1893.02.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 64.

Τῆς 13 Φεβρουαρίου 1893.

(Σάββατον).

Ὥρα 6 μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου Ν. Φιλαρέτου).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχει τὸν λόγον ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος.

§2ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ὑπάρχει κἀμμία ἀνακοίνωσις;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει.

§4ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὑπάρχει μία ἀναφορὰ, ὑποβεβλημένη εἰς τὸ γραφεῖόν σας, ἑνὸς πολίτου, τὸν ὁποῖον σήμερον δύο ἀξιωματικοὶ διώρθωσαν. Θὰ παρακαλέσω νὰ τὴν ἀναγνώσητε.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ζητηθῇ ἀπὸ τὸ Γραφεῖον. Δὲν εἶχε προσαχθῆ, διότι δὲν εἶχε πρωτοκολληθῆ εἰσέτι. (Προσάγεται καὶ ἀναγινώσκεται ἀναφορὰ Σταΐκου Γιαννοπούλου, ὑποδηματοποιαῦ, καταγγέλλοντος δύο ἀξιωματικούς, ὡς κακοποιήσαντας αὐτὸν, καὶ παρακαλοῦντος τὴν Βουλὴν, ἵνα ζητήσῃ τὴν τιμωρίαν αὐτῶν).

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι γνωστὸν, κύριοι συνάδελφοι, εἰς ὑμᾶς, ὡς καὶ εἰς ἐμὲ, ὅτι κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, πρὸ μιᾶς ἢ δύο περίπου ἑβδομάδων, γεγονὸς σπουδαῖον καὶ σημαντικὸν κρατεῖ εἰς πλήρη ἀναστάτωσιν πολλὰς Ἑλληνικὰς κοινότητας τῆς ὁμόρου ἐπικρατείας. Περὶ τούτου πολλὰ ἀναγινώσκομεν κατ’ αὐτὰς εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὰ σημερινὰ φύλλα· ἐννοῶ τὸ ζήτημα τὸ ὑπὸ τὸ ὄνομα κυρίως τῆς νήσου Σύμης ἀναγραφόμενον κατ’ αὐτὰς ἐν τῷ τύπῳ, περὶ τοῦ ὁποίου καὶ ἰδιωτικὰς εἶχον πληροφορίας καὶ τὸ ὁποῖον ἔκρινα ἀναγκαῖον νὰ φέρω μέχρι τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἐν λίαν περιωρισμένῳ μέτρῳ, καθ’ ὅσον τοῦτο ἐπιτρέπεται νὰ γείνῃ ἐντεῦθεν· διότι δὲν προτίθεμαι νὰ ἀναφέρω οὐδὲ τὰ προνόμια, ὑπὸ τῶν ὁποίων περιφρουρεῖται ἀπὸ ἀρχαιοτάτων χρόνων, ἀπὸ πολλῶν ἤδη αἰώνων, ἡ νῆσος Σύμη, καθὼς καὶ αἱ εἰς αὐτὴν παρακείμεναι ἄλλαι νῆσοι Κῶς, Κάλυμνος, Ἀστυπάλαια, Τῆλος κλπ., δώδεκα, νομίζω, ἐν ὅλῳ τὸν ἀριθμὸν, οὐδὲ τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἐπὶ μικρὰν ἀνεγνωρισμένην αὐτονομίαν οἱ κατοικοῦντες τὰς νήσους ἐκείνας, αὐτονομίαν ἀποῤῥέουσαν ἐκ προνομίων παραχωρηθέντων εἰς αὐτοὺς παρὰ κραταιοτάτου Σουλτάνου καὶ ἀναγνωρισθέντων ἄνευ διακοπῆς μετὰ ταῦτα, οὐδὲ προτίθεμαι νὰ θέσω ὑπὸ ἐξέτασιν, οὐδὲ λόγον νὰ ζητήσω παρά τινος περὶ τῆς ἐνεργείας τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ γεγονότων, τὰ ὁποῖα ἀπόκεινται ἴσως εἰς μόνην αὐτὴν νὰ κρίνῃ. Βεβαίως πᾶς Ἕλλην οὐδέποτε εἶναι ἀπεψιλωμένος καὶ ἐστερημένος τοῦ δικαιώματος νὰ ῥίπτῃ βλέμμα ἐνδιαφέροντος μεγάλου εἰς πᾶν ὅ,τι συμβαίνει εἰς τὰ ἔχοντα ἑλληνικὸν πληθυσμὸν, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὰ ἔχοντα καθαρώτατον ἀμιγῆ ἑλληνικὸν πληθυσμὸν διαμερίσματα τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας, οὐδὲ τοῦ δικαιώματος νὰ ὑψοῖ φωνὴν, ἔστω καὶ φωνὴν ἁπλῆς συμπαθείας, ἢ ἀσθενοῦς διαμαρτυρίας, κατὰ τῶν βιαιοτήτων, αἱ ὁποῖαι διαπράττονται κατ’ αὐτῶν...

§7ΔΡΟΣΙΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς διακόψω;

§8ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Περαιτέρω δὲ θὰ σᾶς ἐξηγήσω, διατὶ δὲν δέχομαι τὴν διακοπήν... Ἐκ περιστατικοῦ τινος μικροτάτου, ἐκ τῆς ἐλευθέρας καὶ τῆς ἐκ πεποιθήσεως προελεύσεως εἰς τὸν χριστιανισμὸν Ὀθωμανοῦ τινος, ὁ ὁποῖος καὶ κατετάχθη ὡς μοναχὸς εἰς τὴν Μονὴν τῆς Σύμης, γνωστὴν ὑπὸ τὸ ὄνομα «Μονὴ τοῦ Ἀρχαγγέλου Μιχαὴλ», ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις φαίνεται ὅτι ἐσκέφθη νὰ δημιουργήσῃ ἀφορμὴν, ἵνα καταργήσῃ τὰ προνόμια, τὰ μέχρι τοῦδε ἰσχύοντα ἐκεῖ, καὶ προέβη εἰς βιαίας ἐνεργείας· καὶ δὴ πρῶτον κατὰ τοῦ νέου προσηλύτου, τὸν ὁποῖον ἐπεχείρησε νὰ συλλάβῃ ὡς καθυστεροῦντα ἐπίστρατον, εἰ καὶ δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ πράξῃ τοῦτο, διότι, ὅτε εἶχεν ὁ ὑπήκοος αὐτῆς οὗτος τὸ ὀθωμανικὸν θρήσκευμα, δὲν εἶχε τὴν ἡλικίαν, ὅτε δ’ ἀπέκτησε τὴν ἡλικίαν, ἦτο χριστιανὸς καὶ ἑπομένως δὲν ὑπεχρεοῦτο νὰ ὑπηρετήσῃ εἰς τὸν ὀθωμανικὸν στρατόν. Ἐκ τῆς πρώτης ταύτης ἐνεργείας καὶ τῆς παρά τινων Συμαίων ἀπελευθερώσεως τοῦ συλληφθέντος, διότι δὲν ἠδύναντο νὰ ἀνεχθῶσι κακοποιούμενον καὶ προπηλακιζόμενον τὸν ὁμόθρησκόν των, ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὰ περαιτέρω, κατὰ προδιαγεγραμμένον σχέδιον, ὡς ἐξάγεται. Ἀπέστειλε λοιπὸν ἐν τάχει ἐκεῖσε 100 ἄνδρας στρατιώτας, οἱ ὁποῖοι ἐπεδόθησαν εἰς πᾶν εἶδος βιαιοπραγίας κατὰ τῶν κατοίκων τῆς νήσου. Μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐν Σύμῃ ὑπῆρχεν ἁπλοῦς τις διοικητὴς ὑπάλληλος, τὸν ὁποῖον, ἐν ἐκτάκτῳ τινὶ περιστάσει, κατὰ τὰ Κρητικὰ τοῦ 1866–1868, εἶχεν ἐπιβάλει ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις, περικόψασα κατὰ τοῦτο ἐν μέρει τὰ προνόμια καὶ τῆς νήσου, πρὸς δὲ ὑπῆρχον ἐκεῖ καὶ ὀλίγοι τινὲς στρατιῶται, ἑπτὰ τὸν ἀριθμὸν ἐν ὅλῳ. Ἀντὶ τῆς ἡσυχίας καὶ τῆς ἠρεμίας, ἡ ὁποία ἐβασίλευεν ἐν τῇ ἀνθούσῃ ὁμολογουμένως Σύμῃ, ἀντὶ τῆς παρουσίας ἑπτὰ χωροφυλάκων, ὀρδὴ ὁλόκληρος ἐξ 100 στρατιωτῶν, ἐπιχυθεῖσα εἰς τὸν τόπον, προέβη εἰς τὴν κατάλυσιν τῆς Δημογεροντίας, ἡ ὁποία εἶναι ἡ ἀνωτάτη ἀρχὴ τῆς κοινότητος, κατέλαβε τὸ γραφεῖον αὐτῆς, συνέλαβε τοὺς δημογέροντας καὶ ἄλλους πολλοὺς πολίτας ἐκ τῶν προυχόντων, περὶ τοὺς 50, καὶ ἀπέστειλεν αὐτοὺς εἰς τὰς φυλακὰς τῆς Ῥόδου, ἐκακοποίησε πλείστους ἄλλους καὶ μετῆλθε πᾶν εἶδος βεβηλώσεως καὶ ἱερῶν καὶ ὁσίων καὶ παντὸς ὅ,τι ὑπάρχει τιμιώτερον παρ’ ἀνθρώποις. Περὶ τούτων βεβαίως παρ’ οὐδενὸς δικαιοῦμαι νὰ ζητήσω λόγον, οὐδέ τις δύναται νὰ ὑπέχῃ ἐνταῦθα εὐθύνην δι’ αὐτά· ἀλλὰ μεταξὺ τῶν συλληφθέντων ἀριθμοῦνται καὶ πολλοὶ Ἕλληνες ὑπήκοοι ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἀνῆλθον νὰ ὑψώσω τὴν φωνήν μου ἐνταῦθα. Οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι οὗτοι, μεγαλέμποροι ἐν Σύμῃ, συνελήφθησαν καὶ ἀπεστάλησαν μετὰ τῶν λοιπῶν καὶ κρατοῦνται κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν εἰς τὰς φυλακὰς τῆς Ρόδου. Εἰσὶ δὲ οἱ ἑξῆς: Μιχαὴλ Πετρίδης, Νικόλαος Μαυρίκιος, Νικήτας Κοντογιάννης, Ἀγαπητὸς Ζάγορας, Ἀδελφοὶ Φώτιος καὶ Νικόλαος Μουστάκης, καὶ Νικόλαος Μαστορίδης. Πλὴν δὲ τούτων καὶ ἕτερος Ἕλλην ὑπήκοος, ὁ ἐκεῖ ἰατρὸς Γκίμος, καταγόμενος, νομίζω, ἐξ Ἀθηνῶν, ἐκακοποιήθη. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θὰ ἐδείχθη τοσοῦτον ἀμελὴς ὁ ἡμέτερος ἐν Ρόδῳ πρόξενος, ὥστε νὰ μὴ ἀνήγγειλε μέχρι τοῦδε εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ γεγονότα ταῦτα, ἅτινα μεγίστην ἔχουσι σπουδαιότητα ἕνεκα τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον συνετελέσθησαν, καὶ ἕνεκα τοῦ μεγάλου σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ταῦτα προτίθενται, δηλαδὴ τῆς καταργήσεως τῶν προνομίων, ὅσα ἡ Σύμη καὶ αἱ ἄλλαι παρ’ αὐτὴν νῆσοι ἔχουσιν ἀπὸ πολλῶν αἰώνων. Ἐλπίζω ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει πληροφορίας τοιαύτας ἐκεῖθεν, καὶ πιθανὸν καὶ σήμερον ἔτι νὰ ἦναι εἰς θέσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ περὶ τούτων νὰ εἴπῃ, ἐὰν ἔχῃ τι, εἰς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ πρὸ πάντων νὰ πληροφορήσῃ αὐτὴν περὶ τῶν κατοίκων, οἱ ὁποῖοι τοσοῦτον ἐκακοποιήθησαν καὶ τοσοῦτον ἀδικοῦνται ἐκεῖ, διότι δὲν πρόκειται μόνον περὶ τῆς στερήσεως τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας αὐτῶν, ἥτις ἄδηλον πόσον δύναται νὰ διαρκέσῃ καὶ ποῖα ἄλλα οἰκτρότερα ἀποτελέσματα δύναται νὰ ἔχῃ, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ μεγάλων συμφερόντων ὑλικῶν τὰ ὁποῖα ὅμως ἐπὶ τοσοῦτον θίγουσι τοὺς κατοίκους, τὸν ἐκ 15,000 περίπου ἀποτελούμενον πληθυσμὸν τῆς νήσου ἐκείνης, ὥστε δύνανται νὰ περιαγάγωσιν αὐτοὺς εἰς πλήρη καταστροφὴν, διότι, καθὼς περαιτέρω ἀναφέρει ἡ πρὸς ἐμὲ ἐπιστολὴ καὶ ἄλλαι πληροφορίαι, αἱ ὁποῖαι μοὶ ἐδόθησαν προφορικῶς παρ’ ἐνδιαφερομένων...

§9ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ποίας χρονολογίας εἶναι ἡ ἐπιστολή;

§10ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ Σύρου, χθεσινῆς· ἦλθεν ὅμως καὶ ἐπιβάτης ἐκ Σύμης σήμερον εἰς Πειραιᾶ, ὁ ὁποῖος ἔφερε πολλὰς ἄλλας πληροφορίας, τὰς ὁποίας θεωρῶ περιττὰς, καὶ ἐβεβαίωσε καθ’ ὁλοκληρίαν τὰ ἐνταῦθα γραφόμενα (ἀναγινώσκει): «... Οἱ μεγαλέμποροι, οὓς ἀνέφερον ἤδη, ἐφυλακίσθησαν καὶ διατελοῦσιν ἐν ταῖς φυλακαῖς Ρόδου...» Ὡς πρὸς τοῦτο λοιπὸν περιμένω τὴν ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἂν ἔχῃ τοιαύτην νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Ὡς πρὸς ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Ζυγομαλᾶς εἶπε, συμφωνῶ καὶ ἐγώ, ὅτι δικαιούμεθα βεβαίως καὶ ὡς Ἕλληνες πολῖται καὶ ὡς Ἕλληνες βουλευταί, χωρὶς νὰ πραχθῇ κἂν κατάχρησις τοῦ ἡμετέρου δικαιώματος, ἀλλὰ καὶ ὡς Ἑλληνικὸν Κράτος ἐν συνόλῳ, νὰ ῥίπτωμεν βλέμμα μεγάλου ἐνδιαφέροντος καὶ μεγάλων συμπαθειῶν πρὸς τοὺς πληθυσμοὺς ἐκείνους· δὲν δικαιούμεθα ν’ ἀναμιχθῶμεν εἰς ὑποθέσεις ἄλλου Κράτους, ἀλλ’ ὅταν, γινομένης τινὸς κινήσεως οἱασδήποτε ἐν Κρήτῃ, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι πρὸς τὸ κοινὸν καλὸν, ὅτι πρὸς τὸ συμφέρον τῆς εὐρωπαϊκῆς εἰρήνης, ἢ ὅτι πρὸς τὸ συμφέρον ἔστω, περιωρισμένως μᾶλλον, αὐτοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, δύναται καὶ δικαιοῦται νὰ ἐπέμβῃ ἐκεῖ καὶ λάβῃ ἐνεργότατον μέρος πρὸς τοιαύτην ἢ τοιαύτην διεύθυνσιν τῶν πραγμάτων.

§11ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι καὶ ὑπὲρ τῆς Τουρκίας.

§12ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. ... τὸ ὁποῖον, ὡς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος λέγει, εἶναι καὶ ὑπὲρ τῆς Τουρκίας, πολὺ περισσότερον, νομίζω, δικαιοῦται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐνασκήσῃ ἐκείνην τὴν ἐπιῤῥοὴν, ἡ ὁποία ἀπομένει εἰς αὐτὴν πρὸς συνδρομὴν τῶν πληθυσμῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τοσοῦτον ἠδικήθησαν, καὶ οἱ ὁποῖοι τοσοῦτον πιέζονται, ὡς μὴ ὤφειλε, κατὰ τὸν αἰῶνα τοῦτον, ὅστις εἶναι αἰὼν τῆς προόδου, ἐν ᾧ τὸ ζήτημα περὶ οὗ ὡμίλησα, ἐγένετο ἀκριβῶς ἐξ ἀντιθέτου ἀρχῆς, ἐξ ἀρχῆς πιέσεως καὶ ἐκβιάσεως τῆς συνειδήσεως ἑνὸς ἀτόμου τὸ ὁποῖον ἐσκέφθη νὰ λατρεύῃ τὸν Ὕψιστον, τὸ ὑπέρτατον ὄν, εἴτε κατὰ ταύτην τὴν θεωρίαν εἴτε κατ’ ἐκείνην, εἴτε κατὰ τὸ ἓν δόγμα εἴτε κατὰ τὴν ἄλλην θρησκείαν. Βεβαίως εἰς τὴν περίστασιν αὐτήν, τὴν μάλιστα τοιαύτην ἀρχὴν ἔχουσαν, καὶ μάλιστα εἰς σκοπὸν καταχθόνιον ἀποβλέπουσαν, διότι τὸ γεγονὸς αὐτὸ ἥρπασεν ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις εἰς χεῖράς της, ἵνα χρησιμοποιήσῃ ὡς ἀφορμὴν πρὸς κατάργησιν τῶν προνομίων, τὰ ὁποῖα ἀπὸ πολλῶν αἰώνων ὑφίστανται ἐν ταῖς δώδεκα ἐκείναις νήσοις, τὸ γεγονὸς εἶναι τόσον ὕποπτον, ὥστε δύναται νὰ δώσῃ περισσότερα ὅπλα εἰς οἱανδήποτε πρέπουσαν καὶ ἐπιτρεπομένην εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἐνέργειαν.

§13ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δυστυχῶς τὰ ἐκτεθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ὡς ἐν Σύμῃ τελεσθέντα ἐπιβεβαιοῦνται ὑπὸ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ κατ’ ἄλλον τρόπον καὶ ἰδιωτικῶς. Ἐπιβεβαιοῦται, ὅτι, δοθείσης ἀφορμῆς ἐκ τῆς ἁρπαγῆς τοῦ ἐξωμότου Ὀθωμανοῦ ἀπὸ τῆς Σταυροπηγιακῆς Μονῆς διὰ μετημφιεσμένων, ὅπως λέγουσιν αἱ πληροφορίαι, ὑπηρετῶν τῆς ἀρχῆς, εἰσελθόντων καὶ παραβιασάντων τὸ ἄσυλον καὶ τὰ προνόμια τῆς Μονῆς, ἐξ ἀφορμῆς, λέγω, τῆς ἁρπαγῆς τοῦ εἰρημένου ἀπὸ 7 ἢ 8 ἐτῶν ἐξωμότου Ὀθωμανοῦ, τοῦ ἐπιμένοντος νὰ ἦναι χριστιανός...

§14ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι προσήλυτος αὐτὸς, ὄχι ἐξωμότης.

§15ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἴσως ἡ λέξις, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθην, δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀκριβής· προσήλυτος. Οὗτος ἦτο ὑπηρέτης τῆς Μονῆς, ἀπὸ 7 ἐτῶν ἐκεῖ ἐγκατασταθεὶς, καὶ μετὰ ἓν ἢ δύο ἔτη ἀπὸ τῆς εἰσόδου του εἰς τὴν Μονὴν, ἐκ πεποιθήσεως καὶ παρὰ τὰς προτροπὰς, αἵτινες ἐγένοντο αὐτῷ νὰ μὴ σπεύσῃ, αὐτὸς ἐπέμεινε καὶ ἐγένετο χριστιανός. Τοῦτο ἐπέφερε συντάραξιν παρὰ τοῖς Ὀθωμανοῖς, συνελήφθη δὲ καὶ ἐφυλακίσθη, ἀποπεμφθεὶς τῆς νήσου, ἀλλὰ κατόπιν, φαίνεται, κατωρθώθη ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὴν ἐλευθερίαν, καὶ ἐπανῆλθεν εἰς τὴν Μονὴν, ἐμμείνας εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ νὰ γείνῃ χριστιανός. Τελευταῖον, δὲν ἠξεύρω ἐκ τίνος ἀφορμῆς, ἐξηγέρθη πάλιν τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ τοῦ ἀνθρώπου ἐπιμένοντος εἰς τὰς πεποιθήσεις αὑτοῦ, διαιτωμένου δὲ ἐν τῇ Μονῇ, ὅπου ἀπεφάσισεν ἐξ ἀρχῆς νὰ ἐγκαταβιώσῃ, εἰσῆλθον οὗτοι, οἱ, καθὼς λέγεται, μετημφιεσμένοι ὑπηρέται τῆς ἀρχῆς, ἥρπασαν αὐτὸν καὶ τὸν περιήγαγον διὰ τῆς ἀγορᾶς, φυλασσόμενον ὑπὸ χωροφυλάκων, ὅπως ἐπιβιβάσωσιν ἐπὶ ἐμπορικοῦ ἀτμοπλοίου, ἀπερχομένου κατ’ ἐκείνην τὴν ὥραν. Φαίνεται ὅμως, ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν μετήγετο πρὸς ἐπιβίβασιν ὁ ἄνθρωπος οὗτος εἰς τὸ ἀτμόπλοιον, ἐξήγειρε τῶν κατοίκων τὸ αἴσθημα, καί τινες, δύο ἢ τρεῖς, τολμηρότεροι τῶν τοῦ λαοῦ κατώρθωσαν νὰ ἁρπάσωσιν αὐτὸν, ἐν ᾧ ἐπεβιβάζετο, ἀπέκρυψαν αὐτὸν, καὶ μετά τινας ἡμέρας κατωρθώθη δι’ ἄλλου τρόπου ν’ ἀναχωρήσῃ τῆς νήσου. Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ τελευταία ἀφορμὴ, ἡ ἄμεσος τῆς τελευταίας συνταράξεως τῆς νήσου, ἥτις ἀπό τινων ἐτῶν φαίνεται ὅτι δὲν εὑρίσκεται εἰς κανονικὴν κατάστασιν, διότι κατὰ τὰς ἰδιωτικὰς πληροφορίας, αἵτινες ὑπάρχουσι, καὶ ἀπὸ ἐτῶν εἶναι γνωσταὶ καὶ ἐπαναλαμβάνονται, ὑπάρχει φόβος, μήπως τὰ γινόμενα ἐκεῖ σκοπὸν ἔχωσιν ἄλλον ἢ ἐκεῖνον, ὅστις φαίνεται ἀμέσως ἐκ τῶν ἑκάστοτε ἀναφυομένων διενέξεων, σκοπὸν ἔχουσιν ἐπιβουλὴν κατὰ τῶν προνομίων, ἅτινα ἀπὸ αἰώνων σκέπουσι τὰς νήσους ταύτας, τὰς νοτίους σποράδας, τὰς λεγομένας σπογγαλιευτικὰς νήσους. Ἐκ τῆς ἀφορμῆς ταύτης, λέγουσιν, ἐγένετο ὁ θόρυβος περισσότερος καὶ ἐπανειλημμένως ηὐξήθη ἐν τῇ νήσῳ ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ. Κατ’ ἀρχὰς ἡ ἐπιτόπιος διοίκησις, ἴσως διότι δὲν ἠσθάνετο, ὅτι ἔχει παροῦσαν ἱκανὴν δύναμιν, ἐσιώπησεν ἐντελῶς τὸ γεγονὸς, ἀλλ’ ὅτε μετά τινας ἡμέρας ἀπεβιβάσθη ἀπόσπασμα 50 ἢ 60 στρατιωτῶν, ἐλθὸν ἐπὶ πλοίου πολεμικοῦ, ἤρχισε καὶ συνελάμβανε καὶ ἐνήργει τὰς καταδιώξεις, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ βήματος πρὸ ὀλίγου, ἐγένοντο δὲ συλλήψεις καὶ αὐτῶν τῶν δημογερόντων, οἵτινες κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὅν ἐτελέσθη ἡ πρᾶξις, δὲν ἦσαν ἐν τῇ ἀρχῇ, ἀλλ’ ἐν τῷ μεταξὺ ἐξελέχθησαν, καὶ οἵτινες κατὰ τὰς ἰδιωτικὰς πληροφορίας, τὰς περιελθούσας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, δὲν προσεκλήθησαν κἂν ὑπὸ τῆς ἀρχῆς, ὅπως βοηθήσωσιν αὐτὴν εἰς καταδίωξιν τῶν ἐνόχων, ἢ εἰς ἀνακάλυψιν τοῦ ἀπελευθερωθέντος. Ἐπῆλθε λοιπὸν θόρυβος καὶ ἐξακολουθεῖ ἡ ἀνησυχία, ἀφοῦ μάλιστα εἰσῆλθεν εἰς τὴν νῆσον καὶ νέα στρατιωτικὴ δύναμις. Εἶπον πρὸ μικροῦ, ὅτι κρατεῖ αὕτη ἡ πεποίθησις ἐν τῇ νήσῳ, ὅτι τεκταίνεται ἐπιβουλὴ κατὰ τῶν προνομίων τῆς Σύμης, κατὰ τῶν προνομίων πασῶν τῶν νήσων ἐκείνων, καὶ ἕνεκα τούτου, φαίνεται, ἠναγκάσθησαν νὰ ἐκδώσωσιν ἀναφορὰς πρὸς τοὺς προξενικοὺς πράκτορας τῶν τριῶν Δυνάμεων, Γαλλίας, Ἀγγλίας καὶ Ῥωσσίας, οἵτινες ὅμως, ὡς λέγεται, εἰς οὐδὲν διάβημα προβάντες ἐπὶ τόπου, ἀνήνεγκον τὸ πρᾶγμα εἰς τοὺς ἐν Κωνσταντινουπόλει πρεσβευτάς. Ταῦτα εἶναι γενικῶς γνωστά. Βεβαίως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν δύναται ἢ νὰ παρακολουθήσῃ μετὰ προσοχῆς τὰ γινόμενα, εἴτε ταῦτα ἀποτελοῦσι θόρυβον ἁπλοῦν, ταραχὴν καὶ κίνδυνον τῆς ἐν τῇ νήσῳ τάξεως, διότι ὀφείλει καὶ εἰς ταῦτα νὰ προσέχῃ, ἀλλ’ ἔτι μᾶλλον ἂν ταῦτα ἔχωσι χαρακτῆρα γενικώτερον, ὁποῖον παριστῶσιν οἱ ἐν τῇ νήσῳ, ὅτι ἔχουσι, χαρακτῆρα ἐπιβουλῆς κατὰ τῶν προνομίων, διότι τότε ἡ ὑπόθεσις μεταλαμβάνει σπουδαιότητος εὐρυτέρας, ἥτις βεβαίως προκαλεῖ τὴν προσοχὴν ἁπασῶν τῶν Δυνάμεων ἐν Εὐρώπῃ, τῶν δικαιουμένων νὰ ἐξετάσωσι περὶ τοῦ καθεστῶτος, τοῦ ἐκ τῶν προνομίων ἐν ταῖς νήσοις ταύταις προκύπτοντος, καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχει βεβαίως καθῆκον νὰ μὴ παραλείψῃ τι τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς αὐτήν.

§16ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους;

§17ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Περὶ Ἑλλήνων ὑπηκόων, — δι’ αὐτὸ ἠρώτησα τὸν ἐπερωτήσαντα συνάδελφον περὶ τῆς χρονολογίας τῆς ἐπιστολῆς, διότι ἐγὼ ἔχω ἐπιστολὴν ἐξ αὐτῆς τῆς Σύμης, ἰδιωτικὴν ὅμως, ἀνδρὸς κρατίστου ἐν τῇ νήσῳ...

§18ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποίας ἡμερομηνίας εἶναι;

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τῆς 2 ἱσταμένου, μεθ’ ὑστερογράφου ὅμως. Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐπιστολῆς ταύτης δὲν φαίνεται, ὅτι ἐγένετο σύλληψις Ἑλλήνων ὑπηκόων, ἐπίσημον δὲ πληροφορίαν περὶ τοιαύτης συλλήψεως δὲν ἔχω, καίτοι ἔχω ἐπισήμους ἐκθέσεις τῆς 3 Φεβρουαρίου, ἀλλ’ ὄχι ἐκ Σύμης, ἐκ Ῥόδου. Ἐν Ῥόδῳ ὑπάρχουσι φυλακισμένοι οἱ δημογέροντες τῆς νήσου Σύμης, ἄνθρωποι ἐκ τῶν προκρίτων. Ἀλλὰ πληροφορίας, ὅτι συνελήφθησαν Ἕλληνες πολῖται καὶ ἐφυλακίσθησαν, δὲν ἔχω. Βεβαίως, ἂν τοιοῦτόν τι εἶχε συμβῆ, καὶ εἶχε φθάσει ἡ περὶ αὐτοῦ εἴδησις εἰς τὴν Ρόδον, ὄχι δι’ ἐκθέσεως ταχυδρομικῆς, ἀλλὰ τηλεγραφικῶς ὁ πρόξενος ἤθελεν ἀναφέρει περὶ τούτου· τοιαύτην ὅμως πληροφορίαν δὲν ἔχω.

§20ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Τὰ ὀνόματα τῶν κρατουμένων τὰ ἔχετε;

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως. Τὸ ὄνομα, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κ. ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς Βουλευτὴς, τὸ ἔχω ἐνταῦθα εἰς τὴν ἰδιαιτέραν ἐπιστολήν. Ἐνταῦθα ἀναφέρεται ὁ ἰατρὸς Χαρίλαος Γκίμος καὶ εἷς ἄλλος, Δημοσθένης Χαβιαρᾶς, ἀλλ’ ἀναφέρεται διὰ νὰ δειχθῇ, ὅτι τρέχουσι κίνδυνον.

§22ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ συλληφθῶσι;

§23ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅτι τρέχουσι κίνδυνον· δὲν δύναμαι νὰ εἴπω περισσότερα. Περὶ παθήματος αὐτῶν οἱουδήποτε, περὶ συλλήψεως, οὐδὲν γινώσκω. Ἐννοεῖται, ὅτι ταύτας τὰς πληροφορίας ἔχοντες, ἐσπεύσαμεν καὶ θέλομεν σπεύσει νὰ συμπληρώσωμεν αὐτάς. Καὶ πάλιν δ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδὲν μὲν θέλομεν παραλείψει καθῆκον ἀπέναντι τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν, τοὺς ὁποίους ἔχομεν δικαίωμα καὶ ἀπ’ εὐθείας νὰ ὑπερασπίσωμεν, ἀλλὰ βεβαίως καὶ οὐδὲν ἐξ ἐκείνων τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἐν ᾗ περιπτώσει, ὡς προεῖπον, τὸ ζήτημα μεταλάβῃ τοῦ γενικοῦ ἐκείνου χαρακτῆρος, τοῦ σπουδαίου, τοῦ πολιτικοῦ, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει ἐξέτασιν περαιτέρω τῆς ὑποθέσεως ὑπὸ τῶν εὐρωπαϊκῶν Δυνάμεων.

§24ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Διὰ τὰς λυπηρὰς εἰδήσεις, τὰς ὁποίας ἀνήγγειλεν εἷς τῶν κυρίων συναδέλφων καὶ τὰς ὁποίας ἐπεκύρωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἔχω καὶ ἐγὼ ἐπιστολὴν ἀνδρὸς, ὅστις στενῶς συνδέεται μετὰ τῆς νήσου Σύμης καὶ ἔχει ἀκριβεστάτας πληροφορίας. Ἀτυχῶς εἶναι ἀληθέστατα οὐ μόνον ὅσα ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀλλὰ καὶ ἡ σύλληψις Ἑλλήνων ὑπηκόων, οὓς ὀνομαστὶ ἐνταῦθα ἀναφέρει, (ἐπιδεικνύει τὴν ἐπιστολὴν) ὅτι κρατοῦνται ἐν ταῖς φυλακαῖς τῆς Ρόδου, πρόκειται δὲ περὶ τῶν αὐτῶν προσώπων, τὰ ὀνόματα τῶν ὁποίων ἀπήγγειλεν ὁ ἀξιότιμος κ. Παπαμιχαλόπουλος, ἐκτὸς δύο ἢ τριῶν, τὰ ὁποῖα περιπλέον ἀναφέρει ἡ πρός με ἐπιστολή. Ἡ βεβαίωσις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔκαμεν εἰς τὴν Βουλήν, μᾶς καθιστᾷ ἀρκετὰ ἀσφαλεῖς, ὅτι θέλει ἐπιδιωχθῆ ἡ ὑποστήριξις τῶν συμφερόντων καὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων. Τὸ δικαίωμα τῆς ὑποστηρίξεως ταύτης ἐν γένει νομίζω ὅτι παρέχεται πλῆρες εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἐκ τῆς συνθήκης τοῦ Βερολίνου. Ἐγὼ φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, καὶ ἡ Βουλὴ βεβαίως σύμπασα μετ’ ἐμοῦ, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Ἑλλὰς εἰσῆλθεν εἰς τὸ Βερολίνειον Συνέδριον ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν Ἑλλήνων ἁπάντων, ἔχει ὄχι μόνον τὸ δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ τὸ καθῆκον νὰ προσέρχηται εἰς ὑποστήριξιν τῶν ἀδικουμένων Ἑλλήνων, ὁπουδήποτε καὶ ἂν εὑρίσκωνται οὗτοι τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Δὲν δύναμαι νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ πλέον σήμερον. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐπὶ τοιούτου ἐθνικοῦ ζητήματος ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἔχουσα τὴν ὑποστήριξιν ὁμόθυμον ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς καὶ ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους, θέλει προβῆ εἰς πᾶν διάβημα, τὸ ὁποῖον θέλει συντελέσει εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν τῶν κρατουμένων Ἑλλήνων καὶ εἰς τὴν διατήρησιν τῶν προνομίων, τὰ ὁποῖα εἶναι κεκυρωμένα ἀπὸ αἰώνων ὑπὲρ τῶν νήσων τῶν περὶ τὴν Σύμην.

