1891.12.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 19

Τῆς 19 Δεκεμβρίου 1891.

(Πέμπτη)

Ὥρᾳ 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§2ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅτε εἶδον τὸν προλαλήσαντα ἀνερχόμενον εἰς τὸ βῆμα, δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἤθελε ζητήσει νὰ βεβαιώσῃ τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους οὐ μόνον ἐξεστόμισε χθές, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν διάψευσίν μου, ἐπισήμως γενομένην, ἐπέμενεν ὑποστηρίζων· ἐνόμιζον, ὅτι θὰ ἀνήρχετο εἰς τὸ βῆμα καὶ θὰ ὡμολόγει, ὅτι ἐπλανήθη, παρασυρθεὶς ἐκ κειμένου, τὸ ὁποῖον, ἐφημερίς τις κατεχώρησε, κατασκευάσασα πρὸς κατηγορίαν μου· μετὰ τὴν ὑπ’ ἐμοῦ γενομένην διάψευσιν, ἐνόμιζον, ὅτι ἤθελεν ἔλθει σήμερον καὶ ζητήσει συγγνώμην. Ἐβεβαίωσεν ἀληθῶς, ὅτι ἀνεζήτησεν ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τῆς Βουλῆς τὸ ἐπίσημον κείμενον τοῦ λόγου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γαλλίας, ἀλλὰ λέγει, ὅτι δὲν τὸ ἀνεῦρε. Δὲν γνωρίζω διὰ ποῖον λόγον αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς μόνον τοῦ ἐπισήμου φύλλου τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως λείπει ἐκ τῆς Βιβλιοθήκης τῆς Βουλῆς...

§3ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς τὴν Βιβλιοθήκην πέμπεται εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους ὁλόκληρος.

§4ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, θὰ ἦτο δυνατὸν ἀλλαχοῦ νὰ προσφύγητε, διὰ νὰ εὕρητε τὸ ἐπίσημον κείμενον, π. χ. εἰς τὴν Γαλλικὴν πρεσβείαν...

§5ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχω σχέσεις.

§6ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἔχητε σχέσεις. Προθύμως, πιστεύω, ἤθελε σᾶς χορηγηθῆ τὸ φύλλον, τὸ περιέχον τὴν συζήτησιν.

§7ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, μόνον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν λαμβάνει.

§8ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κύριοι, ἐνθυμεῖσθε, πῶς τὰ πράγματα ἔλαβον χώραν. Ὁ προλαλήσας Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐβεβαίωσεν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γαλλίας, ὁμιλῶν πρό τινος ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ περὶ τῶν Αἰγυπτιακῶν πραγμάτων, σχετικῶς πρὸς τὰ ἐσχάτως ἐκδοθέντα ἀστυνομικὰ διατάγματα, εἶπεν, ὅτι ἐν τῷ ἀγῶνι αὐτῷ, ὃν ἀνέλαβεν ἡ Γαλλία ἐναντίον τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὲρ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ δικαιωμάτων τῶν Εὐρωπαίων, τῶν ἠγγυημένων ἀπὸ τὰς ἀρχαίας συνθήκας, ἠγωνίσθη μόνη. Ἄν τοῦτο ἦτο ἀληθὲς, διττὴ ἤθελε γείνῃ διάψευσις· διάψευσις πρῶτον ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, βεβαιώσαντος κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ πολιτικοῦ αὐτῆς πράκτορος διεμαρτυρήθη πρὸς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν κατὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διαταγμάτων ἐκείνων πρὸ τῆς ἐκτελέσεως αὐτῶν, δηλαδὴ καθ’ ἣν ἐποχὴν περίπου διεμαρτυρήθη καὶ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις. Διάψευσις δεύτερον ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γαλλίας, διότι θὰ παρίστατο οὗτος ὡς ἐν γνώσει εἰπὼν ἀπὸ τοῦ βήματος ἐνώπιον ὅλου τοῦ κόσμου γεγονὸς μὴ ἀληθὲς, δηλαδὴ ὅτι μόνος αὐτὸς ἠγωνίσθη κατὰ τῶν Αἰγυπτιακῶν ἐκείνων διαταγμάτων ἐν Αἰγύπτῳ, ὅτι μόνος αὐτὸς ᾐσθάνθη καὶ ἐξετέλεσε τὸ καθῆκον τοῦ νὰ ἐργασθῇ ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῶν Γάλλων ὑπηκόων, καὶ μόνος κατήγαγε τὴν νίκην, ἐνῷ καλῶς ἐγίνωσκεν, ὅτι καὶ ἡ Ρωσσία καὶ ἡ Ἑλλὰς εἶχον συμμετάσχει εἰς τὸν ἀγῶνα ἐναντίον τῶν διαταγμάτων. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα καθῆκόν μου νὰ ἐγερθῶ καὶ διαψεύσω τοιαύτας ἀνακριβείας. Ὁ προλαλήσας ἐνόμισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ δώσῃ περισσότεραν πίστιν εἰς ἰδιαιτέρας, παρὰ εἰς ἐπισήμους διαβεβαιώσεις, καὶ ἐπέμεινεν εἰς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐκφράσει καὶ ἄλλοτε πρός τινα, νομίζω, ἀνταποκριτὴν ἐφημερίδος, ἄγνωστον πόθεν λαβὼν αὐτήν. Ἀλλ’ ἔπρεπε τοὐλάχιστον νὰ ὑποπτεύσῃ ἀνακρίβειαν τῶν λόγων του, ἀφοῦ κατηγγέλθη ἐπὶ τοιαύτῃ ἐπισήμως παρ’ ἐμοῦ, καὶ ἐπίστευον, ὅτι θὰ ἐφρόντιζε νὰ βεβαιωθῇ, ἂν ὅ,τι κατ’ αὐτὸν ἐῤῥέθη παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν μεγάλου ἔθνους περὶ ἄλλων Κρατῶν πραγματικῶς ἐλέχθη. Ἀλλ’ οὐδὲν ἔπραξεν, ὅπως ἐπισήμως βεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀληθείας τῶν λόγων του, οὓς ἠμφισβήτησα χθές. Καὶ ὅμως ἠπείλησεν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, ὅτι θὰ ἤρχετο σήμερον καὶ θὰ μὲ ἠνάγκαζε νὰ κύψω τὴν κεφαλὴν ἀπέναντι τῆς ὀφθαλμοφανοῦς ἀποδείξεως! Δὲν δύναμαι νὰ εἰσέλθω, Κύριοι, εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν προσπαθειῶν, ἃς μετῆλθεν ὁ προλαλήσας, ὅπως προμηθευθῇ αὐτὸ τὸ κείμενον τοῦ λόγου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γαλλίας, ὡς ὤφειλεν, ἵνα δύνηται εὐλόγως νὰ μὲ καταγγείλῃ, ἀλλ’ ἀνέφερε τὴν περίληψιν τῶν ἐφημερίδων....

§9ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι τὸ κείμενον, δὲν εἶναι περίληψις.

§10ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Περίληψιν δημοσιεύουσιν αἱ ἐφημερίδες. Τὸ κείμενον τοῦ λόγου τοῦ κ. Ribot ἔχω ἐδῶ. Εἶναι ἡ συνεδρίασις, καθ’ ἣν ὡμίλησε περὶ τῶν ἀστυνομικῶν διαταγμάτων, ἡ συνεδρίασις τῆς 26 Ὀκτωβρίου. Κατ’ αὐτὴν ὡμίλησε κατὰ πρῶτον ὁ κ. Déloncle, μετὰ ταῦτα ὁ κ. Δελλαφὸς, τέλος ἀπαντᾷ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.

§11ΡΑΛΛΗΣ. Ποίας ἐποχῆς εἶναι τὸ φύλλον;

§12ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Εἶναι τὸ φύλλον τῆς 27 Ὀκτωβρίου τῆς ἐπισήμου Ἐφημερίδος τῆς Γαλλίας’ εἶναι ἡ συνεδρίασις τῆς 26 Ὀκτωβρίου, καθ’ ἣν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐπηρωτήθη περὶ τῶν Αἰγυπτιακῶν. Ἀφοῦ ἀπήντησεν εἰς τοὺς προλαλήσαντας ἐπὶ ἄλλων τινῶν θεμάτων τῶν ἐπερωτήσεων, ἔρχεται εἰς τὸ μέρος, τὸ ἀφορῶν τὰ ἀστυνομικὰ διατάγματα τῆς Αἰγύπτου. Ἰδοὺ δὲ πῶς ἔχει ἀκριβῶς τὸ μέρος τοῦ λόγου του, ὅπερ ἀνεγνώσατε. Τὸ ἀναγινώσκω γαλλιστί: «Bien que nous ayons été à peu près seuls pour prendre en main la défense des intérêts et des droits des Européens dans cette question, nous n'avons pas hésité à avoir l'attitude ferme, nette et énergique etc.» Δηλαδή: «Εἰ καὶ ὑπήρξαμεν σχεδὸν μόνοι, ὅπως ἀναλάβωμεν τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων καὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν Εὐρωπαίων ἐν τῷ ζητήματι τούτω, ἐν τούτοις δὲν ἐδιστάσαμεν νὰ λάβωμεν στάσιν σταθερὰν, εὐκρινῆ καὶ ἐνεργόν.» Ἰδοὺ λοιπὸν, τί εἶπε. Πρόκειται περὶ 17 Κρατῶν, τὰ ὁποῖα ἐν Αἰγύπτῳ ἐνδιαφέρονται περὶ τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα γεννῶσι τὰ διατάγματα ἐκεῖνα. Μεταξὺ αὐτῶν τῶν Κρατῶν, ἡ Γαλλία, ἡ Ρωσσία καὶ ἡ Ἑλλὰς, εἶναι πασίγνωστον, ὅτι μόναι συμμετέσχον εἰς τὴν πολιτικὴν τῶν διαμαρτυριῶν κατὰ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διαταγμάτων. Ὅτι δὲ τοῦτο οὕτως ἐγένετο, δηλαδὴ διαμαρτυρία οὐ μόνον τῆς Γαλλίας, ἀλλὰ καὶ τῆς Ρωσσίας καὶ τῆς Ἑλλάδος, εἶναι ἀναμφισβήτητον’ καὶ τοιοῦτον ἐπίσημον γεγονὸς, οὔτε ἠγνόει, οὔτε ἠδύνατο νὰ λησμονήσῃ, ὁμιλῶν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γαλλίας. Εἶναι ἐπίσημον γεγονὸς, ὅτι ἡμεῖς διεμαρτυρήθημεν τὴν 2 Σεπτεμβρίου, τὴν δὲ 3 ἤρξατο ἡ ἐκτέλεσις τῶν διαταγμάτων. Αἱ δύο ἄλλαι Κυβερνήσεις διεμαρτυρήθησαν μίαν ἢ δύο ἡμέρας πρὸ ἡμῶν. Ἦτο δυνατὸν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Γαλλίας, τὴν 26 Ὀκτωβρίου ὁμιλῶν, νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην διαστροφὴν γεγονότων πασιγνώστων εἰς τὰς Κυβερνήσεις ὅλων τῶν ἐθνῶν; Τὸ τοιοῦτον καὶ δι’ ἄλλους λόγους ἤθελε προξενήσει χειρίστην ἐντύπωσιν. Γνωστὸν ὅτι ὄπισθεν τῆς Αἰγύπτου κρύπτονται καὶ ἐνεργοῦσι πολλὰ μεγάλα συμφέροντα, ἀπέναντι τῶν ὁποίων ἡ Γαλλία ἠναγκάζετο νὰ μένῃ ἀδρανὴς ἐπὶ πολλὰ ἔτη. Ἦτο δυνατὸν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ παρουσιασθῇ ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ, ἐν ᾗ περιεμένετο ἡ ἐπερώτησις περὶ τῶν Αἰγυπτιακῶν πραγμάτων, καὶ ἐπὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀπετέλεσε διὰ τὴν Γαλλίαν τὸν πρῶτον θρίαμβον μετὰ δέκα ἐτῶν πολιτικὴν ἀποχῆς, ὑπνωτισμοῦ,—ὅπως ὁ ἐπερωτήσας Γάλλος Βουλευτὴς ἀπεκάλεσεν αὐτὴν,—νὰ παραλίπῃ νὰ μνημονεύσῃ καὶ τοὺς μετ’ αὐτῆς συμπράξαντας; Ἀληθῶς ἀπὸ τοῦ 1882, ὅτε ἡ Ἀγγλία κατέλαβε τὴν Αἴγυπτον, ἡ Γαλλία οὐδὲν ἠδυνήθη νὰ πράξῃ ἄξιον λόγου ὑπὲρ τῶν συμφερόντων αὐτῆς, ἡ δὲ Γαλλικὴ πολιτικὴ εὑρίσκετο, ὡς εἶπεν ὁ ἐπερωτήσας, εἰς κατάστασιν ὑπνωτισμοῦ, προσηλωμένη διατελοῦσα εἰς μίαν μόνιμον ἰδέαν, τὴν ἐκκένωσιν μόνον τῆς Αἰγύπτου ἀπὸ τῶν ἀγγλικῶν στρατευμάτων. Οὐδεὶς τῶν λαλησάντων κατόπιν ἐζήτησε νὰ διαμφισβητήσῃ τὸν χαρακτηρισμὸν αὐτὸν τῆς Γαλλικῆς πολιτικῆς ἐν Αἰγύπτῳ, διότι τοιαύτη ἀληθῶς ὑπῆρξεν ἡ πολιτικὴ αὕτη. Μόνον περὶ τῆς ἐκκενώσεως ἐμερίμνα, καὶ ἐπ’ αὐτῆς ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἐπανήρχετο, ἀποφεύγουσα ν’ ἀνθίσταται ἐφ’ ὅλων τῶν ἄλλων ζητημάτων καὶ τῶν μέτρων, δι’ ὧν ἡ Ἀγγλικὴ διοίκησις, φανερὰ ἢ ὄπισθεν τῆς Αἰγυπτιακῆς, ἠγωνίζετο νὰ καταῤῥίψῃ πᾶσαν δύναμιν καὶ πᾶν δικαίωμα τῶν Εὐρωπαίων ἐν Αἰγύπτῳ. Τοῦτο ἔπραττεν ἡ Γαλλία, διότι δὲν ᾐσθάνετο τὰς περιστάσεις εὐνοϊκὰς, ὅπως ἀντισταθῇ εἰς τὴν ἐπικράτησιν τῆς Ἀγγλίας ἐν Αἰγύπτῳ μετ’ ἐλπίδων ἐπιτυχίας. Μετέβαλεν ἐσχάτως πολιτικὴν, διότι καὶ αἱ περιστάσεις μετεβλήθησαν. Μὴ λησμονῶμεν, ὅτι τὰ γεγονότα, τὰ λαβόντα χώραν κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους μῆνας, ἐξήσκησαν ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως μεγάλην ἐπιῤῥοὴν ὡς πρὸς τὰ Αἰγυπτιακὰ πράγματα. Οὕτως ἡ προσέγγισις τῆς Γαλλίας καὶ Ρωσσίας, ἡ ἐκδηλωθεῖσα μετ’ ἐπιδείξεως ἐν τῇ ἐπισκέψει τοῦ γαλλικοῦ στόλου ἐν Κρονστάνδῃ, ὑπῆρξε γεγονὸς σημαντικὸν, ὡς προμελετηθὲν, καὶ ἐπενήργησε πανταχοῦ τοῦ κόσμου. Μὴ λησμονῶμεν ἕτερον σπουδαῖον γεγονὸς, σπουδαίως ἐπίσης ἐπηρεάσαν καὶ τῆς Γαλλίας τὰς σκέψεις καὶ ἄλλων Κρατῶν, ἐχόντων συμφέροντα ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ λαβὸν χώραν ἐσχάτως, τὸ διάβημα δηλονότι τοῦ Σουλτάνου, ζητοῦντος παρὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως διακανονίσῃ μετ’ αὐτοῦ τὰ τῆς ἐκκενώσεως τῆς Αἰγύπτου. Ὁ τρόπος ὁ αἰφνίδιος καὶ ἀπότομος, καθ’ ὃν προσεκλήθη εἰς τοῦτο ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ὑπὸ τῆς κυριάρχου ἐν Αἰγύπτῳ Δυνάμεως, καὶ ἡ ἀπάντησις τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἀγγλίας, ἡ συνοδεύσασα τὸ διάβημα τοῦτο ὑπουργικὴ ἐν Τουρκίᾳ μεταβολὴ, ἀπεκάλυψαν ἀδυναμίας τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ καθεστῶτος λίαν ἐνθαῤῥυντικὰς διὰ τοὺς ἐχθροὺς αὐτοῦ. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ χαρακτηρίσω τὴν πολιτικὴν σημασίαν καὶ τὸν σκοπὸν τῆς ὑπουργικῆς αὐτῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει μεταβολῆς, ἀλλὰ χωρὶς νὰ ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ ἀποκαλύψω μυστήρια, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ δώσω εἰς αὐτὴν πολιτικὴν σημασίαν σκόπιμον, καὶ νὰ μὴ σχετίσω αὐτὴν πρὸς τὸ ἕτερον γεγονὸς, οὗτινος ἐμνημόνευσα. Ἀλλὰ καὶ ἕτερον γεγονὸς ἐπῆλθεν, ἐνθαῤῥύναν βεβαίως τὴν Γαλλίαν ἐν τῇ τολμηροτέρᾳ αὐτῆς πολιτικῇ ἐν Αἰγύπτῳ, ὁ λόγος τοῦ Γλάδστωνος. Ὅταν ὁ ἀρχηγὸς τῆς μελλούσης Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως καταδικάζῃ τὴν περαιτέρω κατοχὴν τῆς Αἰγύπτου, καταγγέλλων αὐτήν, ὡς ἀντιβαίνουσαν εἰς τὰς διεθνεῖς ὑποσχέσεις, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις πρὸς τὴν Εὐρώπην, νομίζετε, ὅτι τοῦτο δὲν ἦτο ἀρκετὸν, ὅπως ἐνθαῤῥύνῃ Κυβέρνησιν, ὡς τὴν Γαλλίαν, ἰσχυρὰν καὶ μεγάλα ἔχουσαν συμφέροντα ἐν Αἰγύπτῳ, ὅπως μετέλθῃ πολιτικὴν ἐντονωτέραν; Τοιαύτη ὅμως δὲν ἦτο πρὶν ἡ πολιτικὴ αὐτῆς. Ἀλλ’ ἠμφισβήτησάν τινες τὴν σύμπραξιν τῆς Ἑλλάδος, πιστεύοντες εἰς ὅσα ἀνέγραψέ τις ἐν ἀλληλογραφίᾳ τινὶ ἐξ Αἰγύπτου ἐν γαλλικῇ τινι ἐφημερίδι. Ὁ γράφων ἐνδιεφέρετο βεβαίως νὰ παραστήσῃ, ὅτι δῆθεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐγκατέλιπε μόνον τὸν ἐν Αἰγύπτῳ διπλωματικὸν πράκτορα τῆς Γαλλίας. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶχε διαμαρτυρηθῆ ἐπισήμως κατὰ τῶν διαταγμάτων, ἅπαντες δὲ οἱ Ἕλληνες τῆς Αἰγύπτου ἦσαν ἀνάστατοι ἐπὶ τῇ ἐκτελέσει αὐτῶν. Ὁ ἡμέτερος πράκτωρ, ἀπὼν τότε ἐξ Αἰγύπτου, ἀνεμένετο μετὰ τῶν ὁδηγιῶν εἰς Κάϊρον. Τοῦτο ἦτο γνωστὸν εἰς πάντας· ἐν τούτοις δύο ἡμέρας πρὸ τῆς ἀφίξεώς του ὑπεγράφη ἡ συμφωνία μεταξὺ Αἰγύπτου καὶ τοῦ Γαλλικοῦ καὶ Ρωσσικοῦ Πρακτορείου· ὅτε δ’ ἔφθασεν ὁ ἡμέτερος πράκτωρ, εὗρε τὰ πράγματα τετελεσμένα. Τὴν σπουδὴν αὐτὴν θέλων νὰ δικαιολογήσῃ ὁ ἀλληλογραφῶν ἐκ Καΐρου Γάλλος, παριστᾷ, ὅτι δῆθεν ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παρέλιπε νὰ συμπράξῃ μετὰ τῆς Γαλλίας ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ.

§13ΡΑΛΛΗΣ. Ἔφθασεν ὁ πράκτωρ μετὰ τὸ πέρας τῶν διαπραγματεύσεων.

§14ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κατέχεσθε ὑπὸ ἰδέας ἐσφαλμένης, ἐκ τῆς ὁποίας ἀντλεῖτε ἐπιχειρήματα. Θεωρεῖτε, ὅτι ἔφθασεν ἀργά. Τί ἐννοεῖτε «ἔφθασεν ἀργά»; Μήπως ὑπῆρχε πρόσκλησις εἰς ἐνέργειαν ὑπὸ προθεσμίαν, καὶ αὕτη παρῆλθεν; Ἀφοῦ ὁ Ἕλλην πράκτωρ ἀνεμένετο μετὰ δύο ἡμέρας εἰς Αἴγυπτον, εἴχομεν δὲ διαμαρτυρηθῆ, ἠδύνατο νὰ τὸν ἀναμείνωσιν ἄνευ ζημίας. Διὰ τοῦτο ὅταν ὁ πράκτωρ ἔφθασε, καὶ ἐγνώσθη, ὅτι εὗρε τὰ πράγματα τετελεσμένα, ἐξανέστησαν πάντες οἱ Ἕλληνες ἐναντίον τῆς σπουδῆς τῶν συναδέλφων, καὶ ἤρχισαν νὰ κατακρίνωσι καὶ καταγγέλλωσι τὴν πρᾶξιν ἐκείνην. Αἱ ἄλλαι δικαιολογήσεις ἐπίσης δὲν εἶναι εὐλογώτεραι. Ἔλεγον π. χ. ὅτι, ὅτε συνεζητήθησαν τὰ ἀστυνομικὰ διατάγματα ἐν τῷ Ἐφετείῳ, ὁ ἐφέτης ἡμῶν δὲν ἦτο ἐναντίος τῶν διαταγμάτων. Ἀλλὰ ποίαν σχέσιν ἔχει τοῦτο, ὅτι ὁ ἐφέτης, ὁ ἀνήκων εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, δὲν ἀντέτεινεν ἄλλοτε, ἀφοῦ ἤδη ἀπὸ κοινοῦ ἀπεφασίσαμεν ν’ ἀποκρούσωμεν αὐτά; Ἄλλως, χωρὶς νὰ ἐπιδοκιμάζω ἢ ἀποδοκιμάζω τὴν γνώμην τοῦ ἡμετέρου ἐφέτου, διότι ἀγνοῶ αὐτὴν, δὲν εὑρίσκω ἀφ’ ἑτέρου καὶ συμφέρον νὰ ἐκτίθηται εἰς μάτην μικρὰ μὲν, ἀλλὰ μεγάλα ἔχουσα συμφέροντα Κυβέρνησις ἐν Αἰγύπτῳ, ὅταν ἐκ προκαταβολῆς ἦναι βεβαία, ὅτι οὐδεμία ἄλλη Κυβέρνησις εἶναι διατεθειμένη νὰ συνεργασθῇ μετ’ αὐτῆς ἐναντίον τῶν σφετερισμῶν τῆς Αἰγυπτιακῆς. Ἄλλοτε ἐγένοντο δεκτὰ ὑπὸ τῶν ξένων Κυβερνήσεων πολλὰ ἐκ τῶν προταθέντων ὑπὸ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, καίτοι ἐπιζήμια ἡμῖν. Δὲν εἶναι δίκαιον νὰ στρέφηται τοῦτο ὡς ὅπλον ἐναντίον τῆς Ἑλλάδος, διότι ἐν πᾶσι σχεδὸν τοῖς ζητήμασιν αὐτοῖς, καὶ ἡ Γαλλία καὶ τὰ ἄλλα μεγάλα Κράτη, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε περισσοτέραν τόλμην νὰ ἔχωσιν ἀπέναντι τῆς Αἰγύπτου, διότι ὀλιγώτερον δύνανται νὰ βλαβῶσι καὶ τὰ συμφέροντα καὶ οἱ ὑπήκοοι αὐτῶν, ἂν τυχὸν ἤθελον ἀντιστῆ εἰς τὴν θέλησιν τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἀντετάχθησαν ποτὲ, ἀλλ’ ἀπεδέχθησαν ὅλα ἐκεῖνα τὰ μέτρα. Εἶναι δίκαιον νὰ ἔρχωνται ἤδη καὶ νὰ μέμφωνται ἡμᾶς δι’ αὐτὰ ταῦτα, εἰς τὰ ὁποῖα αὐτοὶ ὑπέπεσαν; Καταγγέλλεται πρὸς τούτοις ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διότι ὁ πράκτωρ αὐτῆς μετέβη εἰς Αἴγυπτον βραδέως. Αὐτὸ καὶ ἐγὼ χθὲς ἀνέφερα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἀπὸ τοῦ θέρους εἶχε ζητήσει ὁ πράκτωρ τρίμηνον ἄδειαν κανονικὴν, καὶ εὑρίσκετο ἐν Κωνσταντινουπόλει· ἦλθε μετὰ ταῦτα ἐδῶ, ἔνθα ἔμεινεν ἡμέρας τινάς. Εἰς αὐτὸ τὸ διάστημα δὲν εἴχομεν τεθῆ βεβαίως en demeure παρὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς ἢ ἄλλης Κυβερνήσεως· δὲν ὑπῆρχε κἀμμία προθεσμία· εἴχομεν διαμαρτυρηθῆ, ἦτο ἅπασα ἡ Ἑλληνικὴ κοινότης ἀνάστατος, καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐξηκολούθει νὰ διαμαρτύρηται καὶ νὰ ἐμμένῃ εἰς τὴν πολιτικὴν τῆς διαμαρτυρίας. Ἀλλὰ σεῖς τί ἠξιώσατε χθές; Ὅτι ἔπρεπε πρῶτοι ἡμεῖς νὰ προηγηθῶμεν τῶν ἄλλων Δυνάμεων εἰς τὴν ἀντίστασιν κατὰ τῶν διαταγμάτων. Εἰς αὐτὸ διαφωνῶ. Ναὶ μὲν ἡμεῖς ἔχομεν τὰ περισσότερα ἐν Αἰγύπτῳ συμφέροντα, ἡμεῖς ἴσως ἔχομεν καὶ δικαιώματα περισσότερα, ἀλλὰ δὲν νομίζω, ὅταν πρόκηται νὰ ἐπιτύχωμεν ὠφελίμους ἡμῖν τροποποιήσεις, ὅτι πρέπει ν’ ἀρχώμεθα πρῶτοι, ἐρεθίζοντες καὶ δυσαρεστοῦντες τὸν ἀντίπαλόν μας ἐν δικαιώμασι, τὰ ὁποῖα ὑπὲρ ἡμῶν βεβαίως εἶναι ὠφέλιμα, ἀλλὰ δι’ αὐτὸν εἶναι δυσάρεστοι περιορισμοί. Δὲν ἀνέχεται ἄλλως Κράτος τι ἕτερον μικρὸν Κράτος, ὅπως τῷ ἀπαιτῇ περιορισμοὺς μὲ τὴν αὐτὴν ἀνοχὴν, μεθ’ ἧς δύναται νὰ ἀνεχθῇ μεγάλην Δύναμιν. Ἐὰν ἡ Γαλλία εἶπεν εἰς τὴν Αἴγυπτον, ὅτι ὤφειλε νὰ μεταβάλῃ τὰ ἀστυνομικὰ διατάγματα, διότι τὰ ἐθεώρει ἐναντία τῶν συμφερόντων της, καὶ ἐὰν ἤθελε νὰ τὰ ἐκτελέσῃ, ἔδωκε διαταγὰς εἰς τοὺς ὑπηκόους της νὰ μὴ δεχθῶσι τοὺς ἀστυνομικοὺς ὑπαλλήλους πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτῶν, ἀπὸ τὴν Γαλλίαν ἠδύνατο νὰ τὸ δεχθῇ ἐξ ἀνάγκης, ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι θὰ ἦτο ἐπίσης ἀνεκτὸς αὐτῇ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, ὅστις ἤθελε δώσει τοιαύτας διαταγὰς πρὸς τὸν πολιτικὸν τῆς Ἑλλάδος πράκτορα, ἵνα μεταβιβάσῃ πρὸς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὅτι θὰ ὑπεχώρει αὕτη ἀπέναντι ἡμῶν, ὡς ὑπεχώρησεν ἀπέναντι τῆς Γαλλίας; Βεβαίως κατέχομεν περισσοτέρους ἢ οἱαδήποτε ἄλλη Δύναμις ὑπηκόους ἐν Αἰγύπτῳ· ἀλλὰ πρέπει διὰ τοῦτο καὶ μόνον νὰ τολμῶμεν νὰ μετέλθωμεν πρὸς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν οἵαν καὶ ἡ Γαλλία ἀπειλητικὴν γλῶσσαν; Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν θὰ ἐθεώρουν συνετὴν τοιαύτην γλῶσσαν ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ οὔτε θὰ μετηρχόμην ποτὲ αὐτὴν, οὔτε θὰ συνεβούλευον πρὸς ἄλλον. Ἡ κατάστασις τῶν πραγμάτων σήμερον ἐν Αἰγύπτῳ, ὅσον ἀφορᾷ τὸ ὑπὸ τῶν διαταγμάτων δημιουργηθὲν καθεστὼς, εἶναι τοιαύτη, ὥστε δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ εἰσακούσω τῆς εὐχῆς, ἡ ὁποία δὶς ἢ τρὶς ἐξεφράσθη παρά τινων, ὅπως εἰσέλθω εἰς ἀνακοινώσεις. Πρόκειται περὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀκόμη εὑρίσκονται εἰς τὸ στάδιον τῶν διαπραγματεύσεων. Θὰ παρακαλέσω ἑπομένως, ὅπως, ὅσοι ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐξέφρασαν τὴν ἐπιθυμίαν ν’ ἀνακοινώσω ἔγγραφα σχετιζόμενα μὲ τὸ ἐκκρεμὲς αὐτὸ ζήτημα, μὴ ἐπιμείνωσι.

§15ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν τὰ κατεθέσατε; Χθὲς, νομίζω, εἴπετε ὅτι τὰ κατεθέσατε.

§16ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κατέθεσα ἄλλα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὑπάρχουσιν, ἀλλὰ χθὲς μετὰ τὴν ὁμιλίαν σας ἔλαβον ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ζητεῖ καὶ ἄλλα. Καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ζητεῖτε τὰ ἔγγραφα, τὰ σχετιζόμενα μὲ τὸ ζήτημα τῶν ἐπιτηδευμάτων ἐν Αἰγύπτῳ· αὐτὰ δύναμαι νὰ τὰ καταθέσω καὶ θὰ τὰ καταθέσω, διότι ἀνάγονται εἰς ζήτημα, πρὸ πολλοῦ ὁριστικῶς περαιωθέν. Καθ’ ὅσον ὅμως ἀφορᾷ τὸ ἐκκρεμὲς ζήτημα, προσθέτω ὅτι δὲν θὰ προβῶ εἰς ἄλλας ἀνακοινώσεις, διότι θεωρῶ αὐτὰς προώρους καὶ πιθανῶς ἐπιζημίους εἰς τὴν εὐτυχῆ αὐτοῦ διεξαγωγήν.

§17ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα). (Μετὰ τοῦτο τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται).

§18ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αἱ πρὸς κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων δαπάναι δὲν περιλαμβάνονται ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους, καὶ κατὰ τὰ παρελθόντα δὲ ἔτη ἀνεγράφησαν ἐν ἰδίῳ τινὶ προϋπολογισμῷ, εἰσαχθέντι εἰς τὴν Βουλὴν διὰ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔτυχε τῆς κυρώσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Τοιοῦτον εἰσάγω ὡσαύτως καὶ ἐγὼ διὰ τὰς δαπάνας τοῦ ἔτους 1892 πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρόμων, ἀνέρχονται δὲ αἱ δαπάναι αὗται εἰς 24,582,517 δραχμὰς, ἐξ ὧν 20,571,397 ἀνάγονται εἰς ἔξοδα κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Λαρίσσης, καὶ εἰς τόκους τοῦ δανείου αὐτοῦ, καὶ εἰς ἀποζημιώσεις τῶν κτημάτων τῶν ὑπ’ αὐτοῦ καταληφθέντων, τὰ δὲ ὑπόλοιπα ἀνάγονται εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν ἄλλων σιδηροδρόμων, οἵτινες εἶναι ἐν κατασκευῇ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰσάγω εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως καὶ πινάκων κατανομῆς τῆς αἰτουμένης πιστώσεως.

§19ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 113).

§20ΣΧΙΝΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔσχε τὴν καλωσύνην νὰ προσαγάγῃ κατάστασιν τῶν ἐκτελουμένων ἔργων, ἢ μᾶλλον κατάστασιν τῆς ἀπαιτουμένης δαπάνης διὰ τὰ ἐκτελούμενα ἔργα. Καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος καὶ κατὰ τὸ ἐνεστὼς ἐζήτησα τὴν ἐφαρμογὴν τῆς σχετικῆς διατάξεως τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, τρὶς κατὰ τὸ παρελθὸν καὶ δὶς κατὰ τὸ ἐνεστώς. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 99 κεφαλαίῳ Ιʹ τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, νὰ ὑποβάλῃ ὅ,τι ὁρίζεται ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ, ἥτις δὲν κατηργήθη· ἐφ’ ὅσον δὲ λειτουργεῖ, ἐγὼ θὰ ἐξακολουθῶ ἐμμένων καὶ ἀπαιτῶν ὅ,τι οἱ νόμοι ὁρίζουσι. Τὸ ἄρθρον 99 τοῦ κεφ. Ιʹ λέγει τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Διὰ πᾶσαν δημοσίᾳ δαπάνῃ κατασκευὴν ὁδοῦ, γεφύρας, διώρυγος, καταστημάτων καὶ ἄλλων δημοσίων ἔργων, ἥτις δὲν ἀπεπερατώθη ἐντὸς τοῦ ἔτους, καθ’ ὃ ἐνεκρίθη νὰ γείνῃ, θέλει ὑποβάλλεσθαι εἰς τὰς Βουλὰς ἰδιαιτέρα ἔκθεσις, φανερόνουσα τὴν κατάστασιν τῶν ἐργασιῶν καὶ τῆς γενομένης δαπάνης, ταύτης δὲ κατὰ σύγκρισιν μὲ τὰς δοθείσας πιστώσεις.» Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν συνυπέβαλε καὶ τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ὁρίζει ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ· τοῦτο δὲ δυστυχῶς ἐγένετο καὶ κατὰ τὰ παρελθόντα κατὰ συνέχειαν ἔτη, καὶ ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως τῶν καταστάσεων τούτων ἅπαντες διατελοῦμεν ἐν πληρεστάτῃ ἀγνοίᾳ τῶν τελουμένων ἐν Ἑλλάδι ἔργων καὶ τῶν δαπανῶν, αἱ ὁποῖαι γίνονται. Ἐρειδόμενος ἑπομένως ἐπὶ τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, καθὼς καὶ τοὺς ἄλλους κκ. Ὑπουργοὺς, νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς αὐτὴν, καὶ καταθέσωσιν ὅσα ὁ νόμος κελεύει.

§21ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ συνάδελφος κ. Βαλαωρίτης ὑπέβαλεν ἐπερωτήσεις τινὰς, εἰς ἀπάντησιν τῶν ὁποίων καταθέτω τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας. Ἐπίσης ὁ συνάδελφος κ. Συνοδινὸς ἔκαμεν ἐπερωτήσεις τινὰς εἰς ἀπάντησιν δὲ αὐτῶν καταθέτω τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ Περικλέους Τσικαλοπούλου περὶ τῶν κατ’ Αὔγουστον γενομένων ἐξετάσεων τῶν μηχανικῶν τοῦ Β. Ναυτικοῦ. Τηλεγράφημα Ἰω. Παπαῤῥηγοπούλου καὶ Γ. Σπηλιοπούλου ἐκ Καλαβρύτων, αἰτουμένων, ὅπως ἐνεργηθῶσι τὰ δέοντα διὰ τὴν ἐν τῷ δήμῳ Παΐων παράλειψιν ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς τῆς συντάξεως τῶν ἀπαιτουμένων πρωτοκόλλων ἀπαριθμήσεως ἀροτριώντων κτηνῶν. Ὅμοιον Τριανταφύλλου Ἀργυροπούλου, ἀποτυχόντος ὑποψηφίου δημάρχου Ἁλμυροῦ, παριστῶντος, ὅτι κατὰ τὴν ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ ἐπαναληπτικὴν ἐκλογὴν ἐν τῷ βʹ ἐκλογικῷ τμήματι πολλοὶ ἐκλογεῖς παρεκωλύθησαν τῆς ἐνασκήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ αὐτῶν δικαιώματος. Ὁ βουλευτὴς Λακωνίας κ. Παπαμιχαλόπουλος ὑποβάλλει ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς:

§23ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐξετάσῃ τὰς εἰς τὸ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργεῖον ἐπιδοθείσας πεντήκοντα καὶ πλέον αἰτήσεις θεραπείας διαφόρων ἐργατικῶν προσώπων, ἀσχολουμένων ἐν ταῖς μεταλλευτικαῖς ἐργασίαις Λαυρίου, ἐξαιτουμένων ν’ ἀπαλλαγῶσι τοῦ ἐπιβαλλομένου αὐτοῖς διὰ τοῦ ἄρτι συνταχθέντος φορολογικοῦ καταλόγου Ἀττικῆς φόρου ἐπιτηδεύματος, οὗ δέον νὰ θεωρηθῶσιν ἀπηλλαγμένοι, ὡς πρόσωπα βιομηχανικοῦ καταστήματος, κατὰ τὸν σχετικὸν φορολογικὸν νόμον ΣΙϚʹ, ἄρθρον 7. Δίκαιον δὲ ἡ ἀμφισβήτησις αὕτη νὰ λυθῇ διοικητικῶς, ἵνα μὴ ῥιφθῶσιν εἰς δικαστικὸν ἀγῶν τόσαι δεκάδες ἐργατῶν, ἐπιδιωκόντων τὸ δίκαιον αὐτῶν, ἂν ὄντως ἔχωσι δίκαιον ἐν τῇ ἀξιώσει αὐτῶν ταύτῃ.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡσαύτως ὁ βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Δραγούμης ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς ἐρώτησιν.

§25ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ὑπομιμνήσκων τὴν προφορικὴν αἴτησίν μου, παρακαλῶ τὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἅπαντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀναγόμενα εἰς προτάσεις ἐκκρεμεῖς τῶν ἐν τῷ Κράτει Δημάρχων περὶ ἀπολύτως ἀστυνόμων καὶ διορισμοῦ νέων κατὰ τὸν νῦν ἰσχύοντα νόμον, ὡς καὶ τὰς δοθείσας ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἀπαντήσεις.»

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας κ. Δημητριάδης ὑποβάλλει ἐπερώτησιν, οὖσαν ὡς ἑξῆς.

§27ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Οἱ Νομάρχαι καὶ οἱ Ἔπαρχοι ἐξακολουθοῦσιν ἀπὸ πολλοῦ χρόνου, ἰδίως δὲ ἀπὸ διετίας, νὰ ἐπιβάλωσι πειθαρχικὴν ποινὴν ἐπιπλήξεως καὶ τὰ τέλη τῆς ἀποφάσεως εἰσπρακτέα καὶ διὰ προσωπικῆς κρατήσεως, εἰς τοὺς Δημάρχους δι’ ὀλιγωρίαν περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν δημοτικῶν αὐτῶν καθηκόντων, ἐπικαλούμενοι νόμους καὶ Β. Διατάγματα, τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν ὀρθὴν ἑρμηνείαν, δὲν χορηγοῦσι τοιαύτην πειθαρχικὴν ἐξουσίαν. «Παρακαλεῖται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, ἵνα εὐαρεστούμενος πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἐγκρίνῃ τὴν ἐξουσίαν τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς ταύτην, καὶ εἰς τίνας διατάξεις τῆς διοικητικῆς νομοθεσίας ἀνευρίσκει τοιαύτην τινὰ ἐξουσίαν· ἄλλως, ν’ ἀπαγορεύσῃ τὴν παράβασιν τῶν νόμων εἰς τε τοὺς Νομάρχας καὶ τοὺς Ἐπάρχους τοῦ Κράτους, τοὺς ἀντιποιουμένους ἐξουσίαν μὴ ἐπιτρεπομένην αὐτοῖς».

§28Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρόκειται, κύριοι Βουλευταὶ, νὰ ἐφελκύσω τὴν ὑμετέραν προσοχὴν ἐπὶ ζητήματος, μεγίστην ἔχοντος τὴν ἀξίαν οὐ μόνον ὑπὸ ἐμπορικὴν καὶ οἰκονομικὴν ἔποψιν, ἥτις δύναται νὰ ᾖναι καὶ ἡ εὐτελεστέρα, οὐ μόνον ὑπὸ συνταγματικὴν καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ὑπουργικῆς εὐθύνης, οὐ μόνον ὑπὸ τὴν τῆς πολιτικῆς εὐθύνης, ἀλλὰ, καὶ τὸ σπουδαιότερον, ὑπὸ ἔποψιν ἐθνικήν. Ἱκανῶς ἐπασχολούμεθα ἐνταῦθα περὶ ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀτυχῶς δὲν ἔχουσι πάντοτε σπουδαιότητα, ἀνταξίαν τῆς ἀποστολῆς μας· ἀλλ’ οὐδέν ποτε ζήτημα ἔχει καὶ ὀφείλει νὰ ἔχῃ τόσην σπουδαιότητα, ὅσην τὰ ἐθνικὰ, μεγάλως παραμεληθέντα ἀπό τινος. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ἡ Βουλὴ νὰ τὴν ἀπασχολήσω σήμερον περὶ τῶν ἑλληνικῶν ἀποικιῶν καὶ τῶν ἑλληνικῶν κοινοτήτων, περὶ τῶν θυγατέρων τῆς ἑλληνικῆς Μητροπόλεως, διότι ἡ νῦν ἐλευθέρα καὶ μικρὰ Ἑλλὰς ἄνευ τῶν ἀποικιῶν καὶ τῶν ἁπανταχοῦ ἑλληνικῶν κοινοτήτων ἤθελε θεωρηθῆ ἀποκηρύττουσα τὸ παρελθὸν τῆς ἱστορίας τῆς μεγάλης Ἑλλάδος, καὶ θὰ ἐφαίνετο μὴ ἐλπίζουσα εἰς τὸ μέλλον, θὰ ἦτο βεβαίως τέκνον τοῦ 1821 θνησιγενές! Γνωρίζομεν ἀπὸ τῶν ἀρχαιοτάτων χρόνων, ὅτι τὸν Ἕλληνα ὠθεῖ πρὸς μετανάστευσιν τάσις πρὸς πλουτισμὸν, τάσις πρὸς ἀναζήτησιν τοῦ νέου καὶ τοῦ ἀγνώστου· ἀλλ’ αὐτὸν τοῦτον τὸν Ἕλληνα ἡ πρὸς τὴν πατρίδα ἀγάπη τὸν ὠθεῖ εἰς τὴν παλινοστίαν. Ἐξερχόμενος τῆς Ἑλλάδος, μεταβαίνει εἰς ἀπώτατα καὶ βάρβαρα πολλάκις Κράτη, μεταφέρων εἰς αὐτὰ τὸν πολιτισμόν· παραλαμβάνει ἐκεῖθεν χρῆμα, ὅπερ πλήρης χαρᾶς εἰσάγει εἰς τὴν πάτριον χώραν, ἐν ᾗ συνήθως ἀποθνήσκει. Κοινὰ συμφέροντα ὑπάρχουσι μεταξὺ Μητροπόλεως καὶ τῶν ἑλληνικῶν ἀποικιῶν καὶ κοινοτήτων, ἀμοιβαία δὲ ἀγάπη συνδέει τὴν μητέρα μετὰ τῶν θυγατέρων της· οὕτως ἐγεννήθη ἡ μεταξὺ τῶν ἀλληλεγγύη, δικαιώματα δὲ καὶ καθήκοντα ἑκατέρωθεν. Ὑπῆρξεν ἐποχὴ, καθ’ ἣν τὸ ἑλληνικὸν γόητρον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, καὶ εἰς αὐτὰ ἀκόμη τὰ εὐνομούμενα Κράτη, ἵστατο ἀρκετὰ ὑψηλά. Σφάλματα ὅμως ἐπὶ σφαλμάτων, παλαιὰ καὶ νέα, κατεβίβασαν τὸ γόητρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ εἰς βαθμὸν ἀπογνώσεως, ἐψύχραναν δὲ τὰ πρὶν θερμὰ πρὸς τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα αἰσθήματά των, καὶ ἐχαλάρωσαν ἐπὶ τοσοῦτον τοὺς ἐθνικοὺς δεσμοὺς, ὥστε ὤθησαν πολλοὺς τῶν ὁμογενῶν ἡμῶν μέχρι μεταβολῆς τῆς ἐθνικότητός των! Πολλὰ καὶ ποικίλα τὰ ἐντεῦθεν παραγόμενα δυσάρεστα καὶ ἐπιζήμια ἀποτελέσματα. Μακρὸν καὶ ὀδυνηρὸν ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ὑπομνήσω, ἔστω καὶ ἐν συνόψει, τοὺς κολαφισμοὺς, τοὺς ὁποίους ὑπέστη ὁ Ἑλληνισμὸς ἰδίως κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη. Δὲν ὁμιλῶ δὲ πρὸς ξένους, ἀλλὰ πρὸς πατριώτας, ἀγαπῶντας ἐξ ἴσου τὸν τόπον, παρακολουθοῦντας καὶ γνωρίζοντας ἀκριβῶς πάντα τὰ ἐθνικὰ δυστυχήματα καὶ θλιβομένους ἐξ ἴσου ὅσον ἐγώ. Ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς ἀναφέρω τοὺς ἐν Ῥουμανίᾳ διωγμοὺς τῶν ὁμογενῶν μας; Δὲν γνωρίζετε, ὅτι ἡ Ἤπειρος καὶ ἡ Θράκη τυραννοῦνται; Οἱ εἰς τὰς ὑποδούλους, ἀλλ’ ἑλληνικὰς νήσους ὁμογενεῖς καὶ οἱ ἐν τοῖς παραλίοις τῆς Μικρᾶς Ἀσίας Ἕλληνες, δὲν γνωρίζετε πάντες ὑμεῖς, ὅτι βασανίζονται; Τίς δὲν γνωρίζει τὴν ἐπίθεσιν κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ πανταχοῦ, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Μακεδονίᾳ, ἔνθα πάντες ἀξιοῦσι δικαιώματα, ἐκτὸς τῶν παραγκωνιζομένων Ἑλλήνων; Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς ἐπιδείξω οὔτε τὴν Κρήτην σπαρασσομένην ἐν τῷ μέσῳ τῆς κυβερνητικῆς ἀδιαφορίας, οὔτε τὴν ἔξωσιν καὶ αὐτῆς τῆς ἑλληνικῆς γλώσσης οὐ μόνον ἐκ τῆς Βουλγαρίας, ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας. Δὲν θέλω μάλιστα νὰ ἐπιληφθῶ, μετὰ τὴν μικρόψυχον δήλωσιν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ὅτι οἱ πάσχοντες ἐν Βουλγαρίᾳ πρέπει ν’ ἀτενίσωσι μόνον πρὸς τὸν Πατριάρχην, καὶ ὄχι πρὸς τὴν ἑλληνικὴν Μητρόπολιν, ὅτι ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων τὰ δικαιώματα ἀναμφισβητήτως παραβιάζονται, πρέπει νὰ συνεννοηθῶσι μόνον μετὰ τοῦ Πατριάρχου.

§29ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν εἶπον τοῦτο.

§30Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶπεν ἀληθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι ὁ ἀρχηγὸς τῶν ἑλληνικῶν κοινοτήτων ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Αὐτοκρατορίᾳ εἶναι ὁ Πατριάρχης, καὶ ἐκεῖνος πρωτίστως ἐνδιαφέρεται, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θέλει παρακολουθήσει τὰ συμβαίνοντα· δὲν ἤκουσα ὅμως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν ἀναβιβάζοντα τὸ ζήτημα ἐκεῖ, ὅπου ἔπρεπεν, εἰς τὴν παράβασιν τῶν ἄρθρων 8 καὶ 20 τῆς ἐν Βερολίνῳ συνθήκης, ἅτινα ἐτήρησαν ἀμείωτα τὰ δικαιώματα τῶν ἐν Βουλγαρίᾳ Ἑλλήνων, τὰ ἐκ προηγουμένων συνθηκῶν πηγάζοντα, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ ἤδη μετὰ θρασύτητος παραβιαζόμενον· δὲν ἤκουσα αὐτὸν βεβαιοῦντα ἀξιοπρεπῶς, ὅτι θέλει ἐντόνως διαμαρτυρηθῇ ἐξ ὀνόματος τοῦ Ἑλληνισμοῦ κατὰ τῆς ἀναιδοῦς παραβιάσεως τῆς συνθήκης καὶ τοῦ ὀργανικοῦ νόμου τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας, καὶ ὅτι θέλει καταγγείλει τοὺς αὐθάδεις Βουλγάρους πρὸς τοὺς ὑπογράψαντας τὴν συνθήκην τοῦ Βερολίνου. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ στραφῶ εἰς ἅπαντα τὰ πολυάριθμα καὶ δεινῶς πιεζόμενα τέκνα τῆς ἑλληνικῆς Μητροπόλεως, τὰ πανταχόθεν καὶ μάτην ἀτενίζοντα πρὸς τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα. Σήμερον θέλω περιορισθῆ εἰδικῶς εἰς τὸ ζήτημα τὸ φλογερὸν, ὡς καλῶς πρὸ μικροῦ ἐκλήθη, ὅπερ ἤρξατο συνεπείᾳ ἐπερωτήσεώς μου συζητούμενον πρό τινων ἡμερῶν, καὶ ἰδίως ἀπὸ τῆς χθὲς, καὶ ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς συζητήσεως νομοσχεδίου περὶ περιορισμοῦ τῆς ἑτεροδικίας, νομοσχεδίου συζητηθέντος περὶ τὴν τρίτην ἢ τετάρτην ὥραν τῆς πρωΐας, ὅτε ἀτυχῶς αἱ σωματικαὶ δυνάμεις μὲ εἶχον ἐγκαταλείψει, καὶ δὲν ηὐτύχησα νὰ παρευρεθῶ, ὅπως φωτισθῶ ἐκ τῶν ὁμιλιῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Εἰσήχθησαν ὅμως ὡς τακτικαὶ τῆς Βουλῆς αἱ παννυχίδες, ὅπως ἐπέλθῃ πλήρης ἡ ἀφομοίωσις μεταξὺ τῶν δύο προσωπικῶν κομμάτων καὶ ὡς πρὸς αὐτὰς ἀκόμη· ἀλλ’ αἱ τοιαῦται τῆς Κυβερνήσεως ὑπεκφυγαὶ πρὸς συζήτησιν δὲν μὲ κωλύουσι νὰ συζητήσω τώρα, ἀφοῦ ἐγὼ ὑπέβαλον, ὡς γινώσκετε, καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας παράκλησιν περὶ καταθέσεως ἐγγράφων, καὶ ἐπερώτησιν βραδύτερον, πρόκειται δὲ σήμερον νὰ ὑποβάλω καὶ τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἆρά γε συμφέρει ἡ συζήτησις περὶ ζητήματος, ἀναγομένου εἰς διεθνεῖς σχέσεις, ἢ μὴ τυχὸν ἐγώ, ὁ ὁποῖος ἐζήτησα τὴν ἄδειαν νὰ συζητήσω ἐκ πόθου ἐκπληρώσεως καθήκοντος, θέλω παραβλάψει τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς κατ’ ἐπανάληψιν καὶ κατὰ κόρον ἐδήλωσεν εἰς ἡμᾶς; Μὴ φοβεῖσθε, κύριοι Βουλευταί· οὐδεὶς πραγματικὸς ὑπάρχει φόβος, τοὐναντίον δὲ ἡ σιγὴ ζημιοῖ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα. Πρὸς τί ἡ δειλία αὕτη καὶ ἡ μυστικότης; Ἅπαντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα ἔχουσι δημοσιευθῆ καθ’ ὅλην τὴν ὑφήλιον, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, οὔτε ὁ τέως οὔτε ὁ νῦν, δύναται, ὅσον καὶ ἂν προσπαθήσῃ, νὰ κρυφθῇ ὄπισθεν τῶν δακτύλων του. Χάρις εἰς τὸν πατριωτισμὸν τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἄλλων συναδέλφων, οἵτινες ὑπῆρξαν ἀντιπρόσωποι κατὰ τὴν διαλυθεῖσαν Περίοδον, χάρις εἰς τὴν ἐπιμονὴν ἰδίως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν ἀληθῶς ἀξιοθαύμαστον, ἠναγκάσθη τέλος ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Δραγούμης νὰ ὑποκύψῃ καὶ νὰ καταθέσῃ ἔγγραφά τινα, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις κατατεθέντων ἐγγράφων καί τινων ἐκ τῶν συνεπείᾳ τῆς ἐπερωτήσεώς μου θέλω προβῆ εἰς τὴν συζήτησιν. Ἐλπίζω, ὅτι θέλω ἔχει εἰς τοῦτο σύμφωνον τοὐλάχιστον τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ ἐὰν παραδόξως διαφωνῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔχω πρόχειρα τὰ χωρία τῶν ἀγορεύσεων τοῦ κ. Δηλιγιάννη, ὡς ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐὰν δὲν ἐσπεύδομεν πρὸς τὴν διακοπὴν τῶν ἐργασιῶν μας, ἤθελον μίαν πρὸς μίαν ἀναγνώσει πρὸς ὑμᾶς ὅλην τὴν σειρὰν τῶν φλογερῶν ἀγορεύσεων τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων, τὰ ὁποῖα ἐν τούτοις σήμερον ἐπιδιώκει ὁ πρώην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀρχηγὸς διὰ τοῦ συνυπουργοῦ του νὰ καταπνίξῃ, διότι δὲν εἶναι πλέον ἀντιπολιτευόμενος, ἀλλὰ κυβερνήτης, τηρῶν σιγὴν νεκρικήν, ὅσο καὶ χαρακτηριστικήν. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἀδικῶ τινα, διότι τοιαύτην πρόθεσιν δὲν ἔχω, ὅθεν παραπέμπω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν,—διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ μάθῃ τί εἶναι, καθόσον τὸ ἠξεύρει,—τὸν παραπέμπω εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς 2 Μαρτίου 1891, τῆς 20, 21 καὶ 27 Ἀπριλίου 1890, τῆς 1 καὶ 22 Μαΐου 1890· ὅταν ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδίσταζεν ἢ σκοπίμως ἀπέφευγε νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς κατήγγελλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ παραλείψει καθήκοντος τὸν κ. Δραγούμην, προσθέτων, ὅτι δὲν εἶχεν αὐτῶν ἀνάγκην, διότι καὶ ἄνευ αὐτῶν ἠδύνατο νὰ συζητήσῃ, προέβαινε μάλιστα εἰς τοῦτο, ἐνῶ ἐπρόκειτο περὶ ζητημάτων ἔτι ἐκκρεμῶν, προτιθέμενος, ὡς ἔλεγε, νὰ προστατεύσῃ τὰ ἀπειλούμενα συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ συμβιβάσῃ τὰς γνώμας ταύτας τοῦ ἀρχηγοῦ του μὲ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα σᾶς εἶπε πρὸ μικροῦ...

§31ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μοὶ ἐζητήσατε ἐν τῇ ἐπερωτήσει, διὰ τίνα λόγον ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔπραξε τοῦτο, διὰ τίνα λόγον ἐκεῖνο. Ἐννοεῖται, ὅτι αὐτὰ διὰ νὰ δυνηθῶ νὰ τὰ ἀνακοινώσω πρὸς ὑμᾶς καὶ τὴν Βουλὴν, πρέπει νὰ μελετήσω ὅλον τὸν φάκελλον τῶν σχετικῶν ἐγγράφων. Δὲν μοὶ ἐζητήσατε ὡρισμένα ἔγγραφα, δὲν μοὶ ἐζητήσατε τὸν λόγον ἰδικῶν μου πράξεων, ἀλλὰ μοὶ ἐζητήσατε τὸν λόγον τῶν πράξεων ἄλλων Ὑπουργῶν. Τὸ ζήτημα π. χ. περὶ ἰθαγενείας εἶναι μακρὰ σειρὰ ἐγγράφων πολλῶν ἐτῶν, ἐπίσης τὸ ζήτημα περὶ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον δὲν ἦτο εὔκολον, ὅπως σᾶς δώσω τὰς πληροφορίας τόσον ταχέως.

§32ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θέλω ἀντιπαρατηρήσει εἰς ὅσα εἶπε καὶ ἐπανέλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι δὲν ἐμελέτησα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἑξῆς. Ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ συζήτησις, δὲν ἀντιλέγω, καὶ ἂν καταθέσῃ ἔγγραφα καὶ δώσῃ πληροφορίας, θὰ μοὶ δώσῃ ἀφορμὴν νὰ δώσω καὶ ἐγὼ ἐξηγήσεις. Ἐνόσῳ ὅμως ὀχυροῦται ὄπισθεν τοιούτων ἐπιχειρημάτων, μοὶ εἶναι ἐντελῶς κεκλεισμένον τὸ στόμα. Καὶ μοὶ ἀρκεῖ νὰ δηλώσω τοῦτο.

§33ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Κατὰ τὴν ἐπερώτησιν ἔπρεπε νὰ ἀναγνώσω ὅλα τὰ ἔγγραφα.

§34ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔπρεπε νὰ τὰ ἔχητε ἀνεγνωσμένα· ἐγὼ ἔχω ἀνεγνωσμένον τὸν φάκελλον ὁλόκληρον ἀπὸ τοῦ 1870–1890, ὅλα τὰ ἔγγραφα.

§35ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μὴ ἐπιτρέπετε τὰς διακοπάς.

