1893.01.16

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 41

τῆς 16 Ἰανουαρίου 1893.

(Σάββατον).

Ὥρα 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ παύσεως τοῦ χορηγουμένου ἐπιμισθίου εἰς τοὺς ἀξιωματικοὺς καὶ ἀνθυπασπιστὰς τῆς ὑγείας, οἰκονομίας καὶ ὑλικοῦ πυροβολικοῦ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 135). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ἀπολογισμὸν τῆς Αʹ Συνόδου τῆς ΙΓʹ Περιόδου. Ἐπίσης εἰσάγω τὸν ὑποβληθέντα μοι ἀπολογισμὸν τῆς Βʹ Συνόδου τῆς ΙΒʹ Περιόδου. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ ἀμφότεροι οἱ ἀπολογισμοὶ οὗτοι. Παρακαλῶ δὲ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ νὰ συνέλθωσι τὴν Δευτέραν πρὸς ἐξέλεγξιν αὐτῶν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 136).

§2Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας εἶχε ζητήσει τὴν κατάθεσιν τοῦ φακέλλου, τοῦ ἀναγομένου εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῶν ῥωσσικῶν πετρελαίων. Εἶχον καταθέσει τινὰ τῶν ἐγγράφων, εἰπὼν ὅτι δὲν δύναμαι νὰ καταθέσω πλείονα, διότι διετέλει ὁ φάκελλος εἰς χεῖρας τοῦ εἰσηγητοῦ παρὰ τῷ Ἐφετείῳ. Ἤδη ἐπεστράφη ὁ φάκελλος, καὶ συμφώνως πρὸς ἣν ἔδωκα ὑπόσχεσιν, καταθέτω αὐτόν. Τὸ Κράτος ἡμῶν ἔχει πολλὰς πρὸς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας ὑποχρεώσεις, ἰδίως δὲ διὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐπολιτεύθησαν εἰς τὰ τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος, ὅτε, γενομένης αὐξήσεως ἐπὶ δασμῶν πολλῶν ἄλλων εἰδῶν, καὶ ἰδίως ἐπὶ τοῦ δασμοῦ τῆς σταφίδος ἐν γένει, ἐψηφίσθη χάριν τῆς Ἑλλάδος ἡ κατάργησις τοῦ δασμοῦ ἐπὶ μόνης τῆς Κορινθιακῆς σταφίδος. Εἰς τοῦτο ἀποβλέπουσα ἡ Κυβέρνησις, πάντοτε ἐδείχθη πρόθυμος, ἵνα εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅ,τι ἠδύνατο νὰ ἦναι ἀρεστὸν πρὸς τὰς Ἡνωμένας Πολιτείας. Οὕτω καὶ τὴν κατασκευὴν καὶ ἀποστολὴν ἐκμαγείων τῶν ἀρχαίων γλυπτῶν εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ Σικάγου, περὶ ἧς λίαν ἐνδιαφέρονται αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι, ἀπεφάσισεν ἡ Κυβέρνησις, διότι εἶχεν ἐνδειχθῆ ἐκ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν ἐπιθυμία, ὅπως διὰ τοῦ τρόπου τούτου συντρέξῃ καὶ ἡ Ἑλλὰς εἰς τὸν κόσμον τῆς ἐκθέσεως καὶ εἰς τὴν πλήρωσιν τοῦ προορισμοῦ αὐτῆς. Ἤδη ἐξεφράσθη καὶ ἄλλη εὐχὴ παρὰ τῶν Ἡνωμένων Πολιτειῶν· ἐξεφράσθη ἡ εὐχή, ὅπως ἐνδείξῃ ἡ Ἑλλὰς τὸ ἐνδιαφέρον αὐτῆς ὑπὲρ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Σικάγου, ἐπιτρέπουσα, ὅπως ἀτελῶς ἐξέρχωνται ἐντεῦθεν πάντα τὰ εἴδη, τὰ εἰς τὴν ἔκθεσιν ἐκείνην προωρισμένα· ἐπίσης δέ, ὅπως εἰσάγωνται ἀτελῶς εἴδη, ἀγοραζόμενα ἐν τῇ ἐκθέσει καὶ ἀποστελλόμενα ἐνταῦθα πρὸς τὸν σκοπόν, ὅπως καταστῶσι γνωστὰ τὰ τῆς ἐκθέσεως, καὶ οὐχὶ πρὸς ἐμπορίαν. Τὴν πλήρωσιν τῆς εὐχῆς ταύτης ἔρχομαι νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νομοσχεδίου, ἐπιτρέποντος τὴν ἀτελῆ ἐξαγωγὴν ἁπάντων τῶν διὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Σικάγου προωρισμένων, ἐπίσης δὲ καὶ τὴν ἀτελῆ εἰσαγωγὴν τῶν ἀγορασθέντων ἐντὸς τῶν καταστημάτων τῆς ἐκθέσεως τοῦ Σικάγου, ὅταν ἡ τοιαύτη ἀγορὰ ἀποδεικνύηται διὰ πιστοποιητικῶν καταλλήλων καὶ ἐκ τοῦ χρόνου τῆς ἐξαγωγῆς, ἤτοι ἐπὶ τρίμηνον ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται ἡ ἄρσις τῶν ἀντικειμένων ἐκ τῆς ἐκθέσεως, καὶ ὅταν δὲν εἰσάγωνται τ’ ἀγορασθέντα πρὸς σκοποὺς ἐμπορικούς, ἀλλὰ μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς διαδόσεως τῶν εἰδῶν, ἅτινα ἐν Σικάγῳ ἐξετέθησαν, ἵνα γείνωσι γνωστά.

§3ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πάντων τῶν εἰδῶν, ἢ μόνον τινῶν;

§4Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πάντων τῶν εἰδῶν· καὶ τοῦτο χάριν τῆς ἐκθέσεως τοῦ Σικάγου, ἧς τὸ ἔργον ἀνέλαβον αἱ Ἡνωμέναι Πολιτεῖαι νὰ προαγάγωσιν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ὑποβληθὲν νομοσχέδιον θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 137).

§6Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὰ χθὲς λαβόντα χώραν ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις καὶ ἐν τοῖς διαδρόμοις τοῦ Βουλευτηρίου εἶναι ἄξια τῆς προσοχῆς ἡμῶν· διότι ἐνδεχόμενον ἐν τῷ μέλλοντι νὰ συμβῶσιν ἀπευκταῖα. Κατὰ τὴν λῆξιν τῆς συνεδριάσεως, ἐπειδή τινες τῶν ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις ἐχειροκρότησαν, ἡ στρατιωτικὴ ἀρχὴ ἐνόμισε καθῆκόν της νὰ ἐπιτεθῇ κατὰ τῶν πολιτῶν, καὶ εἷς στρατιώτης μάλιστα, ἀντὶ νὰ κτυπήσῃ πολίτην, ἐκτύπησεν αὐτὸς ἑαυτόν. Ἐν ἀκαρεὶ τότε διεδόθη, ὅτι πολῖται κτυποῦσι δῆθεν τοὺς στρατιώτας· ἐντεῦθεν κλείονται ἐπὶ παρουσίᾳ μου αἱ θύραι τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ ἀδιακρίτως οἱ στρατιῶται ἐπετέθησαν διὰ τῶν ὅπλων καὶ ἐκτύπουν πάντα πολίτην. Δὲν γνωρίζω πῶς συνέβη τὸ σκάνδαλον τοῦτο· ἐδόθη διαταγὴ ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς; ἢ αὐτοβούλως ὁ φρούραρχος τῆς Βουλῆς ἐνόμιζεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ λάβῃ τοιαῦτα μέτρα; Ἠρωτήθη ὁ φρούραρχος διατὶ κλείει τὰς θύρας τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ μοὶ εἶπεν, ὅτι τοιαύτην ἔχει διαταγήν. Ἐπικαλοῦμαι τότε τὴν συνδρομὴν τοῦ ἐφόρου καὶ τοῦ διευθυντοῦ τῆς Βουλῆς, καὶ μετὰ μέγαν ἀγῶνα ἐξεβιάσθησαν ὅ τε κ. ἔφορος καὶ ὁ διευθυντὴς τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐμφανισθῶσιν μὲν ἐν τῷ πεδίῳ τῆς ἀληθοῦς μάχης, ἀλλ’ οὐδόλως συνετάραξεν αὐτοὺς τὸ λυπηρὸν ἐκεῖνο θέαμα, ἐδέησεν ὅμως νὰ ἔλθῃ τὴν στιγμὴν ἐκείνην ὁ λοχαγὸς κ. Χατζηπέτρος, ὅστις ἐτέθη ἐν τῷ μέσῳ τῶν πολιτῶν καὶ στρατιωτῶν, καὶ ἠδυνήθη νὰ διαλύσῃ τὴν μάχην ταύτην ἄνευ σπουδαίων ἀποτελεσμάτων. Τὸ πρᾶγμα, κύριε Πρόεδρε, εἶναι ὄντως ἄξιον λόγου· διότι ἐνδεχόμενον ἐν μέλλοντι νὰ συμβῶσι χειρότερα καὶ λίαν δυσάρεστα. Ἐὰν χειροκροτῶσιν ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις, ὁ Πρόεδρος ἓν δικαίωμα ἔχει, νὰ κενώσῃ τὰ ἀκροατήρια κατὰ τὸν Κανονισμὸν, οἱ δὲ στρατιῶται, ἐὰν ἠτάκτησεν εἷς τῶν πολιτῶν, δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιτίθηνται καὶ νὰ κτυπῶσιν ἀδιακρίτως τοὺς πολίτας. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι ἄξιον μεγίστης προσοχῆς, καὶ συνιστῶ, ὅπως τὸ Προεδρεῖον φροντίσῃ νὰ ἐξακριβώσῃ τὴν ἀλήθειαν πρὸς τιμωρίαν τῶν παρεκτραπέντων καὶ πρόληψιν ἐν τῷ μέλλοντι τοιούτων ἀσχημιῶν, διότι οὐ μόνον θὰ συμβῶσιν, ἐπαναλαμβάνω, δυσάρεστα, ἀλλὰ καὶ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα διὰ τῆς τοιαύτης διαγωγῆς τῆς φρουρᾶς καταπολεμεῖται καὶ συντρίβεται.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς μετὰ τὸ πέρας τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Γόρτυνος ἠκούσθησαν χειροκροτήματα ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις. Πρὸς ἀποφυγὴν πάσης παρεξηγήσεως ἐκ μέρους τῶν φίλων τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οὐδεμίαν ἔκαμα παρατήρησιν, ἀφῆκα δὲ τοὺς κυρίους αὐτοὺς μὲ τὴν εὐχαρίστησιν τῶν χειροκροτημάτων, καὶ ἔλυσα τὴν συνεδρίασιν. Οἱ φρουροὶ ἐν τούτοις ἔχουν αὐστηρὰν διαταγὴν νὰ μὴ ἐπιτρέπωσιν οὔτε χειροκροτήματα οὔτε ποδοκροτήματα, οὐδ’ ἄλλην τινὰ ἀταξίαν. Ὁ φρουρὸς τοῦ θεωρείου, εἰς ὃ ἐχειροκρότησαν, ἔκαμε τὰς δεούσας παρατηρήσεις εἰς δύο, οἱ ὁποῖοι ἐφωράθησαν ὡς οἱ ἀρξάμενοι τῶν ἀταξιῶν, εἰς ἀπάντησιν δ’ οὗτοι ὤθησαν βιαίως τὸν φρουρὸν, ὅστις ἔπεσεν εἰς τὰ θρανία καὶ ἔθραυσε τὸν πόδα του. Ὁ παθὼν μετεκομίσθη εἰς τὸ νοσοκομεῖον, ὅπου ἤδη εὑρίσκεται. Ὁ δ’ ἕτερος φρουρὸς, ὅστις ἦτο πλησίον ἐκεῖ, βλέπων τὸν συνάδελφόν του οὕτω κατακείμενον, ἦτο ἑπόμενον νὰ λάβῃ μέρος ὑπὲρ αὐτοῦ. Διέταξα τὸν φρούραρχον τῆς Βουλῆς νὰ συλλάβῃ τοὺς ἀντιστάντας τοιουτοτρόπως πρὸς τὴν ἀρχήν. Ὁ φρούραρχος μετέβη πρὸς τοῦτο, ἐπειδὴ ὅμως ἡτοιμάζοντο νὰ δραπετεύσωσι, διέταξε καὶ ἔκλεισαν τὰς θύρας. Ὅτε ἐνηργεῖτο ἡ σύλληψις αὐτῶν, ἄλλοι πολῖται ἠθέλησαν νὰ ἐπέμβουν. Ὁ κ. φρούραρχος ἐννοεῖται ὅτι ἠθέλησε νὰ ἐκτελέσῃ κατὰ γράμμα τὴν δοθεῖσαν διαταγήν. Δυστυχῶς τότε συνάδελφοί τινες ἐνόμισαν ὅτι ἠδύναντο νὰ ἀναλάβωσι καθήκοντα Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἢ νὰ δώσωσι διαταγὰς εἰς τὸν φρούραρχον, τὰς ὁποίας οὗτος δὲν ἠθέλησε νὰ ἐκτελέσῃ, διότι θὰ παρέβαινε τὸ καθῆκόν του. Ὁ φρούραρχος λοιπὸν ἐξετέλεσε τὰς διαταγάς μου, χωρὶς νὰ παρεκτραπῇ, συλλαβὼν τοὺς ἀτακτήσαντας πολίτας. Ἐγὼ δὲν ἔχω λόγον νὰ μεμφθῶ τὸν φρούραρχον διὰ τὴν διαγωγήν του, ἀπ’ ἐναντίας ἐκφράζω τὴν εὐχαρίστησίν μου, διότι ἐξετέλεσεν ἀκριβῶς τὴν διαταγήν μου.

§8ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν σᾶς συγχαίρω...

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην τῶν συγχαρητηρίων σας.

§10ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν σᾶς συγχαίρω διὰ τὴν εὐχαρίστησιν, τὴν ὁποίαν ἐκφράζετε, διότι, φαίνεται, κακῶς καὶ ψευδῶς παρέστησαν ὑμῖν τὰ γενόμενα, ὑπ’ εὐθύνην δὲ ὑμῶν ἀναλαμβάνετε πράξεις παρανόμους καὶ ἀγροίκους, αἵτινες δὲν ἔπρεπε νὰ τελῶνται ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Βουλευτηρίῳ. Ὅτε ἐγένοντο τὰ χειροκροτήματα καὶ εἷς τῶν στρατιωτῶν ἠθέλησε νὰ κτυπήσῃ ἕνα πολίτην, αὐτὸς οὗτος ὁ στρατιώτης ἀφ’ ἑαυτοῦ ὠλίσθησε καὶ ἐκτύπησε τὸν πόδα του. Ταῦτα ἐπληροφορήθην παρ’ ἀνθρώπων αὐτοπτῶν. Ἀλλὰ, κύριε Πρόεδρε, δὲν πρόκειται περὶ τοῦ ἐὰν εἷς στρατιώτης ἔπαθε, καὶ ἐὰν σεῖς ὀρθῶς καὶ ἐν τῷ δικαιώματί σας διετάξατε νὰ συλληφθῇ ὁ ἀτακτήσας. Οὐδεὶς ὁ ψέγων ὑμᾶς διὰ τοῦτο· ἀλλὰ ὅσα συνέβησαν εἰς τοὺς ὀπισθίους διαδρόμους τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι γνωστὰ εἰς ὑμᾶς, ἢ δὲν παρεστάθησαν ὑμῖν ἀκριβῶς. Ἐγὼ ἐξηρχόμην μετὰ τὴν λύσιν τῆς συνεδριάσεως μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Λεβαδείας κ. Λάππα, κατὰ τὸ σύνηθες, ἀπὸ τὴν ὀπισθίαν θύραν, διότι οἱ οἶκοι ἡμῶν τυγχάνουσιν εἰς τὴν συνοικίαν ταύτην. Ὅτε ἠθελήσαμεν νὰ ἐξέλθωμεν, εἴδομεν τὸ πλῆθος ὅλων τῶν ἀκροατῶν, οἵτινες δὲν ἠδύναντο νὰ ἐξέλθωσι, καὶ ἐφώναζον, τοὺς δὲ στρατιώτας διὰ τῶν λογχῶν καὶ τῶν κοντακίων τύπτοντας τοὺς πολίτας· προσῆλθεν εἰς ἡμᾶς εἷς πολίτης καὶ διεμαρτύρετο, βεβαιῶν ὅτι τὸν ἐκτύπησεν αὐτὸς οὗτος ὁ φρούραρχος τῆς Βουλῆς κ. Γενήσαρλης διὰ ῥοπάλου. Ὁ πολίτης ὠνομάζετο Ἰωάννης Κίτσος, νομίζω.

§11ΡΟΥΚΗΣ. Ὁ φρούραρχος ποτὲ δὲν φέρει ῥόπαλον.

§12ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἰσῆλθεν ὁ ἀξιότιμος λοχαγὸς τοῦ πυροβολικοῦ κ. Χατζηπέτρος καὶ εὐλόγως καὶ αὐτὸς ἐν ἀγανακτήσει ἀπέτεινε παρατηρήσεις εἰς τοὺς στρατιώτας καὶ τὸν ὑπαξιωματικὸν, διατὶ ἔκλεισαν τὰς θύρας καὶ ἔτυπτον διὰ τῶν κοντακίων καὶ τῶν λογχῶν τοὺς πολίτας· καὶ ὁμολογῶ, ὅτι καὶ οἱ στρατιῶται καὶ ὁ ὑπαξιωματικὸς εὐλαβῶς ἤκουσαν τὰς παρατηρήσεις καὶ ἡτοιμάζοντο νὰ ἀνοίξουν τὰς θύρας, ὅπως ἐξέλθῃ ὁ λαὸς καὶ παύσῃ αὐτὴ ἡ ὀχλαγωγία καὶ ἡ παρανομία ἡ γιγνομένη ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου. Τότε παρέστη ὁ ἀξιόλογος κ. φρούραρχος. Παρέστησα εἰς αὐτὸν, ὅτι τὸ θέαμα εἶναι ἀπρεπὲς, ὅτι τὰ συμβαίνοντα εἶναι ἔκτροπα καὶ παράνομα· ἀλλ’ οὗτος μετὰ τρόπου ἥκιστα εὐλαβοῦς — καὶ νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν σεῖς νὰ ἐννοῆτε, ὅτι πρέπει οἱοσδήποτε ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ νὰ φέρηται ἀπρεπῶς εἰς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους,— παρετήρησεν, ὅτι δὲν ἀκούει κἀνένα, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει κἀνένα. Τῷ εἶπον ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἔχῃ διαταγὰς παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς νὰ δέρῃ τοὺς πολίτας, διότι μόνον ὁ Πρόεδρος εἶναι ἐπιφορτισμένος τὴν εὐταξίαν τῆς Βουλῆς, καὶ μόνος αὐτὸς εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ διαταγὰς, καὶ ταύτας συμφώνως μὲ τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, αἱ ὁποῖαι ἐπιτάττουσιν, ὅτι ὁ Πρόεδρος τηρεῖ τὴν τάξιν διὰ τοῦ εὐταξίου τῆς Βουλῆς, καὶ ἔχει ὡρισμένον εὐταξίαν μισθοδοτούμενον ἐδῶ· τὸν προσεκάλεσα δὲ νὰ ἔλθῃ μετ’ ἐμοῦ εἰς ἀναζήτησιν τοῦ Προέδρου. Ἀτυχῶς ὁ κ. Γενήσαρλης ἠρνήθη νὰ μὲ ἀκολουθήσῃ, καὶ ἐξηκολούθησεν ἡ ἐξ ἐνέδρας ἐπίθεσις κατὰ τῶν ἀκροατῶν ἀδιακρίτως. Ὁμολογῶ ὅτι ἔχω συμπάθειαν πρὸς αὐτὸν, τὸν ἐκτιμῶ δὲ καὶ ὡς στρατιώτην, ἀλλὰ δυστυχῶς εἶναι παράφορος καὶ ἔχει καὶ τὴν ἰδιοτροπίαν νὰ ἐπιδεικνύηται ὡς παλληκαρᾶς· αὐτὸ τὸν βλάπτει καὶ τὸν ὠθεῖ εἰς παρεκτροπὰς καθ’ ἑκάστην. Κύριε Πρόεδρε, πρό τινος χρόνου ὁ φρούραρχος οὗτος ἦλθεν εἰς διαπληκτισμοὺς πρὸς ἕνα ἀξιότιμον συνάδελφόν μας Βουλευτὴν καὶ ἐκοπιάσαμεν διὰ νὰ συμβιβάσωμεν τὴν ὑπόθεσιν· πρὸ ὀλίγων ἔτι ἡμερῶν πρὸς ἄλλον ἀξιότιμον συνάδελφον ἐπίσης ἦλθεν εἰς ἔριδας, καὶ λυποῦμαι, λέγω, ὅτι δὲν δεικνύει καὶ ὡς πολίτης καὶ ὡς στρατιώτης ἀπέναντι τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους τὴν εὐλάβειαν καὶ τὸν σεβασμὸν, τὸν ὀφειλόμενον πρὸς αὐτοὺς κατὰ καθῆκον. Ἠρνήθη λοιπὸν ὁ κ. φρούραρχος νὰ ἔλθωμεν ἐνώπιον τοῦ κ. Προέδρου, ὅπως ἴδωμεν, ἐὰν ἦτο δυνατὸν ποτὲ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ δώσῃ τοιαύτην παράνομον διαταγήν. Μετέβην μόνος εἰς τὸ δωμάτιον τοῦ Προέδρου, ἀλλὰ δὲν ἦσθε ἐκεῖ, κύριε Πρόεδρε· μοὶ εἶπε δὲ ὑπάλληλός τις, ὅτι ἀπήλθετε. Ὅτε ἐπανῆλθον εἰς τὴν προτέραν θέσιν, ὅπως ἐξέλθω, εἶχεν ἀνοιχθῆ ἡ θύρα καὶ εἶχεν ἐξέλθει ὁ λαὸς, ἤλπιζον δὲ, ὅτι δὲν ὑπῆρχε λόγος νὰ ἐξακολουθήσω οἱανδήποτε ἐνέργειαν. Ἀλλὰ τότε ἀντελήφθην ἑτέρας σκηνῆς, χείρονος τῆς πρώτης. Ἔπαυσε πλέον ὁ ἀγὼν κατὰ τῶν πολιτῶν, καὶ ἠγέρθη ἀγὼν — αἰσχύνομαι νὰ τὸ εἴπω — μεταξὺ τοῦ κ. φρουράρχου καὶ τῶν στρατιωτῶν ἀφ’ ἑνὸς καί τινων ἀντιπροσώπων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἀφ’ ἑτέρου. Ὁ κ. φρούραρχος δὲν ἐφέρθη εὐπρεπῶς πρὸς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, πρὸς τὸν κ. Ἀλεξάκην, πρὸς τὸν κ. Σάκκην καὶ πρὸς τὸν κ. Ἰωάννην Ἀντωνόπουλον, νομίζω, καὶ πρὸς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι ἦλθον ἐκεῖ, διαπυνθανόμενοι τὰ συμβαίνοντα καὶ ἐπιτιμῶντες τὸν φρούραρχον διὰ τὰ γενόμενα. Ὁ κ. φρούραρχος δὲν ἠθέλησε νὰ συνέλθῃ· ὢν φύσει παράφορος, παρεξετράπη καὶ δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά. Δὲν πιστεύω, κύριε Πρόεδρε, νὰ εἴχετε δώσει διαταγὴν, ὅπως οἱ φρουροὶ τῆς Βουλῆς λογχίζουν τοὺς πολίτας ἐν μέσῃ ὁδῷ! Εἰς τὴν ὁδὸν ὁλόκληρος ἡ φρουρὰ μὲ τὸν ἀξιωματικὸν ἐπὶ κεφαλῆς ἐπετέθη κατὰ τῶν πολιτῶν. Ταῦτα διὰ τῶν ἰδίων ὀφθαλμῶν ἀντελήφθημεν πάντες οἱ παρόντες Βουλευταὶ, ἐγὼ δὲ εἶδον εἰς τὰς χεῖρας τοῦ κ. φρουράρχου ῥάβδον, τὴν ὁποίαν ἐκράτει,— καὶ βεβαίως, ἐπειδὴ εἶναι ἔντιμος στρατιώτης, δὲν θ’ ἀρνηθῇ τοῦτο,— καὶ διὰ τῆς ὁποίας, μὲ ἐβεβαίωσε πολίτης τις, ὃν σᾶς ὠνόμασα ἐν ἀρχῇ, ὅτι τὸν ἐκτύπησε. Τοιαῦται σκηναὶ εἶναι πρωτοφανεῖς, κύριε Πρόεδρε, καὶ ταύτην τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν μανθάνετε ταῦτα,— καὶ εἶμαι βέβαιος ὅτι δὲν ἀμφιβάλλετε περὶ τῆς ἀληθείας αὐτῶν,— δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκφράσητε τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν προηγουμένως ἐξεφράσατε, δὲν εἶναι δυνατὸν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος — δὲν διστάζω νὰ τὸ εἴπω — μέχρι τοῦδε ἔδωκε δείγματα ποιᾶς τινος ἀμεροληψίας, δὲν εἶναι δυνατὸν, λέγω, νὰ ἀναδεχθῇ, οὔτε νὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ὅσα ἐγένοντο ἐγένοντο τῇ διαταγῇ αὐτοῦ. Ἐγὼ φρονῶ καὶ γνωρίζω, ὅτι ἐγένοντο παρὰ τὰς διαταγὰς τοῦ Προέδρου, καὶ πρέπει νὰ ἐκφράσωμεν τὴν λύπην μας ἐπὶ τούτοις· νὰ ἐξετάσητε δὲ ἐν λεπτομερείᾳ τὰ συμβάντα, καὶ νὰ ζητήσητε τὴν αὐστηρὰν τιμωρίαν τοῦ παρεκτραπέντος ἀξιωματικοῦ. Ἂς εὐχηθῶμεν δὲ πάντες ὑμεῖς νὰ μὴ ἐπαναληφθῶσι τοιαῦται σκηναὶ, ἐξευτελίζουσαι τὸ Κοινοβούλιον καὶ τὸ ἀξίωμα, δι’ οὗ μᾶς περιέβαλεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὁ κ. φρούραρχος ἐνήργησε συμφώνως μὲ τὴν ἰδικήν μου διαταγήν. Ἐγὼ δὲν εἶχον ἀπέλθει τοῦ Βουλευτηρίου, μετέβην μάλιστα καὶ ἐκάλεσα τὴν ἔξωθι αὐτοῦ παραμένουσαν φρουρὰν, ὅπως ἐνισχύσῃ τοὺς ἐντὸς φρουροῦντας στρατιώτας, διὰ νὰ προλάβω ἀτακτήματα. Ὁ κ. φρούραρχος λοιπὸν, συλλαβὼν τοὺς δύο ἀτακτήσαντας, ἐνήργησε κατὰ τὰς διαταγάς μου. Ἐὰν ὁ κ. φρούραρχος ἀφίνετο ἐλεύθερος εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς ὑπηρεσίας του καὶ τῶν διαταγῶν μου, καὶ δὲν προσήρχοντό τινες τῶν κυρίων Βουλευτῶν νὰ ἀναλάβωσι τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ δῆθεν καταδιωκομένου ἑλληνικοῦ λαοῦ,—διότι ἐπὶ δύο ἤδη συνόδους, καθ’ ἃς ἐγὼ προεδρεύω, νομίζω ὅτι ὁ λαὸς ἐνταῦθα ἔχει πλήρη ἐλευθερίαν καὶ οὐδόλως ἠνωχλήθη παρά τινος,—δὲν θὰ συνέβαινε τίποτε. Ἐγὼ ἀπαιτῶ ἀπὸ τὰ ἀκροατήρια ἡσυχίαν καὶ τάξιν, σέβομαι δὲ αὐτὰ, ὅταν ἡσυχάζωσιν· ὅταν ὅμως παρεκτρέπωνται, βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἀνεχθῶ. Ἐὰν, ἐπαναλαμβάνω, οἱ κύριοι Βουλευταὶ, οἱ διαμαρτυρόμενοι διὰ τὰ συμβάντα, δὲν ἐλάμβανον μέρος ὅπου δὲν ὤφειλον νὰ λάβωσι, καὶ δὲν ἐνίσχυον διὰ τῆς παρουσίας των τοὺς παρεκτραπέντας ἀκροατὰς, δὲν θὰ συνέβαινε τὸ δυσάρεστον, τὸ ὁποῖον συνέβη.