§25ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ εἰς ἐμὲ ἐγράφη περὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Νομίζω, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι διπλοῦν. Εἶναι ἀναντιῤῥήτως τὸ ζήτημα τῶν προνομίων τῶν Νήσων, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι νέον. Τὸ ζήτημα τοῦτο πολλάκις ἐθίχθη, γνωρίζομεν δὲ καλῶς, πῶς καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἄλλοτε ἀπεσοβήθη ὁ κίνδυνος τῆς ἀφαιρέσεως τῶν προνομίων τούτων. Ἀπεσοβήθη ὁ κίνδυνος διὰ τῆς ἐπεμβάσεως καὶ διὰ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου, ἔχοντος τότε διαφόρους ὑποστηρίξεις, αἵτινες, ἐλπίζω, καὶ σήμερον δὲν θὰ λείψωσιν. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἓν ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον θίγει ἀπ’ εὐθείας ἑλληνικὰ συμφέροντα, καὶ τοῦτο εἶναι ἡ σύλληψις Ἑλλήνων ὑπηκόων, σύλληψις δὲ, ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν οὗτοι ἐπρόκειτο νὰ διεξαγάγωσιν ἐμπόριον μεγάλης ποσότητος σπόγγων, ἐμπόριον ἀνερχόμενον, ὡς ἡ ἐπιστολὴ, ἥτις ἐστάλη εἰς ἐμὲ, διαλαμβάνει, εἰς 150–200 χιλιάδας λιρῶν. Ἐνταῦθα παρίσταταί τι τὸ ἐναντίον κατὰ συμφερόντων καθαρῶς ἑλληνικῶν, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ ἀναμείνῃ ἐκεῖθεν μόνον πληροφορίας, ἀλλὰ νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν λῆψιν τοιούτων πληροφοριῶν, ὅπως ἐγκαίρως φροντίσῃ πρὸς πρόληψιν τῶν ἑλληνικῶν ζημιῶν, αἵτινες ἀπειλοῦνται, ἂν πράγματι δὲν δυνηθῶσι νὰ διεξαγάγωσι τὰς ἐμπορικὰς αὐτῶν πράξεις.

§26ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μὲ συγχωρεῖτε. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ κρίνω καθῆκόν μου νὰ ἐπερωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν ἔχῃ γνῶσιν ἑτέρας ἐνεργείας τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως κατ’ ἀτυχοῦς ἄλλης ἡρωϊκῆς μεγαλονήσου. Ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας καὶ καθ’ ἃ ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὰς ἐφημερίδας, προβαίνει εἰς τὸν μετοικισμὸν πολλῶν χιλιάδων Βεγγαζίων, βαρβάρων ἐξ Ἀφρικῆς Ὀθωμανῶν, εἰς τὴν νῆσον Κρήτην. Ἡ λύμη αὕτη τῆς νήσου Κρήτης εἶναι γνωστὴ ἀπό τινων ἐτῶν. Ἀπὸ ἐτῶν ἔχει ἐπιτραπῆ ἡ εἴσοδος Βεγγαζίων εἰς τὴν χώραν τὴν ἔξωθεν τῶν Χανίων. Οἱ ἄνθρωποι δὲ αὐτοὶ, ἂν δύνανται νὰ ὀνομασθῶσιν ἄνθρωποι τὰ ὄντα ταῦτα, εἶναι οὐ μόνον ἄγριοι καὶ φανατικοί, ἀλλὰ καὶ αἱμοβόροι καὶ λησταί. Ἂν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι διὰ μεγάλου ἀριθμοῦ τοιούτων μετοίκων ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει τὴν μεταβολὴν τοῦ πληθυσμοῦ τῆς νήσου Κρήτης, νομίζω, ὅτι ὁ κίνδυνος εἶναι μέγας· ἀλλὰ δικαίωμα τοιοῦτον δὲν ἔχει εἰς νῆσον, ἥτις κέκτηται προνόμια διὰ συμβάσεων ἀνεγνωρισμένα, διότι ῥητῶς ἡ συνθήκη τοῦ Βερολίνου ἀνεγνώρισε τὴν σύμβασιν τῆς Χαλέπας καὶ τὰ δικαιώματα τῶν Κρητῶν, τὰ κτηθέντα διὰ τοσούτων αἱμάτων, τὰ ὁποῖα γνωρίζει σήμερον ὁλόκληρος ὁ κόσμος. Δὲν προβαίνω εἰς συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος. Ἀπεκδέχομαι πληροφορίας παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ σοβαρὸν τοῦτο θέμα, ἐφ’ οὗ θὰ ἐπανέλθω ἐν καιρῷ.

§27ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἠξεύρω, ἂν τοιαύτας προθέσεις τυχὸν ἔχωσιν αἱ τουρκικαὶ ἀρχαὶ ἐποικίσεως Βεγγαζίων ἐν Κρήτῃ, εἶναι ὅμως βέβαιον, ὅτι ὑπάρχει ἐκεῖ ἀπό τινων ἐτῶν παροικία τις Βεγγαζίων, ἡ ὁποία μέχρι τοῦδε, καίτοι ἀπὸ πολλῶν ἐκτελουμένου τοῦ ἐποικισμοῦ, μόλις ἔφθασε ν’ ἀποτελέσῃ περίπου 500 οἰκογενείας καθ’ ἅπασαν τὴν νῆσον. Φαίνεται, ὅτι ὑπῆρξεν ἐποχὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπεκράτησεν ἡ ἰδέα τοῦ ἐποικισμοῦ Βεγγαζίων ἐν Κρήτῃ καὶ ἐπεδιώχθη συστηματικῶς πρὸ ἐτῶν, ἀλλ’ ἀπέτυχε, διότι οἱ Βεγγάζιοι, μεταβάντες πολυάριθμοι εἰς τὴν νῆσον καὶ ἐστερημένοι παντὸς ἐφοδίου, δὲν ὑπῆρξε δυνατὸν νὰ διαμείνωσιν ἐν αὐτῇ, τάχιστα δὲ ἀπήρχοντο, ἀπολείποντες ἐλάχιστα λείψανα τοῦ πρώτου ἀριθμοῦ τῶν ἐποίκων. Ἀλλά τινες τῶν ἐποικισθέντων ἐκεῖ κατωρθώθη βαθμηδὸν ν’ ἀποκτήσωσι μικράν τινα περιουσίαν, μικράν τινα ἐργασίαν, καὶ ἐγκατεστάθησαν ὁριστικῶς. Οὗτοι δὲ, ὡς εἶπον, μετὰ τῶν τελευταῖον μεταβάντων εἰς τὴν νῆσον, φαίνεται, ὅτι ἀποτελοῦσιν ἐν συνόλῳ ἀριθμὸν 500 οἰκογενειῶν. Τελευταῖον, πρὸ τριμηνίας περίπου, ἐγένετο εἴσοδός τις Βεγγαζίων εἰς τὴν νῆσον, ἀλλ’ ὄχι πολυάριθμος, ἥτις προὐκάλεσε φυσικῶς τὴν ἐξέτασιν τοῦ θέματος· ἡ ἐξέτασις δὲ ἀπέληξεν εἰς τοῦτο, ὅτι δὲν φαίνεται ἐπὶ τοῦ παρόντος ὑπάρχων κίνδυνος, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν οὐδεμία ἀφορμὴ ἀνησυχίας, οὐδὲ ἐρεύνης περαιτέρω περὶ τῆς παρουσίας αὐτῶν ἐκεῖ. Ὑπάρχει μάλιστα πεποίθησις, ὅτι καὶ οὗτοι, οἱ ἐναπομείναντες, οἱ πλεῖστοι μετὰ μικρὸν θέλουσι λάβει τὴν πρὸς τὴν πατρίδα των ἄγουσαν.

§28ΡΙΚΑΚΗΣ. Αἱ ἰδιωτικαὶ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχομεν, δυστυχῶς δὲν ἀνταποκρίνονται εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐκεῖθεν. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐταράχθη τὸ καθεστὼς τελευταῖον ἐν Κρήτῃ, δηλαδὴ ἀπὸ τριῶν ἐτῶν, ἤρχισεν ἐκ νέου ἡ ἐποίκισις τῶν Βεγγαζίων ἐν Κρήτῃ, διότι αἱ ἐπαρχίαι, τὰς ὁποίας κατοικοῦσιν, ὁ ἀριθμὸς, ὁ ὁποῖος εἰς ἑκάστην ἐπαρχίαν διανέμεται, ἡ προσπάθεια τοῦ νὰ τοὺς ἀποκαταστήσωσι διὰ παραχωρήσεως γαιῶν καὶ ἄλλων μέσων ἀποκαταστάσεως, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι δὲν εἶναι τυχαία ἡ μετοίκισις ἀλλ’ εἶναι πολιτικὸς σκοπὸς συνδεόμενος μὲ τὰ τελευταῖον λαβόντα χώραν, καὶ ἀποβλέπουσιν εἰς τὸ νὰ ἐξυπηρετήσωσι τὸ νέον μέτρον, τοῦ νὰ ἰσοπεδώσωσι καὶ ἐξισώσωσι τὴν νῆσον ἐκείνην μὲ τὰς λοιπὰς τουρκικὰς ἐπαρχίας. Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἁπλοῦν, καὶ θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὸ λάβῃ ὑπὸ τὴν ἔποψιν αὐτὴν, καὶ ἐπειδὴ τὸ δικαίωμα τῆς νήσου στηρίζεται εἰς τὴν σύμβασιν τῆς Χαλέπας, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχει δικαίωμα δυνάμει τῆς συνθήκης τοῦ Βερολίνου ν’ ἀπευθύνῃ παραστάσεις πρὸς τὴν Ὀθωμανικὴν Κυβέρνησιν, θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαιοτάτην ἔποψιν τὸ ζήτημα καὶ νὰ ζητήσῃ νεωτέρας πληροφορίας· εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι αἱ νεώτεραι πληροφορίαι θὰ ἐπικυρώσωσι τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχομεν· ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δικαιοῦται καὶ εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ποιήσῃ τὰς ἀναγκαίας ἀνακοινώσεις εἰς τὰς εὐρωπαϊκὰς Δυνάμεις μετὰ τῆς σπουδαιότητος ἐκείνης, ἥτις ἁρμόζει εἰς τὸ ζήτημα, διότι ὁ σκοπὸς τῆς Ὀθωμανικῆς Κυβερνήσεως εἶναι καθαρῶς πολιτικός.

§29ΝΑΥΠΛΙΩΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐσκόπουν νὰ ἐπανέλθω εἰς τὸ ἐπεισόδιον, περὶ οὗ χθὲς ἔκαμα λόγον, ἀναμένων τὴν ἐπ’ αὐτοῦ ἐνέργειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τοῦ παρεκτραπέντος δικαστικοῦ λειτουργοῦ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ σήμερον ἀνέγνων ἐν τῇ «Παλιγγενεσίᾳ» ὁλόκληρον ἄρθρον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπιφυλάσσομαι νὰ καταγγείλω τὸν ἐκδότην, ὅστις, καθὸ ἀδελφὸς τοῦ δικαστοῦ ἐκείνου, ἀναιδῶς ψεύδεται, ὑβρίζων με καὶ συκοφαντῶν, κρίνω καθῆκόν μου νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον μετὰ λύπης εἶδον ἐν τῷ αὐτῷ φύλλῳ δήλωσίν τινα ἐνόρκων τινῶν, δικαιολογούντων τὴν πρός με συμπεριφορὰν τοῦ προεδρεύοντος δικαστοῦ καὶ βεβαιούντων, ὅτι δῆθεν καθ’ ἣν στιγμὴν συνέβη τὸ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ εἰρημένου δικαστοῦ ἐπεισόδιον εἶχεν ἀρχίσει ἡ συνεδρίασις, ὅτι τὰ ὀνόματα αὐτῶν εἶχον ἐκφωνηθῆ καὶ ὅτι ἀπετέλουν μέρος τοῦ δικαστηρίου, ἐνῷ τοῦτο εἶναι ψευδέστατον. Πρὸς ἀπόδειξιν δὲ τούτου θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ προκαλέσῃ δήλωσιν τοῦ εἰσαγγελεύοντος ἀντεισαγγελέως κ. Καψάλη καὶ τῶν συνέδρων τοῦ Κακουργιοδικείου, ἐξ ἧς θέλει ἀποδειχθῆ ἡ ἀλήθεια, καὶ ὅτι τὰ παρ’ ἐμοῦ χθὲς ἀνακοινωθέντα εἰς τὴν Βουλὴν ἦσαν ἀκριβῆ, ἡ δὲ βεβαίωσις τῶν ὑπογραψάντων τὴν ἐν τῇ «Παλιγγενεσίᾳ» δήλωσιν ἐνόρκων δὲν εἶναι ἀκριβής, ὡς δὲν εἶναι ἀκριβὲς οὐδὲν τῶν ἐν τῷ φύλλῳ τούτῳ γραφέντων περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, καὶ νὰ διατάξῃ τὴν ἐνέργειαν ἀνακρίσεων κατὰ τῶν εἰρημένων ἐνόρκων, διότι οὗτοι δὲν εἶχον λάβει μέρος εἰς τὴν συνεδρίασιν, οὔτε τὰ ὀνόματα αὐτῶν εἶχον ἐκφωνηθῆ. Μόλις εἶχον ἀνέλθει ἐπὶ τῆς ἕδρας ὁ πρόεδρος, ὁ εἰσαγγελεὺς καὶ οἱ σύνεδροι, ἀμέσως ὑπέβαλα τὴν παράκλησιν, ἂν πράγματι ἐπρόκειτο νὰ ἀναβληθῇ καὶ πάλιν ἡ δίκη, νὰ ἀναβληθῇ, εἰ δυνατόν, ἂν ὄχι διὰ τὴν ἐπιοῦσαν, τοὐλάχιστον δι’ ὀλίγας μόνον ἡμέρας, ὅπως μὴ τυραννῶνται οἱ δυστυχεῖς μάρτυρες, ἐρχόμενοι ἐκ μεμακρυσμένης ἐπαρχίας, ὡς συνέβη καὶ ἄλλοτε, ὅτε εἶχον κληθῆ διὰ τὴν δίκην αὐτήν, ἥτις ἀνεβλήθη. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προκαλέσῃ τὸν εἰσαγγελέα, ὅπως πιστοποιήσῃ ἐπισήμως τὴν ἀλήθειαν ἐπὶ τοῦ λαβόντος χώραν ἐπεισοδίου, καὶ νὰ διατάξῃ τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν τοῦ τε παρεκτραπέντος δικαστοῦ καὶ τῶν ψευδῆ δήλωσιν ὑπογραψάντων ἐνόρκων.

§30ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅλα θέλουσι διευκρινηθῆ ἐκ τῆς διαταχθείσης ἐξετάσεως, μετὰ τὸ πέρας τῆς ὁποίας θὰ ἐνεργηθῶσι τὰ δέοντα.

§31ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Ἐπὶ ἐπερωτήσεων, τὰς ὁποίας πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως μηνὸς ἀπηύθυνα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπήντησεν οὗτος εἰς τρεῖς. Ἐπὶ τῶν λοιπῶν δὲν ἔφερε κἀμμίαν δικαιολογίαν περὶ τῶν λόγων τῆς βραδύτητος. Ἀπήντησεν ἀτελῶς ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, ἂν καὶ διατὶ δὲν εἰσέπραξεν ἀπὸ τὰς ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Λαρίσσης, Μύλων–Καλαμῶν καὶ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου τὰς 50 δραχμὰς χρυσᾶς κατὰ πᾶν χιλιόμετρον, αἱ ὁποῖαι ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ δὲν εἶχον ἀνάγκην τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ· εὗρον τὴν ἀπάντησιν ἐν ἐπισήμῳ ἐγγράφῳ. Ἀπὸ τὰς δύο τελευταίας ἑταιρίας εἰσέπραξε 12,000 δραχμῶν, ἤτοι ἐννέα χιλιάδας ἀπὸ τὴν τῶν Μύλων–Καλαμῶν καὶ τρεῖς χιλιάδας ἀπὸ τὴν τοῦ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Ἀλλὰ τὴν εἴσπραξιν ἐδέχθη εἰς νόμισμα χάρτινον, τουτέστιν ἐζημίωσε τὸ Δημόσιον ἄνω τῶν 7,000 δραχμῶν, διότι τὸ φράγκον ἐτιμᾶτο κατὰ τὸ τέλος τοῦ Δεκεμβρίου, ὅτε ἐγένετο ἡ πληρωμή, δρ. 1,60, ὥστε ἐζημιώθη, ὡς εἶπον, τὸ Δημόσιον περίπου 7,000 δραχμῶν (θόρυβος). Ἂν θέλητε, Κύριοι, νὰ ὁμιλήσω καὶ νὰ μοὶ ἀπαντήσητε, ἀναμείνατε νὰ τελειώσω.

§32ΠΑΧΥΣ. Νὰ κάμητε τοὺς λογαριασμούς σας καλλίτερα.

§33ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Ἐθύμωσεν ὁ Κύριος, διότι θίγονται τὰ συμφέροντά του. Λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, τὸ Δημόσιον ἐζημιώθη περὶ τὰς 7,000 δραχμῶν. Ὑποχρεοῦται δὲ εἰς χρυσὸν ἡ ἑταιρία νὰ πληρόνῃ, διότι εἰς χρυσὸν ἐπληρώθη ἀπὸ τὸ Δημόσιον. Δὲν εἰσέπραξεν ὅμως τὸ Δημόσιον ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Συνόρων, καὶ τοῦτο προκύπτει ἀπὸ τῶν πινάκων τῶν εἰσπράξεων τοῦ ἔτους 1892, ἤτοι ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Δεκεμβρίου τοῦ 1892, καὶ κατ’ ἀκολουθίαν ἀποβαίνει περιττὴ ἡ σκόπιμος ἄλλως ἐπιφύλαξις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅπως ζητήσῃ καὶ κομίσῃ πληροφορίας. Κατὰ τὸν πίνακα αὐτὸν εἰσεπράχθησαν ἐκ τοῦ κεφαλαίου Ζʹ ἄρθρου 6, «ἔξοδα συντηρήσεως καὶ ἐπιτηρήσεως τῶν σιδηροδρόμων», 12,000 δραχμαὶ εἰς χάρτινον νόμισμα ἐκ τῶν δύο μικρῶν σιδηροδρομικῶν ἑταιριῶν Ἀγρινίου–Μεσολογγίου καὶ Μύλων–Καλαμῶν, δὲν εἰσεπράχθη δὲ οὐδὲ λεπτὸν ἀπὸ τὴν ἑταιρίαν Πειραιῶς–Λαρίσσης–Συνόρων. Ἀφίνω δὲ τὴν ἀταξίαν, μετὰ τῆς ὁποίας εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐν τοῖς ἐτησίοις πίναξι τὰ ἔσοδα ταῦτα, ὅπερ ἐμφαίνει τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν· διότι, ἐνῷ ὑπὸ τὸν τίτλον αὐτὸν ἔχουσι σημειωθῆ ὡς προϋπολογισθέντα 973,000 δραχ., κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1892 δὲν προβλέπεται κἀνὲν ἔσοδον ἐκ τῶν εἰσπράξεων τούτων. Δὲν εἰσεπράχθη λοιπὸν ἀπὸ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης οὐδὲ λεπτόν. Ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσσης συνίσταται ἀπὸ 424 χιλιόμετρα, ἐκτὸς τῆς διακλαδώσεως Χαλκίδος, Ἰτέας καὶ Στυλίδος. Τὰ 424 ταῦτα χιλιόμετρα μᾶς κάμνουσιν 21,200 δραχμὰς χρυσᾶς· ἂν ὑπολογίσητε—οἱ χρηματισταὶ εἶναι πολλοὶ ἐν τῇ δεξιᾷ πτέρυγι—ἂν ὑπολογίσητε τὸ ἀντιστοιχοῦν χάρτινον νόμισμα πρὸς τὸν χρυσὸν ἔστω καὶ πρὸς 1 καὶ 50 τὸ φράγκον, τὸ πληρωτέον ποσὸν ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 31,800. Ἡ Κυβέρνησις ἄρα δὲν ἐφρόντισε περὶ τούτου, ἐνῷ εἶχε καθῆκον νὰ φροντίσῃ καὶ νὰ τὸ κρατήσῃ μάλιστα ἀπὸ τὰς πληρωμὰς, ἃς κάμνει, ἤτοι εἰς τὰς ἀρχὰς ἑκάστου μηνὸς τὰ ὀφειλόμενα. Τοιουτοτρόπως θ’ ἀπολέσητε, ἐὰν δὲν φροντίσητε, εἰς τὸ ἑξῆς τουλάχιστον, νὰ τὴν εἰσπράξητε, μίαν τοσαύτην πρόσοδον, ἀφοῦ διὰ τόσον περίπου ποσὸν κατηργήσαμεν ἐπιμίσθια ἀξιωματικῶν, ἠλαττώσαμεν μισθοὺς ἀρεοπαγιτῶν, δι’ ἀσήμαντα δὲ σχετικῶς ποσὰ καταδιώκομεν τοὺς φορολογουμένους καὶ ἀποστέλλομεν σμήνη εἰσπρακτόρων μετὰ κουστωδίας στρατιωτικῆς δυνάμεως κατ’ αὐτῶν. Ἐὰν δὲ ἐγκαίρως ἐξ ἄλλου δὲν ἐπιβάλῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὰς ἑταιρίας, ὅπως τὴν πληρωμὴν ἐνεργῶσιν εἰς χρυσὸν, βεβαίως θὰ χάσωμεν τὸ ἥμισυ τοῦ πληρωτέου ποσοῦ. Ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ὅσον ἀφορᾷ τὴν μὴ ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως ἐκ μέρους τῆς ἑταιρίας Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου τοῦ νὰ κατασκευάσῃ σήραγγα εἰς τὰς Σκειρωνίδας Πέτρας, ἀπήντησεν, ὅτι, «ἐπειδὴ ἡ κατάστασις τῆς ἑταιρίας δὲν εἶναι εὐάρεστος, ἐθεωρήσαμεν ἀναγκαῖον νὰ μὴ ἐπιμείνωμεν ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεως, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε». Καὶ τίς ἔδωκεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τὸ δικαίωμα τοῦτο, τοῦ ὑποχρεοῦν ἢ μὴ ὑποχρεοῦν ἑταιρίας εἰς ἐκπλήρωσιν ῥητῶν ὑποχρεώσεων, ἃς ἀνέλαβεν ἀπέναντι τοῦ Κράτους; Καὶ διατὶ τότε δὲν ἐφρόντισεν, ὥστε τὸ ἀντάλλαγμα, τὸ ὁποῖον ἐδόθη εἰς τὴν ἑταιρίαν διὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῆς, νὰ ἀρθῇ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς κοινωνίας; Ἡ κοινωνία ὑπεχρεώθη δι’ αὐξήσεως τῶν κομίστρων καὶ ἀγωγίων κατὰ 25%, τὰ ὁποῖα εἰσπράττει ἀπὸ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1891 ἡ ἑταιρία, καὶ ἀκόμη δὲν ἐπρομήθευσε τὸ ὑλικόν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐλάχιστον· μάλιστα κατὰ τὴν σύμβασιν ὑποχρεοῦται νὰ προμηθεύηται πάντοτε ἐκ τῶν τελειοτέρων ὑλικῶν καὶ τῶν τελευταίων ἐφευρέσεων. Ἀφίνει λοιπὸν τὴν ἑταιρίαν νὰ νέμηται τὴν αὔξησιν τοῦ τιμολογίου, ἀλλὰ νὰ μὴ ἐκπληροῖ τὰς ὑποχρεώσεις της, ὡσανεὶ τοῦτο εἶναι τῆς διακριτικῆς ἐξουσίας αὐτοῦ, καὶ δὲν γνωρίζει, ὅτι ὑπέχει εὐθύνην διὰ τοῦτο, καὶ ὅτι ὑπάρχουσι νόμοι καθιστῶντες ἐνεργὸν τὴν εὐθύνην αὐτήν; Ἀπήντησεν ἀκόμη ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς ἄλλης ἐπερωτήσεώς μου, περὶ τῶν παραλείψεων τῆς ἑταιρίας Μύλων– Καλαμῶν, ἡ ὁποία ὑποχρεοῦται νὰ ἐνεργῇ δὶς τῆς ἡμέρας τὴν συγκοινωνίαν μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Τριπόλεως, ἐὰν δ’ αἱ εἰσπράξεις αὐτῆς ὑπερβῶσι τὸ ποσὸν τῶν 6,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, νὰ πολλαπλασιάσῃ τὴν συγκοινωνίαν. Ἀλλ’ ἡ ἑταιρία, ὡς γνωρίζετε, ἅπαξ τῆς ἡμέρας μόνον ἐκτελεῖ τὴν συγκοινωνίαν· ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς ἑταιρίας δὲν εἶναι ἀνθηρὰ, καὶ διὰ τοῦτο τῇ ἐπέτρεψε νὰ μὴ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑποχρέωσίν της, καὶ ὅτι μάλιστα δὲν ἔχει καὶ μηχανὰς ἐπαρκεῖς καὶ ἐπαρκοῦς δυνάμεως. Τὴν αὐτὴν παρατήρησιν ἐπαναλαμβάνω πρὸς αὐτὸν καὶ ἐπὶ τῇ ἀσυγγνώστῳ παραλείψει του ταύτῃ· δὲν εἶχε κανὲν δικαίωμα νὰ κάμῃ τοιαύτας παραχωρήσεις· ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὴν Βουλὴν τὴν ἄδειαν, ἵνα κάμῃ τὰς παραχωρήσεις ταύτας, καὶ εἶναι ἀξία ἀπορίας ὁμολογουμένως ἡ ἐξαιρετικὴ αὕτη ἐπιείκεια, καὶ κἄτι περισσότερον τῆς ἐπιεικείας, πρὸς τὰς ἑταιρίας καὶ πρὸς τὰς Τραπέζας. Παρατηρῶ σήμερον δύο μεγάλα ἔθνη, τὰ ὁποῖα ἐστηλιτεύθησαν ἐνώπιον τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου δι’ αὐτὰς τὰς παραχωρήσεις, δι’ αὐτὰς τὰς ἐπιεικείας, τὰς ὁποίας ἔκαμαν πολιτικοὶ αὐτῶν ἄνδρες πρὸς ἑταιρίας καὶ πρὸς Τραπέζας, καὶ διὰ τοῦτο εἴδομεν προχθὲς διαπρεπῆ Πρωθυπουργὸν τοῦ ἑτέρου τῶν Κρατῶν τούτων, ἀνακηρύξαντα ὡς πρόγραμμα τῆς Κυβερνήσεως αὑτοῦ ν’ ἀπομακρύνῃ τοὺς χρηματιστὰς ἀπὸ τῆς σχέσεως καὶ τοῦ ἐπηρεασμοῦ τῆς Κυβερνήσεως· καὶ ἡμεῖς σήμερον ἔχομεν Κυβέρνησιν καὶ χρηματιστὰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ, αἱ ἑταιρίαι καὶ Τράπεζαι μᾶς διοικοῦσι, πρὸς αὐτὰς κάμνομεν παραχωρήσεις παντοίας, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς νομίζει, ὅτι τοῦτο εἶναι δικαίωμά του! Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἄλλην ἐπερώτησίν μου, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀτελεῖς ἔδωκε πληροφορίας ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὡς γνωρίζετε, ὑπάρχουσι τιμολόγια, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συμβάσεων, καὶ διὰ τὰ ἀγώγια τῶν ἀνθρώπων καὶ διὰ τὰ κόμιστρα τῶν πραγμάτων καὶ τῶν ζώων. Παραδείγματος χάριν τὰ κόμιστρα τῶν ζώων ἀπὸ Πατρῶν μέχρις Ἀθηνῶν εἶναι 13 δραχμαί· πόσον νομίζετε ὅτι εἰσπράττει ἡ ἑταιρία; Ἑξήκοντα πέντε δραχμάς! Καὶ ἀπὸ Ναυπλίου μέχρις Ἀθηνῶν εἰσπράττει 50 δρ. Παρέστησαν εἰς τὴν ἑταιρίαν τὸ ἄδικον, τὸ ὁποῖον γίνεται, ἀνεφέρθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον μετὰ πολλὰ διέταξε νὰ ἐπιστραφῶσιν εἰς τὸν ἀξιωματικὸν κ. Σχινᾶν τὰ περιπλέον πληρωθέντα· ἀλλ’ ἡ ἑταιρία ἐπέστρεψε πολλοστημόριον ἐξ αὐτῶν· ὁ κ. Σχινᾶς κατήγγειλε τὴν πρᾶξιν εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν, καὶ διὰ τοῦτο διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ δώσῃ πληροφορίας περὶ τοῦ ἀποτελέσματος· ἀλλ’ ἴσως δὲν ἀνεκοινώθη εἰς αὐτὸν ἡ ἐπερώτησις, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀπήντησε, — διότι παρατηρῶ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἐκδηλοῖ τὴν ἐπιθυμίαν νὰ μὴ παραλίπῃ τὸ καθῆκόν του ὡς πρὸς τοῦτο. Ἀλλ’ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπον καὶ ἄλλοτε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τοῦτο, διότι ἡ ἑταιρία ἐξακολουθεῖ πάντοτε ζητοῦσα τὸν αὐτὸν ὑπέρογκον φόρον, καὶ καθὼς γνωρίζετε, οἱ ἄνδρες τῆς δημοσίας δυνάμεως ἐν καιρῷ χειμῶνος, καὶ τὰ κτήνη τοῦ στρατοῦ, ὅταν ὦσιν ἀσθενῆ, μετακομίζονται διὰ τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ ἑπομένως πληρόνει τὸ Δημόσιον τὰ κόμιστρα. Λοιπὸν αὐτὸ τὸ Δημόσιον ὑπεχρεώθη νὰ πληρώσῃ ἑξαπλᾶ κόμιστρα εἰς τὴν ἑταιρίαν, διότι οὕτως ἤθελαν αὕτη, καὶ διότι δὲν εὑρέθη ἀρχή τις ἐν τῷ τόπῳ, ἵνα τὴν ὑποχρεώσῃ νὰ ἐκτελέσῃ τὰς ὑποχρεώσεις της. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι, ὅτε ὑπέβαλον τὴν ἐπερώτησιν, διέταξε νὰ ἐπιστραφῶσιν εἰς τὸν κ. Σχινᾶν τὰ περιπλέον εἰσπραχθέντα. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον ὁ κ. Σχινᾶς, καὶ ἄλλοι ἀξιωματικοὶ καὶ ὁπλῖται ὑπεχρεώθησαν νὰ καταβάλωσι πλείονα· ἐν τῷ γραφείῳ τῆς εἰσαγγελίας, ὅπου ἐπέδωκαν μηνύσεις, ὑπάρχουσι τὰ ὀνόματα αὐτῶν. Ἡ ἀπάθεια δὲ, ἡ ἀφέλεια, μετὰ τῆς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν βλέπει τοιαύτας καταχρήσεις τῆς ἑταιρίας, εἶναι τῷ ὄντι ἀξία παρατηρήσεως. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου, διατὶ καὶ ἐν τίνι δικαιώματι, ἐνῷ διά τε τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως καὶ διὰ προσφάτου νέας τοιαύτης ἡ ἑταιρία τῶν τροχιοδρόμων ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν γραμμὴν καὶ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀκαδημίας, δι’ ὅπερ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐπέτρεψεν αὐτῇ νὰ μεταθέσῃ τὸν σταθμὸν αὐτῆς ἀπὸ τῆς πλατείας τῶν Ἀνακτόρων εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Πανεπιστημίου καὶ νὰ προχωρῇ μέχρις ἐκεῖ ἡ ἀτμήλατος ἁμαξοστοιχία, διατὶ διέταξε τὴν παρεμπόδισιν τῶν ἀρξαμένων ἐργασιῶν τῆς διακλαδώσεως, ἣν καὶ ἐξετέλεσεν ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας; Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἀπαντᾷ. Ἀλλὰ πλὴν τῶν ἐπιζημίων διὰ τοὺς κατοίκους τῶν βορείων συνοικιῶν τῆς πόλεως συνεπειῶν, ἕνεκα τῆς μὴ ἐπεκτάσεως τῆς συγκοινωνίας ταύτης, δὲν εἶναι ἐκτὸς ἐνδεχομένου, ἡ ἑταιρία νὰ κινήσῃ ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου καὶ νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν διὰ τὰς ματαιωθείσας ἐργασίας. Ἀλλὰ δὲν ἐνδιαφέρει τοῦτο τὸν κ. Ὑπουργὸν παντάπασι· δὲν ἐνδιαφέρει αὐτὸν ἐπίσης, ἐὰν στερῶνται πολλαὶ συνοικίαι τῆς πόλεως ἑνὸς μέσου συγκοινωνίας, διὰ τὸ ὁποῖον ῥητὴν ἀνέλαβεν ὑποχρέωσιν καὶ ἀντάλλαγμα ἐπὶ ταύτῃ ἔλαβεν ἡ ἑταιρία.

§34ΡΙΚΑΚΗΣ. Δηλαδὴ ζητεῖτε νὰ ὑπάγῃ διὰ τοῦ ἀτμοῦ.

§35ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Ὄχι διὰ τοῦ ἀτμοῦ πέραν τοῦ σταθμοῦ καὶ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀκαδημίας.

§36ΡΙΚΑΚΗΣ. Τοῦτο ἤθελεν ἡ ἑταιρία νὰ κάμῃ.

§37ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Δὲν ἠξεύρετε πῶς ἔχει τὸ πρᾶγμα, καὶ ἀπαντᾶτε οὕτως. Ἐπιτρέψατε τὴν τοποθέτησιν τῶν γραμμῶν, καὶ ὕστερον μὴ ἐπιτρέψητε εἰς τὴν ἑταιρίαν τὴν χρῆσιν τοῦ ἀτμοῦ. Ἄλλως τε ὁ σιδηρόδρομος τῆς Ἀττικῆς φθάνει μέχρι τῆς πλατείας τῆς Ὁμονοίας· διατὶ δὲν κινεῖ τὸ ἐνδιαφέρον σας ἡ δι’ ἀτμηλάτου ἁμαξοστοιχίας διάσχισις αὕτη τῆς πόλεως καὶ ἡ κατάληψις μάλιστα τῆς δημοτικῆς πλατείας;

§38ΡΙΚΑΚΗΣ. Θέλετε λοιπὸν νὰ ἔλθῃ μὲ τὸν ἀτμὸν καὶ εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας; Ἐλευθέρα Κέρκυρα! (ἱλαρότης). Ἔπρεπε νὰ παραπονεθῆτε δι’ ὅ,τι ἔγεινεν, ὄχι νὰ ζητῆτε νὰ γείνῃ καὶ ἄλλο.

