1893.01.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 33.

τῆς 5 Ἰανουαρίου 1893.

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 6 καὶ 20′ μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Ἀλεξ. Ἀντωνοπούλου). (Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ κηρύγματος τοῦ θείου λόγου, καὶ προτείνει τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 122). Βιβλιοπῶλαι ἐκ Πατρῶν διὰ τηλεγραφήματός των παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν νὰ ἐλαττώσῃ τὴν τιμὴν τῶν διδακτικῶν βιβλίων εἰς 15 λεπτὰ κατὰ τυπογραφικὸν φύλλον διὰ τὰ τοῦ Γυμνασίου, εἰς 9 διὰ τὰ τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου καὶ εἰς 6 διὰ τὰ τοῦ δημοτικοῦ.

§2ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀναφορὰ ἀφορῶσα, ὡς φαίνεται ἐκ τῆς περιλήψεως, εἰς νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα θέλομεν συζητήσει σήμερον, καὶ καλὸν εἶναι νὰ τὴν ἀκούσωμεν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε νὰ ἀναγνωσθῇ;

§4ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄν ἦναι δυνατόν. (Ἀναγινώσκεται τὸ τηλεγράφημα).

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§6Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας ἐζήτησεν, ὅπως ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ὁ φάκελλος, ὁ ἀφορῶν εἰς τὴν κατάργησιν τῆς δίκης πρὸς τὸν προμηθεύσαντα πετρέλαιον ῥωσσικόν. Ὁ ὅλος φάκελλος τῆς ὑποθέσεως ταύτης εὑρίσκεται εἰς χεῖρας τοῦ εἰσηγητοῦ παρὰ τῷ Ἐφετείῳ, διότι ἡ ὑπόθεσις εἶχεν ἐκκληθῆ καὶ διετέλει ἀκόμη παρὰ τῷ Ἐφετείῳ, ὅτε ἐπῆλθεν ὁ συμβιβασμός. Φέρω ὅμως ἐνταῦθα τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου περὶ τοῦ συμβιβασμοῦ, φέρω καὶ ἔκθεσιν περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἀγορὰν ταύτην, ὅταν δ’ ἐπιστραφῇ ὁ φάκελλος ἐκ τοῦ Ἐφετείου, θὰ ὑποβάλω καὶ τὰ λοιπά· ὑποθέτω, ὅτι τὰ προσκομισθέντα θ’ ἀπαντῶσιν εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, διότι ἐκ τῆς ἐκθέσεως ἐξάγεται, ὅτι ἡ παραγγελία εἶχε γείνῃ ὑπὸ τῶν προκατόχων τοῦ Ὑπουργείου, εἰς ὃ ἀφεώρων αἱ παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ὅτε ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας ἦλθεν εἰς τὰ πράγματα, εὗρε τὴν παραγγελίαν ταύτην δοθεῖσαν, εὗρε γνωμοδότησιν ἐπιτροπῆς ἐκ πραγματογνωμόνων, οἵτινες εἶχον ἀποφανθῆ ὑπὲρ τοῦ πετρελαίου τούτου. Ὁ κ. Βουλευτὴς τότε, ἐν τοῖς πράγμασιν ὤν, συνεκάλεσε νέαν ἐπιτροπήν, ἀλλὰ καὶ ἡ νέα γνωμοδότησις, νομίζω, ἦτο ὑπὲρ τοῦ πετρελαίου, τὸ ὁποῖον, ὡς φαίνεται, εἶναι καλὸν, ἀλλ’ ἀκατάλληλον διὰ τοὺς συνήθεις ἐνταῦθα οἰκιακοὺς λαμπτῆρας, δὲν εἶναι ὅμως ἀκατάλληλον διὰ τοὺς λαμπτῆρας τῶν δημοσίων καταστημάτων, οἵτινες, ὡς μεγαλείτεροι, ἔχουσι καὶ μεγαλεῖτερον ῥεῦμα ἀέρος. Τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, καὶ ἐπὶ τῇ ἐπιδόσει τῆς αἰτήσεως θεραπείας, φαίνεται, ὅτι κατὰ παμψηφίαν, πλὴν ἑνὸς, ἦτο ὑπὲρ τοῦ συμβιβασμοῦ· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀπῃτεῖτο παμψηφία πρὸς τὸν συμβιβασμὸν, ἡ ὑπόθεσις παρεπέμφθη εἰς τὸ δικαστήριον. Τὸ Πρωτοδικεῖον ἀπεφάνθη ὑπὲρ τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ προμηθεύσαντος τὸ πετρέλαιον, καὶ, καθ’ ἃ μοὶ εἶπεν ὁ νομικὸς σύμβουλος, ὅστις ἦτο καὶ δικηγόρος ἐν τῇ ὑποθέσει, ὁ μόνος λόγος, ὃν προέτασσε τὸ Δημόσιον καὶ ὅστις ἦτο δικονομικὸς, ἐξέλιπεν ἤδη ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου· διότι τὸ γεγονὸς, ὅπερ ἐπεκαλεῖτο αὐτὸς, ὡς δικηγόρος, ἐξέλιπεν ἤδη. Εἶπον, ὅτι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἡμεῖς ἐδέχθημεν τὸν συμβιβασμὸν, ἦτο καὶ ἄλλος, ὅτι εἶχεν ἐπιβραδύνει ἡ ἄφιξις τοῦ ἀτμοπλοίου, τοῦ κομίζοντος τὴν ἀναγκαίαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ταύτην προμήθειαν· τὸ πλοῖον τοῦτο ἐκ διαφόρων περιστάσεων τρὶς ἐξῆλθεν ἐκ τοῦ λιμένος καὶ τρὶς ἐπανῆλθεν εἰς τὸν λιμένα τῆς Νέας Ὑόρκης. Διατελοῦντες ἄρα ἄνευ προμηθείας πετρελαίου, ἐλύσαμεν τὸ ζήτημα συμβιβαστικῶς, κατὰ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλὰ καὶ ἂν μὴ ἐπαρουσιάζετο ἡ ἀνάγκη αὕτη, ἡ γνώμη τοῦ δικηγόρου τοῦ Δημοσίου ἦτο, ὅτι ἀφεύκτως τὸ Ἐφετεῖον ἤθελεν ἀποφανθῆ κατὰ τοῦ Δημοσίου. Καταθέτω τὴν γνωμοδότησιν τῶν νομικῶν συμβούλων. Εἶχε ζητηθῆ παρ’ ἑτέρου Βουλευτοῦ, ἐξ ἀφορμῆς νομοσχεδίου περὶ ὑποθέσεως ἀφορώσης εἰς τὸ Ἐθνικὸν Τυπογραφεῖον, ὁ κατάλογος τῶν ἐκτάκτων ἐργατῶν τοῦ Τυπογραφείου ὀνομαστί. Ὑποβάλλω τὸν κατάλογον τοῦτον κατὰ μῆνα, ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου 1892 τοῦ παρελθόντος ἔτους· ὑποβάλλω συνάμα καὶ ἔκθεσιν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου.

§7ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν εἶχε δηλώσει, ὅτι ἡ ὑπόθεσις τοῦ πετρελαίου εἶχε δικασθῆ πρωτοδίκως. Ἤδη μανθάνω, ὅτι τὰ ἔγγραφα τῆς ὑποθέσεως εὑρίσκονται εἰς τὸν εἰσηγητὴν τοῦ Ἐφετείου, ὅπερ δεικνύει, ὅτι ἡ ὑπόθεσις συνεζητήθη ἐνώπιον τῶν Ἐφετῶν....

§8Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ναί.

§9ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. .. καὶ μόνον ἡ ἀπόφασις ὑπολείπεται νὰ ἐκδοθῇ. Ἐπειδὴ μετὰ τὸν ἐπελθόντα συμβιβασμὸν δὲν εἶναι πλέον ἀνάγκη νὰ ἐκδοθῇ ἀπόφασις κἀμμία, νομίζω, ὅτι εἶναι εὔκολον νὰ προσαχθῶσιν ἅπαντα τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἵνα ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν δυνηθῶμεν νὰ συζητήσωμεν.

§10Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦτο εἶπον.

§11ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἱδρύσεως ἐργαστηρίου καὶ Μουσείου ἐκμαγείων.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 123). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ ὀφειλομένου τιμήματος δηλωθεισῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§13ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν ὑπὸ τῶν δήμων διατηρουμένων καὶ τῶν ἰδιωτικῶν ἐκπαιδευτηρίων καὶ περὶ τοῦ ἐν Ἀμφίσσῃ Ἑλληνικοῦ Σχολείου.

§14ΣΕΡΒΟΣ. Κύριοι Βουλευταί. Τὸ προτεινόμενον μέτρον διὰ τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου μοὶ φαίνεται ἄδικον καὶ ἀντιστρατευόμενον πρὸς τὰς ὑπαγορεύσεις τῆς ἰσονομίας. Ἕκαστος πολίτης καὶ ἑκάστη ἐπαρχία ἔχει τὸ καθῆκον νὰ συνεισφέρῃ εἰς τὰ δημόσια βάρη, ἀλλ’ ἀπέναντι τούτων ἔχει καὶ σχετικὰ εὐεργετήματα, πρώτιστον τῶν ὁποίων εἶναι ἡ ἀπονομὴ τῆς παιδείας. Καὶ καθὼς οἱ νομοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι Γυμνάσια διατηρούμενα ἐκ τῶν προσόδων τοῦ Δημοσίου, ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἀπολαμβάνωσι τὴν παιδείαν, οὕτω καὶ αἱ ἐπαρχίαι ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι διατηροῦσι Γυμνάσια, ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἀπολαμβάνωσιν ἓν μικρὸν ποσοστὸν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, κατ’ ἀναλογίαν ἐκείνου, τὸ ὁποῖον γίνεται διὰ τὰ Γυμνάσια τῶν νομῶν οὐχὶ πρὸς ἀναπλήρωσιν τῶν δαπανῶν, διότι τὰς δαπάνας αὐτὰς ἀπαντῶσιν αἱ ἐπαρχίαι, ἀλλὰ πρὸς μικρὰν ἐπιχορήγησιν τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας ἀπαντῶσι. Τὸ τοιοῦτον εἶναι καθῆκον τῆς Πολιτείας· διότι, ἂν τὰ τέσσαρα Γυμνάσια, περὶ τῶν ὁποίων ὁ λόγος, δηλ. τὸ τοῦ Ληξουρίου, τὸ τῆς Λευκάδος, τὸ τοῦ Πύργου καὶ τὸ τῆς Καρδίτσης, ἀπολαμβάνωσιν ἓν μικρὸν ποσοστὸν, τὸ ποσοστὸν τοῦτο εἶναι οὐχὶ ἀνάλογον τῶν καταβολῶν, τὰς ὁποίας ἀπολαμβάνουσιν οἱ νομοὶ, ἀλλ’ ὀλίγιστον, χρήσιμον ὅμως πρὸς ἐνίσχυσιν τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας κυριαρχικῶς παρέχουσιν αἱ ἐπαρχίαι. Καὶ ἂν μὲν ἐπρόκειτο περὶ ποσοῦ τινος σπουδαίου, ἦτο δυνατὸν ἴσως νὰ ὑπάρξῃ παράπονον· τὸ ποσὸν ὅμως, τὸ ὁποῖον συνεισφέρει ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ἐλάχιστον· διὰ τὰ τέσσαρα Γυμνάσια χορηγεῖ δαπάνην 18,000 δραχμῶν, ἐνῷ, ἐὰν αἱ ἐπαρχίαι αὗται ἀπήρτιζον δύο ἢ τρία Γυμνάσια, λόγῳ τοῦ πληθυσμοῦ αὐτῶν καὶ λόγῳ τῶν καταβολῶν, θὰ ὑπεχρέουν τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνεισφέρῃ οὐχὶ 18 χιλιάδας, ἀλλὰ 60 καὶ 70 χιλιάδας δραχμῶν. Διὰ τοῦ ἐν λόγῳ νομοσχεδίου προτείνεται τίποτε ὀλιγώτερον ἢ ἡ ἄρσις αὐτοῦ τοῦ μικροῦ ποσοῦ, ἀφαιρουμένου ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἄρσις, ἡ ὁποία ἐπαπειλεῖ νὰ ἐπιφέρῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὴν ἀποσύνθεσιν καὶ τὴν καταστροφὴν τῶν Γυμνασίων, εἰς τὰ ὁποῖα ἐκπαιδεύεται τόση νεότης. Εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἐπισωρεύονται νομοσχέδια περὶ προσόντων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων· εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν καὶ ἡ ἐλαχίστη ἀρχὴ τοῦ Κράτους πρέπει νὰ ἀντιπροσωπεύηται ἀπὸ ἄτομα ἔχοντα ἀπολυτήριον Γυμνασίου, προβαίνομεν ἀμέσως εἰς τὴν κατάργησιν τεσσάρων Γυμνασίων. Καὶ βεβαίως ἕκαστος ἐξ ἡμῶν γινώσκει, ὅτι καὶ ὁ ἐλάχιστος δημόσιος ὑπάλληλος ἔχει χρείαν ἀπολυτηρίου Γυμνασίου, διὰ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν περίβολον τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων. Ἕνεκα τούτου φρονῶ, ὅτι τὸ μέτρον τῆς ὑστερήσεως τοῦ μικροῦ ποσοῦ τῶν 18,000 εἰς τὰ τέσσαρα Γυμνάσια εἶναι ἄδικον καὶ καταστρεπτικόν. Ἐν Λευκάδι ἰδιαιτέρως καθ’ ὅλους τοὺς προπερασμένους αἰῶνας, καὶ ἐπὶ προστασίας καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑπτανήσου, ὑπῆρχεν ἀείποτε Γυμνάσιον, διετηρήθη δὲ τοιοῦτον καὶ μετὰ τὴν ἕνωσιν δυνάμει ἰδιαιτέρου νόμου, ψηφισθέντος κατὰ τὴν ἀφομοίωσιν. Τὸ Γυμνάσιον τοῦτο ἐλειτούργησε δαπάνῃ τοῦ Δημοσίου μέχρι πρὸ τῶν δέκα τελευταίων ἐτῶν, ὅτε, ἀρθείσης τῆς πιστώσεως, ἠναγκάσθη ὁ δῆμος νὰ ἀναδεχθῇ τὰ βάρη, τῇ βοηθείᾳ μόνον 6,000, τὰς ὁποίας συνεισφέρει ἡ Κυβέρνησις. Τὸ σύστημα τοῦτο καθιερώθη καὶ δι’ ἐπὶ τούτῳ νόμου τῆς προηγουμένης βουλευτικῆς περιόδου τῆς 27 Μαρτίου 1891, ὅστις τυγχάνει ἐν ἰσχύϊ τὴν σήμερον, παρέχων τὴν ἐπιχορήγησιν, τὴν ὁποίαν συνεισφέρει ἡ Κυβέρνησις. Τὸ Γυμνάσιον τοῦτο δὲν λειτουργεῖ μόνον διὰ τὴν Λευκάδα, εἶναι ἐπικουρικὸν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἐπωφελὲς καὶ αὐτῇ τῇ Ἀκαρνανίᾳ. Ἡ Ἀκαρνανία ἀποτελεῖ τὸ ἔσχατον ὅριον τοῦ Βασιλείου, καὶ ὡς τοιαύτη ἔχει δικαιώματά τινα ἀνώτερα τῶν ἄλλων ἐπαρχιῶν. Ἔχει ἀνάγκην τῆς ζωογόνου αὔρας τῆς Κυβερνήσεως, διότι εὑρίσκεται πολὺ μακρὰν, ἔχει ἀνάγκην νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ἐκπαίδευσιν διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς τάξεως, διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς ἀσφαλείας, διὰ τὴν προαγωγὴν τῆς κοινωνικῆς προόδου καὶ εὐημερίας, καὶ ἐν τούτοις νῦν προσβάλλεται τὸ Γυμνάσιον αὐτὸ, προσβαλλομένων καὶ τῶν ἀναγκῶν τῆς Ἀκαρνανίας, τὰ ὁποῖα, παρακαλῶ πολὺ, νὰ ἐκτιμήσητε, διότι εἶναι ἡ ἄκρα τοῦ Βασιλείου, ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην ἐκπαιδεύσεως περισσότερον ἀπὸ πᾶσαν ἄλλην ἐπαρχίαν. Ἂν ἐπρόκειτο ἀνάγκη νὰ ἀναπληρωθῇ τὸ ποσὸν τῶν 18,000, ἡ Βουλὴ, ἡ ὁποία ὑπῆρξε φιλόστοργος διὰ τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας, ἠδύνατο νὰ φέρῃ νομοσχέδιον, ἵνα αὐξήσῃ ἐπ’ ὀλίγον τὰ ἐπιβαλλόμενα τέλη, οὐχὶ δὲ κατ’ ἐξαίρεσιν νὰ ἐπιβάλῃ τέλος ἐξαιρετικὸν δι’ αὐτὸ τὸ μικρὸν ποσὸν εἰς τὰ τέσσαρα Γυμνάσια, διότι τοῦτο σκοπεῖ τὸ ἐν λόγῳ νομοσχέδιον, ὅπως ἐπιφέρῃ διαφορὰν μεταξὺ πολιτῶν Ἑλλήνων, ἐπιβάλλον φόρον ἐξαιρετικῶς εἰς τέσσαρας ἐπαρχίας...

§15ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίας ἐννοεῖτε, κύριε συνάδελφε, ἐπαρχίας;

§16ΣΕΡΒΟΣ. Τοῦ Ληξουρίου, τοῦ Πύργου, τῆς Λευκάδος καὶ τῆς Καρδίτσης. Ἕνεκα τῶν λόγων τούτων καὶ ὅπως μὴ προβῶ περαιτέρω, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν της, ἵνα μὴ καταργήσῃ κεκτημένα δικαιώματα, διότι σὺν τοῖς ἄλλοις τὸ Γυμνάσιον τῆς Λευκάδος, τοιοῦτον, οἷον ὑπάρχει τὴν σήμερον, καθιερώθη διὰ νόμου πρὸ δύο ἐτῶν.

