1893.01.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 32

τῆς 4 Ἰανουαρίου 1893.

(Δευτέρα).

Ὥρᾳ 6 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνακοινῶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ πρόγραμμα αὐλικόν, διαβιβασθὲν εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, τὴν ἡμέραν τῶν Θεοφανείων, ὥρᾳ 11½ π. μ., αἱ Αὐτῶν Μεγαλειότητες θὰ δεχθῶσι τὰς συγχαρητηρίους εὐχὰς τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς καὶ τῶν κυρίων Βουλευτῶν. Οἱ ἐν Ἀθήναις Ἀμοργῖνοι δι’ ἀναφορᾶς των, φερούσης πολλὰς ὑπογραφὰς, παρακαλοῦσιν, ἵνα ἡ Κυβέρνησις προνοήσῃ περὶ μὴ διακοπῆς τῆς ἀτμοπλοϊκῆς συγκοινωνίας τῆς νήσου Ἀμοργοῦ μετὰ τῶν νήσων Θήρας, Ἴου, Νάξου, Πάρου καὶ Σύρου, ἕνεκα τῆς ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπαλείψεως τῆς χορηγίας πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Ἀτμοπλοΐαν.

§2ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Εἶναι ἀληθὲς, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πανικὸς κατέλαβε τοὺς νησιώτας, καὶ ἰδίως τοὺς πατριώτας μου, εὐθὺς ὡς ἔμαθον ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀνέγραψεν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ποσόν τι πρὸς ἀποζημίωσιν ἀτμοπλοϊκῆς τινος ἑταιρίας διὰ τὴν συγκοινωνίαν τῶν νήσων. Ἐγὼ προσεπάθησα νὰ καθησυχάσω αὐτοὺς, μεταδώσας ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν διεβεβαίωσαν πολλοὺς τῶν κυρίων συναδέλφων, ὅτι ἡ ἀτμοπλοϊκὴ συγκοινωνία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκαταλίπῃ τὰς νήσους· ἀλλὰ οἱ συμπολῖταί μου ἠθέλησαν νὰ ἀποταθῶσι καὶ πρὸς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ἀποστείλῃ τὴν ἀναφορὰν αὐτῶν πρὸς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ὅστις, ὡς διεβεβαίωσεν ἄλλοτε πολλοὺς τῶν Βουλευτῶν, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θέλει λάβει πρόνοιαν, ὅπως μὴ μείνωσιν αἱ νῆσοι ἄνευ συγκοινωνίας.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ Β. Γεννηματᾶς ὑποβάλλει ὑπόμνημα, ἐν ᾧ ἀναπτύσσει διὰ τίνος τρόπου εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσιν 8–10 ἑκατομμύρια ἄνευ φόρων καὶ ζημίας οὐδενὸς τῶν Ἑλλήνων (ἱλαρότης).

§4ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ ὑπόμνημα· ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι ἐκτενὲς, ἂς ἀναγνωσθῇ μόνον τὸ πρῶτον αὐτοῦ μέρος.

§5ΔΡΟΣΙΝΟΣ. Νὰ τυπωθῇ καλλίτερον.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καλλίτερον εἶναι νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἁρμόδιον, ἵνα τὸ μελετήσῃ.

§7Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἂς μείνῃ ἐν τῷ Γραφείῳ τῆς Βουλῆς, ὅπως λάβωσι γνῶσιν ὅσοι θέλουσι.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Γόρτυνος κ. Κορομάντζος ὑποβάλλει ἐγγράφους ἐπερωτήσεις, ἀφορώσας τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Θέλουσιν ἀποσταλῆ εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, ὅπως λάβῃ γνῶσιν καὶ ἀπαντήσῃ ἐπ’ αὐτῶν.

§9ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναγνωσθῶσι.

§10ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς νὰ προσαγάγῃ: «αʹ) Πίνακα, ἐμφαίνοντα τὰ ἐν ἐνεργείᾳ δημοσυντήρητα Ἑλληνικὰ Σχολεῖα καθ’ ἕκαστον τῶν σχολικῶν ἐτῶν 1889 –1890, 1890–1891, 1891–1892 καὶ 1892–1893, τὸν ἀριθμὸν τῶν τάξεων ἑκάστου, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν ἑκάστης τάξεως, ἰδίᾳ δι’ ἑκάστην ἑξαμηνίαν. «βʹ) Ἕτερον πίνακα, ἐμφαίνοντα τὰ κατὰ τὰ αὐτὰ ἔτη ἐν ἐνεργείᾳ δημοσυντήρητα Γυμνάσια, τὸν ἀριθμὸν τῶν τάξεων ἑκάστου καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν ἑκάστης τάξεως, ἰδίᾳ δι’ ἑκάστην ἑξαμηνίαν, καὶ «γʹ) Τρίτον πίνακα, ἐμφαίνοντα τὸν ἀριθμὸν τῶν κατὰ τὰ αὐτὰ ἔτη ἀρχικῶς ἐγγραφέντων εἰς ἑκάστην Σχολὴν τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου φοιτητῶν, τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν ἑκάστῃ ἐπίσης Σχολῇ ἀνανεωσάντων τὴν ἐγγραφήν των, καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν εἰς διδακτορικὰς ἐξετάσεις προσελθόντων ἐν ἑκάστῃ Σχολῇ τελειοφοίτων, ἰδίᾳ δι’ ἑκάστην ἑξαμηνίαν καὶ διὰ τὰς τρεῖς κατηγορίας. «Νοεῖται δ’ ὅτι διὰ τὸ σχολικὸν ἔτος 1892–1893 οἱ ἀνωτέρω πίνακες θέλουσιν ἐμφαίνει μόνον τοὺς κατὰ τὴν αʹ ἑξαμηνίαν ἐγγραφέντας κλπ. μαθητὰς καὶ φοιτητάς.»

§11ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καταθέτω ἐγγράφως τὰς ζητηθείσας πληροφορίας δι’ ἐπερωτήσεως τοῦ ἐκ Λευκάδος ἀξιοτίμου συναδέλφου περὶ δημοσυντηρήτων Γυμνασίων.

§12ΣΕΡΒΟΣ. Μετὰ τὴν κατάθεσιν τῶν πληροφοριῶν αὐτῶν, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ σχετικοῦ νομοσχεδίου διὰ τὴν αὔριον.

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἔλθῃ ἡ σειρὰ τοῦ νομοσχεδίου, τότε νὰ κάμητε τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς.

§14Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ ὀφειλομένου τιμήματος δηλωθεισῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν. Καὶ ἐξ ἐπερωτήσεως γενομένης πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ εἴπω, ὅτι ἠσχολεῖτο ἡ ὑπηρεσία εἰς καταρτισμὸν νομοσχεδίου, ἀφορῶντος εἰς τὴν ταχυτέραν ἐκκαθάρισιν τῶν ὀφειλῶν τῶν ὑπὲρ ὧν ἐξεδόθησαν παραχωρητήρια, διότι, ὡς γινώσκετε, εἶναι ἐκδεδομένα 300,000 παραχωρητήρια, ἐκ τούτων δὲ παρεδόθησαν μόνον 90,000 καὶ ὑπολείπονται πρὸς παράδοσιν 210,000, ὑπολογίζεται δὲ, ἐὰν προοδεύσῃ ἡ ὑπηρεσία ὡς μέχρι τοῦδε, ὅτι θ’ ἀπαιτηθῶσι περὶ τὰ 15 ἔτη, ἵνα γένηται ἡ ἐκκαθάρισις αὕτη· διὰ τοῦτο συνετάχθη σχέδιον, καθ’ ὃ, ἀντὶ τοῦ μέχρι τοῦδε κρατοῦντος συστήματος, παρέχεται εἰς τοὺς ἐφόρους ἐπιχορήγησίς τις κατὰ λόγον τῶν ἐκδεδομένων παραχωρητηρίων, τουτέστι πρὸς 25–30 λεπτὰ δι’ ἑκάστην ἐκκαθάρισιν, ἐπιτρεπομένου εἰς αὐτοὺς νὰ προσλαμβάνωσι προσωπικὸν τῆς ἰδίας αὑτῶν ἐκλογῆς, ἀποζημιοῦντες αὐτὸ διὰ τοῦ ἐπιχορηγήματος τούτου.

§15ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἐπιχορήγησις αὕτη παρέχεται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου;

§16Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ταῦτα δίδει τὸ Δημόσιον· ἀφ’ ἑτέρου καταργοῦνται αἱ θέσεις τῶν ὑπαλλήλων τῶν διαρκῶν, οἵτινες μέχρι τοῦδε ἠσχολοῦντο εἰς τὰ τῆς ἐκκαθαρίσεως, καὶ τὸ ἔξοδον ὑπολογίζεται, ὅτι θὰ ἦναι περίπου τὸ αὐτὸ, ἴσως ὀλίγῳ βαρύτερον κατὰ τὸ νομοσχέδιον, διότι ὑποτίθεται, ὅτι ἐντὸς τριῶν ἐτῶν θέλει διεξαχθῆ ἡ ὑπηρεσία, ἥτις ἄλλως ἤθελε διεξαχθῆ ἐντὸς 15 ἐτῶν· ἐτησίως δὲ μόνον θὰ ἦναι τὸ ἔξοδον ὀλίγῳ βαρύτερον, τουτέστιν ἡ οἰκονομία ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν θέσεων εἶναι 14 χιλιάδων δραχμῶν, ὑπολογίζεται δὲ, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ δαπανῶνται εἰς τὰς ἐπιχορηγήσεις ταύτας περὶ τὰς 18 χιλιάδας δραχμῶν.

§17Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Δὲν θὰ ἐπαρκέσουν.

§18Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον δὲν καθορίζει τὸ ἐν συνόλῳ ποσὸν, τὸ νομοσχέδιον καθορίζει τὴν ἀναλογίαν ἐπὶ ἑκάστης ἐκκαθαρίσεως· 25–30 λεπτὰ δίδονται ὡς ἐπιχορήγησις εἰς τοὺς ἐφόρους δι’ ἑκάστην ἐκκαθάρισιν, τὸ ποσὸν δὲ τῶν ἐτησίων ἐπιχορηγήσεων ἐξ ὑπολογισμοῦ καθορίζεται εἰς 18 χιλιάδας δραχμῶν, ἐνῷ τὰ σήμερον πληρονόμενα εἰς τοὺς ὑπαλλήλους εἶναι 14 χιλιάδες δραχμῶν, ἀλλ’ αἱ 14 αὗται χιλιάδες θὰ ἐπληρόνοντο ἐπὶ 15 ἔτη, ἐνῷ αἱ 18 χιλιάδες θὰ πληρωθῶσιν, ὡς ἐλπίζεται, ἐπὶ τρία περίπου ἔτη. Διατηρεῖται δὲ μόνον τὸ προσωπικὸν τὸ ἔκτακτον, τὸ κατὰ νόμον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἀσχολούμενον εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκκαθαρίσεων, τὸ δὲ ἄλλο ὅλον, τὸ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, καταργεῖται. Προσέτι προτείνονται καὶ μεταῤῥυθμίσεις τινὲς, ἀφορῶσαι εἰς τὴν ἁπλοποίησιν τῆς ἐκκαθαρίσεως περὶ τὸν τρόπον τοῦ καταλογισμοῦ τῶν προσωρινῶν δόσεων. Ἤδη αἱ προσωριναὶ δόσεις, ἐφ’ ὅσον ἀνάγονται εἰς χρεωλύσια καὶ καθυστεροῦσι, διαγράφονται ἐκ τῶν βιβλίων τῶν προσωρινῶν δόσεων, καὶ περιλαμβάνονται εἰς τὴν παγίαν δόσιν· ἐκ τούτου ἐπέρχεται μεγίστη βραδύτης, διότι ὁ καταλογισμὸς εἰς τὰς παγίας δόσεις διὰ διαγραφῆς ἐκ τῶν προσωρινῶν δόσεων τοῦ ποσοῦ τοῦ ἀναγομένου εἰς τὸ χρεωλύσιον ἀπαιτεῖ πολλὴν ἐργασίαν. Παραδεχόμεθα ἑπομένως ἄλλο σύστημα, καθ’ ὃ ἡ ὅλη καθυστεροῦσα δόσις, ἡ βεβαιωθεῖσα ὡς προσωρινὴ, δὲν μεταβάλλει καταλογισμὸν, ἀποδίδεται δὲ κατὰ σύστημα ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὁριζόμενον καὶ μὴ ἀπαιτοῦν ἐγγραφήν τινα ἢ διαγραφήν. Ἡ ἁπλοποίησις αὕτη θέλει συντελέσει πρὸς τῇ ἐπὶ ἐπιχορηγήσει ἐργολαβικῇ διεξαγωγῇ τῆς ἐκκαθαρίσεως εἰς τὴν ταχίστην διεκπεραίωσιν τοῦ ἔργου. Μετὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶχεν ὑποβληθῆ καὶ πίναξ, περιλαμβάνων προσωρινὴν κατάστασιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1891 μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου· ἤδη δυνάμεθα νὰ δώσωμεν τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμόν, διότι ἔχομεν καὶ τ’ ἀποτελέσματα τοῦ Ὀκτωβρίου, ἑπομένως ὑποβάλλω ἔντυπον τὸν προσωρινὸν ἀπολογισμὸν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1891.

§19ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ κατάστασις τοῦ Ὀκτωβρίου διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1892 δὲν εἶναι ἑτοίμη;

§20Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ αὐτὴ δημοσιεύεται· δὲν ἦτο ὅμως ἀνάγκη νὰ ὑποβάλω αὐτὴν εἰς τὴν Βουλήν, διότι καταχωρίζεται ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως».

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθὲν νομοσχέδιον θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὄρα Παράρτημα, ἀριθ. 116).

§22ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ ἀφομοιώσεως κατὰ τὸ ποσὸν τῶν εἰσπραττομένων φόρων εἰς τὸ τελωνεῖον Καλαμῶν πρὸς τοὺς τοῦ ὑποτελωνείου Μεσσήνης πρὸς ἐκτέλεσιν ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν τῇ κοιλάδι Παμίσου. Ἕτερον νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 30 Δεκεμβρίου 1890 ΑΩΟΘʹ νόμου, τοῦ καταργήσαντος τὸν ἀπὸ 19 Φεβρουαρίου 1881 ϠΙʹ νόμον περὶ συμπληρώσεως τοῦ ἄρθρ. 15 τοῦ ἀστικοῦ νόμου. Καὶ ἕτερον περὶ καταργήσεως τοῦ ἀπὸ 31 Δεκεμβρίου 1890 ΑΩΟΕʹ νόμου, τοῦ καταργήσαντος τὸν ἀπὸ 27 Μαΐου 1889 ΑΨΛΔʹ νόμον περὶ παραρτημάτων τῶν ἐκλογικῶν καταλόγων. Ὁ ἐκ Καλαμῶν κ. Βουλευτὴς ἐζήτησεν, ὅπως πληροφορήσω τὴν Βουλήν, διατὶ μέχρι σήμερον δὲν ἐψηφίσθησαν οἱ προϋπολογισμοὶ τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν. Περὶ τούτου εἶχεν ἀποσταλῆ τηλεγράφημα ἐκ Καλαμῶν, διὰ τοῦ ὁποίου πολῖταί τινες παρεπονοῦντο, ὅτι κατὰ διαταγὴν τοῦ Νομάρχου εἶχεν ἀναβληθῆ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀμέσως τότε ἐτηλεγράφησα πρὸς τὸν Νομάρχην ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Λάβετε γνῶσιν χθεσινοῦ τηλεγραφήματος αὐτόθεν, ἀπευθυνομένου καὶ ἡμῖν ὑπὸ ἐνίων δημοτικῶν συμβούλων Καλαμῶν, καταγγελλόντων ὑμᾶς, οἰκεῖον Δήμαρχον καὶ Πρόεδρον τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἐπὶ παρανόμοις ἐνεργείαις, προκειμένου λόγου περὶ δημοτικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπιόντος 1893. Ἀπαντήσατε πάραυτα, τί συμβαίνει, τηλεγραφικῶς καὶ διὰ ταχυδρομείου, ἀναφέροντες συνάμα διατὶ δὲν ἐψηφίσθη καὶ δὲν ἐνεκρίθη ἐφετεινὸς προϋπολογισμὸς τοῦ αὐτοῦ δήμου.» Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο φέρει ἡμερομηνίαν 20 Ὀκτωβρίου. Ἀπαντῶν ὁ Νομάρχης εἰς τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ, δικαιολογεῖ τὴν ἐνέργειάν του, ἀντιτάσσων ὅσα θέλετε ἀναγνώσει ἐν τῷ τηλεγραφήματι, ὅπερ ὑπεβλήθη παρ’ αὐτοῦ τῷ Ὑπουργείῳ εἰς ἀπάντησιν τοῦ τηλεγραφήματος, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσα ὑμῖν. Ὁ Νομάρχης μεταξὺ ἄλλων ἐδικαιολογεῖτο, λέγων, ὅτι, ἀπουσιάζοντος τοῦ Δημάρχου προσωρινῶς, ὁ Πάρεδρος δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν, ἵνα ποιήσηται εἰσήγησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἐπέτρεψεν ἀναβολὴν δεκαήμερον πρὸς συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Εἰς ταῦτα ἀπήντησα τηλεγραφικῶς· ἔλεγον δὲ μεταξὺ ἄλλων (ἀναγινώσκει): «Ἐπανελθόντος ἤδη, ὡς πιστεύομεν, Δημάρχου αὐτόσε, ἀπαιτοῦμεν, ὅπως καὶ Δήμαρχος καὶ Δημοτικὸν Συμβούλιον προβῶσιν ἀμέσως εἰς ἐκτέλεσιν ὑμετέρων διαταγῶν δι’ ἐπιψήφισιν προϋπολογισμοῦ 1892 καὶ 1893, καθόσον δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνεχθῶμεν ὅπως ἡ διοίκησις τοῦ δήμου Καλαμῶν ἐξακολουθήσῃ ἐξασκουμένη ἄνευ προϋπολογισμοῦ. Ἀπαιτοῦμεν ἄμεσον παῦσιν τῆς ἐκνόμου ταύτης καταστάσεως, καὶ παραγγέλλομεν, ὅπως διὰ πᾶσαν ἀδικαιολόγητον παράλειψιν καὶ ἀπουσίαν ἐνασκήσητε ἀσυγκαταβάτως κατὰ παραιτίων πειθαρχικὰ μέτρα, καὶ παρακαλοῦμεν ν’ ἀναφέρητε περὶ ἐνεργηθέντων.» Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο φέρει ἡμερομηνίαν 23 Ὀκτωβρίου 1892. Ἐν τούτοις ὑπεβλήθη ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, καὶ ἀμέσως ἐτηλεγράφησα εἰς τὸν Νομάρχην, ὅπως δώσῃ πληροφορίας (ἀναγινώσκει): «Τηλεγραφήσατε ἡμῖν πάραυτα, μετὰ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 25119 τηλεγραφικὴν διαταγήν, ἂν ἐψηφίσθη καὶ ἐνεκρίθη ἤδη ὁ δι’ ἐπιὸν ἔτος 1893 προϋπολογισμὸς ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ δήμου Καλαμῶν· ἂν δὲ τοὐναντίον, τίνες εἰσὶν οἱ λόγοι τῆς βραδύτητος. Τηλεγραφήσατε ὡσαύτως ἐν τίνι στάσει διατελεῖ ἐργασία περὶ ψηφίσεως καὶ ἐγκρίσεως προϋπολογισμῶν τῶν λοιπῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν.» Εἰς ταῦτα ὁ Νομάρχης ἀπήντησεν, ὅτι ὑπεβλήθησαν καὶ ἐνεκρίθησαν οἱ πλεῖστοι τῶν προϋπολογισμῶν τῆς ἐπαρχίας, καὶ ὅτι δύο μόνοι προϋπολογισμοὶ δὲν ὑπεβλήθησαν, οἱ τῶν δήμων Καλαμῶν καὶ Ἰθώμης, πρὸς ταχίστην ψήφισιν τῶν ὁποίων ἐλήφθησαν πάντα τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἐπιτρεπόμενα μέτρα. Δὲν ἠρκέσθην ὅμως εἰς ταῦτα, ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἔπεμψα πρὸς τὸν Νομάρχην τηλεγράφημα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν μετὰ τὰς τελευταίας διαταγὰς ὑμῶν πρὸς οἰκείας δημοτικὰς ἀρχὰς Καλαμῶν καὶ Ἰθώμης ἀναβάλωσιν αὖθις ἀδικαιολογήτως ψήφισιν προϋπολογισμῶν, τιμωρήσατε κατὰ καθῆκον τοὺς παραιτίους τῆς καταστάσεως ταύτης διὰ τῶν ἐπιτρεπομένων ὑμῖν ὑπὸ νόμων πειθαρχικῶν μέτρων, καὶ ἀναφέρετε τηλεγραφικῶς.» Ἀπάντησιν εἰς τὸ τηλεγράφημα τοῦτο μέχρι τοῦδε δὲν ἔλαβον. Καταθέτω ἅπαντα τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ὅπως λάβητε γνῶσιν. Ἐπίσης καταθέτω τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ἐπερώτησιν ἑνὸς τῶν Βουλευτῶν Γόρτυνος, ὅστις ἐπηρώτησεν ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ἐπαύθη ὁ δημοτικὸς εἰσπράκτωρ τοῦ δήμου Λεβαδέων καὶ διὰ ποῖον λόγον, καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὰ πρωτόκολλα τῆς ἐξελέγξεως τοῦ ταμείου αὐτοῦ καὶ τῆς ἐν γένει διαχειρίσεώς του.» Ὑποβάλλω πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, καὶ εἶμαι ἕτοιμος νὰ δώσω πληροφορίας εἰς τὸν κ. Βουλευτήν, ἐὰν, ἀφοῦ λάβῃ γνῶσιν τῶν ἐγγράφων, ζητήσῃ τοιαύτας. Ἐζητήθη παρὰ τινος τῶν κκ. Βουλευτῶν ἡ ὑποβολὴ τῶν ἐκθέσεων τοῦ Ἄγγλου μηχανικοῦ, ὅσον ἀφορᾷ τὴν προέκτασιν τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Αἱ ἐκθέσεις αὗται ὑπεβλήθησαν τῷ Ὑπουργείῳ, εἶναι δὲ τρεῖς. Τὰς ἐκθέσεις ταύτας ἀνεκοίνωσα εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἠσχολήθησαν περὶ τοῦ ἔργου αὐτοῦ, τοιοῦτοι δὲ εἶναι ὁ κ. Γκοτλὰν, ὁ ὁποῖος ἐξήλεγξε καὶ ἐνέκρινε τὰ σχέδια, καὶ ὁ ὁποῖος καὶ ἐπεστάτησεν ἐπί τινα χρόνον εἰς τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν, ὁ κ. Γαζῆς καὶ ὁ κ. Ἀργυρόπουλος, οἱ μηχανικοὶ οἱ ἐπιστατήσαντες εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων. Οἱ τρεῖς οὗτοι μηχανικοὶ ὑπέβαλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἔκθεσιν, διὰ τῆς ὁποίας ἀπαντῶσιν εἰς τὰ διάφορα κεφάλαια τῶν τριῶν ἐκθέσεων τοῦ Ἄγγλου μηχανικοῦ. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τάς τε ἐκθέσεις τοῦ Ἄγγλου μηχανικοῦ καὶ ἐκείνας τῶν τριῶν μηχανικῶν, παρακαλῶ δὲ, ὅπως τυπωθῶσι διαταγῇ τοῦ Προεδρείου καὶ διανεμηθῶσι.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τά τε νομοσχέδια καὶ αἱ ἐκθέσεις αὗται θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 117–120).

§24ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν). Εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πυλίας, καταθέτω τηλεγράφημα λεπτομερὲς περὶ τῶν λαβόντων χώραν ἐν Πύλῳ ὑπὸ τῶν εὐζώνων στρατιωτῶν. Τὸ τηλεγράφημα προέρχεται ἐκ τοῦ ὑπομοιράρχου, ὅστις ἔλαβε μέρος ἐνεργὸν καὶ ἐπέφερε τὴν τάξιν. Τὰ πράγματα δὲν εἶναι ὅπως τὸ κατ’ ἀρχὰς παρεστάθησαν, ἀλλὰ πολὺ ἁπλούστερα· ἐν τούτοις ἐλήφθησαν τὰ κατάλληλα μέτρα, ὅπως μὴ ἐπαναληφθῶσι καὶ ὅπως τιμωρηθῶσιν οἱ πρωταίτιοι τῶν σκηνῶν.

§25ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίας σπουδαιότητος εἶναι ὁπωσδήποτε;

§26ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐπῆλθον διαπληκτισμοὶ μεταξὺ στρατιωτῶν καὶ πολιτῶν ἄνευ ἀποτελεσμάτων.

§27ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τραυματισμοί, ζημίαι ὑλικαί;

§28ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Τίποτε ἀπ’ αὐτά. Ἐπίσης καταθέτω τὴν κατάστασιν, ἣν ἐζήτησεν ὁ ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς κ. Βουλευτής, περὶ τῶν ἀξιωματικῶν τῶν ὑπαρχόντων κατὰ βαθμὸν καὶ κατὰ σῶμα καὶ περὶ δυνάμεως τῆς πρεπούσης κατὰ τὸν ἐν ἰσχύϊ ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ. Παρακαλῶ δὲ νὰ τυπωθῇ αὕτη.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 121).

§30ΣΑΚΚΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ τηλεγράφημα τοῦ ὑπομοιράρχου Πυλίας.

§31ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Πρώτην ἔτους τρεῖς εὔζωνοι ἐνταῦθα λόχου χαρτοπαίζοντες ἐπὶ γλυκυσμάτων μετά τινος ζαχαροπλάστου, ὀνόματι Δημητρίου Μιστριώτου, ἦλθον εἰς ἔριδα πρὸς αὐτὸν, ἐπιμένοντα νὰ δώσῃ αὐτοῖς γλυκύσματα ἀντὶ κερδηθέντων ὑπ’ αὐτῶν 35 μόνον λεπτῶν. Εἷς τῶν εὐζώνων ἐῤῥάπισε τοῦτον· ἕτερος πολίτης, ὀνόματι Ντῖνος Κουραμπανᾶς, ἐπιτιμήσας εὐζώνους διὰ συμπεριφοράν των καὶ ἀπειλήσας αὐτοὺς, ἐνεκλείσθη ἐντὸς παρακειμένου παντοπωλείου ἀδελφοῦ του ὑπὸ εὐζώνων, ἐπιτεθέντων κατ’ αὐτοῦ. Ἐκ περιεργείας συνέῤῥευσαν πολλοὶ πολῖται πέριξ εὐζώνων, καὶ τότε οἱ ἐν τοῖς καφφενείοις παρευρισκόμενοι εὔζωνοι, τριάκοντα περίπου τὸν ἀριθμὸν, ἐν εὐθυμίᾳ ὡς ἐκ τῆς ἡμέρας διατελοῦντες, καὶ ὑποθέσαντες, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ κτυπηθῶσι συνάδελφοί των, ἐπετέθησαν κατὰ τῶν πολιτῶν, καὶ ξιφουλκήσαντες, ἐπιπολαίως ἤκισάν τινας διὰ πλευρῶν ξιφολογχῶν των. «Πληροφορηθεὶς διατρέχοντα, ἔσπευσα ὑποφαινόμενος πάραυτα, ἀπέστειλα εὐζώνους στρατῶνάς των. «Οὐδεὶς ἐκτυπήθη σοβαρῶς. Ἐν τούτοις τινὲς, ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως πολὺ πιθανὸν ὁρμώμενοι, ἴσως παρεμόρφωσαν πράγματα, τηλεγραφήσαντες ἐφημερίδας. «Ἀνέφερον τηλεγραφικῶς γεγονὸς ἀμέσως Μοιραρχίαν, μὴ νομίσας, ὅτι ἤθελε παρασταθῆ ὡς σπουδαῖον, γεγονὸς τυχαῖον ὡς ἐκ τῆς ἡμέρας, ὅπως ἀναφέρω καὶ σεβαστῷ Ὑπουργείῳ. Ἐπελήφθην δὲ καὶ ἀνακρίσεων, καὶ αὔριον ὑποβάλλω καὶ ἔκθεσίν μου Μοιραρχίᾳ. «Ἐπὶ ὑπ’ ἀριθ. 19 τηλεγρ. διαταγῆς σας. «Ὑπομοίραρχος Πυλίας «Μιχαλοπετράκος».

