1892.12.12

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 18

τῆς 12 Δεκεμβρίου 1892.

(Σάββατον).

Ὥρα 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ προξενικῆς ὑπηρεσίας παρὰ τῇ ἐν Παρισίοις Βασιλικῇ Πρεσβείᾳ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 59). Ἀπεστάλη εἰς τὸ Προεδρεῖον ἀναφορὰ τῶν τυπογράφων καὶ βιβλιοπωλῶν Τριπόλεως, παρακαλούντων τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιψηφίσῃ τὸ ὑποβληθησόμενον νομοσχέδιον περὶ μονοπωλίου τῶν διδακτικῶν βιβλίων. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἔχει τις τὸν λόγον;

§2ΜΕΣΣΗΝΕΖΗΣ. Ἐφιστῶ καὶ πάλιν τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἡ Ἑταιρία διαχειρίζεται τὰ μονοπώλια, λαμβάνων εἰς τοῦτο ἀφορμὴν ἐκ τῆς δημοσιεύσεως εἰς τὸ χθεσινὸν φύλλον τῆς «Ἐφημερίδος»· φρονῶ δὲ, ὅτι, ἐὰν ἀληθεύῃ τὸ γεγονὸς, ὅτι αἱ μὲν ἀποθῆκαι τῆς Ἑταιρίας εἶναι κεναὶ ἐκ τῶν εἰδῶν τοῦ μονοπωλίου, ἰδιῶται δὲ ἔχουσιν ἄφθονα εἴδη τοῦ μονοπωλίου πρὸς πώλησιν, καὶ μεταπωλοῦσιν αὐτὰ εἰς ἀνωτέρας τιμὰς, τὸ γεγονὸς αὐτὸ φέρει χαρακτῆρα ἀξιοποίνου πράξεως· διότι οἱ ὑπάλληλοι τῶν μονοπωλίων ἐκπληροῦσι καθήκοντα, οὕτως εἰπεῖν, δημοσίων ὑπαλλήλων, καὶ ἡ πρᾶξις, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, φέρει χαρακτῆρα καταπιέσεως. Διὰ τοῦτο, ὅπως παύσῃ ἡ τοιαύτη κατάστασις, ὅπως μὴ καταπιέζηται καὶ ὅπως μὴ λῃστεύηται ὁ λαὸς εἰς ἀντικείμενα μάλιστα κοινῆς χρήσεως, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ διατάξῃ τὰς ἁρμοδίας δικαστικὰς ἀρχὰς νὰ προβῶσιν εἰς ἀνακρίσεις, καὶ ἂν ἀποδειχθῇ, ὅτι ὑπῆρξεν ἢ ὑπάρχει τοιαύτη συνεννόησις μεταξὺ τῶν ὑπαλλήλων καὶ τρίτων προσώπων, τότε νὰ προβῇ εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Μονοπωλίου, οἱ ὁποῖοι μετέρχονται τοιαύτην αἰσχρὰν κερδοσκοπίαν, ὅπως ὑποστῶσι τὴν νόμιμον τιμωρίαν.

§3Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπήντησα πρὸς τὸν ἔντιμον Βουλευτὴν ἐπὶ ὁμοίᾳ ἐπερωτήσει κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν, ὅτι ἐνεργοῦμεν διοικητικὰς ἀνακρίσεις, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα τῶν διοικητικῶν ἀνακρίσεων θὰ μᾶς ὁδηγήσῃ, ἂν πρέπῃ νὰ προκαλέσωμεν καὶ δικαστικάς.

§4ΟΡΙΓΩΝΗΣ. Πολλάκις παρεκαλέσαμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως φροντίσῃ νὰ διορισθῇ δημοδιδάσκαλος εἰς τὸ χωρίον Μαραθῶνος, διότι ἀπὸ τῆς 1 Σεπτεμβρίου ἀργεῖ τὸ σχολεῖον ἐκεῖνο. Τώρα εἶναι διωρισμένος πρὸ δύο μηνῶν ἐκεῖ ὡς διδάσκαλος, ἀλλ’ ἀκόμη δὲν μετέβη εἰς τὴν θέσιν του. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὸν διατάξῃ, ἵνα μεταβῇ ἀμέσως ἐκεῖ καὶ ἀναλάβῃ τὰ καθήκοντά του, διότι εἶναι ἄδικον νὰ ἀργῇ τὸ σχολεῖον ἐκεῖνο ἐπὶ τόσον καιρόν.

§5ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ὁ διορισθεὶς μετέβη προχθὲς εἰς τὴν θέσιν του· ἐβράδυνε δὲ μέχρι τοῦδε, διότι, ὅτε διωρίσθη εἰς Μαραθῶνα, εὑρίσκετο ἐν Νάξῳ, καὶ ἕνεκα τῆς κακοκαιρίας δὲν ἠδυνήθη νὰ μεταβῇ ἐγκαίρως. Τὸ ζήτημα τῶν δημοδιδασκάλων εἶναι λίαν δυσχερὲς ὡς πρὸς τὰς τοποθετήσεις, διότι δὲν στέργουσι πάντες νὰ τοποθετηθῶσιν ὅπου δήποτε, εἰς δὲ τὴν ὑπηρεσίαν δὲν εἶναι εὔκολον νὰ τοποθετήσῃ ὅλους αὐτοὺς τοὺς Κυρίους ὅπου αὐτοὶ θέλουν, καὶ νὰ τοὺς εὐχαριστήσῃ ὅλους.

§6ΡΙΚΑΚΗΣ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐξέθεσεν, εἶναι εἷς ἐκ τῶν λόγων τῆς ἀργίας πολλῶν σχολείων, ἀλλὰ κατ’ ἐμὴν γνώμην ἡ κυρία αἰτία εἶναι ἡ κακὴ συνήθεια, ἡ ὁποία ἐπεκράτησε κατ’ ἔτος, νὰ γίνεται γενικὴ ἀναστάτωσις τῶν δημοδιδασκάλων, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἐντελῶς ἀδικαιολόγητον, διότι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς εἷς δημοδιδάσκαλος, μένων εἰς ἕνα τόπον καὶ μὴ δοὺς ἀφορμὴν, ὥστε νὰ ἀποπεμφθῇ τῆς ὑπηρεσίας, ἀλλὰ θεωρούμενος κατάλληλος νὰ διατελῇ ἐν αὐτῇ, πῶς, λέγω, πρέπει αὐτὸς ὁ δημοδιδάσκαλος κατ’ ἀνάγκην, κατ’ ἀρχὴν, νὰ ἐκτοπισθῇ. Τὴν τύχην δὲ τῶν δημοδιδασκάλων τὴν ἀποφασίζομεν ἡμεῖς ἐν Ἀθήναις, καθὼς καὶ τὴν τοποθέτησιν αὐτῶν. Αὐτὸς εἶναι ὁ κύριος λόγος. Ἐνῷ εἰς τοὺς περισσοτέρους τόπους οἱ δημοδιδάσκαλοι εἶναι εὐχαριστημένοι, οἱ γονεῖς εἶναι ἐπίσης εὐχαριστημένοι ἀπὸ τοὺς διδασκάλους, ἡ ἐκπαίδευσις βαίνει πολὺ καλῶς, ἅμα ἔλθῃ ὁ Αὔγουστος, γενικὴ ἀναστάτωσις! εἰς τὸ τμῆμα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν συνάζονται ὅλοι μὲ διαφόρους σημειώσεις καὶ ἀπαιτήσεις, καὶ γίνεται ἀναστάτωσις τοῦ παντός! Πῶς θέλετε, αὐτοὶ οἱ ἄνθρωποι νὰ μὴ χάνουν τὸν νοῦν των; Διὰ ποῖον λόγον νὰ γίνεται ἡ ἀναστάτωσις αὕτη; μάλιστα δὲ διὰ τὰς διδασκαλίσσας, αἱ ὁποῖαι ὑποφέρουν τὰ πάνδεινα; Πρέπει νὰ ἦσθε ἐδῶ τὸν Σεπτέμβριον, διὰ νὰ ἴδητε, τί γίνεται ἔξωθεν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Δὲν εἶναι κατάστασις αὐτή! Φροντίσατε νὰ λάβητε ἓν μέτρον, νὰ θέσητε ἕνα κανόνα, νὰ ἐξασφαλίσητε αὐτοὺς τοὺς ἀνθρώπους, καὶ τοὺς γονεῖς διὰ τὴν ἐκπαίδευσιν τῶν τέκνων των, διὰ νὰ μὴ συμβαίνουν αὐτὰ τὰ ἄτοπα, ὥστε, ἐνῷ εἴμεθα εἰς τὸν μῆνα Δεκέμβριον, εἰσέτι πολλὰ Σχολεῖα δὲν δύνανται νὰ λειτουργήσωσι.

§7ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι αἱ διδασκάλισσαι τραβοῦν τὸν διάβολόν τους· ἀλλὰ δύναμαι νὰ τὸν βεβαιώσω, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τραβᾷ περισσότερον τὸν διάβολόν της ἀπὸ αὐτάς· διότι οὐδεμία ἐξ αὐτῶν θέλει νὰ τοποθετηθῇ ἐκεῖ, ὅπου ὑποδεικνύει ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας, ὅλαι ζητοῦσι νὰ τοποθετηθῶσιν εἰς τὰς Ἀθήνας, εἰς τὸν Πειραιᾶ καὶ εἰς τὰ μεγάλα κέντρα. Ἀλλὰ ποῦ νὰ εὕρῃ τὰς θέσεις αὐτὰς ἡ ὑπηρεσία, ἵνα τὰς τοποθετήσῃ; Τὰς καλεῖ καὶ τὰς παρακαλεῖ νὰ μεταβῶσιν εἰς κενὰ σχολεῖα· δέχονται, ἀλλὰ κατόπιν ἀρνοῦνται νὰ μεταβῶσι, καὶ τούτου ἕνεκα παύονται· ἀλλὰ πάλιν διορίζονται ἀλλαχοῦ, καὶ πάλιν διὰ τὸν αὐτὸν λόγον παύονται, καὶ αὐτὸ δυστυχῶς ἐξακολουθεῖ πάντοτε. Τί πταίει λοιπὸν ὡς πρὸς τοῦτο ἡ συνάθροισις ἐν τῷ Ὑπουργείῳ καὶ ἐν τῷ τμήματι τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου, οἱ ὁποῖοι ἔχουν ἀνάγκην νὰ ζητήσουν, διδασκάλους καὶ διδασκαλίσσας; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, εἶναι δυνατὸν, Κύριοι, 500 διδάσκαλοι νὰ μὴ μετατοπισθῶσι κατὰ τὸν χρόνον τὸν ἁρμόδιον; εἶναι δυνατὸν νὰ μείνωσιν ὅλοι ἐκεῖ, ὅπου ὑπηρέτησαν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος;

§8ΡΙΚΑΚΗΣ...

§9ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Οἱ ἐν Ἀθήναις ἐνεργοῦσι κατὰ παραγγελίαν τῶν ἐν τὰς ἐπαρχίας. Ὅταν λοιπὸν εἷς διδάσκαλος ἐκπληροῖ καλῶς τὸ καθῆκόν του, δὲν θὰ εὕρῃ ἐν Ἀθήναις τοὺς ἀντιπράττοντας· οἱ ἐν Ἀθήναις θὰ ὑποστηρίξωσι τὸν καλὸν αὐτὸν διδάσκαλον, καὶ θὰ τὸν ὑποστηρίξωσιν ἐπιμόνως· τοῦτο δὲ καὶ γίνεται. Ὅταν οἱ κάτοικοι ἑνὸς τόπου ἦναι εὐχαριστημένοι ἀπὸ τὸν διδάσκαλον, ἔρχονται ποτὲ νὰ σᾶς ἐνοχλήσουν, διὰ νὰ τὸν μεταθέσητε; Εἶναι μὲν δυσχέρειαι καὶ ἀνωμαλίαι, εἶναι πολλὰ σχολεῖα κενὰ, δὲν λειτουργοῦσιν ὅλα, ἀλλὰ τοῦτο προέρχεται ἐκ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἀνέπτυξα καὶ τοὺς ὁποίους δὲν δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος.