§17ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λευκάδος συνάδελφος νὰ παρατηρήσω πρὸς αὐτὸν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὄχι μόνον δὲν εἶναι ἄδικον, ἀλλ’ ἄδικος, ὡς νομίζω, εἶναι ὁ τοιοῦτος ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Τὰ Γυμνάσια τὰ δημοσυντήρητα, περὶ τῶν ὁποίων διαλαμβάνει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, δὲν εἶναι τέσσαρα, ὅπως εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος. Τὰ Γυμνάσια ταῦτα εἶναι 11, καὶ ἐπὶ πάντων τούτων ἐφαρμόζεται τὸ αὐτὸ μέτρον. Ἑπομένως ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ζητῶν τὴν ἐξαίρεσιν τῶν τεσσάρων τούτων Γυμνασίων, βεβαίως ζητεῖ ἄδικον, καὶ ἑπομένως ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτοῦ εἶναι ἄδικος, καὶ οὐχὶ τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον. Τὸ Γυμνάσιον Λευκάδος, τὸ ὁποῖον ἰδίως ἐνδιαφέρει τὸν κ. Βουλευτήν, διατηρεῖται διὰ δαπάνης δημοτικῆς, ἀνερχομένης εἰς δραχμὰς 15,000, ἡ δὲ εἰσφορὰ τοῦ Δημοσίου συνίσταται εἰς δραχμὰς 6,000. Ἑπομένως ὁ δῆμος Λευκάδος, ὁ ὁποῖος δὲν θεωρεῖται δῆμος ἐκ τῶν ἀπόρων, ἀλλὰ τοὐναντίον, καὶ ὁ ὁποῖος τακτικῶς καταβάλλει τὰς 15,000 δραχμῶν πρὸς συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου, δύναται νὰ καταβάλλῃ καὶ τὰς 6,000 ταύτας δραχμὰς, τὰς ὁποίας καταθέτει τὸ Δημόσιον, ἀποζημιούμενος διὰ τῶν ἐπιβαλλομένων τελῶν. Δὲν ἐπίστευον μάλιστα, ὅτι θὰ ὑπάρξῃ τοιοῦτον παράπονον κατὰ μέτρου λαμβανομένου ἐν γένει περὶ τῶν τοιούτων Γυμνασίων. Ἡ Ἀκαρνανία, περὶ ἧς ἐλάλησεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ τὴν ὁποίαν ἀνέμιξεν εἰς τὴν ὑπόθεσιν, βεβαίως ἀναπνέει τὴν αὔραν τὴν ζωογόνον τῆς παιδείας, διότι τὴν Ἀκαρνανίαν ὑπηρετοῦσιν ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην τρία Γυμνάσια, τὸ Γυμνάσιον Μεσολογγίου τὸ τοῦ Ἀγρινίου καὶ τὸ τῆς Ἄρτης, ἑπομένως ἀναπνέει ἀφθόνως τὴν αὔραν ταύτην ἡ Ἀκαρνανία, ἡ ὁποία, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ συνάδελφος, εἶναι πολὺ μακράν. Ἡ Κέρκυρα ἐκτείνεται πέραν τῆς Λευκάδος, ἱκανὰ μίλια πρὸς τὸν Ἀδριατικὸν κόλπον. Ἡ Κέρκυρα βεβαίως ἔχει Γυμνάσιον καὶ ἄλλα πολλὰ ἐκπαιδευτήρια, εἰς τὰ ὁποῖα ἀναπνέουσιν ἄφθονον τὴν αὔραν ταύτην οἱ ἐν αὐτοῖς φοιτῶντες καὶ σπουδάζοντες νέοι. Ἑπομένως οὐδεὶς λόγος εἶναι ἀποχρῶν, ὅπως ληφθῇ μέτρον τι ἐξαιρετικὸν ὑπέρ τινος τῶν Γυμνασίων τούτων, ἀφοῦ ὑποβάλλονται εἰς τὰ μέτρα, ἅτινα λαμβάνονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, 7 ἄλλα Γυμνάσια, ἐξ ὧν τὰ πλεῖστα ἑδρεύουσιν εἰς τόπους πολὺ πτωχοτέρους τῆς Λευκάδος. Βεβαίως δὲν ἐννοῶ τὸ Γυμνάσιον τῶν Φιλιατρῶν, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ ὁμολογουμένως ἀπροσκόπτως, διότι καταβάλλονται τὰ μέσα τῆς διατηρήσεως αὐτοῦ κανονικῶς καὶ ἀφθόνως, δὲν ἐννοῶ ἕτερα ἓν ἢ δύο Γυμνάσια τοιαῦτα· ἀλλ’ ἠξεύρει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἰς ποίαν δυσχέρειαν εὑρίσκεται τὸ Γυμνάσιον τοῦ Πύργου; ἠξεύρει, ὅτι οἱ καθηγηταὶ αὐτοῦ ἀπὸ πολλῶν μηνῶν δὲν ἔλαβον τοὺς μισθούς των; ἠξεύρει εἰς ποίαν δυσχέρειαν εὑρίσκονται ἄλλα Γυμνάσια, τὰ ὁποῖα ἑδρεύουσιν εἰς τόπους ὁμολογουμένως πτωχοὺς καὶ ἀπόρους; Καὶ ὅμως τὸ αὐτὸ μέτρον λαμβάνεται καὶ ὡς πρὸς αὐτὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, καὶ οὐδεμία ἐγένετο ἐξαίρεσις. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος θέλει πεισθῆ, ὅτι τὸ μέτρον τοῦ νομοσχεδίου εἶναι δίκαιον καὶ δικαίως ἐπεκτείνεται εἰς ὅλα τὰ ἐκπαιδευτήρια ταῦτα.

§18ΣΕΡΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δύο λέξεις. Ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι καὶ ἄλλα Γυμνάσια ὑπάρχουσι, τὰ ὁποῖα δὲν ἔχουσιν ἐπιχορήγησιν, δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, ἵνα μὲ πείσῃ περὶ τοῦ προτεινομένου μέτρου, διότι πρεσβεύω, ὅτι τὸ ὑπάρχον καθεστὼς εἶναι δίκαιον, καὶ δέον νὰ διατηρηθῇ, ἂν δὲ καὶ ἄλλοι δύνανται νὰ ἔχωσιν ἀπαιτήσεις δικαίας, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Νὰ καταστρέψωμεν ὅμως τὸ παρὸν, διότι ὑπάρχει καὶ εἷς ἕτερος δυνάμενος νὰ ἔχῃ ἀπαίτησιν δικαίαν, τοῦτο δὲν εἶναι δίκαιον. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν Ἀκαρνανίαν, νομίζει ὁ ἔντιμος κ. Ὑπουργὸς, ὅτι εἶναι εὔκολον εἰς τὸν Ἀκαρνᾶνα νὰ πορευθῇ εἰς τὴν Κέρκυραν, 8 ὥρας ἀπέχουσαν καὶ μὲ δύσκολον συγκοινωνίαν, καὶ μὲ τὰ ὀλίγα μέσα, τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ Ἀκαρνὰν, καὶ νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν Λευκάδα τὴν ὅμορον; Διότι ἡ Λευκὰς, καθὼς τὸ γινώσκετε, χωρίζεται ἀπὸ τὴν Ἀκαρνανίαν δι’ ἑνὸς μικροῦ αὔλακος πέντε λεπτὰ ἀπέχοντος. Νὰ ὑπάγῃ εἰς τὸ Μεσολόγγι; Τὸ Μεσολόγγι, μοὶ φαίνεται, εἶναι πολὺ μακράν. Νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν Ἄρταν; Ἡ Ἄρτα εἶναι πολὺ μακράν.

§19ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Εἰς τὸ Ἀγρίνιον.

§20ΣΕΡΒΟΣ. Λοιπὸν βλέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ὡς πρὸς τὸ Γυμνάσιον τῆς Λευκάδος εἶναι πολὺ ἄδικον τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου λαμβανόμενον μέτρον.

§21ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Δὲν πρόκειται τὸ νομοσχέδιον νὰ καταστρέψῃ, οὔτε νὰ κατεδαφίσῃ.

§22ΣΕΡΒΟΣ. Νὰ καταστρέψῃ τὸ παρόν.

§23ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Οὐδεμία καταστροφὴ τοῦ παρόντος· διατηρεῖ τὸ καθεστὼς, καὶ τὸ καθεστὼς τοῦτο ἐνισχύεται διὰ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον λαμβάνει τὸ νομοσχέδιον· οὔτε εἶναι δυνατὸν ὁ εὔπορος δῆμος τῆς Λευκάδος νὰ ἐγκαταλείψῃ τὸ Γυμνάσιον ἕνεκα δαπάνης 6,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας λίαν εὐκόλως θὰ προσφέρῃ πρὸς συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου, ἀφοῦ συνεισφέρει πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον πλέον τῶν 15,000. Ἑπομένως ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τοῦ Γυμνασίου τούτου προτείνεται τὸ νομοσχέδιον.

§24ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὄπως ἔχει τὸ γράμμα τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου, νομίζω ὅτι ἡ γενομένη συζήτησις δὲν ἀνταποκρίνεται εἰς τὸ νομοσχέδιον· τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου λέγει ὅτι ὅλα τὰ τέλη, ὅλαι αἱ δαπάναι, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀναγκαῖαι πρὸς συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου, ἐπιβάλλονται εἰς βάρος τοῦ μαθητοῦ, καὶ ἂν δὲν ἐπαρκῶσι, θὰ αὐξάνωνται ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, μέχρις οὗ ἐπαρκέσωσι. Πρέπει λοιπὸν νὰ καθαρισθῇ τὸ πρᾶγμα· πρόκειται περὶ 6,000 δραχμῶν, τὰς ὁποίας τὸ Δημόσιον ἔδιδε μέχρι τοῦδε, ἀλλὰ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὅλαι αἱ ἄλλαι πρόσοδοι καταργοῦνται, καὶ εἰς βάρος τῶν μαθητῶν λογίζονται ὅλαι αἱ δαπάναι, καὶ ἐὰν δὲν ἐπαρκῶσι, θὰ αὐξάνωνται. Ὥστε τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια θὰ ῥίπτωσιν εἰς βάρος τῶν μαθητῶν τὰ τέλη. Καὶ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο, ἀλλ’ ἔρχεται τὸ ἄρθρον 2, ὅπερ λογίζει εἰς βάρος τῶν μαθητῶν τὰ ἄλλα τέλη τοῦ χαρτοσήμου, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλει ὁ νόμος οὗτος εἰς τὰ δημόσια Γυμνάσια. Καὶ δι’ αὐτὸ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διευκρινήσῃ τὸ πρᾶγμα, καὶ νὰ ἐξηγηθῇ, τί ἐννοεῖ καθαρῶς τὸ νομοσχέδιον.

§25ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Νομίζω, ὅτι δῆμος καὶ Δημοτικὸν Συμβούλιον εἶναί τι ἀχώριστον.

§26ΡΙΚΑΚΗΣ. Βεβαίως.

§27ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἑπομένως ὁ δῆμος, ὁ ὁποῖος συνεισφέρει ἤδη τὰς 15,000 δραχμάς...

§28ΡΙΚΑΚΗΣ. Ποῦ εἶναι αὐτό; Δὲν λέγει τίποτε τὸ νομοσχέδιον. Δὲν συνεισφέρει τίποτε πλέον.

§29ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Σήμερον, κύριε Βουλευτὰ, ὁ δῆμος Λευκάδος συνεισφέρει διὰ τὴν διατήρησιν τοῦ Γυμνασίου δραχμὰς 15,580, διότι τὸ ὅλον ἔξοδον τοῦ Γυμνασίου τούτου εἶναι 21,580 δραχμαὶ, ἐξ ὧν τὰς 6,000 συνεισφέρει τὸ Δημόσιον. Ὁ δῆμος λοιπὸν, ὁ ὁποῖος μέχρι τοῦδε καταβάλλει τὸ ποσὸν τῶν 15,580 δραχμῶν, καὶ ὁ ὁποῖος θὰ καταβάλλῃ εἰς τὸ ἑξῆς καὶ τὰς 6,000 τοῦ Δημοσίου, ὁ δῆμος θὰ εἰσπράξῃ τὰ τέλη τὰ καταβαλλόμενα ὑπὸ τῶν μαθητῶν, ἀποζημιούμενος τοιουτοτρόπως, καὶ ἐν ἀνάγκῃ θ’ αὐξάνῃ τὰ τέλη πρὸς συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου.

§30ΡΙΚΑΚΗΣ. Λοιπὸν θέλετε εἰς βάρος τῶν μαθητῶν νὰ συντηρῶνται τὰ Γυμνάσια αὐτά. Τοῦτο λέγετε.

§31ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Βεβαίως.

§32ΡΙΚΑΚΗΣ. Τότε περιττὸν νὰ ψηφίσωμεν νόμον· διότι οἱαδήποτε κοινότης θέλει, πληρόνει καὶ κάμνει σχολεῖον Τοῦτο λέγει τὸ νομοσχέδιον. Ἕως ὅτου δὲν ἐπαρκέσωσι τὰ τέλη πρὸς διατήρησιν τοῦ Γυμνασίου, θὰ αὐξάνωνται.

§33ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Βεβαίως, κύριε Βουλευτά, οἱ μαθηταὶ πληρόνουσι, καὶ εἰς τοῦτο ἀφορᾷ ὁ νόμος ὁ ψηφισθεὶς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν· οἱ μαθηταὶ πληρόνουσιν εἰς τὰ δημόσια Γυμνάσια, οἱ μαθηταὶ δέον νὰ πληρόνωσι καὶ εἰς τὰ δημοσυντήρητα Γυμνάσια. Γινώσκομεν καλῶς, ὅτι οἱ δῆμοι καταῤῥέουσιν ὁλοέν. Ὅταν λοιπὸν ἐπιμόνως ὑποχρεώσωμεν αὐτοὺς εἰς τοιαύτην ὑπέρογκον καταβολὴν, βεβαίως δὲν θὰ περιμένητε εὐεξίαν ἐκ μέρους τῶν δήμων, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐπιβαρυνθῆ καὶ μὲ ἄλλας ὑποχρεώσεις. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶναι καλὸν ν’ ἀποσύρῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος τὴν πρότασίν του.

§34ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν ἔχω κἀμμίαν πρότασιν. Παρατήρησιν μόνον ἔκαμα, ὅτι ἄλλα λέγομεν ἐδῶ, καὶ ἄλλα λέγει τὸ νομοσχέδιον. Ἡ ἀνάπτυξις τοῦ κ. Ὑπουργοῦ δὲν εἶναι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἢ πρέπει λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον νὰ τροποποιηθῇ, ἢ νὰ ἀνακαλέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ὅσα εἶπεν εἰς ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐγὼ δὲν προτείνω τροπολογίαν· κάμνω ἁπλῆν παρατήρησιν, διότι ἐγὼ δὲν ἐνδιαφέρομαι ἀμέσως, δὲν εἶναι ἐπαρχία μου· ἀλλὰ βλέπω τὴν διεξαγομένην συζήτησιν ἀντίθετον πρὸς τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναγεγραμμένα.

§35ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Φρονῶ ὅτι αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἶναι ἀνεπαρκεῖς· φρονῶ ἀκόμη, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως δὲν εἶναι ἐν γνώσει λεπτομερειῶν τινων, ἀφορωσῶν τὰς εἰσπράξεις τῶν διαφόρων λιμενικῶν ταμείων, τὰ ὁποῖα συντρέχουσι πρὸς συντήρησιν τῶν Γυμνασίων καὶ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων, ὅπου ὑπάρχουσι δημοσυντήρητα τοιαῦτα· καὶ τὸ τελευταῖον εἶναι βέβαιον, διότι, ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον διαλαμβάνει, ὅτι ὑπάρχει νόμος, προβλέπων περὶ τοῦ ἑλλην. σχολείου Ἀμφίσσης, δὲν περιέλαβε καὶ τὸ Γυμνάσιον Λευκάδος, τὸ ὁποῖον ὑπάγεται εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν, διότι διὰ τὸ Γυμνάσιον Λευκάδος ὑπάρχει εἰδικὸς νόμος, ὁ ὁποῖος, πρὸς τῇ ἐπιβολῇ προσθέτων φόρων, διαλαμβάνει καὶ περὶ χορηγήσεως ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου 6,000 δραχμῶν· ἄρα καὶ τὸ Γυμνάσιον Λευκάδος ὑπάγεται εἰς τὴν κατηγορίαν τοῦ ἄρθρου 3. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν μᾶς εἶπε, ποῖα εἶναι τὰ Γυμνάσια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα συντηροῦνται ἀπὸ λιμενικὰ ταμεῖα καὶ ἀπὸ ἄλλους πόρους, ὡς λέγει τὸ νομοσχέδιον, ἀνήκοντας εἰς τὸ Δημόσιον. Ποῖοι εἶναι οἱ πόροι αὐτοὶ οἱ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ τοὺς ὁποίους καταργεῖ τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ τοὺς ἀναπληρώσωσι τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα θὰ πληρώσωσιν οἱ μαθηταί; Δὲν τοὺς λέγει ὁ κ. Ὑπουργός. Ὡς πρὸς τὴν παρατήρησιν δὲ τοῦ ἐκ Πατρῶν ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ, αὕτη εἶναι ὀρθοτάτη· διότι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια πρῶτον θὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψιν, τί συνεισφέρουσι τὰ λιμενικὰ ταμεῖα ἐκ τῶν ποσοστῶν τῶν εἰσπράξεων αὐτῶν, τὸ ὁποῖον θ’ ἀποδειχθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους, καὶ ποῖα ποσοστὰ θὰ δώσωσιν· ἑπομένως δὲν θὰ ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ προσδιορίσωσι ποῖα ποσὰ ἀναλογοῦσιν εἰς τοὺς μαθητάς. Διὰ τοῦτο θεωρῶ ἀτελὲς τὸ νομοσχέδιον, καὶ φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως καλὸν θὰ ἦτο νὰ φέρῃ προηγουμένως πληροφορίας, κατὰ τί συντρέχουσι τὰ λιμενικὰ ταμεῖα διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν καὶ πόσον εἶναι τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἵνα ὑπολογίσωμεν, τί ἀπαιτεῖται διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου· ἐπίσης, ἂν ἐπιμένῃ νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν ἑξακισχιλιόδραχμον χορηγίαν τοῦ Δημοσίου διὰ τὸ Γυμνάσιον Λευκάδος, νὰ ὑπαγάγῃ καὶ τοῦτο εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν ἄλλων τριῶν· διότι καὶ δι’ αὐτὸ ὑπάρχει εἰδικὸς νόμος, προσδιορίζων τὴν χορηγίαν τοῦ Δημοσίου. Διὰ τὸ Γυμνάσιον τοῦτο προέβλεψεν ὁ νόμος τῆς 7 Μαρτίου 1891, τὸ δὲ Γυμνάσιον Πύργου συντηρεῖται ἀπὸ τὰ λιμενικὰ ταμεῖα τῆς ἐπαρχίας.