§32ΣΑΚΚΗΣ. Βεβαίως, κύριοι Βουλευταὶ, δὲν ἤθελε χαρακτηρισθῇ σπουδαῖον τὸ γεγονὸς τοῦτο, ἐὰν παρόμοια γεγονότα δὲν ἐθεωροῦντο ὡς διασαλεύοντα τὴν δημοσίαν τάξιν· μάλιστα τὸ γεγονὸς τοῦτο μοὶ ἀναμιμνήσκει παρεκτροπὴν τινα, γενομένην ἄλλοτε ὑπὸ δύο ἢ τριῶν στρατιωτῶν πρὸ τῆς θύρας τῆς οἰκίας αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ καθ’ ἑνὸς τῶν ὑπηρετῶν αὐτοῦ, ὡς δ’ ἐνθυμοῦμαι, τοῦτο ἐθεωρήθη ἔγκλημα καθοσιώσεως καὶ ἀμείλικτος ἐπῆλθεν ἡ τιμωρία τῶν παρεκτραπέντων στρατιωτῶν· σήμερον ὅμως δὲν βλέπω διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην, ἔχουσαν ὄντως σοβαρώτερον χαρακτῆρα, συγκινούμενον τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν καὶ Ὑπουργὸν τότε τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ τοῦτο, διότι ἡ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὑπὸ δύο ἢ τριῶν στρατιωτῶν, ἐν μέθῃ διατελούντων, τολμηθεῖσα βεβήλωσις, ἵνα εἴπω οὕτω, κατὰ τῆς οἰκίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἢ μᾶλλον κατὰ τοῦ μαγείρου του ἢ τοῦ ὑπηρέτου του, δὲν δύναται νὰ συγκριθῇ μὲ τὸν τραυματισμὸν 25 ἢ 30 ἡσύχων πολιτῶν καὶ τὴν ἀναστάτωσιν ὁλοκλήρου πόλεως. Δὲν μοὶ φαίνεται λοιπὸν παράδοξον, ἂν ἡ πρᾶξις αὕτη, ἣν οἱ εὔζωνοι διέπραξαν ἐν Πύλῳ κατὰ ἀθώων πολιτῶν, δὲν ἔχῃ τὴν σημασίαν ἐκείνην, καὶ θὰ θεωρηθῇ ἴσως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς μὴ σπουδαῖον γεγονὸς, καὶ οἱ δράσται θὰ τιμωρηθῶσιν ἴσως παρὰ τῶν ἁρμοδίων δι’ ἁπλῆς κρατήσεως. Ὅτι δὲ δὲν εἶναι σπουδαῖον γεγονὸς, τὸ λέγει καὶ ὁ κ. ὑπομοίραρχος. Ἀλλὰ διατὶ θέλει νὰ παραστήσῃ τοῦτο ὑπὸ τοιαύτην μορφήν; Διότι, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἠθέλησε νὰ μειώσῃ τὴν ἐντύπωσιν, ἡ ὁποία τυχὸν ἐγεννήθη ἐκ τῆς ἀφηγήσεως τῶν γεγονότων ἐκείνων παρὰ τῶν ἀνταποκριτῶν τῶν ἐφημερίδων ἢ τῶν ἰδιωτῶν. Ἐγὼ ὅμως ἐξακολουθῶ νὰ ἐπιμένω, λέγων, ὅτι τὰ τηλεγραφηθέντα δὲν παριστῶσιν ἀκριβῶς ὅσα ἔλαβον χώραν, ἀλλ’ ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶναι ἔτι σοβαρώτερον, καὶ δὲν ἔχει ἀφορμὴν τὴν ὑπὸ τοῦ κυρίου ὑπομοιράρχου ἐκτιθεμένην ἐν τῷ τηλεγραφήματι αἰτίαν, ἀλλ’ ἔχει σπουδαιοτέραν ἀφορμήν. Ἰδοὺ δὲ αὕτη. Ὁ λόχος ἐκεῖνος πρὸ μηνός, νομίζω, ἐπρόκειτο νὰ μετατεθῇ ἐκ Πύλου εἰς Τρίπολιν, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρω διὰ ποίους λόγους ἀνεκλήθη ἡ μετάθεσις· οἱ εὔζωνοι, οἱ ὁποῖοι κατάγονται ἐκ τῶν μερῶν τῆς Τριπόλεως ἢ τῆς Γορτυνίας ἢ ἐξ ἄλλων πλησίον τῆς Τριπόλεως μερῶν, βαρέως ἔφερον τοῦτο, ἤθελον δὲ νὰ εὕρωσιν ἀφορμήν, ὅπως προκαλέσωσι τὴν ἐκεῖθεν μετάθεσίν των· ἡ ἀφορμὴ αὕτη τοῖς ἐπαρουσιάσθη κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς πρώτης τοῦ ἔτους, καὶ ἐνόμισαν πρόσφορον τὴν στιγμὴν νὰ ἐπωφεληθῶσιν ἐξ αὐτῆς. Ὁ κ. ὑπομοίραρχος, ἀφηγούμενος τὰ πράγματα, δὲν παραλείπει ἐντελῶς νὰ δηλώσῃ τὴν αἰτίαν, καὶ τοῦτο ἐξάγεται ἐκ τῆς ἀφηγήσεως τῆς πράξεως, ἡ ὁποία ἐκτίθεται ἀκριβῶς ὡς ἔλαβε χώραν· μόνον ἠθέλησε νὰ ἀποκρύψῃ τὴν σοβαρότητα τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι οἱ εὔζωνοι ἐπετέθησαν κατὰ τῶν πολιτῶν, ὄχι διότι ἐτόλμησεν εἷς ζαχαροπλάστης νὰ προσενεχθῇ ἀπρεπῶς πρὸς ἕνα τῶν εὐζώνων, — τὸ πρᾶγμα δὲν θὰ ἐλάμβανε βεβαίως τὴν σοβαρότητα, τὴν ὁποίαν ἔλαβε κατόπιν, ἐὰν αὕτη μόνη ἦτο ἡ αἰτία, — ἀλλ’ ἐπετέθησαν κατὰ τῶν πολιτῶν διὰ νὰ πραγματοποιήσωσι τὸν σκοπὸν, ὃν προηγουμένως ἐξέθηκα, καὶ εὑρόντες τὴν στιγμὴν εὔθετον, κατῆλθον ἐκ τοῦ φρουρίου καὶ ἐπετέθησαν ἀδιακρίτως κατὰ τῶν πολιτῶν· καὶ ἐβλέπετε τὴν στιγμὴν ἐκείνην τὴν πλατεῖαν τῆς Πύλου μεταβεβλημένην εἰς πεδίον μάχης ἐπὶ ὥρας· λίθους, ξύλα καὶ ὅ,τι ἄλλο εὕρισκον ἐμπρός των τὰ ἔῤῥιπτον κατὰ τῶν πολιτῶν καὶ τῶν καταστημάτων· τὸ κατάστημα τοῦ φαρμακοποιοῦ κ. Τσικλητήρα, τοῦ καὶ ἀστυνόμου, μετεβλήθη σχεδὸν εἰς ἐρείπια, διότι δ’ ἐτόλμησεν οὗτος νὰ κάμῃ παρατήρησίν τινα εἰς τοὺς εὐζώνους, ἐτραυματίσθη ὑπ’ αὐτῶν διὰ τῆς λόγχης· εἶτα οἱ πολῖται, ἀναγκασθέντες νὰ ἀμυνθῶσιν, ἔτρεξαν ἵνα ὁπλισθῶσιν, ἀλλὰ τότε ἔτι μᾶλλον ἐξεμάνησαν οἱ εὔζωνοι, καὶ οἱ τραυματισμοὶ δὲν περιωρίσθησαν μόνον εἰς τὸν κ. Τσικλητήραν, ἀλλ’ ἀνῆλθον εἰς 27· ἀναφέρω δὲ καὶ τὰ ὀνόματα τῶν τραυματισθέντων. (Ἀναγινώσκει τὰ ὀνόματα). Βεβαίως τὸ γεγονὸς τοῦτο οὐδόλως δύναται νὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς κυρίους ἀξιωματικοὺς τοῦ λόχου, διότι οἱ ἀξιωματικοί, οἱ διοικοῦντες τὸν λόχον ἐν Πύλῳ, εἶναι ἐκ τῶν ἐντίμων ἀξιωματικῶν· ἀλλ’ ὅ,τι ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ἐκ τούτου τοῦ γεγονότος λαμβάνων ἀφορμήν, εἶναι ἡ ἀδιαφορία, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις δεικνύει πρὸς τὰ καταγγελλόμενα πολλάκις ὑπὸ τῶν πολιτῶν ὄργια, τὰ διαπραττόμενα ὑπὸ στρατιωτῶν κατ’ αὐτῶν· δὲν δίδει, λέγω, τὴν προσήκουσαν προσοχήν· διότι, ἐὰν ἐτιμώρει τοὺς παρεκτρεπομένους, δὲν θὰ ἐπανελαμβάνοντο τόσον συχνὰ αἱ καταγγελλόμεναι βιαιοπραγίαι. Ἔχομεν ἄπειρα παραδείγματα, ὅτι κατ’ ἐπανάληψιν στρατιῶται, ὑπαξιωματικοὶ καὶ ἀξιωματικοὶ ἀκόμη διέπραξαν βανδαλισμοὺς κατὰ πολιτῶν, ἐπετέθησαν κατ’ αὐτῶν ὑπὸ τὸ πρόσχημα δῆθεν, ὅτι εἶναι ὑποστηρικταὶ φυγοδίκων ἢ ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου, καὶ ἐβιαιοπράγησαν ἐπὶ τοσοῦτον κατ’ αὐτῶν, ὥστε εἴς τινας ἐπήνεγκον καὶ τὸν θάνατον. Καὶ πρὸ ὀλίγων ἔτι ἡμερῶν ἐγένετο ἐπερώτησις περὶ τοιαύτης πράξεως ἀξιωματικοῦ κατὰ ἀθώου τινὸς πολίτου· πρὸ τριῶν ἀκριβῶς ἡμερῶν ἐν Φιλιατροῖς ὁ ἀξιωματικὸς Πετρόπουλος, —ἐναντίον τοῦ ὁποίου τοσαῦτα ἐξετέθησαν καὶ ἄλλοτε ἐντεῦθεν, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου καὶ ἐγὼ γνωρίζω ἄπειρα, ὅτε ἦτο ἐν Πυλίᾳ, —διέταξε τοὺς ὑπ’ αὐτὸν ἄνδρας καὶ ἐπυροβόλησαν κατὰ τοῦ πολίτου Βαρβαῤῥήγου, ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι ὑπάρχει ἔνταλμα φυλακίσεως κατ’ αὐτοῦ ἐπὶ ἀποπείρᾳ ἀναιρέσεως, καὶ ἐτραυμάτισαν αὐτόν, ὡς νὰ ἦτο ὁ ἔσχατος τῶν λῃστῶν. Καὶ πάλιν ἐπαναλέγω, ὅτι, ἐὰν αἱ Κυβερνήσεις ἐδεικνύοντο αὐστηρότεραι κατὰ τῶν παρεκτρεπομένων στρατιωτικῶν ἀρχῶν, βεβαίως δὲν θὰ ἤμεθα μάρτυρες τοιούτων ἀγρίων σκηνῶν, ὡς αἱ ἐν Πύλῳ. Νομίζω λοιπὸν ἐπιβαλλόμενον ἐμοί, ὡς ἀντιπροσώπῳ τῆς Πυλίας, νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ἵνα δώσῃ προσοχὴν μεγάλην εἰς τὴν περίστασιν ταύτην καὶ τιμωρήσῃ αὐστηρῶς τοὺς παρεκτραπέντας.

§33ΤΣΑΜΑΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν). Ὡς εἶπον, κατέθεσα τὸ τηλεγράφημα εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἀλλὰ δὲν ἠρκέσθην εἰς τοῦτο· διέταξα καὶ αὐστηρὰν ἀνάκρισιν, ἵνα πληροφορηθῶ κατὰ πόσον τὰ καταγγελλόμενα ἦσαν ἁπλᾶ γεγονότα ἢ εἶχον καὶ ἄλλην ἀφορμήν· ἑπομένως ἡ ἀνάκρισις θέλει ἐξακριβώσει τὴν αἰτίαν καὶ τὰ γεγονότα, ἔτι δὲ καὶ τοὺς πρωταιτίους, ἡ δὲ Κυβέρνησις θὰ λάβῃ τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς περιστολὴν ἐν τῷ μέλλοντι τοιούτων παρεκτροπῶν.

§34ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ ἐπὶ συστάσεως, τὴν ὁποίαν λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ποιήσω σήμερον ἐντεῦθεν, περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ δικαστηρίου τῶν ἐν Σπάρτῃ Πρωτοδικῶν. Ἐν τούτῳ ἀνέκαθεν, ἕνεκα τῆς πολλῆς ἐργασίας αὐτοῦ, ὑπηρέτουν ὀκτὼ δικασταί, διότι τόσοι ἐθεωροῦντο ἀναγκαῖοι, ἵνα ἐπαρκῶσιν εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς δικαιοσύνης ἐπὶ πληθυσμοῦ τεσσάρων μεγάλων ἐπαρχιῶν, ὑπαγομένων εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου ἐκείνου, ἤτοι τριῶν μὲν ἐπαρχιῶν τοῦ νομοῦ Λακωνίας, τετάρτης δὲ τῆς ἐπαρχίας Κυνουρίας τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας. Ἀφ’ ἧς ὅμως ὁ ἀριθμὸς τῶν πρωτοδικῶν ἐν τῷ δικαστηρίῳ ἐκείνῳ περιωρίσθη εἰς ἕξ, ἡ δικαιοσύνη λειτουργεῖ μετὰ μεγάλης δυσκολίας, ἵνα μὴ εἴπω, ὅτι σχεδὸν ἐσταμάτησε, διότι οἱ ἓξ δικασταί, φιλόπονοι καὶ δραστήριοι ἄλλως, δὲν ἀρκοῦσι πρὸς διεξαγωγὴν τῆς ὅλης ὑπηρεσίας· εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ παρευρίσκωνται ἐν τῷ Πλημμελειοδικείῳ, νὰ διευθύνωσι τὰς δίκας ἐν τῷ Κακουργιοδικείῳ ὡς σύνεδροι, νὰ διεξάγωσι τὰς ἀνακρίσεις, ἑπομένως δὲν ἀρκοῦσιν εἰς τὴν ἐκδίκασιν πολιτικῶν ὑποθέσεων. Ἀπὸ τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου, ἤτοι μετὰ τὰς διακοπὰς μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου, ἤτοι ἐπὶ 4 μῆνας, μόνον πέντε συνεδριάσεις πολιτικῶν ὑποθέσεων ἐγένοντο ἐν τῷ Πρωτοδικείῳ Σπάρτης. Ἀφ’ ἑτέρου τὸ εἰσαγγελικὸν γραφεῖον βρίθει μηνύσεων, αἵτινες μένουσιν ἐκκρεμεῖς καὶ αἵτινες, ὡς μανθάνω ἐκ Σπάρτης, ἀνέρχονται εἰς 2,000, μηνύσεις δὲ ἀδιεκπεραίωτοι ἐν ταῖς ἀνακρίσεσιν ὑπὲρ τὰς 800, διότι οἱ ὑπάρχοντες δικασταὶ δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς ὅλα. Ὡς πρὸς τὰς πολιτικὰς ὑποθέσεις, οἴκοθεν ἐννοεῖται, ὅτι ἡ στενοχωρία εἶναι μείζων· κατάφορτα τὰ πινάκια τοῦ 1892 καὶ ἄθικτα, καθὼς καὶ μέγα μέρος τοῦ 1891, διότι οἱ δικασταί, καὶ φιλοτιμότατα ἐργαζόμενοι, δὲν ἐπαρκοῦσιν. Ὁ δικηγορικὸς σύλλογος Σπάρτης, καθὼς καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ δικαστηρίου, ὑπέβαλον ἐπανειλημμένως παραστάσεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἐζήτησαν τὴν ἀποστολὴν ἑτέρων δύο τοὐλάχιστον δικαστῶν, ἵνα ἐπαρκέσωσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν· τοῦτο δὲ συνιστῶ καὶ ἐγὼ νὰ γείνῃ, καὶ δὴ ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, διότι, ὅσῳ παρέρχεται ὁ χρόνος, ἐπὶ τοσοῦτον ἐπισωρεύονται αἱ ποινικαὶ καὶ πολιτικαὶ ὑποθέσεις, καὶ θὰ χρειασθῇ διπλάσιος ἀριθμὸς, ἵνα δώσῃ κίνησιν εἰς τὴν ἐκεῖ δικαιοσύνην. Ἐλπίζω, ὅτι ἅπαντες οἱ ἐκεῖθεν συνάδελφοι κύριοι Βουλευταὶ ἐνδιαφέρονται ὑπὲρ τῆς διορθώσεως τῆς καταστάσεως ταύτης, καί, ὡς διακείμενοι φιλίως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, θὰ ὑπέβαλον βεβαίως τὰς παραστάσεις των εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλὰ καὶ ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι ἐξ ἴσου, διότι καὶ ἡ ἐπαρχία, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω σήμερον, ὑπάγεται εἰς τὸ δικαστήριον ἐκεῖνο, καὶ ἄλλοι λόγοι, προγενέστεροι μὲν, ἀλλ’ ἀνεξιτήλου μνήμης, μὲ συνδέουσι πρὸς τὴν Σπάρτην, καὶ πρὸς ὁλόκληρον τὴν περιφέρειαν ἐκείνην, ἐξ ἧς δὶς ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκλεχθῶ Βουλευτής. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ δώσῃ τὴν προσήκουσαν προσοχὴν εἰς τὴν σύστασίν μου ταύτην, σύστασιν ὁλοκλήρου πληθυσμοῦ, εἰς ὃν δὲν πρέπει ἐπὶ πλέον νὰ καθίσταται δυσχερὴς ἡ ἀπονομὴ τῆς ποινικῆς καὶ πολιτικῆς δικαιοσύνης.

§35ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς ἔλαβον τηλεγράφημα ἐκ Καλαμῶν, τὸ ὁποῖον θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνώσω, διότι ἀφορᾷ ὑπόθεσιν ἀρκετὰ σοβαρὰν, ὅπως ἐπισπάσῃ τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν. Ὁ τηλεγραφῶν εἶναι ὁ Δημήτριος Ἀθανασόπουλος, κάτοικος τοῦ χωρίου Καλαμαρᾶ τοῦ δήμου Εὔας (ἀναγινώσκει): «Οἱ περιβόητοι κακοῦργοι Χαρμπιλαῖοι, φονεῖς δύο μου υἱῶν, ἀδελφοῦ μου καὶ ἀνεψιῶν μου, οἱ ἀπορφανώσαντες δύο οἰκογενείας, μὴ καταδιωκόμενοι ὑπὸ ἐξουσίας καὶ περιφερόμενοι ἐλεύθεροι ἀνὰ τὰ χωρία Εὔας, ἀπειλοῦσι κατακρεούργησιν καὶ ἐμοῦ, μόνου ἐναπομείναντος. Ἑκάστην ἑσπέραν πολιορκοῦμαι ἐν τῇ οἰκίᾳ μου, ἀπειλούντων εἰσβολήν. Ἡμέραν δὲν δύναμαι μεταβῆναι κτήματά μου. Πρὸ ἡμερῶν ἀπεπειράθησαν φονεῦσαι σύζυγόν μου, ἐξελθοῦσαν τῆς οἰκίας. Ἀπειλοῦσιν ἐξόντωσιν μαρτύρων κατηγορίας, καὶ ἐν μέσῃ ἀγορᾷ Καλαμῶν καὶ Νησίου περιφέρονται ἀνοχῇ ἐξουσίας. Ὑφίσταται πολίτευμα; διεπόμεθα ὑπὸ νόμων; Ὑψώσατε πρὸς Θεοῦ φωνὴν δικαίου.» Πρὸ ὀλίγου ἠκούσατε, τί ἐγένοντο ἐν Πύλῳ. Τὸ γεγονὸς ἐκεῖνο τῆς στάσεως τῶν στρατιωτῶν καὶ τῆς ἐπιθέσεως κατὰ τῶν πολιτῶν εἶναι μαρτύριον, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ δημοσία ἀσφάλεια· ἀλλὰ καὶ τὸ τηλεγράφημα τοῦτο εἶναι μαρτύριον τῆς καταστάσεως αὐτῆς ἐν Μεσσηνίᾳ. Ὅσοι ἐξ ὑμῶν παρακολουθεῖτε τὴν ἀναγραφὴν τῶν διαφόρων ἐγκληματικῶν πράξεων ἐν τῷ Κράτει, θὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος ἐν Μεσσηνίᾳ συνέβη ἔγκλημα, τοῦ ὁποίου ὅμοιον οὐδέποτε ἐγένετο, ἔγκλημα στυγερὸν, ἔγκλημα φρικτὸν, τὸ ὁποῖον κατετάραξε τὴν κοινωνίαν Μεσσηνίας, τουτέστιν ἐν μιᾷ ἡμέρᾳ καὶ κατὰ τὴν αὐτὴν στιγμὴν πέντε ἄνθρωποι ἐφονεύθησαν ἐκ μιᾶς οἰκογενείας, δύο υἱοὶ τοῦ τηλεγραφοῦντος Ἀθανασοπούλου ἐν τῇ ἀκμῇ τῆς νεότητός των, ὁ ἀδελφὸς αὐτοῦ καὶ δύο ἄλλοι υἱοὶ τούτου· ἐκ τῆς αὐτῆς οἰκίας ἐξῆλθον 5 πτώματα καὶ κατεστράφη πρόῤῥιζα ἡ οἰκογένεια τοῦ τηλεγραφοῦντος, ὅστις κατέστη σχεδὸν παράφρων. Τὸ ἔγκλημα τοῦτο ἔσχεν ἀπήχησιν θλιβερὰν καὶ ἐν Ἀθήναις. Ἐν τούτοις μόνον τὰς ἀρχὰς ἐν Καλάμαις ἀφῆκεν ἀναλγήτους, διότι ἐξακολουθοῦσιν οἱ ἐγκληματίαι νὰ περιφέρωνται ἀνενόχλητοι! Ἵνα δὲ εἴπω τὴν ἀλήθειαν, προσθέτω ὅτι δύο τούτων προσῆλθον εἰς τὸν Εἰσαγγελέα Καλαμῶν, καὶ παρεδόθησαν· προέβησαν ὅμως εἰς τὸ διάβημα τοῦτο οὐχὶ διότι ἠσθάνθησαν τὸ βάρος τοῦ ἐγκλήματος αὐτῶν, ἀλλὰ διότι ἤλπιζον εἰς τὴν προστασίαν ἰσχυροῦ προσώπου...

§36ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ποῖον ὑπονοεῖτε ἰσχυρὸν πρόσωπον;

§37ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδιαιτέρως δύναμαι νὰ σᾶς ὀνομάσω αὐτὸ, κύριε συνάδελφε, ἂν ἐπιθυμῆτε, οὐχὶ ὅμως ἐν τῇ Βουλῇ. Δὲν δύνανται αἱ ἀρχαὶ νὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολος ἡ ἀνακάλυψις τῶν κακούργων, διότι ἡ Μεσσηνία εἶναι χώρα πυκνότατα κατῳκημένη, δὲν ἔχει δὲ οὔτε βουνὰ οὔτε δάση, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ φυγόδικοι νὰ δύνανται νὰ κρυβῶσιν. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἶναι ἀρκετὰ σπουδαία, ὅπως ἐπισύρῃ τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων ἐκ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, ἵνα λάβωσι σύντονα μέτρα.

§38ΣΑΚΚΗΣ. Ἐπειδὴ καὶ εἰς ἐμὲ ἀπεστάλη τηλεγράφημα τοιοῦτον, συνιστῶ καὶ ἐγὼ εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐνεργήσωσι τὰ δέοντα ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, νὰ διαταχθῇ δὲ τὸ στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα Μεσσήνης νὰ προβῇ εἰς τὴν σύλληψιν τῶν φυγόδικων τούτων, διότι ἀληθῶς κατέστησαν μάστιγες οὐ μόνον εἰς τὸν τηλεγραφοῦντα, ἀλλὰ καὶ εἰς πᾶσαν τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην. Κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος ἀντελήφθην ἰδίοις ὄμμασι τοῦ θάῤῥους τῶν φυγοδίκων τούτων, διότι μεταβαίνων ἐκ Καλαμῶν εἰς Ναζίριον, συνήντησα αὐτοὺς ἐν μέσῃ δημοσίᾳ ὁδῷ καὶ ἐν πλήρει ἡμέρᾳ· μάλιστα ἔσχον τὸ θάῤῥος νὰ μὲ πλησιάσωσι καὶ χαιρετήσωσιν. Ἔμαθον δὲ ἐν Ναζιρίῳ, ὅτι εἶχε διέλθει τὸ στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα ἐκεῖθεν τὴν προτεραίαν, καὶ ὅτι περιωρίσθη μόνον εἰς τὸ νὰ καταπιέζῃ τοὺς συγγενεῖς τῶν φυγόδικων τούτων, χωρὶς νὰ προβῇ εἰς ἄλλα δραστικὰ μέτρα. Ἐγὼ ἤθελον συστήσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς περιστάσεως ταύτης, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ σταλῇ ἀνώτερος ἐπόπτης εἰς Μεσσηνίαν, ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν τοῦ ὁποίου νὰ διατελῶσι τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα ὅλου τοῦ νομοῦ, μὴ ἐπηρεαζόμενος παρ’ οὐδενὸς, διότι οὕτω, νομίζω, δύναται νὰ ἐπέλθῃ ἀποτελεσματικῶς ἡ ἐξόντωσις ὅλων τῶν ἐν τῷ νομῷ κακοποιῶν στοιχείων, ἄλλως ἡ φυγοδικία θὰ ἐξακολουθῇ νὰ μαστίζῃ τὸν τόπον ἐκεῖνον. Ἕνεκα δὲ τῆς ἐλλείψεως ἐπαρκοῦς καταδιώξεως πιέζεται καὶ ἡ ἡμετέρα ἐπαρχία, ἡ ὁποία δὲν ἔχει φυγοδίκους ἐντοπίους, καθόσον τυγχάνει ἡ ἡσυχωτέρα τοῦ νομοῦ ἐπαρχία, ἥτις ὅμως πιέζεται οὐκ ὀλίγον ὡς ἐκ τῆς ἀνωμάλου ταύτης καταστάσεως τῶν γειτονικῶν ἐπαρχιῶν.

§39Α. ΠΕΤΙΜΕΖΑΣ. Εἶναι ἀναγεγραμμένον εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταβολῆς τοῦ κανονισμοῦ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων καὶ γυμνασίων. Δι’ αὐτοῦ ζητεῖται ἡ κατάργησις τῶν βοηθῶν τῶν ἑλληνικῶν σχολείων καὶ ἡ ἀντικατάστασις αὐτῶν διὰ δευτεροβαθμίων καθηγητῶν· ἀλλ’ ἐντεῦθεν γεννᾶται ἐνδοιασμὸς, ἂν θὰ ἔχωμεν ἀρκετοὺς δευτεροβαθμίους καθηγητὰς, ὥστε ν’ ἀντικαταστήσωσιν ὅλους τοὺς βοηθοὺς, φόβος δ’ ὑπάρχει, μήπως μείνωσι τὰ σχολεῖα ἄνευ διδασκάλων. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου περὶ τελῶν ἐκπαιδεύσεως πρέπει νὰ προσέξωμεν εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι θὰ κάμῃ κακὴν ἐντύπωσιν· ἔχομεν δ’ ἀνάγκην νὰ γνωρίζωμεν, πόσοι εἶναι οἱ δευτεροβάθμιοι καθηγηταὶ, οἱ ὁποῖοι ἤδη ἔχουσι τὰ προσόντα, τὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁριζόμενα, καὶ πόσοι οἱ βοηθοὶ, ἵνα ἴδωμεν, τοῦτο μὲν, ἂν θὰ ἀρκέσωσι πρὸς πλήρωσιν τῶν σχολείων, τοῦτο δὲ, πόσον θὰ ἐπιβαρυνθῇ τὸ Δημόσιον διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως ταύτης. Διότι οἱ δευτεροβάθμιοι καθηγηταὶ θὰ λαμβάνωσι μέγαν μισθὸν, 200 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ὅστις θ’ αὐξάνῃ κατὰ πενταετίαν, μέχρι 300, ἐνῷ οἱ βοηθοὶ λαμβάνουσι μόνον 75 δραχμὰς κατὰ μῆνα, ὀλίγιστοι δὲ, οἱ ἔχοντες τριετῆ φοίτησιν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, λαμβάνουσιν 90. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, πόσα εἶναι τὰ ἐν τῷ Κράτει ἑλληνικὰ σχολεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα εἶναι διωρισμένοι βοηθοὶ καὶ ἐπὶ τίνι μισθοδοσίᾳ ὑπηρετοῦσι, καὶ δεύτερον, πόσοι εἶναι οἱ ἔχοντες τὰ προσόντα νὰ διορισθῶσι δευτεροβάθμιοι καθηγηταὶ, ἵνα γνωρίζωμεν, ἂν θὰ δύνανται νὰ ἀναπληρώσωσιν τοὺς βοηθοὺς, καὶ πόσον δι’ αὐτοῦ θὰ ἐπιβαρυνθῇ τὸ Δημόσιον. Αὐτὰς τὰς πληροφορίας παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ πρὸ τῆς δευτέρας συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§40ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰς τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν θέλω ὑποβάλει ἀκριβεῖς πληροφορίας περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν σχολαρχῶν καὶ τῶν διδασκάλων, τοὺς ὁποίους πρόκειται ν’ ἀντικαταστήσωσιν οἱ κατὰ τὸ νομοσχέδιον δευτεροβάθμιοι καθηγηταί. Διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως ταύτης ἐπέρχεται αὔξησις τῆς δαπάνης, ἀλλ’ οὐχὶ πολλοῦ λόγου ἀξία. Οἱ διδάσκαλοι ὅμως δὲν πρόκειται νὰ σπανίσωσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι εἶναι ἀρκετοὶ, ὥστε νὰ συμπληρώσωσι τὸν ἀριθμὸν τῶν διδασκόντων ἐν τοῖς Σχολαρχείοις. Οἱ δευτεροβάθμιοι καθηγηταὶ θέλουσι ληφθῆ ἐκ τῶν διδακτόρων καὶ τῶν τελειοδιδάκτων τῆς Φιλολογίας, καὶ θέλουσι λάβει βεβαίως μισθὸν ἀνάλογον πρὸς τὸν βαθμὸν αὐτῶν, ἀλλ’ οἱ βοηθοὶ δὲν θὰ ἔχωσι μέρος εἰς τὴν διδασκαλίαν, τὸ δὲ νομοσχέδιον δὲν πρόκειται νὰ βλάψῃ τὴν ἐν τοῖς σχολείοις διδασκαλίαν. Τοὐναντίον ἡ ἀπομάκρυνσις τῶν βοηθῶν θέλει ὠφελήσει τὴν ἐν τοῖς σχολείοις διδασκαλίαν, διότι οἱ διδάσκαλοι θ’ ἀναπληρῶσιν αὐτούς. Κατὰ τὰς πληροφορίας δὲ, τὰς ὁποίας ἔχει ἡ ὑπηρεσία, οἱ ἐν τῷ Κράτει διδάκτορες καὶ τελειοδίδακτοι εἶναι τόσοι, ὅσων ἔχει ἀνάγκην ἡ ἐν τοῖς σχολείοις διδασκαλία. Αὔριον θέλω συμπληρώσει τὰς πληροφορίας μου.

§41ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ εἰδημόνων ἀνθρώπων νὰ ἐξετάσῃ τὴν πωλουμένην ποιότητα τοῦ πετρελαίου τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, διότι τὸ πωλούμενον πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ πετρέλαιον. Θὰ παρακαλέσω προσέτι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ συναδέλφου Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων καὶ προσαγάγῃ τὰ ἔγγραφα ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως Κοροβέση. Ἡ ἐπερώτησις ἐπανελήφθη προχθές. Πρόκειται περὶ μομφῆς συναδέλφου καὶ πρέπει τὸ ζήτημα νὰ λυθῇ. Ἀλλὰ συγχρόνως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ καὶ τὰ ἑξῆς ἔγγραφα (ἀναγινώσκει): «1) Τὴν ὑπ’ ἀριθ. 7514 (τοῦ 1889) ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου Ἀθηναίων πρὸς τὸν κ. Νομάρχην. «2) Ὁλοσχερῆ ἀντίγραφα τῶν ὑπ’ ἀριθ. 764, 901 καὶ 924 (ἔτους 1889), 1535, 1919. 1932 (τοῦ 1887) πράξεων τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. «3) Τὸ ἀπὸ 30 Νοεμβρίου 1889 κατηγορητήριον τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου κατὰ τοῦ Δημάρχου καὶ τοῦ Νομάρχου καὶ τὸ σχετικὸν ψήφισμα ἐγκρίσεως. «4) Ἀντίγραφα τῶν ὑπ’ ἀριθ. 4508 (τοῦ 1886) καὶ 6216(τοῦ 1890) ἀποφάσεων τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν.» Τότε δὲ θὰ μάθῃ καὶ ὁ ἐκ Κυθήρων συνάδελφος περὶ τίνος πρόκειται.

§42Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸ πετρέλαιον, ἀπαντῶ τὰ ἑξῆς. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ὑπάρχει ζήτημα ἐκκρεμὲς περὶ πετρελαίων κομισθέντων μετὰ προηγουμένην διαταγὴν ἐκ Ῥωσσίας πρὸς δοκιμήν. Ταύτην τὴν δοθεῖσαν καὶ ἐκτελεσθεῖσαν ἐντολὴν δὲν ἐνέκρινε, διὰ διαφόρους λόγους, τὸ Ὑπουργεῖον· ἐκ τούτου ἐγεννήθη δίκη, πρωτοδίκως δ’ ἐξεδόθη ἀπόφασις κατὰ τοῦ Ὑπουργείου. Ἐν τούτοις κατὰ τὴν αὐτὴν ἐποχὴν ἐβράδυνεν ἐκ διαφόρων ἀπροόπτων περιστάσεων ἡ ἀποστολὴ ἐξ Ἀμερικῆς τῆς προμηθείας, μεταξὺ ἄλλων καὶ διότι τὸ φέρον αὐτὴν ἀτμόπλοιον ἠναγκάσθη νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν Νέαν Ὑόρκην καὶ πάλιν νὰ ἀπέλθῃ καὶ πάλιν νὰ ἐπανέλθῃ· ἐβλέπομεν δὲ, ὅτι ἠθέλομεν μείνῃ ἐνταῦθα ἄνευ πετρελαίου· ἐπειδὴ δὲ καὶ ἡ πρωτόδικος ἀπόφασις ἦτο κατὰ τοῦ Δημοσίου, τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ὁμοφώνως ἀπεφάνθη, ὑπὲρ τοῦ συμβιβασμοῦ καὶ τῆς παραλαβῆς τοῦ ῥωσσικοῦ πετρελαίου. Ἐγένετο δ’ ἡ ἐξέτασις καὶ ἐθεωρήθη οὐ μόνον καλὸν, ἀλλὰ καὶ ἀνώτερον τοῦ ἄλλου· προκειμένου ὅμως περὶ πετρελαίου, δὲν ἀρκοῦσι ταῦτα, ἀλλὰ πρέπει νὰ συντρέχωσι καὶ ἄλλοι ὅροι, ἰδίως δὲ νὰ ἦναι κατάλληλον τὸ πετρέλαιον πρὸς τοὺς ἐν χρήσει λαμπτῆρας. Οἱ παρ’ ἡμῖν ὅμως ἐν χρήσει λαμπτῆρες δὲν εἶναι οἱ προσφυεῖς πρὸς τὸ πετρέλαιον τοῦτο, τὸ ἐκ Ῥωσσίας, ὄντες διεσκευασμένοι πρὸς τὴν καῦσιν τοῦ ἀμερικανικοῦ, καὶ ἐκ τούτου τὰ παράπονα. Πρόκειται ὅμως περὶ μικρᾶς ποσότητος τοῦ ῥωσσικοῦ πετρελαίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξαντληθῇ ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν, ἔφθασε δὲ καὶ ἡ ἐξ Ἀμερικῆς προμήθεια καὶ ἐφωδιάσθησαν τὰ πρακτορεῖα.