§14ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μετέβημεν ἐκεῖ, ἀφοῦ ἐπληροφορήθημεν, ὅτι πολῖται ἐδέροντο. Ἐγὼ αὐτὸς ἀντελήφθην, ὅτι ἐδέροντο, καὶ παρεκάλεσα τὸν κ. φρούραρχον νὰ μὴ κτυποῦν τοὺς πολίτας, ἀλλ’ ὁ κ. φρούραρχος, ἀντὶ νὰ ἀποτρέψῃ, διέταξε τοὺς στρατιώτας νὰ θέσωσιν ἐφ’ ὅπλου λόγχην.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. φρούραρχος, ἐκτελῶν τὸ καθῆκόν του, ἔκαμε πολὺ καλὰ νὰ μὴ ἀκούσῃ κἀνένα.

§16ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Ἔκαμε πολὺ κακά! (θόρυβος).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν δὲν ἦσθε Πρόεδρος, δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ διατάξητε τίποτε.

§18ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Μίαν ἑσπέραν τοῦ τρέχοντος μηνὸς ἐτραυμάτισεν ὑπαξιωματικόν τινα τῆς φρουρᾶς ἐντὸς αὐτοῦ τοῦ Βουλευτηρίου.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἄσχετον.

§20ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νὰ ἐγκαταλείψητε τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου, διότι εἶσθε ἐνδιαφερόμενος.

§21ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἤθελον νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε· ἔχετε καθήκοντα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνασθε νὰ παραβῆτε.

§22Α. ΡΟΥΚΗΣ (πρὸς τὸν Χριστόπουλον). Κάθησε κάτω! (θόρυβος).

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ... (θόρυβος).

§24ΗΛΙΑΣ ΚΑΝΕΛΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι θέατρον, Κύριοι, νὰ χειροκροτοῦν (θόρυβος).

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλῶ... Κατηγορεῖτε τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς;

§26ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ ΚΑΙ ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δὲν πρέπει νὰ κατέλθω τῆς ἕδρας τοῦ Προέδρου.

§28ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν ἔχετε τὴν ἀπάθειαν τοῦ Προέδρου.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν γείνητε Πρόεδρος, τότε ἠμπορεῖτε νὰ δώσητε διαταγάς.

§30ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, τί ἐνήργησε κατὰ τοῦ φρουράρχου τῆς Βουλῆς λοχαγοῦ Γενήσαρλη διὰ τὸν ὑπ’ αὐτοῦ τραυματισμὸν κατὰ τὴν ἑσπέραν τῆς 10 τρέχοντος μηνὸς τοῦ φρουροῦντος ὑποδεκανέως τοῦ μηχανικοῦ σώματος, ὁ ὁποῖος αἱμόφυρτος ἐπὶ φορείου μετεφέρθη εἰς τὸ νοσοκομεῖον. Αὐταὶ εἶναι πράξεις, διὰ τὰς ὁποίας ὁ κ. φρούραρχος τυγχάνει ἄξιος συγχαρητηρίων παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς! Διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην ὁ ἀξιωματικὸς τῆς φρουρᾶς κατήγγειλε τὸν λοχαγὸν Γενήσαρλην εἰς τὸ Φρουραρχεῖον. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, τί ἐνήργησεν ἐπὶ τῆς καταγγελίας ταύτης.

§31ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Καταγγελία δὲν ἐδόθη διὰ τοιαύτην πρᾶξιν, οὐδὲ γνωρίζει τι ἡ ὑπηρεσία περὶ αὐτῆς. Παρακαλῶ, τὴν ἐπερώτησίν σας νὰ δώσητε ἐγγράφως, καὶ θέλω ἐνεργήσει τὰ δέοντα.

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χριστόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§33ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγώ, κύριοι Βουλευταί, δὲν θὰ ἀναμιχθῶ βεβαίως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος, διότι δὲν ἤμην παρών. Περὶ τούτου λοιπὸν δὲν ἐζήτησα τὸν λόγον, ἐζήτησα ὅμως τὸν λόγον, ὅπως ἀπευθύνω παρατήρησιν πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὅστις, καταχρώμενος τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν ἡ πλειοψηφία μετέδωκε πρὸς αὐτὸν, συμπεριφέρεται ἀπὸ τῆς ἕδρας του πρὸς τοὺς Βουλευτὰς κατὰ τρόπον, ὅστις νομίζω, ὅτι δὲν ἁρμόζει οὔτε πρὸς αὐτὸν, οὔτε πρὸς τοὺς ἄλλους...

§34ΡΟΥΚΗΣ. Ὅπως τοὺς πρέπει συμπεριφέρεται.

§35ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ (πρὸς τὸν Ρούκην). Ὅπως σᾶς πρέπει.

§36Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνω ἀφορμὴν, ἵνα ἀπευθύνω τὴν παρατήρησιν ταύτην καὶ ἐκ τῆς σημερινῆς συμπεριφορᾶς τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς συμπεριφορᾶς αὐτοῦ κατὰ μίαν τῶν προλαβουσῶν συνεδριάσεων, τὴν ὁποίαν πρὸς ἐμὲ αὐτὸν ἐτήρησεν ὁ κ. Πρόεδρος. Καὶ δὲν ἐνόμισα μὲν πρέπον, συμφώνως πρὸς τὴν κρατοῦσαν κοινοβουλευτικὴν τάξιν, ν’ ἀπευθύνω τότε παρατήρησιν, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ὅμως, ἐπαναλέγω, τοῦ σημερινοῦ ἐπεισοδίου, ποιοῦμαι τὸ παράπονον, διότι μοὶ ἐφάνη, ὅτι καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, καὶ πάντες οἱ κύριοι Βουλευταί, οἵτινες παρευρέθησαν τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀντελήφθησαν τοῦ τρόπου τοῦ Προέδρου. Πρόκειται περὶ τῆς συνεδριάσεως ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐψηφοφορεῖτο τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως Κακουργιοδικείου ἐν Ἀλεξανδρείᾳ. Εἶχον κουρασθῆ καὶ μετέβην εἰς τὸ καπνιστήριον ἐπὶ μίαν στιγμήν, ὁπόταν ἔρχωνται καὶ μοὶ ἀναγγέλλουσιν, ὅτι τὸ ὄνομά μου ἐξεφωνήθη. Ὁ κατάλογος τῆς ἑσπέρας ἐκείνης, παρὰ τὰ εἰωθότα, ἀνεγνώσθη μετὰ σιδηροδρομικῆς τῷ ὄντι ταχύτητος· ἔσπευσα λοιπὸν νὰ προσέλθω, καὶ τότε εἷς τῶν κυρίων Γραμματέων ἐξεφώνησε τὸ ὄνομά μου, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος μετ’ ἀποστροφῆς, ἥτις νομίζω, ὅτι δὲν προσήκει οὐδὲ εἰς τὸ ἀξίωμά του, ἀλλὰ πρὸ πάντων δὲν προσήκει εἰς ἐμὲ, εἶπεν: «ἤρχισεν ἡ διαλογή!»

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν εἶχον κηρύξει.

§38Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο εἶναι πραγματικὸν ζήτημα, ἂν εἴχετε κηρύξει τὴν διαλογήν. Ἐγὼ δὲν ἔχω νὰ ἀντιτάξω τι πρὸς τοῦτο· ἀλλὰ λέγω, ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἀπηυθύνθητε πρὸς ἐμὲ, δὲν προσῆκεν οὐδ’ εἰς ὑμᾶς, οὐδ’ εἰς ἐμέ.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, σᾶς διαβεβαιῶ ἐν τιμῇ, ὅτι εἶχον κηρύξει τὴν λῆξιν τῆς ψηφοφορίας· ἐπέπληξα δὲ τὸν Γραμματέα, ὁ ὁποῖος ἐξεφώνησε τὸ ὄνομά σας.

§40Α. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, ἀλλ’ ἔλαβον ἀφορμὴν σήμερον, ἵνα ἀναμνησθῶ τοῦ γεγονότος ἐκείνου καὶ νὰ παραπονεθῶ. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτου, ἀφοῦ σεῖς ὁμολογεῖτε, ὅτι ὅ,τι ἐγένετο δὲν ἀφορᾷ εἰς ἐμὲ, ἀποδέχομαι τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν μοὶ δίδετε.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ μέχρι τοῦδε διαγωγή μου ἀποδεικνύει, νομίζω, ὅτι λίαν ἀμερολήπτως διεξάγω τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς...

§42ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. .. Ἐφ’ ὅσον δ’ εἶμαι Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ἐννοῶ ὁ κ. φρούραρχος νὰ ἐκτελῇ τὰς ἰδικάς μου διαταγὰς καὶ οὐχὶ διαταγὰς ἄλλων.

§44ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ διορθώσῃ τὴν κατάστασιν αὐτὴν, ἵνα μὴ καθιερωθῇ κακὸν προηγούμενον, διότι πάντοτε τὰ τοιαῦτα γεγονότα τίθενται εἰς χρέωσιν καὶ εἰς πίστωσιν...

§45ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὤ! ὤ!

§46ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ καγχάζετε! Θὰ ἔλθῃ καιρὸς, καθ’ ὃν θὰ ἴδητε τὸν τοιοῦτον ἀνοικτὸν λογαριασμόν. Θὰ παρακαλέσω ἐπίσης τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ν’ ἀνακαλέσῃ τὰ συγχαρητήριά του πρὸς τὸν κ. φρούραρχον, ἐκ τοῦ ἑξῆς γεγονότος. Πρὸ μιᾶς καὶ ἡμισείας ὥρας πρὶν ἢ συμβῶσιν αἱ σκηναὶ, αἱ καταγγελθεῖσαι ὑπὸ τῶν συναδέλφων, ὑπέστην ἐγὼ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ὑπέστησαν οἱ κύριοι Βουλευταὶ κατόπιν. Ἠθέλησα νὰ ἐξέλθω μὲ τὸν βουλευτὴν κ. Σακελλαριάδην καὶ μέ τινα ἄλλον ἐκ τῆς ὀπισθίας θύρας. Ἐκεῖ εἴδομεν τοὺς στρατιώτας μὲ ἐφ’ ὅπλου λόγχην παρακωλύοντας τὴν ἔξοδον· ἐζητήσαμεν νὰ ἐξέλθωμεν, ἀλλὰ μᾶς παρεκώλυσαν· τότε ἦλθεν εἷς κλητὴρ τῆς Βουλῆς καὶ εἶπε πρὸς αὐτούς: «Τί κάμνετε! εἶναι Βουλευταί.» Οἱ δὲ στρατιῶται ἀπήντησαν: «Ἔχομεν διαταγὰς. Ἐὰν ἦναι ἔτσι, παραιτοῦμεν τὰ ὅπλα μας καὶ φεύγομεν.» Ταῦτα συνέβησαν μίαν καὶ ἡμίσειαν ὥραν, κύριε Πρόεδρε, πρὶν ἢ σεῖς δώσητε διαταγὴν, ὅπως συλλάβωσιν, ὡς εἴπετε, τοὺς ἀτακτήσαντας. Ὥστε εἶχον προαποφασισθῆ ὅσα κατόπιν ἔλαβον χώραν. Λοιπὸν ἡ κατάστασις αὕτη πρέπει νὰ διορθωθῇ ἀπὸ τὸν φέροντα τὴν εὐθύνην κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀπὸ σᾶς δὲν περιμένω τοιαύτην διόρθωσιν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἴσως ἓν παράπονον δύνασθε νὰ ἔχητε, ὅτι ὁ κλητὴρ δὲν ἦτο τὴν στιγμὴν ἐκείνην εἰς τὴν θέσιν του· καὶ θὰ ἐξετάσω ποῖος ἦτο ὁ κλητὴρ οὗτος. Οἱ στρατιῶται, οἱ φρουροῦντες ἑκάστοτε ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, δὲν γνωρίζουσι τοὺς Βουλευτάς. Καὶ ἐμὲ τὸν ἴδιον ὁ σκοπὸς ἠμπόδιζε πρὸ ἡμερῶν νὰ εἰσέλθω, διότι δὲν μὲ ἐγνώριζε· δὲν ἔχομεν κἀνὲν μετάλλιον οἱ Βουλευταὶ, κἀνὲν διακριτικὸν σημεῖον.

§48ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ ὑπῆρξα μάρτυς τῆς ἑξῆς σκηνῆς. Διευθυνθεὶς πρὸς τὴν ὀπισθίαν θύραν, ὁπόθεν συνήθως ἐξέρχομαι, εὑρέθην ἀπέναντι στρατιωτῶν κατεχόντων τὴν τὴν θύραν· τὴν ἤνοιξα καὶ προχωρήσας εὑρέθην ἀπέναντι ἄλλων στρατιωτῶν, οἱ ὁποῖοι διεπληκτίζοντο μετὰ πολιτῶν. Πλησιάζω καὶ βλέπω ἕνα τῶν στρατιωτῶν κρατοῦντα ἀπὸ τῆς χειρὸς ἕνα νέον καὶ σύροντα αὐτὸν δίκην ἐριφίου ὁδηγουμένου εἰς τὴν σφαγήν. Πλησιάζω· ὁ στρατιώτης ἦτο οἰνοβαρὴς ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε βεβαίως ἐπετράπη εἰς αὐτὸν νὰ κάμῃ χρῆσιν πέραν τοῦ δέοντος οἴνου...

§49Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐντροπή! Σεβασθῆτε τὴν ἡλικίαν σας!

§50Ι. ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. .. νὰ κάμῃ, λέγω, χρῆσιν οἴνου πέραν τοῦ δέοντος, ἵνα διαδραματίσῃ τοιαύτην σκηνήν· διότι δὲν εἶχε τὸ σύνηθες ἤρεμον. Ὄχι! Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἔχωσι τὰς θύρας κεκλεισμένας καὶ νὰ μὴ ἐπιτρέπωσι τὴν ἔξοδον. Ἐγὼ ἐφώναζον: «Κάμετέ μοι τόπον, κύριε Γενήσαρλη· τί κατάστασις εἶναι αὐτή!» ἀλλ’ οὐδεὶς μὲ ἤκουεν. Ἔβλεπον τὸν νέον, ὁ ὁποῖος ἔτρεμε κρατούμενος ἀπὸ τὸν οἰνοβαρῆ στρατιώτην, ἀποπνέοντα ἀνυπόφορον ὀσμὴν οἴνου. «Μὰ τί κάμνετε, παιδιά! Ἀφῆστε τὸ παιδί. Τί σᾶς ἔκαμε;» Ποῦ νὰ μὲ ἀκούσουν!...

§51ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο κατὰ διαταγὴν τοῦ Προέδρου.

§52ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. .. Τότε ἐδέησε νὰ ὀπισθοδρομήσω καὶ ἐξέλθω ἀπὸ τὴν θύραν τοῦ προαυλίου, τῆς κυρίας εἰσόδου· διότι ἐγὼ βεβαίως δὲν ἤθελον ν’ ἀναμιχθῶ εἰς πράγματα, τὰ ὁποῖα θεωρῶ εἰς τὰς περιστάσεις τὰς σημερινὰς ἀπαίσια, διότι πολλὰ ὑπάρχουσι, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἐπισύρωσι τὴν προσοχήν μας καὶ νὰ προσέξωμεν, μὴ τυχὸν προετοιμάζωνται πράγματα, τὰ ὁποῖα βεβαίως θὰ ὁδηγήσωσι τὸν τόπον αὐτὸν εἰς αἱματηρὰς σκηνὰς καὶ εἰς τὴν καταστροφήν...

§53Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Συγκίνησις!

§54ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Συγκίνησις, νεανία! Μὴ ὁμιλεῖτε μὲ τὸν τρόπον τοῦτον! Δὲν εἶσθε εἰς θέσιν, διότι θέλετε νὰ ὑπηρετήσητε τὸν θεόν σας, νὰ κάμνητε τοιαύτας παρατηρήσεις... Ὅταν, ἀντὶ νὰ διαβλέπωμεν τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων, κάμνωμεν παρατηρήσεις ἐπὶ τοιούτων γεγονότων, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι τυχαῖα· ὅταν εἷς τῶν Βουλευτῶν λέγῃ, ὅτι αἱ θύραι ἦσαν κεκλεισμέναι πρὸ μιᾶς καὶ ἡμισείας ὥρας καὶ δὲν ἐπετρέπετο ἡ ἔξοδος, ὅταν οἱ στρατιῶται ἦσαν οἰνοβαρεῖς, ὥστε νὰ τολμήσωσι τὰ πάντα, τοῦτο σημαίνει, ὅτι τὰ πράγματα ἦσαν προπαρεσκευασμένα.