§36Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κύριοι, ἐπέτρεψα τὰς διακοπὰς ἐξαιρετικῶς ὑπὲρ τῶν Ὑπουργῶν, τοὺς ὁποίους ἐλέγχω· φοβούμενος ὅμως τὴν μονομαχίαν μεταξὺ δύο ἐπιφόβων μαχητῶν ἐν τῷ λόγῳ, τοῦ πρώην καὶ τοῦ νῦν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, οἵτινες ἠδύναντο νὰ μὲ κρατῶσιν ἐπὶ πολὺ ἐν τῷ βήματι διακοπτόμενον, θὰ ζητήσω τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς νὰ μὴ ἐπιτρέψω εἰς οὐδένα, οὔτε εἰς αὐτὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ μὲ διακόψῃ, ἀφοῦ μάλιστα τοιαύτη εἶναι καὶ ἡ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ὑπουργὸς εἶναι εἰλικρινής, λέγων, ὅτι δὲν εἶναι ἐνήμερος εἰς τὰ ἐξωτερικὰ ζητήματα· τοῦτο συμβαίνει κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον εἰς ὅλους τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς τῆς ἐποχῆς μας, διότι κατὰ τὸν σχηματισμὸν τῶν Ὑπουργείων δὲν ἀναζητοῦνται εἰδικότητες. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἔδωκε καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν δείγματα εἰς ἀπόδειξιν τούτου· ὡμολόγησεν, ὅτι δὲν ἐγνώριζε τὴν ἐποχὴν τῆς λήξεως τῆς προθεσμίας περὶ περιορισμοῦ τῆς ἐν Αἰγύπτῳ ἑτεροδικίας· ἐγὼ ἠθέλησα, χάριν τῆς ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας, νὰ τὸν δικαιολογήσω, ὡς ἐνθυμεῖσθε· ἀλλ’ ἰδοὺ καὶ σήμερον ἔρχεται νὰ πιστοποιήσῃ, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἐκλήθη νὰ διευθύνῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, δὲν εἶχε μελετήσει πολλὰ ζητήματα, ἀφοῦ δὲν ἦτο ἐνήμερος εἰς ζητήματα ὄντως ἐθνικά, οἷα τὰ ὑπὸ συζήτησιν· ἔδειξε σήμερον, ὅτι δὲν ἐμελέτησεν οὐδὲ κατὰ τὸ χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ διευθύνει τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ζητήματα, τὰ ὁποῖα ὤφειλεν εὐθὺς ἀπὸ τῶν πρώτων ἡμερῶν τῆς ὑπουργείας του νὰ μελετήσῃ. Ἐνταῦθα δὲ ἀποδεικνύεται καὶ πάλιν, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ τοῦ κρατοῦντος συστήματος, ὡς καὶ οἱ τέως Ὑπουργοί, δαπανῶντες τὸν χρόνον περὶ τὰ προσωπικά, στεροῦνται τοιούτου διὰ τὰ ὑψηλότερα καθήκοντά των. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρό τινων ἡμερῶν καὶ πρὸ μικροῦ ἔτι εἶπε, διότι ἐγὼ ἐζήτησα ἔγγραφα, δημοσιευθέντα ἁπανταχοῦ καὶ ἐν Ἑλλάδι ἐπίσης· ὑπὸ τοιούτου ὅμως τρόμου φαίνεται, ὅτι κατέχεται, ὥστε καὶ εἰς ἁπλῆν κατάθεσιν πρὸ ἐτῶν δημοσιευθέντων ἐγγράφων δὲν ἤθελε κατ’ ἀρχὰς νὰ στέρξῃ, μὴ ἐξέλθῃ ἐκ τῶν χειλέων ἡμῶν λέξις τις, ἥτις ἠδύνατο νὰ διαταράξῃ τοὺς κύκλους τῆς ἰσοῤῥοπίας τῆς βουλευτικῆς πλειοψηφίας! Φύσει οὐχὶ πολὺ θαῤῥαλέος, φαίνεται ἐμπνευσθεὶς ὑπὸ τῆς περισσῆς δειλίας τοῦ ἀρχηγοῦ του, ὅστις, ἐκ φόβου μὴ ὑπὲρ τὰς δυνάμεις του φανῇ γενναῖος καὶ ἀναγκασθῇ νὰ καλέσῃ αὖθις ἄνδρας Ἀρκάδας καὶ Ἀκαρνᾶνας, παραδίδων βραδύτερον τὰς κλεῖδας τῶν Ὑπουργείων εἰς τὸν Βασιλέα, ὡς ἐν ἔτει 1886, ἀκολουθεῖ εἰς ὅλα τὰ τελευταῖον ἀναφυέντα ἐθνικὰ ζητήματα πολιτικὴν μικρόψυχον. Δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι δὲν ἐζήτησα ἔγγραφα, διότι γνωρίζει καλῶς ὁ κ. Ὑπουργός, καὶ βεβαιοῦται ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῆς 19 Νοεμβρίου, ὅτι ἐζήτησα ἔγγραφα, ὧν ὀλίγιστα μόνον κατέθηκε, καὶ ἔγγραφα σπουδαιότατα. Ἔχετε τὰ ἐπίσημα πρακτικά· περιττὸν δὲ νὰ σᾶς τὰ ἀναγνώσω εἰς ἀπόδειξιν τῶν λόγων μου. Δὲν ἔπρεπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ καταβιβάσῃ ἐπὶ τοσοῦτον τὸ γόητρον τὸ Ἑλληνικὸν, δηλῶν εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν, ὅτι εἶναι ἀνέτοιμος ν’ ἀπαντήσῃ, διότι δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνατρέξῃ εἰς τὰ ἀρχεῖα, ἵνα μελετήσῃ ζητήματα, συζητούμενα συνεχῶς καὶ ἀπασχολοῦντα ὁλόκληρον τὸν Ἑλληνισμόν· τῷ ἦτο εὔκολον, καὶ τῷ ἐπεβάλλετο μάλιστα, νὰ δαπανήσῃ ὀλίγον χρόνον, διὰ νὰ γείνῃ κάτοχος τῶν ζητημάτων κατὰ τὸ μᾶλλον ἢ ἧττον. Ἀφοῦ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ὥρισε μέχρι τοῦδε ἡμέραν πρὸς συζήτησιν, ἐγὼ σήμερον θέλω ἀναπτύξει τὴν ἐπερώτησίν μου, προκαλῶν αὐτὸν εἰς ἀπάντησιν, ἔστω καὶ ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει, μετὰ τὴν περάτωσιν τῶν μελετῶν του. Ἡ ἐπερώτησίς μου, Κύριοι, ἐγγράφως χάριν τῆς ἀκριβείας ἐγχειρισθεῖσα τῷ κ. Προέδρῳ καὶ ἀναγνωσθεῖσα εἰς τὴν Βουλὴν διὰ συντόμου εἰσαγωγῆς, παρ’ ἐμοῦ γενομένης, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 9 Δεκεμβρίου, συνίστατο ἐκ πέντε μερῶν· τὸ πρῶτον ἀνάγεται εἰς τὴν ἐπιβολὴν φόρου ἐπιτηδεύματος εἰς τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ Ἕλληνας, ἐναντίον τῶν συνθηκῶν καὶ τοῦ Συντάγματος· τὸ δεύτερον ἀνάγεται εἰς τὴν μείωσιν τῶν προνομίων, τῶν κτηθέντων ὑπὲρ τῶν Ἑλλήνων, ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας, ἐναντίον τῶν συνθηκῶν καὶ τοῦ Συντάγματος. Τὸ τρίτον εἶναι ἀκριβῶς τὸ ζήτημα τῶν ἀστυνομικῶν κανονισμῶν, περὶ τοῦ ὁποίου καὶ χθὲς καὶ σήμερον ἤκουσέ τινα ἡ Βουλή, ἴσως ὄχι ἐν τῇ σειρᾷ τῆς ὅλης ὑποθέσεως, διότι περὶ τὴν τρίτην καὶ τετάρτην ὥραν τῆς πρωΐας, ὅτε δὲν ἦτο βέβαιον, ὅτι θὰ συνεζητεῖτο τὸ περὶ Αἰγύπτου νομοσχέδιον, οὐδὲ οἱ λαβόντες τὸν λόγον ἠδύναντο νὰ ἔχωσι τὰ ἔγγραφά των μεθ’ ἑαυτῶν, ὡς καὶ ἀπεδείχθη ἐκ τῶν πραγμάτων. Τὸ τέταρτον ἀνάγεται εἰς τὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἐν Σουδὰν ζημιωθέντων Ἑλλήνων· περὶ τούτου ἐγένετο λόγος καὶ ἐδόθησαν πληροφορίαι τινὲς κατὰ τὴν λήξασαν σύνοδον, ἀλλ’ ἀνεπαρκεῖς. Τὸ τελευταῖον εἶναι ἐντελῶς ἐμπορικὸν, εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἀναβολῆς τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν εἰς τὴν Αἴγυπτον. Θὰ ἦτο ὁμολογουμένως μακρὸν, καὶ ἴσως ὄχι πολὺ εὐχάριστον εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν εἰσηρχόμην εἰς ὅλας τὰς λεπτομερείας τοῦ μεγάλου αὐτοῦ ζητήματος· διὰ τοῦτο θὰ μοῦ ἐπιτραπῇ γενικῶς νὰ πραγματευθῶ τὰ τέσσαρα πρῶτα μέρη,—διότι περὶ καπνοῦ ἐν ἄλλῃ εὐκαιρίᾳ. Τὰ πάντα τὴν ἀρχὴν αὐτῶν ἔχουσιν ἐκ τῶν συνθηκῶν καὶ τοῦ Συντάγματος. Μετὰ τὴν ἀνεξαρτησίαν τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος ἀνεφύη ἡ ἀνάγκη τῆς ὑπογραφῆς συνθήκης μεταξὺ τῆς Ὑψηλῆς Πύλης καὶ τῆς Ἑλλάδος. Διαπραγματεύσεις ἐξηκολούθησαν μέχρι τοῦ 1840, καταλήξασαι εἰς ὑπογραφὴν συνθήκης ὑπὸ τοῦ τότε ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλλάδος Ζωγράφου, μὴ κυρωθείσης ὑπὸ τοῦ πρώην βασιλέως Ὄθωνος ἕνεκα τοῦ ζητήματος τῆς ἰθαγενείας· ἐξηκολούθησαν ὅμως αἱ διαπραγματεύσεις, καὶ μετὰ πάσης ἐπιθυμίας, ὅπως καταλήξωσιν εἰς αἴσιον ἀποτέλεσμα· ἐπῆλθεν ἡ ἐπανάστασις τοῦ 1854, καὶ ἐχαλαρώθησαν, ἢ μᾶλλον διεῤῥήχθησαν οἱ δεσμοὶ μεταξὺ τῶν δύο ἐθνῶν· βραδύτερον ὅμως ὑπεγράφη ἡ ἐν Καλιντζᾷ συνθήκη τῆς 27 Μαΐου 1855, ἥτις ἐκυρώθη ἀκολούθως διὰ τοῦ νόμου τῆς 25 Ἰουλίου 1855. Διὰ τῆς συνθήκης ταύτης, τὸ μὲν ἐχορηγήθησαν εἰς τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους δικαιώματα, τὰ ὁποῖα εἶχον καὶ ἄλλα Κράτη, τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα, τὸ δὲ ἐχορηγήθησαν καὶ δικαιώματα αὐτοτελῆ καὶ μὴ ἔχοντα σχέσιν τινὰ μὲ τὸ πρώην διεθνὲς καθεστώς. Μεταξὺ τῶν σπουδαιοτέρων δικαιωμάτων τῶν ἐν Τουρκίᾳ Ἑλλήνων ἦτο ἡ πλήρης ἐλευθερία τῆς ἐνασκήσεως τοῦ ἐμπορίου· ἐπίσης σπουδαῖον εἶναι — καὶ ἐπὶ τούτου ἐφιστῶ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς — τὸ δι’ οὗ δὲν ἐπετρέπετο ἡ ἐπιβολὴ φόρου, ἢ εἰσφορᾶς, ὑπὸ οἱονδήποτε ὄνομα καὶ οἱασδήποτε φύσεως. Ὁ λόγος δὲ, Κύριοι, ὁ σπουδαιότατος, τὸν ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν, τῆς ἀναγραφῆς τῆς διατάξεως ταύτης ἦτο, ὅτι ἡ Τουρκία, ἥτις δὲν εἶναι εὐνομούμενον Κράτος, δὲν παρεῖχε τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας παρέχουσι τὰ εὐνομούμενα Κράτη, περὶ ἰσοπολιτείας καὶ περὶ ἴσων δικαιωμάτων πρὸς ὅλους τοὺς κατοίκους· τὸ δὲ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον τυχὸν ἤθελεν ἔχει ἡ Ὀθωμανικὴ Αὐτοκρατορία πρὸς ἐπιβολὴν φόρου ἐπιτηδεύματος, ἤθελε καταστήσει ἐντελῶς ἀνέφικτον τὸν συναγωνισμὸν, διότι ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο διὰ μεγάλων φόρων ἐπιτηδευμάτων νὰ διώκῃ τοὺς Ἕλληνας. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν πλεονεκτημάτων ἢ προνομίων, τῶν γνωστῶν ὑπὸ τὴν λέξιν Capitulations, βεβαίως καὶ τὸ πάντων σπουδαιότερον εἶναι τὸ ζήτημα τῆς ἑτεροδικίας, τῆς τόσον συναφοῦς μὲ τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον, ὡς πρὸς τὸν περιορισμὸν αὐτῆς, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὑποβάλω καὶ τροπολογίαν· ὅθεν ἀνάγκη δι’ ὀλιγίστων λέξεων νὰ σᾶς φέρω εἰς τοὺς ἀρχαιοτάτους χρόνους, διὰ νὰ ἴδητε, ὅτι καὶ αὐτὸς ὁ βασιλεὺς τῆς Αἰγύπτου Ἄμασις ἐπροστάτευσεν ἀπὸ τοῦ ἔτους 560 π. Χ. τοὺς Ἕλληνας ἐξαιρετικῶς, διότι εὗρεν ἐν αὐτοῖς στοιχεῖον πρόσφορον εἰς ἀνάπτυξιν τοῦ τόπου ἠθικὴν καὶ ὑλικήν· ἐπέτρεψε λοιπὸν ὁ βασιλεὺς Ἄμασις, καὶ αὐτὸς εἶναι οὕτως εἰπεῖν, ὁ ἱδρυτὴς τοῦ ἰδιοτρόπου τούτου θεσμοῦ τῆς ἑτεροδικίας, — ἐπέτρεψεν, ἵνα οἱ Ἕλληνες ἄποικοι ἐκλέγωσι τοὺς δικαστάς των. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι λόγοι ἱστορικοὶ ὑπαγορεύσαντες τὴν ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Αὐτοκρατορίᾳ ἑτεροδικίαν, διότι, κατὰ τὸ Κοράνιον, ὑπάρχουσι κωλύματα ἀποδεικτικὰ κατὰ τὰς μαρτυρικὰς καταθέσεις τῶν ἑτεροθρήσκων καὶ τὰ τοιαῦτα· ἀλλὰ πάντα ταῦτα ἔχουσιν ἱστορικὴν μόνον ἀξίαν. Διὰ τῆς μέχρι τοῦ Ἀμάσιος ἐκδρομῆς μου θέλω νὰ πιστοποιήσω, μέχρι τίνος ἐποχῆς ἀνατρέχουσι τὰ δικαιώματα τῶν ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλλήνων. Πρέπει δὲ νὰ κατέλθωμεν εἰς τὸ ἔτος 1535 μ. Χ., διὰ νὰ εὕρωμεν τὸν θεσμὸν αὐτὸν τῆς ἑτεροδικίας λειτουργοῦντα μεταξὺ Γαλλίας καὶ Τουρκίας, διότι κυριαρχικὸν εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦ ἀπονέμειν τὴν δικαιοσύνην· ἵνα ἐπιτραπῇ δὲ ἡ ἀπονομὴ αὐτῆς διὰ ξένου δικαστοῦ ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐπικρατείας, πρέπει νὰ χορηγηθῇ προνόμιον. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1535 ἐπέτυχε συνθήκην, ἥτις ὑπεγράφη ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ βασιλέως τῆς Γαλλίας Φραγκίσκου Αʹ καὶ τοῦ Σουλτάνου Σουλεϊμὰν Βʹ. Τὴν συνθήκην ταύτην ἐπηκολούθησαν ἄλλαι, αἱ τῶν ἐτῶν 1569, 1581, 1604 καὶ 1673· ἀλλὰ, — καὶ ἐνταῦθα πρέπει νὰ προσέξωμεν πλειότερον — ἡ σπουδαιοτέρα πασῶν τῶν γαλλοτουρκικῶν συνθηκῶν, ἡ ὁποία εἶναι καὶ διὰ τοὺς Ἕλληνας ἐν ἰσχύϊ, εἶναι ἡ τοῦ 1740 μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ὑψηλῆς Πύλης, ἐπὶ Μαχμοὺτ Αʹ καὶ Λουδοβίκου ΙΕʹ, κυρωθεῖσα καὶ διὰ μεταγενεστέρων συνθηκῶν, ἥτις ἐλήφθη ὡς βάσις καὶ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, βραδύτερον συμβληθέντα μετὰ τῆς Τουρκίας. Ἐκτὸς δὲ τῶν δικαιωμάτων, ἅτινα αὐτοτελῶς ἐχορηγήθησαν τοῖς Ἕλλησι διὰ τῆς συνθήκης ἐν Καλιντζᾷ τοῦ 1855, καὶ ὅλα τὰ πλεονεκτήματα τὰ χορηγηθέντα εἰς τὴν Γαλλικὴν ἐπικράτειαν διὰ τῆς συνθήκης τοῦ ἔτους 1740, τὰ γνωστὰ διὰ τῆς λέξεως Capitulations ἐχορηγήθησαν καὶ εἰς τοὺς Ἕλληνας, ἰσχύοντα ἔτι, ἐφ’ ὅσον δὲν ἐτροποποιήθησαν διὰ τοῦ θεσμοῦ τῶν μικτῶν δικαστηρίων. Μεταξὺ δὲ τῶν ἐν ταῖς συνθήκαις τῶν ἐτῶν 1740 καὶ 1855 ἀναφερομένων δικαιωμάτων πρωτεύουσι βεβαίως, ὡς καὶ πρὸ μικροῦ εἶπον, τὸ τῆς ἑτεροδικίας καὶ τὸ τελειοτάτης ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τῆς ἐννοίας τῶν λέξεων· προσέτι δὲ ἐξασφαλίζεται ἡ προστασία τοῦ οἰκιακοῦ ἀσύλου. Αὐτή, Κύριοι, εἶναι ἐν συνόψει ἡ ἱστορία, ἣν ἐθεώρησα ἀναγκαίαν νὰ ὑπομνήσω ὑμῖν, αὐτὰ δὲ εἶναι καὶ τὰ κείμενα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὰς ἐν ἰσχύϊ συνθήκας. Μέχρι τοῦ ἔτους 1875 δὲν εἶχεν ἐπέλθει μεταβολή τις· ἀλλ’ ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις, ζηλότυπος τῶν δικαιωμάτων αὐτῆς, καίτοι οὐχὶ Κράτους ἀνεξαρτήτου, ἀλλ’ ἡγεμονίας, ὡς γνωρίζετε, ἐπιθυμοῦσα δὲ νὰ καταργήσῃ, εἰ δυνατόν, καὶ τὸ ἐλάχιστον πλεονέκτημα ὑπὲρ τῶν ἀλλοδαπῶν, κατώρθωσε τοῦτο ἐν μέρει, τὸ κατώρθωσε δὲ ἕνεκα τῆς ὀλίγης προσοχῆς, ἥτις πάντοτε ἐδόθη περὶ τὴν ἐκλογὴν τῶν Ἑλλήνων προξένων, καὶ ἕνεκα τῆς ἐκ τούτου ματαιώσεως πλέον τοῦ σκοποῦ, δι’ ὃν εἶχε χορηγηθῆ τὸ προνόμιον τῆς ἑτεροδικίας· διότι οἱ Ἕλληνες πρόξενοι, οἵτινες ἐπέμποντο, δὲν ἦσαν ἱκανοὶ νὰ προστατεύωσι τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, ἅτινα καὶ πολλὰ καὶ μεγάλα ἦσαν· ἐντεῦθεν δὲ ἐκαλλιεργήθη ἡ ἰδέα, ὅτι εἷς θεσμὸς περιορισμοῦ ἑτεροδικίας διὰ τῆς λειτουργίας μικτῶν δικαστηρίων ἠδύνατο νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν καλλιτέραν τῆς δικαιοσύνης ἀπονομήν. Ὁ μελετῶν, Κύριοι, τὴν πολιτικὴν τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως ὀφείλει νὰ ὁμολογήσῃ, ὅτι αὕτη ἔδειξε πάντοτε ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους καὶ μέχρι σήμερον δεξιότητα ἔκτακτον καὶ πάντοτε ἔδρεψε δάφνας· Θὰ ηὐχόμην δὲ καὶ κατ’ ἐλάχιστον νὰ ἐμιμεῖτο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὴν ἱκανότητα, τὴν ὁποίαν ἔδειξεν ἡ Αἰγυπτιακὴ εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν διεθνῶν ζητημάτων. Ἤρχισεν ἀπὸ τὸ 1867 τὰς διαπραγματεύσεις καὶ μετ’ ἐπιμονῆς, τὴν ὁποίαν οἱ δημοσιολόγοι χαρακτηρίζουσιν ὡς ἀξίαν πολλῆς προσοχῆς, κατώρθωσε τὸ ἐπιδιωκόμενον βαθμηδόν, χωρὶς νὰ ἀποταθῇ ἐξ ἀρχῆς εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, καὶ ἰδίως εἰς τὴν Μεγάλην Βρεττανίαν, ἥτις ἔχει συμφέρον μέγιστον, ὡς γινώσκετε, νὰ πατῇ τὸν ἕνα πόδα, ἐὰν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ὁλόκληρον τὸ σῶμα ἐν Αἰγύπτῳ, ἐξ ἧς ἄγει ἡ πρὸς τὰς Ἰνδίας ὁδός! Περιττὸν νὰ σᾶς εἴπω πλειότερα, διότι ἐννοεῖτε εὐκόλως, διατὶ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀείποτε ἐφάνη σύμμαχος τῆς Αἰγυπτιακῆς, ἥτις οὕτως ἐπέτυχε τὸν θεσμὸν τῶν μικτῶν δικαστηρίων, εἰς τὸν ὁποῖον μετ’ ἀγῶνας διπλωματικοὺς εἶχεν ἐπιτευχθῆ ἡ προσχώρησις ὅλων τῶν δυνάμεων, πλὴν τῆς Ἑλλάδος. Διατί; Καὶ τοῦτο φαίνεται, ὅτι ἐλησμόνησεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ μελετήσῃ, διότι ἐνταῦθα ἔγκειται ἡ κλεὶς τῆς τακτικῆς τῆς Αἰγυπτοαγγλικῆς διπλωματίας· ὅλα τὰ ἄλλα Κράτη, πλὴν τῆς Ἀγγλίας, ἥτις δι’ ἄλλους ἐθνικοὺς λόγους ἐνδιαφέρεται καὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν ὡς πρὸς τὰ ἐν Αἰγύπτῳ συμβαίνοντα, ἐλάχιστα ἔχουσι συμφέροντα, τοὐναντίον δὲ ἡ Ἑλλὰς ἔχει τὰ μέγιστα τῶν συμφερόντων, διότι ὑπὲρ τὰς 40,000 Ἑλλήνων ὑπηκόων, ἁπάντων εὐπόρων ἐμπόρων καὶ κατεχόντων τὴν πρώτην θέσιν, εὑρίσκονται ἐν Αἰγύπτῳ. Ἐκτὸς δὲ αὐτῶν ἱκαναὶ χιλιάδες ἐκ τῶν ἐν Αἰγύπτῳ κατοικούντων ἑλληνικῆς εἶναι καταγωγῆς. Διὰ τῆς ἐκστρατείας δὲ τῶν πρέσβεων καὶ τῆς προηγουμένης προσχωρήσεως τῶν ἄλλων Κρατῶν εἰς τὰ αἰτήματα τῶν Αἰγυπτίων παρουσιάζει καὶ ἐπιβάλλει εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, τὴν συνήθως ἕως τότε κοιμωμένην, τὰ τετελεσμένα γεγονότα. Συνέβη τι, οὐχὶ βεβαίως τακτικόν, κατὰ τὸ ἔτος 1875, διότι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Βούλγαρη, χωρὶς νὰ μιμηθῇ τὰς ξένας Κυβερνήσεις, δὲν ἐζήτησε τὴν ἔγκρισιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ὅπως προσχωρήσῃ, ἀλλὰ δι’ ἁπλῆς ἀνακοινώσεως προσεχώρησεν εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς ἑτεροδικίας ἐν Αἰγύπτῳ. Ἐπῆλθεν ἡ διάδοχος Κυβέρνησις, ὑπὸ τὸν κ. Τρικούπην, ἥτις, ὁμολογῶ, ὅτι συνεμορφώθη μὲ τὸ Σύνταγμα, καὶ ὑπέβαλε νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλήν, μολονότι ἡ πρώην Κυβέρνησις τοῦ Βούλγαρη, οὐ μόνον εἶχεν ἤδη προσχωρήσει, ἀλλ’ εἶχεν ὑποδείξει καὶ δικαστάς, προβᾶσα οὕτω εἰς ἐκτέλεσιν πρὸ τῆς ψηφίσεως νόμου. Γνωρίζετε, ὅτι ὀλίγον ἔμεινεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη· διὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον δὲν εἶχε ψηφισθῆ, ἡ δὲ διάδοχος, ὑπὸ τὴν προεδρείαν τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου, ἐπανέφερε τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο διὰ τοῦ κ. Κοντοσταύλου, καὶ ἐψηφίσθη ὁ περιορισμὸς τῆς ἑτεροδικίας διὰ τοῦ νόμου τῆς 6 Ἰανουαρίου 1876· οὐδὲ ἦτο δυνατὸν νὰ γείνῃ ἄλλως πλέον, διότι ἡ Ἑλλὰς εἶχεν ἐκτεθῆ, καὶ διότι εἶχε καλλιεργηθῆ πραγματικῶς ἡ ἀνάγκη τῆς προσχωρήσεως τῆς Ἑλλάδος εἰς τὸν περιορισμὸν τῆς ἑτεροδικίας. Καὶ ὁμολογουμένως ὁ θεσμὸς οὗτος οὐ μόνον δὲν ἔβλαψε τὰ ἑλληνικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ ὠφέλησεν αὐτά, ἀφοῦ, ὡς εἶπον, ἡ κακὴ ἐκλογὴ τῶν προξένων ἀπεδείχθη ἡ αἰτία τῆς μὴ ἐπαρκοῦς προστασίας τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων ὑπὸ τῶν προξενικῶν ἀρχῶν. Παρετάθη δὲ, ὡς γνωστόν, ἡ ἰσχὺς διὰ τῶν νόμων τῆς 5 Φεβρουαρίου 1881 καὶ τῆς 8 Ἰανουαρίου 1886. Ἡ ψήφισις τοῦ πρώτου νόμου δὲν ἐγένετο κανονικὴ, ἕνεκεν τῆς κακῆς συντάξεως τοῦ ἀρχικοῦ νομοσχεδίου, διότι δὲν ἐδημοσιεύθη, καὶ μάλιστα δὲν συνεδημοσιεύθη ἡ ἀνακοίνωσις τῆς προσχωρήσεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδίως ὁ ὀργανικὸς περὶ μικτῶν δικαστηρίων νόμος τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ 16 Σεπτεμβρίου 1875, ὡς τοῦτο ἔπραξαν ὅλα τὰ ξένα Κράτη, τοῦτο δὲ ἔσχε τὸ λυπηρὸν ἀποτέλεσμα, — ἀφοῦ μάλιστα ἡ ὑπηρεσία τῆς Βουλῆς παρέλειψε νὰ δημοσιεύσῃ ταῦτα ἐν τοῖς πρακτικοῖς — νὰ ὑπάρχῃ ἓν χάσμα δυσάρεστον, ἐπιζήμιον καὶ ἄτοπον διὰ τὴν ἑλληνικὴν νομοθεσίαν, νὰ μὴ ὑπάρχῃ δηλαδὴ δημοσιευμένος ὁ νόμος οὗτος, ὃν ἡ Βουλὴ τοῦ ἔτους 1875 ἐψήφισε καὶ τὸν ὁποῖον χθὲς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῇ παρακλήσει μου κατέθηκεν εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς, ὄχι διὰ νὰ λάβω ἐγὼ γνῶσιν, διότι ἐγὼ εἶχον ἤδη λάβει γνῶσιν αὐτοῦ ἀπὸ ξένα συγγράμματα, π. χ. ἐκ τῆς συλλογῆς τοῦ Martens καὶ τοῦ Dalloz, ἀλλὰ διότι ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ δημοσιευθῇ ὁ νόμος οὗτος, ὅπως πληρωθῇ τὸ χάσμα τῆς ἑλληνικῆς νομοθεσίας. Ἐπεθύμουν μάλιστα, ἐὰν δὲν ἦτο δύσκολον, νὰ ἐδημοσιεύετο ἤδη καὶ ἑλληνιστὶ, διότι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία, ὡς ἐξάγεται ἐκ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεων καὶ τῆς ὑπουργικῆς εἰσαγωγῆς κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου τοῦ 1876, ἡ ἑτεροδικία ἐν Αἰγύπτῳ περιωρίσθη μόνον ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ ὀργανικοῦ ἐκείνου νόμου. Τοῦτο δὲ ζητῶ διὰ τῆς τροπολογίας μου, ζητῶν νὰ βελτιωθῇ ὁ νόμος, γινόμενος σαφέστερος, ὅπως ὁ περιορισμὸς τῆς ἑτεροδικίας μὴ ἐκτείνηται πλειότερον τοῦ ὀργανικοῦ Αἰγυπτιακοῦ νόμου, καὶ ὅστις νόμος πρέπει ἑπομένως νὰ δημοσιευθῇ, ἀφοῦ δὲν ἔχει δημοσιευθῆ. Ἡ παρ’ ἐμοῦ εἰς τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον ὑποβαλλομένη τροπολογία ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Ἡ ἰσχὺς τοῦ ΦΟΗʹ νόμου τῆς 6 Ἰανουαρίου 1876, δι’ οὗ ἐπετράπη τῇ Κυβερνήσει νὰ περιορίσῃ ἐπὶ πενταετίαν τὴν δικαστικὴν δικαιοδοσίαν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ προξενικῶν ἀρχῶν, ἡ παραταθεῖσα διὰ τῶν νόμων ΛΔʹ τῆς 5 Φεβρουαρίου 1881 καὶ ΑΤΜΗʹ τῆς 8ης Ἰανουαρίου 1886, παρατείνεται μέχρι τῆς 19)31 Ἰανουαρίου τοῦ 1894 ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἀπὸ 8)20 Ἰανουαρίου 1875 δηλώσεως τοῦ ἐν Αἰγύπτῳ πολιτικοῦ πράκτορος περὶ προσχωρήσεως τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἀπὸ 16 Χαμπὰν 1292 (16 Σεπτεμβρίου 1875) ὀργανισμοῦ τῶν μικτῶν ἐν Αἰγύπτῳ δικαστηρίων.» Ἡ προθεσμία, Κύριοι, τοῦ νόμου ἔληξεν, ὡς γνωρίζετε, τὴν 19)31 Μαρτίου 1891· ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις τὸ αὐτὸ ἔχει πάντοτε συμφέρον, νὰ μὴ ἀποχωρήσῃ ἡ Ἑλλὰς τοῦ θεσμοῦ τῶν μικτῶν δικαστηρίων, διὰ τοῦ μέσου δὲ τούτου ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, δεξιῶς φερομένη, πολλὰ θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ κερδήσῃ. Ἀντὶ τούτων, κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην,—καὶ εὔχομαι νὰ πλανῶμαι,—οὐ μόνον δὲν ἐκέρδησεν, ἀλλὰ καὶ ἐθυσίασε τιμαλφῆ, δύναμαι νὰ εἴπω, συμφέροντα τῶν ὁμογενῶν ἡμῶν. Διὰ νὰ παραλείψω τὰ ἄλλα, ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι κατὰ τὸν ὀργανικὸν νόμον τῶν μικτῶν δικαστηρίων ἀνεγνωρίζετο ὡς γλῶσσα οἰκονομικὴ τῶν μικτῶν δικαστηρίων ἡ Αἰγυπτιακή, ἡ Ἰταλικὴ καὶ ἡ Γαλλική. Ἡ Ἀγγλικὴ ὅμως Κυβέρνησις κατώρθωσε τελευταῖον νὰ εἰσαγάγῃ τὴν Ἀγγλικὴν γλῶσσαν, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, οὐδὲ τοῦτο κατώρθωσεν, ἂν καὶ ἐκ τῆς στατιστικῆς εἶναι, πιστεύω, ἀποδεδειγμένον, ὅτι ὁ πλεῖστος ἀριθμὸς τῶν δικῶν εἶναι Ἑλλήνων ὑπηκόων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου οἱ ἐν Αἰγύπτῳ ὁμογενεῖς ἐξετέθησαν εἰς ζημίας μεγαλειτέρας διὰ τῆς προσχωρήσεως τῆς Ἑλλάδος, κατὰ τρόπον οὐχὶ βεβαίως σύμφωνον μὲ τὰς διατάξεις τοῦ Συντάγματος, εἰς ὅλας τὰς αἰγυπτιακὰς ἢ ἀκριβέστερον εἰς ὅλας τὰς ἀγγλικὰς ἀξιώσεις. Τί λέγουσι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα κατετέθησαν καὶ ἐδημοσιεύθησαν εἰς τὸ παράρτημα τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς, ὡς πρὸς τὴν ἀποδοχὴν περὶ τῆς ἐπιβολῆς φόρου ἐπιτηδεύματος; Ἡ τέως Κυβέρνησις ἀπέστειλε διὰ τοῦ πολιτικοῦ πράκτορος ἔγγραφον, τὸ ἀπὸ 2 Φεβρουαρίου 1890, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδέχθη τὸν κανονισμὸν τοῦ ἐπιτηδευματικοῦ φόρου ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀποδοχῆς αὐτοῦ καὶ ὑπὸ τῶν ἄλλων Δυνάμεων, καὶ ὅτι ἐκ πάσης ἐπιφυλάξεως οἱασδήποτε, ἐπαχθησομένης ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν παρ’ ἄλλης Δυνάμεως, ὠφεληθήσονται ἐν τῇ ἐφαρμογῇ καὶ οἱ ἑλληνικῆς ἰθαγενείας ἐνδιαφερόμενοι. Ἡ τελευταία ὅμως ἐπιφύλαξις, Κύριοι, οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν, καὶ σπεύδω νὰ σᾶς ἀποδείξω τοῦτο δι’ ἀριθμῶν. Πρό τινων ἡμερῶν ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπόμνημα τῶν ἐν Καΐρῳ Ἑλλήνων, παραπονουμένων, διότι, παρὰ τὰς συνθήκας καὶ τὸ Σύνταγμα, εἰσπράττεται ὁ φόρος οὗτος· καὶ τί μανθάνομεν ἐκ τοῦ ὑπομνήματος τούτου; ὅτι ἐν Καΐρῳ ἐκ τῶν 2210 ἐπιτηδευματιῶν οἱ 1048 εἶναι Ἕλληνες ἤτοι ὑπάρχει ἀναλογία 19 ἐπὶ τοῖς 40, καὶ μόνον τὰ 21/40 ἀντιπροσωπεύουσιν ὅλα τὰ ἄλλα ἔθνη. Ἡ ἀναφορὰ λέγει, ὅτι ἡ ἀναλογία αὕτη ἐν Ἀλεξανδρείᾳ εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα. Ἐννοεῖτε λοιπὸν, ὅτι ὑπὲρ τὸ ἥμισυ ἐνδιαφέρουσι τοὺς Ἕλληνας τὰ καταδιωκτικὰ μέτρα, ὅλα δὲ τὰ ἄλλα Κράτη ὁμοῦ ἐνδιαφέρονται εἰς τὸ ἄλλο ἥμισυ. Ἀπορῶ, Κύριοι, πῶς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς πρὸ μικροῦ ὡμολόγει τὴν ἀνικανότητα αὑτοῦ, ὅπως δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀφοῦ ὁ φόρος οὗτος ἤρξατο, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, εἰσπραττόμενος ἐν Αἰγύπτῳ, ἀφοῦ οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι, καὶ ὡρισμένως οἱ ἐκ τοῦ Πηλίου, ὅπερ ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω ἰδιαιτέρως, καταγόμενοι, πληρόνουσι τὸν φόρον ἐπιτηδεύματος εἰς τὸ Ἑλληνικὸν δημόσιον ταμεῖον,—καὶ δύναμαι ν’ ἀναφέρω πρόσωπα, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀνάγκη,—αὐτοὶ δὲ οἱ ἴδιοι πληρόνουσιν ἐν Αἰγύπτῳ καὶ δεύτερον φόρον ἐπιτηδεύματος, ἐναντίον τῶν συνθηκῶν· ἀπορῶ, πῶς δύναται ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς νὰ μένῃ τόσον ἀπαθὴς εἰς τὴν τοιαύτην ἐπερώτησιν, καὶ νὰ λέγῃ, ὅτι δὲν δύναται ἀκόμη νὰ φέρῃ τὴν αἰτουμένην πληροφορίαν, ὅταν ῥητῶς διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου τὸν ἐρωτῶ, διατὶ ὁ τέως Ὑπουργὸς προέβη εἰς δήλωσιν περὶ ἀποδοχῆς τοῦ φόρου, καὶ τὴν δήλωσιν αὐτὴν, ἥτις ἐλπίζω ὅτι δὲν ἀπωλέσθη, ἀλλὰ καὶ ἂν ἀπωλέσθη, εἶναι δημοσιευμένη εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ, τὴν δήλωσιν ταύτην μνημονεύω ῥητῶς· ἀφοῦ ἐρωτῶ, πῶς τοιαύτην παράνομον δήλωσιν ἀνέχεται ὑπάρχουσαν καὶ μάλιστα ἐκτελουμένην ὁ νῦν Ὑπουργός...

§37ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀναπτύξατε τὴν ἰδέαν σας.

§38Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἔχετε ὀλίγην ὑπομονὴν, καὶ θέλω τὴν ἀναπτύξει... Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς μὲ προκαλεῖ εἰς ἐξηγήσεις, καὶ βεβαίως ἔχει δίκαιον· θὰ ἠδύνατο ὅμως νὰ μὲ ἐννοήσῃ εὐκολώτερον καὶ δι’ ὀλιγωτέρων λέξεων, ἐὰν ἦτο, κατὰ τὴν γνώμην μου, ἐνημερώτερος εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα. Ἔχομεν, Κύριοι, τὸν θεμελιώδη ἡμῶν νόμον, τὸν ὁποῖον βεβαίως οὐδεὶς ἀγνοεῖ, οὐδὲ δικαιοῦται νὰ ἀγνοῇ, πολὺ ὀλιγώτερον ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργός. Κατὰ τὸν Συνταγματικὸν ἡμῶν χάρτην, οὐδεμία συνθήκη εἶναι ἰσχυρὰ, ἐὰν αὕτη μειοῖ τὰ δικαιώματα τῶν Ἑλλήνων, τὰ ὁποῖα, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἰδίου Συντάγματος, δὲν δύνανται νὰ μειωθῶσιν ἄλλως ἢ δυνάμει νόμου. Τὸ ἄρθρον 32 λέγει κατὰ λέξιν (ἀναγινώσκει): «Ὁ Βασιλεὺς.... συνομολογεῖ συνθήκας εἰρήνης, συμμαχίας καὶ ἐμπορίας, ἀνακοινόνει δὲ αὐτὰς εἰς τὴν Βουλὴν μετὰ τῶν ἀναγκαίων διασαφήσεων, ἅμα τὸ συμφέρον καὶ ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους τὸ ἐπιτρέψωσιν. Αἱ περὶ ἐμπορίας ὅμως συνθῆκαι καὶ ὅσαι ἄλλαι περιέχουσι παραχωρήσεις, περὶ τῶν ὁποίων κατ’ ἄλλας διατάξεις τοῦ παρόντος Συντάγματος δὲν δύναται νὰ ὁρισθῇ τι ἄνευ νόμου, ἢ ἐπιβαρύνουσιν ἀτομικῶς τοὺς Ἕλληνας, δὲν ἔχουσιν ἰσχὺν ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τῆς Βουλῆς». Μᾶς παραπέμπουσι, Κύριοι, οἱ ἐν Αἰγύπτῳ ὁμογενεῖς ἡμῶν καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 59 τοῦ Συντάγματος, ὅπερ παρεῖδον οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ κατὰ τὸ ὁποῖον οὐδεὶς φόρος ἐπιβάλλεται οὐδ’ εἰσπράττεται, ἐὰν προηγουμένως δὲν ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθῇ παρὰ τοῦ Βασιλέως. Οἱ ἐν Αἰγύπτῳ Ἕλληνες εἶναι ὡσεὶ εὑρίσκοντο ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι καὶ ἐπὶ Ἑλληνικῆς γῆς, προστατευόμενοι ὑπὸ τῆς ἐθνικῆς σημαίας· οἱ ἐν Αἰγύπτῳ Ἕλληνες, οἵτινες δικαίως φαίνονται φοβούμενοι, μὴ ἐλησμονήσαμεν τὸ Σύνταγμα, ὡς ἐκ τῶν σοφῶν διαβημάτων τῶν διπλωματῶν μας, ἐπικαλοῦνται τὸ Σύνταγμα καὶ λέγουσιν,—ἀτυχῶς ὅμως μετ’ ἀσθενοῦς φωνῆς, οὐχὶ δὲ μετὰ τῆς ζωηρᾶς καὶ ἠχηρᾶς φωνῆς τῶν Γάλλων, ἥτις συγκινεῖ τὸν κ. Ribot,— ὅτι ἡ Βουλὴ τῶν Ἑλλήνων δὲν ἐψήφισε τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου αὐτοῦ καὶ ἑπομένως δὲν ὑποχρεοῦνται εἰς τὴν πληρωμήν του. Ἀλλὰ τίς προστατεύει αὐτούς; τίς προστατεύει αὐτούς, ἀφοῦ ὁ ἡμέτερος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Ὑπουργὸς πρὸ μικροῦ, τὴν μόνην Δύναμιν, ἥτις ἐμμέσως ὕψωσεν, ἔστω καὶ ἐξ ἰδιαιτέρων λόγων, φωνὴν ὑπὲρ τῶν καταπατουμένων δικαιωμάτων ἡμῶν, βεβαίως δὲν περιεποιήθη διὰ τῶν ἐκφράσεών του περὶ ὑπνωτισμοῦ! Δύναταί τις ὅμως νὰ μοὶ εἴπῃ: τὰ διαμειφθέντα ἔγγραφα δὲν ἀρκοῦσι; Ταῦτα εἶναι, ἀπαντῶ ἀδιστάκτως, διαπραγματεύσεις διπλωματικαὶ καὶ οὐδὲν πλέον, δὲν εἶναι κἂν συνθῆκαι· ἀλλὰ καὶ συνθῆκαι ἐὰν ἦσαν, δὲν εἶναι ὑποχρεωτικαὶ, κατὰ τὰς συνταγματικὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ ὑπέμνησα, πρὸ τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως. Καὶ πρὸς τοῦτο πάλιν θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν γνώμην ἑνὸς ἐξόχου πολιτευτοῦ, θανόντος δυστυχῶς, διότι ἀφηρπάγη προώρως ὑπὸ τοῦ θανάτου, πρὸς ζημίαν τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, εἰς τὴν γνώμην ὅμως τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ μὴ ἔχῃ ἀπεριόριστον, καὶ δικαίως, ὑπόληψιν ὑπὲρ πάντα ἄλλον ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, ἀλλὰ καὶ πάντες ἡμεῖς, τὴν γνώμην τοῦ μακαρίτου Δεληγεώργη τοῦ Ἐπαμεινώνδα, ὅστις κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 17 Δεκεμβρίου 1875, συζητουμένου εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσδιορισμοῦ τῆς ἑτεροδικίας, ὕψωσε τὴν σθεναρὰν αὐτοῦ φωνὴν, ἵνα ὑποστηρίξῃ, ὅτι καὶ ἡ ἐθνικὴ ἀξιοπρέπεια ἐξυβρίσθη, διότι ἡ Κυβέρνησις τοῦ Βούλγαρη προσεχώρησε πρὶν ἢ ζητήσῃ τὴν νομοθετικὴν ἐντολήν. Ἡ σθεναρὰ ἐκείνη φωνὴ, ἡ ὁποία κατεκεραυνοβόλησε καὶ τὸν τέως Πρωθυπουργὸν κ. Τρικούπην, ὑπεστήριξεν, ὅτι οὐδεμίαν ἀξίαν δύνανται νὰ ἔχωσι τὰ διαμειβόμενα πρὸς διαπραγματεύσεις διεθνῶν ζητημάτων ἔγγραφα, ἐν ὅσῳ δὲν περιβληθῶσι τὸ κῦρος τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Θὰ ἐπικαλεσθῶ, Κύριοι, καὶ ἑτέραν φωνὴν, τὴν ὁποίαν δὲν δύνανται νὰ μὴ θεωρήσωσιν ἐπίσης πειστικὴν, τοὐλάχιστον ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑποστηρίζουσι τὴν σημερινὴν, Κυβέρνησιν, τὴν φωνὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρόντος ἐνταῦθα, ὅστις κατὰ τὴν αὐτὴν συνεδρίασιν τῆς 17 Δεκεμβρίου 1875, λαβὼν τὸν λόγον, ὑπεστήριξε ῥητῶς καὶ κατηγορηματικῶς, ὅτι καὶ ταῦτα οὕτως ἔχουσι, καὶ ὅτι οὐδεμία συνθήκη, καὶ ἂν ἀκόμη ἄνευ τοῦ ὅρου τῆς ἐπιφυλάξεως περὶ κυρώσεως αὐτῆς συνομολογηθῇ, εἶναι ἰσχυρὰ, διότι τεκμαίρεται, ὡς πολὺ ὀρθῶς ὑπεστήριξεν ὁ κ. Θεόδωρος Δηλιγιάννης, ἡ ὑποχρέωσις τῆς νομοθετικῆς κυρώσεως. Τοῦτ’ αὐτὸ δ’ ἐξηκολούθησε νὰ φρονῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ μέχρις ἐσχάτων, ὅτε, ἐπιτιθέμενος κατὰ τοῦ τέως Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὑπεστήριζεν, ὅτι οὐδὲν ἐξ ὅσων ἀναφέρουσι τὰ διαμειβόμενα ἔγγραφα εἶναι ὑποχρεωτικὸν διὰ τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους, ἐν ὅσῳ δὲν κληθῇ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ν’ ἀποφανθῇ περὶ αὐτῶν. Ἐρωτῶ λοιπὸν καὶ τὸν τέως ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν, — διότι ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἀδιαίρετος, — καὶ τὸν νῦν: ὁ φόρος, ὁ ὁποῖος μέχρις ἐσχάτων δὲν ἐπληρόνετο, — καὶ δὲν ἐπληρόνετο διότι τοιαύτη ἦτο ἡ ἀναμφισβήτητος ἑρμηνεία τῶν προνομίων καὶ δικαιωμάτων τῶν Ἑλλήνων ἐν Αἰγύπτῳ ὑπηκόων, — ὁ φόρος οὗτος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐπληρόνετο, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ἐδέχθη ἡ Κυβέρνησις νὰ πληρόνηται καὶ ἤρξατο μάλιστα πληρονόμενος, δυνάμει τίνος συνθήκης, συμφώνως πρὸς τὸ ἄρθρον 32 τοῦ Συντάγματος, εἰσπράττεται ἤδη ὑπὸ τῶν Αἰγυπτίων εἰσπρακτόρων, καὶ τί ἔπραξεν ἡ νῦν Κυβέρνησις, ἡ ἀποδοκιμάσασα διὰ τὴν τοιαύτην πολιτείαν τὴν τέως Κυβέρνησιν, τί ἔπραξεν, ὅπως ἀποδώσῃ τὰ ἀφαιρεθέντα δίκαια τῶν ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλλήνων; Εἶναι, πιστεύω, ἱκανῶς σαφὴς ἡ ἐρώτησίς μου καὶ λίαν δεδικαιολογημένη ἡ περιέργειά μου. Ἀναμένω δὲ τὴν ἀπάντησιν. Ἤθελον, Κύριοι, νὰ παρατρέξω τὰ ἄλλα διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς μου θιγόμενα ζητήματα, διότι τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα, ὡς ἐκ τῆς εὐρύτητός του, εἶναι ἀτελεύτητον, ἀρκοῦμαι δὲ νὰ ὑπομνήσω ἁπλῶς καὶ τὸ ἕτερον μέρος τῆς ἐπερωτήσεώς μου ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας, ὅτι οἱ Ἕλληνες, δυνάμει τῶν ἐν ἰσχύϊ συνθηκῶν, κατὰ τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους δύνανται νὰ ἀποδεικνύωσι τὴν ἰθαγένειάν των· ὅθεν ἐρωτῶ, πῶς ὑπεβλήθησαν εἰς τοὺς περιορισμοὺς τῆς ἀπὸ 2 Φεβρουαρίου 1890 δηλώσεως τοῦ Ζουλφικὰρ πασσᾶ, Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν; Καὶ τί ἔπραξεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅπως ἀποδώσῃ τὰ ἀφαιρεθέντα δίκαια ἀπὸ τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων; Πῶς ἐπέτρεψε τὴν ἐκτέλεσιν, ἀφοῦ διὰ νομοθετικῆς κυρώσεως δὲν περιεβλήθη ἡ περὶ ἀποδοχῆς δήλωσις τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως; Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα τοῦ Σουδὰν, ἐπίσης τὴν αὐτὴν σχεδὸν ἀπευθύνω ἐρώτησιν, καὶ παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ συνεχίσῃ τὴν ὁμιλίαν του, τῆς ὁποίας ἤρξατο κατὰ τὴν λήξασαν σύνοδον, καθ’ ἣν ἐδήλωσεν, ὅτι ἐζήτησε τὴν γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου περὶ τῶν φόβων, οὓς εἶχε, μὴ παραβλαφθῶσι τὰ δικαιώματα ἐκείνων τῶν Ἑλλήνων, οἵτινες δὲν εἶχον δηλώσει ῥητὴν συναίνεσιν εἰς τὸ ἐκδοθὲν Αἰγυπτιακὸν διάταγμα. Τί εἶπε τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, καὶ τί ἔκτοτε ἐγένετο; Ἀλλὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν χθὲς καὶ σήμερον ζήτημα εἶναι ἰδίως τὸ τῶν ἀστυνομικῶν κανονισμῶν. Καὶ ἐνταῦθα πάλιν ἀποδεικνύεται ἀτυχῶς ἡ ἀνεπάρκεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, διότι ἐγὼ, ὀφείλω νὰ τὸ ὁμολογήσω, συνδέομαι μὲν δι’ ἰδιαιτέρας φιλίας μετὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν μὲ ἐμποδίζει εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός μου. Λυποῦμαι, λέγω, διότι καὶ ἐνταῦθα ἀπέδειξεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι δὲν εἶναι ἐνήμερος ἐπαρκῶς οὐδὲ εἰς αὐτὸ τὸ σπουδαιότατον ζήτημα· διότι, ὅταν ὁ κ. Ζυγομαλᾶς, ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος, λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ἀπήντησεν εἰς τὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὅτι κακῶς ἐδήλωσεν, ὅτι εἶναι ἐντελῶς ἄσχετον τὸ ζήτημα τῶν ἀστυνομικῶν κανονισμῶν μὲ τὸ ζήτημα τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἑτεροδικίας, δὲν ὑπέθετον, ὅτι ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἠδύνατο νὰ προβῇ εἰς δήλωσιν οὕτω σπουδαίαν, ἀλλὰ καὶ τοσοῦτον ἀνακριβῆ· ἡ μελέτη ὅμως τῶν δημοσιευθέντων ἐγγράφων μὲ ἔπεισεν ἀκριβῶς περὶ τοῦ ἐναντίου, καὶ ὅτι ὁ κύριος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος εἶχε δίκαιον. Διὰ τὴν παράτασιν τοῦ περιορισμοῦ τῆς ἑτεροδικίας διημείφθησαν ἔγγραφα. Ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις, ἥτις εἶχε συμφέρον, ὡς εἶπον, νὰ συμπεριληφθῇ καὶ ἡ Ἑλλὰς, ἐφάνη προβαίνουσα εἰς παραχωρήσεις περὶ ἀπαιτήσεως μιᾶς θέσεως ἐφέτου ἐν τῷ Ἐφετείῳ τοῦ Καΐρου· ἀλλὰ ταὐτοχρόνως διὰ τῆς ἄλλης χειρὸς ἐζήτει νὰ ἁρπάσῃ ἄλλα πάλιν δικαιώματα τῶν Ἑλλήνων ὁμογενῶν, καὶ ἐπέβαλλε ταῦτα εἰς αὐτὴν διὰ τοῦ ἀπὸ 25 Ἰανουαρίου 1890 ἐγγράφου τοῦ Ζουλφικὰρ πασσᾶ πρὸς τὸν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ πράκτορα τῆς Ἑλλάδος, πάντοτε διὰ τῆς αὐτῆς μεθόδου, διὰ τῆς ἐκδρομῆς της πρὸς τὰς Μεγάλας Δυνάμεις, ἐπιτιθεμένη κατὰ τῆς μικρᾶς Ἑλλάδος, καὶ καλῶς συμβουλευομένη φαίνεται ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς διπλωματίας, ἥτις εὗρεν ὑποστηρικτὰς ἀτυχῶς ἀρκετὰ καλοὺς εἰς τὴν τέως Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἰδίως. Ἔλεγεν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ ἐπὶ ἓν ἔτος παράτασις τοῦ νόμου περὶ περιορισμοῦ τῆς ἑτεροδικίας ἐγένετο δεκτὴ ταὐτοχρόνως μὲ τὴν ἀποδοχὴν τοῦ παραρτήματος Δ, ἐζητεῖτο δὲ καὶ ἡ προσχώρησις ὡς πρὸς τὰ παραρτήματα Α καὶ Β. Ἀλλὰ τί εἶναι κατ’ οὐσίαν αὐτὰ τὰ παραρτήματα; Ἀφαίρεσις προνομίων χορηγηθέντων διὰ τῶν συνθηκῶν. Τὸ annexe» ἀνάγεται εἰς τοὺς ἀστυνομικοὺς κανονισμούς, ἤτοι εἰς νόμους περὶ μειώσεως τῶν δικαιωμάτων τῶν ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλλήνων. Ἐγένοντο ἐπιφυλάξεις τινὲς διὰ τοῦ annexe D, ἐπιφυλάξεις ὅμως, αἵτινες δὲν ἀντέχουσιν εἰς μακρὰς συζητήσεις οὐδεμία ὠφέλεια ἐκ τῶν ἐπιφυλάξεων, ὅπως ἔχωσι κῦρος τὰ διατάγματα ὡς πρὸς ὅλους τοὺς κατοίκους, καὶ νὰ μὴ ἀντιβαίνωσιν εἰς τὰς συνθήκας, οὐδὲ νὰ ἐπιβάλλωσι ποινὰς ἀνωτέρας τῶν πταισμάτων, διότι ἡ περὶ τούτων κρίσις ἀφέθη εἰς τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Ἐφετείου Καΐρου, οὗτινος ἡ πλειονοψηφία ἐκ τῶν προτέρων ἦτο γνωστὸν, τί ἐφρόνει, ἢ τί ὤφειλε νὰ φρονῇ, μετὰ τὴν διπλωματικὴν προπαρασκευὴν παρὰ τοῖς Κράτεσιν ἐκείνοις, ἅτινα βεβαίως δὲν ἔχουσι συμφέροντα, ὅσα οἱ Ἕλληνες, οἵτινες ἀνεπαρκῶς ἐκπροσωποῦνται ὑπὸ ἀριθμητικὴν ἔποψιν ἐν γένει εἰς τὰ μικτὰ δικαστήρια καὶ μάλιστα εἰς τὸ ἐν Καΐρῳ Ἐφετεῖον. Ἐκ τῶν προτέρων ἦτο βέβαιον, ὅτι ἤθελε γείνῃ ὅ,τι ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις ἤθελεν ὑπαγορεύσει. Ἐξεδόθησαν οἱ ἀστυνομικοὶ κανονισμοὶ, καὶ μάλιστα ἀντιβαίνοντες εἰς τὰς συνθήκας καὶ εἰς τὸ παράρτημα Δ, δὲν ἐξεδόθησαν δὲ, Κύριοι, μόνον, ἀλλ’ ἀτυχῶς, κυρωθέντες ὑπὸ τοῦ μικτοῦ Ἐφετείου, ἤρξαντο καὶ ἐφαρμοζόμενοι! Καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν μᾶς ἐπιτρέπει ἀκόμη συζήτησιν!...

§39ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν.). Διὰ τὰς διαπραγματεύσεις τὰς ὑφισταμένας, οὐχὶ διὰ τὰ διατάγματα. Δι’ αὐτὰ δύνασθε ὅπως θέλετε νὰ συζητήσητε.

§40Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἤδη συναινεῖτε εἰς συζήτησιν.... Τί εἶναι δὲ οἱ ἀστυνομικοὶ αὐτοὶ κανονισμοί; Εἶναι συνθῆκαι, δεόμεναι νομοθετικῆς κυρώσεως; Ναί. Μόνον δηλαδὴ δυνάμει συνθηκῶν δύνανται νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους. Εἶναι νόμοι, τοὺς ὁποίους, ἡ μικρὰ Αἴγυπτος ἠδυνήθη νὰ ἐπιβάλῃ καὶ νὰ ἐφαρμόσῃ κατὰ τῶν πανταχοῦ σχεδὸν καταδιωκομένων Ἑλλήνων. Ἐφαρμόζονται, Κύριοι, ἰδίως κατὰ τῶν Ἑλλήνων, ὡς ἀναφέρει ἕτερον ὑπόμνημα, ἀποσταλὲν ὑπὸ τῶν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ὁμογενῶν εἰς ὅλους ἡμᾶς καὶ ἀνακοινωθὲν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐναντίον τῶν συνθηκῶν καὶ τοῦ 1740 καὶ τοῦ 1855, ἄνευ δὲ νομοθετικῆς κυρώσεως. Θὰ ἦτο πολὺ μακρὰ ἡ λεπτομερὴς ἀνάλυσις ὅλων τῶν ἐκδοθέντων κανονισμῶν. Ἀλλὰ παραπέμπω τοὺς συναδέλφους εἰς τὸ κείμενον αὐτῶν, κατατεθὲν, συνεπείᾳ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ εἰς τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ εἰς τὸ ὑπόμνημα τῶν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ὁμογενῶν, τὸ ὁποῖον ὅλοι πιστεύω ἔλαβον, καὶ ὅστις ἔχει ἀνάγκην, τῷ θέτω εἰς τὴν διάθεσίν του τὸ ἐμὸν ἀντίτυπον, ἵνα μελετήσῃ, καὶ ἴδῃ, ὅτι δι’ αὐτῶν τραυματίζεται καιρίως τὸ Ἑλληνικὸν ἐμπόριον, διότι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἀνάσσης, ἡ Μεγάλη Βρεττανία, πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἐξώσῃ τοὺς Ἕλληνας ἐξ Αἰγύπτου· μέγα ἔχει συμφέρον εἰς τοῦτο, καὶ θέλει τὸ ἐπιτύχει, ἀφοῦ οἱ ἐν Ἀθήναις, εἴτε λόγῳ ἀδυναμίας, εἴτε λόγῳ δειλίας, εἴτε τέλος διὰ φόβον ἀπωλείας τοῦ ὑπουργικοῦ των χαρτοφυλακίου, τοὺς βοηθοῦσι. Τὰ τελευταῖα μέτρα, ἐὰν πρόκηται νὰ ἐφαρμοσθῶσιν ὁριστικῶς, ὅπερ δὲν πιστεύω, θὰ καταλήξωσιν, ὑποθέτω, εἰς τὴν ἔμμεσον τῶν Ἑλλήνων ἔξωσιν ἐξ Αἰγύπτου. Παραβιάζεται, Κύριοι, διὰ τῶν τελευταίων κανονισμῶν καὶ αὐτὸ τὸ οἰκιακὸν ἄσυλον, διότι δύνανται αἱ ἐγχώριαι ἀρχαὶ νὰ εἰσβάλλωσιν ἄνευ τῆς παρουσίας τῆς προξενικῆς ἀρχῆς ἐν πάσῃ ὥρᾳ εἰς τὰς οἰκίας τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, τοῦθ’ ὅπερ δὲν ἠδύνατο νὰ γείνῃ πρίν. Δὲν εἶναι τοῦτο μείωσις δικαιωμάτων κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 32 τοῦ Συντάγματος; Κατ’ ἀνάγκην ἐκράτησα ἐπὶ πολλὴν ὥραν τὸ βῆμα, διότι τὸ ζήτημα εἶναι τοσοῦτον εὐρὺ, ὥστε, ὅσον καὶ ἂν στενοχωρήσω αὐτὸ, ὅσον καὶ ἂν τὸ πιέσω, μὲ φέρει εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκθέσω τὰ περὶ αὐτοῦ, ἔστω καὶ ἐν συνόψει, ὡς ἀντελήφθην αὐτὰ, ἀλλ’ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν. Καὶ ἐπειδὴ ἤκουσα, οὐχὶ ἐκ τοῦ βουλευτικοῦ βήματος, ἢ πιθανὸν θὰ ἀκούσω καὶ σήμερον ἀναπτυσσομένην ἐντεῦθεν τὴν θεωρίαν, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις, ἡ ἀναπληρωθεῖσα ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὡς διεθνὴς, δὲν εἶναι μεταβλητὴ πλέον ἀπέναντι τῶν ξένων, ἀλλὰ μόνον δύναται νὰ δώσῃ ἀφορμὴν, ὅπως ἐλέγξωμεν, ἢ καὶ νὰ ζητήσωμεν εὐθύνας ποινικῶς παρὰ τῶν παραβιασάντων τὰς συνθήκας καὶ ἀθετούντων τὸ Σύνταγμα, ὀφείλω νὰ ἐξετάσω καὶ τοῦτο. Νομίζουσι λοιπόν τινες, ἢ χωρὶς νὰ τὸ πιστεύωσι λέγουσιν, ὅτι δὲν ἔχομεν δικαίωμα ν’ ἀρνηθῶμεν τὸ κῦρος; Ἀλλ’ ἐγὼ σπεύδω, Κύριοι, ν’ ἀντικρούσω τὴν ἀναμφισβητήτως πεπλανημένην ταύτην θεωρίαν. Καὶ παραπέμπω τὸν θέλοντα, ἵνα συμβουλευθῇ ὅλους ἀνεξαιρέτως, ἰδίως τοὺς νεωτέρους, δημοσιολόγους, ἵνα εὕρῃ παρ’ αὐτοῖς τὸ ἀναμφισβήτητον ἀξίωμα τοῦ διεθνοῦς δημοσίου δικαίου, ὅτι κατὰ τὴν συνομολόγησιν οἱασδήποτε συμβάσεως πρὸ παντὸς ἐξετάζεται ἡ ἱκανότης τῶν συμβαλλομένων, καὶ, ἐὰν παρίσταται δι’ ἀντιπροσώπου, τὸ πληρεξούσιον, ἡ ἔκτασις τῶν ὁρίων τῆς ἐντολῆς. Θέλετε εὕρει ὁμοίαν λύσιν καὶ παρὰ τοῖς Γερμανοῖς, ὡς ὁ Bluntschli, καὶ παρὰ τοῖς Γάλλοις, ὡς ὁ Martens, καὶ παρὰ τοῖς Ἕλλησιν, ὡς Σαρίπολος, καὶ παρὰ τῷ Ἰταλῷ δημοσιολόγῳ Pasquale Fiore, ὅστις τελευταῖον ἐδημοσίευσε πραγματείαν περὶ τοῦ διεθνοῦς δημοσίου δικαίου, πολὺ ἐπαινουμένην, καὶ παρ’ ὅλοις ἀνεξαιρέτως τοῖς δημοσιολόγοις. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν παλαιός τις δημοσιολόγος ὑπεστήριξεν ἄλλην γνώμην, ἀλλ’ ἡ τοιαύτη ἀπηρχαιώθη πρὸ πολλοῦ, καὶ πάντες πλέον παραδέχονται, ὅτι, ὅταν Συνταγματικὸν Κράτος συμβάλληται, ὁ Βασιλεὺς καὶ ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτοῦ, ὁ ἐκπροσωπῶν τὸν ἡγεμόνα, δὲν δύναται νὰ συνομολογήσῃ συνθήκην ἄλλην ἢ ὑπὸ τὸν ὅρον πάντοτε τῆς ἐπιφυλάξεως, ἥτις θεωρεῖται ὑπάρχουσα ἐν τῇ συμβάσει, καὶ ἐὰν ἐν αὐτῇ ῥητῶς δὲν ἐμνημονεύθη. Τοῦτο δὲ ὑπεστήριξε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πάντοτε, ὡς καὶ κατὰ τὴν συνεδρίαν τῆς 17 Δεκεμβρίου 1875, καὶ πολὺ ὀρθῶς. Δὲν πιστεύω δὲ νὰ τὸν ἀντικρούσῃ ὁ κ. Δεληγεώργης. Κύριοι, μετὰ τὰ πρὸ μικροῦ λεχθέντα, ὀφείλω νὰ καταλήξω εἰς τὸ συμπέρασμά μου. Ζητῶ μάλιστα συγγνώμην ἀπὸ τὴν Βουλὴν, ἐὰν τὴν ἀπησχόλησα ἴσως ὑπὲρ τὸ δέον, ὡς ἐκ τῆς ἐποχῆς τῶν βουλευτικῶν ἐργασιῶν, αἵτινες αὔριον ἢ μεθαύριον διακόπτονται· ἀλλὰ μὲ ἠνάγκασεν εἰς τοῦτο τὸ εἶδος τοῦ θέματος καὶ ἡ ἐπείγουσα ἀνάγκη, ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία δύναται νὰ προλάβῃ ἢ νὰ μετριάσῃ τὰ ἐν Αἰγύπτῳ ἐθνικὰ δυστυχήματα. Τὸ συμπέρασμά μου, Κύριοι, εἶναι, ὅτι ἡ τέως Κυβέρνησις δὲν παρέβλαψε μόνον τὸν τόπον, δὲν ἐζημίωσε μόνον τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα καὶ τὴν Ἑλληνικὴν ἐν Αἰγύπτῳ κοινότητα, πολιτευθεῖσα ὡς ἐπολιτεύθη, ὅτι ἡ νῦν Κυβέρνησις, ἐφαρμόσασα κατὰ γράμμα πολιτικὴν, τὴν ὁποίαν ἡ τέως ἐχάραξε καὶ ἣν δριμέως εἶχεν ἐλέγξει, δὲν ἐζημίωσε μόνον μεγάλως τοὺς ἐν Αἰγύπτῳ Ἕλληνας, ἀλλὰ καὶ κατεβίβασε καὶ ἐξηυτέλισε τὸ γόητρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ὑπέπεσε δὲ καὶ εἰς τὰς ῥητὰς παραβάσεις τοῦ Συντάγματος, τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ σᾶς ἀνέπτυξα· διότι συνῄνεσε καὶ συνετέλεσεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν πράξεων, ἀντικειμένων εἰς τὰς συνθήκας καὶ εἰς τὸ Σύνταγμα· ἀμφότεραι τέλος αἱ Κυβερνήσεις παρέβλαψαν μεγάλως καὶ οὐσιωδῶς τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν. Ἀναμένω ν’ ἀκούσω τὸ διατὶ, καὶ ἂν ἠδίκησά τινα, συζητῶν σήμερον. Νομίζω ὅμως, ὅτι πᾶς καλῆς πίστεως συζητητὴς θέλει συμφωνήσει μετ’ ἐμοῦ, ὅτι ταῦτα πάντα ἀτυχῶς εἶναι ἀναμφισβήτητα. Λυποῦμαι δὲ, διότι ἡ Κυβέρνησις, μὴ οὖσα ἱκανὴ, ἵνα ἐξ ἰδίας δυνάμεως προστατεύσῃ τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα, δὲν ἠδυνήθη νὰ ὠφεληθῇ τοὐλάχιστον ἐκ τῆς στάσεως, τὴν ὁποίαν ἐτήρησεν ἡ Γαλλικὴ Δημοκρατία, ἥτις, εἴτε ἐξ ἀντιζηλίας πρὸς τὴν Ἀγγλίαν, εἴτε ἐξ οἱουδήποτε ἄλλου ὑπολογισμοῦ, εἴτε χάριν τῆς προστασίας τοῦ δικαίου, ἐτήρησε τοιαύτην στάσιν, ἐκ τῆς ὁποίας, ἐὰν ἐγνώριζε νὰ ὠφεληθῇ πρεπόντως ἡ νῦν Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ θεραπεύσῃ, καὶ ἴσως καθ’ ὁλοκληρίαν, τὰ τραύματα, τὰ ὁποῖα κατήνεγκεν ἡ τέως Κυβέρνησις. Ἠκούσατε ὅμως πρὸ μικροῦ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν σήμερον λέγοντα, ὅτι ὁ πολιτικὸς πράκτωρ ἐν Αἰγύπτῳ, ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τῆς νῦν, εὑρίσκετο ἐν ἀδείᾳ καὶ ἐν Ἀθήναις, καθ’ ἣν στιγμὴν τὰ τιλμαρέστερα τῶν συμφερόντων τῶν ἐν Αἰγύπτῳ ὁμογενῶν ἡμῶν εἶχον ἐκτεθῆ εἰς τὸν ἔσχατον τῶν κινδύνων. Ἠκούσατε μετὰ πόσης ἀπαθείας,—ἥτις, ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω, πολὺ μὲ ἔθλιψε,—σᾶς εἶπε ὅτι ἔφθασεν ὁ ἀντιπρόσωπος τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων μετὰ τὸ πέρας, ἀργὰ, καὶ ὅτι ἡ γενικὴ ἐντύπωσις ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἦτο, ὅτι δὲν ἦτο πλέον καιρὸς νὰ διορθώσῃ τίποτε, ὅπερ ὅμως ἐγὼ δὲν παραδέχομαι καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἠκούσατε, καὶ εἶναι βεβαιωμένον καὶ ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ τῆς Γαλλίας κ. Ribot, περὶ τῆς ὁμιλίας τοῦ ὁποίου ἐγένοντο αἱ δέουσαι ἑρμηνεῖαι, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐκείνων τῶν ἄλλων πηγῶν αἱ ὁποῖαι συμπληροῦσι τὴν ἐν Αἰγύπτῳ πολιτικὴν τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν προσετέθη, ὡς ὤφειλεν, εἰς τὴν ἀνδρικὴν στάσιν, ἣν εἶχε λάβει ἡ Γαλλικὴ Δημοκρατία, καὶ ὅτι ἔφθασε τὴν ἑνδεκάτην ὥραν, ὅτε δύναταί τις ν’ ἀποκτήσῃ μόνον τὴν βασιλείαν τῶν οὐρανῶν, ὡς λέγει καὶ ἀνταποκριτὴς ἐκ Καΐρου εἰς τὸ «Journal des Debats», μὲ τὸν ἐπίλογον τοῦ ὁποίου θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ κλείσω τὴν ἀγόρευσίν μου (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑλλὰς θὰ ἐννοήσῃ», γράφει ὀρθῶς ὁ ἐκ Καΐρου ἀνταποκριτὴς τῆς παρισινῆς ἐφημερίδος, «ὅτι ὁ κύριος Ῥεβερσὼ ἐπέμφθη εἰς Αἴγυπτον, ὅπως ὑπερασπίζῃ μόνον τὰ γαλλικὰ συμφέροντα, καὶ ὅτι δὲν εἶχεν οὔτε τὸ δικαίωμα οὔτε καθῆκον νὰ χωρήσῃ ἐπὶ ἐδάφους ἀνήκοντος ἀποκλειστικῶς εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν οὗτος, ἕνεκα τῶν ὁδηγιῶν, ἃς ἔλαβε, μᾶλλον ἢ ἐξ ἰδίου σφάλματος δὲν συνεταιρίσθη πρὸς τὸ ἡμέτερον ὑπόμνημα, καὶ ἀπεστέρησεν οὕτως ἑαυτὸν πάσης βάσεως πρὸς μεταγενεστέρας διαπραγματεύσεις, οἱ ἐν Αἰγύπτῳ Ἕλληνες, ἵνα ἀποφύγωσιν ἐν τῷ μέλλοντι παρόμοια παθήματα, ἂς ἀπευθύνωσιν εἰς Ἀθήνας ἀναφορὰν, παρακαλοῦσαν τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ θυσιάζῃ ἄλλοτε ὀλιγώτερον εἰς τὰ συμφέροντα τῆς καθόλου πολιτικῆς τὰ ἰδιαίτερα συμφέροντα τῆς Αἰγυπτιακῆς παροικίας, καὶ νὰ μετριάσῃ τὴν πρὸς τοὺς Ἄγγλους ἐνδοτικὴν διάθεσιν τῶν διπλωματικῶν καὶ δικαστικῶν ἀντιπροσώπων της.» Θέλω δὲ, μετὰ τὴν ἐν καιρῷ ἀπάντησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, συμπληρώσει τὴν ὁμιλίαν μου, ἀλλὰ τῷ συνιστῶ νὰ ἐγκύψῃ ταχέως καὶ δεόντως εἰς τὴν σπουδαιότητα τῶν κατεπειγόντων τούτων ἐθνικῶν ζητημάτων, διότι νομίζω, ὅτι καὶ ἤδη θέλει δυνηθῆ νὰ περισώσῃ ναυάγιά τινα.

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Γ. Φιλαρέτου ὑποβληθεῖσα τροπολογία θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 114).

§42ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἐπιτροπῆς, ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1892. Ἡ ἔκθεσις αὕτη θίγει πολλὰ καὶ σπουδαῖα ζητήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων βεβαίως δὲν εἶναι αὕτη ἡ προσήκουσα στιγμή, ἵνα γείνῃ λόγος.

§43ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῇ.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 115).

§45ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ σημερινῇ συνεδριάσει τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἡ ὁποία ἔληξε περὶ ὥραν 6ην, ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτής, ἀνέγνω τὸ σχέδιον τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς. Ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ παρετηρήσαμεν τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας, ὅτι ἐκτίθενται γνῶμαι καὶ προτάσεις, πρὸς τὰς ὁποίας αἱ ἡμέτεραι πεποιθήσεις καὶ αἱ γνῶμαί εἰσιν ἐκ διαμέτρου ἀντίθετοι. Ὡς ἐκ τούτου ἀπέσχομεν τῆς ὑπογραφῆς τῆς ἐκθέσεως ταύτης, καὶ ἐπεφυλάχθημεν ἵνα καταθέσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν προσεχῶς ἰδίαν ἔκθεσιν.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§47ΣΥΓΓΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν μᾶς κάμετε τὴν χάριν, νὰ μᾶς ἐπιτρέψητε ὀλίγας στιγμὰς, διὰ νὰ ὑπάγωμεν νὰ γευματίσωμεν;

§48ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, παρακαλῶ νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις. Ἐξ Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας μοὶ γράφουσιν, ὅτι, καθ’ ἣν ὥραν δεινῶς δοκιμάζονται τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ, τὸ ἐν Φιλιππουπόλει Γενικὸν Προξενεῖον δὲν ἔχει παρόντα ἐκεῖ τὸν Γενικὸν Πρόξενον ἀπὸ πολλοῦ ἤδη χρόνου. Ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ Ὑποπροξενεῖον τὸ ἐν Πύργῳ, περὶ τοῦ ὁποίου εὐλόγως ἐμερίμνησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἵνα μετατραπῇ εἰς ἔμμισθον, ὡσαύτως δὲν ἔχει παρόντα τὸν πρόξενον, τὸν διωρισμένον ἐκεῖ. Οἱ γράφοντες πιστεύουσιν, ὅτι ἡ ἀπουσία τῶν ἀντιπροσώπων τούτων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως κατὰ ταύτην τὴν ὥραν εἶναι λίαν ἐπιζήμιος. Καὶ ἐπειδὴ νομίζω, ὅτι πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ἀποφύγῃ ἐν τῷ μέλλοντι κατάκρισιν, ὅτι κατὰ τοιαύτην ὥραν δὲν ἀντεπροσωπεύετο δεόντως ἡ Ἑλλὰς ἐπὶ τοῦ τόπου τῆς συγκρούσεως τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων πρὸς τὰ ξένα, ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν αὐτοῦ εἰς τὰ παράπονα ταῦτα.

§49ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὸν πρόξενον Φιλιππουπόλεως, τὸν κ. Δουρούτην, μακρὰ διεξήχθη ἀλληλογραφία, ἂν ἔπρεπε νὰ ἐπιτρέψωμεν αὐτῷ ἢ ὄχι τὴν ἄδειαν, διότι, πάσχων ἀπὸ πολλοῦ χρόνου, ἐπανειλημένως ἔλαβεν ἀδείας. Ἐπείσθην ὅμως ἐκ πιστοποιητικῶν ἰατρῶν καὶ ἐξ ἄλλων πληροφοριῶν, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ διαμένῃ ἐκεῖ, καὶ τῷ ἐδόθη ἡ ἄδεια, ὅπως μεταβῇ καὶ ἐξακολουθήσῃ τὴν θεραπείαν του ἐν Βιέννῃ. Ἀκόμη δὲν ἔληξεν ἡ ἄδειά του· ὅταν λήξῃ, θὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θέσιν του. Δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τῷ ἀρνηθῶμεν τὴν ἄδειαν, διότι ἡ περαιτέρω διαμονή του ἐν Φιλιππουπόλει ἦτο ἐπιζήμιος εἰς τὴν ὑγείαν του.

§50ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀντιπαρατηρῶ εἰς τὴν δήλωσιν ταύτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅτι, ἄν ἀληθῶς, — ὅπως ἐκεῖθεν γράφουσιν, ὅπως ἀκούομεν διατυμπανιζόμενον πανταχοῦ, ὅπως ἔχει ἡ ἀντίληψις ἡμῶν, καὶ ὅπως νομίζω, ὅτι καὶ αἱ δηλώσεις αἱ προγενέστεραι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀποδεικνύουσι, — πρόκηται περὶ κινδύνου σπουδαίων Ἑλληνικῶν συμφερόντων ἐν Ἀνατολικῇ Ρωμυλίᾳ, ἡ ἀσθένεια ἑνὸς ὑπαλλήλου δὲν εἶναι ἀποχρῶν λόγος, ὅπως μένῃ κενὴ ἡ θέσις. Ἂς εὕρῃ ὁ Ὑπουργὸς οἱονδήποτε τρόπον, ἵνα διορθώσῃ τὸ κακόν· ἀλλὰ τὸ κενὸν, τὸ παρατηρούμενον ἐν Φιλιππουπόλει, εἶναι βεβαίως ἄξιον νὰ μὴ παραταθῇ ἐπὶ πλέον.

§51ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἐκ τούτου δὲν θὰ ἐπέλθῃ κἀμμία βλάβη, βεβαιωθῆτε, μεθ’ ὅλας τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔχετε· οὐδεμίαν βλάβην θὰ πάθωσι τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, διότι ἀπουσιάζει ὁ πρόξενος Φιλιππουπόλεως.

§52ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλήν, πρὶν ἢ διακοπῇ ἡ συνεδρίασις, νὰ ἀναγνωσθῇ εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν ἐμπορικῆς συμφωνίας μετὰ τῆς Γαλλίας, τὸ ὁποῖον εἶναι κατατεταγμένον ὡς τρίτον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Τὸ κατεπεῖγον τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἶναι τοσοῦτον πρόδηλον, ὥστε θεωρῶ περιττὸν νὰ φέρω παρατήρησίν τινα, ἵνα πείσω τινὰ τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὅτι πρέπει νὰ ἀσφαλισθῇ ἡ ὁριστικὴ αὐτοῦ ἐπιψήφισις πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς.

§53ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀντιλέγομεν. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν ἐμπορικῆς συμφωνίας μετὰ τῆς Γαλλίας, καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως παρατείνῃ τὴν ὑφισταμένην ἐμπορικὴν σύμβασιν ἐπὶ χρόνῳ μὴ ὑπερβαίνοντι τοὺς 5 μῆνας· ὁ χρόνος δὲ οὗτος, ὡς ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον, θὰ ἄρχηται ἀπὸ τῆς 1 Φεβρουαρίου. Τοῦτο, πιστεύω, εἶναι σφάλμα, διότι ἡ ἀφετηρία τῆς 1 Φεβρουαρίου θὰ νοῆται κατὰ τὸ νέον ἔτος.

§56ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νέου ἔτους.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δέον ἄρα ν’ ἀναγραφῇ ἡ ἀντίστοιχος κατὰ τὸ παλαιὸν ἔτος, ἤτοι ἀπὸ τῆς 20 Ἰανουαρίου. Ἀλλὰ δὲν ἀφορᾷ ἡ παρατήρησίς μου κυρίως εἰς τοῦτο. Ἡ παρατήρησις, ἣν ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω, ἀφορᾷ εἰς τὸ ἀνεπαρκὲς τοῦ χρονικοῦ διαστήματος· διότι ἐνδέχεται μὲν κατὰ τὰς ὑφισταμένας διαπραγματεύσεις νὰ πρόκηται περὶ παρατάσεως τῆς συμβάσεως ἐπὶ 5 μῆνας, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀδύνατον πρὸ τῆς λήξεως τοῦ χρονικοῦ τούτου διαστήματος νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι θὰ δεήσῃ, ἵνα ἐπαναληφθῇ ἡ παράτασις· ἐπειδὴ δὲ τὸ πεντάμηνον θὰ λήγῃ κατὰ ἐποχὴν, καθ’ ἣν δὲν θὰ ᾖναι παροῦσα ἡ Βουλή, νομίζω ὅτι εἶναι πρέπον οὕτω νὰ κανονισθῶσι τὰ περὶ τῆς παρατάσεως, ὥστε ἐν ἀνάγκῃ ἐνδεχομένης νέας παρατάσεως νὰ ἔχῃ τὴν πρὸς ταύτην ἐξουσίαν ἡ Κυβέρνησις. Ἑτέρα παρατήρησις ἔχει σχέσιν πρὸς τὸν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὅρον, τὸν ἐπιβάλλοντα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως περιλάβῃ ἐν τῇ συμβάσει διάταξιν περὶ ἐφαρμογῆς εἰς τὰ προϊόντα ἑλληνικῆς προελεύσεως τοῦ γαλλικοῦ δασμολογίου τῶν κατωτάτων ὅρων, τουτέστιν, ὅπως μὴ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν χορήγησιν εἰς τὰ ἑλληνικὰ προϊόντα, εἰσαγόμενα ἐν Γαλλίᾳ, τῶν πλεονεκτημάτων τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων ἐθνῶν, ἀλλ’ ἀναγράψῃ ὑπὲρ αὐτῶν καὶ τὰ πλεονεκτήματα τοῦ δασμολογίου τοῦ κατωτάτου. Τοῦτο βεβαίως εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖον, διότι δὲν πρέπει τὰ δικαιώματα τῆς Ἑλλάδος νὰ ἀποῤῥέωσιν ἐκ τῆς ἐνασκήσεως αὐτῶν παρ’ ἄλλων Κρατῶν μᾶλλον εὐνοουμένων, πρέπει ἡ Ἑλλὰς διὰ τῆς συμβάσεως περὶ παρατάσεως ν’ ἀποκτήσῃ αὐτὴ ἐν ἰδίῳ ὀνόματι δικαιώματα, πρέπει ν’ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα, ὅπως εἰσάγωνται εἰς Γαλλίαν τὰ ἐμπορεύματα αὐτῆς ἐπὶ τοῖς ὅροις τοῦ κατωτάτου δασμολογίου. Ἀλλὰ μετὰ τὰ περὶ τῆς παραχωρήσεως ταύτης προσθέτει τὸ ἄρθρον: «ἢ πάσης παραχωρήσεως ὑπὲρ τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου ἔθνους». Δὲν θεωρῶ τὴν φράσιν καλῶς συντεταγμένην, καὶ εἰς τοῦτο συνιστῶ, ὅπως δώσῃ προσοχὴν ὁ κ. Ὑπουργός. Κατ’ ἐμὴν γνώμην, τὸ διαζευτικὸν ἢ δὲν χωρεῖ ἐνταῦθα, πρέπει δὲ ν’ ἀντικατασταθῇ διὰ τοῦ καὶ, διότι πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ Ἑλλὰς καὶ τὸ πλεονέκτημα τῆς φορολογίας τῶν προϊόντων αὐτῆς κατὰ τὰ ἐν τῷ κατωτάτῳ δασμολογίῳ, καὶ τὸ πλεονέκτημα, ἂν τυχὸν Δύναμίς τις ἀποκτήσῃ τι περαιτέρω, ὑπὲρ τῶν ἰδίων προϊόντων, νὰ ἐφαρμόζηται τὸ παρ’ ἐκείνης ἀποκτηθὲν καὶ εἰς τὴν δασμολόγησιν τῶν ἑλληνικῶν προϊόντων· τοῦτο δὲ δὲν προνοεῖται διὰ τοῦ ἢ· πρέπει δὲ πρὸς τοῦτο, ἀντὶ τοῦ ἢ, νὰ τεθῇ καί.