§43ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα τῆς ὑποθέσεως, ἧς ἐμνήσθη, διότι ἐγὼ γνωρίζω τὰ ἑξῆς. Ὅτε ἀνέλαβον τὴν Κυβέρνησιν, ἐνεφανίσθη ὁ ἐργολάβος καὶ ἐζήτησε νὰ παραλάβω ἓν ποσὸν πετρελαίου. Διώρισα ἐπιτροπὴν, τῆς ὁποίας τὸ συμπέρασμα ἔπεισεν ἐμὲ, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ παραλάβω τὸ πετρέλαιον, διὰ τὸν λόγον, ὃν ἐδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι πρὸς χρῆσιν αὐτοῦ ἀπαιτοῦνται ἰδιαίτεροι λαμπτῆρες. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ἐν τῇ ἐκθέσει, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐγίνετο γνωστὸν, ὅτι μόνον κατὰ τὸ θέρος ἠδύνατο νὰ γείνῃ χρῆσις, τὸν δὲ χειμῶνα ἡ χρῆσις θὰ ἦτο ἐπιβλαβής. Ἐπιμένω νὰ ἴδω τὴν ἔκθεσιν, καὶ ἐξετάσω, ἂν ἔπρεπε νὰ γείνῃ συμβιβασμὸς, ἢ νὰ ζητηθῇ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐφετείου.

§44ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἄν δὲν ὑπέβαλον μέχρι τοῦδε τὰ ὑπὸ τοῦ Βουλευτοῦ ἐκ Κυθήρων ζητηθέντα ἔγγραφα, μὴ ἀποδώσητε τοῦτο εἰς ἀμέλειαν· ἐνόμισα ὅτι μετὰ τὴν συζήτησιν, ἡ ὁποία ἔλαβε χώραν, τὸ ζήτημα ἔπρεπε νὰ θεωρηθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὡς περαιωμένον. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς θεωρεῖ, ὅτι ὡς ἐκ τῆς ἐλλείψεως τῆς ὑποβολῆς τῶν ἐγγράφων διατελεῖ ἐν μομφῇ, μὴ δυνάμενος εἰς ταύτην ν’ ἀπαντήσῃ, θέλω εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν ὑποβάλει τὰ ἔγγραφα.

§45ΣΤΑΗΣ. Δὲν ἐπρόκειτο κυρίως διὰ τῶν ζητηθέντων ἐγγράφων ν’ ἀποδοθῇ μομφὴ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, ἀλλ’ ἐπρόκειτο νὰ καταδειχθῇ, πῶς ὑπερησπίσθη τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου Ἀθηναίων, τοῦ ὁποίου τὸ πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν χρέος ἀνέρχεται εἰς 5,067,516 δραχμάς· ἐκ περισσοῦ δὲ θὰ καταδειχθῇ ἐκ τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων, ὅτι ὁ κ. Σταυρόπουλος ἐξεπλήρωσε λίαν εὐόρκως τὸ καθῆκόν του ὡς δημοτικὸς σύμβουλος καὶ ὡς δικηγόρος τοῦ ἀντιδίκου τοῦ δήμου, κατορθώσας οὕτω νὰ συμβιβάσῃ τὰ δύο ταῦτα ὅλως ἀντίθετα καθήκοντα. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀναμίξω εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην προσωπικὰ ζητήματα, διότι ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ οὐ μόνον τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου περιπλέκονται, ἀλλὰ καὶ ἄλλα τινὰ, ἀφορῶντα τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτήν. Ἐν τούτοις ἐπιμένω εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, ἵνα γείνῃ γνωστὴ ἡ ἀλήθεια τῆς σκανδαλώδους ταύτης ὑποθέσεως.

§46ΣΤΑΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ νὰ δικαιολογηθῶ ἀπέναντι τοῦ κ. Στάη, οὗτινος τὴν ἐκτίμησιν ἀδιαφορῶ ἐὰν ἔχω, ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς Βουλῆς. Ὅταν ἔλθουν τὰ ἔγγραφα, θὰ ἴδῃ, ὅτι λίαν εὔπιστος ἐφάνη, καὶ ὅτι ἐγένετο ὄργανον ἀποσπάσματος τοῦ ἐν μακαρίᾳ τῇ λήξει Συλλόγου τῆς «Ἐγέρσεως», ὁ ὁποῖος κατεσυκοφάντησε πολλοὺς Ὑπουργοὺς, ὅ,τι καλὸν ἔχει νὰ δείξῃ ὁ τόπος οὗτος, καὶ τὸν ἀοίδιμον Κουμουνδοῦρον, μετεχειρίζεται δὲ ἤδη ὡς ὄργανον τὸν κ. Στάην.

§47ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ νὰ μὴ ἀπουσιάσῃ ὁ κ. Σταυρόπουλος κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν, ἵνα ἴδῃ, ἐὰν πράγματι συνυπέγραψεν ὡς μέλος τὴν πρότασιν τῆς ὑδραυλικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ δήμου πρὸς ἐκμίσθωσιν τῶν ὑδάτων ἐκείνων, τῶν ὁποίων εἶχε πρὸ ἔτους τὴν κυριότητα κατὰ τὸ ἓν τέταρτον.

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προστασίας τῶν ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν σημάτων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 ὡς ἔχει).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§50ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδὲν ἔχω, Κύριοι, νὰ ἀντείπω κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου· ἤμην μάλιστα μέλος τῆς ἐπιτροπῆς καὶ εἰργάσθην πρὸς παρασκευὴν αὐτοῦ. Οἱ παράγοντες προϊόντα τέχνης ἢ γῆς, ὡς καὶ οἱ ἐμπορευόμενοι τοιαῦτα εἴδη, κατορθόνουσι πολλάκις νὰ ἑλκύωσι τὴν ἐμπιστοσύνην τοῦ κοινοῦ καὶ τῶν καταναλωτῶν, βελτιοῦντες τὰ εἴδη ταῦτα, παρασκευάζοντες αὐτὰ ἀδόλως, ἢ προμηθευόμενοι αὐτὰ ἐκ τῶν καλλιτέρων πηγῶν· πρὸς τοῦτο δὲ καταβάλλουσι καὶ κόπους καὶ θυσίας. Δίκαιον ἑπομένως εἶναι νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτοὺς ἡ ἀποκλειστικὴ χρῆσις σημάτων, δηλούντων εἰς τὸ κοινὸν, ὅτι τὰ εἴδη αὐτὰ προέρχονται ἐκ τῶν ὡρισμένων αὐτῶν παραγωγῶν ἢ ἐμπόρων. Διὰ τῆς προστασίας ταύτης τῶν σημάτων καὶ αὐτοὶ ἀμείβονται διὰ τοὺς κόπους καὶ τὰς θυσίας αὐτῶν, καὶ ἐνισχύονται εἰς τὰς προσπαθείας αὐτῶν πρὸς περαιτέρω βελτίωσιν τῶν εἰδῶν ἐκείνων, καὶ τὸ κοινὸν ἀφ’ ἑτέρου προστατεύεται κατὰ τοῦ κινδύνου τοῦ νὰ καταναλώσῃ προϊόντα μὴ ἔχοντα τὰς ἰδιότητας, εἰς ἃς ἀποβλέπει. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ὑπὸ θεωρητικὴν ἔποψιν οὐδὲν ἀντίκειται εἰς τὴν παραδοχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ οὔτε καὶ πραγματικῶς διαβλέπω ζημίαν τινὰ, δυναμένην νὰ προέλθῃ ἐκ τῆς παραδοχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν τῇ ἡμεδαπῇ δι’ αὐτοῦ θὰ προστατευθῇ ἡ ἡμετέρα βιομηχανία, ἥτις, ὅσον καὶ ἂν ἦναι μικρὰ, χρῄζει πάσης προστασίας πρὸς ἀνάπτυξιν αὐτῆς· θὰ προστατευθῶσιν ἐπίσης καὶ οἱ καταναλωταὶ κατὰ τῆς ἐνδεχομένης νοθείας τῶν ἐμπορευμάτων. Ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐνδέχεται νὰ ζημιώσῃ πολίτας τινὰς Ἕλληνας, ἐμπορευομένους ἐκεῖσε εἴδη νενοθευμένα· ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι θὰ ἦναι μικρὰ καὶ ἀσήμαντος ἡ ζημία, ἐν πάσῃ δὲ περιπτώσει δὲν εἶναι πρέπον, χάριν ἀθεμίτου ὠφελείας ὀλίγων πολιτῶν Ἑλλήνων, νὰ παραλείψωμεν τὴν προστασίαν τὴν ὀφειλομένην εἴς τε τὴν ἡμετέραν βιομηχανίαν καὶ εἰς τὴν ἀλλοδαπήν· ἑπομένως ἐγὼ οὐδὲν ἔχω νὰ ἀντιτάξω κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ ὁποίου, ἐπαναλέγω, ἐγὼ συνέτρεξα. Ἀλλὰ, καίτοι εἰμὶ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, δύναμαι νὰ ἔχω γνώμην, ὅτι ὁ κανονισμὸς τῆς προστασίας, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον χορηγεῖ, δὲν εἶναι ὁ μᾶλλον ὀρθὸς καὶ ὁ μᾶλλον ὠφέλιμος. Εἶπον καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχει δικαίωμά τι ἐπὶ τῶν ἐμπορικῶν σημάτων, εἰς τρόπον ὥστε δύναται πᾶς τις ν’ ἀπομιμηθῇ ταῦτα, ἄνευ ποινικῆς ἢ καὶ πολιτικῆς τινος εὐθύνης. Ἀλλ’ ἕνεκα τούτου ἀκριβῶς εὑρισκόμεθα ἡμεῖς εἰς κρείττονα θέσιν νὰ κανονίσωμεν τὰ τῆς προστασίας τῶν ἐμπορικῶν σημάτων κατὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὡς ὀρθότερον, χωρὶς νὰ προσβάλωμεν κεκτημένα δικαιώματα, ἢ εἰς ἐκείνην, εἰς ἣν εὑρέθησαν ἕτεροι νομοθέται ἄλλων Κρατῶν. Ποία τώρα εἶναι ἡ προστασία, τὴν ὁποίαν χορηγεῖ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον; Κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον χορηγεῖται προστασία εἰς ἐκεῖνα μόνον τὰ ἐμπορικὰ σήματα, τὰ ὁποῖα θὰ κατατεθῶσι καθ’ ὃν τρόπον διαγράφει τὸ νομοσχέδιον. Πάντα ἑπομένως τὰ μὴ κατατεθέντα σήματα δύναται πᾶς τις νὰ μεταχειρισθῇ ἄνευ εὐθύνης. Ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ κατατεθέντα σήματα δὲν προστατεύονται πάντοτε, ἀλλὰ μόνον, ὅταν οὐδεὶς ἄλλος εἶχε κάμει προηγουμένην χρῆσιν αὐτῶν, διότι, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, οὐδεὶς δύναται νὰ καταθέσῃ σῆμα, τοῦ ὁποίου ἐγένετο χρῆσις παρ’ ἄλλου, μὴ διακοπεῖσα ἐν διαστήματι ἑνὸς ἔτους· ὥστε ἡ ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις γενομένη κατάθεσις οὐδὲν παράγει ἀποτέλεσμα. Ἀλλὰ περὶ τοῦ ζητήματος, τίς εἶναι ὁ πρότερον ποιησάμενος χρῆσιν, καὶ ἂν αὐτὴ ἡ χρῆσις δὲν διεκόπη ἐν διαστήματι ἑνὸς ἔτους, δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν ἐν καλῇ πίστει ἀμφισβητήσεις, δύναται ἕκαστος ἔμπορος ἢ βιομήχανος, κάτοχος τοῦ σήματος, νὰ ὑποστηρίξῃ, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ πρότερον ποιησάμενος χρῆσιν τοῦ σήματος, ἢ ὅτι ὁ ἀντίπαλός του διέκοψε τὴν χρῆσιν πλέον τοῦ ἔτους. Ποῖαι ἐντεῦθεν δύνανται νὰ ἐπέλθωσι συνέπειαι; Ὅτι ὁ καταθέτων τὸ σῆμα τότε μόνον ἀπολαμβάνει πλήρους τῆς προστασίας τοῦ νομοσχεδίου, ὅταν οὐδεὶς ἕτερος ἐποιήσατο χρῆσιν τοῦ σήματος. Μόνον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει μετὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ σήματος δύναται ὁ καταθέσας νὰ προκαλέσῃ ἀσφαλῶς τὴν ποινικὴν καταδίωξιν παντὸς ἄλλου ποιοῦντος χρῆσιν τοῦ σήματος ἢ θέτοντος εἰς πώλησιν ἐμπορεύματα ἐπισεσημασμένα δι’ αὐτοῦ, καὶ συγχρόνως νὰ ζητήσῃ παρ’ αὐτοῦ καὶ ἀποζημίωσιν πλήρη. Ἂν ὅμως ἐγένετο χρῆσίς τις τοῦ σήματος προηγουμένης τῆς καταθέσεως, ἀμφίβολον μένει, ἂν τὸ κατατεθὲν τοῦτο σῆμα πρῶτος ὁ καταθέσας μετεχειρίσθη, ἢ μήπως ἕτερός τις ἐποιήσατο προηγουμένην χρῆσιν αὐτοῦ. Πῶς θὰ λυθῶσι τὰ ζητήματα ταῦτα; Τὸ νομοσχέδιον μίαν καὶ μόνην περιέχει σχετικὴν διάταξιν, καθ’ ἣν ὁ ἰσχυριζόμενος ὅτι ἐποιήσατο προηγουμένην χρῆσιν τοῦ σήματος δύναται νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν κατὰ τοῦ καταθέσαντος, καὶ νὰ ζητήσῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς καταθέσεως· τὴν ἀγωγὴν ταύτην μάλιστα δύναται νὰ τὴν ἐγείρῃ ὁπόταν θελήσῃ, διότι οὐδεμία τάσσεται προθεσμία πρὸς ἔγερσιν αὐτῆς, ἑπομένως καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς προστασίας τοῦ σήματος δύναται νὰ ἐγερθῇ τοιαύτη ἀγωγή. Ἂν ὅμως αὐτὸς παραλείψῃ νὰ ἐγείρῃ τοιαύτην ἀγωγὴν, εἶναι ἆρά γε ἀσφαλὴς ἡ θέσις τοῦ καταθέσαντος; ἐπέρχονται ἆρα ἀσφαλῶς τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ὁ νόμος ἐπιδιώκει; Ὄχι· διότι πᾶς ὁ τυχὸν κατηγορηθησόμενος ἐπὶ παραβάσει τοῦ νόμου, δύναται ν’ ἀντιτάξῃ πρὸς ὑπεράσπισίν του, ὅτι δὲν εἶναι πράγματι ἰδιοκτήτης τοῦ σήματος ὁ καταθέσας αὐτὸ, διότι ἕτερος εἶχε ποιήσει χρῆσιν προηγουμένην, καὶ ὡς ἐκ τούτου εἶναι ἄκυρος ἡ κατάθεσις. Ἂν τοῦτο συμβῇ, τί γενήσεται; Τὸ νομοσχέδιον σιωπᾷ περὶ τούτου, ἐνῷ ὁ Γαλλικὸς νόμος ἔχει ἄρθρον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπιτρέπεται εἰς πάντα κατηγορούμενον ν’ ἀμφισβητήσῃ τὸ κῦρος τῆς καταθέσεως, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὀφείλει ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῶν ἐνστάσεων τούτων τὸ Πλημμελειοδικεῖον. Ἡ περὶ τούτων σιωπὴ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἔλλειψις αὐτοῦ, ὑποδεικνύουσα τὰς ἀμφιβολίας καὶ περιπλοκὰς, ἃς τὸ σύστημα, τὸ καθιερούμενον ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, δύναται νὰ προκαλέσῃ. Ἀλλ’ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἠγέρθη ἀγωγὴ ἐκ μέρους τοῦ ποιησαμένου χρῆσιν τοῦ σήματος κατὰ τοῦ καταθέτου ζητοῦντος τὴν ἀκύρωσιν τῆς καταθέσεως. Αὐταὶ αἱ δίκαι θὰ εἰσαχθῶσι κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὸ ἐμπορικὸν τμῆμα τοῦ Πρωτοδικείου, καὶ αἱ δίκαι αὗται, ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς πάντας τοὺς εἰς τὰ δικαστήρια προσερχομένους, δύνανται νὰ διαρκέσωσιν ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα. Ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα θὰ μένῃ ἀμφίβολον, ἂν ἐγκύρως ἐγένετο ἡ κατάθεσις ἢ ἀκύρως. Ἀλλ’ ἂν κατ’ αὐτοῦ τοῦ ἐγείραντος τὴν τοιαύτην ἀγωγὴν δύναται νὰ γείνῃ ποινικὴ καταδίωξις ἐπὶ τῇ βάσει τῆς καταθέσεως, ὅτι παρανόμως ἐξηκολούθησε ποιούμενος χρῆσιν τοῦ σήματος, τί γενήσεται μὲ αὐτὰς τὰς δίκας; Πρέπει κατ’ αὐτὰς νὰ συζητηθῇ τὸ ζήτημα τῆς κυριότητος ἐνώπιον τοῦ ποινικοῦ δικαστηρίου, ἢ πρέπει νὰ περιμένωμεν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς δίκης ἐνώπιον τοῦ πολιτικοῦ δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπέλθῃ μετὰ ἔτη, διὰ νὰ ἴδωμεν ἂν ἦναι ἔνοχος παραποιήσεως τοῦ σήματος ἢ δὲν ἦναι; Κατὰ τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου θὰ εὑρισκώμεθα ἐπὶ πολλὰ ἔτη ἐν πληρεστάτῃ ἀμφιβολίᾳ, ἂν ὑπάρχῃ ἔγκυρος κατάθεσις, ἢ ἂν δὲν ὑπάρχῃ τοιαύτη. Ὅλαι αὗται αἱ καταδιώξεις αἱ ποινικαὶ, αἱ κατασχέσεις τῶν πραγμάτων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ κατασχεθῶσιν εἰς χεῖρας τοῦ παραποιήσαντος ἢ τῶν ἀγορασάντων αὐτὰ πρὸς μεταπώλησιν, ὅλα τὰ ἐντεῦθεν ἀναφυόμενα ζητήματα μένουσιν ἀμφίβολα καὶ ἐκκρεμῆ. Διὰ τοῦτο καὶ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ὑπεστήριξα, ὑποστηρίζω δὲ καὶ σήμερον, ὅτι εἶναι δυνατὸν δι’ ἄλλου τρόπου νὰ κανονίσωμεν τὰ ζητήματα ταῦτα, ὥστε νὰ ἀποφύγωμεν τὰς ἐντεῦθεν δυναμένας νὰ γεννηθῶσιν ἀμφιβολίας καὶ περιπλοκάς. Σύστημα τοιοῦτον εἶναι τὸ ἀπονέμον εἰς τὸν πρῶτον καταθέσαντα τὸ σῆμα δικαίωμα κυριότητος ἐπ’ αὐτοῦ, ἀνεξαρτήτως πάσης προηγουμένης χρήσεως, καὶ ἑπομένως ἀποκλεῖον πᾶσαν περὶ τῆς κυριότητος ἀμφισβήτησιν. Κατὰ τοῦ συστήματος τούτου ἀντιτάσσουσι τὰ δικαιώματα τοῦ ποιησαμένου πρότερον χρῆσιν. Ἀλλ’ εἶπον ἤδη, ὅτι παρ’ ἡμῖν ὁ ποιησάμενος χρῆσιν δὲν ἔχει κατὰ τοὺς ἰσχύοντας νόμους δικαίωμα ἐπὶ τοῦ σήματος αὐτοῦ. Δὲν πρόκειται λοιπὸν νὰ τῷ ἀφαιρέσωμεν κανὲν δικαίωμα, ὅπως ἤθελον πράξει ἄλλαι νομοθεσίαι, καθ’ ἃς εἶχε δικαίωμα, δίδοντες τὴν προτίμησιν εἰς τὸν πρῶτον καταθέντα· οὐδὲν δικαίωμα ἀφαιροῦμεν, ἀποφεύγομεν δὲ ὅλας τὰς ἀμφισβητήσεις περὶ τοῦ ἂν ὁ εἷς ἢ ὁ ἕτερος ἦναι ὁ πρῶτος καταθέσας κτλ. Ἐν τούτοις ἐγώ, θέλων νὰ προστατεύσω καὶ τοῦτο τὸ γεγονὸς τῆς προτεραιότητος τῆς χρήσεως, προέτεινα νὰ χορηγήσωμεν τέλος πάντων προθεσμίαν τινὰ εἰς τὸν μέχρι τοῦδε ποιησάμενον χρῆσιν πρὸς κατάθεσιν τοῦ σήματος, μετὰ παρέλευσιν τῆς ὁποίας μόνη ἡ προτεραιότης τῆς καταθέσεως προσδίδει τὸ δικαίωμα τῆς κυριότητος τοῦ σήματος καὶ χορηγεῖ εἰς τὸν καταθέσαντα τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ καὶ τὴν ποινικὴν τιμωρίαν παντὸς ποιοῦντος μεταγενεστέραν χρῆσιν, καὶ ἀποζημίωσιν παρ’ αὐτοῦ. Κατὰ τοῦ συστήματος τούτου, ὅπερ προέτεινα, ὁ ἀξιότιμος εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν ἀντέταξε κυρίως, ὡς ἐνθυμεῖσθε, τὸ ἐπιχείρημα ὅτι εἰς οὐδεμίαν νομοθεσίαν καθιεροῦται. Δὲν ἐγνώριζον ἀκριβῶς, πῶς ἔχουσι τὰ τῶν ἄλλων νομοθεσιῶν, διότι τὴν γνώμην μου ἐμόρφωσα ἀφορῶν εἰς τὰ πράγματα, ὡς ἔχουσι παρ’ ἡμῖν καὶ ὄχι εἰς τὰς ἄλλας νομοθεσίας. Ἐπειδὴ ὅμως ἐπέμεινεν ὁ κ. εἰσηγητὴς εἰς τὸ ἐπιχείρημά του τοῦτο, προσέτρεξα εἰς ἄλλας νομοθεσίας καὶ ἀνεῦρον, ὅτι τὸ σύστημα τὸ παρ’ ἐμοῦ ὑποστηριζόμενον εἶναι ἀκριβῶς τὸ σύστημα τοῦ Γερμανικοῦ νόμου. Κατὰ τὸν Γερμανικὸν νόμον ἡ κατάθεσις τοῦ σήματος χορηγεῖ τὸ δικαίωμα ἐπὶ τοῦ σήματος, καὶ ὄχι ἡ προηγουμένη χρῆσις αὐτοῦ. Ὥστε τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὑποστηρίζω, εἶναι καθιερωμένον εἰς ἓν τῶν μᾶλλον εὐνομουμένων Κρατῶν τῆς Εὐρώπης. Μετὰ τοιοῦτον προηγούμενον, δὲν εἶναι ὀρθότερον νὰ παραδεχθῶμεν σύστημα προλαμβάνον τόσας δυσχερείας, ἢ νὰ ἀκολουθήσωμεν τὸ σύστημα τῶν λοιπῶν νομοθεσιῶν, ὅπερ παρεδέχθησαν κυρίως σεβόμεναι κεκτημένα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα παρ’ ἡμῖν δὲν ὑπάρχουν; Ἰδοὺ λοιπόν, διατὶ ἐφρόνουν, ὅτι ἠθέλομεν συντελέσει εἰς τὴν μᾶλλον τελεσφόρον προστασίαν τῶν σημάτων, ἐὰν ἠκολουθοῦμεν τὸ σύστημα τὸ παρ’ ἐμοῦ προτεινόμενον. Ἀντέταξε κατ’ αὐτοῦ ὁ κ. εἰσηγητής, ὅτι ἠθέλομεν εὑρεθῆ εἰς δυσχέρειαν, ἂν διὰ συμβάσεως παραχωρήσωμεν εἰς ἀλλοδαποὺς τὸ δικαίωμα τῆς καταθέσεως τῶν σημάτων. Ἀλλ’ ἡ ἀντίῤῥησις αὕτη δὲν εἶναι σπουδαία, διότι ὡς πρὸς αὐτοὺς ἡ πρὸς κατάθεσιν προθεσμία θὰ τρέχῃ βεβαίως ἀφ’ ἧς χορηγεῖται αὐτοῖς τὸ δικαίωμα τῆς καταθέσεως τοῦ σήματος, μετὰ παρέλευσιν δ’ αὐτῆς θ’ ἀρχίσῃ ἡ διὰ τῆς προτεραιότητος τῆς καταθέσεως ἀπόκτησις τῆς κυριότητος. Φρονῶ ὅτι μετὰ μελέτην ὥριμον τοῦ ζητήματος θὰ πεισθῇ ἡ Βουλή, ὅτι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑποστηρίζω, εἶναι τὸ μᾶλλον τελεσφόρον εἰς τὸν ἐπιδιωκόμενον σκοπόν.

§51ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὁ ἔντιμος προαγορεύσας ἀνέφερεν ἐν σχέσει πρὸς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, δικάζον τὰς παραβάσεις τοῦ περὶ σημάτων νόμου, φρονῶ, ὅτι οὐδὲν κωλύει τὸ Πλημμελειοδικεῖον νὰ λύσῃ, πᾶν ὅ,τι ἀνάγεται εἰς τὴν βάσιν τῆς κατηγορίας, ὅπως κατηγορούμενόν τινα κηρύξῃ ἔνοχον παραβάσεως τοῦ περὶ σημάτων νόμου. Τοῦτο εἶναι πρόδηλον ἐκ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου, χωρὶς νὰ ἀναγράφηται ἐν ῥητῇ διατάξει. Ποίαν διάταξιν ἐν τῷ νόμῳ ἀπήντησεν ὁ κ. Βουλευτής, ἥτις νὰ δημιουργῇ πρόκριμα ἐκ τῆς πολιτικῆς δίκης, ἵνα προχωρήσῃ ἡ ποινική; Οὐδεμίαν. Τὸ Πλημμελειοδικεῖον θέλει ἐξετάσει ἐπὶ τῇ ἐνστάσει τοῦ κατηγορουμένου, κατὰ πόσον εἶναι ἔγκυρος ἡ κατάθεσις. Δὲν λέγω, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Πλημμελειοδικείου θὰ ἐξαντλήσῃ ὅλα τὰ ζητήματα, ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατηγορίαν ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦ κύρους τῆς καταθέσεως ἢ ὄχι, εἶναι πρόδηλον, ὅτι τὸ ποινικὸν δικαστήριον θὰ τὸ λύσῃ παρεμπιπτόντως, καὶ ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Πλημμελειοδικείου θὰ προχωρήσῃ τοιουτοτρόπως εἰς τὴν τελικὴν περὶ τῆς κατηγορίας κρίσιν. Δὲν εὑρίσκω λοιπὸν ὁποίας δυσχερείας θὰ γεννήσῃ ὁ νόμος οὗτος. Ὑπάρχει τις κατηγορούμενος, λέγων ὅτι ἄκυρος ἡ κατάθεσις ἡ παρὰ τοῦ ἐπιδόντος τὴν μήνυσιν γενομένη, καὶ ὅτι ἄλλος τις ἐδικαιοῦτο νὰ ἔχῃ τὸ σῆμα, ὡς πρῶτος ποιησάμενος δημοσίᾳ χρῆσιν αὐτοῦ· πρέπει συγχρόνως ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ προηγουμένως δικαιούμενος κατέθετο τὸ σῆμα, διότι μόνος ἐκεῖνος θὰ ἐδικαιοῦτο τότε νὰ μηνύσῃ· τοῦτο δὲ θὰ λυθῇ παρεμπιπτόντως ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου, κρίνοντος περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐπιδίκου καταθέσεως. Διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι αἱ παρατηρήσεις αἱ γενόμεναι ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας συναδέλφου, ἐπικρίνοντος τὸ νομοσχέδιον ὡς μέλλον νὰ λειτουργήσῃ μετὰ βραδύτητος, ἕνεκα τῆς ἀνάγκης ἐξακολουθήσεως παρεμπιπτουσῶν δικῶν ἀτελευτήτων ἐνώπιον τῶν πολιτικῶν δικαστηρίων, στεροῦνται ὑποστάσεως. Διὰ τὰ ἄλλα ζητήματα, τὰ ὁποῖα καὶ χθὲς ἀνέπτυξε καὶ σήμερον ἐπέμεινεν ὑποστηρίζων ὁ κ. Βουλευτής, φρονῶ ὅτι ἐπαρκῶς ἀπήντησα εἰς αὐτὸν, καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἀκουσίως, ὡς φρονῶ, μεριμνᾷ περὶ ἀνθρώπων, οἵτινες ζητοῦσι νὰ ὑποκλέψωσι περιουσίας κεκτημένας ὑπὸ ἄλλων διὰ δημοσίας χρήσεως προηγουμένης. Δὲν ἐννοῶ, πῶς εὑρίσκει ἄξιον συμπαθείας ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος, ἐν γνώσει ὢν περὶ τῆς δημοσίας χρήσεως σήματός τινος, γενομένης παρ’ ἄλλου, προλαμβάνει νὰ καταθέσῃ τὸ σῆμα, τὸ ἀποκτῆσαν ὑπόληψιν καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ ὁποίου ἐγεννήθη πεποίθησις καὶ ἀσφάλεια καὶ διὰ τοὺς καταναλωτὰς, ζητεῖ δὲ νὰ λάβῃ προστασίαν ἀποκλειστικὴν κατὰ τὸ σύστημα τοῦ κ. Βουλευτοῦ, μόνον καὶ μόνον διότι, εὑρισκόμενος ἐγγύτερον τοῦ γραφείου τοῦ Πρωτοδικείου, ἔσπευσε νὰ συντάξῃ πρᾶξιν καταθέσεως, ἀφίνων ἐφεξῆς εἰς τὸν δημιουργήσαντα τὸ σῆμα τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀλλάξῃ αὐτὸ, νὰ ἐπινοήσῃ ἄλλο σῆμα, διότι τὸ σῆμά του τὸ ἀπέκτησεν ἀμετακλήτως ἕτερος δι’ ἐσπευσμένης αὐτοῦ δηλώσεως. Δι’ αὐτὸ φρονῶ, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη, ἡ ὑπὸ Ἰαπωνικῶν νόμων ἐρανισθεῖσα ἐκ Γερμανικῶν, καὶ ἐκεῖθεν παραληφθεῖσα ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας Βουλευτοῦ, δὲν εἶναι ἀξία μιμήσεως ἐν τῷ προκειμένῳ νομοσχεδίῳ. Τὸ σύστημα τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἅπασαι σχεδὸν αἱ νομοθεσίαι ἀπεδέχθησαν, εἶναι τὸ κρεῖττον, καὶ πρέπει νὰ ἐμμείνῃ ἡ Βουλὴ εἰς αὐτὸ, κατ’ ἐμὴν γνώμην.