§10ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Οὔτε ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργὸς, οὔτε οἱ Βουλευταὶ πταίουσιν, ἐὰν τὰ τῆς δημοτικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως χωλαίνουσιν ἐπὶ τοσοῦτον. Ἡ αἰτία τοῦ κακοῦ εἶναι βαθυτέρα, καὶ ἔγκειται ἐν αὐτῷ τῷ συγκεντρωτικῷ συστήματι, ὅπερ κρατεῖ παρ’ ἡμῖν, ὡς ἐν παντὶ ἄλλῳ κλάδῳ τοῦ δημοσίου ἡμῶν βίου, καὶ ἐπὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐνόσῳ καὶ τὸν διορισμὸν καὶ τὴν παῦσιν καὶ τὴν μετάθεσιν τῶν δημοδιδασκάλων ἐξαρτῶμεν ἐκ τοῦ κέντρου, ἐνόσῳ τὸ κέντρον τοῦτο δὲν δύναται ἢ νὰ ὑφίσταται τὴν ἐπήρειαν τῆς ἑκάστοτε κρατούσης πολιτικῆς, φυσικὸν, φυσικώτατον ἐπακόλουθον εἶναι νὰ συμβαίνωσιν ἐκεῖνα, δι’ ἃ καὶ ἡ δημοτικὴ ἡμῶν ἐκπαίδευσις διατελεῖ ἐν τῇ σημερινῇ οἰκτρᾷ αὐτῆς καταστάσει, ἣν πάντες συναισθανόμεθα καὶ ὁμολογοῦμεν. Ἐγὼ, Κύριοι, ἓν μόνον μέσον θεραπείας διορῶ, καὶ τὸ μέσον τοῦτο εἶναι ἡ χειραφέτησις τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐκ τῆς νῦν συγκεντρώσεως. Δὲν πρέπει ν’ αὐταπατώμεθα, δὲν πρέπει νὰ κρυπτώμεθα ὄπισθεν τοῦ δακτύλου μας. Ἐνόσῳ ὁ διορισμὸς, ἡ παῦσις καὶ ἡ μετάθεσις τῶν δημοδιδασκάλων εἶναι ἀνατεθειμέναι εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ἐνόσῳ ὁ Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἄνευ τῶν Βουλευτῶν, οὐδ’ οἱ Βουλευταὶ ἄνευ τῶν προσωπικῶν συμπαθειῶν καὶ ἀντιπαθειῶν των, ὁ πειρασμὸς θὰ ὑπάρχῃ πάντοτε καὶ θὰ παρασύρῃ καὶ Ὑπουργὸν καὶ Βουλευτὰς εἰς τὰ ἄτοπα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἠκούσαμεν διεκτραγῳδούμενα. Διὰ τοῦτο ἀνάγκη πᾶσα νὰ ἀρθῇ ἐκ τοῦ μέσου ὁ πειρασμὸς διὰ τῆς χειραφετήσεως τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Ἐννοῶ κάλλιστα, Κύριοι, τὴν ἐποπτείαν καὶ τὸν ἔλεγχον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας ἐπὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐνασκούμενον κατ’ αὐτὴν τὴν μόρφωσιν τῶν δημοδιδασκάλων. Ἐννοῶ τὴν Πολιτείαν μεριμνῶσαν περὶ τῆς καταλλήλου μορφώσεως τούτων, καὶ λαμβάνουσαν ὅλα τὰ δυνατὰ μέτρα, τὰ ἐξασφαλίζοντα τὸν καταρτισμὸν δημοδιδασκάλων, ἀνταποκρινομένων πρὸς τὰς σημερινὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας· διὸ ἀπαραίτητον θεωρῶ καὶ τὰ διδασκαλεῖα νὰ ἐξαρτῶνται ἀμέσως ἐξ αὐτῆς, καὶ αἱ ἐξετάσεις καὶ ἡ βαθμολογία τῶν μελλόντων νὰ διαπαιδαγωγήσωσι τὴν ἐπερχομένην γενεὰν τῶν πολιτῶν νὰ ὑπάγωνται εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν δικαιοδοσίαν τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας. Ἐπίσης ἐννοῶ τὸ ἀναφαίρετον δικαίωμα τῆς Πολιτείας, ὅπως καθ’ ἑνιαῖον πρόγραμμα, ὑπ’ αὐτῆς καθοριζόμενον, γίνηται ἡ διδασκαλία καθ’ ἅπαντα τὰ δημοτικὰ σχολεῖα τῆς χώρας, καὶ ὅπως ἐπὶ τῆς διδασκαλίας ταύτης ἀσκῆται ὑπ’ αὐτῆς ἀνωτέρα ἐποπτεία καὶ ἔλεγχος δι’ ἐπιθεωρητῶν. Δὲν ἐννοῶ ὅμως, διατὶ πρέπει ν’ ἀποστερῶνται οἱ δῆμοι, οἱ φέροντες τὰ βάρη τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ διορίζωσι καὶ παύωσιν αὐτοὶ καὶ τοὺς διδασκάλους τῶν ὑπ’ αὐτῶν συντηρουμένων σχολείων. Ἀπόδοτε, Κύριοι, τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς δήμους, καὶ θὰ ἴδητε κατὰ πολὺ περιστελλομένας τὰς νῦν παρατηρουμένας ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει ἀσχημίας· διότι εἶναι δύσκολον τότε διδάσκαλοι, πιστῶς καὶ εὐόρκως ἐπιτελοῦντες τὸ καθῆκόν των, νὰ παύωνται ἄνευ λόγου, ὡς νῦν. Καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι σὺν τῇ μεταβολῇ τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν θὰ ἦναι καὶ οἱ διδάσκαλοι ἐκτεθειμένοι εἰς τὴν ἐπήρειαν τοῦ φατριασμοῦ, καὶ πάλιν τὸ κακὸν θὰ ἦναι μικρότερον. Ἐν πρώτοις οἱ διδάσκαλοι θὰ ἦναι τοὐλάχιστον ἐπὶ μίαν τετραετίαν, ἐφ’ ὅσον δηλαδὴ διαρκεῖ ἡ περίοδος τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, ἐξησφαλισμένοι ἐν τῇ θέσει αὐτῶν, ὅπερ σπανιώτατα συμβαίνει τὴν σήμερον. Εἶτα δὲ, καὶ ἐν περιπτώσει μεταλλαγῆς τῶν δημοτικῶν ἀρχῶν, οἱ εὐσυνειδήτως ἐκπληροῦντες τὸ καθῆκόν των διδάσκαλοι δὲν θὰ καθίστανται, ὡς νῦν, ἕρμαιον τοῦ φατριασμοῦ, διότι οἱ γονεῖς τῶν μαθητῶν πᾶσαν προσπάθειαν θὰ καταβάλλωσιν, ὅπως μὴ τὰ τέκνα των στερηθῶσιν ἄνευ λόγου τῶν καλῶν διδασκάλων. Ἐν τῇ γείτονι χώρᾳ, Κύριοι, αἱ ὁμογενεῖς κοινότητες, αἱ συντηροῦσαι τὰ ἴδια σχολεῖα, διορίζουσι καὶ παύουσι τοὺς διδασκάλους αὐτῶν, χωρὶς τὰ σχολεῖά των διὰ τοῦτο νὰ διατελῶσιν εἰς χείρονα θέσιν τῶν ἡμετέρων. Εἶναι δὲ πανθομολογούμενον τὴν σήμερον, ὅτι ἐν Θεσσαλίᾳ τὰ σχολεῖα ἦσαν εἰς πολὺ κρείττονα θέσιν, ὅτε ἐπὶ τουρκοκρατίας ἑκάστη ἐν αὐτῇ κοινότης διώριζε καὶ ἔπαυε τοὺς διδασκάλους της, ἢ μετὰ τὴν προσάρτησίν της εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀφότου ἤρξατο καὶ εἰς τὰ σχολεῖα αὐτῆς εἰσχωροῦσα ἡ φαγέδαινα τοῦ φατριασμοῦ, ἡ καταβιβρώσκουσα τὴν ἡμετέραν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν. Ἰδοὺ διατὶ ἡμεῖς εἴμεθα ὑπὲρ τῆς χειραφετήσεως τῆς ἐκπαιδεύσεως ταύτης, ὑπὲρ τῆς ἀποδόσεως εἰς τοὺς δήμους τοῦ δικαιώματος τοῦ νὰ διορίζωσι καὶ παύωσιν αὐτοὶ τοὺς διδασκάλους, οἱ φέροντες καὶ τὰ βάρη τῆς συντηρήσεως τῶν σχολείων. Εἶναι τοῦτο, Κύριοι, τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς τὴν ἀποκέντρωσιν, ἣν καὶ ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ὤν, εἶχε κηρύξει ὡς πανάκειαν τοῦ νῦν λυμαινομένου ἡμᾶς κακοῦ. Τὴν σημαίαν τῆς ἀποκεντρώσεως εἶχεν ἀναπετάσει τότε, καὶ ἐκάλει νὰ συνταχθῶσι περὶ αὐτὴν πάντες οἱ ἐπιθυμοῦντες τὴν βελτίωσιν τῶν κακῶς ἐχόντων παρ’ ἡμῖν. Ἀλλὰ μόλις ἐπανῆλθεν ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, καὶ ἐφρόντισε πάραυτα νὰ συμπτύξῃ ἐπιμελῶς τὴν σημαίαν ἐκείνην, καὶ νὰ θέσῃ αὐτὴν κατὰ μέρος, ὡς ἄχρηστον πλέον εἰς αὐτόν. Ἔκτοτε ἀπεδείχθη συγκεντρωτικώτερος παντὸς ἄλλου καὶ πᾶσαν προσπάθειαν κατέβαλεν, ὅπως ἐξαλείψῃ πᾶν ἴχνος ἀποκεντρώσεως ἐν ἡμῖν. Ὁ δῆμος εἶχεν ἀποβάλει πρὶν ὑπ’ αὐτὸν τὴν οἰκονομικὴν αὐτοτέλειαν διὰ τοῦ νόμου περὶ ὑποταμείων· νῦν δὲ, ὅτε ἐπανῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εὐαγγελιζόμενος τὴν ἀποκέντρωσιν, ἀπεστερήθη ὁ δῆμος καὶ τοῦ τελευταίου ἴχνους τῆς αὐτοτελείας αὐτοῦ διὰ τῆς καταργήσεως τῆς δημοτικῆς ἀστυνομίας καὶ τῆς ἀντικαταστάσεως αὐτῆς ὑπὸ τῆς στρατιωτικῆς ἀστυνομίας. Ἀπὸ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ λοιπὸν πᾶν ἄλλο ἔχομεν νὰ προσδοκῶμεν ἢ τὴν χειραφέτησιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐκ τῆς κεντρικῆς ἐξουσίας, ἥτις ὡς ἐφιάλτης βαρὺς ἐπικάθηται ἐπὶ τοῦ στήθους αὐτῆς, καὶ οὐδεμίαν ἀνάπτυξιν καὶ πρόοδον ἐπιτρέπει εἰς αὐτήν. Ἰδοὺ ποῦ ἔγκειται ἡ πρώτη καὶ κυρία πηγὴ τοῦ κακοῦ, ἰδοὺ τίς κυρίως πταίει διὰ τὴν νῦν θλιβερὰν ὁμολογουμένως κατάστασιν τῆς δημοτικῆς ἡμῶν ἐκπαιδεύσεως.

§11ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§12ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐν προηγουμένῃ τῆς Βουλῆς συνεδριάσει, κύριε Πρόεδρε, εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν διαφόρους πληροφορίας, ἀναγομένας κυρίως εἰς τὰ ἔσοδα τοῦ ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ διὰ τὸ ἔτος 1893. Νῦν θὰ παρεκάλουν αὐτὸν, ὅπως παράσχῃ ἡμῖν καὶ τὰς ἑξῆς πληροφορίας, τὰς ἀναφερομένας εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος προϋπολογισμοῦ· καὶ δή: 1) πίνακας τῶν εἰδικῶν λογιστηρίων τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, ἐμφαίνοντας ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ ὁμοῦ μετὰ τῶν ὀνομάτων τῶν δικαιούχων τὰς ἀνεγνωρισμένας ὀφειλὰς τοῦ Δημοσίου ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων καὶ τῆς τρεχούσης ἔτι, ὧν δὲν ἔχει γείνῃ ἡ πληρωμὴ μέχρι τοῦδε ἐλλείψει πιστώσεων· 2) πίνακα λεπτομερῆ τῶν ὑπολοίπων ἐκ τῶν εἰς τοὺς δήμους ἀποδοτέων ποσοστῶν τῶν παρὰ τοῦ Δημοσίου ἐνεργουμένων εἰσπράξεων δημοτικῶν ἐσόδων μετὰ τὸν συμψηφισμὸν τῶν εἰς λογαριασμὸν τῶν δήμων καταβαλλομένων· 3) πίνακα, ἐμφαίνοντα ἔνθεν μὲν τὰ μέχρι τοῦδε πληρωθέντα διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης ἐπὶ τῇ βάσει τῶν μηνιαίων καταστάσεων τῶν ἐκτελουμένων ἔργων, ἔνθεν δὲ τοὺς διαμέσους τόκους, τοὺς καταβληθέντας μέχρι τοῦδε διὰ τὸ ἤδη συνομολογηθὲν μέρος τοῦ δανείου τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος σιδηροδρόμου. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ θὰ παρεκάλουν τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως πληροφορήσῃ ἐν ταὐτῷ τὴν Βουλὴν καὶ περὶ τῶν μέσων, δι’ ὧν ἐλπίζει νὰ καλύψῃ τὰ ὑπόλοιπα ἔξοδα πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Καθ’ ὃν χρόνον, Κύριοι, τόσον ἀνησυχητικαὶ διαδόσεις περὶ τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως κυκλοφοροῦσι· καθ’ ὃν χρόνον οἱ τὴν δημοσίαν ἡμῶν πίστιν ὑπονομεύοντες φροντίζουσι νὰ παραστήσωσι τὴν Ἑλλάδα ὡς ἀνίκανον πλέον νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ἀναληφθείσας ὑπ’ αὐτῆς ὑποχρεώσεις ἀπέναντι τῶν καταβαλόντων εἰς αὐτὴν τὸ δάνειον τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος σιδηροδρόμου, διότι ἰσχυρίζονται, ὅτι δαπανήσασα αὐτὴ εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους τὰ χρήματα, ἅτινα ἐδανείσθη πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ὃν παρέσχεν ὑπέγγυον διὰ τὸ συνομολογηθὲν δάνειον, ἀδυνατεῖ πλέον, ἐν ἀπορίᾳ χρημάτων, νὰ συντελέσῃ τὸ ἔργον, ἐπιβάλλεται, νομίζω, εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ καθῆκον νὰ δηλώσῃ, ἐὰν ἔχῃ ἐξησφαλισμένα τὰ πρὸς τοῦτο ἀπαιτούμενα κεφάλαια, καὶ πῶς.

§13Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλω ὑποβάλει τὰς ζητηθείσας πληροφορίας.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γαλλίας ὑφισταμένης ἐμπορικῆς συμφωνίας τῆς 16)28 Ἰουλίου 1892.

§15ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Χθὲς ὁ ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμος συνάδελφος ἐπέμεινε νὰ εἴπω αὐτῷ, ἐὰν ἡ σύμβασις, ἡ μετὰ τῆς Γαλλίας συνομολογηθεῖσα, ἦναι ὑποβεβλημένη καὶ εἰς τὰς Γαλλικὰς Βουλὰς· ἀπήντησα εἰς αὐτὸν, ὅτι, καθ’ ὅσον ἐγίνωσκον, ὁ κείμενος ἐν Γαλλίᾳ νόμος ἀπαλλάσσει τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τῆς ἀνάγκης τοιαύτης ὑποβολῆς τῆς συμβάσεως εἰς τὰς Βουλὰς τὰς Γαλλικάς. Ἔχω ἐνταῦθα τὸ κείμενον τοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον κυροῖ τὴν ἀκρίβειαν τῆς ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν ἔδωκα χθές. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως πιστώσεων τῆς χρήσεως 1892, ἀναπληρωτικῶν μὲν ἐκ δραχμῶν 300,000, ἐκτάκτων δὲ ἐκ δρ. 200,000. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν ἤδη τὴν ἐπιψήφισιν εἰς τρίτην συζήτησιν τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ΑΨΠʹ περὶ οἰνοπνευματοποιείων αʹ καὶ βʹ κατηγορίας.

§18ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ σύνολον τοῦ εἰρημένου νομοσχεδίου, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὰς δύο τελευταίας συζητήσεις).

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ ταμείων. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τῆς τροποποιήσεως τοῦ νόμου περὶ ταμείων καὶ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν διανέμονται τὰ ποσοστὰ εἰς τοὺς ταμίας καὶ τοὺς λοιποὺς ὑπαλλήλους τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὸ σύστημα τὸ εἰσαγόμενον, ὑπὸ ἔποψιν οὐσιαστικὴν, εἶναι ἐλαττωματικὸν, ἐλαττωματικώτατον δὲ ὑπὸ ἔποψιν λογιστικήν. Ὑπὸ ἔποψιν οὐσιαστικὴν, νομίζω, ὅτι ἡ εἰς τόσας κατηγορίας διαίρεσις τῶν ἐσόδων θὰ ἔχῃ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον πολλάκις παρετηρήθη εἰς τὰς τοιαύτας διαιρέσεις, τὸ ὅτι οἱ ταμίαι θὰ διαιρῶσι τὰς τάξεις, ὅπως ἐλαττῶσιν αὐτὰς καὶ αὐξάνωσι τὸ ποσοστόν. Τοῦτο ἀναφέρω ὡς παράδειγμα. Ἡ μεγαλειτέρα ὅμως ἔλλειψις τοῦ συστήματος εἶναι ἡ λογιστική. Σήμερον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἡ ἐξέλεγξις καὶ ἡ κατανομὴ τῶν ποσοστῶν τῶν ταμιῶν καὶ τῶν ἄλλων εἰσπρακτόρων εἶναι ἐκ τῶν δυσκολωτέρων καὶ δυσχερεστέρων ἐργασιῶν· εἶναι ἐργασία, ἡ ὁποία ἐπὶ μῆνας μένει ἐκκρεμὴς, διότι, ὅπως κανονισθῇ, ἀπαιτεῖται νὰ καταταχθῶσι μία πρὸς μίαν αἱ εἰσπράξεις ἑκάστου ταμίου, ἵνα ὁρισθῇ τὸ ποσοστὸν, τὸ ὁποῖον ἀνήκει εἰς ἕκαστον. Σήμερον δὲ, ὅτε ἡ κατανομὴ γίνεται εἰς 40 καὶ πλέον κατηγορίας, διότι, ὡς βλέπετε, ἄρχεται ἀπὸ 10 δραχμῶν καὶ φθάνει εἰς 100,000, θὰ ἐπέλθῃ ἐργασία, ἡ ὁποία οὐδέποτε θὰ περαιῶται. Ἁπλῶς ἀναφέρω τοῦτο, οὐχὶ ὅπως φέρω τροποποίησίν τινα, ἀφοῦ ἀπεκτήσαμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι τοιαῦται προτάσεις δὲν γίνονται δεκταί, ἀλλ’ ὅπως ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐπὶ τῶν ἀνυπερβλήτων δυσκολιῶν, τὰς ὁποίας θέλει φέρῃ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου, καὶ τὰς ὁποίας θὰ γεννήσῃ ἐν τῇ ἐργασίᾳ τοῦ εἰδικοῦ τμήματος.