§39ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Δὲν εἶπον διὰ τοῦ ἀτμοῦ. Σεῖς λέγετε τοῦτο, διὰ νὰ στηρίξητε τὴν ἀπόκρουσιν τῆς ἐπεκτάσεως τῆς γραμμῆς. Ἡ ἐπέκτασις τῆς γραμμῆς ἐπεβλήθη εἰς τὴν ἑταιρίαν, γνωμοδοτήσει τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, καὶ δι’ ἄλλον σπουδαῖον λόγον, διὰ νὰ μὴ συναντῶνται δηλαδὴ αἱ ἀτμήλατοι ἁμαξοστοιχίαι μετὰ τῶν ἱππηλάτων, πρὸς πρόληψιν συῤῥάξεων καὶ δυστυχημάτων. Ἄλλως τε εἶναι γνωστοὶ οἱ λόγοι τῆς ἀντιδράσεως· οὗτοι δέον ν’ ἀναζητηθῶσιν εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔκρινεν ἀναγκαῖον ν’ ἀπαντήσῃ παντάπασιν. Ἐπηρώτησα προσέτι τὸν κ. Ὑπουργὸν, διατὶ δὲν ἐκτελεῖται ὁ νόμος, ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἀποζημιώσεις τῶν ἰδιοκτητῶν, τῶν ὁποίων κτήματα κατέλαβον ὁδοὶ ἐπαρχιακαὶ ἢ ἐθνικαὶ, κείμεναι ἐντὸς κωμοπόλεων καὶ χωρίων, ἔνθα δὲν ὑπάρχει διάγραμμα ῥυμοτομίας. Κατὰ τὸν νόμον, ὑποχρεοῦνται οἱ παρόδιοι εἰς ἀποζημίωσιν, μόνον ἐὰν ἐν τῇ πόλει ἢ ἐν τῇ κώμῃ, δι’ ἧς διέρχεται ἡ ὁδὸς, ἐφαρμόζηται διάγραμμα ῥυμοτομίας. Ὅπου δὲ δὲν ἐφαρμόζεται τοιοῦτον, ἐγκεκριμένον ἐννοεῖται διὰ Β. Διατάγματος, κατὰ ῥητὸν ἄρθρον τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας, καταβάλλει τὴν ἀποζημίωσιν τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Καὶ ἀπὸ αὐτὸν τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, διατελοῦντα ἄλλοτε Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐφηρμόσθη κατὰ τὴν ἔννοιαν ταύτην ὁ νόμος, καθὼς καὶ ἀπὸ ὅλους τοὺς ἑκάστοτε Ὑπουργούς. Ἀλλ’ ὁ νῦν κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐναντίον τοῦ νόμου, ταλανίζει τοὺς δικαιούχους καὶ ὑποβάλλει αὐτοὺς εἰς μυρίας περιπετείας, καὶ βεβαίως θὰ τοὺς ἀναγκάσῃ νὰ καταφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια, ἐνώπιον τῶν ὁποίων ἐξάπαντος θὰ δικαιωθῶσι. Καὶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἠθέλησε νὰ δώσῃ κἀμμίαν ἀπάντησιν. Παρεκάλεσα τέλος τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοὶ εἴπῃ, ποίαν πρόνοιαν ἔλαβεν, ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος περὶ τελῶν ἀγκυροβολίας, ὡς ἐβαπτίσαμεν τώρα τὰ δικαιώματα τῆς τῶν πλοίων προσορμίσεως, ποίαν πρόνοιαν ἔλαβε πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν λιμενικῶν ταμείων ἀπέναντι τῶν ἀξιώσεων τῶν μισθωτῶν τῶν λιμενικῶν φόρων ἐν γένει, διότι, ὡς ἠξεύρετε, εἰς τὰς σταφιδοπαραγωγοὺς ἐπαρχίας τὰ δικαιώματα ταῦτα τῆς προσορμίσεως καὶ οἱ λοιποὶ λιμενικοὶ φόροι, οἱ ὁποῖοι εἰσπράττονται δι’ ἐκμισθώσεως, ἐνοικιάζονται κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ Ἰουλίου, διαρκούσης τῆς μισθώσεως μέχρι τέλους Ἰουνίου τοῦ ἐπιόντος ἔτους. Ἐπειδὴ δὲ ἀπὸ 1ης τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους ἀφῃρέθη ἀπὸ τὰ λιμενικὰ ταμεῖα καὶ ὑπήχθη εἰς τὸ Δημόσιον ὁ ἐπὶ τῶν προσορμίσεων τοῦ πλοίου φόρος, οἱ ἐνοικιασταὶ τῶν λιμενικῶν φόρων θὰ ἔχωσιν ἀξιώσεις διὰ τὸ μέχρι τέλους Ἰουνίου διάστημα. Διὰ τοῦτο προὐκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν ν’ ἀπαντήσῃ, ποίαν πρόνοιαν ἔλαβε πρὸς ἀπόσβεσιν τῶν ἐπιζημίων διὰ τὰ λιμενικὰ ταμεῖα συνεπειῶν, ἕνεκα τῶν δικαίων καὶ νομίμων ἀξιώσεων τῶν ἐνοικιαστῶν, ἃς οὗτοι πάντως θὰ ἐγείρωσι κατὰ τῶν λιμενικῶν ταμείων, καὶ τὰ λιμενικὰ ταμεῖα θ’ ἀναγκασθῶσι νὰ στρέψωσι τὰς ἀγωγὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑπαίτιον τῆς στερήσεως ταύτης τῶν φόρων. Ταῦτα εἶχον, κύριε Πρόεδρε, νὰ παρατηρήσω, καὶ ἂν εὐαρεστῆται, ἂς ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§40ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς ὡμίλησε περὶ παραλείψεως καθήκοντος καὶ περὶ ἐκτελέσεως καθήκοντος. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Βουλὴ ἅπασα ἀναγνωρίζει πλήρη ἁρμοδιότητα εἰς τὸν κ. Βουλευτήν, ἵνα περὶ παραλείψεως καὶ ἐκτελέσεως καθηκόντων ἀσχοληθῇ. Ὅσον ἀφορᾷ ἐμὲ, νομίζω ὅτι ἀπήντησα, κατὰ τρόπον ἱκανοποιητικὸν εἰς τὰς ἐρωτήσεις, τὰς ὁποίας πρὸς ἐμὲ ἀπηύθυνεν. Εἰς τὴν πρώτην ἐρώτησιν ἀπήντησα, ὅτι ἡ ὑπηρεσία μὲ ἐπληροφόρησεν, ὅτι ἐφηρμόσθησαν αἱ διατάξεις τοῦ νόμου ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης καὶ τὴν καταβολὴν τοῦ ποσοῦ, περὶ οὗ ἐγένετο λόγος. Μετὰ τὰς σήμερον ὑποβληθείσας παρατηρήσεις θὰ ἐξετάσω ἐκ νέου τὸ ζήτημα, καὶ ἂν τυχὸν δὲν κατετέθη τὸ ποσὸν, θέλω διατάξει, ὅπως ληφθῶσι τὰ κατάλληλα μέτρα. Ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν ἦτο, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔλαβεν αὐτὸ καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν, ἀλλ’ ἐὰν ἡ ἑταιρεία συνεμορφώθη μὲ τὸ ἄρθρον δεῖνα καὶ δεῖνα τῆς συμβάσεως. Ἡ ὑπηρεσία μὲ ἐπληροφόρησεν, ὅτι συνεμορφώθη μέχρι τέλους Δεκεμβρίου, καὶ ὑπέβαλον τὴν πληροφορίαν ταύτην. Σήμερον, ὅτε λέγετε, ὅτι τὸ εἰσπραχθὲν ποσὸν, δὲν ἀνταποκρίνεται κατὰ πάντα εἰς τὰ δικαιώματα τῆς Κυβερνήσεως, θέλω πάλιν ἐξετάσει, καὶ ἂν ἡ παρατήρησίς σας ἦναι βάσιμος, βεβαίως θέλω φροντίσει, ὅπως εἰσπραχθῇ τὸ ποσόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ἐγὼ οὐδέποτε εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἕνεκα τῆς κακῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς ἑταιρίας ἀπήλλαξα αὐτὴν τῆς ὑποχρεώσεως, ἣν εἶχεν ἀναλάβει. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι δύο ὑποχρεώσεις εἶχεν ἀναλάβει· ὅτι εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς μεγάλας δαπάνας πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς πρώτης, δηλ. πρὸς ἐπαύξησιν τοῦ ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβε νὰ κομίσῃ, διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἦτο πρέπον νὰ ἐκβιάσῃ αὐτὴν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς δευτέρας, καθόσον εἶναι βεβαία ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐκτελέσασα τὴν πρώτην ἡ ἑταιρία, ἤθελε προβῆ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν καὶ τῆς δευτέρας ὑποχρεώσεως. Ὡς πρὸς τὰ κόμιστρα, τὰ ὁποῖα, ὡς παρατηρεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, εἰσεπράχθησαν καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ τιμολογίου, εἶπον ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον, πληροφορηθὲν ὅτι ἐγένοντο τοιαῦται εἰσπράξεις, δι’ ἐγγράφου του ἐπέβαλεν εἰς τὴν ἑταιρίαν, ὅπως συμμορφωθῇ πρὸς τὸ τιμολόγιον αὐτῆς, καὶ ἐπιστρέψῃ τὰ ἐπὶ πλέον εἰσπραχθέντα. Ὡς πρὸς τὴν ἑταιρίαν τῶν τροχιοδρόμων, ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος αὐστηρῶς λίαν κρίνει τὰ τῶν σιδηροδρομικῶν ἑταιριῶν, λίαν ἐπιεικῶς φαίνεται ὅτι κρίνει τὰ τοῦ τροχιοδρόμου.

§41ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Παντάπασιν.

§42ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἠξεύρω ποίους λόγους ὁ κ. Βουλευτὴς ἔχει, ἵνα τοσαύτην συμπάθειαν εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν ἱπποσιδηροδρόμων ἐπιδείξῃ. Ἐννοεῖται ὅτι εἶναι πιθανὸν νὰ νομίζῃ, ὅτι αἱ ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας ἡ ἑταιρία αὕτη παρέχει, εἶναι ἀνώτεραι τῶν ὑπηρεσιῶν, τὰς ὁποίας παρέχουσιν αἱ σιδηροδρομικαὶ ἑταιρίαι. Τοῦτο εἶναι κρίσις ἰδική του, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ, ἐννοεῖται, δὲν ἐπεμβαίνω.

§43ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§44ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἔκαμα παραχωρήσεις εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν ἱπποσιδηροδρόμων, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας, ἐναντίον τῆς ἀπαιτήσεώς της, ἠμπόδισα τὴν προέκτασιν· εὗρον μάλιστα τὴν προέκτασιν γενομένην ἄνευ ἀδείας ἰδικῆς μου, καὶ ἐσταμάτησα αὐτὴν, διότι ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραχωρηθῶσιν ἐν τῇ πόλει Ἀθηνῶν δικαιώματα εἰς τὴν ἑταιρίαν ταύτην, χωρὶς κἂν ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ νὰ ἐρωτηθῇ, ὅταν εἰς τοὺς δρόμους τοὺς δημοτικοὺς πρόκηται νὰ ἐγκαταστήσῃ τὰς γραμμὰς αὐτῆς, καὶ ἔχων τὴν ἰδέαν αὐτὴν, ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐμποδίσω τὴν προέκτασιν. Δὲν παρέλιπον λοιπὸν ἐκτέλεσιν ὑποχρεώσεως, ἀλλὰ πρὸς τὸ συμφέρον τῶν κατοίκων ἠμπόδισα ἐκτέλεσιν, ἣν ἐπεζήτει ἡ ἑταιρία· ἀφίνω δ’ ὑμῖν νὰ κρίνητε τὰ τῆς συμπαθείας τοῦ κ. Βουλευτοῦ πρὸς τὴν ἑταιρίαν τῶν ἱπποσιδηροδρόμων. Ὡς πρὸς τὰς ἄλλας ἐπερωτήσεις αὐτοῦ, βεβαίως, ἐὰν δὲν ἀπήντησα μέχρι τοῦδε, τοῦτο σημαίνει, ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις αὗται δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀκόμη μετὰ τῶν ἄλλων. Θὰ ἐξετάσω, καὶ εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν θὰ προσπαθήσω ἵνα ἀπαντήσω εἰς τὰς ὑποβληθείσας ἐπερωτήσεις.

§45ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, συνειθισμένος, φαίνεται, νὰ μὴ ἐνδιαφέρηται παρὰ δι’ ἐκεῖνα μόνον τὰ πράγματα ἢ τὰς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους, μὲ τὰς ὁποίας τὸν συνδέουσιν ἰδιαίτερα συμφέροντα καὶ κρίνων προφανῶς ἐκ τῶν ἰδίων τὰ ἀλλότρια...

§46ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἆ! ἆ!

§47ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. .. ἠθέλησε νὰ μοὶ ἀπευθύνῃ μομφὴν, ὡς ἐνδιαφερομένῳ ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας τῶν ἱπποσιδηροδρόμων καὶ καταφερομένῳ κατὰ τῶν ἄλλων σιδηροδρομικῶν ἑταιριῶν. Ἐγὼ δὲν ἠθέλησα νὰ ὑπερασπισθῶ τὴν ἑταιρίαν τῶν ἱπποσιδηροδρόμων, τοὐναντίον ἠθέλησα καὶ ἐπιμένω νὰ τῇ ἐπιβληθῇ ἡ ἐκπλήρωσις τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν. Εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν ἱπποσιδηροδρόμων δὲν ἐπετρέπετο νὰ μεταφέρῃ τὸν σταθμὸν τῆς πλατείας τῶν ἀνακτόρων εἰς τὴν πλατεῖαν τοῦ Πανεπιστημίου διότι δὲν τῇ ἐπετρέπετο νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ ἀτμοῦ. Ἡ Κυβέρνησις ἡ παρελθοῦσα τῇ ἐπέτρεψε τοῦτο, μετὰ ἠτιολογημένην γνώμην τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων, ὑπὸ τὴν ὑποχρέωσιν,—ἀκούσατέ το καλὰ,—ὑπὸ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν γραμμὴν καὶ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀκαδημίας, ὑποχρέωσιν, ἣν εἶχεν ἀναλάβει καὶ διὰ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως καὶ τὴν ὁποίαν οὔπω ἐξεπλήρωσε. Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἄλλας ὑποχρεώσεις εἶχεν ἀναλάβει ἀρχικῶς ἡ ἑταιρία, ὡς τὴν μέχρι Κηφισσίας ἐπέκτασιν τῆς γραμμῆς, τὴν δ’ ἐκπλήρωσιν τῶν τοιούτων ὑποχρεώσεων εἶχον ἐπιδιώξει ἄλλοτε, ὡς ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, εἰς ἣν διετέλουν, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθησαν αἱ εἰσηγήσεις μου ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν. Ταῦτα δὲ ἀποδεικνύουσιν ἀναντιῤῥήτως καὶ παρ’ αὐτοῖς ἀκόμη τοῖς μὴ καλῆς πίστεως, ὅτι ἐξίσου αὐστηρὸς καὶ δίκαιος εἶμαι πρὸς ἁπάσας τὰς ἑταιρίας, τοῦθ’ ὅπερ δὲν συμβαίνει δυστυχῶς εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, πρὸ μικροῦ ὁμολογήσαντα τὰς γενομένας παραχωρήσεις καὶ παραβλέψεις πρὸς τὰς σιδηροδρομικὰς ἑταιρίας ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς κοινωνίας. Ἐντεῦθεν λοιπὸν προκύπτει ἀριδήλως,—τὸ ἐπαναλαμβάνω χωρὶς νὰ περιμένω ἀντίῤῥησιν,—ὅτι οὐχὶ συμπάθεια ἢ ἐπιείκεια πρὸς τὴν ἑταιρίαν μὲ κινεῖ, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ἐπιθυμία πρὸς ἀκριβῆ ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της, ἐπὶ ζημίᾳ ἴσως αὐτῆς, ἀλλ’ ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν κοινῶν. Καὶ διὰ τοῦτο σᾶς εἶπον, ὅτι, ἐὰν ἦτο ἐπωφελὴς εἰς τὴν ἑταιρίαν ἡ γραμμὴ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀκαδημίας, δὲν ἤθελε τὴν θεωρήσει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἡ τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου, ὡς ὑποχρέωσιν, ἵνα διὰ τὴν δοθεῖσαν ἄδειαν τῆς μεταθέσεως τοῦ σταθμοῦ λάβῃ ὡς ἀντάλλαγμα τὴν ἐπέκτασιν τῆς γραμμῆς ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀκαδημίας. Ὥστε οἱ ὑπαινιγμοί, οὓς ἠθέλησε νὰ κάμῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, δὲν δύνανται νὰ ἔχωσι καμμίαν ἀξίαν, καὶ μοὶ παρέχουσιν εὐλόγως τὸ δικαίωμα νὰ στρέψω αὐτοὺς κατ’ αὐτοῦ.

§48ΠΑΧΥΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ σύμβασις τῶν ἱπποσιδηροδρόμων λέγει, ὅτι αἱ μηχαναὶ αὐτῆς πρέπει νὰ ἦναι ἄνευ καπνοῦ καὶ ἄνευ θορύβου. Πῶς ἐπιτρέπεται λοιπὸν εἰς τὴν ἑταιρίαν ταύτην νὰ διέρχηται τὴν λεωφόρον τοῦ Πανεπιστημίου μὲ καπνὸν καὶ μὲ ἀρκετὸν θόρυβον;

§49ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐγὼ παρακαλῶ νὰ μοὶ εἴπητε, πῶς ἐπιτρέπεται εἰς τὴν ἑταιρίαν τῶν σιδηροδρόμων Ἀττικῆς μὲ καπνὸν καὶ μὲ θόρυβον νὰ διατρέχῃ τὴν ὁδὸν τὴν παρὰ τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας;

§50ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Καὶ κατέλαβε καὶ ὁλόκληρον πλατεῖαν.

§51ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἴσως ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης νομίζει, ὅτι ἡ συνοικία αὕτη εἶναι δημοκρατικὴ, καὶ δὲν βλάπτει ἂν ἐνοχλῆται διὰ τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ θορύβου, ἡ δὲ συνοικία τοῦ Πανεπιστημίου καὶ τῆς λεωφόρου Ἀμαλίας εἶναι ἀριστοκρατική, καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑποβάλληται εἰς τοιαύτην ἀνησυχίαν, πρὸς ζημίαν ὅμως τῆς συγκοινωνίας.

§52ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἀπαιτήσει τῆς ἑταιρίας τῶν ἱπποσιδηροδρόμων, ἐνόμισεν ὅτι ὤφειλε νὰ τῇ ἐπιτρέψῃ νὰ μεταφέρῃ τὸν σταθμὸν, ὁ ὁποῖος εἶναι εἰς τὴν πλατεῖαν τῶν ἀνακτόρων, μέχρι τοῦ Πανεπιστημίου...

§53ΒΑΛΑΩΡΙΤΗΣ. Πανεπιστημίου, ὄχι Ἀκαδημίας.

§54ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς... Ἐγένετο μάλιστα σκέψις, ὅπως τῇ ἐπιτραπῇ νὰ μεταφέρῃ τὸν σταθμὸν μέχρι τῆς πλατείας τῆς Ὁμονοίας, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς κατωφερείας τοῦ ἐδάφους ἡ ἑταιρία ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ. Ἔφερε λοιπὸν τὴν γραμμὴν μέχρι Πανεπιστημίου· συγχρόνως—δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἂν τῇ αἰτήσει τῆς ἑταιρίας ἢ τῇ αἰτήσει τῆς ὑπηρεσίας,—ὑπεχρέωσε τὴν ἑταιρίαν, ἵνα τὴν γραμμὴν τοῦ τροχιοδρόμου, τὴν δι’ ἵππων ἐνεργουμένην ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Πανεπιστημίου, στρέψῃ πρὸς τ’ ἀριστερὰ καὶ ἀκολουθήσῃ τὴν ὁδὸν Ἀκαδημίας μέχρι τῆς ὁδοῦ Κηφισσίας. Ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις τότε, ὅτι διὰ τῶν τροποποιήσεων τούτων θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ταχυτέραν συγκοινωνίαν τῶν κατοίκων, ἐὰν δὲ ἡ ἀτμομηχανὴ τοῦ σιδηροδρόμου προξενῇ ζημίας, τοῦτο ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ, πρὶν ἢ εἰσέλθῃ ἡ ἀτμομηχανὴ μέχρι τῆς πλατείας τῶν ἀνακτόρων. Ἀφοῦ μέχρι τοῦ σημείου ἐκείνου δὲν ἐθεωρήθη ἡ εἴσοδος τῆς ἀτμομηχανῆς ὡς ἀντιβαίνουσα εἰς τὰ συμπεφωνημένα, νομίζω, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῇ κατόπιν, ἐὰν ἕνεκα τῆς ἐπεκτάσεως τὸ ἐλάττωμα τοῦτο καθίστατο σπουδαιότερον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἰσχυρίσθη, ὅτι τοιαύτη ἐνέργεια δύναται ν’ ἀντίκηται εἰς τὰ δικαιώματα τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς. Εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀκούομεν τοιαύτην ἀντίῤῥησιν, νομίζω δὲ, ὅτι ὁ ψηφισθεὶς περὶ τροχιοδρόμων νόμος δίδει εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς ἑταιρίας περὶ ἐπεκτάσεως καὶ τακτοποιήσεως τῶν γραμμῶν αὐτῆς, καὶ δυνάμει τοῦ νόμου ἀκόμη δὲν ἔχει κἀνὲν δικαίωμα ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ ν’ ἀναμιχθῇ.

§55ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Εἶναι ὑποχρέωσις τῆς ἑταιρίας ἡ προέκτασις τῆς γραμμῆς ἐν τῇ ὁδῷ Ἀκαδημίας; Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα.

§56ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τὰ τοῦ διατάγματος, ἐνθυμοῦμαι μόνον, ὅτι τὰ πράγματα ἐθεωρήθησαν ἀλληλένδετα.

§57ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ συμφέρον τῆς ἑταιρίας εἶναι ἁπλούστατον. Σήμερον ὁ δι’ ἀτμοῦ τροχιόδρομος φθάνει μέχρι τῆς πλατείας τοῦ Πανεπιστημίου, ἐξακολουθεῖ ὅμως ἡ γραμμὴ μέχρι τῆς πλατείας τῆς Ὁμονοίας δι’ ἵππων· ὁ ἱπποσιδηρόδρομος λοιπὸν εἶναι ἠναγκασμένος νὰ λειτουργῇ ἐπὶ τῆς γραμμῆς, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὁ δι’ ἀτμοῦ τροχιόδρομος διέρχεται· τοῦτο δὲ παρακωλύει τὴν συχνὴν κυκλοφορίαν τοῦ τροχιοδρόμου· ἔχει συμφέρον ἑπομένως ἡ ἑταιρία, πρὸς συχνοτέραν λειτουργίαν τῶν ἁμαξοστοιχιῶν της ἐπὶ τῆς γραμμῆς ἐκείνης, ὁ ἱπποσιδηρόδρομος νὰ διέλθῃ διὰ τῆς ὁδοῦ Ἀκαδημίας καὶ νὰ συναντήσῃ τὴν γραμμὴν τὴν ἄγουσαν εἰς τοὺς Ἀμπελοκήπους. Ἑπομένως τὸ συμφέρον καὶ μόνον τῆς ἑταιρίας ἐπιβάλλει τὴν διακλάδωσιν ταύτην, ἐγὼ δὲ, κρίνων ὅτι δὲν εἶχον καθῆκον νὰ ἐξυπηρετήσω τὴν ἑταιρίαν ἄνευ ἀνταλλάγματος, ἠμπόδισα τὴν διακλάδωσιν.

§58ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Τότε ἔπρεπε νὰ καταργήσωμεν ὅλας τὰς γραμμὰς, ἀφοῦ, καθ’ ὑμᾶς, ὅλαι γίνονται πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἑταιρίας, καὶ οὐχὶ πρὸς τὸ συμφέρον τῆς συγκοινωνίας. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν, τὸ συμφέρον τῆς συγκοινωνίας παραβλάπτεται, ἐὰν ἡ γραμμὴ τεθῇ ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἀκαδημίας;

§59ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἠδύνατο ν’ ἀσκηθῇ, ἐνόσῳ δὲν ὑπάρχει σύμβασις, ἀλλ’ ἐν ὅσῳ ὑπάρχει σύμβασις, οὐδεμίαν διακριτικὴν ἐξουσίαν ἔχει ὁ Ὑπουργός. Τὸ ζήτημα εἶναι ἀκριβῶς τὸ ἑξῆς: Εἶναι ὑποχρεωμένη ἡ ἑταιρία νὰ φθάσῃ μέχρι τοῦ σημείου αὐτοῦ, ἀνεξαρτήτως τοῦ συμφέροντος ἢ μὴ συμφέροντος; Ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ σύμβασις, βεβαίως ἐννοῶ τὴν δικαιολογίαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Ὥστε παρακαλῶ αὐτὸν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν τὴν σύμβασιν, ἐξ ἧς θὰ ἴδωμεν, ἐὰν ἦναι δικαίωμα ἢ ἐὰν ἦναι ὑποχρέωσις τῆς ἑταιρίας.

§60ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Χωρὶς νὰ προσαγάγῃ τίποτε ὁ Ὑπουργὸς, περιορίζεται ἵνα διαβεβαιώσῃ ὑμᾶς, ὅτι ἡ ἑταιρία τοσοῦτον ἔχει συμφέρον εἰς τὴν εἰς αὐτὴν παραχωρηθεῖσαν γραμμὴν, ὥστε ποτὲ δὲν θ’ ἀξιώσῃ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν αὐτῆς, διότι ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἴσως ἐπικρίνω τὴν γενομένην τότε σύμβασιν, εἶναι, ὅτι παρεχωρήθη λίαν προσοδοφόρος γραμμὴ, χωρὶς νὰ ληφθῇ εἰς ἀντάλλαγμα ἄλλη ἄγονος γραμμὴ, ἡ ὁποία ἴσως ἠδύνατο νὰ ἐξυπηρετήσῃ συμφέροντα τῆς κοινωνίας. Ἤθελον ἐννοήσει τὴν παραχώρησιν γραμμῆς ἐπικερδοῦς, ἀλλ’ ἐνταυτῷ τὴν ἐπιβολὴν εἰς τὴν ἑταιρίαν ὑποχρεώσεως, ἵνα δι’ ἄλλης ἀγόνου γραμμῆς ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῆς κοινωνίας, καὶ τοιαῦται ἄγονοι γραμμαὶ βεβαίως ὑπάρχουσιν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι μεγάλην ἀνάγκην ἱπποσιδηροδρόμου.

§61ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὡς πρὸς τοῦτο φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς εὑρίσκεται ἐν τῷ ἀδίκῳ, διότι ἡ γραμμὴ τῆς ὁδοῦ Ἀκαδημίας οὐδέποτε δύναται νὰ θεωρηθῇ προσοδοφόρος. Ἡ γραμμὴ τῆς ὁδοῦ Σταδίου εἶναι λίαν προσοδοφόρος, ἡ δὲ τῆς ὁδοῦ Πανεπιστημίου πολὺ ὀλιγώτερον, καὶ ἡ τῆς ὁδοῦ Ἀκαδημίας θὰ ἦναι ἔτι ἀγονωτέρα, καὶ ἀπορῶ, πῶς τοιαύτη ἰδέα ἦλθεν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως ἐμποδίσῃ τὴν συγκοινωνίαν.

§62ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πάντες γνωρίζετε, Κύριοι, ἐσχάτως ἐψηφίσθη παρὰ τῆς Βουλῆς νόμος, ὁ ὁποῖος καὶ ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» τῆς 22 Ἰανουαρίου ἐνεστῶτος ἔτους, ὁ νόμος περὶ τῶν ὑπὸ τῶν δήμων διατηρουμένων ἐκπαιδευτηρίων καὶ ἄλλων σχολείων. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον πρὸς αὐτάρκη συντήρησιν τῶν δημοσυντηρήτων Γυμνασίων ἐπιτρέπεται, ἵνα τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, τὰ ἐπιβληθέντα δυνάμει τοῦ νόμου ͵ΒΝΔʹ τῆς παρελθούσης συνόδου τῆς Βουλῆς, εἰσπράττωνται παρὰ τῶν μαθητῶν τῶν φοιτώντων εἰς τὰ ἐκπαιδευτήρια ταῦτα. Πληροφοροῦμαι ὅμως, ὅτι ἐν τῷ Γυμνασίῳ Γυθείου, ἐν τῷ Γυμνασίῳ τῆς ἰδιαιτέρας πατρίδος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὁ γυμνασιάρχης ἀπεπειράθη νὰ εἰσπράξῃ παρὰ τῶν μαθητῶν τῶν φοιτώντων ἐν αὐτῷ τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη,—καὶ τοῦτο συνεπείᾳ ἐγκυκλίου διαταγῆς τοῦ νομάρχου καὶ ἰδιαιτέρας διαταγῆς καὶ πρὸς τὸν κ. γυμνασιάρχην Γυθείου,—ἀλλ’ ἐκωλύθη, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καθ’ ἃ πληροφοροῦμαι, ἀπηύθυνεν ἐσχάτως τηλεγραφικὴν διαταγὴν πρὸς τὸν γυμνασιάρχην Γυθείου, δι’ ἧς διατάσσεται νὰ μὴ εἰσπράξῃ τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη. Τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον ἐδόθη ἡ τοιαύτη διαταγὴ, ἀγνοῶ· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι, ὅτι τὸ Γυμνάσιον Γυθείου συντηρεῖται διὰ χρημάτων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου ἐν μέρει. Ἐὰν ἐφηρμόζετο—καὶ βεβαίως πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ ἀρτίως ψηφισθεὶς νόμος, πρέπει τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου νὰ καταβληθῇ, ὡς ἐν τοῖς ἄλλοις δημοσίοις Γυμνασίοις, ἐκ μέρους τῶν μαθητῶν τοῦ Γυμνασίου. Αὐτὴν τὴν ἀπορίαν εἶχον, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ, ἐὰν πράγματι ἔδωκε τοιαύτην διαταγὴν εἰς τὸν γυμνασιάρχην Γυθείου.

§63ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Πολὺ κακῶς νομίζετε, ὅτι δύνασθε νὰ ὑπερασπισθῆτε τὸν γυμνασιάρχην Γυθείου. Διότι εἶναι ἡ ἐπαρχία τοῦ Ὑπουργοῦ, δὲν ἕπεται, ὅτι δύναται ὁ γυμνασιάρχης ἢ ἄλλος ὑπάλληλος νὰ προβῇ εἰς παράνομον εἴσπραξιν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Τοῦ Γυθείου τὸ Γυμνάσιον συντηρεῖται διὰ χορηγήσεως τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, ἥτις ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 16,000 τὸ δὲ ὑπόλοιπον ποσὸν συνεισφέρει ὁ δῆμος, ὁ ὁποῖος δὲν εἶναι μὲν πολὺ πλούσιος, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εὔπορος, διότι ἔχει τὰ εἰσοδήματά του τὰ τακτικὰ, συνεισφέρει δὲ ὀκτὼ ἕως ὀκτώμισυ χιλιάδας δραχμῶν. Ἐκ τῶν δύο τούτων χορηγήσεων συμπληροῦται πᾶσα ἡ δαπάνη διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου. Πῶς δύναται λοιπὸν ὁ Γυμνασιάρχης νὰ εἰσπράξῃ ἔστω καὶ 5 μόνον λεπτὰ ἀπὸ τοὺς μαθητάς; Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν ἔπρεπε νὰ καταδεχθῇ νὰ κάμῃ τοιαύτην ἐπερώτησιν, διότι τυχὸν εἶχε πληροφορίας περὶ τῆς αὐστηρότητος, μεθ’ ἧς προσηνέχθη ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου καὶ αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς κατὰ τοῦ τοιούτου διαβήματος τοῦ γυμνασιάρχου. Ἄς βεβαιωθῇ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι καὶ περὶ τοῦ Γυμνασίου τῆς ἰδιαιτέρας αὐτοῦ ἐπαρχίας Μεσσήνης ἐὰν ἐπρόκειτο, ἤθελε προσενεχθῆ μετὰ τῆς αὐτῆς καὶ πλείονος ἴσως αὐστηρότητος ὁ Ὑπουργὸς, προκειμένου περὶ ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας αὐτὸς ὁ ἴδιος ἐπέβαλεν εἰς τὴν ἐκπαιδευομένην νεότητα.

§64ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, λυποῦμαι πολὺ, διότι ἡ γλῶσσα, τὴν ὁποίαν μετεχειρίσθην πρὸ ὀλίγου ὁμιλῶν, δὲν ἦτο ἴσως ἀρκετὰ σαφὴς, ὥστε νὰ μὴ δώσῃ χώραν εἰς παρεξήγησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως· διότι φαίνεται προφανῶς παρεξηγήσας ὅσα εἶπον καὶ ἀποδώσας μοι ἐν πρώτοις τὴν πρόθεσιν νὰ ὑπερασπίσω τὸν γυμνασιάρχην Γυθείου, τὸν ὁποῖον οὔτε γνωρίζω κἄν, καὶ δεύτερον, ὅτι ἠθέλησα νὰ μεμφθῶ τὴν πολιτείαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, παραγγείλαντος τὸν γυμνασιάρχην Γυθείου, ὅπως μὴ εἰσπράξῃ ἐκπαιδευτικὰ τέλη. Οὐδέτερον τούτων ἦτο ὁ σκοπὸς τῆς ὁμιλίας μου· ὁ σκοπός μου ἦτο ἁπλῶς νὰ ζητήσω τὴν πληροφορίαν παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, ποῖοι εἶναι οἱ πόροι, ἐξ ὧν συντηρεῖται τὸ Γυμνάσιον Γυθείου. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησεν, ὅτι οἱ πόροι οὗτοι εἶναι ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον συνεισφέρει τὸ λιμενικὸν ταμεῖον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον συνεισφέρει ὁ δῆμος Γυθείου, καὶ ὅτι οὕτω τὸ ὅλον ποσὸν εἶναι ἐπαρκὲς διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου. Ἐὰν περιωρίζετο ἕως ἐκεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς, δὲν θὰ εἶχον ἀφορμὴν νὰ λάβω πάλιν τὸν λόγον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ παρεξήγησε τοὺς λόγους μου, ἠσθάνθην τὴν ἀνάγκην, ὅπως ὑποδείξω εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν, ὅτι ἡ πρόθεσίς μου δὲν ἦτο οὔτε νὰ ὑπερασπίσω τὸν γυμνασιάρχην Γυθείου, ἀλλ’ οὔτε νὰ μεμφθῶ τὴν ἐνέργειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, προτοῦ μάθω παρ’ αὐτοῦ, ἂν παρήγγειλε τὸν γυμνασιάρχην Γυθείου νὰ μὴ εἰσπράξῃ ἐκπαιδευτικὰ τέλη· ὁπωσδήποτε ὅμως, νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι τοιοῦτον, ὥστε ὤφειλε νὰ ἐπισπάσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι, καθ’ ἃ πληροφοροῦμαι, φαίνεται ὅτι μεταξὺ τοῦ γυμνασιάρχου Γυθείου καὶ τοῦ νομάρχου Λακωνίας διημείφθη ἀλληλογραφία ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἐὰν οἱ φοιτῶντες ἐν τῷ Γυμνασίῳ Γυθείου μαθηταὶ ὀφείλωσι νὰ πληρώσουν ἐκπαιδευτικὰ τέλη ἢ μή. Φαίνεται δὲ, ὅτι συνέπεσεν ἐπὶ τὸ αὐτὸ ἡ γνώμη ἀμφοτέρων, τοὐτέστιν, ὅτι οἱ μαθηταὶ ὀφείλουν νὰ καταβάλωσι τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ προϊστάμενος τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἔχει διάφορον γνώμην, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως μεριμνήσῃ περὶ τοῦ γεγονότος, καὶ δώσῃ τὰς ἀπαιτουμένας ὁδηγίας, ἵνα μὴ συμβαίνωσιν ἄτοπα ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νόμου.