§58ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρώτην παρατήρησιν, μολονότι λίαν πιθανὸν θεωροῦμεν, ὡς ἐκ τῶν γενομένων διαπραγματεύσεων, ὅτι πολὺ πρὸ τῆς ἐκπνεύσεως τῆς διδομένης ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου πενταμήνου προθεσμίας, ἥτις θὰ λήξῃ τὸν Ἰούνιον, θέλει ὑποβληθῆ καὶ εἰς τὴν Βουλὴν, πιθανῶς δ’ ἐπιψηφισθῆ καὶ κυρωθῆ, μ’ ὅλον τοῦτο δὲν ἀντιτείνομεν, ὅπως τεθῇ καὶ μακροτέρα προθεσμία, ἀφοῦ εἶναι ὁπωσδήποτε ἐνδεχόμενον νὰ μὴ συνομολογηθῇ αὕτη καθ’ ὃν χρόνον συνεδριάζει ἡ Βουλή. Δεχόμεθα ἑπομένως, ὅπως τεθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα τοῦ παρατείνειν τὴν ὑφισταμένην ἐμπορικὴν συμφωνίαν μέχρι τέλους τοῦ ἔτους. Ἡ διάθεσις ὅμως τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως εἶναι, εἰ δυνατὸν, νὰ μὴ ὑπερβῇ ἡ προσωρινὴ αὕτη συμφωνία πέραν τῶν πέντε μηνῶν, ἀρχομένων ἀπὸ τῆς πρώτης Φεβρουαρίου, διότι ἐν τῷ μεταξὺ θὰ συνομολογηθῇ πιθανώτατα ὁριστικὴ σύμβασις. Ἀλλὰ δύναται καὶ ἡ Γαλλία νὰ ἀναγκασθῇ, καὶ ἡμεῖς ἐν τῷ μεταξὺ νὰ προβῶμεν εἰς προτάσεις, καὶ εἴτε ἕνεκα τῶν ἀμοιβαίων ἀξιώσεων, εἴτε ἕνεκεν ἄλλων μεταβολῶν, αἱ ὁποῖαι ἐπῆλθον ἐν τῷ μεταξὺ, ἀναγκαία θὰ ἦναι ἡ ἐξουσία αὕτη ἐπὶ μακρότερον χρόνον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὥστε νὰ δύναται νὰ συνομολογήσῃ καὶ ὑποβάλῃ καὶ μέχρι Δεκεμβρίου, δηλαδὴ καὶ εἰς τὴν ἑπομένην σύνοδον, τὴν συνομολογηθησομένην σύμβασιν.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἴσως πρέπει νὰ διακριθῇ, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ συνομολογήσῃ πλείονας συμβάσεις· διότι τὸ ἄρθρον λέγει: «ἐπιτρέπεται, ἵνα διὰ βασιλικοῦ διατάγματος παραταθῇ ἡ ὑφισταμένη συμφωνία»· εἶναι ἄρα κίνδυνος, μήπως ἐκληφθῇ, ὅτι δύναται ἅπαξ μόνον ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ τοῦτο, καὶ θὰ ἦτο καλὸν νὰ συνταχθῇ τὸ ἄρθρον οὕτως, ὥστε νὰ φαίνηται, ὅτι δύναται νὰ ἐπαναλαμβάνηται ἡ παράτασις, ἐφ’ ὅσον δὲν ἔληξε τὸ ἔτος.

§60ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Νομίζω ὅτι, ἂν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δοθῇ τὸ δικαίωμα νὰ συνομολογήσωμεν σύμβασιν, θὰ δυνάμεθα ἴσως νὰ παρατείνωμεν καὶ τὴν ἐκπνεύσασαν ἐν τῷ μεταξὺ.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο, λέγω, συμφέρει νὰ ἀποῤῥέῃ ἐκ τοῦ κειμένου.

§62ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Πολὺ καλά. Δὲν ἔχω κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν τελευταίαν παρατήρησιν, λέγω τὸ ἑξῆς. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις παραχωρεῖ ἀπέναντι τῶν παραχωρήσεων, ἃς ποιούμεθα ἡμεῖς, δηλαδὴ τῶν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου, παραχωρεῖ, λέγω, καὶ αὐτὴ τὰ πλεονεκτήματα ἐπίσης τοῦ ἔθνους τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου. Τὰ πλεονεκτήματα δ’ αὐτὰ ἤδη θὰ ἦναι, μετὰ τὰς δασμολογικὰ ἰδέας, αἵτινες κατίσχυσαν ἐν Γαλλίᾳ, τὸ δασμολόγιον τῶν κατωτάτων ὅρων. Τοῦτο τὸ δασμολόγιον ἐννοεῖ ἡ Γαλλία σήμερον, ὅτι εἶναι, ὅσον ἀφορᾷ τὴν εἰσαγωγὴν, ὁ τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου ἔθνους μεταχειρισμός.

§63ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὑπάρχει διαφορὰ γνώμης μεταξὺ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἐδήλωσεν, ὅτι δύναται νὰ μεταβάλῃ....

§64ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ὅλοι εἶναι σύμφωνοι, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἄλλος τρόπος τροποποιήσεως τοῦ δασμολογίου ἐπὶ τῶν ξένων προϊόντων, παρὰ ὁ τῇ συγκαταθέσει τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἔχει τὸ δικαίωμα πάντοτε νὰ συνομολογῇ διὰ συμβάσεων ἐλαττώσεις τοῦ δασμολογίου τῶν κατωτάτων ὅρων, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν ἐπιφύλαξιν τῆς ἐγκρίσεως τῶν Βουλῶν. Σήμερον ὅμως τὸ δασμολόγιον τῶν κατωτάτων ὅρων εἶναι τὸ δασμολόγιον ὑπὲρ τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου ἔθνους. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις πιθανὸν νὰ εἰσαγάγῃ ἐλαττώσεις εἰς τὸ δασμολόγιον τῶν κατωτάτων ὅρων, ἀλλ’ αὐτῶν θὰ συμφωνηθῇ νὰ ὠφελούμεθα καὶ ἡμεῖς. Τοιαῦται παραχωρήσεις τυχὸν πρὸς ἄλλους θ’ ἀνῆκον αὐτοδικαίως πρὸς ἡμᾶς, ὡς ἀπολαύοντας τοῦ ὅρου τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου ἔθνου· θὰ μᾶς ἀνήκωσιν εἴτε διὰ νόμου, τροποποιοῦντος τὸ δασμολόγιον, εἴτε διὰ συμβάσεως ἐμπορικῆς μετ’ ἄλλου Κράτους. Τοιαύτη θὰ ἦναι ἡ ἔννοια τοῦ ὅρου τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου ἔθνους, ὃν θὰ μᾶς παραχωρήσῃ τυχὸν ἡ Γαλλία διὰ τῆς νέας ἐμπορικῆς συμβάσεως, ἣν διαπραγματευόμεθα.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἄρθρον ἐτροποποιήθη ὡς ἑξῆς. Ἀντὶ τῆς λέξεως «παραταθῇ» ἐτέθη «παρατείνηται»· ἀντὶ «πέντε μῆνας» ἐτέθη «ἕνδεκα μῆνας»· πρὸ τῶν λέξεων «1 Φεβρουαρίου» ἐτέθησαν αἱ λέξεις «20 Ἰανουαρίου», ἀντὶ δὲ τῆς λέξεως «ἢ» ἐν τῷ προτελευταίῳ στίχῳ τοῦ ἄρθρου ἐτέθη ἡ λέξις «καί». Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 2, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§66ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἂς διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν. (Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 9 καὶ 10′ μ. μ.)

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως περὶ κατασκευῆς τοῦ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσι μήπω συντελεσθέντος τμήματος τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν καὶ περὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς ὅλης γραμμῆς. Ὁ κ. Συγγρὸς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§69ΣΥΓΓΡΟΣ. Πολὺ ἐσκέφθην ἂν ἁρμόζῃ μοι ἢ ὄχι ν’ ἀνέλθω τὸ βῆμα τοῦτο, ὅπως ἀγορεύσω ἐπὶ ζητήματος, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπετέθη, ὡς φρονῶ καὶ ὡς μὴ ὤφελε, ὅτι προσωπικῶς σπουδαίως ἐνδιαφέρομαι. Κρίμασιν, οἷς οἶδε Κύριος, τυγχάνω Πρόεδρος τοῦ Συμβουλίου τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων τῆς Ἑλλάδος. Πολλοὶ ἐκ τῶν παρόντων γνωρίζουσιν, ὅτι δὲν ἐπεζήτησα οὔτε τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου, οὔτε κἂν τὴν εἰσαγωγήν μου εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην. Ἡ προκάτοχος μάλιστα Κυβέρνησις εἶναι εἰς θέσιν κάλλιον παντὸς ἄλλου νὰ γνωρίζῃ, ἐὰν ἐγὼ ἐπεζήτησα τὴν ἐπιχείρησιν, ἢ προσεκλήθην πρὸς τοῦτο καὶ ἐθεώρησα, ὅτι ἐπεβάλλετό μοι τὸ καθῆκον νὰ συνεργήσω τὸ ἐπ’ ἐμοὶ εἰς τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ σιδηροδρομικοῦ συμπλέγματος τῆς Πελοποννήσου· ἀλλ’ ἐπειδή, κρίμασι καὶ πάλιν, οἷς οἶδε Κύριος, τυγχάνω καὶ Βουλευτὴς καὶ κατὰ συνέπειαν ἐσκέφθην, ὅτι ἐπιβάλλεταί μοι καθῆκον ἀναπόφευκτον τοῦ νὰ δίδω τὴν ταπεινήν μου γνώμην, ὁσάκις πρόκηται περὶ ζητήματος, εἰς τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι κάπως εἶμαι εἰδικὸς καὶ μεμελετημένος, ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ ὑπακούσω μᾶλλον εἰς τὴν φωνὴν τοῦ καθήκοντος, ἔστω καὶ μὲ κίνδυνον νὰ παρεξηγηθῶ. Ἔχω αἰτίας νὰ πιστεύω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν γνωρίζω ἐκ ποίας ἀφορμῆς, ἔσχεν ἀπό τινος, ὄχι ἀπὸ πολλοῦ χρόνου, γνώμην περὶ ἀπληστίας μου εἰς τὰς ἐπιχειρήσεις.

§70ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι ἀληθές.

§71ΣΥΓΓΡΟΣ. Αὐτὴν τὴν ἰδέαν ἐγὼ ἐσχημάτισα. Ἐγνώριζον ὅμως ἐξ ἄλλου, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κήδεται τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, καὶ ἐν γένει παντὸς συμφέροντος ἐθνικοῦ, καὶ κατὰ συνέπειαν ὑπέθεσα, ὅτι, ὁπόταν ὑπέγραψε τὴν σύμβασιν ταύτην, περὶ ἧς πρόκειται, δὲν ἦτο ἀρκούντως μεμελετημένος. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἐμελέτα τὴν σύμβασιν ἐπισταμένως, ἤθελε φθάσει εἰς τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔφθασα καὶ ἐγώ, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη ὑπεγράφη ὀλίγον ἐσπευσμένως, καὶ ὅτι δὲν ἐλήφθησαν πρὸ ὀφθαλμῶν αἱ συνέπειαι αὐτῆς, αἵτινες κατ’ ἐμὲ δύνανται νὰ ἦναι σπουδαῖαι. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ἕκαστος δύναται νὰ ἔχῃ τὰς ἰδίας ἰδέας, ἴσως καὶ πιθανὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἐμελέτησε μετ’ ἐπιμονῆς πρὶν ὑπογράψῃ τὴν σύμβασιν, ἀλλ’ ἀνθρώπινον τὸ λανθάνεσθαι. Ἐγώ, ἐπαναλαμβάνω, νομίζω ὅτι καθῆκόν μου ἦτο καὶ εἶναι νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὰ κατ’ ἐμὲ σφαλερὰ τῆς εἰρημένης συμβάσεως· ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι ἡ γνώμη μου δὲν ἔχεται ὑποστάσεως, οὐδόλως ἔχω τὴν ἀπαίτησιν τοῦ ἀλανθάστου. Ἐν τῇ προκειμένῃ συζητήσει, κατ’ ἐμὲ, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ τὸ δικαίωμα ἢ ὄχι νὰ κηρύξῃ ἔκπτωτον τὸν ἐργολάβον τῆς κατασκευῆς. Ὁ ἐργολάβος τῆς κατασκευῆς συνῆψε μίαν σύμβασιν μετὰ τῆς τότε Κυβερνήσεως, τὴν κυρωθεῖσαν τὴν 17 Δεκεμβρίου 1889, δυνάμει τῆς ὁποίας ἐλάμβανε δύο συνάμα παραχωρήσεις,— καὶ ἐδῶ ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ὅτι αἱ δύο αὗται παραχωρήσεις δὲν εἶναι συνηνωμέναι, ἀλλὰ εἶναι ὅλως κεχωρισμέναι ἡ μία τῆς ἄλλης, —διὰ τῆς μιᾶς ἐλάμβανεν ὑπὸ ὅρους, τοὺς ὁποίους ὅλοι γνωρίζετε, τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς, διὰ δὲ τῆς ἑτέρας τὴν ἐκμετάλλευσιν. Καὶ διὰ τὴν μὲν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς προέβλεπεν ἡ Κυβέρνησις, δηλαδὴ νὰ ἔχῃ, ὡς καὶ εἶχε, τὸ κεφάλαιον τὸ ἀναγκαῖον πρὸς κατασκευήν, διὰ δὲ τὴν ἐκμετάλλευσιν ὁ ἀνάδοχος εἶχεν ἄλλην ὑποχρέωσιν, τὸν σχηματισμὸν Ἑλληνικῆς Ἑταιρίας μὲ ἑλληνικὰ κεφάλαια καὶ τὰ ἑξῆς. Διὰ τῆς συμβάσεως τῆς μεταγενεστέρας, τῆς κυρωθείσης κατὰ τὴν 1 Ἰουνίου 1890, ἐχωρίσθη κατ’ ἐμὲ ὁλοτελῶς ἡ ἐντολὴ τοῦ ἀναδόχου, ἡ δοθεῖσα αὐτῷ διὰ τῆς πρώτης συμβάσεως, δηλαδὴ ὁ ἀνάδοχος ὡς κατασκευαστὴς μὲν ἔμενε κατασκευαστής, ὡς ἐκμεταλλευτὴς ὅμως δὲν ἔμενε πλέον ἐκμεταλλευτής, ἀλλὰ τὰ δικαιώματα τοῦ ἐκμεταλλευτοῦ τὰ παρεχώρει, τῆς Κυβερνήσεως συναινούσης καὶ τῆς Βουλῆς νομοποιούσης, εἰς μίαν Ἑλληνικὴν Ἑταιρίαν, ἥτις ἀνελάμβανε τὴν ἐκμετάλλευσιν καὶ συνάμα ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν τῆς κατασκευῆς γραμμῶν ἄλλων πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ σιδηροδρομικοῦ δικτύου τῆς Πελοποννήσου. Εἰς βεβαίωσιν δὲ τῶν λόγων μου, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ σᾶς ἀναγνώσω τὸ δεύτερον ἄρθρον τῆς συμβάσεως αὐτῆς, τὸ κυροῦν αὐτούς. Δὲν θέλω νὰ ἀναδιφήσω ἄλλα ἄρθρα, τὰ ὁποῖα ἔρχονται εἰς ὑποστήριξιν τῶν λόγων μου, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ἄρθρου 2 τῆς συμβάσεως αὐτῆς θέλει σᾶς πείσει πληρέστατα, ὅτι, ὡς προηγουμένως εἶπον, ἡ ἐκμετάλλευσις ἀπεχωρίσθη ἀπὸ τῆς πρώτης συμβάσεως καὶ ἔγεινε ζήτημα μεταγενεστέρας συμβάσεως, ζήτημα μεταγενεστέρου νόμου, νόμου ὑπάρχοντος, νόμου μέχρι σήμερον ἐν ἰσχύϊ. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ, τὸ 2, λέγει (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἀνάδοχος ὑποχρεοῦται νὰ μεταβιβάσῃ καὶ ἐκχωρήσῃ ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ κυροῦντος τὴν παροῦσαν σύμβασιν νόμου εἰς συσταθησομένην Ἑλληνικὴν Ἑταιρίαν, ἑδρεύουσαν ἐν Ἀθήναις, ἅπαντα τὰ ἐκ τῆς παρούσης συμβάσεως πηγάζοντα δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις, προσέτι δὲ νὰ εἰσφέρῃ εἰς τὴν ἄνω μνησθεῖσαν Ἑταιρίαν πάντα τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβε διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου Καρυταίνης–Λεονταρίου.... Προσέξατε, Κύριοι· ἐνταῦθα ἡ ἐξήγησις εἶναι ὡρισμένη καὶ ἀδιαφιλονείκητος (ἀναγινώσκει): «Ἡ Ἑλληνικὴ Ἑταιρία διὰ μόνης τῆς ἐκχωρήσεως ταύτης ὑποκαθίσταται εἰς τὴν Διεθνῆ Ἑταιρίαν, ὡς ἀνάδοχος ἑκατέρων τῶν σιδηροδρόμων τούτων, ἐξαιρέσει τῶν ἀφορώντων τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, διὰ τὴν ὁποίαν οὐδαμῶς μεταβάλλονται τὰ δικαιώματα καὶ αἱ ὑποχρεώσεις τῶν ἀρχικῶν ἀναδόχων.» Δὲν ἐπιδέχεται συζήτησιν, ὅτι ἡ κατασκευὴ ἀπεχωρίσθη ἀπὸ τῆς ἐκμεταλλεύσεως· ἀπέβαλεν ὁ ἀνάδοχος τῆς κατασκευῆς τὴν ἰδιότητα τοῦ ἐκμεταλλευτοῦ, καὶ τὴν μετεβίβασεν εἰς τρίτον, καὶ διὰ τοῦτο ὁ νόμος λέγει (ἀναγινώσκει): «ἐξαιρέσει τῶν ἀφορώντων τὴν κατασκευήν». Ὁ ἀρχικὸς ἀνάδοχος ἔχει δικαιώματα καὶ ὑποχρεώσεις διὰ τὴν κατασκευὴν, τὰ ὁποῖα μένουσιν ἀμετάβλητα· οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν· αὐτοὶ ὑποτίθεται, ὅτι θὰ παραλάβουν ἕτοιμον πρᾶγμα, περὶ τὴν κατασκευὴν τοῦ ὁποίου καὶ τὴν τελειοποίησιν ὑποχρεοῦται νὰ μεριμνᾷ ἡ Κυβέρνησις· οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι ἔχουσι νὰ παραλάβωσι γραμμὴν τελειοποιημένην, τὴν ὁποίαν νὰ ἐκμεταλλευθῶσι κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως, καὶ οὐδὲν πλέον. Ἀλλὰ διὰ ν’ ἀφαιρέσω πᾶσαν ἀμφιβολίαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν λόγων μου,—καὶ ἐπαναλαμβάνω ὅτι εἶναι πολὺ πιθανὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐμελέτησε τὸ ζήτημα ἀρκούντως,—ἐκτὸς ἄλλων, τὰ ποῖα θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ εἴπω κατόπιν, παρατηρῶ, ὅτι τὸ 10ον ἄρθρον τῆς συμβάσεως λέγει, —καὶ παρακαλῶ νὰ προσέξητε εἰς τοῦτο,— (ἀναγινώσκει): «Αἱ ἐτήσιοι ἀκαθάριστοι πρόσοδοι, περὶ ὧν πρόκειται ἀνωτέρω ἐν ἄρθρῳ 7, ὅσον ἀφορᾷ τὴν γραμμὴν Καρυταίνης–Λεονταρίου, καὶ ἐν ἄρθρῳ 25 τῆς συμβάσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, θ’ ἀποκτηθῶσι διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τοῦ ὁλικοῦ μέρους τῶν γραμμῶν, ἤτοι 180 χιλιομέτρων διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, καὶ 20 χιλιομέτρων διὰ τὸν ἀπὸ Λεονταρίου εἰς Καρύταιναν, ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου χιλιομετρικῆς προσόδου ὁλοκλήρου τοῦ παρόντος συμπλέγματος τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων τῆς Ἑλλάδος». Ἐκ τοῦ ἄρθρου τούτου τί καταφαίνεται; Καταφαίνεται, ναὶ ἢ ὄχι, ὅτι ἡ ἐκμετάλλευσις εἶναι συνηνωμένη μὲ τὴν κατασκευὴν τῶν νέων γραμμῶν; Ἐνταῦθα τὸ ἄρθρον σᾶς λέγει, ὅτι αὕτη εἶναι μία μάσσα’ καὶ κατ’ ἐμὲ ὀρθῶς ποιοῦσα ἡ Κυβέρνησις ἔκαμεν αὐτὴν τὴν συμφωνίαν, διὰ νὰ ἀποφύγῃ μελλούσας διενέξεις κατὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν, καὶ εἶπε: ποιήσωμεν μάσσαν, καὶ ἐπὶ τῆς μάσσης αὐτῆς κανονίσωμεν τὸν λογαριασμόν. Ἀλλὰ τοῦτο τί ἄλλο σημαίνει ἢ μόνον, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις αὕτη εἶναι μία, καὶ ἡ κατασκευὴ καὶ ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν γραμμῶν; Ἄλλως, προκειμένου οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι ν’ ἀποξενωθῶσι τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, ὅταν κατασκευασθῶσιν αἱ νέαι γραμμαί, κατὰ τίνα τρόπον θέλουσι κανονίσει τὸν λογαριασμόν των μετὰ τῆς Κυβερνήσεως; Ἐγώ, ὅστις κἄπως νομίζω, ὅτι γνωρίζω ἀπὸ λογιστικὰ, δὲν εὗρον τὸν τρόπον τοῦ κανονισμοῦ τοῦ λογαριασμοῦ τούτου. Ὅπως ἔχει τὸ ἄρθρον, τὸν κανονισμὸν εὑρίσκω εὐκολώτατα, διότι θὰ λάβω τὸ σύνολον τῶν εἰσπράξεων τοῦ ὅλου τῶν τετρακοσίων χιλιομέτρων· ἄν π. χ. ἔχω ἓν ἄθροισμα 4,000,000 φράγκων ἐτησίως, θέλω διαιρέσει τὸ 4,000,000 διὰ τῶν 400, καὶ θέλω εὕρει 10,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον· μετὰ ταῦτα θέλω λάβει 180 χιλιόμετρα ἀφ’ ἑνὸς καὶ 220 χιλιόμετρα ἀφ’ ἑτέρου, καὶ ἐπειδὴ ὑπάρχουσι δύο τύποι ἐκμεταλλεύσεως ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὁ μὲν τῶν 180 χιλιομέτρων, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δίδει δωρεὰν εἰς τὴν Ἑταιρίαν πρὸς ἐκμετάλλευσιν, ἔχει τύπον ἐκμεταλλεύσεως 4000 δραχμῶν κατ’ ἔτος καὶ κατὰ χιλιόμετρον, αἱ δὲ νέαι γραμμαὶ αἱ κατασκευασθησόμεναι ἔχουσιν 9000 δραχμῶν τύπον ἐκμεταλλεύσεως κατ’ ἔτος καὶ κατὰ χιλιόμετρον. Τί εἶπεν ὁ νομοθέτης; Εἶπεν ὅτι ἐπὶ τῶν 180 χιλιομέτρων θ’ ἀφαιρῶνται ἐκ τῶν 10,000 δραχμῶν 4000, ἐπὶ δὲ τῶν 220 χιλιομέτρων θ’ ἀφαιρῶνται ἐκ τῶν 100,000 δραχ. 9000, καὶ ἀπὸ τὸ ὑπόλοιπον θὰ λαμβάνῃ ἡ Κυβέρνησις τὸ ἥμισυ ὡς μερίδιον. Σήμερον πῶς θέλετε κανονίσει αὐτά; Θὰ μοὶ εἴπητε, ἴσως ἐπὶ τὸ ἁπλούστερον: «ἀπὸ τὰ 400 ἀφαίρεσον τὰ 180 χιλιόμετρα, καὶ κανόνισον τὸν λογαριασμὸν διὰ τὰ λοιπά». Ὄχι, δὲν ἔχει οὕτω· διότι τὰ μὲν 180 χιλιόμετρα δύνανται νὰ ἔχωσι 12,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος καὶ κατὰ χιλιόμετρον, τὰ δὲ 220 χιλιόμετρα 8000 δραχμὰς κατ’ ἔτος καὶ κατὰ χιλιόμετρον· ἐγὼ ὁ ἐκμεταλλευτὴς ἔλαβον ὑπ’ ὄψιν τοῦτο, καὶ ὑπελόγισα ὅτι, ἂν ὀφείλω νὰ ὑποστῶ ἐκ τοῦ ἑνὸς μέρους ζημίαν, ἐκ τοῦ ἄλλου θέλω ἔχει ὠφέλειαν, ἐνῷ, ὡς θὰ ἔχῃ σήμερον, ἴσως θὰ ἔχω τὴν ζημίαν καὶ ὄχι τὴν ὠφέλειαν. Ἐκ τούτων πάντων καταφαίνεται, ναὶ ἢ ὄχι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔλαβε πρὸ ὀφθαλμῶν ὅλα, ὅσα δύνανται νὰ συνηγορήσωσιν ὑπὲρ τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἐνῷ ἀπ’ ἐναντίας ἐμελέτησε καὶ ἐφαντάσθη, ὅτι ὑπάρχουν ἐπιχειρήματα κατ’ αὐτῶν;... Ἐπεθύμουν νὰ ζητήσω καὶ μίαν ἐξήγησιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑπῆρχεν εἷς νόμος, ἀδιαφιλονείκητος νόμος· σήμερον πρόκειται νὰ ψηφισθῇ ἄλλος, νέος, ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ περίπου ζητήματος· τὸν νόμον αὐτὸν τὸν νέον τὸν θεωρεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἐγὼ τὸν θεωρῶ, ἔχοντα ἐνέργειαν δημευτικὴν, ἀφαιροῦντα κεκτημένα δικαιώματα, καὶ ἀφίνει εἰς τοὺς δικαιούχους ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα νὰ ἐξασκήσωσι τὰ κατ’ αὐτοὺς κεκτημένα δικαιώματα διὰ τοῦ ὑπάρχοντος νόμου τῆς 28 Μαρτίου; Περὶ αὐτοῦ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ ὁριστικῶς· διότι, ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν ἐννοῇ τὸν νόμον δημευτικόν, πράττει πρᾶξιν ἀντισυνταγματικήν. Ἀλλ’ ἀνεξαρτήτως τούτων, Κύριοι συνάδελφοι, ἐὰν ὑποθέσωμεν διὰ μίαν στιγμήν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀποβάλῃ τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων δυνάμει νέας συμβάσεως, δέον νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον καὶ πάλιν ἡ Κυβέρνησις ἐξ ὑπαιτιότητός της ἠναγκάσθη νὰ φθάσῃ εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον καὶ μεταχειρισθῇ αὐτὰ τὰ μέτρα, καὶ κατὰ πόσον οἱ Σιδηρόδρομοι οἱ Μεσημβρινοὶ ἔδωκαν αἰτίαν, ὥστε νὰ ὑποστῶσι τὴν τιμωρίαν αὐτὴν, καὶ κατὰ πόσον ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ διεκδικήσωσι δικαιώματα ἀποζημιώσεων. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἔσχε τὴν καλωσύνην νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, τῆς γενομένης ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος τὴν 19 Νοεμβρίου 1890, ὡς ὁλικὸν ποσὸν διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ προκειμένου σιδηροδρόμου κατετέθη εἴς τε χρήματα καὶ εἰς ἐγγύησιν ὡς ἔγγιστα 24 ἑκατομμύρια φράγκων χρυσῶν. Κατὰ τὴν πρώτην σύμβασιν, τὴν ὁποίαν προλαβόντως ἀνέφερα, τὴν κυρωθεῖσαν τὴν 17 Νοεμβρίου 1887, ἐκ τῶν 24 ἑκατομμυρίων τούτων ἡ Κυβέρνησις ἐδικαιοῦτο νὰ κρατήσῃ 1,900,000 φράγκων χρυσῶν διὰ τοὺς διαμέσους τόκους, περὶ πλέον δὲ ὅσον ποσὸν θέλει προέλθει ἐκ τοῦ τοκισμοῦ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ὁ ἀνάδοχος ἤθελε καταθέσει. Τὰ ποσὰ ταῦτα, κατὰ τὰς σημειώσεις τὰς δοθείσας ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἀναβαίνουσιν εἰς φράγκα 606,000 μέχρι τῆς 30 Νοεμβρίου 1890. Μετὰ ταῦτα τὰ αὐτὰ χρήματα ἀπέδωκαν τόκον 95,358, ὥστε 453,000 φράγκων ἀφ’ ἑνὸς καὶ 606,000 φράγκων ἀφ’ ἑτέρου φέρουσιν εἰς στρογγύλον ἀριθμὸν 1,060,000, πρόσθες 1,900,000, αἵτινες εἶχον κρατηθῇ, ὡς εἶπον, ἀπὸ τὸ ποσὸν τῶν 24 ἑκατομμυρίων, καὶ θὰ ἔχωμεν 2,960,000. Σημειώσατε, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ διατεθῇ οὔτε ὀβολὸς περὶ πλέον διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων τῶν διαμέσων τόκων. Ἡ σύμβασις ὁρίζει ῥητῶς τὰ περὶ τούτου. Εἰς ἄλλο δὲ ἄρθρον λέγει ἡ αὐτὴ σύμβασις, ὅτι εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν τὰ χρήματα αὐτὰ δὲν ἤθελον ἐπαρκέσει εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν διαμέσων τόκων, ὁ ἀνάδοχος ὑποχρεοῦται νὰ συμπληροῖ τὸ ποσόν. Ἀλλὰ τί βλέπομεν εἰς τὰς σημειώσεις αὐτὰς, τὰς δοθείσας ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν; Βλέπομεν, ὅτι ἡμεῖς εἴχομεν 2,960,000 φράγκων ἐν συνόλῳ, καὶ μάλιστα ὀλιγώτερα, διότι 358,000 ἦσαν δραχμαί, ἤτοι τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ ὅμως ἡ Κυβέρνησις εἶχε πληρώσει μέχρι τῆς 30 Ὀκτωβρίου 1890 2,916,000 φράγκων, καὶ κατὰ συνέπειαν τὸ κεφάλαιον τὸ ὡρισμένον διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν διαμέσων τόκων ἦτο ἐξηντλημένον. Ἀλλὰ μετὰ ταῦτα βλέπω, ὅτι ἐπληρώθησαν πάλιν 1,211,610. Καὶ πόθεν ἐπορίσθη ἡ Κυβέρνησις τὸ ἀρκετὰ σπουδαῖον τοῦτο ποσόν; Πόθεν ἀλλαχόθεν ἢ παραλαβοῦσα τὰ χρήματα τὰ ὡρισμένα διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου; Ἐρωτῶ καὶ προκαλῶ ἀπάντησιν... Οὐδεὶς ἀπαντᾷ, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ· εἶναι φῶς φανερόν, ὅτι ἐλήφθησαν, ἐπαναλαμβάνω, ἐκ τοῦ ταμείου τῶν χρημάτων τῶν ὡρισμένων διὰ τὴν κατασκευήν. Ἀλλὰ μήπως ἦναι τοῦτο μόνον; Κατὰ τὴν αὐτὴν σύμβασιν, ἡ Κυβέρνησις ἐκράτει 10% κατὰ τὴν πρόοδον τῶν ἔργων, καὶ ἔμελλε νὰ τὰ ἀποδώσῃ κατὰ τὴν παράδοσιν ἑκάστου τμήματος τῆς γραμμῆς. Οὕτως εἰς τὰς σημειώσεις ἀναγινώσκω, ὅτι ἀπεδόθησαν τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1890 εἰς τὸν ἀνάδοχον 419,606 διὰ παράδοσιν τμήματος· κατὰ τὸν Ἰούνιον τοῦ 1891 ἀπεδόθησαν ἐπίσης εἰς τὸν ἀνάδοχον 136,000, καὶ κατὰ τὸν Αὔγουστον 515,267, τὸ ὅλον 1,060,000 ὡς ἔγγιστα. Ἅμα ἡ Κυβέρνησις ἐγνώριζεν, ὅτι ἐξηντλήθη τὸ κεφάλαιον τὸ διὰ τόκους ὡρισμένον, καὶ ὅτι ὑπάρχουσι σοβαρώταται ὑπόνοιαι περὶ τοῦ ἀφερεγγύου τοῦ ἀναδόχου ἢ ἐργολάβου, δὲν ἦτο ἔργον συνέσεως, εἴτε διότι καθυστέρει τῶν ὑποχρεώσεών του ὡς πρὸς τὴν πληρωμὴν διαμέσων τόκων, εἴτε διότι θέλει νὰ ἐξετάσῃ κατὰ πόσον αἱ πληρωμαί, τὰς ὁποίας τῷ ἔκαμεν, ἀντιστοιχοῦσι πρὸς τὰς ἐκτελεσθείσας ἐργασίας, νὰ ἀναβάλῃ τὴν πληρωμήν; Ἀντὶ τούτου πότε τῷ ἐπιστρέφει ἡ Κυβέρνησις τὰ τελευταῖα χρήματα; τὸν Αὔγουστον τοῦ 1891, ἐνῷ εἰς τὰς 13)25 Ἰουνίου αὐτὸς εἶχε παύσει τὰς πληρωμάς του πρὸς τοὺς ὑπεργολάβους, καὶ αὐτοὶ οἱ λίθοι ἔκραζον, ὅτι ὁ ἀνάδοχος αὐτὸς ἦτο εἰς κατάστασιν ἀφερεγγυότητος, ἵνα μὴ εἴπω τι χεῖρον. Καὶ ἐν τούτοις οὔτε τοῦτο εἶναι τὸ χείριστον· ὑπάρχει καὶ χειρότερον, ὅτι αἱ γραμμαὶ αὗται παρεδόθησαν εἰς ἐκμετάλλευσιν ἀτελῶς, δηλαδὴ χωρὶς νὰ προσληφθῶσι καὶ τὰ ὑλικά, χωρὶς νὰ παραληφθῶσι τὰ ἔργα κατὰ τὴν συγγραφήν. Ὑπάρχει μὲν πρωτόκολλον παραλαβῆς τῆς γραμμῆς, τοῦτο ὅμως δὲν ἀφορᾷ, εἰμὴ εἰς τὴν καθαρῶς κατασκευήν, ἀλλ’ ὄχι καὶ εἰς τὴν παραλαβὴν τοῦ κινητοῦ ὑλικοῦ καὶ τῶν παραρτημάτων κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συγγραφῆς, ὅταν παρεδόθη αὕτη εἰς τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους πρὸς ἐκμετάλλευσιν οὕτως ἐλαττωματικὴ καὶ ἀτελής. Ἐκάμαμεν πρὸς τὸν ἀνάδοχον μυρίας παρατηρήσεις, ἐπειδὴ δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις ἐπέμενε νὰ μὴ θέλῃ νὰ ἀναγνωρίσῃ ἀμέσως τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους ὡς ἐκμεταλλευτάς, διὰ λόγους, τοὺς ὁποίους σήμερον καταλαμβάνομεν, τῷ παρετηρήσαμεν σοβαρώτατα, ὅτι οὔτε ἐργοστάσια ὑπάρχουσι, τὰ ὁποῖα τιμῶνται ἀντὶ 276,000 φράγκων χρυσῶν, οὔτε αἱ φορτηγοὶ ἅμαξαι πρὸς μεταφορὰν ἐμπορευμάτων, οὔτε αἱ ἀτμομηχαναί, ἃς παρέδωκεν, εὑρίσκονται εἰς τὴν πρέπουσαν κατάστασιν, ἀλλὰ παρέδωκε τοιαύτας τετριμμένας, αἵτινες εἶχον χρησιμεύσει εἰς τὴν κατασκευήν· μόνον ἁμάξας ἐπιβατῶν παρέδωκεν ἀρίστας, διότι ταύτας δὲν ἐχρησιμοποίησε κατὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς. Οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι ἀνηνέχθησαν τέλος καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐγγράφως, ὅταν εἶδον τὴν κατάστασιν αὐτήν, ἀλλ’ οὐδεμίαν ἀπάντησιν ἔλαβον. Καὶ περὶ αὐτῆς τῆς γεφύρας τῆς Μασκλαίνης, περὶ τῆς ὁποίας τοσοῦτος ἐγένετο λόγος, ἡ Κυβέρνησις πρὸ δύο περίπου μηνῶν εἶχεν εἰς χεῖράς της ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐζητεῖτο ἡ ἄδεια νὰ διορθωθῇ αὕτη, καὶ ὅταν ὁπωσδήποτε μεταγενεστέρως τελειώσῃ ἡ ὑπόθεσις, νὰ πληρωθῇ παρὰ τοῦ ἁρμοδίου τῇ ἑταιρίᾳ ἡμῶν τὸ ἀντίτιμον τῶν ἐξόδων· ἀλλ’ οὐδεμία καὶ περὶ τούτου ἐδόθη ἀπάντησις. Σᾶς παρακαλῶ, Κύριοι, νὰ κρίνητε, κατὰ τί οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι εὐθύνονται, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀφήρεσεν ἀπὸ τὸ ταμεῖον τὸ χρῆμα τὸ προωρισμένον διὰ τὴν κατασκευήν, συνιστάμενον ὡς ἔγγιστα, εἰς 2,000,000 φράγκων, καὶ τὸ ἐξώδευσεν εἰς διαμέσους τόκους, καὶ ἀπεδόθη εἰς τὸν ἀνάδοχον ἡ ἐγγύησις, χωρὶς νὰ δικαιῶται εἰς τοῦτο; Θὰ μοὶ εἴπητε ἴσως, ὅτι ἔπρεπεν ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ ὅ,τι ἠδύνατο, διὰ νὰ εὐκολύνῃ τὸν ἀνάδοχον. Δὲν συμφωνῶ μὲ τοῦτο, διότι παρατηρῶ, ὅτι τὴν 30 Ὀκτωβρίου 1890, ὅτε ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τῶν τοῦ Κράτους, εἶχεν εἰς τὸ ταμεῖον 7,774,761 φράγκα χρυσᾶ πραγματικά, ἐκτὸς τῶν ἐγγυήσεων τῶν ἰδανικῶν, διὰ τῶν ὁποίων, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐλάμβανε τὰ μέτρα, ἃ λαμβάνει σήμερον, καὶ τὰ ὁποῖα εἶχε τὸ δικαίωμα κατὰ τὴν σύμβασιν νὰ λάβῃ, δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, οὔτε θὰ εἴχομεν ἀνάγκην νὰ συζητῶμεν, οὔτε νὰ κινδυνεύωμεν, ὡς θέλω ἑπομένως ἐξηγήσει, νὰ βλάψωμεν συμφέροντα καὶ κοινωνικὰ καὶ τοῦ Δημοσίου καὶ πλείστων ἄλλων.

§72ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐνόμισα, ὅτι εἴπετε, ὅτι κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1890 ὁ ἀνάδοχος τοῦ σιδηροδρόμου ἦτο εἰς παθητικὴν κατάστασιν.

§73ΣΥΓΓΡΟΣ. Αὐτὸ δὲν τὸ γνωρίζω. Εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ τοῦ ζητήσῃ κατὰ τὸν Ὀκτώβριον 1,200,000 διὰ διαμέσους τόκους, καὶ νὰ τῷ ἀρνηθῇ ἀπόδοσιν κρατήσεων τοὐλάχιστον πρὶν παραλάβῃ τὰς γραμμὰς τελείας. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἦλθεν ἡ στιγμὴ τῆς κρίσεως, ἤλθομεν εἰς τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν, δι’ οἱουσδήποτε λόγους, ἐκτεθέντας εἴτε μὴ ἐκτεθέντας, ὁ ἀνάδοχος ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν ἐξακολουθεῖ τὴν ἐργασίαν. Ὑπάρχει ἑταιρία, ἥτις, ὡς καὶ οἱ περὶ αὐτήν, κατ’ ἐμὲ κριτὴν, εἶναι οἱ ἀθωότεροι πάντων εἰς αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν, εἰς οὐδὲν προσκρούσαντες, οἱ καταβαλόντες τὰ κεφάλαιά των, οἱ εὑρισκόμενοι ἐν τάξει, οἱ ἀναλαβόντες ἐκμετάλλευσιν σιδηροδρόμου ἀτελεστάτου καὶ ἐξοδεύοντες πολὺ πλείονα τῶν ἐσόδων καὶ ἀναμένοντες μεθ’ ὑπομονῆς νὰ ἐπέλθῃ τὸ πλήρωμα τοῦ χρόνου. Οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ ἀκούουσιν ἀπὸ τοὺς ἀναδόχους μίαν ἡμέραν: «Κύριοι, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ τελειώσωμεν τὴν γραμμήν»· ἀπὸ δὲ τὴν Κυβέρνησιν: «Οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι, αὐτοὶ εἶναι οἱ ὀλετῆρες, αὐτοὶ εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες θέλουν νὰ μᾶς πνίξουν. Ὅλα τὰ κακὰ ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, διότι ἔχει, κρίμασιν, οἷς οἶδε Κύριος, τὴν τύχην νὰ προεδρεύηται ὑπὸ τοῦ Συγγροῦ τὸ Συμβούλιον αὐτῶν.»

§74ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἀριστερᾷ τοῦ ῥήτορος). Ὂχι δά! ὄχι δά!

§75ΣΥΓΓΡΟΣ. Αὐτὸ ὑποπτεύω, Κύριοι· δὲν δύναμαι νὰ ἐξηγήσω ἄλλως πως....

§76ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι, κὺρ Ἀνδρέα, ἔχετε λάθος.

§77ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Προσβάλλετε οὕτω τὸν ἑαυτόν σας.

§78ΣΥΓΓΡΟΣ. Μάλιστα, τὸν ἑαυτόν μου προσβάλλω. Ὁμιλῶν ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, θεωρῶ ἄνανδρον καὶ ἀπρεπὲς νὰ προσβάλλω ἄλλον τινά. Τέλος τὸ Συμβούλιον συνέρχεται, σκέπτεται καὶ ἀποφασίζει κατὰ τὴν προκειμένην περίστασιν νὰ μὴ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν οὔτε φυσικὸν δίκαιον, οὔτε αὐστηρὸν δίκαιον, ἀλλὰ νὰ συμμεθέξῃ τῆς συμφορᾶς καὶ νὰ ὑποβάλῃ εἰς θυσίας τὴν ἑταιρίαν ἐν τῷ ὅρῳ τοῦ δυνατοῦ. Ἔσχον τὴν τιμὴν μάλιστα νὰ παρουσιασθῶ τότε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ νὰ τῷ ἐξηγήσω τὰ διατρέχοντα καὶ τὸν τρόπον κατ’ ἐμὲ τῆς θεραπείας τῆς ὑποθέσεως, ὅτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μὲ ἠκροάσθη μετὰ πολλῆς προσοχῆς (δι’ ὃ τὸν εὐχαριστῶ), καὶ ἐνόμισα, ὅτι κἄπως τὸν ἔπεισα περὶ τοῦ ποιητέου, τοῦ πρέποντος νὰ ποιηθῇ. Τὸ Συμβούλιόν μας ἐνετείλατο εἰς δύο συναδέλφους, ἀμφοτέρους ἀξιοτίμους, τὸν κ. Στρέϊτ, ὑποδιοικητὴν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ τὸν κ. Βαλαωρίτην, γενικὸν γραμματέα τῆς αὐτῆς Τραπέζης, νὰ μεταβῶσι παρὰ τῇ Κυβερνήσει καὶ νὰ τῇ δώσωσι τὰς προτάσεις τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων. Οἱ κύριοι οὗτοι ἐπέμενον παρὰ τῷ Συμβουλίῳ νὰ τοῖς δοθῇ γραπτὴ ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου, ὅπως ἔχωσι νὰ προτείνωσί τι ὡρισμένως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς καὶ ἐγένετο. Ἡ σκέψις ὅλων ὁμοφώνως ἦτο μέχρι τῶν τελευταίων ἡμερῶν, ὅτι δὲν συμφέρει οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε εἰς τὸ Κράτος, οὔτε εἰς τοὺς ἐξακολουθοῦντας τὴν ἐργασίαν, οὔτε ὁπωσδήποτε,—διὰ νὰ ἀποφύγω περαιτέρω ἐξηγήσεις,—νὰ μείνωσιν ἀπλήρωτα τὰ πολλὰ καθυστερούμενα ἀπὸ ἐργασίας γενομένας καὶ μὴ πληρωθείσας. Τὴν γνώμην του τὸ Συμβούλιον ταπεινῶς ὑπέβαλεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τῶν ἀπεσταλμένων, καὶ τὰς πρώτας προτάσεις τὰς ἔκαμαν ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ. Αἱ προτάσεις αὗται ἐν συντόμῳ ἀνεκοινώθησαν εἰς τοὺς Βέλγους, ὅτι πρὸς ἀποπεράτωσιν αὐτῶν τῶν γραμμῶν καὶ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἐλλείποντος τῶν ἤδη ἐν ἐκμεταλλεύσει, τὸ ὅλον ἀνέρχεται εἰς 5,800,000, ἐξ ὧν ὑπελογίσαμεν, ὅτι 1,800,000 εὑρίσκονται εἰσέτι εἰς τὰ ταμεῖα τῶν Τραπεζῶν διαθέσιμα διὰ τὴν αὐτὴν κατασκευήν, καὶ κατὰ συνέπειαν, ὅτι χρειάζονται εἰσέτι τέσσαρα ἑκατομμύρια πρὸς συμπλήρωσιν τῆς γραμμῆς. Σημειώσατε, ὅτι μετὰ ταῦτα ζητήσαντες πλείονας πληροφορίας, ἐμάθομεν ὅτι διὰ τὴν συμπλήρωσιν αὐτῶν δὲν ἀρκοῦν 5,800,000, καθότι διεκόπησαν τὰ ἔργα ἐπὶ τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας, καὶ γνωρίζετε, ὅτι ἡ διακοπὴ τῶν ἔργων συνεπιφέρει καὶ αὔξησιν δαπανῶν· ἀλλ’ ἡμεῖς ἐνεμείναμεν καὶ ἐλέγομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐλλείπουν τέσσαρα ἑκατομμύρια· ἐλέγομεν, ὅτι οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι εἶναι ἕτοιμοι νὰ θυσιάσωσι δύο ἑκατομμύρια. Μετὰ τὴν προσφορὰν τῶν 2,000,000, τὰ ὁποῖα οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι ἦσαν πρόθυμοι νὰ καταβάλωσι, χωρὶς νὰ ὀφείλουν ὀβολόν, διότι ἡ ἐκμετάλλευσις ἦτο κτῆμα αὐτῶν ἀναπαλλοτρίωτον, τὰ προσέφερον δὲ πρὸς ἀποφυγὴν χρονοτριβῶν, θυσιῶν, δυσκολιῶν καὶ τὰ παρόμοια, ἐπροτίμησαν δηλαδὴ νὰ κάμουν ταύτην τὴν θυσίαν, ἀντὶ νὰ ἀπαιτήσωσιν αὐστηρῶς τὸ δίκαιον, ἡ Κυβέρνησις οὐδὲν ἀπεκρίνατο ὁριστικῶς, ἁπλῶς μόνον μᾶς ἐκοινοποίησε διὰ τῶν ἀπεσταλμένων μας, ὅτι καλλιτέρας προτάσεις ζητεῖ. Τοῦτο ἐφάνη ὅλως ἀόριστον εἰς τὸ Συμβούλιον, καὶ δὲν ἐγνώριζε, τί ν’ ἀπαντήσῃ. Τῇ 8 Ὀκτωβρίου οἱ αὐτοὶ κύριοι μὲ παρεκάλεσαν νὰ συγκαλέσω τὸ Συμβούλιον, ἐπειδὴ ἔχουσι νὰ τῷ ἀνακοινώσωσί τι, προερχόμενον ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Συνεκάλεσα τὸ Συμβούλιον, καὶ τῷ ἐκοινοποίησαν ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ νὰ γνωρίζῃ, ἂν μεταξὺ αὐτῶν τῶν 4 ἑκατομμυρίων συμπεριλαμβάνωνται καὶ τὰ καθυστερούμενα, καὶ ἂν οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι ἐννοοῦν τὰ καθυστερούμενα ταῦτα νὰ τὰ ἐξοφλήσωσι πάντα, δηλαδὴ τὴν ἀξίαν τῶν τελεσθέντων καὶ μὴ πληρωθέντων ἔργων, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 700 χιλιάδας μέχρις ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Τὸ Συμβούλιον συνέταξεν αὐθημερὸν πρακτικόν, δι’ οὗ ἐδηλοῦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μάλιστα, ὅτι, ἂν αὕτη ἀποδεχθῇ τὴν βάσιν τοῦ συμβιβασμοῦ, τὴν ὁποίαν τῇ ὑπέδειξαν, οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσι τὰ καθυστερούμενα. Σημειώσατε, ὅτι τοῦτο μᾶς ἐτέθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς ὅρος τότε...

§79ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Σᾶς ἐζητήθη ὡς πληροφορία, διὰ νὰ σᾶς εἴπωμεν κατόπιν, ὅτι ζητεῖτε πολλά.

§80ΣΥΓΓΡΟΣ. Μετ’ ὀλίγον θὰ ἰδῆτε, τί μᾶς εἴπετε· πολλὰ ἢ ὀλίγα, θὰ τὰ ἰδῆτε. Ἀπὸ τῆς 8 Ὀκτωβρίου μέχρι 12 Νοεμβρίου δὲν ἐλάβομεν οὐδεμίαν εἴδησιν. Τῇ 12 Νοεμβρίου καὶ πάλιν μοὶ ἐκοινοποιήθη, ὅτι εἶναι ἀνάγκη τῆς συγκλήσεως τοῦ Συμβουλίου πρὸς συζήτησιν αὐτῆς τῆς ὑποθέσεως. Συνεκάλεσα καὶ πάλιν τὸ Συμβούλιον καὶ ἀνεκοινώθη ἡμῖν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ νὰ τῇ γείνωσι προτάσεις ἀνεξαρτήτως τῆς πληρωμῆς τῶν καθυστερουμένων, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν, καθὼς μοὶ ἔκαμε τὴν τιμὴν νὰ μοὶ παρατηρήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τὰ αἰτούμενα εἶναι πολλά. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι ἐκτελοῦμεν συμφέρον κοινῆς ὠφελείας νὰ ἐπιμείνωμεν, παρακαλοῦντες τὴν Κυβέρνησιν νὰ σκεφθῇ τὰς συνεπείας τῆς τοιαύτης ἐπιθυμίας, καὶ τέλος πάντων νὰ μᾶς εἴπῃ, τί ἀπεφάσισεν. Οὐδεμία πρότασις μᾶς ἐγένετο ὡρισμένως· μᾶς ἐλέγετο πάντοτε: «πολλὰ ζητεῖτε, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ πληρώσωμεν τὰ καθυστερούμενα». Τέλος τὴν 14 Δεκεμβρίου μοὶ ἐζητήθη πάλιν ἡ σύγκλησις τοῦ Συμβουλίου...

§81ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως;

§82ΣΥΓΓΡΟΣ. Ὄχι· ὑπὸ τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου... καὶ μοὶ ἀνηγγέλθη, ὅτι ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκεται εἰς διαπραγματεύσεις μετ’ ἄλλων κεφαλαιούχων περὶ συμπληρώσεως τῆς γραμμῆς, καὶ κατὰ συνέπειαν δέον νὰ παραιτήσωμεν τὰς θεωρίας περὶ τοῦ πρέποντος ἢ μὴ, ἢ περὶ τοῦ κοινῇ συμφέροντος ἢ μὴ, καὶ νὰ ὑποταχθῶμεν εἰς τὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως. Τοῦτο καὶ ἐγένετο, καὶ ἀφίνω τὴν ἱστορίαν κατὰ μέρος. Θέλετε ἔχει τὴν ὑπομονὴν ν’ ἀκούσητε, τί τὸ Συμβούλιον ἀπεφάσισε νὰ προτείνῃ καὶ νὰ ἀποδεχθῇ τέλος ἐπὶ τοῦ προκειμένου (ἀναγινώσκει): «Ὅτι ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων τῆς Ἑλλάδος ἀναλαμβάνει τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν ἀντὶ συνδρομῆς ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου δραχμῶν 1,500,000.» Ἤτοι ἐκτὸς τοῦ εὑρισκομένου ἔτι παρὰ τῇ Κυβερνήσει ὑπολοίπου ἐκ τοῦ συνομολογηθέντος διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου δανείου, νὰ χορηγήσῃ ἐπὶ πλέον τὸ Δημόσιον δραχμὰς 1,500,000, οὐχὶ δὲ εἰς μετρητὰ, ἀλλὰ νὰ δανεισθῇ ἡ Ἑταιρία τὸ ποσὸν τοῦτο· τὸ δὲ Δημόσιον νὰ παραιτηθῇ ἐπὶ ὡρισμένον χρονικὸν διάστημα ἐκ τοῦ μεριδίου τῶν εἰσπράξεων, τοῦ ἀνήκοντος εἰς τὸ Κράτος, ποσὸν ἐπαρκὲς διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τούτου πρὸς 6% ἐτησίως. Ἐπὶ πλέον δὲ, ὅτι μόλις αἱ εἰσπράξεις τοῦ σιδηροδρόμου ὑπερβῶσι τὰς δραχμὰς 9000 κατ’ ἔτος καὶ κατὰ χιλιόμετρον, ἡ Ἑταιρία θὰ παραχωρῇ εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ἥμισυ τοῦ ἀναλογοῦντος αὐτῇ μεριδίου τῶν εἰσπράξεων ἀπὸ 9000 δραχμῶν καὶ ἄνω, μέχρις ὅτου ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τούτου σχηματισθῇ ποσὸν δραχμῶν 1,500,000, ἤτοι ἴσον πρὸς τὸ ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου συνομολογηθησόμενον δάνειον. Ἔτι δὲ, ὅτι ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων δὲν ἐννοεῖ νὰ δεσμεύσῃ τὴν Κυβέρνησιν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς κατὰ τῆς Τραπέζης Βιομηχανικῆς Πίστεως τῆς Ἑλλάδος ἀπαιτήσεις της. Ἐξετίμησε λοιπὸν τὰ ἔργα τὰ μὴ πληρωθέντα εἰς ἓν ἑκατομμύριον, καὶ εἶπεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν: «Ἐγὼ θέλω νὰ ἔχῃς χίλια πρόβατα, μὰ σὰν δὲν θέλῃς, μήτε οὐρά!»

§83ΖΑΙΜΗΣ. Δωρεάν;

§84ΣΥΓΓΡΟΣ. Δωρεάν! Τὸ ἐπαναλαμβάνω! δωρεάν!

§85ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τί ἦτο αὐτὴ ἡ δωρεά;

§86ΣΥΓΓΡΟΣ. Περὶ ἄλλης δωρεᾶς ὁμιλεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§87ΖΑΙΜΗΣ. Μᾶς ἐσυνειθίσατε εἰς δωρεὰς, καὶ δι’ αὐτὸ ἐνόμισα...

§88ΣΥΓΓΡΟΣ. Ἐννοῶ ὁποίαν δωρεὰν ὑπαινίττεσθε, κύριε Ὑπουργὲ, καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὁπόταν ἐγκρίνητε, εἶμαι προθυμότατος νὰ συζητήσω. Λοιπὸν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια... Ἀλλὰ δὲν ἦτο μόνον αὐτὸς ὁ ὅρος· καθὼς καταφαίνεται ἀπὸ τοὺς ὅρους, οὓς ὑπέβαλε τὸ Συμβούλιον τῇ Κυβερνήσει διὰ προηγουμένης ἀποφάσεως, οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι δὲν θὰ ἐζήτουν τὰ 2,500,000 ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἀμέσως τοῖς μετρητοῖς, ἀλλὰ θὰ προκατέβαλλον, λαμβάνοντες αὐτὰ ἀπὸ τῶν μελλόντων εἰσοδημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ εἶχεν ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τοὺς Σιδηροδρόμους αὐτούς. Τῆς ἔκαμον, οὕτως, εἰπεῖν, μίαν προκαταβολήν, ἓν δάνειον τὸ ὁποῖον ὥριζον εἰς τόσα ἔτη, μὲ τόκον σύνθετον 6%, ὑπεχρεοῦντο δὲ, ὁπόταν τὰ εἰσοδήματα τῶν σιδηροδρόμων ἀνέβαινον εἰς 9,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος καὶ κατὰ χιλιόμετρον, τότε ἡ Κυβέρνησις νὰ λαμβάνῃ τὸ ἥμισυ ἐκ τοῦ περιπλέον μέχρις ἐξοφλήσεως τοῦ ποσοῦ. Ἐπειδὴ δὲ αἱ εἰσπράξεις αὐτοῦ τοῦ σιδηροδρόμου μετὰ δέκα ἢ δεκαπέντε ἔτη ἔσονται μέγισται, μεγίστη ἐλπὶς ὑπῆρχεν ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου ν’ ἀναλάβῃ τὰ σήμερον καταβαλλόμενα. Αὐτοὶ ἦσαν οἱ ὅροι, πρὸς δὲ, ἐπειδὴ οἱ σιδηρόδρομοι ἤθελον χρειασθῆ 3,000,000, ταῦτα δὲ σχεδὸν ἦσαν ἕτοιμα νὰ τὰ πορισθῶσιν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰς χρυσὸν, εἰς δὲ τὰ ἔργα τοῦ σιδηροδρόμου νὰ ἐξοδευθῶσι τραπεζικὰ γραμμάτια, ὡς ἐκ τούτου προέτειναν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, αὐτὰ τὰ δύο ἑκατομμύρια πεντακοσίας χιλιάδας νὰ τὰ δώσουν εἰς χρυσὸν ἀντὶ τιμήματος εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ μὲ τὴν εὐκολίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπειδὴ οἱ Σιδηρόδρομοι δὲν ἐσκόπουν νὰ τὰ τοκίσουν, ἐπρότειναν νὰ τὰ λαμβάνωσιν ἀναλόγως τῆς προόδου τῶν ἐργασιῶν. Ταῦτα ἀνεκοινώσαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν διὰ τοῦ κ. Δεϊμέζη, τὸν ὁποῖον ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἔχω συνάδελφον ἐν τῷ Συμβουλίῳ ἐκείνῳ, τὸν παρεκαλέσαμεν δὲ νὰ μᾶς φέρῃ σύντομον ἀπάντησιν. Ὁ κ. Δεϊμέζης μᾶς ἀνήγγειλεν αὐθημερὸν, ὅτι ἔσχε τὴν τιμὴν νὰ ἐπισκεφθῇ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις τῷ ἐζήτησε καιρόν τινα, ὅπως σκεφθῇ· μᾶς εἶπε δὲ, ὅτι εὗρε τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀρκετὰ εὔνουν πρὸς τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους, καὶ εὐδιάθετον πρὸς συμβιβασμόν, τὸ ὁποῖον λίαν μᾶς ηὐχαρίστησε. Τὴν Τετάρτην ὅμως τὸ ἑσπέρας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἔφερε σύμβασιν ὑπογεγραμμένην, δι’ ἧς οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι παραπέμπονται εἰς τὰς ἑλληνικὰς καλένδας. Ὁ κ. Δεϊμέζης μετέβη τὴν Κυριακὴν παρὰ τῷ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὴν Τρίτην ὑπεγράφη ἡ σύμβασις. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἐπιθυμίαν νὰ λάβῃ γνῶσιν ὅλων τῶν πρακτικῶν αὐτῶν· τὰ καταθέτω ὅμως, καὶ ὅστις τῶν συναδέλφων ἐπιθυμεῖ νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῶν, δύναται νὰ τὰ ἴδῃ. Μετὰ τὸ ἱστορικὸν, τὸ ὁποῖον σᾶς ἐξέθεσα, ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὴν ὑπόθεσιν ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως, καὶ νὰ συγκρίνω τὴν ὑποβαλλομένην σύμβασιν πρὸς τὰς προτάσεις, τὰς γενομένας παρὰ τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, καὶ τὰ πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα δι’ αὐτῶν ἀπεκτῶντο, καὶ τὰ μειονεκτήματα, τὰ ὁποῖα διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης δύνανται νὰ ἐπέλθωσι. Κατὰ τὴν πρώτην πρότασιν, τὴν τῶν 2,500,000, οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι ἐπλήρονον τὰ καθυστερούμενα, ἅτινα ἐξετίμησαν ὕστερον δι’ ἓν ἑκατομμύριον. Σημειώσατε δὲ, ὅτι δὲν ἐλάβομεν, ἐπαναλαμβάνω, (προσέξατε εἰς αὐτὸ) δὲν ἐλάβομεν ποτὲ ἀνταπάντησιν, δὲν ἠκούσαμεν, ὅτι τοῦτο ἢ τοῦτο μᾶς προσφέρουσιν· οὐδέποτε ἠκούσαμεν προσφορὰν ὡρισμένην. Ἐπανέρχομαι ὅθεν καὶ λέγω, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην πρότασιν ἐπληρόνοντο τὰ καθυστερούμενα. Καὶ ὁπωσδήποτε νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ὑμῶν, καὶ πρὸ πάντων οἱ κάτοικοι τῆς Πελοποννήσου, δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ταῦτα δὲν εἶναι πληρωτέα, δὲν εἶναι δυνατὸν οἱ κάτοικοι τῆς Πελοποννήσου νὰ ἀνεχθῶσιν, ὥστε οἱ συμπολῖταί των ν’ ἀπολέσωσι τοὺς ἱδρῶτάς των· 500,000 δραχμῶν ὀφείλονται εἰς τὴν Πελοπόννησον ἀπὸ τοὺς ἐργολάβους αὐτῶν τῶν σιδηροδρόμων. Δὲν γνωρίζω, πῶς θὰ παρουσιασθῶσιν οἱ ἐκεῖθεν ἐκλεγόμενοι Βουλευταὶ, καὶ τί θὰ εἴπωσι πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς των. Ἐδημεύσαμεν τὴν περιουσίαν σας;...

§89ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Αὕτη εἶναι ἡ ὑψηλοτέρα ἄποψις!

§90ΣΥΓΓΡΟΣ. Ἡ ὑψηλοτέρα βεβαίως. Τὰ χαμηλὰ τὰ εἴπομεν (ἱλαρότης). Ἐγὼ, ἐὰν εἶχον τὴν δύναμιν, οὐδεμίαν στιγμὴν ἤθελον διστάσει, —ἤθελον προσπαθήσει μὲν, ὡς κηδεμὼν αὐστηρὸς τοῦ δημοσίου χρήματος, νὰ ἐλαττώσω τὸ ποσὸν τῆς θυσίας ἐὰν π. χ. μοὶ ἐζητεῖτο ἓν ἑκατομμύριον, ν’ ἀποκριθῶ «εἶναι πολὺ», ἐν γένει ἤθελον προσπαθήσει παντὶ σθένει νὰ τὸ καταβιβάσω εἰς 700 ἔστω καὶ 600 χιλιάδας, ἀλλ’ οὐδέποτε ἤθελον εἴπει: «δὲν πληρόνεσθε»—ναί, δὲν πληρόνεσθε! —«καὶ πηγαίνετε νὰ κάμητε ὅ,τι θέλετε!» Τοῦτο δὲν ἤθελον τὸ κάμει. Ἀλλὰ διὰ τῆς προτάσεως αὐτῆς τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ὁποῖαι ἄλλαι ἀπεφεύγοντο δυσκολίαι; Ἀπεφεύγοντο αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ ἀναδόχου, κατ’ ἐμὲ οὐδεμίαν ὑπόστασιν ἔχουσαι, διότι ὁ ἀνάδοχος οὐδόλως ἐφάνη ἀκριβὴς εἰς τὰς ὑποχρεώσεις του. Ἀλλὰ πάντοτε τὸ εὐλογημένον ἐκεῖνο «ἀδικοῦμεν τοὺς ξένους», καὶ πάντοτε ἐπεμβάσεις,—δὲν ἐννοῶ ἐπισήμους, ἐννοῶ ἡμιεπισήμους ἐπεμβάσεις. «Τὸ δικαστήριον μὲ ἠδίκησεν!» ἀκούεται λεγόμενον, ἅμα μία ἀπόφασις ἐκδίδεται ἀπὸ Ἑλληνικὸν δικαστήριον. Ταῦτα πάντα εἶναι ὀχληρὰ εἰς μίαν Κυβέρνησιν. Οὐδεὶς δύναται νὰ μοὶ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι, ἐὰν μία Κυβέρνησις δύναται, συμφέρει διὰ μικρᾶς θυσίας νὰ λύῃ τοιαῦτα ζητήματα, καὶ κατ’ οὐδένα τρόπον ὀφείλει νὰ παραβλέπῃ, ἀλλὰ δέον πάντοτε ν’ ἀπονέμῃ τὸ δίκαιον. Διὰ τῆς προτάσεως ἐκείνης ἐσώζετο ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα. Ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα εἶναι ἓν κατάστημα ἑλληνικὸν, ἀντιπροσωπεύει ἑλληνικὰ συμφέροντα. Ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα δι’ αὐτῆς τῆς ἀπεμπολήσεως, οὕτως εἰπεῖν, τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ζημιοῦται τὰς 550 χιλιάδας φράγκων, τὰς ὁποίας ἤλπιζε κατὰ μικρὸν νὰ ἀνακτήσῃ ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως, εἰς ἣν ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα σπουδαίως ἐνδιαφέρεται. Ἐνόμισαν ὅτι ἐνδιαφέρομαι ἐγώ. Ἐνῷ πραγματικῶς πολὺ ὀλίγον, ὀλίγιστον...

§91ΠΕΤΣΑΛΗΣ. 60%.

§92ΣΥΓΓΡΟΣ. Πόσον; 20% μόνον!

§93ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ταύτας τὰς πληροφορίας ἔχω.

§94ΣΥΓΓΡΟΣ. Δυστυχῶς αἱ περὶ ἐμοῦ πληροφορίαι σας εἶναι πάντοτε λανθασμέναι (ἱλαρότης)· 20% ἐπὶ τῶν ὁμολογιῶν καὶ μετοχῶν. Ὥστε ἐννοεῖτε, ὅτι δὲν εἶναι τοῦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελε μὲ κάμει νὰ κουράζω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου καὶ ἐμαυτὸν καὶ ὑμᾶς... Λοιπὸν, καθὼς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς εἴπω, ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα εἶναι Τράπεζα, ἡ ὁποία ἐντίμως καὶ ἀξιοπρεπῶς, καὶ ἐν ταῖς μικραῖς αὐτῆς δυνάμεσι, πάντοτε καθίσταται χρήσιμος εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἐκ τῶν ἐνόντων. Τὰ μέσα της δὲν εἶναι μεγάλα, καὶ ὅσον δύναται, τόσον πράττει. Λοιπὸν ἐσώζετο ἡ τύχη τῆς Τραπέζης αὐτῆς, τῆς ὁποίας αἱ μετοχαὶ σήμερον τιμῶνται 67 δραχμῶν. Τέλος ἐσώζετο ἡ Κυβέρνησις ἀπὸ τῶν δικαίων ἀπαιτήσεων τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων. Ἀναλογισθῆτε, τί σημαίνει, ἐὰν τὰ δικαστήρια ἀναγνωρίσωσιν εἰς τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους δικαίωμα ἀποζημιώσεως. Θέλετε μοὶ εἴπει, ὅτι οὐδὲν δικαστήριον ἑλληνικὸν ἴσως θὰ καταδικάσῃ τὸ Κράτος εἰς ἀποζημιώσεις ἑκατομμυρίων, ἵνα τὰ δώσῃ εἰς τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους. Ἀλλ’ ἔστω καὶ μικρότερον ποσόν. Δι’ αὐτῶν τῶν 800 ἢ 700 ἢ 600 χιλιάδων δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἤθελε θυσιάσει ἡ Κυβέρνησις, εἴδετε πόσας δυσαρεσκείας, πόσους κινδύνους, πόσας μελλούσας θυσίας πιθανὰς ἤθελεν ἀποφύγει; Ἀλλὰ τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, ἀφορᾷ τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις πιθανῶς ἔχει λόγους σοβαροὺς, οἵτινες δὲν περιέρχονται εἰς γνῶσιν ἡμῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν οὐδαμῶς ἐννοῶ νὰ μεμφθῶ τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τούτῳ. Παρατηρῶ ἁπλῶς τὸ τί φοβοῦμαι ὅτι θέλει συμβῆ, καὶ τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ μὴ συμβῇ. Ἔρχομαι τώρα εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, τῆς ὑπὸ συζήτησιν, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς προτάσεις τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων. Ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, διὰ τῆς συμβάσεως αὐτῆς εἰς τοὺς νέους ἐργολάβους ἢ ἀναδόχους ἀποδίδονται δραχμαὶ 3,300,000, ἤτοι ἴσον ποσὸν ἐπακριβῶς πρὸς τὸ ὑπὸ τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ζητηθὲν (ἡ σύμπτωσις εἶναι παραδοξοτάτη)· 3,300,000 ἐζήτησαν οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι, 3,300,000, λαμβάνουσιν οἱ νέοι ἀνάδοχοι. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ σύμπτωσις εἶναι παραδοξοτάτη!

§95ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶσθε βέβαιος περὶ τῆς ἀκριβείας τοῦ λογαριασμοῦ αὐτοῦ; τρία ἑκατομμύρια καὶ τρία ἑκατομμύρια;

§96ΣΥΓΓΡΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ λογιστική μου ἱκανότης ἕως ἐδῶ φθάνει.

§97ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μήπως τυχὸν σφάλλετε εἰς τοὺς λογαριασμούς σας;

§98ΣΥΓΓΡΟΣ. Ἐὰν σφάλλω, νὰ μοὶ τὸ ὑποδείξητε· θέλετε μὲ ὑποχρεώσει.

§99ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θέλω σπεύσει νὰ τὸ πράξω.

§100ΣΥΓΓΡΟΣ. Διότι βλέπω ἐδῶ εἰς τὴν σύμβασιν ἀναγεγραμμένα 3,300,000. Ἐὰν ὑπάρχῃ τίποτε, ὡς λέγουσιν οἱ Γάλλοι, entre les lignes, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ φωτίσητε.

§101ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἐγγύησις τῶν 400,000 δραχμῶν.