§55ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐνόμιζον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῶν γεγονότων ἐν πλήρει εἰλικρινείᾳ ἤθελεν ἐγείρει τὴν ἀγανάκτησιν καὶ ὑμῶν καὶ ὁλοκλήρου τῆς Βουλῆς. Ἐγὼ ἐξέθηκα τὰ γεγονότα οὕτως, ὥστε νὰ μὴ δώσω τὴν ἐλαχίστην χροιὰν κομματικότητος· δὲν εἶναι ζήτημα ὑπουργικὸν ἢ κομματικόν, ἐὰν ὁ φρούραρχος τῆς Βουλῆς παρεξετράπη κατὰ Βουλευτῶν καὶ πολιτῶν, καὶ ἐὰν οἱ φρουροὶ παρεξετράπησαν κατὰ τῶν πολιτῶν μετὰ τοῦ φρουράρχου, τύπτοντος τοὺς πολίτας διὰ τῆς ῥάβδου. Λυποῦμαι, διότι ἡ πλειοψηφία παρεξήγησε τὴν πρόθεσιν ἡμῶν, καὶ ἐνόμισεν, ὅτι ἡμεῖς ἤλθομεν ἐνταῦθα, ὅπως ὠφεληθῶμεν κομματικῶς, ὅπως προκαλέσωμεν ζήτημα κομματικόν, ἢ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Ἔχω πεποίθησιν ἐπὶ τὴν ὀρθοφροσύνην τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡγέτου τῆς πλειοψηφίας, καὶ ἐπειδὴ ἐπὶ πολλὰ ἔτη τυγχάνει Βουλευτὴς καὶ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους, ἐλπίζω ὅτι ἔχει τὴν συναίσθησιν τῆς φιλοτιμίας τοῦ ἀντιπροσώπου τοῦ Ἔθνους, καὶ ὅτι δὲν θέλει σκεφθῆ ὅπως ἐσκέφθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ἡ πλειοψηφία, ψυχρῶς σκεπτομένη, θὰ ἴδῃ, ὅτι εἶναι κάκιστον προηγούμενον, τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἐπαναληφθῇ, εἴτε ἡ πλειοψηφία εἶναι ἐντεῦθεν, εἴτε ἡ πλειοψηφία εἶναι εἰς τὴν ἄλλην πλευράν. Ἀλλοίμονον, κύριε Πρόεδρε, ἐὰν καταντήσωμεν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ νὰ πυγμαχῶμεν, νὰ διαπληκτιζώμεθα μὲ τοὺς στρατιώτας, τοὺς φρουροῦντας τὸ Κοινοβούλιον! ἀλλοίμονον καὶ τρὶς ἀλλοίμονον! Λυποῦμαι, κύριε Πρόεδρε, διότι ἠμφισβητήσατε γεγονότα παρ’ ἐμοῦ βεβαιωθέντα. Ἐγὼ σᾶς ἐζήτησα, κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸ δωμάτιον τὸ ὡρισμένον ὡς Προεδρεῖον, εἰσῆλθον εἰς τὸ δωμάτιον, καὶ εὗρον αὐτὸ σκοτεινὸν, ἐπληροφορήθην δὲ παρ’ ὑπαλλήλου τῆς Βουλῆς, ὅτι ὁ Πρόεδρος δὲν ἦτο ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ. Ἀλλ’ ἡ διαβεβαίωσίς σας, ὅτι ἦσθε ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, μοὶ ἐγείρει ἀπορίαν εὔλογον.

§56ΧΑΤΖΗΠΕΤΡΟΣ. Ἤμεθα μαζή.

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἤμην ἐδῶ, καὶ ἔσπευσα καὶ εἰς τὸν τόπον τῆς συμπλοκῆς.

§58ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος, ἀφοῦ ἦτο ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, ὡς λέγει, ἔπρεπε νὰ ἦναι ἐκεῖ, εἰς τὸν τόπον τῶν διαπληκτισμῶν, καὶ οὐχὶ εἰς τὴν ἀντίθετον πλευράν.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἦλθον ἐκεῖ· ἀλλ’ ὑμεῖς εἴχετε ἤδη σώσει τὸν λαὸν, καὶ ἀνεχωρήσατε.

§60ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε Πρόεδρε. Σᾶς λέγω καὶ πάλιν, ὅτι πρέπει νὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι εἶσθε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅτι ἐκ τῆς θέσεως ὑμῶν σᾶς ἐπιβάλλεται ἀμεροληψία καὶ μετροέπεια, καὶ οὐχὶ ἀμετροέπεια. Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἐγὼ καθ’ ἑκάστην εἰσέρχομαι εἰς τὸ Κοινοβούλιον ἐκ τῆς ὀπισθίας θύρας, καὶ ἐξέρχομαι ἀπ’ αὐτήν. Τίς εἶναι δυνατὸν ν’ ἀμφισβητήσῃ τοῦτο; Ἠθέλετε χθὲς ἐκτάκτως νὰ φαντασθῶ, ὅτι εἴχετε διατάξει σεῖς τὸν κ. Φρούραρχον νὰ κρατῇ ῥόπαλον, καὶ τοὺς στρατιώτας μετὰ τῶν λογχῶν νὰ ἐπιτεθῶσι κατὰ τῶν ἀνθρώπων τῶν ἀκροωμένων τῶν συζητήσεων δυνάμει τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ὥστε ν’ ἀλλάξω πορείαν καὶ ἐξέλθω ἐκ τῆς ἄλλης θύρας; Ἐὰν μὲ εἰδοποιεῖτε περὶ τούτου, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ διατάξητε τὴν νυκτερινὴν ταύτην ἐπίθεσιν, τότε ἤθελον συμμορφωθῆ μὲ τὰς διαταγάς σας, ὅπως μὴ λογχισθῶ καὶ ἐγώ. Ἐλπίζω ὅτι ἡ συζήτησις αὕτη θὰ φέρῃ καλὸν ἀποτέλεσμα, ἐπιβάλουσα τὴν παρέμβασιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, διότι δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἔχωμεν τοιαύτας σκηνὰς ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ σᾶς ὑπόσχομαι, κύριε Βουλευτὰ, ὅτι ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ θὰ τηρήσω πλήρη τάξιν, ὅπως ἐτήρησα μέχρι τοῦδε· καὶ ἤθελε διατηρηθῆ καὶ χθὲς ἡ τάξις, ἂν σεῖς δὲν ἀνελαμβάνετε τὴν σωτηρίαν τοῦ λαοῦ.

§62ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Αὐταὶ εἶναι ἀπρεπεῖς φράσεις, λεγόμεναι παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἀνακαλέσητε τὴν φράσιν.

§64ΑΛΕΞΑΚΗΣ (πρὸς τὸν Πρόεδρον). Ὑβρίζετε τοὺς Βουλευτάς! (θόρυβος).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν Ἀλεξάκην). Κάθησε κάτω! (θόρυβος). Παρακαλῶ, κύριε Βουλευτὰ Ἀττικῆς, νὰ ἀνακαλέσητε τὴν λέξιν, τὴν ὁποίαν εἴπετε.

§66ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐξεφράσατε, κύριε Πρόεδρε, ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, φράσιν ἐναντίον μου, ἡ ὁποία, ἐὰν δὲν ἦσθε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, δὲν θὰ ἦτο ἀπρεπὴς, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶσθε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, εἶναι ἀπρεπής.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ λοιπὸν, τὴν λέξιν «ἀπρεπῆ» νὰ τὴν ἀνακαλέσητε... Δὲν τὴν ἀνακαλεῖτε; Σᾶς ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν, καὶ διατάσσω νὰ σημειωθῇ τοῦτο εἰς τὰ πρακτικά.

§68ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε. Δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ διατάξητε τὴν ἀναγραφὴν εἰς τὰ πρακτικὰ, παρὰ μόνον δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς. Νὰ ἀνακαλέσητε εἰς τὴν τάξιν, μάλιστα’ ἀλλ’ εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς δὲν ἔχετε δικαίωμα ν’ ἀναγράψητε τοῦτο, παρὰ τῇ ἀποφάσει τῆς Βουλῆς. Οὕτω λέγει ὁ Κανονισμός.

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταί, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐξέφερε φράσιν ἀπρεπῆ κατ’ ἐμοῦ...

§70ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὄχι δά! τὸ ἐναντίον.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. .. Τὸν ἀνεκάλεσα εἰς τὴν τάξιν καὶ διέταξα νὰ σημειωθῇ τοῦτο εἰς τὰ πρακτικὰ. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς θέλει ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, παρακαλῶ ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν...

§72ΑΛΕΞΑΚΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§73ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν εἶναι πράγματα αὐτὰ, κύριε Πρόεδρε!

§74Ι. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι δεκαπέντε οἱ ζητοῦντες τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι ν’ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ ἀνάκλησις εἰς τὴν τάξιν τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς κ. Ζυγομαλᾶ λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§76ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν ἔχει ἁρμοδιότητα, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τούτου.

§77ΚΩΤΣΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸ ἄρθρον 31 τοῦ Κανονισμοῦ, δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ προκαλέσητε ψηφοφορίαν ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ζητήματος· διότι τὸ ἄρθρον 31 λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πᾶς Βουλευτὴς, ταράττων τὴν τάξιν, ἀνακαλεῖται ὀνομαστὶ παρὰ τοῦ Προέδρου· ἂν δὲ ἐπιμένῃ, ἐγγράφεται ἡ ἀνάκλησις εἰς τὰ πρακτικά. Ἀπειθοῦντος δ’ αὐτοῦ καὶ περαιτέρω, ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει ἅμα τὴν εἰς τὰ πρακτικὰ καταχώρησιν τῆς τε παρεκτροπῆς καὶ τῆς ἀποδοκιμασίας.»

§78ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Εἰς τὴν περίστασιν ταύτην δὲν ἐφαρμόζεται τὸ ἄρθρον 31, ἀφορῶν εἰς τοὺς ταραξίας, ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 27, τὸ ἀφορῶν εἰς προσβλητικὴν φράσιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι αὐτὸς ἐνδιαφερόμενος, ἀφοῦ θεωρεῖ ἑαυτὸν προσβεβλημένον, καὶ ἑπομένως ἀναρμόδιος νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ (θόρυβος). Ἐγὼ ἐμερίμνησα περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας, τοῦ Σώματος· αὐτὸ ἂς πράξῃ ἤδη ὅτι ἂν ἐγκρίνῃ.

§79ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς, κύριε Πρόεδρε· εἰς τὰ πρακτικὰ ἀναγράφεται πᾶν ὅ,τι συμβαίνει ἐν τῇ Βουλῇ. Λοιπὸν οἱ γραμματεῖς θ’ ἀναγράψωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέβη ἐν τῇ Βουλῇ,

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 31 τοῦ Κανονισμοῦ ἀνακαλῶ εἰς τὴν τάξιν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, καὶ διατάσσω νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ πρακτικὰ ἡ ἀνάκλησις. Ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;... Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας πιστώσεως διὰ τὰς δαπάνας τοῦ Ἰανουαρίου ἐ. ἔ. ἴσης τῷ δωδεκατημορίῳ τῶν προϋπολογισθέντων ἐξόδων τῆς χρήσεως 1893. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς γενικῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1893. (Ἐνταῦθα ὁ Πρόεδρος παραχωρεῖ τὴν ἕδραν εἰς τὸν ἀντιπρόεδρον κ. Ἀλέξ. Ἀντωνόπουλον).