§65ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι πρόκειται περὶ ἑρμηνείας νόμου, καὶ ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, δὲν εἶναι ὀρθή. Ὁ νόμος ῥητῶς πλάττει ἕνα φόρον ὑπὲρ τῶν δήμων ἐκείνων, οἵτινες συντηροῦσι Γυμνάσια ἰδιοσυντήρητα, καὶ δὲν δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀπαγορεύῃ εἰς οἱονδήποτε δῆμον τὴν εἴσπραξιν τελῶν ἐκπαιδευτικῶν. Οἱ μαθηταὶ εἰς πάντας τοὺς δήμους ὀφείλουν νὰ πληρώσουν τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη· μόνον ἓν μέρος μένει δυνητικόν· ἂν τὰ τέλη ταῦτα δὲν ἐπαρκῶσιν εἰς τὴν συντήρησιν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τούτων καταστημάτων, τότε ὁ δῆμος δύναται νὰ αὐξήσῃ τὰ τέλη ταῦτα. Αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ νόμου. Δὲν ἐνδιαφέρομαι νὰ ἀναμιχθῶ εἰς τὸ ἰδιαίτερον ζήτημα τοῦ Γυθείου, ἀλλὰ εἰς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται ἐξαίρεσις τῆς πατρίδος οὐδενός. Ὁ φόρος ἐπιβάλλεται γενικῶς, καὶ μόνον ἐξαίρεσις ἐπιτρέπεται, ἐὰν ὁ ἀρχικὸς φόρος δὲν ἐπαρκῇ.

§66ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε συζητήσεως προέκυψε, πρῶτον, ὅτι τὸ Γυμνάσιον Γυθείου συντηρεῖται ἐκ χρημάτων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου καὶ ἐκ δημοτικῶν, δεύτερον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς διέταξε νὰ μὴ πληρόνωνται ἐκπαιδευτικὰ τέλη. Ἀναγινώσκω τὸν νόμον: «Ἄρθρον 1. Πρὸς αὐτάρκη διατήρησιν τῶν ὑπὸ τῶν δήμων μισθοδοτουμένων ἐκπαιδευτηρίων, ὅσων οἱ πόροι λαμβάνονται ἀπὸ τῶν λιμενικῶν ταμείων, ἢ ἀπὸ ἄλλων εἰς τὸ Δημόσιον ἀνηκουσῶν προσόδων, οἱ μαθηταὶ αὐτῶν καταβάλλουσιν ἐν τῷ δημοτικῷ ταμείῳ τὰ ὑπὸ τοῦ καθεστῶτος νόμου ͵ΒΝΔʹ ὁριζόμενα τέλη». Καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἐὰν τὰ τέλη ταῦτα δὲν ἐπαρκῶσι, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τὰ αὐξάνει. Ἡ πληρωμὴ τῶν τελῶν εἶναι ὑποχρεωτική, μὲ τὴν παρατήρησιν, ὅτι εἰσάγονται εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον, ἀντὶ εἰς τὸ δημόσιον. Αὐτὸ τὸ ἐνομοθετήσαμεν πρὸ 15 ἡμερῶν.

§67ΡΑΛΛΗΣ. Τοσούτῳ μᾶλλον εἶναι βέβαιον τοῦτο, καθόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐνόμισεν εὔθετον τὴν ἀφορμήν, διὰ νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τοῦ γυμνασιάρχου, καὶ ἐκ τῆς εὐκαιρίας αὐτῆς κατεξανέστη κατὰ τοῦ ἐπερωτήσαντος Βουλευτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἔκαμεν ἄλλο ἢ νὰ σᾶς ὑπομνήσῃ, ὅτι πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἡμερῶν ἐψηφίσθη καὶ ἐδημοσιεύθη νόμος, ὁ ὁποῖος καθιστᾷ τὴν ἰσότητα μεταξὺ τῶν μαθητῶν τῶν φοιτώντων εἰς τὰ δημόσια ἐκπαιδευτήρια, καὶ τῶν φοιτώντων εἰς τὰ δημοτικὰ ἐκπαιδευτήρια. Ὁ νόμος δὲ αὐτὸς ἐπιτάττει, ὅτι τὰ Γυμνάσια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συντηροῦνται ἐκ δημοτικῶν φόρων ἢ ἐκ λιμενικῶν, ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ εἰσπράττωσι τὰ αὐτὰ τέλη, τὰ ὁποῖα εἰσπράττονται ἀπὸ μαθητὰς φοιτῶντας εἰς τὰ δημόσια σχολεῖα. Σεῖς δὲ τί ἐπράξατε; Ἀπηγορεύσατε εἰς τὸν γυμνασιάρχην νὰ εἰσπράξῃ τὰ τέλη ταῦτα, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι τὸ Γυμνάσιον τοῦ Γυθείου εἶναι δημοσυντήρητον, καὶ ὅτι συντηρεῖται ἐκ τῆς καταβολῆς τοῦ δήμου. Ἀλλ’ αὐτὸ ἀκριβῶς δὲν θέλει ὁ νόμος. Ὁ νόμος θέλει, τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη νὰ εἰσπράττωνται παρὰ τῶν μαθητῶν. Ἔρχονται δὲ οἱ δῆμοι κατόπιν καὶ συμπληροῦσι τὸ ποσὸν, ἐὰν δὲν ἐπαρκῇ. Ὑποθέτω, ὅτι ἐγένετο πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας κακὴ εἰσήγησις περὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ δήμου. Ἐδῶ δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὸν δῆμον Γυθείου τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα ὀφείλουν κατὰ τὸν νόμον νὰ καταβάλωσιν οἱ μαθηταί. Ὁ δῆμος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τὰ ἀπαιτήσῃ, καὶ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει κἀνὲν δικαίωμα νὰ ἐμποδίσῃ τὸν δῆμον ἀπὸ τοῦ νὰ τὰ εἰσπράξῃ. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὰ τέλη αὐτὰ δὲν εἶναι ἐπαρκῆ, τότε ὁ δῆμος ὑποχρεοῦται νὰ καταβάλῃ τὸ περιπλέον ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ σχολείου. Ἐκ τῆς διατάξεως δὲ, τὴν ὁποίαν ἐψηφίσατε, ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις τὴν εὐθύνην νὰ ἀποζημιώσῃ τὸν δῆμον, διότι δύναται νὰ ἀπαιτήσῃ ἀκριβῶς δυνάμει τοῦ νόμου σήμερον νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον τὰ τέλη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσέπραττε δυνάμει τοῦ νόμου. Νομίζω ὅτι ἡ ὑπηρεσία παρηρμήνευσε τὴν διάταξιν τοῦ νόμου.

§68ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ ἐνδιαφέρον μου τὸ ἰδιαίτερον ὑπὲρ τοῦ δήμου Γυθείου καὶ τῆς πόλεως Γυθείου εἶναι νὰ ἐνισχυθῇ ὁ δῆμος καὶ νὰ εἰσπράξῃ ὁ δῆμος ὑπὲρ τοῦ ταμείου αὑτοῦ τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, καθόσον ὁ δῆμος ἐκεῖνος ἔχει νὰ ἐκπληρώσῃ σπουδαίας ὑπὲρ τῆς πόλεως ὑποχρεώσεις, διότι ἡ πόλις ἐκείνη, ἐνῷ ὁσημέραι προάγεται καὶ αὐξάνει, στερεῖται ὕδατος, τοῦ ὁποίου ἔχει ἀπόλυτον ἀνάγκην, ὅπως μορφωθῇ εἰς πόλιν τῷ ὄντι ἀπὸ τὰς καλλιτέρας παραλίους πόλεις τῆς Ἑλλάδος· τοῦτο εἶναι καὶ τὸ ἐμὸν ἐνδιαφέρον, τοῦτο εἶναι τὸ ἐνδιαφέρον καὶ παντὸς ἄλλου συναδέλφου μου, τοῦτο εἶναι τὸ ἐνδιαφέρον παντὸς πολίτου τῆς πόλεως Γυθείου καὶ παντὸς κατοίκου τῆς ἐπαρχίας, ἐνδιαφερομένου ὑπὲρ τῆς προαγωγῆς καὶ τῆς ἀναπτύξεως τῆς πόλεως ἐκείνης, τῆς ὁποίας ἡ ζωὴ καὶ ἡ ὕπαρξις εἶναι τὸ ὕδωρ, περὶ τοῦ ὁποίου ἀσχολεῖται καὶ σκέπτεται ὅλος ὁ τόπος, ἵνα τὸ μεταφέρῃ ἐκ τῆς Μπαρδούνιας, καὶ τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ μεγάλην ποσότητα χρημάτων, ὑπὲρ τὰς διακοσίας καὶ τριακοσίας χιλιάδας δραχμῶν. Τοῦτο, σᾶς λέγω, εἶναι τὸ ἐνδιαφέρον καὶ ὁ πόθος ὅλων ἡμῶν τῶν κατοίκων τῆς πόλεως Γυθείου, καὶ τῶν ἐκ τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ὁρμωμένων. Παντάπασι δὲν ἔχω ἐνδιαφέρον, ἵνα μὴ εἰσπραχθῶσι τέλη ἐκπαιδευτικά· τοὐναντίον θέλω πρῶτον οἱ συμπολῖταί μου νὰ πληρώσωσι τὰ τέλη ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἐπεβλήθησαν εἰς ὅλον τὸ Κράτος καὶ εἰς τὴν ἐμὴν πατρίδα. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐξηκολούθει διδομένη ἡ χορηγία ὑπὲρ τῆς συντηρήσεως τοῦ Γυμνασίου, τὸ ὁποῖον κανονικῶς λειτουργεῖ διὰ πέντε μόνον καθηγητῶν, ὅπως καὶ τὰ ἄλλα παρόμοια Γυμνάσια, ἤκουσα αἰφνιδίως, ὅτι εἰσπράττονται περιπλέον τὰ τέλη—διότι τὰ θεωρῶ περιπλέον αὐτὰ—ἄνευ εἰδοποιήσεως τῆς ὑπηρεσίας καὶ τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον ἤθελε κανονίσει τὴν σχέσιν ταύτην, ὅπως ἀποσυρθῇ ἡ χορηγία τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, καὶ καταβληθῶσιν ὑπὸ τῶν μαθητῶν τὰ ἐκπαιδευτικὰ ταῦτα τέλη, ἢ τέλος πάντων εἰσπραχθῶσιν ὑπὲρ τοῦ δήμου. Οὔτε ὁ δῆμος εἶχεν εἴδησιν οὔτε ἄλλη τις ἀρχὴ περὶ τούτου, ὅτε ὁ γυμνασιάρχης ἐπέβαλεν αὐτὴν τὴν εἴσπραξιν. Ἡμεῖς ὡρίσθημεν νὰ κανονίσωμεν τὸ ζήτημα καὶ νὰ εἰσπράξῃ ὁ δῆμος ὅσα δικαιοῦται νὰ εἰσπράξῃ ὑπὲρ τοῦ ταμείου του διὰ κανονισμοῦ, τὸν ὁποῖον ἤθελεν ἐπιβάλει ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, ὅπως θέλει ἐπιβάλει καὶ εἰς πᾶσαν ἄλλην ὁμοίαν σχέσιν. Τοῦτο ἦτο τὸ παράδοξον, τὸ ὁποῖον ὑπεχρέωσε τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου νὰ ἐρωτήσῃ μετ’ αὐστηρότητος, πῶς ἐκανονίσθη τὸ ζήτημα, καὶ οὐδεὶς ἄλλος σκοπὸς ὑπάρχει, ὅπως γείνῃ ἐξαίρεσίς τις ἰδιαιτέρα ὑπὲρ τοῦ Γυμνασίου Γυθείου.

§69ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἀπορῶ πῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐγείρεται συζήτησις περὶ τῶν Γυμνασίων, τὰ ὁποῖα ὑπάγονται εἰς τὴν κατηγορίαν, εἰς ἣν καὶ τὸ Γυμνάσιον Πύργου. Δὲν ἔλαβον τὸν λόγον κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, διότι ἀνεγνώρισα, ὅτι κατὰ τὴν παροῦσαν περίοδον πάντες οἱ Βουλευταὶ ὀφείλομεν νὰ ὑποστηρίξωμεν ὅλα τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως, τὰ ἀφορῶντα ἰδίως τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Ἡ ἐπαρχία τῆς Ἠλείας, κύριε Πρόεδρε, εἶναι τοῖς πᾶσι γνωστὸν, ὅτι εἶναι ἡ εὐφορωτέρα καὶ ἡ πλουσιωτέρα ἐπαρχία τοῦ Κράτους. Ἡ ἐπαρχία τῆς Ἠλείας συνεισφέρει φόρους, ὅσους δὲν συνεισφέρουν πολλοὶ νομοί. Ἡ ἐπαρχία τῆς Ἠλείας, κύριε Πρόεδρε, δὲν κατοικεῖται μόνον ἀπὸ Ἠλείους, ἀλλὰ καὶ ἀπὸ Γορτυνίους καὶ ἀπὸ Ὀλυμπίους καὶ ἀπὸ Καλαβρυτινούς. Εἰς τὸ Γυμνάσιον τοῦ Πύργου σήμερον φοιτῶσι 260 περίπου μαθηταὶ, τὸ Γυμνάσιον ἐκεῖνο λαμβάνει ἐτησίαν τινὰ ἐπιχορήγησιν παρὰ τοῦ Δημοσίου 6,000 δραχμῶν, παρὰ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Κατακώλου καὶ παρὰ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Κυλλήνης· ἐν τούτοις σήμερον ὁ νόμος τί λέγει; ὅτι πρέπει οἱ δημοτικοὶ σύμβουλοι νὰ κανονίσωσι τὰ δίδακτρα, καὶ ἂν τὰ δίδακτρα δὲν θεωρηθῶσιν ἀρκετὰ, ἵνα συντηρηθῇ τὸ Γυμνάσιον, ν’ αὐξάνωσι ταῦτα οὕτως, ὥστε νὰ συντηρῆται τὸ Γυμνάσιον ἐκεῖνο μόνον ἐκ τῶν διδάκτρων, τὰ ὁποῖα καταβάλλουσιν οἱ μαθηταί.

§70ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Δὲν λέγει αὐτό.

§71ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Αὐτὸ λέγει· νὰ πληρόνουν τὰ δίδακτρα, καὶ ἐὰν τὰ δίδακτρα δὲν ἦναι ἀρκετὰ, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον νὰ συνέρχηται καὶ νὰ κανονίζῃ τὰ δίδακτρα ἀναλόγως, ἐπιβάλλον περισσότερα δίδακτρα εἰς τοὺς μαθητάς, οὕτως ὥστε νὰ συντηρῆται τὸ Γυμνάσιον μόνον διὰ τῶν διδάκτρων, καὶ νὰ μὴ δίδουν ἑπομένως οὔτε τὰ λιμενικὰ ταμεῖα, ἐκτὸς τοῦ δήμου, ὅστις δίδει ἓν μικρὸν ποσὸν πρὸς συμπλήρωσιν. Φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πρέπει νὰ μὴ μετρῶμεν μὲ δύο μέτρα καὶ μὲ δύο σταθμά. Ἀφοῦ ἐπεβλήθη διὰ νόμου ἡ πληρωμὴ τῶν διδάκτρων εἰς ὅλα τὰ δημοσυντήρητα Γυμνάσια, πρέπει νὰ πληρόνουν ὅλα. Ἐὰν δὲ Γυμνάσιόν τι δικαιοῦται νὰ συντηρῆται παρὰ τοῦ δημοσίου ταμείου, εἶναι τὸ Γυμνάσιον τοῦ Πύργου, διότι ὁ Πύργος ἔπρεπε νὰ ἦναι πρωτεύουσα νομοῦ, καθόσον, ἐκτὸς τοῦ ὅτι συνεισφέρει ἡ ἐπαρχία Ἠλείας ὅσα δὲν συνεισφέρουν νομοὶ, ἔχει καὶ τὸ πλεονέκτημα νὰ συγκεντρῶνται ἐκεῖ ἐκ τῶν ὁμόρων ἐπαρχιῶν τῆς Ὀλυμπίας, Καλαβρύτων καὶ Γορτυνίας πλεῖστοι κάτοικοι. Φρονῶ, ὅτι πάντες οἱ προαγορεύσαντες καὶ ἰδίως ὁ πρῶτος λαβὼν τὸν λόγον ἐκ Μεσσήνης ἀξιότιμος Βουλευτὴς λίαν ἐπικαίρως ἔφερε τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, διότι εἰς ὅλα τὰ ἄλλα Γυμνάσια ἤρχισαν αἱ συνεισφοραί. Πρέπει πάντες νὰ ὑποκύψωμεν εἰς τὸν νόμον, καὶ πρέπει πάντες νὰ ἀποδεχθῶμεν τὰ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφισθέντα· ὁ νόμος εἶναι σαφὴς καὶ ὡρισμένος· οὐδεὶς δύναται νὰ τὸν μεταβάλῃ.

§72ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος αὐτοῦ δὲν ἔπρεπε, νομίζω, νὰ γείνῃ συζήτησις, καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπλανήθη περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου.

§73ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ὑπάρχει διαφωνία.

§74ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συζητουμένου τοῦ νομοσχεδίου τότε, εἷς τῶν Βουλευτῶν ἐκ Γόρτυνος ἔφερε τὴν ἑξῆς τροπολογίαν: «ἐὰν οἱ δῆμοι συμπληρώσωσι τὸ ποσὸν, νὰ ἀπαλλάσσωνται οἱ μαθηταὶ τῆς καταβολῆς τῶν διδάκτρων», ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν τὴν ἐδέχθη.

§75ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Μάλιστα.

§76ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς τώρα τὸ συγχωρεῖτε;

§77ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ τῆς δευτέρας ἐξηγήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἐδικαιολόγησεν ἐν μέρει τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, διότι εἶπεν, ὅτι ἠρώτησε τὸν γυμνασιάρχην, διατὶ προέβη αὐτοβούλως εἰς τὴν ἐπιβολὴν τῶν διδάκτρων, ἐνῷ ἐνόει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἔπρεπε τὸ Ὑπουργεῖον νὰ κανονίσῃ τὰ περὶ τούτου. Νομίζω ὅτι, ἐὰν ἠλέγχθη ὁ γυμνασιάρχης διότι προέβη εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, ἠλέγχθη ὄχι δικαίως διότι ὁ γυμνασιάρχης οὐδὲν ἕτερον ἔπραξεν ἢ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον τῷ ἐπεβάλλετο ἐκ τοῦ νόμου, ὃν εἰσηγήσατο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ ὅστις ἐψηφίσθη κατόπιν τῆς εἰσηγήσεως αὐτοῦ. Ὁ γυμνασιάρχης ὤφειλε νὰ γνωρίζῃ τὸν νόμον, ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει δὲν ἐξετέλει τὸν νόμον αὐτόν, ἤθελεν ἀναλάβει ἀναμφισβητήτως εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου. Περὶ τίνος δὲ πρόκειται; Πρόκειται ἀκριβῶς περὶ ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἠλείας, ὅτι πάντες οἱ μαθηταὶ οἱ φοιτῶντες εἰς δημοσυντήρητα Γυμνάσια ὀφείλουν νὰ καταβάλωσι τὰ τέλη τὰ ἐκπαιδευτικὰ, ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ἡ καταβολὴ αὕτη ἤθελεν ἀποδειχθῆ μὴ ἐπαρκὴς διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου, ἔχουσι τὸ δικαίωμα τὰ δημοτικὰ συμβούλια νὰ ψηφίσουν ὑπέρτερα τέλη ἀπὸ τὰ καταβαλλόμενα εἰς τὰ δημόσια Γυμνάσια. Ἕπεται ἐντεῦθεν, ὅτι εἶναι ἀναμφισβήτητον ὅτι ὁ ψηφισθεὶς περὶ τούτου νόμος ἤθελε νὰ καταστήσῃ τὴν ἰσότητα κατὰ τὸ ἐφικτὸν μεταξὺ τῶν μαθητῶν τῶν φοιτώντων εἰς τὰ δημόσια Γυμνάσια καὶ εἰς τὰ Γυμνάσια τὰ δημοσυντήρητα, ἀλλ’ ἡ πλήρης ἰσότης εἶναι ἀνέφικτος, καὶ διὰ τοῦτο ὄχι μόνον δὲν κατέστησε τὴν θέσιν τῶν μαθητῶν τῶν φοιτώντων εἰς δημοσυντήρητα Γυμνάσια ἐλαφροτέραν, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας κατέστησεν αὐτὴν ἐπαχθεστέραν, δηλαδὴ ἐπέτρεψεν εἰς τὰ δημοτικὰ συμβούλια, ἐὰν ἤθελον εἶσθαι ἀνεπαρκῆ τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα καταβάλλουσιν οἱ μαθηταί, οἱ φοιτῶντες εἰς δημοσυντήρητα Γυμνάσια, νὰ ψηφίσωσιν ὑπέρτερα τέλη. Οὕτως ἔχοντος τοῦ νόμου, νομίζω ὅτι ὁ γυμνασιάρχης δὲν ἔπραξεν ἄλλο τι ἢ νὰ ἐκτελέσῃ καθῆκον, ὤφειλε δὲ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ὁ νόμος ἐδημοσιεύθη ἀπὸ τῆς 22 Ἰανουαρίου, ἑπομένως ἀπὸ τῆς 1 Φεβρουαρίου κατὰ τὸν νόμον ἐπεβάλλοντο εἰς τοὺς μαθητὰς ὅλους τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη.

§78ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ πρὸς τοὺς προλαλήσαντας, καὶ δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ νὰ ἀγωνιζώμεθα νὰ πείσωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ μεταβάλῃ γνώμην περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐπρότεινεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν. Ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς ἐβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι, ὁσάκις ἓν δημοσυντήρητον Γυμνάσιον δύναται ἐπαρκῶς νὰ συντηρηθῇ ἐκ τῶν λιμενικῶν ταμείων καὶ ἄλλων πόρων, δὲν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς μαθητὰς διὰ τελῶν διδακτικῶν. Νομίζω ὅτι ἡ γνώμη πάντων ἡμῶν δὲν εἶναι νὰ ἐπιβαρύνωμεν τοὺς μαθητὰς διὰ διδακτικῶν τελῶν· δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ νὰ ἀγωνιζώμεθα νὰ ἐπιβάλωμεν τέλη διδακτικὰ, ἀντισυνταγματικὰ, κατ’ ἐμὴν γνώμην καὶ πλείστων ἄλλων, ἐπὶ τῶν ἀτυχῶν τέκνων τῆς Μάνης. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ πρέπει νὰ ἐπικρατήσῃ ὅσον ἀφορᾷ εἰς ὅλα τὰ δημοσυντήρητα· εἶναι γνώμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου, οὗτος δὲ εἶναι ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νόμου ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ὁ ἁρμοδιώτερος νὰ ἔχῃ πληρεστέραν ἰδέαν καὶ θετικωτέραν γνώμην περὶ τοῦ νόμου τούτου. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ παρακαλέσωμεν πάντες τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐπιμείνῃ εἰς ἣν ἔχει γνώμην, καὶ ὄχι μόνον τὰ ἀτυχῆ τέκνα τοῦ Γυθείου καὶ ὁλοκλήρου τῆς Μάνης νὰ μὴ πληρώνωσι διδακτικὰ τέλη, ἀλλὰ καὶ ἐν γένει πάντες οἱ ἑλληνόπαιδες νὰ μὴ ὑποστῶσι τὴν φορολογίαν ταύτην, ἡ ὁποία εἶναι καὶ ἄδικος καὶ ἀντισυνταγματική.

§79ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Εὐγνωμονῶ τὸν κ. Βουλευτὴν διὰ τὴν ἐπιδειχθεῖσαν στοργὴν, ἐνόησα δὲ καλῶς καὶ τὴν εὐφυᾶ παρατήρησίν του, διὰ τῆς ὁποίας ἠθέλησε νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ εὐεργέτημα καὶ πρὸς τοὺς ἄλλους παῖδας τῶν ὁμοίων Γυμνασίων, ἀλλ’ ἂς ἦναι βέβαιος, ὅτι οὔτε ὑπὲρ τῶν λακωνοπαίδων οὔτε ὑπὲρ ἄλλων παίδων, οἱ ὁποῖοι φοιτῶσιν εἰς παρόμοια Γυμνάσια, θέλει γείνῃ ἐξαίρεσίς τις. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν αὐτὸς, διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἐποιήσατο παρομοίας ἐξαιρέσεις· ἐγὼ ἀντὶ οἱασδήποτε θυσίας δὲν εἶμαι διατεθειμένος νὰ κάμω οὐδεμίαν ἐξαίρεσιν καὶ οὐδεμίαν περιποίησιν, εἴτε διὰ τὸν ἕνα εἴτε διὰ τὸν ἄλλον λόγον, ὅπως ὁ κ. Βουλευτὴς συνειθίζει, περιποιούμενος τὰ πλήθη καὶ τοὺς λαοὺς διὰ λόγων πομπωδῶν, τοὺς ὁποίους πάντοτε μεταχειρίζεται καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἐν ταῖς πλατείαις τῆς πόλεως. Ἠξεύρετε, ὅτι ἡ χορηγία, τὴν ὁποίαν δίδουσι τὰ λιμενικὰ ταμεῖα, πρόκειται ταχέως νὰ ἀρθῇ, διότι τὰ ταμεῖα τῶν λιμένων καὶ ἀνάγκας ἀνωτέρας παντὸς ἄλλου ἔχουσιν· ἑπομένως τὸ ποσὸν τὸ πλέον τοῦ ἡμίσεως τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα χρειάζεται ἕκαστον δημοσυντήρητον Γυμνάσιον, καὶ τὸ ὁποῖον χορηγεῖται ὑπὸ τῶν λιμενικῶν ταμείων, βεβαίως πρόκειται νὰ πληρωθῇ παρὰ τῶν δήμων καὶ διὰ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα θὰ καταβάλωσιν οἱ μαθηταί· ὥστε οὐδεμία σκέψις τοιαύτη ὑπῆρξεν ἐν τῇ ἐμῇ διανοίᾳ, ὅπως πλαγίως ἠθέλησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς νὰ παραστήσῃ εὐφυολογῶν.

§80ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδεμίαν πρόθεσιν εἶχον νὰ ψέξω τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας ἔλαβε πληροφορίας, ὅτι, ὅτε ἐγὼ διετέλεσα Ὑπουργὸς, προέβην εἰς ἐξαιρέσεις οἱασδήποτε ἢ χαρίσματα. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐξετέλεσα τὸ καθῆκόν μου, ὅσον ἦτο δυνατὸν, καὶ ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐργασθεὶς, καὶ νομίζω ὅτι συνετέλεσα εἰς τὸν περιορισμὸν τῶν δαπανῶν, ἐπὶ βλάβῃ ἐμοῦ καὶ ἐπὶ θυσίᾳ πολιτικῇ, ἀφοῦ κατώρθωσα τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου, τὸν ὁποῖον εὗρον ἀνερχόμενον εἰς 5 περίπου ἑκατομμύρια, νὰ περιορίσω κατὰ 1,000,000 καὶ πλέον, νὰ φέρω οἰκονομίας πραγματικὰς, ἃς ὡμολόγησε τότε καὶ αὐτὸς ὁ νῦν Πρωθυπουργός. Εἰσήγαγον δὲ καὶ ἐπέτυχον νὰ ψηφισθῇ ἐκτὸς ἄλλων καὶ ὁ νόμος ἐκεῖνος, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς χθὲς ἢ προχθὲς ἐλάλησεν, ὅπως λειτουργήσῃ δηλ. τὸ Σύνταγμα καὶ νομιμοποιηθῶσιν αἱ θέσεις τῶν καθηγητῶν τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως. Νομίζω ὅτι ἐξετέλεσα τὸ καθῆκόν μου, ὅσον ἦτο δυνατὸν, ἄνευ χαρισμάτων καὶ ἄνευ διακρίσεων. Λυποῦμαι μόνον, διότι ἐνόμισεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἐσκόπουν νὰ ψέξω τὴν γνώμην του. Σᾶς βεβαιῶ εἰλικρινῶς, ὅτι ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει οἱ Ἑλληνόπαιδες νὰ πληρώνωσι τέλη διδακτικὰ, ἅμα δὲ εἶδον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὁ εἰσαγαγὼν τὸν νόμον ἐκεῖνον, ὅσον ἀφορᾷ τὰ δημοσυντήρητα Γυμνάσια, εἶχε τὴν γνώμην νὰ μὴ πληρώνωσιν οἱ εἰς αὐτὰ φοιτῶντες, ἐφ’ ὅσον ἐπαρκῶς χορηγοῦσι τὰς δαπάνας τὰ δημοτικά, λιμενικὰ καὶ ἄλλα ταμεῖα, εἶπον ὅτι, ἀντὶ νὰ ἀγωνιζώμεθα νὰ πείσωμεν αὐτὸν νὰ μεταβάλῃ γνώμην, ἀπ’ ἐναντίας ἔπρεπε νὰ ὑποστηρίξωμεν αὐτὸν εἰς τὸ νὰ τροποποιήσῃ τὰ τῶν τελῶν, ὅσον ἀφορᾷ τὰ δημοσυντήρητα Γυμνάσια, καὶ τοιουτοτρόπως εἰς ὅλα τὰ μέρη, ὅπου ὑπάρχουσι δημοσυντήρητα Γυμνάσια, οἱ μαθηταὶ νὰ μὴ ὑποχρεῶνται νὰ πληρόνωσι τέλη, ἀφοῦ ἤδη οἱ γονεῖς αὐτῶν πληρόνουσι φόρους, διὰ τῶν ὁποίων πληρόνονται οἱ καθηγηταί. Λυποῦμαι διὰ τὴν παρεξήγησιν, καὶ ἐπιμένω, ἐλπίζων ὅτι θέλει ἐπικρατήσει ἡ γνώμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, νὰ μὴ ὑποχρεωθῶσιν οἱ φοιτηταὶ εἰς διδακτικὰ τέλη.

§81ΡΑΛΛΗΣ. Ἀναμφισβητήτως ὁ συμπολίτης μου ἠθέλησε κατ’ ἐμοῦ νὰ ἀντεπεξέλθῃ καὶ κατὰ τῆς γνώμης μου, διότι παρεξενεύθη, ὅτι ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν κατ’ ἰσότητα ἐπιβολὴν τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Εἶναι γνώμη τοῦ συμπολίτου μου. Τίνα γνώμην ἔχω ἐγὼ περὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, τὴν ἐξέθηκα ἀπὸ τῆς παρελθούσης συνόδου. Δὲν ἐνθυμοῦμαι τίνα γνώμην εἶχεν ὁ συμπολίτης μου τότε...

§82ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ ψῆφός μου τὸ λέγει ποίαν γνώμην εἶχον.

§83ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνθυμῶμαι πόσαι ψῆφοι ὑπὲρ ἢ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐκ τῆς φάλαγγος τῆς Συμπολιτεύσεως ἐδόθησαν, εἶναι παράδοξον. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐκ τῆς φάλαγγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐγένετο σφοδρὸς πόλεμος κατὰ τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, καὶ πρῶτος ἐγὼ ἐλάλησα ἐναντίον αὐτῶν, δὲν ἐνθυμοῦμαι ὅμως πόσαι ψῆφοι ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως ἐδόθησαν κατὰ, καὶ ἐὰν μεταξὺ αὐτῶν ἦτο καὶ ἡ τοῦ συμπολίτου μου· ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρει, εἶναι τὸ ἑξῆς. Ἀφοῦ ἰσχύει ὁ νόμος, πρέπει νὰ ᾖναι ἴσος πρὸς πάντας. Ἐγὼ δὲν διακρίνω τοὺς Ἑλληνόπαιδας εἰς Λακωνόπαιδας καὶ Ἠλειόπαιδας· θέλω, ὁ νόμος, ὁ ὁποῖος θὰ ἰσχύσῃ, νὰ ἰσχύσῃ δι’ ὅλους, διότι νομίζω, ὅτι ἐν τῇ ἰσότητι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ τὸ δίκαιον. Βλέπω ἕνα νόμον, ὁ ὁποῖος ἐπέβαλε καὶ εἰς τοὺς μαθητὰς τοὺς φοιτῶντας εἰς τὰ δημοσυντήρητα Γυμνάσια ἐκπαιδευτικὰ τέλη, καὶ θέλω αὐτὸς ὁ νόμος νὰ λειτουργήσῃ ἐπίσης εἰς τὴν πατρίδα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὡς καὶ εἰς τὴν πατρίδα τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἠλείας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπέδειξεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ οὔτε κατ’ ἐλάχιστον νὰ παρεκκλίνῃ ἀπὸ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, καὶ ἑπομένως ὁ νόμος αὐτὸς εἶναι ἐντελῶς ἱκανοποιημένος.