§36ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὸ ὁποῖον δὲν καταβάλλει οὐδὲ λεπτὸν, καὶ διὰ τοῦτο κινδυνεύει νὰ κλείσῃ τὸ Γυμνάσιον.

§37ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Τὰ λιμενικὰ ταμεῖα Κατακώλου καὶ Κυλλήνης ἔχουσι πόρους ὑπὲρ τὰς 300,000 δραχμῶν, καὶ δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσι καὶ εἰς τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου Πύργου.

§38ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀκριβῶς εἷς τῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι ὑπηγόρευσαν τὴν λῆψιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται μέτρου, εἶναι ἡ ἀθλία κατάστασις, εἰς ἣν διατελεῖ τὸ Γυμνάσιον Πύργου, τοῦ ὁποίου οἱ πόροι προέρχονται ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου, τὰ δὲ εἰσοδήματα αὐτοῦ κατεσχέθησαν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Διὰ τοῦ μέτρου λοιπὸν τούτου πρόκειται νὰ συντηρηθῇ τὸ Γυμνάσιον καὶ νὰ ἐξακολουθήσῃ λειτουργοῦν· ἄλλως δὲν δύναται, παρὰ νὰ καταργηθῇ. Τοιαῦτα δὲ Γυμνάσια εἶναι καὶ ἄλλα.

§39Α. ΣΤΕΦΑΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὸ Γυμνάσιον Λευκάδος καὶ τὰ δύο ἄλλα, τὰ ὁποῖα διατηροῦνται δι’ ἐπιχορηγήσεως τῶν δημοτικῶν ταμείων. Ἀλλ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ Γυμνάσιον Πύργου, δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψιν ἡ ἔννοια αὕτη κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου· διότι τὸ Γυμνάσιον Πύργου διατηρεῖται δι’ ἐπιχορηγήσεως τοῦ λιμενικοῦ ταμείου· ἤδη ἡ ἐπιχορήγησις αὕτη διεγράφη· τί θὰ γείνῃ λοιπὸν διὰ τὸ Γυμνάσιον Πύργου; Οἱ μαθηταὶ θὰ ὑποχρεωθῶσιν εἰς τὴν καταβολὴν διπλασίων τελῶν τῶν καταβαλλομένων εἰς τὰ λοιπὰ Γυμνάσια.

§40ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὰ ποσὰ, ἅτινα συνεισέφερον τὰ λιμενικὰ ταμεῖα διὰ τὴν συντήρησιν τῶν Γυμνασίων, εἴτε διαγραφῶσιν εἴτε μείνωσιν, εἶναι τὸ αὐτό· διότι τὰ λιμενικὰ ταμεῖα δὲν δύνανται νὰ πληρώσωσιν οὐδὲ λεπτόν. Εἶναι δὲ τὰ Γυμνάσια ταῦτα, τῶν ὁποίων ἐζήτησε κατάλογον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, τὰ ἑξῆς: Πειραιῶς, Πύργου, Φιλιατρῶν, Ἀγρινίου, Ἀμφίσσης, Γυθείου, Μεσσήνης, Λευκάδος καὶ Καρδίτσης, καὶ ἐξ ὅλων αὐτῶν οὐδὲν ἐννοοῦμεν νὰ ἐξαιρεθῇ τοῦ μέτρου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἀπαραίτητον διὰ τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν.

§41ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, λαμβάνω τὴν ἀφορμὴν τοῦ λόγου ἐκ τῆς δηλώσεως, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ἀκόμη ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἔκαμε πρὸς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Λευκάδος. Ἐκ τῆς δηλώσεως ταύτης ἐξάγεται, ὅτι τὸ νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, ἐννοεῖ νὰ περιλάβῃ πάντα ἐκεῖνα τὰ Γυμνάσια, τὰ ὁποῖα δὲν χαρακτηρίζονται ὡς δημόσια καὶ δὲν συντηροῦνται διὰ χρημάτων τοῦ Δημοσίου, καὶ ἐκεῖνα τὰ ὁποῖα δὲν χαρακτηρίζονται ὡς ἰδιωτικὰ καὶ δὲν συντηροῦνται διὰ χρημάτων ἰδιωτικῶν. Ἀλλ’ ὅπως ἔχει καταρτισθῇ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ὡρισμένως τὸ ἄρθρον πρῶτον, νομίζω, ὅτι πολὺ ἀπέχει τοῦ νὰ ἀποδώσῃ τὴν ἔννοιαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἐν τῇ διανοίᾳ του ὁ κ. Ὑπουργός· διότι τί λέγει τὸ νομοσχέδιον; (ἀναγινώσκει): «Πρὸς αὐτάρκη διατήρησιν τῶν ὑπὸ τῶν δήμων μισθοδοτουμένων ἐκπαιδευτηρίων, ὅσων οἱ πόροι λαμβάνονται ἀπὸ τῶν λιμενικῶν ταμείων ἢ ἀπὸ ἄλλων εἰς τὸ Δημόσιον ἀνηκουσῶν προσόδων, οἱ μαθηταὶ αὐτῶν καταβάλλουσιν ἐν τῷ δημοτικῷ ταμείῳ τὰ ὑπὸ τοῦ καθεστῶτος νόμου ͵ΒΝΔʹ ὁριζόμενα τέλη.» Ἀλλ’ ὑπάρχουσι Γυμνάσια, ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν χαρακτηρίζονται οὐδ’ ὡς δημόσια οὐδ’ ὡς ἰδιωτικὰ, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν συντηροῦνται διὰ τῶν εἰσπράξεων τῶν λιμενικῶν ταμείων, οὐδ’ ἐξ ἄλλων προσόδων ἀνηκουσῶν εἰς τὸ Δημόσιον, (τὰς ὁποίας ἐγὼ δὲν ἐννοῶ ὁποῖαι εἶναι) ἀλλὰ συντηροῦνται διὰ φόρων, οἱ ὁποῖοι ἐπεβλήθησαν εἰδικῶς ἐν τοῖς δήμοις ἐκείνοις, ἐν τοῖς ὁποίοις ὑπάρχουσι τὰ Γυμνάσια ταῦτα καὶ τῶν ὁποίων αἱ πρόσοδοι ἔχουσι καθιερωθῆ εἰς τὴν συντήρησιν τῶν Γυμνασίων τῶν ἱδρυμένων ἐν τοῖς δήμοις ἐκείνοις. Π. χ. ἀναφέρω τὸ Γυμνάσιον τῆς πατρίδος μου, τὸ Γυμνάσιον Μεσσήνης, διὰ τὸ ὁποῖον ἐπεβλήθη εἰδικὴ φορολογία ἐπὶ τῆς σταφίδος καὶ τῶν σύκων, διότι ἐκ τῆς προσόδου τοῦ εἰδικοῦ τούτου φόρου συντηρεῖται τὸ Γυμνάσιον τοῦτο. Ὡς ἔχει λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον, φρονῶ, ὅτι τὸ Γυμνάσιον Μεσσήνης δὲν δύναται νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν Γυμνασίων, τὰ ὁποῖα ἐννοεῖ νὰ περιλάβῃ τὸ νομοσχέδιον, διότι τὸ Γυμνάσιον Μεσσήνης δὲν συντηρεῖται ἐξ εἰσπράξεων τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Μεσσήνης, οὐδ’ ἐξ ἄλλων προσόδων, ἀνηκουσῶν εἰς τὸ Δημόσιον, ὡς λέγει τὸ νομοσχέδιον. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, ἵνα ᾖ πλῆρες τὸ νομοθετικὸν ἔργον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὀφείλει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν, πρῶτον μὲν πίνακα ἁπάντων τῶν Γυμνασίων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν χαρακτηρίζονται οὐδ’ ὡς δημόσια οὐδ’ ὡς ἰδιωτικὰ, ἔπειτα δὲ πίνακα ἐμφαίνοντα τὸν ἀκριβῆ κατὰ τὸ δυνατὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν τῶν φοιτώντων ἐν αὐτοῖς, ὥστε νὰ δυνάμεθα ἐντεῦθεν νὰ ἐξαγάγωμεν, ἂν τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα θὰ πληρώσωσιν οἱ μαθηταὶ οἱ φοιτῶντες ἐν τοῖς Γυμνασίοις, θὰ ἦναι ἐπαρκῆ, ἐν ᾗ περιπτώσει αἱ τακτικαὶ πρόσοδοι πρὸς συντήρησιν τῶν Γυμνασίων δὲν ἐπαρκοῦσι πρὸς συντήρησιν αὐτῶν, ἐὰν, λέγω, τὰ τέλη τὰ πρόσθετα, τὰ ὁποῖα ἐπιβάλλονται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, θὰ ἦναι ἐπαρκῆ, ὅπως καλύψωσι τὸ κενὸν, τὸ ὑπολειπόμενον ἐκ τῶν τακτικῶν πόρων τῶν πρὸς συντήρησιν τῶν Γυμνασίων.

§42ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἔλαβε πρόνοιαν τὸ νομοσχέδιον περὶ τούτου.

§43ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 δὲν λέγετε ὡρισμένως ποίους φόρους ἐπιβάλλετε, ἀλλὰ προσθέτετε τὰ τέλη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐκανονίσθησαν διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΝΔʹ, ἀλλὰ καὶ ταῦτα οὐχὶ εἰς ὡρισμένον ποσὸν, διότι ταῦτα αὐξάνονται καθ’ ὅσον αἱ τακτικαὶ πρόσοδοι, αἱ καθιερωμέναι εἰς συντήρησιν τῶν ἐκπαιδευτηρίων, περὶ ὧν πρόκειται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δὲν θὰ ἐπαρκέσωσι πρὸς τὴν συντήρησιν αὐτῶν. Τουτέστι δὲν ὑπάρχουσιν ὅρια ὡρισμένα τῆς προσθέτου φορολογίας. Πρόκειται, Κύριοι, περὶ φορολογίας· ὅταν δὲ πρόκηται περὶ φορολογίας, δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις αὐθαιρέτως δι’ ἑνὸς βασιλικοῦ διατάγματος νὰ μεταβάλῃ τὸν τρόπον τῆς φορολογίας καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἕκαστος πολίτης ὀφείλει νὰ εἰσφέρῃ εἰς τὰ δημόσια βάρη. Πρόκειται ἀκριβῶς περὶ δημοσίου βάρους, ἐπιβεβλημένου εἰς τοὺς πολίτας, τὸ βάρος δὲ τοῦτο φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ ἦναι ὡρισμένον ἀκριβῶς, ἵνα ἦναι νόμιμον. Ταύτας τὰς παρατηρήσεις εἶχον νὰ ὑποβάλω, Κύριοι, καὶ νὰ παρακαλέσω ἐπὶ τούτῳ τὸν κύριον Ὑπουργὸν, ὅπως, ἐὰν ἡ Βουλὴ κρίνῃ εὔλογον, ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν σημείωμα λεπτομερὲς, ὅσον ἔνεστιν, ἐν πρώτοις τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Γυμνασίων ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων θὰ προνοήσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἐπίσης δὲ πίνακα, ἐμφαίνοντα τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν τῶν κατὰ τάξιν φοιτώντων εἰς τὰ διάφορα αὐτὰ Γυμνάσια, καὶ συνεπῶς τὸ ποσὸν τῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα προσδοκῶνται ὅτι θὰ εἰσπραχθῶσιν, ἐφ’ ὅσον αἱ πρόσοδοι, αἱ καθωρισμέναι πρὸς συντήρησιν τῶν Γυμνασίων, δὲν ἐπαρκοῦσι πρὸς συντήρησιν αὐτῶν. Ἐπὶ τούτῳ δὲ, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὅπως συναινέσῃ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, μέχρις ὅτου λάβωμεν τὸ σημείωμα τοῦτο τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ.

§44ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Τὸν ἀριθμὸν καὶ τὸ ὄνομα ἑκάστου τῶν Γυμνασίων τούτων, εἰς τὰ ὁποῖα ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον, πρὸ ὀλίγου ἀπήγγειλα. Ἐὰν ἔχητε τὴν εὐχαρίστησιν, δύνασθε νὰ λάβητε τὸν κατάλογον ἐγγράφως καὶ νὰ ἴδητε ἐν αὐτῷ σημειωμένα ὅλα τὰ τοιαῦτα Γυμνάσια, ὡς καὶ τὴν δαπάνην, ἡ ὁποία ἐπιβάλλεται εἰς αὐτά· ἡ δὲ σημείωσις αὕτη εἶναι ἀκριβῶς ἡ ληφθεῖσα εἰς ἀπάντησιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Λευκάδος.

§45ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν τῶν φοιτώντων εἰς τὰ Γυμνάσια ταῦτα ὑπάρχει;

§46ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἔχομεν καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν ἑκάστου Γυμνασίου. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν τῶν Γυμνασίων τούτων εἶναι πάντη περιττός· διότι, ἐὰν ὁ ἀριθμὸς τῶν μαθητῶν ἦναι ὀλίγος, ὥστε τὰ παρ’ αὐτῶν καταβαλλόμενα ἐκπαιδευτικὰ τέλη νὰ μὴ ἐπαρκῶσι πρὸς συντήρησιν τῶν Γυμνασίων τούτων, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἁρμοδιώτατον καὶ τὸ ὁποῖον ἐκ τοῦ σύνεγγυς ἐξετάζει τὰ πράγματα καὶ δύναται καλῶς καὶ ἀσφαλῶς νὰ τὰ γινώσκῃ, θὰ λάβῃ περὶ τούτου πρόνοιαν, ὅπως ἔλαβε πρόνοιαν καὶ τὸ νομοσχέδιον καὶ ἐπιτρέπει εἰς αὐτὰ νὰ αὐξήσωσι τὰ τέλη ταῦτα δι’ οἱουδήποτε ποσοστοῦ ἀναγκαίου, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον θὰ ἐγκρίνῃ τὴν αὔξησιν ταύτην τῶν τελῶν πρὸς συντήρησιν καὶ ἀπρόσκοπτον λειτουργίαν τοῦ Γυμνασίου. Σᾶς δίδω λοιπὸν καὶ τὸν κατάλογον τῶν μαθητῶν, τὸν ὁποῖον ζητεῖτε.

§47ΚΟΡΟΜΑΝΤΖΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, δὲν μᾶς ἐδώκατε τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν σᾶς ἐζήτησα, ποίας ἄλλας προσόδους, ἀνηκούσας εἰς τὸ Δημόσιον, λαμβάνουσι τὰ Γυμνάσια αὐτά. Τὸ νομοσχέδιον λέγει ἐδῶ: «... ὅσων οἱ πόροι λαμβάνονται ἀπὸ τῶν λιμενικῶν ταμείων, ἢ ἀπὸ ἄλλων προσόδων, ἀνηκουσῶν εἰς τὸ Δημόσιον». Ποῖαι εἶναι αἱ πρόσοδοι αὗται;

§48ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Εἶναι εἰς τὸν πίνακα, κύριε Βουλευτά.

§49ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως, κύριε Πρόεδρε, νομίζω ὅτι ἀναφύονται τὰ ἑξῆς δύο ζητήματα. Πρῶτον: τίνα Γυμνάσια πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς συντηρούμενα διὰ δημοσίων προσόδων; Ὁ ἐκ Μεσσήνης συνάδελφος πρὸ ὀλίγου ἰσχυρίσθη, ὅτι τὸ Γυμνάσιον Μεσσήνης δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς συντηρούμενον διὰ δημοσίων προσόδων, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἡ συντήρισίς του γίνεται διὰ φόρου ἐπιβληθέντος ἐπὶ τῆς σταφίδος δι’ εἰδικοῦ νόμου. Εἶναι ὀρθὸς ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος τοῦ ἐκ Μεσσήνης συναδέλφου, ὅτι δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ ἐν Μεσσήνῃ Γυμνάσιον ὡς συντηρούμενον ἐκ δημοσίων προσόδων, ἐνῷ διὰ νόμου ἐπεβλήθη εἰδικὴ φορολογία πρὸς συντήρησιν αὐτοῦ; Ἐγὼ φρονῶ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι δὲν εἶναι βάσιμος ὁ ἰσχυρισμὸς αὐτός. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι, καὶ ὅταν διὰ νόμου ἐπιτρέπηται φορολογία πρὸς συντήρησιν Γυμνασίου τινὸς, καὶ τότε ἀκόμη τὸ Γυμνάσιον τοῦτο πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς συντηρούμενον διὰ δημοσίας προσόδου. Ἐπεβλήθη φόρος ἐπὶ τῆς σταφίδος· ποῖοι ὑπάγονται εἰς τὸν φόρον τοῦτον; Πάντες οἱ ἔχοντες σταφίδα κατὰ τὴν περιφέρειαν ἐκείνην· δύνανται οὗτοι νὰ ἦναι κάτοικοι Μεσσήνης, δύνανται νὰ μὴ ἦναι καὶ κάτοικοι Μεσσήνης, καὶ ἐν τούτοις ὀφείλουσι νὰ συνεισφέρωσιν.

§50ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§51ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἔσοδον αὐτὸ δὲν εἶναι ἢ δημόσιος φόρος, τὸν ὁποῖον ἡ Πολιτεία διαθέτει ἰδιαιτέρως ὑπὲρ ἑνὸς Γυμνασίου. Ὁπωσδήποτε εἶναι ἀναγκαῖον νὰ λυθῇ ἡ διαφωνία αὕτη, ἵνα μὴ τυχὸν ἐντεῦθεν γεννῶνται ἀμφισβητήσεις, ἂν θεωρῆται ὡς συντηρούμενον ὑπὸ δημοσίων προσόδων ἢ ὄχι τὸ τοιοῦτον Γυμνάσιον. Δεύτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον βλέπω ἐγειρόμενον, εἶναι, ἂν πρέπῃ οἱ μαθηταὶ τῶν Γυμνασίων τούτων νὰ μὴ ὑπάγωνται εἰς τὰ τέλη, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἐψηφίσθησαν, τὰ ἐκπαιδευτικὰ τέλη, ἀλλὰ νὰ ὑπάγωνται κατὰ προσθήκην καὶ εἰς ἕτερα τέλη, τὰ ὁποῖα τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον θὰ θεωρήσῃ ἀναγκαῖα πρὸς συντήρησιν τῶν Γυμνασίων. Μία τοιαύτη ἐπιβάρυνσις τῆς φορολογίας τῶν ἐκπαιδευτικῶν τελῶν εἶναι, κατ’ ἐμὲ, ἀδικαιολόγητος. Δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποχρεώσωμεν τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς μαθητὰς εἰς τέλη ἀνώτερα τῶν τελῶν, τὰ ὁποῖα πληρόνουσιν οἱ μαθηταὶ τῶν ἄλλων Γυμνασίων. Ἐὰν τὸ Γυμνάσιον δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ συντηρηθῇ διὰ τῶν τακτικῶν αὐτοῦ πόρων, ἀνάγκη νὰ μεριμνήσωμεν, ἵνα δι’ ἄλλων πόρων δημοσίων ἐπιτύχωμεν τὴν συντήρησιν αὐτῶν. Ἐπίτασις φορολογίας τῶν μαθητῶν νομίζω, ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος.

