1891.12.20

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 20

τῆς 20 Δεκεμβρίου 1891.

(Παρασκευή).

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κυκλάδων κ. Ἀργυρόπουλος ὑποβάλει τὰς ἑπομένας ἐπερωτήσεις.

§2ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἅμα τῇ ἐπαναλήψει τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ν’ ἀπαντήσῃ εἰς ὅλας τὰς ἐπερωτήσεις μου: 1) Εἰς τὴν περὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος, προσάγων τὰ σχετικὰ ἔγγραφα καὶ δικαιολογῶν τὰς ἐνεργείας του ἐπὶ ὅλων τῶν περιστάσεων, ἃς ἀνέφερα. 2) Εἰς τὴν ἐπὶ τοῦ Ἀτμοπλοϊκοῦ ζητήματος, προσάγων καὶ τὰ ἔγγραφα, ἅτινα ἐζήτησεν ὁ κ. Ράλλης. 3) Εἰς τὴν περὶ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων τοῦ δήμου Ἀθηναίων. 4) Εἰς τὴν περὶ τῆς ὑπ’ αὐτοῦ γενομένης ὑποστηρίξεως εἰς τὰ μεγάλα χαρτοπαικτεῖα τῶν Ἀθηνῶν.» «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἅμα τῇ ἐπαναλήψει τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ν’ ἀπαντήσῃ εἰς ὅλας τὰς ἐπερωτήσεις μου: 1) Εἰς τὴν περὶ τυπώσεως τῶν μητρώων. 2) Εἰς τὴν περὶ ἀδειῶν προσωρινῆς ἐκμεταλλεύσεως ὀρυχείων καὶ μεταλλείων. 3) Εἰς τὴν περὶ τῆς ἀνοικοδομήσεως γεωργικῆς σχολῆς ἐν Βυτίνῃ. 4) Εἰς τὴν περὶ τοῦ δημάρχου Ἄνδρου.»

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεωργόπουλος ἔχει τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§4ΓΕΩΡΓΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰανουάριον ἢ Φεβρουάριον, ἐὰν ἡ μνήμη δὲν μὲ ἀπατᾷ, ἐγένοντο, ὡς ἐπληροφορήθην, προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ συστάσεως Τραπέζης Γεωργικῆς ὑπὸ δύο ὁμάδων, τῆς μιᾶς ἀποτελουμένης ἀπὸ κεφαλαιούχους Ἄγγλους, τῆς ἑτέρας δὲ ἀπὸ τὸν ἐν Τύνιδι ὁμογενῆ κ. Κουγιουτέαν, δι’ ἑαυτὸν καὶ ὡς ἀντιπρόσωπον ἑτέρων Γάλλων τραπεζιτῶν. Θεωρῶ περιττὸν νὰ ἐκθέσω ὑμῖν τὰ μεγάλα εὐεργετήματα, ἅπερ ἡ σύστασις τοιαύτης Τραπέζης προώρισται νὰ ἔχῃ διὰ τὸν τόπον, διότι πάντες γνωρίζετε τὴν σπάνιν τῶν κεφαλαίων καὶ τὰς δυσχερείας, τὰς ὁποίας ἀπαντᾷ ἡ γεωργία, ἀναγκαζομένη νὰ δανείζηται σήμερον πρὸς 36 καὶ 48%. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἡ κυρίως παρὰ πάντων καλουμένη γεωργία, ἥτις μετὰ τὴν σταφίδα εἶναι ὁ σπουδαιότερος παράγων τοῦ ἐθνικοῦ ἡμῶν πλούτου, εἶναι ἀδύνατον νὰ ἀνθέξῃ, καὶ διὰ τοῦτο βλέπομεν αὐτὴν φθίνουσαν καὶ παρακμάζουσαν ὁσημέραι. Ἑπομένως παρακαλῶ τοὺς κκ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοὺς νὰ εὐαρεστηθῶσι νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν, ἐὰν ὄντως ἐγένοντο τοιαῦται προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ μέχρι τίνος σημείου ἔφθασαν αἱ μεταξὺ αὐτῆς καὶ τῶν κεφαλαιούχων διαπραγματεύσεις. Καταθέτω δ’ ἐπὶ τούτῳ καὶ ἔγγραφον τὴν ἐπερώτησίν μου, συνιστῶν θερμῶς εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν ὑπόθεσιν ταύτην.

§5Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Προστίθημι καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, καὶ παρακαλῶ νὰ δοθῶσιν αἱ αἰτηθεῖσαι πληροφορίαι.

§6Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀληθῶς πέρυσιν ἐγένοντο προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Αἱ προτάσεις αὗται ἐγένοντο ἐν ὀνόματι πολιτῶν Ἄγγλων, οἱ ὁποῖοι ἀνελάμβανον τὴν σύστασιν Γεωργικῆς καὶ Κτηματικῆς Τραπέζης. Αἱ προτάσεις συνεζητήθησαν ἐπὶ μακρὸν, ἰδίως δ’ ἠσχολήθην ἐγὼ εἰς τὴν μελέτην αὐτῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ κατελήξαμεν εἰς ἀποτέλεσμα, ἐζητήσαμεν παρ’ αὐτῶν νὰ καταθέσωσιν ἐγγύησιν περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἐν τῇ συμβάσει συντεθειμένων, ἀλλὰ δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ καταθέσωσι τοιαύτην, ἕνεκα δὲ τούτου δὲν ὑπέγραψα τὴν σύμβασιν. Ἐγένοντο προτάσεις καὶ παρ’ ἄλλων, Γάλλων πολιτῶν, τινὲς τῶν ὁποίων ἤ τις τῶν ὁποίων ἦτο ἐν Τύνιδι. Αἱ προτάσεις αὗται ἀκόμη κεῖνται ὑπὸ μελέτην.

§7ΔΑΓΡΕΣ. Γνωρίζω καὶ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡ ἑταιρία αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, προσφέρεται νὰ καταθέσῃ ἐγγύησιν δέκα ἑκατομμυρίων δραχμῶν, καταθέτει δὲ, ἐν ἀνάγκῃ, καὶ ἄλλα δέκα ἑκατομμύρια.

§8ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ποία ἑταιρία;

§9ΔΑΓΡΕΣ. Ἡ Γαλλική.

§10ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατάθεσις ἐγγυήσεως δέκα ἑκατομμυρίων δραχμῶν εἶναί τι ὑπερβολικόν· ἀλλὰ πρέπει πάντως νὰ συζητήσωμεν τὸ καταστατικὸν τῆς ἑταιρίας.

§11ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν λέγω ὄχι, ἀλλὰ προσφέρονται νὰ καταβάλουν ἐγγύησιν 10 ἑκατομμυρίων.

§12ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ νὰ ὑποβάλω αὐτῷ ὑπόθεσίν τινα, τὴν ὁποίαν θεωρῶ ἀξίαν τῆς προσοχῆς τῆς Βουλῆς. Ἰσχυούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ ὁποία ἐπεβλήθη κατὰ τὸ ἔτος 1880, αἱ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ προξενικαὶ ἀρχαὶ ἐξηκολούθησαν, κατὰ μέγα τουλάχιστον μέρος, νὰ εἰσπράττωσι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα δικαιοῦνται κατὰ νόμον νὰ εἰσπράττωσιν, εἰς νόμισμα μεταλλικὸν καὶ οὐχὶ εἰς τραπεζικόν. Ἐπειδὴ δὲ, κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, οἱ προξενικοὶ ὑπάλληλοι, ὡς εἰδικοὶ ταμίαι, ὑποχρεοῦνται νὰ πληρόνωσι τοὺς ὑπ’ αὐτοὺς ὑπαλλήλους διὰ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσπράττουσιν, ἐπλήρωσαν καὶ αὐτοὺς ὡς καὶ διαφόρους ἄλλας δαπάνας τῶν Προξενείων εἰς μεταλικόν. Βραδύτερον ἐγεννήθη ἀμφιβολία, ἂν ἡ τοιαύτη πληρωμὴ δύναται νὰ ᾖναι νόμιμος, καὶ ὅμως ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ ἔτος 1883 διεβίβασεν ἔγγραφον πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, οὗτος δὲ διεβίβασε τὸ αὐτὸ ἔγγραφον εἰς τοὺς Προξένους, κατὰ δὲ τὸ ἔγγραφον τοῦτο, ῥητῶς ἐπετρέπετο εἰς τοὺς Προξένους νὰ πληρόνωσι τὰς δαπάνας τῶν Προξενείων ἐκ τῶν εἰσπραττομένων χρημάτων, τὸ ὑπόλοιπον δὲ νὰ ἀποστέλλωσιν εἰς τὸ ταμεῖον εἰς νόμισμα μεταλλικόν. Οὕτως ἐπὶ ἔτη ἔπραττον οἱ Πρόξενοι, καὶ ἡ ἐνταῦθα ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν οὐδεμίαν πρὸς αὐτοὺς ὑπέβαλλεν ἀντίῤῥησιν. Ἐξελεγχομένων, κύριε Πρόεδρε, ἤδη τῶν λογαριασμῶν τῶν Προξένων ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τὸ Συνέδριον δὲν ἐθεώρησε νόμιμον τὴν τοιαύτην ἐνέργειαν τῶν Προξένων, ὅσοι ἐπλήρωσαν εἰς μεταλλικὸν τὰς δαπάνας τοῦ Προξενείου, καὶ συνεπῶς ὑπεχρέωσεν αὐτοὺς νὰ πληρώσωσιν αὐτοὶ ἀτομικῶς τὸ ὑπερβάλλον, τὸ προερχόμενον ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος πρὸς τὸ χαρτονόμισμα, καὶ ἐξεδόθησαν ἀποφάσεις τοῦ Συνεδρίου, καταδικάζουσαι ὑπαλλήλους, πρὸ ἐτῶν εἰς ἄλλους καταβαλόντας τὰ πλεῖστα τῶν ποσῶν τούτων, καὶ πολλοὶ ἐκ τῶν ὁποίων οὔτε ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἤδη εὑρίσκονται. Τώρα δὲν ἔρχομαι νὰ ἐκτιμήσω κατ’ οὐσίαν, ἂν ᾖναι ὀρθὴ αὐτὴ ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου,—διότι περὶ τούτου ἐνδέχεται νὰ ὑπάρχουν ἀντιῤῥήσεις,—δύναται ὅμως νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι μετὰ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν δὲν εἶχον οἱ Πρόξενοι τὸ δικαίωμα νὰ εἰσπράξωσι τὰ δικαιώματα, εἰμὴ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ ὅτι ἑπομένως, ἂν οἱ Πρόξενοι, ἐναντίον τοῦ νόμου, εἰσέπραξαν πλείονα ποσὰ ἀπὸ τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ Ἕλληνας, ἡ πρᾶξις αὐτῶν οὐδὲν δίδει δικαίωμα εἰς τὸ Δημόσιον, ἵνα ὠφεληθῇ ἐκ τῆς ἐκ πλάνης ἢ ἐν γνώσει γενομένης ὑπερβάσεως, τοῦθ’ ὅπερ ἤθελε καταστήσει τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν τοῦ Συνεδρίου μὴ βάσιμον. Ἀλλ’ ἀφίνω αὐτὸ τὸ ζήτημα καὶ λέγω, ἀφοῦ αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν δι’ ἐγγράφου ὡδήγησε τοὺς Προξένους νὰ ἐνεργήσωσιν ὡς ἐνήργησαν, δὲν εἶναι κατ’ οὐσίαν ὀρθὸν καὶ δίκαιον νὰ ὑποχρεώσωμεν αὐτοὺς νὰ ἐπιστρέψωσιν αὐτοὶ τὰ πρὸ τόσων ἐτῶν πρὸς ἄλλους καταβληθέντα, καὶ μάλιστα μετὰ τῶν τόκων. Νομίζω ὅτι, ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι εἶναι ἄτρωτος νομικῶς ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου, εἶναι ὀρθὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ θεραπείας τῆς εἰς τοὺς Προξένους γενομένης ἀδικίας.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι, ἀφοῦ οἱ προξενικοὶ ὑπάλληλοι εἰσέπραττον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἰς χρυσὸν κατόπιν διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ εἰσπράττωσιν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἕπεται ὅτι ἡ ἐπιβάρυνσις, ἡ γινομένη ἤδη εἰς αὐτοὺς, κατόπιν τῆς τοιαύτης παρανόμου εἰσπράξεως καὶ τῆς πληρωμῆς τῶν οὕτως εἰσπραττομένων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, εἶναι ἄδικος. Καὶ κατὰ πόσον μὲν τοῦτο εἶναι ἄδικον, εἶναι ζήτημα, εἰς ὃ δὲν πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν ἤδη, διότι ἐνδέχεται νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῶν ὑπαλλήλων, οἵτινες ἀδικοῦνται ἐκ τῆς ἀποφάσεως ταύτης, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ ὑποβάλω τὰς ἑξῆς παρατηρήσεις ἐφ’ ὅσων εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς περὶ τῆς εἰσπράξεως παρὰ τῶν Προξένων ἐν τῷ ἐξωτερικῷ χρυσοῦ καὶ οὐχὶ τραπεζικῶν γραμματίων. Οἱ Πρόξενοι ἐν τῷ ἐξωτερικῷ δὲν δύνανται νὰ ποιῶνται τὰς εἰσπράξεις εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, διότι ἐν τῷ ἐξωτερικῷ δὲν κυκλοφοροῦσιν ἑλληνικὰ τραπεζικὰ γραμμάτια· δέον ὅπως εἰσπράττωσιν εἰς χρυσὸν, ἀλλ’ ὅπως καταλογίζωσι τὸν χρυσὸν κατὰ τὰ ἐν Ἑλλάδι κείμενα. Ποῖα δὲ τὰ ἐν Ἑλλάδι κείμενα περὶ χρυσοῦ, ὑφισταμένης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας; ὅτι ὁ χρυσὸς καὶ τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον καταλογίζονται πάντοτε ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ. Ἑπομένως, εὐθὺς ὡς ἡ πληρωμὴ πρέπῃ νὰ γενῇ εἰς χρυσὸν, ὁ χρυσὸς παρ’ ἡμῖν δὲν δύναται νὰ καταλογισθῇ ἢ εἰς τὸ ἄρτιον. Ὥστε οἱ Πρόξενοι καλῶς διετάχθησαν νὰ πληρόνωσιν εἰς χρυσὸν, νὰ καταλογίζωσι δὲ τὸν χρυσὸν ἀπέναντι τοῦ νομίμου ἐν Ἑλλάδι νομίσματος, τουτέστι τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ.

§14ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπεκαλέσθην τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, διότι ἐξ αὐτῆς ἀποδεικνύεται, ὅτι οἱ Πρόξενοι διετάσσοντο νὰ πληρόνωσι τὰ ἔξοδα ἐκ τῶν εἰσπράξεών των, τὸ ὑπόλοιπον δὲ τῶν εἰσπράξεων τούτων νὰ ἀποστέλλωσιν εἰς τὸ Κεντρικὸν ταμεῖον, ὑπολογίζοντες τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος. Ἐπειδὴ λοιπὸν οἱ Πρόξενοι, πληρόνοντες εἰς χρυσὸν τὰς διαφόρους ὑπηρεσίας, ἐξετέλουν τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι εἶναι ἄδικον, ἀφοῦ συνεμορφώθησαν μὲ τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, νὰ πληρώσωσι τώρα τὴν διαφοράν. Τὸ δὲ ζήτημα, ἐὰν καλῶς ἔπραττον, εἰσπράττοντες εἰς μεταλλικὸν, δύναται νὰ φιλονεικηθῇ· διότι, ἐάν τις τῶν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ εἶχε τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ ἔδιδε ταῦτα εἰς πληρωμὴν, δὲν ἠδύνατο ὁ Πρόξενος νὰ ἀρνηθῇ τὴν πληρωμὴν, ἀπαιτῶν χρυσόν· καὶ διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ἡ πληρωμὴ, ἡ γενομένη εἰς χρυσὸν, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς εἰσόδημα τοῦ Δημοσίου, διότι δὲν ἔχει νόμιμον βάσιν. Διατὶ τὸ Δημόσιον νὰ ζητῇ παρὰ τῶν Προξένων πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἰσπράξῃ ὁ Πρόξενος; Ἑπομένως δὲν εἶναι δίκαιον νὰ ζητήσῃ τὴν διαφοράν.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂν ὁ προλαλήσας εἶχε περιορισθῆ εἰς τὴν πρώτην παρατήρησίν του, τουτέστιν εἰς τὸ ἄδικον τῆς ἀποφάσεως, τῆς καταλογιζούσης εἰς τοὺς Προξένους σήμερον τὴν διαφορὰν τοῦ χρυσοῦ πρὸς τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια, οὐδὲν θὰ ἀντέλεγον, καὶ πιθανὸν νὰ ὑπεστήριζον πᾶσαν πρότασιν, ἥτις ἤθελε γενῆ πρὸς τὴν Βουλὴν πρὸς ἀπαλλαγὴν τῶν Προξένων ἀπὸ τῶν συνεπειῶν τῆς ἀποφάσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτής, ἐνῷ εἶπεν, ὅτι εἰς τοῦτο μόνον περιωρίσθη, δὲν περιωρίσθη μόνον εἰς τοῦτο, ἀλλ’ εἶπε καὶ ἄλλο, ἀφορῶν εἰς ἐνέργειαν τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν· εἶπεν ὅτι κακῶς οἱ Πρόξενοι εἰσέπραττον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἰς χρυσὸν, καὶ κακῶς τὸ Ὑπουργεῖον ἐνταῦθα ἐπωφελεῖτο ἐκ τῆς τοιαύτης εἰσπράξεως, ζητοῦν νὰ λαμβάνῃ αὐτούσιον τὸν χρυσὸν, ὅστις εἶναι ὑπερτετιμημένος. Ὡς πρὸς τοῦτο, νομίζω ὅτι ἔχει ἄδικον. Οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ λαμβάνουσι τὸ νόμισμα κατὰ τὰ κείμενα ἐν τῷ τόπῳ, ὅπου ἑδρεύουσι, τὸ δὲ νόμισμα τοῦτο καταλογίζεται λογιστικῶς ἐνταῦθα ὅπως τὰ κείμενα ὁρίζουσι, τουτέστιν ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ. Οἱ Πρόξενοι ὅμως δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἀπαιτῶσιν, ὅπως πληρόνωνται τοὺς μισθοὺς αὐτῶν, ὡς διατελοῦντες ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, εἰς χρυσὸν, διότι ἡ πληρωμὴ τῶν μισθῶν ὀφείλεται ἐνταῦθα καὶ οὐχὶ ἐκεῖ. Οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὑπάλληλοι ὀφείλουσι νὰ λαμβάνωσι τὸν μισθὸν αὐτῶν ἐν Ἀθήναις, λαμβάνοντες δὲ αὐτὸν ἐνταῦθα, τὸν λαμβάνουσιν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ. Ὥστε οἱ Πρόξενοι, εἰσπράξαντες κατὰ τὰ νόμιμα ἐν τῷ νομίσματι τῷ κυκλοφοροῦντι ἐν τῷ τόπῳ, ἐν ᾧ ἑδρεύουσι, προσπορίζουσιν ὠφέλειαν εἰς τὸ Δημόσιον, εἰσπράττοντες εἰς χρυσὸν, ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ ὑπολογιζόμενον· τὸ δὲ Ὑπουργεῖον ὤφειλε νὰ προνοήσῃ, ὅπως ὁ χρυσὸς οὗτος ἀποστέλληται ἐνταῦθα, εἰς τὸ ταμεῖον, καὶ μὴ καταβάλληται ἀπέναντι μισθῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, διότι οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ μισθοὶ δὲν εἶναι ὀφειλαὶ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἑπομένως ὀφειλαὶ εἰς χρυσὸν, ἀλλ’ εἶναι ὀφειλαὶ ἐν Ἀθήναις, ἑπομένως ὀφειλαὶ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ταῦτα ἔχοντες ὑπ’ ὄψει, ἐδέησεν, ὅπως ὑποβάλωμεν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, προνοοῦν περὶ τῶν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὑπαλλήλων, τῶν λαμβανόντων μισθοὺς κατωτέρους τῶν 200 δραχμῶν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη καὶ εἶναι ἤδη νόμος τοῦ Κράτους, ἐκεῖνοι μόνον οἱ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὑπάλληλοι ἔχουσι τὸ δικαίωμα, ὅπως λαμβάνωσι τὸν μισθὸν κατὰ τὸ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κυκλοφοροῦν νόμισμα, ὑπολογιζόμενον ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ· ὅσοι ὅμως λαμβάνουσι μισθὸν ἀνώτερον τῶν 200 δραχμῶν, ἐξακολουθοῦσι λαμβάνοντες τὸν μισθὸν ἐν Ἀθήναις, καὶ ἑπομένως δὲν δύνανται νὰ ἀξιῶσιν, ὅπως καταβάλληται πρὸς αὐτοὺς ἄλλως ἢ ἐν τραπεζικοῖς γραμματίοις.

§16Γ. Π. ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Λοιπὸν ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος λαμβάνει 200 δραχμὰς κατὰ μῆνα εἰς χρυσὸν, λαμβάνει σήμερον περισσότερον ἀπὸ τὸν λαμβάνοντα μισθὸν δραχμῶν 250. Αὐτὸ πρέπει νὰ διορθωθῇ· διότι, ἂν ὁ χρυσὸς τώρα εἶχε τόσον, ὅσον εἶχεν ὅτε ἐνομοθετήθη ὁ νόμος, τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο ὑποφερτὸν, ἀλλὰ σήμερον ἔφθασεν εἰς τὰ 37. Λοιπὸν πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῶν ὑπαλλήλων αὐτῶν, οἱ ὁποῖοι ἔφθασαν εἰς ἐλεεινὴν κατάστασιν.

§17ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἐγὼ προστίθεμαι εἰς τὴν σύστασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, διότι βεβαίως τὸ προτεινόμενον ὑπ’ αὐτοῦ εἶναι εὔλογον. Οἱ Πρόξενοι, ἐνεργήσαντες οὕτως, ἐνήργησαν νομίμως καὶ κατ’ ἐντολὴν, καὶ τὰ πλεῖστα τῶν δαπανηθέντων ἐδαπανήθησαν οὐχὶ εἰς τοὺς μισθοὺς ἑαυτῶν, οἱ ὁποῖοι καὶ οὗτοι κατελογίσθησαν, ἀλλ’ εἰς μισθοὺς τοῦ προσωπικοῦ καὶ ἄλλας πληρωμὰς, σήμερον δὲ δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἀναλάβωσι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα τῇ ἐντολῇ τοῦ Ὑπουργείου κατέβαλον, καὶ οὕτω δὲν θέλουσι μόνον ζημιωθῆ τὴν διαφορὰν τοῦ ἰδίου ἑαυτῶν μισθοῦ, ἀλλὰ καὶ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα κατέβαλον εἰς ἄλλους, συμφώνως τῇ ἐντολῇ τοῦ Ὑπουργείου. Τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι κεκανονισμένον, ἐπειδὴ δὲ δὲν δύναται νὰ κανονισθῇ ἢ μόνον νομοθετικῶς, εὐχῆς ἔργον εἶναι, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς, μελετῶν τὴν ὑπόθεσιν, εἰσαγάγῃ τὸ προσῆκον νομοσχέδιον.

§18ΡΑΛΛΗΣ. Περὶ τῆς θεωρίας, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, γεννᾶται ἡ ἑξῆς ἀπορία· Πῶς εἶναι δυνατὸν τὸ Δημόσιον καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ θεωρῇ ἀπαράδεκτον τὸ νόμισμά της; Ἐξήγησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ὡς ἑξῆς τὴν ἀνωμαλίαν, ἥτις ἐπαρουσιάσθη ὡς πρὸς τὸν καταλογισμὸν ἐντὸς τοῦ Κράτους· εἶπεν ὅτι, ἐπειδὴ ἡ δραχμὴ συνεπείᾳ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας θεωρεῖται ὡς ἰσότιμος τῷ φράγκῳ, καταλογίζει τὸ φράγκον ὡς δραχμήν. Ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο ᾖναι ἀληθὲς διὰ τὸν καταλογισμὸν τοῦ φράγκου εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, πρέπει νὰ ᾖναι ἀληθὲς καὶ διὰ τὸ ἐξωτερικόν· ἔχει δὲ συμφέρον ἡ Κυβέρνησις νὰ μὴ χαρακτηρίσῃ ὡς ἀπαράδεκτον τὸ νόμισμα τοῦ ἰδίου αὐτῆς Κράτους. Τὰ δικαιώματα τὰ προξενικὰ πῶς ὁρίζει ὁ νόμος ἡμῶν, ὅτι καταβάλλονται; Ὁρίζει εἰς χρυσᾶ φράγκα; Βεβαίως ὄχι. Ὁρίζει εἰς δραχμάς. Πόθεν ἠρύσθη τὸ δικαίωμα τὸ Δημόσιον καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ χαρακτηρίσῃ ἀπαράδεκτον εἰς τὸ ἐσωτερικὸν τὸ νόμισμά της; Διὰ νὰ ἐννοήσητε τὸ ἄτοπον τῆς θεωρίας, δὲν ἔχετε ἢ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὴν περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε παρουσιασθῆ τις καὶ ζητήσει νὰ καταβάλῃ ὡς νόμισμα ἄλλο παρὰ τὸ κεκανονισμένον.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν παρουσιάσθη τὸ ζήτημα τοῦτο.

§20ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν γνωρίζω, διατὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν παρουσιάσθη, ἢ διατὶ δὲν ἠθέλησε νὰ τὸ λύσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι εἶχε συμφέρον, καὶ ὑπὸ ἔποψιν οἰκονομικήν, καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἀξιοπρεπείας τοῦ Κράτους, νὰ λύσῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα αὐστηρῶς. Ὅταν ὑπελογίσατε τὸ φράγκον ὡς ἰσότιμον τῆς δραχμῆς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, διατὶ νὰ μὴ καταλογίσητε τὴν δραχμὴν ὡς ἰσότιμον καὶ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ; Τοῦτο βεβαίως δὲν δύναται νὰ ἐξηγηθῇ ἄλλως, ἢ ὅτι θέλει νὰ κερδοσκοπήσῃ τὸ Κράτος ἐκ τῆς διαφορᾶς, εἰσπρᾶττον παρανόμως, ὅ,τι δὲν τῷ ὀφείλεται. Σημειώσατε δέ, ὅτι, ἂν καὶ φαίνεται ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ ζητήματος, ἡ ζημία δὲν εἶναι τοσαύτη, οἵα φαίνεται, διότι οὕτω πως θὰ κατορθώσωμεν νὰ χορηγήσωμεν μίαν νέαν ἀφορμὴν ζητήσεως τοῦ τραπεζογραμματίου, ζητήσεως τῆς δραχμῆς, ἡ ὁποία ἰσχύει ἐν τῷ Κράτει ὡς νόμισμα. Τί θὰ γείνῃ; Τὴν στιγμήν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἐπιτραπῆ, ὅπως ὀφείλει κατὰ νόμον νὰ ἐπιτραπῇ, εἰς τὸν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εὑρισκόμενον νὰ καταλογίσῃ εἰς χαρτονόμισμα ὅλα τὰ παρ’ αὐτοῦ ὀφειλόμενα προξενικὰ τέλη, θέλει ζητήσει τὸ χαρτονόμισμα, καὶ τοῦτο θέλει συντελέσει εἰς τὴν μείωσιν τῆς διαφορᾶς μεταξὺ χαρτονομίσματος καὶ μεταλλικοῦ. Σημειώσατε δέ, ὅτι πρόκειται περὶ ἐλαχίστου ποσοῦ, διότι τὰ προξενικὰ τέλη ἀνέρχονται εἰς πεντακοσίας χιλιάδας, νομίζω, δραχμῶν. Ἀπέναντι δὲ τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον θὰ ἔχωμεν ἐκ τοῦ ὅτι θέλομεν χαρακτηρίσει, ὅπως ὀφείλομεν, τὸ νόμισμα αὐτὸ ὡς ἰσότιμον πρὸς τὸ μεταλλικόν, ἡ ζημία θὰ ᾖναι ἐλαχίστη. Νομίζω δέ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ τὸ ζήτημα ἔφθασεν εἰς τὸ μὴ περαιτέρω, ὀφείλει νὰ δώσῃ μίαν λύσιν, ἡ λύσις δὲ αὕτη ἐπιβάλλεται, ἀφοῦ ἐπῆλθε τοιαύτη ὕψωσις τοῦ χρυσοῦ, καὶ τοιαύτη διαφορὰ μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ χαρτονομίσματος. Ἔχομεν διαφορὰν 36% ἐκ τούτου δὲ συμβαίνει, ὅτι οἱ μισθοὶ τῶν διπλωματικῶν καὶ προξενικῶν ὑπαλλήλων ὑπερετιμήθησαν κατὰ τὸ ἓν τρίτον· ἀλλ’ ὅπως οἱ μισθοὶ οὗτοι εἶναι ὡρισμένοι διὰ τοῦ νόμου ἡμῶν, αὐτοὶ καθ’ ἑαυτούς, ἄνευ τῆς διαφορᾶς τοῦ νομίσματος, εἶναι ἀνεπαρκεῖς, σήμερον δὲ κατέστησαν ἐντελῶς ἀνεπαρκεῖς. Οὗτος εἶναι εἷς περιπλέον λόγος, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐπιληφθῇ ἀμέσως τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος, καὶ φροντίσῃ, ὅπως ἡ λύσις αὕτη ἔσηται σύμφωνος μὲ τὸ αὐστηρὸν δίκαιον.

§21ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν γνωρίζω, ἐὰν συνεπείᾳ διαταγῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν γίνωνται αἱ εἰσπράξεις ἀπὸ τοὺς προξενικοὺς ὑπαλλήλους εἰς χρυσόν, ἀπαγορευομένης τῆς εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια....

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπαγόρευσις δὲν ὑπάρχει.

§23ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Δὲν συζητῶ αὐτὴν τὴν στιγμήν, ἂν ᾖναι νόμιμον νὰ πληρόνωνται ὑποχρεωτικῶς ἀπὸ τοὺς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ Ἕλληνας τὰ διάφορα δικαιώματα εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Νομίζω, ὅτι δύναταί τις ἀπὸ τοῦδε νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον νὰ καθιερωθῇ τοῦτο. Δύναται νὰ γείνῃ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει κατάχρησις. Βεβαίως δὲν δέχομαι, ὅτι δύνανται νὰ ὑπάρξωσιν ὑπάλληλοι, οἱ ὁποῖοι νὰ βεβαιῶσιν, ὅτι εἰσέπραξαν δικαιώματα εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ νὰ ὠφελῶνται τὴν διαφορὰν τῶν γραμματίων πρὸς τὸν χρυσὸν, ὃν πράγματι εἰσέπραξαν. Ἀλλὰ δύναται νὰ συμβῇ τι ἄλλο· γνωρίζοντες, ὅτι οἱ διάφοροι ὑπήκοοι Ἕλληνες εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δικαιοῦνται νὰ πληρόνωσι τοὺς φόρους, θὰ κομίζωσιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἐξ Ἑλλάδος τραπεζικὰ γραμμάτια, θὰ σχηματισθῇ δὲ εἶδος πρακτορείου, τὸ ὁποῖον θὰ προμηθεύῃ αὐτοῖς τραπεζικὰ, νομίζω δὲ, ὅτι τοιαύτη κυκλοφορία θὰ ζημιώσῃ τὰς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἰσπράξεις ἡμῶν. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ἄλλο ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς Μαντινείας, μέχρις αὐτῆς τῆς στιγμῆς οὐδεμίαν ἔλαβον πληροφορίαν, νομίζω ὅμως, ὅτι θὰ ἦναι ἐντελῶς ἄδικον, ἐὰν τοιοῦτόν τι γένηται, ἀφοῦ οἱ ὑπάλληλοι συνεμορφώθησαν ἀπὸ τοῦ 1883 πρὸς τὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Θέλω διὰ τοῦτο φροντίσει νὰ μάθω, τί γίνεται.

§24ΡΑΛΛΗΣ. Πρὸ παντὸς θ’ ἀπαντήσω εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσολογγίου, ὁ ὁποῖος εἶπεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει διαταγὴ, ἀφορῶσα εἰς πληρωμὴν τῶν προξενικῶν τελῶν εἰς χρυσόν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ὑπάρχει διαταγή· δὲν ὑπάρχει ἄμεσος, ἀλλ’ ἡ διαταγὴ ὑπάρχει, ἀφ’ ἧς στιγμῆς ἐπεβλήθη εἰς τοὺς προξενικοὺς ὑπαλλήλους νὰ δέχωνται τὰς πληρωμὰς μόνον εἰς χρυσὸν, καταλογίζεται δὲ εἰς αὐτοὺς ἡ διαφορὰ μεταξὺ χρυσοῦ καὶ τραπεζικοῦ γραμματίου.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν καταλογίζεται.

§26ΡΑΛΛΗΣ. Καταλογίζεται βεβαίως, καὶ ἀποτελεῖ ἓν εἶδος ἐκβιάσεως ὁ καταλογισμὸς οὗτος, διότι εἶναι ἠναγκασμένος ὁ προξενικὸς ὑπάλληλος νὰ ἐκβιάσῃ τὸν Ἕλληνα ὑπήκοον νὰ καταβάλῃ εἰς χρυσόν. Παράδοξον μοὶ φαίνεται ν’ ἀκούω τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν λέγοντα, ὅτι δὲν εἶναι συμφέρον, οὐδὲ πρέπει νὰ ἐπιτρέψωμεν μὲ νόμισμα τοῦ τόπου τὰς πληρωμὰς, διότι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσι πρακτορεῖα, τὰ ὁποῖα θὰ διαπραγματεύωνται καὶ θὰ πωλῶσι τὰ γραμμάτια αὐτά. Ἀκριβῶς θέλω νὰ εὑρεθῇ μία διέξοδος τῶν τραπεζικῶν ἑλληνικῶν γραμματίων, τῶν ὁποίων ἡ κυκλοφορία σήμερον περιορίζεται μόνον ἐντὸς τοῦ Κράτους.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς πρὸ παντὸς ὡμίλει περὶ τοῦ προσώπου τοῦ διευθύνοντος τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐξ ὅσων δὲ εἶπε περὶ καταλογισμοῦ, καταφαίνεται, ὅτι θὰ ἐξέλαβεν, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ προκατόχου τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ, ἤτοι περὶ τοῦ κ. Καραπάνου. Μόνος ὁ κ. Καραπάνος παραδέχεται τὰς ἀρχὰς, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπέκρινε, περὶ καταλογισμοῦ τοῦ χρυσοῦ ἐν τοῖς βιβλίοις τοῦ Δημοσίου οὐχὶ ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, ἀλλ’ ἐπὶ ὑπερτιμήσει. Ὁ κ. ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς πολλάκις εἶχεν ἐπικρίνει τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν, διότι ὁ καταλογισμὸς ἐγίνετο ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ. Ἀλλ’ ἐὰν δικαίως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀπηύθυνε παρατηρήσεις πρὸς τὸν κ. Καραπάνον, ἀδικαιολογήτως ἀπευθύνει αὐτὰς πρὸς ἡμᾶς· διότι, ἐνόσῳ ἡμεῖς ἐτελοῦμεν ἐν τοῖς πράγμασιν, αἱ διαταγαὶ τοῦ Ὑπουργείου δὲν ἀφεώρων εἰς καταλογισμὸν, αἱ διαταγαὶ ἀφεώρων εἰς ἀποστολὴν ἐνταῦθα τῶν καταβολῶν αὐτουσίων. Ταῦτα ἦσαν τὰ συμβαίνοντα, ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς ἐτελοῦμεν ἐν τοῖς πράγμασιν· ἄν, ὅτε ὁ κ. Καραπάνος διεδέχθη ἡμᾶς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐδόθησαν διαταγαὶ, ὁποῖαι αἱ ἐκτεθεῖσαι παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, περὶ τούτου δύναται νὰ μᾶς διαφωτίσῃ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης.

§28ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐνόησα τὸ λογοπαίγνιον, νομίζω ὅμως, ὅτι ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔκαμεν ἄλλο ἢ νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν γνώμην τοῦ κυρίου προκατόχου του. Ὁ κ. πρώην Ὑπουργὸς λέγει: «εἰσπράττετε εἰς χρυσὸν, ἀποδώσατε εἰς χρυσόν». Ὀρθότερον ἔπραξεν ὁ κ. Καραπάνος· ἔχομεν ἓν ἔσοδον εἰς χρυσὸν, τὸ ὁποῖον δὲν ἰσοδυναμεῖ μὲ δραχμὰς ἰσαρίθμους· αὐτὸ τὸ ἔσοδον τὸ μεταποιεῖ εἰς δραχμάς.