§84ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Λυποῦμαι, διότι ἑτέρα φιλοτιμία προσεβλήθη, καὶ ἀφοῦ ἔπαυσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν παραπονούμενος, ἠγέρθη ἕτερός τις, συνήθως καθήμενος εἰς τὸ τρίτον θρανίον τῆς ἀριστερᾶς πτέρυγος. Διὰ ποῖον λόγον ἐθεώρησεν ἑαυτὸν προσβεβλημένον, ἀγνοῶ· ἐγὼ μάλιστα ἐνόμιζον, ὅτι τῷ ἔδιδον μίαν διέξοδον διὰ νὰ ἐννοήσῃ τὴν δύσκολον θέσιν, τὴν ὁποίαν ἐδημιούργησεν εἰς ἑαυτόν...

§85ΡΑΛΛΗΣ. Τοιαύτας διεξόδους ἐγὼ δὲν ζητῶ· ἐγὼ τὴν γνώμην μου τὴν λέγω καθαρά.

§86ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καλὸν εἶναι νὰ μὴ διακόπτητε, ἀλλ’ ἐὰν θέλητε νὰ ἀπαντᾶτε, νὰ λαμβάνητε τὸν λόγον. Νομίζω, ὅτι τὰς διακοπὰς ὁ Κανονισμὸς τὰς ἀπαγορεύει, καὶ ὁ κ. Βουλευτής, ὁ ὁποῖος ἀρκετὰ ἐδῶ διετέλεσεν ἔτη, τοὐλάχιστον πρέπει νὰ γινώσκῃ τὸν Κανονισμόν... Ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅτι ἤθελεν αἰσθανθῆ καὶ μικράν τινα εὐχαρίστησιν ὁ κ. συμπολίτης μου, διότι ὄντως διακεκριμένος συνάδελφος, καίτοι νεαρώτατος, ἔσχε γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐξέφρασα, καὶ δὲν πιστεύω νὰ δυσπιστῇ πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἐκ Μεσσήνης βουλευτοῦ κ. Μερλοπούλου, καὶ νὰ φρονῇ, ὅτι καὶ αὐτὸς ἐσκόπει νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τῶν γνωμῶν τοῦ συμπολίτου μου, πρὶν ἢ μάλιστα ἐκφωνηθῶσιν αὗται. Ὁ κ. Μερλόπουλος ἀκριβῶς εἶπεν ὅ,τι καὶ ἐγὼ, ὅτι συμφωνεῖ δηλαδὴ πληρέστατα μὲ τὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιβληθῶσι διδακτικὰ τέλη, καὶ πρέπει νὰ διατάξῃ, ὅτι τὸ παράνομον τοῦ νὰ εἰσπράττωνται τέλη ἀπὸ τοὺς μαθητὰς τοῦ Γυμνασίου Γυθείου δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσῃ. Αὐτὴ ἦτο ἡ γνώμη τοῦ κ. Μερλοπούλου. Ἐγὼ συνεφώνησα μετ’ αὐτοῦ, καὶ ἐξέφρασα ὁμοίαν γνώμην μετ’ ὀλίγα λεπτά. Δὲν ἐπειράχθη ἐκ τῆς γνώμης τοῦ κ. Μερλοπούλου ὁ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀλλ’ ἐπειράχθη, ὅτι ἐγὼ ἐθεώρησα, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑποδείξω πρὸ πάντων εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐλάλησαν, ὡς αὐτοὶ λέγουσι, πρῶτοι ἐναντίον τῶν διδακτικῶν τελῶν ἄλλοτε,—δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἐὰν πρῶτος ἐλάλησε χρονολογικῶς ὁ συμπολίτης μου,—βεβαίως ὅμως δὲν ἐλάλησαν πρῶτοι, ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἐπιχειρήματα καὶ τὴν ἐπιτυχῆ ὑποστήριξιν· ἴσως εἶναι οἱ ἔσχατοι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὑποστήριξιν τοῦ θέματος τούτου· ἀλλὰ βεβαίως ἐνόησα, ὅτι, ἀφοῦ ἐψήφισαν καὶ ἐλάλησαν ἐναντίον νομοσχεδίου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν πρὸ μηνῶν, καὶ ἐναντίον τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἰς τὰ δημοσυντήρητα Γυμνάσια, ἐγείρονται ἤδη καὶ ἀγωνίζονται νὰ πείσωσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ μεταβάλῃ γνώμην περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου περὶ διδακτικῶν τελῶν, καὶ νὰ ἐπιβάλῃ τέλη ἀκριβῶς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα αὐτοὶ οἱ κύριοι κατεψήφισαν. Τοιοῦτον ἀγῶνα δὲν τὸν ἐννοῶ· ἴσως εἰς ἄλλο στάδιον, εἰς ἄλλο πεδίον ὁ ἀγὼν αὐτὸς νὰ ἦναι κατάλληλος, ἄλλοτε εἰς νὰ ὑποστηρίξῃ ὡρισμένην γνώμην καὶ ἄλλοτε τὴν ἀντίθετον, ἁπλῶς καὶ μόνον πρὸς ἐπίδειξιν ἢ πρὸς ἐφήμερον ἐπικράτησιν ἐν δικονομικῇ συζητήσει, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ πρέπει εὐθέως καὶ εἰλικρινῶς τις νὰ συζητῇ καὶ νὰ ἐκφράζῃ τὴν γνώμην του ἀνυποκρίτως, καὶ ἐν ταύτῃ νὰ ἐμμένῃ ἀνδρικῶς, ἐκτὸς ἐὰν θελήσῃ ἐπίσης θαῤῥαλέως νὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ἄλλοτε ἔσφαλε, καὶ ἤδη μετέβαλε γνώμην. Ἐὰν ὁ συμπολίτης μου ἐγνώρισε σήμερον, ὅτι ἔσφαλε, καταψηφίσας τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν, καὶ σήμερον ἐγείρεται, ὅπως ὑποστηρίξῃ νὰ εἰσπραχθῶσι τέλη ἐκπαιδευτικὰ, αὐτὸ εἶναι διὰ λογαριασμόν του, βεβαίως ὅμως ἐγὼ λαλήσας οὐδόλως εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου οὔτε αὐτὸν, οὔτε τὰς γνώμας του, ἀφοῦ εἶναι γνωστὸν, ὅτι οὐδεμίαν φέρω εὐθύνην δι’ αὐτάς.

§87ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν ὁ συμπολίτης μου ἐτελείονε τὰ μαθήματά του, θὰ ἐμάνθανε τὸ λατινικὸν «dura lex sed lex» καὶ θὰ ἐνόει ὅτι, ἅμα ὡς ἐψηφίσθη εἷς νόμος, πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ. Ἐγὼ σέβομαι καὶ τοὺς νόμους ἐκείνους, κατὰ τῶν ὁποίων ἀντετάχθην, καὶ νομίζω ὅτι, οὕτω συμπεριφερόμενος, βεβαίως προσφέρω ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα μου, ἐκεῖνος δὲ, ὁ ὁποῖος καταδολιεύεται τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους εἴτε ἐψήφισεν εἴτε κατεψήφισεν, ἐκεῖνος προσφέρει κακίστην ὑπηρεσίαν εἰς τὴν πατρίδα· ἐλπίζω δὲ, ὅτι ὁ συμπολίτης μου δὲν θὰ θελήσῃ νὰ ἑρμηνεύσῃ τὰς γνώμας τοῦ συναδέλφου καὶ φίλου μου κ. Μερλοπούλου.

§88ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Βεβαίως ὁ κ. Μερλόπουλος ἔχει τόσον λόγον καὶ τόσην ἱκανότητα, ὥστε δύναται μόνος του νὰ ἑρμηνεύσῃ τὰς γνώμας του καὶ νὰ μὴ ἔχῃ ἀνάγκην ἄλλου. Ὡς πρὸς δὲ τὸν νόμον, οὗτος εἶναι σεβαστὸς, ὅταν ἦναι συνταγματικὸς, ἡμεῖς δ’ ἐχαρακτηρίσαμεν τὸν νόμον αὐτὸν ἀντισυνταγματικόν.

§89ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡμεῖς καὶ νῦν δὲν μετεβάλομεν ἣν γνώμην εἴχομεν ἀνέκαθεν περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Καὶ τότε καὶ νῦν θεωροῦμεν αὐτὰ ἀντισυνταγματικά· ἀλλ’ ἀφοῦ ἅπαξ ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὁ σχετικὸς νόμος, ἐννοοῦμεν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τούτου πλήρη καὶ ἀκεραίαν δι’ ὅλους τοὺς Ἕλληνας πολίτας. Ἐὰν ὑπάρχῃ τις ὁ θεωρῶν τὰ τέλη ταῦτα βαρέα, οὗτος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ συστήσῃ τὴν μεταβολὴν τοῦ νόμου, ἀλλ’ ὄχι καὶ τὴν καταδολίευσιν αὐτοῦ.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀντιβασιλείας ἢ διαχειρίσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἐν ἀποδημίᾳ τοῦ Βασιλέως ἐκτὸς τοῦ Κράτους κατὰ τὸ ἔτος 1893. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιψήφισις εἰς τρίτην συζήτησιν τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς τοῦ συστήματος τῆς ἀστυνομικῆς διοικήσεως.

§92Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, σήμερον πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Δὲν ἔλαβον μέχρι τοῦδε τὸν λόγον, ἀλλὰ θέλων νὰ δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, θὰ ὑποβάλω τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Εἰς τὸ ὑπὸ ἐπιψήφισιν νομοσχέδιον δὲν εὗρον διάταξιν, διὰ τῆς ὁποίας νὰ καταργῆται ὁ μέχρι τοῦδε ἀληθὴς προορισμὸς τοῦ στρατοῦ, ὡς εἶναι ἀναγεγραμμένος ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ περὶ συστάσεως αὐτοῦ παγίου στρατιωτικοῦ νόμου. Ἐπὶ κεφαλῆς τοῦ μνησθέντος νόμου ἀναγράφεται ὁ προορισμὸς τοῦ στρατοῦ ὡς ἑξῆς: «Ὁ στρατὸς προώρισται διὰ τὴν ὑποστήριξιν καὶ ἐνίσχυσιν τῆς Βασιλείας καὶ τῶν κειμένων νόμων τοῦ Κράτους, διὰ τὴν ὑπεράσπισιν καὶ ἐξασφάλισιν τῶν πολιτῶν ἀπέναντι ἐξωτερικῶν καὶ ἐσωτερικῶν ἐχθρῶν. Ὁ στρατὸς, μηδέποτε βουλόμενος, ἀλλὰ πάντοτε ὑπακούων, διατασσόμενος ὑπὸ τοῦ διωρισμένου παρὰ τοῦ Μονάρχου διοικητοῦ του, ἐκτελεῖ ἀγογγύστως καὶ ἀδιστάκτως τὰς διαταγάς του, καὶ ἐν ἀνάγκῃ θυσιάζων τὸ τιμαλφέστερον αὐτοῦ, τὴν ζωήν του, πρὸς ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τῶν διαταγῶν τούτων». Τὸν προορισμὸν τοῦτον ἡ Κυβέρνησις δὲν τὸν διέγραψεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ θὰ ψηφίσῃ, ἀλλ’ οὔτε τὸν καταργεῖ· καὶ τοσοῦτο μᾶλλον εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν ἐτόλμησε νὰ διαγράψῃ τὴν διάταξιν ταύτην, ἥτις εἶναι ἀναγεγραμμένη εἰς ὅλους τοὺς νόμους τῶν στρατιωτικῶν ἐθνῶν, ὡς καὶ ἐν τῷ ἡμετέρῳ κανονισμῷ τοῦ στρατοῦ, καθόσον τὰ ἔθνη, ἐπιθυμοῦντα νὰ διατηρήσωσιν ἀκριβῶς τὴν τάξιν τῆς αὐστηρᾶς πειθαρχίας, ἐφ’ ἧς στηρίζεται πᾶν στράτευμα, προώρισαν τὸν στρατὸν εἰς τὴν ἔνοπλον ὑποστήριξιν τοῦ Θρόνου καὶ τῆς Πατρίδος, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς ὑπηρεσίας ἀλλοτρίας τοῦ ὑψηλοῦ αὐτοῦ προορισμοῦ. Ἐπὶ τῇ ἀρχῇ ταύτῃ, ὅπως καὶ ὁ ἡμέτερος στρατὸς ἵσταται ἐν τῇ θέσει τοῦ ὑψηλοῦ προορισμοῦ του, καὶ ἵνα μὴ ὑφίσταται μεταβολήν τινα, συνέστη διὰ τὰς λοιπὰς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς, ἧς ὁ προορισμὸς εἶναι νὰ ὑποστηρίζῃ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ νὰ ἐνισχύῃ τὴν ἐν τῇ χώρᾳ τάξιν καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν νόμων, καὶ ἧς ἡ δικαιοδοσία ἐκτείνεται καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος εἰς τὸν στρατὸν καὶ τὰ στρατόπεδα. Διὰ δὲ τὸ ἰδιοφυὲς τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, ἡ χωροφυλακὴ εὑρίσκεται ὑπὸ τὴν ἁρμοδιότητα τῶν Ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν, τῶν Ἐσωτερικῶν, τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Ναυτικῶν. Καὶ ὑπὸ μὲν τοῦ πρώτου τὴν ἁρμοδιότητα διὰ τὸν ὀργανισμὸν, τὴν πειθαρχίαν, τὸ προσωπικὸν καὶ τὸ ὑλικὸν, ὑπὸ τὴν τοῦ δευτέρου διὰ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν καὶ τὴν ἀστυνομίαν, ὑπὸ τὴν τοῦ τρίτου διὰ τὴν ἀστυνομίαν καὶ τὴν ἀνακριτικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ὑπὸ τὴν τοῦ τετάρτου διὰ τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἐξασκῇ ἐπιτήρησιν ἐπὶ τῶν ναυτῶν καὶ τῶν στρατιωτῶν τοῦ ναυτικοῦ καὶ τὴν ἐνέργειαν κατὰ τὴν καταδίωξιν τῶν ἐκ τοῦ ναυπηγείου ἀποδιδρασκόντων καταδίκων. Κατόπιν τῶν νόμων τούτων τοῦ Κράτους, τολμᾶτε σήμερον νὰ μεταβάλητε τὸν ὑψηλὸν προορισμὸν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, ζητοῦντες διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου τὴν κατάργησιν τοῦ στρατοῦ ἐνεργείας, ἀναμιγνύοντες αὐτὸν εἰς τὰ καθήκοντα τῆς χωροφυλακῆς; Ὁ στρατὸς ἔχει, ὡς προεῖπον, ὑψηλὸν προορισμὸν, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται αὐτῷ νὰ ἐκτελῇ ὑπηρεσίαν ἢ ἐκείνην τοῦ προορισμοῦ του. Τὸ μέτρον τοῦτο τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ὁμολογουμένως ἀδικαιολόγητον καὶ στρατιωτικῶς ἀσυμβίβαστον διὰ τὸν στρατὸν ἐνεργείας, στρατὸν ἀσκήσεων κατὰ τὸν περὶ στρατολογίας νόμον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου μεταβάλλεται ὁ στρατὸς εἰς σῶμα χωροφυλακῆς, αἱ συνέπειαι δὲ τῆς τοιαύτης τοῦ στρατοῦ μεταβολῆς θὰ ἔχωσιν ὅλως ἀντεθνικὰ ἀποτελέσματα. Ἐὰν ἔχωμεν ἀνάγκην μείζονος δυνάμεως χωροφυλακῆς, ἂς περιορισθῶμεν εἰς τὴν αὔξησιν αὐτῆς, χωρὶς νὰ ἐγγίσωμεν τὸν ὀργανισμὸν τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, καὶ ἂς ἀναθέσωμεν τὴν ὅλην ἀστυνομίαν τοῦ Κράτους εἰς τὴν στρατιωτικὴν χωροφυλακὴν, χωρὶς νὰ ζητῶμεν τὴν σύστασιν νέου σώματος ἀστυφυλακῆς. Δὲν βλέπω, ἀλλ’ οὔτε γνωρίζω, πρὸς τίνα σκοπὸν ἡ Κυβέρνησις ἐπιδιώκει τὴν τοιαύτην μεταβολήν. Δὲν ἐννοῶ διὰ ποῖον λόγον ζητεῖ τὴν μεταβολὴν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, ἣν ἔχει ἐκ τοῦ παγίου ἡμῶν νόμου, τὴν ἔνοπλον ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρεσίαν καὶ τὸ ἱερὸν καθῆκον τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Θρόνου καὶ τῆς Πατρίδος. Πῶς θ’ ἀποσπάσητε ἀξιωματικοὺς πρὸς ἐκπλήρωσιν ὑπηρεσίας ὅλως ξένης τοῦ ἐπαγγέλματος καὶ τοῦ προορισμοῦ των; Πῶς ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς θὰ ἀνεχθῇ νὰ βλέπῃ τὸν ἀξιωματικὸν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ καταγινόμενον, οὐχὶ εἰς τὸ στρατιωτικὸν αὐτοῦ ἐπάγγελμα, ἀλλὰ εἰς πρόληψιν ἀταξιῶν καὶ ἐγκλημάτων ἐν τοῖς καταγωγείοις ἀνθρώπων τῆς τελευταίας κοινωνικῆς ὑποστάθμης; Πῶς τολμᾶτε νὰ μεταβάλητε τὴν θέσιν τοῦ ἀξιωματικοῦ, τοῦ προωρισμένου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν καὶ ὑποστήριξιν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν δικαίων, διὰ τῆς ἀστυνομικῆς ὑπηρεσίας, ἥτις νυχθημερὸν θὰ ἀπασχολῇ αὐτὸν εἰς ἀλλότρια καθήκοντα, καὶ οὐχὶ εἰς τὴν μελέτην καὶ τὴν σπουδὴν τῆς τακτικῆς τοῦ ὅπλου του, ἀσκούμενον καὶ ἀσκοῦντα καθ’ ἑκάστην; Πάντα ταῦτα εἶναι ἐντελῶς ἀσυμβίβαστα πρὸς τὸν ὑψηλὸν προορισμὸν τοῦ ἀξιωματικοῦ, καὶ τείνουσι μᾶλλον πρὸς τὴν κατάπτωσιν τοῦ στρατιωτικοῦ ἐπαγγέλματος καὶ τοῦ φρονήματος τοῦ στρατοῦ. Μεθ’ ὅλα ἐν τούτοις, ὅσα κατέδειξα ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, δὲν ἐλπίζω κἀμμίαν διόρθωσιν. Ἡ μόνη ἐλπὶς, ἣν ἔχω, εἶναι, ὅτι ὁ Ἡγεμὼν δὲν θὰ κυρώσῃ τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον, ὅπως διασώσῃ τὸ γόητρον καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ στρατοῦ του.

§93ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἀπὸ τῆς πτέρυγος ταύτης ἀπηυθύναμεν προχθὲς καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐρωτήσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐλάβομεν ἀπαντήσεις οὐχὶ τόσον ἱκανοποιητικάς· ἐπειδὴ δὲ φρονῶ, ὅτι τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ, εἶναι ὑψίστης σπουδαιότητος καὶ θὰ δώσῃ χώραν εἰς πράγματα καὶ εἰς ζητήματα κατὰ διάφορον ἔννοιαν καὶ διεύθυνσιν, διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω ταύτας, ἵνα κατανοηθῇ σαφῶς ἡ ἔννοια αὐτοῦ. Ἡ πρώτη ἐρώτησις, ἥτις ἀπηυθύνθη εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἦτο αὕτη: Διατὶ ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ἀπηλείφθη ἡ τελευταία παράγραφος, κατὰ τὴν ὁποίαν, ὅπως ὁ ἀξιωματικὸς ἀναλάβῃ ἀστυνομικὰ καθήκοντα, ἦτο ἀνάγκη νὰ συναινέσῃ; Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησε προχθές, ὅτι τοῦτο προῆλθε, διότι ἤθελε νὰ ἔχῃ καὶ τὴν διάθεσιν τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ ὅτι οὐδὲν βλάπτει, ἐὰν ἀξιωματικὸς ἀναλάβῃ ἀστυνομικὰ καθήκοντα, ἔστω καὶ ἄκων· ἔφερε μάλιστα τὸν λόγον, ὅτι καὶ ὁ ὀργανισμὸς τοῦ στρατοῦ τοιοῦτόν τι ἀνέφερε, καθόσον ὁ στρατὸς συντρέχει τὴν χωροφυλακήν. Ἡ ὥρα εἶχε προχωρήσει, κύριε Πρόεδρε, εἰς τρόπον ὥστε δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ ἡ ἐπαλήθευσις τῶν λεγομένων τοῦ κ. Ὑπουργοῦ διὰ τοῦ νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Πραγματικῶς κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1880 τὰ εὐζωνικὰ τάγματα συντρέχουν τὴν χωροφυλακὴν, ὅπερ δὲν σημαίνει ἀντικαθιστῶσιν, ἀλλὰ διὰ τὰ λοιπὰ σώματα τοῦ στρατοῦ τοιοῦτόν τι δὲν ὑπῆρχε. Μετὰ τὸν νόμον τοῦ 1880 ἐπῆλθεν ὁ νόμος τοῦ 1882, ὁ ὁποῖος οὔτε περὶ τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων ποιεῖται λόγον. Μετὰ τοῦτον ἐπῆλθεν ὁ νόμος τοῦ 1887, ὁ ὁποῖος ἐπανέλαβε τὴν αὐτὴν διάταξιν τοῦ νόμου τοῦ 1882. Καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν πρόκειται περὶ ἀξιωματικῶν τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, ἢ καὶ τοῦ πεζικοῦ, διότι καὶ τὰ εὐζωνικὰ τάγματα εἶναι ἓν εἶδος πεζικοῦ, τοῦτο ἴσως δικαιολογεῖται· ἀλλὰ διὰ τὸ πυροβολικὸν καὶ τὸ ἱππικὸν ἢ μηχανικὸν ἡ ὑποχρέωσις αὕτη δὲν φαίνεται ἐκ τοῦ νόμου καὶ εἶναι δυνατὸν καὶ ὑποστηρίξιμον, ὅτι δύναται νὰ ἀρνηθῇ, διότι, ὡς γνωστὸν, ὁ ὀργανικὸς νόμος τοῦ στρατοῦ εἶναι τὸ συνάλλαγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἀξιωματικὸς συνηλλάχθη μετὰ τῆς Πολιτείας περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν παρέχει τὴν ἐργασίαν του καὶ περὶ τοῦ εἴδους τῆς ἐργασίας. Ἀλλὰ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς «καὶ αὐτὸ εἶναι ὑπηρεσία»· δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι εἶναι ὑπηρεσία, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἡ ὀφειλομένη, διότι κατὰ τὸν νόμον περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν δύναται ὁ ἀξιωματικὸς, διατασσόμενος νὰ ἀναλάβῃ ἀστυνομικὰ καθήκοντα, νὰ εἴπῃ, ὅτι «ἐγὼ ἔχω καθῆκον νὰ ἦμαι ἐν ἐνεργείᾳ, ἀλλὰ διὰ νὰ ἦμαι ἐν ἐνεργείᾳ, πρέπει νὰ ἦμαι εἰς θέσιν τοῦ σώματος τοῦ στρατοῦ», διότι κατὰ τὸν νόμον «ἐνέργεια εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ἀξιωματικοῦ τοῦ διωρισμένου εἴς τινα θέσιν τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ»· ἐρωτηθεὶς ὅμως προχθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐὰν ἡ ἀστυνομία ἦναι σῶμα στρατοῦ, ἀπήντησεν «ὄχι· εἶναι σῶμα στρατιωτικῶς ὠργανωμένον». Ἀλλὰ τότε ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῶν ἀξιωματικῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διατάσσονται νὰ ἀναλάβουν καθήκοντα ἀστυνομικά; ἐὰν ἦναι ἡ τῆς ἐνεργείας, πρέπει τὸ σῶμα νὰ ἦναι στρατιωτικόν. Ἀλλ’ ἐὰν ἦναι τὸ σῶμα στρατιωτικὸν, ἀφοῦ ὡρίσθη διὰ νόμου, ὃν ἤδη ἐψηφίσαμεν, ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ διὰ τὸ 1893, πῶς θὰ αὐξηθῇ ἡ δύναμις αὕτη διὰ τοῦ παρόντος νομοθετήματος ἤδη, ἐναντίον τοῦ Συντάγματος; Αὕτη εἶναι, κύριε Πρόεδρε, ἡ πρώτη μου παρατήρησις. Ἡ δευτέρα ἀφορᾷ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐν τῷ νόμῳ ὑπάρχει ἤδη διάταξις περὶ ἀγροφυλάκων. Περὶ ταύτης δὲν φαίνεται ὁ κ. Ὑπουργὸς δίδων πολλὴν προσοχὴν, καὶ ἐν τούτοις, ἐὰν ὑπάρχῃ διάταξις, ἡ ὁποία θὰ παράσχῃ πράγματα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐν γένει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι ἡ διάταξις αὕτη, διότι καιρίως προσβάλλει τὴν ἰδιοκτησίαν. Ἐνόμισα ἐκ τῶν καθηκόντων μου νὰ ὑποδείξω τὰς ἐλλείψεις τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο· δυστυχῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τρέφει πολλὴν στοργὴν εἰς τὰ ἔργα του. Μένει ὅμως εἰσέτι μία παρατήρησις, ἡ ὁποία ἕνεκα τοῦ χθεσινοῦ προεδρικοῦ ἐπεισοδίου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ διατυπωθῇ. Ὑπάρχει διάταγμα, ἔχον ἰσχὺν νόμου, τὸ διάταγμα τοῦ 1836, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ δῆμοι εἶναι ὑπόχρεοι καὶ εὐθύνονται δι’ ὡρισμένας βλάβας ἢ φθορὰς γενομένας εἰς δένδρα, φυτείας, ἀμπελῶνας κλπ. Ἡ εὐθύνη αὕτη, ἀποτέλεσμα τῆς ἐνασκήσεως τῆς ἀγροτικῆς ἀστυνομίας ὑπὸ τῶν δήμων, ὑπῆρχεν, εἴτε οἱ ἰδιοκτῆται εἴτε ὁ δήμαρχος καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον διώριζον τοὺς ἀγροφύλακας, καὶ τοῦτο, διότι ὁ δήμαρχος, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ δήμου, συντρέχει εἰς τὸν διορισμὸν ἔστω καὶ τῶν ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν διοριζομένων ἀγροφυλάκων, οὓς ἐπιτηρεῖ καὶ παύει ἐν ἀνάγκῃ, ἤδη ὅμως οὐδεμίαν ἔχει μετοχὴν εἰς τὸν διορισμὸν τῶν ἀγροφυλάκων ὁ δήμαρχος ἢ τὸ Συμβούλιον, οὐδεμίαν ἐπιτήρησιν. Θὰ διατηρηθῇ ἡ εὐθύνη; Ἀλλ’ ἂν διατηρηθῇ, εἶναι ἐντελῶς ἄδικος καὶ ἀδικαιολόγητος, ἀφοῦ ἀφῃρέθη ἡ ἀγροτικὴ ἀστυνομία· ἂν δὲν διατηρηθῇ, τότε τίς θὰ φέρῃ τὴν εὐθύνην; Ὄχι βέβαια ὁ ἀστυνόμος. Ἡ τρίτη μου παρατήρησις ἀνήγετο ἐπίσης εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἀφορᾷ τὸ ποσὸν τὸ πληρωτέον λόγῳ ἀστυνομικῆς εἰσφορᾶς παρ’ ἑκάστου δήμου. Διενεμήθη εἰς ὅλους ἡμᾶς πίναξ, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ δῆμοι ὀφείλουσι νὰ πληρώσωσιν ὡρισμένον ποσόν· ἠρώτησα προχθές, τί ἐλήφθη ὡς βάσις πρὸς κανονισμὸν τῆς ποσότητος αὐτῆς, καὶ ἂν ἡ ποσότης αὕτη ἦναι ὁριστική· μοὶ ἀπήντησε δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ὡς βάσις ἐλήφθησαν τὰ ἔσοδα, αἱ εἰσπράξεις, καὶ ὅτι τὸ ποσὸν αὐτὸ εἶναι ὁριστικόν. Ἀλλ’ αἱ εἰσπράξεις τίνος ἔτους; τοῦ 1892. Αἱ εἰσπράξεις τοῦ 1893 τῶν δήμων οὔτε κἂν ἐβεβαιώθησαν, ἐὰν δὲ ἀναμείνωμεν τὴν βεβαίωσιν καὶ τὴν εἴσπραξιν τῶν ἐσόδων τοῦ 1893, τότε τὸ ποσὸν τὸ πληρωτέον δὲν εἶναι μόνιμον, ἀλλὰ θ’ αὐξηθῇ ἢ θὰ μειωθῇ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, θελήσας ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐρώτησίν μου ταύτην, ἀνέπτυξε τὸ ἄρθρον τὸ ἀναφερόμενον εἰς τοῦτο καθ’ ὅλην αὐτοῦ τὴν ἔκτασιν, ἀλλὰ δὲν ἔδωκε τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἐζήτουν. Ἡ ἐρώτησίς μου εἶναι ἡ ἑξῆς: τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφόμενον εἰς τὸν πίνακα εἶναι ὁριστικόν; Καὶ ἂν ἦναι ὁριστικὸν, ἐπὶ τῇ βάσει τίνων διδομένων ἐλήφθη;

§94Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ὁριστικόν.

§95ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι πληροφορίαι πρὸς τὴν Βουλήν.

§96ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπανέρχεται ἐπὶ θεμάτων, ἅτινα ἐπαρκῶς χθὲς συνεζήτησεν ἡ Βουλή· ἐπὶ τῶν θεμάτων τούτων ἐπαρκῶς ἀπηντήσαμεν, καὶ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἐπαρουσίασε νέον τι, ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ ἤμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀπαντήσωμεν. Κακίζει ἡμᾶς, ὅτι δὲν προσείχομεν εἰς ὅ,τι ἔλεγε. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι προσείχομεν, ἂν καὶ δὲν ἔχωμεν ὑποχρέωσιν νὰ προσέχωμεν. Φρονεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὕτη δὲν εἶναι ὑπηρεσία διατεταγμένη, τουτέστιν ὑποχρεωτικὴ εἰς πάντα ἀξιωματικόν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, φρονῶ, ὅτι ἡ ὑπηρεσία ὑποχρεοῖ πάντα ἀξιωματικὸν διὰ τοῦ νόμου τοῦ ψηφιζομένου νὰ ἐκτελέσῃ καὶ ταύτην, ὡς ἐκτελεῖ καὶ πᾶσαν ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατεύματι, ἐὰν δὲ ὁ ἀξιωματικὸς ἀρνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, συνεπάγεται τὰς συνεπείας τῆς στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας. Περὶ τούτων πάντων προβλέπει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον.

§97ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Εἶχον δίκαιον, κύριε Πρόεδρε, νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ προσέξῃ εἰς ὅ,τι ἔλεγον, μολονότι ἐγνώριζον, ὅτι δὲν εἶχον οὐδὲν δικαίωμα. Ἐγὼ δὲν ἠμφισβήτησα, ὅτι ἐγένετο συζήτησις, καὶ μακρὰ, ἀλλ’ ἠμφισβήτησα, ὅτι δὲν ἐδόθησαν αἱ δέουσαι ἀπαντήσεις. Καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μακρηγορῶ, διατυπῶ τὸ ζήτημα εἰς τὰ τελευταῖα αὐτοῦ διδόμενα. Ἐρωτῶ: ὁ ἀξιωματικὸς, ὁ ἀναλαβὼν ἀστυνομικὰ καθήκοντα, εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ; Ἐὰν ἦναι ἐν ἐνεργείᾳ, ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως ἀξιωματικῶν (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἐνέργεια εἶναι κατάστασις τοῦ ἀξιωματικοῦ τοῦ διωρισμένου εἴς τινα θέσιν τῶν σωμάτων τοῦ στρατοῦ». Ἠρωτήσαμεν, ἂν ἡ Ἀστυνομία ἦναι σῶμα στρατοῦ, καὶ μᾶς ἐδόθη ἡ ἀπάντησις: «Ὄχι. Εἶναι σῶμα στρατιωτικῶς ὠργανωμένον, ὅπως ἡ τελωνοφυλακὴ κλπ.» Ἀλλ’ ἂν τοῦτο ἀληθεύῃ, ὁ ἀξιωματικὸς ἔχει δικαίωμα νὰ ζητήσῃ νὰ ἦναι ἐν ἐνεργείᾳ εἰς σῶμα στρατοῦ, καὶ οὐχὶ εἰς σῶμα στρατιωτικῶς ὠργανωμένον· ἐὰν πάλιν ἡ ἀστυνομία ἦναι σῶμα στρατοῦ καὶ τὸ ἀστυνομεύειν κατάστασις, τότε τὸ νομοθέτημά σας δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ κατὰ τὸ 1893· διότι διὰ τὸ 1893 ὡρίσθη ἤδη διὰ νόμου ἡ δύναμις τοῦ στρατοῦ, οὔτε δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ εὐλόγως, ὅτι τὸ ἀστυνομεύειν εἶναι πρόσκαιρος ὑπηρεσία ἢ ἀποστολή.

§98ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Διατὶ δὲν εἶναι αὐτό; Πρόκειται περὶ δύο ἐτῶν. Νομίζετε ὅτι μόνον αὐτὴ εἶναι ἡ ὑπηρεσία, ἡ ὁποία ἀνατίθεται εἰς τὸν ἀξιωματικὸν, πλὴν τῶν ἐν τῷ στρατεύματι; Νομίζετε ὅτι δὲν ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι ὑπηρεσίαι, τὰς ὁποίας ἐκτελοῦσιν οἱ ἀξιωματικοὶ, καίπερ μὴ ἀνήκοντες εἰς τὰ σώματα; Πάντα ταῦτα εἶναι ὑπηρεσία πρόσκαιρος· καὶ τοσοῦτον εἶναι βέβαιον, ὅτι εἶναι πρόσκαιρος, καθ’ ὅσον κανονίζεται καὶ ὁ χρόνος αὐτῆς οὐχὶ ἀνώτερος τῶν δύο ἐτῶν.

§99ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς δὲν ἱκανοποιεῖται εὐκόλως ἐκ τῶν ἀπαντήσεων, θέλω προσπαθήσει νὰ ἀπαντήσω εἰς τὰς ἀπαντήσεις του. Καὶ πρῶτον, ἐξακολουθεῖ ἐφαρμοζόμενον τὸ διάταγμα ὡς πρὸς τοὺς δήμους; Βεβαίως ἐξακολουθεῖ. Ἀλλὰ τότε, ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ εὐθύνη τῶν δήμων, ὅταν δὲν λαμβάνωσι μέρος εἰς τὸν διορισμόν; Ἀλλὰ θ’ ἀπαντήσω· ὑπάρχει εὐθύνη τῶν δήμων, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ὑπάρχουσιν ἀγροφύλακες ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ δήμου;

§100ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Βεβαίως.