§52ΜΕΡΛΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἀληθῶς ἀπορῶ, πῶς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας Βουλευτὴς εὗρεν οὐχὶ βάσιμον τὸν ἰσχυρισμόν μου, ὅτι αἱ πρόσοδοι ἐκεῖναι, αἵτινες εἰδικῶς ἔχουσι καθιερωθῆ διὰ τὴν συντήρησιν Γυμνασίων τινῶν, ὡς εἶναι ἡ πρόσοδος ἡ προκύπτουσα ἐκ τοῦ φόρου ἑνὸς λεπτοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος κατ’ ὀκᾶν καὶ ἡμίσεως λεπτοῦ ἐπὶ τῶν σύκων διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου Μεσσήνης, δὲν εἶναι πρόσοδοι δημόσιαι, ἀπορῶ, λέγω, πῶς ἐθεώρησε τὸν ἰσχυρισμόν μου τοῦτον οὐχὶ βάσιμον, ἀλλ’ ἐνόμισεν, ὅτι ἡ πρόσοδος αὕτη ἡ προκύπτουσα ἐκ τοῦ φόρου τούτου, τοῦ εἰδικοῦ, εἶναι πρόσοδος δημοσία. Ἐγώ, τοὐναντίον, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω τοῦτο, καὶ ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ ὑπαγάγω εἰς τὴν κατηγορίαν τοῦ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 1 τὸ Γυμνάσιον τῆς Μεσσήνης, ὅπως εἶναι ἤδη συντεταγμένον τὸ ἄρθρον τοῦτο, διότι τὸ ἄρθρον ὁμιλεῖ περὶ τῶν πόρων, οἱ ὁποῖοι λαμβάνονται ἐκ τῶν λιμενικῶν ταμείων ἢ ἄλλων προσόδων, ἀνηκουσῶν εἰς τὸ Δημόσιον. Δὲν δύνασθε ὅμως νὰ χαρακτηρήσητε ὡς πρόσοδον ἀνήκουσαν εἰς τὸ Δημόσιον τὸν φόρον τὸν εἰδικῶς ἐπιβεβλημένον ἐπὶ τῆς σταφίδος καὶ τῶν σύκων χάριν τῆς συντηρήσεως τοῦ Γυμνασίου Μεσσήνης καὶ μόνον χάριν αὐτῆς· εἶναι οὗτος φόρος εἰδικὸς, ὁ ὁποῖος ἐπεβλήθη διὰ τὸ Γυμνάσιον Μεσσήνης, ὁ ὁποῖος εἰσπράττεται διὰ τὸ Γυμνάσιον καὶ ὁ ὁποῖος δαπανᾶται διὰ τὸ Γυμνάσιον, καὶ ἐπεβλήθη εἰδικῶς ἐπὶ τῶν δημοτῶν Μεσσήνης, οὐχὶ δὲ ἐπὶ τῶν ξένων πληθυσμῶν. Δύνανται πανταχόθεν νὰ φοιτῶσι μαθηταὶ εἰς τὸ Γυμνάσιον Μεσσήνης. Ἀλλ’ ἐν τούτοις αἱ πρόσοδοι λαμβάνονται ἐκ τῆς εἰδικῆς ταύτης φορολογίας, καὶ μόνον τὸν πληθυσμὸν τῆς Μεσσήνης ἐπιβαρύνει ἡ συντήρησις ἀποκλειστικῶς τοῦ Γυμνασίου. Καὶ ἡ πρόσοδος αὕτη βεβαίως δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ πρόσοδος δημοσία. Ἀλλ’ ἐπίσης ἠπόρησα διὰ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ, ὅστις, δι’ ὅσων εἶπε, φαίνεται ὅτι θέλει διὰ τοῦ ἑνὸς ἀτόπου νὰ θεραπεύσῃ τὸ ἕτερον. Ἐγώ, ὁμιλήσας προηγουμένως, κατέκρινα τὸ νομοσχέδιον, διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν ἐπιβάλλει ὡρισμένην φορολογίαν πρὸς αὔξησιν τῶν πόρων, διὰ τῶν ὁποίων συντηροῦνται τὰ Γυμνάσια, ἀλλ’ ἀφίνει τὸ θέμα τοῦτο ἐντελῶς ἀόριστον, καὶ κανονίζει τὴν φορολογίαν, καθ’ ὅσον ἤθελε προκύψει ἀνάγκη φορολογίας, ἐκ τῶν διαφόρων περιστάσεων, τῶν συνοδευουσῶν τὴν συντήρησιν ἑνὸς ἑκάστου Γυμνασίου. Εἶπε δὲ ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ὅτι, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπαρκοῦσιν οἱ πόροι, οἱ καθιερωμένοι εἰδικῶς διὰ τὴν συντήρησιν τῶν Γυμνασίων, θὰ αὐξηθῶσι τὰ τέλη, καὶ διὰ τοῦτο ἐθεώρησε καὶ περιττὸν νὰ μᾶς εἴπῃ, ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν εἰς αὐτὰ φοιτώντων μαθητῶν, μολονότι εἶχε φέρει σημείωμα τοιοῦτον, ἐθεώρησε, λέγω, περιττὸν νὰ μᾶς εἴπῃ, ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν νέων τῶν φοιτώντων εἰς τὰ διάφορα Γυμνάσια, καὶ τί ἐντεῦθεν ἐλπίζεται νὰ εἰσπραχθῇ ἐκ τῶν τελῶν τῶν κανονισθέντων διὰ τοῦ νόμου ͵ΒΝΔʹ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς δι’ ὅσων εἶπεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς περιπίπτομεν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἀτόπου εἰς τὸ ἕτερον· διότι, ἵνα θεωρῶμεν περιττὸν τὸν ἀριθμὸν τῶν μαθητῶν καὶ λέγωμεν ὅτι, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐπαρκοῦσιν οἱ πόροι οἱ καθιερωμένοι εἰδικῶς διὰ τὴν συντήρησιν τῶν Γυμνασίων, θέλομεν αὐξήσει τὰ τέλη, τοῦτο ἀκριβῶς καθιστᾷ τὸ ἄτοπον, τοῦ ὁποίου ἐμνήσθην πρὸ ὀλίγου, ὅτι οὕτω καθιστῶμεν φορολογίαν οὐχὶ ὡρισμένην, φορολογίαν, ἡ ὁποία δύναται ἑκάστοτε νὰ αὐξάνηται διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων. Ὑπάρχει δὲ φόβος, κατ’ ἐμὲ, ὅτι πάντοτε θέλει αὐξάνεσθαι ἡ φορολογία, ὅπως εἶπε καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν, διότι τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, φυσικὰ τείνοντα νὰ ἀνακουφίσωσι τὸν τόπον ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐνεπιστεύθη εἰς αὐτὰ τὴν προστασίαν τῶν συμφερόντων του, θέλουσιν ἐντεῦθεν, μειοῦντα τοὺς φόρους τοὺς εἰδικοὺς, προτείνει τὴν αὔξησιν καὶ τὴν εἴσπραξιν τῶν φόρων, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει τὸ νομοσχέδιον.

§53ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐὰν εἰς τὸ Γυμνάσιον Μεσσήνης συῤῥέωσι πολλοὶ μαθηταὶ καὶ ἐκ τῶν ἐκτὸς αὐτῆς μερῶν, τοῦτο βεβαίως πρέπει νὰ εὐχαριστῇ τὸν ἐκ Μεσσήνης ἀξιότιμον συνάδελφον, διότι εἰς τὸν φόρον τὸν πρὸς συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου θὰ συνεισφέρωσι καὶ μαθηταί, οἱ ὁποῖοι δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὴν Μεσσήνην. Ἐὰν δὲ μειώσωμεν τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται πρὸς συντήρησιν τοῦ Γυμνασίου Μεσσήνης, βεβαίως τὸ Γυμνάσιον Μεσσήνης εἶναι δυνατὸν νὰ παύσῃ λειτουργοῦν, καὶ τότε βεβαίως ἡ μεταμέλεια τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου εἶναι βεβαία. Νομίζω δὲ, ὅτι ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μαντινείας συνάδελφος, εἶναι ἥκιστα φιλόστοργος ἀπέναντι τῆς πανταχόθεν ἐκδηλουμένης διαθέσεως πρὸς διατήρησιν τῶν Γυμνασίων τούτων, διότι πάντες οἱ κάτοικοι τῶν μερῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ἑδρεύουσι τὰ ἐν λόγῳ Γυμνάσια, μὴ ἐξαιρουμένων καὶ τῶν ἐκ τούτων ἐνταῦθα παρακαθημένων ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἐνδιαφέρονται θερμῶς πρὸς διατήρησιν τῶν Γυμνασίων τούτων.

§54ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον νὰ καταργηθῶσι, κύριε Ὑπουργέ.

§55ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Δὲν εἴπετε νὰ καταργηθῶσιν, ἀλλ’ εἴπετε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιβάλλωνται πρόσθετα τέλη πρὸς συντήρησιν αὐτῶν.

§56ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ Δημόσιον νὰ εἰσφέρῃ.

§57ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Τὸ Δημόσιον ἴσως δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν θέσιν πάντοτε, ἵνα συνεισφέρῃ εἰς τὴν συντήρησιν τούτων. Τί γενήσεται λοιπόν; Δὲν εἶναι καλλίτερον ν’ ἀφήσωμεν εἰς τὸν οἰκοκύρην, ἤτοι εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς ἄμεσον σχέσιν πρὸς ἑκάστην τῶν κοινωνιῶν τούτων καὶ εἰς τὰ σπλάγχνα τῶν ὁποίων ἀνήκει, δὲν εἶναι καλλίτερον ν’ ἀφήσητε εἰς αὐτὸ, ὀψέποτε θεωρήσῃ τὴν ἀνάγκην ταύτην ὑπάρχουσαν, νὰ προτείνῃ τὰ μέσα τῆς θεραπείας ταύτης; Νομίζω ὅτι τὸ μέτρον εἶναι λίαν προνοητικὸν καὶ λίαν συντελεστικὸν πρὸς συντήρησιν τῶν τοιούτων Γυμνασίων.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν...

§59ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπεβλήθη μία πρότασις ἀναβολῆς, κύριε Πρόεδρε.

§60ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἂς ἀναβληθῇ, κύριε Πρόεδρε, διὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται διὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΑΜΒʹ καὶ τοῦ ΑΧΙʹ νόμου περὶ διδακτικῶν βιβλίων τῆς μέσης καὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Εἰς τὸ τέλος τοῦ πρώτου ἄρθρου ὑποβάλλει τροπολογίαν ὁ κ. Στάης, ἵνα τεθῇ ὡς δεύτερον ἐδάφιον.

§63ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀποδέχομαι τὴν τροπολογίαν, ὡς ὀρθήν.

§64ΡΑΛΛΗΣ. Περὶ αὐτοῦ προβλέπει τὸ ἄρθρον 3, περιλαμβάνον διάταξιν παρεμφερῆ· διὸ εἶναι καλλίτερον νὰ τεθῇ ἐκεῖ.

§65ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Μάλιστα· ἐκεῖ εἶναι καλλίτερον νὰ τεθῇ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει).

§66ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§67ΣΤΑΗΣ. Παρακαλῶ, μετὰ τὰς λέξεις «τὰ πρὸς διδασκαλίαν τῶν μαθηματικῶν», νὰ προστεθῶσιν αἱ λέξεις «τῆς μαθηματικῆς γεωγραφίας ἢ κοσμογραφίας».

§68ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὥστε οἱ ὑποβάλλοντες βιβλία πρὸς ἔγκρισιν εἰς τὰς ἐπιτροπὰς νὰ μὴ ἦναι συγχρόνως καὶ μέλη τῶν ἐπιτροπῶν, ἢ ἔστω καὶ ἄλλης ἐπιτροπῆς ἢ ἐκείνης, εἰς ἣν ὑπεβλήθη βιβλίον πρὸς ἔγκρισιν, διότι ἄλλως παρέχεται ἀφορμὴ ὑπονοιῶν.

§69ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἀλλ’ ὡς βλέπετε ἐν τῷ τίτλῳ τοῦ νομοσχεδίου, πρόκειται περὶ μεταβολῆς διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΑΜΒʹ καὶ τοῦ νόμου ΑΧΙʹ περὶ διδακτικῶν βιβλίων· ὥστε τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον διαλαμβάνει τὴν ἀπαγόρευσιν, περὶ τῆς ὁποίας παρετηρήσατε, μένει ἀκέραιον. Δύναται λοιπὸν νὰ ἦναί τις συνάμα κριτὴς καὶ νὰ ὑποβάλῃ βιβλίον ὡς συγγραφεύς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, μετὰ τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Στάη προταθείσης τροποποιήσεως).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται). Ἐδῶ ἔρχεται ἡ τροποποίησις τοῦ κ. Στάη, ἥτις ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν δι’ οἱονδήποτε λόγον δὲν γείνῃ διαγωνισμός, ἰσχύουσιν ἐν τῇ διδασκαλίᾳ τὰ ἐν τῷ προηγουμένῳ διαγωνισμῷ ἐγκριθέντα βιβλία, μέχρις οὗ νέα ἐγκριθῶσι».

§71ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νομοσχεδίου θὰ ματαιώσῃ τοὺς διαγωνισμούς.

§72ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Διατὶ θὰ τοὺς ματαιώσῃ; Ὑποθέτω ὅτι οὐδείς ποτε Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως θὰ ἀνεχθῇ νὰ παραβῇ τὸ καθῆκόν του, τοῦ νὰ προκηρύξῃ διαγωνισμὸν, καὶ νὰ μὴ λάβῃ ἐξ αὐτοῦ τὸ ἄριστον βιβλίον. Οὐδείς ποτε θὰ ὑποπέσῃ εἰς τοιαύτην παράβασιν, διότι τὸ ζήτημα εἶναι λίαν σπουδαῖον, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐγγίζει εἰς τὴν καρδίαν καὶ τὰ τρωτὰ μέρη. Ἑπομένως ὑποθέτω, ὅτι οὐδέποτε θὰ εὑρεθῇ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅστις νὰ ὑποπέσῃ εἰς τοιαύτην παράλειψιν. Διὰ τοῦτο μάλιστα ἀφήσαμεν τὴν ἐκλογὴν τῶν προσώπων τῶν κριτῶν εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, διότι ὡρμήθημεν ἐκ τῆς ἰδέας, τὴν ὁποίαν πρὸ ὀλίγου ὑπέμνησα, ὅτι οἱοσδήποτε Ὑπουργὸς καὶ ἂν ἔλθῃ, δὲν δύναται ἢ νὰ ἀποταθῇ εἰς τὰ καταλληλότερα, ἱκανώτερα καὶ εἰδικώτερα πρόσωπα πρὸς σχηματισμὸν τῶν διαφόρων ἐπιτροπῶν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὀρθή.

§73ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ τροπολογία;

§74ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἡ τροπολογία πρέπει νὰ γείνῃ δεκτή, κατὰ τὴν ἰδέαν μου, ὅπως ἀναπληρώσῃ τὴν ἔλλειψιν τοῦ διαγωνισμοῦ, προερχομένην ἐξ οἱουδήποτε λόγου· ἠμπορεῖ νὰ ματαιωθῇ εἷς διαγωνισμὸς καὶ ἐκ περιστάσεων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ, ἢ τῶν ἄλλων προσώπων, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ λάβωσι μέρος εἰς αὐτόν. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, διατὶ νὰ μὴ ἰσχύῃ τὸ προηγουμένως βραβευθὲν βιβλίον, ἵνα μὴ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν ἀκολασίαν, ἡ ὁποία μέχρι τοῦ νῦν ἐξακολουθεῖ ἰσχύουσα, ἥτις καὶ τὴν διδασκαλίαν ζημιοῖ καὶ τοὺς γονεῖς τῶν σπουδαστῶν ὑποβάλλει εἰς διπλᾶ καὶ τριπλᾶ ἔξοδα πρὸς προμήθειαν τῶν ἀναγκαίων βιβλίων;

§75ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω τὴν φιλοτιμίαν μήτε τοῦ ἐνεστῶτος μήτε τοῦ παρελθόντος μήτε τοῦ μέλλοντος Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, οὐχ ἧττον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐγκρίνω τὴν διάταξιν τῆς τελευταίας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 2, ὡς πρὸς τὸν διορισμὸν τῶν κριτῶν παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ, διότι τοῦτο θὰ χρησιμεύσῃ πρὸς παροχάς. Βεβαίως δὲν ἔπρεπε νὰ κρατήσῃ εἰς χεῖράς του ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ τῶν κριτῶν, ἔπρεπε νὰ τὸ ἀποκεντρώσῃ. Μόνον τότε δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν κριτὰς ἀνεξαρτήτους παρὰ τοῖς ὁποίοις δὲν θὰ ἰσχύωσι τὰ μέσα κατὰ τὴν κρίσιν. Ἀλλ’ ἤδη τὸ ἄρθρον 2 ἐψηφίσθη. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ τροπολογία, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 καὶ ἡ ὁποία πρόκειται νὰ τεθῇ ἐν τῷ ἄρθρῳ 3, καλὸν εἶναι νὰ περιλάβῃ καὶ ὁλόκληρον τὴν τελευταίαν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 3, δηλ. τὴν περίπτωσιν τῆς μὴ τελέσεως τοῦ διαγωνισμοῦ, καὶ ἡ ἐξακολούθησις τῆς ἰσχύος τῆς ἐγκρίσεως τῶν βιβλίων τῶν ἤδη ἐγκεκριμένων πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν δὲν ἤθελεν ἐγκριθῇ βιβλίον τι ἐκ τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὸν διαγωνισμόν. Ἄν τὰ βιβλία τὰ ὑποβληθέντα δὲν δύνανται νὰ παραβληθῶσι πρὸς τὰ ἤδη ἐγκριθέντα, τότε ἐννοεῖ τις, ὅτι θέλουσιν ἀπόσχει οἱ κριταὶ νὰ ἐγκρίνωσιν οἱονδήποτε ἄλλο βιβλίον νεώτερον, ὑποβληθὲν κατὰ τὸν νέον διαγωνισμὸν, καὶ οὐδὲν ἐξ αὐτῶν θὰ βραβεύσωσι. Διατὶ λοιπὸν δὲν θ’ ἀφήσωμεν νὰ ἰσχύσῃ ἡ ἔγκρισις, ἡ χορηγηθεῖσα κατὰ τὴν παρελθοῦσαν πενταετίαν ὑπὲρ τοῦ ἀρίστου βιβλίου; Λέγετε, ὅτι οὐδὲν βραβεύετε, καὶ ἐν τούτοις τὸ βραβεύετε· σεῖς τὸ χαρακτηρίζετε ὡς μὴ βραβεύσιμον, καὶ σεῖς τὸ βραβεύετε, ἐνῷ δὲν εἶναι βραβεύσιμον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διασκευασθῇ τὸ ἄρθρον ὡς ἑξῆς: «Ἂν οὐδὲν βιβλίον ἦναι ἄξιον βραβεύσεως, ἢ ὁπωσδήποτε δὲν ἐτελέσθη ὁ διαγωνισμὸς, τότε ἰσχύει δι’ ἓν ἔτος ἡ ἔγκρισις τοῦ κατὰ τὸ παρελθὸν βραβευθέντος».