§29ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τῶν σχετικῶν δημοσίων εἰσπράξεων ὑπάρχει ἡ σύγχυσις. Τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον δὲν εἶναι νόμισμα, ὅταν κυκλοφορῇ ἀναγκαστικῶς, ἔχον ἐσωτερικὴν ἀξίαν, δὲν δύναται ἑπομένως νὰ θεωρηθῇ ὡς νόμισμα, ἔχον καὶ ἀλληλεθνῆ κυκλοφορίαν, εἶναι νόμισμα, τοῦ ὁποίου ἡ ὀνομαστικὴ ἀξία δὲν ὑπερβαίνει τὰ ὅρια τοῦ Βασιλείου. Τὸ ἀντίθετον συμβαίνει μὲ τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, τὸ ὁποῖον εἶναι νόμισμα, ἔχον καὶ ἐσωτερικὴν καὶ ἐξωτερικὴν ἀξίαν. Ἐντὸς τοῦ Κράτους, ὅπου ὑπάρχει κυκλοφορία ἀναγκαστικὴ, τὸ μεταλλικὸν νόμισμα παύει νὰ ἦναι νόμισμα, καὶ ἀποβαίνει ἐμπόρευμα. Βεβαίως ὁ νόμος δὲν δύναται νὰ ἐξαλείψῃ τὴν ὀνομαστικὴν αὐτοῦ ἀξίαν, καὶ ἄν τις ἁπλοῦς ἄνθρωπος θελήσῃ νὰ πληρώσῃ ἐν ἰσοτιμίᾳ μεταλλικὸν νόμισμα ἀντὶ χαρτονομίσματος, οὐδεὶς θ’ ἀρνηθῇ νὰ παραλάβῃ τοῦτο εἰς τὸ ἄρτιον, ἀλλ’ οὐδεὶς τοσοῦτον ἁπλοῦς ἄνθρωπος δύναταί ποτε νὰ ὑπάρξῃ. Ὅταν δὲ δὲν δυνάμεθα ἐν τῇ πραγματικῇ ζωῇ, ἐν τῇ πραγματικῇ ἀληθείᾳ, νὰ εὕρωμεν τὴν ἐφαρμογὴν μιᾶς ἰδέας, ἡ ἰδέα αὕτη παύει νὰ ᾖναι λογικὴ, καὶ καταντᾷ σόλοικος. Τὸ νόμισμα τὸ μεταλλικὸν ἐν χώρᾳ, ὅπου ἰσχύει ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, δὲν εἶναι νόμισμα, εἶναι ἐμπόρευμα· διὰ τοῦτο ἀγοράζεται καὶ πωλεῖται τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, ὅπως καὶ πᾶν ἄλλο ἐμπόρευμα, ἡ διαφορὰ δὲ, ἡ ὑφισταμένη μεταξὺ τῆς ἀξίας τῆς ὀνομαστικῆς τοῦ νομίσματος τούτου καὶ τῆς πραγματικῆς, εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν πάντες γνωρίζομεν ὡς διαφορὰν νομίσματος. Ἐν τῷ ἐξωτερικῷ λοιπὸν οἱ Πρόξενοι δὲν δύνανται νὰ εἰσπράττωσι τὸ νόμισμα τῆς παρ’ ἡμῖν ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διότι ἐκεῖ τοῦτο δὲν εἶναι πάλιν νόμισμα. Θὰ ἤμεθα εὐτυχεῖς, ἐὰν ἠδυνάμεθα νὰ συμφωνήσωμεν μετὰ τοῦ κ. συναδέλφου, νὰ ἐπεκτείνωμεν τὰ ὅρια τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν, καὶ ἑπομένως τὰ τέλη τὰ εἰσπραττόμενα θὰ πληρωθῶσι διὰ τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, τὸ ὁποῖον κυκλοφορεῖ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Διὰ τοῦτο θ’ ἀποσταλῶσιν ἐνταῦθα ὡς εἰσεπράχθησαν, ὅταν δὲ ληφθῶσιν ἐνταῦθα, θὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ ταμεῖον ὡς ἐμπόρευμα. Ὅτι δὲ τοῦτο συμβαίνει, καὶ ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀποφύγῃ, καὶ διὰ τοῦτο εἰς ὅλους τοὺς προϋπολογισμοὺς ἡμῶν θέλετε ἴδει, ὅτι ἐκτὸς τῆς ἀξίας τοῦ ἀποστελλομένου ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ χρήματος, ἀναγράφεται καὶ ἡ διαφορὰ αὐτοῦ.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀγνοῶ, διατὶ εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι δὲν ἐννοεῖ τὸ λογοπαίγνιον. Ἤδη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἱκανῶς τὸν διεφώτισεν. Ἐξήγησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, τίς ἐστὶν ἡ διαφορὰ, τῶν δύο συστημάτων· εἶπεν ὅτι τὸ μεταλλικὸν νόμισμα δὲν εἶναι νόμισμα ἐν Ἑλλάδι, ἐνῷ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, καθ’ οὓς ποιοῦνται τὸν καταλογισμὸν οἱ ἀντιφρονοῦντες, ὑφισταμένης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ μεταλλικὸν νόμισμα εἶναι μὲν νόμισμα, ἀλλ’ εἰς αὐτὸ προστίθεται ἐπίσης ὡς νόμισμα τοῦ Κράτους ἰσότιμον τοῦ μεταλλικοῦ τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον. Ἐφ’ ὅσον, ὑφισταμένης ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, γίνηται ὑποχρεωτικὴ πληρωμή, εἴτε διὰ μεταλλικοῦ νομίσματος, εἴτε διὰ τραπεζικοῦ γραμματίου, καταλογίζεται τὸ νόμισμα ἐπὶ τῇ ἀξίᾳ τῇ ἐν τοῖς νόμοις ἀναγραφομένῃ. Ὅταν εἰς τὸ Δημόσιον καταβληθῇ οὐχὶ χρυσός, ἀλλὰ συνάλλαγμα, τὸ οὕτω καταβληθὲν θ’ ἀνταλλαγῇ ἐν τῇ ἀγορᾷ ἀντὶ νομίσματος κατόπιν ἐμπορικῆς διαπραγματεύσεως, διότι ἡ πώλησις συναλλάγματος εἶναι πρᾶξις ἐμπορική, καὶ ἅπαν τὸ προϊὸν τῆς πωλήσεως θὰ ἐγγραφῇ ἐν τοῖς βιβλίοις, εἴτε ἀνώτερον εἴτε κατώτερον εἶναι τοῦ ἐν τῷ συναλλάγματι ἀναγεγραμμένου. Ἐὰν τὸ Δημόσιον λάβῃ εἰς ἀντάλλαγμα χρυσόν, θὰ ἐγγραφῇ ἐν τοῖς βιβλίοις τὸ ποσὸν τοῦ ληφθέντος χρυσοῦ ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ· ἐὰν πάλιν τραπεζικὰ γραμμάτια, πάλιν ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ γενήσεται ἡ ἐγγραφὴ τοῦ ληφθέντος ποσοῦ· ἐπειδὴ δὲ ἐπὶ πωλήσει τοῦ συναλλάγματος ἀντὶ τραπεζικῶν γραμματίων τὸ ἀντίτιμον τοῦ συναλλάγματος ἔσται ἀνώτερον τῆς ὀνομαστικῆς αὐτοῦ ἀξίας, τὸ ἐκ τῆς τοιαύτης ὑπερτιμήσεως τοῦ συναλλάγματος εἰσπραττόμενον ποσὸν ἐγγραφήσεται ἐν τοῖς βιβλίοις ὑπὸ τὸν οἰκεῖον τίτλον. Τοιαύτη ὑπερτίμησις δὲν παρουσιάζεται, ὅταν αὐτούσια στέλλωνται πρὸς τὸ Δημόσιον τὰ χρυσᾶ νομίσματα, καὶ πάλιν ὅταν αὐτούσια ταῦτα καταβάλλονται πρὸς τοὺς ἔχοντας δικαίωμα, ἵνα πληρωθῶσιν εἰς χρυσόν.

§31ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ κατάστημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Προξενείου ἀνεγνωρίσθη ὑφ’ ὅλων τῶν συνθηκῶν καὶ ἐν Τουρκίᾳ καὶ πανταχοῦ ὡς ἔδαφος Ἑλληνικόν, ὁ Ἕλλην δὲ ὑπήκοος, ὁ ὁποῖος προσέρχεται ἐντὸς ἐδάφους Ἑλληνικοῦ, ἵνα καταβάλῃ τὸ τέλος, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος τῆς πατρίδος του ἀπαιτεῖ, εἰς δραχμὰς, δὲν δύναται νὰ λάβῃ ἀπάντησιν παρὰ τοῦ Προξένου του: «Ὁρίστε ἔξω, διὰ νὰ πληρώσῃς εἰς νόμισμα τοῦ τόπου ἐδῶ, καὶ ὄχι τοῦ τόπου σου». Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἕτερον ζήτημα, τὸ ἑξῆς, τὸ ὁποῖον εὐκόλως θέλετε ἀντιληφθῆ, ἐὰν παρασταθῇ δι’ ἑνὸς παραδείγματος. Ὑποθέσατε, ὅτι πρόκειται περὶ προξενικῶν τελῶν καταβληθησομένων εἰς τὸν Πρόξενον Νέας Ὑόρκης, ὅπου δὲν ἰσχύει ἑτεροδικία. Νομίζετε, ὅτι, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, θὰ δυνηθῇ ὁ Πρόξενος ἐν Ἀμερικῇ ἢ ἐν Ἀγγλίᾳ νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸν Ἕλληνα ὑπήκοον, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ καταβάλῃ εἰς νόμισμα τοῦ τόπου του μεταλλικὸν, ὅτι δὲν δέχεται τὸ νόμισμα αὐτὸ, διότι ἐκεῖ δὲν κυκλοφορεῖ; Βεβαίως δὲν δύναται νὰ τὸ εἴπῃ· καὶ ἂν δὲν δύναται νὰ τὸ εἴπῃ διὰ τὸ νόμισμα τὸ πραγματικόν, πῶς δύναται νὰ τὸ εἴπῃ διὰ τὸ νόμισμα τοῦ Κράτους τὸ ἰδανικόν, διὰ τὸ χαρτονόμισμα; Εἶναι ἓν ἐρώτημα, ἀπέναντι τοῦ ὁποίου εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρξῃ ἄλλη ἀπάντησις ἀπὸ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἔδωκα ἐγὼ, καὶ οὕτω συμφωνῶ καὶ πρὸς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης.

§32ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ καταλογισμὸς τῶν Προξένων, ὡς εἰδικῶν ταμιῶν, διὰ τὰ εἰσπραττόμενα εἰς χρυσὸν εἶναι ὑποχρεωτικός. Τίνα λόγον ἔχει ὁ καταλογισμὸς αὐτῶν ἐνταῦθα εἰς χρυσὸν, θὰ σᾶς ἐξηγήσω. Βεβαίως ὄχι τὴν θεωρίαν τοῦ κυρίου Καραπάνου· λόγον ἔχει διάταξιν ῥητὴν τοῦ λογιστικοῦ νόμου. Ὁ λογιστικὸς νόμος, ἐν τῷ ἄρθρῳ νομίζω 164, διατάσσει, ὅτι οἱ ταμίαι ὀφείλουσι νὰ καταθέτωσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον αὐτούσια τὰ νομίσματα, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι. Καθ’ ὅσον λοιπὸν ὁ Πρόξενος, ὡς εἰδικὸς ταμίας,—διότι ὁ νόμος ῥητῶς ἀναγράφει, ὅτι ὁ Πρόξενος εἶναι καὶ εἰδικὸς ταμίας,—εἰσπράττει νομίσματα χρυσᾶ ἢ ἀργυρᾶ, ὀφείλει αὐτὰ ταῦτα ἢ ἀντάλλαγμα αὐτῶν νὰ καταθέτῃ ἢ ἀποστέλλῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον....

§33ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι αὐτούσια.

§34ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἀδιάφορον· ἀποστέλλεται τὸ ἰσότιμον. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι παρανομία θὰ ὑπάρξῃ ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν διατάξῃ τοὺς ταμίας τούτους, τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εὑρισκομένους, νὰ ἀποστέλλωσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον οὐχὶ εἰς μεταλλικὸν τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἰσπράττουσι, διότι ὀφείλουσι ταῦτα νὰ ἀντιπροσωπεύωσι τὰ εἰσπραχθέντα μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν πληρωθέντων ἐν τῷ τόπῳ, ἔνθα τὸ Προξενεῖον, μισθῶν καὶ λοιπῶν δαπανῶν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὸ 1883 προσεκάλεσαν τοὺς Προξένους νὰ κρατῶσι τὰς δαπάνας καὶ τοὺς μισθοὺς αὐτῶν, καὶ ἡ ἐνέργεια αὕτη ἦτο νόμιμος· ἤδη δὲ ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ θέλουσι νὰ καταλογίσωσιν εἰς βάρος τῶν Προξένων καὶ τῶν εἰδικῶν ταμιῶν τὰ δαπανηθέντα παρ’ αὐτῶν εἰς μεταλλικὸν καὶ καταναλωθέντα παρὰ τοσούτων ἄλλων δικαιούχων ἐκεῖ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶχε δίκαιον τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἀκριβῶς ὡς εἶπεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς καὶ ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργός. Ἐπὶ τούτου ἐπικαλοῦμαι τὴν συνδρομὴν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λύσῃ, εἴτε διοικητικῶς, εἴτε καὶ διὰ νόμου, τὸ ζήτημα. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν εἴσπραξιν εἰς χρυσὸν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ τῶν δικαιωμάτων, τῶν ὁποίων ἡ πληρωμὴ ἐπιβάλλεται εἰς νόμισμα τοῦ Κράτους, νομίζω, ὅτι παράπονον τοιοῦτον δὲν ἠγέρθη. Ἡ ἰδέα τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου βεβαίως εἶναι καὶ εὐφυὴς καὶ χρήσιμος, ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, τῆς εὐρυτέρας δηλαδὴ κυκλοφορίας τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὸ ὁποῖον ὁμολογουμένως θὰ παρεῖχεν ἀρκετὴν ὠφέλειαν, μάλιστα ἐὰν ἡ Τουρκία καὶ τὰ ἄλλα Κράτη ἐπέτρεπον ἐλευθέραν τὴν κυκλοφορίαν διὰ πᾶσαν πρᾶξιν· ἀλλ’ ἐπειδὴ παράπονόν τι δὲν ἠγέρθη, καὶ ἐπειδὴ προθύμως πάντες οἱ Ἕλληνες καταβάλλουσι τὰ δικαιώματά των εἰς χρυσὸν, εἰς τὸ νόμισμα δηλαδὴ τὸ κυκλοφοροῦν εἰς τὸν τόπον, ἔνθα διαμένουσι, νομίζω, ὅτι δίκαιον εἶναι νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῆς διαφορᾶς ἐκεῖνοι, οἵτινες ζημιοῦνται ἐκ τῆς μεγάλης διαφορᾶς τοῦ ἐσωτερικοῦ νομίσματος. Διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν νομοθετικὴν, ὅπως ὄχι μόνον οἱ ὑπάλληλοι, οἱ λαμβάνοντες μισθὸν διακοσίων δραχμῶν, λαμβάνωσιν αὐτὸν εἰς χρυσὸν, ἀλλ’ ἐπὶ τὸ δικαιότερον καὶ πάντες οἱ λοιποὶ, ἐφ’ ὅσον ἐξαρκοῦσι τὰ εἰσοδήματα· διότι, καθὼς φαίνομεν, κύριε Πρόεδρε, ἡ πρόοδος τῆς ὑποτιμήσεως τοῦ τραπεζιτικοῦ γραμματίου θὰ καταστήσῃ, ὥστε οἱ μισθοὶ τῶν Προξένων καὶ τῶν λοιπῶν ἐξωτερικῶν ὑπαλλήλων νὰ ὑποβιβασθῶσι κατὰ 40 καὶ 50%, ὅπερ ἀπεύχομαι. Ἀλλὰ μὲ τοιούτους μισθοὺς εἶναι ἀδύνατον νὰ ὑπάρχωσι· θέλουσιν ἐξευτελίζεσθαι, ἢ θέλουσι προβαίνει εἰς πράξεις λίαν ἐπιζημίους εἰς τὸ Ἑλληνικὸν ἐμπόριον, τὴν ναυτιλίαν, τοὺς ὑπηκόους ἐν γένει καὶ εἰς ἑαυτοὺς ἐπὶ τέλους.

§35ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ζητῶ νὰ σπεύσῃ ἡ Κυβέρνησις πρὸς διευκρίνησιν τοῦ ζητήματος. Ἀναμφισβητήτως οὐδεὶς Ἕλλην θὰ πληρώσῃ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν μὲ πραγματικὸν νόμισμα· πρέπει δὲ νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις, τί ὀφείλει νὰ πράξῃ. Ἐὰν νομίζῃ, ὅτι συμφέρει νὰ ζητῇ εἰς χρυσὸν τὰ προξενικὰ τέλη, ἂς εἰσαγάγῃ νομοθέτημα· ἄλλως, ἂς διατάξῃ τοὺς Προξένους νὰ δέχωνται τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια.

§36ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Εὐτυχῶς ἡ παρεμπεσοῦσα μακρὰ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομισματικοῦ ζητήματος, τοῦ προκληθέντος ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ, ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα καὶ τὴν ἐμφάνισιν ἐν τῇ Βουλῇ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπουσιάζοντος μέχρι τῆς ὥρας ταύτης, ὃν παρακαλῶ νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἐὰν σήμερον ἔχῃ ἀπόφασιν νὰ καταθέσῃ τὰ παρ’ ἐμοῦ αἰτηθέντα ἔγγραφα, τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὴν διέλευσιν τῆς σιδηρομικῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν–Λαρίσσης διὰ Λαμίας.

§37ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δέν μοι εἶναι δυνατὸν νὰ τὰ καταθέσω σήμερον. Αὔριον πιθανὸν νὰ δυνηθῶ νὰ τὰ καταθέσω.

§38ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τὸ πιθανὸν, κύριε Ὑπουργὲ, δέν μοι εἶναι ἐπαρκὲς, καθόσον ἐνδεχόμενον αὔριον νὰ ἦναι ἡ τελευταία ἡμέρα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς· ἄλλως τε δὶς σᾶς προεκάλεσα ἐπὶ τούτῳ.

§39ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Βεβαίως εἶναι ἐνδεχόμενον.

§40ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δώσῃ μικρὰν ἀκρόασιν εἰς τὰ ὑπ’ ἐμοῦ λεχθησόμενα. Δέκα ἡμέραι καὶ πλέον παρῆλθον, ἀφ’ ὅτου ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τὴν τροποποίησιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Ἀθηνῶν–Λαρίσσης, ἐκεῖθεν τῆς Ὄθρυος, πρὸς τὴν ἐπαρχίαν Δομοκοῦ, ὁποία ἡ ἐκ ταύτης πρόσθετος δαπάνη, καὶ ὁποία ἡ ἐπαύξησις τῆς ἀναπτύξεως τῆς γραμμῆς, συνάμα δὲ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πόρισμα τῆς γενομένης μελέτης ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς περὶ τῆς ἐνδεχομένης διελεύσεως τοῦ σιδηροδρομικοῦ συμπλέγματος ἐκ Λαμίας, πρὸ καιροῦ διαταχθείσης, προσέτι δὲ καὶ σχέδιον, δι’ οὗ κατορθοῦται ἡ διὰ Λαμίας διέλευσις τῆς γραμμῆς, ὅπερ ὑπέβαλον αὐτῷ ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει, γενόμενον μετὰ γνωμοδότησιν εἰδημόνων ἀνδρῶν... Ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς σιωπᾷ. Θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως νὰ ἀναπληρώσω ἐγὼ τὴν σιωπήν του, καὶ νὰ ἐκθέσω εἰς τὴν Βουλὴν ὅ,τι ἠξεύρω ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, θὰ παρακαλέσω δὲ αὐτὸν, ἐν ᾗ περιπτώσει ψευσθῶ εἰς ὅ,τι εἴπω σήμερον, νὰ ἀναιρεθῶ παρ’ αὐτοῦ αὐτοστιγμεί. Γνωρίζω θετικῶς, ὅτι τὸ πόρισμα τῆς γενομένης μελέτης, τῆς πρὸ καιροῦ διαταχθείσης, εἶναι τοιοῦτον, ὥστε δύναται νὰ διέλθῃ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ διὰ Λαμίας, ἀντὶ ποσοῦ 650 χιλιάδων δραχμῶν καὶ ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀναπτύξεως τῆς σιδηροδρομικῆς ταύτης γραμμῆς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ πορίσματος τῆς μελέτης ταύτης, εἶμαι εἰς θέσιν νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ὑπ’ ἐμοῦ προταθὲν σχέδιον, ὅπερ βεβαίως δὲν ἦτο ἀποκύημα τῆς φαντασίας μου, καθόσον δὲν ἠδυνάμην τόσον ἐπιπολαίως νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοιούτου ζητήματος εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ ἦτο προϊὸν μελέτης εἰδημόνων, εἶναι τοιοῦτον, ὥστε, μελετηθὲν, ὡς ἐξωδίκως ἔμαθον, ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἔτυχε τῆς ἐγκρίσεως ταύτης, ὑποβληθὲν παρ’ αὐτῆς καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἀπόφασιν.

§41ΣΧΙΝΑΣ. Ἀπὸ πότε;

§42ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν γνωρίζω τὸν χρόνον. Ἐὰν ἐγνώριζον καὶ τὸν χρόνον, τότε θὰ ἦσαν αἱ εἰς τὴν Βουλὴν ἀνακοινώσεις μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐπίσημοι. Ἐξωδίκως γνωρίζω τὰ κατ’ αὐτό. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ μὲ διακόπτητε, διότι δύνασθε μετὰ ταῦτα, ἂν θέλητε, ὡς μηχανικὸς μάλιστα, νὰ μὲ ἀνασκευάσητε. Κατὰ τὸ σχέδιον λοιπὸν αὐτὸ, ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ δύναται νὰ διέλθῃ διὰ Λαμίας ἀντὶ τοῦ ποσοῦ 300 μόνον χιλιάδων δραχμῶν καὶ ἀντὶ μικρᾶς ἀναπτύξεως τῆς γραμμῆς. Περὶ τούτου ἐξέφρασεν εὐχὴν καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Λαμίας, καὶ ἅπας ὁ ἐμπορικὸς καὶ κτηματικὸς κόσμος τῆς χώρας ἐκείνης, ὡς καὶ κατά τινα συνεδρίαν προηγουμένως ἐλάλησα, ὑποδείξας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχω, δύναται διὰ τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ καὶ διὰ μικρᾶς ἀναπτύξεως νὰ διέλθῃ ἡ σιδηροδρομικὴ αὕτη γραμμὴ διὰ Λαμίας. Ἡ γραμμὴ τοῦ σχεδίου αὐτοῦ, ὡς ὑπέδειξα, ἔχει τὸ πλεονέκτημα τοῦτο, ὅτι ἐν ταῖς δαπάναις, ταῖς γενησομέναις διὰ τὴν τροποποίησιν ταύτην, συμπεριλαμβάνεται καὶ ἡ δαπάνη, ἡ ἀποφασισθεῖσα, τῆς διακλαδώσεως ἀπὸ Λαμίας μέχρι τοῦ χωρίου Μπεκῆ, ἔνθα ἤδη ἱδρύεται ὁ σιδηροδρομικὸς σταθμὸς, ὅστις ἀπέχει μίαν ὥραν περίπου ἀπὸ τῆς πόλεως Λαμίας. Ἑπομένως, ἐὰν ἀφαιρεθῇ ἡ γενησομένη δαπάνη διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ἀπὸ τοῦ χωρίου Φραντζῆ μέχρι τοῦ χωρίου Μπεκῆ ἐκ τῆς κατὰ τὸ ὑποβληθὲν σχέδιον ἐγκριθησομένης δαπάνης, τῆς ἀπὸ τοῦ χωρίου Φραντζῆ μέχρι Λαμίας ἀπαιτουμένης, ἡ διαφορὰ ἔσεται δύο περίπου καὶ μόνον χιλιομέτρων, ἤτοι δαπάνη ἐλάσσων τῶν 300,000 δραχμῶν. Καὶ διστάζετε νὰ δαπανήσητε τὸ μικρὸν αὐτὸ ποσὸν, ὅπως διέλθῃ ἡ γραμμὴ διὰ Λαμίας, ἐνῷ δαπανᾶτε αὐτὸ ἀσκόπως χάριν τῆς συγκοινωνίας ἑνὸς καὶ μόνου χωρίου, παρὰ τὴν ἐπαρχίαν Δομοκοῦ; Οἱ συμπολῖταί μου, διακρινόμενοι ἐπὶ φιλονομίᾳ καὶ σεβασμῷ πρὸς τὰ μεγάλα συμφέροντα τοῦ Κράτους, δὲν ἐπεζήτησαν χάριν αὐτῶν νὰ θυσιασθῶσι τὰ διεθνῆ συμφέροντα τῆς χώρας, οὐδὲ νὰ ὑποστῇ τὸ Κράτος μεγάλην δαπάνην, ἀλλ’ ἐπεζήτησαν, ἀντὶ μικρᾶς δαπάνης καὶ ἀντὶ μικρᾶς ἀναπτύξεως χιλιομέτρων τινῶν τῆς γραμμῆς, νὰ μὴ στερηθῶσι τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἱδρύσεως τοῦ σταθμοῦ παρὰ τὴν πόλιν αὐτῶν, ἐκ τῆς μὴ ἱδρύσεως τοῦ ὁποίου πολλαὶ ζημίαι θὰ προκύψωσιν εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, καθόσον, ἐὰν ὁ σταθμὸς τῆς ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λάρισσαν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς δὲν διέλθῃ διὰ Λαμίας, ἀλλ’ ἱδρυθῇ παρὰ τὸ χωρίον Μπεκῆ, μίαν ὥραν ἀπέχον τῆς πόλεως ταύτης, ἐκτὸς τῶν ἄλλων ζημιῶν, εἶναι ἐνδεχόμενον, ὅτι ἡ Λαμία θὰ στερηθῇ τῶν ὠφελειῶν, αἵτινες θὰ προσπορισθῶσιν εἰς τὸ χωρίον αὐτὸ, γενησόμενον κέντρον συναλλαγῶν καὶ ἀποθήκη ἐμπορίου διαμετακομίσεως τῶν πρὸς τὴν Λαμίαν γειτνιαζόντων δυτικῶν δήμων καὶ ἐπαρχιῶν τῆς τε παλαιᾶς καὶ νέας δυτικῆς Ἑλλάδος. Διὰ τοῦτο πολλοὶ τῶν συναδέλφων μου ἐξέφρασαν τὴν αὐτὴν εὐχὴν, καὶ, ὡς μὲ διεβεβαίωσε καὶ ὁ ἐκ Λοκρίδος ἀξιότιμος συνάδελφος, εἰργάσθησαν τὸ ἐπ’ αὐτοῖς παρὰ τῇ Κυβερνήσει ἐπὶ τῷ ζητήματι τούτῳ, ἀλλ’ ἡ ἐργασία των δυστυχῶς δὲν ἦτο ἀρτία, καθόσον ἡ σιωπὴ τῆς Κυβερνήσεως πᾶν ἄλλο ἀποδεικνύει ἢ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς τροποποιήσεως τῆς σιδηροδρομικῆς ταύτης γραμμῆς, καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλ’ ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις οὐδὲ ἀπαντᾷ εἰς πρόκλησιν πολλάκις ἐπαναληφθεῖσαν, ἔχουσα ἄλλως τε τὸ καθῆκον νὰ ὑποβάλῃ τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τὴν τροποποίησιν τῆς γραμμῆς ταύτης, τολμᾷ ἀφ’ ἑτέρου νὰ τροποποιήσῃ τὴν γραμμὴν ἐκεῖθεν τῆς Ὄθρυος, καὶ οὐχὶ χάριν σκοποῦ τινος συγκοινωνίας, ἀλλὰ χάριν σκοποῦ — μετὰ θάῤῥους διακηρύττω — κομματικῆς ἀπαιτήσεως. Δὲν θέλω ἐπὶ πλέον νὰ ἐπεκταθῶ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου· ὤφειλον νὰ παραστήσω ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ αὔριον εἶναι ἡ τελευταία ἡμέρα τῶν ἐργασιῶν αὐτῆς, καὶ φέρω εὐθύνην ἀπέναντι τῶν συμπολιτῶν μου, οἵτινες καὶ διὰ τηλεγραφημάτων καὶ δι’ εὐχῶν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου ζητοῦσιν, ἵνα λύσῃ τέλος τὴν σιωπὴν ταύτην ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἀποφασίσῃ, ὅπως διέλθῃ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ διὰ Λαμίας, πεποιθότες ἐπὶ τὸ δίκαιόν των. Δὲν γνωρίζω, ὁποία ἔσεται ἡ ἀπόφασις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου, διαμαρτυρηθεὶς ἐν ὀνόματι τῶν συμπολιτῶν μου· ὑπολείπεται ἤδη εἰς τοὺς λοιποὺς ἀντιπροσώπους τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, τοὺς φίλα φρονοῦντας τῇ Κυβερνήσει, νὰ ἐπιτελέσωσι καὶ αὐτοὶ τὸ καθῆκόν των καὶ νὰ μὴ ἀνεχθῶσι νὰ παροραθῶσι τοσοῦτον τὰ συμφέροντα τῆς πόλεως Λαμίας, νὰ μὴ ἀνεχθῶσι τὰς ὑποσχέσεις των ἀθετουμένας, νὰ μὴ ἀνεχθῶσι τοιαύτην ὕβριν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως κατὰ πρόσωπον αὐτῶν. Ἀφίνω δὲ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ χαρακτηρίσῃ προσηκόντως τὴν πρᾶξιν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως, ὡς καὶ τὴν σιωπήν της ἐπὶ αἰτήσεως Βουλευτοῦ, ὅστις πρὸ 15 ἡμερῶν ἐπανειλημμένως ἐζήτησε τὰ ἀφορῶντα τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἔγγραφα, καὶ ὅμως οὐδὲν μέχρι τοῦδε ὑπέβαλεν ἐξ αὐτῶν, ἀλλὰ σιωπᾷ· εἰς τὴν σιωπήν της ὅμως θ’ ἀπαντήσῃ ἐν καιρῷ ἡ ἀδικουμένη πόλις τῆς Λαμίας.

§43ΤΡΑΚΑΣ. Σχετικῶς μὲ τὰς παραστάσεις, τὰς ὁποίας ἀπὸ ἔτους ἔκαμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ προχθὲς ἐπανέλαβον ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς λεπτομερῶς, ὅπως διέλθῃ ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ διὰ τῆς Λαμίας, καὶ μετὰ τὰς προβληθείσας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου παρατηρήσεις καὶ παρακλήσεις μου ἐπαναλαμβάνω καὶ ἤδη, ὅτι, ἐὰν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ μᾶς φέρῃ τὰ ἔγγραφα, ἄς τὰ φέρῃ· ἀλλὰ, κατ’ ἐμὲ, εἶναι προτιμότερον, ἀντὶ νὰ συζητῶμεν ἄνευ ἀποτελέσματος, ν’ ἀποφασίσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ παραγγελίαν εἰς τοὺς μηχανικούς, τοὺς ἁρμοδίους, ἵνα μελετήσωσι τὸ ζήτημα τῆς δευτέρας γραμμῆς, ἐκείνης, τὴν ὁποίαν εἶπον, ἀπὸ τοῦ σημείου τοῦ ἀρχομένου ἀπὸ τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ μεταξὺ τῶν χωρίων Κωσταλέξη καὶ Κομποτάδων, ἤτοι ἀντὶ νὰ προβῇ εἰς Μπεκὴν καὶ ἐκεῖθεν εἰς Στείρφακα, νὰ προχωρήσῃ ἡ γραμμὴ εἰς τὴν Λαμίαν, καὶ ἀπὸ τῆς Λαμίας νὰ διέλθῃ διὰ τῆς ἰδίας γραμμῆς, τὴν ὁποίαν ἔχουν χαράξει, πρὸς τὴν Μπεκὴν καὶ Στείρφακα, ἢ ὄπισθεν ἀνατολικῶς τῆς Λαμίας διὰ Ταράτσης καὶ Τσοπανλατῶν· τοῦτο εἶναι προτιμότερον νὰ διατάξῃ ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ συζητῶμεν ἐπὶ ματαίῳ.

§44ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ὀφείλω νὰ εἴπω δύο λέξεις πρὸς τὸν ἐκ Φθιώτιδος συνάδελφον. Ἀντὶ νὰ μὲ παρακολουθῇ εἰς ἕκαστον διάβημά μου, καὶ ἀντὶ νὰ γίνηται οὐρὰ τῶν λόγων μου, τῶν ἀφορώντων εἰς τὰ τῆς ἰδιαιτέρας ἡμῶν ἐπαρχίας, ἤθελεν εἶσθαι προτιμότερον νὰ ἐργασθῇ πρὸ τόσου χρόνου, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του, παρὰ τῇ Κυβερνήσει πρὸς πραγματοποίησιν τῆς δικαίας ἀξιώσεως τῶν συμπολιτῶν μας. Περιτταί εἰσιν αἱ λέξεις, ἃς ἑκάστοτε ἐπαναλαμβάνει ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου.... Ἐὰν εἴχετε συναίσθησιν τοῦ καθήκοντός σας, ἐὰν εἴχετε συναίσθησιν τῆς θέσεώς σας παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὠφείλετε νὰ ὑποδείξητε αὐτῇ τὴν πραγματοποίησιν τῆς κοινῆς ταύτης εὐχῆς τῶν Λαμιέων, καὶ νὰ μὴ ἀνέχησθε, ὡς καὶ οἱ λοιποὶ συνάδελφοι τοῦ αὐτοῦ νομοῦ, τὴν σιωπὴν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὴν μὴ ὑποβολὴν τῶν αἰτηθέντων παρ’ ἐμοῦ ἐγγράφων, ἐξ ὧν θέλει πεισθῆ τὸ Κοινοβούλιον περὶ τοῦ δυνατοῦ τῆς εὐχῆς ταύτης τῶν ἀδικουμένων συμπολιτῶν μας.

§45ΤΡΑΚΑΣ. Οὐδὲν δίκαιον ἔχει ὁ κ. Χατζῖσκος, οὐδὲ λέξιν νὰ εἴπῃ κατ’ ἐμοῦ· διότι, εἴτε ὑπουργικὸς Βουλευτὴς, εἴτε ἀντιπολιτευόμενος ὑπῆρξα, πάντοτε ἐξετέλεσα τὸ καθῆκόν μου πρὸς τὴν πατρίδα καὶ τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας μας. Εἶναι μάρτυς ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς κ. Τρικούπης. Καὶ διὰ τοὺς δρόμους Δομοκοῦ, Στυλίδος–Ἁλμυροῦ, Φραντζῆς καὶ Ὑπάτης, καὶ διὰ τὸν λιμένα Στυλίδος καὶ διὰ τὸ τελωνεῖον Στυλίδος ἐνήργησα ὅ,τι ἔπρεπε. Καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐπεζήτησα τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῶν πολλάκις, καὶ μὲ ἐβεβαίωσεν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κ. Καλλιγᾶς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατ’ ἐπανάληψιν, ὅτι ταῦτα πάντα θὰ γείνωσι χάριν τοῦ τότε φίλου των κ. Σκουμπουρδῆ, ἀλλ’ ὅμως παρῆλθον 8 ἔτη, καὶ οὐδὲν ἐγένετο. Καὶ ἀπὸ πέρυσιν, ὅπου ἦλθον εἰς τὴν Βουλήν, ἐζήτησα πράγματι, ἵνα τὸ ζήτημα αὐτὸ λυθῇ ὑπὲρ τῆς Λαμίας, ἡ ὁποία δικαιοῦται ν’ ἀποκτήσῃ τὸν σταθμὸν τῆς γενικῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Καὶ ὑποθέτω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὄχι μόνον ἐφρόντισεν, ἀλλὰ θὰ φροντίσῃ ἀκόμη, ἐὰν ἦναι δυνατόν, νὰ τελειώσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Λαμίας. Καὶ τί εἶπον; Δὲν εἶπον νὰ μὴ συζητήσωμεν· θὰ συζητήσωμεν, καὶ θὰ συζητήσωμεν εὐρύτατα, ἐν περιπτώσει, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀρνηθῆ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς ὑπὲρ τῆς Λαμίας ἐνεργείας της, καὶ δὲν ἤθελεν ἐργασθῆ ὑπὲρ αὐτῆς, ἕως ὅτου ἐξαντλήσῃ πᾶσαν ἐλπίδα ἐπιτυχίας τοῦ ποθουμένου.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§47ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἤμην παρὼν κατὰ τὴν πρὸ μικροῦ γενομένην ἐπικύρωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, ἵνα ζητήσω τὴν διόρθωσιν ἑνὸς λάθους ἐν τῷ πρακτικῷ τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Ἐν τῷ πρακτικῷ φέρομαι ὡς ψηφίσας ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου, ἐνῷ ἐγὼ ἤμην ἀπών. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διορθωθῇ αὐτὸ τὸ λάθος.

§48ΡΑΛΛΗΣ. Τοῦτο εἶναι καλόν· διότι διευκρινίζει ἓν ζήτημα ὡς πρὸς τοὺς καταλόγους τῆς ψηφοφορίας. Συνιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ Προεδρείου, ἵνα μὴ ἐπαναληφθῇ τὸ τοιοῦτον.

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νὰ ἴδωμεν πρῶτον, πῶς ἔχει ἡ ψηφοφορία. Τοῦτο λέγει ὁ κ. Ταρμπάζης, ἀλλὰ νὰ ἴδωμεν, τί λέγει καὶ τὸ πρακτικὸν τῆς ψηφοφορίας.

