1891.12.11

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 13

Τῆς 11 Δεκεμβρίου 1891.

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.)

§1ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνα χθὲς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, οὗτος εὐηρεστήθη νὰ δώσῃ πληροφορίας τινάς· ἀλλ’ ἐγὼ ἐπεθύμουν νὰ καταστήσω γνωστὸν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι δὲν θεωρῶ ἐπαρκεῖς τὰς δοθείσας μοι χθὲς πληροφορίας, καὶ ἐπιμένω νὰ προσαχθῶσιν ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἀναγράφω εἰς τὰ τρία κεφάλαια τῆς ἐπερωτήσεώς μου.

§2ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Χθὲς καὶ πάλιν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἐπιδαύρου μὲ ἐπηρώτησεν ὡς ἑξῆς: «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν αʹ) ἂν ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργεῖον ἀναφοραὶ δημοδιδασκάλων, αἰτούντων τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν λόγῳ συμπληρώσεως τῆς πενταετίας.» Ἀπαντῶ καὶ αὖθις εἰς αὐτὸν, ὅτι ὑπεβλήθησαν. «βʹ) Πόσαι τοιαῦται ἀναφοραὶ εὑρίσκονται ἐκκρεμεῖς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ;» Εἶπον, ὅτι εὑρίσκονται πλεῖσται, ἀνέρχονται εἰς πολλὰς ἑκατοντάδας· ὡρισμένως τὸν ἀριθμὸν δὲν εἶμαι εἰς θέσιν σήμερον νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, διότι δὲν ἐγνώριζον, ὅτι ἤθελεν ἀναβιώσει ἡ περίεργος ἐπιμονὴ τοῦ κ. Βουλευτοῦ μετὰ δυσαναλόγου μάλιστα πρὸς τὸ θέμα θερμότητος. «γʹ) Διατὶ δὲν ἐκτελεῖται ἡ εἰς τὸν νόμον ᾼΣΞΓʹ βασιζομένη αἴτησις ἑκάστου τούτων;» Κύριοι Βουλευταὶ, ἐὰν δὲν μὲ πλανᾷ ἡ μνήμη, ἐπικαλοῦμαι δὲ καὶ τὴν ὑμετέραν ἐπίσημον μαρτυρίαν, εἶπον χθὲς, καὶ ἐπαναλαμβάνω καὶ σήμερον, ὅτι ὑπεβλήθησαν πλεῖσται ὅσαι αἰτήσεις δημοδιδασκάλων, αἰτούντων τὴν αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας των λόγῳ συμπληρώσεως πενταετίας, ὅτι ἀκριβῶς ἕνεκα τοῦ πολλοῦ ἀριθμοῦ τῶν αἰτήσεων καὶ τῆς ἀπαιτουμένης ἐργασίας πρὸς ἐκκαθάρισιν τοῦ βασίμου αὐτῶν, βραδύνει ἡ περαίωσις τῆς ἐργασίας ταύτης, ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὸ ὁποῖον εἶναι πολὺ βεβαρημένον μὲ διαφόρους ἀσχολίας, καταγίνεται καὶ εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην, ἀλλὰ πρέπει νὰ γείνῃ αὕτη ἄπταιστος καὶ ἀκριβής, ὅπερ ἀπαιτεῖ κόπον καὶ προσοχὴν, διότι εἶναι λογιστικὴ ἐργασία, καθ’ ἣν πρέπει ν’ ἀναδιφήσῃ ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος τὸ φύλλον μητρῴου, οὕτως εἰπεῖν, ἑκάστου δημοδιδασκάλου, ἂν δὲ τυχὸν δημοδιδάσκαλός τις μετετέθη κατὰ τὸ διάστημα τῆς πενταετοῦς ὑπηρεσίας του, ἢ ἀπελύθη ἐν τῷ μεταξὺ, πρέπει ὅλη ἡ τμηματικὴ ὑπηρεσία του αὕτη νὰ συγκεντρωθῇ ἐπὶ τὸ αὐτὸ καὶ ἀθροισθῇ. Μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ὑπὲρ τῶν δημοδιδασκάλων εἶναι ἐν μέρει ὑπερβολικὸν, διότι κατ’ οὐσίαν καὶ ἐν ἀποτελέσματι δὲν πρόκειται νὰ ἀδικηθῶσιν οἱ δημοδιδάσκαλοι, καθόσον, καὶ ἂν βραδύνῃ ἡ ἔκδοσις τοῦ Β. Διατάγματος, πάντοτε ἡ ἔναρξις τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας θὰ λογισθῇ ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἕκαστος δικαιοῦται· ὥστε πρόκειται περὶ ἀναβολῆς μόνον τῆς ἀπολαύσεως τοῦ δικαιώματος καὶ οὐχὶ περὶ ἀπωλείας αὐτοῦ. Πιστεύσατέ με, ὅτι δὲν γνωρίζω τι περιπλέον νὰ προσθέσω, ἵνα εὐχαριστήσω τὸν ἐπερωτήσαντα· χάριτας δὲ θὰ ὀφείλω αὐτῷ, ἐὰν θελήσῃ νὰ ἐξηγήσῃ, τί πλειότερον ἐπιθυμεῖ νὰ μάθῃ, ὅπως σπεύσω καὶ εὐχαριστήσω τὴν περιέργειάν του.

§3ΜΑΝΕΤΑΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κ. Ὑπουργὸς ἔχει δίκαιον, ἰσχυριζόμενος, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ καταθέσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας ἐζήτησεν, ἀφοῦ ὁμολογεῖ, ὅτι ὑπάρχουσι πρὸ πολλοῦ ἐκκρεμεῖς αἰτήσεις ἐνώπιόν του, περὶ ὧν ἀκόμη δὲν ἐλήφθη οὐδεμία ἀπόφασις. Ἀληθῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς μετὰ θερμότητος πολὺ ἀνωτέρας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ καταλογίσῃ εἰς τὸν ἐπερωτήσαντα κ. συνάδελφον, προσεπάθησε νὰ παραστήσῃ εἰς ἡμᾶς τὰς δυσχερείας, αἱ ὁποῖαι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ ἐπεξεργασίᾳ τῶν ἐκκρεμῶν αἰτήσεων, ἀλλ’ αἱ δικαιολογίαι αὗται μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἥκιστα ἀποχρῶσαι. Σᾶς παρέστησεν, ὅτι ἡ ἁρμοδία ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐπὶ τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως εἶναι ἐπὶ τοσοῦτον βεβαρημένη τάχα, ὥστε δὲν δύναται νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς ἐξέλεγξιν τῶν δικαιολογητικῶν, τὰ ὁποῖα οἱ δημοδιδάσκαλοι ὑποβάλλουσι πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι ὑπηρέτησαν ἐπὶ πενταετίαν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἡ δικαιολογία αὕτη εἶναι ἐντελῶς ἄστοχος, διότι γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἡ ὑπηρεσία αὕτη δὲν ἔχει τόσῳ πολλὴν ἐργασίαν, οὔτε ἐπὶ τῶν ὑποβληθεισῶν αἰτήσεων ἡ ἐπεξεργασία εἶναι πολὺ δύσκολος, διότι αὐτοὶ οὗτοι οἱ δημοδιδάσκαλοι, αἰτοῦντες τὴν ἀπονομὴν τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ὁ νόμος τοῖς παρέχει, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ ἐπισυνάπτωσιν ἐν ταῖς αἰτήσεσιν αὐτῶν ἁπάσας τὰς σχετικὰς πληροφορίας. Ὁ λόγος δὲ, ὃν τελευταῖον ἀνέφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι δηλαδὴ οἱ δημοδιδάσκαλοι δὲν χάνουσι τὸ δικαίωμά των, ἀλλ’ ἁπλῶς ἀναβάλλεται ἡ πληρωμὴ αὐτοῦ, εἶναι καὶ οὗτος ἥκιστα ἰσχυρός· διότι ἀρκεῖ νὰ ἐνθυμηθῶμεν, ὅτι πρόκειται περὶ πτωχῶν δημοδιδασκάλων, οἱ ὁποῖοι μόλις ἀποζῶσιν ἀπὸ τὰς ἀποδοχὰς αὐτῶν, καὶ θέλομεν ἐννοήσει, ὅτι ἡ καθυστέρησις ἐπὶ μακρὸν τῆς ἀνηκούσης αὐτοῖς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ στερεῖ αὐτοὺς τῶν μέσων τῆς ὑπάρξεως. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη διατελεῖ ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον ἐκκρεμὴς, ὥστε ἡ περαιτέρω ἐξακολούθησις τῆς ἐκκρεμότητος εἶναι ἐντελῶς ἀδικαιολόγητος. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ, ὥστε τὸ ταχύτερον νὰ ἐξετασθῶσιν αἱ αἰτήσεις, καὶ ἀπονεμηθῇ ἡ νενομισμένη δεκάδραχμος αὔξησις εἰς τοὺς δυστυχεῖς δημοδιδασκάλους.