§101ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Λοιπὸν δὲν ὑπάρχει σχέσις τοσοῦτον στενὴ μεταξὺ ἀγροφυλακῆς καὶ ὑποχρεώσεως τοῦ δήμου. Δευτέρα ἐρώτησις, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν, εἶναι ὡς πρὸς τὸ μόνιμον τοῦ ποσοῦ τῆς εἰσφορᾶς. Τὴν εἰσφορὰν κανονίζομεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσπραττομένων φόρων· βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι μόνιμος, καὶ ἂν συνετάχθη πίναξ, συνετάχθη ἵνα ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἡ πληροφορία περὶ τῶν βάσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἰργάσθη ἡ Κυβέρνησις.

§102ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἡ ἀπουσία διατάξεως καταργούσης τὸ διάταγμα περὶ εὐθύνης δὲν σημαίνει τίποτε. Ἰδοὺ πῶς ἔχει τὸ κείμενον (ἀναγινώσκει): «Πᾶς δῆμος εἶναι ὑπεύθυνος ὡς πρὸς τὰς πολιτικὰς ἀποδόσεις καὶ ἀποζημιώσεις ἕνεκα πάσης ληστείας πραττομένης ἐντὸς τῆς περιφερείας του κλπ.» Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι, καὶ ὅταν δὲν ὑπάρχωσιν ἀγροφύλακες, εἶναι ὑπεύθυνος ὁ δῆμος. Διατί; Διότι ὁ Δήμαρχος, ἅμα παυθῇ ὁ ἀγροφύλαξ, ὀφείλει νὰ συγκαλέσῃ αὐθωρεὶ τὴν περιφέρειαν τὴν κτηματικὴν, ἵνα διορισθῇ νέος. Τοῦτο, μὴ νομίσητε, ὅτι δὲν δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς δυσχερείας.

§103ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Οὐδέποτε ἐδικαιολογήθη ἡ εὐθύνη ἐκ τῆς μὴ ὑπάρξεως ἀγροφύλακος. Ἡ εὐθύνη βεβαίως μένει.

§104ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἐπειδὴ ὑπάρχει σύστημα διορισμοῦ ἀγροφυλάκων,—καὶ βεβαίως τοῦτο εἶναι εἰς ἐνέργειαν,— ἐρωτῶ, τί γίνεται ἤδη, μεταβαλλομένου τοῦ συστήματος; Πῶς θὰ ὑποστηριχθῇ ἡ εὐθύνη τοῦ δήμου, ἀφοῦ οὔτε διὰ τὸν διορισμὸν οὔτε διὰ τὴν παῦσιν ἐρωτᾶται ὁ δήμαρχος, ἢ κἄν ἔχει τὴν ἐποπτείαν;

§105ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐγὼ ἀμφιβάλλω, ἐὰν ἡ δικαιολογικὴ βάσις τῆς εὐθύνης ἦναι ἡ ὑποχρέωσις τῆς φυλάξεως. Ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι ἡ εὐθύνη προέρχεται διότι ἡ βλάβη ἐγένετο ἐκ τῶν δημοτῶν τοῦ δήμου, καὶ ἐπειδὴ δὲν εἶναι ὁ βλάψας γνωστός, θεωρεῖται συνυπεύθυνος ἅπας ὁ δῆμος.

§106ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§108ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολέκτου, τοῦ βουλευτοῦ κ. Κροκιδᾶ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολον ψηφοφορίας).

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 118. Ἡ Βουλὴ διὰ ψήφων 101 κατὰ 16, ἀρνηθέντος ἑνὸς, ἐπεψήφισε τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀδείας πρὸς ἐκποίησιν ἀργυρούχων ὀρυκτῶν τῆς Μήλου. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Ὁ ἐκ Θήρας βουλευτὴς κ. Συνοδινὸς ὑποβάλλει ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 τροπολογίαν. (Ἀναγινώσκεται). Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν (ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει).

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§113Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου προτείνω τροποποίησιν, ὅπως ἡ καταβολὴ μὴ γίνηται εἰς χρυσὸν, ἀλλ’ εἰς καθαρὸν ἄργυρον ἐκ τοῦ ἀποχωριζομένου ἐκ τοῦ ὀρυκτοῦ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἐτροποποιήθη).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§115ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Δημόσιον ἐν τῷ μεταξὺ τῆς δεκαπενταετίας δύναται νὰ κάμῃ καὶ ἄλλην διάθεσιν τῆς βαρυτίνης;

§116Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἐλεύθερον. Οὐδὲν δικαίωμα ἀποκλειστικὸν δύναται νὰ χορηγήσῃ ἡ Κυβέρνησις. Δύναται δυνάμει τοῦ νομοσχεδίου νὰ παραχωρήσῃ τὸ ὑπ’ αὐτοῦ καθοριζόμενον ποσὸν τοῦ ὀρυκτοῦ, χάριν κατεργασίας δοκιμαστικῆς, ἀλλὰ δὲν κωλύεται, ὅπως παραχωρήσῃ ὀρυκτὸν εἰς ἄλλους καὶ ὑπὸ οἱουσδήποτε ὅρους. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 ὡς ἔχει).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§118Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ παρακαλῶ νὰ προστεθῇ τελευταῖον ἐδάφιον, ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἥμισυ τῆς κατατεθείσης ὑπὸ τοῦ ἀγοραστοῦ ἐγγυήσεως ἐπιστρέφεται αὐτῷ μετὰ τὴν ἵδρυσιν ἐν Μήλῳ ἐργοστασίου ἀξίας οὐχὶ κατωτέρας 200,000 δραχμῶν, ὅπερ ἔσται ὑπέγγυον τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ ἀγοραστοῦ μέχρι τῆς λήξεως τῆς κατὰ τὸ προηγούμενον ἄρθρον δεκαπενταετίας.»

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 4 μετὰ τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως προταθείσης προσθήκης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 5 καὶ 6, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ἑδρῶν καὶ μαθημάτων τοῦ Πανεπιστημίου. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–4 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§121ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶχον ὑποβάλει παρατηρήσεις τινὰς κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, καὶ ἀνέμενον νὰ ἀκούσω τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως.

§122ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀφοῦ ἀκούσω πάσας τὰς ἀντιῤῥήσεις, θὰ φέρω τὰς δεούσας παρατηρήσεις.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§124ΛΑΜΠΡΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις περὶ τῆς θέσεως τοῦ καθηγητοῦ τῆς Ἀστρονομίας, πῶς θὰ διορίζηται· θὰ ἦναι ἐπίτιμος; θὰ ψηφίζῃ; θὰ ψηφίζηται; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§126ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μετ’ ἀπορίας παρατηρῶ, ὅτι ἐν τῷ προκειμένῳ ἄρθρῳ, τῷ ἀφορῶντι εἰς τὸ Φυσικὸν τμῆμα τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς, καθορίζεται μία καὶ μόνη ἕδρα διὰ τὴν χημείαν.

§127Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι δύο.

§128ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡ ἑτέρα εἶναι ἡ τῆς φαρμακευτικῆς χημείας, ἐγὼ δὲ ὁμιλῶ περὶ τῆς κυρίως χημείας. Εἶναι λυπηρὸν, Κύριοι, καθ’ ὃν χρόνον τοσαύτην σημασίαν ἀποδίδουσιν ἀλλαχοῦ εἰς τὰς θετικὰς ἐπιστήμας καὶ κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὴν χημείαν, ἧς ἐν τισι Πανεπιστημίοις ὑπάρχουσι τέσσαρες καὶ ἓξ ἕδραι, παρ’ ἡμῖν νὰ μὴ ὑπάρχωσι τοὐλάχιστον δύο ἕδραι δι’ αὐτήν.

§129Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸς τί νὰ ὑπάρχωσι δύο ἕδραι; Δύο ἢ πλείονες ἕδραι δικαιολογοῦνται, ὅταν ἡ παράδοσις διαρκῇ ἐπὶ δύο ἢ πλείονα ἔτη, ὅπως ὑπάρχῃ ἀνὰ μία ἕδρα δι’ ἕκαστον ἔτος παραδόσεως. Ὅταν ὅμως τοῦτο δὲν θὰ συμβαίνῃ, διότι ἡ παράδοσις τῆς χημείας διαρκεῖ ἓν ἔτος, ἑπομένως καθ’ ἕκαστον ἔτος θὰ γίνηται ἡ παράδοσις ἐξυπαρχῆς, δὲν δικαιολογοῦνται δύο ἕδραι, ὑφισταμένης λόγῳ φειδοῦς τῆς τεθειμένης ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀρχῆς, ὅτι θὰ ὑπάρχῃ μία μόνη ἕδρα δι’ ἑκάστην παράδοσιν· εἰς κλάδον τῆς ἐπιστήμης δύναται νὰ καθορισθῇ ἰδία ἕδρα, ὑποδιαιρουμένης κατὰ τοῦτο τῆς γενικῆς ἕδρας, ὑποδιαίρεσις δὲ τοιαύτη ὑφίσταται κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐν τῇ ἕδρᾳ τῆς φαρμακευτικῆς χημείας.

§130ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν.

§131Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχει σχέσιν στενήν.

§132ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἶναι αὐτοτελής.

§133Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι αὐτοτελής, καὶ διὰ τοῦτο τῇ καθορίζεται ἰδία ἕδρα, ἀλλ’ αὕτη ἔχει σχέσιν στενὴν πρὸς τὴν ἕδραν τῆς χημείας τῆς γενικῆς.

§134ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συγχέει μίαν κατ’ ἐξοχὴν θετικὴν καὶ πειραματικὴν ἐπιστήμην πρὸς τὰς θεωρητικάς. Ἐγὼ ὑπεστήριξα τὴν ἕνωσιν εἰς μίαν ἕδραν δύο καὶ τριῶν μαθημάτων, ἀλλὰ θεωρητικῶν, καὶ τούτων ἐπουσιωδῶν. Ἐπὶ τῆς χημείας ὅμως εἶναι ὅλως διάφορον τὸ πρᾶγμα. Τὸ μάθημα τοῦτο εἶναι, ὡς προεῖπον, κατ’ ἐξοχὴν θετικόν. Ὁ διδάσκων αὐτὸ ὀφείλει νὰ παρακολουθῇ τὰς ἀλλαχοῦ γινομένας προόδους, ἐφαρμόζων καὶ οὗτος τὰ ἐκεῖ γινόμενα πειράματα. Ὀφείλει νὰ κάμνῃ καὶ αὐτὸς ἰδίας ἐρεύνας· ὀφείλει πρὸς τούτοις νὰ καθοδηγῇ τοὺς μαθητάς του εἰς ἰδίας μελέτας, συνοδευομένας πάντοτε ὑπὸ πειραμάτων. Ἰδοὺ διατὶ θεωρῶ ἀπολύτως ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσῃ εἷς καὶ μόνος καθηγητὴς εἰς τὴν διδασκαλίαν ὁλοκλήρου τῆς χημείας. Ἰδοὺ διατὶ θεωρῶ ἀπολύτως ἀναγκαίαν τὴν διαίρεσιν αὐτῆς εἰς δύο ἕδρας, τὴν τῆς ὀργανικῆς καὶ τὴν τῆς ἀνοργάνου χημείας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν πρέπει νὰ λησμονήσῃ, ὅτι ἡ χημεία συνδέεται στενώτατα πρὸς τὰς πρακτικὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, ὅτι δ’ ἐξ αὐτῆς ἔχει νὰ ἀρυσθῇ πλεῖστα ὅσα ἀναγκαῖα διδάγματα καὶ ἡ βιομηχανία καὶ ἡ γεωργία, ἰδίᾳ δὲ ἡ οἰνοπαραγωγή. Ὡς τοιαύτη εἶναι ἀξία, νομίζω, ἡ χημεία νὰ τύχῃ ἴσης τοὐλάχιστον παρ’ αὐτῷ στοργῆς πρὸς τὴν γενικὴν ἱστορίαν, τὴν διδασκομένην ὡς διδάσκεται αὕτη παρ’ ἡμῖν. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐθεώρησε καλὸν νὰ λάβῃ τὸν λόγον, προκειμένου περὶ τοῦ Φυσικοῦ τμήματος τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς, θὰ τὸν ἠρώτων: πῶς δὲν ἔλαβε πρόνοιαν περὶ εἰσαγωγῆς καὶ παρ’ ἡμῖν τοῦ μαθήματος τῆς βιολογίας;

§135ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Τί μάθημα εἶναι αὐτό;

§136ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφ’ ὅτου ὁ μέγας Ἄγγλος φυσιοδίφης, ὁ Δαρβῖνος, ἐξέθηκε τὴν περὶ ἀνελίξεως θεωρίαν, διεμορφώθη τὸ μάθημα τῆς βιολογίας, ὅπερ ἑδράζεται κυρίως ἐπὶ τῆς θεωρίας αὐτοῦ καὶ ἔχει εἰσαχθῆ ἤδη εἰς πολλὰ Πανεπιστήμια τῆς Ἑσπερίας. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς γινώσκω, ἔχει ἰδιαίτερον ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῆς θεωρίας τοῦ Δαρβίνου· πῶς λοιπὸν δὲν ἔλαβε πρόνοιαν, ὅπως εἰσαχθῇ καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ βιολογία;

§137ΗΛ. ΠΟΛΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπεφυλάχθην νὰ ὑποβάλω σκέψεις τινὰς ὡς πρὸς τὰς ἕδρας τοῦ Φυσικοῦ τμήματος τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ὑποβάλω τὰς σκέψεις ταύτας σήμερον. Εἰς τὸ Φυσικὸν τμῆμα, εἰς ὃ φοιτῶσι καὶ διδάσκονται ὄχι μόνον οἱ μέλλοντες διδάκτορες τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν, ἀλλὰ καὶ οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς καὶ οἱ φοιτηταὶ τοῦ Φαρμακευτικοῦ σχολείου, ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁρίζεται μία μόνη ἕδρα χημείας, δηλ. τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου κλάδου τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν, ὁ ὁποῖος ἀποτελεῖ σήμερον ἰδίαν ἐπιστήμην, ἕνεκα τῶν γιγαντιαίων προόδων, τὰς ὁποίας ἐπετέλεσε κατὰ τοὺς καθ’ ἡμᾶς χρόνους καὶ ὁσημέραι ἐπιτελεῖ, ἐπιστήμης, τῆς ὁποίας ἑκάστη πρόοδος θᾶττον ἢ βράδιον θὰ ἔχῃ ἐφαρμογὴν εἰς τὸν πρακτικὸν βίον, καὶ συντελούσης οὕτως εἰς τὴν εὐημερίαν τῆς ἀνθρωπότητος καὶ τὴν πρόοδον τοῦ πολιτισμοῦ, ἐπιστήμης ἀπεράντου, τὴν ὁποίαν ἀδυνατεῖ καὶ ὁ μᾶλλον ἀκάματος τῶν καθηγητῶν νὰ διδάξῃ ἐντὸς τοῦ βραχυτάτου χρονικοῦ διαστήματος ἑνὸς σχολικοῦ ἔτους. Ὅπως ἡ χημεία διδαχθῇ τελεσφόρως, ἀπαιτοῦνται τοὐλάχιστον δύο καθηγηταὶ, ἡ ἐπιστήμη δὲ αὕτη ἔχει μεγίστην σημασίαν καὶ σπουδαιότητα, κυρίως δι’ ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας. Ἡ γεωργία μας, ἡ βιομηχανία μας, εἰς ἃς νῦν πάντες ἀτενίζομεν, εἶναι ἔτι εἰς τὰ σπάργανα, ἀλλὰ γεωργία καὶ βιομηχανία δὲν δύνανται οὐδὲ βῆμα νὰ κάμωσι πρὸς τὰ πρόσω ἄνευ τῆς ποδηγετήσεως τῆς χημείας. Ἀνάγκη λοιπὸν δύο καθηγητῶν, εἰς ἕνα τῶν ὁποίων νὰ ἀνατεθῇ ἡ διδασκαλία τῆς ἀνοργάνου χημείας, εἰς δὲ τὸν ἕτερον ἡ τῆς ὀργανικῆς χημείας· εἶναι ἀδύνατον εἷς καὶ μόνος καθηγητὴς νὰ ἀναδεχθῇ τὴν διδασκαλίαν ἀμφοτέρων· ἑκάστη αὐτῶν ἀποτελεῖ ἰδίαν σχεδὸν ἐπιστήμην, ὡς ἐκ τῆς μεγάλης ἐκτάσεως, τὴν ὁποίαν ἔχει. Δὲν δύναται εἷς καὶ ὁ αὐτὸς καθηγητὴς νὰ διδάσκῃ καὶ τὰ δύο μέρη ἐντὸς ἑνὸς σχολικοῦ ἔτους, ἢ νὰ διδάσκῃ τὸ μὲν πρῶτον ἔτος τὴν ἀνόργανον, τὸ δὲ δεύτερον τὴν ὀργανικήν· καὶ τοῦτο, διότι ὁ κατὰ πρῶτον εἰσερχόμενος εἰς τὸ Πανεπιστήμιον φοιτητὴς οὐδὲν θὰ ἐννοήσῃ ἐκ τῆς ὀργανικῆς χημείας, ἐὰν πρότερον δὲν διδαχθῇ τὰ τῆς ἀνοργάνου. Ἡ ἀνάγκη τῆς συστάσεως δευτέρας ἕδρας χημείας δὲν διέφυγε τοὺς κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὺς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, καὶ πλέον ἢ ἅπαξ προσεκάλεσαν οὗτοι τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολήν, ὅπως προτείνῃ τὸν κατάλληλον, ἵνα πληρώσῃ τὴν δευτέραν ἕδραν τῆς χημείας· ἀλλὰ δυστυχῶς ἑκάστοτε ἡ καλὴ πρόθεσις τῶν Ὑπουργῶν προσέκρουσεν ἐναντίον ἀντενεργειῶν καὶ ἕνεκα λόγων, τοὺς ὁποίους δὲν θέλω ἐνταῦθα νὰ ἐξετάσω. Εἰς τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολὴν συμβαίνει καὶ ἄλλο τι ἄτοπον, τὸ ὁποῖον κατὰ πολλὰ δυσχεραίνει τὴν παρὰ τῆς Σχολῆς πρότασιν καθηγητῶν. Λόγου χάριν, ὁ καθηγητὴς τῆς γλωσσολογίας ἢ ὁ καθηγητὴς τῆς Λατινικῆς φιλολογίας προσκαλεῖται, ἵνα προτείνῃ τὸν κατάλληλον, ὅπως καθέξῃ τὴν ἕδραν τῆς χημείας, καὶ τἀνάπαλιν, ὁ καθηγητὴς τῆς γεωλογίας προσκαλεῖται ἵνα ἐπιδείξῃ τὸν ἱκανὸν, ὅπως καθέξῃ τὴν ἕδραν τῆς Ἑλληνικῆς φιλολογίας. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν πρόκειται σήμερον περὶ τοῦ ἀτόπου τούτου περὶ τοῦ ὁποίου ἄλλοτε δέον νὰ γείνῃ σκέψις. Θέλω μόνον νὰ ὑποδείξω, ὅτι ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς νῦν, ὅτε νομοθετοῦμεν περὶ ἑδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου, νὰ ὁρίσωμεν δύο ἕδρας χημείας, καθότι πρὸ πάντων ἀνομολογεῖται, ὅτι εἶναι ἀδύνατον εἷς καὶ μόνος καθηγητὴς νὰ διδάξῃ τὴν ὅλην σειρὰν τῆς χημείας· πρὸς τοῖς ἄλλοις ἡ ὀργανικὴ χημεία, κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους μάλιστα, τοιαύτην ἔλαβεν εὔροιαν, τοσαύτας ἐπετέλεσε προόδους, ὥστε πρέπει ὁ καθηγητὴς τῆς ὀργανικῆς χημείας οὐ μόνον νὰ ἀσχολῆται εἰδικῶς εἰς αὐτὴν, ἵνα ᾖ ἐνήμερος τῶν προόδων αὐτῆς καὶ δύναται οὕτω τελεσφόρως νὰ διδάσκῃ, ἀλλὰ καὶ συνεχῶς αὐτὸς δέον νὰ ἐργάζηται καὶ ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν αὐτοῦ οἱ φοιτηταί. Δὲν δύναται ἑπομένως εἷς καὶ μόνος καθηγητὴς νὰ ἐπαρκέσῃ· ἐὰν δὲ ἐπαγγέλληταί τις, ὅτι δύναται αὐτὸς ἐντὸς τοῦ βραχυτάτου διαστήματος ἑνὸς σχολικοῦ ἔτους νὰ διδάξῃ τήν τε ἀνόργανον καὶ τὴν ὀργανικὴν χημείαν, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι ὁ τοιοῦτος δὲν εἶναι ἄξιος νὰ κατέχῃ ἕδραν χημείας ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν χημείαν. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἑτέρα τις ἔλλειψις εἰς τὴν Σχολὴν αὐτὴν, ἐν τῇ ὁποίᾳ, ὡς ἔχει νῦν ὁ κανονισμὸς,—δὲν ἐξετάζω, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς,—ἐκπαιδεύονται οἱ φαρμακοποιοί, διότι κατὰ τὰ κεκανονισμένα δὲν ὑπάρχει ἰδιαιτέρα Σχολὴ Φαρμακευτική, ὅπερ δὲν θεωρῶ καλὸν, βεβαίως δὲ ὁ φοιτητὴς τῆς Φαρμακευτικῆς καὶ αὐτὸς ὁ φοιτητὴς τῆς Ἰατρικῆς δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ διδάσκωνται τὴν χημείαν, ὡς δέον νὰ μανθάνωσιν οἱ εἰδικῶς καταγινόμενοι εἰς τὰς φυσικὰς ἐπιστήμας· ἀλλ’ οὕτω νῦν ἔχουσι τὰ πράγματα. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον ἐλλείπει ἐνταῦθα, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ προστεθῇ εἴτε εἰς αὐτὴν τὴν Σχολὴν, εἴτε εἰς τὴν Ἰατρικὴν, εἶναι τὸ μάθημα τῆς φαρμακευτικῆς, ἄνευ τοῦ ὁποίου δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι τελεία ἡ ἐκπαίδευσις τῶν φαρμακοποιῶν. Ἡ φαρμακευτικὴ χημεία εἶναί τι διάφορον τῆς φαρμακοποιΐας. Διὰ τῆς φαρμακοποιΐας θὰ διδαχθῇ ὁ φαρμακοποιὸς τὴν τέχνην του, θὰ μάθῃ, τί εἶναι ἐκχυλίσματα, τί σερόπια, τί αἰθέρια ἔλαια, τί ἀπεσταγμένον ὕδωρ κτλ. καὶ πῶς ταῦτα παρασκευάζονται. Τὴν ἀνάγκην δὲ συστάσεως τοιαύτης ἕδρας εἶχεν ὑποδείξει ὁ κατὰ τὸ 1890 πρυτανεύσας ἀξιότιμος καθηγητὴς κ. Μιστριώτης εἰς τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἐξεφώνησε, παραδίδων τὴν πρυτανικὴν ἀρχὴν εἰς τὸν διάδοχον αὐτοῦ. Ἀναφέρων τὰ περὶ ἀταξιῶν, αἵτινες εἶχον λάβει χώραν κατὰ τὴν παράδοσιν τοῦ καθηγητοῦ Κρίνου, λέγει, ὅτι οἱ φοιτηταὶ ἀπεδοκίμαζον αὐτὸν, διότι περιωρίζετο εἰς τὴν διδασκαλίαν τῆς φαρμακευτικῆς χημείας, δὲν ἐδίδασκε δ’ αὐτοῖς τὴν τέχνην, τὴν ὁποίαν ὡς φαρμακοποιοὶ εἶχον ἀνάγκην νὰ ἐκμάθωσιν (ἀναγινώσκει): «Διὰ τοῦτο ὁσάκις ἐπεπλήσσοντο ὑπ’ ἐμοῦ, ὅτι ἀποδοκιμάζουσι διαπρεπῆ καθηγητὴν, ἀπεκρίνοντο: «ποῖον τὸ ὄφελος, ἂν λαμβάνωμεν σοφὰ διδάγματα περὶ τῆς ποσότητος τοῦ περιεχομένου νατρίου ἐν τοῖς ὕδασι τοῦ Ὠκεανοῦ, ἐνῷ δὲν γινώσκομεν τὴν κατασκευὴν τοῦ κοινοῦ ἐμπλάστρου;» Ὥστε, ἂν ἡ ὅλη ὑπόθεσις ἐξηρτᾶτο ἐξ ὑμῶν, ἠθέλομεν διατηρήσει τὸν κ. Κρῖνον ὡς καθηγητὴν τῆς φαρμακευτικῆς χημείας, ἠθέλομεν ὅμως προσθέσει ἑτέραν ἕδραν, τὴν τῆς φαρμακοποιΐας. Διὰ τοῦτο ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι τοιαῦται σκηναὶ δὲν εἶναι δύσκολον νὰ ἐπαναληφθῶσιν, ἐφ’ ὅσον διορίζομεν θεωρητικοὺς καθηγητὰς, ἐνῷ οἱ φοιτητοὶ τοῦ φαρμακευτικοῦ σχολείου ἔχουσιν ἀνάγκην πρακτικῶν γνώσεων». Κατέληγε δὲ ὁ πρύτανις αἰτῶν τὴν ἵδρυσιν ἕδρας φαρμακοποιΐας, τὴν ὁποίαν θεωρῶ καὶ ἐγὼ ἀναγκαίαν, παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς σκέψεις αὐτὰς εἰς τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου.

§138ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ σκεφθῶμεν περὶ οἰκονομιῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, βεβαίως θὰ ἠδυνάμεθα νὰ περιορίσωμεν τοὺς κλάδους τῶν ἐφηρμοσμένων ἐπιστημῶν εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ ὑπουργικὸν νομοσχέδιον τοὺς περιορίζει· ἀλλ’ ὅταν ἔχωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναγεγραμμένας τέσσαρας θέσεις δι’ ἱστορίαν, ὅταν εὑρίσκωμεν νέαν θέσιν διὰ πολιτικὴν καὶ ἱστορικὴν Γεωγραφίαν, νὰ μὴ ἔχωμεν μάθημα εἰδικὸν χημείας ὀργανικῆς καὶ χημείας ἐφηρμοσμένης, τὸ ὁποῖον διδασκόμενον εἰς τὰ ἄλλα Κράτη παρέχει τὰ ἄριστα ἀποτελέσματα, νὰ ἐξακολουθῶμεν σήμερον νὰ καλλιεργῶμεν τὰς διανοίας τῶν φοιτητῶν ἀποκλειστικῶς μὲ ἱστορίαν τῆς φιλοσοφίας καὶ μὲ πράγματα ἄλλα, τὰ ὁποῖα ὁ πρῶτος τυχὸν δύναται νὰ ἐκμάθῃ ἀναγινώσκων οἴκοι τὰ σχετικὰ βιβλία, νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἀδικοῦμεν τὴν ἑλληνικὴν νεότητα περιορίζοντες τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ παράσχῃ αὐτῇ, ὅπως πρακτικῶς καὶ ἀποτελεσματικῶς ἐκπαιδευθῇ. Διὰ τοῦτο, ἐὰν τὸ πνεῦμα τῆς Κυβερνήσεως ἦναι ὡρισμένη δαπάνη διὰ τὸ Πανεπιστήμιον νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου, νομίζω ὀρθὸν νὰ καταργηθῇ μία θέσις ἐκ τῶν ἱστορικῶν, νὰ καταργηθῇ ἄλλη τις θέσις ἐκ τῶν πρακτικῶς ἧττον χρησίμων, καὶ νὰ μείνωσιν ἐκεῖναι αἱ ἐπιστῆμαι αἱ ἐφηρμοσμέναι, αἱ ὑποσχόμεναι πλοῦτον ἐν τῇ χώρᾳ διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν διαφόρων κλάδων τῆς ἀνθρωπίνης δραστηριότητος, γινομένης πλήρους ἀναπτύξεως αὐτῶν κατὰ τὴν διδασκαλίαν, ὅπως δυνηθῇ ἡ ἑλληνικὴ νεότης νὰ στραφῇ εἰς πρακτικὰ ἐπαγγέλματα καὶ ν’ ἀφήσῃ πλέον τὰς ἀπολύτους θεωρίας, αἱ ὁποῖαι ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οὐδὲν παρέχουσι πρακτικὸν ἀποτέλεσμα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μελετήσῃ τὸ πρᾶγμα ἐμβριθέστερον καὶ ν’ ἀφήσῃ τοὺς διδασκάλους, οἱ ὁποῖοι συνέταξαν τὰς διατάξεις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καὶ νὰ ζητήσῃ τοὺς ἀληθεῖς ἐπιστήμονας, τοὺς ὑποσχομένους ἀποτελέσματα πρακτικὰ, ἀποτελέσματα ψηλαφητὰ διὰ τὴν κοινωνίαν, ἵνα διὰ τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος θὰ πληρόνῃ, κατορθωθῇ τοὐλάχιστον ἡ ἐπιτυχία ὡρισμένου πρακτικοῦ σκοποῦ.

§139ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καὶ οἱ τρεῖς οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ ὑποστηρίξαντες τὴν ἵδρυσιν καὶ δευτέρας ἕδρας χημείας, βεβαίως ἔχουσι θεωρητικῶς καὶ ἐπιστημονικῶς δίκαιον...

§140ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Πρακτικῶς μόνον.

§141ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. .. διότι πᾶσα ὑποδιαίρεσις πάσης ἕδρας εἶναι ὠφέλεια διὰ τὴν ἐπιστήμην, εἰς τὴν ὁποίαν ἀποβλέπει ἡ ἕδρα· δὲν εἶναι δὲ μόνον ἐπιστημονικὴ ἡ διαίρεσις τῆς ἕδρας τῆς χημείας εἰς ὀργανικὴν καὶ ἀνόργανον, καὶ ἡ ἵδρυσις τοιούτων ἑδρῶν, ὅπως ἐν ἑκάστῃ διδάσκηται ἰδιαιτέρως τὸ ἕτερον τῶν μερῶν τῆς χημείας· εἶναι καὶ ἕτεραι πολλαὶ τοιαῦται, τὰς ὁποίας βεβαίως πρέπει τις νὰ ἱδρύσῃ, ὅταν πρόκηται καὶ δύναται νὰ ἱδρύσῃ Πανεπιστήμιον πλῆρες, ὅπως τὰ Πανεπιστήμια τῆς Εὐρώπης, τὰ ὁποῖα ἔχουσι δύο καὶ τρεῖς ἕδρας ἑκάστου μαθήματος. Ἔχομεν π. χ. εἰς τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον ἕδραν τῆς ὠτολογίας; Εἰς τὸ Πανεπιστήμιον τῆς Βιέννης ὑπάρχουσι τρεῖς διαπρεπεῖς ἐπιστήμονες, οἱ ὁποῖοι διδάσκουσιν ὠτολογίαν, καὶ διδάσκουσιν αὐτὴν καὶ ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ Πανεπιστημίου καὶ εἰς τὰ φροντιστήρια ἰδιαιτέρως. Ἔχομεν ἐδῶ καθηγητὴν τῆς ὀφθαλμολογίας εἰδικόν;

§142ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἔχομεν.

§143ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Βεβαίως δὲν ἔχομεν· ὁ καθηγητὴς ὁ διορισθεὶς εἰς τὸ Πανεπιστήμιον καὶ διδάσκων ὀφθαλμολογίαν εἶναι καθηγητὴς τῆς χειρουργικῆς, καὶ ὡς τοιοῦτος διωρίσθη, καὶ βεβαίως ἡ ὀφθαλμολογία ὑπάγεται εἰς τοῦτον τὸν κλάδον. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἱδρύσωμεν καὶ τὴν ἕδραν τῆς ὠτολογίας, ἡ ὁποία εἶναι σχετικὴ καὶ αὕτη;...

§144ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ λαρυγγολογίας κτλ.

§145ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. .. ὑπουργοῦντος μάλιστα ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν σημασίαν αὐτῆς. Βλέπετε ὅτι ὑποχρεωτικῶς ἀπεφύγομεν τὴν ἵδρυσιν τοιαύτης ἕδρας, διότι αἱ δυνάμεις ἡμῶν δὲν ἐπιτρέπουσι νὰ ἐπεκταθῇ τις νομοθετῶν εἰς τοιαύτας λεπτομερείας καὶ τοιαύτας εἰδικότητας. Καὶ ἡμεῖς γνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην, καὶ ἡμεῖς ἐμελετήσαμεν τὸ ζήτημα περὶ ἱδρύσεως δύο ἑδρῶν χημείας, ἀλλὰ τό γε νῦν ἔχον, δὲν δυνάμεθα νὰ ἱδρύσωμεν ἕδρας διπλᾶς.

§146ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διατὶ ἔχετε τέσσαρας ἕδρας ἱστορίας;

§147ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δημιουργοῦνται καὶ νέαι.

§148ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἀπορῶ πῶς εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον ἀκούονται φωναὶ κατὰ τῶν ἑδρῶν τῆς ἱστορίας, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον ἀναγράφει. Ἡ ἱστορία, ἂν ἦτο δυνατόν, ἔπρεπε νὰ διδάσκηται διὰ μυρίων στομάτων ἀπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ Πανεπιστημίου. Ἡ ἱστορία εἶναι ὁ Ἑλληνισμὸς, καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς ὀφείλει τὴν ἱστορίαν νὰ τὴν ὑποστηρίξῃ δι’ ὅλων αὑτοῦ τῶν ὀργάνων, διότι ἐν τῇ ἱστορίᾳ ὑπῆρξεν ἡ ἀναγέννησις αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ ἱστορίᾳ ὑπάρχει τὸ μέλλον αὐτοῦ.

§149ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῶν Ἀσσυρίων καὶ Βαβυλωνίων!