§50ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐγώ, ὡς γραμματεύς, ἀνεγίνωσκον κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τὸν κατάλογον. Ὁ κ. Ταρμπάζης ἦτο ἐν τῷ δωματίῳ. Ψηφολέκτης ἦτο ὁ κ. Χατζῖσκος. Πρὸ τῆς λήξεως τῆς ψηφοφορίας εἰσῆλθεν ὁ κ. Ταρμπάζης καὶ εἶπε Ναί. Ἤδη λέγει, ὅτι ἦτο ἀπών. Προκαλῶ τὸν κ. Χατζῖσκον, ἵνα μαρτυρήσῃ.

§51ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι ἁρμόδιος νὰ ἀποφανθῶ.

§52ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπικαλοῦμαι καὶ τὴν μαρτυρίαν ὅλων τῶν Βουλευτῶν, ὅτι πρὸ τῆς λήξεως τῆς ψηφοφορίας ὁ κ. Ταρμπάζης ἐνεφανίσθη καὶ εἶπε Ναί.

§53ΖΩΤΟΣ. Νὰ ἤμεθα εἰλικρινεῖς, κύριε Πρόεδρε. Ὁ κ. Ταρμπάζης ἦτο ἐδῶ.

§54ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ προχθὲς ὀλίγον ἔλειψε νὰ μοὶ ἀποδοθῇ τοιαύτη μομφή· ἦτο δὲ ψηφολέκτης ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας κ. Μανέτας, καὶ ἐκάμαμεν ἀκριβῆ παραβολὴν τοῦ καταλόγου, καὶ εὑρέθη, ὅτι ἐγὼ ἤμην ἐν τῷ δικαίῳ. Ἀπορῶ δέ, πῶς τοιαῦται μομφαὶ ἐκφέρονται ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου.

§55ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ἐγώ, κύριε Πρόεδρε, ἀνεχώρησα πρὸ τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμβάσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ μετέβην εἰς τὴν οἰκίαν μου. Ἡ ψηφοφορία αὕτη ἔλαβε χώραν πολὺ προτήτερα τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Πῶς ἦτο δυνατὸν ἐγὼ νὰ ἤμην παρών, ἀφοῦ οὐδὲ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς συμβάσεως τοῦ σιδηροδρόμου ἤμην παρών;

§56ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἤδη ὁ κ. συνάδελφος μετήλλαξε γνώμην, μεταμεληθείς, δύναται νὰ δηλώσῃ τοῦτο· ὑπάρχει ὅμως μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ τῆς τοιαύτης ἢ τοιαύτης δηλώσεως.

§57ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ἐγὼ ὡρισμένως, κύριε Πρόεδρε, ζητῶ νὰ διορθωθῇ τὸ λάθος, διότι δὲν ἤμην παρών. Ποίαν γνώμην ἔχω ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο ἡ ψηφοφορία, δὲν εἶναι ἁρμόδιος νὰ ἐξετάσῃ ὁ προλαλήσας.

§58Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τρικκάλων βεβαιοῖ, ὅτι χθὲς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ τουμπεκίου δὲν ἔδωκε ψῆφον. Ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ἀποδεχθῶμεν τὴν γνώμην αὐτοῦ. Εἶναι ἀληθές, ὅτι πάντες οἱ κύριοι Βουλευταί, οἵτινες ἦσαν ἐν τῇ αἰθούσῃ, βεβαιοῦσιν, ὅτι ὁ κ. Ταρμπάζης ἦτο ἐκεῖ, ἀλλὰ καὶ ἂν ἦτο ἐκεῖ, ἐνδέχεται νὰ μὴ ἔδωκε ψῆφον, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ διαγραφῇ ἡ ψῆφος αὐτοῦ ἀπὸ τὸν κατάλογον. Μετὰ τοῦτο δὲ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, πόσοι εἰσὶν οἱ ψηφίσαντες, καὶ ἂν ἡ ἀφαίρεσις τῆς ψήφου τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Τρικκάλων δύναται νὰ ἔχῃ ἐπιῤῥοὴν εἴτε ὡς πρὸς τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας, εἴτε ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας...

§59ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι περιττόν. Ἀπαρτία ὑπῆρχεν.

§60ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι. Ἂς ἐξετασθῇ ὁ κατάλογος. Κανεὶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι περιττόν.

§61ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ἐκ τῆς δηλώσεως τοῦ Βουλευτοῦ Τρικκάλων ζήτημα ἔχει σπουδαιότητα, διότι πρέπει νὰ ληφθῇ φροντὶς, ὅπως μὴ κατὰ τεκμήριον περιλαμβάνωνται μεταξὺ τῶν ψηφοφορησάντων ἐν γένει Βουλευταί. Καὶ τοῦτο ἤλπιζον, ὅτι θὰ ἐζήτει ἀμέσως, ἄνευ ἐπιφυλάξεως, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ πραγματοποιηθῇ, νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ διὰ τὸ μέλλον, νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ διὰ τὸ παρελθόν. Ἀλλὰ παραδόξως ἤκουσα, ἐνῷ τοιαύτη ῥητὴ καὶ κατηγορηματικὴ ἐπὶ παρουσίᾳ τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου ὑπῆρξεν ἡ δήλωσις τοῦ Βουλευτοῦ Τρικκάλων, νὰ ἔρχηται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀμφισβητῇ τὴν ἀλήθειαν τῆς δηλώσεως ταύτης...

§62ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν ἠμφισβήτησεν αὐτήν.

§63ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ ἔρχωνται δὲ Βουλευταὶ, βεβαιοῦντες ὅτι εἶδον τὸν Βουλευτὴν Τρικκάλων ἐντὸς τῆς αἰθούσης. Δὲν ἐννοῶ τοιαύτην διαδικασίαν κοινοβουλευτικήν. Ὅταν ὁ Βουλευτής, ὁ ὁποῖος περιελήφθη ἐν τῷ πρακτικῷ τῆς ψηφοφορίας, χωρὶς νὰ ἦναι παρὼν, ἔρχηται καὶ βεβαιοῖ, ὅτι δὲν ἦτο παρὼν, νομίζω ὅτι, χωρὶς νὰ θέλωμεν νὰ ἐρευνήσωμεν, ἂν δῆθεν ἦναι ἀληθὴς ἢ μὴ ἀληθὴς ἡ δήλωσίς του αὕτη, ὀφείλομεν ἀμέσως νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἐξάλειψιν τοῦ ὀνόματος αὐτοῦ ἐκ τῆς ψηφοφορίας.

§64ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τοῦτο εἶπε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§65ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, βεβαίως τὸ ζήτημα δὲν εἶναι, ἂν πρέπῃ νὰ ἐξαλειφθῇ τὸ ὄνομα τοῦ ἐκ Τρικκάλων ἀξιοτίμου συναδέλφου ἀπὸ τοῦ καταλόγου τῆς ψηφοφορίας, εἰς τὴν ὁποίαν δὲν ἔλαβε μέρος,— διότι τοῦτο εἶναι ἀναμφισβήτητον, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ. Ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς δηλοῖ, ὅτι δὲν ἔλαβε μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν, καὶ ὅτι δὲν ἦτο παρὼν κατ’ αὐτήν, βεβαίως εἶναι ὑποχρεωτικὴ ἡ ἐξάλειψις τῆς ψήφου αὐτοῦ ἐκ τοῦ καταλόγου. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου. Τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο πρώτην ἤδη φορὰν γεννᾶται ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ εἰς τοῦτο ἔδωκεν ἀφορμὴν ἡ ὑπερβολικὴ στοργὴ τοῦ συνήθως ἀναγινώσκοντος τὸν κατάλογον ἀπὸ τοῦ Προεδρείου ἀξιοτίμου Γραμματέως καὶ συναδέλφου Βουλευτοῦ, ἐξ ὑπερβολικοῦ ζήλου αὐτοῦ, ἵνα σχηματίσῃ τὴν ἀπαρτίαν, καὶ δείξῃ τὸ ἀποτέλεσμα ἑκάστης ψηφοφορίας ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλείτερον. Τρέχει καὶ σπεύδει καὶ σημειοῖ τὸν ἕνα Βουλευτὴν καὶ τὸν ἄλλον ὡς παρόντας, ἐνῷ ὤφειλε νὰ καταβάλλῃ πᾶσαν προσοχὴν, ἵνα μὴ ὑπαχθῇ ποτὲ ἡ ἐργασία του εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, ἢ εἰς τὸν ἔλεγχον ἑνὸς ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν. Εἶναι ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἴσως ἀπαντᾷ περισσότερον εἰς προηγούμενα, παρ’ ὅσον σήμερον παρουσιάζεται. Ἔχω ἀντιληφθῆ ἐγὼ πολλὰ, ἀλλ’ ἀπέφυγον νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ταύτην εἰς τὸν κ. Γραμματέα. Ὀφείλει λοιπὸν εἰς τὸ ἑξῆς νὰ προσέχῃ, διότι δὲν δύνανται ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης νὰ γίνωνται τὰ τοιαῦτα ἀδιαφόρως· διότι μία πλαστογραφία ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν Βουλευτῶν μιᾶς ψήφου ἢ ἑνὸς ὀνόματος ἐν τῇ ἀναγνώσει τοῦ καταλόγου περὶ ἀπαρτίας, δὲν εἶναι ἁπλοῦν πρᾶγμα.

§66ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς νομίζω, ὅτι λησμονεῖ τὸ παρελθὸν, καὶ βεβαιοῖ τὴν Βουλὴν, ὅτι πρώτην φορὰν ἐπαρουσιάσθη τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο, ἤτοι νὰ ἀναγραφῇ ἐν καταλόγῳ ψηφοφορίας Βουλευτὴς, ὅστις ἰσχυρίζεται σήμερον, ὅτι δὲν ἦτο παρὼν καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν ἔδωκε ψῆφον. Λησμονεῖ, ὅτι κατὰ τὸ 1884, ἄλλων διευθυνόντων τὴν πλειοψηφίαν τῆς βουλῆς, γραμματέως ὄντως ἐκεῖ Βουλευτοῦ ἀνήκοντος εἰς τὴν τότε πλειοψηφίαν, ἐσημειώθη ὡς ψηφοφορήσας ὁ τότε Βουλευτὴς κ. Ἀναγνώστης Δαλιάνης, ἐν ἡμέρᾳ, καθ’ ἣν οὗτος ἦτο ἐν Καλαμακίῳ, καὶ ὅτι τὴν ἐπιοῦσαν ἐλθὼν ὁ Βουλευτὴς κ. Δαλιάνης, ἐκήρυξεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἦτο τὴν προτεραίαν ἐν Ἀθήναις, καὶ ὅτι ἐσημείωσαν αὐτὸν ὡς παρόντα κατὰ τὴν ψηφοφορίαν. Διατὶ συμβαίνουσι ταῦτα; Ἐγὼ δὲν ἰσχυρίζομαι, ὅτι ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος ἔπραξεν, εἴτε ἐκ πολλοῦ ζήλου, ὡς εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Γυθείου, εἴτε ἐκ προαιρέσεως, πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν ἀπαγορεύει ἡ ἠθικὴ καὶ ἡ τιμή. Ἀλλὰ, καθ’ ὃν χρόνον γίνεται ψηφοφορία κατὰ τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ἐγείρονται πάντες ἀπὸ τὰς θέσεις των, πάντες ὁμιλοῦσι, καὶ αἱ φωναὶ τῶν ψηφοφορούντων δὲν φθάνουσι μέχρι τοῦ Γραμματέως. Διὰ τοῦτο τὸν Γραμματέα ἐπιτηροῦσι δύο ψηφολέκται, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουσι νὰ ἐπιτηρῶσι τὴν ψηφοφορίαν, ἂν δὲ δὲν ἐπιτηρῶσι, δὲν ἐκπληροῦσι τὸ καθῆκόν των, καὶ μετέχουσι τῆς εὐθύνης τῶν γινομένων. Δὲν πρέπει νὰ δίδηται ἑρμηνεία εἰς πρᾶξιν, διὰ τὴν ὁποίαν ἂν δοθῇ μία ἢ ἄλλη ἑρμηνεία, ἔχει μεγίστην ἐπιῤῥοὴν καὶ ἐπὶ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐκπληροῦσιν ἐργασίαν ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἐπὶ τῶν Βουλευτῶν τῶν ἄλλων. Τὸ πρᾶγμα εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἔχῃ ὡς ἐξέθηκεν αὐτὸ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τρικκάλων. Ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ ἐκφέρω γνώμην. Ὀφείλω ὅμως νὰ εἴπω, ὅτι φρονῶ, ὅτι εὐθὺς ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς βεβαιοῖ, ὅτι δὲν ἦτο παρὼν, καὶ ὅτι δὲν ἔδωκε ψῆφον, πρέπει νὰ διαγραφῇ ἡ ψῆφος αὐτοῦ. Ἐξεταστέον τότε, ποῖά εἰσι τὰ ἀποτελέσματα τῆς διαγραφῆς μιᾶς ψήφου ἐκ τῆς ἀπαρτίας, ἢ τῆς διαγραφῆς μιᾶς ψήφου ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν ψηφοφορησάντων. Μεταβάλλει τὴν πλειοψηφίαν εἰς μειοψηφίαν; Μήπως ἡ διαγραφὴ τῆς ψήφου καὶ ἡ βεβαίωσις ὅτι ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος δὲ ἦτο παρὼν, μήπως ἀποδεικνύῃ τὴν Βουλὴν ὡς μὴ οὖσαν ἐν ἀπαρτίᾳ; Αὐτά εἰσι τὰ ἔννομα ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα συνεπάγεται τοιαύτη δήλωσις, καὶ εἰς ταῦτα παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ ἀσχοληθῇ.

§67ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἤμην Βουλευτὴς ἐν ἔτει 1884, ὅτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐμνήσθη, ὅτι ἔλαβε χώραν ὅμοιον ἐπεισόδιον, ἐγὼ τότε ἐξετέλουν ἄλλην ὑπηρεσίαν, διὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεπιεικῶς μὲ κατήγγειλε καὶ συκοφαντικῶς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ ἀπεδείχθη ἐνώπιον τῶν δικαστηρίω τῆς ἡμετέρας πατρίδος ἡ ἄδικος καὶ συκοφαντικὴ κατηγορία....

§68ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί σχέσιν ἔχουσιν αὐτά;

§69ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. ... Ἤμην ὅμως Βουλευτὴς εὐθὺς κατόπιν εἰς τὴν ἑπομένην Βουλὴν καὶ τὴν ἑπομένην περίοδον, τοῦ ἔτους 1885, τῆς ἀξιομνημονεύτου ἐκείνης Βουλῆς τῆς 7 Ἀπριλίου, καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι τότε τὴν περίοδον ἐκείνην διήνυσεν ἡ Κυβέρνησις τῆς 7 Ἀπριλίου, ἤτοι ἡ Κυβέρνησις τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, καὶ εἰς τὴν μετὰ ταῦτα Κυβέρνησιν, ὅτε ἦτο Πρόεδρος ὁ κ. Αὐγερινὸς, κατεβάλλετο πᾶσα προσπάθεια καὶ φροντὶς, ὅπως ὁ κατάλογος ὁ ἀναγινωσκόμενος μὴ φέρῃ κἀνὲν σφάλμα καὶ τὴν ἐλαχίστην ἀμφισβήτησιν· διότι, ὡς ὁ ἴδιος κ. Πρωθυπουργὸς ἐμνημόνευσεν, ἡ ἀνάγνωσις τοῦ καταλόγου εἴτε διὰ ψηφοφορίαν, εἴτε δι’ ἀπαρτίαν, εἶναι γεγονὸς ἄξιον πολλῆς προσοχῆς. Ἀλλ’ ὡς εἶπον, ὁ κ. Γραμματεὺς, ὁ ὁποῖος τὸν κατάλογον ἀναγινώσκει, δεικνύει πολλὴν στοργὴν, καὶ εἶναι γνωστὸν τοῦτο· πρέπει δὲ νὰ δίδῃ πλειοτέραν προσοχήν.

§70ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω, τί ἐγένετο εἰς παρῳχημένους χρόνους, διότι τὸ πρῶτον ἤδη ἐξελέχθην Βουλευτής. Ὁ κ. Βουλευτὴς μὲ ἠδίκησεν, εἰπὼν ὅσα εἶπε. Παρατηρῶ δὲ, ὅτι, ὁσάκις ἀναγινώσκω τὸν κατάλογον πρὸς ψηφοφορίαν, παρίστανται δύο ψηφολέκται. Πολλάκις ψηφολέκτης ἦτο ὁ κ. Ἀργασάρης Λομβάρδος, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν του, ἐὰν ἔδειξα, ὡς λέγει ὁ κ. Κοσσονάκος, τοιαύτην στοργὴν, καὶ ἂν ἐσημείωσα ὄνομα μὴ παρόντος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Εἰς τὴν χθεσινὴν ψηφοφορίαν ἦτο ψηφολέκτης ὁ κ. Χατζῖσκος, καὶ δύναται νὰ μαρτυρήσῃ, ἂν δὲν ἐζήτουν ἕνα ἕκαστον τῶν ψηφοφορούντων Βουλευτῶν νὰ τὸν βλέπω, τοῦτο δὲ ἐζήτει καὶ ὁ κ. Χατζῖσκος, καὶ ὅταν ἤκουον τὴν φωνὴν εὐκρινῶς, τότε ἐσημείουν τὸ ὄνομα καὶ τὴν ψῆφον τοῦ ψηφοφοροῦντος. Προχθὲς ἔτι ἐγένετο ψηφοφορία, καὶ ἦτο ψηφολέκτης ὁ κ. Μανέτας, εὑρέθη δὲ, ὅτι ἐψήφισαν 78, ἀλλ’ ἠγέρθη ἀμφισβήτησις μεταξὺ τοῦ κ. Προέδρου καὶ τοῦ κ. Μανέτα περὶ μιᾶς ψήφου, καὶ τί ἀπεδείχθη; Ἀπεδείχθη ὅτι ὁ κατάλογος τῆς ψηφοφορίας, ὃν ἐκράτουν ἐγὼ, ἦτο ὁ ἀκριβής. Εἶναι λοιπὸν ἄδικος ἡ μομφὴ, ἣν ἀπηύθυνεν εἰς ἐμὲ, ὅστις πάντοτε ἐζήτησα τὴν μετ’ ἀκριβείας ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός μου.

§71ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὁ Βουλευτὴς ἐκ Ναυπλίου περὶ τοῦ καταλόγου τῆς ψηφοφορίας ἐξέθηκεν, εἶναι ἀληθές. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔρχομαι νὰ βεβαιώσω, εἶναι, ὡς πόρισμα τῆς συζητήσεως, ὡς εἶπε καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐμιμήθη τοὺς προκατόχους του.

§72ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναφέρω ὡς μάρτυρα τὸν κ. Μανέταν πρὸς ἀπόδειξιν τῶν λόγων μου. Ἐγὼ δὲν παραβαίνω τὸ καθῆκόν μου.

§73Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι αἱ παρατηρήσεις, ἃς ἀνεκοίνωσεν ὁ ἐκ Γυθείου κ. Βουλευτὴς, ἀποτελοῦσιν ὑπονοίας, ὅτι ἐν τοῖς γραφείοις τῆς Βουλῆς δὲν ἐκτελοῦσιν οἱ ὑπὸ τῆς Βουλῆς τεταγμένοι ἀκριβῶς τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἐπιβάλλεται ἀναποφεύκτως νὰ προκληθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἂν αὕτη ἐξακολουθῇ νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Προεδρεῖον.

§74ΡΑΛΛΗΣ. Τότε πρέπει νὰ καταβῇ ὁ κ. Πρόεδρος ἐκ τῆς θέσεως του. Πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμός.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, ἂν ἐξακολουθῇ νὰ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην....

§76ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι ἀληθῶς πρωτάκουστος εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ χρονικὰ πρότασις τοιαύτη, προερχομένη οὐχὶ ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Οὐδεὶς ἐμνήσθη τοῦ ὀνόματος τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ οὐδεὶς ἀπέδωκεν εἰς αὐτὸν σφάλμα ἐμμέσως ἢ ἀμέσως. Περὶ τίνος πρόκειται; Πρόκειται περὶ τοῦ πρωτοκόλλου τῆς ψηφοφορίας, καὶ ἀπεδόθη ὀλιγωρία περὶ τὴν ἀναγραφὴν τὴν ἀκριβῆ τῆς ψήφου τῶν κκ. Βουλευτῶν, οὐχὶ ἐκ μέρους τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ἐκ μέρους Βουλευτοῦ τῆς Συμπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος γνωρίζει τὰς συνεπείας τῆς ψήφου του· οὗτος ἦλθε καὶ διεμαρτυρήθη, διότι ἐσημειώθη τὸ ὄνομά του ὡς ψηφίσαντος, ἐνῷ δὲν ἦτο ἐν τῇ αἰθούσῃ. Καὶ ὅταν οὕτω τίθηται τὸ ζήτημα, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν δύναται νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν, δι’ ἧς νὰ προκαλῇ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς περὶ τοῦ ἂν ἔχῃ ἢ μὴ ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Προεδρεῖον, εἴτε εἰς τὸν Πρόεδρον,—διότι τὸ Προεδρεῖον ἐκπροσωπεῖ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Ἡ πρότασις, ὡς τίθεται, βεβαίως εἶναι ἀπαράδεκτος, διότι προσβάλλει τὴν ἐκλογὴν τοῦ Προεδρείου. Ποῖα θὰ ἦναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ψηφοφορίας ταύτης, ἐν περιπτώσει ἀποῤῥίψεως τῆς προτάσεως; Νὰ παύσωμεν τὸ Προεδρεῖον! Ἀληθῶς ὑπῆρξαν Πρόεδροι, οἵτινες, ὅταν συνέβη νὰ προσβληθῇ ἡ φιλοτιμία των, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἐμερολήπτησαν ἢ δὲν ἐτήρησαν τὸν Κανονισμὸν, ἔῤῥιψαν τὸν κώδωνα κατὰ πρόσωπον τοῦ προσβολέως, καὶ ἐζήτησαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινωνίας νὰ ἀποτρίψωσι τὴν μομφὴν, ἀλλ’ οὐδέποτε, ἀπὸ καταβολῆς τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ἐν οἱᾳδήποτε χώρᾳ, ὑπῆρξε Πρωθυπουργὸς, προβάλλων τοιαύτην πρότασιν ὑπὲρ τοῦ Προέδρου, ἔστω καὶ ἂν Βουλευτής τις εἶπέ τι, θίγον τὴν φιλοτιμίαν τοῦ Προεδρείου. Τὶ ζητεῖ τάχα; νέαν ἐκδήλωσιν τῆς ἀναμφισβητήτου πλειοψηφίας του; Ποῖον τὸ πρακτικὸν ἀποτέλεσμα; Θὰ ἦναι μία ἔτι ἀπόδειξις τῆς ἀνευλαβείας του πρὸς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν αὐτήν.

§77ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ζήτημα, ὅπερ ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν σήμερον, ἀπησχόλησε καὶ ἕτερον Κοινοβούλιον πρὸ 8 ἢ 9 ἡμερῶν, νομίζω. Εἰς τὸ Γαλλικὸν Κοινοβούλιον ἐπὶ θέματός τινος γενομένης ψηφοφορίας ἐγένετο λάθος, καὶ τὸ ἄθροισμα τῶν λευκῶν ψήφων ἀνεγράφη εἰς τὰς μελαίνας, καὶ οὕτως ἀπηγγέλθη τὸ ἀποτέλεσμα λελανθασμένον καὶ ὅλως ἀντίθετον τοῦ ἀληθοῦς. Τὴν ἐπιοῦσαν ἀνεκαλύφθη τὸ λάθος, καὶ ἐτέθη τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν ὑπό τινος τῶν Βουλευτῶν, ἀλλ’ οὐδεὶς ἐφάνη ὠργισμένος, οὐδ’ ἐπεῤῥίφθη μομφὴ εἰς τὸ Προεδρεῖον. Συνεζητήθη, ἂν ἔπρεπε νὰ γείνῃ νέα ψηφοφορία, ἢ μόνον ἁπλῆ διόρθωσις εἰς τὰ πρακτικά· καὶ ἐγένετο τὸ δεύτερον. Νομίζω ὅτι καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου οὐδεμία πρόθεσις ὑπῆρχε μομφῆς οὔτε κατὰ τοῦ κ. Προέδρου οὔτε κατὰ τῶν Γραμματέων, καὶ μετὰ τοιαύτην πάνδημον ὁμοφωνίαν δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἡ ψηφοφορία μᾶλλον θὰ βλάψῃ καὶ θὰ προσβάλῃ, ἂν ὑπάρξωσιν οἱ καταψηφίσοντες.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τοῦ Προεδρείου ἀπεδόθη μομφὴ, καὶ θέλω ἐρωτήσει τὴν Βουλήν....

§79ΡΑΛΛΗΣ. Τότε πρέπει νὰ ἐγκαταλίπητε τὴν θέσιν σας.

§80ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτε χθὲς ἐγένετο ἡ ψηφοφορία, ὁ κ. Νικόλαος Γεωργιάδης δὲν κατεῖχε τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου, ἀλλ’ ὁ ἀντιπρόεδρος κ. Φορέστης. τὸ ζήτημα εἶναι περὶ τοῦ Προεδρείου, ἑπομένως ὁ κ. Πρόεδρος δὲν πρέπει νὰ ἐγκαταλίπῃ τὴν ἕδραν του. Ἄλλως δὲν πρόκειται νὰ φέρωμεν γνώμας ἐπὶ συζητήσεως, τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ ἐπηρεάσῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς.

§81ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὰ συμβαίνοντα ἀποδεικνύουσι πόσον ἄστοχος ἦτο ἡ πρότασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· διότι ἐγείρεται τὸ ζήτημα, ἂν ὁ Πρόεδρος καὶ οἱ Γραμματεῖς πρέπῃ νὰ κάθηνται ἐπὶ τῆς ἕδρας των, ἢ ἂν πρέπῃ νὰ παραχωρήσωσι τὴν θέσιν εἰς τὸν πρεσβύτερον κατὰ τὴν ἡλικίαν, ὅπως προβλέπει ὁ Κανονισμός. Διὰ τοῦτο εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Καὶ ἤθελον ἐπιμείνει νὰ ὑπεχώρει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, διότι εἰς οὐδενὸς τὸν νοῦν ὑπάρχει, ὅτι ἐκ προθέσεως ἐγένετο ὅ,τι ἐγένετο. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας ἁπλῶς καθήψατο τοῦ Γραμματέως ἐπὶ ὑπερβολικῷ ζήλῳ, καὶ παρεκάλεσεν, ὅπως φροντίζῃ νὰ ἀντιλαμβάνηται ὀρθῶς. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνταῦθα ἐπιληφθεὶς τοῦ δικαστικοῦ ζητήματος καὶ εἰπών, ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ μὴ ἦτο παρὼν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τρικκάλων, δὲν ὤφειλεν οὕτω ν’ ἀποφανθῇ. Ὅταν εἷς Βουλευτής, οἱοσδήποτε, ἔρχηται καὶ βεβαιοῖ εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, καθ’ ἣν ὥραν ἐσημειοῦτο ὡς παρών, εὑρίσκετο εἰς τὴν οἰκίαν του, οὐδεὶς δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ ἦτο παρών. Πρόκειται ἐνταῦθα περὶ ἐσφαλμένης ἀντιλήψεως τοῦ Γραμματέως, ὅστις ἴσως ἐνόμισεν, ὅτι εἶδε τὸν κ. Ταρμπάζην, καὶ ἐσημείωσεν αὐτὸν παρόντα καὶ ψηφοφορήσαντα. Τοῦτο δὲν συνέβη ἐκ προθέσεως. Τοιαῦτα συμβαίνουσιν ἐνίοτε. Ἤκουσα ὅτι ἕτερος συνάδελφος, μὴ φρονῶν τὰ τῆς Συμπολιτεύσεως, εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ συγκοινωνίας, ἐψήφισεν ἀποφατικῶς, καὶ ἐν τούτοις εὑρέθη σημειωμένος ἐν τῷ καταλόγῳ ὡς ψηφίσας ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου· ἤκουσα δέ, ὅτι ὁ Βουλευτὴς οὗτος, ὅστις βεβαίως δὲν ἐπεθύμει νὰ γείνῃ ἰδιαιτέρα περὶ τοῦ πράγματος μνεία, εἰδοποίησεν ἰδίᾳ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ διορθώσῃ τὴν πλάνην. Ταῦτα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν τῆς ψηφοφορίας δὲν καταβάλλεται ἡ δέουσα προσοχή, οὐχὶ δέ, ὅτι γίνονται ἐκ προθέσεως αἱ τοιαῦται σημειώσεις. Ἐὰν δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐδείκνυε τοσαύτην ὑπερευαισθησίαν ἐν τῷ ζητήματι, ὥστε νὰ εἴπῃ, ὅτι ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ ἐπλανήθη ὁ κ. Ταρμπάζης, καὶ ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ ἐπλανήθη ὁ Γραμματεύς, δὲν ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸ νὰ συζητῶμεν σήμερον, ἐὰν ἔχῃ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς τὸ Προεδρεῖον, καὶ ἐὰν δύναται νὰ κάθηται εἰς τὴν θέσιν αὐτοῦ ὁ κ. Πρόεδρος.

§82ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἠμφισβήτησε πολλὰ γεγονότα. Καὶ ἐν πρώτοις ἐξεπλάγη, διατὶ ἡ πρότασις περὶ τῆς ἀνάγκης τοῦ νὰ γένηται ψηφοφορία, ἂν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἢ δὲν ἔχῃ ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Προεδρεῖον, προῆλθεν ἐξ ἡμῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς νομίζει, ὅτι ἐγὼ εἶμαι τόσον ἀλλότριος πρὸς τὴν πλειοψηφίαν, καὶ ἡ πλειοψηφία ἀλλοτρία πρὸς τὴν ἐμπιστοσύνην, ἣν ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἔχῃ πρὸς τὸν Πρόεδρον αὑτῆς; Ἐγὼ ἐνδιαφέρομαι καὶ ὑπὲρ τοῦ Προέδρου καὶ ὑπὲρ τῆς πλειοψηφίας, διότι εἴμεθα πάντες συνυπεύθυνοι. Ὡς ἐκεῖνοι εὐθύνονται διὰ τὴν ὑποστήριξιν, ἣν παρέχουσιν εἰς ἡμᾶς, εὐθυνόμεθα καὶ ἡμεῖς. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν γνωρίζουσι, τί ἐστὶ συνταγματικὸν πολίτευμα, καὶ οἱ ὁποῖοι οἰστρηλατοῦνται ὑπὸ μικρῶν συμφερόντων τῆς στιγμῆς, ἐκδηλοῦσιν ἔκπληξιν ἐπὶ τοῖς τοιούτοις. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ ἐλέγξῃ ἐμὲ καὶ διότι εἶπον, ὅτι, ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς βεβαιοῖ, ὅτι δὲν ἔδωκε ψῆφον, ἐνδεχόμενον νὰ ἦναι τοῦτο ἀκριβές. Διατὶ εἶπον, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον; Διότι ἤκουσα διαψεύδοντας τοῦτο τριάκοντα Βουλευτὰς, λέγοντας, ὅτι εἶδον τὸν κ. Βουλευτὴν ἐνταῦθα. Καὶ εἶχον ἐγὼ δικαίωμα νὰ διαψεύσω τοὺς ἄλλους; Ἑπομένως, ὡς δὲν διέψευσα ἐκείνους, δὲν διέψευσα οὐδὲ τὸν Βουλευτὴν ἐκ Τρικκάλων, εἰπὼν ὅτι πρέπει νὰ γείνῃ ἀποδεκτὴ ἡ βεβαίωσις αὕτη. Ἀλλὰ θέλουσι νὰ προσπορισθῶσιν ἄλλο ἐπιχείρημα ἐκ τοῦ πολιτικοῦ χαρακτηρισμοῦ τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Εἶναι, λέγουσι, Βουλευτὴς τῆς πλειοψηφίας· ἐγὼ ἐν τούτοις ἀγνοῶ, ἂν ἀνήκῃ εἰς τὴν πλειοψηφίαν ἀπὸ τῆς χθὲς, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς γνωρίζει πρὸ παντὸς ἄλλου τὰ περὶ τούτου, καὶ γνωρίζει καλῶς τὸν λόγον, δι’ ὃν ἐπῆλθεν ὅ,τι ἐπῆλθε.

§83ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα τὴν διόρθωσιν τοῦ λάθους. Ἐν τῇ αἰτήσει μου ταύτῃ δὲν ἐθεώρησα ποτὲ, ὅτι ἦτο δυνατὸν τὸ Προεδρεῖον νὰ πλαστογραφήσῃ τὴν ψῆφόν μου. Ὅλα τὰ ἄλλα τὰ λεχθέντα δὲν ἔχουν κἀμμίαν σχέσιν μὲ τὸ ζήτημα....

§84ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Χατζίσκου, τοῦ κ. Παλάσκα καὶ ἄλλων, ἐὰν ὁ Νικόλαος Ταρμπάζης δὲν ἦτο πλησίον τῆς θερμάστρας, ὅτε ἐξεφωνήθη δὶς τὸ ὄνομά του, καὶ ἐξέφρασε γνώμην, ἀποκριθεὶς Ναί.

§85ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ὑπηνίχθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ἐγὼ ἀνήκω ἢ δὲν ἀνήκω εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ ἐμὲ, καὶ τὸ ὁποῖον θὰ διαλυθῇ ἐκ τῆς ἐκτυλίξεως διαφόρων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ παρουσιασθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ πρὸ πάντων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσι τὸν τόπον μου· ὥστε ἐκ τῶν προτέρων νὰ δικασθῶ δὲν εἶναι δίκαιον.