§22Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς φοβεῖται, ὅτι ἡ ὑπηρεσία θέλει ἐπιφορτισθῆ δι’ ἐργασίας δυσαναλόγου πρὸς τὰ μέσα αὐτῆς· ἀλλ’ αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία, ἣν συνεβουλεύθημεν, θεωρεῖ, ὅτι δύναται ἄριστα ν’ ἀναδεχθῇ τὸ ἔργον, τὸ ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, τούτου δὲ τὴν ἀνάγκην δεικνύει ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῆς ἀνωτάτης καὶ τῆς κατωτάτης βαθμίδος, διότι ἐν τῇ διαβαθμίσει ὁρίζονται εἰς 5% τὸ ἀνώτατον ποσοστὸν καὶ εἰς δύο ἑκατοστημόρια τὸ κατώτατον· ὅτι δὲ δίκαιον καὶ συντελεστικὸν τὸ μέτρον εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν ἐσόδων, περὶ τούτου οὐδεμία ἀμφιβολία. Ἀλλ’ ἐὰν συντελῇ εἰς τὴν ἀρτιωτέραν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων καὶ δικαία ᾖναι ἡ ἀμοιβὴ τοῦ εἰσπράττοντος ἐν ἄλλῃ μὲν κατηγορίᾳ ἐσόδων ἐπὶ ὅρῳ 5% καὶ ἐν ἄλλῃ ἐπὶ ὅρῳ 2 ἑκατοστῶν, μετὰ τῶν ἐνδιαμέσων διαβαθμίσεων, ὡς ἔχει ἐνταῦθα, ἡ ἀμοιβὴ ἐπὶ μέσῳ ὅρῳ μεταξὺ 5% καὶ 2 ἑκατοστῶν προδήλως θὰ ἦτο ἀλυσιτελὴς καὶ ἄδικος ὁτὲ μὲν πρὸς τὸ Δημόσιον, ὁτὲ δὲ πρὸς τὸν εἰσπράττοντα, μέσου ὅρου μὴ χωροῦντος ἐπὶ ἐκτιμήσεως οὕτως ἐν δικαίῳ διαβαθμιζομένης. Δὲν θεωρῶ δὲ, ὅτι ἐπιβαρύνεται ὑπερβαλλόντως ἡ ὑπηρεσία διὰ τῶν διαβαθμίσεων τούτων.

§23ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς εἰς τοῦτο θέλω νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἐννοῶ τὴν ἀπόλυτον ἰδέαν, ὅτι μεταξὺ 5% καὶ 1 ἑκατοστοῦ μέσος ὅρος χωρεῖ. Εἶναι τοσοῦτον ἀπόλυτος ἡ ἰδέα αὕτη, ὥστε οὐδεμιᾶς, κατ’ ἐμὲ, χρήζει ἀπαντήσεως. Ὁ μέσος ὅρος δύναται νὰ ὑπάρξῃ μεταξὺ 1% καὶ ἑνὸς ἑκατοστοῦ, ἀρκεῖ νὰ ὁρισθῶσιν αἱ βάσεις τοῦ μέσου τούτου ὅρου. Ἡ ἀμοιβὴ, ἡ διδομένη εἰς τοὺς εἰσπράκτορας, δὲν εἶναι μόνον ἀμοιβὴ ἁπλῆς ὑλικῆς ἐργασίας· διότι, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἀμοιβῆς ὑλικῆς ἐργασίας, τὰ ποσοστὰ θὰ ἦσαν ὅλως περιττά· θὰ ηὐξάνετο μόνον ἡ μισθοδοσία αὐτῶν, καὶ θὰ ἐδίδετο διὰ τὴν ὑλικὴν αὐτῶν ἐργασίαν κατάλληλος ἀμοιβή. Ἡ ἀμοιβή, ἥτις δίδεται εἰς τοὺς εἰσπράκτορας, εἶναι ἐλατήριον, ὅπως φιλοτιμήσῃ αὐτοὺς, ὅπως ὠθήσῃ αὐτοὺς, πρὸς τὸ συμφέρον των, νὰ ἐπιδιώξωσι τακτικώτερον καὶ τελειότερον τὴν εἴσπραξιν. Τὸ ἐλατήριον τοῦτο βεβαίως ἐπιτυγχάνεται διὰ τοῦ μέσου ὅρου. Ἐπιτυγχανομένου δὲ τοῦ ἐλατηρίου τούτου διὰ τοῦ μέσου ὅρου, ἀποφεύγομεν τὴν κολοσσιαίαν ταύτην ἐργασίαν, ἡ ὁποία, ὅσον καὶ ἂν βελτιωθῇ ἡ ὑπηρεσία, παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ πιστεύσῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διεξαχθῇ διὰ τῶν σημερινῶν δυνάμεων αὐτῆς. Ἡ κατάταξις κατὰ τὴν διαβάθμισιν, τὴν ὁποίαν περιέχει τὸ πρῶτον ἄρθρον, θὰ περιέχῃ τοσαύτας ἑκατοντάδας χιλιάδων ἐγγραφὰς, ὥστε τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ἐργάζεται σήμερον εἰς τὸ τμῆμα, δὲν θὰ ἀντέχῃ. Δὲν βλέπω δὲ μέτρον λαμβανόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἐπαρκέσῃ.

§24Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπέθεσεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ὑπάρχει δυσκολία πρὸς ἐξεύρεσιν τοῦ μέσου ὅρου, καὶ ὡμίλησε περὶ τῶν βάσεων, ἐφ’ ὧν δέον νὰ στηριχθῶμεν πρὸς κανονισμὸν τοῦ μέσου ὅρου. Ὁ μέσος ὅρος δὲν εἶναι ἑνιαῖος, οὐδὲ ἀπόλυτος, ἀλλὰ παραλλάσσει ἐν τῇ ἐφαρμογῇ κατὰ λόγον τῶν ἐπὶ ἑκάστῃ διαβαθμίσει εἰσπραττομένων, προσέτι δὲ καὶ ἐκ τῆς δυσχερείας περὶ τὴν εἴσπραξιν. Ἀλλ’ ἐξετάζοντες ἐπὶ τῷ ἁπλῷ λογιστικῷ μέσῳ ὅρῳ τὴν ἐν τῇ πρώτῃ κλίμακι διαφορὰν τῶν διαβαθμίσεων μεταξὺ τεσσάρων δραχμῶν καὶ ἑνὸς λεπτοῦ, ἔχομεν δύο δραχμῶν μέσον ὅρον λογιστικόν.

§25ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι. Ὅταν λάβητε τὰ ποσὰ τὰ εἰσπραττόμενα;

§26Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως ὁ μέσος ὅρος ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν κατὰ τόπους εἰσπραχθησομένων ἐπὶ ποσοστῷ 4 δραχμῶν καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν εἰσπραχθησομένων ἐπὶ ποσοστῷ ἑνὸς λεπτοῦ δὲν θὰ ἦναι δύο δραχμαὶ, ἀλλὰ θὰ παραλλάσσῃ ἀπὸ περιφερείας εἰς περιφέρειαν· ὁ ἀπόλυτος ὅμως μέσος ὅρος εἶναι δύο δραχμαὶ, καὶ ἂν ἐπὶ τούτῳ τῷ μέσῳ ὅρῳ ἐγίνετο ἡ ἀπόδοσις τοῦ ποσοστοῦ, ὁ κατὰ τὸ νομοσχέδιον λαμβάνων 10 δραχμὰς ἐκ φόρων διαβαθμιζομένων ἐπὶ ἑνὶ ἑκατοστῷ θὰ λαμβάνῃ δισχιλίας. Ταύτην τὴν ἐπὶ πλέον πληρωμὴν προτείνει ὁ κ. Βουλευτής. Λέγει: Ναί· ἂς μὴ λάβῃ 1 ἑκατοστὸν, ἀλλ’ ἂς λάβῃ δύο μονάδας, ἢ ἀντὶ νὰ λάβῃ 1 λεπτὸν, ἂς λάβῃ δύο δραχμὰς, ἵνα μὴ ἡ ὑπηρεσία ἐπιβαρυνθῇ διὰ κόπου, ὃν ὁ κ. Βουλευτὴς θεωρεῖ μέγαν, ἀλλ’ ὅστις εἶναι ἐλάχιστος, διότι τὰ ποσοστὰ ἀναγράφονται ἐπὶ τῶν ἀποδείξεων· πᾶσα ἀπόδειξις φέρει καὶ τὸ ἀναλογοῦν ποσοστὸν, καὶ ἐπιβαρύνεται ἡ ὑπηρεσία μόνον διὰ τοῦ ἐλέγχου ἐγγράφων, περιεχόντων μίαν στήλην ἐπὶ πλέον, ὅπερ θεωρεῖ αὕτη ἐπιβάρυνσιν ἐλαχίστην. Ἀλλὰ καὶ βαρυτάτη ἐὰν ἦτο, δὲν θὰ ἐδικαιολόγει πληρωμὴν ἀντὶ ἑνὸς λεπτοῦ δύο δραχμῶν.

§27ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τὸν τρόπον τοῦ καταλογισμοῦ καὶ ὑπολογισμοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀρέσκεται εἰς τοὺς χονδρικοὺς ὑπολογισμούς. Διαφωνοῦμεν ὡς πρὸς τοῦτο. Δὲν πρόκειται περὶ μέσου ὅρου μεταξὺ τοῦ κατωτάτου καὶ τοῦ ἀνωτάτου· πρόκειται περὶ μέσου ὅρου τοῦ ποσοῦ τῶν διαφόρων εἰσπράξεων καὶ τῆς ἀμοιβῆς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ δοθῇ ὡς ποσοστὸν εἰς τὸν ταμίαν. Ἐὰν τοιοῦτον μέσον ὅρον πρόκηται νὰ ἔχῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐγὼ θ’ ἀποσύρω μετὰ μεγάλης προθυμίας τὴν πρότασίν μου, φοβούμενος μήπως, ἀντὶ τοῦ ἑνὸς ἑκατοστοῦ, τὸ ὁποῖον σήμερον ἐδίδετο, ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παραδεχθῇ, ὅτι ἡ λογιστικὴ ἡμῶν ἀνάγκη ἐπιβάλλει τὴν ἁπλοποίησιν τῶν λογαριασμῶν, ἐὰν, λέγω, παραδεχθῇ τὴν ἀναντίῤῥητον ταύτην ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν ἡ κατάστασις τοῦ Λογιστηρίου μας ἐπιβάλλει, μήπως καταφύγῃ εἰς τοὺς χονδρικοὺς λογαριασμοὺς, νομίζων ὅτι μέσος ὅρος εἶναι ὁ μεταξὺ τῶν 400 λεπτῶν καὶ τοῦ ἑνὸς λεπτοῦ, καὶ ἀντὶ 1 ἑκατοστοῦ, τὸ ὁποῖον λαμβάνουσι σήμερον οἱ ταμίαι καὶ τὸ ὁποῖον καὶ ἐγὼ νομίζω ὑπερβολικὸν, ὅπως εἶπον ἀρχόμενος τῶν παρατηρήσεών μου, τοῖς δώσει 2%. Καὶ διὰ τοῦτο ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου, ἐκ τοῦ φόβου τούτου.

§28Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Χονδρικὸς λογαριασμὸς εἶναι ὁ κατὰ μέσον ὅρον λογαριασμός· ἄρα ὁ κ. Βουλευτὴς ἀσπάζεται τὰ χονδρικὰ (ἱλαρότης). Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι κατ’ αὐτὸν μέσος ὅρος δὲν ὑπολογίζεται εἷς, ἀλλ’ ὑπολογίζονται πολλοὶ, τουτέστιν ἐν τῇ κλίμακι ταύτῃ, ἥτις ἔχει 17 ὅρους, κατ’ αὐτὸν μέσοι ὅροι εἶναι 17. Μὴ ἀντικαθιστῶντες ὅμως τὴν κλίμακα τῶν 17 ὅρων δι’ ἑνὸς, ἀλλ’ ἀντικαθιστῶντες τοὺς 17 κυρίους ὅρους διὰ τῶν 17 ἐνδιαμέσων, ἐμμένομεν εἰς τὴν κλίμακα.

§29ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ποσότητος, π. χ. ἐπὶ 100,000 δραχμῶν δύναται νὰ γείνῃ πολλάκις ὁ ὑπολογισμὸς κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ νὰ ἀνευρεθῇ τὸ μέγιστον ποσὸν τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ λάβῃ ὁ ταμίας. Ἂν τὰ ἀποτελέσματα ἦναι διάφορα, δύναται νὰ ληφθῇ ὁ μέσος ὅρος τῶν διαφόρων τούτων ἀποτελεσμάτων. Οὕτω π. χ. εἰς τὴν μίαν περίστασιν τὸ ὅλον ποσὸν τῶν δικαιωμάτων ἀνέρχεται εἰς δύο ἑκατοστὰ, εἰς τὴν ἄλλην περίστασιν εἶναι δύο ἑκατοστὰ καὶ ἓν τέταρτον, καὶ εἰς τὴν ἄλλην περίστασιν εἶναι δύο καὶ ἥμισυ ἑκατοστά. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ τῶν διαφόρων αὐτῶν λογαριασμῶν δυνάμεθα νὰ ἐξαγάγωμεν ἕνα μέσον ὅρον, ὁ ὁποῖος κατὰ προσέγγισιν νὰ ἐφαρμόζηται εἰς πάντα λογαριασμόν. Τοιοῦτόν τινα τρόπον ὑπολογισμοῦ τῶν ποσοστῶν θὰ ἐθεώρουν ἁπλούστερον, πρὸς ἀποφυγὴν τῶν δυσκολιῶν, τὰς ὁποίας ὁ προσδιορισμὸς κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀπαιτεῖ.

§30Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπ’ ἐναντίας, τότε ἀπαιτεῖται διπλοῦς καὶ τριπλοῦς λογαριασμός· διότι πρέπει νὰ σχετισθῇ πρὸς τὸν λογαριασμὸν ἑκάστου εἰσπράκτορος τὸ σύνολον τῶν παρ’ αὐτοῦ εἰσπραχθέντων, καὶ ἐκ τοῦ συνόλου νὰ καθορισθῇ τὸ ὑπολογιστέον ἐπὶ τῶν καθέκαστα, ἐνῷ ἐνταῦθα ἐπὶ ἑκάστης πληρωμῆς ὑπάρχει καθωρισμένον τὸ ἀφαιρετέον ποσοστόν.

§31ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐνόησα, ὅτι εἰς πᾶσαν ποσότητα πρέπει νὰ προσδιορίζωμεν εἰς πόσα τοῖς ἑκατὸν ἀναλογεῖ ὁ φόρος· ἀλλ’ ἐὰν τὸν προσδιορίσωμεν δὶς ἢ τρὶς, δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν εἰς πᾶσαν περίστασιν, ὅτι τὸ 2% εἶναι ὁ μέσος ὅρος εἰσπράξεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2–7 ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 8 (ἀναγινώσκεται).

§33ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε. Τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι «ὀφείλει ὁ φορολογούμενος νὰ βεβαιώσῃ τὴν πληρωμὴν διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ἐπὶ τοῦ στελέχους τοῦ βιβλίου εἰσπράξεως». Ἐὰν αὐτὸς ἦναι ἀγράμματος, πῶς θὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ὑποχρέωσιν αὐτήν; Προσθέτει δὲ «ἢ τοῦ ἀντιπροσώπου του». Δὲν ἔχει οὐδὲ ἀντιπρόσωπον, ἢ ἐπὶ τέλους δὲν θέλει. Ἐπιβάλλομεν μίαν πρόσθετον ὑποχρέωσιν εἰς τὸν πολίτην, τὸν πληρόνοντα τοὺς φόρους. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 8, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκεται).