§82ΚΑΪΡΗΣ. Ἔντιμοι κύριοι ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους! Ὅτε κατὰ Μάρτιον τοῦ 1887 διεξήγετο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτη ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους ἐκείνου, καὶ ἐπεβάλλετο τῷ ὄντι βαρεῖα φορολογία εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐνδεικνυμένου ἐλλείμματος ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐκείνῳ ἐξ 23 ὡς ἔγγιστα ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον ἔλλειμμα δὲν ἠδύνατο νὰ καλυφθῇ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δι’ ἐξευρέσεως δανείου, ὡς ἐκ τῆς ἐντελοῦς ἐλλείψεως τῆς ἐξωτερικῆς ἡμῶν πίστεως, οὐδὲ ἠδύνατο νὰ ἐξαφανισθῇ διὰ πραγματικῶν οἰκονομιῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, ἀνῆλθον κἀγὼ τὸ βῆμα τοῦτο, ὡπλισμένος μὲ τὸ θάῤῥος, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐνέπνεε τότε οὐχὶ ἡ ἄγνοια τῶν οἰκονομικῶν θεμάτων, ἀλλ’ ἡ συνείδησις τοῦ κινδύνου τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, καὶ διὰ γενικῶν γραμμῶν ὑπεστήριξα τὸ ὅλον οἰκονομικὸν σύστημα τῆς τότε Κυβερνήσεως, προεδρευομένης καὶ σήμερον παρὰ τοῦ ἐντίμου ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτοῦ, καὶ ἐψήφισα πάντας τοὺς ὁμολογουμένως βαρεῖς φόρους, κατεχόμενος ὑπὸ μόνης τῆς ἰδέας, ὅπως τὸ Κράτος δυνηθῇ ἀφ’ ἑνὸς νὰ διατηρήσῃ ἀκεραίαν τὴν πίστιν αὑτοῦ, πολύτιμον τότε καὶ νῦν καὶ διὰ τὸ παρὸν καὶ διὰ τὸ μέλλον, καὶ ἀφ’ ἑτέρου, ὅπως δυνηθῇ νὰ τηρήσῃ ἀπαρασάλευτον τὴν ἐν τῷ τόπῳ δημοσίαν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν. Καὶ ἐνθυμοῦμαι ζωηρῶς ἀκόμη μετὰ πόσης δριμύτητος ἡ Ἀντιπολίτευσις τοῦ χρόνου ἐκείνου ἐπολέμησε τὸ ὅλον οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, ἰσχυρισθεῖσα, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἠδύνατο νὰ ἀνθέξῃ εἰς τοσοῦτον βαρεῖαν φορολογίαν, ὅτι, καὶ ἂν ἀντεῖχεν ἐπί τινα καιρὸν, ἤθελε συντριβῆ ὑπὸ τὸ βάρος τῆς φορολογίας ἐκείνης, ὅτι ἡ φορολογία ἐκείνη ἔμελλε νὰ καταπονήσῃ πάντως τὴν παραγωγὴν τοῦ τόπου, νὰ ἀτονήσῃ τὴν κατανάλωσιν, ἓν δὲ μέσον σωτηρίας ὑπεδείκνυε τότε, λόγῳ μὲν, οἰκονομίας ἀπραγματοποιήτους καὶ μικρὰν φορολογίαν, ἔργῳ δὲ, τὴν ἀναστολὴν τῆς πληρωμῆς τῶν χρεωλυσίων τῶν δανείων ἡμῶν. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ τῆς περιόδου ἐκείνης, ἄλλως σκεπτομένη καὶ πεποίθησιν ἔχουσα εἰς τὸ ὅτι τὰ τότε οἰκονομικὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως ἔμελλον ν’ ἀποκαταστήσωσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἰσοζύγιον σταθερὸν καὶ πραγματικὸν, ἀνταποκρινόμενον πρὸς πάσας τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, ἡ Βουλή, λέγω, τῆς περιόδου ἐκείνης διὰ μεγάλης πλειονοψηφίας ἐψήφισεν ὁλόκληρον τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς τότε Κυβερνήσεως, καὶ εἴδομεν εὐτυχῶς, ὅτι ἡ ἀντοχὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν ὑστέρησεν, ἡ παραγωγὴ τοῦ τόπου δὲν κατεπονήθη, ἡ κατανάλωσις δὲν ἠτόνησε, ὡς ἦτο δ’ ἑπόμενον ἡ Ἀντιπολίτευσις τοῦ χρόνου ἐκείνου, Κυβέρνησις βραδύτερον γενομένη καὶ ψηλαφοῦσα τὰ πρὸ αὑτῆς πράγματα, ἠσθάνθη τὴν ἀνάγκην αὐτῶν τῶν πραγμάτων καὶ ἀπεδέχθη ὁλόκληρον τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς προκατόχου της διὰ τῆς εἰσηγήσεως ἐπιπροσθέτων φορολογικῶν βαρῶν ἐν τῇ Βουλῇ, ἅτινα βάρη ἐκρίθησαν ἀνεπαρκῆ, καὶ ἡ ἀνεπάρκεια τῶν βαρῶν αὐτῶν ἔφερε τὴν μεταβολὴν τῆς 17 Φεβρουαρίου· ὅτε δὲ ἡ διάδοχος Κυβέρνησις, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἐντίμου ἐκ Μαντινείας Βουλευτοῦ, ἐποιήσατο ἔκκλησιν εἰς τὴν ψῆφον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἡ ψῆφος αὕτη ἔφερεν ἡμᾶς ἐνταῦθα, διὰ νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς πάσας τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, καὶ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, τῇ ψήφῳ τῆς Βουλῆς ὑποδειχθεῖσα τῷ ἄρχοντι, μετὰ μελέτην καὶ ἐξέτασιν τῶν πραγμάτων, ἀπῄτησε παρὰ τῆς Βουλῆς νέα βάρη. Καὶ τὰ νέα ταῦτα βάρη ἐν τῇ παρελθούσῃ συνόδῳ ἐψήφισεν ἡ Βουλή· ἀλλὰ καὶ τὰ νέα ταῦτα βάρη ἐκρίθησαν ἀνεπαρκῆ, καὶ ἐν τῇ παρούσῃ συνόδῳ ἐκλήθημεν εἰς ἐπιψήφισιν ὑπερδιπλασίων τοιούτων, ἅτινα ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ χάριν αὐτοῦ τοῦ ὁριστικοῦ, τοῦ πραγματικοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ὡς τὸν Μάρτιον τοῦ 1887, οὕτω καὶ νῦν, ἀνῆλθον ἐνταῦθα, ἵνα ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, τὴν ὁποίαν ἐμόρφωσα, παρακολουθῶν ἔκτοτε μέχρι σήμερον τὴν πορείαν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων· καὶ θὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου ἐν καθαρῷ συνειδότι, καὶ δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ δὲν θὰ ἀναπτύξω θεωρίας περὶ φόρων καὶ περὶ ἐπικαταλλαγῆς, ἀλλὰ θὰ εἴπω τὰ πράγματα ὅπως ἐγὼ τὰ αἰσθάνομαι, διότι τὰ πράγματα φρονῶ, ὅτι ἀποτελοῦσι τὴν δύναμιν, καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων ἐμορφώθη ἡ θεωρία. Μελετῶν τις τὰς διὰ τοῦ ὀγκώδους τεύχους τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑποβληθείσας τὸ πρῶτον νῦν ἐπισήμους πληροφορίας περὶ τῆς ἐν γένει οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως, παρατηρεῖ μετὰ λύπης, ὅτι ἡ διαχείρισις ἑκάστου οἰκονομικοῦ ἔτους ἀπέληξεν εἰς ἔλλειμμα καὶ ἔλλειμμα σημαντικὸν, τὸ ὁποῖον ἐκαλύφθη διὰ τῆς πληρωμῆς μέρους ἐκ τῶν συνομολογηθέντων δανείων διὰ τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας τοῦ Κράτους· ὥστε δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ, μὲ ὅλα τὰ ἑκάστοτε ἐπιβληθέντα πρόσθετα φορολογικὰ βάρη, μέχρι σήμερον δὲν ἀπέφερε τοὺς προσδοκωμένους ἀγαθοὺς καρποὺς πραγματικοῦ ἰσοζυγίου ἐσόδων καὶ ἐξόδων, διότι, ὡς εἶπον, ἡ διαχείρισις ἑκάστου οἰκονομικοῦ ἔτους ἀπέληξεν εἰς ἔλλειμμα. Καὶ ἡ νόσος αὕτη τῶν τακτικῶν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀτυχῶς δὲν εἶναι τωρινή· ἀνάγεται εἰς ἐποχὴν πολὺ προγενεστέραν, καὶ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἄρχεται ἀπὸ τῆς Μεταπολιτεύσεως καὶ ἐντεῦθεν, διηνεκῶς προαγομένη, ὅτε συγχρόνως ἄρχεται καὶ ἡ συνομολόγησις τῶν δανείων, μικρῶν καὶ μεγάλων, τὰ ὁποῖα ἐχρησίμευσαν διὰ τὴν πληρωμὴν αὐτῶν τῶν ἐλλειμμάτων, διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἠκολουθήσαμεν καὶ ἀκολουθοῦμεν, διὰ τὰ δημόσια ἔργα, τὰ ὁποῖα ἠρχίσαμεν καὶ ἐξακολουθοῦμεν. Καὶ πᾶσα ἡ δαπάνη, ἡ διὰ τὰ δημόσια ἔργα γινομένη, ὡς δαπάνη παραγωγικὴ, ὡς μέλλουσα νὰ ἀποφέρῃ τοὺς ἀγαθοὺς αὐτῆς καρποὺς, εἶναι δαπάνη εὐλογημένη, εἶναι δαπάνη ἐπαινετὴ, ἂν καὶ ἀτυχῶς καὶ τὰ δημόσια ἔργα καὶ ἡ ἐθνικὴ πολιτικὴ ἐχρησίμευσαν ἐν μέρει ὡς πηγὴ πολλῶν καταχρήσεων. Ὥστε ἡ νόσος τῶν ἐλλειμμάτων, τοιαύτην ἀρχὴν καὶ πηγὴν ἔχουσα, εἶναι νόσος χρονία, ὡς χρονία δὲ, εἶναι καὶ δυσθεράπευτος. Ὁ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸς τοῦ τρέχοντος ἔτους πρόκειται ἆρά γε νὰ θεραπεύσῃ τὴν νόσον ταύτην, ὅπως μὴ τὴν ἐπανίδωμεν ἀπὸ σήμερον καὶ ἐφεξῆς; Τοῦτο διὰ βραχέων θέλω ἐξετάσει. Διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τὰ μὲν βεβαιωθησόμενα ἔσοδα ὑπολογίζονται εἰς 110,491,453, τὰ δὲ ἔξοδα εἰς 104,491,453· ἐν τῷ ποσῷ δὲ τῶν ἐξόδων συμπεριλαμβάνεται ποσὸν 8,690,656 δι’ ἔξοδα ὑπηρεσίας δημοσίου χρέους, ἤτοι δι’ ὑπηρεσίαν συνομολογηθησομένου δανείου, ἢ, ἐν ἀποτυχίᾳ, διὰ τὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων τῶν ὅσων ὀφείλομεν εἰς χρυσὸν δανείων ἡμῶν. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὰ ἔσοδα, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν ταῖς προβλέψεσιν αὑτῆς περὶ ὑπολογισμοῦ τῶν βεβαιωθησομένων ἐσόδων ἔλαβε κατὰ γενικὸν κανόνα ὑπ’ ὄψιν τὸ μικρότερον ποσὸν τοῦ μέσου ὅρου τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν 1889, 1890 καὶ 1891, καὶ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐν ταῖς προβλέψεσιν αὐτῆς θέλει δυνηθῆ νὰ προσεγγίσῃ εἰς τὴν πραγματικότητα, μ’ ὅλας τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ ἔντιμος ἐκ Λοκρίδος Βουλευτὴς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Λέγω ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει προσεγγίσει εἰς τὴν πραγματικότητα, ἀλλ’ ἐννοῶ, ὡς πρὸς τοὺς φόρους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐλειτούργησαν κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν, ἂν καὶ πολλοὶ τῶν φόρων τούτων, κύριοι Βουλευταὶ, ἀτυχῶς βεβαιοῦνται αὐθαίρετοι καὶ πλημμελεῖς· π. χ. οἱ φόροι τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἐπιτηδευμάτων βεβαιοῦνται αὐθαίρετοι καὶ πλημμελεῖς, διότι πολλαὶ οἰκοδομαὶ, ἀναλόγως τῆς προσόδου αὐτῶν, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ φορολογῶνται πλειότερον, εἰς τοὺς φορολογικοὺς καταλόγους φέρονται μὲ φόρον ὀλιγώτερον, καὶ τοῦτο, ἀναλόγως τῶν συμπαθειῶν καὶ τῶν μέσων, τῶν ὁποίων γίνεται χρῆσις παρὰ τοῖς ἐπιτετραμμένοις τὴν ἐφαρμογὴν τῶν φόρων αὐτῶν· τοῦτ’ αὐτὸ ῥητέον καὶ διὰ τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων, ὅπου αἱ καταχρήσεις εἶναι πολὺ μεγαλείτεραι καὶ ὅπου τὰ παράπονα τῶν φορολογουμένων πολιτῶν καὶ πάμπολλα καὶ δίκαια εἶναι. Ἐπίσης ὡς πρὸς τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, τῶν ζώων, τοῦ οἴνου, καὶ ἄλλων ἡ βεβαίωσις πλημμελεστάτη εἶναι, διότι οἱ κύριοι οἰκονομικοὶ ἔφοροι οὐδέποτε φροντίζουσι νὰ συλλέγωσι τὰς ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ τῶν φορολογητέων ἀντικειμένων, ἀλλ’ ἀρκοῦνται νὰ παραβάλλωσι τὰς δηλώσεις τῶν φορολογουμένων πρὸς τὰς τῶν προηγουμένων ἐτῶν, νὰ προκαλῶσιν ἐνοικιάσεις φόρων, ἀπαριθμήσεις, καταμετρήσεις, αἵτινες ἐπὶ τέλους ζημίαν φέρουσιν εἰς τὸ Δημόσιον, παρὰ ὠφέλειαν, καὶ αἱ ὁποῖαι εἶναι πηγὴ καταχρήσεων καὶ καταπιέσεων τῶν φορολογουμένων πολιτῶν· διὰ τοῦτο παρατηρεῖται εἰς τοὺς ἀμέσους αὐτοὺς φόρους καὶ ἡ μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῆς βεβαιώσεως καὶ τῆς εἰσπράξεως, διαφορὰ ἀνερχομένη εἰς πολλοὺς φόρους ἐξ αὐτῶν εἰς 20 καὶ 22 καὶ 25%. Ἀλλ’ ἐπαναλέγω, ὅτι θέλει προσεγγίσει ἡ Κυβέρνησις ἐν ταῖς προβλέψεσι τῆς βεβαιώσεως τῶν ἐσόδων εἰς ὃ ὁρίζει ποσόν· ἀλλὰ θέλει προσεγγίσει καὶ ὡς πρὸς τοὺς νέους φόρους, οἱ ὁποῖοι ἐπεβλήθησαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν καὶ παροῦσαν Σύνοδον, ὧν ἡ ἐφαρμογὴ μόλις ἤρξατο, τῶν πολλῶν δὲ εἶναι μέλλουσα, καὶ ἑπομένως ἐλλείπει ὁ ὅρος τῆς συγκρίσεως; Συνεβουλεύθην τὸ παρελθὸν, τὸ παρελθὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁ καλλίτερος διδάσκαλος, διὰ νὰ μᾶς ὁδηγήσῃ εἰς τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον. Τὸ παρελθὸν λέγει, ὅτι αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις, αἱ ὁποῖαι προέβησαν εἰς αὐξήσεις καὶ εἰς προσθήκας νέων φόρων, ἠπατήθησαν εἰς τὰς προβλέψεις αὐτῶν· τὰ ἀποτελέσματα τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τῶν φόρων δὲν ἀνταπεκρίθησαν, καὶ ἂν λάβωμεν τὸ παρελθὸν, τὸ οὐχὶ πολὺ ἀπωτέρω, ἀλλὰ τὸ ἐγγύτερον παρελθὸν, θέλομεν ἴδει, ὅτι εἰς τὰ 1883 καὶ 1884 ἐπεβλήθησαν διάφοροι φόροι καταναλώσεως, ὁ φόρος τῶν πνευματωδῶν ποτῶν, τοῦ ζύθου, τοῦ οἴνου, τοῦ καπνοῦ, τοῦ σιγαροχάρτου, τῶν παιγνιοχάρτων, τοῦ πετρελαίου, τῶν πυρείων καὶ ἄλλοι· ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1883 προϋπολόγισε νὰ βεβαιώσῃ καὶ νὰ εἰσπράξῃ φόρους 10,940,000 δραχμῶν κατὰ τὸ 1883, τί δὲ λέγουσιν οἱ ἀπολογισμοὶ, ὅτι ἐβεβαίωσε καὶ εἰσέπραξε; Μόλις 3 ἑκατομμύρια δραχμῶν· ἄρα ἐν ταῖς προβλέψεσιν αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις ὡς πρὸς τοὺς νέους φόρους οὔτε 30% δὲν κατώρθωσε νὰ πραγματοποιήσῃ. Εἰς τὰ 1884 ἀπὸ πνευματώδη ποτὰ, ἀπὸ οἶνον, ἀπὸ καπνὸν, ἀπὸ σιγαρόχαρτον, ἀπὸ παιγνιόχαρτα, ἀπὸ πυρεῖα 19 ἑκατομμύρια ὑπελόγισεν ἡ Κυβέρνησις νὰ βεβαιώσῃ καὶ εἰσπράξῃ, τί εἶναι δὲ τὸ ἀποτέλεσμα κατὰ τοὺς ἀπολογισμούς; 5,983,134 δραχμαί. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ ἐπῆλθεν ἡ μεταβολὴ τῆς 7 Ἀπριλίου 1885, καὶ ἡ μεταβολὴ ἐκείνη ἔφερε τὴν χαλάρωσιν τῶν νόμων αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἐπήρχετο τὸ πολιτικὸν ἐκεῖνο γεγονὸς, ἡ βεβαίωσις τῶν φόρων, δὲν θὰ ἔδιδε ποτὲ ὅσα ποσὰ προϋπελόγιζεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἤθελε λάβει ἐκ τῶν φόρων αὐτῶν· θὰ ἔδιδεν αὔξησιν, ἀλλὰ μετὰ πάροδον χρόνου ἴσως ἐπραγματοποιοῦντο ὅλαι αἱ προβλέψεις τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα εἶναι ταῦτα ἀτυχῶς. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1885 καὶ 1886, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ ἐκ Γόρτυνος κυρίου Βουλευτοῦ, ἕνεκα τῶν γνωστῶν τότε οἰκονομικῶν ἀναγκῶν, καὶ αὕτη προέβη εἰς αὔξησιν τῶν φόρων τοῦ χαρτοσήμου, τοῦ πετρελαίου καὶ τοῦ ἅλατος, ἔφερε νέον σύστημα φορολογίας καπνοῦ, νέον σύστημα φορολογίας οἴνου, καὶ προϋπελόγισε καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη πολλὰ πράγματα, προϋπελόγισεν ἀπὸ τὸ νέον σύστημα τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον ἔφερε, νὰ εἰσπράξῃ 3,500,000 δραχμῶν κατὰ τὸ 1885, καὶ εἰσέπραξε μόνον 2,821,871, ἀπὸ τὸ χαρτόσημον ὑπελόγισε 7,500,000 δραχ. καὶ μόλις ἐβεβαίωσε καὶ εἰσέπραξεν 6,311,475, ἀπὸ τὸ πετρέλαιον ὑπελόγισε 3 ἑκατομμύρια καὶ εἰσέπραξε 2,978,380, ἀπὸ τὸν οἶνον κατὰ τὸ νέον σύστημα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν, ὑπελόγισε 2,500,000, καὶ εἰσέπραξε 546,772. Εἰς τὰ 1886 ἀπὸ τὸ χαρτόσημον ὑπελόγισεν 9,200,000, καὶ εἰσέπραξεν 7,367,267, ἀπὸ τὸν καπνὸν ὑπελόγισε 5 ἑκατομμύρια, καὶ εἰσέπραξε 2,248,479, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἡ Κυβέρνησις πάλιν ἡ ἐλθοῦσα εἰς τὰ 1887, ἡ ὁποία ἐπέβαλεν, ἕνεκα πράγματι τῆς οἰκονομικῆς ἀνάγκης, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη τὸ Κράτος, τὴν μεγαλειτέραν φορολογίαν, περὶ τὰ 20 ἑκατομμύρια ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων, διότι ηὔξησεν ὅλους τοὺς ἀμέσους φόρους κατὰ δύο δεκατημόρια, ηὔξησε τὰ τελωνειακὰ τέλη, ἐπανέφερε τὸ μονοπώλιον τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ, προσέθηκε τὸ 15% εἰς τὰ τελωνειακὰ, ἐξ ὅλων δὲ τῶν προστεθέντων ἀμέσων καὶ ἐμμέσων τούτων φόρων τῶν ἐξ 20 ἑκατομμυρίων, τί εἰσέπραξε τὸ 1887 ἡ Κυβέρνησις; Ἀπὸ τὰ τελωνειακὰ τέλη ὑπελόγισεν 27,575,680, εἰσέπραξε δὲ 25,799,938· ἀπὸ καπνὸν ὑπελόγισε 4,800,000, καὶ εἰσέπραξε 2,432,583· ἀπὸ πνευματώδη ποτὰ ὑπελόγισεν 1,200,000, καὶ εἰσέπραξε 509,462· ἀπὸ σιγαρόχαρτον ὑπελόγισε 2,460,000, καὶ εἰσέπραξεν 1,205,665. Καὶ ταῦτα λέγω, Κύριοι, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν ὑφισταμένων φόρων καὶ ἡ ἐπιβολὴ νέων φόρων εἶναι ἀδύνατον εἰς τὴν πρώτην αὐτῆς ἐφαρμογὴν νὰ δώσῃ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐλπίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δύνανται νὰ φθάσωσι τὰ ἀποτελέσματα αὐτὰ τὰς προβλέψεις καὶ τὰς προϋποθέσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ μόνον μετὰ πάροδον χρόνου ἐφαρμογῆς, μετὰ βελτίωσιν τῶν ἐλλείψεων, τὰς ὁποίας καταδεικνύουσι τὰ συστήματα αὐτὰ τὰ φορολογικὰ, οἱ νόμοι αὐτοὶ, τότε μόνον δύνανται νὰ δώσωσι προϊοῦσαν αὔξησιν καὶ νὰ φθάσωσι τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἀπ’ ἀρχῆς προβλεφθέντα. Ἡ πιθανότης ἄρα, κατὰ τὰ ἀλάνθαστα διδάγματα τοῦ παρελθόντος, δεικνύει, ὅτι οἱ νέοι φόροι δὲν θέλουσιν ἀποφέρει τὰ προϋπολογιζόμενα ἔσοδα, θὰ ἦναι δ’ εὐτύχημα, ἂν κατὰ τὸ ἥμισυ πραγματοποιηθοῦν αἱ προβλέψεις τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τοὺς νέους φόρους· ἄρα τὸ ποσὸν τῶν βεβαιωθησομένων ἐσόδων κατὰ τοὺς εὐνοϊκωτέρους ὑπολογισμοὺς δύναται νὰ φθάσῃ τὰ 104 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ αὐτὰ τὰ 104 ἑκατομμύρια, ἐξεταστέον, εἶναι καὶ εἰσπρακτέα; Εἰς τὸ παρελθὸν, ὡς οἱ ὑποβληθέντες πίνακες ἀποδεικνύουσι, μεταξὺ τῶν βεβαιώσεων καὶ εἰσπράξεων ἐν γένει ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων ὑπάρχει μία διαφορὰ κατὰ μέσον ὅρον 7½ ἕως 8%· ὥστε τί θὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον ἀπὸ 104 ἑκατομμύρια βεβαιωθησομένων ἐσόδων; Περὶ τὰ 96 ἑκατομμύρια. Λοιπὸν λέγω, ὅτι αἱ εἰσπράξεις μόλις θὰ φθάσωσι τὸ ποσὸν τῶν 96,000,000 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ εἰς χρυσὸν, κατὰ τὸν ἄρτι ψηφισθέντα νόμον περὶ ἐξαγωγικῶν τελῶν. Σημειώσατε δὲ Κύριοι, ὅτι μέχρι σήμερον τὸ Κράτος δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀποδώσῃ εἰσπράξεις πλέον τῶν 90,000,000.

§83ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. 86,000,000.

§84ΚΑΪΡΗΣ. Ἀλλὰ τὰ 96 αὐτὰ ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσπράξῃ τὸ Δημόσιον, ἤτοι 88½ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ 7½ εἰς χρυσὸν, ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ προϋπολογισμός; Τίνα εἶναι τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ;

Ὥστε κατὰ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1893 ὑπάρχει ἔλλειμμα δραχμῶν 11,550,536· ἀλλ’ εἰς τὸ ἔλλειμμα τοῦτο δέον νὰ προστεθῇ καὶ ἡ δαπάνη διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Λαρίσσης, Μύλων–Καλαμῶν, Διακοφτοῦ–Καλαβρύτων, καὶ ἡ ὁποία δαπάνη δὲν γνωρίζω πόση εἶναι, ὑποθέτω ὅμως νὰ ἦναι σημαντικὸν ποσὸν, ὑπερβαῖνον τὰ 12 ἑκατομμύρια ἐτησίως, καὶ ἡ ὁποία πρέπει νὰ ἀναγραφῇ εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι δὲν ἔχομεν τώρα ἐκτάκτους προϋπολογισμοὺς, ἀλλὰ μόνον ἑνιαῖον προϋπολογισμὸν τακτικόν. Τώρα, Κύριοι, ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 εἶναι ἀποδεδειγμένη. Ἡ Κυβέρνησις, Κύριοι, πιστεύει ὅτι θὰ δυνηθῇ νὰ βεβαιώσῃ τὰ 110,490,000 καὶ θὰ εἰσπράξῃ τὰ 104 ταῦτα ἑκατομμύρια· δὲν ὑπολογίζει συναλλαγματικὴν διαφορὰν, δὲν ὑπολογίζει εἰς τὰ ἔξοδα τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, καὶ οὕτω λέγει, ὅτι ἔχει 8,690,000 πρὸς ὑπηρεσίαν νέου δανείου· μὲ τὸ ποσὸν τοῦτο πιστεύει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι θὰ συνομολογήσῃ δάνειον, διὰ νὰ ἐξοικονομήσῃ τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια τῶν δανείων, ὅτι θὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς δαπάνας τῶν σιδηροδρόμων, καὶ θὰ δυνηθῇ νὰ ἀποσύρῃ μέρος τῶν κυκλοφορούντων κατὰ πλεονασμὸν τραπεζικῶν γραμματίων, ὁ ὁποῖος πλεονασμὸς ἔφερε τὴν μεγάλην ὑποτίμησιν αὐτῶν καὶ τὴν νομισματικὴν κρίσιν, ἐκ τῆς ὁποίας πάσχομεν. Κατὰ τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως, παρατηρεῖται ὅτι ἡ βάσις τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893 στηρίζεται εἰς τὸ δάνειον. Ἐὰν συνομολογηθῇ δάνειον, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ παρακάμψῃ ἐπὶ τοῦ παρόντος τὰς δυσχερείας· ἀλλ’ ἐὰν δὲν συνομολογηθῇ δάνειον, ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶναι αὐταπόδεικτος. Ἀλλ’ ἐὰν δυνηθῇ ἡ Κυβέρνησις —εὔχομαι νὰ δυνηθῇ—νὰ συνομολογήσῃ δάνειον δι’ ὅλας αὐτὰς τὰς ἀνάγκας, μετὰ τὴν ἐξάντλησιν τοῦ δανείου τί γενήσεται, παρακαλῶ; Αἱ πρόσοδοι τοῦ Κράτους, ὅπως ἔχουσι σήμερον διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1893, θὰ ἐπαρκέσωσι διὰ τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους ἐν τῷ μέλλοντι; Ἐγὼ τοῦτο γνωρίζω ὅτι τὸ συνομολογηθησόμενον δάνειον θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ Κράτος. Δὲν γνωρίζω πόσον θὰ ᾖναι καὶ ὁποίαν ὑπηρεσίαν θὰ θέλῃ, ἀλλὰ καὶ 3 καὶ 4 καὶ 5 καὶ 6 καὶ 7 ἑκατομμύρια ἐὰν θέλῃ, ἀναλόγως τοῦ δανείου, θὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους μὲ τὴν δαπάνην τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ τοῦ δανείου, καὶ θὰ θέλωμεν τότε εἰς χρυσὸν ὄχι πλέον 31 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα θέλομεν τώρα, ἀλλὰ 35, 36, 37 ἑκατομμύρια· δύναται τὸ Κράτος (ἐδῶ εἶναι τὸ ζήτημα) νὰ παρέχῃ αὐτὰ τὰ 35 ἑκατομμύρια, τὰ 36 τὰ 37 εἰς χρυσόν; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσηγούμενος τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἶπεν, ὅτι τὸ Κράτος θὰ συνεισφέρῃ τὰ ποσὰ ταῦτα καὶ δύναται νὰ τὰ συνεισφέρῃ διὰ τῆς στενοχωρίας τοῦ ἐμπορίου, διὰ τῆς στενοχωρίας τῆς κοινωνίας, καὶ πρέπει νὰ στενοχωρηθῶσιν, εἶπεν. Ὑπελόγισεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, χωρὶς νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐὰν ἔχῃ θετικὰς στατιστικὰς πληροφορίας, ὅτι τὸ Κράτος ἐκ τῶν διαφόρων αὐτοῦ ἐξαγωγικῶν προϊόντων εἰσάγει περὶ τὰ 110 ἑκατομμύρια εἰς χρυσὸν, ὅτι καὶ ἐξ ἄλλων πόρων εἰσάγει περὶ τὰ 40 ἑκατομμύρια, ἤτοι ἐκ τῆς ναυτιλίας, ἐξ εἰσοδημάτων περιουσιῶν εὑρισκομένων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἐκ τῆς εἰσροῆς πολλῶν ξένων ἐνταῦθα καὶ ἐξ ἄλλων ἐργασιῶν καὶ ἄλλων ἀδήλων πόρων. Ἀλλὰ καὶ ἂν αὐτὰ τὰ 150 ἑκατομμύρια εἰσάγωνται, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι βέβαιον, ἀλλ’ εἶναι ὑπόθεσις, διότι ἐλλείπουσι τὰ ἐπίσημα στοιχεῖα, ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πολὺ ὀλίγον μέρος ἐκ τῶν ποσῶν αὐτῶν παραμένει ἐν τῷ Κράτει ὡς κεφάλαιον διαθέσιμον, προωρισμένον διὰ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ προαγωγὴν τοῦ τόπου, τὸ δ’ ἄλλο ἐξέρχεται πάλιν διὰ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς τῆς κοινωνίας, διότι τῶν πάντων ἔχομεν ἀνάγκην, ἵνα εἰσάγωμεν ἐνταῦθα πρὸς ἐπάρκειαν. Ἐὰν λοιπὸν αὐτὸ τὸ διαθέσιμον κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον μένει διὰ τὴν προαγωγὴν καὶ ἀνάπτυξιν τοῦ τόπου, τὸ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις, τί θὰ συμβῇ; τὸ ἑξῆς· θὰ σταματήσῃ ἡ ἀνάπτυξις τοῦ τόπου, συνεπῶς θὰ σταματήσῃ ἡ ἀνάλογος αὔξησις τῆς εἰσφορᾶς τῶν πολιτῶν πρὸς τὸ Κράτος διὰ τῶν φόρων· περιορίζοντες δὲ καὶ στενοχωροῦντες τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν κοινωνίαν, θὰ περιορίσωμεν τὴν εἰσαγωγὴν, θὰ ἐλαττώσωμεν κατὰ συνέπειαν τὰς τελωνειακὰς εἰσπράξεις, ἄρα διπλῆ ἡ ζημία· ἀφ’ ἑνὸς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἔξοδα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου, ἀφ’ ἑτέρου μείωσις τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τί θὰ συμβῇ; Τὸ ἀποτέλεσμα: νέοι φόροι, νέα βάρη, νέα δάνεια. Ἀλλὰ τὸ Κράτος δύναται νὰ ἐπιτείνῃ κατ’ ἔτος τὴν φορολογίαν αὐτοῦ καὶ δύναται νὰ συνομολογῇ διαρκῶς δάνεια; Δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ ἀπαντήσω, τὰ πράγματα ὅμως θὰ ἀπαντήσωσιν. Καὶ λοιπὸν δὲν ὑπάρχει θεραπεία αὐτῆς τῆς καταστάσεως; Βεβαίως ὑπάρχει. Ἀλλ’ ἡ θεραπεία, κατὰ τὴν ταπεινήν μου γνώμην, θέλει καὶ καιρὸν, ἔχει καὶ τὰς δυσκολίας της. Ἐφ’ ὅσον ἐξακολουθοῦμεν νὰ αὐξάνωμεν κατ’ ἔτος τὰς δαπάνας τοῦ προϋπολογισμοῦ ὑπὸ διαφόρους αἰτίας, κρείττονος βελτιώσεως τῶν κλάδων τῆς διοικήσεως καὶ αὐξήσεως τῆς ὑπηρεσίας αὐτῶν, ἐφ’ ὅσον δὲν προβῶμεν εἰς οἰκονομίας μεγίστας εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως, καὶ εἶναι ἐπιδεκτικοὶ τοιούτων οἰκονομιῶν, καὶ δὲν παύουν νὰ παραπέμπωνται εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν συντάξεων ἄνδρες δυνάμενοι ὠφελιμώτερον νὰ προσφέρωσι τὰς ὑπηρεσίας αὐτῶν εἰς τὸ Κράτος, ἐφ’ ὅσον δὲν καλεῖται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὰ δημόσια βάρη ἀναλόγως τῶν προσόδων του, διὰ μεταῤῥυθμίσεως τῶν φορολογικῶν νόμων, μεταῤῥυθμίσεως ἐγγυωμένης τὴν ὅσῳ τὸ δυνατὸν δικαίαν καὶ ἴσην συμμετοχὴν εἰς τὰ βάρη, ἐφ’ ὅσον, ὡς καὶ ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος μᾶς εἶπεν, δὲν γείνῃ φροντὶς νὰ ἐνισχυθῇ ἡ γεωργικὴ παραγωγὴ καὶ ἡ βιομηχανία, ἰδίως δὲ νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ ναυτιλία, ἡ ὁποία ἀνεγέννησε τὴν Ἑλλάδα, εἰσεκόμισεν ἄπειρα πλούτη διὰ τῆς ἱδρύσεως πιστωτικῶν ἱδρυμάτων, παρεχόντων τὰ ἀπαιτούμενα μέσα διὰ τὴν πρόοδον καὶ ἀνάπτυξιν, ἐφ’ ὅσον δὲν παύσωμεν νὰ δανειζώμεθα, διότι τὰ δάνεια αὐξάνουσι τὰς δαπάνας καὶ ἐπιφέρουσι φόρους, βεβαίως ἡ νόσος ἡ κυρία, ἡ ὁποία μᾶς κατατρύχει, ἡ νόσος τῶν ἐλλειμμάτων θὰ ὑφίσταται καὶ θὰ δεινοῦται· ἡ δὲ νόσος ἡ νομισματικὴ φρονῶ ὅτι εἶναι συνέπεια τῆς νόσου τῶν ἐλλειμμάτων. Καὶ θὰ ὑφίσταται αὕτη, ὅσον ὑφίσταται καὶ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἀλλ’ εἶπον, ὅτι ἡ θεραπεία ἀπαιτεῖ χρόνον καὶ ἔχει τὰς δυσχερείας της. Βεβαίως ἀπαιτεῖ χρόνον, διότι αἱ οἰκονομικαὶ μεταῤῥυθμίσεις καὶ ἡ βελτίωσις καὶ προαγωγὴ τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς, τῆς βιομηχανίας, τῆς ναυτιλίας, ἀπαιτοῦσι χρόνον καὶ δαπάνας. Ἀλλὰ τὸν χρόνον αὐτὸν αἱ ἀνάγκαι αἱ οἰκονομικαὶ τοῦ Κράτους μᾶς τὸν παρέχουσιν; Ὅταν ἡ μία τρικυμία διαδέχηται τὴν ἄλλην, ὀφείλομεν νὰ πληρώνωμεν τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια; Διὰ τοῦτο, Κύριοι, εἶπον ὅτι ὑπάρχουσι δυσκολίαι. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ὅταν τραπῶμεν τὴν ὁδὸν αὐτὴν τῶν γενναίων οἰκονομιῶν, τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐξόδων, τὴν ὁδὸν τῆς ἐνισχύσεως τῶν παραγωγικῶν ἡμῶν δυνάμεων, νομίζω ὅτι θὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν πεποίθησιν εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ τοῦτο θὰ μᾶς δώσῃ τὸν ἀπαιτούμενον καιρὸν διὰ νὰ ἀνορθωθῶμεν καὶ ἀντιπαρέλθωμεν τοὺς παρόντας κινδύνους. Ἀλλ’ ἐὰν, Κύριοι, πρόκηται νὰ μὴ μᾶς δοθῇ ἡ εὐνοϊκὴ αὕτη περίστασις, ἐν ᾗ θὰ ἐμμείνωμεν, ἐὰν πρόκηται νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ σύστημα τῶν φόρων καὶ δανείων, ὅπερ ἤγαγεν ἡμᾶς εἰς τὴν σημερινὴν οἰκονομικὴν ἀνεπάρκειαν καὶ αὔριον θὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὴν ἐντελῆ ἀδυναμίαν, δὲν βλέπω διατὶ ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας ἐξέφερε κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐξαγωγικῶν τελῶν, διατὶ εἶναι ἀξία κατακρίσεως καὶ ἐκ μέρους τῆς πολιτικῆς καὶ ἐκ μέρους τῆς δημοσιογραφίας. Ἡ γνώμη τοῦ ἐντίμου ἐκ Μαντινείας Βουλευτοῦ, ὅτι τὸ Κράτος πρέπει νὰ προνοήσῃ περὶ ἑαυτοῦ καὶ τῶν ὑποχρεώσεων πρὸς τοὺς δανειστάς του, ἡ γνώμη αὕτη ἐνέχει ἰδέαν ὑψηλὴν, ἰδέαν πατριωτικωτάτην. Βεβαίως τὸ Κράτος οὐδέποτε θὰ δεχθῇ νὰ ζημιώσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι τῷ παρέσχον τὰ μέσα τῆς θεραπείας τῶν ἀναγκῶν του· ἀλλὰ τὸ Κράτος, ἔχει ἀνάγκην ἀναψυχῆς τινος, ἔχομεν ἀνάγκην, ἐπαναλέγω, νὰ μεταῤῥυθμισθῶμεν οἰκονομικῶς, διὰ νὰ δυνηθῶμεν νὰ ζήσωμεν ἐκ τῶν πόρων ἡμῶν καὶ ἀνταποκριθῶμεν πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις μας. Τὸ Κράτος ἔχει ἀνάγκην νὰ παγιώσῃ τὴν δημοσίαν αὑτοῦ τάξιν, ἡ ὁποία τοσοῦτον ἐχαλαρώθη, διὰ νὰ περιφρουρῇ πᾶν πολύτιμον ἀγαθὸν, τὸ ὁποῖον ἔχομεν. Οὕτω, Κύριοι, νομίζω, πολιτευόμενον, θέλει δυνηθῆ ν’ ἀνταποκριθῇ τὸ Κράτος εἰς τὸν προρισμόν του, καὶ θέλει ἐπαληθεύσει καὶ τὸ ἔξοχον λόγιον, τὸ ὁποῖον ὁ ἔντιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπήγγειλεν ἄλλοτε, ὅτι ἡ «Ἑλλὰς προώρισται νὰ ζήσῃ καὶ θὰ ζήσῃ». (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει αὖθις τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Πρόεδρος κ. Β. Βουδούρης).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§86ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ ἐξακολουθήσῃ, κύριε Πρόεδρε, ἐπ’ ἄπειρον αὐτὸς ὁ τρόπος ἐκ μέρους τῆς Συμπολιτεύσεως; Δὲν νομίζουσιν, ὅτι πρέπει τις ἐξ αὐτῶν ν’ ἀπαντήσῃ; Ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ φρονεῖ ὅτι ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκον αὑτοῦ διὰ μόνης τῆς ἁπλῆς ὑποβολῆς τῆς ἐκθέσεώς του;