§86ΡΑΛΛΗΣ. Ἔπρεπε νὰ ἀκούσῃ ἡ Βουλὴ τὸν κ. Βουλευτὴν Τρικκάλων καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν δὲν γνωρίζῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν πλειοψηφίαν ὁ Βουλευτὴς Τρικκάλων, ὅτι ἀνῆκε τοὐλάχιστον μέχρι πρὸ ὀλίγου, τὸ γνωρίζομεν πάντες ἡμεῖς· γνωρίζομεν ὅτι εἰς πάσας τὰς ὁλονυκτίας, ἃς διερχόμεθα ἐνταῦθα, οὐδέποτε ἔλειψεν ὁ Βουλευτὴς Τρικκάλων, ὅτι, ὁσάκις τὸ πρόσταγμα ἐδίδετο, πρῶτος ὑπήκουεν. Ἀλλ’ ἔσχε τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ ἀντιληφθῇ τοῦ μαθήματος, ἔσχε τὴν ἀτυχίαν νὰ βεβαιώσῃ, τί συνέβη, καὶ πρὸ τῆς βεβαιώσεως ταύτης οὐδενὸς ἡ μαρτυρία δύναται νὰ κατισχύσῃ· ἠθέλησε νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι δὲν ἐψήφισε, καὶ διὰ τοῦτο ἀποβάλλεται τῆς ποίμνης ὡς ψωραλέον πρόσωπον. Τὸ νόσημα, ὡς βλέπετε, εἶναι κολλητικόν. Πῶς θέλει διαλύσει τοὺς λογαριασμούς του ὁ Βουλευτὴς Τρικκάλων μὲ τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δὲν μᾶς ἐνδιαφέρει· γνωρίζομεν μόνον ἐκ τῶν λαβόντων χώραν, τίνες εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες διέπουν ἤδη τὴν πλειονοψηφίαν, καὶ μᾶς ἀρκεῖ τοῦτο, ἀρκεῖ δὲ καὶ εἰς τοὺς ἀνήκοντας εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ θέλω πρὸ πάντων νὰ βεβαιώσω, ὅτι, ἂν πρόκηται νὰ ἐπιμείνῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν πρότασίν του, σεῖς, κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, δὲν δύνασθε νὰ μένητε ἐπὶ τῆς ἕδρας ταύτης. Ἀληθῶς μετὰ τῆς συνήθους αὐτῷ εὐθυμίας καὶ ἱλαρότητος ἐθεώρησε τὸν ἰσχυρισμόν μου καὶ τὴν πρότασίν μου ὡς μὴ βάσιμον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὸ μὴ βάσιμον, τί εἶπεν; εἶπεν, ὅτι κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ψηφοφορίας δὲν ἐκάθητο ἐπὶ τοῦ ἑδωλίου τοῦ Προέδρου ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τοῦτο — μὲ συγχωρεῖτε, διότι σφάλλω ἴσως, λέγων ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἄγει τὴν Βουλὴν, διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι ἤρχισε νὰ ὑπάρχῃ συνταύτισις προσώπων, ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον ἐδικαιοῦτο νὰ προτείνῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, τὸ ἐπρότεινεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, — καὶ διὰ τοῦτο, λέγω, ὡς ἀληθὲς πρέπει νὰ δεχθῶμεν, ἀφοῦ τὸ βεβαιόνει ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς δὲν ἐκάθητο ἐπὶ τοῦ ἑδωλίου. Ἀλλ’ ἐπὶ τίνος προτάσεως καλούμεθα ν’ ἀποφανθῶμεν; Καλούμεθα νὰ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ Προεδρείου, περὶ τῆς ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Βουλὴ πρὸς τὸ Προεδρεῖον. Ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω, τὸ Προεδρεῖον ἐκπροσωπεῖ ὁ ἀνεψιὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἢ σεῖς, κύριε Πρόεδρε;

§87ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι Βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, καὶ ὄχι ἀνεψιὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§88ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ ὅμως δὲν διαλύει τὴν συγγένειαν, ἡ ὁποία σᾶς συνδέει πρὸς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως· ἐὰν δὲ εἴδομεν τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τόσου ζήλου προερχόμενον εἰς πρότασιν, ἡ ὁποία βεβαίως οὐδέποτε ἄλλοτε ἐνώπιον Κοινοβουλίου προετάθη παρὰ Προέδρου Κυβερνήσεως, τοῦτο ὀφείλεται ὄχι εἰς τὴν ἰδιότητα ὑμῶν ὡς Βουλευτοῦ, ἀλλ’ εἰς τὴν ἰδιότητα ὑμῶν ὡς ἀνεψιοῦ. Λοιπὸν σεῖς πλέον, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἀποτελεῖτε μέρος τοῦ Προεδρείου. Ὅταν δὲ ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ζητῇ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς περὶ τῆς ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν ἔχει αὕτη εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἐννοεῖ τὸ Προεδρεῖον πλὴν ὑμῶν, κύριε Πρόεδρε. Ἀλλ’ ἢ οὕτως ἢ ἄλλως, πρέπει νὰ κατέλθητε τῆς ἕδρας, δηλαδὴ καὶ ἐὰν ἦσθε καὶ ἐὰν δὲν ἦσθε μέλος τοῦ Προεδρείου, πρέπει νὰ κατέλθητε τῆς ἕδρας. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι σπουδαῖα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα λέγονται ἐνταῦθα, οὐδὲ σπουδαῖα εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προτείνει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ ὅτι ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ, διότι ἠμπορεῖ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς προηγούμενον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ μᾶς φέρῃ εἰς πολλὰ ἄτοπα καὶ εἰς ῥητὴν ἀθέτησιν διατάξεως συνταγματικῆς. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, τὸ Προεδρεῖον ἐκλέγεται ἐν ἀρχῇ ἑκάστης συνόδου καὶ διατηρεῖ τὴν θέσιν του καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς συνόδου. Ἐὰν τώρα παραδεχθῶμεν, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλὴ ἑκάστοτε νὰ ἀποφαίνηται, ἐὰν ἔχῃ ἐμπιστοσύνην ἢ ὄχι εἰς τὸ Προεδρεῖον, εἶναι τὸ αὐτὸ, ὡς νὰ λέγωμεν, ὅτι εἰς πᾶσαν στιγμὴν ἡ πλειοψηφία δύναται νὰ παύῃ τὸ Προεδρεῖον, τὸ ὁποῖον ἅπαξ ἐξελέξατο, καὶ νὰ τὸ καταβιβάζῃ ἀπὸ τῆς θέσεώς του. Φαντασθῆτε δὲ, ἐὰν παραδεχθῶμεν αὐτὴν τὴν ἀρχὴν, ποῦ ἠμποροῦμεν νὰ καταντήσωμεν· εἶναι πολὺ ἐνδεχόμενον, ὅπως συνέβη εἰς ἄλλους τινὰς τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, νὰ συμβῇ καὶ εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔτυχε νὰ λάβῃ θέσιν τινὰ εἰς τὸ Προεδρεῖον· δηλ. ἐνδέχεται τι τῶν μελῶν τοῦ Προεδρείου νὰ παύσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ φρονῇ φίλα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἢ καὶ αὐτὸς ὁ Πρόεδρος· ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, τί ἤθελε κωλύει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος διευθύνει τὴν πλειοψηφίαν, νὰ προκαλῇ μίαν ψηφοφορίαν ἐν τῇ Βουλῇ περὶ ἐμπιστοσύνης εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ νὰ ἀναγκάζηται τὸ Προεδρεῖον νὰ κατέρχηται ἀπὸ τῆς θέσεώς του, διότι ἡ ἔκφρασις μὴ ἐμπιστοσύνης ἰσοδυναμεῖ μὲ παῦσιν! Ἀλλὰ τοιοῦτον δικαίωμα οὔτε τὸ Σύνταγμα, οὔτε ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ἔδωκαν εἰς τὴν Βουλὴν, δηλ. εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ἔφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι εἶναι ἀντισυνταγματικὴ, καὶ διότι θὰ ἔχῃ ὡς ἄμεσον συνέπειαν τὴν παῦσιν τοῦ Προεδρείου, παῦσιν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ ἡ Βουλή. Διαφέρει τὸ πρᾶγμα, ἐὰν μέλη τινὰ τοῦ Προεδρείου, νομίζοντα ὅτι προσεβλήθησαν, θελήσωσι νὰ ὑποβάλωσι παραίτησιν εἰς τὴν Βουλήν· τότε ἡ Βουλὴ εἶναι κυρία νὰ ἐκφράσῃ εἰδικῶς διὰ τὰ πρόσωπα αὐτὰ τὴν ἐμπιστοσύνην της, δεχομένη ἢ μὴ δεχομένη παραίτησιν, εἴτε καὶ ἐκλέγουσα αὐτὰ ἐκ νέου· πρότασις ὅμως, οἵα ἡ ὑποβαλλομένη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν δύναται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, καὶ ἐὰν τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, ἐγὼ δηλῶ, ὅτι δὲν θέλω λάβει μέρος.

§90ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας εἶναι κύριος τῆς ψήφου αὑτοῦ· ἔχει δικαίωμα νὰ ψηφοφορήσῃ Ναὶ, ἔχει δικαίωμα νὰ ψηφοφορήσῃ Ὄχι, ἔχει δικαίωμα νὰ μὴ ψηφοφορήσῃ παντάπασιν. Ἀλλ’ αὐτὸ τὸ ὁποῖον προβάλλει ὡς αἰτιολογίαν τῆς ἀρνήσεως τῆς ψήφου του, αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβὲς, καὶ ἀνακαλῶ εἰς τὴν μνήμην αὐτοῦ τὸ γενόμενον καθ’ ἅπαντα τὸν συνταγματικὸν βίον τῆς Ἑλλάδος. Κατὰ τὸν 1869 προήδρευε τῆς Βουλῆς ὁ μακαρίτης Χρηστίδης· Βουλευτής τις ἐξέφρασε δισταγμοὺς περὶ τῆς εὐθύτητος τοῦ Προέδρου περὶ τὴν διεξαγωγὴν τῶν συζητήσεων· ὁ μακαρίτης Χρηστίδης τότε ἀπῄτησεν, ἵνα ἡ Βουλὴ ἐκφρασθῇ, ἐὰν ἐξακολουθῇ ἔχουσα ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸ Προεδρεῖον, καὶ ἐγένετο ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφήνατο, ὅτι ἔχει ἐμπιστοσύνην. Τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ ἐπὶ προεδρείας τοῦ μακαρίτου Ζαΐμη. Τὸ δικαίωμα τοῦ Προεδρείου, νὰ θέλῃ νὰ μάθῃ, ἐὰν ἐξακολουθῇ ἡ Βουλὴ ἔχουσα ἐμπιστοσύνην πρὸς αὐτὸ, εἶναι δικαίωμα ἀναφαίρετον, ὑπ’ οὐδενὸς Κανονισμοῦ καὶ ὑπ’ οὐδενὸς νόμου δυνάμενον νὰ περιορισθῇ. Ἐὰν τὸ Προεδρεῖον θέλῃ νὰ μείνῃ ἢ νὰ μὴ μείνῃ εἰς τὴν θέσιν του, αὐτὸ εἶναι ἄλλο ζήτημα, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα αὐτοῦ νὰ ἐπιθυμῇ νὰ μάθῃ, ἐὰν ἐμπιστεύηται ἡ Βουλὴ ἀκόμη εἰς αὐτὸ, εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς δύναται νὰ ἀφαιρέσῃ ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον. Ὅταν δὲ τὸ Προεδρεῖον προβάλῃ τὸ ζήτημα, οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν δέχεται αὐτό. Αἱ ἄλλαι θεωρίαι, τὰς ὁποίας εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας, εἶναι θεωρίαι ἥκιστα συνταγματικαί. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας ὑπολαμβάνει, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶναι ἀρχή τις ἐντελῶς κεχωρισμένη τῆς πλειοψηφίας, καὶ λησμονεῖ, ὅτι κατὰ τὸν Κανονισμὸν ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ὁμιλεῖ ἐν ὀνόματι τῆς Βουλῆς, ἤτοι ἐν ὀνόματι τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, καὶ διερμηνεύει τὸ φρόνημα αὐτῆς.

§91ΡΑΛΛΗΣ. Τῆς Βουλῆς.

§92ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βουλή ἐστὶν ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς. Καὶ ὑποθέτετε, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον, Πρόεδρος τῆς Βουλῆς νὰ μὴ διερμηνεύῃ τὸ φρόνημα τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ νὰ διερμηνεύῃ τὸ φρόνημα τῆς μειοψηφίας τῆς Βουλῆς; Αὐτὰ εἶναι θεωρίαι συνταγματικαὶ, τὰς ὁποίας ἐγὼ δὲν γνωρίζω.

§93ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φρονεῖ ὅτι, διὰ νὰ διερμηνεύῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν πλειοψηφίαν, διότι ἄλλως εἶναι ἱκανὸς νὰ παρερμηνεύσῃ τὸ φρόνημα τῆς Βουλῆς· ἐγὼ ὅμως δὲν ἔχω τοιαύτην ἰδέαν περὶ τῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐκλέγονται ἅπαξ καὶ κάθηνται ἐπὶ τοῦ Προεδρείου· οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ ἀτομικὴ γνώμη τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, αὐτὸς, ἐν ὅσῳ κάθηται εἰς τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου, δὲν δύναται νὰ πράξῃ ἄλλως, παρὰ νὰ διερμηνεύῃ τὸ φρόνημα τῆς πλειοψηφίας· πρέπει δὲ νὰ ἔχωμεν πολὺ ταπεινὴν ἰδέαν διὰ τοὺς Προέδρους τῆς Βουλῆς, ἐὰν παραδεχθῶμεν, ὅτι, διὰ νὰ ἐκπληροῖ ὁ Πρόεδρος τὸ καθῆκόν του καὶ λέγῃ τὴν ἀλήθειαν, πρέπει νὰ ἀνήκῃ εἰς τὴν πλειοψηφίαν. Τοιαύτας θεωρίας, ὁμολογῶ, ὅτι πρώτην φορὰν τὰς ἀκούω.

§94ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι οὐδέποτε ἐνόησα Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἐκπροσωποῦντα τὴν πλειοψηφίαν. Γνωρίζω, ὅτι εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας εἶναι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ Πρόεδρον πλειοψηφίας δὲν γνωρίζω ἄλλον, ἐκτὸς τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· γνωρίζω ὅμως Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, καὶ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο ἐπιβάλλεται εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὡς ἀντιπρόσωπον αὐτῆς, νὰ τηρῇ πλήρη τὴν ἀμεροληψίαν μεταξὺ τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς μειοψηφίας· διὰ τοῦτο ἐπιβάλλεται αὐτῷ σιγή, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ γνώμη του, ἐπὶ παντὸς ζητήματος, τὸ ὁποῖον συζητεῖται· τὴν στιγμὴν δὲ, καθ’ ἣν ἤθελε τολμήσει νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τῆς ἐπιφυλάξεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν τῷ ἐπιβάλλει ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς γίνεται μὲν Πρόεδρος τῆς πλειοψηφίας, ἀλλ’ ἀνάξιος νὰ ἦναι Πρόεδρος τῆς Βουλῆς· Εἰς τοιαύτην δὲ θέσιν θέλει θέσει ὑμᾶς, κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ἡ γνώμη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν γένηται δεκτή.

§95ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὸ παντὸς ἔχετε τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔθιξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι δηλαδὴ, ἐν ὅσῳ συζητεῖται ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ὑμεῖς, κύριε Πρόεδρε, καὶ πάντα τὰ μέλη τοῦ τακτικοῦ Προεδρείου δὲν δύνασθε νὰ κατέχητε τὴν ἕδραν ταύτην. Ἡ ἀλήθεια τοῦ πράγματος ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τούτου, ὅτι ἀπὸ τῆς θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθητε, ἠθελήσατε νὰ δικαιολογήσητε τὴν στάσιν ὑμῶν, διὰ νὰ προκαλέσητε ἐπ’ αὐτῆς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὁ Κανονισμὸς λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 13. Ὁ Πρόεδρος δὲν δύναται νὰ ἀγορεύῃ κατὰ τὰς συζητήσεις, εἰμὴ διὰ νὰ ἐξηγήσῃ εἰς ποίαν στάσιν εὑρίσκεται τὸ ζήτημα ἢ νὰ ἐπαναγάγῃ τοὺς ἀγορεύοντας εἰς τὸ προκείμενον. Ἐὰν δὲ θέλῃ νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως, παραχωρεῖ τότε τὴν ἕδραν του εἰς τὸν κατὰ τὸ ἄρθρον 11 νόμιμον αὐτοῦ ἀναπληρωτὴν, καὶ δὲν ἀναλαμβάνει αὐτήν, πρὶν ἢ τελειώσῃ ἡ ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέματος συζήτησις». Ἐπειδὴ δὲ καὶ ὁ νόμιμος ὑμῶν ἀναπληρωτής, ὅστις εἶναι ὁ ἀντιπρόεδρος, εὑρίσκεται ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἰς τὴν αὐτὴν ἀπαράλλακτον θέσιν, εἰς ἣν καὶ ὑμεῖς, οὔτε ἐκεῖνος δύναται νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν, καὶ κατ’ ἀνάγκην θὰ καταντήσωμεν εἰς τὸν ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 11 ὁριζόμενον πρεσβύτατον τῶν παρόντων Βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος πρέπει νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου, καὶ εἰς τέσσαρας ἐκ τῶν νεωτάτων Βουλευτῶν, οἵτινες πρέπει νὰ καταλάβωσι τὴν θέσιν τῶν Γραμματέων.

§96ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Ἐπειδὴ Βουλευτής τις ἐμέμφθη τὸ Προεδρεῖον ἐπὶ κακῇ πίστει...

§97ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Οὐδείς! οὐδείς!

§98ΦΟΡΕΣΤΗΣ. Ἐπειδὴ, Κύριοι, κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην τῆς ψηφοφορίας, περὶ ἧς ἡ ἀποψινὴ συζήτησις, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω ἐγὼ, ἀναπληρῶν τὸν τακτικὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, ὑποβάλλω πρότασιν, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἐμπιστοσύνην ἢ μὴ εἰς τὸ Προεδρεῖον, διότι τὸ Προεδρεῖον εἶναι ἀλληλένδετον. Ἡ πρότασις ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα ἐκφράζει τὴν πλήρη αὐτῆς ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ προβαίνει εἰς τὰ ἔργα αὐτῆς.» Λυποῦμαι, Κύριοι, ὅτι τοιαῦτα ζητήματα, ὅλως ἀθῷα καὶ τυχαῖα, τὰ ἐκμεταλλεύονται σκοπίμως τινὲς τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν, ὅπως παρακωλύσωσι τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, εὑρισκομένης ἴσως εἰς τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, ὡς ἐκ τῶν ἐπερχομένων ἑορτῶν. Τὰ τοιαῦτα ζητήματα, μὴ ὄντα σοβαρά, δὲν περιποιοῦσι τιμὴν εἰς τοὺς ἀξιοτίμους Βουλευτὰς, τοὺς διαπραγματευομένους αὐτὰ διὰ τρόπου τόσον ἀνοικείου καὶ ἐπὶ σκοπῷ ἐπιθέσεως κατὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Προεδρείου τῆς Βουλῆς. Εἶναι δὲ προσβολὴ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βουλὴν νὰ γίνωνται προτάσεις, αἱ ὁποῖαι οὐδὲν τὸ σοβαρὸν ἔχουσιν, ἀλλὰ γίνονται μόνον πρὸς κωλυσιεργίαν. Ἐκφράζω δὲ τὴν λύπην καὶ ἀγανάκτησίν μου πρὸς τοὺς κυρίους ἐκείνους, οἵτινες διὰ τρόπου λίαν ἐντέχνου ἠθέλησαν νὰ μεμφθῶσι τὸ Προεδρεῖον, τὸ ὁποῖον μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας ἐκτελεῖ τὸ καθῆκον αὑτοῦ.

§99ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ δηλῶ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, ἐὰν δὲν γείνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Προεδρεῖον, δὲν δύναμαι πλέον νὰ ἐξακολουθήσω κατέχων τὴν θέσιν τοῦ Προέδρου. (Ἐνταῦθα, τῶν μελῶν τοῦ τακτικοῦ Προεδρείου κατελθόντων, καταλαμβάνουσι, τὴν μὲν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ κ. Δαγρὲς, ὡς πρεσβύτατος τῶν παρόντων Βουλευτῶν, τὰς δὲ τῶν Γραμματέων οἱ κ. κ. Α. Χατζηνικολῆς, Α. Κανάρης, Γρ. Μαυρομαρᾶς καὶ Ι. Παπαδόπουλος).

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ (προσωρινός). Τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις...

§101ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προὐτάθη τὸ ἀπαράδεκτον αὐτῆς.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ (προσωρινός). Ὅσοι φρονοῦσιν, ὅτι εἶναι ἀπαράδεκτος ἡ πρότασις...

§103ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ποία πρότασις;

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ (προσωρινός). Ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσεν ὁ κ. Φορέστης.

§105ΤΙΝΕΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. (προσωρινὸς) (ἀναγινώσκει). «Ἡ Βουλὴ ἐκφράζει τὴν πλήρη αὑτῆς ἐμπιστοσύνην εἰς τὸ Προεδρεῖον, καὶ προβαίνει εἰς τὰ ἔργα αὐτῆς.» Ἔγεινε πρότασις ἀπαραδέκτου τῆς προτάσεως ταύτης. Λοιπὸν τίθεται εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ ἀπαραδέκτου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ ἀπαραδέκτου, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ ὀλιγώτεροι). Ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Τώρα θὰ ψηφίσωμεν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φορέστη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν αὐτὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§107ΣΚΟΥΖΕΣ. Διατὶ δὲν κάμνετε ψηφοφορίαν δι’ ἀναστάσεως;

§108ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ζητοῦμεν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§109ΑΣΗΜ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει κἀμμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ χθὲς λαβὸν χώραν προέκυψεν ἐκ τῆς ἀταξίας καὶ τῆς μεγάλης συγχύσεως, ἥτις ἐπικρατεῖ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ...

§110ΤΙΝΕΣ. Εἴμεθα εἰς ψηφοφορίαν, δὲν δύνασθε νὰ ὁμιλήσητε.

§111ΑΣΗΜ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Περιμείνατε, ἵνα ἴδητε, ποῦ θὰ καταλήξω. Ὅσοι τυχὸν ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὸ Προεδρεῖον, εἴτε διὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου, εἴτε ὅπως διευθύνωσι τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς, βεβαίως ἀντελήφθησαν, ὅτι τοιαῦτα λάθη εἶναι παρομαρτοῦντα εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν τῆς αἰθούσης. Ἑπομένως παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ καθαρίσητε τὴν αἴθουσαν, διατάσσοντες νὰ ἐξέλθωσιν οἱ μὴ Βουλευταί.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ (προσωρινός). Ὅσοι δὲν εἶναι Βουλευταί, ἢ δὲν ἔχουσιν ἐργασίαν ἐνταῦθα, νὰ ἐξέλθωσι. Θὰ ἀρχίσῃ ἡ ψηφοφορία. Ἂς προσέλθῃ εἷς τῶν κ. κ. Βουλευτῶν ἐκ τῆς μειοψηφίας ὡς ψηφολέκτης. (Οὐδεὶς προσέρχεται)... Δὲν προσέρχεταί τις;

§113ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἐκλήθησαν νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν, ὡς ψηφολέκται, καὶ οὐδεὶς προσῆλθε.

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προδήλως ἐξ ἡμῶν δὲν δύναταί τις νὰ λάβῃ μέρος εἰς ἐνέργειαν τῆς ψηφοφορίας, διότι ἡμεῖς θεωροῦμεν τὴν ψηφοφορίαν ταύτην παραβιάζουσαν τὸν Κανονισμόν. Ἑπομένως ἡμεῖς εἴμεθα μὲν παρόντες, ἀλλὰ δὲν θέλομεν μετάσχει τῆς ψηφοφορίας.

§115ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεὶς ζητεῖ νὰ ὑποχρεώσῃ τινὰ, ἵνα λάβῃ μέρος εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Βεβαίως, ἡ τακτικὴ αὕτη εἶναι ἡ καταλληλοτέρα, διότι δίδει μὲν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκτοξεύωσιν ὑπαινιγμοὺς κατὰ τῆς τιμῆς τῶν ὑπηρετούντων ἐν τῷ Προεδρείῳ τῆς Βουλῆς, τοὺς ἀπαλλάσσει δὲ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ εἴπωσιν, ὅτι δὲν ἔχουσιν ἐμπιστοσύνην. (Προσελθόντος ὡς ψηφολέκτου τοῦ βουλευτοῦ Σπετσῶν κ. Γ. Ν. Μπούμπουλη, γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ἐπὶ τῆς ἀνωτέρω προτάσεως τοῦ κ. Φορέστη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφυρίας).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ (προσωρινός). Παρόντες Βουλευταὶ ἐν ὅλῳ 109. Ἐκ τούτων 80 ἐψήφισαν ὑπὲρ τῆς προτάσεως, 29 δὲ, ἐν οἷς καὶ 7 μέλη τοῦ Προεδρείου, δὲν μετέσχον τῆς ψηφοφορίας. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἐγένετο δεκτή. Παρακαλεῖται ὁ κ. Πρόεδρος νὰ καταλάβῃ τὴν θέσιν του. (Προσελθὼν καταλαμβάνει τὴν ἕδραν του, χειροκροτούντων τῶν ἀκροατηρίων, ὁ τακτικὸς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς κ. Ν. Γεωργιάδης).

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως:

§118ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ ὀλίγων λεπτῶν, κύριε Πρόεδρε, ὁ συνάδελφός μου ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς κ. Μανέτας καὶ ἐγὼ ἐλάβομεν ἐκ τῆς ἰδιαιτέρας ἡμῶν πατρίδος τηλεγράφημα, ἔχον ὡς ἑξῆς: «Σήμερον ἀπεστάλησαν τηλεγραφήματα Πρόεδρον Κυβερνήσεως, Πρόεδρον Βουλῆς περὶ καθυστερήσεως χρημάτων λαοῦ παρὰ Σιδηροδρόμου. Παρακαλεῖ ὑμᾶς λαός, ὑψώσατε φωνὴν ἐν τῇ Βουλῇ, ἵνα μὴ ἀδικηθῇ καὶ συμβῶσι δυστυχήματα, καθότι ὁ τόπος πενθεῖ.» (Ἕπονται πλεῖσται ὑπογραφαί). Ὑποβάλλων τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ προσθέσω, ὅτι ἀείποτε ἐφρόνουν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις νομικὴν ὑποχρέωσιν πρὸς πληρωμὴν τῶν δικαιουμένων λαμβάνειν παρὰ τῆς Ἑταιρίας δὲν εἶχε· εἶχεν ὅμως, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἡ Κυβέρνησις ἠθικὴν ὑποχρέωσιν νὰ μεριμνήσῃ τὸ κατὰ δύναμιν περὶ αὐτῶν, διότι κατὰ τὸ διάταγμα τοῦ 1881, τοῦ ὁποίου τὰς διατάξεις ἐπανέλαβεν ἐσχάτως ἕτερον διάταγμα, νομίζω κατὰ τὸ 1890, κατὰ τὰ διατάγματα ταῦτα καὶ κατὰ τὴν συμφωνίαν, ἡ ὁποία μεταξὺ Ἑταιρίας καὶ Κυβερνήσεως ἐγένετο, ἡ Κυβέρνησις ἐπεφυλάχθη τοῦ δικαιώματος νὰ μεριμνᾷ αὐτὴ ἡ ἰδία περὶ πληρωμῆς τῶν ἐργατῶν ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἶχεν εἰς χεῖράς της. Ἑπομένως οἱ πτωχοὶ ἐργάται ἠδύναντο νὰ ἔχωσι τὴν ἰδέαν, τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελε μεριμνήσει, γνωρίζουσα κάλλιον αὐτῶν τὰς περιπετείας τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ἵνα ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα ἤθελε δώσει πρὸς αὐτήν, κρατήσῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐδικαιοῦτο νὰ κρατήσῃ πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐχόντων λαμβάνειν. Διὰ τοῦτο καὶ ἄλλοτε ἐτόλμησα νὰ ὑποβάλω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως τὴν παρατήρησιν, ὅτι ὤφειλεν, ὄχι ἐκ νομικῆς ὑποχρεώσεως, ἀλλ’ ἐξ ἠθικῆς ἐπόψεως, νὰ διασκευάσῃ τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ληφθῶσιν ὁπωσδήποτε ὑπ’ ὄψιν καὶ τὰ τῶν δυστυχῶν αὐτῶν παράπονα· διότι φοβοῦμαι, κύριε Πρόεδρε, μήπως ἡ ἐντελὴς ἀπελπισία αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων περιαγάγῃ αὐτοὺς εἰς βλάβην αὐτοῦ τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον αὐτοὶ ἔκαμον.

§119ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ἀμέτρου πόθου πρὸς τὴν ταχεῖαν κατασκευὴν τοῦ ἀπολειπομένου τμήματος τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, καὶ ἐξ ὑπερβολικῆς θλίψεως ἀπέναντι ἐπικειμένης καταστροφῆς πολλῶν συμπολιτῶν μου ἐκ τοῦ νομοῦ Ἀρκαδίας, ἐζήτησα τὸν λόγον χθὲς ἀπὸ τὸ Προεδρεῖον, καὶ ἤθελον λάβει τοῦτον, οὐχὶ ὅπως ὁμιλήσω κατὰ τῆς συμβάσεως, εἴτε ὑπὲρ αὐτῆς, διότι ἐφρόνουν, ὅτι ἀρκετὰ ὑπεστηρίχθη αὕτη δι’ ἐπιχειρημάτων σπουδαίων, καὶ δὲν ἔχρηζε τῆς ἐμῆς ὑποστηρίξεως. Ἀλλὰ μετὰ τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως παρητήθην τοῦ λόγου, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ῥητῶς καὶ σαφῶς ἐδήλωσε τὴν ἀδυναμίαν, εἰς ἣν ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκετο, ὅπως ἀποφασίσῃ τι ἐπὶ τοῦ παρόντος ὑπὲρ τῶν ἐργατῶν, ἐργολάβων, ὑπεργολάβων καὶ πιστωτῶν ἐν γένει τῆς Ἑταιρίας Ρολλὲν, ἢ μᾶλλον τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Ἀλλὰ σήμερον θέλω εἴπει τινὰ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς τε Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Πρὸ μηνὸς περίπου μετὰ τοῦ συναδέλφου κ. Χρηστοπούλου παρεκαλέσαμεν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ πληρωμῆς τῶν ὀφειλομένων εἰς τοὺς ἐργάτας, ἐργολάβους κλπ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως,—μολονότι ἐπὶ τοῦ παρόντος δὲν εἶναι καιρὸς νὰ ἐξετάσωμεν πολὺ τὰ περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου,—ἀπήντησεν ἡμῖν, ὅτι θλίβεται καὶ αὐτὸς διὰ τὰ δεινοπαθήματα ἐκείνων, ἀλλ’ ὅπως καὶ χθὲς εἶπεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ, ἡ Κυβέρνησις δὲν εὑρίσκεται εἰς τὴν εὐχάριστον ἐκείνην θέσιν ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἀξίωσιν τῶν ἐργατῶν κλπ., ἔστω καὶ ἂν ὦσιν οὗτοι συμπολῖταί μας. Ζητήσας ὅμως τὸν λόγον χθές, ὡς πρὸ ὀλίγου εἶπον, εἶχον ἀπόφασιν νὰ ἐπιμείνω, ἐξ ὑπερβολικῆς θλίψεως, ἣν αἰσθάνομαι, ὡς καὶ ὅλοι οἱ ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευταὶ, ὡς ἐκ τῆς ἀναντιῤῥήτως ἐπικειμένης τελείας καταστροφῆς πολλῶν οἰκογενειῶν ἕνεκα τῆς περιστάσεως ταύτης, νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἐργατῶν κλπ. Ἔχων δ’ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐπὶ συμβάσεων ἀμφοτεροβαρῶν δὲν ἀπέκειτο πλέον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δεχθῇ μονομερῶς καὶ νὰ ἐπενέγκῃ μεταβολὴν τῆς συμβάσεως τῆς ὑπὸ συζήτησιν, ἐσκόπουν νὰ ἐπαναλάβω τὴν σύστασίν μου ἐκείνην, πρὸς τὸν σκοπὸν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις, εἴτε μέχρι τῆς τρίτης ἀναγνώσεως, ἡ ὁποία ἐπίκειται, εἴτε καὶ μετ’ αὐτὴν, προνοήσῃ περὶ πληρωμῆς τῶν ἀτυχῶν ἐκείνων πιστωτῶν τῆς πρώην Ἑταιρίας Ρολλέν. Ἐπειδὴ ὅμως ἔλαβον καὶ ἐγὼ τηλεγράφημα ὡς καὶ οἱ συνάδελφοί μου, καίτοι παρῃτήθην τοῦ λόγου χθὲς, διότι τὰ πράγματα εἶχον προβῆ πλέον, καὶ μετὰ τὴν γνώμην τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως οὐδὲν ἤλπιζον, ἀναγκάζομαι ἤδη νὰ ποιήσωμαι αὖθις παρομοίαν σύστασιν, παρακαλῶν τὴν Κυβέρνησιν, ἂν ἤδη δὲν ἦναι εἰς θέσιν νὰ πράξῃ τι ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ὅπως συμπεριληφθῇ ἐν τῇ συμβάσει ποσόν τι ὑπὲρ τῶν ἀναξιοπαθούντων ἐκείνων ἀτόμων, νὰ προνοήσῃ τοὐλάχιστον μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς συμβάσεως, ὅπως μὴ καταστραφῶσιν οἱ δυστυχεῖς ἐκεῖνοι συμπολῖταί μας. Τὸ ἀντικείμενον τοῦτο εἶναι σοβαρὸν, ἴσως δ’ ἐπιφέρῃ καὶ συνεπείας σοβαράς. Ἀπεύχομαι τοῦτο, ἐλπίζω ὅμως εἰς τὴν πρόνοιαν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἰδίως τοῦ ἐντίμου Προέδρου αὐτῆς, ὅστις ἀληθῶς θλίβεται,—διότι ἐνόησα τοῦτο ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης, κατὰ τὴν ὁποίαν τῷ ἐποιησάμεθα τὴν σύστασιν μετὰ τοῦ ῥηθέντος συναδέλφου μου,—ἐλπίζω, λέγω, καὶ πιστεύω, ὅτι θέλει φροντίσει νὰ θεραπεύσῃ ὁπωσδήποτε τὸ μέγα κακὸν, ὅπερ προσγίνεται εἰς τοὺς συμπολίτας μας. Δίκαιον καὶ φιλάνθρωπον εἶναι, ὅπως ἡ Πολιτεία, ἀσχέτως τοῦ ἂν φέρῃ, ἢ μὴ, ἔστω καὶ ἠθικὴν εὐθύνην περὶ τῆς πληρωμῆς τῶν ὀφειλομένων, ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς μέλλοντας νὰ καταστραφῶσι πολίτας, εἴτε ἐξ ἀπειρίας των, εἴτε ἐκ πλάνης των.

§120Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δύναμαι διὰ θεωριῶν νὰ παραστήσω τὸ δίκαιον τῶν ἀνθρώπων αὐτῶν, διότι δυστυχῶς δὲν εἶμαι νομικὸς, ὥστε θὰ ἔλθω ἀμέσως εἰς τὰ πράγματα. Πρὸ τοῦ νὰ ὑποβληθῇ ἡ σύμβασις, κύριε Πρόεδρε, διεδίδετο καὶ εἰς τὴν Τρίπολιν καὶ εἰς τὰς Ἀθήνας, ὅτι ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων θέλει νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν τῶν ὑπολειπομένων ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ ἐδέχετο νὰ πληρώσῃ τὰ καθυστερούμενα παρὰ τῆς Ἑταιρίας Ρολλὲν μὲ τὸ ἴδιον ποσὸν χρημάτων, τὸ ὁποῖον προσέφερον καὶ αἱ ἄλλαι Ἑταιρίαι. Ἐπίστευον τοῦτο, κύριε Πρόεδρε, διότι εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων εἶναι πρόεδρος ὁ κ. Συγγρὸς, φίλος ἰδιαίτερος τοῦ συναδέλφου μου κ. Κωνσταντοπούλου, καὶ ἐπίστευον, ὅτι καὶ πρὸς χάριν του ἀκόμη ἤθελε τὸ πράξει....

§121ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πλανᾶσθε! Οὐδεμίαν ἰδιαιτέραν φιλίαν ἔχω μετὰ τοῦ κ. Συγγροῦ, ἂν καὶ θὰ ἦτο τιμή μου.

§122Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰσαχθείσης ὅμως τῆς συμβάσεως, παρετήρησα, ὅτι ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων δὲν ἐπρότεινε τοὺς αὐτοὺς ὅρους μὲ τὴν ἄλλην Ἑταιρίαν, νὰ πληρώσῃ δηλαδὴ τὰ καθυστερούμενα ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας Ρολλὲν, ἀλλ’ ἐζήτει ἓν ἑκατομμύριον ἐπὶ πλέον, τουτέστι νὰ τὰς πληρώσῃ τὸ Δημόσιον. Δι’ αὐτὸ δὲν ἤθελα νὰ ὁμιλήσω, κύριε Πρόεδρε, ἐπιφυλαττόμενος νὰ ἔλθῃ ἡ συζήτησις τῆς συμβάσεως, ἵνα ὑποβάλω τροπολογίαν, ἣν ἔχω ἑτοίμην, καὶ ἣν ὑποβάλλω ἤδη, ὅπως προστεθῶσιν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 3,300,000 καὶ 500,000 δραχμαὶ ἀκόμη, τὰς ὁποίας νὰ δώσῃ ἡ Ἑταιρία εἰς τοὺς δυστυχεῖς αὐτοὺς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ πάρουν πλέον τὸ ὅλον τῶν εἰς αὐτοὺς ὀφειλομένων, ἀλλὰ τὸ ἥμισυ, καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου ταύτην· διότι, ἂν δὲν ἦναι ὑποχρεωμένη νομικῶς νὰ πληρώσῃ, εἶναι ὅμως ἠθικῶς ὑπόχρεως πρὸς λαὸν, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ καταστραφῇ, καὶ ὀφείλει νὰ τὸ πράξῃ· διότι, ἀντὶ νὰ φέρῃ τὸν σταθμὸν τῶν σιδηροδρόμων εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας, καὶ νὰ πληρώσῃ 4,000,000, δύναται νὰ τὸν ἀφήσῃ τέσσαρα βήματα παρακάτω, καὶ νὰ πληρώσῃ τοὺς ἀνθρώπους αὐτούς. Λοιπὸν ὑποβάλλω τὴν πρότασιν, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον νὰ τὴν ἀποδεχθῇ.

§123ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων ἀνεκοινώθη εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα Γεωργίου Ἀντωνίου ἐξ Ἠλείας, παραπονουμένου, ὅτι παρανόμως ἐπεζητεῖτο ἡ ἀποκατάστασις εἰς τὰ πολιτικὰ δικαιώματα Παυλοπούλου τινὸς, τὸν ὁποῖον ἤθελον νὰ διορίσωσιν ἀστυνόμον. Ἐν τῷ τηλεγραφήματι ἐκείνῳ ἀνεφέρετο, ὅτι ὁ Παυλόπουλος εἶχε κατηγορηθῆ ἐπὶ φόνῳ, καὶ εἶχεν ἐκδοθῆ κατ’ αὐτοῦ βούλευμα, παῦον πρὸς καιρὸν τὴν καταδίωξιν. Σήμερον μοὶ ἀναγγέλλεται, ὅτι ἀντίγραφον τοῦ βουλεύματος ὑπεβλήθη δι’ ἀναφορᾶς εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Μετὰ τοῦτο δὲν δύναται πλέον νὰ γείνῃ λόγος περὶ αἰτήσεως πρὸς ἀποκατάστασιν εἰς τὰ πολιτικά του δικαιώματα, ἀλλὰ περὶ ἄλλου τινὸς θὰ ὁμιλήσω, καὶ θὰ παρακαλέσω νὰ μὲ πληροφορήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, ἂν ὑπάρχῃ πιστοποιητικὸν τοῦ ἁρμοδίου Εἰσαγγελέως, βεβαιοῦντος, ὅτι δὲν ὑπῆρξέ ποτε τοιαύτη κατηγορία κατ’ αὐτοῦ, καὶ ἀφοῦ εἶδεν ἰδίοις ὄμμασι καὶ ἀνέγνωσε τὸ βούλευμα, δι’ οὗ παύει πρὸς καιρὸν ἡ καταδίωξις, τί ἐνήργησε κατὰ τῆς ψευδῶς πιστοποιούσης ἀρχῆς.

§124ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Νομίζω, ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διεχειρίσθην μέχρι τοῦδε τὸ δικαίωμα, ὅπερ μοὶ δίδουσιν οἱ νόμοι, τοῦ προτείνειν τὴν ἀποκατάστασιν τῶν καταδικασθέντων, δὲν δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τοὺς φόβους τοῦ κ. Βουλευτοῦ....