§102ΣΥΓΓΡΟΣ. Ὄχι, κύριε Ράλλη, δὲν εἶναι αὐτό. Διότι ἡμεῖς διὰ τῶν τελευταίων ἡμῶν προτάσεων ἐλέγομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν: «Θὰ μᾶς δώσῃς τὰς 3,300,000 δραχμὰς, καὶ εἶσαι ἐλευθέρα νὰ ὑπάγῃς νὰ ζητήσῃς τὰς 450,000 φράγκα ἀπὸ τὴν Βιομηχανικήν.» Ὥστε τοῦτο δὲν εἶναι. Ἡ διάνοιά μου δὲν φθάνει περαιτέρω, καὶ σᾶς παρακαλῶ (πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν), ἐὰν ἔχητε τίποτε, δηλώσατέ μοί το ἀμέσως, διὰ νὰ μὴ σᾶς κουράζω.

§103ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ θὰ σᾶς διαδεχθῶ εἰς τὸ βῆμα, θὰ φροντίσω νὰ σᾶς διευκρινήσω τοὺς λογαριασμούς.

§104ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦτο νὰ μᾶς διευκρινήσητε, παρακαλῶ, κύριε Συγγρέ. Ἐὰν ἐζητήσατε 3,300,000.

§105ΣΥΓΓΡΟΣ. 3,300,000 ἐζητήσαμεν.

§106ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις, κατὰ τὸν ὑπολογισμόν σας, ἐνῷ σεῖς ἐζητήσατε νὰ σᾶς πληρώσῃ 3,300,000, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 4 τῆς συμβάσεως, θὰ πληρώσῃ πρὸς τοὺς Σιδηροδρόμους Πελοποννήσου μόνον 624,000, διότι ἔχει 1,900,000 ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῶν 24,000,000, ἔχει δὲ καὶ τὴν ἐγγύησιν τῶν ἑξακοσίων τόσων χιλιάδων δραχμῶν.

§107ΣΥΓΓΡΟΣ. Ἀλλὰ σᾶς ἐπαναλαμβάνω, κύριε Βουλευτὰ ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι ὁ λογαριασμὸς αὐτὸς δὲν εἶναι ὀρθός.

§108ΡΑΛΛΗΣ. Διατί;

§109ΣΥΓΓΡΟΣ. Διότι εἰς τὰς προτάσεις μας ἐλέγομεν καὶ ἡμεῖς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν...

§110ΡΑΛΛΗΣ. «Κάμε καλὰ μὲ τὴν ἐγγύησιν»!

§111ΣΥΓΓΡΟΣ. Ἤθελε τὴν λάβει... Ἡμεῖς ἐζητήσαμεν δραχμὰς 1,500,000, καὶ ἐπροσθέτομεν μάλιστα μεγάλοις γράμμασιν: «Οὐδόλως σὲ δεσμεύει ἡ σύμβασίς μας αὕτη νὰ ζητήσῃς τὰς 450,000 φράγκα ἀπὸ τὴν Βιομηχανικὴν Τράπεζαν.»

§112ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὥστε ὁ Ρολὲν ἐζήτει νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος! Πῶς ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐλάμβανε τὴν ἐγγύησιν τῶν 450,000 φράγκων, χωρὶς νὰ κηρύξῃ ἔκπτωτον τὸν Ρολέν;

§113ΣΥΓΓΡΟΣ. Ὁ Ρολὲν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν ποίαν σχέσιν ἔχει μὲ τὰ γενόμενα;

§114ΖΑΙΜΗΣ. Ὁ Ρολὲν δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους;

§115ΣΥΓΓΡΟΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν ἡ Κυβέρνησις μὲ τοὺς λογαριασμοὺς τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων μετὰ τοῦ Ρολέν. Οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι σᾶς εἶπον: «Δώσατέ μας 3,300,000, καὶ κηρύξατε τὸν Ρολὲν ἔκπτωτον.»

§116ΖΑΙΜΗΣ. Ὁ Ρολὲν εἶναι μέλος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, καὶ τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἐπρότεινε νὰ κηρύξωμεν εἰς πτώχευσιν τὸν Ρολέν!

§117ΣΥΓΓΡΟΣ. Τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον ἐπρότεινε;

§118ΖΑΙΜΗΣ. Βεβαίως· διότι, ὅταν λέγητε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ λάβῃ τὴν ἐγγύησιν τῶν 450,000 φράγκων, λέγετε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ κηρύξῃ ἔκπτωτον τὸν Ρολέν.

§119ΣΥΓΓΡΟΣ. Μάλιστα. Τί εἶχεν ἡ Κυβέρνησις νὰ κάμῃ; Ἐπαναλαμβάνω, κηδεμὼν τῆς περιουσίας μας εἶναι ἡ Κυβέρνησις; Ἐὰν ἐγὼ ὕστερον εἶχον δίκας μὲ τὸν Ρολὲν, τί τὴν ἔμελε τὴν Κυβέρνησιν; Κηδεμὼν τῆς περιουσίας τῶν ἰδιωτῶν θὰ γείνῃ;... Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐὰν δὲν ἤθελον νὰ σᾶς ἀπασχολήσω περισσότερον, ἤθελον κάμει μεγάλην ἀνάπτυξιν. Διότι ἔχομεν κάκιστον σύστημα εἰς αὐτὸν τὸν τόπον· δὲν ἐξετάζει ὁ κόσμος, τί τῷ συμφέρει, ἀλλὰ τί ὁ ἄλλος θὰ κερδήσῃ. Αὕτη εἶναι μία ἀσθένεια ἀνίατος, κύριε Ὑπουργὲ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§120ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέλομεν ἀποδείξει, ποῖον τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους. Δὲν ἀνησυχήσαμεν, ἐὰν θέλῃ κερδήσει ὁ Ρολὲν, ἢ ἐὰν θέλητε κερδήσει ὑμεῖς καὶ οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι, ἀλλ’ ἀνησυχήσαμεν, μήπως πληρώσωμεν περισσότερα. Κατὰ τοῦτο διαφέρομεν πρὸς ὑμᾶς.

§121ΣΥΓΓΡΟΣ. Ὅταν οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι σᾶς παρεῖχον τοὺς ὅρους αὐτοὺς, τῆς Κυβερνήσεως ἡ ὑποχρέωσις περιωρίζετο εἰς τὸ νὰ εἴπῃ: «Κύριοι Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι, δὲν σᾶς ἐμπιστεύομαι· παρέξατέ μοι ἐγγύησιν, οἱανδήποτε». Καὶ ἂν οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι δὲν ἠδύναντο νὰ εὐχαριστήσωσι τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Κυβερνήσεως, τότε ἠθέλετε ἔχει δίκαιον. Ἀλλὰ νὰ εἴπητε τὸ μυστικὸν αὐτό....

§122ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖον μυστικόν;

§123ΣΥΓΓΡΟΣ. Τὸ μυστικὸν, τὸ ὁποῖον ἐξηγοῦντες θέλετε δικαιολογηθῆ.

§124ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ σᾶς δώσω λογαριασμοὺς, ἀριθμοὺς, chiffres.

§125ΣΥΓΓΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὴν ἀριθμητικήν μου τὴν ἐσπούδασα ἀρκετά. Λοιπὸν, Κύριοι, ἐπανέρχομαι εἰς τὸ θέμα. Καθ’ ὅσον βλέπω, εἰς τὴν περὶ ἧς πρόκειται σύμβασιν, καὶ χωρὶς νὰ ἀναγινώσκω μεταξὺ τῶν γραμμῶν, εὑρίσκω, ὅτι ἀκριβῶς ὅσα πρόκειται νὰ θυσιάσῃ σήμερον ἡ Κυβέρνησις δι’ αὐτῆς, ταῦτα ἐπρόκειτο νὰ θυσιάσῃ, καὶ ἐὰν παρεδέχετο τοὺς ὅρους τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων. Σημειώσατε δὲ,—πάλιν ἐπαναλαμβάνω,—ὅτι καὶ ἀπέναντι αὐτῶν τῶν προτάσεων ἐλάβομεν ὡς ἀπάντησιν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ συμφωνητικοῦ μετὰ τῶν ἄλλων. Οὐδεμία ἀπάντησις μᾶς ἐδόθη. Τὰς δὲ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν σήμερον ζητεῖ, καὶ τὰς ἀπαντήσεις, τὰς ὁποίας δίδει, οὐδὲ αὐτὰς κἄν μᾶς ἐζήτησεν, οὐδὲ αὐτὰς κἄν εἶπεν εἰς τοὺς ἀπεσταλμένους μας! Ἀλλὰ πάντοτε ἠκούομεν: «πολλὰ ζητεῖτε· εἰπέτε μας τὸν τελευταῖον ὅρον». Αὕτη ἦτο ἡ αἰωνία ἀπάντησις τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω, ὅτι ἐξήντλησα τὸ θέμα. Ἐὰν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω χθὲς ὅσα λέγω σήμερον, ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν, ἀντὶ νὰ σπεύσῃ, ὡς βλέπω ὅτι σπεύδει, νὰ ἀναβάλῃ τὴν ψήφισιν τῆς προκειμένης συμβάσεως, διότι πολλὰς ἔχω τὰς ἐλπίδας, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐξεφράζετο καθαρώτερον, ἐὰν ἔλεγε, τί θέλει...

§126ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὀλιγώτερον θέλει πάντοτε.

§127ΣΥΓΓΡΟΣ. Ἄν τὸ ἔλεγεν αὐτὸ τὸ ὀλιγώτερον....

§128ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Μὴ διακόπτετε!

§129ΣΥΓΓΡΟΣ. Δὲν μὲ πειράζει· μὲ διασκεδάζει μάλιστα (ἱλαρότης). Λοιπὸν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀκόμη καὶ σήμερον ἤθελε νὰ ἐνεργήσῃ, θὰ ὑπῆρχε πάντοτε καιρός. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μοὶ ἀπένειμεν ἀπληστίαν! Ἐξεπλάγην. Τὸν προκαλῶ νὰ μοὶ ἀποδείξῃ τοῦτο διὰ πραγμάτων. Ἐὰν, λέγω, ἡ Κυβέρνησις, ἤθελε νὰ ἐπέμβῃ ὡς Κυβέρνησις, κηδομένη πάντοτε τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ κηδομένη καὶ τῆς κοινωνίας, μὴ ἐπιζητοῦσα δίκας, κραυγὰς, θύματα ζημιῶν, ἀλλὰ προσπαθοῦσα νὰ συμβιβάσῃ τὰ πράγματα ἐπὶ τὸ εἰρηνικώτερον, οὐδεμία ἀμφιβολία μοὶ μένει, ὅτι ἤθελεν ἐπιτύχει....

§130ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Καλλιτέρους ὅρους.

§131ΣΥΓΓΡΟΣ. Ἴσως καὶ καλλιτέρους ὅρους, ἴσως ὅμως καὶ—τὸ κατ’ ἐμὲ πολὺ οὐσιωδέστερον—τὴν ἀποφυγὴν περαιτέρω συνεπειῶν· διότι δὲν πρόκειται, κ. Βουλευτὰ ἐξ Ἀργολίδος, ζήτημα περὶ 50 ἢ 100 χιλιάδων δραχμῶν· ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους εἶναι 100 ἑκατομμύρια δραχμῶν, καὶ μὲ 100,000 δραχμὰς τὸ Κράτος οὐδὲ πλουτίζει οὐδὲ πτωχαίνει. Τὸ οὐσιωδέστερον εἶναι ἡ δημοσία ὑπόληψις, τῆς ὁποίας πάντοτε ἔχομεν ἀνάγκην. Ἐλησμόνησα νὰ σᾶς προσθέσω, ὅτι μεταξὺ τῶν μετόχων, τῶν εὐτυχῶν μετόχων τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, εἶναι καὶ κεφαλαιοῦχοι ἐκ Παρισίων κατὰ συμμετοχὴν 20%. Καὶ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι μὲ μεγάλην μου στενοχωρίαν ἀναλογίζομαι τοῦτο, καὶ ἤθελον προτιμήσει ἐγὼ νὰ ἀναλάβω τὸ μέρος των, νὰ τὸ πληρώσω ἐγὼ, καὶ μὴ πάθωμεν ἐκ τούτου ἐθνικὴν αἰσχύνην. Εἶπον καὶ ἐλάλησα, ἁμαρτίαν οὐκ ἔχω.

§132Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἔχῃ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ πρᾶξις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διὰ τῆς ὁποίας ἐκηρύχθη ἔκπτωτος ὁ ἀνάδοχος τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ ἕνεκα τῆς ὁποίας ἑπομένως ἀνεκλήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ Δημόσιον τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὸ ὁποῖον εἶχον οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι, ἐὰν, λέγω, ἦναι πεπεισμένος ὁ κ. Συγγρὸς, ὅτι ἡ πρᾶξις αὕτη τῆς Κυβερνήσεως προσάπτῃ ἐθνικὴν αἰσχύνην, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ κ. Συγγρὸς θέλει θέσει τὰς χεῖράς του εἰς τὰ θυλάκιά του, καὶ θέλει χύσει ὅσα χρήματα ἔχει, διὰ νὰ σώσῃ τὸν τόπον ἀπὸ τὴν ἐθνικὴν ταύτην αἰσχύνην. Ὁ κ. Συγγρὸς δὲν γνωρίζει τὴν ἱστορίαν τοῦ τόπου, διότι ἠσχολεῖτο εἰς ἔντιμα ἐπαγγέλματα, ἐκτὸς τῆς χώρας διατρίβων· βεβαιῶ δ’ αὐτὸν, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κυβερνῶσι κατὰ τὴν ὥραν ταύτην, δὲν διέπραξαν ἐθνικὴν αἰσχύνην, οὐδὲ θέλουσι διαπράξει τοιαύτην ἐν ὅσῳ ζῶσιν. Ἐλπίζω δ’ ὅτι γνωρίζει ὁ κ. Συγγρὸς, ὅτι καθῆκον ἔχομεν νὰ μὴ ἐπιτρέπωμεν, πολλῷ δ’ ἧσσον νὰ συντελῶμεν, νὰ σπαταλᾶται τὸ δημόσιον χρῆμα (χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων), καὶ ὅτι ὀφείλομεν νὰ μὴ στέρξωμεν νὰ ἀκούσωμεν τὰς συμβουλὰς τοῦ κ. Συγγροῦ, τὰς ὁποίας ἔλεγεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. «Πληρώσατε εἰς ἡμᾶς ἓν ἑκατομμύριον, διὰ νὰ ἐξετάσωμεν ἡμεῖς, ἂν ὀφείλῃ ἢ δὲν ὀφείλῃ ὁ ἀνάδοχος τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου εἰς ἐργάτας ἢ ἐργολάβους, διὰ νὰ διαχειρισθῶμεν τὸ ἑκατομμύριον καὶ νὰ πληρώσωμεν αὐτούς». Καὶ νὰ πληρώσωμεν τοῦτο ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἂν καὶ τὸ Κράτος δὲν ἔχῃ ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσῃ τι! «Δωρήσατε 450 χιλιάδας φράγκα χρυσᾶ, ἂν καὶ ταῦτα σᾶς ἀνήκουσι. Ποίαν σημασίαν ἔχουσι 200 χιλιάδες δραχμαὶ, καὶ ἕνεκα τούτου προτιμᾶτε τοὺς Σιδηροδρόμους Πελοποννήσου; Δωρήσατε τὰς 200 χιλιάδας, διότι Ἕλληνες θέλουσι λάβει αὐτάς». Τοιαύτας συμβουλὰς δὲν ἠδύνατο νὰ δεχθῇ ἡ Κυβέρνησις.

§133ΣΥΓΓΡΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§134ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν εἶχον τὴν περιουσίαν, ἣν ὑμεῖς ἔχετε, ἤθελον ἀκολουθήσει τὰς συμβουλὰς σας, ἤθελον εἰσφέρει ὅσα εἶχον χρήματα πρὸς ἀγαθοεργοὺς σκοποὺς, ὡς διασπείρετε ὑμεῖς τὰ ὑμέτερα χρήματα ἐπὶ τῷ ἐπαίνῳ πάντων τῶν συμπολιτῶν σας. Ἐνδέχεται νὰ διέθετον οἱ πατέρες ἡμῶν χρήματα, ὅσα εἶχον, ὑπὲρ τῶν κοινῶν ἀναγκῶν· ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν νὰ διασπείρωμεν, καὶ δὲν ἔχομεν, εἰμὴ μόνον τὸ καθῆκον νὰ μὴ ἀφήσωμεν νὰ διασπείρωμεν τὰ χρήματα τὰ εἰσφερόμενα ὑπὸ τοῦ πτωχοῦ λαοῦ, ὁ ὁποῖος πληρόνει 100 ἑκατομμύρια κατ’ ἔτος, ἵνα συντηρῆται τὸ Κράτος. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐν οὐ δέοντι μοὶ ἐφάνη ἀναβὰς μετὰ δειλίας τὸ βῆμα. Εἶπεν ὅτι, κρίμασιν, οἷς οἶδε Κύριος, ἐγένετο Πρόεδρος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ὅτι κρίμασιν, οἷς οἶδε Κύριος, ἐξελέχθη Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς. Ὁ κ. Συγγρὸς ἀληθῶς οὐδέποτε ἐζήτησε τοιαῦτα πράγματα. Ἐφορτώθησαν αὐτὸν οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι, διὰ νὰ καταστήσωσιν αὐτὸν πάτρωνα, κέντρον, ὅπως ὁδηγήσῃ αὐτοὺς εἰς χρηματιστικὴν πρόοδον καὶ προκοπήν. Τὸν ἐφορτώθησαν οἱ ἐκλογεῖς Ἀττικῆς, ἵνα δεχθῇ νὰ τοὺς ἀντιπροσωπεύσῃ καὶ ὑπερασπίσῃ τὰ συμφέροντα αὐτῶν. Ἄκων ἐδέχθη τὸ μὲν, ἄκων ἐδέχθη καὶ τὸ δέ. Καὶ ἐπειδὴ ἐφοβεῖτο, ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον ἡ ἰδιότης αὐτοῦ, ὡς Προέδρου τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, νὰ παρεξηγηθῇ, καὶ νὰ ὑποληφθῇ, ὅτι ἀνέβη τὸ βῆμα καὶ ὡμίλησεν ἐπὶ μίαν ὥραν περίπου ἕνεκα συμφέροντος, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὡς μέλος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου ἢ ὡς μέτοχος τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, διὰ τοῦτο εἶχε δειλίαν. Εὐτυχῶς ἀνεῦρε τὸ θάῤῥος, ὅταν ἀπέβλεψεν εἰς τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ὡς Βουλευτὴς, καὶ ἀνέβη τὸ βῆμα, ἵνα συνηγορήσῃ ὑπὲρ τοῦ κοινοῦ συμφέροντος. Καὶ τὸ καθῆκον τοῦτο ἐξεπλήρωσεν ὁ κ. Συγγρὸς, καὶ ἐξεπλήρωσε μάλιστα αὐτὸ πέραν τῶν ὁρίων τῶν διαθέσεων καὶ ἐπιθυμιῶν, τὰς ὁποίας ἔχει. Διότι ὄντως ὁ κ. Συγγρὸς δὲν θέλει νὰ ἐπικρίνῃ οὐδένα, πολλῷ δὲ ἧσσον δὲν θέλει νὰ ἀπευθύνῃ ἐπίκρισιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ ὁ κ. Συγγρὸς ἠναγκάσθη, ἕνεκα τοῦ εἰρημένου καθήκοντός του, καὶ νὰ ἐπικρίνῃ ἡμᾶς, καὶ νὰ ἀπευθύνῃ ἐπερώτησιν, ὅτι κακῶς διεχειρίσθημεν τὰς σχέσεις ἡμῶν μετὰ τοῦ κ. Ρολὲν, καὶ ὅτι ἀφήκαμεν τὸν κ. Ρολὲν νὰ λῃστεύσῃ τὰ χρήματα, τὰ προωρισμένα διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ἀλλ’ ἤθελον ἐρωτήσει τὸν κ. Συγγρὸν, διὰ τίνα αἰτίαν τὰς ἐπερωτήσεις ταύτας δὲν διετύπωσε κατὰ τὸν ἔκτοτε παρελθόντα χρόνον, ὅπως γένωνται ἀντικείμενον ἰδίας συζητήσεως; Ἄν τοῦτο ἔπραττεν ἔκτοτε, ὡς ὤφειλεν, ἠθέλομεν παρουσιάσει καὶ ἡμεῖς τοὺς λογαριασμοὺς, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἐν τοῖς ἀρχείοις τῶν Ὑπουργείων, ἠθέλομεν ἀποδείξει ἐὰν μᾶς ἦτο εὔκολον, ἄνευ μεγάλης βλάβης τῶν δημοσίων συμφερόντων, νὰ κηρύξωμεν ἔκπτωτον ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1890 τὸν ἀνάδοχον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἀφοῦ ἕως τότε εἶχεν ἀναλάβει ὅλον τὸ ποσὸν, τὸ προωρισμένον διὰ τόκους μεσολαβοῦντας, ἂν καὶ ἡ ἐργασία αὐτοῦ δὲν εἶχε φθάσει μέχρι τοῦ ἡμίσεως. Γνωρίζει ὁ κ. Συγγρὸς ὅτι τὸ νὰ ἀναμιγνύῃ τὰς ἐπικρίσεις καὶ τὰς μομφὰς ἐν συζητήσει ἄλλῃ, καὶ καθ’ ὃν χρόνον ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν τοὺς λογαριασμοὺς καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ἐναντίον τῶν προαιρέσεών του πράττει ἀδίκημα, καὶ ἐλπίζω ὅτι τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν θέλετε ἔλθει, κύριε Βουλευτὰ, νὰ ἐκπληρώσητε τὸ καθῆκόν σας ὡς Βουλευτὴς, ὅπως καὶ ἡμεῖς προσαγάγωμεν τοὺς λογαριασμοὺς, καὶ ἀποδείξωμεν, ἐὰν ἐσφάλομεν, ἢ δὲν ἐσφάλομεν....

§135ΣΥΓΓΡΟΣ. Δὲν ἔχω νὰ συζητήσω....

§136ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφήσατε τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μαντινείας νὰ μὲ διακόπτῃ, καὶ μὴ μὲ διακόπτετε σεῖς.

§137ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν διέκοψα, κύριε Πρόεδρε, οὐδὲ συνειθίζω νὰ διακόπτω ἐγὼ, ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι δὲν ἀνέχομαι καὶ ἐπιθέσεις ἀδίκους.

§138ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν κληθῆτε νὰ ψηφοφορήσητε, ἐκφράζετε, οἷαν ἔχετε γνώμην. Ὅταν δὲ κατέλθω τοῦ βήματο, ἀνέρχεσθε ὑμεῖς καὶ ἀντιλέγετε.

§139ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ἐπιτίθησθε προσωπικῶς ἐν οὐ δέοντι....

§140ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐπιτίθεμαι καθ’ ὑμῶν, οὐδ’ ἐμνημόνευσα ὑμῶν. Ἀλλ’ ὅταν κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ὁμιλῆτε πρὸς τὸν κ. Συγγρὸν, ταράσσετε τὴν τάξιν ἐν τῇ αἰθούσῃ, ἐνῷ ἀγορεύω.

§141ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὁμιλῶ;

§142ΡΑΛΛΗΣ (πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν). Σεῖς δὲν ἔχετε δικαίωμα ν’ ἀναμιγνύησθε εἰς ἰδιαιτέρας ὁμιλίας! (θόρυβος).

§143ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν ὅσῳ αἱ ἰδιαίτεραι ὁμιλίαι ὑμῶν διαταράττουσι τὴν τάξιν τῆς συζητήσεως, ἔχω δικαίωμα νὰ ζητήσω ν’ ἀποκαταστήσῃ τὸ Προεδρεῖον τὴν τάξιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἤρξατο τοῦ λόγου του ἀπὸ τῆς νομικῆς ἐξετάσεως τῆς ὑποθέσεως, περὶ ἧς πρόκειται. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τελευτῶν κατέληξεν εἰς ἄλλας ὑψηλὰς ἀπόψεις, ἀνωτέρας αὐτῶν τῶν χυδαίων καὶ μικρῶν ζητημάτων· ἀλλ’ ἤρχισεν ὅμως ἀπὸ τῆς νομικῆς ἀπόψεως τῆς ὑποθέσεως. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς νομίζω, ὅτι ἔχει ἀτέλειαν, ἣν πάντες ἔχομεν, νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ συγκεντρώσωμεν ἐν ἡμῖν πάσας τὰς γνώσεις, εἰς πᾶσαν ἐπιστήμην καὶ τέχνην ἀνηκούσας, ἑπομένως δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ δυνατὸς εἰς τὴν ἑρμηνείαν τῶν νόμων καὶ εἰς τὴν διάγνωσιν τοῦ δικαίου. Αἱ γνῶμαι αὐτοῦ, ὅτι ὑπῆρξαν δικαιώματα ὑπὸ νόμου τεθειμένα, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἀνηρέσαμεν, ἡ γνώμη αὐτοῦ αὕτη δὲν ἔχει τὸ νομικὸν κῦρος, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἔχει, ἐὰν ἄλλος τις, ἐντριβὴς περὶ τοὺς νόμους καὶ περὶ τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἤθελεν ἐκφέρει αὐτήν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι οὔτε καὶ ἐγὼ δύναμαι νὰ ἀξιώσω τοιοῦτον κῦρος, ἀφοῦ μάλιστα κατά τινα συνεδρίασιν πρό τινων ἡμερῶν ἐπεκρίθην, ὡς ὑπολαβὼν, ὅτι δύναμαι νὰ ἑρμηνεύσω τοὺς νόμους, ὅπως ἑρμηνεύουσιν αὐτοὺς οἱ ἐπαγγελλόμενοι τὸν δικηγόρον καὶ ἀσχολούμενοι εἰς μελέτην τῶν δικονομικῶν διατάξεων. Ἀλλὰ, μολονότι ἀμφότεροί ἐσμεν εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν ὡς πρὸς τὴν γνῶσιν τῶν νόμων, ἐν πολλοῖς ἄλλοις δὲν εὑρισκόμεθα εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν. Σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ ἀνησυχήσητε, ἂν ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν αὐτὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑμεῖς περὶ τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ νόμος ἀναγράψει ὑπὲρ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων. Ὁ κ. Συγγρὸς μοὶ ἀπηύθυνεν, ἐν τῷ μέσῳ τῆς εὐφραδοῦς καὶ πεφωτισμένης ἀγορεύσεώς του, καί τινα, ἂν οὐχὶ παράπονον, βεβαίως ἐπιτίμησιν, ὅτι ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ κ. Συγγρὸς κατέχεται ὑπό τινος ἀπληστίας. Ἔσπευσα νὰ διαψεύσω τοῦτο, τὸ ὁποῖον φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Συγγρὸς ἤκουσε παρά τινος. Ἐγὼ δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι, διότι δὲν μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ διακρίνω τοιαύτην ἰδιότητα. Ἐὰν ἄλλοι ὁμότεχνοι, ἢ περὶ τὴν αὐτὴν ἐργασίαν ἀσχολούμενοι, ἤθελον εἴπει, ὅτι τοιαύτην ἐσχημάτισαν οὗτοι περὶ αὐτοῦ γνώμην, ἤθελον κηρύξει, ὅτι δὲν ἔχω ἀφορμὴν νὰ κατακρίνω τὸν κ. Συγγρὸν ἐπὶ ἀπληστίᾳ. Ἀλλὰ καὶ ἂν συνέβαινε τοιαύτην νὰ σχηματίσω περὶ αὐτοῦ γνώμην, εἰς οὐδένα ἤθελον ἀνακοινώσει τοῦτο ἐπὶ κατηγορίᾳ τοῦ κ. Συγγροῦ, διότι ὁ ἄνθρωπος ἀναλόγως τῆς ἀπληστίας αὐτοῦ ἤθελεν αὐξήσει τὰ πλούτη του, καὶ ἀναλόγως τῆς αὐξήσεως τοῦ πλούτου του ἤθελε γείνῃ γενναιόδωρος εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος. Καὶ ἐπειδὴ ὁ Θεὸς ἢ ἡ τύχη δὲν ηὐλόγησεν αὐτὸν νὰ γένηται πατὴρ, ὑπάρχει ἡ ἐλπὶς τῆς διαθήκης. Ἐγὼ πρό τινων ἐτῶν ἔλαβον τὸ θάῤῥος νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Συγγρὸν νὰ διαθέσῃ τὸ μέγαρον αὐτοῦ, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ τὸ κάμῃ ἕνεκεν ἄλλων λόγων. Ἀλλ’ ὅταν ὁ Θεὸς μετεκάλεση αὐτὸν εἰς τοὺς κόλπους του, τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος θέλει θλιβῆ, ἀλλὰ θέλει εὐφρανθῆ συγχρόνως, διότι περιῆλθεν εἰς κτῆσιν αὐτοῦ ἡ περιουσία τοῦ κ. Συγγροῦ. Ἀλλ’ ἐνῷ ἐγὼ εἶμαι τόσον δίκαιος πρὸς τὸν κ. Συγγρὸν, ὁ κ. Συγγρὸς εἶναι πολὺ ἄδικος πρὸς ἐμὲ, καὶ τοσοῦτον ἄδικος, ὥστε καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην μὲ ἠδίκησε, διότι ἐπίστευσεν, ὅτι δὲν ἐμελέτησα οὔτε νόμους, οὔτε συμβάσεις, ἀλλὰ μοιραίως ὑπέγραψα τὴν σύμβασιν μὲ τὴν ἑταιρίαν τοῦ σιδηροδρόμου, περὶ ἧς συζητοῦμεν. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι ἐμελέτησα ἀπὸ τοῦ μηνὸς Μαΐου καὶ Ἀπριλίου, ὅσον οὐδεὶς ἄλλος, τὴν ὑπόθεσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ ἐμελέτησα αὐτὴν, διότι ἐπρόκειτο περὶ τῆς τύχης 24 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐξῆλθον ἀπὸ τὸν δημόσιον θησαυρὸν, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν εἶχεν οὗτος, ἀλλ’ ἐδανείσθη ἐπὶ τόκῳ 6%. Ὅταν δ’ ἐσυλλογιζόμην, ὅτι ἐπεβλήθη εἰς βάρος τοῦ λαοῦ 1,140,000 δραχμῶν διὰ τὸν τόκον κατ’ ἔτος, ὤφειλον νὰ ἔχω ἐπιθυμίαν νὰ δυνηθῶ νὰ συντελέσω, ἵνα κατασκευασθῇ κἂν αὐτὸς ὁ σιδηρόδρομος, ὅπως, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ πορισθῇ ἡ χώρα καλόν τι, πορισθῇ αὐτὸ, ἀφοῦ εἰς τοσαύτην ὑπεβλήθη θυσίαν. Ἐνδέχεται νὰ σφάλλω περὶ τὴν κατανόησιν τῶν συμβάσεων, ἀλλ’ ἡ πεποίθησίς μου ἦτο, ὅτι οὐδεὶς ἀπέκτησε δικαίωμα ἐπὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Ἀλλὰ, πρὶν ἢ ἐκθέσω τοὺς λόγους, ὀφείλω ὑμῖν χάριν τινὰ, διότι ἐδείχθητε πελοποννησιακώτερος ἡμῶν τῶν Πελοποννησίων. Ἡμεῖς, ἄστοργοι πρὸς τοὺς κατοίκους τῆς Τριπόλεως, ἄστοργοι πρὸς τοὺς κατοίκους τῆς Μεσσηνίας, σκληροὶ πρὸς τοὺς κατοίκους τοῦ δήμου Κορυθίου ἢ τοῦ δήμου Ὑσιῶν, δὲν ἀνοίγομεν τὰ δημόσια ταμεῖα, ἵνα σᾶς χορηγήσωμεν ἓν ἑκατομμύριον, διὰ νὰ διαχειρισθῆτε αὐτὸ ὑπὲρ τῶν ἐχόντων ἀξιώσεις ἢ δικαιώματα κατὰ τοῦ ἀναδόχου τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου. Ἐνῷ ὑμεῖς ἐφροντίσατε οὐ μόνον νὰ μὴ ζημιωθῇ ὁ λαὸς οὗτος τῆς Πελοποννήσου, ἀλλὰ καὶ νὰ φωτίσητε αὐτὸν περὶ ἡμῶν καὶ ὡς λησμονούντων τὸ καθῆκον ἡμῶν. Γνωρίζει ὁ κ. Συγγρὸς, ὅτι ἡμεῖς δὲν περιβαλλόμεθα ὑπὸ τοῦ ὄγκου, οὔτε διὰ τοῦ κύρους, τὸ ὁποῖον περιβάλλεται αὐτός. Ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην νὰ παρακαλῶμεν τοὺς ἐκλογεῖς, ἵνα μᾶς ψηφίσωσιν· οὐδὲ ψηφοφοροῦσιν ἡμᾶς ὡς δίδουσι τὰς ψήφους των εἰς τὸν κύριον Συγγρὸν, τὸν ὁποῖον παρακαλοῦσι νὰ δεχθῇ τὰς ψήφους των. Ἀλλὰ νομίζομεν, ὅτι ἡ Πολιτεία δὲν ἔχει κἀνὲν συμφέρον καὶ κἀνένα λόγον νὰ ποιῆται δωρεὰς εἰς κἀνένα. Καὶ ἡ ἐκμετάλλευσις τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον μεταφράζεται εἰς χρήματα. Ὅταν δὲ ἐπρόκειτο νὰ τὸ μεταφράσωμεν εἰς χρήματα, ἐνῷ ἐξακολουθεῖ τὸ ἔργον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, δὲν ἐνθυμοῦμαι εἰς πόσον ἐξετίμησαν αὐτό. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ τῆς ἐνδεχομένης ἀπωλείας τοῦ δικαιώματος, ἐξετίμησαν αὐτὸ εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια. Καὶ ἠλέγξατε ἡμᾶς, πῶς ἐκλείσαμεν τοὺς ὀφθαλμοὺς εἰς τοιαύτην ζημίαν τοῦ Δημοσίου. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν θέλω οὔτε ν’ ἀναβιβάσω τὴν ἀξίαν τοῦ δικαιώματος εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια, ἵνα κινήσω τὴν περιέργειαν τῆς Βουλῆς, οὔτε νὰ τὸ ὑποβιβάσω καὶ ὑποτιμήσω. Ἐν τούτοις, καὶ ἂν διατιμήσω τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως εἰς 2,500,000, ἐρωτῶ, διὰ ποῖον λόγον πρέπει τὸ Κράτος νὰ δωρήσῃ ταῦτα εἴς τινα; Τὸ Κράτος συνέδεσε τὸ δικαίωμα τοῦτο μὲ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου καὶ τὴν παραχώρησιν αὐτοῦ εἰς τὸν κύριον Ρολλὲν, ἡ δὲ παραχώρησις θέλει ἰσχύει ἐφ’ ὅσον ἤθελεν ἐκτελεσθῆ τὸ ἔργον τῆς κατασκευῆς. Ἂν ὁ κ. Ρολλὲν δὲν ἐπεράτωνε τὸ ἔργον δι’ ἕνα ἢ δι’ ἕτερον λόγον καὶ ἐκηρύσσετο ἔκπτωτος, νομίζετε, ὅτι τὸ Κράτος εἶχεν ἐν τῷ νῷ αὐτοῦ νὰ ἀφήσῃ τὸν κ. Ρολλὲν νὰ νεμηθῇ τὰ 2,500,000; Ὁ κ. Ρολλὲν δύναται νὰ ἦναι καλὸς ἐπιστήμων, ἀλλὰ τὸ Κράτος τὸ Ἑλληνικὸν δὲν εἶχεν ἀφορμὴν νὰ ποιήσηται αὐτῷ τοιαύτην δωρεὰν, οὐδ’ αὐτῷ, οὐδ’ ἑτέρῳ τινί, οὐδ’ εἰς ἑταιρίαν τινά. Καὶ ἐν πρώτοις ὁ πρόεδρος τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων δὲν ἔχει ἀνάγκην δωρεᾶς, ἀλλ’ οὐδὲ τὰ ἄλλα μέλη τῆς Ἑταιρίας, ἀξιότιμα ἄλλως. Ἀλλὰ καὶ τὸ Κράτος δὲν χρεωστεῖ τίποτε εἰς τοὺς κυρίους τούτους. Εἶπεν ὁ κ. Συγγρὸς, ὅτι τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου, τὴν ὁποίαν παρεχώρησεν ὁ κ. Ρολλὲν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, παρεχώρησε συνδέσας αὐτὴν μὲ τὴν κατασκευὴν τῶν 220 χιλιομέτρων τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου. Ἀλλ’ ἡ παραχώρησις αὕτη ἰσχύει, ἐφ’ ὅσον τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἀνῆκεν εἰς τὸν κ. Ρολλὲν, ἀλλ’ ὅταν ὁ κ. Ρολλὲν ἐγένετο ἔκπτωτος, ἀπώλεσε καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως, οὐδεὶς δὲ δύναται νὰ παραχωρῇ εἰς ἄλλον περισσότερα δικαιώματα, ὅσων αὐτὸς εἶχε. Τινὲς φρονοῦσιν ὅτι δύναται αὐτὸς νὰ ἔχῃ περισσότερα δικαιώματα, ὅσων ἔχει ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος παρεχώρησε ταῦτα. Ἀλλ’ αὐτοὶ σφάλλουσι, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ δικαιοσύνη τῆς πατρίδος θέλει εἴπει εἰς αὐτοὺς, ὅτι σφάλλουσιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀπὸ τοῦ βήματος ἀνεκοίνωσε πρὸ μικροῦ θεωρίαν, τὴν ὁποίαν καὶ ἀντιπρόσωποι ξένων Δυνάμεων, ἐκ τῶν ἐν Ἀθήναις διαπεπιστευμένων, ὑπεστήριζον, ἵνα πείσωσι τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὤφειλε πράγματι νὰ πληρώσῃ τὰ πρὸς τοὺς ἐργάτας καὶ ἐργολάβους χρέη τοῦ κ. Ρολλὲν, καὶ ἔλεγον πρὸς τὴν Κυβέρνησιν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔλεγε καὶ ὁ κ. Συγγρὸς πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλήν. Τί πταίουσιν οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι, ἂν δὲν ἐξετέλεσε τὰς ὑποχρεώσεις αὑτοῦ ὁ κ. Ρολλὲν, ἵνα τιμωρήσῃ τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους ὡς ικιτίους; Παντάπασιν. Ἡμεῖς δὲν ἐπράξαμεν τοῦτο, ἵνα τιμωρήσωμεν τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους. Ἡμεῖς ἐφρονήσαμεν, ὅτι τὸ Κράτος οὐδεμίαν ἔχει ὑποχρέωσιν πρὸς τοὺς δανειστὰς τοῦ κ. Ρολλὲν, ἵνα ἀποτίσῃ τὰ χρέη αὐτοῦ, οὔτε ἂν οἱ δανεισταὶ τοῦ κ. Ρολλὲν ἦναι κεφαλαιοῦχοι ἐν Ἀθήναις, οἵτινες ἐδάνεισαν χρήματα εἰς αὐτὸν, οὔτε ἂν ἦναι ἐργάται ἢ ἐργολάβοι, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον ἐργασίαν. Τὸ Κράτος, ἀφοῦ ἐπλήρωσε πρὸς τὸν ἀνάδοχον τῆς κατασκευῆς τὸ ἀντίτιμον τῆς ἐργασίας, οὐδὲν ὀφείλει πρὸς αὐτούς. Τὸ Κράτος δὲν συνηλλάγη μετὰ τῶν ἐργατῶν καὶ τῶν ἐργολάβων, ἀλλὰ μετὰ τοῦ κ. Ρολλὲν. Ἂν τὸ Κράτος δὲν εἶχε πληρώσει εἰς τὸν κ. Ρολλὲν τὸ ἀντίτιμον τῆς ἐργασίας, ἠδύναντο νὰ ἀποταθῶσι πρὸς τὸ Κράτος, ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπλήρωσεν εἰς τὸν κ. Ρολλὲν τὸ ἀντίτιμον, οὐδὲν ὀφείλει εἰς αὐτούς. Διατὶ δὲν τίθεσθε εἰς τὴν θέσιν τοῦ δυσμοίρου ταμείου, ὅταν ἀπαιτῆτε νὰ διασπείρῃ ἄνευ ὑποχρεώσεώς τινος τὸ ὀλίγον χρῆμα, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐν τοῖς κιβωτίοις αὐτοῦ; Ἐὰν ἀνεθήκατε εἰς ἐργολάβον οἰκοδομήν σας καὶ πληρώσητε εἰς αὐτὸν τὸ ἀντίτιμον τῶν γιγνομένων ἐργασιῶν, αὐτὸς δὲ δὲν πληρώσῃ τοὺς ἐργάτας, ἔχετε σεῖς ὑποχρέωσιν νὰ πληρώσητε αὐτούς; Ἀλλ’ ὁ κ. Συγγρὸς εἶπεν, ὅτι συνετελέσαμεν ἡμεῖς, ἵνα δημιουργηθῶσι τὰ χρέη ταῦτα, διότι ὁ ἀνάδοχος τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου ἔπαυσε νὰ πληρόνῃ τοὺς ἐργάτας, ἡμεῖς δὲ δὲν ἐκηρύξαμεν αὐτὸν ἔκτοτε ἔκπτωτον. Ἀλλὰ πῶς αὐτοὶ οἱ ἐργάται ἢ οἱ ἐργολάβοι, οἱ μηδὲν λαμβάνοντες ἀντίτιμον τῆς ἐργασίας αὐτῶν ἀπὸ τοῦ Ἰουλίου, ἐξηκολούθουν νὰ ἐργάζωνται; Ὅταν δὲν ἐπληρώθησαν τὴν πρώτην ἑβδομάδα, ὅταν δὲν ἐπληρώθησαν τὴν δευτέραν ἑβδομάδα, πῶς ἐσταύρωσαν τὰς χεῖρας, ἀφοῦ εἶδον, ὅτι δὲν ἐπληρώθησαν οὐδὲ τὸ πρῶτον οὐδὲ τὸ δεύτερον Σάββατον; Καὶ ἀξιοῖ ὁ κ. Συγγρὸς παρ’ ἡμῶν νὰ φωτίσωμεν αὐτοὺς νὰ ζητήσωσι νὰ πληρωθῶσι; Μήπως ἡμεῖς ἐβλέπομεν τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ κ. Ρολλὲν μετὰ τῶν ἐργολάβων; Πῶς καταλογίζετε εἰς ἡμᾶς ἐνοχὴν ἐπὶ ταῖς ὀφειλαῖς, ἃς ὁ κ. Ρολλὲν κατέλιπε πρὸς τοὺς ἐργάτας καὶ ἐργολάβους; Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς διὰ φράσεων, ἀλλὰ καὶ διὰ χειρονομίας, ἐκδηλούσης πλήρη ἔννοιαν, παρέστησε τὴν Κυβέρνησιν ἔχουσαν τὴν χεῖρα εἰς τὸν λαιμὸν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων καὶ ζητοῦσαν νὰ πνίξῃ αὐτούς. Καὶ ὅμως ἡμεῖς πρὸς τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους ἐτηρήσαμεν πᾶσαν ἁβρότητα, τὴν ὁποίαν ὠφείλομεν νὰ τηρήσωμεν πρὸς Ἑταιρίαν, ἧς προΐσταται ἄνθρωπος, οἷος ὁ κ. Συγγρὸς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι καὶ ἄλλοι τυγχάνουσι μέλη τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, ἄνδρες σπουδαῖοι, τὸ ὄνομα ὅμως τοῦ κ. Συγγροῦ ἤρκει, ἵνα προσβλέπωμεν μετ’ εὐμενείας πρὸς αὐτήν. Ὁ κ. Ρολλὲν ἐδήλου, ὅτι περιῆλθεν εἰς ἀνικανότητα διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰ ἔργα του, ἡμεῖς δὲ δὲν ἐσπεύσαμεν νὰ κηρύξωμεν αὐτὸν ἔκπτωτον, εἰμὴ προχθὲς, ἐσταυρώσαμεν δὲ τὰς χεῖρας, προσδοκῶντες ἐπὶ μῆνας ἤδη, ἵνα οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι ἀποταθῶσι πρὸς ἡμᾶς, δηλοῦντες τὴν ἐπιθυμίαν των νὰ συνεννοηθῶσιν· ἀλλ’ οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι ἐκλείσθησαν ἐν τοῖς γραφείοις αὐτῶν, πεποιθότες, ὅτι οὐδὲν εἶχε νὰ πράξῃ ἡ Κυβέρνησις ἢ νὰ ἀποταθῇ πρὸς αὐτούς. Ἐπεριμέναμεν τὸν Σεπτέμβριον, καὶ οὐδεμία ἐγένετο ἡμῖν παρ’ αὐτῶν δήλωσις. Ἔντιμος συμπολίτης, Γάλλος ὑπήκοος, κατέχων ἐν τῷ τραπεζιτικῷ κόσμῳ θέσιν ἐπιφανῆ, φίλος δὲ τοῦ κ. Συγγροῦ, τιμῶν δὲ καὶ ἐμὲ διὰ τῆς φιλίας του, ἦλθε νὰ μὲ ἐπισκεφθῇ καὶ μὲ ἠρώτα: «Τί γίνεται ὁ σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν; — Περιμένομεν τοὺς Μεσημβρινοὺς, νὰ μᾶς πέμψωσι πρότασιν. — Ἐὰν θέλητε νὰ ἀσχοληθῶ περὶ τοῦτο», μᾶς εἶπεν ὁ εἰρημένος φίλος τοῦ Συγγροῦ, «δύναμαι νὰ ποιήσωμαι καὶ ἐγὼ προτάσεις.» Ἐζήτησε δὲ παρ’ ἡμῶν νὰ περιμείνωμεν νὰ μᾶς ἀνακοινώσῃ τὰς προτάσεις αὑτοῦ, ἀφοῦ συνεννοηθῇ καὶ μετ’ ἄλλων πρότερον. Ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. Στρέϊτ, μετὰ τοῦ ὁποίου συνδέομαι διὰ κοινωνικῶν σχέσεων, ἦλθε μίαν ἡμέραν πρὸς ἐμὲ, καὶ πρὸς τοῖς ἄλλοις μὲ ἠρώτησε τί θὰ γείνῃ διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν. Ἠρώτησα αὐτὸν, ἂν μοὶ ὁμιλῇ ὡς ὑποδιευθυντὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ μοὶ ἀπήντησεν ἀρνητικῶς. Ἠρώτησα αὐτὸν, ἂν μοὶ ὁμιλῇ ὡς μέλος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, μοὶ εἶπε δ’ ὅτι δὲν εἶχεν ἐντολὴν παρ’ αὐτοῦ πρὸς τοῦτο. Εἶπον λοιπὸν αὐτῷ, ὅτι «ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἔχει πρώτην γραμμὴν ἀμύνης τὴν ὑποχρέωσιν τῆς Βιομηχανικῆς, ἵνα ὑποκαταστήσῃ τὸν κ. Ῥολλὲν ἐν πᾶσι τοῖς δικαιώμασι καὶ ἐν πάσαις ταῖς ὑποχρεώσεσιν αὐτοῦ, ἂν κ. ὁ Ῥολλὲν ἤθελε καταπαύσει ἐξ οἱουδήποτε λόγου τὰ ἔργα. Ἐπὶ τῆς γραμμῆς ταύτης θέλομεν σταθῆ, ἀμυνόμενοι ὑπὲρ τοῦ δημοσίου συμφέροντος, ἐὰν τὰ δημόσια συμφέροντα τὸ ἐπιτρέπωσιν· ἐὰν δὲ πεισθῶμεν, ὅτι χάριν δημοσίου τινὸς συμφέροντος δὲν πρέπει νὰ ποιησώμεθα χρῆσιν τοῦ δικαιώματος τούτου, ἔχομεν δευτέραν γραμμὴν τὸ ὑπολειπόμενον τοῦ δανείου Μύλων–Καλαμῶν, τοὺς τόκους ἐντόκου τινὸς γραμματίου τοῦ κ. Ῥολλὲν, τὰ χρήματα, ὅσα σώζονται ἐκ τοῦ δανείου παρὰ τῷ κ. Γίψ, καὶ τὴν ὑπὸ τῆς Βιομηχανικῆς Τραπέζης ὑπεσχημένην ἐγγύησιν τοῦ κ. Ῥολλέν. Καὶ ταῦτα μὲν τὰ καθ’ ἡμᾶς· ἐὰν δ’ ὑμεῖς θέλητε νὰ κινηθῆτε, φέρετε ἡμῖν προτάσεις· ἂν δὲ θέλητε νὰ συνδιαλέγησθε μεθ’ ἡμῶν, ἵνα ἀνταλλάξωμεν ἰδέας, δὲν στέργομεν, διότι δὲν ἔχομεν νὰ ἀνταλλάξωμεν ἰδέας μετά τινος· δεχόμεθα μόνον προτάσεις, καὶ θέλομεν ἀποδεχθῆ τὰς συμφορωτέρας. Ἰδέας δὲν ἁρμόζει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ν’ ἀνταλλάσσῃ μετ’ οὐδενὸς, οὐδ’ ἐσμὲν μέλη συλλόγου τινὸς, ἵνα ἀνταλλάσσωμεν ἰδέας. Ἐγώ εἰμι Ὑπουργὸς, ὑμεῖς δὲ μέλος Διοικητικοῦ Συμβουλίου.» Πᾶσαι αὗται αἱ παρακελεύσεις καὶ προτροπαὶ ἡμῶν, αὐτὴ ἡ ἀπραξία ἡμῶν μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου, ἀπραξία ἐκδηλοῦσα τὴν προσοχὴν, ἣν εἴχομεν πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, κατέληξεν εἰς ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Στρέϊτ ἐν ὀνόματι τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων μοὶ ἀπέστειλε, καὶ τὴν ὁποίαν ἀμέσως διεβίβασα πρὸς τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ἐποιήσατό μοι γνωστὸν, ὅτι καὶ εἰς ἐκεῖνον εἶχε κοινοποιηθῆ ἀντίγραφον πρακτικοῦ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων. «Πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐκφρασθείσης ἐπιθυμίας, ἔγραφεν ὁ κ. Στρέϊτ, τὸ Συμβούλιον ἀπεφάσισε νὰ ὑποδείξῃ τῇ Κυβερνήσει τὴν ἐκ μέρους αὐτῆς παραίτησιν ἐπὶ τριάκοντα καὶ ἥμισυ ἔτη ἐκ τοῦ μεριδίου τῶν εἰσπράξεων, τῶν ἀνηκουσῶν εἰς τὸ Κράτος, δραχμῶν 179,595.50 ἐτησίως, αἵτινες ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τόκου καὶ χρεωλυσίου δανείου δραχμῶν 2,500,000, ἐπὶ τόκῳ ἓξ τοῖς ἑκατὸν ἐτησίως, πληρωτέῳ καθ’ ἑξαμηνίαν. Ἐν περιπτώσει δὲ, καθ’ ἣν τὸ μερίδιον τῶν εἰσπράξεων, τὸ ἀνῆκον εἰς τὸ Κράτος, ἤθελεν εἶναι κατώτερον τοῦ ἀνωτέρω ποσοῦ τῶν δραχμῶν 175,595.50, τὸ Δημόσιον θέλει χρεοῦται ἀτόκως τὸ ὑπόλοιπον, ὅπερ θὰ κρατήσῃ ἐκ τοῦ μεριδίου του τῶν ἑπομένων ἐτῶν. Ἐπὶ πλέον δὲ, ὅτι, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν αἱ εἰσπράξεις τοῦ σιδηροδρόμου ὑπερβῶσι τὰς 9000 δραχμὰς κατ’ ἔτος καὶ χιλιόμετρον, ἡ Ἑταιρία θὰ παραχωρῇ εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ἥμισυ ἐκ τοῦ ἀναλογοῦντος αὐτῇ μεριδίου τῶν εἰσπράξεων ἀπὸ 9000 δραχμῶν καὶ ἄνω, μέχρις ὅτου ἐκ τοῦ ποσοστοῦ τούτου σχηματισθῇ ποσὸν 2,500,000, ἤτοι ἴσον τῷ ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας συνομολογηθησομένῳ δανείῳ. Μνημονευτέον κατ’ ἐπανάληψιν, ὅτι βάσις τῆς ἄνω ὑποδείξεως εἶναι, ὅτι, καθ’ ἃ ἡ διεθνὴς ἑταιρία ἐπανειλημμένως καὶ ὁριστικῶς ἐβεβαίωσε τὸ Συμβούλιον, εὑρίσκεται παρὰ τῇ Κυβερνήσει καθαρὸν ὑπόλοιπον κατ’ ὀλίγας δεκάδας χιλιάδων πλέον τῶν δρ. 1,800,000, ὡρισμένον ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς αὐτῆς γραμμῆς, καὶ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις θέλει, ἅμα τῇ τελικῇ συνεννοήσει, θέσει εἰς τὴν διάθεσιν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἢ τοῦ ὑποκαταστήματος αὐτῶν.» Ἡμεῖς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπολάβωμεν, ὅτι ἠρκεῖτο ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων εἰς τὴν καταβολὴν τῶν δρ. 179,595 κατ’ ἔτος, διότι ῥητῶς μᾶς ἐδηλοῦτο, ὅτι ἔπρεπε νὰ παραχωρήσωμεν εἰς τὴν Ἑταιρίαν καὶ πᾶσαν τὴν περιουσίαν τῶν σιδηροδρόμων Μύλων–Καλαμῶν, ἤτοι τὸ ὑπόλοιπον τοῦ δανείου τῶν 24 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχε δαπανηθῆ, καὶ τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ὤφειλεν, ἅμα τῇ τελειωτικῇ συνεννοήσει, νὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἢ τοῦ ὑποκαταστάτου αὐτῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, πρὸς τὸν ὁποῖον διεβίβασα τὴν πρότασιν ταύτην τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, μοὶ ἐποίησε γνωστὸν, ὡς ἀνέφερα ἀνωτέρω, ὅτι τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἀνεκοίνωσε συγχρόνως καὶ εἰς αὐτὸν ἀντίγραφον τοῦ πρακτικοῦ τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς εἰρημένης ἑταιρίας, τοῦ ὁποίου ἔχω ἀντίγραφον ἐν χερσὶ (ἀναγινώσκει): «Συνεδρίασις ΛΔʹ. «Πρακτικὸν τῆς 27 Σεπτεμβρίου 1891. «Λαβὸν ὑπ’ ὄψιν τὰς ἀναφυείσας δυσχερείας περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἐξ ὧν δύναται νὰ ἐπέλθῃ καὶ ἡ διακοπὴ τῶν ἔργων, καὶ ἐπιθυμοῦν νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀπρόσκοπτον καὶ ταχεῖαν τοῦ ἔργου ἀποπεράτωσιν, ὑπὲρ οὗ ἔχει ἄμεσον ἐνδιαφέρον, ἀκοῦσαν τὴν δήλωσιν τῶν κ.κ. Α. Δ. Συγγροῦ καὶ Σ. Στρέϊτ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπιθυμεῖ νὰ τῷ ὑποβληθῶσι προτάσεις ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, λαβὸν δ’ ἐπίσης ὑπ’ ὄψιν, ὅτι διὰ τὴν ἐντελῆ ἀποπεράτωσιν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου καὶ τὴν συμπλήρωσιν ἀτελειῶν τινων τῶν ἤδη ἐν ἐκμεταλλεύσει τμημάτων αὐτοῦ, καὶ τοῦ ἀνεπαρκοῦς τροχαίου ὑλικοῦ, ἀπαιτοῦνται ἐν συνόλῳ περίπου 5,800,000 δραχμῶν, ἐξ ὧν μόνον 1,800,000 δραχμαὶ ὑπάρχουσιν ἔτι διαθέσιμοι ἐκ τῶν ἐπὶ τούτῳ κεφαλαίων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀπεφάσισεν, ἵνα ἀναθέσῃ τῷ ἐκ τῶν μελῶν αὐτοῦ κ. Ι. Α. Βαλαωρίτῃ, ὅπως προβῇ εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἑπομένων ὅρων: «Αʹ) Τὴν καθ’ ὅλου ἀποπεράτωσιν τῆς γραμμῆς συμφώνως πρὸς τὰς σχετικὰς συμβάσεις καὶ συγγραφὰς τῶν ὅρων θέλει ἀναλάβει τρίτον πρόσωπον, μεθ’ οὗ ἡ Ἑταιρία εὑρίσκεται ἤδη εἰς διαπραγματεύσεις σοβαρὰς, καὶ ὑπὲρ οὗ θέλει ἐγγυηθῆ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν· ἂν δ’ αὕτη ἀπαιτήσῃ, θέλει προστεθῆ εἰς τὴν ἐγγύησιν καὶ ἐγχώριος Τράπεζα τῆς ἐγκρίσεως τῆς Κυβερνήσεως. «Βʹ) Ὁ ὑποκατάστατος οὗτος θέλει ὑπεισέλθει εἰς πάντα τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τῆς ἀδυνατούσης νὰ ἀποπερατώσῃ τὰ ἔργα ἀναδόχου διεθνοῦς ἀνωνύμου Ἑταιρίας, πλὴν τῆς ὑποχρεώσεως τῆς πληρωμῆς οἵων δήποτε διαμέσων τόκων. «Γʹ) Πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου ποσοῦ 4,000,000 δραχμῶν, ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων προσφέρεται ἀμέσως νὰ συνεισφέρῃ τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 2,000,000, ἐξαιτεῖται δὲ διὰ τὸ πλεονάζον ἔλλειμμα τὴν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἀρωγήν, εἴτε τοῖς μετρητοῖς, εἴτε παραχωροῦντος τῇ Ἑταιρίᾳ τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ ἀνήκοντος αὐτῷ μεριδίου ἐκ τῶν εἰσπράξεων ποσὸν ἐπαρκοῦν πρὸς ὑπηρεσίαν δανείου, ἴσου τῷ παραχωρηθησομένῳ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ποσῷ, ἐπὶ τόκῳ ἕξ τοῖς ἑκατὸν ἐτησίως, καὶ ἐπὶ χρεωλυσίῳ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ὁρισθησομένῳ. «Δʹ) Πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ἔργων χορηγηθήσεται τῷ ὑποκαταστάτῳ παράτασις μέχρι τέλους Φεβρουαρίου 1893, θέλει δ’ ἐπίσης χορηγηθῆ πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων παράτασις ἑνὸς ἔτους πλέον τῶν τεταγμένων προθεσμιῶν πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ἑτέρων γραμμῶν, ὧν αὕτη ἀνεδέχθη τὴν κατασκευήν.» Ἀφοῦ οὕτως ἤχθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ ὑπόθεσις διὰ τῆς γραπτῆς προτάσεως, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος κ. Στρέϊτ ἐνεχείρισε πρὸς ἐμέ, καὶ διὰ τοῦ ἀντιγράφου τῶν πρακτικῶν τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον διεβιβάσθη εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, εἵπετο, ὅτι ἤθελε προκαλέσει τὴν σύσκεψιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Συνελθὸν τοῦτο, εὗρεν, ὅτι ζητεῖται τὸ Δημόσιον, ἵνα καταβάλῃ πλέον τῶν ὑπολοίπων χρημάτων τοῦ ἐξ 24 ἑκατομμυρίων δανείου καὶ 2,500,000, καὶ ζητοῦνται ταῦτα μὲν διά τινος τρόπου, ὅστις ἠδύνατο νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι ἦτο ἀνώδυνος, διότι δὲν ἐζητεῖτο νὰ καταβάλῃ ταῦτα τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἀλλ’ ἠρκοῦντο εἰς τὸ νὰ παραχωρήσῃ εἰς αὐτοὺς τὴν κάρπωσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἐπὶ τριάκοντα καὶ ἥμισυ ἔτη· πράγματι ὅμως ὁ τρόπος δὲν ἦτο ἀνώδυνος, διότι συνωμολογεῖτο πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων δάνειον δύο καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίων, ἐκτὸς τῶν σωζομένων χρημάτων τοῦ δανείου τοῦ Σιδηροδρόμου, τὰ ὁποῖα ἀνήρχοντο εἰς δραχμὰς 2,675,991 εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, κατὰ τὰ διάφορα κονδύλια (ἀναγινώσκει):