§4ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Εἶμαι καὶ ἐγὼ σύμφωνος μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου κ. Παπαμιχαλοπούλου ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ταύτης, διότι ἀληθῶς πολλοὶ δημοδιδάσκαλοι ἀπηυθύνθησαν, παραπονούμενοι περὶ τῆς προσγινομένης αὐτοῖς ἀδικίας, καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον δι’ ἀναφορῶν καὶ πρὸς πολλοὺς τῶν κκ. Βουλευτῶν, ἐκλιπαροῦντες δικαιοσύνην, καὶ ἱκετεύοντες τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅστις φρονεῖ ὡς ἱκανοποίησιν τῶν δημοδιδασκάλων τὴν εἴδησιν, ὅτι ἀνέγραψεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν πίστωσιν διὰ τὴν αὔξησιν ἢ τὴν προσθήκην τοῦ μισθοῦ τῶν δημοδιδασκάλων. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ, διὰ τίνα λόγον ἀναμένει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐκκαθαρισθῶσιν ἐν συνόλῳ ἅπασαι αἱ αἰτήσεις τῶν δημοδιδασκάλων, τῶν δικαιουμένων εἰς αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας των λόγῳ τῆς πενταετοῦς ὑπηρεσίας των, καὶ δι’ ἑνὸς Β. Διατάγματος νὰ διαταχθῇ ἡ ἀπόδοσις εἰς ἅπαντας συγχρόνως, ἐν ᾧ ἠδύνατο μέχρι τοῦδε νὰ ἐκκαθαρίσῃ βαθμηδὸν πέντε δέκα ἢ πενῆντα ἐξ αὐτῶν ἐν διαστήματι ἀναλόγου χρονικοῦ διαστήματος, καὶ προβῇ εἰς τὴν ἐνέργειαν ταύτην καὶ ἀποδώσῃ εἰς τοὺς αἰτοῦντας τὴν αὔξησιν. Παρακαλοῦμεν λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ φροντίσῃ, ὅπως μὴ ἐξακολουθῇ ἡ καθυστέρησις τοῦ μικροῦ τούτου ἐπιδόματος, διότι τοῦτο εἶναι πολὺ ἄδικον, λαμβανομένων μάλιστα ὑπ’ ὄψιν καὶ τῶν καταδιώξεων, τὰς ὁποίας ἀπὸ ἑνὸς ἤδη ἔτους ὑποφέρουσι παρὰ τῆς πολιτικῆς οἱ δημοδιδάσκαλοι διὰ τῶν συχνῶν καὶ ἐπανειλημμένων μεταθέσεων, διατελοῦντες εἰς διηνεκὲς ταξείδιον, ἕνεκα τῶν ὁποίων δύνανται νὰ λέγωσιν, ὅτι ἐπιτελοῦσι τὸ καθῆκόν των, περιοδεύοντες, διὰ νὰ μὴ εἴπωσι, ὅτι ὑφίστανται τὸ κυνήγιον τοῦ Ἀλφόνσου-Ciceri.

§5ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ τελευταῖον θέμα, ὅπερ ἔθιξεν ἡ ἐπερώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, τοῦ ἀρτίως ἀγορεύσαντος, δὲν θέλω ἀπαντήσει νῦν, διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι ἕτερος ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ πρὸ αὐτοῦ ἀγορεύσας, ἔχει ὑποβάλει ἤδη ὁμοίαν ἐπερώτησιν, ἐκ τῆς ὁποίας θέλω λάβει ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐν ἐκτάσει περὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου θέλω ἀσχοληθῆ ἐπὶ τῆς νέας ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν ἤγειρεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Λακωνίας συνάδελφος, καὶ τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ ἐνισχύσῃ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας διὰ τοῦ ὄγκου τῆς ὑπουργικῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἀπέκτησεν ὡς Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ μοὶ συστήσῃ μείζονα μέριμναν ἐκείνης, ἣν δεικνύω ὑπὲρ τῶν δημοδιδασκάλων. Ἐπαναλαμβάνω ἐπὶ τῆς παρατηρήσεως ταύτης, τὴν ὁποίαν ἐποίησε περὶ ἐμοῦ μὲ τὸ ἐνδιαφέρον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καταβιβρώσκει τὰ σπλάγχνα του ὑπὲρ τῶν δημοδιδασκάλων, νὰ τῷ εἴπω, ὅτι δὲν θέλομεν βραδύνει νὰ συναντηθῶμεν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, καὶ τότε θέλει ἀποκαλυφθῆ, ἂν ἡ ἐμὴ πολιτεία ἦναι τοιαύτη, ὥστε νὰ δικαιοῦται ὁ ἐπερωτήσας μάλιστα νὰ μοὶ ἀπευθύνῃ, ὅσας ἔκρινε προσῆκον νὰ μοὶ κάμῃ συμβουλάς. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου λοιπὸν θέλω ἀσχοληθῆ εἰς τὴν ἐπερώτησιν τὴν συγκεκριμένην, καὶ ἐν τῷ περιωρισμένῳ κύκλῳ, τὸν ὁποῖον αὕτη ὡς ἐκ τῆς φύσεώς της διαγράφει. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, ἐγερθεὶς πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἐκ Λακωνίας ἀξιοτίμου συναδέλφου του, ἐξέφρασεν ἀμφιβολίαν, ἂν ἐγένετο κἂν ἔναρξις ἐργασίας σχετικῶς πρὸς τὴν ἔκδοσιν τῶν Β. Διαταγμάτων περὶ αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας τῶν δημοδιδασκάλων λόγῳ πενταετίας. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν κ. Βουλευτὴν ἐπισήμως, ὅτι οὐ μόνον ἔναρξις ἐγένετο, ἀλλ’ ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι ἐν τῷ περαιοῦσθαι, διότι ἐτελείωσεν ἤδη ἡ προεξέλεγξις τῶν αἰτήσεων δημοδιδασκάλων, ἀνηκόντων εἰς τὰς περιφερείας δέκα νομῶν, δὲν ἐθεώρησα ὅμως πρέπον, πρὶν ἡ ἐργασία αὕτη περαιωθῇ διὰ τοὺς ἐν ἅπαντι τὸ Κράτος δημοδιδασκάλους, νὰ προβῶ τμηματικῶς εἰς τὰ τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ ἐκείνων τῶν δημοδιδασκάλων, τῶν ὁποίων ἐξηλέγχθησαν αἱ αἰτήσεις. Τοιαύτη ἐνέργεια οὔτε δικαία ἤθελεν εἶσθαι, οὔτε ἐφησυχαστικὴ διὰ τοὺς δημοδιδασκάλους, οἵτινες ἤθελον ὑποπτευθῇ προτιμήσεις. Τοσοῦτον δὲ εἶναι ἀκριβές, ὅτι τὸ θέμα τοῦτο ἐξήγειρεν ἐξ ἀρχῆς τὴν προσοχήν μου, ὥστε πρῶτος ἐγώ, πρὶν μάλιστα ὑποβάλῃ ἐπερώτησιν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, εἶχον μεριμνήσει καὶ ἀναγράψει ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ ταμείου τῆς ἐκπαιδεύσεως ἐπαρκὲς κονδύλιον, ἀναλογοῦν πρὸς τὴν πληρωμὴν τῆς αὐξήσεως τῆς μισθοδοσίας ἁπάντων τῶν δικαιουμένων πρὸς ταύτην δημοδιδασκάλων. Ὥστε μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐνέργεια τοῦ Ὑπουργείου, δὲν ἔδιδεν εὔλογον ἀφορμὴν εἰς οὐδένα, πρὸ πάντων δὲ εἰς τὸν ἐξ Ἀρκαδίας κ. Βουλευτὴν, τὸν εἰδότα τὰ τῆς ἐνεργείας τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου καὶ τὰς βραδύτητας, αἵτινες ἀναγκαίως παρομαρτοῦσιν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοιούτων ἐργασιῶν, ὅπως ἐλεγχθῇ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ ὀλιγωρίᾳ, ἐκεῖ, ἔνθα ἐπεδείξατο ἰδιαιτέραν μέριμναν, ἀσυγκρίτως δὲ μείζονα τῆς τοῦ ἐπερωτήσαντος. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὰ λεχθέντα εἶναι ἐπαρκῆ, διὰ νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις τῶν κ. συναδέλφων δὲν εἶχον λόγον. Δύναμαι δὲ νὰ βεβαιώσω τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν παρέρχεται σχεδὸν ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ μὴ ὑπομιμνήσω εἰς τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἐξεγείρων τὸν ζῆλον αὐτῶν καὶ παρορμῶν αὐτοὺς, ἵνα ἐπισπεύσωσι, διπλασιάζοντες ἐν ἀνάγκῃ τοὺς κόπους αὐτῶν, ἐργαζόμενοι, εἰ δυνατὸν, καὶ τὴν νύκτα, ἵνα περατωθῇ τελείως ἡ ἐργασία αὕτη· καὶ τοῦτο, οὐχὶ διότι συμμερίζομαι τὰ περὶ τῆς τραγικότητος τῆς βραδύτητος, ὡς τὰ παρέστησεν ὁ κ. ἐπερωτήσας, ἀλλὰ διότι νομίζω προσῆκον νὰ περατωθῇ ἡ ἐργασία αὕτη, ἥτις ἀπασχολεῖ τὸ Ὑπουργεῖον ἀπὸ πολλοῦ.