§125ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν λέγω τὸ ἐναντίον.

§126ΖΑΙΜΗΣ. Ἀλλὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης δὲν ἔλαβον εἰσέτι γνῶσιν, οὔτε τὸν φάκελλον ἀνέγνωσα, οὔτε ἑπομένως δύναμαι νὰ δώσω ἀπάντησιν, ἂν ὑπάρχῃ τοιοῦτον πιστοποιητικὸν τοῦ Εἰσαγγελέως.

§127ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὸ βούλευμα φέρει ἀριθμὸν 330 τοῦ 1876.

§128ΣΠΗΛΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ ἀπορῶ τῇ ἀληθείᾳ, πῶς ὁ καταγγέλλων τὴν ὕπαρξιν τοιούτου βουλεύματος δὲν ἐποιήσατο χρῆσιν αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου. Φρονῶ, ὅτι ὁ ἔντιμος συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς ἔπρεπε νὰ παρατηρήσῃ εἰς τὸν μεθ’ οὗ ἀνταποκρίνεται, ὅτι παρέλειψε νὰ ἐνεργήσῃ, ὅπως ἔπρεπε νὰ ἐνεργήσῃ ἐπὶ τῆς περιστάσεως ταύτης, ἐὰν τῷ ὄντι ὑπῆρχε τοιοῦτο βούλευμα. Ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἂν ὑπῆρχε βούλευμα τοιοῦτο, καὶ βούλευμα, τὸ ὁποῖον παρεμποδίζει νομίμως τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται πολίτου, δὲν ἔπρεπε νὰ γένηται λόγος, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς οὐδέποτε θ’ ἀποφασίσῃ ν’ ἀποκαταστήσῃ τοιοῦτον ἄνθρωπον, κατὰ τοῦ ὁποίου ὑπῆρχε τὸ βούλευμα. Ἐγὼ δὲν πιστεύω εἰς τὴν ὕπαρξιν τοιούτου βουλεύματος. Δὲν εἶναι καλὸν ἄνευ βεβαίων πληροφοριῶν νὰ ζητῶμεν ἐπὶ τῇ μηνύσει ἑνὸς ἀνθρώπου, τὸν ὁποῖον δὲν γνωρίζομεν, καὶ οὔτε τὰ αἴτια, ὑφ’ ὧν ὁρμᾶται, δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν, καὶ νὰ γινώμεθα οὕτω πρόξενοι δισταγμῶν ἐκ μέρους τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ εἰς τὸ ν’ ἀποκαταστήσῃ ἕνα ἄνθρωπον εἰς τὰ δικαιώματά του· πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δικαιοῦται ν’ ἀπολαύσῃ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ καταθέσῃ τὴν δικογραφίαν ὁλόκληρον εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως τὴν μελετήσῃ ὁ κ. συνάδελφος, καὶ τότε εἶμαι βέβαιος, ὅτι θέλει συνηγορήσῃ μετ’ ἐμοῦ ὑπὲρ τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ ἀνθρώπου ἐκείνου, καὶ θέλει συντελέσει εἰς τὸ ν’ ἀποκαταστήσῃ ἕνα ἄνθρωπον ζήσαντα ἐπὶ δεκαετίαν ἐντίμως καὶ μὴ ὑποπεσόντα εἰς οὐδὲν ἄλλο ἔγκλημα ἢ εἰς τὸ τῆς ἀποπείρας ἀναιρέσεως, εἰς τὸ ὁποῖον πᾶς ἐξ ἡμῶν δύναται ἐν στιγμῇ ἐξάψεως νὰ ὑποπέσῃ, οὐδὲ δύναται νὰ θεωρηθῇ ἔγκλημα, ἐνδεικνῦον κακότητα ψυχῆς, καὶ διεφθαρμένην συνείδησιν.

§129ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τὴν θεωρίαν, τὴν ἀναπτυχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. συναδέλφου, βεβαίως ὀλίγοι θὰ ἦναι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, οἱ ὁποῖοι τὴν ἀποδέχονται. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἀντὶ νὰ καταθέσῃ τὴν δικογραφίαν, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ λάβῃ σημείωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ βουλεύματος καὶ τηλεγραφήσῃ, ἐὰν ὑπάρχῃ τοιοῦτο βούλευμα, καὶ τότε θέλει εὑρεθῆ εἰς θέσιν νὰ γνωρίσῃ, ἐὰν δύναται ν’ ἀποκαταστήσῃ τὸν ἄνθρωπον αὐτόν.

§130ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πιθανὸν τὸ βούλευμα νὰ ἦναι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§131ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ δίδων πρὸς ἐμὲ τὰς πληροφορίας αὐτὰς δὲν εἶναι ἄγνωστος πρός με, οὔτε πρὸς τοὺς πλείστους τῶν κ. κ. Βουλευτῶν, δύναμαι δὲ νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι καὶ δικηγόρος. Μοὶ δίδει οὗτος τὸν ἀριθμὸν τοῦ βουλεύματος καὶ μὲ διαβεβαιοῖ, ὅτι τὸ βούλευμα τοῦτο ἐστάλη πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης δι’ ἀναφορᾶς, ὥστε τὸ βούλευμα τοῦτο εὑρίσκεται ἤδη ἐδῶ, εἰς τὸ γραφεῖον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ. Οὐδεμίαν εἶχον ἀμφιβολίαν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς, λαμβάνων γνῶσιν τοῦ βουλεύματος, δὲν ἤθελεν ὑποβάλει τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἐὰν τὸ βούλευμα ἀληθῶς παύῃ τὴν περαιτέρω καταδίωξιν, γνωρίζει ὁ κ. συνάδελφος, καθὸ νομικὸς, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑποβληθῇ ὑπὲρ τοῦ αἰτοῦντος αἴτησις περὶ ἀποκαταστάσεως. Ἐὰν ταῦτα δὲν ἦναι ἀληθῆ, ἂς ἦναι βέβαιος ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι πρῶτος ἐγὼ θέλω ὑψώσει φωνὴν ὑπὲρ τοῦ ἀδικουμένου, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ σπεύσῃ νὰ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην εἰς τὸν ἄνθρωπον.

§132ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1882 δὲν ἀνεγράφη πίστωσις δι’ ἀποζημίωσιν ἐνόρκων· καὶ τοῦτο, διότι, κατὰ τὸ ὑποβληθὲν εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ἡ ἀποζημίωσις καταργεῖται. Ἐν τούτοις εἶναι πιθανὸν, ὅτι ἡ δευτέρα σύνοδος τοῦ Κακουργιοδικείου θέλει παραταθῆ καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τοῦ ἔτους 1891. Διὰ τοῦτο, ποιούμενος τὴν δήλωσιν ταύτην πρὸς τὴν Βουλὴν, ζητῶ τὴν ἐγγραφὴν πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 40,000 ἐν τῷ εἰδικῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης τοῦ ἔτους 1892, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, ὅπως εὐαρεστουμένη διατάξῃ ν’ ἀποσταλῇ ἡ δήλωσις αὕτη πρὸς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὅπως αὕτη ἀναγράψῃ τὴν πίστωσιν εἰς τὸ οἰκεῖον κεφάλαιον.

§133ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ τότε διὰ τοὺς ἐνόρκους πρέπει νὰ προηγηθῇ καὶ πίστωσις δωδεκατημορίου. Αὐτὴ ἡ δήλωσίς σας δὲν θὰ σᾶς χρησιμεύσῃ, ἀφοῦ ὁ προϋπολογισμὸς δὲν πρόκειται νὰ ψηφισθῇ ἀμέσως· ἔπρεπε τὴν πίστωσίν σας νὰ τὴν ζητήσητε ἀνεξαρτήτως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἢ ἄλλως διὰ τοῦ δωδεκατημορίου.

§134ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις ἐπὶ τῆς ἑξῆς ἐπερωτήσεώς μου, διὰ νὰ ἀρθῇ μία συκοφαντία, ἡ ὁποία γίνεται εἰς ἕνα ἔντιμον δημόσιον ὑπάλληλον, ἐκ πληροφοριῶν δοθεισῶν μοι. Ἐν τῇ ἕδρᾳ τοῦ δήμου Ἐλευσῖνος τῆς Γορτυνίας, ὡς μὲ ἐπληροφόρησαν ἄνθρωποι φθονοῦντες τὸν ὑπάλληλον αὐτὸν, ὑπῆρχε ταχυδρομικὴ συγκοινωνία, ἡ συνήθης ἐν τοῖς δήμοις τοιαύτη, δηλαδὴ ἑξάκις τῆς ἑβδομάδος συνεκοινώνει ἡ ἕδρα τοῦ δήμου τούτου, ἡ Κοντοβάζαινα, μετὰ τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας, καὶ ἡ συγκοινωνία αὐτὴ ἦτο λίαν ἐπαρκὴς διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ δήμου. Ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως προσετέθη καὶ δευτέρα ταχυδρομικὴ συγκοινωνία ἀπὸ Κοντοβαζαίνης μέχρι Σοπωτοῦ τῶν Καλαβρύτων ἑξάκις τῆς ἑβδομάδος, προσετέθη καὶ τρίτη ταχυδρομικὴ συγκοινωνία, ἀπὸ Κοντοβαζαίνης μέχρι Βαλτεσινίκου τοῦ δήμου Κλείτορος, προσετέθη καὶ τετάρτη ταχυδρομικὴ συγκοινωνία, ἀπὸ Κοντοβαζαίνης μέχρι Δίβρης τῆς Ἠλείας, προσετέθη καὶ πέμπτη ταχυδρομικὴ συγκοινωνία, ἀπὸ Κοντοβαζαίνης μέχρι Κριεκουκίου τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας, προσετέθη καὶ ἕκτη ταχυδρομικὴ συγκοινωνία, ἀπὸ Κοντοβαζαίνης μέχρι Χώρας τοῦ δήμου Θελπούσης. Μὲ πληροφοροῦσιν, ὅτι ὅλαι αὐταὶ αἱ ταχυδρομικαὶ συγκοινωνίαι εἶναι περιτταὶ, δὲν ὑπαγορεύονται δὲ ὑπὸ ἀνάγκης τινὸς τοῦ τόπου, καὶ ὅτι ἡ μία καὶ μόνη, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἑξάκις τῆς ἑβδομάδος ἦτο ἀρκετή. Μὲ ἐπληροφόρησαν, ὅτι αἱ συγκοινωνίαι αὗται δὲν ἐγένοντο, οὔτε λόγῳ πολιτικῆς, οὔτε λόγῳ δημοκοπίας, ἀλλ’ ὡς μοὶ εἶπον, συκοφαντοῦντες πάντοτε τὸν ἔντιμον αὐτὸν ὑπάλληλον, αἱ συγκοινωνίαι αὐταὶ ἐγένοντο κατ’ ἀπαίτησιν τοῦ δημοσίου αὐτοῦ ὑπαλλήλου, ὅστις ἀπήτησεν ἀπὸ τὸν ἐργολάβον τῶν ταχυδρομείων νὰ μεταβιβάσῃ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ταχυδρομικῆς ταύτης συγκοινωνίας εἰς ἕνα τῶν συγγενῶν αὐτοῦ τοῦ ὑπαλλήλου μὲ τὸ αὐτὸ τίμημα, μὲ τὸ ὁποῖον αὐτὸς ἔλαβε τὴν ταχυδρομικὴν ταύτην ἐργασίαν ἐκ τοῦ Δημοσίου, δηλαδὴ νὰ μὴ κερδοσκοπήσῃ ὁ ἐργολάβος, ἀλλὰ νὰ ὠφεληθῇ αὐτὸς ὁ συγγενὴς τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου, διότι ὁ δημόσιος ὑπάλληλος αὐτὸς ἐπιθυμεῖ ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ἰσχύος του νὰ φανῇ χρήσιμος εἰς τοὺς συγγενεῖς του. Καὶ ἠναγκάσθη ὁ ἐργολάβος τῶν ταχυδρομείων νὰ δεχθῇ τὴν πρότασιν, διότι τῷ εἶπεν ὁ ὑπάλληλος, ὅτι, ἂν δεχθῇ, θέλει τῷ παρέξει ἄλλας εὐκολίας ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, ἂν δὲ δὲν δεχθῇ, θέλει τῷ φέρει προσκόμματα. Ἀλλ’ ὁ δημόσιος αὐτὸς ὑπάλληλος, ἐπιθυμῶν ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς ἰσχύος του νὰ φανῇ ὅσῳ τὸ δυνατὸν ὠφελιμώτερος εἰς τὸν συγγενῆ του, κατώρθωσε ν’ αὐξηθῶσιν αἱ ὧραι τῶν ἀποστάσεων τῶν περὶ ὧν εἶπον ταχυδρομικῶν γραμμῶν, καθόσον, ὡς γνωστὸν, ἡ πληρωμὴ γίνεται καθ’ ὥραν ἀποστάσεως, καὶ τῆς μὲν πρώτης γραμμῆς, ἐνῷ εἶναι τεσσάρων ὡρῶν ἡ ἀπόστασις, ἐσημειώθη 6½ ὡρῶν, τῆς δευτέρας ἀπὸ 7 ὡρῶν ἐγένετο 10½, τῆς τρίτης ἀπὸ 4½ ὡρῶν ἐγένετο 5½, τῆς ἄλλης ἀπὸ 8 ὡρῶν ἐσημειώθη 10, καὶ τῆς τελευταίας ἀπὸ 4 ἐσημειώθη 7 ὡρῶν. Ἐλησμόνησα νὰ σᾶς εἴπω προηγουμένως, ὅτι αἱ γραμμαὶ, αἱ ὁποῖαι προσετέθησαν, δὲν εἶναι ἅπαξ τῆς ἑβδομάδος, ἀλλὰ δὶς ἑκάστη, καὶ μία ἑξάκις τῆς ἑβδομάδος. Ἐγὼ δὲν πιστεύω τὴν συκοφαντίαν, ἡ ὁποία γίνεται εἰς τὸν ὑπάλληλον αὐτὸν, διότι εἶναι ὑπάλληλος ἐντιμότατος, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη δι’ ἐπισήμων ἐξηγήσεων νὰ ἀρθῇ ἡ συκοφαντία αὐτὴ, διὰ νὰ μὴ ἀδικῆται ὁ ἔντιμος αὐτὸς ὑπάλληλος, ὅστις εἶναι ὁ κ. Κορομάντζος.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ψηφοφορία ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου περὶ δικαιώματος καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ ἐν τῷ Κράτει καταναλισκομένου καπνοῦ καὶ τουμπεκίου.

§136ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν διακόπτομεν ἐπ’ ὀλίγον, κύριε Πρόεδρε;

§137ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μετὰ τὴν ψηφοφορίαν, κύριε Πρόεδρε.

§138ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν οἱ κύριοι ἐπιθυμῶσι διακοπὴν, ἂς διακόψωμεν.

§139ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μετὰ τὴν ψηφοφορίαν· ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον, συναρμολογηθὲν, πρέπει νὰ ἀναγνωσθῇ προηγουμένως κατὰ τὸν Κανονισμόν. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον).

§140ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ταταράκη καὶ Ἀργασάρη Λομβάρδου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§141ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 86. Ἐκ τούτων 77 εἶπον Ναὶ, 6 εἶπον Ὄχι, καὶ 3 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ ἡμίσειαν ὥραν. (Ἐπαναληφθείσης τῆς συνεδριάσεως, ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον, περὶ ἀδείας πρὸς συνομολόγησιν ἐμπορικῆς συμφωνίας μετὰ τῆς Γαλλίας).

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως περὶ κατασκευῆς τοῦ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσι μήπω συντελεσθέντος τμήματος τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν καὶ περὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς ὅλης γραμμῆς.