§35ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 9 ἐπιβάλλει εἰς τοὺς Δημάρχους ὑποχρεώσεις ὑπερβαινούσας τὰς δυνάμεις αὐτῶν. Γνωρίζομεν πάντες, ποία εἶναι ἡ λογιστικὴ ἱκανότης, ἂν ὄχι τοῦ ὅλου, τοῦ μεγίστου ὅμως μέρους τῶν Δημάρχων. Δυσκόλως οἱ Δήμαρχοι, πρὸ πάντων οἱ τῶν χωρικῶν δήμων, θὰ δυνηθῶσι νὰ ἐκτελῶσιν ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῖς ἐπιβάλλει, δηλ. νὰ θεωρῶσι τὰς ἀποδείξεις ἁπάσας τῶν εἰσπρακτόρων, νὰ ἐγγράφωσιν αὐτὰς ἐντὸς βιβλίου ἰδιαιτέρου καὶ νὰ μεταβιβάζωσι καταστάσεις τῶν γενομένων εἰσπράξεων παρ’ ἑκάστῳ εἰσπράκτορι τοῦ δήμου των εἰς τὸν ταμίαν, ὅπως οὗτος ποιῆται τὴν ἐξέλεγξιν μεταξὺ τοῦ στελέχους καὶ τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ Δήμαρχος θὰ τῷ ἀνακοινώσῃ. Ὑπάρχουσι μάλιστα καὶ προθεσμίαι πρὸς ἐκτέλεσιν τούτου, αἱ ὁποῖαι καθιστῶσιν ἔτι βαρύτερον τὸ ἔργον. Γνωρίζετε δὲ ποίαν ποινὴν ἐπιβάλλει κατὰ τοῦ Δημάρχου, ὅστις δὲν ἤθελεν ἐπιθεωρήσει τὰς ἀποδείξεις τοῦ εἰσπράκτορος, δὲν ἤθελε τὰς κατατάξει εἰς ἰδιαίτερον αὑτοῦ βιβλίον, καὶ δὲν ἤθελεν ἀποστείλει κατάστασιν ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας εἰς τὸν ταμίαν; Τῷ ἐπιβάλλει τὰς ποινὰς, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται εἰς τοὺς συνεργοὺς κολασίμου πράξεως. Δηλαδὴ, ἂν εἰσπράκτωρ τις διαπράξῃ κατάχρησιν, καὶ ἡ κατάχρησις αὕτη ἐγένετο καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ Δήμαρχος δὲν ἐξετέλεσε τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, ὁ Δήμαρχος θεωρεῖται συνεργός. Νομίζω ὅτι αἱ λογιστικαὶ, ἂν ὄχι καὶ αἱ ἄλλαι δυνάμεις τῶν Δημάρχων, δὲν εἶναι τόσον μεγάλαι, ὥστε νὰ ἐκτελῶσιν οὗτοι τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας· ὀλίγοι δὲ εἶναι οἱ Δήμαρχοι, οἵτινες ἔχουσι προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ἐκτελεῖ τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας. Μάλιστα μετὰ τὴν ἀφαίμαξιν τῶν δήμων διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν καὶ τὴν ἀστυνομίαν, τὰ μέσα τῶν δήμων ἠλαττώθησαν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ πλεῖστοι τῶν Δημάρχων νὰ μισθοδοτῶσι γραμματέα. Αἱ ὑποχρεώσεις αὗται, αἱ ὁποῖαι ἀποδεικνύουσι τὴν ἀνεπάρκειαν τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Δημοσίου, πρέπει νὰ γείνῃ φροντὶς νὰ διορθωθῶσιν, ἀλλ’ οὐχὶ ὑπὸ τῆς δημοτικῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν, ἀφοῦ ἀφῃρέσαμεν ἀπ’ αὐτῆς πᾶσαν σημασίαν καὶ πᾶν γόητρον, θέλομεν νὰ τὴν μεταβάλωμεν εἰς ἁπλοῦν γραφέα τοῦ Δημοσίου, διότι θὰ φθάσωμεν εἰς σημεῖον, καθ’ ὃ οὐδεὶς τίμιος καὶ ἱκανὸς ἄνθρωπος θὰ θέλῃ νὰ γείνῃ Δήμαρχος ἐν μικροῖς δήμοις.

§36Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ διάταξις λαμβάνεται ὑπὲρ τῶν φορολογουμένων· φυσικὸς δὲ προστάτης τοῦ φορολογουμένου εἶναι ὁ Δήμαρχος. Ἠθελήσαμεν διὰ τοῦ νόμου τούτου νὰ δώσωμεν εἰς τὸν φορολογούμενον προστασίαν διὰ τοῦ ὀργάνου, ἐν ᾧ ἔχει οὗτος ἐμπιστοσύνην. Γινώσκει ὁ κ. Βουλευτὴς ποσάκις φορολογούμενοι ἠναγκάσθησαν νὰ πληρώσωσιν ἐπανειλημμένως τὸ παρ’ αὐτῶν κατατεθὲν, διότι τὰ διπλότυπα δὲν ἀνταποκρίνονται πρὸς τὰ στελέχη. Διὰ τοῦ μέτρου τούτου ἔχει ὁ φορολογούμενος τὴν ἐγγύησιν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, ἥτις διὰ τῆς θεωρήσεως ἀποδεικνύει τὸ κανονικὸν τῆς ἐκδόσεως, καὶ δὲν ἐπιτρέπεται ἐκ νέου ἀπαίτησις τοῦ ἅπαξ καταβληθέντος.

§37ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν ἐγγύησιν τοῦ φορολογουμένου ὀφείλει τὸ Δημόσιον νὰ τὴν ἐπιδιώξῃ, ἀλλὰ διὰ τῆς διοικητικῆς ὁδοῦ. Ὀφείλει τὸ Δημόσιον νὰ φροντίσῃ, ὅπως μὴ διορίζῃ εἰσπράκτορας τοιούτους, ὁποῖοι συνήθως διορίζονται· ἀλλὰ νὰ ἔλθῃ νὰ καταστήσῃ τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν ἐλεγκτὴν τῶν πράξεων τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων, τῶν εἰσπρακτόρων, καὶ νὰ ἐπιβάλῃ εἰς αὐτὴν ὑποχρεώσεις καὶ εὐθύνας ἀνωτέρας τῶν δυνάμεών της, τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθόν.

§38ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅπως εἶναι συντεταγμένον τὸ ἄρθρον, ὄχι μόνον δὲν χρησιμεύει πρὸς προστασίαν τῶν φορολογουμένων, ἀλλὰ θ’ ἀποβῇ πρόξενον βλάβης εἰς αὐτούς. Ὁ φορολογούμενος πληρόνων λαμβάνει εἰς χεῖράς του τὸ διπλότυπον τῆς πληρωμῆς· τὸ ἔγγραφον αὐτὸ μέχρι τοῦδε θεωρεῖται ἰσχυρὸν, ἵνα ἀποδείξῃ τὴν πληρωμὴν, κατὰ τὸ προκείμενον ὅμως ἄρθρον ἀκυροῦται τὸ ἔγγραφον τοῦτο, ἂν ἐντὸς 10 ἡμερῶν δὲν ἐπικυρωθῇ ἀπὸ τὸν Δήμαρχον, κατὰ τὸ τελευταῖον ἐδάφιον. Ἂν λοιπὸν ὁ Δήμαρχος δὲν διάκηται εὐμενῶς πρὸς τὸν φορολογούμενον, καὶ ἀρνηθῇ ὑπὸ διαφόρους προφάσεις νὰ ἐπικυρώσῃ ἐντὸς 10 ἡμερῶν τὸ διπλότυπον, ὁ φορολογούμενος θὰ χάσῃ τὴν ἀπόδειξιν, τὴν ὁποίαν ἔχει, τῆς πληρωμῆς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι λαμβάνεται πρόνοιά τις, ἀπαγγελλομένης ποινῆς κατὰ τοῦ Δημάρχου, ἀλλ’ ἡ πρόνοια εἶναι τόσον ἀτελὴς, ὥστε ὁ Δήμαρχος εἰς οὐδεμίαν θὰ ὑποβάλληται ποινικὴν καταδίωξιν. Τιμωρεῖται, λέγει, ὡς συνεργὸς τῆς κολασίμου πράξεως. Ἀλλ’ ἠμπορεῖ νὰ μὴ ὑπάρχῃ κολάσιμος πρᾶξις· ὁ εἰσπράκτωρ λόγου χάριν, ἐξέδωκε διπλότυπον πληρωμῆς· πρᾶξις οὐδεμία κολάσιμος ὑπάρχει· δὲν ὑπάρχει κατηγορούμενος, πῶς θὰ ὑπάρξῃ συνεργός; Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ τροποποιηθῇ ἀκριβῶς πρὸς προστασίαν τοῦ φορολογουμένου καὶ οὐχὶ πρὸς βλάβην αὐτοῦ.

§39ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ ἄρθρον 9 πρόθεσιν ἔχει τὴν προστασίαν τοῦ φορολογουμένου, διότι ὁμολογουμένως οἱ εἰσπράκτορες εἰς τοὺς δήμους τοὺς ἀγροτικοὺς παρεκτρέπονται· ἐκδίδουσι διπλότυπα οὐχὶ ἀκριβῆ· τὸ διδόμενον εἰς τὸν ἀγρότην φορολογούμενον διπλότυπον δὲν περιέχει τὸ ποσὸν τὸ νόμιμον, ἀλλὰ περιπλέον, τὸ περιπλέον δὲ τὸ κρατεῖ ὁ εἰσπράκτωρ. Ἐπίσης πολλαὶ πιέσεις γίνονται. Ἐὰν ταῦτα τροποποιῶνται, βεβαίως θὰ ἦναι εὐεργετικὸν ὑπὲρ τῶν φορολογουμένων καὶ τοῦ Δημοσίου. Νομίζω, ὅτι οἱ εἰσπράκτορες πρέπει νὰ ὑποβάλλωσιν εἰς τὸν Δήμαρχον ἕτερον ἀντίτυπον, οὐχὶ τὰ διπλότυπα, δηλαδὴ νὰ ἐκδίδωνται τριπλότυπα μὲ κατάστασιν, τὴν ὁποίαν νὰ θεωρῇ ὁ Δήμαρχος, διότι δὲν δύναται βεβαίως ὁ Δήμαρχος νὰ συνάξῃ ὅλα τὰ ἐκδιδόμενα διπλότυπα, νὰ τὰ θεωρῇ καὶ ἂν ταῦτα δὲν παρουσιασθῶσι, νὰ ἦναι ἄκυρα μετὰ 10 ἡμέρας. Ὡς ἔχει ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου, νομίζω, ὅτι εἶναι ἄδικος· πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια ὑπὲρ τῶν φορολογουμένων, καὶ νὰ διορθωθῇ ἡ διάταξις καλλίτερον, ὥστε νὰ ἦναι πραγματικῶς εὐεργετική, καὶ ὄχι καταστρεπτικὴ διὰ τοὺς πολλοὺς φορολογουμένους.

§40Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῇ δευτέρᾳ ἀναγνώσει θέλομεν ἐξετάσει τὰς παρατηρήσεις ταύτας.

§41ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς, καθ’ ἣν πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια ὑπὲρ τῶν φορολογουμένων, καὶ ἀκριβῶς τοῦτο, νομίζω, ἐσκόπει ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον. Εἶμαι ὅμως σύμφωνος μετὰ τοῦ Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης ὡς πρὸς τὰ νέα καθήκοντα, τὰ ὁποῖα θέλει νὰ ἐπιβάλῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τοὺς Δημάρχους. Ἐγὼ εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι προτιμότερον θὰ ἦτο νὰ ἀνατεθῇ ἡ ἐργασία εἰς τοὺς κατὰ τόπους εἰρηνοδίκας. Ὁπωσδήποτε ὅμως θεωρῶ βαρείας τὰς συνεπείας τῆς παραλείψεως τῆς ἐργασίας ταύτης τοῦ Δημάρχου. Τὸ πολὺ–πολὺ πρέπει νὰ τῷ ἐπιβληθῇ μόνον πειθαρχικὴ τιμωρία, ἂν ἐπιμένῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μείνῃ καθόλου ἡ διάταξις.

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει πλάνη ἐν τῇ ἰδέᾳ, ὅτι πρόκειται περὶ τῆς προστασίας τῶν συμφερόντων τῶν φορολογουμένων. Ἡ προστασία, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ ἰδέα, ἡ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ περιλαμβανομένη, συνίσταται εἰς μόνον τὸν φόβον, τὸν ὁποῖον οἱ εἰσπράκτορες θὰ ἔχωσι περὶ τῆς ἐξελέγξεως αὐτῶν. Μόνη αὐτὴ εἶναι ἡ προστασία, ἡ ὁποία παρέχεται διὰ τοῦ πνεύματος τοῦ νομοσχεδίου, διότι διὰ τοῦ γράμματος τοιαύτη δὲν γίνεται ἐξέλεγξις τῶν εἰσπράξεων τῶν εἰσπρακτόρων, καὶ ὁ εἰσπράκτωρ μόνον τοιαύτην θὰ φοβῆται. Ἀλλ’ ὡς ἀντίκρυσμα τῆς προστασίας ταύτης, ἥτις παρέχεται εἰς τοὺς φορολογουμένους, γεννᾶται συνάμα εἰς αὐτοὺς ὁ μέγιστος κίνδυνος, ὅτι θὰ ἴδωσι συνεχῶς τὰς ἀποδείξεις, τὰς ὁποίας τοῖς χορηγεῖ ὁ ταμίας διὰ τὴν εἴσπραξιν, οὐδεμίαν ἐχούσας ἰσχὺν πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι ἐπληρώθη ὁ φόρος· θὰ ὑποπέσωσιν εἰς τοῦτο καὶ ἕνεκα τῆς ἰδίας αὐτῶν ἀμελείας, ἡ ὁποία εἶναι συνηθεστάτη εἰς τὸν χωρικὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἀκόμη ἕνεκα τῆς κακῆς θελήσεως τοῦ Δημάρχου. Τὸν κίνδυνον τοῦτον τὸν γεννᾷ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 9· ὁ κίνδυνος δὲ οὗτος εἶναι ἀσυγκρίτως μεγαλείτερος τοῦ εὐεργετήματος, τὸ ὁποῖον παρέχεται εἰς τοὺς φορολογουμένους. Ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ μελετήσῃ τὸ ζήτημα τοῦ ἐλέγχου ὑπὸ ἔποψιν διοικητικήν, καὶ διοικητικῶς νὰ τὸ ἐφαρμόσῃ, χωρὶς νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς Δημάρχους καθήκοντα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἐκπληρώσωσι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 9, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προξενικῆς ὑπηρεσίας παρὰ τῇ ἐν Παρισίοις Πρεσβείᾳ.

§44ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀνεγράφη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πρὶν ἢ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀνεγράφη, διότι οὕτως ἀπεφασίσθη προχθές. Πρὸ ὀλίγου δὲ, ὡς ἠκούσατε, ὑπεβλήθη καὶ ἡ ἐπ’ αὐτοῦ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς.

§46Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐπιτροπὴ ὑπέβαλεν ἔκθεσιν, ἐνῷ δὲν εἶχε παραπεμφθῇ εἰς αὐτὴν τὸ νομοσχέδιον’ ἀπόφασις περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, ὅπως παραπεμφθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς τὴν ἐπιτροπήν’ ἀφοῦ δὲ ἡ ἐπιτροπὴ ὁπωσδήποτε ἐπελήφθη αὐτοῦ, ἂς μὴ προβῇ ἡ Βουλή, πρὶν ἢ λάβῃ γνῶσιν τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἀναβάλλεται διὰ τὴν ἑπομένην συνεδρίασιν, ὅτι θὰ ἦναι τυπωμένη καὶ διανεμημένη ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας.

§48ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ὑπέβαλεν ἐπ’ αὐτοῦ ἔκθεσιν.

§49ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἰσήχθησαν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ κατὰ τὰς πρώτας ἡμέρας τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, καὶ παρὰ τοῦ ἰδίου κ. Ὑπουργοῦ ἐζητήθη νὰ παραπεμφθῶσιν εἰς τὴν ἐπιτροπήν· παρεπέμφθησαν, ἀλλ’ ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ὑπέβαλεν ἔκθεσιν εἰσέτι.