§150ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Οἱ Ἀσσύριοι καὶ τὰ ἄλλα ἀσιατικὰ ἔθνη συνδέονται ἀναποσπάστως μὲ τὸν Ἑλληνισμὸν, διότι τὰ ἀσιατικὰ ἔθνη, τὰ ὁποῖα ἐσταδιοδρόμησαν κατὰ τοὺς πρώτους χρόνους, ἐτροφοδότησαν τὸν Ἑλληνισμὸν, καὶ πολλάκις ὁ Ἑλληνισμὸς ἠρύσθη ἐκ τῶν ἐθνῶν ἐκείνων τῶν ἀρχαίων πολλὰ καὶ μέγιστα ὠφελήματα. Νομίζετε ὅτι εἶναι ἄσχετος ἡ ἱστορία τῶν Αἰγυπτίων, ἡ ἱστορία τῶν Ἀσσυρίων, ἡ ἱστορία τῶν ἄλλων ἀσιατικῶν ἐθνῶν, ἀπὸ τῶν ὁποίων ὁ Ἑλληνισμὸς παρέλαβε τοσαῦτα; Καὶ πῶς θέλετε νὰ περιορίσητε τὰς ἕδρας τῆς ἱστορίας, ἡ ὁποία εἶναι τοσοῦτον πολύτιμος διὰ τὸν ἐθνισμόν μας, καὶ νὰ ἱδρύσητε ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ἕδραν ἑτέρου κλάδου; Ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ὑπὸ τῶν Σχολῶν προτάσεως τῶν καθηγητῶν, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Κερκύρας, ἡ Κυβέρνησις μελετᾷ τὸ ζήτημα, καὶ ἐλπίζω προσεχῶς νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν εὐχάριστον θέσιν νὰ προτείνῃ τὸ κατάλληλον μέτρον.

§151ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Μίαν παρατήρησιν ὀφείλω νὰ ὑποβάλω, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν καὶ ἡ ὁποία εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, τὸ πόρισμα τῆς γενομένης συζητήσεως. Εὑρίσκω, ὅτι ἐν τῇ κατανομῇ τῶν διαφόρων ἑδρῶν ἐν ταῖς Σχολαῖς ὑπάρχει ἀνισοῤῥοπία. Ποῦ μὲν τὸ νομοσχέδιον φαίνεται γλίσχρον λίαν, ποῦ δὲ ἀφειδῶς ἀπονέμει αὐτάς. Ἐν τῇ Φιλοσοφικῇ Σχολῇ ὑπάρχει τοιαύτη πλουσιοπάροχος παροχὴ, ἐνῷ ἐν τῇ Νομικῇ γλίσχρως ἔχει τὸ νομοσχέδιον· τοῦτο δ’ ἔχει τὴν ἑξῆς σπουδαιότητα, ὅτι ἐν τῇ περισσείᾳ ταύτῃ, τῇ ἀπονεμομένῃ εἰς τὴν Φιλοσοφικὴν Σχολὴν, ζημιοῦνται αἱ ἄλλαι Σχολαὶ, ἰδίως δὲ ἡ Ἰατρικὴ καὶ ἡ Νομικὴ, πρὸ πάντων δὲ ἡ Νομική. Ὥστε πρέπει ἐν ταῖς σκέψεσι, τὰς ὁποίας θὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις ἐν ταῖς τροπολογίαις τοῦ νομοσχεδίου, νὰ προσπαθήσῃ ν’ ἀποκαταστήσῃ ὅσῳ τὸ δυνατὸν τὴν ἰσοῤῥοπίαν μεταξὺ τῶν ἑδρῶν τῶν διαφόρων Σχολῶν.

§152ΕΥΤΑΞΙΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 6 παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται).

§154Δ. ΚΑΛΟΥΤΣΗΣ. Προκειμένου ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρου διαῤῥυθμίζοντος καὶ κανονίζοντος τὴν διδασκαλίαν τῶν μαθημάτων τῆς Ἰατρικῆς ἐν τῷ Ἐθνικῷ Πανεπιστημίῳ, ἂς ἐπιτραπῇ καὶ εἰς ἐμὲ νὰ ἐκφράσω τὴν περὶ τούτου γνώμην μου. Καὶ πρῶτον, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ ἕδρα τῆς γενικῆς παθολογίας, μαθήματος χρησιμωτάτου, ὡς εἰσάγοντος τὸν φοιτητὴν αὐτῆς ἰδίως εἰς τὴν ἰατρικὴν ἐπιστήμην, δὲν πρέπει νὰ καταργηθῇ. Ἀνατομία, ἱστολογία καὶ γενικὴ παθολογία εἶναι, Κύριοι, ὁ τρίπους, ἐφ’ οὗ στηρίζεται ὁλόκληρος ἡ ἰατρικὴ ἐπιστήμη, ἡ γενικὴ δὲ παθολογία εἶναι ἀκριβῶς ἡ εἴσοδος, δι’ ἧς ὁ φοιτητὴς εἰσέρχεται εἰς τὴν σπουδὴν τῆς καθόλου ἰατρικῆς. Οὐδὲ δύναταί τις νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι ἡ γενικὴ παθολογία δύναται νὰ ἀναπληρωθῇ διὰ τῆς διδασκαλίας τῆς παθολογικῆς ἀνατομίας καὶ ἱστολογίας, διότι ἡ τελευταία αὕτη μόνον τὰ ἀπολείμματα τῶν νόσων ἐξετάζει, καὶ περὶ τὴν σύστασιν τῶν διαφόρων παθολογικῶν ὄγκων καὶ προϊόντων ἀσχολουμένη, οὐδόλως διδάσκει τὸ αἴτιον ἢ τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῶν. Ἡ εἰδικὴ νοσολογία, ἡ περιγράφουσα τὰς νόσους ἰδίᾳ, θὰ διδάξῃ εἰς τὸν φοιτητὴν ἐν παραδείγματι, ὅτι ἡ δεῖνα νόσος εἶναι μιασματική, ἢ ὅτι ἔχει ὡς κύριον σύμπτωμα πυρετὸν ἢ φλεγμονὴν κτλ., ἀλλὰ πῶς θέλετε ὁ φοιτητὴς νὰ ἐννοήσῃ ταῦτα, ἀφοῦ οὐδόλως ἐδιδάχθη τί ἐστὶ μιασματικὴ νόσος, ἢ τί ἐστὶ πυρετὸς ἢ φλεγμονή; διότι ταῦτα πάντα μόνον ἡ γενικὴ παθολογία διδάσκει. Ἀλλὰ καὶ ἑτέρας ἕδρας σπουδαιοτάτης καὶ χρησιμωτάτης παρατηρῶ τὴν ἔλλειψιν ἐν τῷ προκειμένῳ ἄρθρῳ, τὴν τῆς γυναικολογίας. Τὸ μάθημα τοῦτο οὐδόλως μέχρι σήμερον διδάσκεται ἐν τῇ ἡμετέρᾳ Ἰατρικῇ Σχολῇ, οὔτε θεωρητικῶς οὔτε κλινικῶς, ἡ σύστασις δὲ ἕδρας τοῦ μαθήματος τούτου ἐπιβάλλεται ὑπὲρ πᾶν ἄλλο σήμερον, ὁπότε γνωστὸν εἰς πάντας τυγχάνει, ὁπόσας ἐπ’ ἐσχάτων ὁ κλάδος οὗτος τῆς Ἰατρικῆς ἐποιήσατο προόδους, τοῦ μαθήματος τούτου διδασκομένου παρ’ ἅπασι τοῖς Πανεπιστημίοις τῆς Εὐρώπης ὑπὸ δύο καὶ τριῶν εἰδικῶν καθηγητῶν. Ὡς πρὸς τὸ μάθημα τῆς μαιευτικῆς καὶ τῆς μαιευτικῆς κλινικῆς, γεννᾶται ἡ ἀπορία, ποῦ θὰ γίνεται ἡ διδασκαλία τῆς κλινικῆς ταύτης μαιευτικῆς; Διὰ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου περὶ Μαιευτικοῦ Σχολείου καὶ Μαιευτηρίου τοῦτο ἀποσπᾶται τοῦ λοιποῦ ἐντελῶς ἀπὸ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ ὁρίζεται ὡς διδακτήριον πρὸς μόρφωσιν ἐπιστημόνων καὶ ἐμπειρικῶν μαιῶν. Θὰ ἱδρυθῇ λοιπὸν νέα μαιευτικὴ κλινικὴ διὰ τοὺς φοιτητάς, ὅλως κεχωρισμένη τοῦ Μαιευτηρίου; Ἡ μαιευτική, Κύριοι, μέχρι σήμερον λίαν ἀτελῶς, καί, τολμῶ εἰπεῖν, οὐδόλως διδάσκεται παρ’ ἡμῖν. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας περὶ τοῦ θέματος τούτου, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἦτο καιρὸς νὰ ἐφελκύσῃ τοῦτο τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων. Ἡ δυσκολία, ἣν παρ’ ἡμῖν ἔχουσιν αἱ τίκτουσαι γυναῖκες, νὰ προσέρχωνται πρὸς μαίευσιν εἰς τὰ Μαιευτήρια, καθιστᾷ δυσχερῆ τὴν συντήρησιν δύο τοιούτων, διὸ καὶ, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, θὰ ηὐχόμην τὴν ἀνασύστασιν αὐτοῦ τοῦ ὑπάρχοντος Μαιευτηρίου ἐπὶ εὐρυτέρων καὶ καλλιτέρων βάσεων, ὥστε ἐν αὐτῷ νὰ γίνηται καὶ ἡ τῶν φοιτητῶν καὶ ἡ τῶν μαιῶν διδασκαλία καθ’ ὡρισμένας ὥρας, ὡς τοῦτο γίνεται εἰς πλεῖστα μαιευτήρια τῆς Εὐρώπης, ἀλλὰ διδασκαλία πράγματι κλινικὴ καὶ τελεσφόρος, καὶ οὐχὶ τοιαύτη, οἵα ἡ μέχρι τοῦδε γενομένη. Ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν τῆς ἕδρας τῆς χειρουργικῆς παθολογίας καὶ τὴν ἀντικατάστασιν ταύτης δι’ ἑτέρας χειρουργικῆς κλινικῆς, φρονῶ, ὅτι εἶναι μεταῤῥύθμισις ἐπωφελὴς καὶ συμφέρουσα τοῖς φοιτηταῖς, οἵτινες παρὰ τὴν κλίνην τῶν ἀσθενῶν πολὺ λυσιτελέστερον θὰ διδάσκωνται τὰς χειρουργικὰς νόσους ἢ ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ Πανεπιστημίου. Φρονῶ ἐπίσης, ὅτι ἀντὶ τῆς ἐπιδεσμολογίας προτιμητέα κατὰ πολὺ θὰ ἦτο ἡ διδασκαλία τῆς τοπογραφικῆς ἀνατομίας, μαθήματος, ὅπερ δύναται κάλλιστα νὰ διδάσκηται ἐν συνδυασμῷ μετὰ τῆς ἐγχειριστικῆς, ἀποτελουσῶν οὕτως ἀμφοτέρων μίαν ἕδραν, τὴν τῆς τοπογραφικῆς ἀνατομίας καὶ τῆς ἐγχειριστικῆς. Τέλος, Κύριοι, καθ’ ἣν στιγμὴν καταργοῦμεν ἀφ’ ἑνὸς τὴν ἕδραν τῆς γενικῆς παθολογίας, ἀνωφελεῖς δὲ θεωροῦμεν τὰς τῆς ἱστορίας τῆς ἰατρικῆς καὶ τῆς γυναικολογίας, φρονῶ, ὅτι εἶναι μεγίστη πολυτέλεια ἡ ἵδρυσις εἰδικῆς ἕδρας τῆς νευρολογίας καὶ τῶν φρενιτίδων νόσων. Τοιαύτην ἕδραν ὀλίγιστα Πανεπιστήμια σήμερον ἔχουσι· τὸ δὲ μάθημα τοῦτο, ἀναγόμενον εἰς τὴν εἰδικὴν νοσολογίαν, δύναται κάλλιστα νὰ διδάσκηται παρὰ τῶν καθηγητῶν αὐτῆς.

§155ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετὰ τὴν εὐφραδῆ ὑποστήριξιν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Κυθήρων τῆς ἕδρας τῆς γενικῆς παθολογίας, κρίνω περιττὸν νὰ προσθέσω πολλά. Ἓν καὶ μόνον θέλω παρακαλέσει, ὅπως ἀναγνωσθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰ τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, αἰτουμένων τὴν διατήρησιν τῆς ἕδρας τῆς γενικῆς παθολογίας.

§156ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν.

§157ΚΑΤΡΙΤΣΗΣ. Μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν ὑπὸ ἑτέρων συναδέλφων, καὶ μάλιστα μὴ εἰδότων τὰ τῆς Ἰατρικῆς, ὀλίγα ἔχω νὰ προσθέσω περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς ἕδρας τῆς γενικῆς παθολογίας. Ἄνευ τῆς γενικῆς παθολογίας ἡ εἰδικὴ νοσολογία, ἡ ἔσω καλουμένη ἰατρικὴ, δὲν δύναται νὰ κατανοηθῇ, ἑπομένως σπουδαστὴς τῆς ἰατρικῆς, μὴ εἰδὼς τὴν γενικὴν παθολογίαν, δὲν δύναται νὰ κατανοήσῃ τὴν ἐν γένει ἰατρικὴν καὶ θεραπευτικὴν, καὶ ἑπομένως εὑρίσκεται ἐντὸς λαβυρίνθου ἀδιεξόδου, δι’ ὃ ἡ γενικὴ παθολογία εἶναι ἀπαραίτητος ἐν τῇ Ἰατρικῇ, καὶ διὰ τοῦτο ὅλα τὰ Πανεπιστήμια τῆς πεπολιτισμένης Εὐρώπης ἔχουσι καὶ θεωροῦσι τὴν ἕδραν τῆς γενικῆς παθολογίας ἐκ τῶν κυρίων ἑδρῶν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ συστάσει τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου ἂν ἀνατρέξωμεν, θέλομεν ἴδει, ὅτι μία ἐκ τῶν ἑδρῶν τῶν συσταθεισῶν τότε, κατὰ τὸ 1836–1837, ἦτο καὶ ἡ ἕδρα τῆς γενικῆς παθολογίας. Ἂς ἐξετάσωμεν ὅμως τὴν γενικὴν παθολογίαν ἐν σχέσει πρὸς τὴν εἰδικὴν νοσολογίαν, καὶ ἂς ἴδωμεν, ἂν δύναται νὰ κατανοηθῇ ἡ δευτέρα ἄνευ τῆς πρώτης. Ἡ γενικὴ παθολογία ὁμιλεῖ περὶ φλεγμονῆς, περὶ σφυγμοῦ, περὶ ἀκροάσεως καὶ ἐπικρούσεως, καὶ ἐξηγεῖ λεπτομερῶς τὴν γένεσιν καὶ τὴν σημασίαν ἑκάστου τούτων. Ἡ εἰδικὴ νοσολογία ὁμιλεῖ περὶ φλεγμονῆς τοῦ ὑπεφυκότος, ὅ ἐστὶ περὶ πλευρίτιδος, ἀλλὰ ὁ μὴ ἀκούσας περὶ φλεγμονῆς ἐκ τῆς γενικῆς παθολογίας δὲν ἐννοεῖ τί σημαίνει φλεγμονὴ τοῦ ὑπεφυκότος, ἤτοι τῆς πλευρίτιδος, συνεπῶς σκοτίζεται καὶ δὲν νοεῖ τί συμβαίνει. Ἀλλ’ ἴσως ἀντείπει τις: «δὲν δύναται νὰ γείνῃ τις ἰατρὸς καὶ ἄνευ τῆς γενικῆς παθολογίας;» Βεβαίως· προσθέτω μάλιστα, ὅτι καὶ ἄνευ τῆς εἰδικῆς νοσολογίας καὶ ἄνευ οὐδενὸς μαθήματος τῆς Ἰατρικῆς δύναται νὰ γείνῃ ἰατρὸς, ἀλλὰ ἰατρὸς ἐμπειρικός· καὶ ἀναφέρω παράδειγμα, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς ἐμέ. Ἐν τῇ ἀρχῇ τοῦ ἰατρικοῦ μου ἐπαγγέλματος, ἐπειδὴ ἐν τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ ἐξήσκουν τὴν ἰατρικὴν, ἤμην ἠναγκασμένος νὰ ἔχω ὁ ἴδιος τὰ φάρμακα, παρέλαβον ὡς βοηθὸν νέον τινὰ Λάκωνα, μὴ περατώσαντα μάλιστα οὔτε τὸ δημοτικὸν σχολεῖον, ὅστις ἔμαθεν ἀνάγνωσιν τῆς λατινικῆς, ὑπέδειξα δ’ εἰς αὐτὸν τὰ σημεῖα τῆς συνταγολογίας καὶ τὰ τῶν σταθμῶν, καὶ μετὰ ἕνα μῆνα ἐξετέλει ἀπροσκόπτως τὰς συνταγάς μου, ἀφοῦ ἔμαθεν ἀκριβῶς τὰς θέσεις τῶν φαρμάκων· ἀλλὰ μὴ ἀρκούμενος εἰς αὐτὸ μόνον, ἐπεσκέπτετο ἀφ’ ἑαυτοῦ καὶ τοὺς ἀσθενεῖς, καὶ ἐν τῇ ἀπουσίᾳ μου ἐχορήγει αὐτοῖς καὶ φάρμακα, συμφώνως πρὸς τὰς συνταγάς. Σήμερον δὲ εἶναι ἰατρὸς καὶ ζῇ ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματος τῆς Ἰατρικῆς, ἀλλὰ βεβαίως εἶναι ἰατρὸς ἐμπειρικός. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι σκοπὸς τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς δὲν εἶναι νὰ παράγῃ τοιούτους ἰατροὺς, ἀλλὰ ἰατροὺς γνωρίζοντας τὸν λόγον ἑκάστης πράξεως, ἣν ἐνεργοῦσιν ἐν τῇ ἰατρικῇ ἐξασκήσει τοῦ ἐπαγγέλματος. Ἐξ ὅσων λοιπὸν καὶ ὑπ’ ἐμοῦ καὶ ὑπ’ ἄλλων συναδέλφων ἐλέχθησαν κατάδηλος γίνεται ἡ ἀνάγκη τῆς ἕδρας τῆς γενικῆς παθολογίας. Δι’ ὅ παρακαλῶ τὴν σεβαστὴν Κυβέρνησιν νὰ συμπεριλάβῃ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ τὴν ἕδραν ταύτην, εἰς ἣν νὰ προστεθῇ καὶ ἡ διδασκαλία τῆς ὑγιεινῆς, καθόσον ἡ ὑγιεινή, οὖσα πόρισμα τῆς καθόλου ἰατρικῆς, δὲν εἶναι ἀπαραίτητος. Προτείνω λοιπὸν νὰ τεθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ 7 ὡς τρίτη ἡ ἕδρα τῆς γενικῆς παθολογίας καὶ ὑγιεινῆς. Πρὸς δὲ, ἐπειδὴ ἡ ἐγχειριστικὴ δὲν δύναται νὰ κατανοηθῇ ἄνευ τῆς τοπογραφικῆς ἀνατομίας, προτείνω νὰ γείνῃ ἕδρα τῆς τοπογραφικῆς ἀνατομίας καὶ ἐγχειριστικῆς μετὰ τῆς ἐπιδεσμολογίας. Προσέτι δὲ προτείνω νὰ προστεθῇ καὶ ἑτέρα ἕδρα τῆς περιγραφικῆς ἀνατομίας, καθόσον, πολλῶν ὄντων τῶν φοιτητῶν τῆς Ἰατρικῆς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἐπαρκὴς ἡ διδασκαλία αὐτῆς ὑφ’ ἑνὸς μόνου καθηγητοῦ τῆς περιγραφικῆς ἀνατομίας.

§158ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὡς εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ γενικὴ παθολογία εἶναι ἀναγκαῖον μάθημα...

§159ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν εἶναι ἰατρός! (ἱλαρότης).

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Ποταμιάνε...

§161ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Οἱ δικηγόροι, ὅταν βλέπωμεν ἄλλους ἀναμιγνυομένους εἰς τὰ δικαστικὰ, δὲν παραξενευόμεθα· διατὶ οἱ συνάδελφοι ἰατροὶ διαμαρτύρονται; Φοβοῦνται μήπως ἡμεῖς, ἐκφέροντες γνώμην περὶ ἰατρῶν, ἀδικήσωμεν τὴν ἱερότητα τῶν μυστηρίων τῆς ἐπιστήμης των; Ἂς ἡσυχάσωσι. Δὲν πρόκειται νὰ ὁμιλήσω περὶ ἰατρικῆς. Τὸ θέμα ἀφορᾷ εἰς τὸν ὀργανισμὸν τοῦ Πανεπιστημίου. Ἡ γενικὴ παθολογία παρατηρῶ, ὅτι εἶναι μάθημα, ὅπερ ὑπάρχει εἰς ὅλα τὰ Πανεπιστήμια, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον εἰς ὅλους τοὺς ὀργανισμούς, τοὺς ὁποίους ἔτυχε νὰ ἀναγνώσω, τῶν διαφόρων Πανεπιστημίων, ἐν περιλήψει ἢ ἐν συγγράμμασι περὶ παιδείας, εὗρον πανταχοῦ τὴν ἕδραν ταύτην. Καὶ αὐτὸ τὸ Πανεπιστήμιον τοῦ Βουκουρεστίου, τὸ νεώτατον, ἔχει ἐπίσης ἰδίαν διὰ τὸ μάθημα ἕδραν. Ὡς πρὸς τὴν ὑγιεινὴν, αὕτη σήμερον, μετὰ τὰς προόδους, ὅσαι γίνονται ὁσημέραι ὑπὸ τῆς ἐπιστήμης ἐν ταῖς ἐρεύναις αὐτῆς, τὸ νὰ λέγητε ὅτι δύναται νὰ ἦναι δευτερεῦον μάθημα καὶ μὴ αὐτοτελὲς, ὡς ἤκουσα λεγόμενον, μοὶ φαίνεται ἄρνησις καὶ ἄγνοια τῆς χρησιμότητος τοῦ μαθήματος καὶ τῶν προόδων τοῦ κλάδου αὐτοῦ, καὶ ἀπρονοησία περὶ τῆς καὶ νῦν χρησιμότητος, ἀλλὰ καὶ περὶ τῆς ἐν τῷ μέλλοντι ἀποστολῆς τοῦ κλάδου τούτου τῆς ἐπιστήμης.

§162ΣΠ. ΓΡΙΒΑΣ. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐπιθυμῇ νὰ ἐξακολουθήσωμεν συζητοῦντες, νὰ περιορισθῇ εἰς συζήτησιν σοβαρὰν, ἄλλως νὰ τελειώσωμεν τὴν συζήτησιν ταύτην καὶ νὰ λύσωμεν τὴν συνεδρίασιν, καὶ τὴν Δευτέραν ν’ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι οὕτως ἐξαντλούμεθα, ἐν οὐ δέοντι κατατρίβοντες τὸν καιρόν.

§163ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, κύριε Πρόεδρε, τοῦ ἑβδόμου, ἔλαβον εἴκοσιν ἴσως τὸν λόγον, ἐγὼ ὅμως δὲν θὰ προτείνω ὅσα προεθέμην νὰ προτείνω ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον τοῦτο, διότι ἐπιφυλάσσομαι νὰ πράξω τοῦτο κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτε καὶ θὰ ὁμιλήσω γενικώτερον περὶ αὐτοῦ. Ἐλπίζω ὅμως, ὅτι, ἂν πραγματοποιηθῇ παρὰ τῶν κ.κ. συναδέλφων ὅ,τι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπόψε εἶπε πρὸς ἕκαστον τῶν λαβόντων τὸν λόγον, ὅτι πρέπει ἕκαστος νὰ δώσῃ ἐγγράφως τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν προέτεινε προφορικῶς κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ ἄρθρου τούτου, ἐλπίζω ὅτι θὰ φθάσῃ ἡ Βουλὴ εἰς ἐκεῖνο τὸ συμπέρασμα, τὸ ὁποῖον εἶχον εὐχηθῆ κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτε ἔλαβον δι’ ὀλίγων τὸν λόγον’ θέλει πραγματοποιηθῆ ἡ ἀναβολὴ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι θὰ συσσωρευθῶσιν ἐπὶ τοῦ 7ου τοὐλάχιστον ἄρθρου τοσαῦται τροποποιήσεις, ὅσαι ἀρκοῦσιν ἵνα καταστήσωσιν αὐτὸ ἀσυζήτητον. Θ’ ἀποδειχθῇ δὲ ἐκ τῶν ὑποβληθεισῶν τροπολογιῶν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ κανονίσῃ ἕνα τῶν σπουδαιοτέρων κλάδων τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου, ὅτι οὕτως ἐκ τῶν ἐνόντων καὶ ἐν σπουδῇ συνετάχθη καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Τοῦτο καταφαίνεται, ἐπαναλαμβάνω, ἐκ τῶν πολλῶν τροπολογιῶν, τῶν ὁποίων αἱ πλεῖσται εἶναι σοβαρώταται. Ἐπιμένω δὲ εἰς τὴν γνώμην μου, ὅτι τὸ νομοσχέδιον δεῖται ἀκόμη σπουδαιοτέρας μελέτης, ἵνα προσαχθῇ εἰς μίαν συζήτησιν, εἰς τὴν ὁποίαν δύναται μᾶλλον νὰ ἀντιστῇ. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ πάλιν τὴν Κυβέρνησιν, λαμβάνουσαν ὑπ’ ὄψιν ὅλας τὰς συζητήσεις καὶ ὅλον τὸν θόρυβον, ὁ ὁποῖος ἐγένετο περὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ θόρυβος οὗτος ὁ πολὺς, κατὰ τὸν ὁποῖον διαμφισβητεῖται ἡ ὀρθότης ἑκάστου ἄρθρου καὶ ἑκάστης διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θὰ προστεθῇ ὡς μία ἀκόμη καὶ δὴ σοβαρὰ ἀπόδειξις, ὅτι τὸ νομοσχέδιον χρήζει εἰσέτι μελέτης καὶ συζητήσεως μεγάλης. Διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον, ὅταν γείνῃ νόμος, θὰ ἦναι ἀμετάβλητον, θὰ δύναται μόνον διὰ νόμου νὰ μεταβληθῇ, θὰ κανονίσωμεν τὰ τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου ὁριστικῶς καὶ ἐσαεί. Λυποῦμαι δὲ, ὅτι ἡ πρόθεσις τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ὁ κανονισμὸς τῶν τοῦ Πανεπιστημίου ἐσαεί, ἀλλ’ ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐὰν ἀντελήφθην καλῶς, πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν, νὰ θέσωμεν εἰς ἐφαρμογὴν τὸν νόμον τοῦτον, νὰ δοκιμάσωμεν καὶ μετὰ ταῦτα νὰ μεταβάλωμεν αὐτόν! Καὶ τοιουτοτρόπως τὸ νομοσχέδιον καταδικάζεται ἐκ τῶν προτέρων. Διὰ νὰ ὑποβληθῇ δὲ τοιοῦτο νομοσχέδιον εἰς τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ συνδέηται συγχρόνως μεθ’ ὁλοκλήρου ἀναδιοργανισμοῦ τοῦ Πανεπιστημίου, πρέπει νὰ κανονισθῶσιν ἐν συνόλῳ τὰ τοῦ Πανεπιστημίου, τὰ τῶν ἐνιαυσίων ἐξετάσεων, τὰ τῶν γενικῶν ἐξετάσεων, τὰ τῆς ἀκροάσεως τῶν μαθημάτων κατὰ τὰ διάφορα ἔτη, τὰ τοῦ τρόπου τῆς διδασκαλίας τῶν μαθημάτων. Ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἡ Φιλοσοφικὴ Σχολὴ ἔχει 25 ἕδρας, ἡ Ἰατρικὴ 18 ἕδρας, οἱ 18 δὲ καθηγηταὶ πρέπει νὰ διδάσκωσι μίαν ὥραν τοὐλάχιστον ἕκαστος καθ’ ἑκάστην ἡμέραν, ποῦ θὰ εὕρητε 18 ὥρας διδαξίμους; ποῦ θὰ εὕρητε 18 αἰθούσας μόνον διὰ μίαν Σχολήν; ποῖος φοιτητής, μὲ ποίαν ἀντίληψιν δύναται νὰ προλάβῃ ν’ ἀκούσῃ ἔστω καὶ ὀκτὼ μαθήματα καθ’ ἡμέραν; Ἐὰν λοιπὸν πρόκηται νὰ ψηφίσωμεν τοιοῦτο νομοσχέδιον, πρέπει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ συνδυασθῇ πρὸς ἀναδιοργάνωσιν ὁλοκλήρου τοῦ Πανεπιστημίου, διὰ τῆς ὁποίας νὰ κανονισθῶσι πλεῖστα ὅσα πράγματα καὶ τότε, ὡς τελευταῖον, νὰ ἔλθῃ τοῦτο, τὸ περὶ τῶν ἑδρῶν καὶ μαθημάτων. Ποῦ εἶναι ἡ πρόνοια, ἡ ὁποία λαμβάνεται περὶ τοῦ θεσμοῦ τῶν ὑφηγητῶν; Καὶ ὅταν στειρεύσητε τὴν πηγὴν τῶν ὑφηγητῶν, ποῦ θὰ εὕρητε ἐπιστήμονας πρὸς ἀναπλήρωσιν τῶν ἀναποφεύκτων κενῶν; καὶ ποῖος ἐπιστήμων θὰ περιμένῃ νὰ παρέλθῃ ὁλόκληρος τεσσαρακονταετία, διὰ νὰ ἐπιδοθῇ μετ’ ἔρωτος καὶ ἀφοσιώσεως εἰς τὴν μελέτην τῆς ἐπιστήμης, ἵνα ἀναπληρώσῃ τοὺς μέλλοντας νὰ ἀποχωρήσωσι μεθ’ ὁλόκληρον τεσσαρακονταετίαν; Καὶ ποία πρόνοια λαμβάνεται προσέτι περὶ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, οἱ ὁποῖοι ὡσαύτως εἶναι φυτώριον τῶν καθηγητῶν χρησιμώτατον; Ἐστειρεύσατε λοιπὸν τὰς δύο πηγὰς, καὶ ὅσον ἀφορᾷ τὴν σπουδὴν τῆς ἰατρικῆς, βεβαίως ἐκλείσατε τὴν Ἰατρικὴν Σχολὴν ἐν Ἀθήναις. Καὶ ἔχομεν ἀπόδειξιν αὐτὸν τὸν ὑποβαλόντα τὸ νομοσχέδιον τοῦτο κ. Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος κατέφυγεν εἰς τὴν ξένην, ἵνα εὕρῃ θεραπείαν διὰ νόσημα, τὸ ὁποῖον κατέβαλε καὶ ἠνώχλησεν αὐτόν. Εἰς τὸ μέλλον δὲ πολὺ ὀλιγώτεροι θὰ ἦναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς ἐπιστήμης. Διὰ τοῦτο πάλιν παρακαλῶ καὶ συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ θελήσῃ, καθόσον μάλιστα θὰ εὑρεθῇ πρὸ ὁρμαθοῦ ὁλοκλήρου τροπολογιῶν καὶ τροποποιήσεων, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀλλὰ νὰ ἀναβάλῃ αὐτὸ εἰς ἄλλην σύνοδον, ὅτε δὲν θὰ εὑρισκώμεθα περὶ τὴν λῆξιν τῶν συνεδριάσεων, ὅτε δὲν θὰ ἐπείγῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅτε δὲν θὰ ἐπείγηται ἡ Βουλὴ ν’ ἀναχωρήσῃ, καὶ τότε, ἐν ἄλλῃ συνόδῳ, ἐν ἠρεμίᾳ νὰ ψηφίσῃ νομοσχέδιον τοσαύτης σπουδαιότητος μετὰ τῆς δεούσης ἐμβριθείας καὶ σοβαρότητος.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνετε τὴν ἀναβολήν;

§165ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· συνιστῶ μόνον αὐτήν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 7, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§166ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκεται).

§167ΣΚΟΥΖΕΣ. Θὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι ἢ τὸ γράμμα τοῦ ἄρθρου δὲν ἐκφράζει τὴν ἰδέαν, ἢ ἡ ἰδέα δὲν εἶναι πλήρης· τὸ ἄρθρον λέγει (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα ἕδρα ἔχει ἕνα τακτικὸν καθηγητήν. Διορίζεται δ’ ἐν αὐτῇ καὶ ἕτερος ἔκτακτος, ἅμα τῇ λήξει τῆς τεσσαρακονταετοῦς ὑπηρεσίας τοῦ τακτικοῦ, ὅστις ἀποχωρῶν μὲν τῆς ἕδρας φέρει τὸν τίτλον τοῦ ἐπιτίμου, διδάσκων δὲ καὶ παραμένων ἐν αὐτῇ, παύει ἐξετάζων καὶ πρυτανεύων.» Δὲν ἠξεύρω ποίαν ἰδέαν δύναται νὰ ἔχῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν, ἐγὼ ὅμως φαντάζομαι τὸν ἔκτακτον καθηγητὴν ὡς συμπλήρωμα τοῦ τακτικοῦ, ὅτι διορίζεται εἰς τὰς ἕδρας ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἔχουν μεγάλην ἔκτασιν, ἔχουν πολλοὺς κλάδους, τοὺς ὁποίους δὲν θὰ δύναται νὰ διδάξῃ ὅλους ὁ τακτικὸς καθηγητὴς, καὶ ὁ ἔκτακτος θὰ συμπληρώσῃ. Φαντάζομαι τὸν ἔκτακτον καθηγητὴν ὡς συμπλήρωμα τοῦ τακτικοῦ, ὁ ὁποῖος νὰ ἑτοιμάζηται, ὥστε τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν δ’ ἕνα ἢ δι’ ἄλλον λόγον ἤθελεν ἐκλείψει ὁ τακτικὸς, νὰ τὸν ἀντικαθιστᾷ. Ἀλλ’ ὅταν κατὰ τὸ γράμμα τοῦ νομοσχεδίου διορισθῇ ὁ ἔκτακτος ἅμα τῇ λήξει τῆς τεσσαρακονταετοῦς ὑπηρεσίας τοῦ τακτικοῦ, τί σημαίνει; ὅτι θὰ διορίζηται τότε, ὅταν ὁ τακτικὸς καταστῇ ἄχρηστος· διότι βεβαίως, ὁσονδήποτε εὐφυὴς, ὁσονδήποτε πεπαιδευμένος καὶ ἂν ἦναι εἷς καθηγητὴς, μετὰ τεσσαρακονταετῆ ὑπηρεσίαν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ βεβαίως καθίσταται ἄχρηστος. Παρ’ ἡμῖν οἱ καθηγηταὶ δὲν διορίζονται οὔτε εἰς τὸ εἰκοστὸν οὔτε εἰς τὸ εἰκοστὸν πέμπτον οὔτε εἰς τὸ τριακοστὸν ἔτος τῆς ἡλικίας των, διορίζονται, ὅταν φθάσουν τὸ τεσσαρακοστὸν, καὶ ὅταν καθηγητὴς ἡλικίας 40 ἐτῶν διδάξῃ ἐπὶ 40 ἔτη, φθάνει εἰς τὸ ὀγδοηκοστὸν ἔτος τῆς ἡλικίας του, καὶ βεβαίως δύναταί τις νὰ εἴπῃ, χωρὶς νὰ ἀδικήσῃ οὔτε τὴν ἱκανότητά του οὔτε τὴν νοημοσύνην του, ὅτι ἐκουράσθη πλέον, ἑπομένως ὅταν τότε διορισθῇ ὁ ἔκτακτος, τότε θὰ γυμνασθῇ, ἵνα ἀναπληρώσῃ τὸν τακτικὸν καθηγητὴν, καὶ ὅταν τὸν ἀναπληρώσῃ, δὲν θὰ ἦναι πλήρης ἡ διδασκαλία του. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ φροντὶς, ὅπως διορίζωνται ἔκτακτοι, οἱ ὁποῖοι νὰ διδάσκουν τοὺς κλάδους τῆς μιᾶς ἕδρας, τῆς ὁποίας ὁ τακτικὸς καθηγητὴς διδάσκει τὸν κύριον κλάδον, καὶ νὰ ἑτοιμάζωνται, ὥστε κατὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ἀποχωρήσῃ ὁ τακτικὸς καθηγητὴς, ὁ ἔκτακτος νὰ ἦναι ὁ ἐπίδοξος διάδοχός του. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας, ὥστε κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν νὰ ληφθῇ πρόνοια.