Λοιπὸν εὕρομεν, ὅτι τὸ ζητούμενον ποσὸν ἦτο ὑπέρογκον, καὶ παρεκαλέσαμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ποιήσηται ἀνακοίνωσιν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ὅτι αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ νὰ λάβῃ τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνωσι δεκταί, καὶ ὅτι ἀπόκειται αὐτῇ νὰ φροντίσῃ νὰ φέρῃ προτάσεις μᾶλλον ἀνεκτάς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς παρεπονέθη πρὸ μικροῦ, διότι δὲν εἴπομεν αὐτῷ, ποῖον ποσὸν προσῆκε νὰ ζητήσῃ, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν εἴχομεν προκηρύξει δημοπρασίαν, ἵνα προσδιορίσωμεν ἐλαχίστους ὅρους. Ἂν προεκηρύττομεν δημοπρασίαν, ἠθέλομεν δεχθῆ γραπτὰς προτάσεις. Ἡμεῖς ἐλάβομεν πρότασιν μεμονωμένην τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, καὶ ἐκρίναμεν αὐτὴν ὑπερβολικὴν, καὶ εἴπομεν πρὸς αὐτὴν νὰ ἀνακοινώσῃ ἡμῖν ἄλλας προτάσεις συμφερούσας, ἐὰν θέλῃ. Ἐν τοσούτῳ περιεμένομεν καὶ τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βλαστὸς ἔμελλε νὰ στείλῃ ἐκ Παρισίων. Ὁ κ. Βλαστὸς, στηριζόμενος ἐπὶ πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας διαβαίνων ἐντεῦθεν ἐπορίσθη, ἄγνωστον ἐκ τίνων πηγῶν, μοὶ ἀπέστειλε προτάσεις καὶ αὐτὸς, αἱ προτάσεις ὅμως αὐτοῦ ὑπερέβαινον κατά τι τὰς τοῦ κ. Συγγροῦ. Διὰ τοῦτο οὔτε τὰς προτάσεις τοῦ κ. Βλαστοῦ ἐλάβομεν ὑπ’ ὄψιν. Ἀλλὰ τότε ἐλάβομεν προτάσεις δύο Γάλλων. Οἱ Γάλλοι οὗτοι ἦσαν γνωστοὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δημοσίων ἔργων, διότι ἄλλοτε εἶχον ἀναλάβει ἐργασίας ὁδοποιητικὰς, καὶ ἐνθυμοῦμαι μάλιστα κατὰ τὸ 1885, ὅτι, ὅταν ἤλθομεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὗτοι εἶχον ἀναλάβει τὴν κατασκευὴν μεγάλης ὁδοῦ ἀπὸ Σπάρτης εἰς Ἐπίδαυρον τὴν Λιμηρὰν ἢ τὸ Οἴτυλον, ἐπειδὴ δ’ αἱ περιστάσεις τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας δὲν ἦσαν εὐχάριστοι, ὁ μακαρίτης συνάδελφός μου Ὑπουργὸς τότε τῶν Ἐσωτερικῶν, κατ’ ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, συνεννοήθη μετ’ αὐτῶν καὶ συνεφώνησε νὰ παραιτήσωσι τὴν ἐργολαβίαν, λαμβάνοντες ἀποζημίωσίν τινα. Αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας οἱ Γάλλοι ὑπέβαλον, ἦσαν τὰ μάλα συμφέρουσαι, ἐχρῄζομεν ὅμως πληροφορίας σπουδαίας, βεβαιούσης ἡμᾶς, ὅτι αἱ προτάσεις ἦσαν σοβαραὶ, ἐννοῶ χρηματικῶς, καὶ ὅτι ὄπισθεν αὐτῶν ἦτο τραπεζίτης ἢ Τράπεζά τις, ἢ κἄν ὅτι αὐτοὶ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ καταθέσωσι χρηματικὴν ἐγγύησιν, ἱκανὴν νὰ ἐξασφαλίσῃ ἡμᾶς διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου. Διὰ τοῦτο ἀνεβάλομεν ν’ ἀποφασίσωμεν, καὶ παρεκαλέσαμεν τὸν ἐν Παρισίοις κ. πρεσβευτὴν τῆς Ἑλλάδος νὰ ἐξετάσῃ τὰ περὶ τῶν Γάλλων αὐτῶν, ἀφοῦ μάλιστα ὁ ἕτερος τούτων εἶχε μεταβῆ εἰς Παρισίους. Ἐν τούτῳ τῷ μεταξὺ ἐλάβομεν προτάσεις καὶ τῆς Ἑταιρίας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Ὅταν ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑταιρίας αὐτῆς ἔφερε τὰς προτάσεις, μοὶ εἶπεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ τεθῇ εἰς τὴν διάθεσίν του ἓν κεφάλαιον ἐκ 200 χιλιάδων λιρῶν, τὰς ὁποίας ἤθελε διαθέσει ἡ Ἑταιρία εἰς τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου. Αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας μοὶ ἐνεχείρισε, μοὶ ἐφάνησαν συμφέρουσαι, συνίσταντο δὲ εἰς τόδε, ὅτι αὐτὴ δὲν ἠρεύνα τίνα ἢ πόσα χρήματα ἔχει τὸ Κράτος ἐκ τοῦ ὑπολοίπου τοῦ δανείου τοῦ Σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἢ τίνα περιουσίαν, ἵνα εἴπω, τοῦ σιδηροδρόμου τούτου ἔχει, ἀλλ’ ἐζήτει παρ’ ἡμῶν 3,300,000, ἵνα ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς. Ἡ πρότασις αὕτη μοὶ ἐφάνη συμφέρουσα· διότι, ἀφοῦ κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους πρὸ μικροῦ ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ὑπάρχουσιν ὑπόλοιπα τοῦ δανείου τῶν 24 ἑκατομμυρίων, τῆς περιουσίας, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, δραχμαὶ 2,575, 991.14, ἕπεται, ὅτι, ἂν παρεδεχόμεθα τὴν πρότασιν ταύτην, ἠθέλομεν εἰσφέρει ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου μόνον δραχμὰς 724.008.86, διότι τόσαι ἀπῃτοῦντο, ὅπως συμπληρωθῶσι τὰ 3,300,000, ὅσα ἐζήτει ἡ Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ἐνῷ ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἐζήτει νὰ εἰσφέρωμεν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου 2,500,000, ἤτοι περισσότερα 1,775,991.14. Διὰ τοῦτο εὐλογωτάτη ἦτο ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐποιήσατο πρὸς τὸ Συμβούλιον τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, εἰπὼν πρὸς αὐτὸ νὰ προβάλῃ προτάσεις ἀνεκτάς. Καὶ συνεπείᾳ τούτου μετὰ πολὺν χρόνον, ἤτοι τὴν 14 Δεκεμβρίου, ἔκαμε προτάσεις καλλιτέρας, δι’ ὧν ἐκ τῶν 2,500,000, τὰ ὁποῖα ἐζήτουν, ἠλάττωσαν 1,000,000, ὅπερ ἐζήτουν, ἵνα πληρώσωσι τὰ πρὸς τοὺς ἐργάτας καὶ ἐργολάβους ὀφειλόμενα ὑπὸ τοῦ κ. Ρολλέν. Ἦτο δ’ ἄπορον, διατὶ εἶχον ἀπευθύνει τὴν ἀξίωσιν ταύτην, νὰ λάβωσι παρ’ ἡμῶν ἓν ἑκατομμύριον, ἵνα πληρώσωσι τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ρολλὲν ὀφειλόμενα. Πῶς δὲν ὑπέλαβον, ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ ἐρωτήσῃ τις αὐτοὺς, τίς ἐκάλεσε ὑμᾶς νὰ ἐκπληρώσητε τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, ἂν τοῦτο ἐφρόνει, ὅτι εἶχε τοιαύτας; πῶς ἀνελάβετε τὴν φροντίδα σεῖς νὰ μᾶς συμβουλεύητε, ὅτι πρέπει νὰ πληρώσωμεν ἡμεῖς τοὺς δανειστὰς τοῦ κ. Ρολλέν; Ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ὑπέλαβεν, ὅτι εἶχεν οὐδὲν ἧττον ἢ καθήκοντα Κυβερνήσεως, καὶ ἤθελεν ἐκ παντὸς τρόπου νὰ ὑποχρεώσῃ ἡμᾶς νὰ πράξωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐστέρξαμεν νὰ πράξωμεν, ὅτε προετρεπόμεθα ὑπὸ τῶν πρέσβεων τῶν Μεγάλων Δυνάμεων. Καὶ διατὶ μὲν δὲν τὸ ἐπράξαμεν, εἴπομεν τότε πρὸς τοὺς κυρίους πρέσβεις, καὶ ἐγὼ ἐδήλωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπερωτηθεὶς, κρίνω δὲ περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω· ἀλλ’ εἴτε εἴχομεν καθῆκον, εἴτε δὲν εἴχομεν, δὲν προσῆκεν εἰς τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους νὰ μᾶς ἐπιβάλωσιν ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἐφρονοῦμεν, ὅτι δὲν εἴχομεν. Ἀλλ’ οὗτοι καὶ διὰ τῶν τελευταίων προτάσεών των ἐπέμενον ζητοῦντες νὰ ὑποδείξωσιν ἡμῖν αὐτάς. Ἰδοὺ πῶς ἄρχονται τῶν προτάσεων των (ἀναγινώσκει τὴν τελευταίαν πρότασιν): «Τὸ Συμβούλιον, καίτοι ἐξακολουθεῖ θεωροῦν, ὅτι ὑπάρχουσιν εὔλογοι ἀφορμαὶ καὶ δικαιολογίαι πρὸς πληρωμὴν τῶν ὑπὸ τῆς διεθνοῦς ἑταιρίας ὀφειλομένων διὰ τὰ ὑπ’ αὐτῆς ἐκτελεσθέντα ἔργα ἀπὸ τῆς 25 Ἰουνίου ἐ.ἔ. καὶ ἐντεῦθεν, ἐν τούτοις, ἐνώπιον τῆς ἐκ μέρους τῆς σεβαστῆς Κυβερνήσεως ἀξιώσεως τοῦ νὰ μὴ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ ὀφειλαὶ αὗται τῆς διεθνοῦς ἑταιρίας ἐν τῷ ἀπαιτουμένῳ πρὸς ἀποπεράτωσιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων– Καλαμῶν ποσῷ ἀξιώσεως, ἧς τὸ εὔλογον ἴσως δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ τὸ Συμβούλιον, πρὸς δὲ λαβὸν ὑπ’ ὄψιν τὴν κατέναντι τῶν μετόχων τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων εὐθύνην αὐτοῦ, ὑπεῖκον, ἀπεφάσισε νὰ δηλώσῃ τῷ κ. Προέδρῳ τῆς Κυβερνήσεως...» Εἶναι εὔκολον ἀληθῶς νὰ συμβουλεύῃ τις τοὺς ἄλλους νὰ πληρόνωσι χρήματα ἢ νὰ συμβιβάζωσι τὰς ὑποθέσεις των. Καὶ οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι τοῦτο μᾶς ἔλεγον: «Διατὶ νὰ μὴ συμβιβασθῆτε μὲ τοὺς ἐργάτας τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν; Δότε εἰς ἡμᾶς ἓν ἑκατομμύριον, ἵνα πληρώσωμεν αὐτοὺς ἡμεῖς. Διατὶ νὰ μὴ συμβιβασθῆτε καὶ μὲ τὸν κ. Ρολλὲν, καὶ νὰ ζημιώσητε ἓν πιστωτικὸν κατάστημα; Δωρήσατε εἰς αὐτὸ τὰς 450,000 χρυσῶν φράγκων.» Οἱ θέλοντες νὰ ἦναι συμβιβαστικοὶ καὶ εἰρηνικοὶ δύνανται νὰ πληρόνωσιν ἀπὸ τὰ ταμεῖα αὑτῶν, καὶ νὰ μὴ προτρέπωσι τοὺς ἄλλους νὰ πληρόνωσι. Καὶ ποῖαι αἱ προτάσεις τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων αἱ νεώτεραι; (ἀναγινώσκει): «Αʹ) Ὅτι ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἀναλαμβάνει τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων– Καλαμῶν ἀντὶ συνδρομῆς ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου δραχμῶν ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου, ὑφ’ οὓς ὅρους ἐζήτησε διὰ προηγουμένης ἀποφάσεως αὑτῆς τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 2,500,000, ἐκτὸς ἐννοεῖται τοῦ ὅρου τῆς πληρωμῆς τῶν ὑπὸ τῆς διεθνοῦς ἑταιρίας ὀφειλομένων. Βʹ) Ὅτι ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων δὲν ἐννοεῖ νὰ δεσμεύσῃ τὴν Κυβέρνησιν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς κατὰ τῆς Τραπέζης Βιομηχανικῆς Πίστεως τῆς Ἑλλάδος ἀπαιτήσεις αὐτῆς. Γʹ) Ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει χορηγήσει τῇ Ἑταιρίᾳ τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων προθεσμίαν δεκαοκτὼ μηνῶν, πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ἔργων, ἀφ’ ἧς ἡμέρας θέλει παρέξει αὐτῇ τὰ μέσα πρὸς ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν. Δʹ) Ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει χορηγήσει πρὸς τούτοις παράτασιν προθεσμίας διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν 220 χιλιομέτρων τῶν νέων γραμμῶν. Εʹ) Ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐγκαταστήσει εἰς τὰ ἔργα τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, παρέχουσα αὐτῇ πάντα τὰ μέσα, (ἤτοι παραπήγματα, ἐργαλεῖα, ὑλικὰ κλπ. τῆς διεθνοῦς ἑταιρίας,) ὡς καὶ πᾶσαν συνδρομὴν πρὸς εὐχερῆ καὶ κανονικὴν τῶν ἔργων ἐκτέλεσιν.» Οὕτω διὰ τῆς νέας προτάσεως δὲν ἐζήτουν πλέον νὰ πληρώσωμεν αὐτοῖς κατ’ ἀποκοπὴν ἓν ἑκατομμύριον διὰ νὰ πληρώσωσιν αὐτοὶ ἀνθ’ ἡμῶν, ὅσα ὁ κ. Ρολλὲν ἀφῆκεν ὀφειλόμενα εἰς τοὺς ἐργάτας ἢ ὑπεργολάβους· ἠρκέσθησαν νὰ ζητήσωσιν 1,500,000, ὑπὸ τοὺς ὅρους ὅμως τοῦ δανείου ἐπὶ τόκῳ ἓξ τοῖς ἑκατὸν, καὶ ἐπὶ χρεωλυσίῳ ὁρισθησομένῳ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἀνθ’ ὧν ἤθελον κρατεῖ τὰ ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου εἰσπραττόμενα χρήματα, μέχρις ἐξοφλήσεως τοῦ κεφαλαίου τοῦ 1,500,000 καὶ τῶν τόκων αὐτοῦ. Καὶ ἂν ἡ κράτησις πάντων τῶν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀνηκόντων ἐκ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Σιδηροδρόμου δὲν ἤθελε διαρκέσει ἐπὶ 30 καὶ ἥμισυ ἔτη, ἐφ’ ὅσον ἤθελε διαρκέσει αὕτη κατὰ τὴν πρώτην πρότασιν, δι’ ἧς ἐζητοῦντο δραχμαὶ 2,500,000, ἤθελεν ὅμως διαρκέσει πάντως ἐπὶ εἴκοσιν ἢ ἐπὶ δέκα καὶ ὀκτὼ ἔτη, ἕως ἂν ἐξοφληθῇ τὸ κεφάλαιον τῶν 1,500,000 καὶ οἱ τόκοι τοῦ κεφαλαίου τούτου. Ἀλλὰ ποία τάχα ἦτο ἡ ἔννοια τῆς δευτέρας ῥήτρας τῆς νέας προτάσεως, καθ’ ἣν ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων «δὲν ἐνόει νὰ δεσμεύσῃ τὴν Κυβέρνησιν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς κατὰ τῆς Τραπέζης τῆς Βιομηχανικῆς Πίστεως τῆς Ἑλλάδος ἀπαιτήσεις αὐτῆς;» Ἀναφέρεται τάχα εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ εἶχον εἴπει εἰς τὸν κ. Στρέϊτ, ὅτι ἡ πρώτη γραμμὴ τῆς ἀμύνης διὰ τὴν Κυβέρνησιν ἦτο ἡ συνομολογηθεῖσα μετὰ τοῦ κ. Ρολλὲν ὑποχρέωσις τῆς Βιομηχανικῆς Τραπέζης, ὅπως ὑποκαταστήσῃ τὸν κ. Ρολλὲν καὶ ἐν ταῖς ὑποχρεώσεσιν αὐτοῦ, ἂν ἕνεκα οἱουδήποτε λόγου ἤθελε κατασταθῆ ἀνίκανος νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰ ἔργα τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἢ εἶχεν ἀναφορὰν πρὸς τὴν ἐγγύησιν τῶν 450,000 χρυσῶν φράγκων, ἣν εἶχεν ἀναλάβει πρὸς τὸ Κράτος εἰς λογαριασμὸν τοῦ κ. Ρολλέν; Ἡ τρίτη ῥήτρα τῆς νέας προτάσεως τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων συνίστατο εἰς τὴν παράτασιν προθεσμίας, ἣν οὗτοι ἐζήτουν πρὸς περαίωσιν τῆς κατασκευῆς τῶν μήπω συντελεσθέντων ἔργων τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν ἐπὶ 18 μῆνας, ἐνῷ ἡ Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ἐζήτει παράτασιν ἐπὶ μόνον ἓν ἔτος. Διὰ τῆς τετάρτης ῥήτρας τῆς νέας προτάσεως ἐζήτουν παράτασιν τῆς προθεσμίας πρὸς κατασκευὴν καὶ τῶν νέων γραμμῶν τῶν 220 χιλιομέτρων, ἀλλὰ δὲν προσδιώριζον ἐπὶ πόσον χρόνον ἐζήτουν τῆς προθεσμίας ταύτης τὴν παράτασιν. Καὶ διὰ τῆς πέμπτης ῥήτρας ἐζήτουν νὰ παραχωρήσωμεν αὐτῇ τὰ παραπήγματα, τὰ ἐργαλεῖα καὶ τὰ ὑλικὰ τῆς διεθνοῦς ἑταιρίας, ἂν καὶ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ παραχωρήσωμεν, εἰμὴ μόνα ἐκεῖνα, ἐφ’ ὧν ἡμεῖς εἴχομεν δικαίωμα παραχωρήσεως εἰς ἄλλους. Ἀλλὰ πλὴν τῶν μέτρων τούτων ἀνεφέρετο ἐν τῇ νέᾳ προτάσει καὶ ἄλλη ῥήτρα, ἡ τελευταία, καθ’ ἥν, «ἂν ὁ περὶ οὗ πρόκειται συμβιβασμὸς λάβῃ χώραν, ἡ Ἑταιρία θέλει ἔχει νὰ πορισθῇ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ἐκ τῆς Δύσεως (καὶ ἑπομένως οὐχὶ ἐκ τῆς Ἀνατολῆς) καὶ ἑπομένως θέλει ἔχει διαθέσιμον ποσὸν συναλλάγματος ἐκ φράγκων 2,500,000 περίπου, ὅπερ δύναται νὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ Δημοσίου, ἐπὶ ὡρισμένῳ τιμήματι, ἀντὶ πληρωμῆς αὐτῇ ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου διὰ τραπεζικῶν γραμματίων, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὸ Δημόσιον ἤθελε τῇ δηλώσει ἐγκαίρως τοιαύτην ἐπιθυμίαν.» Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν παρεγνώρισα τὴν ἀξίαν τῆς παραχωρήσεως ταύτης, ἀναγραφομένης μάλιστα ἐν τῇ συμβάσει, ἣν καὶ συνάλλαγμα τοιοῦτον, ἤτοι ἐκ τῆς Δύσεως, οὐχὶ δύο καὶ ἡμίσεως, ἀλλὰ τεσσάρων καὶ πλέον ἑκατομμυρίων, ὑπέσχετο νὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν ἡ Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, εἰ καὶ δὲν εἶχεν ἀναγράψει τοιαύτην ὑποχρέωσιν ἐν τοῖς ὅροις τῶν προτάσεων αὐτῆς, ἐννοεῖται βεβαίως, ἂν ἐπληρώνομεν τὸ ἀντίτιμον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἀλλὰ, κατ’ εὐτυχῆ σύμπτωσιν, δὲν ἐζητοῦμεν νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκ τῆς μεγάλης ταύτης προσφορᾶς τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, διότι εἴχομεν προλάβει νὰ πληρώσωμεν τὰ τοκομερίδια τῶν δημοσίων δανείων, εἴχομεν δὲ προλάβει νὰ θεραπεύσωμεν καὶ ἄλλην ἀπροόπτως ἐπιφανεῖσαν ἡμῖν ἀνάγκην, τῆς ἐξοφλήσεως 100,000 λιρῶν ἐκ προκαταβολῆς 200,000 λιρῶν, ἥτις εἶχε συνομολογηθῆ μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Πιστωτικῆς ἢ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι μοὶ εἶχεν ἀνακοινωθῆ ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἢ ὑπὸ τῆς Πιστωτικῆς, ὅτι ἔληγε κατὰ τὴν 24 Νοεμβρίου ἡ προθεσμία τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος προκαταβολῆς, καὶ ὅτι ἐγὼ εἶχον δηλώσει, ὅτι, ἐπειδὴ εἶχον πληρώσει τελευταῖον ἐκ τακτικῶν προσόδων τοῦ ταμείου εἰς χρυσὸν ἕνδεκα καὶ πλέον ἑκατομμύρια δραχμῶν, δὲν ἤμην ἐν εὐκολίᾳ νὰ ἐξοφλήσω καὶ τὴν προκαταβολὴν τῶν διακοσίων χιλιάδων λιρῶν, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο ἐπεθύμουν νὰ ἀνανεώσω τὴν προκαταβολὴν διὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα, διὰ τὸ ὁποῖον εἶχε συνομολογηθῆ τὸ πρῶτον· ἐνθυμοῦμαι ὡσαύτως, ὅτι καὶ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα καὶ ἡ Πιστωτικὴ μοὶ εἶπον τότε, ὅτι δὲν ἀντιλέγουσιν εἰς τὴν ἀνανέωσιν τῆς προκαταβολῆς ταύτης, ἐπὶ πληρωμῇ βεβαίως τῶν τόκων. Ἀλλ’ ἐνῷ ἤμην βέβαιος, ὅτι εἶχεν οὕτως ἐξομαλυνθῆ ἡ ὑπόθεσις, αἴφνης κατὰ τὴν 19 Νοεμβρίου, ἤτοι ἓξ ἡμέρας πρὸ τῆς λήξεως, ἔλαβον τηλεγράφημα ἀπὸ τὴν National Bank τοῦ Βερολίνου, δι’ οὗ ἠρωτώμην εἰς ποῖον κατάστημα ἐν Λονδίνῳ ἔπρεπε ν’ ἀποταθῇ ἡ εἰρημένη Τράπεζα, ἵνα λάβῃ τὰς ἀνηκούσας αὐτῇ 100,000 λιρῶν. Τότε μοὶ ἐγένετο γνωστὸν, ὅτι ἐκ τῶν 200,000 λιρῶν, τὰς ὁποίας εἶχε λάβει ἡ Κυβέρνησις ὡς προκαταβολὴν, 100,000 ἀνῆκον εἰς τὴν Ἐθνικὴν τοῦ Βερολίνου, εὑρέθην ὅμως εἰς ἀμηχανίαν, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσα καὶ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν καὶ εἰς ἄλλους τραπεζίτας, προσδοκῶν ὅτι οὗτοι ἠδύναντο νὰ μὲ συνδράμωσιν εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τοῦ ἀναγκαιοῦντος ποσοῦ· ἤθελον δ’ ἀκόμη περιμένει, ἂν δύο τραπεζῖται ἐν Ἀθήναις δὲν μὲ συνέτρεχον, εὑρόντες καὶ χορηγήσαντές μοι τὰς 100,000 λιρῶν. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι κατὰ τὸ 1867, τυγχάνων πρέσβυς τοῦ Βασιλέως ἐν Παρισίοις, ἔλαβον ὁδηγίαν παρὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις ἦτο ὁ πρῴην Πρωθυπουργὸς κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, νὰ μεταβῶ εἰς Μασσαλίαν, διὰ νὰ προτρέψω τοὺς ἐκεῖ συμπολίτας, ἵνα λάβωσι μέρος εἰς τὸ τότε ἐκδοθὲν δάνειον τῶν 25 ἑκατομμυρίων. Ὁ κ. Κωνσταντῖνος Μελᾶς, ἀδελφὸς τοῦ μακαρίτου Λέοντος Μελᾶ καὶ τοῦ Δημάρχου Ἀθηναίων, μοὶ διηγήθη τότε, ὅτι ἦτο μέλος ἐπιτροπῆς φιλοκρητικῆς, συσταθείσης, ἵνα συλλέξῃ συνεισφορὰς ὑπὲρ τῶν τότε ἀγωνιζομένων Κρητῶν, καὶ ὅτι μετέβη τότε παρὰ τινι τῶν ἐκεῖ συμπολιτῶν ἡμῶν καὶ ἐζήτησε συνδρομὴν, ἀλλ’ οὗτος ἀπήντησεν αὐτῷ, ὅτι δὲν δύναται νὰ δώσῃ τοιαύτην, διότι ἔχει ἐμπορικὰ συμφέροντα ἐν Τουρκίᾳ. Ὁ κ. Κωνσταντῖνος Μελᾶς ὑπολαβὼν εἶπε τότε αὐτῷ νὰ ποιήσηται εἰς τὴν φιλοκρητικὴν ἐπιτροπὴν ἄλλην τινὰ χάριν, ἐκεῖνος δ’ ἐδέχθη προθύμως τὴν πρότασιν, «ἐὰν περνᾷ ἀπὸ τὸ χέρι του.» «Νὰ δέησθε κατὰ τὸ ἀπόδειπνόν σας ὑπὲρ τῶν Κρητῶν», εἶπεν αὐτῷ ὁ κ. Μελᾶς. «Μάλιστα!» ἀπήντησεν ὁ φιλογενὴς συμπολίτης· διότι τοῦτο ἐπέρνα ἀπὸ τὸ χέρι του. Ἀλλ’ εἰς ἐμὲ κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην τῆς στενοχωρίας, οὔτε χρήματα οὔτε συμβουλὴν ἔδωκέ τις, οὐδ’ ἔστερξε νὰ περιλάβῃ τὴν αἴτησίν μου ἐν ταῖς πρὸς τὸν Θεὸν εὐχαῖς αὑτοῦ. Διὰ τοῦτο ὁμολογῶ χάριτας πρὸς τοὺς δύο τραπεζίτας τῶν Ἀθηνῶν, οἱ ὁποῖοι μοὶ ἐχορήγησαν ἀνὰ 50 χιλιάδας λιρῶν ἑκάτερος, καὶ ἠδυνήθην οὕτω νὰ οἰκονομήσω τὴν ὀφειλήν. Τότε εἶχον τὴν ἀνάγκην τῶν δύο καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίων· ἀλλ’ ἀφοῦ τότε ᾠκονόμησα τὴν ἀνάγκην ἐκείνην, τὰ δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια περίπου, τὰ ὁποῖα μοὶ ἔδιδον τὴν ἐλπίδα διὰ τῆς προτάσεώς των οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι, ὅτι ἤθελον μοὶ χορηγήσει, ἂν ἐζήτουν αὐτὰ ἐγκαίρως, καὶ ἂν ἐπλήρονον τὸ ἀντίτιμον αὐτῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, δὲν μοὶ ἦσαν πλέον ἀπολύτως ἀναγκαῖα, καὶ οὕτω δὲν ὑπῆρχε περίπτωσις, ἵνα ὠφεληθῶ ἐκ τῆς παροχῆς ταύτης τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, καθ’ ἃ ἠδυνήθην νὰ συναγάγω ἐκ τῶν λόγων αὐτοῦ, ἦτο περιδεὴς, διότι ἐφρόνει ὅτι τὸ Διοικητικὸν Συμβούλιον τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἔπραττε μεγάλην θυσίαν, προσφερόμενον νὰ λάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην, τὸ πρῶτον ἀντὶ δύο καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίων, μετὰ τοῦτο δ’ ἀντὶ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως. Τὸ Συμβούλιον ἀπεφάσισε νὰ θυσιάσῃ τὴν Ἑταιρίαν ἐντὸς τῶν ὁρίων τοῦ δυνατοῦ, ἔλεγεν ὁ κ. Συγγρός. Ὥστε δὲν ἦτο μόνον ὅτι ἡμεῖς ἐκρίνομεν μὴ συμφέροντας τοὺς ὅρους, τοὺς προταθέντας ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἀλλ’ ἂν ἠθέλομεν ἀποδεχθῆ αὐτοὺς, προσῆκε νὰ ὀφείλωμεν καὶ εὐγνωμοσύνην πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, καὶ πρὸ πάντων πρὸς τὸν Πρόεδρον τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου αὐτῶν, τὸν κ. Συγγρὸν, διὰ τὴν θυσίαν, εἰς ἣν ὑπεβάλλοντο ὑπὲρ ἡμῶν. Ἀλλ’ ἡμεῖς εἴχομεν πεποίθησιν, ὅτι οὐδὲν ἐθυσίαζον διὰ τὸ Κράτος· ἐξ ἐναντίας, ὅτι ἐζήτουν παρὰ τοῦ Κράτους περισσότερα, ἀφ’ ὅσα ἐζήτουν ἄλλοι· διὰ τοῦτο ἐδυσκολευόμεθα νὰ ἐκφράσωμεν αὐτοῖς εὐγνωμοσύνην ἐκ μέρους αὐτοῦ. Εἴχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὐδεὶς ἐθυσίαζε δι’ αὐτὸ, καὶ ὅτι αἱ τιμαὶ, τὰς ὁποίας ἐζήτει ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἦσαν τιμαὶ ἀνώτεραι, ὧν ἐζήτει ἡ Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, καὶ διὰ τοῦτο προετιμήσαμεν τὰς προτάσεις ταύτας καὶ οὐχὶ ἐκείνας, ἀπαλλάξαντες ἐκείνην τῶν θυσιῶν. Μοὶ παρεστάθη, ὅτι ὑπάρχει κίνδυνος νὰ μὴ λάβωμεν τὴν ἐγγύησιν τῶν 450 χιλιάδων ἐκ χρυσοῦ. Ἀλλὰ διατὶ ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα θέλει διστάσει νὰ πληρώσῃ τὴν ὀφειλήν της ταύτην; Διότι κρίνει ἑαυτὴν μὴ ὑπόχρεων πρὸς τοῦτο; Ἀλλὰ διατὶ ἀνεμίχθη ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα, προσενεγκοῦσα τὴν ἐγγύησιν, ἣν ὤφειλε νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Ρολλέν; Ἐὰν τότε ἔπραξε τὴν πρᾶξιν ταύτην ἐπὶ κέρδει, πῶς νομίζει, ὅτι δὲν ὀφείλει νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὰς ζημίας; Ἐὰν δὲ δὲν προέβη εἰς τὴν πρᾶξιν ταύτην σπουδαίως, τότε ἔπραξε πρᾶξιν, διὰ τὴν ὁποίαν πρέπει βεβαίως νὰ κρίνῃ τὸ Κράτος ἀδυσωπήτως περὶ αὐτῆς. Μήπως δὲν θέλῃ δυνηθῇ ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα νὰ ἀποτίσῃ τὴν ὀφειλὴν αὐτῆς ταύτην; Δὲν ἔχω παντάπασι τοιαύτην περὶ αὐτῆς πληροφορίαν, φρονῶ δὲ, ὅτι δύναται νὰ ἐκπληρώσῃ ταύτην διὰ τῶν κεφαλαίων της. Ὁποιαδήποτε δὲ καὶ ἂν ἦναι ἡ ἀγοραία τιμὴ τῶν ὁμολογιῶν τῆς Βιομηχανικῆς Τραπέζης, δὲν ὑποθέτω, ὅτι ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα εἶναι εἰς ἀνικανότητα νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις της. Αἱ ἐκπτώσεις τῶν τιμῶν τῶν χρεωγράφων, ἢ τῶν ὁμολογιῶν ἢ μετοχῶν Τραπεζῶν, δὲν ἔχουσι μόνον λόγον τὴν ἱκανότητα ἢ ἀνικανότητα αὐτῶν πρὸς πληρωμὴν τῶν ὑποχρεώσεών των· πολλάκις ὑπάρχουσι καὶ λόγοι, ἐκτὸς τῶν ἑταιριῶν τούτων κείμενοι, λόγοι καθαρῶς χρηματιστικοὶ, πηγάζοντες ἐκ τῆς ἐν γένει καταστάσεως τῶν ἀγορῶν. Λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα νὰ μὴ ἐκπληρώσῃ τὰς πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὑποχρεώσεις της, ἑπομένως ἔχω δικαίωμα νὰ ὑπολογίζω τὰς 450 χιλιάδας φράγκων εἰς χρυσόν· καὶ ἐὰν δὲν ὑπελόγιζον αὐτὰς, εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσητε λόγον ἀπὸ ἐμὲ, διὰ ποίαν αἰτίαν παραιτῶ 450 χιλιάδας χρυσῶν φράγκων, καθ’ ὃν χρόνον οἱ δανεισταὶ ἡμῶν, ἔχοντες ἀνὰ χεῖρας, ὁ εἷς ἀνταπόκρισιν ἐφημερίδος τινὸς, καὶ ὁ ἄλλος συνδιάλεξιν δημοσιογράφου τινὸς μετὰ τούτου ἢ ἐκείνου, δυσπιστοῦσι πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἢ κινοῦσι τὴν κεφαλήν των, ἀμφιβάλλοντες ἂν ἡ Ἑλλὰς ἦναι πλέον ἀξιόχρεως. Καθ’ ὃν χρόνον λοιπὸν χρεωστῶ ὡς διοικητὴς τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους νὰ πράττω ὅ,τι δύναμαι, ἵνα ἀνορθώσω τὴν ἐξ ἄλλων αἰτίων, ἀνεξαρτήτων τῆς καταστάσεως τοῦ τόπου, ἐπελθοῦσαν μείωσιν τῆς πρὸς αὐτὸ πίστεως, ποῖος ἤθελε μὲ συγχωρήσει, παραιτοῦντα 450 χιλιάδας χρυσῶν φράγκων; Πρέπει νὰ συντρέχῃ τὸ Κράτος τὰ πιστωτικὰ καταστήματα, ἀλλὰ τοῦτο πρέπει νὰ πράττῃ καθαρῶς καὶ εὐκρινῶς. Πρέπει τὸ Κράτος νὰ πληρώσῃ, εἴτε ἔχει, εἴτε δὲν ἔχει νομικὴν ὑποχρέωσιν, ἤτοι νὰ πληρόνῃ ἐκ καθήκοντος φιλανθρωπίας τοὺς δανειστὰς τοῦ Ρολλέν· ἀλλὰ καὶ τοῦτο τὸ Κράτος δύναται νὰ τὸ πράξῃ εὐκρινῶς, καὶ νὰ τὸ πράξῃ διὰ τῶν ὀργάνων αὐτοῦ, καὶ οὐχὶ διὰ τοῦ κ. Συγγροῦ. Διατὶ ζητοῦνται παροχαὶ καὶ χάριτες εἴτε ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν εἴτε ὑπὲρ πιστωτικοῦ καταστήματος, ἐνῷ τὸ δημόσιον ταμεῖον πρὸ παντὸς πρέπει νὰ δαπανήσῃ ἐκ τῶν ἰδίων πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ σιδηροδρόμου; Λοιπὸν ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ὑπολογίζω τὰς 450 χιλιάδας φράγκων, καὶ ὑπολογίζων αὐτὰς, εὐλόγως εὑρίσκω ὡς πόρισμα, ὅτι ἡ πρόσθετος δαπάνη, εἰς τὴν ὁποίαν θέλει ὑποβληθῆ τὸ δημόσιον ταμεῖον πρὸς ἀποπεράτωσιν τῆς γραμμῆς τοῦ Σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, δὲν θέλει ὑπερβῆ τὰς 724 ἢ 750 χιλιάδας δραχμῶν. Καὶ ἂν τοῦτο οὕτως ἔχῃ, τότε ἂν ἀπεδεχόμεθα τὴν πρότασιν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἠθέλομεν ὑποβάλει τὸ Κράτος εἰς δαπάνην μείζονα ἐκείνης, εἰς τὴν ὁποίαν πρόκειται τώρα νὰ τὸ ὑποβάλωμεν, κατὰ δραχμὰς 776 ἢ 750 χιλιάδας. Καὶ ἐν ᾗ δὲ περιπτώσει ἤθελεν ἀπολεσθῆ ἡ ἐγγύησις τῆς Βιομηχανικῆς Τραπέζης, καὶ ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, ἐὰν τὸ Κράτος δὲν ἤθελεν εἰσπράξει οὐδὲ λεπτὸν ἐκ τῶν 450 χιλιάδων χρυσῶν φράγκων, πάλιν ἠθέλομεν ὑποβάλει τὸ Κράτος εἰς δαπάνην μείζονα κατὰ 128 χιλιάδας δραχμῶν. Ἐγὼ δὲ, ὁ ὁποῖος οὐδέποτε ἠμέλησα νὰ ἐνθυμῶμαι τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν φέρω, ὅταν διαχειρίζωμαι τὰ δημόσια πράγματα, ἀσχολοῦμαι, ἵνα τὰς πράξεις, εἰς τὰς ὁποίας προβαίνω, ὅταν διαχειρίζωμαι ἀλλότρια, ὑπαγορεύῃ ἡ πεποίθησις καὶ ἡ ἀγαθοπιστία. Εἰς τὴν προκειμένην δὲ περίπτωσιν οὐδεμία ἄλλη σκέψις μοὶ ὑπηγόρευσέ τι. Ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ μὲ ἐπηρεάσῃ ἄλλη τις γνώμη, τὴν ὁποίαν πάντοτε εἶχον, ὅτι αἱ διασχίζουσαι τὴν Πελοπόννησον σιδηροδρομικαὶ γραμμαὶ ἔπρεπε νὰ ἦναι συγκεντρωμέναι εἰς μίαν διοίκησιν, καὶ ὅτι ἡ λειτουργία τῆς σιδηροδρομικῆς συγκοινωνίας ἐν Πελοποννήσῳ συμφέρον ἦτο νὰ ἀνῆκεν εἰς μίαν Ἑταιρίαν, διότι τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως ἤθελον εἶναι τὰ αὐτὰ, ἑπομένως αἱ δαπάναι τῆς διοικήσεως ὀλιγώτεραι, καὶ τὰ κέρδη μείζονα, ὅσῳ δὲ μείζονα εἶναι τὰ κέρδη, τοσούτῳ εὐκολώτερον πραγματοποιοῦνται αἱ μειώσεις τῶν ἀγωγίων, καὶ πιθανώτερον ἀποβαίνει, αἱ οὕτω προαγόμεναι ἑταιρίαι νὰ ἐπεκτείνωσι τὰς ἐπιχειρήσεις των πρὸς διευκόλυνσιν τῆς συγκοινωνίας ἐν τῷ Κράτει. Ἀλλ’ αὗται αἱ γνῶμαι καὶ θεωρίαι δὲν μὲ ἐπηρέασαν, ἂν δὲ ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἤθελε προβάλει προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἤθελον εἶναι συμφορώτεραι τῆς προτάσεως τῆς Ἑταιρίας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, ἤθελον αἱ προτάσεις τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων γείνει ἀσπασταὶ, διότι, ὅσην δήποτε καὶ ἂν δηλοῖ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἐμπιστοσύνην ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, δὲν προσήκει ἡμῖν νὰ στενοχωρῶμεν τὴν πλειονοψηφίαν, ἢ νὰ δίδωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὰ μέλη αὐτῆς νὰ νομίζωσιν, ὅτι μᾶς σώζουσι διὰ τῆς ψήφου των ἀπὸ κινδύνων. Πολλῷ δὲ ἧσσον δὲν μὲ ἐπηρέασεν αἴσθημά τι ἐχθρότητος κατὰ τοῦ κ. Συγγροῦ, ὡς αὐτὸς εἶπε παραπονούμενος. Ἐγὼ εἶμαι ἀνατεθραμμένος ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι, καὶ ἂν δὲν εἰσῆλθον ἐν αὐτῷ ἀνέκαθεν, ἀλλὰ μόνον ἀπὸ τοῦ 1862, βιῶ ὅμως ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι, ἀφ’ ἧς ἔγνων ἐμαυτόν. Καὶ ἐδιδάχθην ὅτι πρῶτον κανόνα πρέπει νὰ ἔχω νὰ μὴ ἀντιτίθεμαι εἰς τὴν γνώμην τῶν πλειόνων. Ἀφοῦ δ’ ἡ γνώμη τῶν πλειόνων ἔκρινε τιμῆς ἄξιον τὸν κ. Συγγρὸν, πῶς ἐγὼ ἤθελον θαῤῥήσει νὰ ἀντιταχθῶ πρὸς τὴν γνώμην τῶν πλειόνων, καὶ καθυστερήσω πρὸς τὸν κ. Συγγρὸν ἣν προσῆκε νὰ ἀπονέμω αὐτῷ τιμὴν, καὶ δηλώσω μάλιστα ἐχθρότητα πρὸς τὸν ἄνθρωπον, κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν ἔλαβον ἀφορμὴν σπουδαίαν; Ἂν ὁ κ. Συγγρὸς, ὡς ἄνθρωπος, ἐζήτησέ ποτε νὰ ἀποκρύψῃ τοὺς πολιτικοὺς λογισμούς του, λαλῶν πρὸς ἐμὲ, ἢ ἐὰν δὲν προσεπάθησε νὰ συναρμολογήσῃ τὰς πράξεις του πρὸς τοὺς λόγους αὑτοῦ, ταῦτα ἀφεώρων αὐτὸν, καὶ οὐχὶ ἐμέ. Ἄλλως τὸ πρᾶγμα δὲν ἦτο πρὸς θάνατον. Ἐγὼ πρὸ δύο ἐτῶν, συνομιλῶν μετὰ τοῦ κ. Συγγροῦ, δὲν παρεκάλουν αὐτὸν νὰ δεχθῇ ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὴν ὑποψηφιότητα ἐν τῷ νομῷ τῶν Κυκλάδων, ἐν ᾧ τότε ἐπέκειτο ἐκλογὴ Βουλευτοῦ; Καὶ ἂν ὁ κ. Συγγρὸς δὲν μοὶ ἔθετο ὅρον, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι συγχρόνως καὶ ὑποψήφιος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὑποψήριος τῆς Κυβερνήσεως, ἡμεῖς ἠθέλομεν ὑποστηρίξει αὐτὸν κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην. Ὁ κ. Συγγρὸς δι’ ἐμὲ εἶναι πρόσωπον ἔντιμον, καὶ ἐν ταῖς ἀτομικαῖς μου σχέσεσι καὶ ἐν ταῖς κοινωνικαῖς καὶ ἐν ταῖς ἐπισήμοις ἐπιθυμῶ νὰ ἐκδηλῶ τὸ αἴσθημά μου, ὅτι σέβομαι τὸν κ. Συγγρόν. Καὶ σέβομαι αὐτὸν οὐ μόνον δι’ ὅσα ἀγαθὰ ὑπὲρ τῆς χώρας ἔπραξεν, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅσα αἱ τιμαὶ, τὰς ὁποίας ἀπένειμεν αὐτῷ ἡ χώρα, θέλουσι παρακινήσει αὐτὸν νὰ πράξῃ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, ἐὰν δοθῶσιν αὐτῷ περιστάσεις παραπλήσιοι πρὸς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι τῷ ἐδόθησαν κατὰ τὸ παρελθόν.

§144ΣΥΓΓΡΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὰς περὶ ἐμοῦ εὐμενεῖς ἐκφράσεις του. Δὲν ἔχω ἄλλο τι νὰ παρατηρήσω εἰς ὅσα εἶπεν, εἰμή, ὅτι εἰς τοὺς λογαριασμοὺς εὑρίσκω, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἐγὼ παρουσίασα, καὶ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνέφερε· διότι ἐγὼ εἶπον, ὅτι τὸ ἄθροισμα τῶν λογαριασμῶν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων συνίσταται ἐξ 1,500,000 δραχμῶν πλέον 1,800,000, τὰς ὁποίας ὑπολογίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις κρατεῖ εἰς τὰ ταμεῖα διαθεσίμους. Τώρα, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ὑπολογίζῃ τὸ 1,800,000 ὡς ἀποφέρον ποσὸν πλειότερον, διότι εἶναι μέρος αὐτοῦ εἰς χρυσὸν καὶ τὸ ἐκτιμᾷ πρὸς 135, καὶ μέρος εἰς χρεώγραφα, τὰ ὁποῖα θὰ καθαρίσωσιν ὀλιγώτερον ποσὸν, τοῦτο δὲν διαφέρει τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους. Οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι ὥρισαν 1,500,000+1,800,000, τὰ ὁποῖα καθ’ ὅλους τοὺς λογαριασμοὺς ἀποφέρουσι 3,300,000.

§145ΣΧΙΝΑΣ. Ἐν κρίμασιν ἐγεννήθη, καὶ ἐν κρίμασιν ἀπέθανεν! (ἱλαρότης). Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, Κύριοι, ἔλαβον τὴν τιμὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ἐκτελουμένων ἔργων ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ Μύλων–Καλαμῶν. Ἐπέστησα τὴν προσοχὴν ὑμῶν, διότι ἐγνώριζον, τί ἐγένετο καὶ τί ἔμελλε γενέσθαι. Ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, ἀφ’ ἧς ἐλήφθη ἀπόφασις κατασκευῆς τῆς σιδηροδρομικῆς ταύτης γραμμῆς, τὰ πάντα συνεδέθησαν μὲ ἄλλα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα προητοίμαζον τὴν καταστροφὴν τοῦ ἔργου· καὶ λέγω καταστροφήν, διότι ἴσως πολλὰ τῶν ἔργων τούτων θέλουσιν ὑποστῆ ἀληθῆ καταστροφήν. Ἴσως πολλοὺς τῶν συναδέλφων ἐνδιαφέρει μικρά τις ἀφήγησις, τὴν ὁποίαν λίαν συντόμως καὶ παροδικῶς θέλω κάμει, ἵνα εἰσαγάγω αὐτοὺς εἰς τὰ γενόμενα. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε, ἵνα ἐν συντομίᾳ ἀφηγηθῶ τὴν ἱστορίαν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ὅπως φθάσωμεν εἰς τὰ πραγματικὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ διαχωρίσωμεν εἰς δύο, ἤτοι εἰς τὰ ἐκτελεσθέντα ἔργα καὶ εἰς τὰ ὑπολειπόμενα, περὶ τῶν ὁποίων σήμερον πρόκειται. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Συγγρὸς εὐηρεστήθη νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τὰς σκέψεις μου, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ, καίπερ ἀποχωρήσας, ὡς συνήθως πράττει, νὰ ἐπαναλάβω τοὺς λόγους του ἐν καταλλήλῳ στιγμῇ. Τὸ 1887 ἐψηφίζετο ὁ νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, ἀλλ’ ἡ κατασκευὴ αὐτοῦ συνεδέθη μὲ χρηματιστικοὺς συνδυασμούς, ἤτοι μὲ τὴν παροχὴν ποσοῦ 10,000,000 φράγκων εἰς χρυσὸν εἰς διαταγὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀντὶ τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις κατέθετο ἐνταῦθα καὶ εἰς διαταγὴν τοῦ ἀναδόχου τὸ ποσὸν 12,750,000 δραχμῶν. Οὗτος εἶναι ὁ πρῶτος συνδυασμός. Ἀλλ’ ἓν ἐκ τῶν πραγμάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων θέλω ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, εἶναι, πῶς ἐγένετο ἡ ἐκχώρησις τῆς ἐργασίας ταύτης. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης ἐγένετο συναγωνισμὸς, καὶ ἐνῷ ἡ ἀρχικὴ τιμὴ ἦτο 208,000 δραχμῶν τὸ χιλιόμετρον, ἀκολούθως οἱ ἴδιοι κύριοι μηχανικοὶ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ ἰδίως ὁ κ. Γκοτλὰν, ἄνευ οὐδενὸς λόγου, κατεβίβασαν τὴν τιμὴν ταύτην εἰς 165,000 τὸ χιλιόμετρον, καὶ ἐπὶ τέλους Ἀγγλικὴ ἑταιρία ἀνέλαβε τὴν ἐκτέλεσιν τῆς γραμμῆς ταύτης ἀντὶ 140,000 δραχμῶν τὸ χιλιόμετρον. Τοιοῦτό τις συναγωνισμὸς δὲν ἐγένετο εἰς τὴν γραμμὴν Μύλων–Καλαμῶν· ἀπ’ ἐναντίας, ἐνῷ ὁ κ. Γκοτλὰν εἶχεν ὑπολογίσει τὴν κατὰ χιλιόμετρον δαπάνην εἰς 113,000 δραχμὰς, ὁ κ. Ρονδὲλ, ἐπιθεωρητὴς τότε ἀνώτερος τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἐμείωσε ταύτην εἰς τὸ ποσὸν 108 χιλιάδων δραχμῶν· ἐν τούτοις ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς ἐξεχωρήθη ἀντὶ 120,000 δραχμῶν τὸ χιλιόμετρον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἱστορία τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ὁ σιδηρόδρομος οὗτος ἤρξατο κατασκευαζόμενος, συμφώνως τῇ συμβάσει, τῇ 20 Μαΐου 1888, καὶ ἔδει νὰ περατωθῇ τῇ 21 Μαΐου 1891, διὰ τοὺς διαμέσους δὲ τόκους προσετέθη καὶ τὸ εὐτελὲς ποσὸν τῶν 1,900,000 δραχμῶν εἰς χρυσὸν, ὑπελογίσθη δὲ συνάμα καὶ ποσὸν 500 χιλιάδων δραχμῶν εἰς τὴν Τράπεζαν διὰ τὰς ἀποζημιώσεις τῶν καταληφθησομένων γαιῶν, ἔμεινε δὲ τὸ ὑπόλοιπον διαθέσιμον διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἔργου. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, τὸν Μάρτιον τοῦ 1890, ἐπέστησα τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν ἐκτελουμένων ἔργων, μέχρι δὲ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν ἦτο παραδεδομένον ἢ μόνον τὸ τμῆμα ἀπὸ Μύλων εἰς Ἀχλαδόκαμπον καὶ τὸ τμῆμα ἀπὸ Καλαμῶν εἰς Μελιγαλᾶν. Ἐν τοσούτῳ ἐκ τῶν καταστάσεων, αἱ ὁποῖαι μᾶς ὑπεβλήθησαν, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεώς μου, τὸ ὑπόλοιπον ποσὸν, τὸ ὁποῖον τὸν Ὀκτώβριον εὑρίσκετο εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἦτο δρ. 7,724,761. Ἐὰν δὲ ὑπολογίσωμεν, — καὶ ἐπ’ αὐτοῦ προκαλῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, — ἐὰν ὑπολογίσωμεν, συμφώνως μὲ τὸ bâreme, τὸ ὁποῖον εἶχε συντάξει ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, τὰ τμήματα ἀπὸ Μύλων μέχρι Τριπόλεως, οὐχὶ μέχρις Ἀχλαδόκαμπου, καὶ τὰ τμήματα ἀπὸ Καλαμῶν μέχρι Διαβολίτσι, εὑρίσκομεν, δι’ εὐκόλου λογαριασμοῦ, τὸν ὁποῖον ἔχω καταρτίσει, ὅτι ἡ ὁλικὴ δαπάνη ἀνέρχεται εἰς δρ. 10,213,430. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ μόνον ὁ ἐργολάβος. Καὶ ἐν τούτοις, καίτοι μὴ συντελεσθέντων ἢ μόνον τῶν ἐν χρήσει σήμερον καὶ λειτουργούντων τμημάτων, ὁ ἐργολάβος ἔχει λάβει πολὺ περισσότερα. Ἴσως δὲ αὐτὴ εἶναι ἡ αἰτία, τὴν ὁποίαν ὑπηνίχθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δηλώσας, ὅτι εὑρέθη ἐξηναγκασμένος, ὅπως μὴ ταχύτερον ἴσως διακόψῃ τὰ ἔργα τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Κατὰ τὸν παρελθόντα Μάρτιον κατεδείκνυον, ὅτι τὰ ἔργα ταῦτα ἐξετελοῦντο καθ’ ὁλοκληρίαν ἐπιπολαίως καὶ ἄνευ τῆς δεούσης ἐπιτηρήσεως. Δυστυχῶς, ἐπαναλαμβάνω, ἡ βλάβη, ἡ ἐπελθοῦσα εἰς τὴν γέφυραν τῆς Μασκλαίνης ἐπεβεβαίωσε τοὺς λόγους μου, εὔχομαι δὲ ἐκ καρδίας, ὅπως μὴ καὶ ἄλλο τι περιστατικὸν ἐνισχύσῃ ἔτι μᾶλλον τὰ λεχθέντα τότε παρ’ ἐμοῦ. Ἀλλὰ διατὶ νὰ μὴ εἴπω καὶ ἐγὼ καὶ νὰ μὴ ἐπαναλάβω ὅ,τι πρὸ ὀλίγου ἔλεγεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ κ. Συγγρός; (ὡς πρόεδρος τῆς ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, πρὸς οὓς ὁ κ. Ρολλὲν ἐξεχώρησε σκοπίμως τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν). Τί σᾶς εἶπε, Κύριοι; «Ἐζητήσαμεν νὰ παραλάβωμεν τὴν γραμμὴν ἀπὸ Μύλων εἰς Τρίπολιν, ὡς καὶ τὸ ἄλλο τμῆμα ἀπὸ Καλαμῶν εἰς Μελιγαλᾶν, καὶ δὲν εὕρομεν οὔτε πρωτόκολλον, οὔτε τίποτε!» Ἀνέφερε δὲ ῥητῶς, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος οὗτος εἶναι ἀτελέστατος· τὸ ἐτόνισε δὲ ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ γείνῃ καταληπτὸν εἰς πάντας. Καὶ βεβαίως δὲν ἔχω ἐγὼ ἄλλο νὰ προσθέσω· τὸν εὐγνωμονῶ δὲ καὶ τὸν εὐχαριστῶ, διότι, γνωρίζων ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὴν κατάστασιν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, εἶπε τὴν ἀλήθειαν. Ἀλλ’ ἐλησμόνησεν ἴσως ὁ κ. Συγγρὸς πότε παρελήφθη τὸ τμῆμα ἐκεῖνο, καὶ ἀπὸ ποίους παρελήφθη. Ἐδῶ εἶναι τὸ κακόν. Ἔχω καὶ ὀφείλω νὰ δώσω πίστιν εἰς μίαν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν κατέθετο ἡ Κυβέρνησις, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεως τοῦ κ. ἐκ Παρνασίδος Βουλευτοῦ, ἐξ ἧς ἐμφαίνεται, ὅτι τὰ δύο τμήματα ἀπὸ Καλαμῶν εἰς Μελιγαλᾶν καὶ ἀπὸ Μύλων εἰς Ἀχλαδόκαμπον παρεδόθησαν τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1890...

§146ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι· δὲν εἶναι ἀκριβές!

§147ΣΧΙΝΑΣ. Ἤθελον ἐρωτήσει τὸν ἀπουσιάζοντα συνάδελφον, τίς πταίει; τίς ὁ παραλαβὼν ἀτελέστατον σιδηρόδρομον; τίς ὁ ἐπιτρέψας νὰ ταξειδεύωσι πολῖται διὰ σιδηροδρόμου μὴ συντελεσθέντος; πρὸ πάντων δὲ, τίς φέρει τὰς εὐθύνας, ἐὰν συμβῇ δυστύχημα τι;...

§148ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Τὴν ἀπάντησιν περιμένετε ἀπὸ τὸν κ. Συγγρόν; Ὁμιλεῖτε εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων.

§149ΣΧΙΝΑΣ. Ὀφείλω νὰ τὰ εἴπω. Ἐὰν ὁ κ. Συγγρὸς ἔχῃ τὴν τακτικὴν πάντοτε νὰ λέγῃ καὶ νὰ μὴ ἀκούῃ, νὰ λέγῃ καὶ νὰ φεύγῃ κατόπιν, ὅταν ὀφείλῃ νὰ ἀκούῃ, ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ τὰ εἴπωμεν, καὶ ἂς τὰ ἀναγνώσῃ αὔριον εἰς τὰ πρακτικά. Ἐγὼ ἐρωτῶ μόνον τὸν κ. Συγγρόν, τὸν ἀπόντα, τίς ἔπταισε, καὶ πρὸς τίνα ὀφείλω νὰ ἀποταθῶ.

§150ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι θὰ λάβητε ἀπάντησιν παρ’ ἀπόντος.

§151ΣΧΙΝΑΣ. Ὅταν τις ἔχῃ τὴν τακτικήν, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ὁμιλῇ ἐπί τινος ἀντικειμένου, καὶ δὲν ἔχῃ καὶ τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀκούῃ τοὺς ἀντιλέγοντας, οἱ ἀντιλέγοντες ὀφείλουσι νὰ εἴπωσιν εἰς τοὺς ἔχοντας τὴν καλωσύνην νὰ παραμένωσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ ὅ,τι ὤφειλον ν’ ἀπαντήσωσι πρὸς τὸν ἀπόντα συνάδελφον· τὸ αὐτὸ δὲ, πιστεύω, θὰ ἔπραττε καὶ ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀργολίδος. Καὶ ἐγὼ ἐὰν ἤθελον ἀπουσιάσει, θὰ παρακαλέσω νὰ μὲ ἐπιτιμήσῃ διὰ τῶν πικροτέρων λέξεων. Περιττὸν, Κύριοι, νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ πολὺ εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, διότι καὶ ἐκ περιγραφῶν ἄλλων καὶ ἐκ τῶν ἐκτεθέντων ἐνταῦθα ἐλάβετε γνῶσιν τῶν γενομένων. Ἀλλὰ μετὰ τοῦ κ. Συγγροῦ θὰ συμφωνήσω ἐν μέρει, καὶ ἐν μέρει μετὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Διατί; Διότι, τοὐλάχιστον ἐγὼ, ἐκ τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, τῆς τε ἀρχικῆς, τῆς συναφθείσης μετὰ τοῦ κ. Ρολλὲν, καὶ τῆς μετὰ τῆς ἀκολούθως συσταθείσης ἑταιρίας τῆς διαχειρίσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, τῆς λεγομένης Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων τῆς Πελοποννήσου, εὑρίσκομαι εἰς διαφωνίαν· διότι ἐν τῇ ἀρχικῇ συμβάσει, τῇ μετὰ τοῦ κ. Ρολλὲν, ὑπάρχει διάταξις, διὰ τῆς ὁποίας «τὰ ἑκάστοτε περατούμενα τμήματα δίδονται εἰς χρῆσιν», διὰ δὲ τῆς ἐγκριθείσης μεταγενεστέρας συμβάσεως τοῦ κ. Ρολλὲν μετὰ τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ὑποχρεοῦται, ἅμα τμῆμά τι παραδοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ τὸ παραλάβῃ ἡ ἑταιρία εἰς τὴν κατοχήν της καὶ νὰ τὸ ἐκμεταλλεύηται. Αἱ διατάξεις αὗται ὑπάρχουσιν ὄχι μόνον εἰς τὴν σύμβασιν, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ εἰς τὴν γενομένην κύρωσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων εὑρίσκετο ἐν τῷ δικαίῳ της, ὅτι καλῇ τῇ πίστει ἀνέλαβεν. Ἀλλὰ διὰ τὸ περαιτέρω τμῆμα, τὸ μὴ συντελεσθὲν καθ’ ὁλοκληρίαν καὶ μὴ παραδοθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ρολλὲν, δὲν δύναται ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, κατ’ ἐμὴν γνώμην, νὰ ἔχῃ οὔτε τὸ παραμικρὸν δικαίωμα ...

§152ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὑπάρχει ὁ ὅρος ἐν τῇ συμβάσει νὰ κηρύσσηται ἔκπτωτος διὰ τὰ μὴ ἐκτελεσθέντα μέρη; Ἐὰν ὅμως ὑπάρχῃ ὅρος ἀδιαίρετος, μὴ ὁρίζων περὶ ἐκπτώσεως διὰ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν μέρους, τότε θὰ κηρύσσηται διὰ τὸ ὅλον.

§153ΣΧΙΝΑΣ. Εἶναι νομικὸν ζήτημα.

§154ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ὄχι· δὲν εἶναι νομικὸν, εἶναι πραγματικόν· πρέπει νὰ τὸ λύσητε ἐκ τοῦ κειμένου τῆς συμβάσεως.

§155ΣΧΙΝΑΣ. Θέλετε νὰ σᾶς ἀναγνώσω;

§156ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.). Ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 32 εἶναι ἀπόλυτος.

§157ΣΧΙΝΑΣ. Διὰ τῆς συμβάσεώς του ὁ κ. Ρολλὲν ἀνέλαβε δύο ὑποχρεώσεις· ἡ μὲν εἶναι ἡ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἡ δὲ, ἡ τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν ὑποχρεοῦται νὰ καταρτίσῃ Ἑλληνικὴν ἑταιρίαν, ἕδραν ἔχουσαν τὰς Ἀθήνας καὶ δυναμένην νὰ ἔχῃ καὶ συμβουλευτικὴν ἐπιτροπὴν ἐν Βελγίῳ, ἡ ὁποία θὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν. Δυνάμει τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως ὁ κ. Ρολλὲν ἐδικαιοῦτο νὰ ἐκμεταλλεύηται τὸ τμῆμα τὸ τυχὸν παραδιδόμενον· διὰ δὲ τῆς μεταγενεστέρας συμβάσεως, διὰ τῆς ὁποίας ὁ κ. Ρολλὲν ἐξεχώρησε τὰ δικαιώματά του εἰς τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους, οὗτοι ἀνέλαβον τὴν ὑποχρέωσιν, ἅμα τῇ παραδόσει οἱουδήποτε τμήματος εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ παραλαμβάνωσιν αὐτὸ ἄνευ οὐδενὸς ἐνδοιασμοῦ, καὶ νὰ τὸ θέτωσιν εἰς κυκλοφορίαν, ἤτοι εἰς χρῆσιν τοῦ κοινοῦ. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ἐγένετο ἔκπτωτος ὁ κ. Ρολλὲν, ἐγένετο ἔκπτωτος ἐπὶ τοῦ ὑπολειπομένου τμήματος τῆς κατασκευῆς, ἢ ἔκπτωτος καὶ ἐπὶ τοῦ ὅλου ὡς πρὸς τὴν κατασκευήν. Ὡς πρὸς τὴν ἐκμετάλλευσιν δὲ, δὲν δύναται ἢ νὰ χάσῃ τὰ δικαιώματα μόνον τοῦ τμήματος, τοῦ μὴ παραδοθέντος παρ’ αὐτοῦ, ἤτοι τοῦ τμήματος Τριπόλεως–Διαβολίτσι. Βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνεργήσας διαφόρους πράξεις, ἔχει καὶ ἄλλων γνώμας, καὶ νομικῶν συμβούλων· ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ δύναμαι νὰ συναγάγω ἐκ τῶν ὑπογεγραμμένων καὶ ὑπ’ ὄψιν μου συμβάσεων, ὡς συμπέρασμα, εἶναι τοῦτο. Τὸ ζήτημα ἐν γένει τῶν προσφορῶν φρονῶ, ὅτι διενηργήθη διὰ τρόπου σιωπηροῦ πρός τε τὴν ἑταιρίαν, τὴν παρουσιαζομένην σήμερον, καθὼς καὶ πρὸς τὴν ἑταιρίαν, τῆς ὁποίας προεδρεύει ὁ κ. Συγγρὸς, τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων. Βεβαίως τὴν στενόχωρον θέσιν τῆς Κυβερνήσεως ἤθελον ἅπαντες νὰ ἐκμεταλλευθῶσι, καὶ διὰ τοῦτο ἴσως ἐβλέπομεν καὶ ἄρθρα διάφορα, δημοσιευόμενα εἰς τὰς ἐφημερίδας, τὰ ὁποῖα οὐδὲν ἄλλο ἐσκόπουν ἢ πῶς νὰ δυσχεράνωσιν ἔτι μᾶλλον τὴν Κυβέρνησιν, καὶ νὰ ἐξαναγκάσωσι τὸ δυστυχὲς ταμεῖον, ἐκτὸς τῶν 24 ἑκατομμυρίων, νὰ πληρώσῃ ἀκόμη καὶ πρόσθετον δαπάνην οὐκ ὀλίγην, 100,000 δραχμῶν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, φρονῶ, ὅτι ἐν γένει τὰ ἔργα, συμφώνως μὲ τὸν περὶ δημοσίου λογιστικὸν νόμον, τὸν ὁποῖον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις βεβαίως πολὺ περισσότερον σέβεται, δὲν πρέπει νὰ γίνωνται ἐν κρυπτῷ, ἀλλὰ τὰ πάντα ἐν τῷ φανερῷ, ἵνα μή τις ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ λέγῃ ὅ,τι θέλει κατὰ ἢ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως. Ὅταν ἡ μειοδοσία γίνηται ὅπως ὁ νόμος ἀπαιτεῖ, οὐδεὶς θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἀνέλθῃ ἐπὶ τοῦ βήματος τούτου καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι «τοῦτο ἐγὼ ἐνόουν οὕτως ἢ ἄλλως.» Θὰ διαφωνήσω ὅμως πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὡς πρὸς ἓν ἄλλο. Οἱ τόκοι τοῦ δανείου τῶν 24 ἑκατομμυρίων ἔληξαν τὴν 21 Μαΐου τοῦ 1891. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ τὸν ἐρωτήσω: Ἐπληρώθησαν οἱ τόκοι ἕως σήμερον; Τίς θὰ πληρώσῃ τοὺς τόκους τοῦ δανείου τῶν 24 ἑκατομμυρίων μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς παραδόσεως, ἐὰν ἡ ἑταιρία, ἡ μέλλουσα νὰ ἀναλάβῃ τὰς ἐργασίας, δὲν περατώσῃ τὸ ἔργον ἐντὸς τοῦ πρώτου ἔτους, ἕνεκεν αἰτίων ἴσως ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς της, ἢ ἐλλείψεως χρημάτων, ἢ μέσων, ἢ ἐκ καταπτώσεως κλπ.; Θὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ Δημόσιον νὰ πληρόνῃ διὰ λ)σμὸν τῆς ἑταιρίας τοὺς τόκους τῶν χρημάτων; Βεβαίως τὸ Δημόσιον σήμερον εἶναι ὑπόλογον εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων τῶν 24 ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων τούτων ὑπόχρεως εἶναι ὁ κ. Ρολλὲν ἀπὸ τῆς 21 Μαΐου 1890 καὶ ἐντεῦθεν. Πρὸς τούτοις εὑρίσκονται καὶ καταθέσεις εἰς Τράπεζαν ἐν Βρυξέλλαις, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, 4,800,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ἡ Τράπεζα αὕτη ἐπτώχευσε, τὸ δὲ χρῆμα ἀγνοοῦμεν ἂν εὑρίσκηται εἰς χεῖρας ἢ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἢ οὔ. Τουλάχιστον ἐκ τῶν σημειώσεων, τὰς ὁποίας ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου, κατὰ μὲν τὰς πρώτας, τὰς ὑποβληθείσας τὸ παρελθὸν ἔτος, φαίνεται ὅτι ὑπῆρχον καταθέσεις ἐκεῖ, κατὰ δὲ τὰς τελευταίας, αἱ ὁποῖαι ἐζητήθησαν παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, δὲν δηλοῦται, τί ἐγένετο περὶ τοῦ χρήματος αὐτοῦ. Ὁ κ. συνάδελφος καὶ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἴσως γνωρίζει περὶ αὐτοῦ, ἂν εἰσεπράχθη ἢ ὄχι.

§158ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐννοεῖτε τὴν ἐγγύησιν τοῦ Delloy;

§159ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα.

§160ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἦτο ἐγγύησις, δὲν ἦτο χρῆμα.

§161ΣΧΙΝΑΣ. Ἡ ἐγγύησις εἶναι χρῆμα.

§162ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπτώχευσεν ὁ Delloy, καὶ ἡ ἐγγύησις μετεβλήθη εἰς ἀέρα.

§163ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.). Ἕν μέρος ὄχι.

§164ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἕν μέρος συνεψηφίσθη.

§165ΣΧΙΝΑΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα καὶ ἀναπτυχθέντα κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, φρονῶ, ὅτι συμφέρον εἶναι, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διατάξεων τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ νόμου, ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκθέσῃ εἰς δημοπρασίαν τὸ ἔργον· καὶ τότε θὰ παύσῃ καὶ ὁ κ. Συγγρὸς διαμαρτυρόμενος. Καὶ ἂς ἔλθωσι τότε οἱ θέλοντες νὰ συναγωνισθῶσι καὶ ἀναλάβωσι τὴν ἐργασίαν ταύτην. Τοῦτο δὲ εἶναι καὶ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου.

§166ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μοὶ λύσῃ μίαν ἀπορίαν. Φρονεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ σύμβασις ἡ κυρωθεῖσα ὑπὸ τοῦ ΑΩΜΗʹ νόμου, ἡ σύμβασις δηλαδὴ τῆς 28 Μαρτίου 1890, δι’ ἧς ἀνέλαβεν ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων τὴν κατασκευὴν τῶν 220 χιλιομέτρων πρὸς σύνδεσιν τοῦ Πύργου μετὰ τῆς Πύλου καὶ διὰ τῆς Πύλου μετὰ τῆς Κυπαρισσίας καὶ τῆς ἄλλης γραμμῆς τῆς ἀπὸ Λεονταρίου εἰς Ξηροκάμπην διὰ Σπάρτης, ὑρίσταται ἐν ἰσχύϊ ἀκεραίᾳ; φρονεῖ, ὅτι οἱ ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν τῶν 220 χιλιομέτρων τούτων εἶναι ὑπόχρεοι ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως νὰ κατασκευάσωσι τὰ χιλιόμετρα ταῦτα; Ἐὰν φρονῇ τοῦτο, τότε προσθέτω τὴν ἐρώτησιν: Φρονεῖ, ὅτι τὸ ἄρθρον 10 οὐδεμίαν ἐπιβάλλει εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑποχρέωσιν; Ἐὰν δὲ ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, θεωροῦσα, ὅτι συνδέονται ἀμφότερα, δηλονότι ἡ ὑποχρέωσις αὐτῆς πρὸς κατασκευὴν τῶν 220 χιλιομέτρων καὶ τὸ δικαίωμα τὸ παραχωρηθὲν εἰς αὐτὴν πρὸς κάρπωσιν (ἢ, ὡς λέγεται κοινῶς, πρὸς ἐκμετάλλευσιν) τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι κεχωρισμένον τῆς ὑποχρεώσεως πρὸς κατασκευὴν τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, καθότι ἡ κάρπωσις τούτου χρησιμεύει αὐτῇ ὡς ἐλπὶς κέρδους, ἀνακουφίζοντος τὴν πρὸς κατασκευὴν τῶν 220 χιλιομέτρων ἀπρόσοδον δαπάνην, ἄν, λέγω, οὕτω φρονοῦσα ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἀρνηθῇ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν κατασκευὴν τῶν 220 χιλιομέτρων, ἅτινα διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης ἀνέλαβεν, ἐρωτῶ: ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε μέτρα, ὥστε νὰ μὴ ματαιωθῇ ἡ κατασκευὴ τῶν συμπληρωτικῶν ἐκείνων γραμμῶν; Ἢ θεωρεῖ, ὅτι δὲν διαφέρει πολὺ τὸ Κράτος ἡ μὴ κατασκευὴ τῶν γραμμῶν τούτων;

§167Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων τῶν 220 χιλιομέτρων δὲν καλοῦμαι νὰ ἐκφέρω γνώμην τινά. Μὲ καλεῖ ἀληθῶς ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ὀφείλω νὰ ἐκφέρω γνώμην. Ἐὰν οἱ ἀναλαβόντες τὴν κατασκευὴν νομίζωσιν ἑαυτοὺς ὑποχρέους, ἵνα κατασκευάσωσι τὰ 220 χιλιόμετρα, ἢ ἐὰν δὲν νομίζωσιν ἑαυτοὺς ὑποχρέους, ἐν ᾗ περιπτώσει ἀφαιρεθῇ παρ’ αὐτῶν ἡ ἐκμετάλλευσις τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, δὲν γνωρίζω. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι, ἡ ὅτι ἐκμετάλλευσις τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν δὲν ἀνήκει εἰς αὐτοὺς, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι παρεχώρησαν αὐτὴν εἰς αὐτοὺς, οὗτοι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ παραχωρήσωσιν αὐτὴν, εἰμὴ ὑπὸ ὅρον, ἤτοι ἐὰν ἐξετέλουν τὰς ἰδίας αὐτῶν ὑποχρεώσεις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, θὰ ἐξηκολούθουν νεμόμενοι καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἐὰν ἐξετέλουν τὰς ὑποχρεώσεις τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν.

§168ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ ἐρωτῶ, ποία εἶναι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως. Θεωρεῖ ἡ Κυβέρνησις αὐτοὺς ὑποχρέους, δυνάμει τῆς συμβάσεως ταύτης, εἰς κατασκευὴν τῶν 220 χιλιομέτρων, ἀνεξαρτήτως τῆς ἐκμεταλλεύσεως; Περὶ τούτου ἐρωτῶ. Ἐὰν ἀπαντήσῃ, ὅτι θεωρεῖ αὐτοὺς ὑποχρέους, θὰ συναγάγω ἓν συμπέρασμα.

§169ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς δώσω ἀπάντησιν ἐπὶ τοῦ ἐρωτήματος αὐτοῦ, ἐὰν θεωρῶ αὐτοὺς ὑποχρέους, ἢ ἂν δὲν θεωρῶ αὐτοὺς ὑποχρέους. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον χρεωστῶ νὰ ἀπαντήσω, εἶναι, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν δὲν θεωρῶ, ὅτι ἀνήκει εἰς αὐτούς.

§170ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὑποβάλλω κατ’ ἄλλον τρόπον τὴν ἐρώτησίν μου, ἵνα γείνω καταληπτότερος εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἂν ἦναι δυνατόν. Φρονεῖ, ὅτι διὰ τῆς παρούσης συμβάσεως καταργεῖται ἡ σύμβασις ἐκείνη; Φρονεῖ, ὅτι ὁ νόμος ΑΩΜΗʹ, ὁ κυρώσας τὴν σύμβασιν ἐκείνην, καταργεῖται διὰ τῆς ὑπὸ ψήφισιν συμβάσεως; Διότι, ἐὰν φρονῇ, ὅτι δὲν καταργεῖται, αὐτοὶ ὑπέχουσι τὴν εὐθύνην τῆς κατασκευῆς καὶ τῶν 220 χιλιομέτρων, πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ δικτύου τῆς Πελοποννήσου. Ἂν ὅμως διὰ τῆς ψηφιζομένης σήμερον συμβάσεως ἡ σύμβασις ἐκείνη καὶ ὁ νόμος ὁ κυρῶν αὐτὴν καταργοῦνται, τότε ἐρωτῶ: διὰ τὴν περίπτωσιν ταύτην ἔλαβε πρόνοιαν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως κατασκευασθῶσιν αἱ γραμμαὶ αὗται, αἱ συμπληροῦσαι τὸ σύμπλεγμα τῶν σιδηροδρόμων τῆς Πελοποννήσου; ἢ τὰ μέρη ταῦτα καταδικάζονται νὰ μὴ ἔχωσι σιδηροδρόμους; Νομίζω, ὅτι ἡ ὑπεκφυγὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν πρέπει νὰ ἐνθαῤῥύνῃ πολὺ τοὺς Βουλευτὰς τῆς Πελοποννήσου, ὥστε νὰ νομίσωσιν ἀβλαβῆ τὴν σύμβασιν ταύτην, ἣν θὰ ψηφίσωσι.

§171ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σᾶς βεβαιῶ, εἶναι, ὅτι τὰ μέρη ἐκεῖνα δὲν θέλουσι καταδικασθῆ νὰ μείνωσιν ἄνευ σιδηροδρόμων.

§172ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω νὰ κάμω καὶ ἐγὼ μίαν ἐρώτησιν. Ὅταν ἐπρόκειτο τὸ Ὑπουργεῖον νὰ κηρύξῃ ἔκπτωτον τὸν ἐργολάβον τῆς κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἐπροκάλεσε τὴν γνωμοδότησιν τῶν νομικῶν συμβούλων. Ἐν τῇ ἐκθέσει τῶν νομικῶν συμβούλων, καθ’ ἃ πληροφοροῦμαι, περιέχονται γνῶμαι, αἱ ὁποῖαι ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσι πολὺ εἰς τὴν περὶ ἧς πρόκειται περίστασιν, πρὸς διαφώτισιν τῆς γνώμης τῶν Βουλευτῶν. Ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργόν: δὲν φρονεῖ, ὅτι ἡ ἔκθεσις αὕτη, ἡ γνωμοδότησις τῶν νομικῶν συμβούλων, ἔπρεπε νὰ προσαχθῇ εἰς τὴν Βουλήν;

§173ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Βεβαίως ὄχι· διότι δὲν πρέπει νὰ δώσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐπιχειρήματα εἰς τοὺς ἄλλους πρὸς βλάβην τῶν δημοσίων συμφερόντων.

§174ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ γνώμη τῶν νομικῶν συμβούλων, δὲν ἔχω καθῆκον νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν γνωμοδότησιν αὐτῶν, ἐὰν τοιαύτη ὑπάρχῃ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι, ὅτι, ὁσάκις οἱ Ὑπουργοὶ ἐπιθυμοῦσι νὰ ζητήσωσι γνώμην ἀπὸ τοὺς νομικοὺς συμβούλους, ζητοῦσιν αὐτὴν πρὸς ἰδίαν αὑτῶν ὁδηγίαν, διατηροῦντες τὸ δικαίωμα νὰ κρίνωσιν, ἂν θέλωσιν ἀκολουθήσει αὐτὴν ἢ ὄχι.

§175ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἐπληροφορήθην μετὰ θετικότητος, ὅτι οἱ νομικοὶ σύμβουλοι ἐγνωμοδότησαν ἄλλα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔπραξε τὸ Ὑπουργεῖον.

§176ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κατὰ τὰ πολιτικὰ φρονήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι.