§50ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ὑπέβαλεν ἔκθεσιν, ἐπειδὴ εἰσέτι δὲν ἐπελήφθη τῆς μελέτης αὐτῶν, καθόσον ἐν ἀρχῇ ἠσχολεῖτο περὶ τῶν ἄλλων, κατὰ δὲ τὰς τελευταίας ἡμέρας δὲν κατωρθώθη ἀπαρτία αὐτῆς· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ δύο ταῦτα νομοσχέδια συνδέονται στενῶς μετὰ τοῦ ψηφισθέντος νόμου περὶ χαρτοσήμου, παρεκάλεσα χθὲς τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ, ὅπως ἀναγραφῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§51ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἔχω καθῆκον νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην εἰργάσθη μετὰ πολλοῦ ζήλου καὶ πολλῆς ἐπιμελείας· τοῦτο δὲ τὸ γνωρίζει ἡ Βουλή, τὸ γνωρίζει καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Καίτοι δὲ ἡ ἐπιτροπὴ εἰργάσθη ἀόκνως καὶ μετὰ πολλοῦ ζήλου, οὐχ ἧττον βεβαιῶ ὅτι μέχρι σήμερον οὐδόλως ἐπελάβετο τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, τὰ ὁποῖα βλέπω ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, δὲν ἐπελάβετο δὲ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, καίπερ ἀόκνως καὶ δραστηρίως ἐργαζομένη, διότι ἐν τῇ σειρᾷ τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, μετὰ τὴν προεξέλεγξιν τῶν νομοσχεδίων, περὶ ὧν ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν χθὲς ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας ἀπεδέχθη ἡ Βουλή, ἀποδεξαμένου πρότερον αὐτὰς καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἡ ἐπιτροπὴ ἀπὸ ἡμερῶν 10 ἢ 11 ἀσχολεῖται εἰς τὴν μελέτην ἢ μᾶλλον εἰς νέαν διασκευὴν τοῦ νομοθετήματος περὶ βιβλίου μεταγραφῆς τῶν ἀγωγῶν, τῶν ἀφορωσῶν εἰς μεταβολὴν τῆς καταστάσεως τῆς ἀκινήτου κτήσεως, ὅπερ νομοσχέδιον ἀποτελεῖ θεσμὸν ἄγνωστον ἐν τῇ νομοθεσίᾳ, πρώτην φορὰν εἰσαγόμενον, ἀλλὰ καὶ οὐδαμοῦ ἀλλαχοῦ λειτουργοῦντα. Εἶπον, ὅτι δέκα, ἴσως καὶ πλέον, συνεδριάσεις ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κατηνάλωσεν, ἀκαμάτως ἐργαζομένη εἰς νέαν διασκευὴν αὐτοῦ τοῦ πρωτοτύπου νομοθετήματος, τοῦ ὁποίου τὴν χρησιμότητα ἀπεδέχθη κατ’ ἀρχήν, καὶ διὰ τοῦτο ἐπιμένει μελετῶσα αὐτό. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης εἶπε, καὶ τοῦτο ἐθεώρησα ἐνδεικνύον παράπονον κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι δὲν κατωρθώθη ἡ ἐπιτροπὴ νὰ συνεδριάσῃ. Ἐξήγησα εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπιμελῶς εἰργάσθη. Χθὲς δὲν ἐγένετο συνεδρίασις τῆς ἐπιτροπῆς, διότι δὲν εἶχεν εἰσέτι συμπληρωθῆ ἡ μελέτη πρὸς λύσιν τῶν ἀποριῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν μετὰ τριπλῆν διασκευὴν καὶ μελέτην τοῦ πέμπτου ἄρθρου. Εἴχομεν ἀποφασίσει νὰ συνέλθωμεν σήμερον περὶ τὴν τρίτην ὥραν μετὰ μεσημβρίαν, ἵνα ἔχωμεν τὸν καιρὸν μέχρι τῆς ἐνάρξεως τῆς συνεδριάσεως νὰ ἐργασθῶμεν. Ἐγὼ καὶ ὁ κ. Στεφάνου ἤλθομεν ἀπὸ τῆς τρίτης ὥρας· δὲν κατωρθώθη ὅμως σήμερον ἕνεκα τῆς ἑορτῆς, ἡ συγκρότησις τῆς ἐπιτροπῆς· οὐδ’ ἐπιτρέπεται εἴς τινα νὰ παραπονεθῇ διὰ τοῦτο. Ἐλπίζω, ὅτι μετὰ μίαν ἢ τὸ πολὺ δύο συνεδριάσεις ἡ ἐπιτροπὴ θὰ ἔχῃ περατώσει τὰς ἐργασίας αὐτῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Εἰς ἀπόδειξιν δὲ τῆς ἐπὶ τούτου ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς, βεβαιῶ, ὅτι, ὅταν ἔφθασεν αὕτη μέχρις ἑνὸς σημείου, καὶ εἶχε διατυπώσει πολλὰς μεταῤῥυθμίσεις, ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς κ. Τριανταφυλλᾶκος μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἐζήτησε νὰ σταλῇ εἰς αὐτὸ τὸ σχέδιον τῶν γενομένων παρ’ αὐτῆς μεταβολῶν εἰς τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον σχέδιον δοθὲν ἐπεστράφη τῷ κ. Τριανταφυλλάκῳ μετὰ δύο ἡμέρας μετὰ σημειώσεων ἐκ μελέτης γενομένης ὑπὸ νέας ἐπιτροπῆς, ἐργασθείσης ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Οὕτως ἐργαζομένης τῆς ἐπιτροπῆς, βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι οὔτε μετὰ τρεῖς, οὔτε μετὰ πέντε, οὔτε καὶ μετὰ ὀκτὼ ἡμέρας θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ φέρῃ ἔκθεσιν καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ἀνεγράφησαν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι καὶ εἰς μεταβολὴν οὐσιωδεστάτων διατάξεων νόμων. Ἡ ἐπιτροπὴ αἰσθάνεται τὸ δύσκολον τοῦ ἔργου καὶ τὴν ἀνάγκην ἐμβριθοῦς μελέτης τῶν ὑποβαλλομένων αὐτῇ δικαστικῶν νομοσχεδίων, περὶ τὰ ὁποῖα ἐξαιρετικῶς δὲν ἐπιτρέπεται νὰ σπεύδωμεν πολὺ, ὅπως κακῶς πράττομεν ἐπὶ νομοσχεδίων ἀφορώντων εἰς ἄλλους κλάδους. Δύναμαι δὲ νὰ προσθέσω, ὅτι, ἂν ἀντελήφθην καλῶς, ἐκ τῶν ἀνταλλαχθεισῶν μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς σκέψεων ἐπὶ τῶν ἤδη ἀναγραφέντων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει νομοθετημάτων, ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξαρτήσῃ τὴν συζήτησιν αὐτῶν ἐκ τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς, ἴσως πρέπει νὰ ἀναμείνῃ ἐπὶ μίαν καὶ δύο ἑβδομάδας τὴν περὶ αὐτῶν ἔκθεσίν της.

§52ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ἐγὼ δὲν παρεπονέθην κατὰ τῆς ἐπιτροπῆς. Τοὐναντίον, ἂν συνέβαινε νὰ ἦσθε παρὼν κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, καθ’ ἣν παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ ἀναγράψῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἠθέλετε ἀκούσει, ὅτι ἀνωμολόγησα, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης εἰργάσθη μετὰ πολλοῦ ζήλου καὶ πολλῆς περισκέψεως, ἀλλὰ δὲν κατώρθωσε νὰ μελετήσῃ καὶ αὐτά. Δὲν ἐζήτησα ν’ ἀναγραφῇ καὶ τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, διότι γνωρίζω, ὅτι ἐπὶ ἐκείνου ἡ ἐπιτροπὴ εἰργάσθη καὶ ἐργάζεται ἀξιεπαίνως.

§53ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παραπονούμεθα, ὅτι αἱ ἐπιτροπαὶ δὲν ἐργάζονται, καὶ ὅτι δὲν μελετῶνται τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἑκάστοτε ὑποβάλλουσιν αἱ Κυβερνήσεις εἰς τὴν Βουλήν. Εὑρέθη ἐπιτροπὴ, ἐννοοῦσα μετὰ ζήλου νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν της,—καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι αἱ ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας ἐπὶ τῶν διαφόρων νομοθετημάτων ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν,—καὶ ἀντὶ τὸ καλὸν τοῦτο παράδειγμα μετὰ πάσης δυνάμεως νὰ τὸ ὑποστηρίξωμεν, νὰ τὸ ἐνθαῤῥύνωμεν, σκεπτόμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ψήφισιν νομοσχεδίων, ὑποβληθέντων ὑπὸ τὴν μελέτην αὐτῆς, ἄνευ τῶν περὶ αὐτῶν ἐκθέσεων. Ὁ λόγος, ὅτι τὰ νομοσχέδια ταῦτα συνδέονται μετὰ τοῦ ψηφισθέντος νομοσχεδίου περὶ χαρτοσήμου, ὄχι μόνον δὲν εἶναι λόγος, ὅπως ἐπισπευσθῇ ἡ συζήτησις αὐτῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον εἶναι λόγος, ὅπως ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις, ἵνα μελετηθῶσιν ἀκριβῶς πᾶσαι αἱ παρατηρήσεις, αἵτινες ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χαρτοσήμου· ἀφορᾷ τὰς διατάξεις τὰς συνδεομένας μὲ τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Οὐδεὶς ἐπολέμησε τὴν ἰδέαν τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, πάντες ὅμως παρέστησαν,—καὶ πολλοὶ παρέστησαν ἐπιτυχῶς, — ὅτι ἡ τοιαύτη αὔξησις τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου δύναται νὰ φέρῃ ἀσυγκρίτως πολὺ μεγαλειτέραν βλάβην. Ὁ λόγος οὗτος ἐπιβάλλει τὴν ἀνάγκην, ὅπως τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα σήμερον εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, μελετηθῶσι, μελετηθῶσι παρὰ τῶν προσώπων ἐκείνων, τὰ ὁποῖα μετὰ ἁρμοδιότητος καὶ πείρας ἐμελέτησαν καὶ τὰ ἄλλα, καὶ ἐβελτίωσαν αὐτά. Δυνάμεθα νὰ ἀναμείνωμεν μάλιστα ἐκ τῆς μελέτης τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης βελτίωσιν τῶν νομοσχεδίων τοιαύτην, ὥστε νὰ ἐλαττώσῃ τοὺς φόβους, τοὺς ὁποίους πάντες ἐν τῇ Βουλῇ ἐξέφρασαν περὶ τῆς βλάβης, τὴν ὁποίαν δύναται νὰ φέρῃ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τῆς διαδικασίας τῶν Εἰρηνοδικείων. Δὲν ἐχάθη τὸ Δημόσιον, δὲν ἐχάλασεν ὁ κόσμος, κατὰ τὸ κοινὸν λόγιον, ἐὰν τὰ νομοσχέδια ταῦτα ψηφίσωμεν μετὰ 8 ἢ 15 ἡμέρας. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης δὲν πρέπει νὰ κάμῃ τὸ ζήτημα τοῦτο ζήτημα προσωπικῆς φιλοτιμίας, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας νὰ ἐννοήσῃ τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ μελέτη τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ παρὰ ἐπιτροπῆς νομικῶν προσώπων, παρ’ ἧς ἡ Βουλὴ ἀναμένει βελτίωσιν αὐτοῦ.

§54ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ σκοπός, εἰς τὸν ὁποῖον ἀποβλέπουσιν αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου προλαλήσαντος, εἶναι πρόδηλος· νομίζει, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, ἐὰν ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν· ἦτο φυσικὸν νὰ ἐπωφεληθῇ μιᾶς τοιαύτης εὐκαιρίας, ὅπως ὑποβάλῃ ἔνστασιν ἀναβολῆς, ἣν ὑποβάλλει πάντοτε, ὑπολαμβάνων τοῦτο ὡς καθῆκον, ἐπιβαλλόμενον ὑπὸ τῆς ἰδιότητος τοῦ ἀντιπολιτευομένου. Ἀλλὰ βεβαίως ἡ Βουλὴ εἶναι πεπεισμένη, ὅτι τὰ νομοσχέδια δὲν εἶναι τοσαύτης σπουδαιότητος, μεθ’ ὅσης ἠθέλησε νὰ τὰ περιβάλῃ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, διότι τῶν νομοσχεδίων τούτων τὰ δύο θέματα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰ πινάκια τῶν Εἰρηνοδικείων καὶ εἰς τὰς ἐγγράφους προτάσεις, συνεζήτησα ἤδη τοσοῦτον ἐκτενῶς, ὥστε δὲν πιστεύω νὰ γείνῃ πλέον μεγάλη ἐπ’ αὐτῶν συζήτησις. Ἄλλως τε, ἐὰν ὑπάρχωσί τινες ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, ἔχοντες παρατηρήσεις ἐπ’ αὐτῶν δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι, ἂν φέρωσι προτάσεις, βελτιούσας τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἡ Βουλὴ θέλει τὰς ἀποδεχθῆ. Δὲν ὑπάρχει οὔτε λόγος φιλοτιμίας προσωπικῆς, οὔτε πολιτικὰ εἶναι τὰ νομοσχέδια ταῦτα.

§55ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὐδεμία πρότασις ἀναβολῆς τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ χαρτοσήμου ψηφισθέντος νόμου μὲ ὤθησε νὰ κάμω τὴν πρότασιν. Ὁ σκοπὸς καὶ ὁ λόγος εἶναι, ὅτι ἐγὼ τοὐλάχιστον δίδω περισσοτέραν σπουδαιότητα εἰς τὰ νομοσχέδια, τὰ ἀφορῶντα τὴν ἀναστάτωσιν τῆς πολιτικῆς ἡμῶν δικονομίας, καὶ λυποῦμαι, διότι βλέπω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑποβιβάζοντα τοσοῦτον τὴν σημασίαν τῶν νομοσχεδίων τούτων. Νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀνατρέπουσι ῥιζικῶς θεμελιώδεις διατάξεις τῆς δικονομίας ἡμῶν, νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἀνατρέπουσι τὸν θεμελιώδη θεσμὸν τῆς λειτουργίας τῆς εἰρηνοδικειακῆς δικαιοδοσίας, ὄχι μόνον παρ’ ἡμῖν, ἀλλὰ καὶ πανταχοῦ τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου, νομοσχέδια τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα χάριν ἐφαρμογῆς φορολογίας τινὸς ἀνατρέπουσι τοιαύτας νομοθεσίας, νομίζω, ὅτι εἶναι ἄξια μελέτης παρ’ ἐπιτροπῆς ἀποδειξάσης τὴν ἁρμοδιότητά της καὶ τὴν δύναμιν νὰ μελετήσῃ τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια, εἶναι ἄξια μελέτης, διότι παρουσιάζουσι τὴν μεγαλειτέραν δυσκολίαν τοῦ συνδυασμοῦ τῆς ἐφαρμογῆς τῆς ψηφισθείσης φορολογίας μετὰ τῆς κανονικῆς καὶ πολυτελοῦς λειτουργίας τῆς εἰρηνοδικειακῆς δικαιοσύνης. Ἐπιτροπὴ ἁρμοδία δύναται ἴσως νὰ φέρῃ τὸν συνδυασμὸν τοῦτον, δύναται νὰ κανονίσῃ κατὰ τίνα τρόπον π. χ. θὰ ἐκτελεσθῇ ἡ ἀναγραφὴ ἐν τοῖς πινακίοις καὶ ἡ κατάθεσις ἐγγράφων προτάσεων, οὕτως ὥστε νὰ ἐξασφαλίσῃ μὲν πόρον τινὰ εἰς τὸ Δημόσιον, ὅπως ἠθέλησε νὰ πράξῃ ἐπὶ πολλῶν νομοσχεδίων τοῦ χαρτοσήμου, νὰ παρεμποδίσῃ δὲ τὰς δυσκολίας, εἰς τὰς ὁποίας ἐνδέχεται νὰ ὑποπέσῃ ἡ εἰρηνοδικειακὴ δικαιοσύνη παρ’ ἡμῖν. Τοῦτο, Κύριοι, μὲ ὤθησε νὰ ὑποστηρίξω τὴν γνώμην τῆς μελέτης τῶν νομοσχεδίων τούτων, καὶ οὐδεμία ἄλλη ἰδέα, οὐδεμία ἰδέα ἀναβολῆς τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, διότι αὕτη δὲν θὰ παρεμποδισθῇ ἐκ τῆς μελέτης τοῦ νομοσχεδίου. Ἀπ’ ἐναντίας, ἂν ὑπῆρχέ τι ἐν τῷ νόμῳ, σχετικὸν πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, εἶναι ἡ διακανόνισις τῆς δικαιοσύνης· διότι θὰ διακανονισθῇ, ἂν πραγματικῶς δὲν ἐπέλθωσι σπουδαῖα ἐμπόδια εἰς τὴν λειτουργίαν τῆς εἰρηνοδικειακῆς δικαιοσύνης, ἐνῷ ἄλλως ὄχι μόνον δὲν θὰ διακανονισθῇ, ἀλλὰ θὰ μᾶς φέρῃ καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ τὸν ἀνακαλέσωμεν, νὰ τὸν τροποποιήσωμεν, ὅπως τροποποιοῦμεν πάντας τοὺς νόμους τοὺς μετὰ βίας ψηφιζομένους καὶ πρὸς βλάβην καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς κοινωνίας. Διὰ τοῦτο ἐπανέρχομαι καὶ ἐπιμένω, ὅπως συνταυτισθῇ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου μὲ τὴν λειτουργίαν τῆς εἰρηνοδικειακῆς δικαιοσύνης καὶ τῶν λοιπῶν διατάξεων, τῶν ἀφορωσῶν τὰ νομοσχέδια ταῦτα, διὰ τὰ ὁποῖα ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν μελέτην αὐτῶν παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς. Δὲν βλέπω κανένα λόγον, ἀπολύτως κανένα, ὁ ὁποῖος νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν ἐσπευσμένην καὶ τὴν βεβιασμένην ψήφισιν αὐτῶν.