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ οὐδένα δύναμαι νὰ ἐξαναγκάσω, ἵνα ὁμιλήσῃ. Ἐάν τις θέλῃ τὸν λόγον, καλῶς· ἄλλως θὰ κηρύξω περατωμένην τὴν γενικὴν συζήτησιν, καὶ θὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ προϋπολογισμοῦ.

§88ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ θὰ λάβω τὸν λόγον, ἀλλὰ θὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν· νομίζω ὅμως ὅτι ἡ ὥρα ἔχει παρέλθει ἤδη.

§89ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διακόπτετε ἐν τῷ μεταξὺ.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν συνεδρίασιν θὰ λύσω τὴν ὀγδόην ὥραν.

§91ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δὲν εἶναι, Κύριοι, ἔργον πατριωτικὸν, πατριωτικώτατον, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄνδρου Βουλευτής, ἀλλ’ εἶναι ἔργον ἀντιπατριωτικὸν, ἀντιπατριωτικώτατον νὰ κηρύττηταί τις ὑπὲρ τῆς χρεωκοπίας τῆς πατρίδος του καὶ νὰ θεωρῇ ταύτην ὡς ἀρχὴν πολιτικὴν καὶ νὰ τὴν ἐκστομίζῃ μάλιστα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου τοῦ βουλευτικοῦ. Ὅτε τὸ πρῶτον ἀντήχησεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὸ ἀπαίσιον κήρυγμα τῆς ἐθνικῆς ἀτιμώσεως, πάντες οἱ ἀκούσαντες αὐτὸ δὲν ἀπεδώκαμεν τὴν προσήκουσαν σημασίαν εἰς τὸν ἐξαγγείλαντα αὐτὸ Βουλευτὴν ἐκ Μαντινείας. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἀπέδιδε τότε σπουδαιότητά τινα εἰς τοὺς λόγους του, θὰ ἐξηγείρετο βεβαίως σύσσωμος καὶ θὰ τῷ ἐπέβαλλε σιγήν. Ἀλλ’ ὁ οἶκτος, ὃν ἠσθάνθημεν τότε πάντες πρὸς αὐτὸν, ἐνεθάῤῥυνεν ἴσως καὶ τὸν ἐξ Ἄνδρου Βουλευτὴν, ἵνα ἐπαναλάβῃ σήμερον τὸ ἀπαίσιον ἐκεῖνο κήρυγμα καὶ νὰ τὸ χαρακτηρίσῃ μάλιστα ὡς πατριωτικὸν, πατριωτικώτατον. Νομίζω ὅτι διερμηνεύω τὸ φρόνημα οὐ μόνον τῆς πολιτικῆς μερίδος, εἰς ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ καταλέγωμαι, ἀλλὰ καὶ πάσης ἄλλης πολιτικῆς μερίδος ἐνταῦθα, ἀξίας τοῦ ὀνόματος τούτου, διαμαρτυρόμενος πάσῃ δυνάμει κατὰ τοῦ τοιούτου ἀληθοῦς αἴσχους τῆς πατρίδος ἡμῶν. Ἀνταγωνιζόμεθα, Κύριοι, κατὰ τὰ ἄλλα πρὸς ἀλλήλους, ἀλλ’ εἰς ἓν εἴμεθα σύμφωνοι πάντες, ὅτι πρέπει δηλαδὴ ἀντὶ πάσης θυσίας νὰ κρατήσωμεν ὑψηλὰ τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος, ἥν τινες τόσον ἀστόργως, τόσον ἀσπλάγχνως ζητοῦσι νὰ καταῤῥυπάνωσιν. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅστις εἶναι ἕτοιμος πάντοτε τὰ πάντα νὰ προσφέρῃ ὁλοκαύτωμα εἰς τὸν βωμὸν τῆς ἐθνικῆς τιμῆς του, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι μετ’ ἀποστροφῆς καὶ βδελυγμίας θὰ μάθῃ ὅτι εὑρέθησαν ἀντιπρόσωποί του, οἵτινες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐτόλμησαν νὰ γείνωσι διερμηνεῖς τόσον ταπεινωτικῶν, τόσον ἐξευτελιστικῶν δι’ αὐτὸν ἐνστίκτων. Εἰς τὴν χρεωκοπίαν, Κύριοι, περιέπεσον μέχρι τοῦδε ἔθνη ἄνευ ἐθνικῶν παραδόσεων, ἄνευ ἐθνικῆς ἀποστολῆς, ἄνευ μέλλοντος εὐρυτέρου. Ἐχρεωκόπησαν μέχρι τοῦδε ἡ Πορτογαλία, ἡ Βραζιλία, ἡ Ἀργεντινὴ Δημοκρατία, ἡ Αἴγυπτος καὶ ἡ Τουρκία. Ἀλλ’ αἱ χῶραι αὗται εἶναι ἤδη καταδεδικασμέναι εἰς μαρασμὸν πολιτικόν. Καὶ θέλετε νὰ συνεξομοιωθῇ πρὸς αὐτὰς καὶ ἡ Ἑλλὰς, ἡ ἔχουσα τόσον εὐκλεεῖς ἐθνικὰς παραδόσεις, τόσον ὑψηλὴν ἐθνικὴν ἀποστολὴν καὶ βλέπουσα ἐνώπιόν της διανοιγόμενον τόσον εὐρὺ ἐθνικὸν μέλλον; Πρέπει τῇ ἀληθείᾳ νὰ τυφλώττῃ τις, πρέπει νὰ ἔχῃ ἐκστῆ τέλεον τὰς φρένας, ἵνα μὴ δύναται νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι ἡ Ἑλλὰς, χρεωκοποῦσα, θ’ ἀπεδεικνύετο ἀναξία τοῦ παρελθόντος της, θὰ ἐξώφλει μὲ τὸ ἐνεστὼς καὶ τὸ μέλλον της καὶ θὰ κατεδικάζετο εἰς πολιτικὸν μαρασμὸν, ὅστις θὰ ἦτο χείρων καὶ αὐτοῦ τοῦ πολιτικοῦ θανάτου. Ἀλλὰ δὲν ἐξετάζω, Κύριοι, τὸ ζήτημα ὑπὸ μόνην τὴν ὑψηλοτέραν καὶ εὐγενεστέραν ταύτην ἔποψίν του. Τὸ ἐξετάζω καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ταπεινοτέραν καὶ εὐτελεστέραν του ἔποψιν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν καθαρῶς οἰκονομικήν. Ἐρωτῶ δὲ τοὺς ὀπαδοὺς τῆς χρεωκοπίας: Καὶ νομίζουσιν ὅτι δι’ αὐτῆς θὰ βελτιώσωσι τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν καὶ θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ὑποτίμησιν τοῦ χρυσοῦ καὶ τοῦ συναλλάγματος, ὥς τινες νομίζουσι, καὶ εἰς τὴν ὑπερτίμησιν τοῦ πιστωτικοῦ ἡμῶν νομίσματος, τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου; Ὁπόσον νήπιοι εἶναι! Ἀκριβῶς διὰ τῆς χρεωκοπίας θὰ ἐπιδεινώσωσι τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν. Καὶ ἀγνοοῦσιν, ὅτι ὁ ἀρνούμενος τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του πρὸ παντὸς ἐξευτελίζει τὴν πίστιν του καὶ τὸ ἐκπροσωποῦν αὐτὴν πιστωτικὸν γραμμάτιον; Ἀλλ’ ἂν ἀγνοῶσι τοῦτο, δὲν ἐρωτῶσι τοὐλάχιστον νὰ μάθωσι, τί συνέβη ἐν ἄλλαις χώραις, αἵτινες ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὡς ἡ ἡμετέρα, ἀνέστειλαν τὰς πληρωμάς των; Ἅμα τῇ ἀναστολῇ τῶν πληρωμῶν ἐκεῖ, τὸ πιστωτικὸν νόμισμα ὑπετιμήθη κατὰ 100% καὶ ἐπέκεινα. Τὸ ἴδιον δὲ θὰ συνέβαινε καὶ παρ’ ἡμῖν, ἐὰν, ὃ μὴ γένοιτο, ἡ Ἑλλὰς περιήρχετο ποτὲ εἰς τὴν θλιβερὰν ἀνάγκην, ἵνα ἀναστείλῃ τὰς πληρωμάς της. Ἐστὲ βέβαιοι, Κύριοι, ὅτι τότε τὸ χρυσοῦν φράγκον δὲν θὰ ἐτιμᾶτο 1,59–1,60, ἀλλὰ δύο καὶ ἐπέκεινα δραχμὰς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Καὶ δὲν θὰ ἦτο μόνη αὕτη ἡ ἐπιδείνωσις τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως. Τὰ ἑλληνικὰ χρεώγραφα, Κύριοι, δὲν εὑρίσκονται μόνον εἰς χεῖρας ξένων, ἀλλὰ καὶ εἰς χεῖρας Ἑλλήνων, εἰς χεῖρας τῶν διαφόρων πιστωτικῶν καὶ φιλανθρωπικῶν ἡμῶν ἱδρυμάτων. Ἡ χρεωκοπία λοιπὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους θὰ ἐσήμαινε τὴν πτώχευσιν πολλῶν Ἑλλήνων, οἵτινες τὰ ἐναποταμιεύματά των ἔχουσι διαθέσει ὑπὲρ τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, θὰ συμπαρέσυρε δὲ εἰς τὴν πτῶσιν καὶ καταστροφὴν πλεῖστα τῶν πιστωτικῶν καὶ φιλανθρωπικῶν ἡμῶν ἱδρυμάτων. Ἡ χρεωκοπία τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους θὰ ἔκλειεν ἑρμητικῶς ἐπὶ πολλὰ ἔτη, ἂν ὄχι διὰ πάντα, τὴν θύραν τῶν ξένων κεφαλαίων εἰς τὴν δημοσίαν καὶ τὴν ἰδιωτικὴν ἡμῶν πίστιν καὶ θὰ κατεδίκαζεν ἡμᾶς εἰς οἰκονομικὸν ἀποκλεισμόν. Ἡ χρεωκοπία τοῦ Κράτους θὰ συνεπήγετο τὴν πτώχευσιν τῆς χώρας, ἧς ἀναγκαῖον ἐπακόλουθον θὰ ἦτο ἡ κοινωνικὴ κρίσις, περὶ ἧς ἀδύνατον νὰ προΐδῃ τις, ὁποίας διαστάσεις δύναται μέχρι τέλους νὰ προσλάβῃ. Φρικιᾷ τις, Κύριοι, ἀναλογιζόμενος, ὅτι ἐπέπρωτο ἐπὶ τῶν ἡμερῶν ἡμῶν ν’ ἀναπετάσωσί τινες τὴν χρεωκοπίαν ὡς σημαίαν πολιτικήν, καὶ νὰ θελήσωσι ν’ ἀναστηλώσωσι ταύτην ἐν αὐτῷ τῷ ἐθνικῷ ἡμῶν Κοινοβουλίῳ. Ἡ χρεωκοπία εἶναι αἶσχος, εἶναι ἀτιμία ἐθνικὴ, ἥτις δύναται νὰ ἐπέλθῃ ποτὲ ὡς καταστροφὴ ἀναπότρεπτος, ἀλλ’ εἶναι ἡ ἐσχάτη ἀποτύφλωσις, ἡ ἐσχάτη ἀπόνοια νὰ θέλῃ τις νὰ ἀνακηρύξῃ αὐτὴν ὡς πρόγραμμα πολιτικόν. Ἐλπίζω, Κύριοι, καὶ ἐλπίζω τοῦτο πρὸς τιμὴν πάντων ἡμῶν, ὅτι, ἂν τολμήσῃ τις πάλιν νὰ προβάλῃ ἐνταῦθα μὲ τὸ ἀπαίσιον τοῦτο πράγραμμα, ἡ Βουλὴ σύσσωμος θὰ ἐξεγερθῇ καὶ θ’ ἀποστομώσῃ τὸν ἀσεβῆ, τὸν βέβηλον ἐκεῖνον, ὅστις θὰ ἐξέφερεν ἐκ νέου τὴν τοιαύτην κατὰ τῆς Πατρίδος ὕβριν.

§92ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὐτὰ εἶναι ἐναντία τῆς ἐλευθερίας τοῦ λόγου. Δυνάμεθα ν’ ἀποκρούωμεν τὰς ἰδέας τῶν ἄλλων, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τὰς στιγματίζωμεν. Οὕτω πως δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν.

§93ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐγὼ, Κύριοι, ἀπέναντι τῆς ἐξενεχθείσης ὕβρεως κατὰ τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν τιμῆς αἰσθάνομαι τὴν συνείδησίν μου ἐξεγειρομένην, ἔχω δὲ πεποίθησιν, ὅτι καὶ πᾶς ἄλλος γνήσιος τοῦ Ἔθνους ἀντιπρόσωπος αἰσθάνεται ἐν ἑαυτῷ τὴν συνείδησίν του ἐξεγειρομένην κατ’ ἐκείνων, οἵτινες, ταπεινοὶ καὶ ἀνίκανοι νὰ διακριθῶσιν ἐν τῷ εὐγενεῖ καὶ ὑψηλόφρονι πολιτικῷ ἀνταγωνισμῷ, ἀνίκανοι νὰ ἐπιβληθῶσι δι’ ὀρθῆς καὶ ὑγιοῦς τινος γνώμης, ζητοῦσι ν’ ἀναῤῥιχηθῶσιν εἰς τὴν ἀρχὴν ἐπὶ τῆς ἀτιμώσεως καὶ τῶν ἐρειπίων τῆς Πατρίδος.

§94ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἡ συνείδησίς σας δύναται νὰ ἐξεγείρηται, ὅταν ὑπάρχῃ εὔλογος πρὸς τοῦτο ἀφορμή. Ἀλλ’ ἡ ἀντίθεσις τῶν γνωμῶν ἐν Κοινοβουλίῳ, προκειμένου μάλιστα περὶ ὑψίστων συμφερόντων, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς τοιαύτη. Ἑλληνοκοποῦντες δε,—καὶ ἑλληνοκοποῦμεν ὑποστηρίζοντες κατὰ τρόπον, μὴ ἐπιτρέποντα τὴν ἀντίῤῥησιν,—δὲν ὑπηρετοῦμεν τ’ ἀληθῆ τοῦ τόπου συμφέροντα, καὶ μὴ νομίζετε, ὅτι ὁ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἑλληνοκοπῶν ἐκπληροῖ καθήκοντα ἀκραιφνοῦς καὶ πεφωτισμένης φιλοπατρίας. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ ἐκ Μαντινείας Βουλευτοῦ, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται τὸ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον ἀντικρούειν τὴν γνώμην αὐτοῦ.

§95ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἑλληνοκοπία, καὶ ἑλληνοκοπία τοῦ χειρίστου εἴδους εἶναι, ὅταν ἔρχηταί τις καὶ θέλῃ νὰ ἐξεγείρῃ καὶ ὑποθάλψῃ τὰ ταπεινότατα καὶ ἀγενέστατα τῶν ἐνστίκτων τοῦ λαοῦ, ὅταν λέγῃ πρὸς αὐτόν: Ἐδανείσθης τὰ χρήματα τῶν ἄλλων; Καταχράσθητι αὐτὰ, γενοῦ ἐπιλήσμων τῶν ὑποχρεώσεών σου πρὸς τοὺς δανειστάς σου, γενοῦ ἐπιλήσμων τοῦ καθήκοντος τῆς τιμῆς.

§96ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἐπαιτεῖ μάλιστα ἀκόμη σήμερον νέον δάνειον! Προσθέσατε καὶ αὐτὸ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐκφέρουσι τοιαύτας βεβήλους ἰδέας.

§97ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐπαιτοῦσι τὸ δάνειον, δὲν ἔχουσι τοιαύτας ἰδέας.

§98ΡΑΛΛΗΣ. Ἔχουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι τὰς ἐκφέρουσι, καὶ σεῖς, οἱ ὁποῖοι τοὺς ὑποστηρίζετε.

§99ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐγὼ δὲν ὑποστηρίζω τοιαύτας ἰδέας, ἀλλὰ λέγω, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται κατὰ τὴν συζήτησιν ν’ ἀποτεινώμεθα κατὰ τοιοῦτον τρόπον πρὸς συναδέλφους καὶ οὕτω νὰ ὁμιλῶμεν περὶ τῶν γνωμῶν αὐτῶν.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παύσατε, παρακαλῶ, πλέον τὰς διακοπάς.

§101ΡΑΛΛΗΣ. Ὀφείλω νὰ ὑπομνήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, ὅτε ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπηύθυνε τὴν ὕβριν πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι εἶχεν ὡς πρόγραμμα τὴν χρεωκοπίαν, ὁλόκληρος δὲ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἠγέρθη ὡς ἓν σῶμα καὶ ἐζήτησε ν’ ἀναιρέσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ὕβριν ἐκείνην, ἢ ἄλλως νὰ κατέλθῃ τοῦ βήματος, ἠναγκάσθη ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Τρικούπης, νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι δὲν ἦτο τοιαύτη ἡ ἔννοια τοῦ λόγου αὐτοῦ.