§6ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεμία τραγικότης ὑπῆρξεν εἰς τὰς ἀγορεύσεις μας.

§7ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς ὑμετέρας ἀγορεύσεως.

§8ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱουδήποτε Βουλευτοῦ ἀγόρευσιν δὲν δικαιοῦσθε νὰ τὴν ἀποκαλέσητε τραγικήν.

§9ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζω τὴν ἀλληλεγγύην, ἡ ὁποία σᾶς συνδέει, καὶ ἐννοῶ τὴν συγκίνησιν τὴν ὁποίαν αἰσθάνεσθε προκειμένου περὶ τοῦ ὑμετέρου συναδέλφου....

§10ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§11ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, θὰ τὸν λάβω καὶ ἐγὼ μεθ’ ὑμᾶς. Ἀπορῶ τῇ ἀληθείᾳ, πῶς τὸ προκείμενον ζήτημα ἐσχετίσθη μὲ τὴν αἰτίαν τῆς πενίας τῶν δημοδιδασκάλων. Ἐκ τοῦ ὅτι ἐβράδυνεν ἐπ’ ὀλίγον ἡ αὔξησις τῆς μισθοδοσίας των κατὰ πέντε ἢ δέκα δραχμὰς, ἐκ τούτου ἆρά γε προέρχεται ἡ λυπηρὰ, ὡς τὴν παρέστησαν, κατάστασις τῶν δημοδιδασκάλων, τῶν κινούντων τὸν οἶκτον τῶν κ. Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι ἐνόμισαν, ὅτι ἐγὼ εἶχον ἀνάγκην νὰ προκαλέσωσιν οὗτοι τὴν μέριμνάν μου, ἵνα πράξω τὸ καθῆκόν μου; Ἀλλ’ εἶπον, Κύριοι, καὶ ἐπαναλαμβάνω, χωρὶς νὰ προσέχω εἰς τὰς διαστάσεις, τὰς ὁποίας ἐξ οἱασδήποτε ἀφορμῆς προσπαθοῦσι νὰ δώσωσιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, εἶπον, ὅτι εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς προεκάλεσα τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, νὰ προσθέσῃ κονδύλιον εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, ὅπως πληρωθῶσιν αἱ ἐν λόγῳ αὐξήσεις, καὶ συνέστησα εἰς τοὺς ἁρμοδίους ὑπαλλήλους, ὅπως συντόνως ἐργασθῶσι πρὸς περαίωσιν τῆς ἐξελεγκτικῆς ἐργασίας τῶν σχετικῶν αἰτήσεων. Διὰ τοῦτο ἐν τῇ συναισθήσει, ὅτι ἐξεπλήρωσα θρησκευτικῶς τὸ ἐμὸν καθῆκον, ἐξενίσθην ἰδὼν τοσαύτην κατ’ ἐμοῦ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐξέγερσιν, ἧς μαντεύω τὰ ἐλατήρια, ἀλλ’ ἀπέχω νὰ τὰ θίξω.

§12ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἠπόρησα, διατί ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἠθέλησε νὰ δευτερολογήσῃ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Πρόκειται περὶ ὑποθέσεως, ἐπὶ τῆς ὁποίας ὁ ἴδιος ὡμολόγησεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ ὑπὸ τὴν διεύθυνσίν του Ὑπουργείου ἐπὶ ἔτος ἤδη καὶ πλέον οὐδὲν ἐνήργησεν. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν πληροφοριῶν τούτων συνεστήσαμεν αὐτῷ, καθ’ ὃ εἴχομεν καθῆκον, ὅπως ἐνεργήσῃ. Ἀλλ’ ἡ σύστασις αὕτη νομίζω ὅτι δὲν ἦτο ἱκανή, ὅπως ἀναγκάσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ἐκ δευτέρου τὸν λόγον, καὶ διὰ τοιούτων παρεκβάσεων νὰ θελήσῃ ν’ ἀπασχολήσῃ τὴν Βουλήν. Ἐξ ὅσων δ’ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς λαμβάνω καὶ πάλιν ἀφορμὴν οὐ μόνον νὰ συστήσω εἰς αὐτὸν, ὅτι πρέπει νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς ὑποθέσεως, περὶ ἧς πρόκειται, ἀλλὰ προσέτι νὰ συστήσω εἰς αὐτὸν, ὅτι, ὁσάκις ἀναβαίνῃ τὸ βῆμα ὡς Ὑπουργὸς, πρέπει νὰ ἐνθυμῆται τὴν ἐπίσημον ἰδιότητά του, ἡ ὁποία ἐπιβάλλει εἰς αὐτὸν ἀρκετὰς ὑποχρεώσεις.

§13ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐγένετο, κύριε Πρόεδρε, χρῆσις ἀποστροφῶν καὶ σχημάτων καὶ παρεκβάσεων, αὗται ἐγένοντο ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, καὶ ἐννοῶ τὴν αἰτίαν. Εὑρίσκεται ὁ ἄνθρωπος ἐν προφανεῖ ἀδίκῳ, προσπαθεῖ λοιπὸν δι’ ὅλων τῶν μέσων νὰ καλύψῃ τὴν ἰδίαν του ἐνοχὴν, τὴν ἰδίαν του εὐθύνην. Πρὸ ἔτους καὶ πλέον δικαιοῦνται πολλοὶ δημοδιδάσκαλοι νὰ λάβωσι κατὰ τὸν νόμον αὔξησιν τῆς μισθοδοσίας αὐτῶν, ἡ ὁποία εἶναι μικρὰ διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἀλλὰ μεγάλη δι’ αὐτοὺς, ὧν ἡ μισθοδοσία ἀνέρχεται εἰς 70 ἢ 80 δραχμάς. Ἑπομένως δι’ αὐτὴν τὴν στέρησιν ἀνηνέχθησαν οἱ δημοδιδάσκαλοι οὗτοι ἐπανειλημμένως εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἀποτυχόντες δὲ, παρεκάλεσαν διαφόρους Βουλευτὰς ν’ ἀπευθύνωσιν ἐπερωτήσεις. Εἶναι πρόδηλον, ὅτι καθῆκον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἦτο νὰ μεριμνήσῃ τάχιστα περὶ ἱκανοποιήσεως τῶν νομίμων αἰτήσεων τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ παρέλθῃ ἔτος ὁλόκληρον ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀπαντήσεως, νὰ περιορισθῇ δὲ νῦν νὰ ἐκτραγῳδῇ ἀπὸ τοῦ βήματος τὰς διαταγὰς, τὰς νουθεσίας, τὰς προτροπὰς, καὶ τὰς ἱκεσίας, ἃς κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἀπηύθυνε δῆθεν πρὸς τοὺς ὑπαλλήλους τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας. Ἔπρεπε νὰ κατανοήσῃ, ὅτι πᾶσα ἡμέρα, ἡ ὁποία παρέρχεται, ἐπιτείνει τὴν παράβασιν τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχει, καὶ τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ τῷ ὑπομνήσωμεν. Ἀντέταξεν ὡς ἐπιχείρημα πρὸς δικαιολογίαν τῆς βραδύτητος, ὅτι ἀνέβαλεν, ἵνα δημοσιεύσῃ συγχρόνως τὰς ἀποφάσεις ἐπὶ ὅλων τῶν αἰτήσεων, δὲν βλέπω ὅμως τὸν νόμιμον λόγον, ἐφ’ οὗ στηρίζεται τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο. Αἱ ἐκκρεμεῖς αἰτήσεις δὲν εἰσήχθησαν ἅπασαι ὁμοῦ· ὑπάγονται διαδοχικῶς ἡ μία κατόπιν τῆς ἄλλης, καθ’ ὅσον συμπληροῦται ἡ πενταετία, ἑπομένως ἠδύνατο καὶ ὤφειλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς κατὰ τὴν αὐτὴν σειρὰν τῆς εἰσαγωγῆς τῶν νὰ προβαίνῃ εἰς ἐξέλεγξιν καὶ ἐκκαθάρισιν αὐτῶν. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς πρέπει νὰ κατανοήσῃ τὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν ἔχει, ἀδικῶν ἐπὶ ἓν ἔτος ὁλόκληρον τοὺς ὑπ’ αὐτὸν ὑπαλλήλους, καὶ ὀφείλει δι’ ὅλων τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἔχει, νὰ σπεύσῃ νὰ φέρῃ εἰς πέρας αὐτὴν τὴν ὑπόθεσιν.