§177ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§178ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Χθὲς εἶχον προτείνει εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως μὴ προβῇ εἰς τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, πρὶν ἢ πληροφορηθῇ διὰ τῆς καταθέσεως τῶν ἐγγράφων περὶ τῶν προτάσεων, περὶ ὧν εἶχε δώσει νύξεις ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τῶν προερχομένων παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἤθελον ἀπαλλάξει τὸ Δημόσιον ἀπὸ τῶν ἐνδεχομένων κινδύνων δικαστικῶν περιπλοκῶν. Ὡς εἶπον χθές, ὀφείλομεν νὰ παραδεχθῶμεν ὡς ὀρθὴν τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα τὸ Δημόσιον ν’ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐστήριξε τὴν γνώμην αὐτῆς ἐπὶ τὰς συμβουλὰς ἐκείνων, οὓς ἡ Πολιτεία ἔταξε παρ’ αὐτῇ, ὅπως ἀποφαίνωνται ἐπὶ τοιούτων θεμάτων. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρὸ μικροῦ ἠρνήθη ν’ ἀνακοινώσῃ τι πρὸς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν συμβουλῶν τούτων, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι ἠρνήθη τοῦτο, διότι αἱ συμβουλαὶ δὲν ἦσαν σύμφωνοι πρὸς τὴν γνώμην αὐτῆς. Ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, προβᾶσα εἰς συμφωνίας πρὸς ἄλλην ἑταιρίαν, ἐπείσθη ἀδιστάκτως, ὅτι εἶχε τὸ δικαίωμα τὸ Δημόσιον νὰ ἐξώσῃ τὴν ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἀπὸ τῆς κατοχῆς τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν· ἀλλά, καίτοι τοιαύτην ἰδέαν ὀφείλομεν νὰ ἔχωμεν, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἔχομεν πάντες, δὲν δυνάμεθα ὅμως ταὐτοχρόνως νὰ μὴ φρονῶμεν, ὡς ἀπεδείχθη καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φρονῶν, ὅτι θὰ ὑπάρξωσι δίκαι, καὶ ὅτι θὰ ὑπάρξωσι καὶ κίνδυνοι ἐκ τῶν δικῶν· διότι δὲν ἀρκεῖ νὰ μορφώσῃ τις γνώμην ἰδίαν περὶ θέματός τινος· πολλάκις ἡ δικαιοσύνη ἀποφαίνεται γνώμην διάφορον ἐκείνης, ἣν ἐπὶ τῶν κειμένων στηριζόμενοι μορφώνομεν. Οἱ δὲ κίνδυνοι δὲν εἶναι περὶ μικρῶν· τὸ ποσόν, ὅπερ θὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ Δημόσιον, ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ δίκη ἤθελεν ἀποβῆ κατ’ αὐτοῦ, βεβαίως θὰ ὑπολογίζηται εἰς ἑκατομμύρια. Ταῦτα ἔχων ὑπ’ ὄψει, φρονῶ, ὡς εἶπον καὶ χθές, καὶ ἀφ’ ὅτου ἠκούσαμεν τὰ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, ὅτι μόνον ἂν οἱ ὅροι, οἱ προτεινόμενοι παρ’ ἐκείνων, οἵτινες δύνανται νὰ μᾶς ἀπαλλάξωσιν ἀπὸ τῶν κινδύνων τούτων, ἦναι πολὺ βαρύτεροι τῶν ὅρων τῶν προτεινομένων ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου, ἐπιτρέπεται νὰ μὴ προτιμήσωμεν τοὺς παρ’ ἐκείνων προτεινομένους. Ἀλλὰ κατετέθησαν σήμερον τὰ ἔγγραφα καὶ αἱ ἐκθέσεις ἐνταῦθα ὑπὸ τοῦ Προέδρου τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ὅστις τυγχάνει καθήμενος ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου. Ἐξ ὅσων δὲ ἠκούσαμεν συνάγεται, ὅτι οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς θ’ ἀνεδέχετο τὴν ἐπιχείρησιν ἡ κάτοχος τῆς ἐκμεταλλεύσεως σήμερον Ἑταιρία, ἐκείνη, ἥτις ἔχει τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἀδικεῖται ὑπὸ τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου, καὶ θέλει βεβαίως ἐγείρει ἀγωγήν, ὅτι οἱ ὅροι, οἱ παρ’ αὐτῆς προταθέντες καὶ προτεινόμενοι, εἶναι οἱ αὐτοὶ πρὸς τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς καλούμεθα νὰ παραχωρήσωμεν τὴν ἐπιχείρησιν εἰς ἄλλην Ἑταιρίαν. Ἐγένετο συζήτησις, ἐὰν οἱ ὅροι ἦναι πραγματικῶς οἱ αὐτοί, ὡς ἠκούσατε λέγοντα τὸν Πρόεδρον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρίας, ἢ ἂν ὑπάρχῃ τις διαφορά. Ἀλλ’ ἐξ ὅσων ἠκούσαμεν παρὰ τοῦ Προέδρου τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρίας, πειθόμεθα, ὅτι, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ διατύπωσις τοῦ πρακτικοῦ τοῦ Συμβουλίου, ὅπερ ἀνεκοινώθη πρὸς τὴν Βουλήν, ἡ Ἑταιρία βεβαίως ἀποδέχεται αὐτοὺς τούτους τοὺς ὅρους οὓς βλέπομεν ἀναγεγραμμένους ἐν τῇ συμβάσει· ὅταν δὲ ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἀποδέχηται τὸ ποσὸν τῆς κατὰ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως χορηγίας, ἀποδέχεται ὀλιγωτέραν ἐπιβάρυνσιν τοῦ Δημοσίου τῆς ἐπιβαλλομένης διὰ τῶν προτεινομένων πρὸς κύρωσιν ὅρων· διότι προτείνουσιν οἱ Μεσημβρινοὶ Σιδηρόδρομοι τὸν κανονισμὸν τῶν πληρωμῶν κατὰ τρόπον διάφορον. Δὲν ὁμιλῶ περὶ διαφορᾶς τοῦ τρόπου τῶν πληρωμῶν, διανεμομένων εἰς πέντε δόσεις, διότι τὸν τρόπον τοῦτον δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι δέχεται καὶ ἡ Ἑταιρία ἐκείνη, ἄλλως ἡ διαφορὰ ἀντιστοιχεῖ πρὸς ἑκατὸν χιλιάδας δραχμῶν· ἀλλ’ ὅσα ἠκούσαμεν μᾶς πείθουσιν, ὅτι περὶ τὴν διανομὴν τῶν δόσεων ἄνευ οὐδεμιᾶς δυσκολίας θ’ ἀπεδέχετο ἡ ἀποβαλλομένη τῆς κατοχῆς Ἑταιρία τοὺς ἐν τῇ συμβάσει ὅρους. Ἀλλ’ αὕτη ἀποδέχεται τι, ὅπερ δὲν περιλαμβάνεται ἐν τῇ συμβάσει, ἣν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν· ἀποδέχεται χρεωλυτικὴν ἀπότισιν τοῦ χορηγήματος ἐκ μόνων τῶν ἐνδεχομένων κερδῶν τῆς ἐκμεταλλεύσεως μέχρι ποσοῦ ἀντιστοιχοῦντος πρὸς τὴν ἐτησίαν χρεωλυτικὴν δόσιν. Ἐφ’ ὅσον ἡ λειτουργία τῆς κινήσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν παρέχῃ περίσσευμα ἀποδιδόμενον εἰς τὸ Δημόσιον, ἐκ τοῦ περισσεύματος τούτου θὰ ἀποτίνηται ἡ ἐτησία χρεωλυτικὴ δόσις, ἐφ’ ὅσον δὲ δὲν παρέχῃ περίσσευμα, ἡ δόσις δὲν θ’ ἀποτίνηται. Ἀλλὰ πλὴν τούτου θὰ ἐπιστρέφηται τὸ κεφάλαιον τῶν ἀποτιθεισῶν τούτων δόσεων εἰς τὸ Δημόσιον, καταβαλλομένου τοῦ ἡμίσεως τοῦ μεριδίου τῆς Ἑταιρίας ἐκ τοῦ περισσεύματος τῶν ἀκαθαρίστων ἐσόδων τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐπὶ πλέον τῶν 9000 δραχμῶν κατ’ ἔτος καὶ κατὰ χιλιόμετρον, ὅταν τοιοῦτον περίσσευμα ὑπάρχῃ. Ἡ ὕπαρξις τοιούτου περισσεύματος δὲν εἶναί τι ἰδανικὸν, τοὐναντίον εἶναί τι ἀσφαλῶς παρουσιασθησόμενον ἐν προσεχεῖ μέλλοντι. Ὁ Πρόεδρος τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων εἶπεν, ὅτι αὐτὸς δὲν ἔχει περὶ τῶν προσόδων τῆς ἐκμεταλλεύσεως μεγάλας ἐλπίδας, ἃς ἀκούει πανταχόθεν ἐκφραζομένας, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δυσκόλως δυνάμεθα καὶ ἡμεῖς καὶ αὐτὸς νὰ πεισθῶμεν, ὅτι ταχέως δὲν θὰ φθάσῃ ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος εἰς τὰς 9 χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος καὶ κατὰ χιλιόμετρον, ἀφοῦ βλέπομεν ἤδη αὐτὰς ὑπερβαινούσας, νομίζω, τὰς 6 χιλιάδας.

§179ΜΑΝΕΤΑΣ. Τὰς 7 χιλιάδας.

§180ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅστις εἶναι ἐν γνώσει, λέγει τὰς 7 χιλιάδας, ἐνῷ ἡ γραμμὴ δὲν εἶναι ἔτι πλήρης, ἐνόσῳ δὲ ἡ συγκοινωνία τῶν δύο ἄκρων εἶναι ἔτι διακεκομμένη, ἀδύνατον νὰ ἔχῃ ἡ ἐκμετάλλευσις ἀπόδοσιν, οἵαν θὰ ἔχῃ, ὅταν συμπληρωθῇ ἡ συγκοινωνία, καὶ παρέλθωσι 2 ἢ 3 ἔτη, ὅπως προσοικειωθῶσι πρὸς τὴν χρῆσιν τῆς γραμμῆς οἱ κάτοικοι. Ἐὰν λοιπὸν ἤδη ἀποδίδῃ ἡ ἐκμετάλλευσις 7 χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος καὶ κατὰ χιλιόμετρον, τάχιστα θέλει ἀποδώσει 9 χιλιάδας δραχμῶν καὶ πλέον, τάχιστα ἄρα θέλει ἀρχίσει ἡ ἀπόδοσις πρὸς τὸ Δημόσιον τῶν παρ’ αὐτοῦ προκαταβαλλομένων, καὶ ἴσως ἐπερχομένης τῆς τοιαύτης αὐξήσεως τῶν προσόδων, πρὶν ἢ αἱ χρεωλυτικαὶ δόσεις ὦσιν ἐξωφλημέναι, δὲν θέλουσι πληρωθῆ πλεῖσται, συμψηφιζόμεναι ἐν τῷ ἐπιστρεφομένῳ μεριδίῳ τοῦ περισσεύματος. Ὥστε, ἔχοντες ἐνώπιον ἡμῶν προτάσεις παρὰ τοῦ ἀναντιῤῥήτως προτιμητέου, διότι ἀπαλλάττει τὸ Δημόσιον ἀπὸ τῶν κινδύνων δικῶν, δυναμένων νὰ ἀπολήξωσιν εἰς ζημίαν τοῦ Δημοσίου ἑκατομμυρίων, ἔχοντες παρ’ αὐτοῦ προτάσεις ἀσυγκρίτως βελτίονας τῶν προτάσεων τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, πῶς δυνάμεθα, ὑπαρχουσῶν τοιούτων προτάσεων, νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου; Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν φρονῶ, ὅτι πρέπει καὶ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν καταψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου εὐθύς· φρονῶ, μεθ’ ὅσα ἠκούσαμεν, ὅτι εἶναι πρέπον νὰ προσκληθῇ ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἵνα ἀποφανθῇ περὶ τῶν προθέσεων αὑτῆς ὡς πρὸς τὰ τῆς γραμμῆς ἤδη, ὅτε εἶναι γνωστόν, τί ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ὡς ἐπαρκές· διότι ἠκούσαμεν τοῦ Προέδρου τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρίας, λέγοντος, ὅτι ἡ Ἑταιρία δὲν ἐγίνωσκε, τί νὰ προτείνῃ, διότι δὲν τῇ ὑπεδεικνύετο, τί δὲν θὰ ἐθεωρεῖτο ἐπαρκὲς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Σήμερον, ὅτε ἡ Κυβέρνησις ἔχει καθαρὰν ἰδέαν περὶ τοῦ τί δύναται νὰ θεωρηθῇ παρ’ αὐτῆς ὡς ἐπαρκές, νομίζω ὅτι, ἐὰν καλέσῃ τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων καὶ ἐρωτήσῃ αὐτὴν, ἐὰν ταῦτα ἀποδέχηται, ἢ ἐὰν ἀποδέχηται τυχὸν καὶ βελτίονα, εἶναι πολὺ πιθανὸν, ὅτι θέλει τῇ δοθῇ ἀπάντησις εὐνοϊκή· τοῦτο δὲ λέγω, στηριζόμενος εἰς ὅσα πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος ἠκούσαμεν ἐκφερόμενα παρ’ αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων. Μετὰ τὰ παρ’ ἡμῶν ἀκουσθέντα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν συμβάσεως, ἥτις ἐκθέτει ἡμᾶς εἰς κινδύνους τοιούτους, ἐνῷ διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης καταστρέφομεν καὶ τὸ ἔργον ὁλόκληρον τῶν συμπληρωματικῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, τουτέστι τῶν γραμμῶν Πύργου, Κυπαρισσίας καὶ Πύλου, Λεονταρίου, Σπάρτης καὶ Ξηροκάμπης, Λεονταρίου καὶ Καρυταίνης, νὰ προκαλέσωμεν, λέγω, τοιούτους δικαστικοὺς κινδύνους, συνάμα δὲ καὶ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τῶν συμπληρωματικῶν γραμμῶν,—διότι ὁ Πρόεδρος τῆς Ἑταιρίας ῥητῶς ἔλεγεν ἀπὸ τοῦ βήματος πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὸ ὅλον τῆς εἰς τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους ἐκχωρηθείσης ἐπιχειρήσεως κατὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ εἶναι ἀδιαίρετον,—τοῦτο νομίζω, ὅτι οὐδέποτε θὰ θελήσωμεν νὰ πράξωμεν, ἂν μὴ προσπαθήσωμεν πρὸ τούτου νὰ ἐξακριβώσωμεν, ἐὰν δύναται νὰ προληφθῇ τὸ κακόν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας ἠρώτησε πρὸ ὀλίγου τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, τί αὐτὸς φρονεῖ περὶ τοῦ ζητήματος, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τοὺς συμπληρωματικοὺς σιδηροδρόμους Πελοποννήσου· φρονεῖ ὅτι εἶναι ἀκριβῆ τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ Προέδρου τοῦ Συμβουλίου τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ὅτι ἀλληλένδετα εἶναι τὰ τῆς ἀναδοχῆς τῆς κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν σιδηροδρόμων τῶν συμπληρωματικῶν καὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν, καὶ ὅτι ἡ ἔκπτωσις ἀπὸ ταύτης ἐπάγεται καὶ τὴν ἔκπτωσιν ἀπὸ ἐκείνης, καὶ ἡ διατήρησις ταύτης ἐπάγεται τὴν διατήρησιν ἐκείνης; Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐθεώρησεν, ὅτι ἀτόπως τῷ ἐτίθετο ἡ ἐρώτησις αὕτη, ἢ τοσοῦτον συναφὴς πρὸς τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν. Βεβαίως ἡ ἀπάντησις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν εἶναι ἐπαρκὴς, διότι ἡ παρ’ αὐτοῦ ἐξενεχθησομένη γνώμη δὲν θέλει μεταβάλει τὰ πράγματα· ἐὰν ἀδιαίρετος ἦναι ἡ ὅλη παραχώρησις, ἐὰν ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, οὖσα ἀνάδοχος τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς Μύλων καὶ Καλαμῶν, δὲν δύναται ἢ νὰ ἦναι καὶ ἀνάδοχος τῆς κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἄλλων γραμμῶν, αἵτινες συνάμα διὰ τῆς συμβάσεως τῇ παρεχωρήθησαν, καὶ ἐὰν, ἐκπίπτουσα τῆς ἑτέρας τῶν παραχωρήσεων, δὲν δύναται ἢ νὰ ἐκπέσῃ καὶ ἐκ τῶν ἄλλων παραχωρήσεων, ἐὰν ταῦτα ἀποῤῥέωσιν ἐκ τοῦ κειμένου τῆς συμβάσεως, ἡ γνώμη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναται νὰ μεταβάλῃ τὰ πράγματα. Ἀλλ’ εἰς τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀποδίδομεν σημασίαν, διότι ἔχομεν πάντες τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις στηρίζει τὴν γνώμην αὐτῆς ἐπὶ βάσεων σπουδαίων· ταύτας ὅμως τὰς βάσεις δὲν ἠθέλησε νὰ μᾶς ἀνακοινώσῃ, καὶ ὅμως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς προέκειτο πρὸ ὀλίγου νὰ μᾶς καλέσῃ, ἵνα ψηφίσωμεν τὴν κύρωσιν τῆς συμβάσεως! Τοσοῦτον λοιπὸν ἀδιάφορον εἶναι τὸ ζήτημα τοῦτο, ἐὰν κατόπιν τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως ταύτης καταπίπτωσιν αἱ παραχωρήσεις τῶν συμπληρωματικῶν γραμμῶν; Ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι, ὅπως οἱ δικαστικοὶ κίνδυνοι εἶναι σπουδαιότατοι, οὕτω σπουδαιότατον εἶναι καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο, διότι αἱ παραχωρήσεις ἐκεῖναι ἐγένοντο ἐπὶ ὅροις συμφέρουσιν εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ εἶναι ἀμφίβολον, ἐὰν θέλωσιν εὑρεθῇ Ἑταιρίαι σήμερον πρόθυμοι, ἵνα ἀποδεχθῶσι τὴν κατασκευὴν τῶν γραμμῶν τούτων ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ὅροις· ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἠθέλομεν ἴσως παραβλέψει, ἐὰν προέκειτο νὰ ὑποβληθῇ τὸ Δημόσιον εἰς θυσίας, ἔστω καὶ ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν συμβάσεων περὶ τῶν συμπληρωματικῶν σιδηροδρόμων, ἔστω καὶ ἵνα ἐπιτύχῃ τὴν ἀποφυγὴν τῶν κινδύνων τῶν ἐνδεχομένων δικῶν· ἀλλ’ ὅταν ἠξεύρωμεν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ὑποστῇ τὸ Δημόσιον ζημίαν, ὅτι τοὐναντίον πρόκειται ἐπὶ βελτίοσι τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ὅροις νὰ ἀποφύγῃ τοὺς κινδύνους τούτους, καὶ ἐξασφαλίσῃ τὴν κατασκευὴν τῶν συμπληρωματικῶν σιδηροδρόμων, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ διστάσωμεν, ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ πρέπει νὰ ζητήσωμεν ἀναβολὴν τῆς ψηφίσεως, ἵνα ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ μεταξὺ διευκρινήσῃ διὰ συνεννοήσεως μετὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἐὰν πράγματι ἐπὶ τοῖς βελτίοσι τούτοις ὅροις κατορθῶται ἡ μετ’ αὐτῆς συνεννόησις.

§181Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἐξήτασε τὸ θέμα ὑπὸ πάσας τὰς ἐπόψεις. Ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον διηρμήνευσε τὰς γνώμας του, εἶχε πάσας τὰς ἐπιφυλάξεις, αἵτινες ἐφαίνοντο εἰς αὐτὸν χρήσιμοι, ἵνα μὴ φανῇ, ὅτι ἔχει ἐντελῶς ἀντίθετον γνώμην. Ἀλλ’ ὑπεφήνατο γνώμην καὶ περὶ κινδύνων, τοὺς ὁποίους θεωρεῖ ἐπικειμένους ἕνεκα ἀμφισβητήσεως ὑπὸ τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων τοῦ δικαιώματος τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἐκχωρήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν, ὑπεφήνατο γνώμην καὶ περὶ τοῦ ἀσυμφόρου τῶν ὅρων, ἐφ’ οἷς συνωμολογήθη ἡ σύμβασις, καὶ ὑπεφήνατο καὶ γνώμας ἄλλας, γνώμας, αἵτινες μοὶ φαίνεται, ὅτι μοὶ εἶναι ἀβλαβεῖς, διότι, ὅσῳ καὶ ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου θέλῃ νὰ ἐπιφυλλάσσηται, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελεν ἐπαληθεύσει ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν εἷς τῶν Βουλευτῶν ἔδωκε τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅτι οἱ νομικοὶ σύμβουλοι ἀπεφήναντο, ὅτι τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως μετεβιβάσθη ὁριστικῶς εἰς τοὺς Μεσημβρινοὺς Σιδηροδρόμους, ὅσον καὶ ἂν θέλῃ νὰ ἐπιφυλάξῃ ἐλευθερίαν, ἵνα εἴπῃ εἰς ἡμᾶς: «λοιπὸν ἐνεργήσατε ἐναντίον τῆς γνώμης τῶν νομικῶν συμβούλων», ἡ ἐπιφύλαξις αὐτοῦ αὕτη εἶναι τὰ μάλιστα ἀβλαβής. Διὰ τοῦτο δὲν ζητῶ ἀπ’ αὐτοῦ νὰ μεταβάλῃ τὴν φράσιν του, ἀλλὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ νὰ ποιῆται χρῆσιν τῶν ἐπιφυλάξεών του· ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν του, εἶναι τὸ νὰ ζητῇ νὰ μεταβάλῃ τοὺς ἀριθμοὺς, ἢ νὰ θέλῃ νὰ παριστᾷ, ὅτι οἱ ὅροι, ἐφ’ οἷς ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἐδήλωσεν, ὅτι εἶναι διατεθειμένη νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν τοῦ ἔργου, ὅτι ἦσαν συμφερώτεροι ἀπὸ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἡ Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ἐπρότεινε, καὶ ἐφ’ οἷς συνωμολογήθη ἡ συζητουμένη σύμβασις. Καὶ ποῦ εὗρε τὸ συμφερώτερον; Διέτρεξε τοὺς ἀριθμοὺς τῶν 3,300,000, ἐφ’ οἷς ἀναλαμβάνει ἡ Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου τὴν ἐπιχείρησιν; Διέτρεξε τοὺς ἀριθμοὺς τοῦ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, πρόσθετον εἰσφορὰν, πρὸς τῇ ἄλλῃ περιουσίᾳ, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ ἐπιχείρησις τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ εὗρε συμφερωτέρους τοὺς ὅρους αὐτῆς κατὰ τὸν τρόπον τῆς πληρωμῆς; Καὶ εὗρεν, ὅτι, ἐὰν ἡ πρόσοδος ἡ ἀκαθάριστος κατὰ χιλιόμετρον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ὑπερβαίνῃ τὰς 9 χιλιάδας δραχμῶν, ἐπειδὴ ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων θέλει ἀποδίδει ποσοστόν τι εἰς τὸ Δημόσιον, ὅτι αὐτὸ εἶναι ὅρος βελτίων, καὶ ὠφείλομεν ἕνεκα τούτου νὰ σπεύσωμεν, ἵνα ἁρπάσωμεν τὸ προτεινόμενον ὠφέλημα; Αὐτά εἰσιν ἀριθμοὶ μὴ μεταβαλλόμενοι κατὰ τὴν βούλησιν οὐδενός. Ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων δέχεται νὰ μὴ ἀποτίσωμεν αὐτῇ τὸ ἓν καὶ ἥμισυ ἑκατομμύριον ἀμέσως, ἀλλὰ νὰ θεωρηθῇ τοῦτο ὡς δάνειον τοῦ Δημοσίου πρὸς αὐτὴν ἐπὶ τόκῳ 6%, καὶ νὰ κρατῇ αὕτη τοὺς τόκους καὶ τὸ χρεωλύσιον τοῦ κεφαλαίου τούτου ἐκ τῆς προσόδου τοῦ σιδηροδρόμου, τὸν ὁποῖον αὐτὴ ἤθελε διαχειρίζεσθαι. Δὲν ἠδύνατο βεβαίως νὰ ἀπαιτήσῃ νὰ λάβῃ περισσότερα ἀπὸ ὅσα φέρουσιν ὁ τόκος καὶ τὸ χρεωλύσιον· διότι, ἐὰν ἐλάμβανε περισσότερα, ἠθέλομεν σταματήσει αὐτὴν, ἐρωτῶντες, πῶς κρατεῖ περισσότερα ὅσων κατὰ τὴν πρότασίν της ἤθελεν ἔχει δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ. Ἀλλὰ διατὶ νὰ καταφύγωμεν εἰς τὸν τρόπον τοῦτον, τὸν ὁποῖον ἐπρότεινεν ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων; Ἡ Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ἐπρότεινε, τὰ χρήματα τῶν 3,300,000, ἅπερ ἐζήτει νὰ εἰσφέρωμεν, νὰ πληρώσωμεν αὐτῇ εἰς πέντε δόσεις· ἐπειδὴ δὲ ἔχομεν κατατεθειμένα εἰς τὰς Τραπέζας τὰ χρήματα τὰ ὑπόλοιπα τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ταῦτα θέλομεν πληρώσῃ κατὰ τὰς τέσσαρας πρώτας δόσεις, χωρὶς νὰ ἐπιβαρυνθῶμεν οὐδὲ μὲ τόκους, οὐδὲ μὲ χρεωλύσια δανείου· ὅταν δ’ ἤθελεν ἐπέλθει ἡ τελευταία δόσις, καθ’ ἣν ἠθέλομεν πληρώσει τὸ πέμπτον τῆς εἰσφορᾶς, ἤτοι 650,000, καὶ ἐὰν δὲν εἴχομεν τὸ ποσὸν τοῦτο, καὶ ἐὰν ἠναγκαζόμεθα νὰ δανεισθῶμεν αὐτὸ, ἠθέλομεν πληρώσει τόκους 36,000, καὶ ὄχι 90,000, ὅσος ἤθελεν εἶσθαι ὁ τόκος τοῦ 1,500,000. Οἱ ἀριθμοὶ δὲν ὑπάγονται εἰς μεταβολὰς κατὰ θέλησιν· πάντως δύναταί τις νὰ ἐπιθυμῇ νὰ ὑποστηρίξῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, οἱ ἀριθμοὶ ὅμως μένουσιν οἱ αὐτοὶ, ἐφ’ ὅσον σεβώμεθα τὴν ἀλήθειαν. Ἐὰν πρόκηται νὰ ἀφαιρέσωμεν ἓν μηδενικὸν, βεβαίως τὰ χίλια γίνονται ἑκατὸν, καὶ ἐὰν ἀφαιρέσωμεν δύο μηδενικὰ, τὰ χίλια γίνονται δέκα, ἀλλὰ ἠθέλομεν πράξει πρᾶξιν μὴ λογικήν. Ἐνῷ 1,500,000 ἔπρεπε νὰ πληρώσωμεν πρόσθετον εἰσφορὰν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων κατὰ τὰς προτάσεις αὐτῆς, κατὰ τὰς προτάσεις, ἃς ἀπεδέχθημεν, πρέπει νὰ πληρώσωμεν μόνον 725 χιλιάδας πρόσθετον εἰσφορὰν εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Πρέπει νὰ καταδείξω μετὰ τοῦτο, ποῖοί εἰσιν οἱ συμφέροντες ὅροι; ἢ διατὶ ὑπολογίζω τὰς 450,000 φράγκα χρυσᾶ, τὴν ἐγγύησιν τῆς Βιομηχανικῆς; Ὑπολογίζω αὐτὰς, διότι ἔχω δικαίωμα νὰ τὰς ὑπολογίσω. Καὶ πῶς ἠδυνάμην νὰ μὴ τὰς ὑπολογίσω; Ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ δανείων, περὶ συστημάτων κυβερνητικῶν, περὶ συναλλαγῆς καὶ τῶν παραπλησίων, δυνάμεθα νὰ λέγωμεν κενοὺς λόγους καὶ κούφους ἰδέας, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἀποπλανήσωσι τοὺς ἀκροατάς· ὅταν ὅμως ὁμιλῶμεν περὶ ἀριθμῶν, οἱ ἀριθμοὶ πείθουσι πάντας. Οἱ ὅροι λοιπὸν, ἐφ’ οἷς συνωμολογήθη ἡ σύμβασις μετὰ τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, εἰσὶν ὅροι πολλῷ συμφερώτεροι τῶν ὅρων, τοὺς ὁποίους ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων προέτεινεν. Ἀλλ’ ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων δύναται νὰ προτείνῃ τώρα ἄλλους ὅρους, καὶ μᾶς προβάλλουσι νὰ διαπράξωμεν δημοπρασίαν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ; Ἀνοίξατε τὰς θύρας, καὶ φέρετε ἐδῶ νὰ μειοδοτήσωσι! Ποῖος θέλει μειοδοτήσει; ἂς προσέλθῃ, διὰ νὰ τελειώσῃ ἡ δημοπρασία διὰ τοῦ κήρυκος, κρατοῦντος τὴν σφύραν εἰς τὰς χεῖρας αὑτοῦ! Αὐτὰ εἶναι πράγματα, τὰ ὁποῖα δὲν γίνονται ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, οὐδὲ προτείνονται ποτέ. Ὅσοι δὲν πιστεύουσιν, ὅτι ἡ πρᾶξις, τὴν ὁποίαν ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, εἶναι συμφέρουσα τῷ Δημοσίῳ, ἂς ψηφοφορήσουν κατ’ αὐτῆς, ἀλλὰ δὲν προτείνουσι ποτέ: «σταματήσατε, διὰ νὰ φέρωμεν δημοπρασίαν ἐν τῇ Βουλῇ!» Τὸ Κοινοβούλιον δὲν εἶναι ἡ πλατεῖα τοῦ Ἁγίου Παντελεήμονος, καὶ ἐάν τις θέλῃ νὰ μεταβάλῃ τὴν αἴθουσαν τοῦ Κοινοβουλίου εἰς πλατεῖαν τοῦ Ἁγίου Παντελεήμονος, ἐλπίζω ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν θέλει τὸ ἐπιτρέψει ποτέ. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην εἶπεν ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, διὰ τοῦ Προέδρου τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου αὐτῆς, ὅτι δὲν τῇ εἴπομεν, τί ζητοῦμεν παρ’ αὐτῆς, καὶ δὲν εἴπομεν εἰς αὐτὴν νὰ ὑποβάλῃ προτάσεις. Καὶ ὅταν ὑπέβαλλε προτάσεις, δὲν ὑπελόγιζε πόσης δαπάνης ἔχει ἀνάγκην, διὰ νὰ κατασκευάσῃ τὴν γραμμὴν, προστιθεῖσα εἰς ταύτας καὶ εὔλογόν τι κέρδος; Ἀλλ’ αὕτη ὑπέβαλε προτάσεις, τί δ’ ὠφείλομεν ἡμεῖς νὰ ζητήσωμεν παρ’ αὐτῆς; Νὰ ζητήσωμεν νὰ ζημιωθῇ, ἀφοῦ διὰ τῶν προτάσεών της ἐδήλωσεν, ὅτι μόνον ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ γένωνται αὗται ἀποδεκταὶ ἐδέχετο τὴν ἐπιχείρησιν; Ἢ ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσωμεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅστις ἔπεισε τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων νὰ κάμῃ τὴν μεγάλην θυσίαν, διὰ νὰ δεχθῇ μόνον 1,500,000; Ἡμεῖς ἀπηλλάξαμεν αὐτὴν ἀπὸ θυσιῶν, ἀφοῦ εὕρομεν συμφερωτέραν τιμὴν ἐν ταῖς προτάσεσιν ἄλλης Ἑταιρίας.

§182ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὡμίλησεν, ὡσανεὶ ἐγὼ προέτεινα, ὅπως προβῶμεν εἰς διάθεσιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν διὰ δημοπρασίας ἐνεργουμένης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Τὴν διὰ δημοπρασίας διάθεσιν θὰ ἠδυνάμεθα ἴσως νὰ προτείνωμεν, ἀλλὰ βεβαίως θὰ τὴν προετείνομεν ἐνεργηθησομένην ἐκτὸς τῆς Βουλῆς· θὰ ἐλέγομεν: διατὶ ὑποβάλλετε εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν, ὅπως γένηται ἡ παραχώρησις εἰς τὴν δεῖνα Ἑταιρίαν, καὶ δὲν ζητεῖτε παρὰ τῆς Βουλῆς τὴν ἄδειαν, ἵνα διὰ δημοπρασίας διαθέσητε τὴν παραχώρησιν ταύτην; Τοῦτο δὲν εἴπομεν, θὰ ἠδυνάμεθα ὅμως νὰ τὸ εἴπωμεν, καὶ πολλὰ θὰ ἠδύναντο νὰ προταχθῶσιν ὑπὲρ τῆς προτάσεως· ἀλλὰ δὲν ἦσαν τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὑπὲρ τῆς τοιαύτης λύσεως, ἅτινα μᾶς ἔπεισαν, ὅτι ἔπρεπεν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου νὰ φέρωμεν τὸν λόγον. Ὅ,τι μᾶς ἔπεισεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ παρεμβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, ἦσαν ὅσα ἠκούσαμεν περὶ τῶν κινδύνων, οὓς ἠδύνατο νὰ διατρέξῃ τὸ Δημόσιον ὡς ἐκ τῶν ἐγερθησομένων ἀγωγῶν. Τὸ ζήτημα ἐτίθετο οὕτω: Ἄρα εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφύγωμεν τοὺς κινδύνους τούτους; Καὶ ἂν ἦναι δυνατὸν ν’ ἀποφύγωμεν τοὺς κινδύνους τούτους, θὰ δεήσῃ νὰ ἐκθέσωμεν τὸ Δημόσιον εἰς μεγάλα βάρη, ἵνα ἐξαγοράσῃ ταύτην τὴν μεγάλην ὠφέλειαν; Ὡς χθὲς ἀνεκοινώθησαν τὰ περὶ τούτου ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρίσταντο τὰ βάρη, τὰ ἐπιβληθησόμενα εἰς τὸ Δημόσιον, ἵνα ἀποκτήσῃ τὸ μέγα τοῦτο ἀγαθὸν, ὡς μέγιστα ἤδη, ἐξ ὅσων ἠκούσαμεν, ἐπείσθημεν, ὅτι δὲν ζητεῖται ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἡ ἐπιβολὴ προσθέτων βαρῶν εἰς τὸ Δημόσιον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φρονεῖ, ὅτι ζητεῖται παρὰ τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων πρόσθετος τοῦ Δημοσίου ἐπιβάρυνσις, ἐποιήσατο δὲ ἀντιπαραβολὰς τῶν προτάσεων τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, πρὸς τὰς ἐπὶ τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίου, πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ του. Ἀλλ’ ἀκριβῶς, διότι ἡμεῖς δὲν φρονοῦμεν, ὅτι καλῶς ποιεῖται τὰς ἀντιπαραβολὰς τῶν ἀριθμῶν, διὰ τοῦτο εἴπομεν, ὅτι δέον νὰ δοθῇ μικρά τις ἀναβολὴ, ἵνα ἡ Κυβέρνησις καλέσῃ τὴν Ἑταιρίαν καὶ ἐρωτήσῃ αὐτὴν, ἂν πράγματι τοῦτο ἐννοῇ, ὅτι ἀποδέχεται τοὺς ὅρους τοὺς ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ. Ἐὰν ἀπαντήσῃ ἡ Ἑταιρία, ὅτι δέχεται τοὺς ὅρους τούτους, ὅτι αὕτη εἶναι ἡ ἔννοια τῶν προτάσεών της, θὰ ἦναι ἀδύνατον ἡ Βουλὴ νὰ προτιμήσῃ τὴν παραχώρησιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως εἰς Ἑταιρίαν ἄλλην ἢ τὴν διατελοῦσαν ἐν κατοχῇ, καὶ ἥτις, ἀποβαλλομένη ἐκ τῆς κατοχῆς, θὰ ἐκθέσῃ τὸ Δημόσιον εἰς τοὺς κινδύνους δικαστικῶν ἀποζημιώσεων. Τοῦτο ἁπλῶς εἶπον ἐγὼ πρὸς τὴν Βουλὴν, δὲν εἶπον ἐγὼ, ὅτι ἀξιῶ, ὅτι οἱ ὑπολογισμοί μου εἶναι αὐταποδείκτως βελτίονες τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν· εἶπον, πῶς ἐγὼ ἐνόησα, ὅσα ἤκουσα· ἐγὼ ἐνόησα αὐτὰ, ὡς ἀποδεικνύοντα, ὅτι ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἀποδέχεται αὐτὰ ταῦτα τὰ ἐν τῇ συμβάσει, ἧς διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητεῖται ἡ κύρωσις. Τοῦτο, ἐὰν δὲν ἦναι ἀληθὲς, θέλει ἀποδειχθῆ δι’ ἐρωτήσεως πρὸς τὴν Ἑταιρίαν, ἐν ᾗ θὰ τίθενται καθαρῶς τὰ ζητήματα. Τὰ ζητήματα θὰ τεθῶσιν ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν θέλει παραστήσει τοὺς ἀριθμοὺς, ὡς τοὺς παρέστησε πρὸ ὀλίγου, καὶ θέλει ἐρωτήσει τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἐὰν αὐτὴ πράγματι ἐννοῇ νὰ λάβῃ πλείονα τῶν ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ζητουμένων. Ἐὰν ἐκείνη ἀποδέχηται αὐτὰ ταῦτα, ὅπως ἐγὼ ἐνόησα τὰς προτάσεις αὐτῆς κατὰ τὰ ἐν τῇ σημερινῇ συζητήσει ἐκτεθέντα, ἐὰν ἡ Ἑταιρία ἀποδέχηται ταῦτα, δὲν βλέπω, πῶς θὰ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ τὴν σύμβασιν. Νομίζω ἄρα, ὅτι εἶναι εὔλογος ἡ πρότασις, ἣν ὑπέβαλον, ὅπως ἡ Βουλὴ ἀναβάλῃ τὴν ψῆφον αὐτῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα δοθῇ ἱκανὸς χρόνος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διευκρινίσῃ τὰ τοῦ θέματος, ὁ δὲ χρόνος εἶναι εἰκοσιτετράωρος, διότι βεβαίως τὴν πρωΐαν τῆς αὔριον, ἢ ἀκριβέστερον τῆς σήμερον, δύναται ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀπευθύνῃ τὴν ἐρώτησιν, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι θὰ λάβῃ τὴν ἀπάντησιν ἐγκαίρως, ἵνα προβῶμεν ἐν τῇ συνεδριάσει, ἥτις θὰ φέρῃ τὴν χρονολογίαν τῆς ἡμέρας ταύτης εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ὥστε ἡ ἀναβολὴ, ὡς βλέπετε, εἶναι ἀπὸ τῆς σήμερον εἰς τὴν σήμερον. Τοῦτο ἁπλῶς ζητῶ παρ’ ὑμῶν, ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς αἰτήσεώς μου νομίζω ἀρκούντως σπουδαῖα, ἵνα πιστεύσω, ὅτι ἡ πρότασίς μου τοὐλάχιστον αὕτη θέλει γενῆ δεκτή.

§183ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προὐτάθη ἡ ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν....

§184ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ἀλεξ. Μ. Κανάρη καὶ Ἀλκινόου Ζερβοῦ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 89. Ἐκ τούτων 15 εἶπον Ναὶ καὶ 74 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως γίενται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον καὶ κατ’ ἄρθρον καὶ ἐν συνόλῳ).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ ἐν τῷ Κράτει καταναλισκομένου καπνοῦ καὶ τουμπεκίου. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§188ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς σκέψεις μου περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, καὶ διὰ τὴν σπουδαιότητα τοῦ ζητήματος, καὶ διότι περὶ αὐτοῦ ἔχω ἐκπεφρασμένην γνώμην, ἣν ἴσως πάντες οἱ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ γνωρίζουσιν. Ὁ φόρος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ καπνοῦ εἶναι καὶ δίκαιος καὶ σπουδαῖος. Δίκαιος, διότι ἐπιβάλλεται ἐπὶ εἴδους, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι πρώτης ἀνάγκης· σπουδαῖος, διότι τὸ εἶδος τοῦτο εἶναι εὐρείας καταναλώσεως. Ἀλλ’ ὅσον σπουδαῖος εἶναι ὁ φόρος οὗτος, τόσον εἶναι καὶ δύσκολος ἐν τῇ ἐφαρμογῇ αὐτοῦ, ἕνεκα ἀκριβῶς τῆς τοιαύτης αὐτοῦ καταναλώσεως καὶ ἕνεκα τῆς φύσεως τοῦ φορολογουμένου εἴδους. Ἔτι δὲ δυσκολώτερος ἀποβαίνει ὁ φόρος οὗτος ἐν ταῖς χώραις ἐκείναις, ἐν αἷς ὑπάρχει παραγωγὴ καπνοῦ, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἔχει ἀνάγκην νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ ἀναπτύξῃ. Τὰς δυσκολίας ταύτας ἀπηντήσαμεν καὶ ἡμεῖς, ὅτε ἠθελήσαμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν τοιοῦτον φόρον. Ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου ὁ καπνὸς ἐφορολογεῖτο παρ’ ἡμῖν ἐλαφρῶς δι’ ἀμέσου φόρου. Πρὸ εἰκοσαετίας δὲ τὸ Κράτος, πιεζόμενον ὑπὸ ἀναγκῶν, ἠθέλησε νὰ μεταβάλῃ τὸν φόρον τοῦτον εἰς ἔμμεσον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως. Ὡς δὲ κατὰ μίαν τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων ἀνέπτυξεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας, πρὸ 20 περίπου ἐτῶν ἡ τότε Κυβέρνησις ἐσκέφθη νὰ δώσῃ διὰ τῆς μορφῆς ταύτης τὴν σημασίαν, ἣν πρέπει νὰ λάβῃ καὶ παρ’ ἡμῖν ὁ φόρος οὗτος. Ἀλλ’ αἱ δυσκολίαι τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ ἠμπόδισαν τότε τὴν πραγματοποίησιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ. Κατὰ τὸ 1884 ὅμως αἱ χρηματικαὶ ἀνάγκαι τοῦ Δημοσίου ἐπιταθεῖσαι ἐπέβαλον τὴν παραδοχὴν καὶ ἐφαρμογὴν τοιούτου φόρου. Ἔκτοτε δὲ ἔχομεν ἐφαρμοζόμενον αὐτὸν κατὰ δύο διάφορα συστήματα, τὸ τῶν καπνοκοπτηρίων, ὅπερ ἰσχύει σήμερον, καὶ τὸ τῶν δηλώσεων, τοῦ ὁποίου προτείνεται ἡ ἐπαναφορά. Ἀμφότερα τὰ συστήματα ταῦτά εἰσιν ἀτελῆ ἐν τῇ βάσει αὐτῶν. Ὡς τοιαῦτα δὲ, δὲν δύνανται νὰ φέρωσι μήτε τὰ ταμιευτικὰ μήτε τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν διὰ τοῦ φόρου τούτου. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν τῶν συστημάτων τούτων, διότι ἀρκούντως ἀνεπτύχθησαν αὗται παρὰ διαφόρων Βουλευτῶν καὶ κατὰ προηγουμένας συνόδους τῆς Βουλῆς καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν. Νομίζω ὅμως ἀναγκαῖον νὰ εἴπω τινὰ περὶ τῶν βάσεων, ἐφ’ ὧν στηρίζεται ἕκαστον τῶν συστημάτων τούτων, ἐκ τῆς πλημμελείας καὶ τῆς ἀτελείας τῶν ὁποίων ἀποῤῥέουσιν αἱ ἀναπτυχθεῖσαι ἐλλείψεις καὶ τὰ ἄτοπα ἐν ταῖς λεπτομερείαις. Τὸ σύστημα τῶν καπνοκοπτηρίων στηρίζει τὴν φορολογίαν τοῦ καπνοῦ ἐπὶ τῆς κοπῆς καὶ τῆς συσκευῆς, δηλαδὴ ἐπὶ τῆς βιομηχανικῆς, οὕτως εἰπεῖν, παρασκευῆς αὐτοῦ. Ἡ τοιαύτη φορολογικὴ βάσις χρησιμεύει καὶ ἐφαρμόζεται ἐν πολλοῖς Κράτεσιν ἐπὶ διαφόρων εἰδῶν, ὧν ὅμως ἡ κατασκευὴ καὶ ἡ χρησιμοποίησις διαφέρει οὐσιωδῶς τῆς τοῦ καπνοῦ. Ἐφαρμόζεται π. χ. ἡ τοιαύτη φορολογικὴ βάσις ἐπὶ τοῦ παραγομένου οἰνοπνεύματος καὶ ἐπὶ τῆς ζακχάρεως. — ὁ ἐπ’ αὐτῶν φόρος καταναλώσεως ἐπιβάλλεται κατὰ τὴν κατασκευὴν αὐτῶν, — ἡ φύσις ὅμως τῶν εἰδῶν τούτων καὶ ἡ χρησιμοποίησις αὐτῶν εἶναι διάφορος τῆς τοῦ καπνοῦ. Τὸ οἰνόπνευμα καὶ ἡ ζάκχαρις δὲν ὑφίστανται ὡς τοιαῦτα πρὸ τῆς βιομηχανικῆς αὐτῶν παραγωγῆς. Ὑπάρχει δυνάμει οἰνόπνευμα ἐν ταῖς ἀμυλώδεσι καὶ ζακχαρώδεσιν οὐσίαις, ἐξ ὧν τοῦτο ἐξάγεται, ὑπάρχει ὡσαύτως δυνάμει ἐν τοῖς τεύτλοις καὶ ἐν τῷ ζακχαροκαλάμῳ, ἡ ἐξ αὐτῶν ἐξαγομένη ζάκχαρις, ἀλλ’ αἱ πρῶται αὗται ὗλαι, ἐξ ὧν παράγονται τὰ εἴδη ταῦτα, δὲν εἶναι μήτε οἰνόπνευμα, μήτε ζάκχαρις, καὶ δὲν δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἀντ’ αὐτῶν. Τὰ εἴδη ταῦτα λαμβάνουσι τὴν πρώτην αὐτῶν ἐμφάνισιν καὶ ὕπαρξιν διὰ τῆς βιομηχανικῆς αὐτῶν παραγωγῆς. Κατὰ τὴν τοιαύτην δ’ αὐτῶν παραγωγὴν τὸ Κράτος δύναται νὰ τὰ συλλάβῃ, οὕτως εἰπεῖν, καὶ τὰ φορολογήσῃ. Δὲν ἔχει ὅμως οὕτω καὶ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Οὗτος δὲν λαμβάνει τὴν πρώτην αὐτοῦ ὑπόστασιν καὶ χρησιμοποίησιν διὰ τῆς βιομηχανικῆς παρασκευῆς, ἤτοι τῆς κοπῆς καὶ συσκευῆς αὐτοῦ. Ὁ καπνὸς ὑφίσταται ὡς εἶδος χρήσιμον πρὸς κατανάλωσιν, ἅμα ἀποξηρανθῇ τὸ φύλλον αὐτοῦ. Δι’ ἁπλουστάτης δ’ ἐργασίας, οὐδένα ἐχούσης βιομηχανικὸν χαρακτῆρα, τὸ φύλλον τοῦτο δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς κάπνισιν· δύναται νὰ κοπῇ δι’ ἁπλοῦ μαχαιριδίου παρὰ τοῦ κατέχοντος αὐτὸ καὶ καταναλωθῇ παρ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ τὸ παρ’ ἡμῖν ὡς τελειότερον θεωρούμενον ἐργαλεῖον κοπῆς, τὸ χαβάνιον, εἶναι τοσοῦτον ἀτελὲς καὶ ἁπλοῦν, ὥστε δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ εὐκόλως, χωρὶς ν’ ἀνακαλυφθῇ παρὰ τῶν ὀργάνων τοῦ Δημοσίου, τῶν ἐπιφορτισμένων τὴν παρεμπόδισιν τῆς λαθραίας κοπῆς τοῦ καπνοῦ. Διὰ τῶν μέσων δὲ τούτων τὸ πλεῖστον τοῦ ἐν τῷ Κράτει καταναλισκομένου καπνοῦ κόπτεται καὶ καταναλίσκεται, χωρὶς νὰ διέλθῃ διὰ τῶν καπνοκοπτηρίων καὶ φορολογηθῇ. Ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως τοῦ καπνοῦ ὡς χρησίμου ὕλης μέχρι τῆς ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτουμένης προσαγωγῆς αὐτοῦ εἰς τὰ καπνοκοπτήρια ὑπάρχει καὶ χρονικὸν καὶ τοπικὸν διάστημα ἀρκοῦν, ὅπως οὗτος ἀποφύγῃ τὴν φορολογίαν καὶ καταναλωθῇ λαθραίως. Ὅσον δὲ καὶ ἂν ἐπιτηρήσῃ τὸ Δημόσιον τὰς λαθραίας μεταφορὰς καπνοῦ, δὲν δύναται, κατὰ τὸ ἰσχῦον σύστημα, νὰ συλλάβῃ καὶ παρεμποδίσῃ, εἰμὴ ἐλαχίστας ἐξ αὐτῶν. Διὰ τοῦτο, ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ συστήματος τῶν καπνοκοπτηρίων, τὸ λαθρεμπόριον ἀνεπτύχθη καὶ ἐτελειοποιήθη εἰς βαθμὸν, θέτοντα εἰς κίνδυνον τὴν ἐπωφελῆ λειτουργίαν τοῦ φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Τοῦτο δὲ εἶναι φυσικὴ συνέπεια, διότι ἡ εὐκολία τῆς χρησιμοποιήσεως καπνοῦ εἰς φύλλα πρὸ τῆς εἰσκομίσεως αὐτοῦ ἐν τοῖς καπνοκοπτηρίοις ἐξουδετερώνει τοὺς κινδύνους, οὓς διατρέχουσιν οἱ λαθρέμποροι, οἱ ἐπιδιώκοντες διὰ τῆς μὴ πληρωμῆς τοῦ φόρου ὠφέλειαν, ἀντιστοιχοῦσαν μὲ τὸ πενταπλάσιον σχεδὸν τῆς ἀξίας τοῦ καπνοῦ. Ὅτι τὸ ἐν τῇ βάσει αὐτοῦ ἐλαττωματικὸν τοῦτο σύστημα τοιαύτας ἤθελεν ἔχει συνεπείας, ἀποδεικνύουσι τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ. Κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας συνέλεξα, μελετῶν τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, δυνάμεθα βασίμως νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι παράγονται πέντε περίπου ἑκατομμύρια ὀκάδων καπνοῦ. Περὶ τούτου συμφωνοῦσι καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν κατὰ τὰς τελευταίας συνεδριάσεις ἀγορευσάντων ἀξιοτίμων συναδέλφων. Ἐκ τοῦ παραγομένου καπνοῦ ἐξάγονται, κατὰ τὴν λεπτομερῆ στατιστικὴν τῶν ἐτῶν 1887, 1888, 1889 καὶ 1890, ἣν ἔχω ἐνώπιόν μου, περίπου 2,500,000 ὀκάδες. Κατὰ τὸ 1890 ἐξήχθησαν 2,619,000 ὀκάδων, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1889 ἐξήχθησαν 2,363,000, κατὰ τὸ 1888 ὀκάδες 2,160,000, καὶ κατὰ τὸ 1887 ὀκάδες 2,101,000. Μένουσιν ἑπομένως ἐν τῷ τόπῳ δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια ὀκάδων. Ἂν δὲ ὑποθέσωμεν, ὅτι τὸ πέμπτον τοῦ ποσοῦ τούτου δὲν καταναλίσκεται εἰς τὸ καπνίζειν, ἀλλ’ εἴτε καταστρέφεται, εἴτε ἄλλως χρησιμοποιεῖται, ὑπολείπονται 2 ἑκατομμύρια περίπου ὀκάδων καπνοῦ, καταναλισκομένου ἐν Ἑλλάδι. Τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο συμφωνεῖ καὶ μὲ τοὺς μέσους ὅρους τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ ἐν τοῖς ἔθνεσιν ἐκείνοις, τὰ ὁποῖα καπνίζουσιν ὅσον καὶ ἡμεῖς. Εἰς ἐπίῤῥωσιν δὲ τῆς γνώμης, ὅτι ἐν τῷ Κράτει καταναλίσκονται δύο τοὐλάχιστον ἑκατομμύρια ὀκάδων καπνοῦ, ἔρχεται καὶ τὸ γεγονὸς, ὅτι ἐκτὸς τῶν μὴ ἐξαγομένων 2,500,000 ὀκάδων περίπου καὶ ἐκ τοῦ ἐξαγομένου καπνοῦ ἐπανέρχεται, ὡς πάντες γνωρίζομεν, καὶ ἰδίως οἱ κάτοικοι τῶν Κυκλάδων νήσων, οὐχὶ εὐκαταφρόνητον μέρος, κοπτόμενον εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ ἰδίως εἰς τὰς τουρκικὰς νήσους τοῦ Αἰγαίου πελάγους, καὶ λαθραίως εἰσαγόμενον ἐν Ἑλλάδι. Ἐκ τῶν δύο ἑκατομμυρίων ὀκάδων καπνοῦ, τὸν ὁποῖον ὑπολογίζομεν ὡς καταναλισκόμενον ἐν τῷ τόπῳ διὰ τοῦ συστήματος τῶν καπνοκοπτηρίων κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν αὐτοῦ, τὸ 1885, ἐφορολογήθησαν μόνον 850,000 ὀκάδες, κατὰ δὲ τὴν ἐπαναφορὰν αὐτοῦ ἐφορολογήθησαν τὸ μὲν 1886 929,000 ὀκάδες, κατὰ δὲ τὸ 1889 τὸ αὐτὸ περίπου ποσὸν, καὶ κατὰ τὸ 1890 738,000 ὀκάδες. Κατὰ τὸ 1891 δὲ δὲν θὰ ὑπερβῇ τὸ ποσὸν τοῦ φορολογηθέντος καπνοῦ τὰς 640,000 ὀκάδας. Ὥστε κατὰ τὸ ἰσχῦον σύστημα τὸ ἥμισυ μόλις κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη καὶ τὸ τρίτον κατὰ τὰ τελευταῖα τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ ὑπεβλήθη εἰς φορολογίαν. Τὸ πλημμελὲς δὲ τοῦ συστήματος τούτου ἀποδεικνύει καὶ ἡ κατ’ ἔτος διαρκὴς καὶ ἐξακολουθητικὴ ἐλάττωσις τοῦ φορολογουμένου ποσοῦ. Ἐφ’ ὅσον διοργανίζεται καὶ τελειοποιεῖται τὸ λαθρεμπόριον, ἐπὶ τοσοῦτον ἐλαττοῦται τὸ ποσὸν τοῦτο. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ πόσα μέρη τῆς Ἑλλάδος μένουσιν ἀφορολόγητα ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ συστήματος τῶν καπνοκοπτηρίων, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναφέρω ὑμῖν καπνοκοπτήριά τινα καὶ τὸ ποσὸν τοῦ ἐν αὐτοῖς κοπτομένου καπνοῦ. Ἐν Καρδίτσῃ, ἧς τὸ καπνοκοπτήριον προμηθεύει ὁλόκληρον τὴν ἐπαρχίαν αὐτῆς, κατοικουμένην ὑπὸ 70 περίπου χιλιάδων κατοίκων, ἐκόπησαν κατὰ τὸ 1890 ὀκάδες καπνοῦ 1353. Ἐν Ἀγρινίῳ ὀκάδες 135, ἐν Ἀμφίσσῃ ὀκάδες 206, ἐν Ἄργει ὀκάδες 1997, ἐν Ἀταλάντῃ ὀκάδες 344, ἐν Βονίτσῃ ὀκάδες 104, ἐν Κύμῃ ὀκάδες 775, ἐν Ξηροχωρίῳ ὀκάδες 25, ἐν Σπέτσαις ὀκάδες 407, ἐν Τήνῳ ὀκάδες 14, ἐν Θήρᾳ ὀκάδες 101, ἐν Ναυπάκτῳ ὀκάδες 180, ἐν Σκοπέλῳ ὀκάδες 180. Ἐν τοῖς καπνοκοπτηρίοις δὲ τούτοις πρέπει κατὰ τὸν νόμον νὰ κοπῇ καὶ συσκευασθῇ ὁ καπνὸς ὁ καταναλισκόμενος ἐντὸς τῶν ὁμωνύμων ἐπαρχιῶν, ὧν ἑκάστη ἔχει πληθυσμὸν περίπου 20,000 κατοίκων. Σειρὰ ἑπομένως ὁλόκληρος ἐπαρχιῶν μένει σχεδὸν καθ’ ὁλοκληρίαν ἀφορολόγητος διὰ τὸν ἐν αὐτοῖς καταναλισκόμενον καπνὸν ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ συστήματος τῶν καπνοκοπτηρίων. Τὸ σύστημα τῶν δηλώσεων, τὸ λειτουργῆσαν ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1885 μέχρι τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1887, καὶ οὗτινος προτείνεται σήμερον ἡ ἐπαναφορὰ, στηρίζεται ἐπὶ τῆς πρώτης ἐμφανίσεως τοῦ καπνοῦ ὡς χρησίμου ὕλης, καὶ ὑποχρεοῖ τὸν παραγωγὸν καὶ κάτοχον αὐτοῦ νὰ δηλώσῃ αὐτὸν πρὸ τῆς 1 Δεκεμβρίου ἑκάστου ἔτους. Ἠδύνατό τις ἴσως νὰ πιστεύσῃ, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο θεωρητικῶς στηρίζεται ἐπὶ φορολογικῆς βάσεως ὑγιεστέρας τῆς τῶν καπνοκοπτηρίων. Ἕνεκα ὅμως τῆς φύσεως καὶ τῶν ἰδιοτήτων τοῦ φορολογουμένου εἴδους ἡ βάσις καὶ τοῦ συστήματος τούτου ἀποδεικνύεται ἐν τῇ πράξει ἐπίσης σφαλερὰ καὶ ἀτελής. Ὁ καπνὸς εἶναι εἶδος εὐκόλως κρυπτόμενον καὶ εὐκόλως μεταφερόμενον. Τὸ κέρδος δὲ, τὸ ὁποῖον προσπορίζει ἡ ἀπόκρυψις αὐτοῦ διὰ τῆς μὴ πληρωμῆς τοῦ βαρέος φόρου, θέλει βεβαίως ἐνθαῤῥύνει εἰς αὐτὴν τοὺς παραγωγοὺς καὶ κατόχους τοῦ καπνοῦ. Εὐκόλως δ’ ὁ παραγωγὸς καπνοῦ δύναται πρὸ τῆς δηλώσεως αὐτοῦ νὰ μεταφέρῃ αὐτὸν ἐκ τοῦ χωραφίου του εἰς τὴν οἰκίαν ἢ τὴν καλύβην γείτονος μὴ παραγωγοῦ καὶ μὴ ὑποκειμένου εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν δημοσίων ἀρχῶν. Δύναται δὲ πολυειδῶς καὶ ὑπὸ τὴν γῆν ἀκόμη νὰ κρύψῃ τὸν παρ’ αὐτοῦ παραχθέντα καπνόν. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι εἶδον ἰδίοις ὀφθαλμοῖς ἔν τινι χωραφίῳ μέγαν λάκκον, περιτετυλιγμένον διὰ ξηρῶν χόρτων καὶ καλυπτόμενον διὰ σανίδων καὶ χώματος, καὶ ὅστις ἐχρησίμευε πρὸς ἀπόκρυψιν καπνοῦ. Τὸν καπνὸν τοῦτον δύναται ὁ παραγωγὸς νὰ μεταφέρῃ εἰς μικρὰ ἢ μεγάλα ποσὰ, ἀναλόγως τοῦ κινδύνου τῆς ἀνακαλύψεως, ὃν θέλει διίδει, ἐν τῇ πλησιεστέρᾳ πόλει, καὶ τὸν παρακαταθέσῃ, εἴτε πρὸ εἴτε καὶ μετὰ τὴν 1 Δεκεμβρίου, παρά τινι καπνοπώλῃ. Ἐκ πείρας δὲ γνωρίζομεν, ὅτι ἡ ἐπίβλεψις τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ παρουσιάσῃ πιθανὸν κίνδυνον συλλήψεως τοῦ οὕτω μεταφερομένου καπνοῦ. Ἡ κατανάλωσις δὲ τοῦ οὕτως ἀποκρυφησομένου καπνοῦ γενήσεται ἄνευ ἐλέγχου καὶ περιορισμοῦ τινος· ὁ δὲ λαθρέμπορος θέλει κερδήσει τὸν βαρὺν φόρον ἄνευ οὐδενὸς πλέον κινδύνου. Δὲν εἶναι δὲ μόνον τὸ κέρδος τοῦτο, ὅπερ θὰ ὠθήσῃ τὸν καπνοπαραγωγὸν εἰς τὴν ἀπόκρυψιν τοῦ καπνοῦ του, ἀλλὰ καὶ αἱ ὑποχρεώσεις καὶ αἱ εὐθύναι, ἃς ἐπιβάλλει αὐτῷ τὸ σύστημα τῶν δηλώσεων, καὶ αἱ ἐξ αὐτῶν ἀποῤῥέουσαι διατάξεις. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, ὁ καπνοπαραγωγὸς ὑποχρεοῦται νὰ δηλώσῃ ἐπακριβῶς τὸ ποσὸν τοῦ παρ’ αὐτοῦ παραχθέντος καπνοῦ, μὴ ἐπιτρεπομένης διαφορᾶς ἀνωτέρας τῶν δέκα τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον. Ἀλλ’ ὁ καπνὸς, ἐκ τῆς φύσεως αὐτοῦ, δύναται ἀπὸ τῆς ζυγίσεως καὶ δηλώσεώς του ὑπὸ τοῦ παραγωγοῦ μέχρι τῆς ὑπὸ τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς ἐξελέγξεώς του νὰ ὑποστῇ ἕνεκα καιρικῶν περιστάσεων αὔξησιν βάρους ἀνωτέραν τοῦ δέκα τοῖς ἑκατόν. Δύναται δὲ πολὺ εὐκολώτερον νὰ ὑποστῇ ἐλάττωσιν ἀνωτέραν, εἴτε ἕνεκα καιρικῶν περιστάσεων, εἴτε ἕνεκα βλάβης, ἢ καὶ κλοπῆς αὐτοῦ. Ὁ καπνοπαραγωγὸς, ὁ δηλώσας ὡρισμένον ποσὸν καπνοῦ, εἶναι θεματοφύλαξ αὐτοῦ, καὶ εὐθύνεται, ἐπὶ βαρείᾳ ποινῇ, διὰ πᾶσαν ἀπώλειαν οἱουδήποτε μέρους τοῦ δηλωθέντος ποσοῦ. Ἐκτὸς δὲ τῆς βαρείας ταύτης εὐθύνης, ὁ καπνοπαραγωγὸς ὑποχρεοῦται διὰ πᾶσαν μετακίνησιν καὶ πώλησιν τοῦ καπνοῦ αὐτοῦ νὰ μεταβαίνῃ παρὰ τῷ Ἐφόρῳ, ὅπως λάβῃ τὴν ἀπαιτουμένην ἄδειαν, νὰ χορηγῇ ἐγγυήσεις ἀνωτέρας τῶν δυνάμεών του, καὶ νὰ ὑφίσταται ὅλας τὰς χρονοτριβὰς καὶ τὰς δυσκολίας, αἵτινες ἀνεπτύχθησαν κατὰ τὴν παροῦσαν συζήτησιν, καὶ τῶν ὁποίων γνωρίζομεν πάντες τὴν σημασίαν. Γνωρίζομεν δ’ ὡσαύτως τὴν διανοητικὴν κατάστασιν τῶν χωρικῶν καπνοπαραγωγῶν, ἥτις θέτει αὐτοὺς εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ ἐκτελέσωσι τὰς διαφόρους ταύτας ὑποχρεώσεις καὶ διατυπώσεις. Ὁ χωρικὸς καπνοπαραγωγὸς θὰ εὑρεθῇ τοιουτοτρόπως ἀπέναντι τοῦ διλήμματος, ἢ νὰ δηλώσῃ τὸν καπνὸν αὐτοῦ καὶ ἀναδεχθῇ ὅλας τὰς εὐθύνας, τὰς δυσκολίας καὶ τὰς ζημίας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει εἰς αὐτὸν τὸ νομοσχέδιον, ἢ νὰ μὴ δηλώσῃ αὐτὸν καὶ νὰ τρέξῃ τὸν κίνδυνον τῆς συλλήψεως. Τοὺς ἐκ τῆς δηλώσεώς του κινδύνους θέλει διατρέξει ἄνευ οὐδεμιᾶς ὠφελείας, τὸν ἐκ τῆς ἀποκρύψεως δὲ κίνδυνον θὰ διατρέξῃ μετὰ τῆς ἐλπίδος νὰ ὠφεληθῇ τὸν φόρον, ὅστις ἰσοδυναμεῖ μὲ τὸ πενταπλάσιον περίπου τῆς ἀξίας τοῦ ἀποκρυβέντος καπνοῦ. Ἀπέναντι τοιούτου διλήμματος, ὁ χωρικὸς καπνοπαραγωγὸς θέλει βεβαίως προτιμήσει νὰ διατρέξῃ τὸν κίνδυνον τῆς συλλήψεως, ὅστις εἶναι μικρότερος καὶ ἀβέβαιος, ἀντὶ τῶν κινδύνων τῆς δηλώσεως, οἵτινές εἰσι καὶ βεβαιότεροι καὶ μεγαλείτεροι. Τοιαῦτα ἔσονται τὰ ἀποτελέσματα καὶ τοῦ ἀτελοῦς συστήματος τῶν δηλώσεων. Τὸ λαθρεμπόριον, τὸ ὁποῖον ὑπὸ τὸ κράτος τῶν καπνοκοπτηρίων ὠργανώθη καὶ λειτουργεῖ ἀνέτως καθ’ ὅλον τὸ Κράτος, θὰ ἐξακολουθήσῃ λειτουργοῦν καὶ ἀναπτυσσόμενον. Ἔχομεν δὲ καὶ θετικὰ ἀποτελέσματα τοῦ συστήματος τούτου ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου τοῦ 1885 μέχρι τοῦ Αὐγούστου τοῦ 1887. Κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο, μὲ φόρον μόνον δύο καὶ ἥμισυ δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν, ἐντὸς 23 μηνῶν ἐφορολογήθησαν 1,561,000 ὀκάδες. Μεταξὺ δ’ αὐτῶν περιλαμβάνεται καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον βεβαίως ὅλως ἐξαιρετικῶς ἐδηλώθη κατὰ τοὺς μῆνας Σεπτέμβριον καὶ Δεκέμβριον τοῦ 1885, κατὰ μὲν τὸν Σεπτέμβριον, διότι τότε κατὰ πρῶτον ἐτίθετο εἰς ἐνέργειαν ὁ νόμος, καὶ ὑπῆρχον ἀποθῆκαι καπνοῦ, ὅστις ἐδηλώθη ἀμέσως, κατὰ δὲ τὸν Δεκέμβριον, διότι ἐγνώσθη, ὅτι ἐπρόκειτο ν’ ἀναβιβασθῇ ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ ἀπὸ δύο εἰς δύο ἥμισυ δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν. Συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἐξαιρετικῶν δηλώσεων τῶν μηνῶν τούτων, εὑρίσκομεν, ὅτι κατὰ μέσον ὅρον ἐδηλώθησαν 67,000 ὀκάδες καπνοῦ κατὰ μῆνα, ἤτοι 815,000 ὀκάδες κατ’ ἔτος. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἀντιστοιχεῖ μὲ τὰ δύο πέμπτα περίπου τοῦ ἐν Ἑλλάδι καταναλισκομένου καπνοῦ. Καὶ τοιαῦτα μέν εἰσι τὰ ταμιευτικὰ ἀποτελέσματα τῶν δύο συστημάτων. Τίνα δέ εἰσι τὰ οἰκονομικὰ αὐτῶν ἀποτελέσματα; Παρέχουσιν ὑποστήριξίν τινα εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ; Οὐδεμίαν. Ἀπ’ ἐναντίας καὶ διὰ τῶν καπνοκοπτηρίων καὶ διὰ τῶν δηλώσεων πιέζεται τὸ ἐμπόριον καὶ ἐμμέσως ἡ παραγωγή, διὰ τῶν δηλώσεων δὲ πιέζεται καὶ ἀμέσως αὕτη. Διὰ τῶν ἀτελειῶν δ’ αὐτῶν, τῶν ἀποῤῥεουσῶν ἐκ τῆς βάσεως, ἐφ’ ἧς ἕκαστον τούτων στηρίζεται, εὐκολύνουσι τὸ λαθρεμπόριον, τὸ ὁποῖον γεννᾷ ὁ βαρὺς φόρος, ὁ ἰσοδυναμῶν πρὸς τὸ πενταπλάσιον περίπου τῆς ἀξίας τοῦ καπνοῦ. Ἡ ἀνάπτυξις δὲ, ἣν ἔλαβε τὸ λαθρεμπόριον παρ’ ἡμῖν, καὶ ἐκείνη, ἣν θὰ ἐξακολουθήσῃ λαμβάνον διὰ τοῦ συστήματος τῶν δηλώσεων, εἶναι ὁ μεγαλείτερος ἐχθρὸς, οὐ μόνον τοῦ ἐμπορίου, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς παραγωγῆς, ἥτις θὰ εὕρῃ ὠφελείας ἐν τῇ λαθραίᾳ καταναλώσει, ἀλλὰ θὰ εὕρῃ ταύτας μὲ βλάβην σπουδαίαν τοῦ τε ποσοῦ καὶ τοῦ ποιοῦ τοῦ παραγομένου καπνοῦ. Αἱ οἰκονομικαὶ συνέπειαι καὶ τὰ ταμιευτικὰ ἀποτελέσματα ἀμφοτέρων τῶν συστημάτων τούτων, ὧν οὐδὲν, ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῶν, δύναται νὰ παρέξῃ ἀντάλλαγμά τι πρὸς ὑποστήριξιν τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου, εὐλόγως δύνανται νὰ γεννήσωσι τὴν ἰδέαν, ἣν διάφοροι ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἐξέφρασαν, τῆς πλήρους ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου καὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ, χάριν τῆς ἀναπτύξεως αὐτῶν διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς τε ἐσωτερικῆς καταναλώσεως καὶ τῆς ἐξαγωγῆς. Δυστυχῶς ὅμως εἰς τὴν τοιαύτην ἰδέαν, ἧς ἡ ἐφαρμογὴ ἠδύνατο, ἐν μέτρῳ τινὶ, νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν θεραπείαν τῶν νομισματικῶν ἡμῶν ἀναγκῶν, ἀντίκειται ἡ κατάστασις τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ αἱ ἐπείγουσαι αὐτοῦ ἀνάγκαι, αἵτινες μᾶς ἐπιβάλλουσι νὰ ἐπιδιώξωμεν διὰ τοῦ φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἄμεσα ταμιευτικὰ ἀποτελέσματα. Οὐδεὶς σήμερον, εἰλικρινῶς σκεπτόμενος, ἀμφισβητεῖ τὸ μέγεθος τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν ἀναγκῶν, οὐδεὶς δὲ, καλῶς μελετῶν αὐτὰς, δύναται νὰ ἐλπίσῃ, ὅτι εἶναι δυνατὴ ἡ θεραπεία τῶν ἀναγκῶν ἡμῶν τούτων, χωρὶς νὰ θέσωμεν τὸν θεμέλιον λίθον τῆς ἀνορθώσεως τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν, ὅστις ἐστὶν ἡ πραγματικὴ ἰσοζύγισις τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους. Ἄνευ τοῦ θεμελίου τούτου, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν πράξωμεν, τοῦτο ἔσεται προσωρινὸν ἐμβάλλωμα, αὐξάνον τὸ κακὸν καὶ χειροτερεῦον τὴν θέσιν ἡμῶν ἀντὶ νὰ θεραπεύσῃ αὐτήν. Τὴν ἰσοζύγισιν δὲ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Δημοσίου δὲν δυνάμεθα βεβαίως νὰ ἐπιτύχωμεν ἄνευ αὐξήσεως τῶν ἐσόδων αὐτοῦ. Οὐδὲν δὲ φορολογήσιμον εἶδος παρουσιάζεται προσφορώτερον τοῦ καπνοῦ, ὅπως παρέξῃ τοιαύτην αὔξησιν. Δὲν εἶναι βεβαίως ἡ φορολογία τοῦ καπνοῦ μόνη, ἥτις δύναται νὰ φέρῃ τὴν ἰσοζύγισιν ταύτην. Ὀφείλομεν καὶ ἄλλας θεμελιώδεις μεταῤῥυθμίσεις τῆς φορολογίας ἡμῶν νὰ ἐπιδιώξωμεν· ἀλλ’ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ εἶναι ἐκ τῶν μᾶλλον ἐπιδεκτικῶν τοιαύτης μεταῤῥυθμίσεως. Τοιαύτην εἶχον γνώμην καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον τῆς Βουλῆς, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ διευθύνω τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Δὲν ἤμην τῆς ἰδέας ὅτι ἔπρεπε νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ φορολογικοῦ ἡμῶν συστήματος ἐν γένει, πρὶν ἢ, ἐπὶ τῶν ἐπισήμων στοιχείων στηριζόμενοι, μελετήσωμεν πάντας τοὺς φόρους, τοὺς δεομένους βελτιώσεως ἢ μεταῤῥυθμίσεως. Ἐθεώρησα ὅμως ἀναγκαῖον νὰ ποιήσω ἐξαίρεσιν διὰ τὸν φόρον καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, καὶ ἐπιδιώξω δι’ αὐτοῦ ταμιευτικὰ ἀποτελέσματα σπουδαιότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔφερεν ἡ ἰσχύουσα νομοθεσία. Ὅπως ἐπιτύχω τοιαῦτα, ἐθεώρησα ἀναγκαίαν τὴν τελειοποίησιν τοῦ ἰσχύοντος φορολογικοῦ συστήματος διὰ τῆς ἐπιβλέψεως τοῦ καπνοῦ ἀπὸ τῆς ἐμφανίσεως αὐτοῦ ὡς χρησίμου πρὸς κατανάλωσιν ὕλης μέχρι τῆς καταναλώσεώς του. Διὰ τοῦτο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπερ ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἐπεδίωξα τὴν συγχώνευσιν τῶν δύο συστημάτων, τοῦ τῶν δηλώσεων μετὰ τοῦ τῶν καπνοκοπτηρίων. Πολλοὶ ὅμως, ἔμπειροι περὶ τὰ τοῦ καπνοῦ καὶ ἐνδιαφερόμενοι ὑπὲρ τῆς παραγωγῆς αὐτοῦ, ἔν τε τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ ἐκτὸς αὐτοῦ, μοὶ παρέστησαν τὰς πιέσεις καὶ τὰς στενοχωρίας, τὰς ὁποίας ἤθελε φέρει τὸ παρ’ ἐμοῦ προταθὲν σύστημα ἐπὶ τῶν χωρικῶν καπνοπαραγωγῶν, ὧν πολλοὶ καὶ μέχρι σήμερον ἀκόμη ὑποφέρουσιν ἐκ τῶν συνεπειῶν τῆς κατὰ τὸ παρελθὸν ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τῶν δηλώσεων. Ἐπείσθην ὅτι αἱ ἐκ τῶν δηλώσεων πιέσεις τῶν καπνοπαραγωγῶν ἠδύναντο σπουδαίως νὰ βλάψωσι τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ. Προσεπάθησα νὰ εὕρω μέτρον τι, τὸ ὁποῖον νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἀντάλλαγμα τῆς πιέσεως τῶν καπνοπαραγωγῶν καὶ παρέξῃ εἰς αὐτοὺς ὠφελείας, ἰσοφαριζούσας τὰ βάρη καὶ τὰς ζημίας, ἃς ἤθελον ὑποστῆ οὗτοι ἐκ τῶν δηλώσεων καὶ τῶν συνεπειῶν αὐτῶν. Δυστυχῶς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τοιοῦτον ἀντάλλαγμα ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν δύο τούτων ἀτελῶν καὶ πλημμελῶν συστημάτων. Ἕνεκα τούτου τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο δὲν ἀνεγράφη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ δὲν συνεζητήθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, οὐχὶ δὲ ἕνεκα τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους εἷς τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων ὑπηνίχθη. Ἂν δὲν ἐπειθόμην, ὅτι ἀμφότερα τὰ συστήματα ταῦτα πιέζουσι τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ, τὸ πέρυσι παρ’ ἐμοῦ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον ἤθελεν ἀναγραφῆ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει καὶ ψηφισθῆ παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἂν δὲ δὲν ἐψηφίζετο, βεβαίως δὲν ἤθελον μείνει ἐν τῇ θέσει ἐκείνῃ (δεικνύει τὴν θέσιν τῶν Ὑπουργῶν) οὐδ’ ἐπὶ στιγμήν, διότι τὴν θέσιν ἐκείνην δὲν τὴν θεωρῶ τόσον μεγάλην ὡς σκοπόν· τὴν θεωρῶ τοιαύτην μόνον ὡς μέσον πρὸς εἰλικρινῆ ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τοῦ ἔθνους. Θεωρήσας τὴν συγχώνευσιν τῶν δύο συστημάτων ὡς μὴ δυναμένην σὺν τοῖς ταμιευτικοῖς νὰ ἐπιφέρῃ ὡσαύτως καὶ τὰ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώξωμεν ἐν τῇ φορολογίᾳ τοῦ καπνοῦ, καὶ τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐξαγωγῆς αὐτοῦ, ἐπροτίμησα ν’ ἀναβάλω καὶ τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, ὅπως μελετηθῇ καὶ οὗτος πληρέστερον μετὰ τῆς λοιπῆς φορολογικῆς ἡμῶν νομοθεσίας. Ἡ μελέτη δὲ, ἣν ἀνετώτερον ἐποιησάμην, μὲ ἔπεισεν, ὅτι μόνον διὰ τοῦ τελειοτέρου συστήματος τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν καὶ τὰ ταμιευτικὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα ἡ κατάστασις τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν ἐπιβάλλει, καὶ τὰ οἰκονομικὰ, ἅτινα τὸ ἐθνικὸν συμφέρον τῆς ἀναπτύξεως τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου ἀπαιτεῖ. Τὸ τελειότερον δὲ σύστημα ὑπὸ ταμιευτικὴν ἔποψιν, ὅπερ εἶναι τὸ παρακολουθοῦν τὸν καπνὸν ἀπὸ τῆς παραγωγῆς αὐτοῦ μέχρι τῆς καταναλώσεως, δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἐπωφελῆ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα, εἰμὴ ὅταν ἐφαρμοσθῇ κατὰ τρόπον παρέχοντα ἀνταλλάγματα ἰσάξια τῶν περιορισμῶν καὶ τῶν πιέσεων, ἃς συνεπιφέρει, καὶ ὑποστηρίζοντα τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον. Τοιαῦτα δ’ ἀποτελέσματα μόνον διὰ τοῦ μονοπωλίου τοῦ Κράτους δύνανται νὰ ἐπιτευχθῶσι. Δὲν εἶμαι καὶ ἐγώ, Κύριοι, κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ τῶν μονοπωλίων ἐν γένει. Εἶναι τετριμμένη ἀλήθεια, ὅτι τὰ μονοπώλια πιέζουσι τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐμπόριον. Δὲν νομίζω δὲ ὅτι ἐν ταῖς περιστάσεσι τῆς πατρίδος ἡμῶν δυνάμεθα νὰ ἐκφράσωμεν ἰδέας στηριζομένας ἐπὶ τοῦ κυβερνητικοῦ κανονισμοῦ, τὰς ἀρχὰς τοῦ ὁποίου ἐξυπηρετοῦσι τὰ μονοπώλια. Ἐπὶ τοῦ μονοπωλίου ὅμως τοῦ καπνοῦ ἄλλος ἰσχυρότατος λόγος, ὁ πηγάζων ἐκ τῶν μεγάλων οἰκονομικῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, μᾶς ἀναγκάζει νὰ ποιήσωμεν ἐξαίρεσιν, καὶ νὰ ἐγκαταλείψωμεν πᾶσαν θεωρητικὴν ἡμῶν προκατάληψιν. Ὀφείλομεν δὲ τοσούτῳ μᾶλλον νὰ ποιήσωμεν τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην, ὅταν πεισθῶμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ συστήσωμεν τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ ἐπὶ βάσεων καὶ κατὰ τρόπον ἐπιτρέποντα νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἀπὸ τοῦ βήματος ν’ ἀναπτυχθῶσι πᾶσαι αἱ λεπτομέρειαι τῆς ἱδρύσεως καὶ τῆς λειτουργίας τοῦ μονοπωλίου τοῦ Κράτους. Νομίζω ὅμως ἀναγκαῖον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς βάσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων νομίζω ὅτι τὸ μονοπώλιον ἱδρυόμενον δύναται νὰ ἐπιτύχῃ τὰ ἀποτελέσματα ταῦτα. Τὸ μονοπώλιον θέλει ἀγοράζει παρὰ τῶν παραγωγῶν τὸν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καταναλισκόμενον καπνὸν ἐπὶ τιμήματι προσδιοριζομένῳ ὑπὸ ἐπιτροπῆς, ἐν ᾗ θὰ ἀντιπροσωπεύωνται καὶ οἱ παραγωγοί, καὶ ἐγκρινομένῳ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ὁ παραγωγὸς θὰ δύναται, ἂν θέλῃ, νὰ μὴ πωλήσῃ τὸν καπνὸν αὐτοῦ εἰς τὸ μονοπώλιον ἐπὶ τῷ οὕτω ὁρισθέντι τιμήματι καὶ προσδιορίσῃ αὐτὸν δι’ ἐξαγωγὴν εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Τὸ Κράτος θέλει οὕτως ἀγοράζει διὰ τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν περίπου τὸ τρίτον τοῦ ἐν τῷ τόπῳ παραγομένου καπνοῦ. Θέλει δὲ μένει τὸ ὑπόλοιπον προωρισμένον διὰ τὴν ἐξαγωγήν. Τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο δὲν πρέπει νὰ μείνῃ εἰς χεῖρας τῶν παραγωγῶν, διότι αἱ εὐθύναι καὶ αἱ ὑποχρεώσεις, εἰς ἃς οὗτοι ἤθελον ὑποβληθῆ, ὡς θεματοφύλακες αὐτοῦ, ἤθελον εἶσθαι βαρεῖαι δι’ αὐτούς. Ἡ εἰς χεῖρας δὲ τῶν παραγωγῶν παρακαταθήκη τοῦ καπνοῦ τούτου ἤθελεν ὡσαύτως εὐκολύνει τὸ λαθρεμπόριον. Ὁ διὰ τὴν ἐξαγωγὴν προωρισμένος καπνὸς πρέπει νὰ κατατεθῇ εἰς εἰδικὰς ἀποθήκας. Τὸ Κράτος, εἴτε αὐτὸ ἀπ’ εὐθείας, εἴτε δι’ ἑταιρίας, (εὐκόλως δὲ ἤθελεν εὑρεθῆ τοιαύτη, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας,) ἤθελεν ἱδρύσει ἐν τοῖς κέντροις τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ ἀποθήκας, ἐν αἷς οἱ καπνοπαραγωγοὶ θὰ κατέθετον τὸν διὰ τὴν ἐξαγωγὴν προωρισμένον καπνόν. Ἡ διαχείρισις καὶ πώλησις τοῦ καπνοῦ τούτου ἤθελεν ἐνεργεῖσθαι κατὰ βούλησιν τοῦ ἰδιοκτήτου, εἴτε παρ’ αὐτοῦ ἀπ’ εὐθείας, εἴτε παρ’ ὑπαλλήλων τῶν ἀποθηκῶν, εἴτε παρ’ ἰδιωτικῶν πρακτόρων, λαμβανόντων μικράν τινα μὲν ἀμοιβὴν διὰ τὴν διαχείρισιν καὶ συντήρησιν τοῦ καπνοῦ, ποσοστόν τι δὲ ἐπὶ τοῦ τιμήματος, ὡς προμήθειαν διὰ τὴν πώλησιν αὐτοῦ. Ἡ ἰδέα τῆς συστάσεως ἀποθηκῶν ἐπροτάθη καὶ πρὸ ἐτῶν, ὡς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας ἐξέθηκεν εἰς τὴν Βουλήν, διὰ τὴν ἀποθήκευσιν ἐν αὐταῖς τοῦ ὅλου παραγομένου καπνοῦ’ ἀνέπτυξε δ’ ὁμοίαν καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βόλου συνάδελφος. Ἡ λειτουργία τῶν τοιούτων ἀποθηκῶν δύναται νὰ ᾖ ἐπιτυχὴς καὶ ἀκίνδυνος, περιοριζομένη εἰς τὸν καπνὸν τὸν προωρισμένον διὰ τὴν ἐξαγωγήν. Ἐφαρμοζομένη ὅμως καὶ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ τοῦ ἐν τῷ τόπῳ καπαναλισκομένου, ἤθελε φέρει τὰ αὐτὰ περίπου μὲ τὰς δηλώσεις ἀποτελέσματα. Οἱ καπνοπαραγωγοὶ θὰ δύνανται ν’ ἀποκρύψωσι μέρος τῶν καπνῶν αὐτῶν καὶ πωλήσωσιν αὐτοὺς λαθραίως, ἀφοῦ οὐδεὶς θὰ ὑπάρχῃ ἔλεγχος κατὰ τὴν κοπὴν καὶ πώλησιν τοῦ καπνοῦ. Ἀποθῆκαι διὰ τὸν πρὸς ἐμπορίαν προωρισμένον καπνόν, ἀνάλογοι πρὸς ἐκείνας, ἃς δυνάμεθα νὰ συστήσωμεν διὰ τὸν πρὸς ἐξαγωγὴν προωρισμένον, ὑπάρχουσιν εἰς πολλὰ Κράτη καὶ λειτουργοῦσιν ἄνευ τινὸς δυσκολίας. Καὶ ἐν Βελγίῳ καὶ ἐν Ὁλλανδίᾳ καὶ ἐν Γερμανίᾳ ὑπάρχουσι μεγάλαι δημόσιαι ἀποθῆκαι, ἐν αἷς οἱ ἔμποροι ἀποθηκεύουσι τοὺς καπνοὺς αὐτῶν, τοὺς ὁποίους ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον διαχειρίζονται, συντηροῦσι καὶ πωλοῦσι πράκτορες, ἀμειβόμενοι διὰ προμηθείας, ὁριζομένης εἴτε κατὰ τὸ ποσὸν τοῦ καπνοῦ, εἴτε κατὰ ποσοστὸν τῆς τιμῆς, εἰς ἣν ἤθελεν οὗτος πωληθῆ. Ὁ ὑπὸ τοῦ Κράτους ἀγορασθεὶς καπνὸς διὰ τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν κόπτεται καὶ συσκευάζεται ἐν δυσὶν ἢ τρισὶ κεντρικοῖς ἐργοστασίοις, καὶ πωλεῖται διὰ τῶν καπνοπωλῶν εἰς τοὺς καταναλωτάς. Ἡ ἐπὶ τοιούτων βάσεων ἵδρυσις καὶ λειτουργία τοῦ μονοπωλίου, ἥτις ἴσως ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνεται δύσκολος, οὐδεμίαν περιέχει ἀνυπέρβλητον δυσκολίαν. Οἱ μελετήσαντες τὸ ζήτημα, γνωρίζουσιν, ὅτι ὅλαι αἱ λεπτομέρειαι τῆς λειτουργίας τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ εἰσι μετὰ τελειότητος κεκανονισμέναι, πᾶσαι δὲ αἱ παρουσιαζόμεναι δυσκολίαι εἰσὶ γνωσταὶ ἐκ τῶν προτέρων, ὡς καὶ ὁ τρόπος τῆς τακτοποιήσεως αὐτῶν. Εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ μονοπωλίου θὰ ἔχωμεν ὁδηγὸν τὴν πολυχρόνιον πεῖραν πλείστων ἐθνῶν, ἐφαρμοσάντων αὐτὸ ἐπιτυχῶς. Ὁσαιδήποτε δὲ καὶ ἂν ὦσιν αἱ δυσκολίαι, ἃς πρέπει νὰ ὑπερνικήσωμεν κατὰ τὴν ἵδρυσιν τοῦ μονοπωλίου, τὰ βέβαια ἀποτελέσματα αὐτοῦ ἔσονται τοιαῦτα, ὥστε ὀφείλομεν νὰ μὴ δειλιάσωμεν ἀπέναντι τῶν δυσκολιῶν τούτων. Ὁ ἰσχυρισμός, ὅτι τὸ προσωπικὸν τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Δημοσίου εἶναι τοσοῦτον ἀτελές, ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ ἐμπιστευθῶμεν εἰς αὐτὸ τὴν ἵδρυσιν καὶ τὴν λειτουργίαν ἐπιχειρήσεως, οἵα ἡ τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ, δὲν εἶναι καθ’ ὅλα ἀκριβής. Ὡς ἔχει σήμερον τὸ προσωπικὸν τοῦτο, δὲν δύναται βεβαίως νὰ διαχειρισθῇ τὰ τοῦ μονοπωλίου. Διὰ τῆς προσκλήσεως ὅμως ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰδημόνων προσώπων θὰ δυνηθῶμεν ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος νὰ μορφώσωμεν προσωπικὸν δυνάμενον κάλλιστα νὰ διαχειρισθῇ αὐτό. Τοιαῦτα προηγούμενα ἔχομεν ἐπὶ ἄλλων ἐπιχειρήσεων, ὧν ἡ διαχείρισις παρουσιάζει πλειοτέρας δυσκολίας τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ. Πρὸ εἰκοσαετίας περίπου δυσκόλως ἤθελε πιστεύσει τις ἐξ ἡμῶν, ὅτι ἐγχώριον προσωπικὸν θὰ ἠδύνατο νὰ διαχειρισθῇ σιδηροδρομικὴν ὑπηρεσίαν, ἥτις ἐκτὸς τῶν πολλῶν δυσκολιῶν ἐμπεριέχει ὡσαύτως καὶ μεγάλους κινδύνους. Καὶ ὅμως σήμερον διαχειρίζονται τοὺς σιδηροδρόμους ἐντόπιοι ὑπάλληλοι, ἐπὶ ὀλίγους μῆνας ἐκγυμνασθέντες.