§52ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπανειλημμένως ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν οὐδὲν δικαίωμα ἔχει ἐπὶ τοῦ σήματος ὁ πρῶτος ποιησάμενος αὐτοῦ χρῆσιν. Διατὶ λοιπὸν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπαναλαμβάνει, ὅτι ἄλλος πρόκειται νὰ τῷ ἀφαιρέσῃ κεκτημένα δικαιώματα, ἀφοῦ δὲν ἔχει τοιαῦτα; Ἀκριβῶς μάλιστα, διότι δὲν ἔχομεν κεκτημένα δικαιώματα, εἶπον, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς κρείττονα θέσιν νὰ κανονίσωμεν ὀρθότερον τὰ τοῦ θέματος. Ἠρώτησα εἰς τὴν πρώτην μου ἀγόρευσιν τὸν κ. εἰσηγητὴν, τί γενήσεται ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελέ τις καταδιώξει μετὰ τὴν γενομένην κατάθεσιν τοῦ σήματος τὸν πωλοῦντα νόθα προϊόντα, οὗτος δὲ ἀντιτάξει πρὸς ὑπεράσπισίν του, ὅτι ἡ κατάθεσις εἶναι ἄκυρος; Ὁ δὲ κ. εἰσηγητὴς ἀπήντησεν, ὅτι οὗτος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀντιτάξῃ τὸ ἄκυρον τῆς καταθέσεως, διότι τοιοῦτον δικαίωμα, κατὰ τὸν κ. εἰσηγητὴν, ἔχει μόνος ὁ πρῶτος ποιησάμενος χρῆσιν. Ἂν τοῦτο ἀκριβῶς εἶπε, τὸν διαβεβαιῶ, ὅτι εὑρίσκεται ἐν μεγίστῃ πλάνῃ, διότι, ὅπως ὁ πρότερον ποιησάμενος χρῆσιν δύναται ν’ ἀντιτάξῃ τὸ ἄκυρον τῆς καταθέσεως, οὕτω δύναται ν’ ἀντιτάξῃ αὐτὸ καὶ ὁ ἀγοράσας πρὸς μεταπώλησιν ἀπὸ τὸν πρότερον ποιησάμενον χρῆσιν. Φρονῶ μάλιστα, ὅτι καὶ πᾶς ἄλλος ποιούμενος χρῆσιν δύναται νὰ ἀντιτάξῃ, κατηγορούμενος, τὴν τοιαύτην ἀκυρότητα, ἀφοῦ ὁ νόμος μόνον εἰς τὸν πρῶτον χρησάμενον χορηγεῖ δικαίωμα καταθέσεως, καὶ ἑπομένως μόνον αὐτὸν προστατεύει. Τώρα, τί θὰ κάμωσι τὰ ποινικὰ δικαστήρια, προτεινομένης τοιαύτης ἀκυρότητος τῶν καταθέσεων; Θὰ προχωρήσωσιν εἰς τὴν ἐκδίκασιν αὐτῶν, ἢ θ’ ἀναμείνωσι τὴν περὶ τούτου ἀπόφασιν τῶν πολιτικῶν δικαστηρίων; Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν, ὅσον ὑπέλαβεν ὁ κ. εἰσηγητής· ἔχει τὴν σπουδαιότητά του, προκειμένου μάλιστα περὶ νόμου ἐρανισθέντος ἐκ τῆς Γαλλικῆς νομοθεσίας, διότι ἐν Γαλλίᾳ δὲν ἀναθέτουσιν εἰς τὰ ποινικὰ δικαστήρια τὴν λύσιν ὅλων τῶν προδικαστικῶν ζητημάτων, ὡς π. χ. τὸ ζήτημα τῆς κυριότητος ἀκινήτων. Ἐγὼ ὑποστηρίζω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. εἰσηγητὴς, ὅτι πάντα τὰ μνησθέντα ζητήματα δύναται νὰ λύσῃ τὸ Πλημμελειοδικεῖον· ἀλλὰ δύναται νὰ γεννηθῇ ἀμφιβολία εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν ὁ πρῶτος ποιησάμενος χρῆσιν ἤγειρεν ἀγωγὴν κατὰ τοῦ καταθέσαντος, ζητῶν νὰ κηρυχθῇ ἄκυρος ἡ κατάθεσις, ὁ δὲ καταθέσας ἀπηύθυνεν ἔγκλησιν κατ’ ἐκείνου ἐπὶ παραποιήσει τοῦ σήματος. Δὲν δύναται ἆρά γε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ζητήσῃ ὁ πρῶτος ποιησάμενος χρῆσιν νὰ ἀναβληθῇ ἡ κατ’ αὐτοῦ κατηγορία μέχρις ἐκδικάσεως τῶν περὶ κύρους τῆς καταθέσεως ἀγωγῶν του, ἐξ ὧν θὰ ἀποδειχθῇ, ἂν ἐν δικαίῳ ἢ οὔ ἐποιήσατο χρῆσιν τοῦ σήματος; Δὲν εἶναι τόσον ἁπλοῦν τὸ ζήτημα, καὶ διὰ τοῦτο ὁ Γαλλικὸς νόμος ἐν ἄρθρῳ 16 ῥητῶς περιέχει τὴν διάταξιν, ὅτι πρέπει νὰ προχωρήσουν τὰ ποινικὰ δικαστήρια. Ὅσον ἀφορᾷ κατ’ οὐσίαν εἰς τὸ σύστημα, ὅπερ ὑποστηρίζω, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ Ἰαπωνία ἀπεμιμήθη τὴν Γερμανικὴν νομοθεσίαν, ἀλλὰ δὲν ἐστηρίχθην ἐπὶ τῆς ἀπομιμήσεως, ἐστηρίχθην ἐπὶ τῆς Γερμανικῆς νομοθεσίας, διότι φρονῶ, ὅτι ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων καὶ ἐντελεστέρων νομοθεσιῶν τοῦ κόσμου εἶναι ἀναντιῤῥήτως ἡ Γερμανικὴ νομοθεσία. Δι’ ὅλους αὐτοὺς, Κύριοι, τοὺς λόγους ἐπιμένω φρονῶν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς προστασίας, τὸ ὁποῖον καθιεροῦται ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ, δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἔχει τὰ καλλίτερα ἀποτελέσματα. Τοὐναντίον θὰ γεννήσῃ ἀμφιβολίας καὶ περιπλοκὰς, διότι θέλει δώσει τὸ δικαίωμα εἰς πάντα κατηγορούμενον νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἀθωότητά του, ἀμφισβητῶν τὸ δικαίωμα τοῦ καταθέσαντος, ἐνῷ, ἂν ἤθελε ταχθῆ προθεσμία ὡρισμένη πρὸς κατάθεσιν τοῦ σήματος ὑπὸ τοῦ πρώτου ποιησαμένου χρῆσιν, παρερχομένης ταύτης, ἡ κατάθεσις, παρ’ οἱουδήποτε γινομένη, ἤθελεν ἀποδεικνύει ὁριστικῶς τὴν κυριότητα τοῦ σήματος. Καὶ δὲν εἶναι μόνον ἡ Γερμανικὴ, Κύριοι, νομοθεσία, ἡ ὁποία τοιαύτην ἀρχὴν καθιεροῖ, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ Ἀγγλικὴ, διότι ἡ Ἀγγλικὴ νομοθεσία χορηγεῖ μὲν εἰς τὸν ἰσχυριζόμενον ὅτι πρῶτος ἔκαμε χρῆσιν τὸ δικαίωμα τῆς ἀγωγῆς πρὸς ἀκύρωσιν τῆς καταθέσεως, ἀλλὰ τάσσει τουλάχιστον καὶ προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλει νὰ ἐγείρῃ τὴν ἀγωγήν του, παρελθούσης δὲ τῆς προθεσμίας, τὸ δικαίωμα τοῦ καταθέσαντος καθίσταται ἀναμφισβήτητον. Δυνάμεθα ἑπομένως καὶ ἡμεῖς, ἢ ἐκ τοῦ προτέρου νὰ τάξωμεν προθεσμίαν πρὸς κατάθεσιν, ἢ νὰ τάξωμεν προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ἐγερθῇ ἡ ἀγωγὴ περὶ ἀκυρώσεως τῆς καταθέσεως. Ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον, βεβαίως θὰ παρασχεθῇ προστασία εἰς τὰ σήματα, ἀλλὰ δὲν εἶναι πλήρης, οἵαν δυνάμεθα νὰ παράσχωμεν, προλαμβάνοντες τὰς ἐνδεχομένας νὰ ἀναφυῶσι περιπλοκὰς καὶ δίκας καὶ ἀμφιβολίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 3 καὶ 4 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§54ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ προκείμενον ἄρθρον, Κύριοι, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ μεταβίβασις τοῦ σήματος, εἰμὴ σὺν τῇ μεταβιβάσει καὶ τοῦ καταστήματος. Ἀλλ’ ἄν τις ἔχῃ τὴν χρῆσιν ἑνὸς σήματος, τί ἐμποδίζει αὐτὸν νὰ δώσῃ τὸ σῆμα τοῦτο εἰς οἱονδήποτε φίλον αὐτοῦ, ἵνα δι’ αὐτοῦ τοῦ σήματος τοῦ γνησίου ἐπισημάνῃ ἐμπορεύματα ἢ προϊόντα, ἅτινα παράγει; Ἐμποδίζεται ἆρά γε ἡ τοιαύτη χρῆσις σήματος, κατὰ ῥητὴν ἐντολὴν ἢ ἄδειαν τοῦ ἰδιοκτήτου αὐτοῦ γιγνομένη; Ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῇ τοῦτο, διότι ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ ἐκ τοῦ ἄρθρου, ὅτι μία τοιαύτη κατ’ ἐντολὴν τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ σήματος γενομένη χρῆσις δύναται νὰ ἦναι ἀξιόποινος. Ἄν ὑποθέσωμεν, ὅτι ἐγὼ παράγω κονιὰκ ὑπὸ σῆμα, ὅπερ κατέθεσα, καὶ ἕτερός τις, παράγων ἐπίσης κονιὰκ, ζητεῖ νὰ τῷ δώσω γνήσια σήματα, ἵνα ἐπιθέσῃ αὐτὰ ἐπὶ τῶν φιαλῶν του, ἐγὼ δὲ, εἴτε ἀποβλέψας εἰς τὴν ποιότητα τοῦ ἐμπορεύματος καὶ πεισθεὶς ὅτι εἶναι ὁμοία τῆς τοῦ ἐμοῦ, εἴτε δι’ ἄλλους λόγους, ἐπέτρεψα εἰς αὐτὸν νὰ θέσῃ τοιαῦτα σήματα, τοῦτο, ἐρωτῶ, εἶναι ἀπηγορευμένον ἢ εἶναι ἐπιτετραμμένον; Εἶναι ἀνάγκη νὰ δώσητε τοιαύτας διασαφήσεις πρὸς πρόληψιν ἐνδεχομένων ἀμφιβολιῶν, οὐχὶ βεβαίως μεταξὺ τῶν δύο αὐτῶν παραγωγῶν, ἀλλὰ μεταξὺ αὐτῶν καὶ τρίτων.

§55ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ ἄρθρου 5 πρὸς τὸ ἄρθρον 6 προκύπτει σαφὴς ἡ ἀπάντησις εἰς τὴν ἀπορίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας συναδέλφου, διότι ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι μόνον ἡ προστασία τοῦ σήματος ὑπὲρ τοῦ νομίμου δικαιούχου αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡ προστασία τοῦ καταναλωτοῦ, ὅπως τὰ προσφερόμενα αὐτῷ ἐμπορεύματα ὦσι γνήσια. Δύναταί τις νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς φίλον του νὰ ποιήσηται χρῆσιν τοῦ σήματός του, ἀλλ’ ἐὰν ὁ καταναλωτὴς ἐν τῇ χρήσει τῶν οὕτω προσφερομένων αὐτῷ ἐμπορευμάτων ἀνακαλύψῃ τὴν διαπραττομένην εἰς βάρος του ἀπάτην, προστατεύεται ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 6 τοῦ νόμου, διότι τιμωρεῖται μὲ πλήρεις τὰς ποινὰς τῆς παραβάσεως τοῦ νόμου περὶ σημάτων καὶ ὁ δολίως ποιησάμενος χρῆσιν ἐπὶ τῶν προϊόντων τῆς βιομηχανίας του ἢ ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων τοῦ ἐμπορίου του ἀλλοτρίων σημάτων. Ὑπάρχει δὲ δόλος προφανής, διαπραττόμενος οὐχὶ κατὰ τοῦ δικαιούχου τοῦ σήματος, ἀλλὰ κατὰ τοῦ καταναλωτοῦ, ὅταν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας προσφέρωνται νενοθευμένα ἐμπορεύματα, φέροντα σῆμα δυνάμενον νὰ ἐμπνεύσῃ εἰς τοὺς καταναλωτὰς τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀγοράζουσι προϊόντα ποιότητος καὶ ἀξίας συμφώνως πρὸς τὴν γενομένην τοῦ σήματος κατάθεσιν.

§56ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἄν ἦναι τῆς αὐτῆς ποιότητος;

§57ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν ὑπάρχῃ ζημία εἰς βάρος τοῦ καταναλωτοῦ ὡς ἐκ τῆς ποιότητος ἢ τῆς ἀξίας, καὶ ὁ καταναλωτὴς παραπονεθῇ, βεβαίως τὸ Πλημμελειοδικεῖον θέλει ἐπιληφθῆ λόγῳ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 11.

§58ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Τὸ ὁποῖον ἀντίκειται.

§59ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως καὶ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει περὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ἀναπτύσσεται, εἶναι πρόδηλον, ὅτι ὁ νόμος περὶ σημάτων δὲν ἐξασφαλίζει μόνον τοὺς καταθέσαντας καὶ νομίμους δικαιούχους τοῦ σήματος, ἀλλὰ καὶ αὐτοὺς τοὺς καταναλωτὰς, δυναμένους ὑπὸ τοιούτους ὅρους προδήλως νὰ παραπονεθῶσι.

§60ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι πρωτοφανὴς ἡ ἑρμηνεία τῆς λέξεως δολίως, εἰς τὴν ὁποίαν προέβη ὁ κ. εἰσηγητής. Ἡ λέξις «δολίως» ἐτέθη ἐν τῷ νόμῳ, ὡς καὶ ἐν αὐτῇ δικαιολογητικῇ ἐκθέσει ἐκτίθεται, διὰ νὰ ἀποκλείσῃ τὴν περίστασιν τῆς τυχαίας καὶ ἐξ ἀπροσεξίας χρήσεως. Δολία δὲ θεωρεῖται ἡ χρῆσις, ὁσάκις καταχρᾶταί τις ἀλλότριον σῆμα, ἐπιθέτων αὐτὸ ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Ὅταν ὅμως αὐτὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἶναι κύριος τοῦ σήματος καὶ ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἔχῃ καταστήματα εἰς διαφόρους τόπους, ἐπιτρέπῃ εἰς συνάδελφόν του νὰ ποιῆται χρῆσιν τοῦ σήματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρήσητε τοῦτον ὡς δολίως ἐνεργοῦντα, ἀλλὰ μᾶλλον πρέπει νὰ θεωρήσωμεν τὴν τοιαύτην χρῆσιν ὡς ἀμέσως ὑπὸ τῶν καταθεσάντων γενομένην, ὡς ἂν ἐπρόκειτο περὶ νέου τινὸς ὑποκαταστήματος. Νομίζω ὅτι ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν δίδετε, δὲν εἶναι ὀρθὴ καὶ ἐπαρκὴς, καὶ καλὸν εἶναι νὰ διασαφηνισθῇ, ἂν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ὑπάρχῃ ἀθέμιτος πρᾶξις, ἵνα μὴ προκαλῶμεν ἀδίκους κατὰ τῶν πολιτῶν καταδιώξεις.

§61Ν. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διὰ τοὺς τρίτους εἶναι, τοὺς καταναλωτάς.

§62ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ τρίτος ἐνεπιστεύθη εἰς τὸ σῆμα, τὸ ὁποῖον ἐγὼ θέτω.

§63ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐμπιστεύεται εἰς τὸ περικαλυπτόμενον ὑπὸ τοῦ σήματος. Τὸ σῆμα εἶναι ἡ ἔνδειξις.

§64ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸς ἐμπιστεύεται εἰς τὸ σῆμα, ὑπολαμβάνων ὅτι καλύπτει καλὰ ἐμπορεύματα. Ἐγὼ ὅμως, ὁ κύριος τοῦ σήματος, εἶμαι κύριος νὰ τὸ θέσω εἰς οἱονδήποτε προϊὸν μου θέλω, καὶ αὐτὸ εἶναι προϊὸν ἐμοῦ, καίτοι δὲν εἶναι τῆς ποιότητος τῆς συνήθους. Εἶναι ὡσὰν ἐγὼ αὐτὸς νὰ ἔθεσα τὸ σῆμα ἐπὶ τοῦ προϊόντος, ἔστω ἀλλοίας ποιότητος. Πῶς δύνασθε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ τιμωρήσητε ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τοιουτοτρόπως φαίνεται ἔχων τὴν διαταγήν μου; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6 (ἀναγινώσκεται).

§66ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶχον προτείνει τὴν διαγραφὴν τῆς ἐξαιρέσεως, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθεσα. Ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ νὰ ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ ἐξαίρεσις, ἡ ἐξαίρεσις, κατὰ τὴν ὁποίαν τὰ ἀποτελέσματα ἄρχονται ὄχι ἀπὸ τῆς παρελεύσεως τῆς προθεσμίας καὶ δημοσιεύσεως, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς κοινοποιήσεως τῆς ἀγωγῆς διὰ τὸν ποιούμενον χρῆσιν; Ἐφρόνουν, ὅτι ἡ προθεσμία, τὴν ὁποίαν ἐν γένει τάσσει ὁ νόμος, πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς αὐτὸν, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐγείρεται ἡ ἀγωγὴ, ἵνα λάβῃ καὶ αὐτὸς τὸν καιρὸν νὰ ἐξετάσῃ καὶ πεισθῇ, ἂν πράγματι ἐγένετο καλῶς ἡ κατάθεσις, ὅτε ὀφείλει αὐτὸς νὰ ὑποχωρήσῃ, ἢ δὲν ἐγένετο τοιαύτη. Ἡ προθεσμία εἶναι τόσον μικρὰ, ὥστε δὲν βλέπω τὸν λόγον τῆς σπουδῆς, δι’ ὃν πρέπει νὰ κηρύξωμεν ἔνοχον πλημμελήματος ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος μέχρι σήμερον ἐξασκεῖ τακτικῶς τὸ ἔργον του καὶ ποιεῖται χρῆσιν τοιούτων σημάτων· τὴν ἑπομένην ἡμέραν λαμβάνει μίαν ἀγωγήν· ἂν καὶ μετὰ τὴν ἀγωγὴν αὐτὴν τολμήσῃ νὰ θέσῃ πάλιν σήματα ἐπὶ τῶν ἐμπορευμάτων του, τιμωρεῖται ποινικῶς, ἐνῷ ἀκόμη δὲν εἶδε τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως», ἵνα γνωρίσῃ, τίς ὁ καταθέσας, ποία ἡ περιγραφή, ποῦ ἐφαρμόζεται, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐξετάσεως νὰ σχηματίσῃ μίαν γνώμην. Αὐτὴ ἡ σπουδὴ τῆς καταδιώξεως εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος.

§67ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διάταξις αὕτη ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ἧς καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀπετέλει μέρος, ἐγένετο ἀντικείμενον εὐρυτέρας συζητήσεως ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐργασίας τῆς γενομένης ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Γαλλικῆς Γερουσίας, πρόκειται δὲ διὰ τῆς διατάξεως ταύτης νὰ καταπαύσῃ ἀπὸ τῆς ἐπιούσης τῆς καταθέσεως τοῦ σήματος ἡ ἐξακολούθησις ἡ ῥαγδαία τῆς ἀπομιμήσεως ἑνὸς σήματος, ἡ γινομένη ὑπὸ ἀσυνειδήτων τινῶν, θελόντων νὰ σφετερισθῶσι τὸ ἀλλότριον σῆμα, καὶ δυναμένη νὰ ἐξακολουθήσῃ μέχρι τῆς λήξεως τῆς δεκαημέρου προθεσμίας ἀπὸ τῆς ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» δημοσιεύσεως. Δὲν ἠξεύρω, πῶς ὁ κ. Βουλευτὴς εὑρίσκει σκληρὸν τὸ νὰ ἔλθῃ ὁ νόμιμος δικαιοῦχος τοῦ σήματος καὶ δι’ εἰδικῆς γνωστοποιήσεως νὰ εἴπῃ εἰς τὸν καταχρώμενον τῆς περιουσίας του, ὅτι δικαστικῶς ζητεῖ τὴν ἀναγνώρισιν σήματος, τὸ ὁποῖον κατέθετο, καὶ νὰ καταγγείλῃ τὸν λαβόντα τὴν τοιαύτην εἰδικὴν γνωστοποίησιν, ἂν περαιτέρω ἐπιμένῃ εἰς τὸ νὰ καταχρᾶται τοῦ σήματος· διότι ὁ κύριος συνάδελφος ἐν τῇ νομομαθείᾳ του πρέπει νὰ προσέξῃ εἰς τοῦτο, ὅτι θέλει τιμωρηθῆ ὁ τοιαύτην ἐξακολουθῶν νὰ ποιῆται κατάχρησιν τοῦ σήματος οὐχὶ διὰ προγενεστέρας πράξεις, ἀλλὰ διὰ πράξεις μεταγενεστέρας τῆς εἰδικῆς ταύτης γνωστοποιήσεως. Δὲν θέλει ὁ λαβὼν τὴν γνωστοποίησιν νὰ ἐκτεθῇ εἰς κίνδυνον; Ἂς παύσῃ καταχρώμενος τοῦ ἀλλοτρίου σήματος. Ἀπ’ αὐτοῦ ἐξαρτᾶται ἡ ἔγερσις τῆς δημοσίας ἀγωγῆς καὶ ἡ κατ’ αὐτοῦ καταδίωξις ἢ ἡ μὴ καταδίωξις. Αὐτὸς ἐπιμένει νὰ ἐργάζηται μὲ ἀλλότριον σῆμα ἄνευ φόβου καταδιώξεως· ἂς ὑπολογίσῃ μόνος τὴν βασιμότητα τῶν δικαιωμάτων του ἀπέναντι τοῦ δικαιώματος τοῦ καταθέσαντος τὸ σῆμα. Βεβαίως, ἂν βραδύτερον ἡττηθῇ, αὐτὸς θὰ ἦναι ὁ ὑπαίτιος τῆς συμφορᾶς, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐνσκήψῃ ἐπὶ τὴν κεφαλήν του ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ περὶ σημάτων νόμου.

§68ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν κατώρθωσα νὰ ἐννοηθῶ ἀπὸ τὸν ἀξιότιμον προλαλήσαντα. Ἐπαναλαμβάνω ἀπειράκις: δὲν πρόκειται περὶ καταχρήσεως ἀλλοτρίου δικαιώματος· διότι μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἕτερος καταθέσῃ, οὐδὲν τοιοῦτον δικαίωμα ὑπάρχει. Δύναμαι νὰ κάμω χρῆσιν τοῦ σήματος, χωρὶς νὰ καταχρῶμαι τοιοῦτον δικαίωμα. Ἕτερος κατέθηκε τὸ σῆμα, καὶ πρὶν ἢ ἐγὼ λάβω γνῶσιν τοῦ σήματος, τὸ ὁποῖον κατέθηκεν αὐτός, καὶ ποία ἡ περιγραφὴ τοῦ σήματος, μοὶ λέγετε: «σταμάτησε τὰς ἐργασίας σου ὅλας». Εἰς τὰς ἄλλας περιστάσεις, καθ’ ἃς δὲν ἠγέρθη ἀγωγή, δύναταί τις νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς ἐργασίας του, ἐγὼ ὅμως θὰ σταματήσω· διατί; διότι μοὶ ἐκοινοποιήθη μία ἀγωγή. Δὲν ἔχω καὶ ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ ἐξετάσω, ἂν πράγματι ἐγένετο νόμιμος κατάθεσις, ἡ ὁποία νὰ μὲ ὑποχρεοῖ; Πόσος χρόνος θὰ περάσῃ πρὸς τοῦτο, μέχρις ὅτου δηλ. λάβω γνῶσιν διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως»; Ὀλίγαι ἡμέραι. Ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ κατάθεσις εἶναι ἄκυρος, πράγματι ζημιοῦμαι ἐγώ, καταπαύων τὰς ἐργασίας μου, ἐνῷ, ἂν πεισθῶ κατόπιν, ὅτι τὸ σῆμα κακῶς κατετέθη, θὰ ἐξακολουθήσω αὐτάς. Φρονῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει λόγος τις, ἵνα ἐπισπεύσωμεν τοιουτοτρόπως τὴν βλάβην τῶν πολιτῶν.

§69ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν ἐγένετο μακρὸς λόγος περὶ τῶν ἐμπορευμάτων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς χεῖρας ἐμπόρων καὶ φέρουσι παραπεποιημένα σήματα Ἐπέστησα καὶ τότε τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι διαπράττεται ἀδίκημα, ἂν τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα καλῇ τῇ πίστει ἀπέκτησαν οἱ ἔμποροι αὐτοὶ, τὰ καταδικάσωμεν διὰ τοῦ νόμου εἰς ἀχρηστίαν. Δὲν ἐννοῶ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ζητήματος τούτου, νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀδικίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν διαπράττει τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἥτις δύναται νὰ διορθωθῇ.

§70ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρατηρήσῃ ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι ἐν ἄρθρῳ 6 κίνδυνον τρέχει ὁ ἔμπορος ὁ ἐν γνώσει πωλῶν ἢ ἐκθέτων πρὸς πώλησιν ἢ κυκλοφορίαν ἐμπόρευμά τι μὲ σῆμα παραπεποιημένον ἢ δολίως ἀπομιμηθέν. Ὁ ἔμπορος δὲ ὁ καλῇ τῇ πίστει κατέχων ἐμπορεύματα οὐδένα διατρέχει κίνδυνον. Ἐὰν νῦν ἦναι ἐν γνώσει ὁ ἔμπορος οὗτος, ὅτι τὰ σήματα, τὰ ὁποῖα φέρουσι τὰ ἐμπορεύματά του, εἶναι ψευδῆ, νόθα, δὲν ἔχει παρὰ νὰ τὰ ἀφαιρέσῃ.

§71ΚΡΟΚΙΔΑΣ. Ἀφαιροῦνται;

§72ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι 999 ἐπὶ τοῖς 1000 τὰ σήματα εἶναι ἐπικεκολλημένα καὶ ἀφαιροῦνται. Ἐὰν δ’ εὑρίσκηταί τις κάτοχος ἐξαιρετικοῦ τινος ἐμπορεύματος, τὸ ὁποῖον φέρει τὸ σῆμα εἰς τὴν σάρκα του καὶ δὲν δύναται τοῦτο νὰ ἀφαιρεθῇ, ἂς τὸ ἐξαγάγῃ ἐντὸς τῶν δέκα ἡμερῶν ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου.

§73ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ποῦ;

§74ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλοῦ· εἰς μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ μὴ ἰσχύῃ ἡ περὶ σημάτων νομοθεσία καὶ ὅπου θὰ ἦναι ἐλεύθερος. Δὲν εἶναι δὲ πρέπον ἐπὶ μακρὸν νὰ σταματήσωμεν τὴν λειτουργίαν τοῦ νόμου, διότι εὑρίσκονται τυχὸν κάτοχοι νόθων τινῶν ἐμπορευμάτων, φερόντων παραπεποιημένα σήματα, οἱ ὁποῖοι τὰ προσφέρουσι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα εἰς τιμὴν ὑπέρογκον καὶ ζητοῦσι νῦν τὴν ἄδειαν νὰ καταναλώσωσιν αὐτὰ μέχρι κεραίας εἰς τὴν ῥάχιν Ἑλλήνων πολιτῶν.

§75ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ νόθων ἐμπορευμάτων.

§76ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως πρέπει νὰ ἦναι νόθα.

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πλανᾶται ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, νομίζων, ὅτι ὁ νόμος οὗτος πρόκειται νὰ προστατεύσῃ τὸ εἶδος καὶ τὸ ποιὸν τῶν ἐμπορευμάτων. Πρόκειται νὰ προστατεύσῃ τὰ σήματα τῶν παραγόντων ἐμπορεύματα, τῶν ὁποίων ἐνδεχόμενον τὰ πλεῖστα νὰ ἦναι νενοθευμένα. Ἐνταῦθα ὁ κάτοχος τοιούτων ἐμπορευμάτων σήμερον, ἐν γνώσει, ὅτι τὸ σῆμα, τὸ ὁποῖον φέρουσι, δὲν εἶναι τὸ γνήσιον σῆμα τοῦ ἀρχικοῦ παραγωγοῦ, εἶναι ἐν πλήρει καλῇ πίστει, διότι γνωρίζει, ὅτι ἐπιτρέπεται παρ’ ἡμῖν ἡ ἀγοραπωλησία τοιούτων ἐμπορευμάτων, δυνάμει τοῦ νόμου καὶ τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας καὶ ὑπὸ τὴν προστασίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Σήμερον δ’ ἐρχόμεθα νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς εἰς αὐτόν: «δὲν σὲ καταδικάζομεν μόνον νὰ μὴ ἀγοράζῃς εἰς τὸ μέλλον ἐμπορεύματα φέροντα σῆμα μὴ γνήσιον, ἀλλὰ σὲ καταδικάζομεν νὰ μὴ δυνηθῇς νὰ ἐκποιήσῃς καὶ τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ Ἑλληνικοῦ νόμου ἠγόρασας». Νομίζω, ὅτι πράττομεν ἀδικίαν, οὐδεμία δὲ δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι διαπράττομεν ἀδίκημα. Οὐδεὶς νόμος, μεταβάλλων ὑφισταμένην νομοθεσίαν καὶ θίγων κεκτημένον δικαίωμα δυνάμει καὶ ὑπὸ τὸ κράτος τῆς νομοθεσίας ταύτης κτηθὲν, οὐδεὶς, λέγω, νόμος παραβιάζει τὸ καθῆκον τοῦ νὰ παράσχῃ διέξοδον καὶ τοῦ νὰ προστατεύσῃ τὰ κεκτημένα ταῦτα δικαιώματα. Διὰ τοῦτο, χωρὶς νὰ θελήσω νὰ ἐκτείνω τὸν λόγον,—διότι τὸ ζήτημα εἶναι ἁπλούστατον,— λέγω, ὅτι εἶναι καθῆκον τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας νὰ φροντίσῃ περὶ τῶν ἐμπορευμάτων τούτων.