§14ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν θέρος, ὅτε διέτριβον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Γυθείου, ἐξ ἧς ὡς γνωστὸν κατάγομαι, παρετήρησα ἔκτακτόν τι καὶ ὅλως ἐξαιρετικῶς γινόμενον ἐν αὐτῇ· παρετήρησα, λέγω, ἐκτυλισσομένην μετὰ μεγάλης ὑπὲρ αὐτῆς διαστάσεως τὴν πρόνοιαν καὶ τὴν στοργὴν τοῦ ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου· τοῦτο δὲ μοὶ ἐφάνη τοσούτῳ μᾶλλον παράδοξον, καθ’ ὅσον ἄλλοτε εἶχον ἀντιληφθῆ ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ αἰθούσῃ τὴν δυσμενῆ παρέμβασιν τοῦ νῦν διευθύνοντος τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο εἰς τὰ φορολογικὰ τῆς ἐπαρχίας ταύτης. Τὴν πρόνοιαν καὶ τὴν στοργὴν αὐτὴν ἐξεδήλου τὸ ἐν λόγῳ Ὑπουργεῖον διὰ τῆς καθ’ ἑκάστην ἡμέραν ἱδρύσεως νέου σχολείου ἢ γραμματοσχολείου, οὕτω δὲ τὰ διάφορα χωρία τῆς ἐπαρχίας καὶ τὰ διάφορα χωρίδια ἀπέκτησαν οὕτως αὐθαιρέτως καὶ αὐτοκρατορικῶς, οὕτως εἰπεῖν, τοιαῦτα γραμματοσχολεῖα. Καὶ ἕκαστος μὲν ὑπωπτεύετο, ὅτι τὸ καθ’ ἑαυτὸ ἀγαθὸν καὶ ἅγιον τοῦτο μέτρον ἀπέβλεπεν εἰς ὑπηρεσίαν ἄλλων σκοπῶν, τῶν ἐπερχομένων δημοτικῶν ἐκλογῶν, οὐχ ἧττον τὸ φαινόμενον εὐηρέστει εἰς τοὺς κατοίκους, διότι ἅπαντες ἐν γένει οἱ Λακωνόπαιδες μετὰ ζήλου ὀργῶσιν εἰς τὴν πρώτην καὶ κατωτέραν ταύτην παίδευσιν, βδελυσσόμενοι τὴν ἄκραν ἀπαιδευσίαν καὶ ἀγραμματοσύνην. Διὰ τοῦτο εἶναι δύσκολον, ἐὰν ὄχι ἀδύνατον, ν’ ἀπαντήσῃ τις Λάκωνα ἐντελῶς ἀγράμματον. Ἀλλὰ κατὰ δυστυχίαν μετ’ ὀλίγον καὶ εὐθὺς μετὰ τὴν παρέλευσιν τῶν ἐκλογῶν ἀπεκαλύπτετο τὸ ψεῦδος καὶ ἡ παγὶς, καὶ τὰ τόσον φιλοστόργως καὶ φιλομούσως συστηθέντα ταῦτα σχολεῖα διελύοντο τὸ ἓν μετὰ τὸ ἄλλο, οἱ δὲ νεκροὶ καὶ ἀνήλικοι, οἱ πλεῖστοι γραμματοδιδάσκαλοι, ἐπέστρεφον εἰς τὰς οἰκίας των, ἄλλοι μὲν ἀπλήρωτοι ἐντελῶς, ἄλλοι δὲ κακῶς μισθοδοτηθέντες. Καὶ δὲν ἤρκεσεν ἡ ὑπουργικὴ αὕτη φενάκη, ἀλλ’ ἐπέπρωτο νὰ ἐπακολουθήσῃ εἰς αὐτὴν ἄγριος διωγμὸς τῆς παιδείας καὶ τῶν διδασκάλων, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ πολὺν χρόνον εὐδοκίμως ἐδίδαξαν κατὰ τὴν ἐπαρχίαν αὐτήν. Ἂς ἐπιτρέψῃ, παρακαλῶ, ἡ Βουλὴ νὰ ἀναγνώσω ἓν ἀπόσπασμα τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», τῆς τότε δημοσιευθείσης. Ὡς δὲ κοινῶς ἔλεγον τότε οἱ δυστυχεῖς οὗτοι διδάσκαλοι καὶ ἀναξιοπαθοῦντες, τοὺς ἐξώριζον τότε εἰς τὴν Ἀρμενίαν, διότι πράγματι ἐκ τοῦ φύλλου ἐκείνου τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως» ηὔξανον αἱ γεωγραφικαὶ γνώσεις τοῦ κοινοῦ τῆς Ἑλλάδος, διότι κἀνεὶς δὲν ἤξευρεν, ὅτι εἰς τὴν Ἀρμενίαν, ὡς ἔλεγον, ἐπρόκειτο νὰ ἐκτοπισθῶσιν οἱ διδάσκαλοι τῆς ἐπαρχίας.

§15ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τὸ ἔκαμαν διὰ νὰ μάθουν γεωγραφίαν.

§16ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Διὰ τοῦτο ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἰδίαν ἐπερώτησιν, συμπεριλαμβανομένην μὲν ἐν γένει εἰς τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ὑπέβαλε πρὸ ἡμερῶν, καὶ ἡ ὁποία ἐπροκάλεσε τὴν σημερινὴν συζήτησιν, ἀλλ’ οὖσαν ἀνυπόστατον, διότι ἀφορᾷ μόνον εἰς τὰ τῆς ἐπαρχίας Γυθείου.

§17ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κατὰ τὸ νέον διάταγμα, δὲν ὑπάρχουν πλέον γραμματοδιδάσκαλοι, ἐπαύθησαν ὅλοι.

§18ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Τὸ γνωρίζω αὐτὸ, ἀλλὰ σᾶς εἶπον, ὅτι οἱ διδάσκαλοι αὐτοὶ διωρίσθησαν μόνον διὰ τὰς ἐκλογὰς, καὶ ὅτι τὴν ἐπιοῦσαν τῶν ἐκλογῶν ἐπαύθησαν. Θέλω λοιπὸν νὰ φέρῃ σημείωσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς, πότε διώρισεν ἰδίως τοὺς προσθέτους δημοδιδασκάλους, καὶ πότε ἀπέλυσεν αὐτοὺς, διότι ἐνδιαφέρομαι καὶ ἐπείγομαι νὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ διορισμὸς τῶν δημοδιδασκάλων ἐκείνων ἀπέβλεπε μόνον εἰς τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς, θέλω δὲ, ὁ κ. Ὑπουργὸς, νὰ προσαγάγῃ σημείωσιν, πόσοι διδάσκαλοι ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Γυθείου ἐκτελοῦσι τὰ καθήκοντά των, καὶ πόσα σχολεῖα λειτουργοῦσιν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ταύτῃ. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ δὲ ἡ Βουλὴ, ἐπειδὴ εὑρίσκομαι εἰς τὸ βῆμα, νὰ ὑπερπηδήσω τὸν Ταΰγετον, καὶ ἀπὸ τῆς Λακωνίας νὰ μεταβῶ εἰς τὴν γείτονα χώραν τῆς Μεσσηνίας, καὶ νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, διατὶ μέχρι τοῦδε δὲν ὡρίσθη ἡ δημοτικὴ ἐκλογὴ Ἀρήνης, τῆς ὁποίας ὁ Δήμαρχος ἀπέθανε τρεῖς ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογὰς, καὶ εἰς τὴν ὁποίαν δημαρχεύει ὁ πάρεδρος. Νομίζω, ὅτι ἔκτοτε παρῆλθεν ἱκανὸς χρόνος, ἑπομένως ἠδύνατο ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ νὰ προσδιορίσῃ τὴν ἐκλογὴν ταύτην, καὶ ὅτι κακῶς μέχρι τοῦδε διαμένει ὁ δῆμος ἄνευ τοῦ σχετικοῦ ἄρχοντος. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ, ἐὰν τῷ ὄντι δὲν ὡρίσθη ἡ ἐκλογὴ, ἢ ἐὰν πρόκηται νὰ ὁρισθῇ· καὶ ἂν δὲν πρόκηται νὰ ὁρισθῇ, διατὶ τοῦτο.

§19ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ ἐξετάσω, καὶ ἐὰν δὲν ὡρίσθη, βεβαίως θὰ ὁρισθῇ.

§20ΑΣΗΜ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἡ τελευταία ἐρώτησις τοῦ προαγορεύσαντος ἀφορᾷ εἰς ἐκλογὴν δήμου τῆς ἐπαρχίας, ἣν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀντιπροσωπεύω, συμπληρῶ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐν ὀλίγαις λέξεσιν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς ἔδωκεν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι εὐθὺς ὡς ἀνηγγέλθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον...

§21ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν τὸ εἶπεν.

§22ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ δὲν γνωρίζω τίποτε περὶ τῆς ὑποθέσεως· εἶπον, ὅτι θὰ ἐξετάσω.