§56ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι, προκειμένου νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ Βουλὴ ὀφείλῃ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀναγραφέντων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ταῦτα συνδέονται μὲ τὸν νέον ψηφισθέντα νόμον περὶ χαρτοσήμου, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν ἓν ἕκαστον τῶν νομοσχεδίων τούτων ὅλως διόλου χωριστὰ, ἰδιαιτέρως· τὸ πρῶτον νομοσχέδιον μάλιστα συνδέεται στενότατα μὲ τὸν περὶ χαρτοσήμου νόμον, διότι οὗτος ἐκανόνισε τὰ τέλη ἐνώπιον τῶν Εἰρηνοδικείων, μεταῤῥυθμίζον τὸν ἰσχύοντα νόμον τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, καθ’ ὃν ἡ διαδικασία εἶναι ἐντελῶς διάφορος, ἐκανόνισε καὶ τὰ τῶν πτωχεύσεων, τὰ τέλη τῆς ἐγγραφῆς καὶ πολλῶν ἄλλων νέων πράξεων, αἱ ὁποῖαι θέλουσι λαμβάνει χώραν ἐνώπιον τῶν Εἰρηνοδικείων. Τὸ νομοσχέδιον τὸ προκείμενον ἔρχεται νὰ νομοθετήσῃ καὶ τὰ ἑξῆς δύο ἄρθρα τῆς Δικονομίας, ἀποφεῦγον τὴν διαδικασίαν ἐνώπιον τῶν Πρωτοδικῶν, καὶ ἑπομένως πρέπει καὶ ὡς πρὸς τοῦτο νὰ προηγηθῇ τροποποίησις τῆς νομοθεσίας, διὰ νὰ δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου. Ἐὰν λοιπὸν ἡ Βουλὴ, εἴτε ἡ Κυβέρνησις, ἤθελε θεωρήσει ὀρθὸν νὰ μὴ ἀναβληθῇ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου, καὶ ἐπιμένῃ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, τότε βεβαίως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν δύναται, εἰμὴ νὰ θεωρηθῇ ὡς ἀπαραίτητον, στενῶς συνδεδεμένον μὲ τὸ ψηφισθὲν νομοσχέδιον περὶ χαρτοσήμου, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ προβῇ ἡ συζήτησις. Ἀλλὰ τὸ ἄλλο νομοσχέδιον, κύριε Πρόεδρε, οὐδεμίαν διάταξιν ἔχει, σχετιζομένην μὲ τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου. Τὸ ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον μεταῤῥυθμίζει 20 ὅλα ἄρθρα τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων, καὶ μεταβάλλει ἐν γένει καὶ νομοθετεῖ ἐκ νέου ὅλην τὴν διαδικασίαν καὶ τὸν σχηματισμὸν τῶν δικαστηρίων, δὲν συνδέεται παντελῶς πρὸς τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου· ἀλλὰ καὶ ἐὰν συνεδέετο μὲ τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου, ἤθελον ἐπιμείνει νὰ παρακαλέσω, ὥστε νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, μέχρις ὅτου ἐσκεμμένως καὶ μεμελετημένως συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἔχει μεγάλην σπουδαιότητα, διότι, ὡς γνωρίζομεν, μεταβάλλει ἐν γένει ὅλας τὰς διατάξεις τοῦ ὀργανισμοῦ, τὰς ὑφισταμένας, καὶ ἐννοεῖτε πολὺ καλὰ, πόσον τολμηρὸν εἶναι νὰ μεταβάλῃ τις ὁλόκληρον νομοθεσίαν, λειτουργοῦσαν ἀπὸ 50 ἐτῶν, νὰ τὴν μεταβάλῃ ἐσπευσμένως, καὶ μὲ τρόπον τοιοῦτον, χωρὶς νὰ προηγηθῇ τοὐλάχιστον μία ἰδιαιτέρα ἐξέλεγξις τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία εἶναι ἐπιφορτισμένη ἀπὸ τὸν Κανονισμὸν νὰ ἐξετάζῃ καὶ τὰ ἁπλούστερα τῶν ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων. Θὰ παρακαλέσω πάντα νὰ ἀναγνώσῃ ὅλα τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θέλει εὕρῃ συνδυαζόμενον μὲ τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου κἀνὲν, διότι οὐδόλως προβλέπει περὶ αὐξήσεως ἢ περὶ ἐλαττώσεως τῶν τελῶν, οὔτε μεταβάλλει τὴν νομοθεσίαν κατὰ τὸ μέρος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνδέεται μὲ τὰ τέλη τὰ καταβαλλόμενα. Ἑπομένως δὲν ἐπιμένω νὰ μὴ συζητηθῇ τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, ἀφοῦ, λέγουσι, θεωρεῖται ἀναγκαία ἡ ψήφισίς του καὶ πρὸς λειτουργίαν τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου. Ἀλλὰ διὰ τὸ δεύτερον νομοσχέδιον θὰ παρακαλέσω, ἀφοῦ περατωθῇ ἡ ψήφισις τοῦ πρώτου νομοσχεδίου, νὰ μᾶς ἐπιτραπῇ, ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπιμένῃ εἰς τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, νὰ ἐκθέσωμεν τοὺς λόγους, δι’ οὓς πρέπει νὰ ἀναβληθῇ, καὶ νὰ προηγηθῇ ἡ ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς.

§57ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ ἐκκρεμότης τοῦ πρώτου νομοσχεδίου, περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, κατ’ οὐδὲν κωλύει τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου. Ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου δύναται νὰ προβλέπῃ περὶ ἐπιβολῆς τελῶν διὰ δικαστικὰς πράξεις...

§58ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ νὰ μὴ εἰσπράττωμεν.

§59ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν ὅσῳ δὲν ἐπέλθῃ νόμος, εἰσάγων τὴν τήρησιν τῶν πράξεων ἐκείνων, περὶ ὧν προβλέπει ὁ ψηφισθεὶς νόμος...

§60ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης). Θὰ ἀργῇ ὁ νόμος...

§61ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. .. Θὰ ἀργῇ βεβαίως καὶ ἡ διάταξις τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου· ἀλλ’ ὑπάρχουσι τόσαι ἄλλαι διατάξεις, δι’ ἃς θὰ λειτουργῇ... Ἂν λοιπὸν νομίζητε, ὅτι αὐτὴ ἡ εἴσπραξις τῶν τελῶν ἐπὶ 15 ἡμέρας δύναται νὰ ἦναι μεγάλη τις ζημία, τότε δύνασθε νὰ ἐπιμείνητε, ὅπως ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ἤδη. Ἐγὼ ὅμως, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἡ ζημία αὕτη δὲν εἶναι μεγάλη, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας ζημία μεγάλη δύναται νὰ προκύψῃ, ἂν ἐσπευσμένως προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Κατ’ ἀρχὴν δὲν ἀναγνωρίζομεν τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς, ἂν ἦναι συμφέρον καὶ πρέπῃ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν μεταβολὴν αὐτήν. Τοῦτο εἶναι τὸ κύριον ζήτημα τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου· τὰ δὲ ἄλλα εἶναι λεπτομέρειαι, αἱ ὁποῖαι οὐδεμίαν ἔχουσιν ἀξίαν.

§62ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀρχὴ ἐγένετο δεκτὴ ἐν τῷ ἄρθρῳ.