§189ΣΧΙΝΑΣ. Ἡ Ἀνατολικὴ Ρωμυλία ἔχει εἰς τοὺς σιδηροδρόμους της Ἕλληνας. Δὲν εἶναι κἀμμία δυσκολία, μοὶ φαίνεται.

§190ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο ἀκριβῶς λέγω καὶ ἐγώ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θεωρῶμεν τόσον δύσκολον τὴν μόρφωσιν καταλλήλου προσωπικοῦ, ἵνα διαχειρισθῇ ἐπιχείρησιν, οἵα ἡ τοῦ μονοπωλίου, ἀφοῦ ἐμορφώσαμεν προσωπικὸν πρὸς διαχείρισιν ἐπιχειρήσεως πολὺ δυσκολωτέρας, οἵα ἡ τῶν σιδηροδρόμων. Ὁποῖα δ’ ἀποτελέσματα ἡ διὰ τοῦ μονοπωλίου ἐπιβολὴ τῆς φορολογία ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, ταμιευτικά τε καὶ οἰκονομικά, ὑπόσχεται ἡμῖν, ὅπως ἀποφασίσωμεν νὰ ὑπερνικήσωμεν τὰς κατὰ τὴν ἵδρυσιν αὐτοῦ παρουσιασθησομένας δυσκολίας; Τοῦτο ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν. Ὡς εἶπον ἤδη, τὸ ἐν Ἑλλάδι καταναλισκόμενον ποσὸν καπνοῦ ἀνέρχεται περίπου εἰς 2,000,000 ὀκάδων. Διὰ τοῦ μονοπωλίου δὲ βεβαίως θὰ δυνηθῶμεν, ἅμα τῇ συστάσει αὐτοῦ, νὰ φορολογήσωμεν κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 1,500,000 ὀκάδων. Ὁ ἐλάχιστος οὗτος ὅρος ἐξασφαλίζεται διὰ τοῦ μονοπωλίου, καὶ διότι πλήρης ἔσεται δι’ αὐτοῦ ἡ ἐπίβλεψις τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ, καὶ διότι εἶναι δυνατὴ ἡ πώλησις τοῦ καπνοῦ εἰς τιμὰς πολὺ μικροτέρας ἐκείνων, εἰς ἃς πωλεῖται αὐτὸς σήμερον. Ὁ μέσος ὅρος τῶν τιμῶν, εἰς ἃς πωλεῖται σήμερον ὁ καπνός, εἶναι περὶ τὰς 14 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν· ὁ πρώτης ποιότητος πωλεῖται 16½ δραχ., ὁ δευτέρας ποιότητος 14½, καὶ ὁ τρίτης 12½, ἤτοι πωλοῦνται τὰ πακέτα 35 λεπτὰ τὰ τῆς πρώτης ποιότητος, τὰ τῆς δευτέρας 30, καὶ τὰ τῆς τρίτης 25.

§191ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Καὶ 45.

§192ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ μονοπώλιον θὰ δύναται νὰ πωλήσῃ ἐπωφελῶς, κατὰ μέσον ὅρον, πρὸ 9 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν, δηλαδὴ κατὰ ⅓ εὐθηνότερον. Σήμερον δὲν δύναται νὰ πωληθῇ καπνὸς οἱασδήποτε ποιότητος, καὶ τῆς κατωτάτης, εἰς τιμὴν κατωτέραν τῶν 10 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν, διότι ὁ φόρος ὑπερβαίνει τὰς ὀκτὼ δραχμάς. Ἀδύνατος ἑπομένως ἡ πώλησις καὶ πρὸς 10 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν. Τὸ μονοπώλιον θὰ δύναται ἐπωφελῶς νὰ πωλήσῃ καὶ πρὸς 5 καὶ 6 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν, καὶ θὰ πράξῃ τοῦτο ἐκεῖ, ὅπου ἤθελε θεωρηθῆ ἀναγκαῖον καὶ χάριν τῶν καταναλωτῶν καὶ πρὸς παρεμπόδισιν τοῦ λαθρεμπορίου. Ὑπολογίζοντες κατανάλωσιν 1,500,000 ὀκάδων, πρὸς 9 δραχμὰς κατὰ μέσον ὅρον, θὰ ἔχωμεν εἴσπραξιν 13,500,000 δραχμῶν. Κατὰ τὰς λεπτομερεῖς δὲ μελέτας, ἃς ἐποιησάμην, θὰ ὑποστῶμεν δαπάνην περίπου 4,500,000 δραχμῶν διὰ τὴν ἀγορὰν τοῦ καπνοῦ, διὰ τὴν συντήρησιν καὶ τὴν συσκευὴν καὶ διὰ τὴν πώλησιν αὐτοῦ. Θὰ ἔχωμεν ἑπομένως 9 ἑκατομμύρια δραχμῶν καθαρὸν ἔσοδον, ἀντὶ τῶν 5,000,000 περίπου δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἔχομεν καθαρὸν ἔσοδον διὰ τῶν καπνοκοπτηρίων, ἐκ τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ σιγαροχάρτου, καὶ ἀντὶ τοῦ μικροτέρου ποσοῦ, τὸ ὁποῖον φοβοῦμαι, ὅτι θὰ ἔχωμεν διὰ τῶν δηλώσεων. Τὰ ἔσοδα δὲ τοῦ μονοπωλίου ἀναμφισβητήτως θέλουσιν αὐξάνει κατ’ ἔτος διὰ τῆς τελειοτέρας αὐτοῦ λειτουργίας καὶ διὰ τῆς μεταῤῥυθμίσεως τῶν ἀρχικῶς ὁρισθησομένων τιμῶν.

§193ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡ παραγωγὴ ἀφίνεται ἀπεριόριστος;

§194ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως, κανονιζομένη. Τοιαῦτα ἔσονται τὰ ταμιευτικὰ αὐτοῦ ἀποτελέσματα. Τὰ δὲ οἰκονομικὰ, καθ’ ὃν τρόπον ἐννοῶ τὴν ἵδρυσιν τοῦ μονοπωλίου, ἔσονται ἡ ὑποστήριξις καὶ ἡ ἀνάπτυξις τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου. Πρώτη ὑποστήριξις εἰς τοὺς παραγωγοὺς χορηγεῖται διὰ τῆς ἀμέσου παρὰ τοῦ μονοπωλίου ἀγορᾶς τῶν ⅖ περίπου τῆς παραγωγῆς αὐτῶν. Τὸ οὕτω δ’ ἀμέσως ἀγορασθησόμενον ποσὸν θέλει φυσικῶς αὐξάνει διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἐσωτερικῆς καταναλώσεως, ἥτις ἔσεται ἀποτέλεσμα τῆς ἐλαττώσεως τῶν τιμῶν τοῦ καπνοῦ. Ἡ σύστασις τῶν ἀποθηκῶν ἐξαγωγῆς θέλει σπουδαίως συντελέσει εἰς τὴν μόρφωσιν καὶ ἀνάπτυξιν ἀληθοῦς ἐμπορίου καπνοῦ. Σήμερον δὲν ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι ἀληθὲς ἐμπόριον καπνοῦ. Μεγάλοι ἔμποροι, ἐκτὸς 3 ἢ 4 ἐν Σύρῳ καὶ ἐν Βώλῳ, δὲν ὑπάρχουσιν ἐν Ἑλλάδι. Οἱ ἐμπορευόμενοι παρ’ ἡμῖν τὸν καπνὸν εἰσὶ συνήθως καπνοπῶλαι καὶ μεταπράται.

§195ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἔχομεν δέκα τοιούτους εἰς τὸ Ναύπλιον.

§196ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πέντε καὶ δέκα χιλιάδων ὀκάδων.

§197ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Πενῆντα καὶ ὀγδόντα χιλιάδας ἐξάγουσιν εἰς τὴν Ὁλλανδίαν.

§198ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ διὰ τὴν Ὁλλανδίαν ἐξαχθεὶς ἑλληνικὸς καπνὸς ἀνῆλθε κατὰ τὸ 1890 εἰς 327 χιλιάδας ὀκάδας.

§199ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἶναι Ἀργολικὸς ὁ περισσότερος.

§200ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ἦναι Ἀργολικὸς ὁ περισσότερος, καὶ ἐὰν ὑπάρχωσιν ἔμποροι ἐξάγοντες 50 χιλιάδας ὀκάδας καπνοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι οὗτοι περισσότεροι τῶν ἑπτά.

§201ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἷς καὶ μόνος ὑπάρχει, ὁ ὁποῖος ἐξήγαγε πέρυσι 80 χιλιάδας ὀκάδας.

§202ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐξ Ἀργολίδος ἐξήχθησαν ἐντὸς δέκα μηνῶν 364 χιλιάδες ὀκάδες, ἐντὸς τοῦ χρονικοῦ διαστήματος ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1890 μέχρι τοῦ Ἰουλίου, τοῦ 1891 κατὰ τὰ δελτία τὰ ἐκδιδόμενα ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας.

§203ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἀμφισβητῶ τὴν ἐξαγωγὴν ταύτην. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀμφισβητῶ, εἶναι, ὅτι ἐκτὸς 4 ἢ 5, ἂν θέλητε, 6 ἢ 7, ἐμπόρων, ἐμπορευομένων μεγάλα ποσὰ καπνοῦ, οἱ ἄλλοι εἶναι ἁπλοῖ μεταπράται, ἀγοράζοντες, δύο, τρεῖς, πέντε, τὸ πολὺ δέκα χιλιάδας ὀκάδων. Οὗτοι δὲν δύνανται νὰ κληθῶσιν ἔμποροι καπνοῦ· εἶναι μικρέμποροι.

§204ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἔμποροι ἐσωτερικοί.

§205ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατὶ δὲ τοῦτο; Ὁ λόγος εἶναι ἁπλοῦς. Διὰ νὰ ἀγοράσῃ τις 5 ἢ 10 χιλιάδας ὀκάδας καπνοῦ ἐν Θεσσαλίᾳ, ἐν Ἀκαρνανίᾳ καὶ ἐν Φθιώτιδι, ὀφείλει νὰ μεταβῇ εἰς δύο ἢ καὶ τρία ἢ καὶ τέσσαρα χωρία. Θὰ ἀγοράσῃ παρ’ ἑκάστου χωρικοῦ μικράν τινα ποσότητα καπνοῦ, καὶ θὰ φροντίσῃ νὰ συγκεντρώσῃ τὰς διαφόρους ἀγοράς του. Ὀφείλει δὲ νὰ φέρῃ μεθ’ ἑαυτοῦ τὸ ἀναγκαῖον χρηματικὸν ποσὸν διὰ τὰς ἀγοράς του ταύτας. Αἱ δυσκολίαι καὶ οἱ κίνδυνοι, οὓς ὁ τοιοῦτος τρόπος τῆς προμηθείας τοῦ καπνοῦ παρουσιάζει, καθιστῶσι δύσκολον τὴν ὕπαρξιν μεγαλεμπόρων, ἀγοραζόντων τὸν καπνὸν ἀπ’ εὐθείας παρὰ τῶν παραγωγῶν. Ἐνδέχεται ἐν Ἄργει νὰ ᾖ εὔκολος ἡ συγκέντρωσις 50 ἢ 100 χιλιάδων ὀκάδων καπνοῦ, ἀλλ’ ἐν τῇ Στερεᾷ Ἑλλάδι ἡ συγκέντρωσις τοσούτου ποσοῦ παρ’ ἑνὸς ἐμπόρου εἶναι σχεδὸν ἀδύνατος. Διὰ τῆς συγκεντρώσεως ὅμως τοῦ πρὸς ἐξαγωγὴν προωρισμένου καπνοῦ ἐν δημοσίαις ἀποθήκαις, οἱ ἔμποροι ἄνευ κινδύνου καὶ δυσκολιῶν, καὶ ἄνευ ἐπιπροσθέτων δαπανῶν, θὰ δύνανται νὰ ἀγοράζωσιν οἱονδήποτε ποσὸν θέλουσιν ἀπ’ εὐθείας παρὰ τῶν παραγωγῶν. Δὲν θέλει ἀπασχολεῖ πλέον τοὺς ἐμπόρους ἡ φροντὶς περὶ τοῦ πῶς νὰ ὑπερνικήσωσι τὰς δυσκολίας καὶ τοὺς κινδύνους, οὓς παρουσιάζει σήμερον ἡ ἀγορὰ καὶ ἡ συγκέντρωσις μεγάλων ποσῶν καπνοῦ. Θὰ εὑρίσκωσιν αὐτὸν ἕτοιμον ἐν ταῖς δημοσίαις ἀποθήκαις, καὶ θὰ δύνανται ν’ ἀσχοληθῶσιν ἀνετώτερον εἰς τὴν εὕρεσιν κέντρων καταναλώσεως καὶ πωλήσεως τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Θὰ ἀποβῇ δ’ οὕτω δυνατὴ καὶ εὔκολος ἡ μόρφωσις πραγματικοῦ ἐμπορίου τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐξαγωγῆς καὶ τῆς παραγωγῆς αὐτοῦ.

§206ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δηλαδὴ νὰ λείψωσι δέκα μικροὶ ἔμποροι, διὰ νὰ γείνῃ ἕνας μεγάλος.

§207ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος νὰ λείψωσιν οἱ μικροὶ ἔμποροι. Ἀπ’ ἐναντίας θὰ δύνανται καὶ οὗτοι εὐκόλως νὰ γείνωσι μεγάλοι, ἂν θέλωσι νὰ ἐργασθῶσι.

§208ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τίς ὅμως θὰ ἐπιτηρῇ τὸ πρᾶγμα;

§209ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶπον ἤδη· ὁ ἰδιοκτήτης, ἢ ἂν οὗτος δὲν δύναται ἢ δὲν θέλῃ, ὑπάλληλοι τῶν ἀποθηκῶν ἢ ἰδιῶται πράκτορες.

§210ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν ἠξεύρω ὅμως, ἐὰν δύναται νὰ τὸ παραδεχθῇ ὁ παραγωγός.

§211ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅταν πεισθῇ, ὅτι ἐν ταῖς δημοσίαις ἀποθήκαις εἶναι ἀσφαλεστέρα ἡ διατήρησις τοῦ καπνοῦ καὶ ἐπωφελεστέρα ἡ πώλησις αὐτοῦ, δὲν θὰ διστάσῃ νὰ τὸ παραδεχθῇ. Εἰς τὰς ἐν Εὐρώπῃ δημοσίας ἀποθήκας κατατίθεται καπνὸς πολὺ μεγάλης ἀξίας, ὅστις φυλάττεται μὲν ὑπ’ εὐθύνην τῆς Διευθύνσεως τῶν ἀποθηκῶν τούτων, συντηρεῖται δὲ καὶ πωλεῖται ὑπὸ πρακτόρων, εἰς τοῦτο κυρίως ἀσχολουμένων. Ἐπιβλέπον καὶ διευθύνον, οὕτως εἰπεῖν, τὴν παραγωγὴν τὸ μονοπώλιον, δύναται προσέτι ν’ ἀσχοληθῇ καὶ συντελέσῃ εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ποιότητος τοῦ παραγομένου καπνοῦ. Οἱ καπνοὶ ἡμῶν, ἐκτὸς ἐλαχίστων ἐξαιρέσεων, δὲν ἀρέσκουσιν εἰς τοὺς καταναλωτὰς ἐν τοῖς μεγάλοις κέντροις τῆς Εὐρώπης. Αἱ ἐν αὐτοῖς οὐσίαι καὶ ἰδίως ἡ μεγάλη ποσότης νάτρου καθιστᾷ αὐτοὺς δυσαρέστους εἰς τοὺς Εὐρωπαίους καταναλωτάς· ἕνεκα δὲ τούτου ἐλάχιστά εἰσι τὰ ποσὰ τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν, τὰ καταναλισκόμενα ἐν Εὐρώπῃ, ἐν συγκρίσει πρὸς τοὺς τουρκικούς. Γνωρίζω δὲ ἐξ ἰδίας πείρας, ὅτι διὰ τῆς ἀλλαγῆς τῶν σπόρων καὶ διὰ τῆς βελτιώσεως τῶν λιπασμάτων δυνάμεθα νὰ παραγάγωμεν ἐν πολλαῖς ἐπαρχίαις τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος καπνούς, ἂν οὐχὶ καθ’ ὅλα ὁμοίους μὲ τοὺς τῆς Μακεδονίας, ἀλλὰ πολὺ προσεγγίζοντας αὐτούς. Οἱ καπνοὶ δὲ τῆς Μακεδονίας πωλοῦνται ἐν τῷ τόπῳ τῆς παραγωγῆς αὐτῶν ἀντὶ 10 μέχρι 50 φράγκων κατ’ ὀκᾶν, ἐνῷ οἱ Ἑλληνικοὶ καπνοὶ πωλοῦνται ἀντὶ 50 λεπτῶν μέχρι 3 δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν. Βελτιοῦντες δὲ τὴν ποιότητα τοῦ καπνοῦ ἡμῶν, δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι διπλάσιον τοῦ σήμερον ἐξαγομένου ποσοῦ θὰ δυνηθῶμεν νὰ ἐξαγάγωμεν καὶ εἰς τὰ σημερινὰ κέντρα καταναλώσεως ἑλληνικῶν καπνῶν καὶ εἰς ἄλλα, ἅτινα καταναλίσκουσι μεγάλα ποσὰ τουρκικοῦ καπνοῦ. Μόνον δὲ διὰ τῶν φροντίδων τοῦ μονοπωλίου, τοῦ τεθησομένου εἰς ἄμεσον συνάφειαν μετὰ τῶν παραγωγῶν, δυνάμεθα νὰ ἐλπίσωμεν τοιαύτην τῶν καπνῶν ἡμῶν βελτίωσιν. Δύο κλάσεις ἀνθρώπων δύνανται νὰ πάθωσιν ἐκ τῆς συστάσεως τοῦ μονοπωλίου, οἱ λαθρέμποροι καὶ οἱ καπνοπῶλαι· καὶ περὶ μὲν τῶν λαθρεμπόρων οὐδόλως ἔχομεν νὰ μεριμνήσωμεν. Συνιστῶντες ὅμως τὸ μονοπώλιον, ὀφείλομεν ἱκανοποίησίν τινα πρὸς τοὺς καπνοπώλας, οἵτινες θέλουσι στερηθῆ τοῦ ἐπαγγέλματός των. Τοιαύτην δὲ διττῶς δύναται νὰ χορηγήσῃ τὸ Κράτος. Δύναται νὰ δώσῃ εἰς τοὺς καπνοπώλας τὴν προτίμησιν, ὅπως αὐτοὶ ἐξακολουθῶσι τὴν εἰς τοὺς καταναλωτὰς πώλησιν τοῦ παρὰ τοῦ μονοπωλίου παρασκευαζομένου καπνοῦ, καὶ ὠφελῶνται τὴν διαφορὰν μεταξὺ τῶν τιμῶν, εἰς ἃς θέλουσιν ἐνεργεῖ τὴν τοιαύτην πώλησιν, καὶ ἐκείνων, ἃς θέλει καταλογίζει τὸ Μονοπώλιον. Εἰς ἐκείνους δὲ ἐκ τῶν καπνοπωλῶν, οἵτινες δὲν ἤθελον ποιήσει χρῆσιν τῆς τοιαύτης προτιμήσεως, τὸ Δημόσιον δύναται νὰ δώσῃ λογικήν τινα ἀποζημίωσιν, ἀνάλογον πρὸς τὴν πραγματικὴν ζημίαν, ἣν ἤθελε προξενήσει εἰς αὐτοὺς ἡ στέρησις τοῦ ἐπαγγέλματός των. Τοιαύτην σχηματίσας γνώμην περὶ τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ καὶ περὶ τῶν ταμιευτικῶν καὶ οἰκονομικῶν αὐτοῦ ἀποτελεσμάτων, δὲν ἐδίστασα νὰ προτείνω ὑπευθύνως τὴν ἵδρυσιν αὐτοῦ, ὅτε ὑπὸ τὴν ἰδίαν ἐμοῦ εὐθύνην ἤθελον ἐκτελέσει αὐτήν. Δὲν διστάζω δὲ νὰ συστήσω τοῦτο καὶ εἰς τὴν Βουλήν, οὐχὶ ὅπως λάβῃ αὐτὸ ὡς θέμα ἀμέσου συζητήσεως καὶ ἀποφάσεως,—διότι τοιαύτη πρότασις σήμερον δὲν ἤθελον ἔχει πρακτικόν τι ἀποτέλεσμα,—ἀλλ’ ὅπως πάντες οἱ ἀσχολούμενοι περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου καὶ τῆς ἀνορθώσεως αὐτῆς, καὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι περὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ, μελετήσωσι τὰ μὲ τὸ μονοπώλιον σχετιζόμενα ζητήματα καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἱδρύσεως αὐτοῦ. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι τοιαύτη μελέτη θέλει πείσει αὐτοὺς ν’ ἀποβάλωσι τὴν σφαλερὰν ἰδέαν, ἥτις ἐπικρατεῖ παρ’ ἡμῖν, ὅτι τὸ μονοπώλιον, καὶ ἐπὶ λογικῶν ἱδρυόμενον βάσεων, δύναται νὰ καταστρέψῃ τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ γενικὸν ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ. Πρέπει νὰ ἐκλείψῃ ἡ σφαλερὰ αὕτη ἰδέα, διότι αἱ οἰκονομικαὶ ἀνάγκαι, αἱ πιέζουσαι σήμερον τὸ Κράτος, θέλουσιν ἐπιβάλει τὴν σύστασιν τοῦ μονοπωλίου. Εὔχομαι δὲ νὰ μὴ συμβῇ τοῦτο πολὺ ἀργά. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ παρά τινων λεχθὲν, ὅτι πανταχοῦ τὸ μονοπώλιον καταπολεμεῖ τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ καὶ τὸ γενικὸν αὐτοῦ ἐμπόριον. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ μονοπώλιον ἀναιρεῖ τὸ ἐσωτερικὸν ἐμπόριον. Ἀλλ’ ἀπέναντι τῶν ταμιευτικῶν καὶ οἰκονομικῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ ἐπιδιώξωμεν διὰ τοῦ μονοπωλίου, τὸ ἐσωτερικὸν ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ ἀποβαίνει ζήτημα δευτερευούσης σημασίας. Ὅτι δὲ τὸ μονοπώλιον δὲν ἀντιστρατεύεται πρὸς τὴν παραγωγὴν καὶ τὸ γενικὸν ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ, ἔχομεν ἀπόδειξιν ἀναμφισβήτητον τὴν λειτουργίαν πλείστων εὐρωπαϊκῶν μονοπωλίων. Μονοπώλια, περιορίζοντα τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ, ὑπάρχουσιν ἐκεῖ μόνον, ὅπου ἡ ποιότης τοῦ παραγομένου καπνοῦ εἶναι τοιαύτη, ὥστε καθιστᾷ τὸν καπνὸν τοῦτον μὴ καταναλώσιμον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, καὶ δὲν ἐπιτρέπει εἰς τὸ Κράτος νὰ ἐπιδιώξῃ οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς παραγωγῆς αὐτοῦ. Τοιοῦτον εἶναι τὸ Γαλλικὸν μονοπώλιον. Ὁ ἐν Γαλλίᾳ παραγόμενος καπνὸς, ὁ λεγόμενος Caporal, δὲν δύναται νὰ ἐξαχθῇ καὶ πωληθῇ ἐκτὸς αὐτῆς. Ἕνεκα τούτου ἐκεῖ δὲν ἐπεδίωξαν οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ περιώρισαν αὐτὴν εἰς τὸ ποσὸν τὸ ἀναγκαιοῦν διὰ τὴν ἐσωτερικὴν κατανάλωσιν. Ἐπεδίωξαν δὲ ταμιευτικὰ ἀποτελέσματα καὶ ἐπέτυχον ἀκαθάριστον μὲν ἔσοδον περὶ τὰ 380 ἑκατομμύρια φράγκων, καθαρὸν δὲ περὶ τὰ 300 ἑκατομμύρια. Τὰ Κράτη ὅμως, ἅτινα, σὺν τοῖς ταμιευτικοῖς ἀποτελέσμασιν, ἐπεδίωξαν καὶ τὴν ὑποστήριξιν τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ, ἐπέτυχον τοῦτο διὰ τῆς συστάσεως τοῦ μονοπωλίου. Ὡς πλησιέστερον παράδειγμα ἔχομεν τὴν γείτονα αὐτοκρατορίαν. Ἡ σύστασις τοῦ μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ ἐν Τουρκίᾳ, ἕνεκα διαφόρων εἰδικῶν περιστάσεων καὶ διοικητικῶν δυσκολιῶν, ἰδίως δὲ ἕνεκα τοῦ προνομίου τῆς ἑτεροδικίας, ὅπερ κέκτηνται οἱ ξένοι ὑπήκοοι, δὲν ἔφερεν εἰσέτι πλήρη τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ, ὅπως κρίνωμεν αὐτά. Ἔχομεν ὅμως, εἰς βάρος ἡμῶν, διδόμενόν τι τῶν ἐνεργειῶν αὐτοῦ, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἐξαγωγικὸν ἐμπόριον τοῦ καπνοῦ διὰ τὴν Αἴγυπτον. Διὰ τῆς συγκεντρωμένης ἐνεργείας καὶ τῶν φροντίδων τοῦ μονοπωλίου, οἱ τουρκικοὶ καπνοὶ, οἵτινες ἐπί τινα ἔτη εἶχον κατὰ μέγα μέρος ἀντικατασταθῆ ἐν τῇ αἰγυπτιακῇ καταναλώσει ὑπὸ τῶν ἑλληνικῶν, ἐπανῆλθον ἐκεῖ πάλιν, καὶ συναγωνίζονται ἐπιτυχῶς κατὰ τούτων. Ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρξῃ καὶ παρ’ ἡμῖν συγκεντρωμένη καὶ σοβαρὰ ἐνέργεια, οἱ καπνοὶ οὗτοι θέλουσι βεβαίως ἀντικαταστήσει τοὺς ἑλληνικοὺς καπνούς.

§212ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο ἐπῆλθε, διότι κατηργήθη ὁ φόρος τῆς ἐξαγωγῆς.

§213ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ μονοπώλιον ὅμως εἶναι ἐκεῖνο, ὅπερ ἐπεδίωξε καὶ ἐπέτυχε τὴν κατάργησιν ἐν Τουρκίᾳ τοῦ φόρου τῆς ἐξαγωγῆς.

§214ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἀφ’ ὅτου ἐπεβλήθη ὁ αὐτὸς δασμὸς εἰς τὰ ἑλληνικὰ καὶ τουρκικὰ καπνὰ, κατέστη ἀδύνατος ὁ συναγωνισμὸς, διότι τὰ τουρκικὰ εἶναι καλλιτέρας ποιότητος.

§215ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχει σχέσιν ἡ κατάργησις αὕτη μετὰ τῶν ἐργασιῶν τοῦ μονοπωλίου.

§216ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχει σχέσιν, διότι ἡ διοίκησις τοῦ μονοπωλίου ἐφρόντισεν εἰδικώτερον περὶ τούτου. Ἀλλ’ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ μονοπωλίου ἐν Τουρκίᾳ, δὲν δυνάμεθα, ὡς εἶπον, νὰ ἐξαγάγωμεν ἀσφαλὲς συμπέρασμα, διότι ἕνεκεν εἰδικῶν δυσκολιῶν δὲν ἔφερεν εἰσέτι πλήρη τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ.

§217ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δηλαδὴ ἀπέδωκεν ἐν ἀναλογίᾳ πρὸς τὸν πληθυσμὸν ποσὸν ἐλάχιστον κατ’ ἀντιπαραβολὴν πρὸς τὰ ἡμέτερα κοπτήρια.

§218ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰσέπραξεν ἓν ἑκατομμύριον περίπου λιρῶν.

§219ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Δημόσιον ἔλαβε κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος 850 χιλιάδας τουρκικῶν λιρῶν.

§220ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἕτερον παράδειγμα ἔχομεν τὸ τοῦ μονοπωλίου τῆς Ρουμανίας. Πρὸ εἴκοσι περίπου ἐτῶν ἡ Ρουμανία ἐλάχιστον ποσὸν καπνοῦ παρῆγεν, ἐπλήρονε δὲ πολλὰ ἑκατομμύρια φράγκων διὰ τὴν ἀγορὰν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, καὶ ἰδίως ἐν Τουρκίᾳ, τοῦ εἰς αὐτὴν ἀναγκαίου καπνοῦ. Σήμερον δὲ, χάρις εἰς τὴν μέριμναν καὶ τὴν ἐπιμέλειαν τοῦ ἐν αὐτῇ συστηθέντος μονοπωλίου, αὕτη παράγει τὰ ¾ περίπου τοῦ καπνοῦ, τὸν ὁποῖον καταναλίσκει. Ἐν Οὐγγαρίᾳ, ὅπου τὸ μονοπώλιον λειτουργεῖ ὡσαύτως ἀπὸ δεκάδων ἐτῶν μὲ τὸν σκοπὸν τῆς προστασίας τῆς παραγωγῆς, εὑρίσκομεν τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Διὰ τῶν φροντίδων καὶ τῆς ἐπιμελείας τοῦ μονοπωλίου ἡ παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ ηὔξησεν, ἡ δὲ ποιότης αὐτοῦ ἐβελτιώθη. Ἐξάγονται δὲ σήμερον ἐξ Οὐγγαρίας διὰ τὴν Γερμανίαν καὶ ἄλλα μέρη πλέον τῶν 15,000,000 ὀκάδων καπνοῦ.

§221ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Εἰς τὴν Ἀλσατίαν συνέβη τὸ ἐναντίον· ἀφ’ ὅτου κατηργήθη τὸ μονοπώλιον, ἠλαττώθη ἡ παραγωγή.

§222ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διότι ὁ γαλλικὸς καπνὸς, μόνον ἐπιβαλλόμενος ὑπὸ τοῦ μονοπωλίου, εὑρίσκει κατανάλωσιν.

§223ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ τοῦτο καὶ πολλὰ ἄλλα παραδείγματα εὑρίσκομεν ἐν Εὐρώπῃ, ἀποδεικνύοντα ὅτι τὸ μονοπώλιον δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ καὶ ἀναπτύξῃ τὴν παραγωγήν. Ἡ πεῖρα τῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν μᾶς διδάσκει ἀναμφισβητήτως, ὅτι τὸ μονοπώλιον εἶναι τὸ τελειότερον σύστημα τῆς φορολογίας ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, ὑπό τε τὴν ταμιευτικὴν καὶ ὑπὸ τὴν οἰκονομικὴν ἔποψιν. Τὴν πεῖραν ταύτην ἡμεῖς, οἱ νεάζοντες ἐν τῷ κοινωνικῷ καὶ οἰκονομικῷ βίῳ τῶν ἐθνῶν, δὲν πρέπει νὰ παρίδωμεν. Ἐκτὸς τῶν ἀμέσων ὠφελειῶν, ἃς δυνάμεθα νὰ ἐπιτύχωμεν, ὁδηγούμενοι ὑπὸ τῆς πείρας ταύτης, θὰ ἔχωμεν προσέτι καὶ ἐμμέσους ὠφελείας. Ἐκ τῆς ἰδίας αὐτῶν πείρας τὰ πεπολιτισμένα ἔθνη μορφόνουσι τὰς κρίσεις αὑτῶν περὶ τοῦ ποιοῦ ἑκάστου φορολογικοῦ συστήματος, ἐκ τῶν κρίσεων δ’ αὐτῶν τούτων σχηματίζουσι τὴν περὶ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τῶν ἄλλων Κρατῶν γνώμην αὐτῶν, ἥτις, εὐνοϊκῶς ὑπὲρ ἡμῶν διατιθεμένη, δύναται ἐν πολλοῖς νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν.

§224ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἡ πολυήμερος καὶ πολυνύκτιος συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀποδεικνύει, ὅτι περιέχει τόσα ἐλαττώματα, ὥστε, ἐὰν ἠθέλομεν ἐξακολουθήσει ἀπαριθμοῦντες αὐτὰ, φρονῶ ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ καταναλώσωμεν χρόνον ἴσον πρὸς τὸν μέχρι τοῦδε καταναλωθέντα. Ἐν τῇ ἐξετάσει τοῦ νομοσχεδίου παρὰ τῶν διαφόρων ῥητόρων παρελείφθη ἓν πολὺ μὲν γνωστὸν εἰς ὅλους ἡμᾶς πρᾶγμα, πολὺ δὲ διαφέρον ἡμᾶς εἰς κρίσιν τοῦ νομοσχεσχεδίου· τοῦτο δὲ ἐγὼ θέλω προσθέσει μόνον εἰς τὴν συζήτησιν. Ὁ ἐθνικὸς πλοῦτος ἐν Ἑλλάδι ὡς κυρίαν πηγὴν ἔχει τὴν γεωργίαν. Ἡ γεωργία, ἡ πηγὴ αὕτη τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν δυνάμεων, δὲν δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι ἔτυχε παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τῶν ἐνισχύσεων καὶ τῶν προβλεπτικῶν ἐκείνων μέσων, ἅτινα συντελοῦσιν εἰς πρόοδον αὐτῆς. Ἐλλείπουσιν ἀπ’ αὐτῆς Γεωργικαὶ Τράπεζαι, μέσα τελείας ἐξασφαλίσεως τῆς ἐν τοῖς ἀγροῖς περιουσίας καὶ ἐργασίας, ἀγροτικὴ ἀστυνομία δηλονότι τελεία. Ἐλλείπουσι μέσα γεωργικῆς συγκοινωνίας ἐπαρκοῦς, ἐλλείπουσι μέτρα πρακτικῆς τῶν γεωργῶν διδασκαλίας, ἐλλείπουσι μέτρα αὐξήσεως ἢ ῥυθμίσεως τῶν ὑδάτων, ὧν δεῖται ἡ γεωργία ἡμῶν. Περὶ ὅλων τούτων ἤκουσα πολλάκις ὡραίους λόγους ἐν τῇ Βουλῇ, εἶδον ὅμως ὀλίγα νομοθετήματα, καὶ οὐδεμίαν ὑπὲρ αὐτῶν δαπάνην. Ἀφ’ ὅτου αἱ ἀνάγκαι τῆς πατρίδος ἐπέβαλον τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας, τὸν κλῆρον τοῦτον ἀνέλαβεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ κ. Τρικούπης, μετὰ σθένους, καὶ ἐπεδίωξεν ἐπιβάρυνσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ φόρων ὄχι μικρῶν. Ἐν τῇ ἐπιβαρύνσει ὅμως ταύτῃ ἠκολούθησε σύστημα, τὸ ὁποῖον, καίπερ παραγνωρισθὲν, ἦτο ὅμως λίαν ὀρθὸν, ὡς ἀποδεικνύει ἡ σημερινὴ συζήτησις. Ἀφοῦ εἰς τὸν γεωργὸν δὲν ἠδυνήθημεν νὰ δώσωμεν συνδρομὴν θετικὴν, δίκαιον ἦτο νὰ παράσχωμεν εἰς αὐτὸν ἀρνητικήν τινα συνδρομὴν, καὶ τοιαύτη ἦτο νὰ μὴ ἐπιβαρύνωμεν αὐτὸν πολὺ χάριν τῶν βαρῶν τοῦ δημοσίου ταμείου. Διὰ τοῦτο οἱ φόροι ἐπεβλήθησαν εἰς τὰς πόλεις, καὶ ἤρθησαν κατὰ τὸ δυνατὸν ἢ ἐσμικρύνθησαν τὰ φορολογικὰ βάρη τῶν γεωργῶν. Ἐν τούτοις διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀφαιρεῖται πάλιν ἀπὸ τῶν πόλεων ὁ φόρος τοῦ καπνοῦ, καὶ ῥίπτεται πάλιν ἐπὶ τοῦ ἀγρότου, μὲ ὅλας τὰς συνεπείας τῆς παρ’ ἡμῖν σφαλλούσης καὶ παραπαιούσης διοικήσεως, μὲ ὅλους τοὺς παρ’ ἡμῖν γνωστοὺς νομοθετικοὺς σολοικισμοὺς, μὲ ὅλους τοὺς μεγάλους κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἠκούσατε διεκτραγῳδουμένους παρ’ ὅλων τῶν ὁμιλησάντων ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὡς ἀκολουθοῦντας τὸν δαίδαλον τῶν διατυπώσεων τοῦ νομοσχεδίου. Ἀρχὴ φορολογικὴ εἶναι, ὅτι φόρος ἐπιβάλλων πολλὰς πιέσεις εἶναι καταδικαστέος, καὶ ἂν ἦναι προσοδοφόρος. Ἐνθυμοῦμαι κατὰ τὰς ἀναγνώσεις μου ἐπὶ τούτου, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ εἶχεν ἐγερθῇ κατακραυγὴ κατὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν πυρείων, διότι ἐπεβάλλετο εἰς τὴν ἐξελέγχουσαν ἀρχὴν ἡ ἀνάγκη πολλῶν κατ’ οἶκον ἐρευνῶν, καὶ ἕνεκα τούτου εἶχε ζητηθῆ πανταχόθεν ἡ κατάργησις τοῦ τοιούτου φόρου. Ὁ φόρος δὲ, τὸν ὁποῖον σήμερον θὰ ψηφίσητε, καθιστᾷ οὐ μόνον τὴν κατ’ οἶκον ἔρευναν ἀπαραίτητον κατὰ παντὸς ἀγρότου ἐφάπαξ, ἀλλὰ καθιστᾷ αὐτὴν ἀναγκαίαν πολλάκις καὶ συνεχῶς, καθιστᾷ δὲ εὐκολωτάτην τὴν τοιαύτην τρομερὰν ἐξουσίαν εἰς τὰς χεῖρας τοῦ φατριάζοντος Δημάρχου, τοῦ αἰσχροκερδοῦς μικροῦ ὑπαλλήλου, τοῦ τελευταίου χωροφύλακος. Ἂν δὲ παρατηρήσητε τὴν Ποινικὴν Δικονομίαν, ἥτις διὰ πολλῶν προφυλάξεων περιβάλλει τὸ τοιοῦτο μέτρον, τότε θὰ ἐννοήσητε πόσον πιεστικὸν καὶ τρομερὸν εἶναι τὸ διὰ τοῦ νομοσχεδίου καθιερούμενον. Ὁ ἀγρότης, ἐνῷ δὲν θὰ ἔχῃ οὐδὲ ἐν τῷ οἴκῳ αὐτοῦ τὴν ἡσυχίαν, δὲν θὰ ἔχῃ οὔτε κατὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ προϊόντος του ἀπὸ τοῦ ἀγροῦ εἰς τὴν πόλιν τὴν ἀσφάλειαν. Δὲν ἐννοῶ δὲ τὸν ἀγρότην τὸν μεταφέροντα καπνόν’ διότι ὁ χωροφύλαξ δύναται νὰ σταματήσῃ τὸ ὑποζύγιον τοῦ χωρικοῦ, τοῦ μεταφέροντος οἱονδήποτε ὁπουδήποτε προϊόν, νὰ ῥίψῃ κάτω τοὺς σάκκους του καὶ τοὺς κοφφίνους του καὶ νὰ ἀνερευνήσῃ πανταχοῦ, ἀναζητῶν καπνόν. Τὸ τοιοῦτον μέτρον, αὐτὸ καὶ μόνον ἤρκει νὰ ἀποτρέψῃ τὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τῆς μεταβολῆς τοῦ συστήματος καὶ ἀπὸ τῆς ἐπιψηφίσεως νόμου, ὅστις δὲν ὑπόσχεται κἄν, ὅτι θὰ φέρῃ μεγαλείτερον εἰσόδημα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Τοὐναντίον, ἐνῷ θὰ πολλαπλασιάσῃ τὰς πιέσεις, ἐνῷ θὰ αὐξήσῃ τὸ λαθρεμπόριον καὶ θὰ βλάψῃ τὸν πτωχὸν γεωργὸν, ὅστις δὲν εἶναι ἡ πλουσιωτέρα τάξις τῆς Ἑλλάδος, θὰ μειώσῃ καὶ τὸ δημόσιον εἰσόδημα. Λαμβάνω τὰς δύο γειτονευούσας ἐπαρχίας, τὰς καπνοπαραγωγούς, τὴν τοῦ Ναυπλίου καὶ τὴν τοῦ Ἄργους. Ὁ ἀγρότης τοῦ Ἄργους, ὁ θέλων νὰ μεταφέρῃ ἓν δέμα καπνοῦ εἰς Ναύπλιον, ἵνα τὸ μεταπωλήσῃ, ἤ, ὅπερ συνηθέστατον, ἵνα ἐνεχυριάσῃ αὐτό, ὅπως καλέσῃ ἰατρὸν νὰ ἐπισκεφθῇ τὴν γυναῖκά του, ὅπως ἐνεχυριάσῃ αὐτὸ καὶ εὕρῃ ὀλίγα χρήματα, διὰ νὰ ἀγοράσῃ τὸ φάρμακον, αὐτὸς ἔχει ἀνάγκην νὰ ὑποβληθῇ εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς διατυπώσεις, νὰ τρέχῃ ἀπὸ Ἐφόρου εἰς Ἔφορον, νὰ εὑρίσκῃ ἐγγυητήν, καὶ καθ’ ὁδὸν νὰ κινδυνεύῃ νὰ συλληφθῇ ὑπὸ ἀγροφύλακος ἐναντίας πολιτικῆς μερίδος, νὰ κρατηθῇ, νὰ συνταχθῇ πρωτόκολλον. Ἔλαβον μίαν ὄψιν τοῦ ζητήματος, ἵνα δώσω ἀφορμὴν εἰς σκέψεις, οὐχὶ ὅτι ἔχω ἐλπίδα μεταβολῆς τῆς γνώμης σας, ἀλλὰ διότι ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον, γινώσκων ὁποῖαι ἄλλοτε ἐγένοντο καταστροφαὶ ἐν τῇ πατρίδι μου ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τοῦ 1885, νὰ διαμαρτυρηθῶ διὰ τὴν ἐπαναφορὰν αὐτοῦ. Ἐνθυμοῦμαι φίλον ἑνὸς τῶν συναδέλφων, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν μερίδα τὴν ὑπουργικὴν, ὅστις μοὶ ἐζήτησε τὴν συνδρομήν του, διότι κατεδικάσθη ἐκ λάθους εἰς 8,000 δραχμῶν πρόστιμον! Ποῦ εἶναι ὁ συνάδελφος ἐκεῖνος νὰ τὸ ἀκούσῃ; Ἀρκεῖ νὰ ἀναλογισθῆτε, ὅτι ὁ γεωργὸς, ὁ παράγων χιλίας ὀκάδας καπνοῦ, ἀμέσως γίνεται ὀφειλέτης 7 ἕως 14 χιλιάδων δραχμῶν εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ ἵνα ἀπαλλαγῇ τοῦ χρέους τούτου, ἔχει ἀνάγκην νὰ τελέσῃ ὅλην τὴν σειρὰν τῶν τρομερῶν διατυπώσεων, καθ’ ἃς ἀφίνεται ἕρμαιον τοῦ Δημάρχου καὶ τοῦ δημογραμματέως, διὰ νὰ ἀναμετρήσητε τὸ κακὸν, ὅπερ κατὰ τοῦ χωρικοῦ καπνοπαραγωγοῦ θὰ προξενήσητε. Ἐνθυμοῦμαι δὲ τώρα τὸν συνάδελφον, ὅστις εὑρίσκει τὴν μεγάλην τοῦ νομοσχεδίου ἀρετὴν εἰς τὸ ὅτι τὸ Δημόσιον ἔχει τίμιον ἐγγυητὴν πρὸς ἀπόληψιν τοῦ φόρου ἀπὸ τὸν γεωργόν. Αὕτη ἡ ἀρετὴ, ἣν εὕρισκεν, ἦτο ἡ μεγίστη τῶν κακιῶν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐνόμισα, ὅτι ὤφειλον νὰ μὴ παραλείψω νὰ εἴπω τοῦτο, διότι ἔχω τὴν γνώμην, ὅτι, μετὰ τὰ σήμερον ἀναπτυχθέντα, δυνάμεθα νὰ ἤμεθα βέβαιοι, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καὶ ψηριζόμενον, θὰ ζήσῃ ὅσον καὶ τὸ Ὑπουργεῖον. Αὐτοῦ πίπτοντος τῆς ἐξουσίας, τὸ νομοσχέδιον θὰ μεταβληθῇ παρ’ οἱουδήποτε ἄλλου Ὑπουργείου. Δὲν ἀγνοεῖτε ὅτι πᾶσα μεταβολὴ φορολογικοῦ συστήματος φέρει παντοῖα κακὰ καὶ ἐλάττωσιν εἰσοδήματος· θὰ ὁμολογῆτε, δὲ, ἐλπίζω, ὅτι συχναὶ μεταβολαί, προκειμένου περὶ φόρου τοσοῦτον σημαντικοῦ εἰς τὰ δημόσια, εἰς τοιαύτην μάλιστα ἐποχὴν, εἶναι ἐπίσης ἀφορμὴ σκέψεων. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν αἱ ἐλπίδες, τὰς ὁποίας ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐκ τοῦ νομοσχεδίου του, δύνανται νὰ θεωρηθῶσι βάσιμοι· ἐγὼ δὲν τὰς θεωρῶ τοιαύτας. Καὶ τὸ νομοσχέδιον τὸ κρίνω μᾶλλον ὡς μίαν ὑπαγόρευσιν πολιτικῆς ἀνάγκης, ἐν μέσον πρὸς ἀπαλλαγὴν ἀπὸ ὑπηρεσίας, ἀπὸ τῆς ὁποίας ἠδύνατο τὸ Ὑπουργεῖον ἄλλως νὰ ἐξέλθῃ ἢ ἐπιμένον εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Κομματικὴ πάλη, γινομένη σήμερον περὶ φόρου τόσον σημαντικοῦ, εἶναι ἀστοργία πρὸς τὸ δημόσιον συμφέρον. Φορολογία δὲ, ἐπαναφερομένη ἐπὶ τῶν γεωργῶν, εἶναι ἀστοργία πρὸς τὴν φιλοπονωτάτην, τὴν φιλονομωτάτην, τὴν πτωχοτάτην τῶν τάξεων τῶν Ἑλλήνων πολιτῶν.

§225Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κατὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι σφάλλει, ὅτι ὡς πορίσματα τῆς συζητήσεως παριστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ πορίσματα τῶν λόγων τῶν ἀγορευσάντων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἤτοι τῶν λόγων τοῦ κ. Ποταμιάνου, ἢ τῶν λόγων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συμφώνως μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Ποταμιάνου ἠγόρευσαν’ ἀλλὰ ταῦτα δὲν εἶναι πορίσματα τῆς συζητήσεως. Ἐὰν δὲ ἐξακολουθῇ ὁ κ. Ποταμιάνος νὰ φρονῇ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει τὰ ἐλαττώματα, τὰ ὁποῖα ἀνέφερε, τοῦτο δὲν εἶναι πλημμέλεια τοῦ νομοσχεδίου, οὐδὲ λάθος τῶν μὴ ἀχόντων τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Ναυπλίου. Ὁ κ. Ποταμιάνος νομίζει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι καταστρεπτικόν, ὁ κ. Ποταμιάνος νομίζει, ὅτι τὸ σθένος, μετὰ τοῦ ὁποίου ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διῴκησεν ἐπὶ ἑπταετίαν τὴν Ἑλλάδα καὶ μετέβαλε τὴν φορολογίαν τοῦ Κράτους, ὅτι τὸ σθένος αὐτὸ συνετέλεσε διὰ τὸ ἀγαθὸν τῆς πατρίδος· ἐγὼ δὲν καλοῦμαι σήμερον νὰ ἀναιρέσω τὰς γνώμας τοῦ κ. Ποταμιάνου, διότι ἡ συζήτησις πρόκειται περὶ ἄλλων. Ἄλλως τὰς γνώμας ἡμῶν μυριάκις ἀπηγγείλαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐξακολουθοῦμεν δὲ κάλλιον νὰ φρονῶμεν, ὅτι αἱ μεταβολαί, αἱ ἐπελθοῦσαι εἰς τὴν φορολογίαν, ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἐπενεχθῶσι, δὲν ἤθελον δ’ ἐπενεχθῆ, ἐὰν τὰ ἔξοδα δὲν ηὔξανον ὑπερμέτρως, καὶ ηὔξησαν τὰ ἔξοδα ὑπερμέτρως ἄνευ ἀνάγκης. Ἀποδεχόμεθα ἀληθῶς τὰς γενομένας μεταβολὰς, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ ἀποδεχθῶμεν αὐτὰς, ἀφοῦ ἔχομεν ὄπισθεν ἡμῶν τοὺς δανειστὰς, καὶ πρέπει πάντως νὰ ἤμεθα καλῆς πίστεως, ὅταν ἐργαζώμεθα ἐν ὀνόματι τοῦ Κράτους. Ἑπομένως δὲν ἔχομεν ἐξουσίαν νὰ καταργήσωμεν ἢ νὰ μεταβάλωμεν τοὺς φόρους, ἀλλὰ τοὺς φόρους ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι προβαίνουσι φθίνοντες, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ 800 χιλιάδων ὀκάδων καπνοῦ, φορολογηθεισῶν τὸν ἕνα χρόνον, τὸν ἑπόμενον ἐφορολόγησαν 750 χιλιάδας, καὶ τὸν τρίτον 670 χιλιάδας, τοὺς φόρους τούτους, μᾶς εἰδοποιεῖ ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῶν, ὅτι πρέπει νὰ τοὺς ἀντικαταστήσωμεν, διότι ἄλλως θέλουσι καταλήξει εἰς ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἐνῷ αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις αὐτοῦ δὲν ἐπιτρέπουσι νὰ ἀφήσωμεν τὴν ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους προβαίνουσαν. Ἡμεῖς, εἰσαγαγόντες τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον συζητεῖται, δὲν τὸ εἰσηγάγομεν ἐκ στοργῆς πρὸς τὰ τέκνα ἡμῶν, ὡς εἶπον, ἢ ἐκ πάθους ἢ ἐξ ἀντιπαθείας πρὸς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὑμεῖς ὑποστηρίζετε. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸ ὑμέτερον σύστημα θεωροῦμεν πλημμελές, διότι ἐπιβάλλει φόρον καταναλώσεως εἴς τινας μόνον πολίτας, ἀπαλλάσσει δὲ πάσης φορολογίας τὴν μεγάλην πλειοψηφίαν τῶν κατοίκων· τοῦτο δὲ εἶναι φορολογικὸν σκάνδαλον. Ὅταν γνωρίζωσιν οἱ πολῖται, οἱ πληρόνοντες τὸν φόρον, ὅτι συμπολῖται αὐτῶν, οἱ πλεῖστοι, δὲν φορολογοῦνται, τὸ θεωροῦμεν πλημμελές. Ἀλλὰ καὶ δι’ ἄλλον λόγον ἐσμὲν κατὰ τοῦ συστήματος τῆς διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίας, ὅτι τὰ ἔξοδα τῆς λειτουργίας αὐτοῦ ἀνέρχονται εἰς 18%, εἶναι δὲ καὶ κατὰ τοῦτο πλημμελές, διότι συντελεῖ εἰς τὴν διαφθορὰν ἐν τῷ πολιτικῷ ἀνταγωνισμῷ, καὶ διαφθείρει ὄχι μόνον τὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ καὶ τὴν κοινωνίαν. Ἔχομεν δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἄλλο σύστημα, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη κατὰ τὸ 1885, θέλει παραγάγει πολλῷ μεγαλείτερα ταμιευτικὰ ἀποτελέσματα, ἀπὸ ὅσα τὸ σύστημα τῶν κοπτηρίων, ἔχει δὲ καὶ τὸ πλεονέκτημα, ὅτι τὰ ἔξοδα τῆς λειτουργίας αὐτοῦ θέλουσι φθάνει μέχρι 5%, διὰ τοῦτο ὑποστηρίζομεν τὸ σύστημα. Ἀλλὰ διότι ἐπροτείναμεν ἡμεῖς τὸ σύστημα φορολογίας τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον διετυπώσαμεν ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίῳ, καὶ διότι ἐπιθυμοῦμεν νὰ ψηφισθῇ τοῦτο, διὰ νὰ ἐξασφαλίσωμεν μίαν πρόσοδον τοῦ Κράτους, ἡ ὁποία κινδυνεύει, διὰ τοῦτο νομίζετε, ὅτι ἀναλαμβάνομεν τὴν εὐθύνην, ἐὰν ἄλλοι μεθ’ ἡμᾶς μεταβάλωσι τὴν φορολογίαν ταύτην; Τὴν εὐθύνην φέρουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι μεταβάλλουσιν ἀγαθόν τι, ὡς θέλομεν φέρει καὶ ἡμεῖς τὴν εὐθύνην, ἐὰν μεταβάλωμεν σήμερον ἀγαθόν τι. Ἀλλὰ ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι μεταβάλλομεν κακὸν, ἔχομεν δὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἀντικαθιστῶμεν αὐτὸ δι’ ἀγαθοῦ. Ἡ μεταβολὴ τῶν φορολογικῶν συστημάτων δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἦναι κακὸν ἢ καλὸν, ἀλλὰ πᾶσα μεταβολὴ γινομένη πρὸς βελτίωσιν εἶναι πάντοτε ἀγαθὸν, καὶ δὲν θέλω θρηνήσει οὔτε ἐγὼ αὐτὸς, ἐὰν μετ’ ἐμὲ, ὅταν ἡμεῖς ἀποχωρήσωμεν τῆς ἀρχῆς, οἱ διάδοχοι ἡμῶν προτείνωσι σύστημα φορολογίας ἄλλο, βέλτιον τοῦ ὑφ’ ἡμῶν προτεινομένου, ἀλλὰ θέλομεν ὑποστηρίξει αὐτό.

§226ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Πταῖσμα ἰδικόν μου δὲν εἶναι, ἐὰν τὸ πρῶτον μόλις σήμερον ἠκούσθη ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ἡ φωνὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Οἱ ἄλλοι ὀλίγοι μέχρι τοῦδε ὑπερασπίσαντες αὐτὸ προέτειναν ἐπιχειρήματα, τῶν ὁποίων ἐγὼ ἐποιησάμην μνείαν, ὅσον ἐνόμιζον τοῦτο ἀναγκαῖον. Τὸ συμπέρασμα λοιπὸν, ὅπερ ἐκ τῆς συζητήσεως συνήγαγον, τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον εἶναι καταδικαστέον, ἦτο τὸ τῆς πλειονότητος,—ἵνα μὴ μεταχειρισθῶ τὴν ἑπτανησιακὴν λέξιν, τῆς ὁλότητος,—τῶν ἀναπτυχθέντων ἐπιχειρημάτων. Δὲν ἦτο ἐμὸν τὸ ἐμὸν συμπέρασμα, ἀλλὰ τῶν ἀγορευσάντων, διότι δὲν ἤκουσα παρὰ διαρκῶς τοὺς παρερχομένους τὸ βῆμα νὰ ὁμιλῶσι κατὰ τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ ὑπὲρ αὐτοῦ ὁμιλήσαντες εἶναι ἠριθμημένοι, καὶ τὰ ἐπιχειρήματα αὐτῶν συνεκεντροῦντο εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερα. Δὲν ἀνέφερα ἀκόμη ἓν ἄλλο ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ὁ ἐκ Ζακύνθου ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι διὰ τοῦ νόμου ἀφίεται εἰς τὸν καταναλωτὴν νὰ ἐκλέγῃ καπνὸν τῆς ὀρέξεώς του, ἐνῷ ἤδη ἀγοράζει τοιοῦτον ἄγνωστον ἐν τῷ δέματι. Τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο ἔκρινα ὡς μὴ συντελοῦν εἰς τὴν μεταβολὴν τῶν γνωμῶν. Τώρα βέβαιον εἶναι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν φέρει εὐθύνην διὰ τὰς πράξεις ἄλλων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ φέρῃ εὐθύνην, ἐὰν ἄλλοι μεταβάλωσι τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον σήμερον ζητεῖ, ἵνα ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ, καὶ θὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ φέρει εὐθύνην, προβλέπων τὰς συνεπείας τῆς μεταβολῆς. Ἐὰν δὲ τὸν νόμον τοῦτον μεταβάλωσιν οἱ διάδοχοί του, διότι τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ θὰ δειχθῶσι χείρονα τοῦ λειτουργοῦντος νῦν συστήματος, τότε βεβαίως φέρει καὶ ἐν τῷ μέλλοντι τὴν εὐθύνην, διότι κακὸν μὲν, καλῶς δὲ κείμενον νόμον, μεταβάλλει δι’ ἄλλου κακοῦ, ὁ ὁποῖος θέλει χειρότερα λειτουργήσει. Ἐννοῶ καλῶς, ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ φέρῃ ἡμᾶς ἡ συχνὴ αὕτη μεταβολὴ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ εἰς τὸ μονοπώλιον. Τοιαύτη πάλη, γινομένη περὶ τὸν φόρον τοῦτον, δὲν δύναται νὰ παραταθῇ ἐπὶ πολύ. Πρέπει νὰ λήξῃ, ἐκλεγομένου ἑνὸς ἐδάφους τρίτου· καὶ, πλὴν ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συμμερίζηται τὴν γνώμην τοῦ μονοπωλίου, καὶ θέλει νὰ ὁδηγήσῃ εἰς αὐτὸ, δὲν βλέπω, πῶς ἐλπίζει νὰ διατηρηθῇ ὁ νόμος αὐτοῦ παρὰ τῶν διαδόχων του· φρονῶ, ὅτι λίαν προσεχῶς, παρατεινομένης τῆς διαμονῆς του ἐν τῇ ἐξουσίᾳ, θὰ φέρῃ αὐτὸς πρῶτος τὸ μονοπώλιον, ἐὰν ἴδῃ, ὅτι καὶ τὸ σύστημα τοῦτο δὲν λειτουργεῖ, διότι ἐκ φιλοτιμίας δὲν θὰ ἐπαναφέρῃ τὸν καταργούμενον νόμον. Καὶ ἂν ὅμως τοῦτο δὲν συμβῇ, ἀρκεῖ νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι μίαν φορὰν ἀκόμη γίνεται μεταβολὴ τοῦ συστήματος τῆς φορολογίας τοῦ προϊόντος παρὰ τῇ παραγωγῇ, τὸ ὁποῖον σήμερον ψηφίζεται, διὰ νὰ ἴδωμεν, ὅτι ἡ μεταβολὴ αὕτη θὰ ἦναι ἐπὶ τὸ αὐστηρότερον καὶ βαρύτερον. Ἂν δὲ ἐπανέλθουν τὰ κοπτήρια, καὶ θελήσῃ μία Κυβέρνησις κατόπιν νὰ τὰ καταργήσῃ, τότε κατ’ ἀνάγκην θὰ καταφύγῃ εἰς τὸ μονοπώλιον, ὄχι πλέον ὡς πηγὴν, ἀπὸ τῆς ὁποίας θὰ ἐλπίζωμεν τὸ ἰσοζύγιον τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ὡς διέξοδον τῆς πάλης καὶ τοῦ ἀνταγωνισμοῦ, ὅστις συνάπτεται περὶ τὸν φόρον τοῦτον.