§23ΑΣΗΜ. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν δὲν τὸ εἶπε, τὸ λέγω ἐγώ. Τὸ Ὑπουργεῖον διέταξεν ἀμέσως τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον, ὡς γνωρίζετε, δὲν εἶναι τὸ ἁρμόδιον νὰ προσδιορίσῃ τὸν χρόνον τῆς ἐκλογῆς. Καθ’ ἃς ὅμως πληροφορίας ἔλαβον ἀκριβῶς χθὲς ἐκ τῆς ἐπαρχίας, ἡ ἐκλογὴ προσδιωρίσθη διὰ τὰ τέλη τοῦ ἐπιόντος Ἰανουαρίου. Ἑπομένως ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ προαγορεύσας, ὁ ὁποῖος διεσκέλισε τὸν Ταΰγετον, εἰσῆλθεν εἰς τὰς εὐρείας πεδιάδας τῆς Μεσσηνίας, κατῆλθεν εἰς τὸν Ἀλφειὸν, ἐγνώρισεν ἐκεῖ τὰ τοῦ δήμου Ἀρήνης καὶ ἔδωσε πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, ἃς ἐξαχθῇ ἐκ τῆς πλάνης, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέπεσεν.

§24ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὑποβάλλω ἀναφορὰν, φέρουσαν πολλὰς ὑπογραφὰς τελωνοφυλάκων, παραπονουμένων καὶ παρακαλούντων τήν τε Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῆς θέσεώς των. Νομίζουσιν, ὅτι ἀδικοῦνται διὰ τοῦ ἰσχύοντος νόμου, τοῦ κανονίζοντος τὰς συντάξεις αὐτῶν, διότι κατὰ τὸ ἄρθρον 8 τοῦ ἀπὸ 15 Σεπτεμβρίου 1861 νόμου, ὅπως ἀπονεμηθῇ εἰς αὐτοὺς σύνταξις ἀπαιτεῖται ὑπηρεσία 20 ἐτῶν καὶ ἡλικία 55–60 ἐτῶν. Ἐκθέτουσιν, ὅτι πρέπει νὰ μεταῤῥυθμισθῇ ἡ διάταξις αὕτη, ὑποδεικνύουσι μάλιστα καὶ τὸ νομοσχέδιον, καὶ ἀναφέρουσι τοὺς λόγους, δι’ οὓς φρονοῦσιν, ὅτι καὶ δίκαιον εἶναι τὸ αἴτημά των, καὶ συμφέρον ἀκόμη εἰς τὸ Κράτος. Κατὰ καθῆκον ὑποβάλλω τὴν ἀναφορὰν ταύτην, παρακαλῶ δὲ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ταύτην ὑπ’ ὄψιν, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει εὕρῃ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐπικαλοῦνται, δικαίους καὶ συμφώνους μὲ τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, νὰ ὑποβάλῃ τὸ νομοσχέδιον, διότι φρονῶ, ὅτι, ὑποβάλλων ἐγὼ νομοσχέδιον, δὲν θὰ ἐπιτύχω τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκεται διὰ τῆς ὑποβαλλομένης ἀναφορᾶς.

§25ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁμοίαν ἀναφορὰν ἔλαβον καὶ ἐγὼ, καὶ εἶμαι καθ’ ὁλοκληρίαν ὑπὲρ τῆς ἰδέας.

§26ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ζακύνθου προχθὲς ᾐτήσατο διαφόρους πληροφορίας ἐν σχέσει μὲ τὴν διεξαχθεῖσαν δημοτικὴν ἐκλογὴν Κρανίων· ἐπειδὴ δὲ κατέληξεν, εἰπὼν, ὅτι ἐπιφυλάσσεται μετὰ τὴν κατάθεσιν τῶν πληροφοριῶν νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε πεισθῆ, ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ αὐτὸν, ἔρχομαι νὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ προσαγάγῃ συνάμα καὶ τὰς ἑξῆς πληροφορίας· καὶ τοῦτο, πρὸς ἐπικουρίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἐκ Ζακύνθου (ἀναγινώσκει): «αʹ) Νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Εἰρηνοδίκου Κρανίων ἐνεργηθεῖσαν ἀνάκρισιν ἐπὶ τῆς γενομένης ὑπὸ τῆς ἀντιπολιτευομένης ἐφημερίδος «Ἐμπρὸς» δημοσίας καταγγελίας. Τὴν καταγγελίαν καὶ τὰς ἐκθέσεις τῶν ἰατρῶν. βʹ) Νὰ αἰτήσῃ παρὰ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Κεφαλληνίᾳ Πλημμελειοδικῶν ἔκθεσιν ἀφορῶσαν τὸν τελεσθέντα φόνον καὶ τραυματισμὸν ἐκ τῆς οἰκίας τοῦ ὑποψηφίου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰς κατὰ τῶν ὑποδειχθέντων κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς πράξεως ὡς αὐτουργῶν ἐνεργείας αὐτοῦ, ἐὰν συνελήφθησαν, καὶ τί ἐνήργησε μετὰ τὴν σύλληψίν των. γʹ) Νὰ καταθέσῃ ἀντίγραφον τοῦ ἐκδοθέντος βουλεύματος κατὰ τῶν ἐπὶ καλπονοθεύσει κατηγορηθέντων. δʹ) Νὰ καταθέσῃ ἔκθεσιν τοῦ κ. Εἰσαγγελέως περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν καταδικασθέντων διὰ τὰ κατὰ τὴν ἐκλογὴν, πρὸ αὐτῆς καὶ μετ’ αὐτὴν συμβάντα, καὶ διὰ τίνας πράξεις κατεδικάσθησαν. εʹ) Τὰς ἐκθέσεις τῶν κατὰ τὴν ἐπαναληπτικὴν ἐκλογὴν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων καὶ δικαστικῶν καὶ στρατιωτικῶν ἐποπτῶν. Ϛʹ) Νὰ κατατεθῇ ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. ἐκ Ζακύνθου Βουλευτοῦ ἡ χρησιμεύσασα διὰ τὴν καλπονόθευσιν κάλπη. ζʹ) Κατάστασιν τῶν λαβουσῶν χώραν κλοπῶν ἐν τῇ πόλει Ἀργοστολίου ἀπὸ τῆς 14 Ὀκτωβρίου 1890 μέχρι τῆς 14 Ὀκτωβρίου 1891, τῶν γενομένων πρὸς κλοπὴν ἀποπειρῶν, καὶ τὴν χρονολογίαν ἑκάστης τούτων.» Ἐλπίζω, ὅτι ἡ συμπλήρωσις τῶν πληροφοριῶν τούτων θέλει ἴσως ἀπαλλάξει τὸν ἀξιότιμον κ. Βουλευτὴν νὰ λάβῃ τὸν λόγον ἐπὶ τῶν συμβάντων, τῶν διαδραματισθέντων κατὰ τὴν δημοτικὴν ἐκλογὴν Κρανίων, διότι τὸ συμπέρασμα βεβαίως θέλει εἶσθαι πρὸς ζημίαν τῶν ὠθησάντων τὸν κ. Βουλευτὴν εἰς τὴν ἐπερώτησιν.

§27ΑΡΓΑΣΑΡΗΣ ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἰς συμπλήρωσιν τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Στεφάνου ζητηθέντων προχθὲς, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ εὐαρεστούμενος τὴν Βουλὴν, καταθέτων ἀκριβῆ σημείωσιν τῶν ἐπιδοθεισῶν μηνύσεων πρὸ καὶ κατὰ τὰς δημοτικὰς ἐκλογὰς εἰς τοὺς Εἰσαγγελεῖς Ζακύνθου, Κεφαλληνίας, Κερκύρας, Πύργου καὶ Ἀθηνῶν, ἀφορωσῶν δὲ εἰς πράξεις τελεσθείσας ἕνεκα τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν, εἴτε παρὰ πολιτῶν, εἴτε παρὰ δημοτικῶν ἢ διοικητικῶν καὶ στρατιωτικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν, ποῖαι ἐκ τῶν μηνύσεων τούτων καὶ πότε εἰσήχθησαν πρὸς ἐκδίκασιν, καὶ ποῖον τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῶν. Ἑτέραν παράκλησιν ἔχω νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐν Ζακύνθῳ, ὡς γνωστὸν, ὑπάρχουσιν ἀπὸ ἀρχαιοτάτων χρόνων πηγαὶ νάφθης καὶ πετρελαίου. Ἡ ἐκμετάλλευσις τῶν πηγῶν τούτων παρεχωρήθη πολλάκις εἰς ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι ὅμως ἐναυάγησαν. Κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν δημοτικῶν ἐκλογῶν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐθεώρησε καλὸν διὰ βασιλικοῦ διατάγματος τῆς 9 Μαΐου νὰ λάβῃ ἔκτακτον πίστωσιν ἐκ δραχμῶν 30,000 διὰ τὴν ἐνέργειαν δοκιμαστικῶν ἐργασιῶν ἐπὶ τῶν πηγῶν ἐκείνων. Ἐπειδὴ δὲ ἤδη ὑπεβλήθη καὶ νομοσχέδιον, δι’ οὗ ζητεῖται ἡ ἔγκρισις τῆς πιστώσεως ταύτης, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, πῶς καὶ κατὰ πόσον διετέθη ἡ πίστωσις αὕτη, καὶ ποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα τῶν γενομένων δοκιμαστικῶν ἐργασιῶν.