§102Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδέποτε ὡμολόγησα τοῦτο.

§103ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλὰ καὶ διὰ τοῦτο ἠναγκάσθητε νὰ διακόψητε τὴν ἀγόρευσιν σας καὶ κατέλθητε τοῦ βήματος ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἀποδοκιμασιῶν τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως, χωρὶς νὰ τολμήσητε νὰ ἐκστομίσητε πλέον τὴν ὕβριν ἐκείνην.

§104ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς ἐνταῦθα ἔχει σημαίαν χρεωκοπίας. Ἡ χρεωκοπία, ἐὰν ἔλθῃ, θὰ ἔλθῃ μοιραίως, καὶ τὸ ζήτημα εἶναι, ἂν δυνάμεθα νὰ τὴν ἀποφύγωμεν.

§105ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν ὑπάρχῃ ὕβρις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ δικαίωμα τοῦ Προέδρου εἶναι ν’ ἀνακαλέσῃ εἰς τὴν τάξιν ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τὴν ἐκφέρει, εἶναι ἡ ὕβρις ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐξέφερεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, διὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπεν ἡ Βουλὴ σύσσωμος νὰ πετάξῃ αὐτὸν ἔξω ἀπὸ τοῦ βήματος.

§106ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰ καφενεῖα μόνον δύνανται νὰ πετῶσιν ἔξω· ἐνταῦθα εὑρισκόμεθα ἐν τῇ Βουλῇ, ἔνθα μᾶς ἀπέστειλεν ὁ λαὸς, καὶ εἶναι ἐντροπὴ νὰ ὁμιλῆτε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον!

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παύσατε, Κύριοι, τὰς διακοπάς.

§108ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν, Κύριε Πρόεδρε, ἔχωσι τοιοῦτο θράσος, νὰ μᾶς ἀποδίδωσι πράγματα, τὰ ὁποῖα οὐδέποτε εἴπομεν, πρέπει νὰ μᾶς ἐπιτρέπητε τὰς διακοπάς.

§109ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ δὲν εἶναι θράσος δι’ ὑμᾶς νὰ ἀρνῆσθε τώρα τόσον ἀσυστόλως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τόσον ἀπροκαλύπτως καὶ εἰς ἐπήκοον πάντων ἡμῶν πρὸ ὀλίγων μόλις ἡμερῶν εἴπετε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; Ἀλλ’ ἐπιμαρτύρομαι, Κύριοι, πάντας ὑμᾶς, ὅσοι ἠκούσατε τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μαντινείας ἀγορεύοντα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ εἰσπράξεως εἰς χρυσόν. Σεῖς δύνασθε νὰ μαρτυρήσητε, ἐὰν εἶπε τῷ ὄντι ὅσα τῷ ἀποδίδω, ἢ ὄχι.

§110ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Βουλευτὴς νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην του;

§111ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ γνώμην, ὄχι ὅμως νὰ ἐκφέρῃ τοιαύτην ὕβριν.

§112ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Εὐταξία, μὴ ὁμιλεῖτε πλέον περὶ αὐτοῦ· τὸ ἀνεκάλεσεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, ὅπως τὸ ἀνεκάλεσεν ὁ κ. Καραπάνος κατὰ τὸ 1887.

§113ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὐδέποτε ἀνεκάλεσα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον. Τὸ εἶπον τότε καὶ τὸ ἐξήγησα, περιμένω δὲ νὰ ἴδω, τί θὰ εἴπητε σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐπαγγέλλεσθε, ὅτι θὰ σώσητε τὸν τόπον.

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἂς παύσωσιν αἱ διακοπαί.

§115ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἡμεῖς καὶ ἄλλοτε, προκειμένου περὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892, εἴπομεν σαφῶς καὶ ἀπροκαλύπτως τὴν γνώμην ἡμῶν, καὶ νῦν δὲν θὰ ἀποκρύψωμεν αὐτήν. Χαίρω ὅμως, ὅτι οἱ λόγοι μου ἔγειναν τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀφορμὴ, ὅπως αἰσχυνόμενοι ἀνακαλέσωσιν ὅσα ἤδη εἶπον περὶ χρεωκοπίας οἱ πρῶτοι αὐτῆς εἰσηγηταὶ θεωρούμενοι ἐν ἡμῖν. Ἐλπίζων δὲ, ὅτι δὲν θὰ δοθῇ πλέον εἰς ἡμᾶς ἀφορμὴ ν’ ἀσχοληθῶμεν μὲ τὴν τοιαύτην ὕβριν καὶ βλασφημίαν ἐνταῦθα, ἔρχομαι νῦν νὰ συζητήσω ἐξ ὀνόματος τῆς πολιτικῆς μερίδος, εἰς ἣν ἀνήκω, πρὸς τὰς ἄλλας πολιτικὰς μερίδας τοῦ Κοινοβουλίου, πρὸς ἃς, ὅσον καὶ ἂν διϊστάμεθα ὡς πρὸς τὰ μέσα τῆς οἰκονομικῆς ἀνορθώσεως τῆς Πατρίδος ἡμῶν, ἔχομεν ὅμως πάντοτε κοινὴν τὴν πεποίθησιν εἰς αὐτήν. Εἶναι δεινὴ, Κύριοι, ἡ οἰκονομικὴ τοῦ Κράτους κατάστασις. Τὴν κατάστασιν ταύτην δὲν ἠρνήθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε, εἰσηγούμενος εἰς τὴν Βουλὴν τὸν ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸν, προέτεινε νέα βάρη διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν πρὸς βελτίωσιν αὐτῆς. Ἀνωμολόγησε δὲ αὐτὴν χθὲς καὶ προχθὲς ἀγορεύων καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής. Ἐνῷ δὲ κατὰ τοῦτο ἦσαν σύμφωνοι οἱ δύο ἄνδρες, οἱ ἐκ περιτροπῆς ἤδη ἐπὶ δεκαετίαν κυβερνήσαντες τὴν χώραν, διεφώνησαν ὅμως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς εὐθύνης, ἣν ἕκαστος ὑπέχει διὰ τὴν παροῦσαν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν. Δὲν θὰ θελήσω νὰ παρακολουθήσω ἐγὼ αὐτοὺς εἰς τὴν τοιαύτην διαφωνίαν. Ἐγὼ θὰ ὑποβάλω εἰς ἔλεγχον τὰς γνώμας, ἃς αὐτοὶ ἐξήνεγκον τόσον περὶ τῆς κατατρυχούσης ἡμᾶς νόσου, ὅσον καὶ περὶ τῶν μέσων τῆς θεραπείας αὐτῆς, εἰς τὰς γνώμας δ’ αὐτῶν θ’ ἀντιτάξω ἣν ἡ μερὶς ἡμῶν ἔχει γνώμην καὶ θ’ ἀφήσω ἡμᾶς νὰ κρίνητε, τίς εὕρηται ἐν τῷ δικαίῳ. Ἡ γνώμη, Κύριοι, τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ δὲν θὰ μὲ ἀπασχολήσῃ ἐπὶ πολύ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι αὐτὸς ἀπησχόλησε διὰ τῆς ἀγορεύσεώς του καὶ κατεπόνησε τὴν Βουλὴν ἐπὶ δύο ὁλοκλήρους συνεδριάσεις. Ἀλλ’ ἐν τῇ ἀγορεύσει του ταύτῃ πολλὰ μὲν εἶπε περὶ πολλῶν ἄλλων, ἐλάχιστα δὲ περὶ τοῦ ζητήματος, ὅπερ εἶναι νῦν τὸ κύριον ἡμῶν μέλημα. Καὶ ἐγὼ, ὡς καὶ πᾶς τις ἄλλος ἴσως, ἀνέμενον παρ’ αὐτοῦ ν’ ἀναπληρώσῃ τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἐγκαταλίπει ἡ ἔκθεσις τῆς ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ διερμηνευούσης τὰς γνώμας του μειονοψηφίας. Ἐν τῇ ἐκθέσει ἐκείνῃ ἀνεφέρετο ἀποφθεγματικῶς πως μόνον, ὅτι ὁ προκείμενος προϋπολογισμὸς ἐνέχει ἔλλειμμα, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ διαῤῥυθμίσεως τοῦ νομισματικοῦ ζητήματος. Ἀνέμενον λοιπὸν νὰ ἀκούσω τὸν κ. Δηλιγιάννην ἐξηγοῦντα ἐμπεριστατωμένως τὸ ἔλλειμμα καὶ ὑπολογίζοντα αὐτὸ ἐν συνόλῳ κατὰ προσέγγισιν. Ἀνέμενον ν’ ἀκούσω αὐτὸν ὑποδεικνύοντα τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θ’ ἀνεπληροῦτο τὸ ἔλλειμμα, τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θὰ ἐξηρχόμεθα ἐκ τῆς νῦν δεινῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως καὶ θ’ ἀπεσοβοῦμεν τὸν ἐπικρεμάμενον κίνδυνον. Ἀντὶ τούτων ὅλων, τί μᾶς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτής; Μᾶς εἶπε καὶ αὐτὸς ἀποφθεγματικώτερον καὶ βραχυλογώτερον μάλιστα καὶ αὐτῆς τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ μειονοψηφίας του, ὅτι ὁ ὑπὸ συζήτησιν προϋπολογισμὸς θὰ ἔχῃ ἔλλειμμα, χωρὶς ὅμως νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν καθέκαστα αὐτοῦ, χωρὶς νὰ καταδείξῃ, πόθεν θὰ προέλθῃ κυρίως καὶ εἰς πόσα θὰ ἀνέλθῃ αὐτό. Δὲν ἠξεύρω δὲ, Κύριοι, ὁποίαν ἐντύπωσιν ἔκαμεν εἰς ὑμᾶς ὁ τοιοῦτος ἰσχυρισμὸς τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ. Εἰς ἐμὲ ὁμολογῶ, ὅτι ἐφάνη πικρὰ εἰρωνεία νὰ θεωρῇ ἀνεπαρκῆ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1893, τὸν ἀναγράφοντα ὡς ἔσοδα 110 ὅλα ἑκατομμύρια δραχμῶν, αὐτὸς, ὅστις πρὸ ἑνὸς περίπου ἔτους ὑποβάλλων, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, προϋπολογισμὸν διὰ τὸ ἔτος 1892 μὲ ἔσοδα 98 μόλις ἑκατομμυρίων, ἐθεώρει αὐτὸν ἐπαρκῆ, καὶ διεμαρτύρετο κατὰ τῶν ἀνευρισκόντων ἐν αὐτῷ ἔλλειμμα, ὡς συκοφαντούντων δῆθεν οὕτω τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν! Εἶπέ τινα καὶ περὶ νομισματικοῦ ζητήματος, πλὴν καὶ ταῦτα τόσον γενικὰ καὶ ἀόριστα, ὥστε οὐδεὶς, νομίζω, ἐγένετο σοφώτερος ἑαυτοῦ. Ἀφοῦ δὲ οὕτω καθώρισε τὰ αἴτια τοῦ κακοῦ, συνέστησε καὶ τὰ μέσα τῆς θεραπείας καὶ ὑπέδειξεν ὡς τοιαῦτα τὴν ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων ἐξόδων καὶ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς ἐγχωρίας παραγωγῆς. Νομίσας δὲ, ὅτι τοιουτοτρόπως ἔλυσε τὸ ἀπασχολοῦν ἡμᾶς ζήτημα, δὲν ἐδίστασεν ἐν τέλει τοῦ μακροῦ καὶ ἀτελευτήτου λόγου του νὰ δηλώσῃ, ὅτι εἶναι καὶ πάλιν ἕτοιμος, ἂν τὸν καλέσῃ ἡ ἐμπιστοσύνη τοῦ Στέμματος ἢ ἡ ψῆφος τοῦ λαοῦ, νὰ ἀναλάβῃ ἐκ νέου τὸ βάρος τῆς Κυβερνήσεως! Ἀλλὰ, κύριε Βουλευτὰ ἐκ Γόρτυνος, παρῆλθε πλέον ἀνεπιστρεπτεὶ ὁ καιρὸς, καθ’ ὃν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς διεβουκολεῖτο διὰ τοιούτων γενικῶν καὶ ἀορίστων φράσεων. Παρῆλθεν ὁ καιρὸς, καθ’ ὃν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἠρκεῖτο εἰς τὰς κενὰς πάσης ἐννοίας ἐπαγγελίας σας, ὅτι ἐρχόμενος εἰς τὴν Κυβέρνησιν θὰ ἐπράττετε τὰ ἀντίθετα τῶν ὅσα ἔπραττεν ὁ κ. Τρικούπης. Δυστυχῶς ἐκ τῆς πείρας, ἣν ἔλαβεν ἤδη παρ’ ὑμῶν, ἐδιδάχθη, ὅτι δὶς ἐλθὼν εἰς τὰ πράγματα ἐκάμετε ἀκριβῶς ὅ,τι καὶ ὁ κ. Τρικούπης. Μόνον δάνεια μεγάλα ἐξωτερικὰ δὲν συνωμολογήσητε ὑμεῖς, ἀλλ’ ὡς εἴχετε τὴν ἀφέλειαν νὰ τὸ ὁμολογήσητε χθὲς ἀγορεύων, οὐχὶ διότι δὲν ἠθελήσατε, ἀλλὰ διότι δὲν ἠδυνήθητε, διότι τὰ ξένα κεφάλαια ἔμειναν ἀπρόσιτα εἰς ὑμᾶς. Δὲν ἔχετε λοιπὸν κἀνὲν δικαίωμα νὰ ἐπιδεικνύητε τὸ παρελθόν σας ὡς συστατικὸν διὰ τὸ μέλλον. Ἔπρεπε νῦν τοὐλάχιστον ν’ ἀποδείξητε, ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον ἡμεῖς παρεμένομεν ἐνταῦθα πιστοὶ εἰς τὸ καθῆκον, καὶ βῆμα πρὸς βῆμα ἀγωνιζόμενοι πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, σεῖς, ποιούμενος τὰς διατριβὰς ἐν Κηφισίᾳ, ἠσχολεῖσθε περὶ τὴν μελέτην τῆς καταστάσεως ἡμῶν καὶ ἐξεύρετε τὰ μέσα τῆς βελτιώσεως αὐτῆς. Ἔπρεπε νὰ ἔλθητε νῦν καὶ νὰ καταδείξητε ἐν ἀκριβείᾳ ἔνθεν μὲν τὸ ἔλλειμμα, ὅπερ ἐνέχει ὁ προκείμενος προϋπολογισμὸς, ἔνθεν δὲ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θ’ ἀνεπληροῦτο αὐτό. Ἔπρεπε νὰ μὴ ἀρκεσθῆτε μόνον εἰς τὸ νὰ δηλώσητε, ὅτι ἀνάγκη νὰ γείνωσιν οἰκονομίαι ἐν τοῖς ἐξόδοις, ἀλλὰ καὶ νὰ ὑποδείξητε, ποῦ πρέπει νὰ γείνωσι καὶ εἰς πόσον νὰ ἀνέλθωσιν αὗται. Ἔπρεπε νὰ ὑποδείξητε τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θὰ ἐξηρχόμεθα ἐκ τῆς νῦν δυσχεροῦς θέσεως. Ἔπρεπε ν’ ἀποδείξητε, πῶς ἐννοεῖτε ὑμεῖς τὴν λύσιν τοῦ νομισματικοῦ ζητήματος, πῶς δὲ τὴν ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς. Διότι ἄνευ ἀποδείξεως πάντες οἱ ἰσχυρισμοί σας οὗτοι οὐδεμίαν σημασίαν ἔχουσιν, οὐδεμίαν ἐντύπωσιν δύνανται νὰ ἐμποιήσωσι πλέον. Τοσαῦτα μόνον, Κύριοι, εἶχον νὰ εἴπω περὶ τῶν γνωμῶν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Γόρτυνος Βουλευτοῦ ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἀποσχολοῦν ἡμᾶς οἰκονομικὸν ζήτημα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι αὐτὸς ἐν τέλει τῆς ἀγορεύσεώς του εἶπε πολλὰ καὶ περὶ κομμάτων καὶ περὶ Βασιλείας καὶ περὶ λαοῦ. Ἀλλ’ ὡς πρὸς ταῦτα ἴσως παρατηρήσω τινὰ καὶ ἐγὼ ἐν τέλει τῆς ἀγορεύσεώς μου. Νῦν σπεύδω νὰ ἐπιληφθῶ τοῦ ἐλέγχου τοῦ προκειμένου προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν γνωμῶν, ἃς ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως. Θὰ εἰσέλθω εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας τοῦ προϋπολογισμοῦ, θ’ ἀναζητήσω τὸ ἔλλειμμα καὶ ἐν τοῖς ἐσόδοις καὶ ἐν τοῖς ἐξόδοις αὐτοῦ, καὶ ἀφοῦ καθορίσω τοῦτο, θὰ ὑποδείξω τὸν τρόπον, καθ’ ὃν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναπληρωθῇ αὐτὸ καὶ ν’ ἀποκατασταθῇ πλῆρες καὶ εὐρὺ ἰσοζύγιον, ἰσοζύγιον ἐξασφαλίγον τὴν ἀποκατάστασιν τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως καὶ διευκολῦνον τὸ ἔργον τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν ἀνορθώσεως. Ἰσχυριζόμεθα, Κύριοι, καὶ ἡμεῖς, ὡς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος Βουλευτὴς, ὅτι ὁ προκείμενος προϋπολογισμὸς ἐνέχει ἔλλειμμα καὶ ἔλλειμμα μέγα, ἀλλὰ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον ἐρχόμεθα νῦν ν’ ἀποδείξωμεν, ἐλέγχοντες τὸν περὶ οὗ ὁ λόγος προϋπολογισμὸν καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔσοδα καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα αὐτοῦ καὶ καταδεικνύοντες κατὰ τρόπον ἀναμφισβήτητον, πόσον θὰ ὑπολειφθῶσιν αἱ πραγματοποιηθησόμεναι εἰσπράξεις τῶν προϋπολογιζομένων ἐσόδων, πόσον δὲ αἱ πραγματοποιηθησόμεναι δαπάναι θὰ ὑπερβῶσι τὰ προϋπολογιζόμενα ἔξοδα. Καὶ ἐν πρώτοις ἰσχυριζόμεθα, ὅτι αἱ πραγματοποιηθησόμεναι εἰσπράξεις κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1893 θὰ ὑστερήσωσι καθ’ ἑκατομμύρια πολλὰ τῶν προϋπολογιζομένων ἐσόδων. Εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τούτου, Κύριοι, θὰ εἰσέλθω εἰς πολλὰς λεπτομερείας, θ’ ἀναφέρω πολλοὺς ἀριθμοὺς, ἐξετάζων κεφάλαιον πρὸς κεφάλαιον καὶ ἄρθρον πρὸς ἄρθρον τὰ διάφορα ἔσοδα. Ἂν ἀναφέρω ἀριθμόν τινα ἀνακριβῆ, προκαλῶ καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ πάντα ἄλλον ἐκ τῶν φίλων αὐτοῦ, εἰδικώτερον ἀσχοληθέντα περὶ τὰ τοιαῦτα θέματα, νὰ μὲ διαψεύσῃ πάραυτα, καταδεικνύων τὴν δῆθεν ἀνακρίβειαν τῶν ἀριθμῶν, τὸ δῆθεν ἀβάσιμον τῶν ὑπολογισμῶν μου. Ὡς πρὸς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων, Κύριοι, ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠκολούθησεν ἀκριβῶς τὴν αὐτὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν καθ’ ὅλα τὰ προηγούμενα ἔτη, ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἐντεῦθεν, ἠκολούθησε καὶ αὐτὸς καὶ ὁ Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, εἰς προγενεστέρας δὲ ἐποχὰς εἶχον ἀκολουθήσει καὶ ἄλλοι κυβερνῆται τῆς χώρας. Δηλαδὴ καὶ ταύτην τὴν φορὰν ἔθεσεν ὡς βάσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τὰ βεβαιούμενα καὶ ὄχι τὰ πράγματι εἰσπραττόμενα. Καὶ ὅμως εἶναι ἀλήθεια πλέον, τὴν ὁποίαν πάντες ὁμολογοῦμεν τὴν σήμερον καὶ καθ’ ἣν, ἂν εἴχομεν μέχρι τοῦδε τὰ μεγάλα ἐλλείμματα, ὑφ’ ἃ τὰ δημόσια ἡμῶν οἰκονομικὰ περιέστησαν εἰς ὃ σημεῖον εὑρίσκονται νῦν, τὰ ἐλλείμματα ταῦτα ὀφείλονται ἀκριβῶς εἰς τοῦτο, ὅτι ὑπολογίζομεν πάντοτε ἐπὶ τῇ βάσει ἐσόδων βεβαιουμένων, καὶ ὄχι εἰσπραττομένων, ἀφ’ ἑνὸς, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐπὶ τῇ βάσει ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ πραγματοποιήσει ἀποδεικνύονται συνήθως πολὺ ἀνώτερα, καὶ καλύπτονται εἶτα δι’ ἀναπληρωτικῶν καὶ συμπληρωτικῶν πιστώσεων. Τοῦτο κατεῖδε καὶ ἀνωμολόγησε καὶ αὐτὴ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει οὖσα, ὅτε δηλαδὴ ἐπετίθετο ὡς Ἀντιπολίτευσις κατὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892, τὸν ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν Βουλευτὴς ἐκ Γόρτυνος, πρῶτον καὶ κύριον θέμα κατηγορίας ἔχουσα τοῦτο, ὅτι κακῶς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἐκείνῳ τὰ ἔσοδα ὑπελογίζοντο ἐπὶ τῇ βάσει τῶν βεβαιώσεων καὶ ὄχι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσπράξεων, κακῶς δὲν ἀνεγράφοντο πάντα τὰ ἔξοδα, τὰ πραγματοποιηθησόμενα. Ἰδοὺ τί ἔλεγεν ὁ τότε εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ, νῦν δὲ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κ. Σιμόπουλος (ἀναγινώσκει): «Εἰς ὃ σημεῖον εὑρισκόμεθα σήμερον, ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὡς ἀφετηρίαν οὐχὶ τὰς βεβαιώσεις τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἀλλὰ τὰς πραγματικὰς εἰσπράξεις. Οὕτως ὀφείλομεν νῦν νὰ κανονίσωμεν τὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἡμῶν, διότι οὕτω καὶ μόνον δυνάμεθα νὰ ἐμπνεύσωμεν τὴν ἐμπιστοσύνην εἰς πάντα, παρὰ τοῦ ὁποίου θὰ ζητήσωμεν συνδρομὴν, εἰς πάντας, ὅσοι ἐτοποθέτησαν τὴν ἑαυτῶν περιουσίαν εἰς τὰ ἡμέτερα χρεώγραφα. Ἀφοῦ τὸ ὑφιστάμενον νῦν οἰκονομικὸν σύστημα, ὡς ἐκ τῆς κυβερνητικῆς ἀνεπαρκείας, ἐπεσώρευσε λάθη ἐπὶ λαθῶν, πρέπει νὰ ἐγκαινίσωμεν σύστημα νέον οἰκονομικῆς διαχειρίσεως. Πρέπει λοιπὸν ὁ προϋπολογισμὸς νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῶν πράγματι εἰσπραττομένων ἐσόδων καὶ ἐπὶ τῶν πραγματικῶν δαπανῶν.» (Ἀγόρευσις Α. Ν. Σιμοπούλου, συζητουμένου ἐν τῇ Βουλῇ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892, σελ. 148–149). Καὶ εἶναι αὐτὸ, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης, τὸ νέον σύστημα τῆς διαχειρίσεως, τὸ ὁποῖον ἐνεκαινίσατε ὑμεῖς διὰ τῶν προϋπολογισμῶν τοῦ 1892 καὶ 1893; Ἐκαυχήθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι εἶχεν ὡρισμένον οἰκονομικὸν πρόγραμμα, τὸ ὁποῖον ὁ λαὸς ἐψήφισε τὴν 3 Μαΐου, ἐξαποστείλας ἐνταῦθα τὴν μεγάλην αὐτὴν πλειονοψηφίαν, ἥτις τὸν περιστοιχίζει νῦν. Ἀλλ’ ἂν βάσις τοῦ προγράμματος αὐτοῦ ἐκείνου ἦναι ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Σιμοπούλου ὑποδειχθεῖσα, διατὶ δὲν ἐτήρησεν αὐτὴν, κληθεὶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας; Τὴν αὐτὴν παρατήρησιν, Κύριοι, εἶχον ἀπευθύνει καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892. Καὶ τότε ὑπέδειξα, ὅτι ἠθέτουν τὰς ἐπαγγελίας των, μὴ ὑπολογίζοντες τὰ ἔσοδα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν εἰσπράξεων καὶ τὰ ἔξοδα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πραγματοποιουμένων δαπανῶν, μοὶ ἀπήντησαν δὲ, ὅτι δὲν εἶχον τὸν καιρὸν τότε, ἵνα προβῶσιν εἰς τοιαύτας ῥιζικὰς μεταῤῥυθμίσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Καὶ ἐγὼ καὶ πᾶς τις ἄλλος ἐπίστευσε τότε, ὅτι, προκειμένου νὰ συντάξωσι τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1893, δι’ ὃν εἶχον μῆνας πολλοὺς, ἵνα προβῶσιν εἰς πᾶσαν μεταῤῥύθμισιν, θὰ ἐπλήρουν τὰς ἐπαγγελίας των ἐκείνας· ἀλλὰ καὶ νῦν διέψευσαν αὐτὰς οἰκτρῶς, καὶ νῦν μᾶς ὑπέβαλον προϋπολογισμὸν εἰκονικόν· διότι δὲν θὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν βεβαίως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι εἶναι πραγματικὸς καὶ ὄχι εἰκονικὸς ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ ἐπερειδόμενος εἰς τὰς βεβαιώσεις. Δὲν ἠξεύρω, ἂν θὰ θελήσῃ νὰ πληρώσῃ μεθαύριον εἴτε τοὺς πιστωτὰς εἴτε τοὺς δικαιούχους τοῦ Κράτους διὰ βεβαιώσεων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἕκαστος γινώσκει κάλλιστα, εἶναι, ὅτι καὶ ἐκεῖνοι καὶ οὗτοι θ’ ἀπαιτήσωσι καὶ θὰ πληρωθῶσι τοῖς μετρητοῖς, δι’ εἰσπράξεων. Ἂν θέλωμεν, Κύριοι, νὰ ἴδωμεν, ποῦ εὑρισκόμεθα, ἂν θέλωμεν νὰ λάβωμεν ἔννοιάν τινα τοῦ τί εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπράξῃ τὸ Κράτος ἡμῶν, πρέπει ν’ ἀφήσωμεν τέλος πάντων κατὰ μέρος τὰς βεβαιώσεις, καὶ μάλιστα βεβαιώσεις ὅλως ἀβασίμους, καθ’ οὓς ὑπολογισμοὺς κάμνει ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρέπει δὲ νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα πράγματι μέχρι τοῦδε εἰσεπράχθησαν, ἐκ τῶν οὕτω δὲ πραγματοποιηθέντων ἐσόδων κατὰ τὰ τελευταῖα τρία ἔτη νὰ λάβωμεν τὸν μέσον ὅρον καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ νὰ προϋπολογίσωμεν καὶ τὰ ἐν ἔτει 1893 εἰσπραχθησόμενα ἔσοδα. Οὕτω πράττουσιν ὅλα τὰ Κράτη, οὕτω πρέπει νὰ πράξωμεν καὶ ἡμεῖς. Ἀρκετὰ μέχρι τοῦδε ἐπλανήθημεν μὲ τοιούτους σφαλεροὺς ὑπολογισμοὺς, καὶ ἐπεσωρεύσαμεν οὕτως ἐλλείμματα ἐπὶ ἐλλειμμάτων καὶ ἐδημιουργήσαμεν τὴν νῦν ἔκρυθμον κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Εἶναι καιρὸς πλέον νὰ προβῶμεν εἰς ὑπολογισμὸν τῶν ἐσόδων ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πράγματι εἰσπραττομένων· εἶναι καιρὸς νὰ πράξωμεν τοῦτο ἀπὸ τοῦδε, τοῦτο δὲ πράττοντες νῦν, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀκριβῆ ἔννοιαν, κατὰ πόσον θὰ ὑπολειφθῶσι καὶ τὰ κατὰ τὸ ἔτος 1893 πραγματοποιηθησόμενα ἔσοδα τῶν νῦν προϋπολογιζομένων. Συνέταξα, Κύριοι, ἀκριβῆ πίνακα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὰ ἔτη 1889, 1890 καὶ 1891, ἐξ αὐτῶν δὲ τῶν εἰσπραχθέντων λαμβάνων τὸν μέσον ὅρον, ἀποδεικνύω ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ, πόσα εἶναι δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῶσι καὶ κατὰ τὸ παρὸν ἔτος, κατὰ πόσον ἄρα αἱ εἰσπράξεις θὰ ὑπολειφθῶσι τῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένων ἐσόδων. Ἄρχομαι κατὰ σειρὰν ἀπὸ τοῦ πρώτου ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφομένου ἐσόδου ἐκ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Ὡς πρὸς τοῦτο, τὸ 1889 δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν· διότι τότε εἴχομεν καὶ κατωτέρας τινὰς κλάσεις, καταργηθείσας ἀπὸ τοῦ 1890 καὶ ἐντεῦθεν. Θὰ λάβω λοιπὸν δι’ αὐτὸ τὸ ἔσοδον ὑπ’ ὄψιν μόνα τὰ δύο τελευταῖα ἔτη, τὸ 1890 καὶ 1891. Κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ πρώτου τῶν ἐτῶν τούτων εἰσεπράχθησαν ἐκ τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος φόρου ὁμοῦ μετὰ τῶν ποσοστῶν τῆς ὁδοποιΐας 1,560,215· κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ δευτέρου 1,651,819 δρ. Ὁ μέσος ὅρος εἶναι 1,606,017, τῇ προσθήκῃ δὲ τῶν δύο δεκατημορίων, ἅτινα ἐπεβλήθησαν νῦν ἐκ νέου, ἀνέρχεται εἰς 1,944,220. Ὁ προϋπολογισμὸς ὅμως ἀναγράφει ὡς ἔσοδον 2,572,000, ὅ ἐστὶν ἐμφαίνει ἐπὶ πλέον ἀδικαιολόγητον ὅλως διαφορὰν ἐξ 628,780.