§76ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἴπομεν καὶ χθὲς, ὅτι εἰς τὸν νέον διαγωνισμὸν μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς τριετίας εἰσάγεται καὶ τὸ βιβλίον τὸ βραβευθὲν καὶ ἰσχῦσαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τριετίαν, καὶ τοῦτο παρετηρήσατε ὑμεῖς ὁ ἴδιος. Λοιπὸν, ὅταν ἓν ἐκ τῶν ἄλλων βιβλίων, τῶν ὑποβληθέντων, ἀποδειχθῇ ἀνώτερον τοῦ πρώην ἰσχύσαντος καὶ βραβευθέντος, ἀλλὰ δὲν θεωρηθῇ ἄξιον βραβεύσεως, δὲν πρέπει νὰ προτιμηθῇ καὶ εἰσαχθῇ διὰ τὴν τριετίαν· περιορίζομεν τὴν ἰσχὺν αὐτοῦ δι’ ἓν ἔτος, ἐνῷ τὸ βραβευθὲν θὰ ἰσχύῃ διὰ τρία ἔτη. Ἐπειδὴ λοιπὸν εἰς τὸν νέον διαγωνισμὸν, καθ’ ὃν οὐδὲν ἐθεωρήθη ἄξιον βραβεύσεως, εἰσάγεται καὶ τὸ βραβευθὲν, τὸ ὁποῖον ἴσχυσε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τριετίαν, καὶ ἐπειδὴ ἄλλο βιβλίον ἐθεωρήθη καλλίτερον καὶ ἀνώτερον τοῦ βιβλίου τούτου, τοῦτο τὸ βιβλίον τὸ κρεῖσσον ἐθεωρήσαμεν, ὅτι πρέπει νὰ προτιμηθῇ καὶ εἰσαχθῇ εἰς τὴν διδασκαλίαν δι’ ἓν ἔτος. Λαμβάνομεν δὲ μέτρον, ὅπως ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ τούτου διαστήματος προκηρυχθῇ νέος διαγωνισμὸς, ὅπως βραβευθῇ ἕτερον βιβλίον, ἵνα ἔχωμεν ἐν χρήσει βιβλίον βραβευμένον καὶ ὄχι ἁπλῶς ἐγκεκριμένον καὶ συγκριτικῶς μόνον καλλίτερον ἀπὸ τὰ ἄλλα.

§77ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ἐλάττωμα τῆς διατάξεως ταύτης εἶναι, ὅτι θὰ γαργαλίζωμεν τοὺς κριτὰς νὰ μὴ βραβεύωσιν, ὅπως οὕτως ἐπαναλαμβάνηται κατ’ ἔτος ὁ διαγωνισμός. Μὴ ἔχετε κἀμμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι τὸ κέρδος θὰ τοὺς γαργαλίζῃ. Δὲν ἠμπορεῖ τις ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν εἰλικρίνειαν τῶν μελλόντων κριτῶν, οὐχ ἧττον πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν ἀνθρωπίνην ἀδυναμίαν· ὁ κριτὴς, ἔχων εἰς χεῖράς του τὸ μέσον τῆς ἐπαναλήψεως τοῦ διαγωνισμοῦ, βεβαίως θὰ κρίνῃ αὐστηρότατα τὰ ὑποβληθέντα βιβλία.

§78ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πιστεύω ὅτι τοιαύτη σκέψις μιᾶς μικρᾶς ὠφελείας δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι καλοῦνται ν’ ἀποφανθῶσι περὶ βιβλίων διδακτικῶν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον εἶναι ἄγνωστον, ἂν θ’ ἀποτελέσωσι μέρος εἰς τὴν ἄλλην ἐπιτροπήν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι ἀντιφατικά. Ἐγένετο εἷς διαγωνισμὸς καὶ ἓν βιβλίον ἐβραβεύθη· γίνεται τώρα νέος διαγωνισμὸς, καὶ κατ’ αὐτὸν ἕτερον βιβλίον ἀναγνωρίζεται καλλίτερον τοῦ βραβευθέντος. Ἀφοῦ εἶναι καλλίτερον τοῦ βραβευθέντος, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς θὰ μείνῃ ἀβράβευτον κατὰ τὸν νέον διαγωνισμόν.

§79ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Αὐτὸ εἶναι ἀντικείμενον τῆς κρίσεως τῶν κριτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐξετάζουν τὰ βιβλία συγκριτικῶς. Ἠμπορεῖ κατὰ τὸν παρελθόντα διαγωνισμὸν νὰ ὑπῆρξε τοσαύτη ἡ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ κρείσσονος βιβλίου καὶ τῶν ἄλλων, ὥστε τὸ κρεῖσσον βιβλίον νὰ κριθῇ ἄξιον βραβεύσεως, εἰς δὲ τὸν μετὰ ταῦτα διαγωνισμὸν νὰ ὑπάρχῃ τόσῳ μικρὰ διαφορὰ μεταξὺ τοῦ βραβευθέντος καὶ τοῦ ἄλλου, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται παρὰ τῶν κριτῶν ὡς κρεῖττον τῶν ὑποβληθέντων βιβλίων, ὥστε οἱ κριταὶ νὰ μὴ θεωρήσωσι τὸ κρεῖσσον αὐτὸ βιβλίον ἄξιον βραβεύσεως. Ἑπομένως ἀποφασίζουσι νὰ τὸ προτιμήσουν ὡς τὸ καλλίτερον, καὶ νὰ τὸ συστήσουν πρὸς εἰσαγωγὴν, ἀλλὰ νὰ μὴ τὸ βραβεύσουν, διότι ἴσως ἀξιοῦσι μεγαλειτέραν τελειότητα κατὰ τὴν σύνταξιν αὐτοῦ, καὶ τοῦτο βεβαίως μὲ τὴν πάροδον τοῦ χρόνου ἠμποροῦμεν νὰ περιμένωμεν, διότι ὁ χρόνος παρουσιάζει πολλὰς προόδους.

§80ΣΤΑΗΣ. Ἀπαντῶν εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ Βουλευτοῦ Ἀττικῆς προτείνοντος ἄλλην τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 3, ἐδάφιον γʹ, παρατηρῶ, ὅτι ἡ μὲν ἔννοια τοῦ γʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 3 εἶναι προσωρινή, καὶ ἐφαρμόζεται μόνον διὰ τὸν πρῶτον διαγωνισμόν, ἡ δὲ τροπολογία μου, τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἔχει γενικὴν ἔννοιαν καὶ περιλαμβάνει καὶ τὴν ἔννοιαν τοῦ γʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 3· διότι, ἂν μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ πρώτου διαγωνισμοῦ τελεσθῇ δεύτερος διαγωνισμὸς, μὲ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἔφερον, ἂν δὲν ἐγκριθῇ ἓν βιβλίον, δύναται νὰ ἐξακολουθῇ τὸ πρῶτον ἐγκριθὲν βιβλίον ἔχον ἰσχύν. Ἑπομένως ἡ τροπολογία τοῦ Βουλευτοῦ Ἀττικῆς εἶναι περιττὴ, ἂν νομίζῃ, ὅτι τὰ παρ’ ἐμοῦ προταθέντα ἔχουσι καλῶς.

§81ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ τρίτη παράγραφος τοῦ ἄρθρου 3 λέγει: «Ἂν δὲ μηδὲ ἓν κριθῇ ἄξιον βραβεύσεως, ὑποδεικνύεται ὑπὸ τῶν κριτῶν τὸ συγκριτικῶς κρεῖσσον, οὗτινος γίνεται χρῆσις ἐπὶ ἓν μόνον ἔτος, προκηρυσσομένου ἐν ταὐτῷ νέου διαγωνισμοῦ περὶ βραβεύσεως ἑτέρου». Δὲν ἐπαρκεῖ ἓν ἔτος διὰ νὰ προκηρυχθῇ νέος διαγωνισμός· διότι λέγετε, ὅτι ὁ διαγωνισμὸς προκηρύσσεται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἓν ἔτος πρὸ τῆς κρίσεως· θὰ χρειασθῶσι δὲ καὶ τρεῖς μῆνες διὰ νὰ ἐργασθῶσιν οἱ κριταὶ, καὶ ἕως ὅτου τυπωθῶσι τὰ βιβλία κλπ. Θὰ χρειασθῶσι δύο σχολικὰ ἔτη. Ἐπὶ δύο λοιπὸν σχολικὰ ἔτη δὲν θὰ ἔχωμεν ἐγκεκριμένα βιβλία· ἐπειδὴ δὲ ἡ διάταξις αὕτη εἶναι προσωρινὴ, θέσατε διὰ δύο ἔτη, διότι τὸ ἓν δὲν ἀρκεῖ. Ἀλλὰ τοῦτο δύναται νὰ ἐπέλθῃ καὶ εἰς τὸ μέσον τοῦ ἔτους, δὲν συμφωνῶ δὲ μὲ τὸν κ. Στάην, ὅτι τοῦτο θὰ συμβῇ κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ θεσμοῦ.

§82ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἓν ἔτος, τὸ ὁποῖον ἤθελε διαῤῥεύσει ἀπὸ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κρείσσονος βιβλίου, ἀρκεῖ διὰ τοὺς συγγραφεῖς πρὸς μελέτην, ἵνα καταρτισθῶσι καὶ παρουσιασθῶσι πάλιν εἰς τὸν νέον διαγωνισμὸν, διότι οἱ συγγραφεῖς οὗτοι ἔχουσι περατώσει τὰς μελέτας αὐτῶν, καὶ δὲν πρόκειται, παρὰ νὰ τὰς βελτιώσωσιν, ὅπως παρουσιασθῶσιν ἐκ νέου εἰς τὸν διαγωνισμὸν καὶ λάβωσι τὸ βραβεῖον.

§83ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πολὺ καλά· προσθέσατε καὶ τοὺς τρεῖς μῆνας, οἱ ὁποῖοι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν κρίσιν· θὰ ἴδητε ὅμως, ὅτι δὲν ἀρκεῖ ἓν ἔτος.

§84ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἅλυσις τοῦ νομοσχεδίου θὰ διακοπῇ, διότι καθορίζετε τὸν χρόνον· ὁρίζετε, ὅτι μετὰ ἓν ἔτος θὰ γείνῃ ὁ νέος διαγωνισμὸς, ἀλλὰ δὲν ὁρίζετε ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐντὸς πόσου χρόνου ἀπὸ τῆς παρόδου τοῦ ἔτους θὰ ἐκδώσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἀπόφασίν της. Λοιπὸν δὲν ἔχετε πλέον ἔτος, ἀλλ’ ἔχετε ἔτος καὶ μῆνας ἢ ἡμέρας. Ἐν τούτοις λέγετε, ὅτι θὰ ἰσχύσῃ δι’ ἓν ἔτος αὐτὸ τὸ βιβλίον. Ἀλλὰ τὰς ἡμέρας, καθ’ ἃς θὰ ἐκφέρῃ τὴν ἀπόφασίν της ἡ ἐπιτροπὴ, ποῖον βιβλίον θὰ ἰσχύσῃ;

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3....

§86ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε. Ἐπανερχόμεθα εἰς τὰ ἴδια. Καὶ ὁ προηγούμενος νόμος εἶχε τὸν διαγωνισμὸν, ἀλλὰ διότι ἀφέθη εἰς τοὺς κριτὰς τὸ δικαίωμα νὰ καταρτίσουν τὴν λειτουργίαν τοῦ νόμου, ἢ νὰ σταματήσουν αὐτὴν, ἐσταμάτησεν ἡ λειτουργία, καὶ ἐπῆλθον τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα συμβαίνουν ὡς πρὸς τὰ διδακτικὰ βιβλία, τοῦ νὰ εἰσάγουν δηλ. οἱ διδάσκαλοι εἰς τὰ σχολεῖα οἱαδήποτε βιβλία θέλουν, καὶ νὰ τὰ πωλοῦν ὅσον θέλουν. Τὸ ἴδιον θὰ συμβαίνῃ καὶ διὰ τῆς διατάξεως ταύτης· διὰ τῆς παραδοχῆς τοῦ ἑνὸς καὶ μόνου ἔτους θὰ ἔχητε τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἀτόπων τοῦ μέχρι τοῦ 1890 ἰσχύσαντος συστήματος· μὴ θέλωμεν δὲ νὰ ὑποθέτωμεν, ὅτι βιοῦμεν ἐν ἄλλῃ κοινωνίᾳ ἀπὸ ἐκείνην, ἐν ᾗ βιοῦμεν. Ὅταν πρόκηται περὶ διδακτικῶν βιβλίων, πρόκειται περὶ σπουδαιοτάτων συμφερόντων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐλατήρια πρὸς καταδολίευσιν τοῦ νόμου, πρόκειται περὶ ὁλοκλήρου περιουσίας, καὶ δὲν πρέπει νὰ νομίζωμεν, ὅτι ἐν τῇ κοινωνίᾳ μας δὲν ὑπάρχουν κριταί, οἱ ὁποῖοι δὲν θέλουν ἐπηρεασθῆ ἐκ τῶν συμφερόντων αὐτῶν τῶν μεγάλων, τῶν ποικίλων. Νομίζω, ὅτι κἄπως ἔπρεπε νὰ μελετηθῇ ἡ διάταξις αὕτη περισσότερον, διότι θὰ προσκόψῃ ἡ λειτουργία αὐτῆς.

§87ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι δὲν θὰ προσκόψῃ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 μετὰ τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Στάη προταθείσης τροποποιήσεως).

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§89ΡΑΛΛΗΣ. Ἐνταῦθα ἀναφέρεται τὸ πρὸ ὀλίγου ἀναγνωσθὲν τηλεγράφημα τῶν ἐν Πάτραις βιβλιοπωλῶν.

§90ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου ἔχω νὰ εἴπω ὀλίγα, ἀναφερόμενος καὶ εἰς τὸ ἐκ Πατρῶν τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον συμπίπτει νὰ ὑποστηρίζῃ καὶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ καὶ ἄλλως ἐσκόπουν νὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὴν σκέψιν τῆς Βουλῆς. Τὸ ἄρθρον 4 νομίζω ἀτελὲς καὶ κατ’ ἄλλο τι· ὅτι δὲν ὁρίζει οὐδὲ τὸ σχῆμα οὐδὲ τὴν περιεκτικότητα τοῦ τυπογραφικοῦ φύλλου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁρίζεται ἡ τιμὴ κατὰ τὰ διάφορα σχολεῖα· διότι τυπογραφικὸν φύλλον λέγεται καὶ τεμάχιον χάρτου ἐκτάσεως ἴσης πρὸς τὴν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ διπλωθῇ εἰς αὐτὸ τὸ σχῆμα τὸ ἐλάχιστον, τὸ λεγόμενον δέκατον ἕκτον, καὶ νὰ ἀποτελέσῃ τυπογραφικὸν φύλλον, δύναται δὲ τὸ τυπογραφικὸν φύλλον νὰ ἀποτελῆται καὶ ἀπὸ μεγαλείτερον φύλλον χάρτου, τὸ ὁποῖον διπλούμενον νὰ ἀποτελῇ τὸ σχῆμα ὄγδοον ἢ τὸ σχῆμα τέταρτον. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ καθορισθῇ τὸ τοῦ σχήματος τῶν βιβλίων, τὸ τῆς περιεκτικότητος ἑκάστης σελίδος κατὰ στίχον καὶ κατὰ γράμματα, εἰ δυνατόν. Πιθανὸν ὁ κύριος Ὑπουργὸς νὰ ἐπαφῆκε τοῦτο εἰς τὸ κανονιστικὸν διάταγμα...

§91ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Βεβαίως.

§92ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. .. Ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο καλλίτερον νὰ περιληφθῇ ἐν τῷ νόμῳ; Ἐπίσης ἤθελον συστήσει, ὥστε τὰ βιβλία νὰ τυπῶνται ὅσον τὸ δυνατὸν ὁμοιόμορφα. Δὲν εἶναι βεβαίως δυνατὸν τὰ βιβλία τῶν δημοτικῶν σχολείων, τῶν ἑλληνικῶν καὶ τῶν Γυμνασίων νὰ ἔχωσι τὸ σχῆμα τὸ σύνηθες τοῦ ὀγδόου, ἀλλὰ θὰ ἦτο δυνατὸν ἴσως νὰ ὁρισθῶσι δύο σχήματα βιβλίων, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ ἐκτυπῶνται ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ διδακτικὰ βιβλία, ἓν μικρότερον καὶ ἓν μεγαλείτερον. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὸ ζήτημα τῆς τιμῆς. Βλέπομεν ἐν τῷ τηλεγραφήματι τούτῳ τῶν ἐν Πάτραις βιβλιοπωλῶν ἀνθρώπους εἰδικούς, ὡς ἐκ τοῦ ἐπαγγέλματός των, ἐκφέροντας τὴν γνώμην, ὅτι ἡ τιμή, τὴν ὁποίαν καθορίζει τὸ νομοσχέδιον, εἶναι μεγάλη.