§28ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Ζακύνθου, ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐπιθυμεῖ νὰ μάθῃ τὰ ἐν Κεφαλληνίᾳ συμβάντα, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ὑποβάλῃ, εἰ δυνατὸν, ἔκθεσιν τῶν λαβόντων χώραν κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐν Ζακύνθῳ ἀπὸ τοῦ 1865 μέχρι τοῦ 1891. (Ἱλαρότης).

§29ΑΝΑΣΤ. ΖΕΡΒΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, καὶ ἐγὼ παρακαλῶ, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ μᾶς φέρῃ τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων τῶν γενομένων ἐν Ζακύνθῳ διὰ τὸν σχηματισμὸν τοῦ λόχου τῶν εὐσταλῶν, τὸν ὁποῖον οἱ κκ. Βουλευταὶ γνωρίζουσι.

§30ΑΡΓΑΣ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶσθε ἁρμόδιος.

§31ΑΝΑΣΤ. ΖΕΡΒΟΣ. Ὄχι ἐσὺ εἶσαι ἁρμόδιος, μάτια μου!

§32ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἁπλῆς ἐπερωτήσεως, ἀλλὰ περὶ ζητήματος ἀφορῶντος μεγάλως τὴν ἐπαρχίαν Φθιώτιδος, ἰδίως δὲ τὴν πόλιν Λαμίας. Ὡς πρὸ καιροῦ ἐδημοσιεύθη, ἡ Κυβέρνησις προτίθεται νὰ τροποποιήσῃ τὴν ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λάρισσαν, ἐκεῖθεν τῆς Ὄθρυος πρὸς τὴν ἐπαρχίαν Δομοκοῦ, σιδηροδρομικὴν γραμμὴν, διέταξε δὲ πρὸς τοῦτο μελέτην. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν τὸ πόρισμα αὐτῆς ἀνταποκρίνηται πρὸς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Κυβερνήσεως, ὀφείλω ὅμως νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, προκειμένου περὶ τροποποιήσεως τῆς σιδηροδρομικῆς ταύτης γραμμῆς, δέον ὑπὲρ πᾶσαν ἄλλην πόλιν νὰ τύχῃ τοῦ εὐεργετήματος τούτου ἡ πρωτεύουσα αὕτη τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἀποβλέπουσα εἰς τὴν ὅσον ἔνεστι ταχυτέραν συγκοινωνίαν, παρεδέχθη τὸ σχέδιον τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, μέ τινας μικρὰς τροποποιήσεις, ἃς ὑπέβαλεν ὁ ἀνάδοχος τῆς γραμμῆς ταύτης, ἀλλὰ συνεπείᾳ παραστάσεως καὶ εὐχῶν τῶν κατοίκων τῆς πόλεως Λαμίας, εἶχε διατάξει νὰ γείνῃ μελέτη, ἐγκρίνασα μάλιστα καὶ τὴν διὰ τὸ προσωπικὸν τῆς μελέτης ταύτης δαπάνην, ἐὰν δὲν ἀπατῶμαι, ὅπως, εἰ δυνατὸν, διέλθῃ ἡ γραμμὴ αὕτη διὰ τῆς πόλεως Λαμίας. Δὲν γνωρίζω ὁποῖον ἦν τὸ πόρισμα τῆς μελέτης ταύτης, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ παραστήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ὑποβάλῃ εἰς τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν τὸ παρ’ ἐμοῦ εἰσαγόμενον σχέδιον, μελετηθὲν παρ’ εἰδημόνων, δι’ οὗ δύναται νὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ αὕτη διὰ Λαμίας ἀντὶ ἐλαχίστης δαπάνης, μικροτέρας τῆς δαπάνης τῆς μελλούσης νὰ γείνῃ πρὸς μετατροπὴν τῆς γραμμῆς, ἣν σκέπτεται ἡ Κυβέρνησις. Τὸ σχέδιον τοῦτο ἐγγράφως θέλω καταθέσει εἰς τὸ Προεδρεῖον, ἵνα μὴ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν, καθ’ ὅ, ἀντὶ νὰ λάβῃ τὴν διεύθυνσιν ἀπὸ τὸ χωρίον Φραντζῆ εἰς τὸ χωρίον Μπεκῆ, πρέπει νὰ διευθυνθῇ πρὸς τὴν πόλιν Λαμίαν, ἐκεῖθεν δὲ εἰς τὸ χωρίον Μπεκῆ, ἀκολουθοῦσα τὴν ἤδη ἀποφασισθεῖσαν διακλάδωσιν μέχρι Λαμίας, καὶ οὕτως ἐξασφαλισθῶσι τὰ μεγάλα συμφέροντα τῆς πόλεως ταύτης, ἅτινα διακινδυνεύουσι διὰ τῆς μὴ διελεύσεως τῆς γραμμῆς ταύτης δι’ αὐτῆς. Προκειμένου δὲ περὶ τῆς σιδηροδρομικῆς ταύτης γραμμῆς δὲν εἶναι ἄσχετον νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, διερμηνεύων καὶ τὴν δικαίαν ἀπαίτησιν τῆς κωμοπόλεως Στυλίδος, τοῦ μόνου ἐπινείου τῆς Φθιώτιδος καὶ τῆς δυτικῆς Θεσσαλίας, ὅπως ἐπεκταθῇ ἡ γραμμὴ ἀπὸ τῆς Ἁγίας Μαρίνας μέχρι τῆς Στυλίδος, ἐν ᾧ προσωρινῶς ὡρίσθη αὕτη ὡς ἀφετηρία τῆς γραμμῆς ταύτης, ἕνεκα τοῦ ἀβαθοῦς λιμένος τῆς Στυλίδος πρὸς μεταφορὰν τῶν ὑλικῶν τῆς ἑταιρίας ταύτης· καθόσον, ἂν δὲν γείνῃ ἡ προέκτασις αὕτη, κατ’ ἀνάγκην θέλει γίνεσθαι ἡ ἐπιβίβασις καὶ ἀποβίβασις, ὡς καὶ ἡ μεταφορὰ τῶν ἐμπορευμάτων ἐξ Ἁγίας Μαρίνης, οὕτω δὲ θέλει τέλειον καταστραφῆ ἡ ἀνθοῦσα πόλις τῆς Στυλίδος, ὅπερ εἶναι ἄδικον. Εὐτυχῶς δὲ πρόκειται νὰ λυθῇ ἤδη καὶ τὸ ζήτημα τοῦ λιμένος Στυλίδος, μετὰ τὴν αἰσίαν ἔκβασιν τῆς δίκης τῆς κοινότητος ταύτης μετὰ τοῦ ἀναλαβόντος τὴν ἐκβάθυνσιν τοῦ λιμένος ἐργολάβου. Δι’ ὃ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐπιτρέπουσα εἰς τὴν κοινότητα ταύτην, ἧς τὸ λιμενικὸν ταμεῖον εὐπορεῖ χρημάτων, ὅπως ἀναλάβῃ αὕτη ἀπ’ εὐθείας, κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν της, τὴν διὰ βυθοκόρων ἐκβάθυνσιν τοῦ λιμένος αὐτῆς. Ἐπὶ τῶν δύο τούτων ζητημάτων ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν καὶ μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως· ὡς πρὸς τὸ τῆς Λαμίας δὲ, ἀνάγκη νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν καὶ τὸ περὶ οὗ ὁ λόγος σχέδιον, ἵνα πεισθῶμεν, ἂν δύναται νὰ κατορθωθῇ ἡ διακαὴς αὕτη εὐχὴ τῶν κατοίκων τῆς πόλεως Λαμίας, καθόσον δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἄνευ τῆς ἐξαντλήσεως τοῦ ζητήματος τούτου, προκειμένου μάλιστα περὶ τροποποιήσεως διεθνοῦς γραμμῆς, νὰ προβῇ εἰς τὴν τροποποίησιν ταύτην, μόνον καὶ μόνον, ὅπως συγκοινωνήσωσι χωρία τινὰ, ἢ μᾶλλον χωρίον, καὶ νὰ ἐγκαταλειφθῇ πόλις, ἥτις δικαιοῦται νὰ τύχῃ τοῦ εὐεργετήματος τούτου. Ὀφείλουσι δὲ καὶ οἱ Βουλευταὶ τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος, οἵτινες ὑποστηρίζουσι τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, νὰ ἀσκήσωσι πᾶσαν τὴν ἐπ’ αὐτῆς ἐπιῤῥοήν των, ὅπως ἐπιτευχθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο. Δὲν λέγω τοῦτο, ὅπως ὑπομνήσω αὐτοῖς τὰς ἐπαγγελίας, ἃς ἔδωκαν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 14 Ὀκτωβρίου, ἀναγράφοντες εἰς τὸ πρόγραμμα αὐτῶν, ὡς πρώτιστον ὅρον, καὶ τὴν ἀνίδρυσιν τοῦ σταθμοῦ Λαμίας παρ’ αὐτῇ, ἀλλὰ λέγω τοῦτο ἐξ ἀγαθῆς προαιρέσεως, πρὸς τὸ συμφέρον τῆς ἐπαρχίας μου καὶ τῆς ἐπαρχίας αὐτῶν, ἥτις δικαιοῦται νὰ τύχῃ τῆς τοιαύτης μερίμνης αὐτῶν τε καὶ τῆς Κυβερνήσεως.