§78ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἐλάττωμα τοῦ ἐδαφίου δʹ τοῦ ἄρθρου 6 τὸ καίριον εἶναι, ὅτι δίδει εἰς τὸν νόμον ὀπισθενεργὸν δύναμιν. Μέχρι σήμερον δὲν χαρακτηρίζεται ἐκ τοῦ δικαίου ἡμῶν τοῦ ποινικοῦ ὡς ἀθέμιτος πρᾶξις ἡ πώλησις ἀντικειμένων φερόντων σήματα παραπεποιημένα, καὶ ἐκ τοῦ ὅτι δὲν ἐχαρακτηρίζετο ὡς ἀθέμιτος ἡ πρᾶξις αὕτη, πολλοὶ ἠδύναντο νὰ προμηθευθῶσι γνήσιά τινα ἀντικείμενα, ἴσως ἀτελέστερα τῶν τοῦ ἀρχικοῦ παραγωγοῦ, μὲ σήματα παραπεποιημένα. Τί θὰ συμβῇ ὡς πρὸς τοὺς μεταπωλητὰς τῶν τοιούτων ἀντικειμένων, συνεπείᾳ τῆς νομοθεσίας, τὴν ὁποίαν εἰσάγομεν; Θὰ συμβῇ, ὅτι θὰ ἦναι ἠναγκασμένοι ἢ νὰ ὑποστῶσι τὰς συνεπείας τοῦ νόμου καὶ νὰ καταδιωχθῶσι, διότι ἐπρομηθεύθησαν εἴδη τοιαῦτα κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν δὲν ἐθεωρεῖτο ἀθέμιτος ἡ πρᾶξις, ἢ νὰ ἀποῤῥίψωσι καὶ καταστρέψωσι τὰ εἴδη, ἅτινα ἔχουσι προμηθευθῆ ὑπὸ νομοθεσίαν μὴ χαρακτηρίζουσαν τὴν πρᾶξιν ὡς ἀθέμιτον. Διὰ νὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀποφύγωμεν τὸ ἐλάττωμα τοῦτο, τοῦ νὰ δώσωμεν ὀπισθενεργὸν δύναμιν εἰς τὸν νόμον, δυνάμεθα νὰ περιλάβωμεν ἐν τῷ ἐδαφίῳ δʹ τὴν ἑξῆς ἐξαίρεσιν (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἐν γνώσει πωλήσας ἢ ἐκθεὶς πρὸς πώλησιν ἢ κυκλοφορίαν ἐμπόρευμά τι μὲ σῆμα παραπεποιημένον ἢ δολίως ἀπομιμηθὲν, καθ’ ὅσον δὲν ἤθελεν ἀποδείξει ὅτι ἔχει προμηθευθῆ τὸ εἶδος πρὸ τῆς καταθέσεως τοῦ σήματος». Οὕτω πως ἀποφεύγομεν νὰ δώσωμεν ὀπισθενεργὸν δύναμιν εἰς τὸν νόμον, νὰ χορηγήσωμεν δὲ καὶ ἓν ὅπλον κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ ἐμπορίου.

§79Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂν προέκειτο περὶ τοῦ ἐμπορεύματος καὶ ἀπηγορεύετο εἰς τὸ ἑξῆς ἡ ἐμπορία τοῦ εἴδους, ἐννοῶ τὰς παραστάσεις τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται ἐδῶ περὶ τοῦ ἐμπορεύματος, πρόκειται περὶ τοῦ σήματος, πρόκειται περὶ ἐπικεκολλημένου χάρτου ἢ περὶ σφραγῖδος, ἐκτετυπωμένης εἰς ἄκρον τι τοῦ ἐμπορεύματος καὶ δυναμένης ν’ ἀποκοπῇ. Αὕτη εἶναι ἡ μόνη ζημία, ἣν θὰ ὑποστῇ ὁ ἔμπορος, καὶ ἥτις δὲν ἔχει σημασίαν. Ἂν πρόκηται περὶ οἴνου καὶ φέρηται ἐπὶ τοῦ δοχείου σεσημασμένη παραγωγὴ ἀναληθής, θ’ ἀφαιρεθῇ ὁ ἐπικεκολλημένος χάρτης, ἢ θ’ ἀποξεσθῇ ἡ σφραγίς. Ἡ ἐκ τούτου ζημία δὲν εἶναι ἀποχρῶσα, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψει. Ἂν ἀπηγορεύετο εἰς τὸν κάτοχον νὰ ἐμπορευθῇ τὸν οἶνον, θὰ ἐπεβάλλετο πρόνοιά τις. Ἀλλὰ περὶ τοιαύτης ἀπαγορεύσεως οὐδεὶς λόγος. Μόνον τοῦ σήματος ἡ ἀφαίρεσις ἐπιβάλλεται, ἵνα μὴ ἐξαπατᾶται δι’ αὐτοῦ ὁ καταναλωτὴς καὶ ἀδικῆται ὁ παραγωγὸς τοῦ γνησίου προϊόντος. Ὁ κάτοχος ζημίαν μόνην θὰ ὑποστῇ τὴν στέρησιν τοῦ κέρδους, ἐφ’ ἣν ὑπελόγισεν· ἠγόρασε τὸ ἐμπόρευμα ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι θὰ ἐξηπάτα τὸν καταναλωτὴν περὶ τῆς προελεύσεως αὐτοῦ καὶ θὰ ὠφελεῖτο ἐκ τῆς ἀπάτης ταύτης. Ταύτης τῆς ὠφελείας στερεῖται· ἀλλ’ ἐπ’ αὐτὴν οὐδὲν εἶχε δικαίωμα. Ἂν ἐστερεῖτο τοῦ δικαιώματος νὰ πωλήσῃ αὐτὸ τοῦτο τὸ προϊόν, βεβαίως ἔπρεπεν ἢ νὰ τῷ δοθῇ ἀποζημίωσις, ἢ νὰ τῷ δοθῇ διορία, ἵνα διαθέσῃ αὐτό. Ἀλλὰ τῷ ἐπιτρέπεται νὰ διαθέσῃ τὸ προϊόν· πρέπει ὅμως νὰ τὸ διαθέσῃ ἀπέχων ἀπὸ ψευδῶν ἐπαγγελιῶν περὶ τῆς προελεύσεως αὐτοῦ.

§80ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅταν τὸ σῆμα ἦναι τοσοῦτον κολλημένον, ὥστε δὲν δύναται ν’ ἀποσπασθῇ;

§81Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ ἐπινοήσῃ ὁ κάτοχος τὴν μέθοδον τῆς ἐπικολλήσεως.

§82ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν διάταξιν τοῦ ἐδαφίου δʹ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἀναγκαίως ὁ ἔμπορος κατὰ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἐπρομηθεύθη τὸ εἶδος, τὸ φέρον παραπεποιημένον σῆμα, εὑρίσκετο ἐν δολίᾳ προαιρέσει· ἀλλ’ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι δὲν εὑρίσκετο ἐν δολίᾳ προαιρέσει, ὅτι κατὰ τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔκαμε τὴν προμήθειάν του, κάμνει τὴν παραποίησιν, εἰς ποίαν θέσιν θέλει εὑρεθῆ οὗτος μετὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ σήματος; Εἰς οἵαν θέσιν παρέστησα πρὸ ὀλίγου, ἢ νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὰς συνεπείας τοῦ νόμου, ἢ νὰ καταστρέψῃ τὸ εἶδος, καὶ ἑπομένως νὰ καταστρέψῃ περιουσίαν, τὴν ὁποίαν ἐκέκτητο. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν πρόκειται ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπ’ αὐτοῦ τὴν ἐμπορίαν τοῦ εἴδους, μήτε τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ εἴδους, ἀλλὰ μόνον νὰ τῷ ἀπαγορεύσωμεν νὰ κάμῃ χρῆσιν σήματος, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει δικαίωμα. Καθ’ ὅσον πρόκειται περὶ παραγωγοῦ καὶ περὶ τοῦ σήματος αὐτοῦ ἐκ μέρους τοῦ παραγαγόντος τὸ εἶδος, βεβαίως ἡ δικαιολόγησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ θὰ ἦτο λίαν λογική· ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τοῦ παραγωγοῦ τοῦ παραπεποιημένου σήματος, πρόκειται περὶ μεταπωλητοῦ, πρόκειται περὶ τοῦ ἐμπόρου· ὁ ἔμπορος ἐκεῖνος δὲν δύναται νὰ κατηγορήσῃ τὸ σῆμα τὸ ἐπὶ τοῦ ἐμπορεύματος, διότι δύναται μὲν, ὡς εἶπον, νὰ ἦναι γνήσιον τὸ ἐμπόρευμα, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ παραπεποιημένον σῆμα. Διὰ τίνος σήματος θὰ τὸ ἀντικαταστήσῃ, ἀφοῦ σῆμα ἴδιον δὲν ἔχει ἄλλο, παρὰ τὸ παραπεποιημένον; (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 7, 8 καὶ 9 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§84ΡΑΛΛΗΣ. Μίαν ἐξακρίβωσιν. Ἐδῶ πρόκειται περὶ τῆς ἀγωγῆς περὶ ἀποζημιώσεως λόγῳ τῆς προσγενομένης ζημίας. Βεβαίως ἐννοεῖ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι ἡ ζημία θὰ ὑπολογίζηται διὰ τὰς πράξεις ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι θέλουσι τελεσθῆ ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς καταθέσεως τοῦ σήματος.

§85ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναντιῤῥήτως· διότι οὐδεμία προστασία χορηγεῖται πρὸ τῆς καταθέσεως, ἄρα καὶ οὐδεμία ἀποζημίωσις, διότι πρὸ τῆς καταθέσεως τοῦ σήματος ἠδύνατο πᾶς τις νὰ ποιήσηται χρῆσιν αὐτοῦ ἀζημίως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 11 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§87ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ τελευταία φράσις τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 12 δίδει περισσοτέραν τοῦ δέοντος δικαιοδοσίαν εἰς τὰ Πλημμελειοδικεῖα. Δὲν συνεκδικάζεται μετὰ τῆς ποινικῆς ἀγωγῆς πᾶσα ἀγωγὴ ἀφορῶσα εἰς τὰ σήματα, διότι τὰ Πλημμελειοδικεῖα ἡμῶν εἶναι, συμφώνως πρὸς τὴν διάταξιν τῆς Ποινικῆς Δικονομίας, ἁρμόδια νὰ ἐκδικάσωσι τὰς περὶ ἀποζημιώσεως αἰτήσεις, ὄχι καὶ πᾶσαν ἀγωγήν. Ἀλλὰ δύνανται νὰ ὑπάρξωσι καὶ ἀγωγαὶ μὴ ἀφορῶσαι ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν ἀποζημίωσιν λόγῳ τοῦ τελεσθέντος ἀδικήματος, διότι περὶ ἀδικήματος ἐδῶ πρόκειται σχεδόν. Διὰ τοῦτο πρέπει νὰ περιορισθῇ ἡ ἔκφρασις ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πᾶσαι αἱ ἰδιωτικαὶ διαφοραὶ αὗται καὶ αἱ περὶ ἀποζημιώσεως δικάζονται κλπ.»

§88ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἔννοια τοῦ νόμου εἶναι ὅπως ὁ κ. συνάδελφος τὴν διατυποῖ· πᾶσαι αἱ ἀγωγαὶ ὑπάγονται εἰς τὰ Πρωτοδικεῖα, ὅσαι δὲ δύνανται νὰ συνεκδικασθῶσι μετὰ τῆς δημοσίας ἀγωγῆς, — καὶ τοιαῦται εἶναι κατὰ κανόνα αἱ περὶ ἀποζημιώσεως, — συνεκδικάζονται μετὰ τῆς δημοσίας ἀγωγῆς εἰς τὰ Πλημμελειοδικεῖα, ἐὰν ὁ ἐνάγων προτιμήσῃ τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Πλημμελειοδικείου.

§89ΡΑΛΛΗΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι ὡς πρὸς τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν θέλομεν νὰ ἐκφράσωμεν, ἀλλὰ τὸ γράμμα τοῦ νόμου δὲν ἐκφράζει αὐτό· διότι λέγει, ὅτι πᾶσαι αἱ ἰδιωτικαὶ διαφοραί, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ἦναι, καὶ αἱ περὶ διεκδικήσεως, ἐγειρόμεναι συνεπείᾳ ἀγωγῆς στηριζομένης εἰς τὸν παρόντα νόμον, δικάζονται ὑπὸ τῶν Πρωτοδικῶν ὡς ἐμπορικαὶ, ὁσάκις πᾶσαι αὗται δὲν συνεκδικάζονται μετὰ τῆς δημοσίας ἀγωγῆς ἐνώπιον τοῦ Πλημμελειοδικείου.

§90Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὰ κείμενα, δὲν συνεκδικάζονται πάντοτε.

§91ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν δὲν δύνανται νὰ συνεκδικασθῶσι.

§92ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν ἦναι ἐπιδεκτικαὶ εἰσαγωγῆς εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, ὡς μὴ συνεκδικαζόμεναι μετὰ τῆς δημοσίας ἀγωγῆς, θὰ εἰσάγωνται εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13 (ἀναγινώσκεται).

§94ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§95Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς συζητεῖ περὶ ἐπαγγελιῶν, ὡσανεὶ αὗται ἦτο δυνατὸν νὰ ἦσαν ἀναγεγραμμέναι ἐν ταῖς συμβάσεσιν. Αἱ ἐπαγγελίαι θὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν διαπραγμάτευσιν συμβάσεων, ἐφ’ ὅσον αἱ ὑφιστάμεναι εἶναι προσωριναί. Μετὰ τῆς Γαλλίας, ὡς παρετήρησα χθές, εἴχομεν συνάψει σύμβασιν, ἥτις δὲν εἶναι ἡ κυρωθεῖσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς σήμερον· ἐκείνη ἦτο ἡ βάσις τῶν ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφισθέντων, διότι ἡ σύμβασις ἐκείνη, ἥτις ἐχρησίμευε κατόπιν ὡς βάσις εἰς τὴν συμφωνίαν, ἧς ἀνέγνωσε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Βουλευτὴς ἄρθρα τινὰ, ἡ σύμβασις ὑπεγράφη οὐχὶ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πρότασιν, ἀλλ’ ὑπὸ τῆς προκατόχου ταύτης, δηλ. ὑφ’ ἡμῶν κατὰ τὴν προηγουμένην κυβερνητικὴν περίοδον, ὑπεγράφη μάλιστα τὴν 12 Ὀκτωβρίου, τουτέστι 48 ὥρας πρὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐγνώσθη, ὅτι θὰ ἐπαύομεν διευθύνοντες τὰ τῆς Πολιτείας. Ἐκείνη εἶναι ἡ σύμβασις, ἐννοεῖται δὲ, ὅτι ἀποχωρήσαντες ἀπὸ τῆς ἐξουσίας δύο ἡμέρας μετὰ τὴν ὑπογραφὴν αὐτῆς, δὲν ἠδυνάμεθα ἢ νὰ διενεργήσωμεν ἡμεῖς τὰ τῆς κυρώσεως τῶν τότε παρ’ ἡμῶν ὁριστικῶς συμφωνηθέντων. Ὑπάρχει ἡ ὑπογραφὴ καὶ τοῦ κ. Δραγούμη καὶ τοῦ κόμητος Μοντολὼν ὑπὸ τὴν σύμβασιν, ἥτις ἦτο καθ’ ὅλα κανονικὴ καὶ ἀρτία. Ἡ σύμβασις ἐκείνη ἦτο προωρισμένη, ὅπως ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν, ἀλλ’ ἐθεωρήθη προτιμότερον, διὰ λόγους ἀφορῶντας εἰς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, ἀντὶ νὰ ὑποβληθῇ εἰς κύρωσιν ἡ σύμβασις, νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς κύρωσιν τὰ ἐν τῇ συμβάσει.

§96ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπὸ τύπον ἀδείας.

§97Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν Γαλλίᾳ ὑπὸ τύπον ἐσωτερικῶν νόμων καὶ οὐχὶ ὑπὸ τύπον ἀδείας· ἂν δ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν τοῦ τότε εἰσηγητοῦ τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Γερουσίας καὶ κατόπιν Πρωθυπουργοῦ κ. Λουμπὲ, θὰ ἴδῃ, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἐκρίθη ὀρθὸν, ἕνεκα λόγων γενικωτέρων, εἰς τὴν δασμολογικὴν αὐτῆς πολιτικὴν ἀφορώντων, νὰ μὴ κυρῶνται συμβάσεις, ἀλλὰ νὰ ψηφίζωνται ἐσωτερικοὶ νόμοι, κανονίζοντες τὰ τῶν δασμολογικῶν ὠφελημάτων ξένων Κρατῶν, καὶ ἐψηφίσθη ἐσωτερικὸς γενικὸς νόμος, κανονίσας τὰ τῆς ἐν Γαλλίᾳ εἰσαγωγῆς τῶν ἐξ Ἑλλάδος προελεύσεων συμφώνως πρὸς τὰ ἐν τῇ συμβάσει. Ἀλλὰ ταῦτα ἐψηφίζοντο ἐκεῖ ἐπὶ διορίᾳ μέχρι τοῦ Φεβρουαρίου 1892, παρελθούσης δὲ ταύτης, ἐγένοντο ἀνανεώσεις, ὧν ἡ τελευταία ἀορίστως. Ἤδη λοιπὸν διατελοῦμεν ἐν σταδίῳ, καθ’ ὃ, εἴτε ἐπαγγελίας ἐδώσαμεν, εἴτε ὑποσχέσεις, αὗται θέλουσι χρησιμεύσει, ἵνα ἀποκτήσωμεν ἀνταλλάγματα, οὐδεμία δ’ ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ψήφισις τοῦ νόμου τούτου θέλει χρησιμεύσει εἰς διεξαγωγὴν τῶν πρὸς τὴν Γαλλίαν διαπραγματεύσεων καὶ συμφωνιῶν ἐπὶ τὸ συμφερώτερον. Πρὸς τὴν Ἰταλίαν δὲν πρόκειται ἤδη νὰ διαπραγματευθῶμεν, διότι ἡ πρὸς αὐτὴν σύμβασις εἶναι ἤδη ἐψηφισμένη, ἀλλ’ ὅτε διεπραγματευόμεθα πρὸς τὴν Ἰταλικὴν Κυβέρνησιν περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης, παρεστήσαμεν πρὸς αὐτήν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὑπάρχει ἀπόφασις, ὅπως τοιαύτη νομοθεσία ψηφισθῇ, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὕτη δὲν ἦτο νέα, ὅτι ἐπαγγελίαι καὶ ὑποσχέσεις περὶ τοιαύτης νομοθεσίας ἐδόθησαν εἰς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ 1877. Ἠκούσαμεν δὲ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, εἰπόντος χθές, ὅτι, ὅτε ἦτο Ὑπουργὸς κατὰ τὸ 1882, ἠμπόδισεν αὐτὸς νὰ ψηφισθῶσι παρὰ τῆς Βουλῆς νόμοι, ἀφορῶντες εἰς τὸν κανονισμὸν τοῦ δικαιώματος τῆς βιομηχανικῆς ἰδιοκτησίας ἐν Ἑλλάδι. Ὁμολογῶ, ὅτι πολλάκις ἤκουσα τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀφηγουμένου τὰ γενόμενα, ὅτε εἶχον τὴν εὐτυχίαν νὰ τὸν ἔχω συνάδελφον, ἀλλ’ ὅλα, ὅσα διηγεῖται, εἶναι νέα εἰς ἐμὲ, καὶ ὅλαι αἱ ἡρωϊκαὶ αὐτοῦ πράξεις μοὶ ἦσαν ἐντελῶς ἄγνωστοι. Ὅ,τι γινώσκω εἶναι, ὅτι κατὰ τὸ 1877 ὑπέγραψα σύμβασιν πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, μνημονεύουσαν τῶν περὶ τούτου. Ὅτε δὲ κατὰ τὸ 1881 ἐπανελήφθησαν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Κουμουνδούρου αἱ διαπραγματεύσεις κατόπιν τῆς συμβάσεως ἐκείνης, ἥτις ἐψηφίσθη μὲν ἐνταῦθα, δὲν εἰσήχθη ὅμως εἰς τὴν Γαλλικὴν Βουλὴν, τὰ κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις ταύτας σχέδια πάντα τὰ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ περιελάμβανον διατάξεις περὶ βιομηχανικῶν σημάτων’ ὅτε δὲ πάλιν ἀναλαβόντες τὴν ἐξουσίαν κατὰ τὸ 1882, ἐξηκολουθήσαμεν τὰς διαπραγματεύσεις, καὶ ἐγὼ ἰδίᾳ, ὡς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, περιελαμβάνοντο ἐν αὐταῖς τὰ τῶν βιομηχανικῶν σημάτων, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὡς ἤδη πληροφορούμεθα, Ὑπουργὸς ὢν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, παρημπόδιζε πάντα τὰ περὶ τούτου παρ’ ἡμῶν διεξαγόμενα, τοσοῦτον ὅμως ἁβρῶς, ὥστε οὐδεμίαν ἐλάβομεν τότε εἴδησιν περὶ τῆς ἐναντιότητος αὐτοῦ. Περὶ τῶν τότε διαπραγματεύσεων ὑπάρχει ἐν τῷ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείῳ ὀγκώδης ἀλληλογραφία, κυροῦσα πάνθ’ ὅσα ἐκθέτω. Αἱ διαπραγματεύσεις ἐπανελήφθησαν καὶ κατὰ τὸ 1886, ὅτε ὑπεγράφη νέα σύμβασις, περιλαμβάνουσα τὰ περὶ βιομηχανικῶν σημάτων. Ἡ σύμβασις τοῦ 1886 ἐψηφίσθη παρὰ τῆς Γαλλικῆς Βουλῆς, ἀπεῤῥίφθη ὅμως παρὰ τῆς Γαλλικῆς Γερουσίας. Κατόπιν τούτου νέα σύμβασις ὑπεγράφη κατὰ τὸ 1887, περιλαμβάνουσα καὶ αὕτη τὰ περὶ βιομηχανικῶν σημάτων, ἀλλ’ ἡ σύμβασις αὕτη, συζητηθεῖσα ἐν τῇ Βουλῇ, δὲν προετάθη εἰς κύρωσιν. Κατόπιν τούτου νέαι πάλιν διαπραγματεύσεις, καὶ τὴν 12/24 Ὀκτωβρίου 1890 ὑπεγράφη πάλιν ἄλλη σύμβασις πρὸς τὴν Γαλλίαν, περιλαμβάνουσα τὰ περὶ βιομηχανικῶν σημάτων. Ταῦτα ἐφ’ ὅσον ἦσαν τὸ τότε καθεστὼς, εἶχεν ὑπ’ ὄψει ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις, διαπραγματευομένη περὶ τῆς ἐμπορικῆς συμβάσεως. Ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις ἐγίνωσκεν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐθεώρει ἑαυτὴν ὑπόχρεων καὶ ἠθικῶς, ὡς ἐκ τοῦ γενικοῦ κανόνος, τοῦ ἐπικρατοῦντος σήμερον παρὰ τοῖς πεπολιτισμένοις ἔθνεσι, ἀλλὰ καὶ ἰδίᾳ ἐξ ὑποχρεώσεως πρὸς ὡρισμένον Κράτος, ἵνα εἰσαγάγῃ νομοθέτημα πρὸς προστασίαν τῶν βιομηχανικῶν σημάτων, καὶ ἔχουσα τοῦτο ὑπ’ ὄψει ἡ Ἰταλικὴ Κυβέρνησις, ἀπεδέχθη ἐν τῇ συμβάσει ὅρους προτεινομένους αὐτῇ ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, οὓς δὲν θὰ ἐδέχετο, ἐὰν μὴ περιελαμβάνετο ἐν τῇ συμβάσει ὡς ἀντάλλαγμα ὁ ὅρος οὗτος περὶ βιομηχανικῶν σημάτων, ὅστις πολὺ συμφέρει εἰς τὴν Ἰταλίαν. Ταῦτα εἶναι τὰ ἀνταλλάγματα, τὰ ὁποῖα ἐπεδιώκοντο ἐν τῷ παρελθόντι διὰ τῶν ἐπαγγελιῶν περὶ βιομηχανικῶν σημάτων· ταῦτα εἶναι τὰ ἀνταλλάγματα, ἅτινα ἐν τῷ μέλλοντι θὰ ἐπιδιώκωνται οὐχὶ πλέον δι’ ἐπαγγελιῶν ἀορίστων, ἀλλὰ διὰ τοῦ νόμου τούτου, ὅστις, κατόπιν τῆς ψηφίσεως αὐτοῦ παρὰ τῆς Βουλῆς, θ’ ἀποτελῇ τὸ θετικὸν δίκαιον τῆς Ἑλλάδος, οὗτινος θ’ ἀπολαμβάνωσι πάντες οἱ παρέχοντες αὐτῇ θετικὰ ἀνταλλάγματα, καὶ τὸ δικαίωμα, ὅπως τὰ προϊόντα αὐτῆς τὰ βιομηχανικὰ καὶ τῆς γεωργίας ἀπολαμβάνωσιν ἐν τοῖς ξένοις Κράτεσι τῶν σχετικῶν πλεονεκτημάτων τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων ἐθνῶν. Τὴν θετικὴν ταύτην νομοθεσίαν κανονίζει ἀκριβῶς τὸ ἄρθρον, ἐφ’ οὗ προκαλεῖ ἤδη ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν συζήτησιν. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἀνεγράφη, ὅτι μόνον ἐκ συνθηκῶν ἀποκτώμενα δικαιώματα παρέχουσιν εἰς τὰς ξένας χώρας τὴν ἀπόλαυσιν τῶν πλεονεκτημάτων τῆς περὶ σημάτων νομοθεσίας ἐν Ἑλλάδι. Ἑπομένως ἐν πάσῃ διαπραγματεύσει ἐμπορικῆς συνθήκης πρὸς Κράτος ἀποδίδον σημασίαν εἰς τὴν νομοθεσίαν περὶ σημάτων θὰ ἔχωμεν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου ἐφόδιον, ὅπως ζητῶμεν παρ’ αὐτοῦ ἀνταλλάγματα. Ἐφ’ ὅσον ἐστερούμεθα τοῦ ἐφοδίου τούτου ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν, ἀνεπληροῦμεν αὐτὸ δι’ ἐπαγγελιῶν. Ἀντικαθισταμένων ἤδη τῶν ἐπαγγελιῶν διὰ διατάξεων θετικῶν, θὰ ἦναι ἡ ἐνέργεια ἡμῶν τελεσφορωτέρα. Καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ὅπως ἐν τῷ παρελθόντι αἱ αὐθεντικαὶ ἐπαγγελίαι, οὕτω καὶ ἐν τῷ μέλλοντι αἱ νομοθετικαὶ διατάξεις θ’ ἀποδειχθῶσι συντελεστικαὶ εἰς διακανονισμὸν λυσιτελῆ θεμάτων ἐνδιαφερόντων εἰς τὴν γεωργίαν καὶ εἰς τὴν βιομηχανίαν τῆς χώρας.

§98ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§99Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς προσεκόμισε τὰ ἑλληνικὰ κείμενα, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι μία μόνη ὑπάρχει σύμβασις, ἡ κυρωθεῖσα ὑπὸ τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ 1891, καὶ ὅτι τὰ παρ’ ἐμοῦ ῥηθέντα περὶ ἄλλης συμβάσεως εἶναι ἕωλα. Ἀλλὰ τῆς συμβάσεως, περὶ ἧς ἐγὼ ὡμίλησα, εὕρηται τὸ Γαλλικὸν ἐπίσημον κείμενον ἐν ταύτῃ τῇ Κιτρίνῃ Βίβλῳ τῆς Γαλλίας, ἐν σελίσιν 85, 86 καὶ 87, φέρουσα τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κόμητος Μονθολών, καὶ ὑπογραφὴν ἄλλην, ταράττουσαν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον τὰ νεῦρα τοῦ κ. Βουλευτοῦ, τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Δραγούμη (ἱλαρότης).

§100ΡΑΛΛΗΣ. Βεβαίως δὲν μοῦ ταράττει τὰ νεῦρα.

§101Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εὐθὺς κατόπιν τῆς συμβάσεως ταύτης ὑπάρχει τὸ ἔγγραφον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως. Ἡ σύμβασις εἶναι τῆς 12/24 Ὀκτωβρίου, τὸ δὲ περὶ τῆς κυρώσεως ἔγγραφον τῆς 10 Νοεμβρίου, τουτέστι κατὰ 14 ἡμέρας νεώτερον, πραγματεύεται δὲ ἐν τῷ ἐγγράφῳ τούτῳ ὁ κ. Ribot τὰ τοῦ τρόπου τῆς κυρώσεως ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἔλαβον μετὰ τῆς ἐπιστολῆς ὑμῶν τῆς 25 Ὀκτωβρίου τὸ κείμενον τῆς ἐμπορικῆς συμφωνίας, ὅπερ συνυπεγράψατε μετὰ τοῦ κ. Δραγούμη. Ὡς ἐκ τῶν προηγουμένων τῆς ὑποθέσεως ταύτης, θὰ ἦτο ἐπιθυμητόν, ὅπως ἡ κύρωσις παρὰ τῶν Βουλῶν ἀποκτηθῇ διὰ τῆς ὑποβολῆς σχεδίου νόμου, ἐξασφαλίζοντος ἐν Γαλλίᾳ εἰς τοὺς ὑπηκόους, τὰ πλοῖα καὶ τὰ ἐμπορεύματα τῆς Ἑλλάδος, τὰ πλεονεκτήματα τῶν Κρατῶν τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων μέχρι τῆς 1 Φεβρουαρίου 1892, ἰδίᾳ περὶ τὰ τοῦ δασμολογίου, τῆς βιομηχανικῆς ἰδιοκτησίας κτλ. Εἰς βεβαίωσιν τῆς συμφωνίας ταύτης θ’ ἀρκέσῃ ἀνταλλαγὴ ἐπιστολῶν, δι’ ὧν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἤθελον καταστήσει ἀλλήλαις γνωστὴν τὴν πρόθεσιν αὐτῶν, ὅπως εἰσαγάγωσιν εἰς τὰ οἰκεῖα αὑτῶν Κοινοβούλια οὐχὶ τὴν σύμβασιν τῆς 24 Ὀκτωβρίου, ἀλλὰ νόμους ἐπιτρέποντας εἰς αὐτὰς, ὅπως ἐξασφαλίσωσιν ἐν τῷ ἑτέρῳ Κράτει τὰ ἐν αὐτῇ ἀναγεγραμμένα πλεονεκτήματα.»

§102ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὰ καὶ μόνα, τὰ ὁποῖα λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσεν, ἦσαν διαπραγματεύσεις ἁπλαῖ, ὅτι ὁ διάδοχός του καὶ οἱ διάδοχοι τῆς Κυβερνήσεώς του ὑπῆρξαν ἐπιτηδειότεροι, ὅτι, ἐνῷ αὐτὸς καὶ ἡ Κυβέρνησίς του ἔδωκε μίαν ἐπαγγελίαν παραχωρήσεως, ἡ ὁποία εἶναι πρὸς ζημίαν τοῦ ἑλληνικοῦ ἐμπορίου, ἐκεῖνοι, συνάπτοντες τὴν σύμβασιν τῆς 8 Φεβρουαρίου 1891, δὲν διέπραξαν τὴν παραχώρησιν ταύτην, ἐκεῖνοι ὑπερησπίσθησαν τὰ συμφέροντα τοῦ ἑλληνικοῦ ἐμπορίου ἐν τῇ Ἀνατολῇ, ἐκεῖνοι δὲν ἐχορήγησαν κἀμμίαν ἐπαγγελίαν. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νομίζω, ὅτι ἔσφαλεν· ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὀφείλεται εἰς τοὺς διαδόχους του καὶ εἰς τοὺς προκατόχους του ἔπαινος διὰ τοῦτο, διότι ἐκεῖνοι ἀληθῶς ὑπερησπίσθησαν τὰ συμφέροντα τὰ Ἑλληνικά· ἡμεῖς δὲ σήμερον διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπανερχόμενοι εἰς τὰς ἐπαγγελίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔλαβον τὴν κύρωσιν τὴν νομοθετικὴν οὐδ’ ἐν Γαλλίᾳ, οὐδ’ ἐν Ἑλλάδι, καταστρέφοντες δὲ τὰ κεκτημένα πλεονεκτήματα ἐκ τῆς συμβάσεως τῆς 8 Φεβρουαρίου καὶ ἐκ τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς, οὐδὲν ἄλλο πράττομεν ἢ νὰ καταστρέφωμεν τὰ συμφέροντα ἡμῶν.