§168ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, λέγοντες «τεσσαρακονταετῆ ὑπηρεσίαν», ἐννοεῖτε μόνον τὴν Πανεπιστημιακήν;

§169ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Βεβαίως, τὴν Πανεπιστημιακήν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 10–12 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προσωρινὴ διάταξις (ἀναγινώσκεται).

§171ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Διατὶ λέγετε «οἱ δὲ ὑπεράριθμοι δύνανται νὰ διατελῶσι καθηγηταί»;

§172ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Διατηροῦν τὰς θέσεις των καὶ εἶναι ἰσότιμοι πρὸς τοὺς ἄλλους καθηγητάς.

§173ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τί σημαίνει τὸ «δύνανται»; ὅτι σεῖς δύνασθε νὰ τοὺς διατηρήσητε καὶ νὰ τοὺς παύσητε;

§174ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Βεβαίως· ἰσοβιότητα δὲν καθιεροῦμεν διὰ τοῦ νόμου.

§175ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία εἶναι ἡ ἰσοτιμία αὐτῶν πρὸς τοὺς ἄλλους καθηγητάς;

§176ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Καθ’ ὅλα τὰ ἄλλα, πλὴν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα τὸ νομοσχέδιον δὲν ἀναφέρει, καὶ διὰ τὰ ὁποῖα αὔριον θὰ φέρωμεν τροποποίησιν συμφώνως ταῖς ὑποδείξεσι τῆς Βουλῆς.

§177ΣΤΑΗΣ. Παρεκάλεσα καὶ χθὲς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν σκέπτηται νὰ καταργήσῃ τὸ ὀργανικὸν διάταγμα τοῦ 1837, διὰ τοῦ ὁποίου διευθύνονται μέχρι τοῦδε τὰ τοῦ Πανεπιστημίου, διότι, ἐὰν τοῦτο δὲν ἐξηγηθῇ σαφῶς, δὲν δυνάμεθα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου σκοπὸς μὲν ἄμεσος εἶναι ὁ καθορισμὸς τῶν ἑδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἔμμεσος δὲ ἡ κατάργησις τοῦ δικαιώματος τῶν Σχολῶν τοῦ προτείνειν τοὺς καθηγητάς. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ 6ον ἄρθρον τοῦ ὀργανικοῦ διατάγματος τῆς 14/26 Ἀπριλίου 1837 (ἀναγινώσκει): «Μετὰ δὲ πέντε ἔτη ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Πανεπιστημίου θέλουσι συντελέσει, τὸ Πανεπιστήμιον καὶ αἱ Σχολαί, διὰ τῆς συμμετοχῆς των (ἥτις θέλει προσδιορισθῆ ἐν τοσούτῳ ἀκριβέστερον), διὰ νὰ ἀναπληρωθῶσι καὶ χηρεύουσαι καθέδραι». Ἰδοὺ δὲ πῶς ἐκανονίσθησαν διὰ τοῦ διατάγματος τοῦ 1882 τὰ πρὸς πλήρωσιν χηρευουσῶν ἑδρῶν (ἀναγινώσκει): «Χηρευούσης οἱασδήποτε καθέδρας τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου καὶ ἀναγκαίας θεωρουμένης παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῆς πληρώσεως αὐτῆς, ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς προσκαλεῖ διὰ τῆς Πρυτανείας τὴν οἰκείαν Σχολήν, ἵνα δι’ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως... προτείνῃ ὃν ἂν ἤθελε κρίνει ἱκανὸν νὰ πληρώσῃ τὴν τακτικοῦ, ἐκτάκτου ἢ ἐπιτίμου καθηγητοῦ χρήζουσαν ἕδραν κτλ.» Ἐναπόκειται ἄρα εἰς τὴν Σχολὴν τὸ δικαίωμα τοῦ προτείνειν τοὺς καθηγητάς· ἀλλὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον καταργεῖ λάθρα αὐτό.

§178ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ὄχι.

§179ΣΤΑΗΣ. Τὸ καταργεῖ, διότι διορίζεται καθηγητὴς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ ἄνευ τῆς προτάσεως· τὸ εἴπομεν καὶ χθὲς καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἐπανέλθωμεν, καὶ οὐ μόνον εἰς τὴν Μαθηματικὴν Σχολήν, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλας Σχολάς· ῥητῶς δηλοῦται ἐν τῷ ἄρθρῳ 5 ἐδαφίῳ εʹ (ἀναγινώσκει): «Ἡ τῆς ἀστρονομίας, διδασκομένης ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Ἀστεροσκοπείου ἄνευ ἐπιμισθίου». Ἄρα διορίζεται καθηγητὴς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ χωρὶς νὰ ἐρωτηθῇ ἡ οἰκεία Σχολή. Κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον αὔριον θὰ διορισθῇ ὁ διευθυντὴς τοῦ Νομισματικοῦ Μουσείου καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου. Πρόκειται λοιπὸν νὰ καταργηθῇ τὸ διάταγμα. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι ἐγένετο κακὴ χρῆσις τοῦ δικαιώματος τούτου μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῶν Σχολῶν, καὶ θέλητε νὰ καταργήσητε αὐτὸ, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα. Ὑπάρχουσι δὲ καὶ ἄλλαι διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, αἱ ὁποῖαι καταργοῦσιν ἐν μέρει τὸ τοῦ 1837 διάταγμα, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω ἐν ταῖς λεπτομερείαις· ἐπιθυμῶ ν’ ἀκούσω πρῶτον τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως.

§180ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Περὶ τούτου ἐξηγήθημεν σαφῶς χθές, ὅτε ὑπεβάλετε τὰς αὐτὰς παρατηρήσεις. Εἴπομεν ὅτι τὸ διάταγμα περὶ τοῦ τρόπου τοῦ διορισμοῦ τῶν καθηγητῶν τοῦ Πανεπιστημίου εἶναι ὅλως διόλου ξένον πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν θίγει παντάπασι τὸν τρόπον τοῦ διορισμοῦ τῶν καθηγητῶν· εἶπον μάλιστα, ἀπαντῶν εἰς τὰς παρατηρήσεις σας, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐσκέφθη ἐπανειλημμένως καὶ ἐπιμόνως πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ καταλληλοτέρου τρόπου τοῦ διορισμοῦ τῶν καθηγητῶν, διότι καὶ ἡ Κυβέρνησις παρετήρησεν, ὅτι τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα τοῦ τρόπου τοῦ διορισμοῦ τῶν καθηγητῶν δὲν εἶναι τὸ προσφορώτερον, καὶ ὅτι αἱ παρατηρήσεις τὰς ὁποίας ἐξήνεγκε προχθὲς ὁ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμος Βουλευτής, καὶ τὰς ὁποίας ἀπέδωκεν εἰς τὸ σύστημα τοῦτο, δυστυχῶς ἀληθεύουσι πολλάκις. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι ὅλως διόλου χωριστὸν, καὶ περὶ τούτου ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ σκεπτομένη, καὶ ἴσως λίαν προσεχῶς δυνηθῇ νὰ ὑποβάλῃ τὸ κατάλληλον νομοσχέδιον περὶ τούτου. Ὥστε δὲν ὑποκλέπτει κἀνὲν μέρος τοῦ καταστατικοῦ διατάγματος τοῦ 1837· ἁπλῶς καὶ μόνον τὴν ἔλλειψιν, τὴν ὁποίαν τὸ διάταγμα ἐκεῖνο ἀναγνωρίζει, καὶ τὴν πλήρωσιν τῆς ὁποίας συνεβούλευσε τὸ διάταγμα ἐκεῖνο, ἐπιχειρεῖ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον νὰ πληρώσῃ, δηλαδὴ νὰ καθορίσῃ τὸν ἀριθμὸν τῶν καθεδρῶν τοῦ Πανεπιστημίου, αἱ ὁποῖαι ἕως τώρα ἦσαν ἀπροσδιόριστοι, καὶ πολλάκις τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας προέβη εἰς ἀντικατάστασιν καθηγητοῦ τῆς Θεολογίας διὰ τοῦ διορισμοῦ καθηγητοῦ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ Δικαίου. Τοιαύτας καὶ ἄλλας ἀτοπίας ζητεῖ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον νὰ διορθώσῃ, ἵνα θέσῃ τέρμα εἰς τὰς ἀνωμαλίας, αἱ ὁποῖαι προέκυψαν μέχρι τοῦδε, καὶ εἰς τὰς ὑπερβασίας τῆς ἐξουσίας.

§181ΣΤΑΗΣ. Χαίρω πολὺ, ὅτι ἐξεδήλωσε τέλος ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ἐπιθυμίαν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἔχει, νὰ καταργήσῃ τὸ διάταγμα ἐκεῖνο· ἀλλὰ τὴν ἐπιθυμίαν ταύτην τὴν διείδομεν καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δὲν ἐναπόκειται δὲ εἰς ἐμὲ νὰ δείξω, ὅτι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον διορίζεται ὁ περὶ οὗ πρόκειται διευθυντὴς τοῦ Ἀστεροσκοπείου καθηγητὴς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, δὲν εἶναι νόμιμος· ἐγὼ εὔχομαι νὰ μείνητε πάντοτε ἐν τοῖς πράγμασιν, ἀλλ’ ἀμφιβάλλω· θὰ ἔλθουν δὲ ἄλλοι ἐν τοῖς πράγμασι καὶ θὰ ἐκδώσωσι διάταγμα, ἀπολῦον τὸν εἰρημένον καθηγητὴν, ὡς παρανόμως διορισθέντα.

§182ΣΤΕΦΑΝΟΥ.....

§183ΣΤΑΗΣ. Δὲν πρόκειται περὶ τούτου, ἀλλὰ πρόκειται ὅτι λάθρα ζητεῖται ἡ εἰσαγωγὴ καθηγητῶν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Ἔπειτα διατὶ ἡ ἐξαίρεσις; διατὶ νὰ μὴ ληφθῇ γενικὸν μέτρον; (Διάλογοι).

§184ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει ὁ ἐκ Κυθήρων κ. Βουλευτὴς, εἶναι λογικὴ καὶ νομιμωτάτη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δηλοῖ, ὅτι τὸ διάταγμα τὸ διατηρεῖ, καὶ ὅτι θὰ σκεφθῇ κατόπιν περὶ καταργήσεως αὐτοῦ· ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ διατὶ προκαταβολικῶς τὸ καταργεῖ διὰ τὸ Ἀστεροσκοπεῖον. Αὐτὸ λέγει ὁ κ. Βουλευτής.

§185ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν δύναται ἐξαιρετικῶς νὰ τὸ κάμῃ;

§186ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἀφοῦ πρόκειται νὰ διαῤῥυθμίσῃ κατόπιν διὰ νόμου τὰ τοιαῦτα, διατὶ προκαταβολικῶς διὰ τὸ Ἀστεροσκοπεῖον γίνεται τὸ τοιοῦτον; Τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων, ὄχι ὅτι δὲν δύναται διὰ νόμου νὰ γείνῃ, ἀλλὰ διατὶ γίνεται.

§187ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Νόμιμος διατύπωσις εἶναι καὶ αὕτη, κύριε Βουλευτά.

§188ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων διετύπωσε τὸ ζήτημα τοῦτο διαυγέστατα. Ἔχομεν ἕνα νόμον (τὸ διάταγμα), δυνάμει τοῦ ὁποίου διορίζονται οἱ καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου· τὸν νόμον αὐτὸν τὸν διατηροῦμεν διὰ τὸ λοιπὸν προσωπικὸν, ἀλλὰ δὲν τὸν διατηροῦμεν διὰ τὸ Ἀστεροσκοπεῖον· σκέπτεται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ τὸν καταργήσῃ, ἀλλὰ σήμερον τὸν καταργεῖ διὰ τὸ Ἀστεροσκοπεῖον. Ἀλλὰ διατί;

§189ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δι’ εἰδικὴν περίπτωσιν, διότι δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἀστρονόμος, παρὰ ὁ διδάσκων τὴν ἀστρονομίαν.

§190ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι, ὅτι τοῦτο γίνεται, ἵνα διορισθῇ ὁ διευθυντὴς τοῦ Ἀστεροσκοπείου καθηγητὴς ἄνευ προτάσεως, καὶ χαίρομεν διότι τέλος πάντων τὸ ὁμολογεῖτε. (Διάλογοι).

§191ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ τὸν διευθυντὴν τοῦ Ἀστεροσκοπείου ἱκανὸν καὶ ἐπαρκῆ, ἵνα διδάξῃ ἀπὸ τῆς ἕδρας τοῦ Πανεπιστημίου· διὰ τοῦτο ἔφερε τὴν διάταξιν ταύτην ἐν τῷ νόμῳ. Ἡ Κυβέρνησις σήμερον θεωρεῖ τὸ πρόσωπον τοῦτο ἐπαρκὲς διὰ τὴν διδασκαλίαν τοῦ μαθήματος τῆς ἀστρονομίας· αὔριον ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ θεωρήσῃ ἄλλο πρόσωπον ἐπαρκὲς καὶ νὰ πράξῃ ὅ,τι εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων, δικαίωμά της εἶναι νὰ τὸ πράξῃ. Σήμερον ἡμεῖς αὐτὴν τὴν γνώμην ἔχομεν, καὶ ταύτην ὑποστηρίζομεν διὰ τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον προτείνομεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς.

§192ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τότε ἔχει δίκαιον ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κυθήρων, διότι προκαταβολικῶς δι’ ἕνα καθηγητὴν γίνεται ἡ ἐξαίρεσις.

§193ΣΤΑΗΣ. Κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου ἐπιφυλάττομαι νὰ ἀναπτύξω τὰς παρατηρήσεις μου, τὰς ὁποίας κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συνεδρίασιν ἐδήλωσα ὅτι θὰ ποιήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. (Γίνεται δεκτὴ ἡ προσωρινὴ διάταξις, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως). Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ μισθοδοσίας τῶν ἀξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς).

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς δευτέρας συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ Μαιευτικοῦ Σχολείου καὶ Μαιευτηρίου.

§195ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Δὲν πρέπει ν’ ἀπορήσητε, κύριοι Βουλευταί, διότι ἐζήτησα νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ θέματος τόσον εἰδικοῦ. Θὰ σᾶς ἐξηγήσω ἀμέσως τοὺς λόγους, οἵτινες μὲ φέρουσι καὶ αὖθις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ἐλπίζω δὲ νὰ καταδείξω ὑμῖν, ἀναλύων τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, περὶ ποῖα μεριμνᾷ καὶ τυρβάζει ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὰς ἀπὸ προχθὲς ἐγκαινισθείσας παννυχίδας καὶ καθ’ ὃν χρόνον καλοῦμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἰς τὰς ὑπερτάτας τῶν θυσιῶν. Πρὸ μηνὸς καὶ πλέον οἱ ἐκ Κορινθίας ἔντιμοι συνάδελφοί μου, μετ’ ἀγόνους παρὰ τῇ Κυβερνήσει προσπαθείας καὶ παραστάσεις, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν καὶ ὑπὲρ τῶν δυστυχῶν κτηματιῶν τῆς πεδιάδος Βόχας, τοὺς ὁποίους ἡ λειψυδρία τέλεον κατ’ ἔτος καταστρέφει, καὶ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ ἀρδεύσεως τῆς πεδιάδος ταύτης, μετ’ ἀγόνους προσπαθείας, λέγω, ἀπελπισθέντες ἀπεφάσισαν, χρώμενοι τῷ συνταγματικῷ αὐτῶν δικαιώματι, νὰ ὑποβάλωσιν αὐτοὶ οὗτοι τὸ σχετικὸν νομοσχέδιον. Δὲν μετέχω τῆς τιμῆς τῆς ὑποβολῆς, διότι ἡ ἐμὴ συνδρομὴ δὲν ἐκρίθη ἀναγκαία, μετέχω ὅμως τῆς ἀγανακτήσεως, ἥτις, δὲν ἀμφιβάλλω, κατέχει τοὺς ἐντίμους συναδέλφους μου, βλέποντας τὸ νομοσχέδιον αὐτῶν ἀναγραφόμενον σταθερῶς τελευταῖον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐνῷ δὲ τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀρδεύσεως τῆς πεδιάδος Βόχας, ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἄνευ δαπάνης τοῦ Δημοσίου, προώρισται νὰ ἐξυπηρετήσῃ ὁλόκληρον πληθυσμὸν πάσχοντα, πληθυσμὸν φορολογούμενον ζητοῦντα ἐπὶ πληρωμῇ νὰ ἀρδεύσῃ τοὺς ἀγρούς του δι’ ὕδατος δημοσίου ποταμοῦ, ὕδατος, ὅπερ ἤδη διαμαρτυρόμενον χύνεται εἰς τὴν θάλασσαν, σταθερῶς, ἐπαναλαμβάνω, εὑρίσκεται ἀναγεγραμμένον τελευταῖον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, πρὸς καταφανῆ περιφρόνησιν δικαιώματος συνταγματικοῦ, τοῦ ὁποίου σπανίως μὲν γίνεται χρῆσις, καὶ ὁσάκις γίνεται, καταφανεστέρα παρίσταται ἡ ἀχρηστία αὐτοῦ. Καὶ ἐν τούτοις τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀρδεύσεως τῆς πεδιάδος Βόχας ἀποτελεῖ μίαν τῶν ἐπαγγελιῶν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Κορινθίαν, ἥτις ματαίως ἤδη ἐπὶ δεκαπενταετίαν ὅλην ἀτενίζει πρὸς αὐτόν. Ἀντὶ δὲ τοῦ κοινωφελεστάτου νομοθετήματος τῆς Βόχας, ὅπερ ἐλησμόνησε καὶ παραβλέπει ἤδη ὁ κ. Πρωθυπουργός, ἀνελθὼν ἐπὶ τὴν ἀρχήν, προκαλεῖ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς ἐπὶ νομοσχεδίων δευτερευούσης ἀξίας, ἐπὶ νομοσχεδίων προσωπικῶν, ἐπὶ νομοσχεδίων δημιουργούντων θέσεις, καθ’ ὃν χρόνον προβαίνομεν εἰς τὴν κατάργησιν τῶν γλισχροτέρων ἐπιμισθίων καὶ ἐπιβαρύνομεν τὸν λαὸν δι’ ἀφορήτου φορολογίας. Καὶ ἓν τῶν νομοσχεδίων τούτων εἶναι καὶ τὸ ὑπὸ συζήτησιν περὶ Μαιευτηρίου, τὸ ὁποῖον ἀρκεῖ νὰ ἀναγνώσῃ τις διὰ νὰ πεισθῇ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ διαῤῥυθμίσεως τοῦ ἱδρύματος τούτου, ἀλλ’ ἁπλῶς περὶ ἐξοικονομήσεως τίς οἶδε ποίων φιλικῶν προσώπων καὶ ἀμοιβῆς τίς οἶδε ποίων φιλικῶν ὑπηρεσιῶν, κατὰ τοὺς παρόντας μάλιστα χαλεποὺς καιροὺς, καὶ ἀφοῦ ἤδη ὁ ὑπάρχων ὀργανισμὸς ἐλειτούργησεν ἐπὶ 56 ὅλα ἔτη ὑπὸ τὴν ἀδάπανον διεύθυνσιν τῶν ἑκάστοτε καθηγητῶν τῆς Μαιευτικῆς. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠδύνατο νὰ διαῤῥυθμίσῃ τὸ Μαιευτήριον ἄνευ δαπάνης, οὐδένα θὰ εἶχε τὸν ἀντιλέγοντα, ἀλλ’ ἡ εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις διαῤῥύθμισις ἐπὶ δαπάνῃ ἱδρύματος λειτουργοῦντος ἔστω καὶ κακῶς πρὸ 56 ἐτῶν, δὲν εἶναι βεβαίως ἐντελῶς ἀνύποπτος μέριμνα. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο. Βάσις τῆς διαῤῥυθμίσεως τίθεται ἡ ἀνεξαρτησία τοῦ ἱδρύματος ἀπὸ τοῦ Πανεπιστημίου ἐξαιρετικῶς, ἐνῷ πάντα τὰ λοιπὰ ἱδρύματα, ἤτοι τὸ Ὀφθαλμιατρεῖον, τὸ Νοσοκομεῖον, ἡ Ἀστυκλινικὴ καὶ μέχρι τοῦδε τὸ Μαιευτήριον θεωροῦνται ἀναπόσπαστα παραρτήματα τοῦ Πανεπιστημίου. Πρὸς τί ἡ ἐξαίρεσις αὕτη, ἀφοῦ ἡ διδασκαλία τῆς μαιευτικῆς δὲν νοεῖται ἄνευ τῆς κλινικῆς μαιευτικῆς, καὶ ἀφοῦ εἰς τὸ πρὸ μιᾶς ὥρας ψηφισθὲν νομοσχέδιον περὶ πανεπιστημιακῶν ἑδρῶν ἐνομοθετήσαμεν ἕδραν τῆς μαιευτικῆς καὶ τῆς μαιευτικῆς κλινικῆς; Καὶ ποῦ θὰ γείνῃ ἡ διδασκαλία τῆς μαιευτικῆς κλινικῆς, ἀφοῦ τὸ Μαιευτήριον ἀποσπᾶται; Θὰ ἱδρύσητε ἄλλην κλινικήν; Διατὶ δὲ, ἐνῷ πᾶσαι αἱ κλινικαὶ διευθύνονται ὑπὸ τοῦ οἰκείου καθηγητοῦ, διὰ τὸ Μαιευτήριον γίνεται ἐξαίρεσις; Δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, οἵτινες πρὸ ὀλίγου ἀνεκαλέσαμεν εἰς τὴν τάξιν τὸν Ὑπουργὸν, ὅστις ἀπέσπασεν ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου τὸ Ὀφθαλμιατρεῖον; Καὶ διὰ ποῖον λόγον ἠκυρώσαμεν τὴν πρᾶξιν ἐκείνην τοῦ Ὑπουργοῦ; Διότι τὸ Ὀφθαλμιατρεῖον εἶναι ἡ κλινικὴ τῆς ὀφθαλμολογίας, ὅπως τὸ Μαιευτήριον ἡ κλινικὴ τῆς μαιευτικῆς. Καὶ οὐχὶ ἄνευ λόγου, Κύριοι, αἱ διάφοροι κλινικαὶ διευθύνονται ὑπὸ τοῦ οἰκείου καθηγητοῦ, καθόσον ἡ κλινικὴ εἶναι τὸ ἀπαραίτητον συμπλήρωμα τῆς θεωρητικῆς διδασκαλίας, ἥτις ἐν τῇ ἰατρικῇ εἶναι μηδὲν ἄνευ τῆς κλινικῆς. Ὁμιλεῖ ὁ καθηγητὴς τῆς μαιευτικῆς ἀπὸ τῆς ἕδρας περὶ τοκετοῦ, ἀλλ’ ὁ φοιτητὴς θὰ γνωρίζῃ ὅσα καὶ ἡμεῖς, ἂν δὲν παρασταθῇ καὶ δὲν ἀκολουθήσῃ τὰς παραδόσεις ἐν τῷ Μαιευτηρίῳ. Ἀλλ’ αἱ μαῖαι; θὰ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργός. Καὶ τίς ἐμποδίζει ὑμᾶς νὰ κανονίσητε τὰ κατ’ αὐτὰς ἐπὶ τὸ αὐστηρότερον, διαιροῦντες αὐτὰς ὅπως θέλετε, ἀπαιτοῦντες παρ’ αὐτῶν πλειοτέρας γνώσεις, μεγαλειτέραν μάθησιν ἢ μακροχρονιωτέραν ἄσκησιν; Ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπιβαρύνεται ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ ζῆλος ὑμῶν εἶναι οὐ μόνον ἐλεύθερος, ἀλλὰ καὶ ἐπαινετός. Οὔτε θὰ πείσητε κανένα, ἰσχυριζόμενοι ὅτι ἡ διδασκαλία τῶν μαιῶν, γιγνομένη ὑπὸ τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Μαιευτηρίου, θὰ ἦναι πληρεστέρα ἐκείνης τοῦ καθηγητοῦ, ἀφοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁ διευθυντὴς τοῦ Μαιευτηρίου πρέπει τὸ πολὺ νὰ ἦναι ἰατρὸς ὑφηγητής. Ἐφ’ ὅσον ὅμως πρόκειται νὰ ὑποκαταστήσητε τὸν ὑφηγητὴν εἰς τὸν καθηγητὴν, θὰ ἐπιτρέψητε εἰς πάντα νὰ ἀμφιβάλλῃ περὶ τῶν προθέσεων ὑμῶν, ὅσον ἀγαθαὶ καὶ ἂν ἦναι. Καὶ παρατηρήσατε καλῶς, Κύριοι, ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὁ διευθυντὴς τοῦ Μαιευτηρίου ἀρκεῖ νὰ ἦναι πρὸ πενταετίας ἰατρὸς, ὁ βοηθὸς αὐτοῦ πρέπει νὰ ἦναι ἰατρὸς ἐπίσης, νὰ ὑποστῇ δὲ διαγωνισμόν, ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν θέσιν, ἥτις εἶναι μικροτέρα τοῦ διευθυντοῦ. Διὰ τὸν βοηθὸν ἀπαιτοῦνται ἔκτακτα προσόντα, διὰ τὸν διευθυντὴν ἀρκεῖ ἡ ἰατρικὴ ἄδεια πρὸ πενταετίας, ἣν ἔχουσι, φρονῶ, τοὐλάχιστον 1000 ἐν Ἑλλάδι. Πρὸς τί ἡ διαφορὰ αὕτη;...

§196ΣΤΑΗΣ. Διότι ὁ βοηθὸς βοηθεῖ τὸν διευθυντήν.

§197ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Καὶ θὰ ἔχῃ ἀνάγκην βοηθείας... Ἀλλ’ ὅ,τι εἶναι ἀνεξήγητον καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει τὸν σκοπόν, ὑπὸ τὸν ὁποῖον παρουσιάζεται, εἶναι ἡ διάταξις τῶν ἄρθρων 4 καὶ 5, καθ’ ἣν ὁ διευθυντὴς διορίζεται ἐπὶ 5 ἔτη, ἐνῷ ὁ βοηθὸς ἐπὶ 2· καὶ ἂν ἡ μονιμότης τοῦ βοηθοῦ δικαιολογῆται λόγῳ τοῦ διαγωνισμοῦ καὶ τῆς δοκιμασίας, ἣν ὑφίσταται, ποίους λόγους εἶχεν ἆρά γε ὁ κ. Ὑπουργός, ὅπως τάξῃ θητείαν διὰ τὸν διευθυντὴν πενταετῆ; Ἐφοβήθη ἆρά γε, μὴ δὲν εὕρῃ ἄλλον ἰατρόν, πρόθυμον νὰ ἀναλάβῃ τὸ βάρος τοῦτο τῆς διευθύνσεως, ἀφοῦ ὡς πρὸς τοῦτο οὐδὲν ἐτάχθη προσὸν καὶ χίλιοι ἐν Ἑλλάδι δύνανται νὰ ἀμφισβητήσωσι τὴν θέσιν; Ἐνταῦθα, Κύριοι, παύει τὸ καθῆκον ἐμοῦ, ἄρχεται δὲ τὸ ὑμέτερον. Δὲν ἀγνοῶ, ὅτι οἱ τῆς πτέρυγος ταύτης δὲν ἀρέσκονται ν’ ἀνακαλύπτωσι τὰ κυβερνητικὰ ἁμαρτήματα, ἐξακολουθῶ ὅμως φρονῶν, ὅτι ἀποκαλυπτόμενα βεβαίως δὲν τὰ συγχωροῦσι.

§198ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Λυποῦμαι, κύριε Πρόεδρε, διότι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κορινθίας δὲν ἐζήτησε τὸν λόγον, διὰ τὸν ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀρδεύσεως τῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Κορινθίας πεδιάδος Βόχας μένει 16ον πρὸ ἡμερῶν, διότι βεβαίως ἤθελον δώσει ἐξήγησιν τοῦ γεγονότος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔχει συμφέρον μέγιστον, ὅπως ἡ ἄρδευσις αὕτη γείνῃ, πρόνοια δὲ ἐλήφθη ἤδη, ὅπως συμπληρωθῶσιν αἱ μελέται, καὶ θέλω παρακαλέσει τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἵνα ἐπιτρέψῃ, ὅπως ποσόν τι διατεθῇ πρὸς συμπλήρωσιν τῆς μελέτης· ἔχω δὲ δι’ ἐλπίδος, ὅτι θέλω δυνηθῆ νὰ ὑποβάλω προσεχῶς νομοσχέδιον τέλειον περὶ τούτου. Ὑποθέτω, ὅτι, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἤθελεν ἀκούσει τοὺς λόγους τούτους, ἕνεκα τῶν ὁποίων τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν πρὸ ἡμερῶν ἔλαβε, δὲν ἤθελε μετὰ τοσαύτης πικρίας ἐπιτεθῆ κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ εἶναι αἱ ἑξῆς. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι προσωπικόν...

§199ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ὑπονοίας ἐξέφρασα.

§200ΘΕΟΤΟΚΗΣ. .. Καὶ ἀπόδειξις, εἶπεν, ὅτι ἐφηρμόσθη ἀρχὴ διάφορος τῆς ἀρχῆς τῆς ἐφαρμοσθείσης ὡς πρὸς τὸ Ὀφθαλμιατρεῖον. Νομίζω ὅτι οὐδεμία σύγκρισις μεταξὺ τῶν δύο πραγμάτων δύναται νὰ γείνῃ. Ὅτε ἐπρόκειτο περὶ διδασκαλίας διδομένης εἰς φοιτητὰς τῆς Ἰατρικῆς, ἦτο πολὺ φυσικόν, ἵνα ὁ καθηγητὴς τῆς ὀφθαλμολογίας διδάξῃ τοὺς φοιτητὰς ἐν τῷ Ὀφθαλμιατρείῳ· ἐδῶ ὅμως πρόκειται, ὡς αὐτὸς ὁ κύριος Βουλευτὴς ὑπέθεσε, περὶ καταρτισμοῦ μαιῶν, πρᾶγμα ἐντελῶς χωριστὸν ἀπὸ τὴν διδασκαλίαν τῆς μαιευτικῆς.

§201ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου δὲν ἐπαρκεῖ εἰς τοῦτο;

§202ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὁ καθηγητὴς τοῦ Πανεπιστημίου ἔχει ἄλλας ἐργασίας, αἱ ὁποῖαι τῷ καθιστῶσι δύσκολον τὴν διδασκαλίαν τῶν μαιῶν, ἡ πεῖρα δὲ κατέδειξεν, ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν κατωρθώθη ἡ μόρφωσις μαιῶν ἐχουσῶν τὰς ἀναγκαίας ἐπιστημονικὰς γνώσεις. Ἀπατᾶται ὁ κ. Βουλευτής, νομίζων ὅτι τὰ προσόντα τὰ ζητούμενα ὅπως διορισθῇ τις διευθυντὴς τοῦ Μαιευτηρίου εἶναι τοιαῦτα, ὥστε δύνανται νὰ εὑρεθῶσι 1000, οἱ ὁποῖοι νὰ ἔχουν τὰ προσόντα ταῦτα. Ἀπηρίθμισε τὰ προσόντα τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ ἀπαιτούμενα διὰ τὸν διευθυντὴν, ἐλησμόνησεν ὅμως, ὅτι οὗτος πρέπει νὰ διετέλεσεν ἐπὶ πενταετίαν τοὐλάχιστον ὑφηγητὴς τῆς μαιευτικῆς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχουν 1000 τοιοῦτοι... Ἀλλὰ, λέγει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, τίς εἶναι ὁ ὑφηγητής; Περιπίπτει ὅμως εἰς τὸ λάθος, εἰς τὸ ὁποῖον περιέπεσεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Κορινθίας· λησμονεῖ ὅτι ἡ φράσις τοῦ ἄρθρου δὲν λέγει «διατελοῦντος», ἀλλὰ «διατελοῦντος ἢ διατελέσαντος», ἄρα δύναται νὰ διετέλεσεν εἷς καὶ νὰ διατελῇ σήμερον ἕτερος. Ἅμα δὲ ὡς ὑπάρχουσι δύο, ἀποκρούεται ἡ προσωπικότης τοῦ νομοσχεδίου. Ὅσον ἀφορᾷ τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας ζητεῖ τὸ νομοσχέδιον παρὰ τῶν βοηθῶν καὶ τῶν μαιῶν, καὶ τὰ προσόντα τὰ ἀπαιτούμενα, δὲν ἐγένετο παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ διάκρισις, καὶ ἑπομένως οὐδὲν ἔχω νὰ εἴπω εἰς ὅσα εἶπε. Νομίζω ὅτι ὅσον περισσότερα προσόντα ζητοῦμεν, τοσοῦτον ἔχομεν τὴν ἐλπίδα νὰ ἐπιτύχωμεν καταλληλότερον προσωπικόν. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἐπιτευχθῇ ὁ ἐπιδιωκόμενος παρ’ αὐτοῦ σκοπὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι ἡ μόρφωσις καταλλήλων μαιῶν.

§203ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ....

§204ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνοματικὸς κατάλογος, καὶ εἶτα γίνεται ἡ διαλογή).

§205ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 11½ μ. μ.