§33ΤΡΑΚΑΣ. Ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Λάρισσαν ἀπ’ ἀρχῆς δὲν ἐμελετήθη νὰ διέλθῃ διὰ τῆς Λαμίας· μάλιστα ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, ἐλθὼν εἰς Λαμίαν, διεβεβαίωσε πάντας, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ ἀπὸ τὴν Λαμίαν, καὶ ὅτι θὰ διέλθῃ ἀπὸ τὸ Λιανοκλάδι ἢ Ζέλι....

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον ὅτι θὰ γενῇ νέα μελέτη· ἦτο παρὼν καὶ ὁ διευθύνων τὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ δι’ αὐτοῦ προσεκλήθη ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ νὰ ὑποβάλῃ νέαν μελέτην.

§35ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἀπέκρουσε διαῤῥήδην τότε τὴν πρότασιν.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τοῦ τί εἶπον εἰς τὴν Βουλὴν, λέγω ὅτι παρ’ ἐμοῦ ἐῤῥέθη, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἦτο ὑπὲρ τῆς εὐθείας γραμμῆς, τῆς μὴ διερχομένης διὰ τῆς πόλεως Λαμίας, καὶ ἐφ’ ὅσον ἡ γνώμη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἦτο τοιαύτη, ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς γραμμῆς ταύτης, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον κατὰ τὴν ἔκθεσιν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ ἡ πρὸς τὴν Λαμίαν παρέκκλισις ἄνευ ὑπερόγκου δαπάνης. Εἶπον ὅμως, ὅτι θέλει προσκληθῆ ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, ὅπως ἀναθεωρήσῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς, καὶ ἂν ἀποτέλεσμα τῆς ἀναθεωρήσεως ἦτο ἡ παράστασις περὶ τοῦ ἐφικτοῦ τῆς ἄνευ μεγάλης προσθήκης δαπάνης, καὶ ἄνευ μεγάλης προσθήκης εἰς τὸν χρόνον τῆς συγκοινωνίας διελεύσεως τῆς γραμμῆς διὰ Λαμίας, τότε μόνον ἡ Κυβέρνησις θὰ ἠδύνατο νὰ μεταβάλῃ γνώμην. Προσεκλήθη ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ νὰ μελετήσῃ ἐπὶ τόπου τὰ τοῦ ζητήματος τούτου, ἡ Γαλλικὴ δὲ ἀποστολὴ προέβη εἰς τὴν μελέτην διὰ πολλοῦ προσωπικοῦ καὶ διά τινος δαπάνης. Ἀκούω ἐξωδίκως, ὅτι ἤδη ἐτελείωσεν ἡ μελέτη, καὶ νομίζω ὅτι θὰ ἦναι καλὸν νὰ ὑποβληθῇ αὕτη εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως ἐν γνώσει τοῦ ἀποτελέσματος τῆς ἀναθεωρήσεως ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ θέματος.

§37ΤΡΑΚΑΣ. ... Ἀλλὰ θαυμάζω, πῶς ἀπὸ τοῦ 1888, ὅτε ἦτο Πρωθυπουργὸς ὁ κ. Τρικούπης, δὲν κατωρθώθη μέχρι τοῦ 1890 νὰ δοθῶσιν αὐταὶ αἱ πληροφορίαι παρὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἡ ὁποία ἐμελέτησε τὸ ζήτημα κατὰ τὸν κ. Τρικούπην. Σχετικῶς πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Χατζῖσκος,—διότι ἀπῄτησε παρ’ ἐμοῦ νὰ μάθῃ, τί κάμνω ὡς Βουλευτὴς φίλος τῆς Κυβερνήσεως,—τῷ λέγω ὅτι, ἀφ’ ὅτου ἦλθον ὡς Βουλευτής, ἔκαμα παραστάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ παρεκάλεσα νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ μελέτη, καὶ νὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ ἐκ Λαμίας, χωρὶς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀπαιτηθησομένην πρὸς τοῦτο δαπάνην,—ἂς ἀναβαίνῃ αὕτη καὶ εἰς 500 χιλιάδας δραχμὰς ἢ καὶ περισσοτέρας,— ἀφοῦ ἡ Λαμία ἐδαπάνησε 2,700,000 διὰ τὴν ληστείαν εἰς λύτρα, διότι ἡ ληστεία κατὰ τὸ 1867 εἶχε κορυφωθῆ, ἦτο δὲ ἡ Λαμία εἰς τὴν μεθόριον γραμμήν. Ἡ Λαμία ἴσως εἶναι ἡ πόλις, ἡ ὁποία ἔδωκε τὴν πρώτην συνδρομὴν εἰς ὅλα τὰ ὑπὲρ τῆς Θεσσαλίας κινήματα, καὶ ἡ πρώτη ἔπαθε δυστυχήματα. Ὥστε τὸ ἔθνος ἐὰν ἐθυσίαζε διὰ τὴν Λαμίαν καὶ 1,000,000, δὲν θὰ ἦτο μεγάλο πρᾶγμα· διότι μετὰ τὰς Ἀθήνας μέχρι Λαρίσσης δὲν εὑρίσκομεν ἄλλην πόλιν ὁμοίαν τῆς Λαμίας,—ἀφίνω, λέγω, τὰ δεινὰ καὶ τὰς ζημίας, τὰ ὁποῖα ὑπέστη χάριν τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους καὶ τῶν ὁμόρων τότε δούλων ἐπαρχιῶν. Αἱ παραστάσεις μου αὗται βεβαίως ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διετάχθη ἡ μελέτη αὕτη. Ἀλλ’ ὡς μὲ ἐβεβαίωσεν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς πρὸ μηνὸς, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διέλθῃ ἡ γενικὴ γραμμὴ διὰ τῆς Λαμίας διότι ἀπαιτεῖ δαπάνην δρ. 1,650,000 καὶ βραδύτητα 7 λεπτῶν τῆς ὥρας, ὡς μέλλουσα νὰ διέλθῃ μετὰ τὴν Λαμίαν διὰ τοῦ χειμάῤῥου Ξηργιὰ Ταράτσης καὶ ὑπεράνωθι Δαϊτσᾶς, Δερβὲν–Φούρκας καὶ Δομοκοῦ.

§38ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ζητεῖ ὁ ἐργολάβος παράτασιν δύο ἐτῶν.