§116ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε μίαν παρατήρησιν;

§117ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Παρατηρήσεις ἐπιτρέπω εἰς μόνον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοὺς φίλους του, τοὺς θέλοντας νὰ διαμφισβητήσωσι τὴν ἀκρίβειαν οἱουδήποτε ἀριθμοῦ ἢ ὑπολογισμοῦ μου.

§118ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφοῦ ἐπετρέψατε εἰς τὸν ἀρχηγόν σας κ. Ράλλην...

§119ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς εἴμεθα συνάδελφοι, ἀρχηγοὺς δὲν ἔχομεν.

§120ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σὺ ἔλεγες, ὅτι ἦσο ἀρχηγὸς ἰδικός μου, καὶ τώρα ἀρνεῖσαι ὅτι εἶσαι ἀρχηγός! (γέλωτες).

§121ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι δά· ἦσο σὺ ὁ ἀρχηγός!

§122ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐκ τοῦ φόρου τῶν περιβολίων καὶ βοσκῶν τὸ 1889 εἰσεπράχθησαν ὁμοῦ μετὰ τῶν ποσοστῶν τῆς ὁδοποιΐας 97,686, τὸ 1890 δὲ 96,311, καὶ τὸ 1891 μόλις 80,561. Ὁ μέσος ὅρος εἶναι 91,517 δραχμαί, αἵτινες ὁμοῦ μετὰ τοῦ νῦν ἐπιβληθέντος φόρου ἐπὶ τῶν ἑσπεριδοειδῶν, ἐξ οὗ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐλπίζει νὰ εἰσπράξῃ 35,000, ἀνέρχεται εἰς 131,517. Εἰ καὶ βαίνει δὲ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος ἔσοδον ἐλαττούμενον, ὡς παρατηρεῖτε, οὐδὲν ἧττον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1893 ἐξογκοῦται αὐτὸ παραδόξως πως εἰς 285,620, ἤτοι ἐμφαίνει ἐπὶ πλέον διαφορὰν τοῦ πράγματι εἰσπραχθησομένου ποσοῦ κατὰ 154,620. Ἐκ τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου τὸ 1889 εἰσεπράχθησαν ὁμοῦ μετὰ τῶν ποσοστῶν τῆς ὁδοποιΐας δραχ. 1,119,940, τὸ 1890 δὲ 1,117,170, καὶ τὸ 1891 μόλις 1,058,193. Καὶ ἐπὶ τοῦ φόρου τούτου, εἰ καὶ αἱ εἰσπράξεις βαίνουσι μειούμεναι, οὐδὲν ἧττον ἐγὼ ἀποδέχομαι τὸν μέσον ὅρον τῶν 1,098,408, ὡς εἰσπρακτέον ποσὸν κατὰ τὸ 1893. Ὁ προϋπολογισμὸς ὅμως ἀναγράφει 1,101,000, ἤτοι ἐνέχει ἐπὶ πλέον διαφορὰν ἐκ 2,592. Ἐκ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου τὸ 1889 εἰσεπράχθησαν 1,688,582, ἐννοεῖται ὁμοῦ μετὰ τῶν ποσοστῶν τῆς ὁδοποιΐας· τὸ 1890...

§123ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν περιορίζεσθε εἰς μόνον τὸν μέσον ὅρον τῶν εἰσπράξεων τῶν τελευταίων τριῶν χρήσεων, συντομίας χάριν;

§124ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εὐχαρίστως· ἀρκεῖ μόνον νὰ μὴ ἔχητε ἀμφιβολίαν τινὰ περὶ τῶν ὑπολογισμῶν μου ὡς πρὸς τὸν μέσον ὅρον. Ἐγὼ ἠναγκάσθην νὰ συμπαραλάβω καὶ ἔχω ἐνταῦθα προχείρους τοὺς ἀπολογισμοὺς καὶ τῶν τριῶν τελευταίων χρήσεων, ὅπως, ἂν ἐγερθῇ ἀμφιβολία τις, ἐπιδείξω αὐτοὺς τοὺς ἐπισήμους ἀριθμούς. Ἀφοῦ νῦν θέλετε τὴν συντομίαν, ἀρκοῦμαι εἰς μόνους τοὺς μέσους ὅρους· ἀλλὰ παρακαλῶ, ἂν ἔχητε ἐνδοιασμὸν περί τινος ἐξ αὐτῶν, νὰ μοὶ ἀναφέρητε τοῦτον, ὅπως ἐξελεγχθῇ πάραυτα ἡ ἀκρίβεια... Ἐπὶ τοῦ φόρου λοιπὸν τοῦ οἴνου ὁ μέσος ὅρος τῶν εἰσπράξεων τῶν τριῶν τελευταίων χρήσεων εἶναι 1,466,999 δραχμαί, αἵτινες μὲ τὴν προσθήκην τῶν νῦν ἐκ νέου ἐπιβληθέντων δύο δεκατημορίων ἀνέρχονται εἰς δραχ. 1,790,350, Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὅμως ἀναγράφεται ὡς ἔσοδον 2,393,480, ἤτοι ἔχομεν ἐπὶ πλέον διαφορὰν ἐκ δρ. 603,130. Ἐπὶ τοῦ φόρου τῆς σταφίδος καὶ τῶν σύκων οὐδὲν ἔχω νὰ παρατηρήσω. Ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν διαφόρων προϊόντων, τοῦ εἰσπραττομένου ἐν τοῖς τελωνείοις, ὁ μέσος ὅρος, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν καὶ τῆς φορολογικῆς μεταῤῥυθμίσεως, τῆς ἐπενεχθείσης τὸ προηγούμενον ἔτος, ἀνέρχεται εἰς 101,686, ἀπέναντι δὲ τῶν προϋπολογιζομένων 201,955 ἔχομεν ἐπὶ πλέον διαφορὰν ἐξ 90,269. Ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἑπτανησιακῶν προϊόντων ὁ μέσος ὅρος εἶναι, κατ’ αὐτὴν τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐπὶ μὲν τῶν λοιπῶν προϊόντων δρ. 1,547,725, ἐπὶ δὲ τοῦ ἐλαίου 1,064,512, τὸ ὅλον δραχ. 2,612,327. Ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου, κατὰ τὸν σχετικὸν νόμον περὶ εἰσπράξεως εἰς χρυσὸν, τὰ ⅖ θὰ εἰσπραχθῶσιν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀνερχόμενα εἰς 1,044,890· ἐκ τῶν ὑπολοίπων ⅗, ἤτοι 1,567,347, πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τὸ ⅙, ὅπερ ἀφίεται εἰς τοὺς φορολογουμένους, καὶ ἔχομεν οὕτως ὑπόλοιπον 1,306,123, εἰσπραχθησόμενον εἰς χρυσὸν, ὅπερ ὁμοῦ μετὰ τοῦ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια εἰσπραχθησομένου ποσοῦ ἀνέρχεται εἰς 2,351,013, ἀπέναντι δὲ τῶν προϋπολογιζομένων 2,509,898, ἔχομεν ἐπὶ πλέον διαφορὰν ἐξ 158,885. Ὡς πρὸς τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν ἔχω. Καὶ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν ὁ μέσος ὅρος εἶναι 1,598,985, ἀπέναντι δὲ τῶν προϋπολογιζομένων 2,321,973 ἔχομεν διαφορὰν ἐπὶ πλέον ἐξ 722,988.

§125ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλάβετε ὑπ’ ὄψιν τὴν καθυστέρησιν τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν ἐν Ἀθήναις;

§126ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τῆς καθυστερήσεως ταύτης λαμβανομένης ὑπ’ ὄψιν, δυνατὸν ἡ ἐπὶ πλέον διαφορὰ νὰ περιορισθῇ εἰς 400,000. Μεταβαίνω νῦν εἰς τοὺς φόρους καταναλώσεως. Ἐκ τελωνειακοῦ δασμοῦ εἰσαγωγῆς προϋπολογίζονται κατ’ ἀκολουθίαν αὐξήσεως διαφόρων δασμῶν εἰσπράξεις ἐξ 29,437,000 δραχμῶν, ἀπέναντι τῶν ἐν ἔτει 1891 εἰσπραχθέντων 25,921,000, ὅ ἐστὶν ὑπολογίζεται νὰ εἰσπραχθῶσιν ἐπὶ πλέον νῦν ὑπὲρ τὰ 3,500,000. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι ἡ ἐπὶ πλέον αὕτη διαφορὰ εἶναι ὑπερβολική πως. Ἔχομεν ἤδη τ’ ἀποτελέσματα τοῦ 1892, ἐξ ὧν ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν εἶναι ἡ αὔξησις τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων σχετικὴ πρὸς τὴν αὔξησιν τῶν τελωνειακῶν δασμῶν. Ἔχομεν ὡς ἐκ περισσοῦ τὸ ἀποτέλεσμα τῶν 10 πρώτων ἡμερῶν τοῦ Ἰανουαρίου μηνὸς τοῦ 1893, καθ’ ὅσον τοὐλάχιστον αὐτὸ ἐγένετο ἤδη γνωστὸν, ἐντεῦθεν δὲ πληροφορούμεθα, ὅτι ἀντὶ αὐξήσεως ἐλάττωσις ἐπῆλθεν ἤδη εἰς τὰς τελωνειακὰς εἰσπράξεις, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ αʹ δεκαήμερον τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1892, εἰ καὶ ἐπῆλθεν ἔκτοτε ἡ γνωστὴ ἐπιβάρυνσις τῶν δασμῶν.

§127ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἐλάττωσις ἐπῆλθεν ἕνεκα τῶν ἑορτῶν.

§128ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τὴν δικαιολογίαν ταύτην προέβαλεν ἤδη ἐφημερίς τις, ἀλλὰ πιστεύω μᾶλλον χάριν ἀστεϊσμοῦ, ἀφοῦ, ὡς γνωστὸν, καθ’ ὅλα τὰ ἔτη τὸ πρῶτον δεκαήμερον τοῦ Ἰανουαρίου ἔχει τὰς αὐτὰς ἑορτάς. Λοιπὸν ἐφέτος ἐπῆλθεν ἤδη πράγματι ἐλάττωσις τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων.

§129ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐν παραλληλισμῷ πάντοτε.

§130ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Βεβαίως ἐν παραλληλισμῷ πρὸς τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἐγὼ δὲ νομίζω, ὅτι ἀκριβῶς διὰ τὸ 1893 δὲν πρέπει νὰ ὑπολογίσωμεν μεγάλην αὔξησιν ἐν σχέσει πρὸς τὸ 1891· διότι κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο εἴχομεν ἐσοδείαν ἔκτακτον σχετικῶς ἐν Ἑλλάδι, ἐξ οὗ εὐπορήσας ὁ λαὸς ἠδύνατο τότε νὰ δαπανήσῃ πλείονα. Ἀλλ’ ἐφέτος δὲν προοιωνιζόμεθα τὴν εὐτυχίαν τοῦ 1891, ἐφέτος δὲ ὡς ἐκ περισσοῦ ἔχομεν ὕψωσιν μεγάλην καὶ τῆς συναλλαγματικῆς διαφορᾶς, κατ’ ἀκολουθίαν τῆς ὁποίας ἀδύνατον νὰ μὴ ἐλαττωθῇ καὶ ἡ εἰσαγωγὴ καὶ αἱ ἐξ αὐτῆς εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου· διὸ τὸ ποσὸν τὸ προϋπολογιζόμενον θεωρῶ ὑπερβολικὸν, καὶ ἀποδέχομαι μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ πράγματι εἰσπραχθησομένου ἐπὶ πλέον διαφορὰν ἐξ 1,500,000 δρ. Ὡς πρὸς τὸν φόρον τοῦ καπνοῦ, δὲν ἔχω ἀντίῤῥησιν, διότι ὁμολογῶ καὶ ἐγὼ, ὅτι, κατ’ ἀκολουθίαν τοῦ νέου νόμου, δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ εἰσπραχθῇ τὸ προϋπολογιζόμενον ποσὸν, ἀρκεῖ μόνον ἡ διοίκησις νὰ ἦναι πάντοτε αὐστηρά. Ὡς πρὸς τὰ οἰνοπνευματώδη ποτὰ, ὁ προϋπολογισμὸς ἀναγράφει ἔσοδον ἐκ δρ. 500,000 ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου, ὡς εἶχεν αὐτὸ ἐν ἀρχῇ. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, ὡς γνωστὸν, ἐτροποποιήθη ἀκολούθως, καὶ ἐτροποποιήθη χάριν τῶν παραγωγῶν ἐπὶ ἐλαττώσει τῆς ἐντεῦθεν προσδοκωμένης προσόδου, διὸ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ θεωρηθῇ τὸ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμενον ἔσοδον ὡς ἐνέχον ἐπὶ πλέον διαφορὰν τοῦ πράγματι εἰσπραχθησομένου ἐκ 50,000. Ἐπὶ τῶν τελῶν τοῦ χαρτοσήμου ἀποδέχομαι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμός· ἀλλ’ ἐπὶ τῶν προξενικῶν τελῶν, τῶν προϋπολογιζομένων εἰς δρ. 560,000, ὑπάρχει ἐπὶ πλέον διαφορὰ ἐν σχέσει πρὸς τὸν μέσον ὅρον τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὰ τρία τελευταῖα ἔτη, τὸν ὑπολογιζόμενον εἰς 535,000, ἐξ 25,000.

§131ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὰ περὶ χαρτοσήμου προϋπολογίζονται καὶ διὰ τὸ ἐξωτερικὸν διπλᾶ.

§132ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Τότε ἐκπίπτω αὐτὴν τὴν ἐπὶ πλέον διαφοράν. Ὡς πρὸς τὰ ταχυδρομικὰ τέλη, ὁ μέσος ὅρος εἶναι 1,384,949, ὅστις ὁμοῦ μετὰ τῆς ψηφισθείσης τελευταῖον αὐξήσεως τῶν ταχυδρομικῶν τελῶν διὰ τὴν ἀλλοδαπὴν ἐκ δραχ. 60,000 ἀνέρχεται εἰς 1,444,949, καὶ ἐμφαίνει οὕτω τὸ προϋπολογιζόμενον ποσὸν ἐξ 1,675,000 ἐπὶ πλέον διαφορὰν ἐκ 230,051. Ὡς πρὸς τὰ τηλεγραφικὰ τέλη, ἀποδέχομαι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει ὁ προϋπολογισμός. Ὡς πρὸς τὰ ποινικὰ τέλη καὶ πρόστιμα, ἔχομεν μέσον ὅρον εἰσπράξεως τῶν τελευταίων τριῶν ἐτῶν δραχ. 491,565. Ἀποδέχομαι αὔξησιν μέχρι 500,000, ἀλλ’ ὁ προϋπολογισμὸς ἀναγράφει ὡς ἔσοδον 1,100,000. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ πολὺ καλὴν ἰδέαν περὶ τῆς διοικήσεώς του ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂν νομίζῃ, ὅτι ὑπ’ αὐτὸν θὰ ἐπιδώσωσιν ἐπὶ τοσοῦτον τὰ ἐγκλήματα, ὥστε νὰ ὑπερδιπλασιασθῶσι τὰ ἐντεῦθεν εἰσπραχθησόμενα τέλη καὶ πρόστιμα.