§103ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ ὀφείλω μίαν ἐξήγησιν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι, ὅτε ἡμεῖς ἤλθομεν εἰς τὰ πράγματα, εὕρομεν, τὴν σύμβασιν ὑπογεγραμμένην μεταξὺ τοῦ ἀξιοτίμου τότε καὶ νῦν Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Γαλλίας· ἀκολούθως ἐκοινοποιήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ περιεχόμενον τῆς ἐπιστολῆς τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γαλλίας, ἀλλὰ περιωρίσθημεν εἰς διαπραγματεύσεις, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἐφηρμόσθη ἀκριβῶς ἡ ἰδέα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γαλλίας, διότι δὲν περιωρίσθημεν εἰς ἁπλῆν ψήφισιν νόμου, ὅπως ἐγένετο ἐν Γαλλίᾳ, ἠθελήσαμεν νὰ ἐξασφαλίσωμεν ἐπὶ ὡρισμένην προθεσμίαν τὴν ἐφαρμογὴν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, τῶν ὁποίων καὶ μικραί τινες παραλλαγαί, οὐχὶ μεγάλης σημασίας, ἐγένοντο.

§104Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμία.

§105ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἐξηκολούθησαν αἱ διαπραγματεύσεις, ὅτι ἡμεῖς παρεδέχθημεν μὲν τὸν τύπον τῆς ἀνταλλαγῆς ἐπιστολῶν, ἀνταλλαγῆς ἀνακοινώσεων, ἀλλ’ οὐχὶ τὸν ἁπλοῦν τύπον, τὸν ὁποῖον κατ’ ἀρχὰς ἐπεθύμει ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, τῆς διὰ νόμου παραχωρήσεως τῶν πλεονεκτημάτων τούτων ἄνευ ὑπογραφῆς ἢ συμβάσεως, καὶ διὰ τοῦτο ἐγένετο ἀκριβῶς ὑπογραφὴ ἑτέρας συμβάσεως, ἐν ἄλλῳ μὲν τύπῳ, ἐν τύπῳ ἐγκρίνοντι τοὺς ὅρους τοῦ νόμου, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ὑπὸ τύπον συμβάσεως.

§106ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Τοῦτο εἶναι βέβαιον, ὅτι πᾶν τὸ οὐσιῶδες, ὅπερ περιείχετο ἐν τῇ συμβάσει, ἅπαν τὸ περιεχόμενον τῆς συμβάσεως περιελήφθη ἐν τῇ συμφωνίᾳ τῇ μεταγενεστέρως γενομένῃ· βάσις δηλ. τῆς συνεννοήσεως ταύτης ἦτο ἡ σύμβασις· ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συμβάσεως ἐκείνης ἐγένοντο ἑκατέρωθεν αἱ πράξεις, αἱ ἀναγκαῖαι κατὰ τὴν νομοθεσίαν ἑκάστου Κράτους. Αἱ συνεννοήσεις αὗται ἀπέληγον ἐν Ἑλλάδι εἰς ψήφισιν νόμου, ὅστις παρεῖχε τὴν ἄδειαν νὰ γείνῃ τί; νὰ παραχωρηθῇ δι’ ἀνταλλαγῆς ἐπιστολῶν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχε παραχωρήσει ἡ σύμβασις ἡ ὑπογραφεῖσα τὴν 12 Ὀκτωβρίου 1890.

§107ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν ἡμεῖς πλειότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐπετεύχθησαν προηγουμένως.

§108ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Οὐδὲ πλειότερα, οὐδ’ ὀλιγώτερα.

§109ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἦτο δυνατὸν, ἀφοῦ ἅπαξ ἐγένοντο παραχωρήσεις παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐπανέλθωμεν ἡμεῖς εἰς συζήτησιν αὐτῶν. Δὲν ἦτο εὔκολον. Ἐπρόκειτο περὶ Γαλλίας ἀφ’ ἑνὸς, περὶ Ἑλλάδος ἀφ’ ἑτέρου. Ὥστε βεβαίως ἡ βάσις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ἡ σύμβασις μὲ δευτερευούσας τινὰς, ὡς εἶπον, παραλλαγάς.

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ τυπικάς τινας μόνον διαφοράς.

§111ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ τυπικὸν τὸ ἀνέπτυξα. Δὲν ἐνθυμοῦμαι τὰς λεπτομερείας, διότι δὲν ἔχω ἐνώπιόν μου τὴν σύμβασιν, ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀνέφερε πολλὰς τροποποιήσεις.

§112Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς, νομίζω, ὅτι κακῶς πράττει, ἀποδεχόμενος τὰ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ τοῦ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἑδωλίου καθημένου λεχθέντα· διότι, ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, διαψεύδονται ὑπὸ τῆς Πρεσβείας τῆς Γαλλικῆς. Θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ ἔγγραφον τοῦ πρέσβεως τῆς Γαλλίας, ἀποδεικνύον, ὅτι ἡ φιλαρέσκεια τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐπὶ παρ’ αὐτοῦ πεπραγμένοις ἐν τῇ Κυβερνήσει τὸν παρασύρει, ἵνα φρονῇ, ὅτι διέπραξε τὰ μηδόλως διαπραχθέντα, καὶ ὅτι κατώρθωσεν, ἔστω καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις, μεταβολὰς ὠφελίμους, αἵτινες οὐδὲ κἂν ἐπεζητήθησαν.

§113ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν διεπραγματεύθην ἐγώ. Διαγράψατε τὴν λέξιν «φιλαρέσκειαν», διότι οὐδὲν ἐπεδίωξα ἐγὼ, οὐδὲν διεπραγματεύθην.

§114Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κόμης Μονθολὼν ἀπὸ 27 Νοεμβρίου 1890, τουτέστι μετὰ τὴν παραλαβὴν τοῦ ἐγγράφου, ὅπερ ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ ὀλίγου, γράφει πρὸς τὸν κ. Ribot, ὅτι συνενοήθη μετὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, καὶ ἀντήλλαξε τὰς ἐπιστολὰς, περὶ ὧν τῷ εἶχον δοθῆ αἱ ὁδηγίαι. «Αἱ ἐπιστολαὶ αὗται, γράφει, ἐπαναλαμβάνουσιν ἐπὶ λέξει τὰ ἄρθρα τῆς συμβάσεως τῆς 24 Ὀκτωβρίου ἐνεστῶτος ἔτους, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν μείωσιν τῶν δασμῶν τῶν ἐφαρμοζομένων εἰς ἀντικείμενα Γαλλικῆς παραγωγῆς καὶ περιλαμβανόμενα ἐν τοῖς ἄρθροις 190–193, § αʹ καὶ βʹ, καὶ 90 τοῦ ἑλληνικοῦ δασμολογίου τοῦ 1887, καὶ εἰς τὴν ἀτέλειαν τῶν οἴνων ἐν γένει, τῶν κατονομαζομένων ἐν τῷ ἄρθρῳ 144 τοῦ εἰρημένου δασμολογίου. «Τὰ ἄρθρα 1, 4 καὶ 5 τῆς συμβάσεως τῆς 24 Ὀκτωβρίου, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν βιομηχανικὴν ἰδιοκτησίαν, εἰς τὰς ἐμπορικὰς ὀνομασίας, εἰς τὴν ναυτιλίαν, εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν καὶ εἰς τοὺς ἐκτάκτους φόρους διὰ τὸ σχοινοτενὲς αὐτῶν, δὲν παρετέθησαν ἐπὶ λέξει ἐν ταῖς σημεριναῖς ἐπιστολαῖς. Ἡ παράθεσις αὐτῶν δὲν ἦτο ἀπαραίτητος, ἀφοῦ τὸ ἀναγνωριζόμενον ὑπὲρ ἡμῶν καθεστὼς τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων ἐθνῶν παρέχει ἡμῖν τὰ ὑπὸ τῆς εἰρημένης συμβάσεως ἀποκτηθέντα ἐπὶ τοῦ προκειμένου πλεονεκτήματα, ἡ δὲ Ἰταλοελληνικὴ σύμβασις τῆς 20 Μαρτίου 1889 περιλαμβάνει πάσας τὰς διατάξεις ταύτας ἀκεραίας».

§115ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημά μας εἶναι τὸ ἑξῆς· ἐδόθη ἢ δὲν ἐδόθη ἐπαγγελία πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συνάψεως τῆς συμβάσεως; Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξακολουθεῖ νὰ μᾶς ἀναγινώσκῃ ἑλληνιστὶ γαλλικὰ κείμενα. Ἐγὼ δὲ εἰς τὰ γαλλικὰ κείμενα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι παρὰ μόνον σχέδια, ἀντιτάσσω τὰ κείμενα τοῦ νόμου καὶ τὴν σύμβασιν τὴν δημοσιευθεῖσαν ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως». Ἐδῶ ἀκριβῶς εἶναι τὸ ζήτημα, καὶ νομίζω, ὅτι τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρὸς τὴν Γαλλικὴν, ὀφείλομεν νὰ τὰς ἀναζητήσωμεν εἰς τὸ ἐπίσημον κείμενον τῆς συμβάσεως ἡμῶν, τῆς κυρωθείσης διὰ πράξεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τὴν ἀντίθετον γνώμην. Ὄχι. Τὰς ἐπαγγελίας ταύτας, ἐπειδὴ εἶναι πάλιν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ κύριος Τρικούπης καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ κύριος Δραγούμης, ὁ ὁποῖος ἔχει τόσην δύναμιν, ὥστε νὰ συγκινῇ τὰ νεῦρά μου, πρέπει τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ ὑποστῇ, τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τότε, καὶ οὐχὶ τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας ἀναγράφει ἡ σύμβασις, ἡ ὁριστικῶς συνομολογηθεῖσα μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἑλλάδος καὶ κυρωθεῖσα διὰ πράξεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἐδόθη ἡ ἄδεια ἡ νομοθετικὴ, καὶ ἰδοὺ τί ἀναγινώσκω ὡς πρὸς τὰς ἐπαγγελίας ταύτας εἰς τὸ κείμενον τοῦ νόμου, τοῦ περιλαμβάνοντος τὴν ἄδειαν (ἀναγινώσκει): «Ἐπιτρέπεται τοῖς Ὑπουργοῖς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως συνομολογήσωσι μετὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, ἄνευ περαιτέρω κυρώσεως ὑπὸ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, συμφωνίαν, δι’ ἧς νὰ παραχωρῶσι μέχρι τῆς 1 Φεβρουαρίου 1892 πρὸς τοὺς πολίτας, τὰ πλοῖα καὶ τὰ ἐμπορεύματα τῆς Γαλλίας: 1) τὰς παραχωρήσεις τὰς πρὸς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον ἔθνος συνομολογημένας κλπ.» Καὶ ἐρωτῶ τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἦναι ἡ σύμβασις αὕτη, ἡ ὁποία ἰσχύει μέχρι τῆς 1 Φεβρουαρίου 1892, καὶ ἂν τὴν σύμβασιν ταύτην ἀνενέωσε τὴν 1 Φεβρουαρίου. Ἰδοὺ δὲ τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως (ἀναγινώσκει): «Οἱ ὑπογεγραμμένοι Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τῆς Α. Μ. τοῦ Βασιλέως τῶν Ἑλλήνων, δεόντως ἐξουσιοδοτηθέντες διὰ τοῦ δημοσιευθέντος τὴν 7)19 Φεβρουαρίου 1891 νόμου, λαμβάνουσι τὴν τιμὴν νὰ γνωστοποιήσωσι τῷ ἐκτάκτῳ ἀπεσταλμένῳ καὶ πληρεξουσίῳ Ὑπουργῷ τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας, ὅτι ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως δημοσιεύσεως τῆς παρούσης δηλώσεως μέχρι τῆς 1 Φεβρουαρίου 1892 ἔ. ν. παραχωροῦνται: 1ον) Τὸ πλεονέκτημα τῆς ἐξομοιώσεως πρὸς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον ἔθνος τῶν πολιτῶν, τῶν πλοίων καὶ τῶν ἐμπορευμάτων τῆς Γαλλίας, ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ τὰ τελωνειακὰ δασμολόγια, τὴν βιομηχανικὴν ἰδιοκτησίαν καὶ τὰ λοιπά»...

§116Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο εἶναι.

§117ΡΑΛΛΗΣ. Σταματᾷ ἐδῶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἐγὼ σταματῶ ἐδῶ, καὶ τὸν ἐρωτῶ: κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν συνήφθη ἡ σύμβασις, ἤτοι κατὰ τὴν 8 Φεβρουαρίου 1891, ὑπῆρχε παραχώρησις ὡς πρὸς τὰ βιομηχανικὰ σήματα πρὸς τι Κράτος;

§118Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπῆρχε πρὸς τὴν Ἰταλίαν.

§119ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ὑπῆρχε. Τοῦτο ἀκριβῶς ἀμφισβητῶ· διότι εἰς τὴν Ἰταλίαν δὲν ὑπεσχέθητε, καίτοι περιελάβετε τὸν ὅρον τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, δὲν ὑπεσχέθητε νὰ χορηγήσητε καὶ τὰ πλεονεκτήματα τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, ἀλλ’ ὑπεσχέθητε τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον οἱ ἰθαγενεῖς κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς συνάψεως τῆς συμβάσεως. Ποῖα δὲ εἶναι τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην οἱ ἰθαγενεῖς; Εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀναγράφει τὸ ἄρθρον 433 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, τὸ ὁποῖον λέγει (ἀναγινώσκει): «Οἱ ὅροι τοῦ προηγουμένου ἄρθρου ἰσχύουσι προσέτι: 1) πρὸς χάριν ξένου καὶ μὴ ἀποκτήσαντος ἴδιόν τι προνόμιον εἰς Ἑλλάδα, ὅταν μόνον τὸ Κράτος ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ ξένος ἀνήκει, ἐγγυᾶται τὴν αὐτὴν προστασίαν καὶ εἰς τὸν Ἕλληνα ὑπήκοον· 2) εἰς ἄλλας ἐφευρέσεις, ἔργα καὶ γεννήματα ἐπιστημῶν ἢ τεχνῶν, καθ’ ὅσον ταῦτα εἶναι ἐξησφαλισμένα δι’ ἰδιαιτέρων ἐγχωρίων προνομίων κατὰ τῶν ἐπιζημίων ἀπομιμήσεων.» Αὗται εἶναι αἱ ἐπαγγελίαι, ἃς ἠδύνατο νὰ δώσῃ τότε ἡ Κυβέρνησις ἡ Ἑλληνικὴ, στηριζομένη εἰς τὴν ἄδειαν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησε καὶ ἔλαβε παρὰ τῆς Βουλῆς· δὲν ἠδύνατο νὰ δώσῃ ἄλλας, ἀλλ’ ἠδύνατο νὰ πράξῃ κἄτι τι περιπλέον τὰς ἐπαγγελίας, περὶ τῶν ὁποίων λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, νὰ τὰς ἀναγράψῃ ἐν τῇ συμβάσει, ὅπως ἔπραξε διὰ τὴν σύμβασιν τὴν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀγγλίας. Ἐκεῖ συνωμολόγησεν, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀφ’ ἑνὸς, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀφ’ ἑτέρου, θὰ συστήσωσιν εἰς τὰς Βουλὰς αὐτῶν νὰ ψηφίσωσιν ὡρισμένας διατάξεις, ἡ μὲν Ἀγγλικὴ περὶ ὑποβιβασμοῦ τοῦ τέλους τοῦ εἰσαγωγικοῦ τῆς σταφίδος, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ περὶ ὑποβιβασμοῦ τοῦ τέλους ὡρισμένων εἰδῶν καὶ περὶ μὴ αὐξήσεως τοῦ τέλους τοῦ ἐξαγωγικοῦ τῆς σταφίδος. Τοῦτο ἠδύνατο νὰ τὸ πράξῃ, καὶ τότε θὰ ἦτο βεβαίως ἐγκυροτάτη ἡ ἐπαγγελία, ἀλλὰ τοιαύτην ἐπαγγελίαν καὶ τοιαύτην διατύπωσιν ἐπαγγελίας δὲν εὑρίσκομεν ἐν τῇ συμβάσει. Οὐδέποτε δὲ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ πράξεως ἐχούσης κῦρος, ὡς πρᾶξις νομοθετικὴ καὶ ὡς πρᾶξις τῶν δημοσίων ἐξουσιῶν, ἐπηγγέλθη τοιοῦτόν τι· οὐδέποτε ἐπηγγέλθη, ὅτι θὰ εἰσαγάγῃ ὡρισμένον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ καθορίζῃ τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα κέκτηται ἡ ἰδιοκτησία ἡ βιομηχανικὴ ἐν Ἑλλάδι, καὶ τὰ ὁποῖα πλεονεκτήματα θέλομεν μεταδώσει εἰς τοὺς ξένους. Καὶ τοσοῦτον εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, ὥστε σήμερον ἡ Βουλὴ εἶναι ἐλευθέρα νὰ ἀποῤῥίψῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἢ νὰ τροποποιήσῃ αὐτὸ, καὶ οὐδεὶς, μήτε ἡ Ἰταλία, μήτε ἡ Γαλλία, δύναται νὰ παραπονεθῇ διὰ τοῦτο· διότι ἀλλοίμονον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν, ἐὰν ἠδύνατο νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν καὶ νὰ θεωρήσῃ ὡς ἐχούσας ἰσχὺν ὡς πρὸς τὸ Κράτος τὰς ἐπαγγελίας, τὰς ὁποίας ὁ ἑκάστοτε Πρωθυπουργὸς δίδει. Τὸ ζήτημά μας λοιπὸν εἶναι τοῦτο: ἐδόθησαν τοιαῦται ἐπαγγελίαι; Ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀναγινώσκει ἔγγραφα, προηγούμενα τῆς ἀδείας τῆς νομοθετικῆς, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας συνωμολογήθη ἡ ἰσχύουσα σήμερον σύμβασις μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γαλλίας, καὶ ἐγὼ ἀναγινώσκω τὸ κείμενον τῆς συμβάσεως τῆς συνομολογηθείσης ἐπὶ τῇ βάσει τῆς χορηγηθείσης ἀδείας. Ἐν τῷ κειμένῳ τῆς συμβάσεως καὶ τῇ ἀδείᾳ τῆς Βουλῆς οὐδεμίαν ἐπαγγελίαν, οἵαν ὑπηνίξατο καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εὑρίσκω. Εὑρίσκω μόνον, ὅτι χορηγοῦνται πρὸς τὰ προϊόντα τὰ βιομηχανικὰ καὶ ἐμπορικὰ τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα ἤθελον χορηγηθῆ εἰς τὸ μᾶλλον εὐνοούμενον Κράτος. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἔχομεν ἄλλα πλεονεκτήματα, πλὴν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διαγράφει σήμερον τὸ ἄρθρον 443 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ἕπεται ὅτι δὲν ὑποχρεούμεθα νὰ χορηγήσωμέν τι περιπλέον. Ἡ Ἰταλία εἰς οὐδεμίαν προῆλθε συμφωνίαν ὡς πρὸς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς βιομηχανικῆς ἰδιοκτησίας· ἡ Ἰταλία ἓν καὶ μόνον ἐζήτησε, τὰ βιομηχανικά της προϊόντα νὰ τίθηνται εἰς ἴσην μοῖραν πρὸς τὰ προϊόντα τὰ ἰθαγενῆ, καὶ τοῦτο ἀναγράφει ἡ σύμβασις, ἡ συνομολογηθεῖσα κατὰ τὸ 1889. Ἀληθῶς τότε πάλιν παρὰ τοῦ καὶ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρὰ τοῦ νῦν καὶ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδόθη ἐπαγγελία, ἀλλ’ ἐπαγγελίαν ἄλλην δὲν ἐδώκαμεν, καὶ βεβαίως δὲν δυνάμεθα σήμερον, ἐπαγγελίαν μὴ δοθεῖσαν ἐγκύρως τοὐλάχιστον, καὶ ἐπαγγελίαν μὴ κυρωθεῖσαν παρὰ τῶν δημοσίων ἐξουσιῶν, νὰ τὴν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν, ἵνα εἰσαγάγωμεν νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ στραφῇ κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ ἐμπορίου καὶ καταστρέψῃ αὐτό.

§120Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι τὰ παρ’ ἐμοῦ ἀναγνωσθέντα ἀφορῶσιν εἰς ἐποχὴν προγενεστέραν τῶν ψηφισθέντων παρὰ τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ εἰς τοῦτο ἀπατᾶται· διότι ναὶ μὲν ταῦτα ἐψηφίσθησαν παρὰ τῆς Βουλῆς μετὰ τὴν 27 Νοεμβρίου, ἀλλὰ τὰ ψηφισθέντα ἦσαν τὰ ἐν τῷ ἐγγράφῳ τῆς 27 Νοεμβρίου περιλαμβανόμενα, ἤτοι ἡ κύρωσις τῶν ἐπιστολῶν, τὰς ὁποίας τὸ ἔγγραφον τῆς 27 Νοεμβρίου ἀναγράφει καὶ ἑρμηνεύει. Τὸ ἔγγραφον τῆς 27 Νοεμβρίου λέγει, τίς ἡ ἔννοια τῶν ἐπιστολῶν, αἱ δὲ ἐπιστολαὶ εἶναι τὸ νομοσχέδιον, διότι τὸ νομοσχέδιον, κυροῦν τὰς ἐπιστολὰς, δίδει εἰς τὴν ἰσχὺν αὐτῶν χρονολογίαν τὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀπατᾶται, χαρακτηρίζων τὸν νόμον ὡς νεώτερον· ἀλλ’ ὁ νόμος κυροῖ τὰ τοῦ ἐγγράφου τοῦ κόμητος Μονθολών, καὶ δίδει εἰς αὐτὰ νόμιμον ὕπαρξιν ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου. Τί δὲ ὁρίζει τὸ ἔγγραφον τοῦ κόμητος Μονθολών; Ὁρίζει ὅτι τὸ ἄρθρον 4 τῆς συμβάσεως, τὸ κανονίζον τὰ ἀπὸ τῆς ἐν Ἑλλάδι δημοσιεύσεως νόμου, ἀφορῶντος εἰς τὴν προστασίαν τῶν σημάτων, θεωρητέον ὡσανεὶ περιελαμβάνετο ἐν τῇ ἐπιστολῇ, καίτοι δὲν παρετίθετο ἐν ἐκτάσει, διότι τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ ἀποῤῥέουσιν ἐκ τῆς ἀπολαύσεως τῶν ὠφελημάτων τῶν ἐθνῶν τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων. Ὁ κόμης Μονθολὼν βεβαίως συνενοήθη τότε μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀπόῤῥοια δὲ τῆς συνεννοήσεως ταύτης εἶναι ἡ δήλωσις αὐτοῦ, ὅτι τὰ πλεονεκτήματα τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων ἐθνῶν περιλαμβάνουσι καὶ τὰς περὶ ἐμπορικῶν σημάτων ἐπαγγελίας, ἀπαραλλάκτως ὡσανεὶ ἦσαν αὗται ἀναγεγραμμέναι ἐν ἐκτάσει· συμπληροῦται δὲ ἡ δήλωσις διὰ τῆς παρατηρήσεως, ὅτι, τῆς ἑλληνοϊταλικῆς συμβάσεως περιλαμβανούσης ἐπίσης τοιαύτην διάταξιν, ἡ παροχὴ τῶν πλεονεκτημάτων τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων ἐθνῶν ἐπεκτείνει καὶ ἐπὶ τὴν Γαλλίαν τὴν ἰσχὺν τῆς διατάξεως ταύτης. Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι τὰ ἐν τῇ συμβάσει δὲν παρέχουσιν ἐπαγγελίας, διότι δὲν ἐπάγονται δεσμόν. Ἐὰν ἐπήγοντο ταῦτα δεσμόν, δὲν θὰ ἐπεκαλούμεθα ἐπαγγελίαν, ἀλλὰ συμφωνίαν, συμφωνία ὅμως βεβαίως δὲν ὑπῆρχεν, οὐδὲ ἠδύνατο νὰ ὑπάρξῃ, ἐν ὅσῳ δὲν ἐψηφίζετο ἐν Ἑλλάδι νόμος, ὁποῖος ὁ ἤδη προτεινόμενος. Ἦσαν ἄρα τὰ ἐν τῇ συμβάσει ἐπαγγελίαι· ὅσα δὲ λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς περὶ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν, ὡς μὴ περιλαμβανούσης διατάξεις περὶ σημάτων, ἀποδεικνύουσιν ἀκριβῶς, ὅτι ποιούμενοι λόγον ἐν τῇ συμβάσει περὶ βιομηχανικῶν σημάτων ἐν Ἑλλάδι, παρείχομεν ἐπαγγελίας περὶ ψηφίσεως τοιούτου νομοσχεδίου· διότι ἄλλως τὰ περὶ τούτου ἐν τῇ συμβάσει ἀναγεγραμμένα οὐδεμίαν θὰ εἶχον ἔννοιαν. Αὗται αἱ ἐπαγγελίαι, αἱ διδόμεναι διὰ τῆς Ἰταλικῆς συμβάσεως, ἐπαναλαμβανόμεναι ἐν τῇ συμβάσει πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, εἰς ἣν ἀναφέρονται αἱ κυρωθεῖσαι ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς ἐπιστολαὶ, αὗται αἱ ἐπαγγελίαι προεκάλεσαν παρ’ ἐκείνοις τὰ ἀνταλλάγματα, καὶ αὗται αἱ ἐπαγγελίαι προκαλοῦσιν ἐν τῷ μέλλοντι τὰ ἀνταλλάγματα, θετικώτερον ὅμως ὡς στηριζομένης τῆς προκλήσεως ἐπὶ κειμένης νομοθεσίας.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 13, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 14 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκεται).

§123ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ δὲν εὑρίσκω κἀμμίαν σχέσιν τοῦ ἀντικειμένου, περὶ τοῦ ὁποίου νομοθετοῦμεν, πρὸς τὰ ἄρθρα 585 καὶ 586 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, ἅτινα ἀναγράφονται ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ. Τὸ ἄρθρον 585 θεσπίζει περὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐμποδίζουσιν ἄλλους νὰ προσκομίζωσι τρόφιμα εἰς τὴν ἀγοράν. Τὸ δὲ ἄρθρον 586 περὶ τῶν ἐξ ἐπιτηδεύματος πωλούντων τρόφιμα καὶ μὴ προμηθευομένων τὰ διατεταγμένα ταμιεύματα, ἢ ἀρνουμένων νὰ πωλήσωσι κλπ. Ἄρθρον σχετικὸν πρὸς τὸ ἀντικείμενον τὸ ὑπὸ συζήτησιν εἶναι τὸ ἄρθρον 433, καὶ ἰδίως τὸ δεύτερον ἐδάφιον αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ὁρίζει, ὅτι «οἱ ὅροι τοῦ προηγουμένου ἄρθρου ἐφαρμόζονται εἰς ἄλλας ἐφευρέσεις, ἔργα καὶ γεννήματα ἐπιστημῶν ἢ τεχνῶν, καθ’ ὅσον ταῦτα εἶναι ἐξησφαλισμένα δι’ ἰδιαιτέρων ἐγχωρίων προνομίων κατὰ τῶν ἐπιζημίων ἀπομιμήσεων». Τοῦτο ἀνέγνωσα καὶ πρὸ ὀλίγου, ἐπικαλεσθεὶς ἀκριβῶς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 433 πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ τίνα εἰσὶ τὰ πλεονεκτήματα, εἰς τὰ ὁποῖα ἀπέβλεπε καὶ ἡ σύμβασις ἡ Ἰταλικὴ καὶ ἡ σύμβασις ἡ Γαλλική. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀκριβῶς ἀντιθέτως πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὑπεστήριξε περὶ ὑπάρξεως ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν διατάξεως, ἀφορώσης εἰς τὰ ἐμπορικὰ προϊόντα, εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει τοιαύτη διάταξις. Ἡ διάταξις αὕτη εὕρηται ἐν ἄρθρῳ 433 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. Ἡ διάταξις αὕτη βεβαίως, συνεπείᾳ τῆς συνομολογηθείσης συμβάσεως μετὰ τῆς Ἰταλίας καὶ τῆς προσωρινῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Γαλλίας, προσδίδει τὰ πλεονεκτήματα αὐτὰ καὶ εἰς τοὺς Γάλλους καὶ εἰς τοὺς Ἰταλοὺς ὑπηκόους. Αὕτη εἶναι ἡ διάταξις. Ἀλλ’ ἵνα ἐπανέλθωμεν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον, δὲν εὑρίσκω σχέσιν τινὰ μεταξὺ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου ἐν τοῖς ἄρθροις 585 καὶ 586 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου, τὰ ὁποῖα μνημονεύει τὸ ἄρθρον 15 τοῦ νομοσχεδίου.

§124ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 15 ἐλήφθη ἐκ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νομοσχεδίου τῆς 17 Νοεμβρίου 1889, τοῦ κατατεθέντος τότε ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἐπιτροπὴ ἁπλῶς ἐπανέλαβε τὴν διάταξιν ταύτην, διότι ἐθεώρησεν, ὅτι ἦτο κατά τι χρήσιμος ἡ ἐπανάληψις τῆς τοιαύτης διατάξεως, καθόσον διὰ τοῦ ὑπουργικοῦ νομοσχεδίου ἐσκοπεῖτο νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ἄρθρων 585 καὶ 586 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου οἱ παρεμποδίζοντες τοὺς πωλοῦντας τρόφιμα ἀπὸ τῆς ἀγορᾶς· ἐθεωρήθη δέ, ὅτι, ἐὰν κατατεθῇ σῆμα διὰ τρόφιμα καὶ ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ σήματος ἀπαγορεύσῃ εἰς ἄλλους πωλοῦντας τρόφιμα τὴν εἰσαγωγὴν τροφίμων μὲ τὸ σῆμα αὐτοῦ, δύναται νὰ ἐπέλθῃ περίπτωσις ἐφαρμογῆς τῶν ἄρθρων 585 καὶ 586. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι κατὰ τὴν ἐμὴν κρίσιν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 15 δὲν δύναται οὐσιωδῶς νὰ χρησιμεύσῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διὰ τοῦτο δὲ ἀφίεμαι εἰς τὴν κρίσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν νομίζῃ ἀναγκαίαν τὴν διατήρησιν τοῦ ἄρθρου 15 ὡς ἔχει.

§125ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι μόνον οὐσιωδῶς δὲν δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν, ἀλλ’ οὐδὲ πόῤῥωθεν. Τὰ ἄρθρα 585 καὶ 586 εὕρηνται ὑπὸ τὸν τίτλον «πταίσματα ἀφορῶντα τὴν σιτοδείαν καὶ τὴν ἀνατίμησιν τῶν τροφίμων». Τὸ ἄρθρον δὲ 585 ἀφορᾷ εἰς τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὑπάρχουσιν «οἱ προσπαθοῦντες ἢ ἐμποδίζοντες ἄλλους τοῦ νὰ προσκομίζωσι τρόφιμα εἰς τὰς ἀγοράς», ἐνῷ διὰ τοῦ νομοσχεδίου πρόκειται νὰ δώσωμεν εἰς αὐτὸ τύπον ἁπλοῦν. Ἐὰν δυνάμεθα ν’ ἀπαγορεύσωμεν τὴν προσκόμισιν τροφίμων εἰς τὰς ἀγορὰς, τότε βεβαίως εἶναι ἐντελῶς δεδικαιολογημένη ἡ περίληψις τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ ἄρθρου 585 εἰς τὸ ἄρθρον 15 τοῦ νομοσχεδίου· ἀλλ’ ὑποθέτω, ὅτι τοιοῦτος δὲν εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου καὶ τοῦ ἄρθρου 15, οὐδεμία δ’ ὑπάρχει συγγένεια πρὸς τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας μνημονεύει τὸ ἄρθρον 15 τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν θέλῃ τις νὰ εὕρῃ τι σχετικὸν, πρέπει νὰ ἀνατρέξῃ, ὡς εἶπον, εἰς τὸ ἄρθρον 433 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου.