§93ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τί ἐπάγγελμα ἔχουσιν αὐτοί;

§94ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ὑπογραφόμενοι ἐνταῦθα εἶναι βιβλιοπῶλαι Πατρῶν, ὀνομαστὶ ἀναφερόμενοι ἐν τῷ τηλεγραφήματι, οἱ ὁποῖοι λέγουσιν (ἀναγινώσκει): «Παρακαλοῦμεν εὐσεβάστως ἐλαττωθῇ ἀνώτατος, ὅρος τιμῆς διδακτικῶν βιβλίων, εἰς 15 λεπτὰ Γυμνασίου, 9 λεπτὰ ἑλληνικοῦ σχολείου, καὶ 6 λεπτὰ δημοτικοῦ, ἀρκετῆς οὔσης τοιουτοτρόπως ἀμοιβῆς συγγραφέων, καὶ ἰδίως εἰς βιβλία δημοτικῶν σχολείων, ὅπου ἡ κατανάλωσις εἶναι καταπληκτική. Καθορισθῇ συνάμα νομοσχεδίῳ, ὅτι τὰ τυπογραφικὰ φύλλα δεκάτου ἕκτου σχήματος ἀπαρτίζονται ἐκ 32 σελίδων καὶ οὐχὶ 16, ὡς τὰ τοῦ ὀγδόου σχήματος, καθόσον ἐν προηγουμένῳ διαγωνισμῷ ἐπιτροπαὶ ἐσφαλμένως ἡρμήνευσαν νόμον, ὠφελήσασαι συγγραφεῖς καὶ ζημιώσασαι μαθητιῶσαν νεολαίαν.» Αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ὑποβάλλουσιν οἱ ἐκ Πατρῶν βιβλιοπῶλαι, εἶναι ἄξιαι λόγου, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ θελήσῃ νὰ λάβῃ αὐτὰς ὑπ’ ὄψιν του. Συνοψίζω λοιπὸν τὰ ὀλίγα, τὰ ὁποῖα εἶπον, εἰς τὰ ἑξῆς: Νὰ ὁρισθῇ τὸ σχῆμα τῶν διδακτικῶν βιβλίων εἰς δύο σχήματα· νὰ καθορισθῇ ἀκριβῶς τὸ περιεχόμενον ἑκάστης σελίδος κατὰ στίχον καὶ κατὰ γράμματα, καὶ νὰ μεταβληθῇ ἐπὶ ἔλαττον ἡ τιμὴ τῶν διδακτικῶν βιβλίων.

§95ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὡς πρὸς τὸ σχῆμα καὶ τὸ μέγεθος τῶν βιβλίων, βεβαίως τὸ Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον θὰ ἐκδοθῇ, θὰ περιλάβῃ περὶ τούτου ἐπαρκεῖς διατάξεις καὶ λεπτομερείας, ὥστε νὰ μὴ ἐπέλθῃ τι τὸ παράμορφον. Βεβαίως τὰ βιβλία θέλουσι φέρει τὸ ὄγδοον σχῆμα, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ σύνηθες, δὲν θὰ φέρωσι τὸ σχῆμα καὶ τὸ μέγεθος τῶν Μηναίων τῆς ἐκκλησίας. Ὡς πρὸς δὲ τὸ ἕτερον ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, στηριζόμενος εἰς τὸ τηλεγράφημα τῶν ἐκ Πατρῶν βιβλιοπωλῶν, νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἰδέαν του περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀνωτάτου ὅρου, ὁ ὁποῖος τίθεται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ τῆς ἀξίας τῶν βιβλίων κατὰ τυπογραφικὸν φύλλον. Νομίζω ὅτι ἡμεῖς πρέπει νὰ προσέξωμεν περισσότερον εἰς τοὺς συγγραφεῖς, παρὰ εἰς τοὺς βιβλιοπώλας, διότι καταβιβάζοντες ὑπὲρ τὸ δέον τὸν ἀνώτατον ὅρον, βεβαίως ἀποθαῤῥύνομεν τοὺς συγγραφεῖς, καὶ τοῦτο πρέπει ἐκ παντὸς τρόπου ν’ ἀποφύγωμεν, διότι τοὺς συγγραφεῖς πρέπει νὰ τοὺς προσελκύσωμεν· θέτομεν δὲ αὐτὸν τὸν ἀνώτατον ὅρον, τὸν ὁποῖον, ὡς ἐδίδαξεν ἡ πεῖρα ἐπαρκῶς, οὐδέποτε ἠκολούθησαν αἱ ἁρμόδιαι ἐπιτροπαί. Πάντοτε αἱ ἐπιτροπαὶ κατέβησαν τοῦ ἀνωτάτου ὅρου 2 καὶ 3 καὶ 4 λεπτὰ κατὰ τυπογραφικὸν φύλλον. Ὥστε ἔχοντες αὐτὸ τὸ προηγούμενον, ἐνθαῤῥυνόμεθα, ὅτι οὐδέποτε θέλει ἐφαρμοσθῆ, καὶ οὐδέποτε θέλει ἐπιβληθῆ ὁ ἀνώτατος ὅρος, τὸν ὁποῖον περιέχει τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς ἀξίας τῶν βιβλίων.

§96ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἐννοῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τοὺς βιβλιοπώλας ἢ εἰς τοὺς συγγραφεῖς, ἀλλ’ ὑπομιμνήσκω ὑμῖν, ὅτι, ὅτε ὡς Ὑπουργὸς πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἰσηγάγετε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, εἴπετε, ὅτι διὰ τούτου τοῦ νομοσχεδίου θέλει καθορισθῆ εἰς τοιαύτην εὐθηνείαν ἡ τιμὴ τῶν βιβλίων, ὥστε καὶ αὐτὴν τὴν ἐπιβολὴν τῶν μαθητικῶν τελῶν νὰ ἀποζημιώσῃ. Ἂν ὅμως λάβητε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εἰς ἑκάστην τάξιν τοῦ Γυμνασίου γίνεται χρῆσις 8 καὶ 10 καὶ 12 διαφόρων διδακτικῶν βιβλίων, καὶ ὅτι τὰ διδακτικὰ βιβλία ταῦτα δύνανται νὰ ἀποτελῶνται ἐκ 10, 15 καὶ 20 τυπογραφικῶν φύλλων ἕκαστον...

§97ΣΤΑΗΣ. Τὸ μέγιστον εἶναι ἐξ 8 τυπογραφικῶν φύλλων.

§98ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμιλῶ περὶ τῶν Γυμνασίων. Δέκα τυπογραφικὰ φύλλα ἀποτελοῦσιν 160 σελίδας, βιβλίον δὲ διδακτικὸν διὰ τὰ Γυμνάσια ἐν σελίσιν 160 εἶναι ἀδύνατον νὰ περιέχῃ τι ἐπαρκὲς διὰ μαθητὰς δευτέρας καὶ τρίτης καὶ πολλῷ ὀλιγώτερον τετάρτης τάξεως· ἔχομεν βιβλία ἐξ 20 τυπογραφικῶν φύλλων, ἕκαστον δ’ αὐτῶν τιμᾶται δραχμῶν τεσσάρων, ἐὰν δὲ ὑπολογίσητε ὅλα ὁμοῦ τὰ βιβλία, καὶ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα δαπανᾷ ὁ μαθητὴς εἰς γραφικὴν ὕλην κλπ., θὰ ἴδητε, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεως διὰ τὰ μαθητικὰ τέλη, ἀλλὰ τοὐναντίον περὶ ἐπιβολῆς ἑνὸς νέου φόρου εἰς τοὺς μαθητάς. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν μαθητικῶν τελῶν οὔτε ἐξέφρασα γνώμην ἐπὶ τούτου, ἐὰν ἔπρεπε νὰ ἐπιβληθῶσιν ἢ ὄχι· ὁμιλῶ περὶ τῆς τιμῆς τῶν διδακτικῶν βιβλίων, καὶ ὑπομιμνήσκω ὑμῖν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προεπηγγέλθητε, ὅτι ἡ τιμὴ τῶν βιβλίων θὰ ἦναι μικρὰ διὰ τοὺς μαθητάς. Πρέπει νὰ ἀποβλέψωμεν εἰς τοὺς συγγραφεῖς, εἴπετε· καὶ ἔχετε δίκαιον. Ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἰδέας τῆς ἐπαρκοῦς ἀποζημιώσεως τῆς πνευματικῆς ἐργασίας, ἐνταῦθα μάλιστα, ὅπου πνευματικὴν ἐργασίαν ὀλίγην ἔχομεν, πολὺς δὲ συρφετὸς ὄγκου μόνον παρουσιάζεται· ἀλλ’ ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψιν, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι ἕκαστον τῶν βραβευθησομένων βιβλίων θὰ ἔχῃ τὴν ἀποκλειστικὴν κατανάλωσιν καὶ θὰ καταναλίσκηται εἰς ὅλα ἀνεξαιρέτως τὰ σχολεῖα τῆς Ἑλλάδος, ἕνεκα δὲ τῆς βραβεύσεώς του θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπεκταθῇ καὶ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος εἰς διάφορα Γυμνάσια τῆς Ἀνατολῆς, τῆς Μικρᾶς Ἀσίας καὶ τῆς Αἰγύπτου, θὰ ἴδητε ὅτι, καὶ ἂν μειώσητε τὴν τιμὴν τῶν βιβλίων, πάλιν ἐπαρκῶς ἀποζημιοῦνται οἱ συγγραφεῖς.

§99ΣΤΑΗΣ. Ἐὰν ὁ πρώην ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸς καὶ νῦν Βουλευτὴς ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, καὶ φίλος μου ἐκ τῶν διακεκριμένων, ἐλάμβανε τὸν κόπον νὰ ἐρωτήσῃ τὸν πρώην τμηματάρχην του, θὰ ἐλάμβανε ἀλλοίας πληροφορίας τῶν πρὸ μικροῦ ὑπ’ αὐτοῦ ἐκτεθεισῶν· διότι ἀληθῶς ἀπίστευτος φαίνεται ἡ ὁλικὴ δαπάνη, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται οἱ μαθηταὶ, οἱ φοιτῶντες ἐν τοῖς σχολείοις τῆς κατωτάτης ἐκπαιδεύσεως. Κατὰ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ὁ μαθητὴς τῆς πρώτης τάξεως τοῦ δημοτικοῦ σχολείου θὰ δαπανᾷ 56 λεπτὰ δι’ ἅπαντα τὰ βιβλία αὑτοῦ, ἐνῷ σήμερον δαπανᾷ 1,85· ἐν τῇ δευτέρᾳ τάξει θὰ δαπανᾷ 64 λεπτὰ μόνον, μὲ τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν ὁρίζει τὸ 4ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐνῷ σήμερον δαπανᾷ 5 δραχμὰς καὶ 40/00. Ἀκούσατε διαφοράν! Ἐν τῇ τρίτῃ τάξει ἅπαντα τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται τῷ μαθητῇ αὐτῆς, θὰ τιμῶνται δρ. 1,73, νῦν δὲ τιμῶνται 10 δραχμὰς καὶ 20/00! Ἐν τῇ τετάρτῃ τάξει, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἅπαντα τὰ βιβλία, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦνται διὰ τὸν μαθητὴν τοῦ δημοτικοῦ σχολείου, ἀπαιτοῦσι δαπάνην 3 δραχ. καὶ 73/00, νῦν δὲ 12 δρ. καὶ 51/00, καὶ συλλήβδην εἰς τὰς τέσσαρας τάξεις ἀπαιτεῖται δαπάνη, κατὰ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, ἵνα ὁ μαθητὴς ἀποκτήσῃ πάντα τὰ βιβλία του, 6 δραχ. καὶ 66/00· ἐνῷ σήμερον ἀπαιτεῖται δαπάνη 29 δραχμῶν καὶ 95/00. Ἐὰν δὲ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ πλῆθος τῶν μαθητῶν τῶν φοιτώντων εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα, οἱ ὁποῖοι ἀνέρχονται εἰς 116,575, μὴ συμπεριλαμβανομένων τῶν μαθητῶν τῶν ἰδιωτικῶν σχολείων, καὶ ὑπολογίσητε τὴν δαπάνην ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ, βλέπετε, ὅτι κατὰ τὸν νόμον θ’ ἀπαιτηθῇ δαπάνη ἐκ μέρους τῶν φοιτώντων εἰς τὰ δημοτικὰ σχολεῖα 975,000 δραχμῶν, ἐνῷ σήμερον, μετὰ τὴν κατάργησιν τοῦ διαγωνισμοῦ, τὴν ὁποίαν ἠγνόει ὁ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμος Βουλευτὴς, καὶ τὴν ὁποίαν διέπραξεν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Δηλιγιάννη, ἀπαιτεῖται δαπάνη διὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα 3,900,000 δραχμῶν. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν δὲ καὶ τὰ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως, τῶν ἑλληνικῶν σχολείων καὶ Γυμνασίων, θὰ καταστῶμεν βεβαίως ἀπίστευτοι, καταδεικνύοντες τὰ μεγάλα ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἡ βιβλιοκαπηλεία ἀφαιρεῖ ἀπὸ τὴν σπουδάζουσαν νεότητα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι βεβαίως οἱ κριταὶ δὲν θὰ ὁρίσωσιν οὐδέποτε τὸ ἀνώτατον ὅριον τῶν 8, 15 καὶ 20 λεπτῶν· ἐγὼ τοὐναντίον θὰ εὐχηθῶ, ὅπως τὸ τελευταῖον ὅριον ὁρίζηται ὡς τιμὴ τῶν διδακτικῶν βιβλίων, διότι σήμερον ἡ δαπάνη τῶν 20 λεπτῶν κατὰ τυπογραφικὸν φύλλον εἶναι μικρὰ, καὶ τὸ κέρδος, τὸ ἐναπομένον εἰς τοὺς συγγραφεῖς, εἶναι ἐλάχιστον. Τὸ ἀνώτατον ὅμως τοῦτο ὅριον δὲν πρέπει νὰ παραχωρηθῇ εἰς τὰ βιβλία τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι ἡ μεγάλη κατανάλωσις ἐπιφέρει κέρδη ἱκανά.

§100ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐπὶ τρία ἔτη.

§101ΣΤΑΗΣ. Ὥστε βλέπω, ὅτι μετεβάλετε γνώμην, καὶ προσεχωρήσατε εἰς τὴν ἰδικήν μου.

§102ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδαμῶς. Ἀλλὰ συμπληρῶ τὰς σκέψεις σας καὶ τοὺς ὑπολογισμούς σας, οὓς ἰσχυρίζεσθε πάντοτε, ὅτι μετὰ μαθηματικῆς ἀκριβείας ποιεῖτε, ἐνῷ ὅλως τοὐναντίον συμβαίνει.

§103ΣΤΑΗΣ. Ἑπομένως ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀνωτάτου ὁρίου, νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὴ, καὶ διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§105ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλέχθη, νομίζω, εἰς προηγουμένην συζήτησιν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδέχθη ἐλάττωσιν.

§106ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Μάλιστα· ἀλλὰ μελετήσας καλλίτερον τὸ ζήτημα, συμβουλευθεὶς δὲ καὶ τὴν πεῖραν, ἐπείσθην ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ὡς ἔχει τὸ νομοσχέδιον. Οἱ κριταὶ πρέπει νὰ ἀμειφθῶσιν. Ὑπάρχει ἰδέα, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶσι κριταὶ, τὸ ὁποῖον εἶναι ὑποστατόν· ἐγὼ πιστεύω, ὅτι θὰ εὑρεθῶσιν, ἀλλ’ ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν, ὅτι ὑπάρχει καὶ ὀλίγη δυσκολία εἰς τοῦτο· ὀφείλομεν λοιπὸν νὰ τοὺς ἀνταμείψωμεν, διὰ νὰ τοὺς προσελκύσωμεν· ἄλλως, ὅταν τοῖς δώσωμεν πολὺ γλίσχραν ἀποζημίωσιν, νομίζω ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶσι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, εἰς γʹ συζήτησιν).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταβολῆς διατάξεών τινων τοῦ κανονισμοῦ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων καὶ Γυμνασίων.