§143ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἐκλεγόμενος ἐκ περιφερείας, ἀνηκούσης εἰς τὸ τμῆμα τῆς ἐπικρατείας, τὸ ὁποῖον ὁ σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν προώρισται εἰδικώτερον νὰ ὑπηρετήσῃ, αἰσθάνομαι τὸ καθῆκον νὰ ἐξηγήσω τὴν ψῆφον, ἣν μέλλω νὰ δώσω ἐπὶ τῆς προτάσεως περὶ ἐγκρίσεως τῆς συμβάσεως πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ εἰρημένου σιδηροδρόμου, καὶ παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ μὲ ἀνεχθῆτε, ὅπως ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου τοῦτο. Φυσικὸν εἶναι, Κύριοι, ὅτι πάντες ἡμεῖς, οἱ καταγόμενοι ἐκ τῶν διαμερισμάτων τῶν σχετιζομένων πλειότερον καὶ στενώτερον πρὸς τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον, μετὰ λύπης ἔγνωμεν τὴν παῦσιν τῶν ἐν αὐτῷ ἐργασιῶν, ὡς εὐνόητον εἶναι, ὅτι εἴχομεν τὸ ἐνδιαφέρον καὶ ἠσθανόμεθα τὸν πόθον, ἵνα τὸ ταχύτερον πληροφορηθῶμεν, ὅτι ἐλήφθη πρόνοια πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἡμιτελοῦς καταλειφθέντος ἔργου· τούτων ἕνεκα μετὰ χαρᾶς ἠκούσαμεν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτε εἰσήγαγε κατὰ παρελθοῦσάν τινα ἑσπέραν τὴν σύμβασιν, ἥτις μᾶς ἀπασχολεῖ. Δι’ ἐμὲ ἡ χαρὰ αὕτη ἦτο ζωηροτέρα, διότι, ὁμολογῶ, ὅτι εἶχον σχηματίσει τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἐπὶ πολὺ ἠθέλομεν βραδύνει νὰ πληροφορηθῶμεν, ὅτι ὁριστική τις ἀπόφασις πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ δημοσίου τούτου ἔργου ἐλήφθη· τὴν ὑπόνοιαν ταύτην μοὶ εἶχεν ἐμπνεύσει, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἡ μέχρις ἐσχάτων ἀναβολὴ πρὸς λῆψιν ὁριστικῆς τινος ἀποφάσεως περὶ τούτου, ἀφ’ ἑτέρου δὲ δήλωσίς τις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀνακοινωθεῖσα ἡμῖν κατὰ προηγηθεῖσάν τινα συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, δι’ ἧς ἐξήγησεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προσχωρήσῃ εἰς συμφωνίαν πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου τούτου, ἐφ’ ὅσον ἀπῃτοῦντο παρὰ τῶν προσφερομένων ν’ ἀναλάβωσιν αὐτὴν νέαι ἐπιβαρύνσεις τοῦ Δημοσίου· φρονῶν δὲ ὅτι, ἀδύνατον ἦτο νὰ κατορθώσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐπιτύχῃ συμφωνίαν πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου ἄνευ νέων ἐπιβαρύνσεων, ἀφοῦ ὁ ἀνάδοχος τῆς κατασκευῆς εἶχε κατασταθῆ ἀνίκανος νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις του, ἀμφέβαλλον, ἐὰν συντόμως θὰ ἐλαμβάνομεν τὴν εὐχαρίστησιν ν’ ἀκούσωμεν εἴδησίν τινα περὶ τῆς τύχης τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος ἔργου. Ἐνῷ δὲ μετὰ χαρᾶς, ὡς προεῖπον, ἤκουσα καὶ ἐγὼ, θὰ ἤκουσαν δὲ καὶ πάντες οἱ ἐκ τῶν διαμερισμάτων τῶν μετὰ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου πλειότερον σχετιζομένων, τὴν πρὸς ἔγκρισιν ὑποβολὴν τῆς συμβάσεως, περὶ ἧς ἀσχολούμεθα, μετὰ λύπης ἀναγκάζομαι νὰ καταψηφίσω αὐτῆς, διότι, μελετήσας τὴν σύμβασιν ταύτην καὶ ἀκροασάμενος τῶν μέχρι τοῦδε ἐν τῇ Βουλῇ ἐκτεθέντων περὶ αὐτῆς, ἐπείσθην, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη εἶναι πολυειδῶς ἐπιβλαβής· εἶναι ἐπιβλαβὴς πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, εἶναι ἐπιβλαβὴς πρὸς τὰ συμφέροντα τῆς Πελοποννήσου, εἶναι τέλος ἐπιβλαβὴς καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ περὶ οὗ πρόκειται δημοσίου ἔργου. Μετὰ παρέλευσιν πολλοῦ χρόνου, πεισθεὶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ συμφωνίαν πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ σιδηροδρόμου, χωρὶς νὰ ὑποβάλῃ τὸ Κράτος εἰς νέας ἐπιβαρύνσεις, ἀπεφάσισε νὰ στέρξῃ τοιαύτας, παρέστησεν ὅμως ἡμῖν, ὅτι διὰ τῆς ὑποβληθείσης εἰς τὴν Βουλὴν συμβάσεως ἀπεδέχθη τὰς συμφερωτέρας τῶν προτάσεων, ἐξ ὅσων εἶχον ὑποβληθῆ πρὸς αὐτόν. Ἀλλ’ ἐκ τῶν ἐκτεθέντων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς προκύπτει, κατὰ τὴν κρίσιν μου, ἀριδήλως, ὅτι αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας ἡ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου τούτου, δὲν εἶναι συμφερώτεραι. Κατὰ τὴν σύμβασιν, πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου χορηγεῖται εἰς τοὺς ἀναλαμβάνοντας αὐτὴν, πρὸς τῷ δικαιώματι τῆς ἐκμεταλλεύσεως, καὶ ποσὸν ἐκ 3,300,000 δραχμῶν· τὴν χορηγίαν δὲ ταύτην ἡ Κυβέρνησις παρέστησεν ὡς συμφερωτέραν τῆς αἰτηθείσης παρ’ ἄλλων. Ἀπέναντι ὅμως τῶν προτάσεων, αἵτινες ἐγένοντο ἀποδεκταὶ, ἐγνώσθη, ὅτι εἶχον ὑποβληθῆ καὶ ἄλλαι, αἱ ὁποῖαι κατὰ τύπους μέν εἰσιν ἀκριβῶς ὅμοιαι πρὸς τὰς προτιμηθείσας, ὅπερ προὐκάλεσε καὶ ἀπορίαν τινὰ εἰς τὸν ἐξ Ἀττικῆς ἀξιότιμον συνάδελφον, κατ’ οὐσίαν ὅμως, φρονῶ, ὅτι αἱ προτάσεις, αἱ ὁποῖαι ἀπεῤῥίφθησαν, ἦσαν πολὺ συμφερώτεραι ἐκείνων, αἵτινες ἐγένοντο ἀποδεκταί. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλων νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ προτάσεις, τὰς ὁποίας ἀπεδέχθη, ἦσαν αἱ συμφερώτεραι, παρέστησεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι, εἰ καὶ κατὰ τὴν σύμβασιν τὸ Κράτος πρόκειται νὰ εἰσφέρῃ διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου 3,300,000 δραχμῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐκ τούτων ὅμως μόνον 650,000 περίπου δραχμῶν θέλει καταβάλει ἐξ ἰδίων τὸ Δημόσιον, διότι τὰ πέραν τοῦ ποσοῦ τούτου θὰ ληφθῶσιν ἐκ τῶν ὑπολοίπων τοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς καὶ ἐκ τῆς ἐγγυήσεως τοῦ ἀρχικοῦ ἀναδόχου, καὶ συνεπέρανεν, ὅτι τὰ ποσὰ ταῦτα εἶναι πολὺ μετριώτερα ἐκείνων, ἀνθ’ ὧν ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἐζήτησε ν’ ἀναλάβῃ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου, ἥτις τάχα ἐζήτει ἅπαν μὲν τὸ ὑπόλοιπον τοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς, περιπλέον δὲ 1,500,000 δραχμῶν. Ὑπολογίζων δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸ ὑπόλοιπον τοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς εἰς ποσὸν ἀνώτερον τοῦ 1,800,000 δραχμῶν, καὶ προσθέτων τὴν διαφορὰν εἰς τὸ ποσὸν τοῦ 1,500,000 δραχμῶν, τὸ κατὰ προσθήκην αἰτηθὲν ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, συγκρίνει τὸ ἄθροισμα τούτων πρὸς τὴν ἐξ 650,000 δραχ. περίπου συνδρομήν, τὴν δυνάμει τῆς συμβάσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας συζητοῦμεν, χορηγουμένην, καὶ συμπεραίνει, ὅτι τὸ ποσὸν ἐκεῖνο εἶναι ἀνώτερον· καταλήγει δὲ εἰς τὸ συμπέρασμα τοῦτο, διότι κατὰ τὸν ἀνωτέρω ὑπολογισμὸν λησμονεῖ ν’ ἀφαιρέσῃ καὶ ἐκ τῶν προτάσεων τῶν Μεσημβρινῶν τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως τοῦ ἀρχικοῦ ἀναδόχου, ἐνῷ δὲν λησμονεῖ νὰ προσθέσῃ εἰς βάρος αὐτῶν τὸ ποσὸν τὸ τυχὸν ὑπάρχον ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου, περὶ πλέον τοῦ 1,800,000 δραχ. Ἀλλ’ οἱ ὑπολογισμοὶ οὗτοι, ἐξ ὅσων ἠκούσαμεν, ἀποδεικνύονται ἐσφαλμένοι, τὸ μὲν, διότι τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως τοῦ ἀρχικοῦ ἀναδόχου ἦτο εἰς τὴν ἐξουσίαν τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὸ ἀπαιτήσῃ κατ’ ἀμφοτέρας τὰς περιστάσεις, τὸ δὲ, διότι τὸ περιπλέον ποσὸν τοῦ 1,800,000 δρ. τοῦ ὑπολοίπου τοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ἂν ὑπάρχῃ τοιοῦτον, ἀρκετὰ σαφῶς ἐδηλώθη, ὅτι ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων δὲν ἐζήτει νὰ λάβῃ· ὑπελόγισε μὲν τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο εἰς 1,800,000, ἀλλ’ ἐξήγησεν ὅτι, ἂν τὸ ὑπόλοιπον τοῦτο ἀνέρχηται εἰς ποσὸν ἀνώτερον, τὸ τυχὸν ὑπερβάλλον ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον, ὅπερ ἠδύνατο δι’ αὐτοῦ, ὡς καὶ διὰ τῆς ἐγγυήσεως τοῦ ἀναδόχου νὰ συμπληρώσῃ τὸ ποσὸν τοῦ 1,500,000, τὸ ὁποῖον πρὸς τὰ ὑπόλοιπα τοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς ἐζητεῖτο διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν τὰ ποσὰ τὰ αἰτηθέντα παρὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων καὶ παρὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, μεθ’ ἧς συνήφθη ἡ ὑπὸ συζήτησιν σύμβασις, εἶναι κατὰ τύπους ὅμοια, ἤτοι δρ. 3,300,000. Ἀλλ’ ἐὰν κατὰ τύπους φαίνωνται ὅμοια τὰ ποσὰ ταῦτα, κατ’ οὐσίαν ὅμως ἔχουσι διαφορὰς οὐσιώδεις, αἵτινες καταδεικνύουσιν, ὅτι αἱ προτάσεις, αἱ γενόμεναι ἀποδεκταὶ, δὲν ἦσαν αἱ συμφερώτεραι. Καὶ δὲν θέλω νὰ ἐνδιατρίψω ἐπὶ τῆς προτάσεως, καθ’ ἣν τὸ ποσὸν τοῦ 1,500,000, τὸ ὁποῖον ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἐζήτησεν ὡς συνδρομὴν διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου, περιπλέον τοῦ ἐξ 1,800,000 ὑπολοίπου ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς, δὲν ἀπῃτεῖτο ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως τὸ καταβάλῃ ἀμέσως, ἀλλ’ ἀφίνετο εἰς αὐτὴν ὡς δάνειον ἐπὶ τόκῳ, διότι αὕτη παρεῖχεν ἁπλῆν εὐκολίαν εἰς τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ δὲν ἠλάττου τὰ βάρη αὐτοῦ· παρατηρῶ ὅμως, ὅτι ἄλλος τις ὅρος, ὅστις περιείχετο εἰς τὰς προτάσεις τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, καθίστα τὰς προτάσεις αὐτῆς συμφερωτέρας. Ὁ ὅρος οὗτος ἦτο ἐκεῖνος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ὑπέσχετο, ἵνα ἀποδώσῃ τὸ ποσὸν τοῦ 1,500,000, ἀφοῦ αἱ εἰσπράξεις τοῦ σιδηροδρόμου τούτου ἤθελον ὑπερβῆ τὰς 9,000 φρ. κατὰ χιλιόμετρον, παραιτοῦσα τὸ ἀναλογοῦν εἰς αὐτὴν ἐκ τοῦ περιπλέον τούτου ποσοῦ τῶν εἰσπράξεων, ὅπως χρησιμεύσῃ πρὸς ἀπόδοσιν τοῦ κεφαλαίου τοῦ 1,500,000. Ὁ ὅρος οὗτος, Κύριοι, εἶναι οὐσιωδέστατος· δὲν ἀποτελεῖ ἰδανικήν τινα ὑπόσχεσιν, τῆς ὁποίας ἡ πραγματοποίησις δὲν ἤθελεν ἐπέλθει οὐδέποτε, ἢ μετὰ πάροδον μακροῦ χρόνου, ὅτε ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι σήμερον συζητοῦμεν περὶ τούτου, δὲν θὰ ὑπάρχωμεν ἐν τῇ ζωῇ, ἀλλ’ εἶναι ὅρος πραγματικώτατος καὶ ἀληθέστατος, διότι αἱ πρόσοδοι τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν συντομώτατα θέλουσιν ὑπερβῆ τὸ ποσὸν τῶν 9,000 φρ. κατὰ χιλιόμετρον, καὶ συντομώτατα ἑπομένως τὸ Δημόσιον θὰ ἤρχιζε νὰ εἰσπράττῃ ποσὰ ἐπὶ ἀπολήψει τοῦ ποσοῦ τῶν 1,500,000, ὅπερ θὰ ἐχορήγει πλέον τῶν ὑπαρχόντων ὑπολοίπων πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου. Εἶπον καὶ χθὲς, διακόψας τὸν ἀξιότιμον ἐκ Μεσολογγίου συνάδελφον, παραστήσαντα, ὅτι αἱ πρόσοδοι τοῦ σιδηροδρόμου τούτου ὑπερβαίνουσι τὰς 6,000 φρ. κατὰ χιλιόμετρον, ὅτι, καθ’ ἃς ἔχω θετικὰς πληροφορίας, αἱ πρόσοδοι αὗται ὑπερβαίνουσι τὰς 7,000 φράγκων’ ἂν δὲ ἀπὸ τοὺς πρώτους μῆνας τῆς ἐνάρξεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἄκρων τμημάτων τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος σιδηροδρόμου καὶ πρὶν ἔτι τὸ κεντρικὸν αὐτοῦ τμῆμα ἀποπερατωθῇ, δι’ οὗ θὰ συντελεσθῇ ἡ συνέχεια τῆς ὅλης γραμμῆς, ἀποδίδῃ πλέον τῶν 7,000 φρ. κατὰ χιλιόμετρον, λογικὸν εἶναι νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι μόλις ἀποπερατωθῇ καὶ τὸ μεσαῖον τμῆμα τοῦ σιδηροδρόμου, αἱ πρόσοδοι αὐτοῦ θέλουσι ταχέως ὑπερβῆ τὰς 9,000 φρ. κατὰ χιλιόμετρον, καὶ ἔκτοτε ἡ Κυβέρνησις θὰ ἤρχιζεν ἀπολαμβάνουσα ποσὰ ἐπὶ ἀπολήψει τῶν 1,500,000. Πλὴν τούτων, Κύριοι, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται, ὅτι αἱ προτάσεις, ὧν ἡ ἔγκρισις ζητεῖται παρ’ ἡμῶν, δὲν εἶναι αἱ συμφερώτεραι, διότι κατ’ αὐτὰς χορηγοῦνται 3,300,000 ἄνευ ἐλπίδος καὶ ἄνευ δικαιώματος ἀπολήψεώς τινος, ἐνῷ κατὰ τὰς ἄλλας προτάσεις ἐχορηγεῖτο μὲν τὸ αὐτὸ ποσὸν τῶν 3,300,000 δραχ., ἀλλ’ ἐπὶ προσδοκίᾳ βεβαίᾳ καὶ ἀσφαλεῖ συντόμου ἀπολήψεως 1,500,000, καὶ ἕτερος λόγος μὲ πείθει, ὅτι οἱ ὅροι, οὓς ἀπεδέχθη ἡ Κυβέρνησις, δὲν εἶναι οἱ συμφερώτεροι, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐκ τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ταύτης εἶναι πιθανὸν, ὅτι θέλομεν ὑποστῆ ζημίας, πολὺ ἀνωτέρας καὶ τοῦ κέρδους, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρέστησεν, ὅτι ἀποκτῶμεν διὰ τῆς συμβάσεως, τῆς ὁποίας ἡ ἔγκρισις ζητεῖται παρ’ ἡμῶν. Ἡ Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, εἰς ἣν παρεχωρήθη ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν, εἶναι κυρία ἑτέρας γραμμῆς σιδηροδρομικῆς, ἧς ἡ ἐκμετάλλευσις διέπεται ἀπὸ κανόνας πολὺ διαφόρους τῶν κανόνων, οἱ ὁποῖοι διέπουσι τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, διότι καὶ οἱ ὅροι, καθ’ οὓς κατεσκευάσθησαν αἱ δύο αὗται γραμμαὶ, εἶναι διάφοροι. Κατὰ τὴν σύμβασιν περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, τὸ προϊὸν τῆς εἰσπράξεως αὐτοῦ ἀνήκει, καὶ θ’ ἀνήκῃ ἐπὶ πολὺ ἴσως καὶ ἐσαεὶ, ὁλόκληρον εἰς τὴν Ἑταιρίαν τὴν ἐκμεταλλευομένην αὐτὴν, διότι καθ’ ὅλην τὴν πρώτην δεκαπενταετίαν πᾶσαι αἱ εἰσπράξεις ἀνήκουσιν ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς μετόχους, ἀπὸ τῆς λήξεως δὲ τῆς πρώτης δεκαπενταετίας δύναται καὶ τὸ Δημόσιον νὰ μεθέξῃ ἐξ ἴσου μετὰ τῆς Ἑταιρίας τῆς προσόδου τῆς καθαρᾶς, ἂν ἡ καθαρὰ πρόσοδος ὑπερβαίνῃ τὰ 7% ἐπὶ τοῦ καταβεβλημένου μετοχικοῦ κεφαλαίου, καὶ ἐὰν οἱ μέτοχοι ἔλαβον ἤδη 7% ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ κεφαλαίου ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς Ἑταιρίας· ὥστε ἐκ τοῦ τυχὸν ὑπολοίπου θὰ λαμβάνῃ τὸ ἥμισυ καὶ τὸ Δημόσιον. Οἱ ὅροι οὗτοι καθιστῶσι τὴν συμμετοχὴν τοῦ Δημοσίου εἰς τὰ καθαρὰ κέρδη τοῦ σιδηροδρόμου Π.Α.Π., εἰμὴ ἀδύνατον, λίαν ὅμως ἀμφίβολον καὶ λίαν μεμακρυσμένην. Τοὐναντίον δὲ κατὰ τοὺς ὅρους τοὺς διέποντας τὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἐκ τῶν προσόδων τῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτοῦ ἀφαιροῦνται παγίως 4,000 φρ. κατὰ χιλιόμετρον δι’ ἔξοδα ἐκμεταλλεύσεως, ἅτινα δὲν ἐξαρτῶνται ἐκ τῶν βιβλίων τῆς Ἑταιρίας, οὔτε ἐκ τῶν πραγματικῶν ἐξόδων τῆς ἐκμεταλλεύσεως· τὸ δὲ ὑπόλοιπον διανέμεται μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀναδόχου αὐτῆς. Τοιουτοτρόπως οἱ ὅροι τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Π.Α.Π. εἶναι πολὺ συμφερώτεροι διὰ τὴν Ἑταιρίαν, ἐνῷ τοὐναντίον οἱ ὅροι τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν εἶναι πολὺ συμφερώτεροι διὰ τὸ Δημόσιον. Ὁ λόγος τούτου εἶναι ἡ διαφορὰ τῶν ὅρων, κατὰ τοὺς ὁποίους κατεσκευάσθησαν αἱ γραμμαὶ αὗται· ἡ μὲν γραμμὴ τοῦ Σ.Π.Α.Π. κατεσκευάσθη δαπάνῃ τῆς Ἑταιρίας, τοῦ Δημοσίου χορηγήσαντος συνδρομὴν κατὰ χιλιόμετρον, ὁ δὲ σιδηρόδρομος Μύλων–Καλαμῶν κατεσκευάσθη δαπάνῃ τοῦ Κράτους· ἕνεκα τῆς διαφορᾶς ταύτης, ἡ παραχώρησις τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν εἰς τὴν Ἑταιρίαν, τὴν ἐνασκοῦσαν τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς Π.A.Π., συναντωμένης πρὸς τὴν πρώτην, εἶναι ἂν ὄχι βέβαιον, λίαν ὅμως ἐνδεχόμενον, ὅτι θέλει ἀποβῆ ἐπιζήμιος εἰς τὸ Δημόσιον, διότι δὲν εἶναι δύσκολον, ὥστε τὰ κέρδη τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος γραμμῶν νὰ καταλογίζωνται οὕτως, ὥστε ν’ αὐξάνωσι μὲν τὰ καθαρὰ κέρδη τοῦ Σ.Π.Α.Π., ἐξ οὗ δὲν εἶναι φόβος νὰ χάσῃ τι ἡ Ἑταιρία, ἡ κεκτημένη τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως αὐτῆς, διότι, ὡς προεῖπον, οἱ ὅροι εἶναι τοιοῦτοι, ὥστε ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἀμφίβολον εἶναι, ἂν τὸ Δημόσιον θὰ συμμετάσχῃ εἰς τὰ κέρδη ταῦτα, νὰ ἐλαττῶνται δὲ τὰ κέρδη τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἐξ ὧν τὸ Δημόσιον ἀπὸ τοῦδε ἔχει ἀσφαλῆ καὶ θετικὴν μερίδα. Διὰ τοῦ μέσου δὲ τούτου εἶναι πολὺ πιθανὸν νὰ ζημιῶται ἐτησίως καὶ καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τὸ Δημόσιον ποσὰ ἀρκετὰ σπουδαῖα, τὰ ὁποῖα νὰ ὑπερβάλλωσι κατὰ πολὺ τὰ πλεονεκτήματα, ἅτινα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρέστησεν, ὅτι περιέχει ἡ σύμβασις, τῆς ὁποίας τὴν ἔγκρισιν ζητεῖ, τὰ ὁποῖα ὅμως, δι’ ὅσων προηγουμένως εἶπον, ἀπέδειξα, ὅτι εἶναι ἀνύπαρκτα. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ἡ σύμβασις, περὶ ἧς ἀσχολούμεθα περιέχει διάταξίν τινα, τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 5 § 2, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἑταιρία, εἰς ἣν παραχωρεῖται ἡ ἐκμετάλλευσις καὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ὑποχρεοῦται νὰ κρατῇ ἴδια βιβλία καὶ λογαριασμοὺς διὰ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς ταύτης, πρὸς βεβαίωσιν τῶν ἀκαθαρίστων αὐτῆς εἰσπράξεων, ἀλλ’ οὐδεὶς, φρονῶ, δύναται νὰ ὑποστηρίξῃ σπουδαίως, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ τῆς διατάξεως ταύτης εἶναι ἱκανὴ ν’ ἀσφαλίσῃ τὸ Δημόσιον κατὰ τῶν κινδύνων, οὓς ἐξέθηκα. Ἡ προκειμένη σύμβασις, Κύριοι, ἐξ ὅσων μέχρι τοῦδε ἐξέθηκα, ἀπεδείχθη ὅτι, ὄχι μόνον δὲν περιέχει ὅρους συμφερωτέρους ἐκείνων, οὓς ἄλλοι ἀναμφισβητήτως προέτειναν κατὰ τὰς γενομένας εἰς τὴν Βουλὴν ἀνακοινώσεις, ἀλλὰ τοὐναντίον προϋποθέτει μέτρα καὶ ἀποφάσεις, ἕνεκα τῶν ὁποίων εἶναι πιθανὸν νὰ προκύψωσι σημαντικαὶ ζημίαι κατὰ τοῦ Δημοσίου. Ἵνα ἡ Κυβέρνησις δυνηθῇ νὰ συνομολογήσῃ τὴν σύμβασιν ταύτην, ἦτο ἀναπόφευκτον νὰ κηρύξῃ ἔκπτωτον τὸν ἀρχικὸν ἀνάδοχον τῆς ἐπιχειρήσεως, ἀλλ’ ἦτο προσέτι ἀναπόφευκτον ν’ ἀποβάλῃ ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν τετελεσμένων τμημάτων τοῦ σιδηροδρόμου τούτου καὶ τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἥτις δυνάμει συμβάσεων, κυρωθεισῶν διὰ νόμων, εἶχεν ἀναλάβει τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Καὶ παρέστησε μὲν πρὸς ἡμᾶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι, ἀφοῦ ὁ ἀρχικὸς ἀνάδοχος τοῦ σιδηροδρόμου κατέστη ἀνίκανος νὰ ἐκπληρώσῃ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβει, παρέσχε διὰ τοῦτο τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κηρύξῃ αὐτὸν ἔκπτωτον οὐ μόνον τοῦ δικαιώματος τῆς κατασλευῆς, ἀλλὰ καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως, τὸ ὁποῖον σὺν τῷ πρώτῳ εἶχε παραχωρηθῆ εἰς αὐτὸν δυνάμει τῆς σχετικῆς συμβάσεως, καὶ ν’ ἀποβάλῃ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τὴν Ἑταιρίαν, εἰς ἣν ἤδη εἶναι κεχορηγημένη αὕτη, εἰς τὴν γνώμην ὅμως ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀντιτάσσεται ἄλλη, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου τούτου εἶχεν ἀποχωρισθῆ ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τῆς κατασκευῆς, μεθ’ οὗ ἐν ἀρχῇ ἦτο ἡνωμένον, καὶ ἀπετέλεσεν ἴδιον καὶ αὐθύπαρκτον δικαίωμα, δυνάμει νόμων τοῦ Κράτους, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν τὰ πταίσματα τοῦ ἀναδόχου τῆς κατασκευῆς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπηρεάσωσι τὰ δικαιώματα τῶν νέων ἀναδόχων τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Δὲν δύναμαι ν’ ἀποφανθῶ, ποία τῶν γνωμῶν τούτων εἶναι ἡ βασιμωτέρα καὶ ἡ ὀρθοτέρα, διότι τὸ ζήτημα, ὡς ἕκαστος ἐννοεῖ, εἶναι λίαν σπουδαῖον· ἀναντίῤῥητον ὅμως εἶναι, ὅτι ἐγείρεται ζήτημα, καὶ ὅτι θὰ διατυπωθῶσι κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀξιώσεις περὶ ἀποζημιώσεως ἐκ μέρους τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, τῆς ἐκβαλλομένης βιαίως καὶ ἄνευ λόγου, κατὰ τοὺς ἰσχυρισμούς της, ἐκ τῆς κατοχῆς τῆς γραμμῆς, τὴν ὁποίαν ἀνέλαβε δυνάμει κειμένων νόμων. Καὶ δὲν γνωρίζομεν μὲν ποία θὰ ἦναι ἡ ὁριστικὴ λύσις τῶν τοιούτων διαφορῶν, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀπίθανον καὶ νὰ πληροφορηθῶμεν ἡμέραν τινὰ, ὅτι τὸ Δημόσιον ὑπεχρεώθη νὰ πληρώσῃ πρὸς ἀποζημίωσιν τῆς Ἑταιρίας ἐκείνης ποσὰ οὐχὶ εὐκαταφρόνητα, δυνάμενα νὰ διατιμηθῶσιν εἰς ἑκατομμύρια. Ἐνῷ δὲ ἡ σύμβασις μετὰ τῆς Ἑταιρίας τοῦ ΣΠΑΠ ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἀποδέχεται ὅρους βαρυτέρους διὰ τὸ Δημόσιον, ἀφ’ ἑτέρου δὲ προϋποθέτουσα τὴν ἀποβολὴν τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἐκ τῆς κατοχῆς τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως, δημιουργεῖ τοὺς κινδύνους, οὓς προανέφερα, συνεπάγεται προσέτι καὶ ἄλλο ὀλέθριον ἀποτέλεσμα, περὶ τοῦ ὁποίου ὀφείλω ἰδιαιτέρως νὰ ποιήσωμαι λόγον. Ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, δυνάμει τῶν νόμων, τῶν κυρωσάντων τὰς σχετικὰς συμβάσεις, τὰς συνομολογηθείσας μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ δικαιοπαρόχου αὐτῆς, ἔχει ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν τῆς κατασκευῆς σιδηροδρομικῶν γραμμῶν ἀπὸ Πύργου διὰ Κυπαρισσίας εἰς Πύλον, μετὰ διακλαδώσεως εἰς Μελιγαλᾶ, ἀπὸ Καρυταίνης διὰ Λεονταρίου εἰς Σπάρτην καὶ εἰς Ξηροκάμπην, καὶ ἀπὸ Ξηροκάμπης εἰς Γύθειον. Αἱ σιδηροδρομικαὶ αὗται γραμμαὶ σκοπὸν εἶχον νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν προαγωγὴν τοῦ πολυπληθεστέρου καὶ τοῦ εὐφορωτέρου τμήματος τῆς ἐπικρατείας, τοῦ τμήματος ἐκείνου, ὅπερ οὐσιωδέστατα συντελεῖ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς Πολιτείας ἕνεκα τῆς δραστηριότητος καὶ τῆς φιλοπονίας τῶν κατοίκων αὐτοῦ, καὶ ἕνεκα τῆς ποικιλίας, τῆς ἀφθονίας καὶ τῆς ἀξίας τῶν προϊόντων αὐτοῦ. Ἡ πρόνοια αὕτη τῆς Πολιτείας ὑπὲρ τοῦ τμήματος τούτου τῆς χώρας δὲν ἦτο ἔνδειξις φιλοφροσύνης, ἢ ἀμοιβὴ διὰ τὰς μεγάλας αὐτοῦ εἰσφορὰς ὑπὲρ τῶν δημοσίων ἀναγκῶν, ἀλλ’ ὑποχρέωσις ἐπιβαλλομένη ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους· διότι, ἐνισχυόμενον διὰ τοῦ σιδηροδρομικοῦ τούτου συμπλέγματος καὶ προαγόμενον κατὰ τὴν καλλιέργειαν τῆς γῆς, τὸ ἐμπόριον καὶ τὰς τέχνας, ἤθελε τάχιστα καὶ φιλοτίμως ἀνταποδώσει πρὸς τὴν Πολιτείαν πᾶσαν ὑπὲρ αὐτοῦ θυσίαν. Τὰ ἔργα ὅμως ταῦτα, τὰ εὔλογα καὶ σκόπιμα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἐγκριθῆ διὰ νόμων τοῦ Κράτους ὑπὲρ τῆς Πελοποννήσου, ἡ σύμβασις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἀσχολούμεθα, τὰ καταστρέφει καὶ τὰ ματαιώνει, διότι ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἥτις εἶχεν ἀναλάβει τὴν ὑποχρέωσιν τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρομικῶν ἐκείνων γραμμῶν, δὲν γνωρίζομεν, ἐὰν δικαιοῦται, ἢ ἐὰν δύναται νὰ ἐπιχειρήσῃ καὶ νὰ ἐκτελέσῃ αὐτὰ, μετὰ τὴν ἀποβολὴν αὐτῆς ἀπὸ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Οὕτως ἐκλείπει πᾶσα ἐλπὶς περὶ τῆς συμπληρώσεως τοῦ σιδηροδρομικοῦ συμπλέγματος τῆς Πελοποννήσου, ἧς οἱ κάτοικοι εὐφροσύνως ἠτένιζον πρὸς αὐτὸ, σημαντικὰς προσδοκῶντες ἐξ αὐτοῦ ὠφελείας· πάντα ταῦτα ἐξαφανίζονται ἤδη διὰ τῆς ἑρμηνείας, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δίδει εἰς τὰς σχετικὰς συμβάσεις καὶ τοὺς σχετικοὺς νόμους. Τὸν λόγον τοῦτον εὑρίσκω τὸν σπουδαιότερον πάντων, οὗτος δὲ μόνον δι’ ἐμὲ ἤθελεν ἀρκέσει, ἵνα καταψηφίσω τῆς προκειμένης συμβάσεως. Εἶπον, Κύριοι, ἀνωτέρω, ὅτι τὴν σύμβασιν ταύτην θεωρῶ ἐπιβλαβῆ ὄχι μόνον ἕνεκα τῆς ἀνωτέρας ἐπιβαρύνσεως τοῦ Δημοσίου, ἣν συνεπάγεται, καὶ ἕνεκα τῶν ἀπαιτήσεων τὰς ὁποίας δημιουργεῖ κατ’ αὐτοῦ, ὄχι μόνον ὡς καταστρέφουσαν πολύτιμα συμφέροντα τῆς Πελοποννήσου, ἅτινα εἶναι καὶ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἕνεκα τῆς ματαιώσεως τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, τῶν ὁποίων ἐμνημόνευσα πρὸ ὀλίγου, ἀλλ’ ὡς ἐπιβλαβῆ καὶ εἰς αὐτὸ τοῦτο τὸ ἔργον, εἰς οὗ τὴν ἀποπεράτωσιν ἀφορᾷ, δημιουργοῦσα αὐτῷ δυσχερείας ὑπόπτους. Ὁ ἀνάδοχος τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, καταστὰς ἀνίκανος ἵν’ ἀποπερατώσῃ τὸ ἔργον, ἔμεινεν ὀφειλέτης σημαντικοῦ ποσοῦ, ἀνερχομένου ἢ προσεγγίζοντος εἰς 800,000 δραχμῶν, ὀφειλομένων εἰς πληθὺν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι συνεισέφερον τὴν ἐργασίαν καὶ τὰ κεφάλαια αὐτῶν εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ δημοσίου τούτου ἔργου· περὶ τῆς ἱκανοποιήσεως δὲ τῶν ἀπαιτήσεων τούτων οὐ μόνον δὲν λαμβάνεται πρόνοια διὰ τῆς συμβάσεως, ἀλλὰ καὶ ῥητῶς ἐδηλώθη, ὅτι θεωροῦνται ἀπαράδεκτοι. Καὶ παρέστησε μὲν καὶ χθὲς καὶ ἄλλοτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῶν ἀπαιτήσεων τούτων, ἐξηγήσας συγχρόνως καὶ τοὺς λόγους, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζει τὴν γνώμην του ταύτην, οἵτινες ἠδύναντο ν’ ἀποτελέσωσιν ἄξιον προσοχῆς καὶ μελέτης κείμενον προτάσεων ἐνώπιον δικαστηρίου, πρὸς ἀπόκρουσιν ἀγωγῶν, αἱ ὁποῖαι ἤθελον τυχὸν ἐγερθῆ κατὰ τοῦ Δημοσίου πρὸς πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων πρὸς τρίτους παρὰ τοῦ ἀναδόχου τῆς κατασκευῆς, ἀλλ’ οἱ ἔχοντες λαμβάνειν παρὰ τοῦ ἀναδόχου τῆς κατασκευῆς δὲν ἤγειραν ἔτι ἀγωγὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου, οὔτε παρίσταται ἀνάγκη δικανικῶν ἐπιχειρημάτων πρὸς ἀπόκρουσιν αὐτῶν· οἱ ἔχοντες λαμβάνειν ἀπευθύνονται εὐλόγως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, αἰτοῦντες νὰ καταβάλῃ αὐτοῖς ὅ,τι δικαιοῦνται λαμβάνειν ἕνεκα ἐργασίας ἢ κεφαλαίων καταβληθέντων παρ’ αὐτῶν κατὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ δημοσίου τούτου ἔργου, ὡς πρὸς θεματοφύλακα τοῦ κεφαλαίου τοῦ προωρισμένου διὰ τὴν κατασκευήν. Κατὰ τὴν σύμβασιν, ἥτις κανονίζει τὰ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ δημοσίου τούτου ἔργου, ἐν ἄρθρῳ 34, παραγράφῳ τελευταίᾳ, ἀναφέρονται τὰ ἑξῆς: «Τὰ οὕτω κατατεθησόμενα μετρητὰ θὰ χρησιμεύσωσι βαθμηδὸν καὶ ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν, εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ἔργων καὶ προμηθειῶν, μὴ ἐπιτρεπομένης ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει τῆς χρήσεως αὐτῶν πρὸς ἀλλότριον σκοπόν.» Ἐν δὲ τῷ ἄρθρῳ 35, τῷ ἀμέσως ἑπομένῳ, ὁρίζεται, ὅτι διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ἔργων διατίθενται ἐκ τοῦ συνόλου τοῦ δανείου τῶν 24,000,000 φράγκων 21,600,000 φράγκων διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, ὅσα ὑπελογίσθη, ὅτι ἀπητοῦντο διὰ τὴν τελείαν κατασκευὴν γραμμῆς μήκους 180 χιλιομέτρων πρὸς 120,000 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον. Συμφώνως λοιπὸν πρὸς ταῦτα, οἱ ἔχοντες λαμβάνειν ἕνεκα οἱασδήποτε χορηγίας, ἣν ἕκαστος συνεισέφερε κατὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ δημοσίου τούτου ἔργου, δὲν ἐνήγαγον τὸ Δημόσιον μέχρι τοῦδε ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων, ἀπαιτοῦντες παρ’ αὐτοῦ, ἵνα πληρώσῃ αὐτοῖς ὅ,τι ὀφείλει εἰς ἕκαστον ὁ ἀνάδοχος τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου· ἀπευθύνονται ὅμως πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὡς θεματοφύλακα τῶν κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ὡρίσθησαν καὶ κατετέθησαν εἰς χεῖρας αὐτῆς, καὶ ἐρωτῶσι τὴν Κυβέρνησιν: «ποῦ εἶναι τὰ χρήματα τὰ κατατεθέντα καὶ προωρισμένα ἀποκλειστικῶς διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου; Ἐκ τῶν χρημάτων τούτων ἀπαιτοῦμεν νὰ πληρώσῃς πρὸς ἡμᾶς ὅ,τι δικαιούμεθα λαμβάνειν.» Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἀρνεῖται ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἀπαίτησιν ταύτην τῶν ἐχόντων λαμβάνειν ἐκ τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου, ὄχι διότι αὕτη εἶναι ἄδικος ἢ παράλογος, ἀλλὰ διότι παραβιάζουσα ἡ Κυβέρνησις τοὺς νόμους καὶ ἀθετοῦσα τὰς ἰδίας ὑποχρεώσεις, περιῆλθεν εἰς ἀνικανότητα, ἵν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν περὶ τῶν εἰρημένων ἀπαιτήσεων ἀναφορὰν τῶν ἐχόντων λαμβάνειν. Ἐὰν, Κύριοι, τὸ προωρισμένον διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου κεφάλαιον διεχειρίζετο καὶ διετίθετο παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εὐλαβῶς, καὶ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου, οὐδεμία δυσχέρεια ἤθελεν ὑπάρξει, ἵν’ ἀποζημιωθῶσι πάντες οἱ συνεισενεγκόντες τὴν ἐργασίαν ἢ τὰ κεφάλαια αὐτῶν πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ οὐδὲν θὰ ἠγείρετο ἐκ τούτου ζήτημα. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις, παραβαίνουσα τὸ ἴδιον καθῆκον, διεχειρίσθη τὸ κεφάλαιον, τὸ προωρισμένον διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου οὕτως, ὥστε αὕτη ἐδημιούργησε τὴν θλιβερὰν κατάστασιν, ἐξ ἧς καταστρέφεται πλῆθος πτωχῶν ἐργατῶν, πολλοὶ προμηθευταὶ καὶ ὑπεργολάβοι, ἢ πιστωταὶ ὅλων τούτων· διότι, ὅταν ὁ ἀνάδοχος κατέστη ὑπερήμερος εἰς ἐκπλήρωσιν τῆς ὑποχρεώσεως αὐτοῦ πρὸς πληρωμὴν τῶν διαμέσων τόκων, διότι εἶχον ἐξαντληθῆ τὰ ποσὰ τὰ ἐκ τοῦ κεφαλαίου καθωρισμένα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις; Ἀντὶ νὰ καλέσῃ τὸν ἀνάδοχον, ἵνα ἐξ ἰδίων καταβάλῃ οὗτος τ’ ἀπαιτούμενα κεφάλαια πρὸς πληρωμὴν τῶν περαιτέρω τόκων, ἐν ἐναντίᾳ δὲ περιπτώσει νὰ κηρύξῃ τοῦτον ἔκτοτε ἔκπτωτον, ἐπροτίμησε, κατὰ παράβασιν τοῦ νόμου, ἀπαγορεύοντος τὴν χρῆσιν τοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς πρὸς ἀλλοτρίους σκοποὺς, ἐπροτίμησε, λέγω, νὰ λαμβάνῃ ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου καὶ νὰ πληρόνῃ δι’ αὐτοῦ τοὺς τόκους τοῦ δανείου τῶν 24,000,000 φράγκων. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν κρατήσεων, τὰς ὁποίας συμφώνως πρὸς τὴν σύμβασιν ἦτο ὑπόχρεως νὰ ἐνεργῇ ἐπὶ τῶν καταβολῶν πρὸς τὸν ἀνάδοχον, ἐπέστρεψε πρὸς αὐτὸν ποσὸν ἀνώτερον τοῦ 1,000,000 φράγκων, εἰς ἐποχὰς, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ ἀνάδοχος εἶχε καταστῆ ἤδη ὑπερήμερος εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτοῦ, πρὸς πληρωμὴν τῶν διαμέσων τόκων. Τοιουτοτρόπως λοιπὸν, ἐνῷ ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς, ἀνερχομένου, ὡς προεῖπον, εἰς 21,600,000 φράγκων, κατετέθη εἰς τὴν διάθεσιν, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν φύλαξιν τῆς Κυβερνήσεως, πραγματικὸν ποσὸν ἀνερχόμενον εἰς 17,280,000 φράγκων, χωρὶς νὰ μνημονεύσω τὸ ποσὸν τὸ κατατεθὲν δι’ ἐγγυήσεως τραπεζιτικῆς, ἐπληρώθησαν δὲ μέχρι τοῦδε πρὸς τὸν ἀνάδοχον ἀπέναντι ἀξίας ἐκτελεσθέντων ἔργων 13,414,273 φράγκα καὶ οὕτως ἔδει νὰ ὑπολείπηται ποσὸν 3,865,727 φράγκων χρυσῶν, ἀντὶ τοῦ ποσοῦ τούτου, ὡς ἔγνωμεν ἐκ πληροφοριῶν ὑποβληθεισῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, μόλις ὑπάρχουσι περὶ τὸ 1,500,000 φράγκων, ἢ περὶ τὰ 2,000,000 δραχμῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Οὕτως ἡ Κυβέρνησις διέθεσεν εἰς σκοποὺς ἀλλοτρίους τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου, ἐναντίον τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως τῆς κυρωθείσης διὰ νόμου, ποσὸν ὑπερβαῖνον τὰ 2,300,000 φράγκων χρυσῶν, καὶ τούτου ἕνεκα δὲν ὑπάρχουσι τὰ μέσα, ἵν’ ἀποζημιωθῶσιν οἱ ἔχοντες λαμβάνειν ἐκ τῆς κατασκευῆς τοῦ ἔργου. Οὗτοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ δικαιολογοῦντες τὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν ἀναφορὰν τῶν ἐχόντων λαμβάνειν, καὶ οἱ προκαλοῦντες τὰ παράπονα αὐτῶν, ἅτινα βεβαίως δὲν θὰ προέκυπτον, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις, τηροῦσα τὸν νόμον, δὲν διέθετεν ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῆς κατασκευῆς ποσὸν περίπου διπλάσιον τῶν ὀφειλομένων πρὸς τοὺς συνεισενεγκόντας πρὸς κατασκευὴν τοῦ ἔργου, μὴ συνυπολογιζομένου καὶ τοῦ ἐπιστραφέντος ποσοῦ τῶν κρατήσεων. Ἄνευ τῆς ἐκνόμου διαθέσεως τοῦ προσημειωθέντος ποσοῦ τὸ κεφάλαιον τῆς κατασκευῆς θὰ ἐπήρκει εἰς τὴν τελείαν τοῦ ἔργου ἀποπεράτωσιν, χωρὶς ν’ ἀπομείνῃ οὐδὲν καθυστέρημα εἰς βάρος τῶν ὁπωσδήποτε συντελεσάντων εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ ἔργου, καὶ θὰ ἔλειπον τὰ παράπονα ἕνεκα τῆς καθυστερήσεως, ἅτινα, διαθέτοντα δυσμενῶς πρὸς τὸ ἔργον τοὺς ἐξ αὐτοῦ ζημιωθέντας, δημιουργοῦσι δυσχερείας, δυναμένας ν’ ἀπολήξωσιν εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, Κύριοι, εὑρίσκων τὴν σύμβασιν πολυειδῶς ἐπιβλαβῆ, θέλω καταψηφίσει αὐτῆς.