§126ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀντὶ τῆς διατάξεως ταύτης ἂς θέσωμεν τὴν ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Πᾶσα διάταξις ἀντικειμένη εἰς τὸν παρόντα νόμον καταργεῖται.» Καὶ τοιουτοτρόπως λήγει πᾶσα συζήτησις.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ὡς ἠκούσατε, τὸ ἄρθρον 15 τοῦ νομοσχεδίου ἀντικατεστάθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τοῦ ἑξῆς: «Πᾶσα διάταξις ἀντικειμένη εἰς τὸν παρόντα νόμον καταργεῖται». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον τοῦτο παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκεται εἶτα καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 16, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, εἰς γʹ συζήτησιν).

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ὑπὸ τῶν δήμων διατηρουμένων καὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων καὶ περὶ τοῦ ἐν Ἀμφίσσῃ ἑλληνικοῦ σχολείου.

§129ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπεθύμουν νὰ διευκρινηθῶσιν ἀπορίαι τινὲς, τὰς ὁποίας μοὶ γεννᾷ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Πρῶτον, πρόκειται περὶ ἐπιβολῆς ἢ μᾶλλον περὶ ἐπεκτάσεως φορολογίας. Νομίζω, ὅτι ἡ ἐπέκτασις φορολογίας γίνεται πάντοτε ὑπ’ εὐθύνην καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν βλέπω ὅμως τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν λαμβάνοντα μέρος εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ....

§130Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ τὸν ἰδῆτε (ἱλαρότης).

§131ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δεύτερον, ἡ φορολογία ἡ ἐκπαιδευτικὴ ἐπιβάλλει τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ͵ΒΝΔʹ διὰ χαρτοσήμου. Πῶς θὰ πληρόνηται ὁ φόρος οὗτος ἐν τοῖς δήμοις; Θὰ προσκολλᾶται χαρτόσημον; Ἀπορίαι ἁπλαῖ.

§132Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ....

§133ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν δύναται εἷς μαθητὴς δημοσίου Γυμνασίου νὰ καταβάλῃ εἰς τὸν ταμίαν ἐπὶ διπλοτύπου τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ τέλους.

§134Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ ἐκπαιδευτικοῦ τέλους ἐκ τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου καθοριζομένων· ἐδῶ πρόκειται μόνον περὶ τοῦ ὅρου τοῦ δημοτικοῦ τέλους.

§135ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν τὸ λέγει.

§136Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο λέγει· διότι ἐδῶ δὲν πρόκειται περὶ δημοσίας προσόδου, περὶ φορολογίας δημοσίας, ἐδῶ πρόκειται περὶ τέλους ὑποχρεωτικοῦ ὑπὲρ τῶν δήμων, ἐπίσης πάλιν καὶ τούτων ὑποχρεουμένων νὰ διαθέτωσι τὸ χρῆμα ὑπὲρ τῶν σχολείων· ὅταν ὑπάρχωσι δημοσυντήρητα Γυμνάσια καὶ σχολεῖα, ὑπὲρ τούτων ἐπιβάλλονται τέλη ἴσα πρὸς τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἐκείνου καθοριζόμενα, οὐδαμῶς ὅμως ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, διότι, εὐθὺς ὡς ἐπιβληθῶσι διὰ χαρτοσήμου, θέλουσιν ἐπιβληθῆ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἐνῷ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ἐπιβολῆς αὐτῶν ὑπὲρ τοῦ ἔχοντος καὶ τὰ βάρη τῆς ἐκπαιδεύσεως ταύτης.

§137ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συντάξατε ἑπομένως τὴν φράσιν οὕτως, ὥστε νὰ ἐνδεικνύῃ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν ἐξεθέσατε· διότι ἐνταῦθα πρόκειται νὰ καταβληθῶσι τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα καταβάλλονται δυνάμει τοῦ νόμου ͵ΒΝΔʹ, ὁ δὲ νόμος ͵ΒΝΔʹ δὲν ὁρίζει μόνον τὸ ποσὸν, ἀλλ’ ὁρίζει καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἐπιβάλλονται τὰ τέλη· ἐνταῦθα ὁρίσατε ἄλλον τρόπον καταβολῆς, καὶ τότε μάλιστα. Ἀλλ’ ὁ τρόπος τῆς καταβολῆς ἐνταῦθα βεβαίως ἐννοεῖται ὅτι εἶναι ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον ὁρίζει ὁ νόμος ͵ΒΝΔʹ, καὶ θὰ ἀπαντήσητε ἐν τῇ ἐφαρμογῇ δυσκολίας.

§138Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει τοιαύτη δυσκολία.

§139ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ δὲν βλέπω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§141ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι μία τροποποίησις τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου τὸ ἄρθρον 2.

§142Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ἄρθρον 2 ἀφορᾷ εἰς τὸν γενικὸν φόρον...

§143ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Περὶ χαρτοσήμου.

§144Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. .. Ἐκεῖ βεβαίως πρόκειται περὶ τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου, διότι πρόκειται περὶ τῶν ἀποδεικτικῶν, ὧν τὰ τέλη εἶναι ἄσχετα πρὸς τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου ἢ τοῦ Σχολείου.

§145ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι νέα τροποποίησις τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου. Ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου τὰ ἐνδεικτικὰ, τὰ ἀπολυτήρια καὶ πάντα τὰ ἀποδεικτικὰ ἢ πιστοποιητικὰ τῶν ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων δὲν ὑποβάλλει εἰς τέλος χαρτοσήμου· ὁ νόμος οὗτος λέγει, ὅτι ὅλα ταῦτα ὑπάγονται εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ͵ΒΝΔʹ ὁριζόμενα τέλη· τοῦτο δὲν ἐμπεριέχει μεταβολὴν τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου;

§146Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περιέχει τροποποίησιν τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ ἰδιωτικὰ ἐκπαιδευτήρια, διότι τὰ ἰδιωτικὰ ἀφωμοιώθησαν ἤδη ἐξ ἄλλων διατάξεων πρὸς τὰ δημόσια· τὰ ἰδιωτικὰ σήμερον ἐκδίδουσι πιστοποιητικὰ, ἀποδείξεις καὶ ἐνδεικτικὰ, ὅπως καὶ τὰ δημόσια κατόπιν διαδικασίας, ἥτις ἐκανονίσθη μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου ἐκείνου, διότι γίνονται ἐξετάσεις ἐνώπιον ἐπιτροπῆς διοριζομένης ὑπὸ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, αἱ δ’ ἐξετάσεις αὗται παρέχουσι δικαιώματα εἰς τοὺς ἐξεταζομένους. Τὰ ἀποδεικτικὰ τὰ οὕτως ἀποκτώμενα εἶναι δημόσια ἔγγραφα, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὸ τέλος τοῦ χαρτοσήμου. Δὲν ὑπεβάλλοντο εἰς αὐτὸ πρότερον, διότι πρότερον τὰ ἰδιωτικὰ ἐκπαιδευτήρια ἦσαν ἐντελῶς διακεκριμένα ἀπὸ τῶν δημοσίων, οὐδὲν δὲ παρεῖχον δικαίωμα τὰ παρ’ αὐτῶν ἐκδιδόμενα πιστοποιητικά· ἤδη, ὅτε τὰ παρ’ αὐτῶν ἐκδιδόμενα πιστοποιητικὰ ἐγένοντο δημόσια ἔγγραφα, παρεκτικὰ δικαιωμάτων εἰς τοὺς ἐκπαιδευομένους ἐν τοῖς ἰδιωτικοῖς ἐκπαιδευτηρίοις, πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται ταῦτα καὶ εἰς τὸ τέλος τοῦ χαρτοσήμου, τὸ περὶ τοιούτων δημοσίων πιστοποιητικῶν κεκανονισμένον.

§147ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὐτὸ εἶναι μία δικαιολογία τῆς διατάξεως· δὲν ἐζητήσαμεν τοῦτο, εἴπομεν ἁπλῶς, ὅτι τὸ ἄρθρον ἐμπεριέχει ἐπέκτασιν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ χαρτοσήμου φόρου· τοῦτο ἠμφισβητήσαμεν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ μᾶς εἴπητε, ὅτι τὸ ἄρθρον 2 εἶναι ἄρθρον σχετιζόμενον μὲ νομοσχέδιον ἐκπαιδευτικόν, καὶ ὄχι μὲ τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου· περὶ τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφισβήτησις. Οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἀνεπτύξατε, εἴτε εἶναι ἰσχυροὶ, εἴτε δὲν εἶναι ἰσχυροὶ, εἶναι ζήτημα δικαιολογίας τῆς τοιαύτης ἐπεκτάσεως τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου· ἀλλὰ βεβαίως δὲν πρόκειται διὰ τοῦ ἄρθρου 2 νὰ κανονισθῇ ἀντικείμενον, ἀφορῶν τὴν δημοσίαν ἐκπαίδευσιν, πρόκειται νὰ κανονισθῇ ἀντικείμενον ἀφορῶν τὰ ἔσοδα τοῦ Δημοσίου, ζήτημα συνδεόμενον ἀμέσως μὲ τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου, καὶ κατά τι τραγελαφικῶς ἐπεκτείνομεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου διὰ νομοσχεδίου, ὑποβαλλομένου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Δὲν πρόκειται μήτε περὶ διδασκαλίας τοῦ Πλάτωνος, μήτε περὶ διδασκάλων, ἀλλὰ πρόκειται περὶ φορολογίας μόνον. Διὰ τοῦτο τυπικῶς νομίζομεν, ὅτι δὲν ἔχει χώραν ἐνταῦθα ἡ διάταξις αὕτη.

§148Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖος ἐκ τῶν Ὑπουργῶν ὑποβάλλει ὡρισμένον νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, τοῦτο νομίζω, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν· ἀρκεῖ εἷς Ὑπουργὸς νὰ ἀναλαμβάνῃ πρὸ τῆς Βουλῆς τὴν εὐθύνην ἐπὶ τοῖς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ποῖος κατόπιν Ὑπουργὸς θὰ προσυπογράψῃ τὴν κύρωσιν τοῦ νόμου, τοῦτο εἶναι κεκανονισμένον, ἀλλ’ ἐν τῇ ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν ἐνασκήσει τοῦ δικαιώματος τῆς εἰσαγωγῆς τῶν νόμων οὐδεὶς ὑπάρχει περιορισμός. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι ἰδίως ἐκπαιδευτικόν, περιέχον καὶ φορολογικὰς διατάξεις, καὶ ἑπομένως προσῆκε νὰ ὑπεβάλλετο συνάμα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι προθύμως καὶ ἐγὼ μετέχω τῆς εἰσηγήσεως τοῦ νομοσχεδίου, καὶ τὴν ὑπογραφήν μου ἠδυνάμην νὰ θέσω ὑπ’ αὐτὸ, ἐὰν μὴ ἦτο ἤδη ὑποβεβλημένον, ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι καὶ ἄνευ τούτου θέλω καὶ ἐγώ, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὑποστηρίξει τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἡ διάταξις δ’ αὕτη, τοσοῦτον εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἀποτελεῖ ἐξαίρεσιν εἰς τὰ μέχρι τοῦδε ψηφισθέντα, ὥστε ἀμφιβάλλω, ἐὰν καὶ μὴ περιλαμβανομένη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ δὲν θὰ ἐφηρμόζετο, διότι κατόπιν τῶν διαταχθέντων ἐσχάτως περὶ ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων, περὶ τῶν ἐνδεικτικῶν καὶ τῶν ἀπολυτηρίων αὐτῶν, ταῦτα ἤδη ἔλαβον τὸν χαρακτῆρα τῶν ἐνδεικτικῶν καὶ τῶν ἀπολυτηρίων τῶν δημοσίων σχολείων, παρεχόμενα δὲ παρ’ ἐπιτροπῆς ἐκ δημοσίων καθηγητῶν καὶ διδασκάλων, θὰ ἦτο ζήτημα, ἂν δὲν ὑπήγοντο εἰς τὰς διατάξεις περὶ χαρτοσήμου, τὰς ἀφορώσας εἰς τὰ ἐνδεικτικὰ, τὰ ἐκδιδόμενα ὑπὸ τῶν καθηγητῶν καὶ τῶν διδασκάλων τῶν δημοσίων σχολείων.

§149ΡΑΛΛΗΣ. Πότε ἐψηφίσθη τοῦτο;

§150Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐψηφίσθη· τοῦτο ἐκανονίσθη διὰ διατάγματος. Ἐκανονίσθη δὲ διὰ διατάγματος, ὅτι τὰ ἐνδεικτικὰ καὶ τὰ ἀπολυτήρια τῶν ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων ἐκδίδονται ἐνώπιον ἐπιτροπῆς ἐκ δημοσίων λειτουργῶν.

§151ΡΑΛΛΗΣ. Πρόκειται περὶ ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τῶν ἐκπαιδευτηρίων.

§152Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐχὶ περὶ ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ μόνον περὶ ἐξετάσεων. Αἱ ἐξετάσεις καὶ ἡ παροχὴ τῶν ἐνδεικτικῶν γίνονται ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ἐπιτροπῆς, τὰ οὕτω δὲ ἐκδιδόμενα ἐνδεικτικὰ καὶ ἀπολυτήρια, ἐπειδὴ παρέχουσι δικαιώματα ἐν τῇ Πολιτείᾳ, πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται καὶ εἰς τὰ νενομισμένα περὶ χαρτοσήμου.

§153ΡΑΛΛΗΣ. Ποῖον δικαίωμα παρέχουσιν ἐν τῇ Πολιτείᾳ τὰ ἐνδεικτικὰ τὰ ἐκδιδόμενα ὑπὸ ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων;

§154Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ δικαιώματα, τὰ ὑπὸ τῶν νόμων περὶ προσόντων ἀναγνωριζόμενα ὑπὲρ τῶν κεκτημένων ἀπολυτήρια τῶν δημοσίων διδακτηρίων παρέχουσι πάντα ταῦτα τὰ δικαιώματα, ἀφ’ ἧς αἱ ἐγγυήσεις αἱ περιβάλλουσαι τὰ ἀπολυτήρια τῶν δημοσίων Γυμνασίων παρέχονται καὶ εἰς τὰ ἀπολυτήρια τῶν ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων.

§155ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλ’ εἰς τὰ ἀπολυτήρια ἐκεῖνα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ προσυπογράψῃ ἡ ἐπιτροπή.

§156Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως.

§157ΡΑΛΛΗΣ. Ἐνταῦθα ὅμως ἀναφέρετε, ὅτι τὰ ἐνδεικτικά, τὰ ἀπολυτήρια καὶ πάντα τὰ ἀποδεικτικὰ ἢ πιστοποιητικὰ τῶν ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων ὑπάγονται εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ͵ΒΝΔʹ ὁριζόμενα τέλη χαρτοσήμου· εἴτε λοιπὸν ζητήσῃ τὸ ἰδιωτικὸν ἐκπαιδευτήριον τὴν ἐπιτροπὴν αὐτήν, ἵνα μετάσχῃ τῶν ἐξετάσεων καὶ πιστοποιήσῃ τὴν ἱκανότητα τῶν μαθητῶν, εἴτε δὲν ζητήσῃ, θὰ πληρωθῇ τὸ τέλος. Ἀλλὰ πῶς λέγετε, ὅτι, ἐπειδὴ ἡμεῖς ἀνεγράψαμεν τὴν διάταξιν εἰς ἓν διάταγμα καὶ οἱ νόμοι περὶ προσόντων χορηγοῦσι προσόντα εἰς τοὺς κεκτημένους τοιοῦτον ἀπολυτήριον, διὰ τοῦτο ἐπιβάλλομεν τέλος εἰς πάντα τὰ ἐνδεικτικά, εἴτε ἐκδίδονται ἀπὸ τὴν ἐπιτροπήν, εἴτε ὄχι; Αὐτὸ ἀκριβῶς ἠθέλησα νὰ παραστήσω, ὅτι τὰ ἐνδεικτικὰ τῶν ἰδιωτικῶν σχολείων — περὶ αὐτῶν πρόκειται, δὲν πρόκειται περὶ ἄλλων ἐνδεικτικῶν, — εἶναι ἐκεῖνα, εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν ὁποίων δὲν μετέχει ἡ ἐξουσία, καὶ τὸ ἰδιωτικὸν σχολεῖον θὰ ὑπάγηται σήμερον εἰς μίαν φορολογίαν.

§158Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν δὲν μετέχῃ τῶν ἐξετάσεων ἡ ἐπιτροπή, τὰ ἐνδεικτικὰ τῶν ἰδιωτικῶν σχολείων δὲν παρέχουσι τὰ δικαιώματα, τὰ παρεπόμενα εἰς τὰ ἐνδεικτικὰ τῶν δημοσίων σχολείων· τὰ ἐνδεικτικὰ ὅμως τὰ παρέχοντα τὰ πλεονεκτήματα τῶν δημοσίων ἐνδεικτικῶν, ὡς καὶ τὰ ἀπολυτήρια, ἐπάγονται καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τῶν ἐνδεικτικῶν καὶ ἀπολυτηρίων τῶν δημοσίων ἐκπαιδευτηρίων.

§159ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ δὲν βλέπω τοιοῦτον περιορισμὸν εἰς τὸ ἄρθρον. Τὸ μὲν σχέδιον τοῦ νόμου ἐπιγράφεται «Περὶ τῶν ὑπὸ τῶν δήμων διατηρουμένων καὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων καὶ περὶ τοῦ ἐν Ἀμφίσσῃ Ἑλληνικοῦ Σχολείου», τὸ δὲ ἄρθρον 2 λέγει: «Τὰ ἐνδεικτικά, τὰ ἀπολυτήρια καὶ πάντα τὰ ἀποδεικτικὰ ἢ πιστοποιητικὰ τῶν ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων ὑπάγονται εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ͵ΒΝΔʹ ὁριζόμενα τέλη χαρτοσήμου». Δὲν βλέπω τὸν περιορισμόν, τὸν ὁποῖον διατυποῦτε σήμερον διὰ τῆς δηλώσεώς σας, καὶ ἡ δήλωσίς σας βεβαίως ἔχει ἀξίαν, ἐν ᾗ περιπτώσει περιληφθῇ ἐν τοῖς πρακτικοῖς.

§160Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ταῦτα, τὰ παρ’ ἐμοῦ ῥηθέντα, εἶναι ἀναγεγραμμένα καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει.

§161ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ περιληφθῶσι λοιπὸν εἰς τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§162ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπεστήριξε δύο θεωρίας, αἵτινες οὐ μόνον τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἐν γένει τὰς ἀρχὰς τοῦ Κοινοβουλίου δύνανται νὰ καταστήσωσι πλημμελεῖς. Ὑπεστήριξε τὴν ἀρχήν, ὅτι δύναται πᾶς Ὑπουργὸς νὰ φέρῃ νομοσχέδιόν τι μὴ ἀνῆκον εἰς τὴν ἁρμοδιότητά του καὶ ἀνῆκον εἰς τὴν ἁρμοδιότητα ἑτέρου Ὑπουργοῦ. Βεβαίως ἡ ἑνότης τῆς Κυβερνήσεως, μάλιστα εἰς τὸν βαθμὸν, εἰς ὃν ἐννοεῖ νὰ ἀνυψώσῃ αὐτὴν ὁ κ. Πρωθυπουργός, δύναται καταχρηστικῶς νὰ δικαιολογήσῃ μίαν τοιαύτην ἰδέαν, ἀλλὰ βεβαίως ἡ νομοθεσία ἡμῶν, τὰ ἔθιμα παντὸς κοινοβουλευτικοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπουσι τοῦτο· δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ φέρῃ νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ κανονίζηται ἡ κατάστασις τῶν ἀξιωματικῶν, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δι’ οὗ νὰ κανονίζηται ἡ κατάστασις τῶν πρέσβεων καὶ τῶν προξένων. Βεβαίως ὑμεῖς θεωρεῖτε ὅλα ἐπιτρεπόμενα, διότι τὸ πολιτεύεσθαι καὶ τὸ διοικεῖν τὰ συνεχωνεύσατε, τὰ συνεκεντρώσατε κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε τὰ πάντα δύνασθε νὰ ἐπιτρέψητε, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται τοῦτο καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν βάσεων τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἀντιλήψεως τῶν συζητουμένων. Δὲν εἶναι δυνατόν, πάντες οἱ Βουλευταὶ νὰ ὑποθέσουν, ὅτι, ἐν ᾧ συζητεῖται νομοσχέδιον φέρον τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, πρόκειται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἐπιβληθῶσι τέλη, ὅτι πρόκειται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ λαὸς διὰ νέας φορολογίας. Ἐκτὸς τῶν Βουλευτῶν ἐκείνων, οἵτινες εἰδικώτερον μελετῶσι τὰ νομοθετήματα ἡμῶν, οὐδεὶς ἠδύνατο νὰ ὑποπτεύσῃ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπέβαλε νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐπεβάλλετο φορολογία, καί, κατὰ τὴν θεωρίαν ὑμῶν, ἡ φορολογία αὕτη ἠδύνατο νὰ ᾖναι οὐ μόνον ἐκείνη, ἥτις ἀφορᾷ τὰ ἰδιωτικὰ ἐκπαιδευτήρια, ἀλλὰ συνάμα καὶ ἐκείνη, ἥτις ἠδύνατο νὰ ἀφορᾷ τὰ ἀροτριῶντα κτήνη· ἠδύνατο νὰ προστεθῇ ἴσως, κατὰ τὴν θεωρίαν ὑμῶν, καὶ πέμπτον ἄρθρον, δι’ οὗ νὰ ἐπιβάλληται δασμὸς 2 ἢ 3 ἢ 4 δεκατημόριον ἐπὶ ἑνὸς οἱουδήποτε ἄλλου φόρου. Δὲν νομίζω, ὅτι ἡ στοιχειωδεστέρα λογικὴ ἐπιτρέπει τοιαύτην συζήτησιν, τοιαύτην μελέτην τῶν νομοθετημάτων, ἐπειδὴ δὲ ἡ στοιχειωδεστάτη λογικὴ ἀντίκειται εἰς τοῦτο, δὲν νομίζω, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρξῃ Ἔθνος, ὅπερ ν’ ἀντιστρατευθῇ, ἐν τῇ οὐσιωδεστέρᾳ αὑτῇ ἐργασίᾳ τῆς νομοθεσίας εἰς τὰς βάσεις τῆς στοιχειώδους λογικῆς. Ἑτέρα δὲ θεωρία, ἥτις μοὶ φαίνεται ὡσαύτως ὑπερβολικὴ, εἶναι τοῦτο, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ φορολογία, μόνον καὶ μόνον διότι ἐπῆλθε διὰ Β. Διατάγματος διακανονισμὸς σχολικός. Διότι εὑρέθη ἐπιτροπή, ἐνώπιον τῆς ὁποίας οἱ μαθηταὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων ὀφείλουν νὰ διέλθουν τὰς ἐξετάσεις των, τοῦτο ἁπλῶς καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης ἐπιτροπῆς, οἱαδήποτε καὶ ἄν ὦσιν, ἐπιφέρουσιν αὐτοδικαίως τὴν ἐπιβολὴν φορολογίας. Ἐὰν τοιαύτη πρᾶξις ἐκτελεστικὴ δύναται νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν φορολογίαν ἡμῶν, δὲν ἠξεύρω, ποῦ δυνάμεθα νὰ σταματήσωμεν. Οὐδαμοῦ δυνάμεθα νὰ σταματήσωμεν, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ συζητῶμεν ἐνταῦθα, ἐὰν πρέπῃ νὰ βαρύνωμεν τὸν λαὸν διὰ νέων φόρων· ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, κατὰ τὴν θεωρίαν ταύτην, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπεκτείνῃ ὅλην τὴν φορολογίαν. Δὲν νομίζω ἑπομένως, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐκφέρῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύο θεωρίας, αἵτινες, κατ’ ἐμέ, ἀντιστρατεύονται εἰς τὴν βάσιν τοῦ πολιτεύματος.

§163Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Πρωθυπουργὸς τὴν βάσιν τοῦ πολιτεύματος τὴν εὑρίσκει ἐν τῷ Συντάγματι. Ἐὰν ἀνεγίνωσκεν ὁ κ. Βουλευτὴς τὸ Σύνταγμα, θὰ ἐμάνθανεν, ὅτι τὴν εἰσήγησιν τῶν νόμων ἀνέθηκε τὸ Σύνταγμα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὸν Βασιλέα, εἰς μὲν τὴν Βουλὴν ἐνασκοῦσαν αὐτὸ δι’ οἱουδήποτε Βουλευτοῦ, διότι πᾶς Βουλευτὴς δύναται νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ παντὸς ἀντικειμένου, εἰς δὲ τὸν Βασιλέα ἐνασκοῦντα αὐτὸ δι’ οἱουδήποτε Ὑπουργοῦ· οὐδὲ ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ κ. Βουλευτὴς οὔτε εἰς συνάδελφόν του ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἄδειαν, ἣν ἐκ τοῦ Συντάγματος ἔχει, ὅπως ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, οὔτε εἰς Ὑπουργὸν οἱονδήποτε ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν δοθεῖσαν εἰς αὐτὸν ἐντολὴν παρὰ τοῦ Βασιλέως, ὅπως ὑποβάλῃ νομοσχέδιον. Τοιαύτη ἀμφισβήτησις εἶναι ἐκτὸς τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἡ διάταξις ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν ἐκ πρωτοβουλίας ὑπουργικῆς ἢ ἐκ πρωτοβουλίας βουλευτικῆς εἰσαγωγὴν τῶν νομοσχεδίων εἶναι θεμελιώδης, καὶ εἰς οὐδένα ὑπόκειται περιορισμόν. Δύναται πᾶς Ὑπουργὸς νὰ ὑποβάλῃ οἱονδήποτε νομοσχέδιον ὡς Ὑπουργός, δύναται καὶ πᾶς Βουλευτὴς νὰ ὑποβάλῃ οἱονδήποτε νομοσχέδιον ὡς Βουλευτής. Ἡ ἀμφισβήτησις τοῦ δικαιώματος τούτου ἢ ἐκείνου, ὅπως εἰσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, δὲν ἀνήκει εἰς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου· εἰς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου ἀνήκει ἡ ἐξέτασις τῶν οὕτω προτεινομένων, περὶ τὴν ἐξέτασιν δὲ τῶν προτεινομένων ὁ κ. Βουλευτὴς παραπονεῖται ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀπατηθῇ περὶ τοῦ περιεχομένου, διότι δὲν προετάθη τὸ νομοσχέδιον ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς κρίνῃ περὶ τῶν νομοσχεδίων ἐκ τῆς ὑπογραφῆς, — καὶ τοῦτο, νομίζω, συνήθως πράττει, διότι τὸν βλέπω πάντοτε καταψηφίζοντα ὅσα φέρουσιν ὡρισμένας ὑπογραφὰς, τὸν εἶδον δὲ καὶ ὑπερψηφίζοντα πάλιν τὰ φέροντα ἄλλας ὑπογραφὰς, — ἐὰν εἰς τοῦτο περιορίζηται ὁ κ. Βουλευτὴς, δικαίως παραπονεῖται· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὑποτίθεται, ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐργασία ἔχει οὐσιωδεστέραν ἔννοιαν, καὶ ὅτι οἱ Βουλευταὶ μελετῶσι τὸ περιεχόμενον τῶν νομοσχεδίων, ἡ ἔλλειψις τῶν ἐκ τῆς ὑπογραφῆς ἐνδείξεων νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἔχουσα σημασίαν. Περὶ δὲ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ τέλους εἰς τὰ ἐνδεικτικὰ τῶν ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων κατόπιν τῆς μεταβολῆς τοῦ χαρακτῆρος τῶν ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ διατάγματος τοῦ κανονίζοντος τὰ τῶν ἀποδείξεων, τῶν ἐνδεικτικῶν καὶ τῶν ἀπολυτηρίων αὐτῶν, περὶ τούτου νομίζω, ὅτι αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσι βάσιμοι· διότι ὁ κ. Βουλευτὴς φρονεῖ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ Β. Διατάγματος ἐκανόνισεν ἐπέκτασιν τῆς χρήσεως τοῦ χαρτοσήμου. Ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ δικαιώματι αὐτῆς ἐκανόνισε τὰ περὶ ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων, ἅτινα ἀνέκαθεν ὑπήγοντο εἰς τὴν ἐποπτείαν καὶ εἰς τὸν διακανονισμὸν τὸν κυβερνητικόν· ἐν τῷ κανονισμῷ δὲ τούτῳ περιέλαβε διατάξεις, καθ’ ἃς τὰ ἐνδεικτικὰ καὶ τὰ ἀπολυτήρια τῶν σχολείων τούτων ἀποκτῶσι τὸν χαρακτῆρα τῶν ὑπὸ τῶν δημοσίων ἐκπαιδευτηρίων ἐκδιδομένων. Συνέπεια τούτου εἶναι ἡ ἐπέκτασις καὶ ἐπ’ αὐτὰ τοῦ τέλους· ἐπειδὴ ὅμως, προκειμένου περὶ ὑποβολῆς εἰς φορολογίαν, ἀνάγκη εἰδικῆς ψηφίσεως, διότι τὰ τῆς φορολογίας δὲν πρέπει ἁπλῶς νὰ ὑπονοῶνται, πρέπει νὰ ἦναι καὶ ῥητῶς καὶ ἀμέσως ἐψηφισμένα, διὰ τοῦτο περιελήφθη ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ διάταξις αὕτη.

§164ΡΑΛΛΗΣ. Ὁπωσδήποτε ὅμως δὲν δικαιολογεῖται, εἰς νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἀκριβῶς εἰς τὴν ἐκπαίδευσιν, νὰ περιλαμβάνηται διάταξις φορολογική· αὐτὸ δὲ παρετήρησε μετὰ τὴν ἰδικήν μου παρατήρησιν ὁ κ. Βουλευτὴς Ἄρτης. Πρόκειται περὶ τροποποιήσεως ἀληθῶς τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου. Βεβαίως ὁ Βασιλεὺς δύναται νὰ δώσῃ εἰς οἱονδήποτε Ὑπουργὸν ἐντολὴν νὰ εἰσαγάγῃ οἱονδήποτε νομοσχέδιον· ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἐὰν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἡ ἐντολή, ἡ ὁποία φαίνεται ὅτι ἐδόθη εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, θὰ ἐθεωρεῖτο παρ’ ἐμοῦ ὡς ἔκφρασις δυσπιστίας, διότι ὑποθέτω, ὅτι ὁ Βασιλεὺς γνωρίζει ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὸ διευθύνει ὁ κ. Τρικούπης, καὶ ὄχι ὁ κ. Κοσσονάκος. Διὰ νὰ δικαιολογήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὴν ὑποβολὴν τοιαύτης διατάξεως εἰς νομοσχέδιον ἐκπαιδευτικὸν, ἔφθασε μέχρις αὐτοῦ τοῦ ἀτόπου, διότι ἐθεωρήθη, ὅτι κατ’ ἐντολὴν πλέον τοῦ Βασιλέως ὁ κ. Κοσσονάκος περιέλαβε τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου εἰς τοιοῦτον νομοσχέδιον. Βεβαίως αὐτὰ δὲν εἶναι σοβαρά. Δὲν λέγω, ὅτι ἀντίκειται εἰς τὰς βάσεις τοῦ Συντάγματος ἡ περίληψις τοιαύτης διατάξεως εἰς ἐκπαιδευτικὸν νομοσχέδιον ἢ ἡ ὑποβολὴ τοιούτου νομοσχεδίου καὶ ὁλοκλήρου νομοσχεδίου ἐκ μέρους Ὑπουργοῦ μὴ ἁρμοδίου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι φέρει σύγχυσιν εἰς τὴν νομοθεσίαν, αὐτὸ δὲ παρετηρήθη καὶ ἄλλοτε. Ὑποθέσατε τὸν κ. Δραγούμην ὑποβάλλοντα νομοσχέδιον περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, λόγῳ τοῦ ὅτι ὑπῆρξε λοχαγὸς τῆς Ἐθνοφυλακῆς ἄλλοτε· τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο ἀρκετὰ κωμικόν. Νομίζω ὅτι ὁπωσδήποτε, ὅταν ὑποβάλλωνται τοιαῦτα νομοσχέδια, πρέπει τοὐλάχιστον νὰ μετέχωσιν εἰς τὴν ὑποβολὴν αὐτῶν ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ Ὑπουργοί, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἁρμόδιοι.

