθη ἡμῖν ὁ ἀποχρῶν χρόνος, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ ἐργασθῶμεν καὶ καταρτίσωμεν σχέδιον ἄρτιον. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων φρονῶ, ὅτι δέον νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὸν εἰσηγητὴν τῆς μειοψηφίας νὰ καταθέσῃ τὸ σχέδιον τῆς μειοψηφίας αὔριον.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Λοιπὸν αὔριον εἰς τὰς τρεῖς θὰ κατατεθῇ ἡ ἀπάντησις τῆς μειοψηφίας, θὰ ἔχωμεν δὲ καὶ τὴν συζήτησιν τῆς ἐκλογῆς Δομοκοῦ καὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 5 μ. μ.