§108ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ «περὶ μεταβολῆς διατάξεών τινων τοῦ κανονισμοῦ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων καὶ Γυμνασίων», ἀποδίδω μεγάλην σημασίαν καὶ σπουδαιότητα. Κατ’ ἐμὴν γνώμην ὅμως καὶ ἀντίληψιν, τὴν ὁποίαν ἀποκομίζω ἐκ τῆς ἀναγνώσεως καὶ τῆς μελέτης τοῦ νομοσχεδίου, τοῦτο δὲν φαίνεται προωρισμένον εἰς πλήρωσιν ὅλων τῶν ἀναγκῶν καὶ τῶν ἐλλείψεων, τὰς ὁποίας πρέπει, ἀφοῦ ἅπαξ λαμβάνεται πρόνοια νομοθετικὴ περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, νὰ διορθώσῃ, ὧν ὅμως ἀφ’ ἑτέρου τὴν διόρθωσιν μεγαληγόρως πως ἐπαγγέλλεται ἡ προτασσομένη τοῦ νομοσχεδίου ἔκθεσις. Ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ, εἰς τὸ τέλος αὐτῆς ἀκριβῶς, γίνεται λόγος «περὶ βελτιώσεως τῶν ἐν ἑλληνικοῖς σχολείοις πραγμάτων διὰ θυσιῶν, ἢ μᾶλλον δι’ ἀποδόσεως δικαιοσύνης εἰς τοὺς μετὰ μόχθου καὶ βαρείας δαπάνης παρασκευασθέντας εἰς τὸ ἀνιαρὸν καὶ ἄχαρι ἔργον τῆς ἐκπαιδευτικῆς τέχνης», καὶ ὅμως οὐδὲ περὶ θυσιῶν ἀναγινώσκει τίς τι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, οὐδὲ περὶ δικαιοσύνης ἐκτάκτως ἀπονεμομένης καὶ ἀποδιδομένης εἰς τοὺς παρασκευασθέντας, ὡς ἀνωτέρω, πρὸς τὴν παιδευτικὴν τέχνην. Διότι πρῶτον μὲν οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια περὶ τῆς μονιμότητος τῶν διδασκάλων, τῶν καθηγητῶν, δευτεροβαθμίων ἢ πρωτοβαθμίων, τῶν γυμνασιαρχῶν κλπ., ἀλλ’ ἀφίεται καὶ ὁ διορισμὸς καὶ ἡ μετάθεσις καὶ ἡ ἀπόλυσις αὐτῶν ἐν πάσῃ ὥρᾳ τοῦ σχολικοῦ ἔτους ἀπολύτως εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ οὐδεμία ἐγγυᾶται αὐτοῖς, ὡς προεῖπον, ἐξασφάλισις. Βεβαίως δὲν ὑποθέτω τὸν διαχειριζόμενον τὰ τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν, οὐ μόνον τὸν νῦν, ἀλλὰ πάντα, ἢ πρώην ἢ μέλλοντα, στερούμενον στοργῆς καὶ μερίμνης καὶ ἀγάπης ὑπὲρ τῆς παιδεύσεως· ἀλλὰ ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι ταῦτα ἐνίοτε μετὰ λύπης, μετὰ στενοχωρίας, ἀκουσίως, τίθησιν ὁ Ὑπουργὸς κατὰ μέρος καὶ ὑπείκει εἰς τινας πειρασμοὺς, ὧν ἕνεκα μεταθέτει, ἀπολύει, καὶ ἄλλας δυσμενεῖς ὁπωσδήποτε πράξεις ἐπιχειρεῖ κατὰ τοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ τῶν ἑλληνικῶν σχολείων καὶ τῶν Γυμνασίων. Τὴν ἔλλειψιν προνοίας περὶ μονιμότητος τῶν διδασκόντων χαρακτηρίζω ὡς σπουδαιοτάτην ἔλλειψιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι αὕτη ἀντιτίθεται ἄντικρυς πρὸς τὴν ἀναγραφομένην ἐπαγγελίαν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἐπέρχεται πρὸς «βελτίωσιν τῶν πραγμάτων» καὶ πρὸς «ἀπόδοσιν δικαιοσύνης» εἰς τοὺς διδάσκοντας. Ἀληθῶς, ἄχαρι καὶ ἀνιαρὸν καὶ ἐπίπονον καθίσταται καὶ ἐκ φύσεως τυγχάνει τοιοῦτο τὸ ἄλλως ὑψηλὸν καὶ ὑπεράνθρωπον ἐνίοτε ἔργον τοῦ διδάσκοντος τὴν μαθητιῶσαν νεολαίαν. Ἀπέναντι δὲ τῶν ἰδιοτήτων τούτων ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ἐξησφαλισμένην ἐκ τῶν προτέρων τὴν τύχην τῶν λειτουργῶν αὐτοῦ, καὶ δέον ἐν τάχει νὰ ληφθῇ τοιαύτη πρόνοια περὶ τῶν διδασκόντων, διότι εἰς τὰς χεῖρας αὐτῶν ἀποτίθησιν ἡ πατρὶς ὅ,τι ἔχει ὑψηλότερον καὶ πολυτιμότερον. Ἀποτίθησιν εἰς τὰς χεῖρας αὐτῶν γενεὰς ὁλοκλήρους πρὸς μόρφωσιν κατά τε τὸν νοῦν καὶ τὴν καρδίαν, ἐκ τῆς μορφώσεως δὲ καὶ ἐκ τῶν ἰδεῶν καὶ ἐκ τῶν αἰσθημάτων, ἅτινα θὰ ἐμπνεύσωσι τοὺς νέους, ἐξαρτᾶται τὸ μέλλον ὁλοκλήρου τοῦ ἔθνους. Μία γενεὰ, καλῶς μεμορφωμένη ἐν τοῖς σχολείοις κατά τε τὸν νοῦν καὶ τὴν καρδίαν καὶ τὰ αἰσθήματα, δύναται ὁλόκληρον λαὸν νὰ ἀναπλάσῃ, ὁλόκληρον ἐποχὴν νὰ δημιουργήσῃ, καὶ νὰ ἀποτελέσῃ σταθμὸν μέγαν καὶ σωτήριον ἐν τῇ ἱστορίᾳ τοῦ ἔθνους. Ἀλλ’ οἱ διδάσκαλοι, παρ’ ὧν ἀξιοῦμεν τοιαύτην ἐργασίαν ἐπὶ τῆς μαθητιώσης νεολαίας, βεβαίως δὲν εὑρίσκουσιν ἐν ἑαυτοῖς τὸ ἀπαιτούμενον σθένος, ἵνα ἀφοσιωθῶσι μετὰ τόσου ζήλου, ὅσος ἀπαιτεῖται διὰ τὴν τοιαύτην ὑψηλὴν ἐργασίαν, ἀφοῦ περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως αὐτῶν, ὡς προεἶπον, οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια. Μετὰ τοῦτο εὑρίσκω, ὅτι ἐλλείπει ἐκ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἄλλος τις, οὐσιώδης, οὐσιωδέστατος ὅρος «βελτιώσεως τῶν πραγμάτων», ὁ περὶ τῶν πρακτικῶν ἐξετάσεων, τῶν ἐκφραστικώτερον λεγομένων Staats-examen. Προκειμένου περὶ ἐνασκήσεως τοῦ ἰατρικοῦ ἐπαγγέλματος, ἀπαιτοῦμεν εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ ἐπιστήμονος, καθ’ ἣν στιγμὴν θέλει ἀποδοθῆ παρὰ τῆς ἐπιστήμης εἰς τὴν κοινωνίαν πρὸς δρᾶσιν, τὴν βεβαίωσιν ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, ὅτι καλῶς ἔχει καταρτισθῆ, ὅτι εἶναι ἄξιος νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὰς χεῖρας καὶ εἰς τὰς γνώσεις αὐτοῦ ἡ θεραπεία τῶν σωμάτων τῶν πολιτῶν τοῦ Κράτους. Προκειμένου περὶ φαρμακοποιοῦ, μετὰ τὴν ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ φοίτησιν καὶ σπουδὴν καὶ ἐξέτασιν καὶ λῆψιν πτυχίου ἀπαιτοῦμεν ὡσαύτως τὴν σφραγῖδα τῆς πολιτειακῆς δοκιμασίας, πρὶν ἢ ἐμπιστευθῶμεν εἰς τὰς χεῖρας καὶ τὰς γνώσεις αὐτοῦ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἰατρικῶν παραγγελμάτων. Προκειμένου περὶ νομικοῦ, ἐπίσης, ἄνευ τῶν πρακτικῶν ἐξετάσεων, τὰς ὁποίας μάλιστα οἱ νόμοι ὥρισαν ἓν ἔτος μετὰ τὴν λῆξιν τῶν θεωρητικῶν σπουδῶν, δὲν ἐπιτρέπεται αὐτῷ νὰ ἐνασκήσῃ τὸ ἔργον του, καὶ ἐὰν μέλλῃ νὰ καταλάβῃ θέσιν δικαστικὴν, ἀπαιτοῦσιν οἱ νόμοι καὶ ἑτέραν δοκιμασίαν καὶ γνωμοδοτήσεις τῶν ἀνωτέρων κλπ. Προκειμένου ὅμως περὶ τῆς παιδείας καὶ τῆς θρησκευτικῆς ἀγωγῆς, ἀγνοῶ διατὶ ἀνέκαθεν ἔλειψεν, ἤ, ἀκριβέστερον εἰπεῖν, δὲν ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν ἡ πρόνοια περὶ τοιαύτης ἐγγυήσεως καὶ ἐπιβλέψεως ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας· διὰ τοῦτο οὔτε παρὰ τῶν θεολόγων οὔτε παρὰ τῶν φιλολόγων ἀπῃτήθη ἡ πρακτικὴ δοκιμασία, ἥτις ἐστὶν ἡ ἐπίθεσις, ὡς εἰπεῖν, εἰς τὰς γνώσεις αὐτῶν τῆς πολιτειακῆς σφραγῖδος. Ληφθείσης ὅμως νῦν τῆς ἀποφάσεως ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Παιδείας νὰ εἰσαχθῇ νομοσχέδιον τοιοῦτον, τὸ ὁποῖον νὰ καθορίζῃ γενικῶς τὰ τῆς παιδεύσεως ἐν τοῖς ἑλληνικοῖς σχολείοις καὶ ἐν τοῖς Γυμνασίοις, νομίζω ὅτι τῶν ὧν οὐκ ἄνευ εἶναι ὁ ὅρος οὗτος τῆς ἀξιώσεως τῆς δοκιμασίας καὶ ἀναγνωρίσεως ἐν πρακτικαῖς, ὃ ἐστὶ πολιτειακαῖς ἐξετάσεσιν. Προβαίνων περαιτέρω, παρατηρῶ, ὅτι ἐν τοῖς ἐδαφίοις βʹ καὶ γʹ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου ἀναγράφεται, ὅτι διορίζεται καθηγητὴς δευτεροβάθμιος ἐν ἑλληνικῷ σχολείῳ ἢ τῶν θρησκευτικῶν μαθημάτων ὁ ἔχων δίπλωμα διδάκτορος τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς ἢ πτυχίον προλύτου τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου ἰσοτίμου Πανεπιστημίου. Καὶ περὶ μὲν τῶν διπλωμάτων, ἅτινα ἀπονέμει τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον, οὐδὲν ἔχω νὰ παρατηρήσω, θεωρῶν αὐτὰ ὡς ἔχοντα πλῆρες, πληρέστατον κῦρος, καὶ παρέχοντα πᾶσαν ἐγγύησιν καὶ ἀσφάλειαν εἰς τὴν Πολιτείαν, δυναμένην νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὰς γνώσεις τῶν ἀποκτησάντων τοιαῦτα διπλώματα τὴν μόρφωσιν τῆς Ἑλληνικῆς νεολαίας. Ἀλλὰ περὶ τῶν διπλωμάτων, ἅτινα εἰσκομίζονται εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐκ ξένων, «ἰσοτίμων», ὡς ἀναγράφονται, πρὸς τὸ ἡμέτερον, Πανεπιστημίων τῆς Γερμανίας, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ εἴπω, ὅτι ἔχω πολὺ ὀλίγην πεποίθησιν, ὅτι κατὰ τὰ 9/10 οὐδεμίαν ἔχω πεποίθησιν. Ἐννοητέον ὅμως καλῶς καὶ διακριτέον, ὅτι ἐνταῦθα βεβαίως δὲν πρόκειται περὶ τῆς ἀξίας τῶν Πανεπιστημίων ἐκείνων, ἀλλὰ περὶ τῶν πρὸς τοὺς ἀνατολίτας παρεχομένων διπλωμάτων· διότι γνωρίζομεν ὅλοι, πῶς ἀποκτῶνται τὰ διπλώματα ἐν τοῖς Πανεπιστημίοις ἐκείνοις. Καὶ ἐν πρώτοις ἔχετε ὕποπτον τὴν ἐπιζήτησιν ἐν ταῖς χώραις τῆς Βορείας, τῆς Μέσης, τῆς Ἑσπερίας Εὐρώπης φιλολογικοῦ διπλώματος καὶ τὴν ἀπόκτησιν αὐτοῦ ἐν ταῖς χώραις ἐκείναις ἀμέσως ἐκ τούτου, ὅτι Ἕλλην σπουδαστὴς τῶν ἑλληνικῶν γραμμάτων φεύγει ἐντεῦθεν, ὅπου τὸ ἡμέτερον Πανεπιστήμιον ἔχει πληρέστατα ἀναπεπταμένας τὰς πύλας του, ὅπου διδάσκουσιν — ἵνα εἴπω μόνον περὶ τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς — καθηγηταὶ ἑλληνισταὶ καὶ λατινισταὶ καὶ τῶν ἄλλων μαθημάτων, ἄριστα κατηρτισμένοι, διακεκριμένοι καὶ σοφοί, φεύγει, λέγω, ἐντεῦθεν, μετὰ μονοετῆ ἢ διετῆ ἢ καὶ μηδεμίαν φοίτησιν, καὶ πορεύεται εἰς τὴν Εὐρώπην, ἵνα ἀποκτήσῃ δίπλωμα, ἐπανέρχεται δ’ ἐνίοτε μετὰ δύο, συνήθως ὅμως καὶ κατ’ ἀνώτερον δὲ ὅρον, μετὰ τρία ἔτη, εἰσκομίζων δίπλωμα τῆς Φιλοσοφικῆς Σχολῆς Πανεπιστημίου τινός. Τὰ διπλώματα ταῦτα ἀπονέμονται εἴτε διὰ πλαστοπροσωπίας, — διέμεινα ἐπί τινα καιρὸν ἐν Γερμανίᾳ, ἐπεσκέφθην τὰς πλείστας τῶν εἴκοσι πανεπιστημιακῶν πόλεων αὐτῆς, ὄχι ὅμως πρὸς ἐπιζήτησιν διπλώματος, καὶ ἔμαθον πλεῖστα ὅσα, περὶ τῶν ὁποίων δὲν πρόκειται ἐνταῦθα νὰ ὁμιλήσω, — εἴτε κατ’ ἄλλον τρόπον, περὶ οὗ κατωτέρω. Ἐνταῦθα προτίθεμαι νὰ ἀναπτύξω, ὅτι τὰ διπλώματα, τὰ ἐκεῖθεν εἰσκομιζόμενα εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν ἀποτελοῦσιν ἐπαρκῆ ἐγγύησιν διὰ τὴν Πολιτείαν ἡμῶν. Πολλὰ διπλώματα λαμβάνονται, ὡς εἶπον, διὰ πλαστοπροσωπίας· παρουσιάζεται ὁ Α εἰς σχολήν τινα, δηλοῖ, ὅτι ὀνομάζεται Β, ἐξετάζεται, λαμβάνει δίπλωμα διδάκτορος ὑπὸ τὸ ὄνομα τοῦ Β, τὸ ὁποῖον μετά τινας στιγμὰς παραδίδει εἰς τὰς χεῖρας ἐκείνου, ὅστις σπεύδει δρομαίως εἰς τὴν Ἑλλάδα, ὅπου περιμένει αὐτὸν ἡ ἐκ τοῦ νόμου θέσις, διότι οὐδεμίαν ἡ Πολιτεία ζητεῖ νὰ λάβῃ ἐγγύησιν, βεβαίωσιν, διαπίστωσιν, ὅτι ὁ κάτοχος τοῦ διπλώματος εἶναι κάτοχος καὶ τῶν γνώσεων, τὰς ὁποίας ἀναγράφει τὸ δίπλωμα, ὅτι ἀπέκτησεν ἐκεῖ. Ἕτερος τρόπος κτήσεως διπλώματος ἐν Γερμανίᾳ παρὰ τῶν ξένων, οὐ μόνον τῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ πάντων τῶν καταγομένων ἐκ τῆς Ἀνατολῆς, οἷον τῶν Ῥωμούνων, τῶν Σέρβων, τῶν Βουλγάρων, ἐνίοτε δὲ καὶ ἐξ ἄλλων χωρῶν τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀμερικῆς, εἶναι ἥττονος σπουδαιότητος. Εἰς τοὺς ἐκ τῶν χωρῶν τούτων καταγομένους σπουδαστὰς, ἰδίως δὲ τοὺς Ἕλληνας, περὶ ὧν πρόκειται νῦν ἐνταῦθα, τὰ διπλώματα ἀπονέμονται μετὰ μεγάλης ἐπιεικείας παρὰ τῶν καθηγητῶν τινὲς μάλιστα τούτων, «Φιλέλληνες» αὐτοτιτλοφορούμενοι, νομίζουσιν ὑποχρέωσιν νὰ παράσχωσι διπλώματα εἰς Ἕλληνας, διότι νομίζουσιν, ὅτι αὐξάνουσι καὶ πληθύνουσι τὴν παιδείαν ἐν Ἑλλάδι, ἀποστέλλοντες αὐτῇ ὅτι πλείονας διπλωματούχους. Οἱ μὲν λοιπὸν ἐκ τοῦ λόγου τούτου, τοῦ φιλελληνισμοῦ, ἂν δύναταί τις νὰ ὀνομάσῃ τὸ τοιοῦτον φιλελληνισμόν, ἄλλοι δὲ ἐκ λόγων περιφρονήσεως πρὸς τοὺς λαοὺς τῆς Ἀνατολῆς, καὶ ἡμᾶς ἐννοεῖται σὺν αὐτοῖς, λόγων ἐξ ἐσφαλμένης ἐκτιμήσεως καὶ ἀγνωσίας τῶν καθ’ ἡμᾶς πηγαζόντων, ἀπονέμουσι διπλώματα, οἱονεὶ ἀκολουθοῦντες τὸ γνωστὸν ἐκεῖνο: «καλὸς διὰ τὴν Ἀνατολὴν» (bonnus per Levante), διότι νομίζουσιν, ὅτι τὴν Ἑλλάδα καὶ ἄλλας χώρας τῆς Ἀνατολῆς, κατοικοῦσι λαοὶ βάρβαροι, ἡμιάγριοι, ἢ ἀγράμματοι