§165ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὅτι ἡ ἔννοια καὶ ὁ χαρακτὴρ τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχεδίου εἶναι ἐκπαιδευτικός, νομίζω ὅτι δὲν ὑπόκειται εἰς σπουδαίαν ἀμφισβήτησιν. Ἀποφασίσαντες, ἵνα τὰ ἐνδεικτικὰ καὶ τὰ ἀπολυτήρια τῶν ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων ὑποβάλωμεν ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐπιτήρησιν καὶ βάσανον τῆς Κυβερνήσεως, δι’ ἀποστολῆς ἐπιτροπῶν ἐκ δημοσίων καθηγητῶν, αἵτινες νὰ ἐξετάζωσι τοὺς μαθητὰς καὶ ἀποφαίνωνται περὶ τῆς ἱκανότητος αὐτῶν, ἔπρεπε ν’ ἀφομοιώσωμεν τὰ ἀποδεικτικὰ ταῦτα πρὸς τὰ τῶν δημοσίων ἐκπαιδευτηρίων. Ἀφοῦ λοιπὸν ὑπάγονται διὰ τῆς μεταβολῆς ταύτης εἰς τὴν σημασίαν τῶν δημοσίων ἐκείνων ἐγγράφων, ὤφειλον βεβαίως νὰ ὑπαχθῶσι καὶ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου. Δὲν ἕπεται δὲ, διότι τὰ περὶ ὧν ὁ λόγος ἀποδεικτικὰ ὑπόκεινται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, δὲν ἕπεται ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι φορολογικὰ παντάπασιν. Ἡ ἐπιβολὴ τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου εἶναι δευτερεύουσα σημασία ἐντελῶς· τοῦτο δὲν ἔχει ὡς συνέπειαν τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ νομοσχεδίου ὡς φορολογικοῦ· νομίζω ὅτι ἡ λογικὴ τοῦτο ὑπαγορεύει. Ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἥκιστα φορολογικὸν, εἶναι καθαρῶς ἐκπαιδευτικόν· ἂν δὲ τὰ πιστοποιητικὰ ταῦτα ὑποβάλλωνται εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ χαρτοσήμου, τοῦτο βεβαίως εἶναι ὀρθὸν, διότι τὸ πιστοποιητικὸν, τὴν ἔκδοσιν τοῦ ὁποίου ζητεῖ εἷς μαθητής, περὶ τοῦ ὅτι ἐφοίτησεν εἰς τὸ δεῖνα ἰδιωτικὸν ἐκπαιδευτήριον ἐπὶ ὡρισμένον χρόνον, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ κἀμμίαν σημασίαν, ἂν δὲν λάβῃ τὸ κῦρος τοῦ χαρτοσήμου. Πῶς δύναται νὰ ἐκδοθῇ ἰδιωτικῶς ἓν τοιοῦτον ἔγγραφον; Βεβαίως πρέπει νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ χαρτοσήμου. Ἐκ τούτου ἕπεται, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι φορολογικόν; Δὲν εἶναι παντάπασι· τοῦτο ἕπεται ὡς συνέπεια, εἶναι ὑποχρέωσις ἐκ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ λάβῃ τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο ἐπίσημον χαρακτῆρα.

§166ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐξέφερε μίαν ἰδέαν, ἡ ὁποία εἶναι ἐντελῶς ἀντίθετος πρὸς τὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἁρμοδιώτερος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν εἰς τὰ οἰκονομικά, — αὐτὴ εἶναι ἡ συνέπεια τῆς τοιαύτης συντάξεως τῶν νομοσχεδίων, — δηλοῖ, ὅτι πάντα τὰ πιστοποιητικὰ, τὰ ἐκδιδόμενα παρ’ ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων, πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὸ τέλος τοῦ χαρτοσήμου, καὶ παρακαλοῦμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ συμφωνήσουν εἰς αὐτὸ, διὰ νὰ μὴ ἔχωμεν δυσκολίαν αὔριον.

§167Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει δυσκολία τις, ὡς σήμερον ἔχουσι τὰ τοῦ διατάγματος· διότι σήμερον πάντα τὰ πιστοποιητικὰ, πάντα τὰ ἐνδεικτικὰ, πάντα τὰ ἀπολυτήρια ἐκδίδονται ἐνώπιον ἐπιτροπῶν· τοῦτο ὁρίζει τὸ διάταγμα, ἑπομένως δὲν παρουσιάζεται ἡ ἄλλη περίπτωσις. Ἴσως ὅμως εἴπῃ τις, ὅτι ἐνδέχεται ἐν τῷ μέλλοντι νὰ κανονισθῶσιν ἄλλως τὰ τοῦ διατάγματος, καὶ νὰ καταστῇ ἐκ τούτου ἀναγκαῖος ὁ καθορισμὸς τῶν ὑποβαλλομένων εἰς τὸ τέλος ἀποδεικτικῶν εἰς μόνα τὰ μετέχοντα τοῦ χαρακτῆρος τῶν δημοσίων. Περὶ τούτου κατὰ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφίζεται τὸ σύνολον.

§169ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω εἰς τίνα θὰ καταβάλλωνται τὰ τέλη τῶν μαθητῶν τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου Ἀμφίσσης.

§170Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Σήμερον εἶναι κεκανονισμένα τὰ τοῦ Γιαγτζείου ὡς ἑξῆς. Τὸ Γιαγτζεῖον κληροδότημα ἀναλαμβάνει πάσας τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου τὰς δαπάνας, ἐπὶ καταβολῇ αὐτῶν παρὰ τοῦ Δημοσίου, ἐκτιμηθεισῶν εἰς 6,000 δραχμῶν, εἰς τὴν ἐπὶ τῆς διευθύνσεως τοῦ κληροδοτήματος ἐπιτροπήν. Ἡ καταβολὴ ὅμως τοῦ Δημοσίου, ὡς ἀντίστοιχος τῆς πραγματικῆς δαπάνης, δύναται ν’ αὐξήσῃ ἢ νὰ μειωθῇ. Τὸ κληροδότημα προώρισται εἰς τὴν συντήρησιν Γυμνασίου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐν τῷ αὐτῷ κτιρίῳ λειτουργεῖ καὶ τὸ ἑλληνικὸν σχολεῖον, οὗτινος ἡ συντήρησις ἐπεβάρυνε τὸ Δημόσιον, ἐθεωρήθη συμφέρον νὰ ἀνατεθῶσι τὰ τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου εἰς τὴν διεύθυνσιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Γιαγτζείου ἐπὶ χορηγήματι παρὰ τοῦ Δημοσίου ἀντιστοίχῳ πρὸς τὰς δαπάνας.

§171ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μέχρις 6,000 δραχμῶν.

§172Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἴσως καὶ πλέον. Ἡ ἀρχὴ εἶναι, ὅτι τὸ Δημόσιον συντηρεῖ ἐν Ἀμφίσσῃ ἑλληνικὸν σχολεῖον, ὡς ἐν πάσῃ πόλει τοιούτων διαστάσεων, δὲν εἶναι δὲ δίκαιον νὰ ὠφεληθῇ τὸ Δημόσιον ἐκ τοῦ κληροδοτήματος, ἵνα ἀπαλλαγῇ ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει τῆς ὑποχρεώσεως τῆς διατηρήσεως σχολείου. Ἐφ’ ὅσον ἄρα αἱ 6,000 δραχμῶν δὲν ἀρκοῦσιν, ὀφείλει τὸ Δημόσιον ν’ ἀναπληρώσῃ τὸ ἐλλεῖπον...

§173ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ νόμου;

§174Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ· αἱ δαπάναι τῶν ἑλληνικῶν σχολείων κανονίζονται ἐτησίως διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἐνῷ τὸ Δημόσιον ἀναλαμβάνει πᾶσαν τὴν δαπάνην τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου, κατὰ τὰ κείμενα πρέπει αὐτὸ νὰ ἀπολαμβάνῃ τὴν πρόσοδον τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν. Ἐὰν ἐδαπάνα ἐν μέρει καὶ τὸ κληροδότημα, ἔπρεπεν ἡ πρόσοδος αὕτη ν’ ἀποδίδωται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ κληροδοτήματος, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ Δημόσιον ἀναλαμβάνει πάσας τὰ δαπάνας τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου, πᾶσα τῶν τελῶν ἡ πρόσοδος θ’ ἀποδίδωται εἰς αὐτό.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΑΜΒʹ καὶ τοῦ ΑΧΙʹ νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων τῆς μέσης καὶ στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§177ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐν τῷ πρώτῳ ἄρθρῳ ἀναφέρει, ὅτι ὁ διαγωνισμὸς γίνεται κατὰ τριετίαν καὶ ἐγκρίνεται ἓν μόνον σύγγραμμα. Εἰς τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ σταθμίσῃ καλῶς τὰς περιστάσεις καὶ νὰ προΐδῃ, ὅτι τὸ τοιοῦτον εἶναι νεωτερισμός, εἰσαγόμενος τὸ πρῶτον ἐν Ἑλλάδι· διότι ἐν Γερμανίᾳ οἱ διδάσκαλοι ἔχουσι τὴν ἐκλογὴν τῶν βιβλίων, ἐν Γαλλίᾳ ἐγκρίνονται τὰ διδακτικὰ βιβλία ὑπὸ Ἐπιτροπῆς τοῦ Συμβουλίου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, οὐδέποτε δ’ ἐβασίσθησαν εἰς ἓν καὶ μόνον βιβλίον. Ἀφοῦ λοιπὸν δὲν ἔχομεν ἕτερον παράδειγμα περὶ ἑνὸς μόνου βιβλίου εἰς τὰ Εὐρωπαϊκὰ Κράτη, πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ παραδεχθῶμεν τοὐλάχιστον δύο ἕως τρία βιβλία. Διότι, ὅτε πρὸ ἐτῶν ἐφηρμόσθη τοιοῦτος νόμος, ἐδυσκολεύθη τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὴν εὕρεσιν κριτῶν· διωρίσθη ἐπιτροπὴ ἐκ τῶν διασημοτέρων φιλολόγων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐδέχθησαν νὰ κρίνωσι περὶ ἑνὸς βιβλίου· ἡ ἐπιτροπὴ ἀντικατεστάθη δι’ ἑτέρας, τῆς ὁποίας τὰ πλεῖστα μέλη καὶ αὖθις παρῃτήθησαν, κατωρθώθη δ’ ἐπὶ τέλους νὰ σχηματισθῇ μία ἐπιτροπὴ, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἔλαβον μέρος δύο καλόγηροι καὶ εἷς θεολόγος, οἱ ὁποῖοι ἔκριναν τὴν λογικὴν τοῦ σοφοῦ καθηγητοῦ κ. Παπαδοπούλου καὶ τὴν ἀπέῤῥιψαν, παρεδέχθησαν δ’ ἄλλην ἑνὸς διδασκάλου· ἅπας δὲ ὁ φιλολογικὸς κόσμος ἐν Ἑλλάδι εὗρε παράδοξον τὴν ἔγκρισιν ἐκείνην. Γνωρίζει τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅτι εἶναι δύσκολος ἡ ἐξεύρεσις κριτῶν δι’ ἓν καὶ μόνον βιβλίον, συνεπῶς θὰ ματαιωθῇ ὁ νόμος, οὕτω ψηφιζόμενος. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ εὐρύνῃ ὀλίγον τὸ στάδιον, καὶ νὰ παραδεχθῇ δύο ἢ τρία βιβλία, διότι ὁ περιορισμὸς αὐτὸς ἔχει πολλὰ τὰ ἄτοπα, μεταξὺ ἄλλων δὲ τὸ μέγα, ὅτι δὲν θὰ παρουσιάζωνται συγγραφεῖς σπουδαῖοι, ἀλλὰ συγγραφεῖς μικροῦ λόγου ἄξιοι, καὶ μὴ ὑπάρχοντος ἑτέρου βιβλίου, θὰ κρίνηται ἓν, καὶ οὕτω δὲν θὰ ἔχωμεν βιβλία ἄξια λόγου. Καὶ ἀντὶ νὰ βελτιώσωμεν τὴν παιδείαν, μοὶ φαίνεται, ὅτι μᾶλλον θὰ βλάψωμεν αὐτήν. Προσθέτω ἔτι τὸ ἑξῆς. Ἀφοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀνεγράφη ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπιτρέπεται, ἅμα εἰσαχθῇ βιβλίον τι εἰς ἑλληνικὸν σχολεῖον ἢ Γυμνάσιον, νὰ μὴ ἀνταλλάσσηται, μέχρις ὅτου ἐξαντληθῇ, ἀφοῦ περιελήφθη αὐτὴ ἡ διάταξις, ἡ πράγματι λαμπρὰ, καὶ ἀφοῦ ὡρίσθη τὸ τίμημα τῶν βιβλίων,—καὶ τοῦτο εἶναι τὸ εὐεργετικὸν,— ἀφοῦ καὶ ἡ ἐπιτροπὴ ἔφερε τροπολογίαν τινὰ, διὰ τῆς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς καὶ ἀπὸ σήμερον δύναται νὰ ὁρίσῃ τὴν ἔγκρισιν τῶν διδακτικῶν βιβλίων, ἁρμόζει νὰ μὴ περιορισθῶμεν εἰς ἓν καὶ μόνον βιβλίον, μὴ ὑπάρχοντος πλέον τοῦ φόβου τῆς συχνῆς μεταβολῆς τῶν διδακτικῶν βιβλίων.

§178ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐπειδὴ στερούμεθα ἱκανοῦ ἀριθμοῦ καταλλήλων καὶ εἰδικῶν κριτῶν, δὲν ἕπεται, ὅτι πρέπει ν’ ἀπαιτήσωμεν τὴν ἔγκρισιν δύο ἢ καὶ περισσοτέρων βιβλίων· τὸ ἐναντίον ἴσως ἠμπορεῖ νὰ λεχθῇ, ὅτι ἡ ἔλλειψις ἐπαρκοῦς ἀριθμοῦ κριτῶν ἐπιβάλλει τὸν περιορισμὸν τῶν βραβευτέων βιβλίων. Ἄλλως ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὸ μέτρον τοῦτο ἐκ προνοίας καὶ μελέτης ἐμβριθοῦς, ἕνεκα τῶν καταχρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο ἐκ τῆς ἐγκρίσεως περισσοτέρων βιβλίων, καταχρήσεων προερχομένων καὶ ἐκ τῶν καθηγητῶν καὶ ἐξ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου πολλάκις. Εἰς διάφορα σχολεῖα καὶ τῆς αὐτῆς πόλεως πολλάκις διδάσκονται διάφορα βιβλία, καὶ ἐὰν μετοικήσῃ τις ἐκ πόλεως εἰς πόλιν, ἢ ἐκ συνοικίας εἰς συνοικίαν, θ’ ἀναγκασθῇ νὰ ἀγοράσῃ ἄλλα βιβλία διὰ τὰ τέκνα του· τοῦτο δ’ ἦτο μία σκληρὰ φορολογία. Ὥστε ἡ ἀπαγόρευσις τοῦ δευτέρου καὶ τοῦ τρίτου βιβλίου ἀποτελεῖ τὸ προσὸν τοῦ νόμου τούτου δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος καταβάλλει τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, ἀντὶ τῶν ὁποίων ἔχει ὁ πολίτης ἠλαττωμένην τιμὴν βιβλίων, διότι ἡ τιμὴ τῶν βιβλίων ὁρίζεται κατὰ τυπογραφικὸν φύλλον. Ἡ διάταξις αὕτη νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐκτιμηθῇ δικαιότερον ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, διότι ἀκριβῶς αὕτη σκοπὸν ἔχει νὰ ἐγείρῃ φραγμὸν ἀνυπέρβλητον εἰς τὰς καταχρήσεις τοῦ παρελθόντος. Ἡ πρόνοια τοῦ νομοσχεδίου προλαμβάνει ὅλα ταῦτα, εἶναι δὲ ἀπαραίτητος ἡ βράβευσις καὶ εἰσαγωγὴ ἑνὸς μόνου βιβλίου εἰς ὅλον τὸ Κράτος. Ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐγκρίνῃ νὰ βραβεύσῃ βιβλίον τι, διότι δὲν τὸ εὑρίσκει ἄξιον βραβεύσεως, θέλει προτιμηθῆ τὸ καλλίτερον, καὶ τοῦτο θέλει ἰσχύσει ἐπὶ ἓν ἔτος, κατὰ τὸν μηχανισμὸν τοῦ νομοσχεδίου, θέλει δὲ προκηρυχθῆ νέος διαγωνισμὸς, ὅπως παρουσιασθῇ ἕτερον βιβλίον, ἄξιον βραβεύσεως, καὶ τὸ ὁποῖον νὰ ἰσχύσῃ ἐπὶ τρία ἔτη ὁλόκληρα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κριτὰς δὲν ἔχομεν πολλοὺς, ἀλλὰ τοῦτο δὲν μὲ ἀποθαῤῥύνει. Ἄλλοτε ἡ ἐπιτροπὴ συνέκειτο ἐξ 24 μελῶν, αὕτη δὲ ὑποδιῃρεῖτο εἰς τρεῖς ἐπιτροπὰς, ἐξ 8 μελῶν ἑκάστη, αἱ ὁποῖαι εἰργάζοντο κατὰ μέρος, λαμβάνουσαι ὑπ’ ὄψιν τὰ διάφορα συγγράμματα· ἑκάστη τῶν ἐπιτροπῶν ἐξέλεγεν εἰσηγητὴν εἰδικὸν δι’ ἕκαστον βιβλίον, ὅστις ἔκρινεν αὐτὸ καὶ προσερχόμενος εἶτα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, συνέλεγε τὰς ὑπογραφὰς τῶν ἄλλων μελῶν αὐτῆς, οὕτω δὲ τὸ βιβλίον ὑπέκειτο μόνον εἰς τὴν βάσανον τοῦ εἰσηγητοῦ καὶ οὐδενὸς ἄλλου· ἐνῷ κατὰ τὴν διαίρεσιν, ἣν σήμερον ὑποβάλλομεν, αἱ ἐπιτροπαὶ εἶναι τριμελεῖς καὶ πενταμελεῖς, λαμβάνουσι δὲ πάντα τὰ μέλη μέρος εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ βιβλίου καὶ ἀποφασίζουσι. Τὸ μέρος τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Βουλευτὴς εὗρεν ἐλαττωματικὸν, ἐδικαιοῦτο νὰ τύχῃ δικαιοτέρας ὑπ’ αὐτοῦ κρίσεως.

§179ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου θὰ κάμω τὴν παρατήρησιν, ὅτι εἰς τὴν τελευταίαν περίοδον ἀναγράφεται τὸ ἑξῆς: «ἵνα μὴ οἱ μαθηταὶ ἀναγκάζωνται νὰ διδάσκωνται τὸ αὐτὸ μάθημα κατὰ δύο ἐγκεκριμένα βιβλία». Αὐτὸ δὲν εἶναι διάταξις νόμου, εἶναι αἰτιολογία, καὶ πρέπει νὰ διαγραφῇ. Ἀλλὰ δὲν ἐνόησα τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργός· διότι, ἐνῷ θέλει ἑνιαῖον τὸ ἐγκεκριμένον διδακτικὸν βιβλίον, τὸ καθιστᾷ διπλοῦν ἢ τριπλοῦν, διότι ἐπιβάλλει τὴν διδασκαλίαν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ ἤδη ἐγκριθέντος εἰς ὅλας τὰς τάξεις, αἱ ὁποῖαι διδάσκονται ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ βιβλίου. Τὸ νομοσχέδιον ὁρίζει, ὅτι τὸ βιβλίον τὸ ἅπαξ ἐγκριθὲν χρησιμοποιεῖται καθ’ ὅλας τὰς τάξεις, ἀδιάφορον ἂν ἐπέλθῃ ἡ ἔγκρισις ἄλλου βιβλίου, καὶ ἔχομεν οὕτω τὸ σύστημα τοῦ ἑνιαίου, ἀλλὰ καὶ τοῦ πολλαπλοῦ. Αὐτὸ τὸ σύστημα δὲν εἶναι ὀρθὸν, οὐδὲ στηρίζεται εἰς τὴν βάσιν, ἐφ’ ἧς στηρίζεται ὁ διαγωνισμὸς τῶν βιβλίων. Διότι, ὡς ἔχει, βιβλίον μὴ ἐγκριθὲν εἰσάγεται ὡς τὸ καλλίτερον· μετὰ ἓν ἔτος ἐγκρίνεται ἄλλο, ἀλλὰ θὰ ἐξακολουθῇ ὂν ἐν χρήσει τὸ πρῶτον εἰς ὅλας τὰς τάξεις. Τοῦτο γίνεται, ἵνα μὴ οἱ γονεῖς δαπανῶσιν ἐκ νέου. Ἀλλ’ εἶναι ἀσήμαντος ἡ δαπάνη, ἀπέναντι τῆς ὠφελείας, ἣν θὰ προσπορίσῃ ἓν καλὸν βιβλίον. Διατὶ νὰ καταδικάσητε τοὺς μαθητὰς νὰ ἔχωσιν ἄχρηστον βιβλίον, χάριν οἰκονομίας; Ἂς λείψῃ ἡ τοιαύτη οἰκονομία. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ τούτου πρέπει νὰ ἐπέλθῃ διόρθωσις, καθ’ ἣν μετὰ τὴν ἔγκρισιν τοῦ νέου βιβλίου τὸ ἄχρηστον νὰ μὴ λαμβάνηται ὑπ’ ὄψιν.

§180ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἵνα ἀποφύγωμεν τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς μαθητὰς εἰς τὴν προμήθειαν διπλῶν βιβλίων, κατεφύγομεν εἰς τὴν διάταξιν ταύτην, ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ παραλειφθῇ, διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ μηχανισμὸς οὗτος. Ἐὰν μαθητὴς τῆς Αʹ τάξεως τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου ἔχῃ τὴν αὐτὴν Ἀριθμητικὴν καὶ εἰς τὴν Βʹ καὶ εἰς τὴν Γʹ τάξιν, τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι σπουδαῖον, διότι εἰς τὰ διδακτικὰ βιβλία ἓν βραβευθὲν βιβλίον δὲν διαφέρει πολὺ ἀπὸ ἓν ἄλλο μὴ βραβευθὲν, αἱ διαφοραὶ εἶναι ἐλάχισται, καὶ δὲν δύναται τὸ παλαιὸν νὰ θεωρηθῇ ἐντελῶς ἄχρηστον, ὥστε χάριν τούτου νὰ μεταβάλωμεν τὴν διάταξιν.

§181ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἐξέθηκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, ἦτο περιττὴ ἡ ἐπανάληψις τοῦ διαγωνισμοῦ. Ὁ κατὰ τριετίαν διαγωνισμὸς ἔχει λογικὴν βάσιν, ὅτι ἐν τῷ μεταξὺ τὰ ἐκπαιδευτικὰ βιβλία τελειοποιοῦνται, λαμβάνοντα περισσοτέραν ἀνάπτυξιν, ἑπομένως τὸ νέον βιβλίον, τὸ ὁποῖον ἤθελε βραβευθῆ, θὰ ἦναι ἀνώτερον τοῦ μὴ βραβευθέντος. Ὁ λόγος λοιπὸν τοῦ διαγωνισμοῦ ἐκλείπει, ὅταν ἐπὶ τρία ἔτη ὁ μαθητὴς θὰ διδάσκηται ἐπὶ βιβλίου, τὸ ὁποῖον δὲν ἀνταποκρίνεται πρὸς τοὺς νεωτέρους ἐκπαιδευτικοὺς ὅρους, οὐδεὶς δὲ γονεὺς ἤθελε διστάσει νὰ θυσιάσῃ ἐλάχιστον ποσὸν πρὸς ἀπόκτησιν τελείου βιβλίου. Πρέπει νὰ ὑπάρξῃ ἀληθῶς βελτίωσις σπουδαία κατὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ νέου βιβλίου, ὥστε νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ ἐγκρίνασα ἓν βιβλίον ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ μαθήματος, ἤθελεν ἐγκρίνει ἕτερον ἄνευ τινὸς λόγου.

§182ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἡ μικρὰ βελτίωσις, ἣν ἤθελε παρουσιάσει τὸ νέον βιβλίον, ἀρκεῖ νὰ φέρῃ τὴν βράβευσίν του ἀπέναντι τοῦ προηγουμένου. Ἔχομεν π. χ. Ἀριθμητικὴν τοῦ Βάφα, Ἀριθμητικὴν τοῦ Χατζηδάκη καὶ ἄλλων· μεταξὺ αὐτῶν μικρὰ ὑπάρχει διαφορά· δὲν δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι ἡ μία ἐκτελεῖ τοὺς ὅρους τῆς διδασκαλίας καὶ ἡ ἄλλη ὄχι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§184ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου τούτου, οἱ διαγωνισμοὶ προκηρύσσονται ἓν ἔτος πρὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ σχολικοῦ ἔτους· νομίζω ὅτι ἔπρεπε νὰ ὁρισθῇ χρόνος, ὁ ὁποῖος νὰ συμβιβάζηται πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 1, δηλαδὴ νὰ συμπίπτῃ πρὸς τὸ χρονικὸν ἔτος, καθ’ ὃ ὁ διαγωνισμὸς θὰ δώσῃ ἀποτέλεσμα.

§185ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐδώσαμεν ἓν ἔτος καιρὸν, ἵνα ἑτοιμάσωσιν οἱ συγγραφεῖς τὰς ἐργασίας των, διότι ὑποτίθεται, ὅτι οἱ συγγραφεῖς ἔχουν ἑτοίμην τὴν ἐργασίαν των καὶ τὴν ὕλην ταξινομημένην, δίδεται δὲ εἰς αὐτοὺς ἓν ἔτος πρὸς ἐπιθεώρησιν. Λοιπὸν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου τούτου θέλει παρέλθει βεβαίως ἓν ἔτος, διὰ νὰ προκληθῇ ὁ διαγωνισμός. Μετὰ τὸν διαγωνισμὸν καὶ τὴν βράβευσιν τοῦ βιβλίου θὰ παρέλθωσι τρία ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα τὸ βιβλίον τὸ βραβευθὲν θὰ μένῃ ἐν ἰσχύϊ. Εἰς τὸν δεύτερον διαγωνισμὸν, ὁ ὁποῖος θὰ προκηρυχθῇ ἓν ἔτος πρὸ τῆς λήξεως τῆς τριετίας, ὥστε μετὰ τὴν λῆξιν τῆς τριετίας νὰ ἔχωμεν αὐτὸν τὸν δεύτερον διαγωνισμὸν, δὲν ἐπιτυγχάνουσι τὰ ὑποβληθησόμενα βιβλία, καὶ ἐγκρίνεται τὸ κρεῖττον ἐξ αὐτῶν, ἀλλὰ συνάμα μετὰ τῆς ἐγκρίσεως ταύτης προκηρύσσεται νέος διαγωνισμός.

§186ΡΑΛΛΗΣ. Ἴσως δὲν ἐξηγήθην ἀκριβῶς, καὶ δὲν ἀντελήφθητε τῆς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν ἔκαμα. Ἐγὼ ἠθέλησα νὰ παραστήσω, ὅτι πρέπει νὰ κανονίσητε τὰ ἐν τοῖς ἄρθροις 2 καὶ 3 οὕτως, ὥστε νὰ συμπίπτῃ ὁ χρόνος τῆς ἐνάρξεως τοῦ διαγωνισμοῦ καὶ τοῦ πέρατος αὐτοῦ. Περιπλέον ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3 νομίζω, ὅτι ὀρθότερον εἶναι, ἐὰν μηδὲν ἐκ τῶν ὑποβληθέντων κριθῇ ἄξιον βραβεύσεως, νὰ παραμένῃ ἡ ἰσχὺς τῆς ἐγκρίσεως τοῦ ἤδη ἐγκεκριμένου, καὶ ὄχι νὰ ἐπιτρέπηται εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ ἐγκρίνῃ προσωρινῶς βιβλίον μὴ κριθὲν ἄξιον βραβεύσεως.

§187ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Προετιμήσαμεν ν’ ἀφήσωμεν τὴν ἐπιτροπὴν ἐλευθέραν, ὅπως, ἐν ᾗ περιπτώσει κρίνῃ βιβλίον τι ἀνώτερον τοῦ κατὰ τὸν προηγούμενον διαγωνισμὸν βραβευθέντος, οὐχὶ ὅμως καὶ ἄξιον βραβεύσεως, νὰ ἐγκρίνῃ τοῦτο, διότι ὑποθέτομεν, ὅτι καὶ τὸ ἐγκεκριμένον ἤδη ἀπὸ τοῦ προηγουμένου διαγωνισμοῦ ὑποβάλλεται εἰς τὸν διαγωνισμὸν, καὶ ἑπομένως διαγωνίζεται καὶ τοῦτο πρὸς τὰ νέα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§188ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§189ΡΑΛΛΗΣ. Τί ἐγίνετο μέχρι τοῦδε ὡς πρὸς τὴν ἀμοιβὴν τῶν κριτῶν;

§190ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως). Οἱ κριταὶ, κατὰ τὸν προηγούμενον νόμον, ἐλάμβανον 10 δραχμὰς ἕκαστος, ἀλλ’ ἤδη ἐθεωρήθη τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνεπαρκὲς, διότι ὁμολογουμένως οἱ κριταὶ καταβάλλουσι μεγάλους κόπους καὶ ὑποβάλλονται εἰς μεγάλην βάσανον καὶ ἀπώλειαν χρόνου, ἀναγινώσκοντες χειρόγραφα πολλάκις δυσανάγνωστα, καὶ διανυκτερεύοντες ἐν τῇ ἐργασίᾳ ταύτῃ. Ἔχομεν δὲ τὸ προηγούμενον λίαν ἐνθαῤῥυντικὸν ὡς πρὸς τὴν καταβολὴν τῶν χρημάτων τούτων ἐκ μέρους τῶν συγγραφέων.

§191ΡΑΛΛΗΣ. Οὐδένα εὑρίσκω λόγον δικαιολογοῦντα τὴν αὔξησιν τῆς πρὸς τοὺς κριτὰς παρεχομένης ἀμοιβῆς. Φοβεῖσθε, μήπως οἱ κριταὶ δὲν δεχθῶσι νὰ λάβωσι μέρος ἐπὶ τῇ διὰ τοῦ προγενεστέρου νόμου ὁριζομένῃ ἀποζημιώσει; Ὄχι βεβαίως. Διατὶ λοιπὸν θέλετε νὰ ἀναγκάσητε τοὺς συγγραφεῖς βιβλίων διδακτικῶν νὰ καταβάλλωσι τὸ ἀνώτερον τοῦτο ποσόν; Εὔκολον εἶναι νὰ ἐκμεταλλεύηταί τις τοὺς κόπους καὶ ἱδρῶτας τοῦ ἄλλου, κρίνων περὶ αὐτοῦ καὶ μισθούμενος διὰ τὴν κρίσιν, τὴν ὁποίαν κάμνει, χωρὶς νὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ παράγῃ. Γνωρίζετε δὲ βεβαίως τὴν Γαλλικὴν παροιμίαν, καθ’ ἣν εὐκολωτέρα εἶναι ἡ κρίσις ἀπὸ τὴν παραγωγὴν οἱουδήποτε ἔργου». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10 καὶ 20′ μ. μ.