§63ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἴσως θὰ ἦτο περιττὸν νὰ ὁμιλήσω, μεθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ρικάκης, ἂν μὴ ἕνεκα τῆς ἐμῆς παρατηρήσεως δὲν προεκαλεῖτο ἡ συζήτησις αὕτη. Ἐγὼ ἐπροκάλεσα τὴν ἁρμοδίαν ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν εἰργάσθη ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, διότι ἐνόμισα, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, προβλέπων, ὅτι θέλει ζητήσει νὰ προταχθῶσι κατὰ τὴν συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ τὰ νομοσχέδια ταῦτα, ἤθελεν ὑποδείξει εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης, ὅπως προτιμήσῃ ταῦτα κατὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τῶν ἄλλων νομοθετημάτων, τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ ἐπιτροπὴ ἐργάζεται. Ἐνόμισα δὲ, ὅτι ἔπρεπε νὰ προηγηθῇ ἡ γνώμη τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίων, διότι ἐκ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἠκούσατε παρὰ τοῦ κ. προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἐνοήσατε, ὅτι ὄχι μόνον ἐργάζεται ἡ ἐπιτροπὴ ἀόκνως πρὸς ἐπεξεργασίαν τῶν νομοσχεδίων, ἀλλὰ καὶ ὅτι ἡ ἐργασία τῆς ἐπιτροπῆς δύναται τὰ μάλλιστα νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς φωτισμὸν τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν. Καὶ ἄλλοτε ἐλέχθη ἐντεῦθεν, καὶ δὲν ὑπάρχει τις ὁ ἀντιλέγων εἰς τοῦτο, ὅτι τὰ νομοθετήματα τὰ δικαστικὰ εἶναι τὰ κατ’ ἐξοχὴν νομοθετήματα, ὅτι δὲν δύνανται νὰ συζητηθῶσιν εἰκῇ καὶ ὡς ἔτυχε, καὶ νὰ ψηφισθῶσι χωρὶς νὰ καταβληθῇ ἡ πρέπουσα προσοχὴ, καθόσον ταῦτα θίγουσιν ἀμέσως τὰ συμφέροντα ὅλων τῶν τάξεων τῆς κοινωνίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἐκλαβὼν, ὅτι ἐξ ἄλλων λόγων ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ἀπηύθυνε πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἄρτης κ. Βουλευτὴν παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐγὼ τοὐλάχιστον ὀφείλω νὰ ἀποκρούσω, ἐφ’ ὅσον δύνανται νὰ μὲ ἀφορῶσι. Χθὲς ἐψηφίσθη εἷς νόμος περὶ χαρτοσήμου. Δυστυχῶς, ἕνεκεν ἀσχολιῶν, δὲν ἠδυνήθην νὰ παρευρεθῶ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι κατ’ ἀρχὴν εἶμαι ὑπὲρ τοῦ νομοθετήματος. Εἶχον κατὰ τὰς λεπτομερείας παρατηρήσεις νὰ ὑποβάλω, ἀλλ’ ἀτυχῶς δὲν παρευρέθην κατὰ τὴν συζήτησιν, ὅπως τὰς ὑποβάλω. Σήμερον ὅμως παρατηρῶ, ὅτι, ὡς διεξήχθη χθὲς ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοθετήματος, παρεισέφρησαν διατάξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ προκαλέσωσι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν πολλὰς περιπλοκάς. Καὶ τοῦτο, διότι παρετηρήθη, ὅτι, ὁσάκις ἐν τοῖς διαφόροις νομοθετήμασιν ἠθελήσαμεν νὰ θίξωμεν διαδικαστικὰς διατάξεις, περιεπέσαμεν ἐξ ἀσυγγνώστου ἀπρονοησίας εἰς σφάλματα, ὧν ἕνεκα τίθενται εἰς κίνδυνον σπουδαῖα κοινωνικὰ συμφέροντα. Τοῦτο εἶναι συνέπεια τῆς ὀλίγης προσοχῆς, ἥτις καταβάλλεται κατὰ τὴν σύνταξιν, τὴν μελέτην καὶ τὴν συζήτησιν τῶν τοιούτων νομοθετημάτων· οὐδὲ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ πλήρης ἀντίληψις τῶν ἀτελειῶν κατὰ τὰς συζητήσεις τὰς γενομένας ἐντὸς τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς. Ἐν μέσῳ τοσούτου θορύβου, καὶ ὑπὸ τὴν ἀτμήλατον ταχύτητα τοῦ ἀναγινώσκοντος τὰ νομοσχέδια, δὲν εἶναι δυνατὸν, παρὰ νὰ ναυαγήσωμεν. Καὶ φέρω ἓν παράδειγμα. Ὑπῆρχεν ἐν τῷ χθὲς ψηφισθέντι νομοσχεδίῳ περὶ χαρτοσήμου, τὸ ὁποῖον ἤδη εἶναι νόμος, διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἀπηγγέλλετο ἀκυρότης κατὰ τοῦ δικογράφου, τὸ ὁποῖον δὲν προσήγετο ἐπὶ χαρτοσήμου τριῶν δραχμῶν κατὰ τὴν συζήτησιν. Ἐγένοντο παρατηρήσεις πολλαὶ παρὰ τῶν συναδέλφων καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπεδέχθη καὶ ἀπηλείφθη ἡ φράσις ἡ ἀπαγγέλλουσα τὴν ἀκυρότητα. Ἀλλὰ τί ἐγένετο μετὰ τὴν ἀπάλειψιν; Παρέμεινεν ἐν τῇ διατάξει μία λέξις, ἡ ὁποία θὰ ἀκούσητε ἤδη εἰς ποῖα ἄτοπα θὰ φέρῃ κατὰ τὴν ἐφαρμογήν· παρέμεινεν ἡ λέξις «ὑποχρεωτικῶς»: «προσάγεται ὑποχρεωτικῶς ἐπὶ χαρτοσήμου τριῶν δραχμῶν». Δὲν πρέπει νὰ λησμονῶμεν, ὅτι οἱ νόμοι θέλουσιν ἑρμηνευθῆ ὑπὸ τῶν δικαστηρίων κατὰ τὴν ἐφαρμογήν· ἐπὶ ἰδιωτικῶν διαφορῶν ὑπάρχουσι συμφέροντα ἀντίθετα, καὶ ὁ δικαστὴς εἶναι ὑποχρεωμένος, ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα διαγράφει εἰς αὐτὸν ἡ Πολιτικὴ Δικονομία, νὰ κρίνῃ καὶ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῶν ὑποβαλλομένων ἀντιῤῥήσεων, οὐδὲ δύναται αὐθαιρέτως νὰ κρίνῃ, ἀποβλέπων εἰς τὸ ταμιευτικὸν πνεῦμα τοῦ νόμου, διότι τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου κατὰ τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν ὁ δικαστὴς ἀσκεῖ τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν, τίθεται ἐκποδὼν, καὶ μόνον τὸ συμφέρον τὸ ἰδιωτικὸν πρωτοστατεῖ ἐν ταῖς σκέψεσι τοῦ δικαστοῦ. Δὲν προσήγαγε τὸ δικόγραφον ὁ διάδικος ἐπὶ χαρτοσήμου τριῶν δραχμῶν· ὁ νόμος λέγει: «προσάγεται ὑποχρεωτικῶς»· τί θὰ γείνῃ; ποῖον θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα; τί θὰ πράξῃ ὁ δικαστής; Ἐὰν, ἑρμηνεύων τὸν νόμον ἐπιεικῶς, ἀπόσχῃ νὰ δικάσῃ μέχρι τῆς προσαγωγῆς τοῦ ἐγγράφου, γεγραμμένου ἐπὶ τοῦ ἁρμοδίου σφραγιστοῦ χάρτου, θὰ δημιουργηθῇ νέον εἶδος στρεψοδικίας καὶ παρατάσεως τῶν δικῶν, ἐπὶ βλάβῃ τῶν διαδίκων καὶ τῆς δικαιοσύνης· ἐὰν δὲ τοὐναντίον, ἑρμηνεύων τὸν νόμον αὐστηρῶς, δὲν δώσῃ ἀκρόασιν εἰς τὸν μὴ προσαγαγόντα τὸ δικόγραφον ἐπὶ τοῦ ἁρμοδίου χαρτοσήμου, θέλει ἐπέλθῃ ἀπώλεια οὐσιαστικὴ τῶν δικαίων τοῦ πολίτου διὰ παράπτωμα ἢ ἀμέλειαν ἀξίαν μόνον ποινῆς ἑνὸς προστίμου ἴσου πρὸς τὸ διπλάσιον ἢ τριπλάσιον τῆς ἀξίας τοῦ χαρτοσήμου. Πῶς λοιπὸν παρέμεινεν ἡ διάταξις ἄνευ κυρώσεως; Διατὶ δὲν ἐλήφθη ἡ δέουσα πρόνοια, ὅπως μὴ γεννῶνται ζητήματα, ἐξ ὧν δύνανται νὰ κινδυνεύσωσι τὰ συμφέροντα τῶν πολιτῶν; Ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐσπευσμένης καὶ ἄνευ τῆς προσηκούσης προσοχῆς συζητήσεως σπουδαιοτάτων νομοθετημάτων. Ἐνομοθετήσαμεν μίαν διάταξιν ἥτις θὰ γεννήσῃ νέας ἀφορμὰς πρὸς στρεψοδικίαν· τοῦτο λέγω, ἵνα καταδείξω, ὅτι πάντες οἱ νόμοι, ὅσοι θίγουσιν ὁπωσδήποτε τὴν δικαστικὴν διαδικασίαν, πρέπει μετὰ μεγάλης προσοχῆς, μετὰ σπουδαίαν μελέτην, καὶ μετὰ φόβου, δύναμαι νὰ εἴπω, νὰ ψηφίζωνται, ἵνα μὴ γεννηθῶσιν ἄτοπα, ἕνεκα τῶν ὁποίων θὰ κινδυνεύσωσι πολλὰ συμφέροντα ἰδιωτικά· διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι ἡ ἐπεξεργασία παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ μετὰ προσοχῆς γιγνομένη, ἠδύνατο νὰ ὁδηγήσῃ τὴν Βουλὴν, ὅπως προβῇ εἰς τὸν τελειότερον τρόπον τῆς διαῤῥυθμίσεως τῶν νομοθετημάτων. Δὲν πρέπει δὲ νὰ λησμονῶμεν ὅτι τὰ νομοθετήματα ταῦτα συνδέονται στενῶς μεθ’ ὅλης τῆς νομοθεσίας, καὶ ὅτι εἶναι ἀδύνατον κατὰ τὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς συζήτησιν ὁ Βουλευτὴς νὰ συσχετίσῃ καὶ νὰ εὕρῃ κατὰ τίνα τρόπον δέον νὰ διαῤῥυθμισθῇ ὡρισμένη τις διάταξις, ὅπως μὴ προσκρούῃ πρὸς ἄλλας διατάξεις καθεστηκυίας. Διὰ τοῦτο ἐζήτησα, ὅπως ὑποβληθῇ ἔκθεσις παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς· ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἀπαντᾷ, ὅτι τὰ νομοθετήματα ταῦτα σχετίζονται στενῶς μετὰ τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, διότι δὲν δύναται οὗτος νὰ λειτουργήσῃ ἄνευ αὐτῶν. Ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀκριβὲς, βεβαιωθῆτε ὅτι οὐδεμίαν ἤθελον κάμει παρατήρησιν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι οὐδὲ τὸ πρῶτον, τὸ δεύτερον δὲ οὐδαμῶς, σχετίζεται πρὸς τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου· δὲν λησμονῶ δὲ καὶ τὴν παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μαντινείας συναδέλφου, ὅτι ἄνευ τῆς συζητήσεως τοῦ νόμου, τοῦ μεταβάλλοντος τὸν τρόπον τῆς διαδικασίας ἐν τοῖς Εἰρηνοδικείοις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ νέαι διατάξεις τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, διότι αἱ διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ὡς πρὸς τοῦτό εἰσι δυνητικαὶ, καὶ μετὰ τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν, περὶ χαρτοσήμου, βεβαίως ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδικείου θ’ ἀπαιτηθῶσιν ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου προτάσεις καὶ ἐγγραφὴ εἰς τὸ πινάκιον, καὶ οὔτε θὰ ἦναι δεκτοὶ οἱ διάδικοι πρὸς συζήτησιν ὑπὸ τοῦ εἰρηνοδίκου ἄνευ ἐγγραφῆς εἰς τὸ πινάκιον καὶ ἄνευ προτάσεων. Καὶ ἂν ἄρα τὸ νομοθέτημα τοῦτο δὲν ψηφισθῇ, ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου ἐφαρμοζόμενος θ’ ἀποδώσῃ τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα· ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι σχετίζεται οὐχὶ πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν κυρίως τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, ἀλλὰ πρὸς τὴν διασκευὴν τῆς διαδικασίας ἐν σχέσει πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου. Καὶ τοῦτο δύναται ἐπὶ τέλους νὰ ἐννοηθῇ, ἀλλὰ τὸ δεύτερον νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς μεταῤῥύθμισιν τῶν διατάξεων τοῦ Ὀργανισμοῦ, τίνα σχέσιν πρὸς τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου ἔχει; Διὰ τίνα λόγον ἔχει τὴν ἀξίωσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ σκεφθῶ ἐγώ, πρὶν ἢ ὑποβάλω τὴν παρατήρησιν, ὅτι δύναται νὰ ματαιωθῇ ὁ σκοπὸς τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐνδιαφέρομαι καὶ ὡς πολίτης καὶ ὡς Βουλευτής, καὶ ὡς φίλος τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ οὐδεμίαν ἀπολύτως σχέσιν τὸ νομοθέτημα τοῦτο ἔχει πρὸς τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου; Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ στερηθῇ τῆς ἐργασίας τῆς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῶν νομοθετημάτων τούτων, καὶ ἰδίως ἐπὶ τοῦ δευτέρου. Ἠκούσατε τοῦ κ. προέδρου τῆς ἐπιτροπῆς, λέγοντος μετὰ πόσης ἐπιμελείας εἰργάσθη ἡ ἐπιτροπὴ κατὰ τὴν προεπεξεργασίαν τοῦ νομοθετήματος τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν διεκδίκησιν, ὅτι μετὰ ἐπανειλημμένας συνεδριάσεις δὲν ἠδυνήθησαν νὰ προχωρήσωσι πέραν τοῦ 5ου ἄρθρου, διότι τοῦτο χρήζει ἐπιμελοῦς καὶ προσεκτικῆς ἐργασίας. Ἐν τούτοις τὴν ἐργασίαν ταύτην, ἠκούσαμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης λέγοντα, ὅτι τὴν ὑπέβαλεν εἰς ἔλεγχον οὐχὶ τῆς Βουλῆς, ἥτις καὶ μόνη δύναται νὰ ᾖναι ἁρμοδία, ἀλλ’ εἰς τὸν ἔλεγχον ἄλλης ἐπιτροπῆς, δὲν ἠξεύρω τίνος.

§64ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δι’ ἑαυτὸν πλέον, ὅπως καταρτίσῃ τὰς ἰδίας ἑαυτοῦ γνώμας, ἔμαθον ἐγὼ, ὅτι ὑπέβαλεν εἰς ἰδιαιτέραν ἐπιτροπὴν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐργασιῶν τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης.

§65ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἀκριβῶς τὴν ἐπιμέλειαν ταύτην τῆς ἐπιτροπῆς ἤθελον ἐπιζητήσει καὶ διὰ τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν διατάξεων τοῦ ὀργανικοῦ δικαστικοῦ νόμου, διότι τοῦτο θεωρῶ πολὺ μεγαλειτέρας σπουδαιότητας τοῦ νομοθετήματος, διὰ τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Δικαιοσύνης τόσας συνεδριάσεις κατηνάλωσε. Τὸ νομοθέτημα τοῦτο μεταβάλλει ῥιζικῶς τὰ μέχρι τοῦδε κείμενα ὡς πρὸς τὸν τρόπον τῆς λειτουργίας τῆς δικαιοσύνης ἐν γένει· τὸ νομοθέτημα τοῦτο ζητεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ συζητήσῃ ἐνταῦθα ἄνευ προηγουμένης ἐπιμελοῦς ἐπεξεργασίας εἴτε ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ δεύτερον νομοσχέδιον δέον νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, νὰ παρακληθῇ δὲ αὕτη, ὅπως κατὰ προτίμησιν ἐργασθῇ ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ ὑποβάλῃ τὰς σκέψεις της.

§66ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Πρόεδρε, εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐκ Λεβαδείας Βουλευτὴν, ἐρωτήσαντα ἐὰν ὑπεβλήθη ἔκθεσις τῆς ἐπιτροπῆς, βεβαίως δὲν ἀπέδωκα τὴν προαίρεσιν, ἣν ἀπέδωκα εἰς τὸν ἐξ Ἄρτης ἀξιότιμον συνάδελφον, διότι δὲν εἶχον τὴν γνώμην, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας Βουλευτὴς ἐσκόπει εἰς ἀναβολὴν ἔχουσαν πολιτικὴν ἔννοιαν, καθόσον εἶναι μεταξὺ τῶν Βουλευτῶν τῶν παρεχόντων τὴν συνδρομήν των εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ οὐδέποτε ἠδυνάμην τοιαύτην προαίρεσιν εἰς αὐτὸν νὰ ἀποδώσω.

§67ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἡ ἄλλη σκέψις σας ἦτο μᾶλλον ἐσφαλμένη.

§68ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μεθ’ ὑμῶν δὲν ἠδυνήθην ποτὲ νὰ συμφωνήσω, εἰμὴ εἰς ἓν καὶ μόνον πρᾶγμα, ὅτι οὐδέποτε θὰ συνεννοηθῶμεν. Οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες κύριοι Βουλευταὶ ἐκ Πατρῶν καὶ Λεβαδείας ἀνεγνώρισαν μέχρι τινὸς, ὅτι τὸ ἕτερον τῶν νομοσχεδίων εἶχε σχέσιν πρὸς τὸν ψηφισθέντα νόμον περὶ χαρτοσήμου, — νομίζω μάλιστα, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λεβαδείας Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ζητήσωσιν οἱ ἁρμόδιοι καὶ ἄνευ τούτου τὴν ἐπιβολὴν τέλους, — ἀλλ’ ἀνεγνώρισαν συνάμα, ὅτι αἱ διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας δὲν κρατοῦσιν, εἰμὴ δυνητικῶς, δηλαδὴ δύναταί τις τῶν διαδίκων νὰ προσαγάγῃ ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδικείου καὶ ἐγγράφους προτάσεις, ἀλλὰ δὲν ὑποχρεοῦται· ἑπομένως, ἐπειδὴ μέχρι τοῦδε οὐδεὶς σχεδὸν ὑπέβαλεν ἐγγράφους προτάσεις, καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου δὲν θὰ ὑποβάλῃ τοιαύτας, ἄρα ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου δὲν δύναται νὰ λειτουργήσῃ, ἐὰν δὲν μεταῤῥυθμισθῶσιν αἱ σχετικαὶ διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὸν ἕτερον ἰσχυρισμὸν τοῦ ἐκ Μαντινείας κ. Βουλευτοῦ, διότι εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μαντινείας εἶναι ἀδιάφορον, ἐὰν θὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος· καθόσον, ἐὰν δὲν λειτουργήσῃ, δὲν θὰ ἐπέλθωσι τὰ ἀποτελέσματα τὰ ἐπιδιωκόμενα, ὅπερ ἴσως δὲν εἶναι δυσάρεστον εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτήν.

§69ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον δέκα ἡμερῶν ἐζήτησα ἀναβολήν.