τοὐλάχιστον, καὶ ὅτι ἀπόκτημα θὰ ἦναι διὰ τὰς τοιαύτας χώρας καὶ ἀκατάρτιστος ἢ ἡμιμαθὴς διπλωματοῦχος, ὅστις ὁπωσδήποτε δύναται νὰ λέγῃ καὶ γράφῃ ὀλίγας λέξεις ἐν τῇ γλώσσῃ του καὶ δὴ καὶ ἐν ἑτέρᾳ τινὶ ξένῃ· εἶναι, λέγουσιν, ὁ τοιοῦτος bonnus per Levante. Ποίαν ἐγγύησιν ἀπαιτεῖ ἡ Πολιτεία, νῦν τοὐλάχιστον, ὅτε δίδεται ἡ περίστασις νὰ νομοθετήσωμεν, ὅτι οἱ τοιοῦτοι διπλωματοῦχοι ἔχουσι τὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἔχωσιν, ἵνα διδάξωσι τὴν Ἑλληνικὴν νεολαίαν; Ἀπαραιτήτως ἀναγκαῖον νομίζω λοιπὸν νὰ καθιερωθῇ ὁ θεσμὸς τῶν πρακτικῶν ἐξετάσεων διὰ τοὺς φιλολόγους τοὺς ἐρχομένους μετὰ διπλώματος οἱουδήποτε ξένου Πανεπιστημίου, ἰδίᾳ δὲ Γερμανικοῦ. Τοῦτ’ αὐτὸ δέον γενέσθαι καὶ διὰ τοὺς προοριζομένους διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου πρὸς διδασκαλίαν τῶν θρησκευτικῶν μαθημάτων. «Διορίζεται, λέγει τὸ ἐδάφιον γʹ τοῦ ἄρθρου 2, δευτεροβάθμιος καθηγητὴς τῶν θρησκευτικῶν μαθημάτων ὁ ἔχων πτυχίον προλύτου τῆς Θεολογικῆς Σχολῆς τοῦ Ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου ἰσοτίμου αὐτῷ Πανεπιστημίου». Ἐπιτραπήτω μοι νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐν τῇ συντάξει τοῦ ἄρθρου τούτου ἐπεκράτησε ὑπερτάτη ἀπρονοησία καὶ ἀπερισκεψία — δὲν θέλω νὰ εἴπω ἄγνοια. — Θὰ ἐξηγήσω δὲ διατί οὕτω δριμέως ἐξεφράσθην. Ποῖον Πανεπιστήμιον τῆς Εὐρώπης, ἐξ ἐκείνων, εἰς ἃ μεταβαίνουσιν οἱ ἡμέτεροι θεολόγοι πρὸς σπουδὴν, ἐκ τῶν χωρῶν, αἵτινές εἰσι καθολικοῦ ἢ διαμαρτυρομένου δόγματος, θὰ ἀπονείμῃ δίπλωμα εἰς ὀρθόδοξον τὸ θρήσκευμα σπουδαστήν; Ἀπονέμουσι διπλώματα εἰς καθολικοὺς σπουδαστὰς ἢ εἰς διαμαρτυρομένους, ἀλλὰ εἰς ὀρθοδόξους, ὧν δὲν ἀναγνωρίζουσιν οὔτε τὸ δόγμα, οὔτε τὴν ὕπαρξιν αὐτὴν, δὲν ἀπονέμεται δίπλωμα· ἐκτὸς ἐὰν ἐννοῶνται τὰ Ῥωσσικὰ ὁμόδοξα Πανεπιστήμια, οἷά εἰσι τὸ τῆς Πετρουπόλεως, τὸ τῆς Μόσχας, τὸ τοῦ Χαρκόβου, τὸ τοῦ Κιέβου, τὸ τῆς Ὀδησσοῦ κλπ. Ἀλλὰ τοῦτο ἔδει ῥητῶς νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ἔργον σπουδαῖον λοιπὸν θεωρῶ, καὶ ἂν δὲν πρόκηται νὰ ἐπενέγκητε εἰς τὸ νομοσχέδιον ἄλλην μεταβολὴν ῥιζικωτέραν, νὰ διορθώσητε κατὰ τοῦτο τὸ ἐδάφιον γʹ τοῦ ἄρθρου 2. Ἀλλ’ ἐξετάσωμεν καὶ οὐσιαστικῶς τὰς ἐν Εὐρώπῃ θεολογικὰς σπουδάς. Μεταβαίνουσιν ἐντεῦθέν τινες, θεωρηθέντες φοιτηταὶ τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου, ἢ καὶ μὴ θεωρηθέντες, ἀλλὰ φέροντες τὸ ἱερατικὸν ἔνδυμα, μεταβαίνουσιν εἰς Εὐρώπην, ἐγγράφονται εἰς φιλολογικήν τινα σχολήν, καὶ ἀποκτῶσι δίπλωμα φιλολογίας κατά τινα τῶν προμνημονευθέντων τρόπων, ἐπανέρχονται δὲ εἰς τὴν Ἑλλάδα, μόνον δεῖγμα τῶν θεολογικῶν των γνώσεων ἔχοντες τὴν ἀμφίεσιν, τὴν ἐξωτερικὴν μορφήν. Ἐὰν ἠξίου ὁ νόμος πρακτικὰς ἐξετάσεις, ταχέως θ’ ἀπεκαλύπτετο, ὅτι εἰσάγομεν εἰς τὰ ἡμέτερα σχολεῖα διὰ τὴν δικασκαλίαν τῶν θρησκευτικῶν μαθημάτων πρὸς τοὺς ἑλληνόπαιδας ἀνθρώπους ἥκιστα κατηρτισμένους πρὸς τοῦτο τὸ ὑψηλὸν ἔργον. Ἐγὼ ἐγνώρισα ἐν Γερμανίᾳ πλείστους, οἵτινες ἠκολούθησαν μόνον φιλολογικὰς παραδόσεις, καὶ οὐχὶ θεολογικάς, εἶδον δ’ αὐτοὺς μετ’ ἀπορίας μου κατόπιν ἐνταῦθα ὄντας καθηγητὰς ἱερῶν μαθημάτων, ἢ κατέχοντας θέσεις ἐπισκόπων, ἀρχιεπισκόπων καὶ Μητροπολιτῶν ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Αὐτοκρατορίᾳ, ἀλλ’ ἔμεινεν ἐν ἐμοὶ καὶ πάντοτε μένει ἀμφιβολία, ἂν αὐτοὶ ἀπεκόμισαν τὰς δεούσας θεολογικὰς γνώσεις. Καὶ κατὰ τοῦτο ἄρα τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἐλλιπές. Ἄλλην ἔλλειψιν εὑρίσκω ἐν αὐτῷ ταύτην: ὅτι δὲν ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς τῶν διδασκάλων ἑκάστου Γυμνασίου καὶ ἑλληνικοῦ σχολείου. Καὶ λέγει μὲν τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου: «Ἐν ἑκάστῳ Γυμνασίῳ ὑπάρχει ἀνάλογος πρὸς τὰς νενομισμένας διὰ τοῦ προγράμματος ὥρας ἀριθμὸς καθηγητῶν...», ἀλλ’ ὑπάρχουσι πολλαὶ περιστάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ τηρηθῇ ὁ νενομισμένος ἀριθμὸς, διότι δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ θεωρήσῃ, ὅτι εἶναι μάθημά τι ἀναγκαιότερον εἰς σχολεῖόν τι, π. χ. ἐμπορικὸν, εἴτε θεολογικὸν, καὶ νὰ διορίσῃ ἕνα ἢ πλείονας καθηγητὰς ἐπὶ πλέον. Ἐν τῷ αʹ ἐδαφίῳ τοῦ 1 ἄρθρου ποιοῦμαι καὶ ἄλλην παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ, ἂν οὐχὶ ἐκ τῶν κυριωδεστάτων, οὐχὶ ὅμως καὶ ἐπουσιώδη. Ἀναγράφεται ἐνταῦθα, ὅτι «ἕκαστος τῶν καθηγητῶν ὀφείλει νὰ διδάσκῃ τοὐλάχιστον εἴκοσιν ὥρας καθ’ ἑβδομάδα». Νομίζω, ὅτι 20 ὧραι εἶναι πολλαί. Ἐὰν θέλωμεν ποιότητα διδασκαλίας, οἵαν πάντες ἐπιθυμοῦμεν, οἵαν ἐπηγγέλθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτε ἐζήτησε τὴν ψήφισιν τοῦ περὶ ἐκπαιδευτικῶν τελῶν νόμου, πρέπει νὰ ὁρίσωμεν ὀλιγωτέρας ὥρας διδασκαλίας. Ὁ διδάσκαλος ἐν Γυμνασίῳ ἢ σχολείῳ, κατὰ γενικὸν κανόνα, ὀλίγας περιέχοντα ἐξαιρέσεις, θὰ ἐπιζητήσῃ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ἀνεπαρκοῦς μισθοῦ του δι’ ἰδιωτικῶν παραδόσεων, εἴτε κατ’ οἶκον εἴτε ἐν ἰδιωτικοῖς ἐκπαιδευτηρίοις, πρὸς ἀπόκτησιν ἀμοιβῆς τινος, ἵνα συμπληρώσῃ τὰ πρὸς ζωάρκειαν. Θὰ δαπανήσῃ λοιπὸν τὴν ἔντασιν τῶν διανοητικῶν αὑτοῦ δυνάμεων ἐκεῖ ἐπὶ ἀλλότρια, καὶ εἶτα θὰ δώσῃ μὲν εἰκοσάωρον ἐργασίαν καθ’ ἑβδομάδα εἰς τὸ Γυμνάσιον, ἀλλ’ ἡ ἐργασία αὕτη δὲν θὰ ἦναι τοιαύτη, ὁποίαν ἐπιθυμεῖ ἡ Πολιτεία πρὸς ἐπαρκῆ μόρφωσιν τῶν μελῶν αὐτῆς. Ποιοῦμαι περαιτέρω ἰδιαιτέρας τινὰς παρατηρήσεις κατ’ ἄρθρον, ἵνα μὴ ἐπανέλθω ἄλλοτε εἰς τὴν συζήτησιν τῶν καθ’ ἕκαστον. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἀρκεῖ νὰ εἰσέλθῃ τις ἅπαξ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ὡς καθηγητὴς δευτεροβάθμιος ἑλληνικοῦ σχολείου, νὰ ἀποδείξῃ ὑπομονήν τινα καὶ ἐπιμονὴν ἐν τῇ θέσει, εἶτα δὲ, ἐπιδιώκων καὶ αἰτῶν, θὰ φθάσῃ μέχρι τῆς θέσεως τοῦ γυμνασιάρχου. Πρέπον βεβαίως εἶναι, ἀγωνιζόμενος καὶ ἐργαζόμενος ἐπί τινα ἔτη, νὰ καταλάβῃ μεγαλειτέραν θέσιν. Ἀλλ’ ἐξ ἴσου εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ὑποβληθῇ ἐν τῷ μεταξὺ εἰς δοκιμασίαν τινὰ ἐκ μέρους τῆς Πολιτείας, ἵνα αὕτη πεισθῇ, ὅτι οὗτος, ἐξακολουθῶν τὸ ἔργον, ἐγένετο βελτίων ἢ οἷος ἦτο ὅτε εἰσῆλθεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ὅτι δικαιοῦται νὰ προαχθῇ, ἢ ἀφ’ ἑτέρου νὰ ἐξελεγχθῇ, ὅτι, περιπεσὼν εἰς ἀμέλειαν καὶ νωθρότητα, κατέστη χείρων ἑαυτοῦ. Καὶ περὶ τούτου σιωπᾷ τὸ νομοσχέδιον. Ἀλλὰ παρατηρῶ καὶ τοῦτο ἐν τῷ ἐδαφίῳ ζʹ. Δύναται κατὰ τὸ πρῶτον μέρος τοῦ ἐδαφίου τούτου καὶ πᾶς ἔχων πτυχίον προλύτου τῆς Θεολογίας μετὰ ὡρισμένον χρόνον νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν τοῦ γυμνασιάρχου. Ἀλλ’ οὗτος οὐδεμίαν παρέχει ἐγγύησιν, ὅτι εἶναι ἱκανὸς πρὸς γυμνασιαρχίαν· τοὐλάχιστον δύναται καὶ τοιαύτη ἔννοια ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὸ χωρίον. Δὲν γνωρίζω δὲ διατὶ ἐνταῦθα παρελείφθη τὸ «τοῦ ἐθνικοῦ ἢ ἄλλου ἰσοτίμου αὐτῷ Πανεπιστημίου». Εἶναι ἆρά γε ἔργον ἐκ προνοίας τοῦ συντάξαντος τὸ νομοσχέδιον; Ἐὰν ἐννοῇ ν’ ἀπαιτήσῃ δίπλωμα μόνον τοῦ ἡμετέρου Πανεπιστημίου, ὁμολογῶ, ὅτι πράγματι τοῦτο εἶναι ἐπαρκὴς ἐγγύησις· ἂν ὅμως ἐξέφυγεν ἡ προσθήκη αὕτη τὸν συντάκτην, θὰ γίνεται γυμνασιάρχης καὶ ὁ ἔχων δίπλωμα ξένου Πανεπιστημίου. Ἀνάγκη νὰ σαφηνισθῇ τὸ πρᾶγμα. Ἄλλην τινὰ παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ὡς πρὸς τοὺς καθηγητὰς τῆς Γαλλικῆς. Τὸ πρῶτον μέρος τοῦ δʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 2 καλῶς ἔχει· ἀλλὰ προστίθεται μετὰ ταῦτα «ὡσαύτως διορίζεται τοιοῦτος (καθηγητὴς τῆς Γαλλικῆς) ὁ μετὰ διετῆ φοίτησιν ἐν τῇ Φιλοσοφικῇ Σχολῇ εὐδοκιμήσας ἔν τε ταῖς ἐξετάσεσι τῶν γενικῶν αὐτῆς μαθημάτων καὶ ἐν δοκιμασίᾳ εἰς τὴν γαλλικὴν γλῶσσαν καὶ φιλολογίαν, διὰ Β. Διατάγματος κανονισθησομένη.» Ἐὰν τὴν δοκιμασίαν ταύτην ἀναθέσητε εἰς τὴν ἐνταῦθα Γαλλικὴν Σχολὴν, τὴν μόνην ἁρμοδίαν ἐν Ἑλλάδι ν’ ἀποφανθῇ καὶ ἀπονείμῃ δίπλωμα, θὰ ἔχητε ἐπαρκῆ ἐγγύησιν· ἐὰν ὅμως ἄλλως κανονίσητε τὰ τῆς δοκιμασίας τῶν δευτεροετῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, παρὰ τῶν ὁποίων ἀπορῶ, διατὶ ζητοῦνται καὶ ἐξετάσεις εἰς τὰ γενικὰ μαθήματα, νομίζω ὅτι ἐλαχίστην ἐγγύησιν θὰ ἔχητε περὶ τῆς ἱκανότητος αὐτῶν. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 3 παρατηρῶ κακὴν συναρμολόγησιν δύο διαφόρων ἐννοιῶν. Ἐνῷ ἀναγινώσκεται ἐν αὐτῷ, ὅτι: «οὐδεὶς διορίζεται γυμνασιάρχης, καθηγητής, σχολάρχης, ἢ διδάσκαλος, ἂν κατεδικάσθη ἢ διατελῇ δυνάμει ὁριστικοῦ βουλεύματος ὑπόδικος ἐπὶ κακουργήματι ἢ πλημμελήματι ἐκ τῶν ἐν τοῖς ἄρθροις 22, 249 ... καὶ 702 τοῦ ποινικοῦ νόμου, ἢ ἂν μὴ ἀπολαύῃ πάντα τὰ ἀστικὰ καὶ πολιτικὰ αὐτοῦ δικαιώματα», ἕπεται ἀμέσως ἐν συνεχείᾳ, ὡς ἂν πρόκηται περὶ κακίας τινὸς, ὅτι «καθηγηταὶ ὅμως τῆς Γαλλικῆς δύνανται νὰ διορισθῶσι κλπ.» Ἐννοῶ ὅτι προτίθεται νὰ διακρίνῃ τὸ περὶ διορισμοῦ ἀλλοδαποῦ, ἀλλ’ ἡ σύνθεσις τοῦ ἄρθρου εἶναι ἀνεπιτυχὴς καὶ πρέπει νὰ διορθωθῇ, τιθεμένων τῶν καθηγητῶν τῆς Γαλλικῆς ἐν ἰδίῳ ἄρθρῳ, ἢ κἂν ἐν χωριστῷ ἐδαφίῳ. Ἐν δὲ τῷ βʹ ἐδαφίῳ τοῦ ἄρθρου 4 παρατηρῶ τὰ ἑξῆς: «Οἱ διδάσκοντες ὀλιγώτερον τῶν νενομισμένων ὡρῶν καθ’ ἑβδομάδα δευτεροβάθμιοι καθηγηταὶ λαμβάνουσι μισθὸν τριτοβαθμίου διδασκάλου». Ταύτην τὴν καθιέρωσιν διαφορᾶς τῆς μισθοδοσίας, ἄνευ ἐκτιμήσεως τῆς ἱκανότητος τοῦ διδασκάλου ἢ καθηγητοῦ, ὁμολογῶ ὅτι δὲν ἐννοῶ. Ἂν οἱ διανέμοντες τὰ μαθήματα ἐν τῷ σχολείῳ ἤθελον νὰ ζημιώσωσί τινα,—εἰσὶ δὲ ἐνίοτε καὶ φθονερὰ ὄντα οἱ διδάσκαλοι· βλέπω δὲ τὸν συνάδελφον κ. Στάην κατανεύοντα, —θὰ ἀναθέσωσιν εἴς τινα τῶν συναδέλφων των ὀλιγωτέρας ὥρας· οὗτος δὲ θὰ λάβῃ τότε ὀλιγώτερον μισθὸν, ἐνῷ εἶναι πρόθυμος νὰ ἐργασθῇ πλειότερον, ἢ εἶναι ἴσως ἱκανώτερος ἄλλων. Τοῦτο ἔσται προσβλητικὸν ὡς πρὸς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον οὕτω καὶ ἀδικοῦσι καὶ χαρακτηρίζουσιν ὡς ἀνίκανον. Τὸ ἐδάφιον δέον ν’ ἀπαλειφθῇ, ἡ μισθοδοσία δέον νὰ ἦναι μία κατὰ βαθμόν. Ταῦτα εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἅτινα συγκεφαλαιῶν, λέγω ὅτι: πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν διδασκόντων εἰς ἕκαστον τῶν ἑλληνικῶν σχολείων καὶ Γυμνασίων, νὰ εἰσαχθῇ σωτήριος θεσμὸς τῶν πρακτικῶν ἐξετάσεων τῶν Staats-examen, νὰ διαγραφῇ τὸ περὶ διπλωμάτων τῶν θεολόγων, νὰ ἀποκλεισθῶσι τὰ ὑπόπτου κύρους διπλώματα τῶν ξένων Πανεπιστημίων, νὰ διορθωθῇ τὸ σχετικὸν ἄρθρον περὶ τῶν καθηγητῶν τῆς Γαλλικῆς, νὰ κανονισθῇ σαφῶς τὸ περὶ δοκιμασίας τῶν δευτεροετῶν φοιτητῶν διὰ τὴν θέσιν τοῦ καθηγητοῦ τῆς Γαλλικῆς, νὰ ἐλαττωθῶσιν αἱ 20 ὧραι ἐργασίας, καὶ νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ διαφορὰ τοῦ μισθοῦ μεταξὺ ὁμοιοβάθμων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως δικαστηρίου Κακουργιοδικῶν ἐν τῇ Ἡγεμονίᾳ τῆς Αἰγύπτου.

§110ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ γείνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ ἂς ἀναβληθῇ διὰ τὴν Παρασκευήν. Ἄλλως τε δὲν ὑπάρχει καὶ ἀπαρτία.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 9 μ. μ.