§133ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀναγράφεται πάντοτε οὕτως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ.

§134ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἀφοῦ οὐδέποτε μέχρι τοῦδε εἰσεπράχθη, ἀφοῦ δὲ ὑμεῖς ἐπαγγέλλεσθε σὺν ἄλλοις καὶ τὴν βελτίωσιν τῆς διοικήσεως καὶ τὸν περιορισμὸν τοῦ ἐγκλήματος, ἔπρεπε νὰ μὴ ἀναγράψητε ποσὸν, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε μέχρι τοῦδε εἰσεπράχθη. Ἐπὶ τῶν ποινῶν ἐκ λαθρεμπορίας ὁ μέσος ὅρος τῶν εἰσπράξεων τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν εἶναι 88,022· ἐν τούτοις ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὡς ἔσοδον ἐξ αὐτῶν 120,000, ὅ ἐστὶν ἐπὶ πλέον διαφορὰ 31,978. Καὶ ἐνταῦθα νομίζω, ὅτι δὲν συνιστᾷ τὴν διοίκησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἂν νομίζῃ ὅτι ἐπὶ τῶν ἡμερῶν της θὰ ἐπιδώσῃ ἐπὶ τοσοῦτον τὸ λαθρεμπόριον, ὥστε ν’ αὐξήσωσι τὰ ἐκ τῶν ποινῶν αὐτοῦ τέλη. Ἐπὶ τῶν ποινῶν ἐκ παραβάσεως φορολογικῶν νόμων ὁ μέσος ὅρος τῶν εἰσπράξεων τῆς τελευταίας τριετίας εἶναι 51,700, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὅμως ἀναγράφονται 250,000, ὅ ἐστὶν ἐπὶ πλέον 198,300. Ἐπὶ τῶν ἐσόδων ἐκ καθυστερήσεως δημοσίων ἐσόδων ὁ μέσος ὅρος τῆς εἰσπράξεως τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν εἶναι 769,593, ἐν ᾧ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται 790,000, ὅ ἐστὶν ἐπὶ πλέον 20,407. Ἐπὶ τελῶν ἀγκυροβολίας ἀναγράφονται ὡς ἔσοδα 350,000, ἀλλὰ μετὰ τὴν μεταῤῥύθμισιν, ἣν ἐπήνεγκεν αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ σχετικόν νομοσχέδιον, θὰ ἐπέλθῃ βεβαίως ἐλάττωσις, ἀπέναντι τῆς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν ἐπὶ τοῦ ἀναγραφομένου ἐσόδου ἐπὶ πλέον διαφορὰν ἐξ 100,000.

§135ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι πολὺ μεγαλείτερον τὸ πρόσθετον.

§136ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ποῖον πρόσθετον;

§137Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ προϋπολογισμὸς ἐστηρίχθη ἐπὶ σχεδίου νόμου προηγουμένου.

§138ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νομίζω, ὅτι ἐστηρίζετο ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλήν, τὸ ὁποῖον ἀκολούθως ἐτροποποιήσατε, μετριάζοντες τὰ τέλη. Ἀλλ’ ὅπως σᾶς ἀφαιρέσω ἀπὸ τοῦδε πᾶσαν ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ ἐλλείμματος τῶν ἐσόδων, ἐκπίπτω τὴν ἐπὶ πλέον διαφορὰν τῶν τελῶν ἀγκυροβολίας. Μεταβαίνω νῦν, Κύριοι, εἰς τὰ μονοπώλια. Ἐπὶ τοῦ ἀντιτίμου παιγνιοχάρτων, ἐνῷ ὁ μέσος ὅρος τῶν εἰσπράξεων εἶναι 328,080, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφεται ἔσοδον ἐκ 357,080, ὅ ἐστὶν ἐπὶ πλέον 29,420.

§139Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνα ἠλαττώθησαν.

§140ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἂν παραδέχησθε τὸν καπνόν, παραδέχεσθε καὶ τὸ σιγαρόχαρτον.

§141ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἡνώθη μετὰ τοῦ καπνοῦ.

§142ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ ὁμιλῶ περὶ παιγνιοχάρτων καὶ οὐχὶ περὶ σιγαροχάρτου. Ἐπὶ τῶν πυρείων ὁ μέσος ὅρος τῶν εἰσπράξεων τῶν τελευταίων ἐτῶν εἶναι 795,684· ἀναγράφονται ἐν τούτοις 880,000, ὅ ἐστὶν ἐπὶ πλέον 84,376.

§143ΣΚΟΥΖΕΣ. Διότι κατ’ ἔτος προβαίνει ἡ αὔξησις.

§144ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὐδέποτε ὅμως παρετηρήθησαν τοιαῦτα ἅλματα. Ἐπὶ τοῦ πετρελαίου ὁ μέσος ὅρος τῶν εἰσπράξεων εἶναι 4,438,330.

§145Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν προσεθέσατε τὴν ἐπελθοῦσαν ἤδη αὔξησιν τοῦ δασμοῦ.

§146ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ τὴν προσθέσω, κύριε Πρωθυπουργέ· μὴ βιάζεσθε. Ὁ μέσος ὅρος εἶναι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πρὸ τοῦ 1892 ἰσχύοντος δασμοῦ. Μετὰ τὴν ἐπιγενομένην τὸ παρελθὸν ἔτος αὔξησιν πρέπει εἰς τὸν μέσον ὅρον τῶν ἄλλων ἐτῶν νὰ προσθέσωμεν 753,000. Οὕτω δὲ θὰ ἔχωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου καὶ τῆς αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ ἐν ὅλῳ ἔσοδα εἰσπρακτέα 5,192,270. Ἀλλ’ ὑμεῖς ἀναγράφετε ὡς εἰσπραχθησόμενα 5,633,410, ὅ ἐστὶν ἀναγράφετε ἐπὶ πλέον, ἀδικαιολογήτως κατ’ ἐμέ, 465,200. Ἐπὶ τοῦ ἅλατος ἔχομεν μέσον ὅρον μέχρι τοῦδε εἰσπράξεως 2,231,646, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὅμως ἀναγράφονται ὡς εἰσπραχθησόμενα 2,291,896, ὅ ἐστὶν ἐπὶ πλέον 60,250. Ἐπὶ τῆς ἐπικαρπίας ἀκινήτων ἐθνικῶν κτημάτων ὁ μέσος ὅρος τῶν εἰσπράξεων τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν εἶναι 165,934· ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὅμως ἀναγράφεται ὡς ἔσοδον 237,000, ὅ ἐστὶν ἐπὶ πλέον 61,600. Ἐξ ἐπικαρπίας ἐκκλησιαστικῶν κτημάτων ὁ μέσος ὅρος εἶναι 231,980, ἀλλ’ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται 247,000, ὅ ἐστὶν ἐπὶ πλέον διαφορὰ 15,020. Ἐπὶ τῆς προσόδου τῶν μεταλλείων, λατομείων καὶ ὀρυχείων, τὸ 1889 μετὰ τῆς σμύριδος εἰσεπράχθησαν 525,285, τὸ δὲ 1890 ἄνευ τῆς σμύριδος μόνον δραχ. 100,536, καὶ τὸ 1891 ἐπίσης ἄνευ τῆς σμύριδος 312,257· νῦν ὑπολογίζεται ὡς ἔσοδον ἐκ τῆς σμύριδος 800,000 καὶ 428,000 ἐκ τῶν λοιπῶν. Ἐγὼ ἀποδέχομαι πρὸς στιγμὴν, ὅτι δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῇ τὸ ποσὸν, ὅπερ προϋπολογίζεται ἐκ τῆς σμύριδος, μολονότι πολλοὺς ἔχω λόγους νὰ ἀμφιβάλλω περὶ τούτου· ἀδυνατῶ ὅμως νὰ πιστεύσω, ὅτι θὰ εἰσπραχθῇ τὸ ἕτερον ποσὸν τῶν 428,000, διότι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ μέσου ὅρου τῶν εἰσπράξεων τῶν τελευταίων τριῶν ἐτῶν ἐκ τῶν λοιπῶν ἐσόδων τὸ ἀναγραφόμενον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσὸν ἐμφαίνει ἐπὶ πλέον διαφορὰν ἐκ 228,160. Ἐπὶ τῶν ἐσόδων καταστημάτων καὶ ἔργων συντηρουμένων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου παρατηρεῖται διαφορὰ ἐπὶ πλέον ἐκ 4,000, ἐπὶ δὲ τοῦ ἐνυικίου λουτρῶν ἀναγράφεται ποσὸν ἐπὶ πλέον ἐξ 9,000. Ἐπὶ τῶν δασῶν ἀναγράφεται ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ νέου νομοσχεδίου αὔξησις προσόδων. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ ἠξεύρω κατὰ πόσον καὶ πότε θὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ περὶ δασῶν νομοσχέδιον. Παραδέχομαι ὅμως τὸ ἀναγραφόμενον ποσόν. Ἐπὶ τῶν δεκαετῶν πιστώσεων ἐκ φθαρτῶν κτημάτων ὁ μέσος ὅρος τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν εἶναι 146,180· ἐν τούτοις ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 200,000, ἤτοι ἐπὶ πλέον 53,820. Ἐπὶ τῶν ἐσόδων ἐκ παγίων καὶ προσωρινῶν δόσεων ἐκ γαιῶν καὶ φυτειῶν ὁ μέσος ὅρος, ὁμοῦ μετὰ τῶν ποσοστῶν τῆς ὁδοποιΐας πάντοτε, διότι τώρα συνυπολογίζονται αὐτὰ, εἶναι 961,403· ἐν τούτοις ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγράφονται 2,500,000, ὅ ἐστὶν ὅλως ἀνεξήγητος ἐπὶ πλέον διαφορὰ ἐξ 1,538,597. Ἐπὶ τῶν ἐπιστροφῶν χρημάτων ὁ μέσος ὅρος τῶν εἰσπράξεων εἶναι 127,000, ἐνῷ ἀναγράφονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ 500,000, ἤτοι ἐπὶ πλέον 372,303. Ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων ἐκ καθυστερούντων ἐσόδων παρελθουσῶν χρήσεων ὁμοῦ μετὰ τῶν ποσοστῶν τῆς ὁδοποιΐας, ὁ μέσος ὅρος εἶναι 3,246,669. Προσθέτω εἰς αὐτὰ διὰ καθυστεροῦντα φόρον ἐπιτηδεύματος Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς 1,000,000, καὶ ἔχομεν ἐν συνόλῳ 4,226,669, ἐνῷ ὁ προϋπολογισμὸς ἀναγράφει 4,990,000, ἤτοι ἐνέχει ἐπὶ πλέον διαφορὰν 743,331. Ἔσοδα ὑπὲρ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τοῦ 1888 μέχρι τοῦ 1891 εἰσεπράχθησαν ἐκ τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων καὶ μονῶν 6,860,089, τῶν ὁποίων ὁ μέσος ὅρος ἐτησίως εἶναι 1,715,020, τούτων δὲ ἀφαιρουμένων ἐκ μόνης τῆς εἰσφορᾶς τῶν δήμων, χωρὶς νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὴν εἰσφορὰν τῶν μονῶν, ἔχομεν καὶ πάλιν ἐπὶ πλέον ποσὸν ἀναγραφόμενον ἐν τῷ σχετικῷ ἐσόδῳ τοῦ προϋπολογισμοῦ 1,484,980. Ἀναγράφεται ὡς ἔσοδον ἀκολούθως ἐξ εἰσφορῶν διοικητικῆς ἀστυνομίας ποσὸν ἐξ 1,800,000. Εἰσήλθομεν ἤδη, Κύριοι, ἀπὸ ἡμερῶν εἰς τὸ νέον ἔτος 1893, καὶ ἐν τούτοις ὁ νόμος οὗτος οὔτε ἐφηρμόσθη, οὔτε πρόκειται, καθ’ ὅλα τὰ φαινόμενα, νὰ ἐφαρμοσθῇ τόσον ταχέως. Ὡς φαίνεται, καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπίστευεν, ὅτι θὰ ἐφήρμοζεν αὐτὸν ἐν ἔτει 1893· διότι, ἂν ἐπίστευε τοῦτο, ἤθελεν ἐπιβάλει ἐγκαίρως εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους δήμους τὴν ἀναγραφὴν ἐν τοῖς προϋπολογισμοῖς αὐτῶν τῆς ἀναγκαίας δαπάνης, ἐξ ἧς ἐλπίζει νὰ εἰσπράξῃ 1,800,000. Καθ’ ἃς ὅμως ἔχω πληροφορίας, οὐδὲ εἰς συνεννόησιν κἂν ἦλθε πρὸς τοὺς δήμους περὶ τούτου...

§147ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπ’ ἐναντίας, ἐγένετο ἐγκύκλιος πρὸς τοὺς νομάρχας, δι’ ἧς παραγγέλλονται οἱ νομάρχαι νὰ ὑπομνήσωσι...

§148ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Προχθὲς σᾶς ἀπηύθυναν ἐπερώτησιν, προκειμένου περὶ τοῦ ἀστυνόμου Καρπενησίου. Ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως ἐκείνης ἐπληροφορήθημεν ὅτι, ἐνῷ πρὶν ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος δῆμος εἶχε δαπάνην ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένην, ἐφέτος τὴν διέγραψεν, ὁ δὲ νομάρχης ἐνέκρινε τὸν τοιοῦτον προϋπολογισμὸν τοῦ δήμου Καρπενησίου, ἄνευ τῆς σχετικῆς πιστώσεως διὰ τὴν ἀστυνομίαν. Ἠξεύρω πολὺ καλὰ, ὅτι συνέβη παρόμοιον καὶ εἰς ἄλλους δήμους, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐκαλοῦντο νῦν τὸ πρῶτον ν’ ἀναγράψωσι τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ τὴν ὑπὲρ τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας εἰσφοράν. Λοιπὸν, ἀφοῦ ἤδη ἐψηφίσθησαν οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν δήμων καὶ ἐνεκρίθησαν, διέθεσαν δηλ. τὰ ἔσοδά των διὰ τὰς διαφόρους ἀνάγκας των, εἶναι ἀδύνατον ἐν τῷ μέσῳ τοῦ ἔτους 1893 νὰ ἀναγκάσητε αὐτοὺς, ὅπως συντάξωσι νέον προϋπολογισμὸν καὶ διατάξωσι νῦν ἄλλως πως τὰ ἔξοδά των καὶ ἀναγράψωσι πίστωσιν διὰ τὴν ἀστυνομίαν. Εἰ καὶ ἔχω δὲ τοιούτους λόγους, οὐδὲν ἧττον, ὅπως μὴ ἐγκαταλίπω εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν ὑπολογισμῶν μου, ἀποδέχομαι ὡς πραγματικὴν τὴν εἴσπραξιν τῶν 1,800,000 δραχμῶν.

§149ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Μοὶ ἐπιτρέπετε νὰ σᾶς δώσω ἐξήγησιν περὶ τούτου, διὰ νὰ ἔχητε πληροφορίαν;

§150ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφοῦ παραδέχομαι πρὸς χάριν σας τὸ ἀναγραφόμενον ἔσοδον, τί ἄλλο ἐπιθυμεῖτε;

§151ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Καλῶς· ἀλλὰ μένει ἡ ἐπίκρισις ἡ ἄδικος.

§152ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη μου, ἡ πεποίθησίς μου.

§153ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἥτις ἀντιστρατεύεται πρὸς τὰ πράγματα. Ταῦτα ἔχουσιν ὡς ἑξῆς: Παρηγγέλθησαν οἱ νομάρχαι, ὅπως ἐπιστήσωσι τὴν προσοχὴν τῶν δημάρχων, ὅτι πρέπει ν’ ἀναγράψωσιν εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δήμων τὰ ὀφειλόμενα εἰς τὸ Δημόσιον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ψηφισθέντος νόμου. Μοὶ ἀντιτάσσετε τὸ γεγονὸς τοῦ Καρπενησίου. Ἐκεῖ δὲ ὑπάρχει πίστωσις ἐγγεγραμμένη εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, διότι κατὰ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν δοθεῖσαν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου, δὲν θὰ ὠφείλετο ὑπὸ δήμου ποσόν τι καὶ δὲν θ’ ἀνεγράφετο πίστωσις ἢ ὅταν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῆς συνεισφορᾶς διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν ἤθελε μείνει ἀρκετὸν ποσὸν, ὅπως ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος, ἐν τῷ δήμῳ δ’ ἐκείνῳ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοῦ, τοῦ ἀναγκαιοῦντος διὰ συνεισφορὰν διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, δὲν ἔμενε ποσὸν ἀρκετὸν, ὅπως ἀναγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, βασιζόμενος δὲ ὁ Δήμαρχος ἐπὶ τῆς μὴ ἀναγραφῆς τοῦ ποσοῦ καὶ ἐπὶ τῆς διατάξεως νόμου ψηφισθέντος κατὰ τὸ 1890, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐλλείψει πιστώσεως παύεται ὁ ἀστυνόμος, προέβη εἰς τὴν παῦσιν τοῦ ἀστυνόμου, λόγῳ ἐλλείψεως πιστώσεως. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, εἶναι, ὅτι οἱ δῆμοι ὅλοι ἀνέγραψαν εἰς τοὺς προϋπολογισμούς των τὰ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ψηφισθέντος νόμου κατὰ τὴν πρώτην σύνοδον χρεωστούμενα ποσὰ, ἑπομένως καλῶς ἀνεγράφη ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τὸ ποσὸν, τὸ ὑπὸ τῶν δήμων καταβληθησόμενον διὰ τὴν ἀστυνομίαν.

§154ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀλλ’ ἀφοῦ δῆμοι δευτέρας τάξεως, ὡς ὁ τοῦ Καρπενησίου, ἀδυνατοῦσι νὰ ψηφίσωσι τὴν ἐπιβαλλομένην εἰς αὐτοὺς εἰσφορὰν ὑπὲρ τῆς ἀστυνομίας, τί θέλετε νὰ πράξωσιν ἄλλοι δῆμοι τρίτης τάξεως; Ἢ ἀγνοεῖτε, κ. Ὑπουργὲ, ὅτι τῶν πλείστων δήμων ἐν Ἑλλάδι, καὶ αὐτῶν τῶν πρώτης τάξεως, ἡ κατάστασις εἶναι τοιαύτη, ὥστε ἀδυνατοῦσι νὰ εἰσφέρωσί τι ὑπὲρ τῆς ἀστυνομίας;

§155ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἂν δὲν εἰσπραχθῶσιν αἱ εἰσφοραὶ τῶν δήμων, δὲν θὰ γείνωσι καὶ αἱ σχετικαὶ δαπάναι τῆς ἀστυνομίας, αἱ ἀναγραφόμεναι ἐν τοῖς ἐξόδοις.

§156ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ ἔχητε ὅμως τότε, κύριε Ὑπουργέ, ἔλλειμμα ἐκ 255,600 δρ. ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐνῷ νῦν ἀναγράφετε οἰκονομίαν τοῦ ποσοῦ τούτου ὡς ἐκ τῆς μισθοδοσίας, ἣν θὰ λάβωσιν ἐκ τῶν εἰσφορῶν τῶν δήμων ὑπὲρ τῆς ἀστυνομίας οἱ δι’ αὐτὴν προωρισμένοι ἀξιωματικοί. Ἐξ ὑπερτιμήσεως καὶ νομισματικῆς διαφορᾶς μεταλλικοῦ καὶ συναλλάγματος προϋπολογίζεται ἔσοδον 120,000. Ἐγὼ ὅμως νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ ἀναγραφῇ ἡ ὑπερτίμησις καὶ διαφορὰ αὕτη, ἀφοῦ δὲν ἀναγράφεται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ καὶ ἡ ὑπερτίμησις καὶ διαφορὰ τοῦ μεταλλικοῦ καὶ συναλλάγματος, τοῦ εἰσπραχθησομένου ἐκ τῆς ἐπιβολῆς τῆς εἰς χρυσὸν εἰσπράξεως ἐσόδων τινῶν.

§157Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀναγράφομεν ὅσην ἔχομεν διὰ συναλλάγματος.

§158ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Μήπως καὶ ἐπὶ τῶν εἰς χρυσὸν εἰσπράξεων δὲν ἔχετε τοιαύτην διαφοράν; Ἀτοπώτατα, νομίζω, καὶ διὰ τὸ 1893 ἀναγράφεται ἔσοδον ἐκ δανείου ὁδοποιΐας. Ἐν πρώτοις δὲν πρέπει νὰ ἀναγράφηται, ὡς ἔσοδον τακτικόν, ὅλως διόλου ἔκτακτον ἔσοδον, ὁποῖον εἶναι τὸ ἐκ δανείου. Εἶτα δὲ, ἀφοῦ δὲν ἔχετε πραγματοποιήσει ἀκόμη τὸ δάνειον τοῦτο, δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται ν’ ἀναγράψητε τὸ ἐξ αὐτοῦ ἔσοδον. Τοῦτο τὸ ἀνέπτυξα καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892, καὶ ἄλλοι ἀγορεύσαντες ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τότε ἀπέδειξαν, ὅτι κακῶς, κάκιστα ἀνεγράφη τὸ αὐτὸ ἔσοδον ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ἀπορῶ δὲ, πῶς ὑποπίπτετε νῦν, ὅλως ἀδικαιολογήτως, εἰς τὸ αὐτὸ ἄτοπον, ἀναγκάζοντες καὶ νῦν ἡμᾶς νὰ διαγράψωμεν, ὡς ἐπὶ πλέον, ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ τὸ ἐκ δανείου ὁδοποιΐας 1,000,000. Ὅταν, Κύριοι, ἀφαιρέσωμεν ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ προϋπολογισμοῦ ὅλας αὐτὰς τὰς ἀδικαιολογήτους ἐπὶ πλέον διαφορὰς, θὰ ἴδωμεν, ὅτι τὸ σύνολον αὐτῶν ἐξ 110,491,553 περιορίζεται εἰς μόνον 98,829,546, ἅτινα, εὐτυχεῖς πρέπει νὰ λογίζωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, ἂν εἰσπραχθῶσι πράγματι καὶ αὐτά. Οὕτω μέλλει νὰ προκύψῃ ἐκ μόνων τῶν ἐσόδων ἔλλειμμα περὶ τὰ 11,600,030...

§159ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος εἶχεν εἰπεῖ, ὅτι εἰς τὰς 8 θὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ (πρὸς τὸν κ. Εὐταξίαν). Κύριε Βουλευτὰ, καθὼς γνωρίζετε, ἀπόψε εἶναι ὁ ἀνακτορικὸς χορὸς, καὶ κατὰ συνέπειαν λάβετε τὴν καλωσύνην νὰ ἀναβάλητε διὰ τὴν Δευτέραν τὴν ἐξακολούθησιν τῆς ἀγορεύσεώς σας.

§161ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν ἔχω, κύριε Πρόεδρε.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 8 μ. μ.