§144ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων συζητήσεων ἡ Βουλή, πιστεύω, κατενόησεν, ὅτι τὰ ἀναφυόμενα ζητήματα ἐκ τῆς συμβάσεως, ἥτις ὑποβάλλεται εἰς τὴν ἔγκρισιν ἡμῶν, δὲν εἶναι ἁπλᾶ. Προέχον δὲ πάντων τῶν ζητημάτων τούτων εἶναι τὸ τοῦ δικαιώματος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ παραχωρήσῃ τὸ ἀντικείμενον τῆς συμβάσεως, τουτέστι τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Τὰς περὶ τούτου ἀμφιβολίας πρῶτος ἤγειρεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος κ. Ράλλης κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου. Καὶ ἐκ τούτου μοὶ ἐδόθη ἀφορμή, κύριοι Βουλευταί, ἵνα ἐγκύψω κἀγὼ εἰς τὰ κατὰ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, καθ’ ὅσον ἀνάγονται εἰς τὴν σφαῖραν, οὕτως εἰπεῖν, τῆς εἰδικότητός μου, προκειμένου περὶ ζητήματος νομικοῦ. Ἠπόρησα δὲ, τῇ ἀληθείᾳ, κατὰ τὴν ἑσπέραν ἐκείνην, ὅτε ἤκουσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως λύοντα ἁπλούστατα τὸ ζήτημα ἐπὶ τῶν πέντε δακτύλων, ἠπόρησα δὲ, διότι, ὡς προέλεγον, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τοσοῦτον ἁπλοῦν, ὡς ὁ κ. Πρόεδρος τὸ παρέστησε. Δὲν παρευρέθην κατὰ τὴν χθεσινὴν συζήτησιν, διότι πάσχων δὲν ἠδυνήθην νὰ προσέλθω εἰς τὴν συνεδρίασιν, ἀλλ’ ἐκ τῶν περιλήψεων, τῶν δημοσιευθεισῶν ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, εἶδον, ὅτι καὶ αὖθις ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ μετὰ τὰς γενομένας συζητήσεις, καὶ μετὰ τὰς γενομένας ὑποδείξεις τῶν δυσκολιῶν τοῦ ζητήματος, ἐξακολουθεῖ ἀπορῶν, πῶς ἐγείρονται περὶ τούτου ἀμφιβολίαι· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλή, προκειμένου περὶ ζητήματος τοιούτου, δυναμένου νὰ ἐκθέσῃ τὴν εὐθύνην τοῦ Δημοσίου, ὤφειλε νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν, ὥστε νὰ ἀπαιτήσῃ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀκριβῆ καὶ ἐμπεριστατωμένην ἔκθεσιν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, πρὸ πάντων δὲ νὰ μάθῃ, ἄν, πρὶν ἢ εἰσαχθῇ πρὸς κύρωσιν ἡ σύμβασις αὕτη, ὑπεβλήθη ὑπὸ τὴν βάσανον καὶ τὴν ἔρευναν τῶν τεταγμένων, ἵνα γνωμοδοτῶσιν ἐπὶ τῶν ἀναφυομένων κατὰ τὴν διοίκησιν ζητημάτων. Ἵνα δὲ πείσω τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ διεξέλθῃ τὸ ζήτημα μὲ οὕτως ἐλαφρὰν τὴν συνείδησιν, ὡς ἔπραξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἀναγκασθῶ νὰ ἐνδιατρίψω περὶ αὐτὸ, καὶ νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν σκέψιν τῆς Βουλῆς τὸ πόρισμα τῆς μελέτης μου. Εἰς τοῦτο δὲ ἄγομαι τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ σήμερον ἐδημοσιεύθη φυλλάδιον, περιέχον διαμαρτυρίαν τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἰσχυριζομένης, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, ἐὰν κυρωθῇ διὰ νόμου, προσβάλλονται κεκτημένα αὐτῆς δικαιώματα. Καὶ γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι ἡ προσβολὴ κεκτημένων δικαιωμάτων δίδει χώραν εἰς προσφυγὴν ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων. Βεβαίως λοιπὸν ἐδῶ εὑρισκόμεθα ἀπέναντι δίκης εἰσαχθησομένης, ἂν μὴ καὶ εἰσαχθείσης μέχρι τοῦδε. Εἶναι γνωστὸν, Κύριοι, ὅτι αἱ παραχωρήσεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, εἴτε γίνονται χωριστὰ, ἀποχωριζομένης τῆς κατασκευῆς ἀπὸ τῆς ἐκμεταλλεύσεως, εἴτε γίνονται συναπταί. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι ἡ διάκρισις αὕτη ἔχει σπουδαίαν ἐπιῤῥοὴν, καθόσον ὁ ἀναλαμβάνων νὰ κατασκευάσῃ καὶ νὰ ἐκμεταλλευθῇ κατόπιν τὴν γραμμὴν προτείνει ὅρους συμφερωτέρους διὰ τὴν κατασκευὴν, ἀποβλέπων εἰς τὰ κέρδη, τὰ ὁποῖα θὰ πορισθῇ ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ἐν ᾧ, ὅταν ἡ κατασκευὴ ἦναι ἀνεξάρτητος τῆς ἐκμεταλλεύσεως, οἱ ὅροι τῆς κατασκευῆς εἶναι βαρύτεροι. Ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως ἡ κατασκευὴ καὶ ἡ ἐκμετάλλευσις τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν παρεχωρήθη συναπτῶς εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον, τουτέστιν εἰς τὴν διεθνῆ ἑταιρίαν τῶν οἰκοδομῶν καὶ δημοσίων ἔργων, τὴν ἀντιπροσωπευομένην ὑπὸ τοῦ κ. Ρολλὲν, τοῦ διευθυντοῦ αὐτῆς. Καὶ μέχρι τινὸς ἡ παραχώρησις αὕτη ἔμενεν ὡς ἐγένετο, ἀλλ’ ἐπῆλθε στιγμὴ, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις ἐφρόνει, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀποχωρίσῃ τὴν παραχώρησιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἀπὸ τὴν παραχώρησιν τῆς κατασκευῆς. Καὶ ἦσαν μὲν ἐν τῇ ἀρχικῇ συμβάσει αἱ παραχωρήσεις αὗται διακεκριμέναι, καθόσον ἀπ’ ἀρχῆς ἡ Κυβέρνησις ἐνόει καὶ ἐπέβαλεν εἰς τὸν ἀνάδοχον νὰ σχηματίσῃ ἑταιρίαν ἐκμεταλλεύσεως ἑλληνικὴν, ἑδρεύουσαν ἐν Ἀθήναις, δὲν ἐπέβαλεν ὅμως τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατασκευήν· ἦλθε λοιπὸν, λέγω, ἡ στιγμή, καθ’ ἥν, ὡς ἐκ τῆς πορείας τῶν πραγμάτων, ἡ Κυβέρνησις ἐπείσθη, ὅτι ὤφειλε νὰ ἀποχωρίσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν ἀπὸ τῆς κατασκευῆς, καὶ ὠφελουμένη τῆς διατάξεως ἐκείνης τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως, ἐπέβαλεν εἰς τὴν ἑταιρίαν, τὴν ἀναλαβοῦσαν τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης, νὰ προβῇ εἰς τὴν σύστασιν τῆς ἑταιρίας ταύτης· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου συγχρόνως ὑπεδείκνυε τὴν ἀνάγκην καὶ τῆς κατασκευῆς ἄλλων σιδηροδρομικῶν γραμμῶν ἐν Πελοποννήσῳ, ἵνα βαθμηδὸν καὶ κατ’ ὀλίγον συμπληρωθῇ τὸ δίκτυον, τὸ μέλλον νὰ συνδέσῃ τὰ κυριώτερα σημεῖα τῆς Πελοποννήσου, συνεδυάσθη ἡ παραχώρησις τμήματος σιδηροδρόμου, μέλλοντος νὰ συναφθῇ μετὰ τῆς ἀρχικῆς γραμμῆς, πρὸς τὴν σύστασιν τῆς ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως· καὶ τότε, Κύριοι, διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ ἔτους 1889 συνεστήθη Ἑλληνικὴ ἑταιρία, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ ἀνάδοχος τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἔφερεν ὡς εἰσφορὰν τὸ δικαίωμα αὐτοῦ, ἢ μᾶλλον τὴν παραχώρησιν τὴν κεκτημένην τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν. Συγχρόνως δὲ ἡ ἑταιρία αὕτη ἀνελάμβανε τὴν κατασκευὴν καὶ τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς ἀπὸ Καρυταίνης εἰς Λεοντάριον, καθὼς καὶ τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν πάσης ἄλλης γραμμῆς. Θὰ ἐπανέλθω, Κύριοι, εἰς τὴν σύμβασιν ταύτην, ὅταν θὰ λάβω τὴν τιμὴν νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ἵνα συγκρίνῃ τὰς διατάξεις τῆς συμβάσεως ταύτης πρὸς τὰς τῆς κατόπιν συνομολογηθείσης. Ἀλλὰ δὲν παρῆλθε, Κύριοι, πολὺς χρόνος, ὅτε ἐζητήθη καὶ ἡ παραχώρησις ἄλλης ἐπίσης γραμμῆς, μελλούσης νὰ συνδέσῃ ἄλλα σημεῖα καίρια τῆς Πελοποννήσου, τὰ ἀπὸ Πύργου εἰς Πύλον διὰ Κυπαρισσίας μετὰ διακλαδώσεως μέχρι Μελιγαλᾶ, καὶ ἀπὸ Λεονταρίου διὰ Σπάρτης εἰς Ξηρόκαμπον. Πέντε δὲ μῆνας ἀπὸ τῆς συνομολογήσεως τῆς προηγουμένης συμβάσεως, δι’ ἧς συνιστᾶτο ἡ ἑταιρία τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν καὶ τοῦ τμήματος ἀπὸ Καρυταίνης εἰς Λεοντάριον, καὶ νέα σύμβασις συνωμολογήθη μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ ἀφ’ ἑτέρου τῆς διεθνοῦς ἑταιρίας, τῆς ἀναλαβούσης ἀρχικῶς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν καὶ τὴν τοῦ ἄλλου τμήματος, τοῦ ἀπὸ Καρυταίνης μέχρι Λεονταρίου· εἰς τὴν ἑταιρίαν δὲ ταύτην ἡ Κυβέρνησις παραχωρεῖ τὴν κατασκευὴν καὶ τῶν ἄλλων τούτων τμημάτων τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν, ἀλλὰ συγχρόνως ὑποχρεοῖ—καὶ εἰς τοῦτο παρακαλῶ νὰ προσέξητε—ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὑποχρεοῖ τὸν κεκτημένον τὴν παραχώρησιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν κ. Ῥολλὲν, τὸν ὑποχρεοῖ νὰ μεταβιβάσῃ, ἐντὸς προθεσμίας τριῶν μηνῶν, πάντα τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐπὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς ταύτης· σημειώσατε δὲ, ὅτι κατὰ τὸ τρίμηνον τοῦτο διάστημα, καθ’ ὃ οὗτος ὑπεχρεοῦτο νὰ μεταβιβάσῃ τὰ δικαιώματά του ταῦτα, δὲν ἐπρόκειτο νὰ συντελεσθῇ ἡ κατασκευὴ, —πολλοῦ γε καὶ δεῖ, ἡ κατασκευὴ ἀπεῖχεν ἀκόμη χρόνον ὅλον,— ἐν τούτοις, καίτοι μὴ συμπληρωθείσης ἔτι τῆς κατασκευῆς, ἡ Κυβέρνησις ὑπεχρέου τὴν διεθνῆ ἑταιρίαν, ἤτοι τὸν Ρολλὲν, νὰ μεταβιβάσῃ πάντα τὰ δικαιώματα αὐτοῦ, τὰ ἐκ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, εἰς τὴν νέαν ταύτην ἑταιρίαν, καὶ ὁ λόγος εἶναι ἐκεῖνος, ὃν πρὸ ὀλίγου ἀνέφερον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ ἀφαιρέσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν ταύτην ἀπὸ τὴν διεθνῆ ἑταιρίαν, καὶ νὰ μεταβιβάσῃ ταύτην ὁριστικῶς πλέον εἰς τὴν νέαν Ἑλληνικὴν ἑταιρίαν. Ἀλλὰ δὲν περιωρίσθη εἰς τοῦτο ἡ σύμβασις αὕτη· προέβη καὶ περαιτέρω, καὶ ἔθηκεν ὅρον, καθιστῶντα τὴν παραχώρησιν τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἀσάλευτον. Ὑποχρεοῦται λοιπὸν ὁ ἀνάδοχος νὰ εἰσφέρῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἑταιρίαν πάντα τὰ δικαιώματα καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέλαβε διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν τῆς γραμμῆς Καρυταίνης– Λεονταρίου. «Ἡ δὲ Ἑλληνικὴ ἑταιρία διὰ μόνης τῆς ἐκμεταλλεύσεως ταύτης ὑποκαθίσταται εἰς τὴν διεθνῆ ἑταιρίαν ὡς ἀνάδοχος ἑκατέρων τῶν σιδηροδρόμων τούτων.» Τὸ ὑποκαθίσταται, Κύριοι, ἐκεῖνο τί νομίζετε ὅτι σημαίνει; Οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ νομικοὶ βεβαίως θὰ ἐννοήσωσι κάλλιον τῶν ἄλλων τὴν ἰδέαν μου, ἐκεῖνοι μάλιστα ἐκ τῶν συναδέλφων, ὅσοι ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐγκύψωσιν ἰδίως εἰς τὸ Γαλλικὸν δίκαιον. Ἡ ὑποκατάστασις ἐνταῦθα δὲν εἶναι ἡ ἁπλῆ διαδοχὴ ἡ διὰ κληρονομίας ἡ διὰ μερικῆς μεταβιβάσεως, ἣν ἐνόει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅταν ἐλάλει περὶ μεταβιβάσεως δικαιωμάτων· ἡ ὑποκατάστασις αὕτη, ἡ subrogation κατὰ τοὺς Γάλλους, καθιστᾷ τὸν ὑπὲρ οὗ ἐγένετο ὡς ἀπ’ εὐθείας λαβόντα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τὸ δικαίωμα ἄνευ διαμέσου τινός. Ἡ ὑποκαταστᾶσα λοιπὸν ἑταιρία εἰς τὰ δικαιώματα τῆς Βελγικῆς Ἑταιρίας θεωρεῖται ὡς ἀπ’ εὐθείας λαβοῦσα τὴν ἐκμετάλλευσιν ἀπὸ τῶν χειρῶν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως· καὶ τοσοῦτον εἶναι τοῦτο ἀληθὲς, τοσοῦτον οἱ συμβαλλόμενοι καὶ τὸ λαβὸν μέρος κατὰ τὴν σύμβασιν ἐκείνην Δημόσιον δὲν ἤθελε νὰ ἐπέλθῃ σύγχυσίς τις, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ δικαιώματα τῆς κατασκευῆς καὶ τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς, ὥστε ῥητῶς ἐξῄρεσε ταῦτα τῆς ὑποκαταστάσεως· ἡ ὑποκατάστασις δὲν γίνεται ὅσον ἀφορᾷ τὴν κατασκευὴν, ἡ ὑποκατάστασις γίνεται καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἐκμετάλλευσιν. Διὰ τοῦτο ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου τίθεται ἐξαίρεσις: «ἐξαιρέσει τῶν ἀφορώντων τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, διὰ τὴν ὁποίαν οὐδαμῶς μεταβάλλονται τὰ δικαιώματα καὶ αἱ ὑποχρεώσεις τῆς ἀρχικῆς ἀναδόχου». Λοιπὸν, θεωρεῖται ἡ Ἑλληνικὴ ἑταιρία ὡς ἀπ’ εὐθείας λαβοῦσα καὶ οὐχὶ ὡς διάδοχος. Ἡ ὑποκατάστασις σημαίνει, ὅτι εἶναι αὐτὸς ὁ λαβὼν τὴν ἐκμετάλλευσιν ἄνευ διαμέσου χρόνου καὶ μεσολαβήσεως προσώπου. Τοιαύτη εἶναι ἡ ἔννοια, ἡ νομικὴ ἔννοια τῆς λέξεως ὑποκατάστασις καὶ τοῦ ὅρου ἐκείνου τῆς συμβάσεως. Ἡ Διεθνὴς Ἑταιρία δὲν ἐπώλησε, δὲν μετεβίβασε διὰ κληρονομίας τὰ δικαιώματά της, εἰσέφερε μόνον ὡς apport τὰ δικαιώματα ταῦτα, καὶ ἔλαβεν ὡς ἀντάλλαγμα μετοχὰς, ἀλλὰ συγχρόνως ἐτέθη καὶ ὁ ὅρος, καὶ τοῦτο προδήλως ἐγένετο, ἵνα ἀσφαλίσῃ τὰ δικαιώματα τῆς ἑταιρίας, ἡ ὁποία ὑποκαθίσταται· καὶ ὁ λόγος ὑπῆρχε πρόδηλος, διότι ἡ ἑταιρία, ἡ ὁποία ἀνελάμβανε τὴν κατασκευὴν τῶν ἄλλων γραμμῶν, βεβαίως δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τὰς γραμμὰς ἐκείνας τὰς δευτερευούσας, κυρίως ἀπέβλεπεν εἰς τὴν ἀρτηρίαν, καὶ ἐκείνην ἤθελε νὰ ἀσφαλίσῃ, καὶ τὴν ἠσφάλισε. Δὲν θέλω, Κύριοι, νὰ προδικάσω τὸ ζήτημα, δὲν ὁμιλῶ ἐνώπιον δικαστηρίου, τοῦ ὁποίου ἐπικαλοῦμαι τὴν ψῆφον, θέλω μόνον νὰ ὑποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν ὁποίους κινδύνους διατρέχει τὸ Δημόσιον, ἂν ἔλθῃ τὸ δικαστήριον νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν σύμβασιν ταύτην. Ἐὰν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἤθελε μεριμνήσει, πρὶν ἢ συμβληθῇ καὶ φέρῃ πρὸς κύρωσιν τὴν σύμβασιν ταύτην, νὰ ἐξετάσῃ ἐμβριθέστερον τὸ ζήτημα, ὡς ὤφειλεν, ὄχι ἐξ ἄκρας προνοίας, ἀλλ’ ἐκ τῆς συνήθους προνοίας, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ ἔχῃ πᾶσα Κυβέρνησις περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ὤφειλε τοὐλάχιστον νὰ φροντίσῃ, ὥστε νὰ ἐξασφαλισθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου διὰ τὸν ἐνδεχόμενον τοῦτον, τὸν πρόδηλον, Κύριοι, κίνδυνον· ἀλλ’ ἡμεῖς, ἀπέναντι τῶν πραγμάτων τούτων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ὑμῖν, πῶς δυνάμεθα μὲ ἐλαφρὰν συνείδησιν νὰ ψηφίσωμεν τὴν σύμβασιν ταύτην, ἀφίνοντες ἔκθετα τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον αὔριον δύναται νὰ καταδικασθῇ εἰς μεγάλα ποσὰ, ὡς ἀποζημιώσεις; Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εὗρεν εὔκολον τρόπον νὰ καθησυχάσῃ τὴν συνείδησιν τῶν κ. Βουλευτῶν, ἀφιερούμενος εἰς τὴν δικαιοσύνην τῆς πατρίδος. Καὶ ποῖος δὲν ἔχει πεποίθησιν εἰς τὴν δικαιοσύνην τῆς πατρίδος; Ἀλλ’ ἀκριβῶς ἕνεκα τούτου, ἐπειδὴ ἔχω πεποίθησιν ἐπὶ τὴν δικαιοσύνην τῆς πατρίδος, ἀμφιβάλλω περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς συμβάσεως. Ἀκριβῶς δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, διότι θὰ εὑρεθῶσι δικασταὶ δίκαιοι καὶ ἀκέραιοι, φοβοῦμαι. Ἀλλ’ εἶναι καὶ φρόνιμον, Κύριοι, προκειμένου περὶ συμφερόντων μεγάλων τοῦ Δημοσίου, νὰ ἀφίνωμεν τὰ πράγματα εἰς τὴν τύχην των; Καὶ δύνανται νὰ ἔχωσιν ἀναπεπαυμένην τὴν συνείδησιν οἱ κ. Βουλευταὶ, ἀφιερούμενοι εἰς τὸ μέλλον; Ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα καθησυχάσῃ ἔτι μᾶλλον τὴν Βουλὴν, ἐβεβαίωσεν αὐτὴν, ὅτι ἀναλαμβάνει πᾶσαν τὴν εὐθύνην. Βεβαίως ἡ λέξις εἶναι μεγάλη, ὅταν λέγῃ τις, ὅτι ἀναλαμβάνει πᾶσαν εὐθύνην, κάμνει ἐντύπωσιν· ἀλλ’ ἂς ἐξετάσωμεν, ποία εἶναι αὐτὴ ἡ εὐθύνη, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνει ὁ κ. Πρωθυπουργός. Πρόκειται περὶ εὐθύνης κατὰ τὸν περὶ εὐθύνης Ὑπουργῶν νόμον; Βεβαίως ὄχι. Τί πρόκειται; περὶ κοινοβουλευτικῆς εὐθύνης, περὶ ζητήματος ἐμπιστοσύνης; Βεβαίως ὄχι. Ποίαν λοιπὸν εὐθύνην ἀναλαμβάνει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως; τὴν ἀστικὴν εὐθύνην, ὅτι δηλ. ἂν ἐγερθῇ δίκη κατὰ τοῦ Δημοσίου, τὸ Δημόσιον θὰ τὸν προσεπικαλέσῃ; Ἀλλ’ ὑπὲρ αὐτοῦ θὰ ἔχῃ τὸν νόμον, καὶ θὰ ἔχῃ τὸν νόμον, διότι ἐν γνώσει ἡ Βουλὴ σήμερον τῶν κινδύνων, οὓς διατρέχει τὸ Δημόσιον, ψηφίζει καὶ ἐγκρίνει τὴν σύμβασιν· ἄλλως, ἡ ἀστικὴ εὐθύνη τῶν Ὑπουργῶν παρέπεται τῆς ποινικῆς, ἣν ἐκείνη προϋποθέτει. Ποίαν λοιπὸν εὐθύνην ἀναλαμβάνει; εὐθύνην τοῦ ἀέρος; Ἀλλὰ διατὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀρνεῖται νὰ φέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὡς ὤφειλεν, ἀφοῦ ἐγένετο πρὸς τοῦτο ἐκδήλωσις ἐπιθυμίας, διατὶ ἀρνεῖται νὰ φέρῃ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου; Ἤκουσα — καὶ βεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν γνωρίζω τοῦτο παρά τινος τῶν νομικῶν συμβούλων,—ἤκουσα ὅτι τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἀπεφάνθη ῥητῶς, κατὰ πλειοψηφίαν, ὅτι δὲν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκχωρήσῃ τὴν ἐκμετάλλευσιν, διότι ἐπ’ αὐτῆς ὑπάρχει προκεκτημένον δικαίωμα. Ἂν τοιαύτη λοιπὸν ἦναι ἡ ἀπόφανσις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, τοῦτο καὶ μόνον δὲν ἤρκει νὰ φέρῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως εἰς συναίσθησιν, ὥστε νὰ σκεφθῇ, τί κάμνει; Λοιπὸν τὸ ζήτημα εἶναι ἀμφίβολον· ἀφοῦ ὑπάρχουν οἱ νομικοὶ σύμβουλοι τοῦ Κράτους καὶ ἀποφαίνονται οὕτω, ἆρά γε δὲν ὑπάρχει πιθανότης, ὅτι αὔριον καὶ τὰ δικαστήρια θὰ ἀποφανθῶσι κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, καὶ ὑπὲρ τῆς αὐτῆς γνώμης; Καὶ τί γενήσεται τότε; Ἀλλὰ καὶ ἀπὸ ἄλλης ἀπόψεως, Κύριοι, δύναται νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα. Ὡς προέκυψεν ἐκ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δύο συνηγωνίζοντο ἑταιρίαι πρὸς ἐπιτυχίαν τῆς παραχωρήσεως τῆς προκειμένης ἐκμεταλλεύσεως, ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἡ καὶ ἔχουσα τὸ μεῖζον συμφέρον, καὶ ἡ Ἑταιρία, πρὸς ἣν συνεβλήθη ἡ Κυβέρνησις, τῶν Σιδηροδρόμων Πειραιῶς–Πελοποννήσου. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου παρίστα τοῦτο τὸ πλεονέκτημα, ὅτι, ἔχουσα τὴν γραμμὴν τὴν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πάτρας καὶ μέχρι Πύργου, ἠδύνατο εὐχερέστερον νὰ ἐκμεταλλευθῇ, συνενοῦσα καὶ τὴν γραμμὴν τὴν ἄλλην, τὴν φέρουσαν εἰς Καλάμας· ἀλλὰ εἶχε τοῦτο τὸ μειονέκτημα, ὅτι αὐτὴ ἐπρόκειτο σήμερον κατὰ πρῶτον νὰ γείνῃ ἀνάδοχος τῆς ἐκμεταλλεύσεως ταύτης, τοὐναντίον δὲ ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἦτο ἤδη ἐν τῇ προσωρινῇ ἐκμεταλλεύσει τοῦ κατασκευασθέντος μέρους τῆς γραμμῆς. Καὶ τοῦτο μὲ φέρει εἰς τὴν παρατήρησιν ὅτι, ἂν ἡ Ἑταιρία αὕτη τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων εἶχεν ἤδη τὴν προσωρινὴν ἐκμετάλλευσιν τοῦ κατασκευασθέντος μέρους τῆς γραμμῆς, τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι εἶχεν ἀρχίσει ἡ ἐκτέλεσις τῆς συμβάσεως ἐκείνης τοῦ 1890· ἀπόδειξις δὲ εἶναι, ὅτι σήμερον ἡ ἑταιρία αὐτὴ προσκαλεῖται νὰ παραδώσῃ τὸ συντελεσθὲν μέρος. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθές, ὅτι τὸ μέρος τοῦτο, τὸ ἐν ἐκμεταλλεύσει εὑρισκόμενον, παρεδόθη προσωρινῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μέχρι συντελέσεως τῆς ὅλης γραμμῆς, — διότι τότε καὶ μόνον γίνεται ἡ ὁριστικὴ παράδοσις, — ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης γνωστὸν εἰς τοὺς γινώσκοντας τὰ κατὰ τοὺς σιδηροδρόμους, ὅτι αἱ προσωριναὶ ἐκεῖναι παραδόσεις οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ ὁριστικαὶ παραδόσεις, καὶ ὅτι ἡ ὁριστικὴ παράδοσις τῆς ὅλης γραμμῆς εἶναι ἁπλοῦς τύπος· διότι, ἂν ὁ σιδηρόδρομος δὲν ἦτο ἐν ἐκμεταλλεύσει, βεβαίως δὲν θὰ ἐπετρέπετο ἡ κυκλοφορία καὶ μεταφορὰ ἐπιβατῶν καὶ ἐμπορευμάτων διὰ τῆς γραμμῆς ἐκείνης. Ἡ ὁριστικὴ παράδοσις, ἡ τυπικὴ, ὡς εἶπον, παράδοσις, σκοπὸν ἄλλον ἔχει, ἔχει σκοπὸν νὰ κανονίσῃ τὸν ἀμοιβαῖον λογαριασμὸν μεταξὺ τοῦ ἀναδόχου τῆς κατασκευῆς καὶ τοῦ Δημοσίου. Ἂν λοιπὸν ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, δυνάμει τῆς συμβάσεως ἐκείνης, δι’ ἧς ὑποκατέστη πλέον εἰς τὰ δικαιώματα τοῦ κεκτημένου ἀρχικῶς τὴν ἐκμετάλλευσιν, ἐτέθη ἐν τῇ κατοχῇ τῶν τμημάτων τῶν προσωρινῶς παραδοθέντων, καὶ μετέρχεται τὴν ἐκμετάλλευσιν, τουτέστιν ἐπῆλθεν ἀρχὴ πλέον ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως, πῶς θὰ ἀποκλεισθῇ σήμερον ἀπὸ τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἐκείνης, τῆς νομίμου, τῆς δεδικαιολογημένης καὶ νενομιμοποιημένης; Ἀπόδειξις δὲ, ὅτι τὴν ἑταιρίαν ταύτην ἀναγνωρίζει κάτοχον ἡ Κυβέρνησις, εἶναι ὅτι τὴν προσκαλεῖ νὰ παραδώσῃ. Ἂν ὅμως ἄνευ δικαιώματος κατέλαβε καὶ ἐκμεταλλεύηται, πῶς ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώριζεν αὐτὴν, ἐκμεταλλευομένην τὰ τμήματα ἐκεῖνα τῆς γραμμῆς; Λέγω λοιπὸν, ἐπανερχόμενος εἰς τὸ θέμα: ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων εἶχε τοῦτο τὸ πλεονέκτημα ὑπὲρ τὴν ἄλλην Ἑταιρίαν, πρὸς ἣν συνεβλήθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εὑρίσκετο ἤδη ἐν τῇ κατοχῇ τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἀλλ’ ὑπῆρχε καὶ ἕτερος λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ὤφειλεν, ὡς εἶπον, νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν αὐτὴ ἀντὶ πάσης ἄλλης ξένης τοῦ ἔργου ἑταιρίας, ὁ λόγος ὅτι, ὅτε ἀνελάμβανε τὴν κατασκευὴν τῶν διαμέσων γραμμῶν, βεβαίως δὲν ἀπέβλεπεν εἰς τὰ κέρδη καὶ τὰς ὠφελείας τῶν γραμμῶν ἐκείνων τῶν δευτερευουσῶν, ἀλλ’ εἰς τὰ κέρδη καὶ τὰς ὠφελείας τῆς κυρίας γραμμῆς, τῆς ἀρτηρίας. Βεβαίως λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία ἦτο συμβαλλομένη ἐν τῇ συμβάσει ἐκείνῃ, δὲν φέρεται μετὰ καλῆς πίστεως, ἀφαιροῦσα ἀπὸ αὐτὴν τὸ κύριον καὶ ἀφίνουσα—μὲ συγχωρεῖτε νὰ μεταχειρισθῶ τὴν λέξιν—τοὺς κατιμάδες. Τοιαύτης οὔσης τῆς θέσεως ἑκατέρων τῶν ἑταιριῶν τούτων, τί ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ πράξῃ; Βεβαίως ἐπὶ ὅροις ἴσοις ἢ καὶ ἐπὶ κατωτέροις νὰ προτιμήσῃ τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἥτις παρέχει τοῦτο τὸ μέγα πλεονέκτημα, ὅτι ἀποσοβεῖ τὰς δίκας, πλεονέκτημα μέγιστον. Προτιμήσασα δὲ τὴν ἄλλην ἑταιρίαν, φαίνεται κατὰ τὸ φαινόμενον μόνον ὡς κηδομένη τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ οὐσιωδῶς θυσιάζουσα αὐτά. Ἕνεκα τῶν ὅσων μέχρι τοῦδε ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, εἶναι βέβαιον, ὅτι τὸ Δημόσιον θὰ περιπλακῇ εἰς δίκας, εἰς ὑποστήριξιν δὲ τούτου ἔρχεται, Κύριοι, καὶ ἄλλη ἀπόδειξις, ὅτι ἐν τῇ ἐννοίᾳ τῶν συμβληθέντων κατὰ τὴν σύμβασιν τοῦ 1890 ἡ ἐκμετάλλευσις τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν παρεχωρεῖτο ὁριστικῶς εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων. Τὴν ἀπόδειξιν ταύτην παρέχουσιν αἱ διατάξεις τοῦ ἄρθρου 10, συνδυαζόμεναι πρὸς τὰ ἄρθρα ἕβδομον καὶ ὄγδοον, καθ’ ἃ, προκειμένου νὰ ἐξευρεθῶσιν αἱ ἐτήσιαι ἀκαθάριστοι πρόσοδοι, ἵνα ἐφαρμοσθῇ τὸ ἄρθρον ἕβδομον καὶ ὄγδοον, τί ὁρίζεται ἐν τῇ συμβάσει; (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 10. Αἱ ἐτήσιαι ἀκαθάριστοι πρόσοδοι, περὶ ὧν πρόκειται ἀνωτέρω ἐν ἄρθροις 7 καὶ 8, θέλουσιν ἐξευρεθῆ διὰ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῆς μέσης ἀκαθαρίστου χιλιομετρικῆς προσόδου ὁλοκλήρου τοῦ συμπλέγματος, (ἤτοι τὸ πολὺ 180 χιλιομέτρων διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, 20 διὰ τὸν Καρυταίνης–Λεονταρίου κτλ.) Εἶχον λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν οἱ συμβαλλόμενοι σύμβασιν ὁριστικὴν καὶ μὴ δυναμένην νὰ ἀνακληθῇ. Ἀλλὰ σήμερον ποῖος εἶναι ὁ συλλογισμὸς, ὃν φέρει ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἡ Κυβέρνησις; Ἐφαρμόζει ἁπλῶς λόγιον τετριμμένον, ὅτι δηλαδὴ ἀναιρεθέντος τοῦ δικαιώματος τοῦ δόντος, συναναιρεῖται καὶ τὸ δικαίωμα τοῦ λαβόντος· ἀλλὰ τοῦτο προϋποθέτει, ὅτι ὁ λαβὼν ἔλαβέ τι παρὰ τοῦ δόντος, τοῦ ἐκπτώτου ἤδη γενομένου. Ἀλλ’ ἡ ἑρμηνεία αὕτη, ὡς εἶπον, πολὺ ἀπέχει τοῦ νὰ ἦναι ἀκριβής. Βεβαίως ἐὰν ἡ Ἑταιρία τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων ἦτο ἁπλοῦς ἐκδοχεύς, ἁπλοῦς διάδοχος τοῦ κ. Ρολλὲν, βέβαιον ὅτι, ἐκπτώτου γενομένου τοῦ κ. Ρολλὲν, συνεξέπνευσε καὶ ἐκείνη. Ἀλλ’ εἰς αὐτὴν τὴν σύμβασιν τὴν ἀρχικὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν οὐδεὶς γίνεται λόγος περὶ ἐκπτώσεως ἀπὸ τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἡ ἔκπτωσις κατὰ τὸ ἄρθρον 32 τῆς συμβάσεως ἀναφέρεται καθαρῶς εἰς τὴν κατασκευήν· περὶ δὲ τῆς ἐκμεταλλεύσεως ἴδιον ἄρθρον, τὸ 31, διαλαμβάνει, ὅτι «ἡ παραχώρησις τῆς ἐκμεταλλεύσεως δὲν δύναται νὰ ἀνακληθῇ πρὸ τῆς παρελεύσεως εἰκοσιπενταετίας ἀπὸ τῆς παραχωρήσεως». Καὶ ἕπεται τὸ 32, τὸ ἀφορῶν ἀποκλειστικῶς τὴν κατασκευὴν καὶ τὰ ἐξαναγκαστικὰ πρὸς τοῦτο μέσα, ὧν τὸ ἔσχατον ἡ ἔκπτωσις. Ἐνταῦθα θὰ δύνηται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι τὰ δύο δικαιώματα κατὰ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν συνενοῦνται ἐν τῷ αὐτῷ προσώπῳ τοῦ ἀναδόχου, διότι ὁ αὐτὸς ὤφειλε νὰ κατασκευάσῃ, καὶ ὁ αὐτὸς νὰ ἐκμεταλλευθῇ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, ἡ ἔκπτωσις ἀπὸ τῆς κατασκευῆς συνεπάγεται καὶ τὴν ἔκπτωσιν ἀπὸ τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὰ δύο δικαιώματα ἐχωρίσθησαν καὶ ἀπεσπάσθησαν, ὡς προαπέδειξα, πῶς δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ κανὼν οὗτος; Τί κοινὸν πλέον μεταξὺ τῆς Βελγικῆς Ἑταιρίας καὶ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων; Τοιαύτης οὔσης τῆς θέσεως τῶν πραγμάτων, μία ὁδὸς ὑπεδεικνύετο τὸ πολὺ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν δὲν ἤθελε νὰ θεωρήσῃ ὡς ἔχουσαν κεκτημένον δικαίωμα τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἕνεκα τῆς ἑρμηνείας, ἣν ἐσφαλμένως, κατ’ ἐμὲ, ἀποδίδει εἰς τὴν σύμβασιν, νὰ προκαλέσῃ τοὐλάχιστον συναγωνισμόν. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἐὰν δὲν παρεδέχετο, καὶ ἤθελε νὰ παραχωρήσῃ εἰς ἄλλον τὴν ἐκμετάλλευσιν, αὐτὴ καὶ μόνη ἡ ἀμφιβολία, ἀμφιβολία οὐχὶ ἐπὶ ὑποθέσεων στηριζομένη, ἀλλὰ δυναμένη νὰ ὑποστηριχθῇ λίαν βασίμως, ὅτι δύναται νὰ ὑπάρχῃ προκεκτημένον δικαίωμα, ὤφειλε νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν αὐτῆς, ὥστε νὰ τεθῇ ἐν τῇ προκειμένῃ συμβάσει ὅρος ἐξασφαλίζων τὰ δικαιώματα τοῦ Δημοσίου· τοιοῦτος δὲ θὰ ἦτο, νὰ ὑπόκηται εἰς ἀνάκλησιν ἡ παραχώρησις, ἂν διὰ δικαστικῆς ἀποφάσεως ἀναγνωρισθῇ, ὅτι ὑπάρχει προκεκτημένον δικαίωμα ἐπὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως, ὅπερ θὰ ἠνάγκαζε τὴν Ἑταιρίαν τὴν συμβαλλομένην νὰ ἀναδεχθῇ τὰς συνεπείας τοῦ δικαστικοῦ ἀγῶνος. Ἄλλως, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα, ἐὰν ψηφίσητε τὴν σύμβασιν ταύτην, θὰ ἔλθῃ στιγμή, καθ’ ἣν πικρῶς θὰ μετανοήσητε. Διὰ τοῦτο θὰ καταψηφίσω τὸ νομοσχέδιον, ὡς ἔχει.

§145Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Τῇ ἀληθείᾳ, δὲν εἶχον σκοπὸν νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι τὸ ζήτημα θεωρῶ ἐξηντλημένον καθ’ ὁλοκληρίαν. Δὲν θὰ ὁμιλήσω οὔτε ὑπὸ τραπεζιτικὴν οὔτε ὑπὸ τεχνικὴν ἔποψιν, ἀλλ’ εἰς τὸ ζήτημα θὰ εἴπω τὴν γνώμην μου, ἀφοῦ πρόκειται νὰ δώσω τὴν ψῆφόν μου, ἥτις ἐνδέχεται νὰ ἔχῃ ὡς συνέπειαν νὰ ἐκτεθῇ τὸ Δημόσιον εἰς μεγάλας ἀποζημιώσεις· δὲν θέλω νὰ ἐπαναλάβω ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα οἱ προαγορεύσαντες ἀνέπτυξαν, εἰς οὓς πρέπει νὰ καταταχθῇ καὶ ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος ἐκ Ζακύνθου συνάδελφος. Δὲν ἤμην καθ’ ὅλην τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, ἔμαθον ὅμως, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔδωκεν ἐξηγήσεις ἀναγκαίας, δὲν ἔφερε τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ἣν εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ καταθέσῃ, ἀφοῦ οἱ νομικοὶ σύμβουλοι καλοῦνται νὰ γνωμοδοτήσωσιν ἐπὶ ὑποθέσεων 10 καὶ 20 δραχμῶν. Σήμερον βεβαίως ἔχομεν ἀνάγκην τῶν φώτων αὐτῶν, ὅπως ψηφίσωμεν ἐν γνώσει. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔδωκεν ὡσαύτως πληροφορίαν τινὰ περὶ διατάγματος ἐκδοθέντος τὴν 21 Ἰουλίου 1891, δι’ οὗ ἡ Κυβέρνησις ἀνεγνώριζε τὴν Τράπεζαν τὴν Βιομηχανικὴν (ἀναγινώσκει) «ὡς δικαιοδόχον τῆς Διεθνοῦς Ἑταιρίας, ἐν ᾗ περιπτώσει αὕτη ἤθελε διακόψει τὰς ἐργασίας της, ἢ ἤθελε κριθῇ ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἀθετήσασα τὰς ὑποχρεώσεις της, καὶ ὡς ἀντικαταστάτην τῆς Διεθνοῦς Ἑταιρίας ἐπὶ πάντων τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν συμπλήρωσιν καὶ ἀποπεράτωσιν τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, ὑπεισερχομένης τῆς Τραπέζης τῆς Βιομηχανικῆς Πίστεως εἰς πάντα τὰ δικαιώματα καὶ εἰς πάσας τὰς ὑποχρεώσεις τῆς Διεθνοῦς Ἑταιρίας, ἃς αὕτη ἀπεδέχθη διὰ τῶν μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως συμβάσεων καὶ τῶν σχετικῶν διαταγμάτων». Τὸ διάταγμα τοῦτο, δεχόμενον τὰς προτάσεις τῆς Τραπέζης τῆς Βιομηχανικῆς Πίστεως, κατέληγεν εἰς τοῦτο (ἀναγινώσκει): «Τοῦ παρόντος βασιλικοῦ διατάγματος θέλει ζητηθῆ ὑπὸ τῶν Ἡμετέρων ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν Ὑπουργῶν καὶ νομοθετικὴ κύρωσις διὰ νομοσχεδίου, προταθησομένου παρ’ αὐτῶν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν ἀμέσως προσεχῆ αὐτῆς Σύνοδον». Ὑπογεγραμμένοι ἐν τῷ διατάγματι εἶναι ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς κ. Θ. Π. Δηλιγιάννης καὶ ὁ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν κ. Κ. Καραπάνος. Ὁ ἀναγνώστης τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως» φυσικώτατα περιέμενε κατὰ τὴν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων νὰ ὑποβάλῃ ἡ Κυβέρνησις σύμβασιν, κυροῦσαν τὸ διάταγμα τοῦτο, κατὰ τὴν ὑπόσχεσιν, ἣν ἀνέλαβεν ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία. Ἀντὶ τούτου κλαυθμηρισμοὶ ἀκούονται ἐνταῦθα περὶ τῆς ἀδρανείας διὰ τὴν ἀπειλουμένην καταστροφὴν τοῦ ἔργου, ὅτε ἡμέραν τινὰ αἰφνιδίως ὑποβάλλεται εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς. Νομίζω ὅτι καὶ ἐκ τῆς στοιχειωδεστέρας λεπτότητος πρὸς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν ἐπεβάλλετο ἡ ἀνακοίνωσις τοῦ διατάγματος. Ἀλλὰ τί γίνεται τὸ διάταγμα τοῦτο, καὶ διατὶ ἐγκατελείφθη, ἀφοῦ, ὡς εἶπον, ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ζητήσῃ τὴν νομοθετικὴν κύρωσιν, καὶ δὲν ἐδημοσίευσε διάταγμα ἀνακλήσεως; Ἐγὼ διατελῶ εἰς τὸ σκότος περὶ τούτου· δὲν γνωρίζω, τί συμβαίνει, καὶ δικαιοῦμαι νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ μὲ φωτίσωσιν. Ἔχω καὶ ἑτέραν ἀπορίαν. Ἀφοῦ, ὡς γνωστὸν, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 2 τῆς συμβάσεως, ἥτις ἐκυρώθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἀπὸ 28 Μαρτίου 1890, ἐγένετο ὑποκατάστασις τῆς ἐκμεταλλεύσεως εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία, καθ’ ὃ εἶχε δικαίωμα καὶ καθῆκον, ἐνέκρινε τὸ περιστατικὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον γνωρίζετε, διότι εἶναι δημοσιευμένον, καὶ τὸ ἐδέχθη διὰ τοῦ ἀπὸ 27 Ἰουνίου 1890 διατάγματος. Οὕτως ἀνεγνωρίσθησαν καὶ δι’ ἑτέρας πράξεως δικαιώματα πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων. Διὰ νὰ μὴ ἐπαναλαμβάνω λέγων ὅσα τόσοι ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀνέπτυξαν, περιορίζομαι μόνον νὰ ἀναφερθῶ εἰς ὅσα εἶπον, καὶ νὰ δηλώσω τὴν ἀπορίαν μου ἐπὶ τῶν δύο τούτων σημείων, ἀλλὰ νὰ προσθέσω προσέτι, ὅτι ἡ εὐθύνη, εἰς ἣν παραπέμπει τοὺς ἀντιλέγοντας εἰς τὸ νομοσχέδιον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν εἶναι ἱκανὴ νὰ καθησυχάσῃ ἐκείνους, οἵτινες ἀρνοῦνται νὰ ψηφοφορήσωσιν, ἀφοῦ δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι βεβαιωμένον, ὅτι θέλει ἐκτεθῆ τὸ Δημόσιον εἰς μεγάλας ἀποζημιώσεις. Ὀρθότατα παρετήρησεν ὁ προαγορεύσας, ὅτι αὐτὴν τὴν ὀγκωδεστάτην εὐθύνην ἂν τὴν ἀναλύσῃ τις, θέλει εὕρει, ὅτι εἶναι ἀερώδης, διότι ἡμεῖς γνωρίζομεν ἀστικὴν καὶ ποινικὴν εὐθύνην. Τί ἐννοεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός; ὅτι, ἐὰν ἐκδοθῇ καταδικαστικὴ ἀπόφασις κατὰ τοῦ Δημοσίου καὶ γείνῃ μεγάλη ἀφαίμαξις, θὰ ζητήσωμεν νὰ καταδικασθῇ ὁ Πρωθυπουργός; Δίδει πολὺ μακρὸν βίον εἰς τὴν Κυβέρνησίν του· καὶ ἂν ἀκόμη οἰκονομικῶς ἦτο τόσῳ πλούσιος, ὥστε νὰ δυνηθῇ ν’ ἀποζημιώσῃ τὸ δημόσιον ταμεῖον, δὲν γνωρίζομεν, ὅτι ἡ δίκη δὲν θὰ τελειώσῃ ἐντὸς βραχέος διαστήματος; Ἀλλὰ καὶ ποινικὴ εὐθύνη, γνωρίζετε καλῶς, ὅτι δὲν ὑπάρχει, διότι ἡ σύμβασις εἶναι ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας· ὅταν οἱ 76 ἢ 80 δώσωσι τὴν ψῆφόν των, δὲν βλέπω τίνα ποινικὴν εὐθύνην δύναται νὰ δώσῃ ὁ κ. Ὑπουργός. Ἡ εὐθύνη λοιπὸν καταλήγει εἰς τὴν συνείδησιν ἐκείνων, οἵτινες καλοῦνται νὰ ψηφοφορήσωσι.

§146ΡΑΛΛΗΣ. Φρονῶ, ὅτι ἡ περιέργεια τῶν συναδέλφων δὲν εἶναι ἄτοπος. Ὑπάρχει ἐπαγγελία ἐκ μέρους τῆς νομοτελεστικῆς ἐξουσίας, δοθεῖσα πρὸς τὴν νομοθετικὴν, περὶ ὑποβολῆς διατάγματος. Δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ πληροφορηθῶμεν, ἡ ἐπαγγελία αὕτη εἰς τί κατέληξεν; Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὑφίσταται τοιοῦτον διάταγμα; Ὑπάρχει σύμβασις ἢ ὄχι; Ἐλύθη ἐκ τῆς ὑποχρεώσεως, ἣν ἀνέλαβεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἐκ τῆς ὑποσχέσεως, ἡ ὁποία δὲν ἐλύθη; Εἶναι ἐρώτημα, ἐφ’ οὗ ὀφείλεται μία ἀπάντησις.

§147ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τῆς ἀπορίας ταύτης δὶς ἔδωκα πληροφορίαν. Ὁ ἀνάδοχος τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν συνηλλάγη μετὰ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων, ἢ μετὰ τῆς Βιομηχανικῆς Τραπέζης, αἵτινες, διὰ τῆς συμβάσεως, τὴν ὁποίαν συνωμολόγησαν μετ’ αὐτοῦ, ἀνέλαβον νὰ ὑποκαταστήσωσιν ἐν πᾶσι τοῖς δικαιώμασι καὶ ἐν πάσαις ταῖς ὑποχρεώσεσιν αὐτοῦ τὸν ἀνάδοχον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε περιέλθει εἰς ἀνικανότητα νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς ἐργασίας. Τὴν σύμβασιν ταύτην ὑπέβαλον οἱ εἰρημένοι δι’ ἀναφορᾶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις, σκεφθεῖσα ἐπ’ αὐτῆς, προεκάλεσε Β. Διάταγμα, δι’ οὗ ἐνεκρίθησάν τινες τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως ταύτης, τὸ διάταγμα δὲ τοῦτο εἶναι αὐτὸ, τοῦ ὁποίου ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Βώλου. Ἀλλὰ μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ διατάγματος ἡ συναλλαξαμένη μετὰ τοῦ ἀναδόχου τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Τράπεζα ἠμφισβήτησεν, ἂν ἀνέλαβε τὴν ὑποχρέωσιν, ἵνα ὑποκαταστήσῃ τὸν ἀνάδοχον τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν καὶ ἐν πάσαις ταῖς ὑποχρεώσεσιν αὐτοῦ. Ἰσχυρίσθη, ὅτι εἶχε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποκαταστήσῃ αὐτὸν ἐν ὅλοις τοῖς δικαιώμασιν. Ἐπειδὴ δὲ τοῦτο ἀντέβαινεν εἰς τὰ ἐγκριθέντα διὰ τοῦ διατάγματος, ἠγέρθη ἡ ἀμφισβήτησις. Ἐπὶ ταύτης τῆς ἀμφισβητήσεως ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπεφάνθη, διότι ἔκρινεν, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ ἀκολουθήσῃ τὴν ὁδὸν τῆς ἐκβιάσεως τῆς Τραπέζης, ὅπως ὑποτάξῃ αὐτὴν εἰς τὰ ἐγκριθέντα ὑπὸ τοῦ βασιλικοῦ διατάγματος· ὑπέλαβεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προσπαθήσῃ δι’ ἑτέρου τρόπου νὰ πληρώσῃ τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον ἡ ἀνικανότης τοῦ ἀναδόχου τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν παρήγαγε, χωρὶς νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Τράπεζαν. Διὰ τοῦτο ἔμεινεν ἡ ὑπόθεσις, ἐκκρεμὴς καὶ δὲν εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπεφυλάχθη δὲ, ὅταν κηρυχθῇ, ὅτι περιέπεσεν εἰς ἀνικανότητα ὁ ἀνάδοχος ἵνα ἐξακολουθήσῃ τὰ ἔργα, νὰ φροντίσῃ νὰ προκαλέσῃ τὴν ἀκύρωσιν τοῦ διατάγματος.