§70ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω ἐκ προοιμίων νὰ δηλώσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν παρέλειψα, ἀφ’ ἧς παρεπέμφθησαν τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς δικαιοσύνης, νὰ παρακαλέσω τὸν ἐκ Ζακύνθου ἀξιότιμον Βουλευτὴν, ὁ ὁποῖος εἶχε δηλώσει, ὅτι εἶναι ὁ εἰσηγητὴς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων αὐτῶν, νὰ τὰ προτιμήσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Δικαιοσύνης, διότι ταῦτα συνδέονται πρὸς τὸν νόμον τοῦτον· ὁσάκις συνέπιπτε νὰ συναντήσω τὸν κ. Στεφάνου, τὸν παρεκάλουν πάντοτε νὰ προτιμηθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, διότι εἶχον τὴν ἔννοιαν ταύτην, καὶ ὅτε ἀκόμη χθὲς ἐπρόκειτο νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ τὰ ἀναγράψῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ μοὶ εἴπῃ, ἂν νομίζῃ, ὅτι δύναται ἐντὸς μιᾶς ἢ δύο ἡμερῶν ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἀποπερατώσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων· ἀλλὰ μὲ ἐβεβαίωσε, — καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ τὸ ὁμολογήσῃ, — ὅτι νομίζει, ὅτι θὰ βραδύνῃ ἡ ἐπιτροπὴ νὰ ἐργασθῇ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων. Αὐτὸς ἦτο ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν χθὲς νὰ ἀναγράψῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰς τὴν σημερινὴν διάταξιν. Ἀλλὰ παρετήρησάν τινες τῶν προλαλησάντων, ὅτι μόνον τὸ ἓν τῶν νομοσχεδίων τούτων ἔχει σχέσιν πρὸς τὸν περὶ χαρτοσήμου νόμον, τὸ δὲ ἕτερον, τὸ περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεων τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων, εἶναι ἀπολύτως ἄσχετον· ὑπέλαβον μάλιστα, ὅτι ἐγὼ ἐπλανήθην ἴσως, μὴ γινώσκων τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διὰ νὰ χαρακτηρίσω αὐτὸ ὡς σχετιζόμενον μὲ τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου. Ἀλλὰ παρακαλῶ τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, ἐπειδὴ εἶναι καὶ δικαστικοὶ καὶ καλλίτερον ἐμοῦ γινώσκουσι τὰς διατάξεις τῶν κειμένων νόμων, νὰ μοὶ εἴπωσιν, ἐὰν τὸ ἄρθρον 263 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀντικαθιστᾷ τὸ ὑπὸ τὸν αὐτὸν ἀριθμὸν ἄρθρον τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων, δὲν ἔχῃ σχέσιν. Τὸ μὲν ἕν, τὸ περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἀφορᾷ εἰς τὰς προτάσεις, τὸ δὲ ἄρθρον 263 τοῦ Ὀργανισμοῦ ἀφορᾷ εἰς τὸ πινάκιον· διότι, ἐὰν δὲν μεταῤῥυθμισθῇ τὸ ἄρθρον 263, τότε πινάκιον ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδικείου δὲν ὑπάρχει. Τὸ 263 ἄρθρον τοῦ Ὀργανισμοῦ, τὸ σήμερον κρατοῦν, ἀφορᾷ εἰς τὸ πινάκιον, τὸ κρατούμενον εἰς τὰ πολυμελῆ δικαστήρια· λοιπὸν τροποποιεῖται κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε τὸ πινάκιον νὰ εἰσαχθῇ καὶ εἰς τὰ Εἰρηνοδικεῖα. Ἰδοὺ λοιπὸν τίνα σχέσιν ἔχει πρὸς τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου. Ἐπειδὴ ὅμως τοσοῦτος ἐγένετο θόρυβος περὶ τῆς προεξετάσεως τοῦ νομοσχεδίου ὑπὸ τῆς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπῆς, ἐγὼ οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας· καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ἕτερον, δέχομαι ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ πέντε ἡμέρας, καθ’ ἅς, παρακαλῶ τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, νὰ συνεδριάσῃ καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της. Ὀφείλω δὲ καὶ ἑτέραν νὰ ποιήσωμαι δήλωσιν εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν γινώσκω, ἐὰν συνεζητήθη ὑπὸ τῆς ὁλομελείας τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἠρώτησα, ἐὰν κατ’ ἀρχὴν ἡ ἐπιτροπὴ ἦτο κατὰ τῶν νομοσχεδίων, καὶ δὲν ἠξεύρω, ἐὰν πλανῶμαι, ἀλλ’ ὁ ἐκ Ζακύνθου ἀξιότιμος Βουλευτής μοὶ εἶπεν, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῶν νομοσχεδίων. Τὴν δήλωσιν ταύτην τοῦ ἐκ Ζακύνθου ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐποιησάμην εἰς ἀπάντησιν τοῦ ἐκ Μαντινείας κ. Βουλευτοῦ, ἰσχυρισθέντος, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ ἦναι καὶ κατ’ ἀρχὴν ἐναντίον τῶν νομοσχεδίων. Ἐὰν λοιπὸν ἡ ἐπιτροπὴ νομίζῃ, ὅτι δύναται ἐντὸς πέντε ἡμερῶν, ἐντὸς ὀκτὼ ἐπὶ τέλους, νὰ φέρῃ τὴν ἔκθεσίν της, θὰ παρακαλέσω τὴν ἐπιτροπὴν διὰ τοῦ Προέδρου νὰ δηλώσῃ, ὁποίαν ἔχει γνώμην· ἐπὶ ὀκτὼ δὲ ἡμέρας παρακαλῶ τὴν Βουλὴν ν’ ἀναβάλῃ τὴν συζήτησιν, καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ἑτέρου νομοσχεδίου.

§71ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω καὶ ἐγὼ ὀλίγα τινά, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπεκαλέσθη τὸ ὄνομά μου. Ὡς ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἐκ Πατρῶν κ. Βουλευτής, καὶ ἀπεδέχθη καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, τὸ ἕτερον μόνον ἐκ τῶν νομοσχεδίων τῶν ἀναγεγραμμένων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει σχετίζεται ἀμέσως πρὸς τὸν περὶ χαρτοσήμου νόμον, τὸν χθὲς ψηφισθέντα, τουτέστι τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ὡς πρὸς τὰ Εἰρηνοδικεῖα· διὰ τοῦτο ἔρχομαι νὰ ὑποστηρίξω τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, τουτέστι νὰ μείνῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ νὰ συζητηθῇ, χωρὶς νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τῆς Δικαιοσύνης. Τὴν πρότασίν μου δὲ ταύτην στηρίζω εἰς τοὺς ἑξῆς λόγους. Ἐὰν, Κύριοι, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐπροτείνετο ἐπὶ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ βελτιώσῃ τὰς ὑφισταμένας διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, τότε βεβαίως ὤφειλε νὰ ἀποτελέσῃ ἀντικείμενον ἐπεξεργασίας ἐκ μέρους τῆς ἐπιτροπῆς τῆς Δικαιοσύνης· εἶναι ὅμως γνωστόν, καὶ ὡμολογήθη καὶ διεπιστώθη, νομίζω, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἦτο καθαρὸς ταμιευτικός, ὁ αὐτὸς σκοπός, ὅστις ὑπηγόρευσε καὶ τὰς λοιπὰς διατάξεις τοῦ περὶ χαρτοσήμου νόμου, τὸν ὁποῖον ἐψηφίσαμεν. Ἐὰν τοιοῦτος λοιπὸν ἦναι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, βεβαίως ἡ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ἐπιτροπὴ δὲν εἶναι ἁρμοδία νὰ τὸν ἐξετάσῃ· ἐὰν δὲ σκοπὸς τοῦ προταθέντος νομοσχεδίου περὶ αὐξήσεως τελῶν χαρτοσήμου ἦναι αἱ ὁμολογούμεναι ἀνάγκαι τοῦ Κράτους, τί δύναταί τις ἀπέναντι τοῦ λόγου τούτου νὰ ἀντείπῃ; Ἔχομεν ἀνάγκην πόρων, καὶ μία ἐκ τῶν πηγῶν, αἵτινες ὑποδεικνύονται πρὸς ἐξεύρεσιν τῶν πόρων τούτων, εἶναι ὁ νόμος περὶ χαρτοσήμου. Κατ’ ἀρχὴν, ἡ Βουλὴ παρεδέχθη, ὅτι ὤφειλον νὰ αὐξηθῶσι τὰ τέλη· παρεδέχθη συγχρόνως, ὅτι μεταξὺ τῶν δυναμένων νὰ αὐξηθῶσι τελῶν εἶναι καὶ τὰ εἰρηνοδικειακὰ, σχετικῶς πρὸς τὸν νέον θεσμὸν, ὅστις εἰσάγεται, τοῦ πινακίου δηλαδὴ καὶ τῶν προτάσεων· ἑπομένως ἡ Βουλὴ, οὕτως εἰπεῖν, προεδίκασεν, ὅτι κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ μεταβληθῶσι καὶ αἱ σχετικαὶ διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας· διότι, ὡς γινώσκετε, Κύριοι, ἐὰν ὑπάρχῃ νόμος φορολογικὸς, ὅστις ἀμεσώτερον σχετίζεται πρὸς τὸ ἀστικὸν δίκαιον καὶ τὸ διαδικαστικὸν, εἶναι ὁ νόμος ὁ περὶ χαρτοσήμου, πολλάκις δὲ διὰ διατάξεων, παρεισαγομένων εἰς τὸν νόμον περὶ χαρτοσήμου, μεταῤῥυθμίζονται ἢ ἀνατρέπονται ἄρδην διατάξεις τοῦ ἀστικοῦ δικαίου καὶ τοῦ διαδικαστικοῦ. Διὰ τοῦτο λοιπὸν φρονῶ, ὅτι ὑποδεικνύεται πλέον ὡς ἐπιβεβλημένη ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἐὰν ὠφείλαμεν ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτοῦ ἢ καὶ κατ’ ἀρχὴν νὰ ἐξετάσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἄλλος ὁ λόγος· τότε θὰ ἐξέφραζον ποίαν περὶ αὐτοῦ γνώμην ἔχω, τότε καὶ ἡ ἐπιτροπὴ θὰ εἶχεν ἁρμοδιότητα νὰ ἐξετάσῃ τὸ νομοσχέδιον καὶ κατ’ ἀρχὴν καὶ κατὰ τὰς λεπτομερείας. Καὶ ἀληθῶς, Κύριοι, πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐρωτήσαντά με, εἶπον, ὅτι νομίζω ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ κατ’ ἀρχὴν ἀπεδέχετο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καθόσον ἐσχετίζετο πρὸς τὸν περὶ χαρτοσήμου νόμον, καθόσον ἐνεδεικνύετο ἐπιβεβλημένη ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ ὡς ἐκ τοῦ νόμου ἐκείνου, ὡς ἐκ τοῦ λόγου τοῦ ὑπαγορεύσαντος τὴν αὔξησιν τῶν τελῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ἐπεψηφίσαμεν, τῷ περὶ χαρτοσήμου. Διὰ τοῦτο λοιπὸν ἔρχομαι ὑποστηρίζων τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν διατήρησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ ἄνευ ἐκθέσεως καὶ ἐπεξεργασίας τῆς ἐπιτροπῆς. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν διατάξεών τινων τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων, βεβαίως τοῦτο ὀλιγωτέραν ἔχει τὴν σχέσιν πρὸς τὸν ψηφισθέντα νόμον περὶ τελῶν τοῦ χαρτοσήμου, ἐφ’ ὅσον μόνον ἐν τῷ ἄρθρῳ τῷ ὑποδειχθέντι ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, τῷ σχετιζομένῳ πρὸς τὸ νομοσχέδιον τὸ ἕτερον, τὸ ἀφορῶν τὴν μεταῤῥύθμισιν τῶν διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ὡς πρὸς τὰ Εἰρηνοδικεῖα, συναρμολογεῖται ἡ διάταξις ἐκείνη τοῦ Ὀργανισμοῦ, καθόσον παρεισάγεται καὶ ἡ ὕπαρξις πινακίου ἐν τοῖς Εἰρηνοδικείοις. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὴν ἐπεξεργασίαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῆς Δικαιοσύνης τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τοῦ περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεων τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων, ἐπειδὴ ἐγὼ ἤμην ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπεξεργασίας τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐν τῇ ἐπιτροπῇ, ὀφείλω νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα μὴ καταγνωσθῇ μου ἀμέλεια ἢ ὀλιγωρία. Ὅτε κατὰ πρῶτον ἡ ἐπιτροπὴ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης συνῆλθε, καὶ παρεπέμφθησαν εἰς αὐτὴν ὅλα τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδια, ὁ Πρόεδρος διένειμεν αὐτὰ μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ὁρίσας τοὺς εἰσηγητὰς ἐπὶ ἑκάστου· εἰς ἐμὲ ἔλαχε τὸ περὶ μεταῤῥυθμίσεων τῶν διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ Εἰρηνοδικεῖα, καὶ τὸ περὶ μεταῤῥυθμίσεων τῶν διατάξεων τοῦ Δικαστικοῦ Ὀργανισμοῦ· ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ εἰσηγηταὶ τῶν ἄλλων νομοθετημάτων ἔτυχε νὰ μελετήσωσιν ἕκαστος τὰ εἰς αὐτὸν ἀνατεθέντα νομοσχέδια πρότερον, εἰσήγαγον ταῦτα πρὸ τῶν ἄλλων. Ἔτυχε νὰ εἰσαχθῇ ὑπὸ τοῦ εἰσηγητοῦ καὶ συναδέλφου κ. Τριανταφυλλάκου τὸ νομοσχέδιον περὶ βιβλίου διεκδικήσεων, τὸ ὁποῖον φυσικῷ τῷ λόγῳ ἀπήτει πολλὴν μελέτην, πολλὴν προσοχὴν, καθόσον πρόκειται περὶ θεσμοῦ, τὸ πρῶτον νῦν εἰσαγομένου ἐν Ἑλλάδι, καὶ οὐ μὴν ἀλλὰ τὸ πρῶτον νῦν εἰσαγομένου ἐνταῦθα σχετικῶς πρὸς τὴν λοιπὴν Εὐρώπην καὶ τὴν Ἀμερικήν· διότι, ὅπως ἐλάβομεν ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσωμεν, οὐδαμοῦ ὑπάρχει ὁ τοιοῦτος θεσμός. Δὲν λέγω τοῦτο διὰ νὰ κατηγορήσω τὸ νομοσχέδιον, διότι ἀπὸ τῆς πρώτης μελέτης τοῦ νομοσχεδίου ἐκηρύχθη ἡ ἐπιτροπὴ ὑπὲρ τῆς ἀρχῆς αὐτοῦ, καὶ εἶναι εὐκταῖον νὰ μεταβληθῇ τοῦτο εἰς νόμον τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὡς ἐννοεῖ ἡ Βουλὴ, προκειμένου περὶ τοιούτου θεσμοῦ, περὶ τοῦ ὁποίου δὲν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ὁδηγὸν τὰ φῶτα τῶν ἄλλων ἐθνῶν, προκειμένου ἡμεῖς νὰ νομοθετήσωμεν καὶ δημιουργήσωμεν τὸν θεσμὸν, ὀφείλομεν νὰ προβῶμεν μετὰ περισκέψεως. Ὁσάκις δὲ δοκιμάζῃ τις νὰ διατυπώσῃ τὰς ἰδέας του ἐν ἄρθροις νόμου, εὑρίσκεται ἀπέναντι δυσχερειῶν δυσυπερβλήτων. Ἡ ἐπιτροπὴ εἶχεν ἀνάγκην μελέτης νέας, καὶ οὕτως ἠναγκάσθημεν νὰ καταναλώσωμεν δύο–τρεῖς ὥρας συζητοῦντες, καὶ ἀνεβάλομεν πολλάκις, ἵνα ἔλθωμεν περισσότερον μελετημένοι. Τοῦτο ἔκαμεν, ὥστε αἱ ἐργασίαι τῆς ἐπιτροπῆς νὰ χρονίσωσι, καὶ νὰ καταναλωθῇ τὸ πλεῖστον τοῦ χρόνου εἰς τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου, εἰς ἐπεξεργασίαν ὅμως, ἥτις ἦλθεν εἰς τὸ τέρμα αὐτῆς, διότι ἐλπίζω, ὅτι μετὰ μίαν ἢ δύο συνεδριάσεις θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ὁριστικὴν διατύπωσιν τοῦ νομοθετήματος. Νῦν δὲ, μετὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἂν ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ προτάξωμεν τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων, καὶ νὰ ἐπιληφθῶμεν αὐτοῦ ἀμέσως. Δὲν δύναμαι δὲ ἐκ τῶν προτέρων νὰ ἐγγυηθῶ εἰς τὴν Βουλὴν ἐντὸς πόσου χρόνου θὰ φέρῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσίν της, διότι τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ πολλῶν περιστάσεων, ἐκ περιστάσεων τοῦ εἰσηγητοῦ καὶ ἐξ ἐλλείψεως ἀπαρτίας ἐν τῇ ἐπιτροπῇ· πιστεύω δὲ, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ὅτι ὁ κ. πρόεδρος τῆς ἐπιτροπῆς, ὁ ὁποῖος ἐπέδειξε μέχρι τοῦδε ζῆλον οὐ τὸν τυχόντα, καὶ τὰ μέλη αὐτῆς θὰ συνέρχωνται κατὰ τὴν ὡρισμένην ὥραν, ὥστε αἱ ἐργασίαι νὰ προβῶσιν ἀπροσκόπτως. Δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλομεν ἐργασθῆ ἀνενδότως, ἵνα φέρωμεν εἰς πέρας τὸ ἔργον.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεων τινων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, καὶ νὰ ἀναβληθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου περὶ Ὀργανισμοῦ τῶν Δικαστηρίων ἐπὶ δέκα ἡμέρας, ἵνα λάβῃ καιρὸν ἡ ἐπιτροπὴ καὶ τὸ ἐπεξεργασθῇ;

§73ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεών τινων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ δικαστικῶν κλητήρων).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 8 μ. μ.