§227ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν καταντήσωμεν ἢ δὲν καταντήσωμεν εἰς τὸ μονοπώλιον, ἐγὼ δὲν μεριμνῶ περὶ τούτου, εἶπον δὲ ποίας ἰδέας ἔχω περὶ μονοπωλίου, καὶ εἶπον ὅτι εἶμαι κατὰ πάντων τῶν μονοπωλίων· διότι διὰ τῶν μονοπωλίων ἀφαιρεῖται τὸ κέρδος τῆς ἐργασίας, εἴτε τῆς ἐπιτηδευματικῆς εἴτε τῆς κοινωνικῆς ἐργασίας, ἀπὸ τοὺς πολίτας, διὰ νὰ εἰσαχθῇ τὸ κέρδος τοῦτο εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Εἶναι ἁρπαγὴ τῆς ἀποζημιώσεως τῆς ἐργασίας τοῦ πολίτου, διὰ τοῦτο εἶμαι κατὰ τῶν μονοπωλίων. Καὶ μολονότι εἶμαι κατὰ τῶν μονοπωλίων, οὐδεμίαν θέλω ἔχει δυσκολίαν νὰ ἀποδεχθῶ τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ ὡς μέσον, διὰ τοῦ ὁποίου ἤθελεν ἐξασφαλισθῆ πρόσοδος μεγάλη εἰς τὸ Δημόσιον, ἀλλ’ οὐδέποτε κεχωρισμένον τῆς μερίμνης περὶ τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ· ἐὰν δὲ ἤθελεν ἐπιτευχθῇ ὁ συνδυασμὸς τῆς ἐπιτυχίας τῶν δύο τούτων σκοπῶν, πρῶτον νὰ μὴ ζημιωθῇ ἡ παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ, δεύτερον νὰ ἐξασφαλισθῇ μεγαλειτέρα πρόσοδος εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, δὲν θέλω ἔχει τὴν τύψιν τοῦ συνειδότος, διότι ἐγκατέλιπον τὰς ἰδέας μου περὶ τοῦ μονοπωλίου, διότι θέλω εἴπει εἰς πάντα, ὅστις ἤθελε μὲ ἐλέγξει, ὅτι τὰς ἐγκατέλιπον, διότι εὗρον δημιουργηθέντα τόσα βάρη εἰς τὸ Κράτος, καὶ δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀντιμετωπίσω τὰ βάρη ταῦτα, ἐὰν δὲν ἔπραττον τοῦτο. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἠθέλησε καὶ νὰ μὲ ἐλέγξῃ, διατὶ πρώτην φορὰν ἤκουσεν ἐμοῦ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καπνοῦ. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς ἀξιοῖ, ὁ προτείνων νομοσχέδιόν τι νὰ ἀνέρχηται κατὰ πᾶσαν στιγμὴν εἰς τὸ βῆμα, ἵνα ἀνασκευάζῃ πάντα, ὅσα κατὰ τοῦ νομοσχεδίου λέγονται. Ἀλλὰ ποῖα θέλετε νὰ ἀνασκευάσω; Νὰ ἀνασκευάσω τοὺς θρήνους, τοὺς ὁποίους εἷς τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπήγγειλεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλει ἐνισχύσει τὴν τοκογλυφίαν; Καὶ ὁ κ. Σκουζὲς φρονεῖ, ὅτι ἡ τοκογλυφία θέλει παραχθῆ ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου· καὶ προσῆκε νὰ τὸν παραμυθήσω διὰ τοῦτο; Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἔχω κατὰ νοῦν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλει παραγάγει τοιαῦτα κακά. Νὰ ἀπαντήσω εἰς τί; Ὅτι ὁ παραγωγὸς διαφέρει ἀπὸ τὸν καπνέμπορον; Καὶ πάντες ὑμεῖς, μηδενὸς ἐξαιρουμένου, ἐσυγχύζετε τὸν παραγωγὸν μὲ τὸν καπνέμπορον, καὶ ἐπράττετε τοῦτο ἐν γνώσει, διὰ νὰ συγκινήσητε τοὺς Βουλευτάς, διὰ νὰ πτοήσητε αὐτοὺς διὰ τῶν καταστροφῶν, τὰς ὁποίας ἀνηγγέλλετε ἐπελευσομένας ἐπὶ τὸν δυστυχῆ ἀγρότην τοῦ Ἀγρινίου, ὁ ὁποῖος παράγει τὸν καπνόν. Νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ὅσα εἴπετε περὶ τῆς ἀποτυχίας τοῦ συστήματος τούτου, ἐφαρμοσθέντος κατὰ τὸ 1885 καὶ 1886, ἦσαν λόγοι κενοί; Διατὶ νὰ τὸ πράξω; Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἠρεύνα τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου κατὰ τὸ 1885 καὶ 1886, καὶ τοῦ νόμου τῶν κοπτηρίων κατὰ τὸ 1890, μᾶς προέτρεπε δὲ, ἐλέγχων ἡμᾶς, διατὶ δὲν παραβάλλομεν τὰς εἰσπράξεις τοῦ Νοεμβρίου καὶ Δεκεμβρίου 1890 πρὸς τὰς εἰσπράξεις τοῦ Νοεμβρίου καὶ Δεκεμβρίου τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι, ὅτε ἡμεῖς ἤλθομεν εἰς τὴν ἀρχὴν, ἐμειώθησαν αἱ εἰσπράξεις λίαν δυσαναλόγως, ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸν Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον τῶν παρελθόντων ἐτῶν· ἐσκόπει νὰ ἀφήσῃ νὰ ἐννοηθῇ ὑπὸ τῶν ἀκουόντων αὐτοῦ, ὅτι ἡμεῖς, ἐκτελοῦντες τὸν νόμον, ἐπεβουλευόμεθα τὸν νόμον, εἴτε συμπράττοντες μετὰ τῶν λαθρεμπόρων, εἴτε παραβλάπτοντες τὰς ἄλλας διατάξεις τοῦ νόμου. Ταῦτα ἔλεγεν, ἵνα δυσφημήσῃ ἡμᾶς, ἵνα ἀποδείξῃ ἡμᾶς κακῆς πίστεως. Τί νὰ τῷ εἴπω: Νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἔπρεπε νὰ παραβάλῃ τὰς εἰσπράξεις τοῦ Νοεμβρίου καὶ τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ 1890 οὐχὶ πρὸς τὰς εἰσπράξεις τοῦ Νοεμβρίου καὶ τοῦ Δεκεμβρίου τῶν παρελθόντων ἐτῶν, ἀλλὰ πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1890, ἵνα ἴδῃ πόσα εἰσεπράχθησαν τότε; Κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1890, ὅτε ἐκυβέρνων αὐτοὶ, ἐφορολογήθησαν 39,706 ὀκάδες καπνοῦ, κατὰ Νοέμβριον δὲ τοῦ 1890, ὅτε ἐκυβερνῶμεν ἡμεῖς, ἐφορολογήθησαν 58,016 ὀκάδες, καὶ κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1890, ὅτε ἐκυβερνῶμεν ὡσαύτως ἡμεῖς, ἐφορολογήθησαν 54,856 ὀκάδες. Ἡμεῖς λοιπὸν ἐπεβουλευόμεθα τὸν νόμον; Τί νὰ εἴπωμεν ἡμεῖς διὰ σᾶς, ὅταν ἐφηρμόζετε τὸν ὑφ’ ἡμῶν προταθέντα καὶ ἐκδοθέντα κατὰ τὸ 1885 νόμον ἐπὶ 18 ὅλους μῆνας; Ὑμεῖς δὲν δέχεσθε νὰ σᾶς ἐπιδείξωμεν ὡς ἀποτελέσματα τοῦ νόμου τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἐπετεύχθησαν κατὰ τοὺς μῆνας Σεπτέμβριον, Ὀκτώβριον καὶ Νοέμβριον τοῦ 1885, διότι λέγετε, ὅτι τότε ὁ καπνὸς ἦτο ἀδήλωτος, καὶ ἔσπευσαν πάντες νὰ δηλώσωσιν αὐτόν. Ἐπιθυμεῖτε νὰ μᾶς παρουσιάσητε τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1886; Ἀλλὰ καὶ πάλιν λέγετε, ὅτι, ὅσα εἰσεπράχθησαν τότε, ἦσαν ἀποτελέσματα τοῦ 1885. Ἔπρεπε τάχα νὰ ἀναβαίνω κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἐπὶ τὸ βῆμα, διὰ νὰ ἀναιρῶ τοιαῦτα ταπεινὰ σοφίσματα; Τί ἄλλο εἰσὶ ταῦτα, εἰμὴ διαστροφαὶ κοιναὶ, τὰς ὁποίας ἕκαστος ἐννοεῖ, ὅστις θέλει νὰ θέσῃ τὸν δάκτυλον ἐπὶ τῶν πραγμάτων; Ἐπερίμενα νὰ ἀκούσω μελέτας, ναὶ, μελέτας, προϊὸν ἐπιστημονικῆς ἐρεύνης, διὰ νὰ ἀπαντήσω. Ἀλλὰ τοιαύτην δὲν ἤκουσα. Περιωρίσθην λοιπὸν νὰ ἀπαντῶ, διδοὺς διασαφήσεις ἐπὶ παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ τῶν κατὰ μέρος διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ εἶπον καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, ὅτι βεβαίως θέλω λάβει τὸν λόγον, ἵνα ἀποδείξω, ποῖον εἶναι τὸ σύστημα τῶν καπνοκοπτηρίων, καὶ ποῖον τὸ ὑφ’ ἡμῶν προτεινόμενον, ἐὰν τυχὸν ἤθελον ἀμφισβητηθῆ αἱ ἰδιότητες τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου συστήματος.

§228ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀγνοῶ διὰ τίνα λόγον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ ποιήσηται κατὰ τὴν τελευταίαν ταύτην ὥραν μνείαν τοῦ Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ὅπως κακίσῃ αὐτόν, ὅτι δι’ ἐπιχειρημάτων ἐλαφρῶν ἠθέλησε νὰ δυσφημήσῃ τὴν διοίκησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, καὶ διέστρεψε τοὺς ἀριθμούς. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον εἰσήγαγεν ἐν ἔτει 1885 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἐπανέφερεν αὐτὸν σήμερον τροποποιημένον, διότι ἀπεθαύμασε τὰ ἔκτακτα αὐτοῦ ἀποτελέσματα, παρατηρῶ, ὅτι τότε μόνον θὰ ἐδικαιοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ κακίσῃ τὸν τρόπον τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων, τῶν ὑπ’ αὐτοῦ εἰσηγμένων, ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῶν διαδόχων αὐτοῦ, ὅταν οἱ πίνακες αὐτοῦ τοῦ ἰδίου ἢ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τοῦ πρὸ αὐτοῦ καθέξαντος τὴν θέσιν καὶ ὑποβαλόντος αὐτοὺς, δὲν ἀπεδείκνυον τὸ ἐναντίον τοῦ ὅ,τι ἰσχυρίζεται ὁ κ. Πρωθυπουργός· εἶναι δὲ περίεργον, ὅτι, ὁσάκις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔρχηται εἰς τὰ πράγματα καὶ ἐφαρμόζῃ τοὺς νόμους, τοὺς ὑπὸ τῶν προκατόχων αὐτοῦ εἰσηγμένους, ἐπέρχεται ἐλάττωσις τῶν δημοσίων ἐσόδων, ὁσάκις δὲ ἔρχηται ὁ ἀντίπαλος αὐτοῦ εἰς τὰ πράγματα καὶ ἐφαρμόζῃ αὐτὸς τοὺς νόμους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὰ ἔσοδα αὐξάνουσιν. Ἰδοὺ οἱ πίνακες: Ἔτος 1886· ἀπήλθετε ὑμεῖς τῆς ἐξουσίας τὸν Μάϊον τοῦ 1886· ποῖαι εἶναι αἱ εἰσπράξεις τῶν μηνῶν τῆς ὑμετέρας διαχειρίσεως; Ποία εἶναι ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ καπνοῦ κατὰ τοὺς μῆνας τούτους; Τὸν μῆνα Ἰανουάριον ὀκάδες 27,463, δραχμαὶ 68,157· Φεβρουάριον ὀκάδες 32,244, δραχμαὶ 80,610· Μάρτιον ὀκάδες 34,299, δραχμαὶ 85,747· Ἀπρίλιον ὀκάδες 33,692, δραχμαὶ 84,230. Ἀκούσατε τώρα καὶ ἀπὸ Μαΐου καὶ πέραν. Μάϊον ὀκάδες 40,664, δραχμαὶ 101,660· Ἰούνιον ὀκάδες 44,407, δραχμαὶ 111,017· Ἰούλιον ὀκάδες 54,505, δραχμαὶ 136,268· Αὔγουστον ὀκάδες 51,437, δραχμαὶ 128,592· Σεπτέμβριον ὀκάδες 42,474, δραχμαὶ 106,185· Ὀκτώβριον ὀκάδες 54,668, δραχμαὶ 136,670· Νοέμβριον ὀκάδες 64,299, δραχμαὶ 160,747· Δεκέμβριον ὀκάδες 63,874, δραχμαὶ 159,685. Προφανῶς ὁ διάδοχος ὑμῶν, κύριε Πρωθυπουργὲ, ἐφήρμοσε τὸν ὑμέτερον νόμον, ἐκεῖνον τοῦ ὁποίου προπαρεσκεύαζε τὴν κατάργησιν, τὸν ἐφήρμοσε, λέγω, εἰλικρινῶς, καὶ παρήγαγεν, ἐφαρμόζων τὸν νόμον, τὸν ὁποῖον δὲν ἐνέκρινεν, εἰσπράξεις μείζονας ἐκείνων, τὰς ὁποίας παρηγάγετε ὑμεῖς, ἐφαρμόζοντες τὸν ἴδιον ὑμῶν νόμον. Ἂς ἔλθωμεν τώρα καὶ ἐφ’ ὑμᾶς, καὶ ἂς ἐξετάσωμεν, ποία εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ὑμετέρας ἐνεργείας κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν νόμου, τὸν ὁποῖον ὠφείλετε νὰ σεβασθῆτε, διότι ἦτο νόμος, καὶ μέχρις ὅτου ἀντικαταστήσητε αὐτὸν, ὠφείλετε νὰ ἦσθε αὐστηρότατος διώκτης πάσης καταχρήσεως. Τὸ ἔτος 1890 ἔχομεν πράγματι ἐλάττωσιν τῶν ὀκάδων τοῦ καπνοῦ, τῶν εἰσαγομένων εἰς τὰ κοπτήρια, καὶ κυριώτατος λόγος τῆς ἐλαττώσεως ταύτης ἦτο ἡ ἀμέσως τότε πρὸ μικροῦ γενομένη αὔξησις τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ἡ ὁποία ἦτο ἀδύνατον νὰ μὴ φέρῃ ἐλάττωσιν τῆς εἰς καπνὸν δαπάνης καὶ αὔξησίν τινα εἰς τὸ λαθρεμπόριον, ἕως ὅτου ἔλθῃ πάλιν ὁ καιρὸς νὰ αὐξήσῃ ἡ εἰς καπνὸν δαπάνη καὶ περισταλῆ τὸ λαθρεμπόριον· ἐπῆλθε πράγματι ἐλάττωσις· ἀλλ’ ἂς παρατηρήσωμεν, ποία εἶναι ἡ ἐλάττωσις τῆς ἐν ἔτει 1891 καταναλώσεως, ἐν ἀντιπαραβολῇ πρὸς τὴν ἠλαττωμένην ποσότητα τοῦ 1890. Κατὰ τὸ ἔτος 1890 εἰσήχθησαν πρὸς κοπὴν ὀκάδες 803,585, δηλαδὴ ὀλιγώτεραι τῶν ἐν ἔτει 1889 ἐν συνόλῳ κατὰ 188,853 ὀκάδας. Ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἔτους 1891, παραβαλλόμενα πρὸς τὸ 1890, τὸ οὕτως ἠλαττωμένον; Εἰσήχθησαν κατὰ τὸ 1891 ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι 31 Ὀκτωβρίου, κατὰ τοὺς ὑμετέρους πίνακας, καπνοῦ μὲν ὀκάδες 516,588, τουμπεκίου δὲ ὀκάδες 20,363, καὶ ἐπῆλθεν ἐκ τούτου διαφορά, ἐπὶ μὲν τοῦ καπνοῦ ἐπὶ ἔλαττον 77,615, ἐπὶ δὲ τοῦ τουμπεκίου ἐπὶ ἔλαττον 7,106, ἤτοι τὸ ὅλον ὀκάδες 84,721 ἐπὶ ἔλαττον, αἵτινες, τρεπόμεναι εἰς δραχμὰς, φέρουσιν ἐλάττωσιν ἐσόδων δραχμὰς 424,666. Καὶ πόθεν προῆλθεν ἡ ἐλάττωσις αὕτη; Προῆλθεν ἐκ τῆς ἀσυστόλου ἐνεργείας τοῦ λαθρεμπορίου, ὑπὸ τὰ ὄμματα ὑμῶν, ἐν μέσαις Ἀθήναις, ὑπὸ ἀνθρώπων, οἵτινες καυχῶνται, ὅτι τὴν ἡμέραν τῆς ἐλεύσεως ὑμῶν εἰς τὰ πράγματα ἀνέστησαν τὴν πλάστιγγα εἰς τὰ καταστήματά των. Σήμερον, ὅπου καὶ ἂν στραφῆτε εἰς τὰς Ἀθήνας, δύνασθε καὶ ἐν μεγάλῃ ποσότητι καὶ ἐν μικρᾷ ποσότητι νὰ εὕρητε παντοῦ τὸν καπνὸν ἐλεύθερον, δύνασθε ἀσφαλῶς νὰ ἀγοράσητε τοιοῦτον καπνὸν, καὶ ἐπὶ δακτύλων μετροῦνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καὶ ἐνταῦθα ἔτι ἔχουσι καπνὸν ἐκ τοῦ φορολογουμένου. Ἀνώτεροι ὑπάλληλοι, στρατιωτικοὶ, δικαστικοὶ, πάσης τάξεως ἄνθρωποι, ἀνώτεροι πολῖται, κατώτεροι πολῖται, πάντες δολίως πωλούμενον καπνὸν προμηθεύονται, διότι ἐδώσατε τὸ θάῤῥος εἰς αὐτοὺς, οὕτω νὰ συμπεριφέρωνται. Γνωρίζομεν καταστήματα ἐνταῦθα, —δὲν θέλω νὰ δώσω ὀνόματα, —τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ὠργανισμένην τὴν πώλησιν τοῦ καπνοῦ τὴν λαθραίαν, —εἶναι κωμικὴ ἡ λέξις λαθραία, διότι πρόκειται περὶ φανερᾶς πωλήσεως,— πωλοῦσιν ἀπὸ τῆς 4 τῆς πρωΐας μέχρι τῆς 6 τῆς πρωΐας καπνὸν κοπτόμενον εἰς ἴδια κοπτήρια, τὸν πωλοῦσι δὲ χονδρικῶς, ἀπὸ δὲ τῆς 6 τῆς πρωΐας μέχρι τῆς ἑσπέρας πωλοῦσι τὸν αὐτὸν καπνὸν λιανικῶς. Ἐρευνήσατε οἱονδήποτε θέλετε ἐνταῦθα, θέλετε εὕρει καπνὸν, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον φανερῶς πωλούμενον ἐκ τοῦ λαθραίως κοπτομένου. Διότι ἀνέχεσθε τὴν τοιαύτην πώλησιν, καὶ τὰ ἀποτελέσματα εἶναι, οἷα σᾶς ἀπέδειξα...

§229ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς καταλαμβάνεται ὑπὸ ἀγανακτήσεως, ἡ ὁποία τὸν ὠθεῖ εἰς ὕβρεις. Ὑβρίζει ἐμὲ, λέγων, ὅτι ἐγὼ συμπράττω, προστατεύων τὸ λαθρεμπόριον.

§230ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§231ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν συνερίζομαι τὸν κ. Βουλευτὴν, διότι φοβοῦμαι, μήπως ἐπέλθῃ πάλιν αὐτῷ συμφόρησις· ὑπόκειται δὲ πάντως εἰς συμφορήσεις, ἀφοῦ ἀφίεται εἰς τοιαύτας συγκινήσεις. Ἀλλὰ τί νὰ εἴπω πρὸς αὐτὸν εἰς ἀπάντησίν του; Τί νὰ εἴπω, ὅταν λέγῃ, ὅτι ηὔξησε τὸ ἔσοδον τοῦ καπνοῦ κατὰ μῆνα Μάϊον, Ἰούνιον, Ἰούλιον μέχρι τέλους τοῦ ἔτους 1886, ἐνῷ κατὰ μῆνα Ἰανουάριον, Φεβρουάριον, Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον ἦτο ἔλασσον; Λησμονεῖ, ὅτι Ἰανουάριον, Φεβρουάριον, Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον ἤμεθα εἰς ἀποκλεισμὸν, καὶ ὅτι ὁ ἀποκλεισμὸς ἤρθη κατὰ μῆνα Μάϊον; Ἂν τὸ λησμονῇ, εἶναι συγγνωστὸς· ἂν δὲν τὸ λησμονῇ, ἐγὼ πάλιν τὸν συγχωρῶ. Ἀλλὰ φωνάζει περὶ τοῦ λαθρεμπορίου, ἐγὼ δὲ θέλω ἀναγνώσει μερικὰ ἀποτελέσματα, διὰ νὰ ἴδῃ, πῶς προβαίνει τὸ λαθρεμπόριον ἐν ᾧ χρόνῳ ἐκυβέρνων ἔτι αὐτοὶ οἱ κύριοι, οἱ πατέρες τοῦ νόμου τούτου (ἀναγινώσκει): «Τὸν πρῶτον μῆνα τοῦ ἔτους 1890, τὸν Ἰανουάριον, ἐφορολογήθησαν ὀκάδες 77,587, τὸν Φεβρουάριον 39,706, τὸν Μάρτιον 59,068, τὸν Ἀπρίλιον 53,751, τὸν Μάϊον 62,172, τὸν Ἰούνιον 56,948, τὸν Ἰούλιον 58,963, τὸν Αὔγουστον 62,746, τὸν Σεπτέμβριον 60,349, τὸν Ὀκτώβριον 63,363· οὕτω τὸν Ὀκτώβριον ἐφορολογήθησαν 63 χιλιάδες, δηλαδὴ 14 χιλιάδες ὀκάδες ὀλιγώτερον ἀπὸ τὸν Ἰανουάριον. Ποία εἶναι ἡ πρόοδος τοῦ λαθρεμπορίου; Ἂς προβῶ ἀναγινώσκων. Κατὰ τὸ 1889, ὅτε τὸ λαθρεμπόριον δὲν εἶχεν ὀργανωθῆ, κατὰ δέκα μῆνας τοῦ ἔτους, ὑπεβλήθησαν εἰς φορολογίαν ὀκάδες πλείους τῶν 70 χιλιάδων κατὰ μῆνα, δὲν ἐφορολογήθησαν δὲ, εἰμὴ μόνον κατὰ δύο μῆνας ὀκάδες ἥσσονες τῶν 70 χιλιάδων, περισσότεραι ὅμως τῶν 60 χιλιάδων. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1890 μόνον ἕνα μῆνα ἐφορολογήθησαν ὀκάδες περισσότεραι τῶν 70 χιλιάδων, κατὰ τέσσαρας δὲ μῆνας περισσότεραι τῶν 60 χιλιάδων, καὶ κατὰ 6 μῆνας μεταξὺ τῶν 50 καὶ 60 χιλιάδων, κατὰ ἕνα δὲ μῆνα μόνον 39,786 ὀκάδες. Τί ἀποδεικνύει τοῦτο, εἰμὴ, ὅτι ὁ φόρος ἔφθινεν ἀπὸ μηνὸς εἰς μῆνα, καθ’ ὅν χρόνον ἐκυβέρνων; Καὶ τί ἀποδεικνύει ἡ φθίσις αὕτη τοῦ φόρου ἢ ὅτι τὸ λαθρεμπόριον ὠργανώθη, καὶ ὅσον προέβαινεν ὁ καιρὸς, τοσοῦτον ἀνεπτύσσετο τοῦτο; Τὸ λαθρεμπόριον εἰς τὸ 1891 ἐλειτούργησε καὶ λειτουργεῖ ἐναντίον τῆς θελήσεως ἡμῶν, καὶ μὲ ὅλα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα λαμβάνομεν, εὐρύτερον ἢ ἐλειτούργει κατὰ τὸ 1890, κατὰ δὲ τὸ 1892 θέλει λειτουργήσει πολὺ εὐρύτερον, καὶ ἐὰν ἐκυβερνᾶτε ὑμεῖς μέχρι τοῦ 1893, ἠθέλετε καταντήσει νὰ εἰσπράξητε 100 χιλιάδας δραχμῶν μόνον ἀπὸ τὸν φόρον τοῦ καπνοῦ διὰ τοῦ συστήματος τῶν κοπτηρίων.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον· προβαίνομεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι...

§233ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Χατζίσκου καὶ Ζώτου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 84, ἐξ ὧν 79 εἶπον Ναί, 3 εἶπον Ὄχι, καὶ δύο ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου ἐγένετο δεκτὴ διὰ ψήφων 84 κατὰ 3.

§236ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι κατὰ τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν, τὸ ἀπόγευμα, δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰ καθέκαστα. Καθῆκον μοὶ ἐπιβάλλεται, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναπτύξω διὰ μακρῶν τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ εἰς τὴν γνώμην ταύτην δὲν πιστεύω νὰ ἔχω διαφωνοῦντα τὸν Πρόεδρον τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅστις καὶ πέρυσι πολλὰς ὑποσχέσεις ἔδωκε καὶ βεβαιώσεις, τὰς ὁποίας θέλει ἐκτελέσει κατὰ τὴν σύνοδον ταύτην. Ἡ ὥρα ὅμως εἶναι λίαν προκεχωρηκυῖα, καὶ νομίζω, ὅτι καλὸν εἶναι, ἡ μερὶς, ἥτις σήμερον ἔχει τὴν πλειοψηφίαν, νὰ μὴ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ παραδείγματος, τὸ ὁποῖον ἔδωκεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Αὐτὸς ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς διεμαρτυρήθη πάντοτε ἐναντίον τῶν παννυχίδων, καὶ ἔψεξεν αὐτὰς, ἀποδείξας, ὅτι εἶναι ὁ μόνος τρόπος, ὅπως περιορισθῇ ὁ λόγος· τοῦθ’ ὅπερ εἶναι τὸ μᾶλλον ἀντισυνταγματικὸν πραξικόπημα. Ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς θὰ συναινέσῃ, ὅπως μεταβῶμεν καὶ ἡσυχάσωμεν σήμερον τὴν πρωΐαν, καὶ τὸ ἀπόγευμα νὰ ἐπανέλθωμεν πρὸς ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως καὶ ψηφίσεως τῶν καθέκαστα. Ἡ σπουδὴ, κύριε Πρόεδρε, εἶναι κακὸν σημεῖον καὶ κάκιστος ὁδηγός.

§237ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Ἔρχονται αἱ ἑορταί.

§238ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔχομεν καὶ τὴν σήμερον καὶ τὴν αὔριον· εἰς δύο συνεδριάσεις δυνάμεθα νὰ τελειώσωμεν ὅ,τι εἶναι ἐπεῖγον. Ἐκτὸς τοῦ νομοσχεδίου περὶ σιδηροδρόμου, τὸ ὁποῖον ἐκήρυξεν ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπεῖγον, καὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καπνοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιμένει νὰ λάβῃ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς πρὸ τῶν ἑορτῶν, καὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς μετὰ τῆς Γαλλίας συμβάσεως, δὲν βλέπω ἄλλο νομοσχέδιον ἐπεῖγον.

§239ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Τί χρεωστοῦμεν νὰ ἀναμένωμεν ἐδῶ τὸν ἕνα καὶ τὸν ἄλλον νὰ ὁμιλῇ, ἐνῷ δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἀγορεύῃ; Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὸν Κανονισμὸν, ἐπίστευεν ὅτι ὑπάρχει καὶ διάκρισις. Δι’ αὐτὸ λοιπὸν δὲν πρέπει καὶ ὑμεῖς νὰ ἐπιμένητε νὰ ἀναβάλωμεν. Ἔχετε καθῆκον, ἐπιβαλλόμενον ἀπὸ τὸν Κανονισμόν.

§240ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἔχω ἀντίθετον ἀκριβῶς γνώμην, ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος. Πρὸς ἐμὲ ἀποτείνεσθε, κύριε Βουλευτὰ, ἐνῷ ἐγὼ δὲν ὡμίλησα καὶ κατὰ τὰς τρεῖς συζητήσεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐνῷ πρόκειται περὶ φόρου σοβαρωτάτου; Περὶ τοιούτου ζητήματος καὶ σεῖς, κύριε Τερτίπη, πρέπει νὰ ἐνδιαφέρησθε περισσότερον, καὶ νὰ ἐπιζητῆτε τὴν συζήτησιν, ἥτις φωτίζει τοὺς θέλοντας νὰ δώσωσι ψῆφον πεφωτισμένην καὶ εὐσυνείδητον.

§241ΤΕΡΤΙΠΗΣ. Δὲν ἐνόουν ὑμᾶς,—μὲ συγχωρεῖτε,—ὡμίλησα περὶ τῶν προλαλησάντων.

§242ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἡ πρόθεσίς μου δὲν εἶναι νὰ ἐμποδίσω τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ νὰ βελτιώσω ὅσῳ τὸ δυνατὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως δυνηθῇ νὰ ἐφαρμοσθῇ, ἅμα γείνῃ νόμος τοῦ Κράτους, συγχρόνως δὲ νὰ δυνηθῇ νὰ ἀποδώσῃ, ὡς νόμος, εἰς τὸ Κράτος μεγάλην πρόσοδον, πολὺ μεγαλειτέραν ἐκείνης, ἣν ἤδη ἔχομεν, καὶ πρὸ πάντων καὶ κυρίως διὰ νὰ μὴ καταντήσωμεν εἰς τὸ μονοπώλιον, ὑπὸ τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι ἄφευκτος καὶ βεβαία ἡ καταστροφὴ τῆς παραγωγῆς, ἂν δὲν ληφθῇ μέριμνα νὰ ἀφεθῇ ἐλευθέρα. Ἀλλ’ εἶναι τοιαύτη ἡ ὥρα, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προχωρήσωμεν, εἶναι τοιαύτη ἡ ἐξάντλησις πάντων ἡμῶν, ἐξακολουθούντων ἤδη τὰς συζητήσεις ἀπὸ τῆς 4ης ὥρας μ. μ. μέχρι τῆς 4ης π. μ. ἤτοι ἐπὶ 12 ὥρας! Νομίζω, ὅτι εἶναι φυσικῶς ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθήσωμεν συζήτησιν σπουδαίαν καὶ σοβαρὰν ἐπὶ τῶν καθέκαστα· καὶ εἶναι ἡ τελευταία ἀνάγνωσις! Ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θέλῃ συζήτησιν ἐπὶ τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου, ἂν δὲν δέχηται οἱανδήποτε τροπολογίαν· ἂν δὲν ἐπιθυμῇ νὰ ἀκούσῃ τὴν γνώμην ἡμῶν, ἡμεῖς βεβαίως τὴν ὥραν ταύτην θὰ σιγήσωμεν, διαμαρτυρόμενοι, ἀποτεινόμενοι δὲ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς ἡμῶν, θὰ τοῖς ἀναγγείλωμεν, ὅτι δὲν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ ἐκφέρωμεν γνώμην, οὔτε νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ καπνοῦ. Διότι δὲν εἶναι δυνατὸν σοβαρῶς νὰ εἴπῃ τις, ὅτι τὴν πέμπτην ὥραν τῆς πρωΐας, μετὰ δωδεκάωρον ἐργασίαν, εἶναι ἐλεύθερος ὁ λόγος· πᾶν ἄλλο εἶναι ἢ ἐλευθερία τοῦ λόγου ἡ τυφλὴ αὕτη ψήφισις. Ἐπειδὴ δὲ, κύριε Πρόεδρε, ὡς εἶπον, καὶ ἐπιτακτικὴν ἐντολὴν ἔχω παρὰ τῶν ἐμπόρων καὶ καπνοπωλῶν τῶν Ἀθηνῶν, τοῦ Πειραιῶς καὶ τῶν Πατρῶν, τῆς μεγάλης ἐκείνης πόλεως τῆς Πελοποννήσου, καὶ ἐκ τῆς πόλεως τῶν Καλαμῶν, συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ τὴν τροποποίησιν τοῦ νομοσχεδίου οὕτως, ὥστε νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ ἄνευ καταστροφῆς τοῦ ἐμπορίου, ἄνευ μεγάλης ζημίας τῶν παραγωγῶν καὶ ἄνευ ζημίας μεγάλης τοῦ Δημοσίου· διότι δὲν θὰ δυνηθῇ τὸ ταμεῖον νὰ εἰσπράξῃ οὐδὲ τὸ ἥμισυ τῶν ὅσων σήμερον εἰσπράττει. Οἱ καπνοπῶλαι τῶν πλείστων μεγαλοπόλεων τῆς Ἑλλάδος ἀπετάθησαν πρὸς ἐμὲ καὶ πρὸς ἄλλους Βουλευτὰς, καὶ χαρακτηρίζουσι τὸ νομοσχέδιον ὡς ἐπαχθὲς, ὡς ἀσύμφορον καὶ εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ εἰς τοὺς καταναλωτὰς καὶ εἰς τὸ Δημόσιον, ζητοῦσι δὲ βελτίωσιν τοῦ φορολογικοῦ ὅρου ἀπὸ 5 εἰς 3 δραχμὰς, καὶ πλήρη ἐλευθερίαν περὶ τὴν πώλησιν τοῦ σιγαροχάρτου. Ἡ ἐλευθερία τῆς ἐμπορίας εἶναι ἀρχὴ, τὴν ὁποίαν ὡμολόγησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι καὶ αὐτὸς οὗτος σέβεται καὶ ὑποστηρίζει, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν δυστυχῶς δὲν δύναται νὰ ἐφαρμόσῃ σήμερον, διότι ἔχει σύμβασιν, ἡ ὁποία ὑποχρεοῖ αὐτόν. Ἀλλ’ ἡ ὑποχρέωσις τοῦ μονοπωλίου δὲν ὑποχρεοῖ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ἐπιβάλῃ ὑποχρεωτικῶς εἰς τοὺς καπνοπώλας τὴν ἀγορὰν σιγαροχάρτου, ἐνῷ αὐτοὶ δὲν θὰ δυνηθῶσιν ὑποχρεωτικῶς νὰ δίδωσι τὸ ἐμπόρευμά των εἰς τοὺς καταναλωτάς. Αἱ τροπολογίαι αὗται καὶ πολλαὶ ἄλλαι, τὰς ὁποίας ἔχω ὑποβάλει, χρήζουσι μακρᾶς ἀναπτύξεως, ὁμολογῶ δὲ, μὲ ὅλην τὴν διάθεσιν καὶ τὴν καλὴν θέλησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν ταύτην τὴν στιγμήν, μετὰ δώδεκα ὡρῶν ἐργασίαν, νὰ συζητήσω διὰ μακρῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμείνῃ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον ταύτην τὴν στιγμήν, εἶναι ἐλεύθερος νὰ τὸ πράξῃ, βεβαίως δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ τὸν ἐμποδίσω. Εὔχομαι νὰ ἐπιτύχῃ, κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον· διότι, ἂν ἐπιτύχῃ, θὰ ἀπαλλαχθῶμεν ἀπὸ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ μονοπωλίου, ἂν δὲ ἀποτύχῃ,—καὶ θὰ ἀποτύχῃ, ἂν δὲν τροποποιηθῇ,— τότε βεβαίως θὰ ἤμεθα ὑποχείριοι τοῦ μονοπωλίου.

§243Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Βουλευτὴς Ἀττικῆς ὑπελόγισε τὴν ἐργασίαν ἡμῶν ἀπὸ τῆς 4 μ. μ. ἀρξαμένην, ὥστε μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς δὲν ἔχομεν 12 ὥρας, κατὰ τὰς ὁποίας ἐργαζόμεθα, ἀλλὰ 13. Ἀλλὰ καὶ 14 καὶ 15 ἐὰν ἦσαν, ἐσμὲν ὑποχρεωμένοι νὰ παραμείνωμεν, διότι, καθ’ ἃς ἔχω ἀνακοινώσεις ἀπὸ τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, τὰ μὴ κατοικοῦντα ἐν Ἀθήναις, πάντα ταῦτα σπεύδουσι νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς πατρίδας των, καὶ δὲν ἠξεύρω, ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ μείνωσι μέχρι τοῦ Σαββάτου. Λοιπὸν, διὰ νὰ μὴ πιέσω ὑμᾶς, ὁ ὁποῖος ἔρχεσθε νὰ ἐκτελέσητε ἐπιτακτικὴν ἐντολὴν τῶν καπνοπωλῶν καὶ καπνεμπόρων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς καὶ ἄλλων μερῶν, διὰ νὰ μὴ πιέσω ὑμᾶς, πρέπει νὰ πιέσω ἑκατὸν ἄλλους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ ἀναχωρήσωσι τὸ Σάββατον πρωΐ. Ἐκεῖνοι δὲ, οἱ ὁποῖοι δέχονται ἐπιτακτικὰς ἐντολὰς, πρέπει νὰ ἀντέχωσι, διότι ἄλλως καθυστεροῦσι πρὸς τοὺς ἐντολεῖς των. Σεῖς δὲ, ὁ ὁποῖος εἶσθε πολὺ νεώτερος ἐμοῦ, δὲν πρέπει νὰ παραπονῆσθε.

§244ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκάμομεν ἄλλοτε συνεδριάσεις μέχρι τῆς τρίτης μετὰ τὸ μεσονύκτιον, ἀλλὰ μέχρι τῆς πέμπτης καὶ ἕκτης οὐδέποτε. Καλὸν θὰ ἦτο νὰ μὴ προσποιώμεθα ἄλλοτε τὸν ἀσθενῆ.

§245ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ σᾶς στείλω πιστοποιητικὸν ἰατροῦ, ὅτι ἠσθένουν.

§246ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ τὸ κρατήσητε δι’ ὑμᾶς. Ἐκεῖνο, διὰ τὸ ὁποῖον ἔχομεν δίκαιον, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι, ἀφοῦ ἐπὶ δέκα ἡμέρας παρελύσατε τὰς συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς, δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα, τοιαῦτα νομοσχέδια ἐν μιᾷ νυκτὶ νὰ τὰ ἁρπάξητε. Πρόκειται μάλιστα περὶ νομοσχεδίου, τοῦ ὁποίου ὅλαι αἱ λεπτεμέρειαι, πᾶσαι αἱ διατάξεις ἔχουσιν ἀνάγκην τροποποιήσεως, καὶ ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ σᾶς εἴπωμεν, ὅτι ὀφείλετε νὰ δώσητε τὸν χρόνον εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα μελετήσῃ αὐτὰς καὶ μορφώσῃ γνώμην.

§247ΔΑΓΡΕΣ. Παρακαλῶ νὰ μὲ συγχωρήσωσι καὶ οἱ Βουλευταὶ τῆς πλειοψηφίας καὶ οἱ Βουλευταὶ τῆς μειοψηφίας, νὰ ἐκφράσω τὸν θαυμασμόν μου καὶ τὴν λύπην μου διὰ τὰ κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη λαμβάνοντα χώραν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ. Ταῦτα βλέπων, ἀνεμνήσθην ἓν ἱστορικὸν γεγονὸς, μιᾶς ἱστορικῆς κυρίας τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως, ὀνομαζομένης Στάελ, ἡ ὁποία εἰς κρίσιμον περίστασιν ἀνεφώνησεν: «Ἐλευθερία, ὦ ἐλευθερία! ὁπόσα κακουργήματα διαπράττονται ἐν ὀνόματι σου!» Τοῦτο ἄς μοι συγχωρηθῇ νὰ ἐκφωνήσω καὶ ἐγώ: «ὦ ἐλευθερία τοῦ λόγου! ὁπόσα ἐν ὀνόματί σου κακὰ προσγίγνονται ἐν τῷ ἀτυχεῖ τούτῳ τόπῳ!» Μετὰ 18 ἐτῶν ἀπουσίαν ἀπὸ τῆς Βουλῆς, πρὸ τῶν ὁποίων ἀρκετὴν πεῖραν εἶχον λάβει τῶν Ἑλληνικῶν Βουλῶν, ἠπόρησα καὶ ἐθαύμασα διὰ τὴν μεταβολὴν τῶν κοινοβουλευτικῶν συζητήσεων κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον· ἐπανελθὼν ἐν τῇ Βουλῇ, ἠπόρησα μὲ τὸ καθιερωθὲν σύστημα τῶν συζητήσεων, κατὰ τὸ ὁποῖον πολυλογία καὶ περιττολογία ἐπικρατεῖ· καὶ τὸ παράδοξον, παραπονοῦνται οἱ βασανίζοντες ἡμᾶς διὰ τῶν παρατεταμένων ἀγορεύσεών των, ἐπικαλούμενοι ἑκάστοτε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου! Ἐὰν ἐργαζώμεθα, Κύριοι, ἐπὶ δωδεκάωρον, ποῦ ὀφείλεται τοῦτο ἢ εἰς τὰς παρατεινομένας ἀκαίρους, ἀτόπους καὶ ἀδικαιολογήτους πολυλογίας; Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον μὲ ἐκπλήττει, εἶναι, ὅτι βλέπω ῥήτορας εὐγλώττους, ῥήτορας σθεναροὺς, νὰ ἀπασχολῶσι τὴν Βουλὴν ἐπὶ μακρὸν, καὶ κατόπιν, ὅταν ἐπέλθῃ ἡ ψηφοφορία, ν’ ἀποχωρῶσι. Φέρετέ μοι, Κύριοι, παράδειγμα ἑτέρου Κοινοβουλίου, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ γίνεται τοῦτο! Νομίζω, κύριοι νεώτεροι Βουλευταὶ, ὅτι καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ ὑψώσωμεν ὀλίγον τὴν κοινοβουλευτικὴν συμπεριφοράν μας ὑπεράνω τῶν προσωπικῶν ἀντεγκλήσεων· διότι ἐκτὸς τῆς πολυλογίας τῆς καθιερωθείσης, ἡ ὁποία, κατ’ ἐμὲ, εἶναι μάστιξ τῶν Βουλευτῶν ἐκείνων, οἵτινες θέλουν νὰ μορφώσουν τὰς πεποιθήσεις των καὶ ψηφίσωσι κατὰ συνείδησιν, ἔχομεν καὶ συζητήσεις οὐδόλως συντελούσας εἰς διαλεύκανσιν τῶν ζητημάτων. Ἐγὼ, καὶ πολλοὶ μὲ ἐμὲ, δὲν ἤλθομεν ν’ ἀκούσωμεν θεωρίας, ἀλλ’ ἤλθομεν ν’ ἀκούσωμεν πράγματα, καὶ ἐκ τῶν πραγματικῶν συζητήσεων νὰ μορφώσωμεν τὰς πεποιθήσεις ἐφ’ ἑκάστου ζητήματος· διότι τὰ Κοινοβούλια τῶν ἐθνῶν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα συζητοῦσι μὲ γλῶσσαν πρακτικὴν, ἐκεῖνα προοδεύουσι καὶ προκόπτουσι. Μὴ ὁμοιάζωμεν, Κύριοι, τοὺς Βυζαντινοὺς, μὴ κατατριβώμεθα εἰς λόγους ματαίους, οἱ ὁποῖοι εἰς οὐδὲν ὠφελοῦσι καὶ μᾶς ἄγουσιν εἰς βασανιστηρίους παννυχίδας. Ἐξακολουθοῦσα αὐτὴ ἡ κατάστασις, ἡ ὁποία κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους κατήντησεν ὄχι κοινοβουλευτικὴ μεθ’ ἁβρότητος, ἀλλὰ συζήτησις προσωπικὴ, ποῦ μᾶς ἄγει; Ἄλλοτε, ἄνδρες προσενεγκόντες μεγάλας ἐκδουλεύσεις πρὸς τὴν πατρίδα, ἀπέφευγον νὰ ἀναμιγνύωσι προσωπικὰ ζητήματα εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς συζητήσεις, αἵτινες ἐγίνοντο κόσμιαι καὶ ἀξιοπρεπεῖς. Σήμερον ὑποστηρίζετε τὰ ὑπὸ τῶν καπνοπωλῶν λεγόμενα, καὶ φέρετε ἀντιῤῥήσεις κατὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Γνωρίζετε ὅτι οἱ καπνοπῶλαι κατὰ τὸ 1885 ἐπανέστησαν ὁλόκληρον τὴν κοινωνίαν κατὰ τοῦ ἰσχύοντος φορολογικοῦ συστήματος διὰ τῶν ἐνεργειῶν καὶ φωνῶν των, καὶ αὐτοὶ μᾶλλον ἐπέφερον τὴν ἑβδόμην Ἀπριλίου, σήμερον δὲ κόπτονται ὑπὲρ τοῦ συστήματος τοῦ ἰσχύοντος, καὶ προσπαθοῦσι νὰ πείσωσιν ἡμᾶς νὰ ἀποφανθῶμεν ὑπὲρ τοῦ συστήματος τοῦ 1885, τὸ ὁποῖον ἐκεῖνοι κατεδίκασαν, καὶ τοῦτο ἵνα ἐξακολουθῇ ἡ κατάστασις, ἵνα ὠφελῶνται οὗτοι καὶ ἄλλοι παρανόμως!

§248ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμένῃ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις μετὰ δεκατρίωρον ἐργασίαν, ὡς αὐτὸς λέγει, βεβαίως δὲν δύναμαι ἐγὼ μόνος νὰ ἀναλάβω τὸ βάρος τῆς συζητήσεως, οὐδὲ πρέπον εἶναι, ἀπούσης ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ προβῆτε· ἐγὼ ὅμως, ἀφοῦ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μεθ’ ὅλην τὴν προβεβηκυῖαν ἡλικίαν του, εὐτυχῶς ἀντέχει, —καὶ χαίρω διὰ τοῦτο, —θέλω ὑπομείνει, καὶ θέλω ἐκτελέσει τὸ καθῆκόν μου, ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἀφιέμενος τὴν εὐθύνην εἰς τοὺς διαχειριζομένους τὴν πλειοψηφίαν.

§249ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Τράκα, προτείνοντος νὰ ἐλαττωθῇ ὁ φόρος εἰς 4 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν, καὶ ἑτέρα τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ, προτείνοντος νὰ ὁρισθῇ ὁ φόρος εἰς δραχμὰς 3 κατ’ ὀκᾶν.

§250ΤΡΑΚΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν μου. Ἡ φορολογία ἡ μεγάλη ἀπέδειξεν, ὅτι δι’ αὐτῆς ἐνισχύθη τὸ λαθρεμπόριον· ἂν δὲ καὶ σήμερον ὁρίσωμεν τὸν φόρον εἰς δραχμὰς 5, καὶ 2 τὸ σιγαρόχαρτον, τὸ λαθρεμπόριον θέλει ἐξακολουθήσει ὑφιστάμενον πρὸς ζημίαν τοῦ Δημοσίου.

§251ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μέχρι τοῦδε, κατὰ τὸ ὑπάρχον σύστημα, ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ κατ’ ὀκᾶν ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 5 καὶ 20)00, 50 λεπτὰ κοπτικὰ καὶ 8 λεπτὰ εἰς ταινίας, ἐν ὅλῳ δραχμὰς 5 καὶ 78)00, δύο δραχμὰς διὰ τὸ σιγαρόχαρτον, δραχμὰς 7 καὶ 78)00. Τώρα ὁ φόρος ἐλαττοῦται, διότι ἀντὶ 7.78 ἐπιβάλλονται δραχμαὶ 5, καὶ προσέτι δραχμαὶ 2 διὰ τὸ σιγαρόχαρτον. Ἀναγνωρίζω, ὅτι τὸ ποσὸν εἶναι μέγα, καὶ ὅπου οἱ φόροι εἶναι μεγάλοι, θαῤῥύνεται περισσότερον ἡ τάσις πρὸς ἀποφυγὴν τῆς πληρωμῆς αὐτῶν· ἀλλὰ μήπως, καὶ εἰς τέσσαρας δραχμὰς ἐὰν προσδιωρίζετο ὁ φόρος, δὲν ἦναι βαρύς; Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι, ἐὰν ἠδυνάμην ν’ ἀποφασίσω ἀνεπηρεάστως, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ καταναγκασμός τις εἰς ἐμὲ, ἤθελον στέρξει νὰ περιορισθῇ ὁ φόρος εἰς τέσσαρας δραχμάς, ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν δὲν δύναμαι νὰ τὸ δεχθῶ, διότι πᾶσα ἐλάττωσις τοῦ ποσοῦ τοῦ φόρου ἤθελε δώσει ἀφορμὴν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι αἰωνίως ἀντιπράττουσι καὶ αἰωνίως ῥᾳδιουργοῦσι, νὰ διαδώσωσιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἦλθε νὰ ἐλαττώσῃ τοὺς φόρους. Ἐὰν κατορθωθῇ διὰ τοῦ συστήματος τούτου νὰ φορολογηθῇ κατὰ τὸ ἔτος 1892 ἓν ἑκατομμύριον ὀκάδων, ὑπόσχομαι εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἦμαι Ὑπουργὸς, ὅτι κατὰ τὸν ἐρχόμενον χρόνον θέλω ἐλαττώσει τὸν φόρον εἰς δραχμὰς τέσσαρας. Ἐὰν ὅμως δὲν δυνηθῶμεν νὰ περιστείλωμεν τὸ λαθρεμπόριον, ἐὰν φορολογήσωμεν μόνον 800,000 ὀκάδας, ἐὰν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπράξωμεν, ἦναι ὀλιγώτερον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἰσπράττομεν νῦν, κρατοῦντος τοῦ λαθρεμπορίου, διὰ τῶν κοπτηρίων, θέλουσι δυσφημήσει ἡμᾶς, καὶ θέλει μᾶς ἀποδοθῆ ἡ εὐθύνη, ὅτι ἠλαττώσαμεν τὸν φόρον, ἡ εὐθύνη δὲ αὕτη θέλει βαρύνει ἐμὲ, ἀλλὰ θέλει ζημιώσει καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους.

§252ΤΡΑΚΑΣ. Τουλάχιστον νὰ ἐπιτραπῇ, ὅπως διὰ Β. Διατάγματος ἐλαττωθῶσι τὰ φύλλα τοῦ σιγαροχάρτου.

§253ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγὼ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ μὴ φοβῆται οὔτε μηχανοῤῥαφίας, οὔτε ῥᾳδιουργίας, οὔτε οἱονδήποτε ἄλλο κακὸν ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ βλάψωσι τὴν Κυβέρνησιν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐνεργῇ νομίμως καὶ πράττῃ ἔργα καλὰ καὶ ὠφέλιμα εἰς τὸν τόπον, πᾶσαι αἱ ῥᾳδιουργίαι θὰ καταπέσωσι πρὸ τῶν ἔργων τούτων, καὶ ἡ Κυβέρνησις θὰ ὑψωθῇ εἰς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ τόπου, καὶ θὰ διατηρηθῇ ἐπὶ ὄλβια ἔτη, πρὸς ὠφέλειαν τῆς Ἑλλάδος καὶ πάντων ἡμῶν. Τὸν παρακαλῶ νὰ ἀποβλέψῃ εἰς τὸ ἀδύνατον τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου. Ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἔχει ἀξίαν οὐχὶ ἀνωτέραν τῆς μιᾶς δραχμῆς, εἶναι ἀδύνατον νὰ φορολογηθῇ πενταπλασίως, καὶ νὰ μὴ δώσῃ χώραν εἰς λαθρεμπόρια. Καλὸν εἶναι νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τῶν καπνοκοπτηρίων ἱδρύει τὴν ἐλευθέραν ἐμπορίαν, ἡ ὁποία ἔχει ἀκριβῶς αὐτὸ τὸ κακὸν, ὅσον ἀφορᾷ τὸν δημόσιον θησαυρὸν, ὅτι, ἐὰν ὁ φορολογικὸς ὅρος ἦναι μέγας, δὲν θὰ δύνηται νὰ ἀσκηθῇ ἄνευ λαθρεμπορίας, καὶ ἑπομένως τὸ εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπράξῃ ἡ Κυβέρνησις, θὰ ἦναι πολὺ κατώτερον ἀπὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤθελεν εἰσπράξει, ἂν ἐπέβαλλε φόρον μόνον τριῶν δραχμῶν διὰ τὸν καπνὸν, καὶ μόνον μιᾶς δραχμῆς διὰ τὸ σιγαρόχαρτον. Δὲν δύναμαι ἑπομένως νὰ πράξω ἄλλως, ἢ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ δεχθῇ τὴν τροπολογίαν μου, συγχρόνως δὲ νὰ δεχθῇ καὶ τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ταμβάκου. Ὁ ταμβάκος εἶναι εὐτελέστατον ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἀποκτᾶται ἀντὶ τιμῆς εὐτελεστάτης· ἐὰν φορολογηθῇ μὲ τὸν ὅρον τῶν πέντε δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι δὲν θέλει ὑπάρξει χειροποιητικὴ βιομηχανία τοῦ εἴδους τούτου.

§254ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἂς μὴ ὑπάρξῃ ποτέ!

§255ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅστις λέγει, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐνισχυθῇ ἡ χειροποιητικὴ αὕτη βιομηχανία ἐν Ἑλλάδι, σφάλλεται. Ἔχομεν συμφέρον εὐνόητον νὰ ὑποστηρίξωμεν διὰ παντὸς τρόπου πᾶσαν χειροποιητικὴν βιομηχανίαν ἐν Ἑλλάδι.

§256ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν τὴν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν. Τὸ πρῶτον ἄρθρον τοῦ νόμου ἔχει ἔννοιαν καθαρῶς ἀπαγορευτικὴν διὰ τὸν ταμβάκον. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἐπιμένει νὰ μὴ δεχθῇ ὡς πρὸς τοῦτο οὐδεμίαν τροπολογίαν, δὲν ἰσχυρίζεται, ὅτι θέλει ἰδίως νὰ φορολογήσῃ τὸ ποσὸν τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον προορίζεται διὰ ταμβάκον, ἀλλ’ ὅτι ἐπιζητεῖ νὰ προλάβῃ καταχρήσεις, αἵτινες συμβαίνουσι, μένοντος ἀφορολογήτου τοῦ πρὸς ταμβάκον καπνοῦ. Θὰ τὸν παρακαλέσω ὅμως νὰ συμφωνήσῃ μετ’ ἐμοῦ, ὅτι διὰ τοῦ φόβου τῶν καταχρήσεων δὲν δικαιολογεῖται φόρος, ὅστις θ’ ἀγάγῃ ἀσφαλῶς εἰς καταστροφὴν τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ, ὅστις χρησιμεύει μόνον διὰ ταμβάκον, καὶ εἰς παῦσιν σπουδαίου διὰ πολλὰ μέρη κλάδου βιομηχανίας. Ἡ διοίκησις δὲν πρέπει νὰ ἐπικαλῆται τὴν ἀδυναμίαν της πρὸς πρόληψιν καταχρήσεων, ὅπως δικαιολογήσῃ φόρον καθαρῶς ἀπαγορευτικὸν τῆς καπνοπαραγωγῆς καὶ τῆς βιομηχανίας τοῦ ταμβάκου εἰς πολλὰ μέρη, καὶ ἰδίως εἰς τὸν ἰδιαίτερον δῆμόν μου, τὸν δῆμον Ψωφίδος, ἔνθα μόνον εἰσόδημα ἔχουσιν οἱ δημόται τὸ ἐκ τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ, τοῦ χρησιμεύοντος ἀποκλειστικῶς διὰ ταμβάκον. Αὐτόθι μάλιστα λειτουργοῦσι καὶ πολλοὶ μύλοι ταμβακοποιΐας. Ὁ ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως εἰσαχθεὶς καὶ ψηφισθεὶς νόμος, ὁ νῦν ἰσχύων, εἶχεν ἀφήσει ἀφορολόγητον τὸν καπνὸν, τὸν χρησιμεύοντα διὰ ταμβάκον, ἐπίσης δὲ καὶ ὁ νόμος τοῦ 1885. Ἤδη διατὶ θέλετε νὰ νεωτερίσητε; Ἐπειδὴ ἐν τούτοις ἀπεῤῥίφθη ἡ τροπολογία μου, δι’ ἧς ἐζήτουν νὰ μείνῃ ὅλως ἀφορολόγητος ὁ τοιοῦτος καπνὸς, ὑποβάλλω ἄλλην, καθ’ ἣν περιορίζεται ὁ φόρος εἰς δύο μόνον δραχμάς. Τοιουτοτρόπως δὲ ὄχι μόνον ὁ δῆμος ὁ ἰδικός μου σώζεται, ἀλλὰ καὶ ἄλλοι πολλοὶ, ὡς ὁ δῆμος Λαμπίας καὶ ἄλλοι.

§257ΔΑΛΛΑΣ. Πῶς θὰ γείνῃ ὁ ἔλεγχος;

§258ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐμερίμνησα περὶ τούτου, καὶ ἔχω τροπολογίαν εἰς τὸ ἄρθρον 7 τοῦ νόμου.

§259ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἦτο εὔκολον νὰ κατορθωθῇ, ἵνα τῶν πλεονεκτημάτων, τὰ ὁποῖα ζητεῖτε ὑπὲρ τοῦ καπνοῦ τοῦ μεταβεβλημένου εἰς ταμβάκον, μὴ μετάσχῃ ὁ ἄλλος καπνὸς, ἑπομένως νὰ μὴ δώσῃ ἀφορμὴν ἡ ἐξαίρεσις αὕτη εἰς καταχρήσεις, αἵτινες ἤθελον ἀπαλλάξει τοῦ φόρου καὶ καπνὸν μὴ προωρισμένον διὰ ταμβάκον, βεβαίως ἤθελον ἀποδεχθῇ τὴν τροπολογίαν σας, διότι αὕτη εἶναι ὀρθοτάτη. Ἀλλὰ μοὶ λέγετε, ὅτι, ἂν μὴ συμβῶσι καταχρήσεις, καταστρέφεται βιομηχανία τοῦ Κράτους, ἀλλὰ σκεφθῆτε ὅτι, ἂν ἐπέλθωσι καταχρήσεις καὶ ἐλαττωθῇ τὸ ἔσοδον τοῦ Κράτους, ἐνδέχεται νὰ ἐπέλθωσι ζημίαι πολλῷ ὑπέρτεραι. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἀνακούφισιν τῶν κατασκευαστῶν τοῦ ταμβάκου, ἐὰν δεχθῶμεν νὰ ἀπαλλαγῶσιν οἱ τὸν καπνὸν τοῦτον διαχειριζόμενοι τῆς πληρωμῆς σιγαροχάρτου. Καὶ κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς ἀπαλλαγῆς αὐτῶν ταύτης ἐνδέχεται νὰ συμβῶσι καταχρήσεις, ἀλλὰ στέργω αὐτάς, ὡς πιθανῶς μικροτέρας.

§260ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔχει ἀκριβῆ ἔννοιαν τοῦ νόμου, ὅταν λέγῃ, ὅτι δύναται νὰ ἐπιβάλληται φόρος σιγαροχάρτου καὶ ἐπὶ τοῦ ταμβάκου.

§261ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξεφράσθη ἡ ἀπορία παρά τινος συναδέλφου, κατὰ τίνα τρόπον θέλει ἐξακριβωθῇ ὁ καπνὸς, ὁ ὁποῖος θὰ μεταβληθῇ εἰς ταμβάκον. Ἰδοὺ πῶς διατυποῦται ἡ περὶ τούτου τροπολογία μου ἐπὶ τοῦ 7 ἄρθρου. (Ἀναγινώσκει).... Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι κανονίζονται τὰ τοῦ ἐλέγχου κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ὥστε εἶναι, κατ’ ἐμὲ τοὐλάχιστον, ὄχι ἀδύνατον, ἀλλὰ πολὺ δύσκολον νὰ λάβωσι χώραν καταχρήσεις. Ἔπειτα δὲ, εἶπον καὶ προχθὲς, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ φορολογηθῇ σχεδὸν ἐξ ἴσου ὁ καπνὸς, ὁ προωρισμένος διὰ κάπνισμα, μὲ τὸν καπνὸν, τὸν προωρισμένον διὰ ταμβάκον, διότι ὁ καπνὸς ὁ μετασκευαζόμενος εἰς ταμβάκον χάνει μέγα μέρος τοῦ βάρους του, ἐπιβαρύνεται δὲ καὶ μὲ πολλὰς δαπάνας. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ καὶ πάλιν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ δεχθῇ νὰ περιορίσῃ τοὐλάχιστον τὸ ποσὸν τοῦ φόρου.

§262ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Τράκα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§263ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 2 παρακαλῶ νὰ προστεθῇ ἡ ἑξῆς περίοδος (ἀναγινώσκει): «Τὴν δήλωσιν ταύτην θεωρῶν ὁ Δήμαρχος κατὰ τὴν αʹ § τοῦ ἄρθρου 3, ἀποστέλλει, ἐπὶ τῇ ὑπὸ τῆς βʹ § τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ὁριζομένῃ ποινῇ, αὐθημερὸν πρὸς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον, ὅστις ἐνεργεῖ τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 5 ὁριζόμενα.»

§264ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Τράκα, προτείνοντος νὰ προστεθῶσιν ἐν τέλει τῆς πρώτης παραγράφου αἱ λέξεις: «αὐθημερὸν καὶ ἀμέσως ἐπὶ ποινῇ προστίμου δραχμῶν 50–200, ἐπιβαλλομένου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.»

§265ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προσετέθη ἰδιαιτέρα παράγραφος ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 πρὸς τοῦτο, ἣν πρὸ ὀλίγου ἐψήφισεν ἡ Βουλή.

§266ΤΡΑΚΑΣ. Νὰ ἐπιστρέφηται πρὸς τὸν ἴδιον δηλωτήν.

§267ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Τράκα παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα τροπολογία τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ, ἔχουσα ὡς ἑξῆς:

§268ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Εἰς τὸ ἄρθρον 3 νὰ προστεθῇ τρίτη παράγραφος ἡ ἑξῆς: «Αἱ εἰδικαὶ δηλώσεις, αἱ κατὰ τὴν συγκομιδὴν καὶ πρὸ τῆς ὁριστικῆς δηλώσεως, ὑποβάλλονται εἰς τὸν Δήμαρχον, ἐγγράφονται ἐν ἰδίῳ βιβλίῳ, καὶ ἀποστέλλονται ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν ἀνυπερθέτως εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον, ὅστις ἐντὸς δέκα ἡμερῶν δικαιοῦται νὰ ἐξελέγξῃ αὐτὰς κατὰ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον. Μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς προθεσμίας ταύτης ὁ παραγωγὸς δύναται νὰ μεταφέρῃ τὸν εἰδικῶς δηλωθέντα καπνόν, φέρων ἀντὶ διαβατηρίου τὸ ἕτερον τῶν πρωτογράφων τῆς εἰδικῆς δηλώσεως, συμμορφούμενος ὡς πρὸς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου ἐν τῷ τόπῳ τῆς πωλήσεως πρὸς τὰς διατάξεις τοῦ παρόντος νόμου.»

§269ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τῆς εἰδικῆς δηλώσεως διέλαβεν ἡ τελευταία κατὰ τὸ νομοσχέδιον παράγραφος τοῦ ἄρθρου 2, καὶ οὐχὶ τοῦ ἄρθρου 3. Αὐτὸ δὲ, τὸ ὁποῖον προβάλλει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, τοῦτο περιελάβομεν ἐν παραγράφῳ ἰδίᾳ, τὴν ὁποίαν ἐπρότεινα, καὶ ἡ Βουλὴ ἐδέχθη, ἵνα προστεθῇ ὡς τελευταία παράγραφος εἰς τὸ ἄρθρον 2. Ἐπαναλαμβάνω αὐτὴν (ἀναγινώσκει): «Τὴν δήλωσιν ταύτην θεωρῶν ὁ Δήμαρχος, κατὰ τὴν αʹ § τοῦ ἄρθρου 3, ἀποστέλλει, ἐπὶ τῇ ὑπὸ τῆς βʹ § τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ὁριζομένῃ ποινῇ, αὐθημερὸν πρὸς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον, ὅστις ἐνεργεῖ τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ 5 ὁριζόμενα.»

§270ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ πρῶτον μέρος τῆς τροπολογίας μου ἐγένετο ἀποδεκτὸν παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τὸ δεύτερον μέρος δὲν φαίνεται νὰ γίνηται ἀποδεκτόν. Ὁ Δήμαρχος θὰ ὑποβάλῃ ἐντὸς τῆς προθεσμίας ὅσον τάχιον τὴν δήλωσιν τὴν εἰδικὴν τοῦ παραγωγοῦ· ὁ παραγωγὸς ἀπὸ τοῦ σημείου ἐκείνου εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ ἀναμένῃ τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον, ὅπως μεταβῇ καὶ ἐξελέγξῃ ἄνευ ὡρισμένης προθεσμίας, ἄνευ ὡρισμένης ὑποχρεώσεως, ἢ μόνον κατὰ τὸν μῆνα Δεκέμβριον. Νομίζω, ὅτι, ἂν γείνῃ ἀποδεκτὴ ἡ βʹ παράγραφος τῆς τροπολογίας μου, ἐὰν ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος δὲν μεταβῇ ἐντὸς ὡρισμένης προθεσμίας νὰ κάμῃ τὴν ἐξέλεγξιν, ὁ παραγωγὸς ὁ δηλώσας εἶναι ἐλεύθερος νὰ μεταβῇ, ὅπου ἐδήλωσεν, ἔχων τὸ πρωτόκολλον τῆς δηλώσεως ἀντὶ τοῦ διαβατηρίου, εἰς τὸν τόπον τῆς καταναλώσεως, καὶ ἐκεῖ νὰ ὑποβάλληται εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς ἁρμοδίας ἀρχῆς. Τοιουτοτρόπως δύναται νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ νόμος μὲ πᾶσαν εὐκολίαν τοῦ παραγωγοῦ.

§271ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ζυγομαλᾶ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 3, ὡς ἔχει, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 4 (ἀναγινώσκεται).

§272ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου τούτου παρακαλῶ νὰ προστεθῶσι τὰ ἑξῆς, ὡς δευτέρα παράγραφος (ἀναγινώσκει): «Τὰ πρωτόκολλα τῆς ἐξελέγξεως ὑπογράφονται καὶ ὑπὸ τοῦ κυρίου τοῦ καπνοῦ· ἐὰν ὅμως οὗτος ἦναι ἀπὼν ἢ ἀγράμματος, ἢ ἀρνῆται νὰ ὑπογράψῃ, ὑπογράφουσι δύο μάρτυρες.» Τὴν διάταξιν ταύτην περιέχει τὸ ἄρθρον 2 τοῦ Β. Διατάγματος τοῦ 1885. Τὴν μεταφέρομεν εἰς τὸν νόμον, ἵνα περιβληθῇ διὰ τοῦ κύρους τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, μετὰ τῆς προσθήκης ταύτης).

§273ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5 (ἀναγινώσκεται).

§274ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου εἶχε προτείνει νὰ περιληφθῇ ἐνταῦθα ποινὴ διὰ τὸν Ἔφορον, ὡς κύρωσις τῆς ὑποχρεώσεως, ἣν τὸ ἄρθρον 5 ἐπιβάλλει. Ἀλλ’ ἐπειδὴ περὶ τούτου θέλομεν προτείνει εἰς τὸ ἄρθρον 26, διὰ τοῦτο τὸ ἄρθρον 5 προτείνομεν νὰ ψηφισθῇ ὅπως ἔχει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἔχει. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 6).

§275ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 7 (ἀναγινώσκεται).

§276ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 7 προτείνονται δύο τροπολογίαι. Προτείνεται πρῶτον τροπολογία τῆς δευτέρας παραγράφου αὐτοῦ, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἀπαλλαγῇ ὁ καπνὸς, ὁ προωρισμένος, ἵνα μεταποιηθῇ εἰς ταμβάκον, τῆς πληρωμῆς σιγαροχάρτου. Ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν προτείνω, ἵνα προστεθῇ εἰς τὸ τέλος τῆς § βʹ τοῦ ἄρθρου, ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν τὸ τιθέμενον εἰς ἀνάλωσιν ποσὸν ἦναι τουμπεκίον ἢ καπνὸς, προωρισμένος διὰ ταμβάκον, ὁ δηλωτὴς ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ μόνον τὸν κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ παρόντος νόμου φόρον, οὐχὶ δὲ καὶ ἀντίτιμον σιγαροχάρτου.» Προσέτι προτείνω νὰ προστεθῇ ὡς τετάρτη παράγραφος ἡ ἑξῆς εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου (ἀναγινώσκει): «Τὰ περὶ τῆς μεταποιήσεως τοῦ καπνοῦ εἰς ταμβάκον καὶ ἔλεγχον αὐτοῦ κανονισθήσονται διὰ βασιλικῶν διαταγμάτων.»