§148ΡΑΛΛΗΣ. Πολύτιμος ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν εὐηρεστήθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλήν, κατὰ τοῦτο, ὅτι ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν δύο συμβάσεις, τὴν μίαν ὑποβαλλομένην πρὸς ἔγκρισιν, τὴν ἑτέραν πρὸς ἀκύρωσιν. Περὶ τῆς ἑτέρας δὲ ταύτης οὐδεὶς λόγος ἐγένετο ἐπὶ τῆς προκειμένης συζητήσεως· καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι προτάσσων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ νομοσχέδιον, τὸ κυροῦν τὴν σύμβασιν, πράττει ὅ,τι πράττει ὁ γεωργὸς, ὁ θέτων τὸ ἄροτρον πρὸ τῶν βοῶν, διότι θὰ ᾖναι πλέον ἀργὰ νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν σύμβασιν, τὴν συνομολογηθεῖσαν μεταξὺ τῆς Βιομηχανικῆς Τραπέζης καὶ τοῦ Ρολλὲν, εἰς τὴν ὁποίαν παρενέβη διὰ τοῦ διατάγματος, τοῦ ἐγκρίναντος τὴν σύμβασιν ἐκείνην. Ἡ σύμβασις ἐκείνη, μέχρις οὗ ἐπέλθῃ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἡ ἀκυρωτικὴ, τὴν ὁποίαν θέλει ζητήσει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὑφίσταται καὶ δεσμεύει τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, καὶ ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ προβῇ εἰς κύρωσιν ἑτέρας συμβάσεως ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἀντικειμένου. Ἄν δὲ ὑπάρχῃ ἕτερόν τι, τὸ ὁποῖον νὰ ἐπιβάλλῃ τὴν τοιαύτην πορείαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἔπρεπε νὰ τὸ ὑποβάλῃ, χάριν εὐλαβείας πρὸς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλ’ οἱαδήποτε καὶ ἄν ᾖναι ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἔθηκε πρὸ ἡμῶν, δὲν δύναται παρὰ νὰ ᾖναι ἀντίθετος πρὸς τὴν λογικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος· οἱαδήποτε καὶ ἄν ᾖναι ἡ γνώμη της, παράγεται ἐκ τοῦ διατάγματος ἓν πόρισμα, ἓν ἐπιχείρημα, περὶ τοῦ ὅτι ἀνεγνώρισεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τριῶν ἡμερῶν ὑποστηρίζομεν πάντες ἐνταῦθα, ὅτι ἀνεγνώρισεν ἡ Κυβέρνησις τὸν ὁριστικῶς ἐπελθόντα χωρισμὸν μεταξὺ τῆς ἐκχωρήσεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως καὶ τῆς ἐκχωρήσεως τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου. Ὑπέγραψε δὲ ἓν βασιλικὸν διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐν ἄρθρῳ πρώτῳ λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει ἀπὸ τοῦδε τὴν Τράπεζαν τῆς Βιομηχανικῆς Πίστεως τῆς Ἑλλάδος ὡς δικαιοδόχον τῆς Διεθνοῦς Ἑταιρίας, ἐν ᾗ περιπτώσει αὕτη ἤθελε διακόψει τὰς ἐργασίας, ἢ ἤθελε κριθῇ ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ ἀθετήσασα τὰς ὑποχρεώσεις της, καὶ ὡς ἀντικαταστάτην τῆς Διεθνοῦς Ἑταιρίας ἐπὶ πάντων τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν συμπλήρωσιν καὶ ἀποπεράτωσιν τῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν» κλπ. Ἀναγνωρίζει λοιπὸν διὰ τῆς ὑπογραφῆς της τὸν ὁριστικὸν χωρισμόν. Ἐν περιπτώσει δὲ, καθ’ ἣν ἤθελεν ἔχει ἄλλην γνώμην, βεβαίως δὲν ἤθελε προβῆ εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ βασιλικοῦ διατάγματος, οὐδὲ ἤθελε ἐπαγγελθῇ τι πρὸς τοὺς συμβληθέντας. Οὕτως ὅταν τίθηνται τὰ πράγματα, βεβαίως δὲν δύναται νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ σήμερον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν συμβάσεως, ἐγκρινούσης τὴν παραχώρησιν τῆς κατασκευῆς καὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως πρὸς Ἑταιρίαν ἄλλην, παρὰ ἐκείνην, πρὸς τὴν ὁποίαν ἐπηγγέλθη τὴν παραχώρησιν διὰ τῆς ἐκδόσεως τοῦ βασιλικοῦ διατάγματος τῆς 26 Ἰουλίου ἐνεστῶτος ἔτους, διότι μένει ἐκτεθειμένη ἀπέναντι ἐκείνων, πρὸς τοὺς ὁποίους συνηλλάγη. Ὑπάρχει μία ὑπόσχεσις δοθεῖσα, καὶ ἡ ὑπόσχεσις ἐκείνη πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ διὰ τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς.

§149Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν ἐννοούμεθα. Ἡ Κυβέρνησις δὲν συνηλλάγη μετὰ τῆς Τραπέζης τῆς Βιομηχανικῆς, ἀλλ’ ὁ κ. Ρολλέν. Ἐπειδὴ δ’ ὁ κ. Ρολλὲν καὶ ἡ Τράπεζα ἀπετάθησαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ζητοῦντες τὴν ἔγκρισιν τῶν διὰ συμβάσεως συνομολογηθέντων, ἡ Κυβέρνησις, μελετήσασα τὰ ὑπ’ αὐτῶν συμφωνηθέντα ἐνέκρινέ τινα, ἄλλα ὅμως τῶν συμφωνηθέντων δὲν ἔστερξε παντάπασι νὰ ἀναγνωρίσῃ, τινῶν δὲ προεκάλεσε τὴν βασιλικὴν ἔγκρισιν. Ἐπειδὴ δὲ ταῦτα, τῶν ὁποίων τὴν ἔγκρισιν προὐκάλεσεν, ἀντέβαινον κατά τι εἰς τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τοῦ κ. Ρολλὲν περὶ κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἐπεφυλάχθην νὰ ὑποβάλω τὸ διάταγμα εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα προκαλέσω τὴν κύρωσιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας. Ἀλλὰ μετὰ τοῦτο ἡ Τράπεζα τῆς Βιομηχανικῆς Πίστεως ἠρνήθη νὰ ἐκτελέσῃ τὴν σύμβασιν, τὴν ὁποίαν εἶχε συνομολογήσει μετὰ τοῦ κ. Ρολλὲν, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἠναγκάσθη νὰ ἀπευθυνθῇ πρὸς αὐτὴν καὶ ἐρωτήσῃ αὐτὴν, ἂν σκοπῇ νὰ τὴν ἐκτελέσῃ ἢ ὄχι· ἡ δὲ Τράπεζα τῆς Βιομηχανικῆς Πίστεως ἀπήντησεν, ὅτι θέλει ἐκτελέσει τὰ συμφωνηθέντα, ὑποκαθιστῶσα μόνον τὸν κ. Ρολλὲν ἐν τοῖς δικαιώμασι καὶ ὄχι ἐν ταῖς ὑποχρεώσεσιν, ἤτοι ἠρνήθη νὰ ἐκτελέσῃ τὴν σύμβασιν μετὰ τοῦ κ. Ρολλὲν, ὡς ἡ Κυβέρνησις ἐνέκρινεν αὐτήν. Ἀπέκειτο λοιπὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ζητήσῃ νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Τράπεζαν τῆς Βιομηχανικῆς Πίστεως, ἵνα ἐκτελέσῃ τὴν συμφωνίαν, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἥτις ἐνεκρίθη ὑπ’ αὐτῆς, ἢ νὰ ἀναβάλῃ τὰ περὶ τούτου. Ἐὰν ἐζήτει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκβιάσῃ τὴν Τράπεζαν, ἤθελεν ἀπαιτήσει παρ’ αὐτῆς νὰ ὑποκαταστήσῃ τὸν κ. Ρολλὲν καὶ ἐν πάσαις ταῖς ὑποχρεώσεσιν αὐτοῦ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν· ἀλλ’ ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχῃ τούτου ἡ Κυβέρνησις δι’ ἄλλου τινὸς τρόπου, καθῆκον εἶχε νὰ μὴ φέρῃ κλονισμὸν εἰς πιστωτικὸν κατάστημα,—διότι βεβαίως ἤθελε κλονισθῆ τὸ πιστωτικὸν τοῦτο κατάστημα, ἐξαναγκαζόμενον νὰ ὑποκαταστήσῃ τὸν κ. Ρολλὲν ἐν πάσαις ταῖς ὑποχρεώσεσιν αὐτοῦ ἐπὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Λοιπὸν ἀφῆκε τὴν ὑπόθεσιν ἐκκρεμῆ, μηδόλως ἀποφηναμένη ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τῆς ἀντιῤῥήσεως ταύτης τῆς Τραπέζης τῆς Βιομηχανικῆς Πίστεως, καὶ προσεπάθησεν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, νὰ πληρώσῃ τὸ κενὸν τοῦ κ. Ρολλὲν διά τινος ἄλλης Τραπέζης, ὅταν δ’ ἐπέτυχε τούτου, συνωμολόγησε καὶ ἐπρότεινε σύμβασιν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κύρωσιν.

§150ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Συνεπείᾳ τῶν ἐκτεθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἐδῶ προβάλλει τὴν κεφαλὴν ἕτερον μορμολύκειον, ἑτέρα δίκη, διότι αὕτη εἶναι μὲν σύμβασις κυρωθεῖσα διὰ βασιλικοῦ διατάγματος ὑπὸ τὴν αἵρεσιν τῆς ἐγκρίσεως τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ εἶναι σύμβασις. Τώρα, οἱαιδήποτε καὶ ἂν ὦσιν αἱ δηλώσεις, αἱ γενόμεναι ὑπὸ τῆς Βιομηχανικῆς Τραπέζης, μένει πάντοτε ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα τῆς κυρώσεως τῆς συμβάσεως ταύτης. Ἐν ὅσῳ λοιπὸν ἡ σύμβασις αὕτη μένῃ, κῦρος ἔχουσα, βεβαίως τὸ Δημόσιον εἶναι ἐκτεθειμένον εἰς νέαν δίκην.

§151ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς τὴν ὁποίαν ὅμως τὸ Δημόσιον εἶναι ἐνάγον, ἐὰν θέλῃ, δὲν εἶναι ἐναγόμενον.

§152ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ναὶ, ἀλλὰ δύναται ἡ Τράπεζα νὰ ἔχῃ καὶ ἀνταγωγικὰς ἀπαιτήσεις. Ἐν πάσῃ περιπτώσει εἶναι δίκη, διότι ἡ Βιομηχανικὴ Τράπεζα δύναται νὰ σᾶς εἴπῃ: «παρεχωρήσατε εἰς ἄλλον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἴχετε παραχωρήσει πρὸς ἐμέ· ἀκυρώσατε προηγουμένως τὸ πρῶτον, καὶ κατόπιν προβῆτε εἰς νέαν παραχώρησιν.»

§153Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μόλις πρὸ ὀλίγων λεπτῶν ἔλαβον γνῶσιν τοῦ διατάγματος, καὶ τῇ ἀληθείᾳ δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἐκ τῆς παρ’ ἐμοῦ προκληθείσης συζητήσεως ἐπρόκειτο νὰ φωτισθῶμεν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε νὰ εὑρεθῶ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ λυπηθῶ, διότι οἱ Ὑπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος διαπραγματεύονται τοιαύτας ὑψίστας ὑποθέσεις μετὰ τόσης ἐλαφρότητος, ἐλαφρότητος, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν δύναται παρὰ νὰ ἐκθέσῃ εἰς μεγάλας ἀποζημιώσεις τὸ Δημόσιον. Ἠκούσατε, Κύριοι, πρὸ μικροῦ, πῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξήγησε τὴν ἱστορίαν τοῦ διατάγματος, καὶ πῶς δι’ ὀλιγίστων λέξεων ἐνόμισεν ὅτι, ἀντέκρουσε τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα. Ἀλλ’ ἐὰν μελετήσῃ τις τὰ λεχθέντα, καὶ συνδυάσῃ ταῦτα μετὰ τοῦ διατάγματος, θέλει βεβαίως καταλήξει εἰς ἓν ἐκ τῶν δύο: ἢ ὅτι αἱ τοιαῦται ὑποθέσεις διεξάγονται, ὡς εἶπον, μετ’ ἐλαφρότητος ἀσυγγνώστου, ἢ ὅτι ἀναμφισβητήτως αἱ τοιαῦται πράξεις θὰ ἐκθέσωσιν εἰς ἀποζημιώσεις τὸ Δημόσιον. Τί εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ μικροῦ; Εἶπεν ὅτι ἡ σύμβασις ἐγένετο μεταξὺ Ῥολλὲν καὶ Βιομηχανικῆς Τραπέζης πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀποπερατώσεως τοῦ ἔργου καὶ τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς....

§154ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ἐγὼ «πρὸς ἐκμετάλλευσιν»;

§155Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου. Εἴπετε, ὅτι δι’ ἀναφορᾶς των οἱ συμβληθέντες καὶ ὑποχρεωμένοι ὄντες ἐκ τῆς συμβάσεως καὶ τοῦ νόμου ἐζήτησαν τὴν ἔγκρισιν τῶν ἀποφασισθέντων.... Ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ἡ σύμβασις αὕτη δὲν ἦτο καθ’ ὁλοκληρίαν ὁριστικὴ, καὶ ἐὰν δὲν ἐδέχετο τὰς γενομένας προτάσεις, ὁποῖον εἶχε καθῆκον; Νὰ ἀποῤῥίψῃ αὐτάς· διότι θὰ ἔπαιζε βεβαίως, ἐὰν ἐκλέγουσά τινας τῶν προτάσεων, ἐκύρου αὐτὰς διὰ διατάγματος καὶ ὑπεχρέου τὸν Βασιλέα εἰς ὑπογραφὴν χάριν παιδιᾶς. Ἀλλ’ ἐξάγονται ταῦτα ἐκ τοῦ διατάγματος; Ἐξάγεται δηλαδὴ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐδέχθη μόνον τινὰς προτάσεις, καὶ ἀπέῤῥιψεν ἄλλας; Ὄχι. Ἐξάγεται, ὅτι ὑπεβλήθη ἀναφορὰ, ὅτι ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν οἱ νόμοι οἱ σχετικοὶ καὶ αἱ συμβάσεις, ὅτι ταῦτα ἐγκρίνονται, καὶ ἐπὶ τοσοῦτον μάλιστα, ὥστε ἀνέλαβε καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν κύρωσιν τὴν νομοθετικὴν τὸ διάταγμα, τὸ ὑπογραφὲν ὑπὸ τοῦ Διαδόχου, ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Βασιλέως, καὶ ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν. Ἐνῷ δὲ τὰ πράγματα εὑρίσκοντο εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο, ἔρχεται εἰς διαπραγματεύσεις μετ’ ἄλλων, καὶ τί σᾶς εἶπε πρὸ μικροῦ; «Εἶμαι ἐξησφαλισμένος, κοιμῶμαι ἡσυχώτατα· διότι, ἐὰν κυρωθῇ ἡ σύμβασις, ἡ ὑπογραφεῖσα τὴν ἡμέραν ταύτην, ἐγὼ θὰ ἔχω νὰ ζητήσω, ἀλλ’ ὄχι καὶ νὰ δώσω.» Ἀλλ’ ἐὰν ἀνελήφθησαν ὑποχρεώσεις πρὸς νομοθετικὴν κύρωσιν, πῶς εἶναι δυνατὸν, εἰς τοιαύτην περίστασιν, νὰ ὑπάρχωσι μόνον δικαιώματα, καὶ ὄχι καὶ καθήκοντα ἐκ μέρους τοῦ δημοσίου ταμείου; Εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἀκολούθως διημείφθησαν ἔγγραφα. Καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἶχον ἀναιρέσει, οὕτως εἰπεῖν, τὸ κῦρος τοῦ διατάγματος, ὤφειλε, πρὶν ἢ ὑπογράψῃ κἂν τὴν σύμβασιν μετὰ τῶν Σιδηροδρόμων Πελοπονήσου, νὰ ἀκυρώσῃ τὸ διάταγμα τοῦτο, ἀλλὰ τοὐλάχιστον εἶχε καθῆκον νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὅλα τὰ ἔγγραφα τὰ σχετικά, ἵνα κρίνῃ καὶ ἡ Βουλὴ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, καὶ ὄχι ἐκ τῆς κρίσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις δὲν ἀπεδείχθη, καὶ ἰδίως εἰς τὰς συμβάσεις, βασιζόμενος ἐπὶ ἰδεῶν ἀσαλεύτων. Συμπεραίνων, Κύριοι, λέγω ὅτι χαίρω, διότι μόλις πρὸ μικροῦ ἀπεφάσισα νὰ συμμετάσχω εἰς τὴν συζήτησιν· διότι νομίζω, ὅτι ἐκπληρῶ καθῆκον, ἵνα καταστήσω προσεκτικὴν τὴν Βουλὴν, ἐκτὸς τῶν ὅσων ἄλλοι εἶπον, καὶ δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, διότι τὸ διάταγμα τοῦτο, κατὰ τὴν γνώμην μου, θέλει ἐνισχύσει καὶ ἐπιῤῥώσει τὰς ἀξιώσεις τῆς Βιομηχανικῆς Τραπέζης, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἐναντίᾳ ὑποθέσει, τοὐλάχιστον δὲν ἀποδεικνύεται, ὅτι οὐχὶ σπουδάζων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνήργησεν, ὅτε ὑπέγραφε διατάγματα, τὰ ὁποῖα ἐθεώρει ὡς μὴ ὑπάρχοντα, καὶ δὲν τὰ ἀνεκάλεσεν, ἀλλ’ ὑπέγραφε σύμβασιν, τὴν ὁποίαν εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν;

§156ΡΑΛΛΗΣ. Ζητοῦμεν τὴν ἀναβολὴν, μέχρις οὗ ἀκυρωθῇ ἡ προηγουμένη σύμβασις.

§157ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δεχόμεθα ἀναβολήν.

§158ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἐρωτῶ σᾶς, ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν.

§159ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ Βουλὴ θ’ ἀποφασίσῃ.

§160ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ ψηφοφορίας νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα.

§161ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως νὰ γείνῃ ψηφοφορία ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν κ. κ. Λυμπεροπούλου καὶ Ἀλκινόου Ζερβοῦ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 80. Ἐκ τούτων 4 εἶπον Ναί, 75 εἶπον Ὄχι, καὶ 1 ἠρνήθη ψῆφον. Ὥστε ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 75 κατὰ 4. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§164ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε.

§165ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Δὲν εἶσθε 15.

§166ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς γείνῃ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε, ἡ ψηφοφορία.

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν, ὡς ψηφολεκτῶν, τῶν βουλευτῶν κ.κ. Μαρλᾶ καὶ Ἀργασάρη Λομβάρδου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§168ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 89. Ἐκ τούτων 75 εἶπον Ναὶ, 12 εἶπον Ὄχι, καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου διὰ ψήφων 75 κατὰ 12. Προβαίνομεν εἰς τὰ καθέκαστα. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§169ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Συμφώνως πρὸς ὅσα πρὸ μικροῦ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὰς σκέψεις τῆς Βουλῆς, ἀναγκάζομαι, μετὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ψηφοφορίας ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου, νὰ προκαλέσω καὶ αὖθις τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τῶν κινδυνευόντων συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Φρονῶ δὲ, ὅτι ἐκπληρῶ καθῆκον, ἐπιβαλλόμενον εἰς ἐμὲ, ἐκ τῆς πεποιθήσεως, ἣν ἀπέκτησα, μελετήσας τὰ περὶ τούτου, νὰ ὑποβάλω τροπολογίαν, διὰ προσθέτου διατάξεως, ἥτις, κατ’ ἐμὲ, θέλει ἀσφαλίσει τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι, προκειμένου περὶ συμβάσεως, ἥτις κατηρτίσθη δι’ ἀμοιβαίας συμφωνίας τῶν μερῶν, δὲν δύνανται νὰ ἐπέλθωσι τροποποιήσεις ἐν τῇ οὐσίᾳ αὐτῶν, ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη συνωμολογήθη μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἑτέρου συμβαλλομένου, ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς νομοθετικῆς ἐγκρίσεως. Σήμερον δὲ, ὅτε ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐπιλαμβάνεται τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως, δύναται, ἐγκρίνουσα τὴν σύμβασιν, νὰ προσθέσῃ ὅρους, οὓς αὐτὴ κρίνει, ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ νὰ ἀσφαλίσῃ τὰ δημόσια συμφέροντα. Ἄν δὲ τὰ προστιθέμενα μεταβάλλωσι κατά τι τὰ τῆς συμβάσεως, ἀπόκειται εἰς τὸν ἕτερον τῶν συμβαλλομένων νὰ ἀποδεχθῇ ἢ μὴ τὴν οὕτω τροποποιηθεῖσαν σύμβασιν. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι καθῆκον ἔχει ἀπαραίτητον ἡ Βουλὴ, ἀποσοβοῦσα τοὺς κινδύνους, νὰ προΐδῃ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν τὸ Δημόσιον καταδικαζόμενον θέλει ὑποβληθῇ εἰς ἀποζημιώσεις. Διὰ τοῦτο προτείνω πρόσθετον ἄρθρον ἐν τῷ νόμῳ, τῷ κυροῦντι τὴν σύμβασιν, ἔχον ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ διὰ τοῦ νόμου τούτου χορηγουμένη ἔγκρισις τῆς εἰρημένης συμβάσεως θέλει ὑπόκειται εἰς ἀνάκλησιν ὡς πρὸς τὴν ἐκμετάλλευσιν τῆς ἐν λόγῳ γραμμῆς, ἐὰν διὰ τελεσιδίκου δικαστικῆς ἀποφάσεως ἀναγνωρισθῇ ὑπὲρ ἄλλου προκεκτημένου τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς γραμμῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἐκτὸς ἐὰν ἡ ἀνάδοχος Ἑταιρία τῶν Σιδηροδρόμων Ἀθηνῶν–Πειραιῶς– Πελοποννήσου ἀναλάβῃ ἐπὶ ἰδίᾳ εὐθύνῃ τὴν δίκην μετὰ πασῶν τῶν συνεπειῶν αὐτῆς ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου, παρεμβαίνουσα ἐν τῇ δίκῃ ταύτῃ, καὶ ἀναδεχομένη τὸν δικαστικὸν ἀγῶνα, ὅτε τὸ Δημόσιον τεθήσεται ἐκτὸς τῆς δίκης ταύτης, ἢ ἀποδεχθῇ τὰς συνεπείας τῆς τελεσιδίκου κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀποφάσεως, ἀποζημιοῦσα τοῦτο δι’ ὅσον ἤθελε τυχὸν καταδικασθῇ λόγῳ τῆς διὰ τῆς προκειμένης συμβάσεως γενομένης παραχωρήσεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῆς εἰρημένης γραμμῆς.»

§170ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ὅπως εἶναι διατετυπωμένον τὸ ἄρθρον, ἓν ἐκ τῶν τριῶν δύναται νὰ γείνῃ, καθ’ ἃ θέλει ἐκλέξει τὸ συμβαλλόμενον μετὰ τοῦ Δημοσίου μέρος, τουτέστι: ἢ αʹ) ἂν ἐκδοθῇ τελεσίδικος ἀπόφασις, δι’ ἧς τὸ Δημόσιον θεωρηθῇ ὡς κακῶς παραχωρῆσαν τὴν ἐκμετάλλευσιν εἰς τὴν Ἑταιρίαν ταύτην, τότε νὰ δεχθῇ νὰ ἀνακαλῆται τὸ δικαίωμα τῆς καρπώσεως τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ τῆς εἰς ἣν σήμερον παραχωρεῖται ἡ κάρπωσις Ἑταιρίας· ἢ βʹ) ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ν’ ἀναλαμβάνῃ ἡ Ἑταιρία αὕτη νὰ πληρώνῃ πρὸς τὸ Δημόσιον πᾶν ὅ,τι τοῦτο καταδικασθῇ νὰ πληρώσῃ εἰς τὴν Ἑταιρίαν τῶν Μεσημβρινῶν Σιδηροδρόμων· ἢ γʹ) νὰ ἀναδεχθῇ ἀπὸ τοῦδε καὶ διὰ τῆς ὑπὸ ψήφισιν συμβάσεως ἡ Ἑταιρία, ἡ ἀναλαμβάνουσα τὴν κάρπωσιν, τὴν εὐθύνην νὰ ἀποζημιώσῃ πάντα, ὅστις δικαστικῶς ἤθελε ἐγερθῆ κατὰ τοῦ Δημοσίου. Τί εὐλογώτερον τούτου; Πῶς δύναταί τις νὰ ἀρνηθῇ τοιαύτην προσθήκην; Ἂν τὸ Δημόσιον δὲν τρέχῃ οὐδένα κίνδυνον, τί φόβον διατρέχει ὁ ἀναλαμβάνων τὴν κάρπωσιν ἐκ τῆς προσθήκης ταύτης; Ἂν ὅμως κινδυνεύῃ τὸ Δημόσιον, διατὶ νὰ μὴ δεχθῇ τὸ βάρος τοῦτο ἡ νῦν ὠφελουμένη Ἑταιρία; Νομίζω ὅτι ἀπὸ τὴν ὁδὸν ταύτην δὲν πρέπει νὰ ἐξέλθωμεν.

§171ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Στεφάνου εἶναι ἀπαράδεκτος, διότι δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ νομοθετήματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιφέρῃ τροποποιήσεις· ἐδῶ πρόκειται περὶ συμβάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν μετέχει καὶ ἄλλος, ὁ ὁποῖος ἀπαιτεῖται νὰ ἐκφράσῃ τὴν συναίνεσίν του, ἢ τὴν ἀποποίησίν του. Λοιπὸν ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἄλλο δικαίωμα, παρὰ ἢ νὰ δεχθῇ, ἢ νὰ ἀποῤῥίψῃ, ἡ δὲ ἀντίῤῥησίς σας ἰσοδυναμεῖ μὲ πρότασιν ἀναβολῆς τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς συμβάσεως, μέχρις οὗ ἐρωτηθῇ τὸ ἕτερον μέρος· ἑπομένως ἐπιμένω εἰς τὴν ἔνστασιν τοῦ ἀπαραδέκτου.

§172ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Μόνον ἐπὶ Ναπολέοντος τοῦ Αʹ ὑπῆρχε τὸ Tribunat, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἔπρεπεν ἢ νὰ γείνῃ τὸ προτεινόμενον νομοθέτημα δεκτὸν, ἢ νὰ ἀποῤῥιφθῇ· οὐδέποτε ἐπεδέχετο μέσον ὅρον ἡ ἐνέργεια τοῦ σώματος ἐκείνου. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις συμβληθεῖσα ὑπέταξε τὴν ἰσχὺν τῆς συμβάσεως ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἐγκρίσεως τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔχει πλήρη ἐξουσίαν ὄχι μόνον νὰ ἐγκρίνῃ ἢ νὰ μὴ ἐγκρίνῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ εἴπῃ «ἐγκρίνω ὑπ’ αὐτὸν τὸν ὅρον».

§173ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀλλὰ καὶ ἂν θεωρηθῇ, ὅτι ἡ τροπολογία χρήζει τῆς προκαταβολικῆς ἐγκρίσεως τοῦ ἑτέρου μέρους, δὲν νομίζω, ὅτι θὰ ματαιωθῇ ἡ σύμβασις, ἂν ψηφισθῇ αὔριον. Ἀλλ’ ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι δύναται διὰ δηλώσεως ἁπλῆς τῆς ἀποδοχῆς τοῦ νόμου ὁ ἀνάδοχος νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§174ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν...

§175ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§176ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ τεθῇ ὡς πρόσθετον ἄρθρον ἡ τροπολογία τοῦ κ. Στεφάνου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Ἀχ. Χοϊδᾶ καὶ Κ. Ἀργασάρη Λομβάρδου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 92. Ἐκ τούτων 14 εἶπον Ναὶ, 76 εἶπον Ὄχι, καὶ 2 ἠρνήθησαν ψῆφον. Ἑπομένως ἡ τροπολογία τοῦ κ. Στεφάνου ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 76 κατὰ 14. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ὑπάρχει καὶ ἕτερον ἄρθρον, προστεθὲν κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ἀκολούθως (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 2. Ὁ παρὼν νόμος ἰσχύει ἅμα ὡς δημοσιευθῇ διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως».

§178Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει καὶ τροπολογία τις.

§179Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀφείλω νὰ ἐπαναλάβω τὰς δηλώσεις, τὰς ὁποίας ἐποιησάμην χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅταν ἔδιδον ἀπάντησιν εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἀττικῆς λεχθέντα. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀναγνωρίζει οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν, ἵνα ἀποτίσῃ χρέη, τὰ ὁποῖα κατέλιπεν ἡ πρώην Ἑταιρία εἰς ἐργολάβους ἢ ἐργάτας. Ἡ Κυβέρνησις ὅμως θέλει ἐξετάσει, ἂν οἱ ἔχοντες λαμβάνειν ἦναι ἄξιοι τῆς βοηθείας αὐτῆς, καὶ ἂν κρίνῃ, ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ ἐπίκουρος εἰς αὐτοὺς, εἴτε ἐκ φιλανθρωπίας, εἴτε ἐξ ἄλλου λόγου, θέλει ἐμφανισθῆ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ θέλει ζητήσει τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς.

§180Χ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐννοῶ, ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ ἔλθῃ ἐπίκουρος αὐτῶν τῶν πτωχῶν ἀνθρώπων. Δι’ αὐτὸ λέγω, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ εἰς τὸν νόμον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ διαθέσῃ 500,000 δραχμῶν διὰ τοὺς ἀτυχεῖς αὐτούς.

§181ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐμφανισθῆ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἐν καιρῷ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς γʹ συζήτησιν).

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ ΦΟΗʹ νόμου τῆς 6 Ἰανουαρίου 1876.

§183ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, παρακαλῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ἐγκρίνωσι νὰ συνέλθωμεν καὶ αὔριον εἰς συνεδρίασιν, διὰ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν δευτέραν ψήφισιν τοῦ παρόντος νομοσχεδίου καὶ εἰς τὴν τρίτην τοῦ περὶ ἐγκρίσεως τῆς συμβάσεως μετὰ τῆς Γαλλικῆς Δημοκρατίας. Αὔριον εἰς τὰς τρεῖς μ. μ.

§184Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρὸ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ παρακαλῶ νὰ μοὶ δώσητε τὸν λόγον, διὰ νὰ παρακαλέσω νὰ προχωρήσῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ ἄλλου νομοσχεδίου.

§185ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Νὰ δεχθῆτε νὰ γείνῃ συζήτησις δευτέρα, καθ’ ἣν θέλω ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔλαβον ἐξ Ἀλεξανδρείας τὸ ἔγγραφον τῆς 8/20 Ἰανουαρίου 1875 περὶ προσχωρήσεως τῆς Ἑλλάδος εἰς τὴν δικαστικὴν ἐν Αἰγύπτῳ μεταῤῥύθμισιν.

§186Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἂν ἦτο βέβαιον, ὅτι θὰ ἐψηφίζετο ὁ νόμος πρὸ τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν μας, θὰ εἶχε σημασίαν, ἐὰν ἐψηφίζετο εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν. Δι’ αὐτὸ παρακαλῶ νὰ μὴ συζητηθῇ σήμερον.

§187ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Διὰ τοῦτο ἀκριβῶς παρακαλῶ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν, ἀφοῦ μάλιστα ἐπροτείνατε, ὅπως τεθῇ προσθήκη τις εἰς τὸ νομοσχέδιον, περιορίζουσα τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀποδοχὴν μόνον τοῦ διατάγματος περὶ δικαστικοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Μικτῶν Δικαστηρίων. Ὅταν σᾶς ἀναγνώσω τὴν προσχώρησιν τῆς 8)20 Ἰανουαρίου 1875, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, θὰ ἴδητε, ὅτι εἶναι αὐτὴ αὕτη, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε, δηλαδὴ ἡ προσχώρησις ἁπλῶς εἰς τὸν δικαστικὸν ὀργανισμὸν τῶν ἐν Αἰγύπτῳ Μικτῶν Δικαστηρίων. Τώρα διὰ ποῖον λόγον σεῖς θέλετε, ὅπως ἐπιταθῇ τοῦτο ἰδιαιτέρως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀφοῦ βλέπετε, ὅτι διὰ τῆς δηλώσεως ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἐποιήσατο κατὰ τὸ 1875, ἐγένετο αὐτὸ τοῦτο, τὸ ὁποῖον καὶ σεῖς σήμερον προτείνετε διὰ τροποποιήσεως; Οἱ νόμοι οἱ μετὰ ταῦτα, καὶ κατὰ τὸ 1881 καὶ κατὰ τὸ 1886, ἐπανέλαβον τὰ αὐτὰ, ὡς κατὰ τὸ 1875, καὶ οἱ διάφοροι πολιτικοὶ πράκτορες, οἱ ὁποῖοι ἐδήλωσαν τὴν προσχώρησιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς ἑπομένας περιόδους, ἐπανέλαβον τὴν αὐτὴν ἀπαραλλάκτως δήλωσιν. Σεῖς ὅμως νομίζετε, ὅτι, εἰσάγοντες αὐτὴν τὴν διάταξιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, προφυλάττετε ἀπὸ τὰς συνεπείας τῆς ἀποδοχῆς τῆς annexe D. Τοῦτο δὲν τὸ ἀνεπτύξατε· δὲν γνωρίζω ἑπομένως ἀκριβῶς’ ὑπόθεσιν κάμνω. Ἴσως ἐκ τούτου ὁρμᾶσθε.

§188Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Θὰ τὸ ἀναπτύξω.

§189ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τῆς annexe» ἐγένετο καθ’ ἣν ἐποχὴν ἡ Κυβέρνησις ἡ τότε εἶχε τὴν ἐξουσίαν, δυνάμει μεταγενεστέρου νόμου, νὰ προσχωρήσῃ εἰς περιορισμοὺς τῆς ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλληνικῆς προξενικῆς δικαιοδοσίας. Ἑπομένως, ἂν προστεθῇ ἤδη αὐτὸ, ὅπερ ζητεῖτε, εἰς τὸ νέον νομοσχέδιον, δὲν δύνασθε νὰ μεταβάλητε τίποτε, καὶ δὲν δύνασθε νὰ ἐπιτύχητε ὅ,τι ἐπιζητεῖτε.

§190Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρὸ μικροῦ εἴπετε, ὅτι ἀρχικῶς ὑπῆρχεν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν. Ἐὰν ὑπῆρχε, πότε ἐγεννήθη τὸ δικαίωμα νὰ προσχωρήσῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν annexe D;... Ἐν πρώτοις, ἂν ἐπιμένητε, θὰ γείνῃ συζήτησις.

§191ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Τότε δὲν ἐπιμένω. Ἀρκοῦμαι νὰ ἀνακοινώσω τὸ περιεχόμενον τῆς δηλώσεως.

§192Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Μὲ ὅλην τὴν δυσαρέσκειάν μου θὰ λάβω τὸν λόγον, διότι οὐδ’ ἡ ὑγεία μου τὸ ἐπιτρέπει νὰ λάβω τὸν λόγον...

§193ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἡ ὑγεία σας δὲν τὸ ἐπιτρέπῃ, ἡμεῖς στέργομεν εἰς τὴν ἀναβολήν.

§194Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν μοὶ τὸ ἐπιτρέπει, ἀλλὰ δὲν θέλω νὰ παραλείψω τὸ καθῆκόν μου. Ἐπειδὴ δὲ, ὡς εἶπον, δὲν ἔχει πρακτικὴν σημασίαν ἡ εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου...

§195ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶχε, διότι ἠδύνατο νὰ ψηφισθῇ καὶ εἰς τρίτην αὔριον.

§196Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν γνωρίζετε, ποίας διαστάσεις θὰ λάβῃ ἡ συζήτησις. Διὰ τοῦτο εἶπον νὰ γείνῃ ἁπλῶς ἡ ἀνακοίνωσις τῆς δηλώσεως.

§197ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Σᾶς εἶπον, ὅτι ματαίως συζητεῖτε. Ἐγὼ δὲν ἔχω κἀνὲν συμφέρον, διότι μόνον περὶ συνταγματικοῦ τύπου πρόκειται· δὲν δύνασθε πλέον νὰ φέρητε κἀμμίαν μεταβολήν.

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου ἀναβάλλεται. Ἐπειδὴ αὔριον πιθανὸν νὰ μὴ γείνῃ συνεδρίασις, φρονῶ ὅτι καλὸν εἶναι νὰ ἀναγνωσθῶσι τὰ σημερινὰ πρακτικά.

§199ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα. (Ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς σημερινῆς συνεδριάσεως καὶ ἐπικυροῦνται).

§200Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, παρακαλέσατε τοὺς κυρίους Βουλευτὰς νὰ ἔλθωσιν αὔριον.

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρακαλοῦνται οἱ κύριοι Βουλευταὶ νὰ ἔλθωσιν αὔριον εἰς τὰς 3 μ. μ., ὅπως ψηφίσωμεν τὴν μετὰ τῆς Γαλλίας σύμβασιν εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 2 καὶ 15′ μετὰ τὸ μεσονύκτιον.