§39ΤΡΑΚΑΣ. Νομίζω λοιπὸν ὅτι ἀντὶ νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ γραμμή, εἶναι εὐκολώτερον νὰ γείνῃ ἄλλη γραμμή, διὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἡ δαπάνη νὰ μὴ ἦναι τόσον μεγάλη, καὶ νὰ μὴ ἀπαιτηθῇ καὶ χρόνος πολύς· νὰ διέλθῃ δηλαδὴ ἡ γραμμὴ διὰ τῆς Λαμίας, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ σημείου, ἐφ’ οὗ διέρχεται ἐπὶ τοῦ Σπερχειοῦ ποταμοῦ, τὸ ὁποῖον κεῖται μεταξὺ τῶν χωρίων Κωσταλέξη καὶ Κομποτάδων, νὰ προχωρήσῃ αὕτη κατ’ εὐθεῖαν εἰς Λαμίαν, ὅπου κατὰ τὸν σταθμὸν θὰ συναντηθῇ μετὰ τῆς γραμμῆς τῆς διακλαδώσεως Ἁγίας Μαρίνης Στυλίδος, καὶ ἐκεῖθεν λαμβάνουσα ἀμέσως τὴν ἤδη χαρασσομένην πρὸς τὴν Μπεκὴν καὶ Στείρφακα γραμμὴν ἢ διὰ τοῦ Ξεργιᾶ ὄπισθεν τῆς Λαμίας διὰ Ταράτσης καὶ ἐκεῖθεν νὰ φθάσῃ πάλιν εἰς Στείρφακα· οὕτω δὲ κερδίζομεν τὸ ἀπὸ Σπερχειοῦ μέχρι Μπεκῆς διάστημα, καὶ προστίθενται ἓν ἢ δύο τὸ πολὺ χιλιόμετρα. Ὥστε νομίζω, ὅτι ἡ δαπάνη διὰ τὴν γραμμὴν αὐτὴν δὲν θὰ ἦναι πλέον τῶν 600,000 δραχμῶν· βεβαίως δὲν θὰ προστεθῶσιν ἄλλαι δαπάναι ἢ ἐπιχώματά τινα, διότι τὸ μέρος εἶναι ἐπίπεδον. Ἡ βραδύτης, δὲ Κύριοι, ὡς πρὸς τὴν ταχύτητα τῆς κινήσεως θὰ ἦναι ἓν ἕως τρία λεπτὰ μόνον. Λοιπὸν, διὰ νὰ ἀπολαύσῃ τοιοῦτον ἀγαθὸν ἡ Λαμία, δὲν ἦναι πολὺ πρᾶγμα νὰ δαπανηθοῦν 600,000· ὑποθέτω δὲ, ὅτι οὐδεὶς Βουλευτὴς θὰ εὑρεθῇ νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γείνῃ ἡ δαπάνη αὕτη, πολὺ δὲ περισσότερον ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔχῃ τὴν καλὴν θέλησιν νὰ τὸ πράξῃ. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ διατάξῃ νὰ γείνῃ αὐτὴ ἡ μελέτη, ἀφοῦ ἡ ἄλλη μελετηθεῖσα γραμμὴ, καθὼς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπαιτεῖ πολὺν χρόνον καὶ δαπάνην μεγάλην. Ὅσον δὲ ἀφορᾷ τὴν προέκτασιν τῆς γραμμῆς ἀπὸ Ἁγίας Μαρίνης μέχρι Στυλίδος, νομίζω ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ζήτημα, διότι ἀπ’ ἀρχῆς ἡ σύμβασις ἐγένετο μέχρι Στυλίδος, κατ’ ἀνάγκην δὲ ἡ ἑταιρία ἀφῆκε τὸν σταθμὸν προσωρινῶς εἰς τὴν Ἁγίαν Μαρίναν, ἵνα διευκολυνθῇ ἡ ἀποβίβασις τῶν διαφόρων ὑλικῶν, διότι τὰ ὕδατα ἐν Στυλίδι εἶναι ἀβαθῆ, καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ προσεγγίζῃ ἀτμόπλοιον, πρέπει νὰ σταθῇ 4 ἕως 5 χιλιόμετρα μακράν. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν πρέπει νὰ μείνῃ ἄνευ σταθμοῦ ἡ Στυλὶς, ὁ λιμὴν θὰ γείνῃ εἰς τὴν Στυλίδα. Ἐγώ, ὡς Βουλευτὴς τότε, κατὰ τὸ 1883, ἔκαμον παραστάσεις ἐπὶ Κυβερνήσεως Τρικούπη, καὶ διετάχθη ἡ προχώρησις τοῦ ἔργου διὰ τοῦ ἀναδειχθέντος ἐργολάβου, ὅπως ταχύτερον ἀπολαύσῃ ἡ ἐπαρχία Φθιώτιδος τὰς ὠφελείας τοῦ καλοῦ λιμένος καὶ ἐπωφεληθῇ καὶ ἡ Στυλίς. Ἀλλὰ δυστυχῶς οἱ κάτοικοι Στυλίδος ἤθελον νὰ μειωθῇ ἡ ἀξία τῆς ἐγκριθείσης ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μονάδος, ὅπερ μετὰ τὴν κοινοποίησιν τῆς ἐγκρίσεως δὲν ἦτο δυνατὸν, ἡ δὲ λιμενικὴ ἐπιτροπὴ ἠκολούθησε δίκας, αἵτινες ἐπεραιώθησαν, καὶ ἔχασε τελεσιδίκως ὁ ἐργολάβος τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ τὴν ἐργασίαν αὐτός. Λοιπὸν θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον εἶναι σπουδαῖον διὰ τὴν Στυλίδα καὶ ὁλόκληρον τὴν Φθιώτιδα, διότι ὁ λιμὴν αὐτὸς, ὁ ὁποῖος ὑπάρχει, εἶναι ἀκατάλληλος δι’ ἀποβίβασιν καὶ ἐπιβίβασιν ἐπιβατῶν καὶ ἐμπορευμάτων, διότι κινδυνεύουσι νὰ πνιγοῦν οἱ ἐπιβάται, καὶ τὰ ἐμπορεύματα βλάπτονται βρεχόμενα, διότι τὸ ἀτμόπλοιον, ὡς εἶπον, στέκει πολὺ μακράν. Ἐκεῖνο δὲ τὸ ὁποῖον θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, εἶναι νὰ μὴ ἐνδώσῃ εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῶν ἐντοπίων, οἱ ὁποῖοι θέλουν νὰ κάμουν αὐτοὶ τὸν λιμένα, διὰ νὰ ὠφεληθῶσιν ἰδιοτελῶς τινες ἐξ αὐτῶν. Πρέπει νὰ γείνῃ τὸ ἔργον δι’ ἐργολαβίας, χωρὶς νὰ ἔχωμεν αὐτὰς τὰς περιπλοκὰς τῶν ἐντοπίων.

§40ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ὀφείλω, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀπαντήσω δι’ ὀλίγων λέξεων πρός τινα προσωπικὸν ὑπαινιγμὸν, ὃν ἀπηύθυνεν ἐν τέλει τῆς ἐπερωτήσεώς του ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος κατὰ τῶν συμπολιτευομένων Βουλευτῶν τοῦ νομοῦ ἐκείνου, ἐν οἷς ἔχω τὴν τιμὴν νὰ καταλέγωμαι καὶ ἐγώ. Εἶπεν, ὅτι ἡμεῖς, ὡς Ἀντιπολιτευόμενοι ὑποψήφιοι Βουλευταὶ, ὑπεσχέθημεν διὰ τοῦ τότε δημοσιευθέντος προγράμματός μας νὰ πληρώσωμεν σὺν ἄλλοις καὶ ἕνα διακαῆ πόθον τῶν Λαμιέων, νὰ κατορθώθωμεν δηλαδὴ, ὅπως διέλθῃ διὰ τῆς πόλεώς των αὐτὴ ἡ διεθνὴς γραμμὴ Πειραιῶς–Λαρίσσης, καὶ οὐχὶ διακλάδωσίς τις αὐτῆς. Ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος τοῦ κ. Χατζίσκου δὲν εἶναι ἀκριβής. Ἡμεῖς ὑπεσχέθημεν, ἐὰν ἐξελεγόμεθα Βουλευταὶ καὶ ἤρχετο ἡ μερίς μας εἰς τὰ πράγματα, νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν, ὅπως εἰσακουσθῶσιν αἱ δίκαιαι τῶν Λαμιέων ἀξιώσεις. Ὅτι δὲ τὴν ὑπόσχεσιν ἡμῶν ἐκείνην ἐπληρώσαμεν, περὶ τούτου δύναται νὰ μαρτυρήσῃ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, πρὸς ἣν καὶ οἱ συνάδελφοί μου συμπολιτευόμενοι Βουλευταὶ ἐκ τοῦ νομοῦ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος καὶ ἐγὼ δὲν ἐπαύσαμεν συνιστῶντες θερμῶς τὴν πλήρωσιν τοῦ πόθου τῶν Λαμιέων, ὅστις εἶναι πόθος καὶ ὁλοκλήρου τοῦ νομοῦ μας, οὗτινος πρωτεύουσα εἶναι ἡ πόλις των. Πολλάκις προέβημεν εἰς παραστάσεις, καὶ ἐπεμείναμεν εἰς τὸ ζήτημα μέχρι τοῦ νὰ γείνωμεν ἴσως ὀχληροὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Δὲν θεωρῶ κατάλληλον τὴν ὥραν, ὅπως ἐπιληφθῶ νῦν τῆς ἐξετάσεως τοῦ ζητήματος, πρὶν ἢ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν παράσχῃ τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας, ἀνακοινῶν εἰς τὴν Βουλὴν, ποῦ εὕρηται τὸ ζήτημα. Ἐπάναγκες ὅμως νομίζω καὶ ἄνευ τῶν πληροφοριῶν τούτων ν’ ἀποκρούσω ἕτερόν τινα ἰσχυρισμὸν τοῦ συναδέλφου, ὑποστηριχθέντα καὶ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Μεσολογγίου. Ὡς διεβεβαίωσεν ἡμᾶς ἡ ὑπηρεσία, ὅτε προέβημεν εἰς τὰς πρώτας ἡμῶν παραστάσεις ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, οὐδεμία μελέτη εἶχε γείνει περὶ τοῦ ζητήματος μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἤτοι μέχρι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ παρελθόντος ἔτους, παρὰ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, οὐδ’ ὑπεδείχθη εἰς ἡμᾶς τότε πόρισμά τι τοιαύτης μελέτης. Τοὐναντίον κατ’ ἀκολουθίαν τῶν ἡμετέρων παραστάσεων, ἀνετέθη τότε μόλις εἰς τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν νὰ μελετήσῃ τὸ πρᾶγμα καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἀκριβῆ προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης, ἣν θὰ ἀπῄτει ἡ δίοδος τῆς διεθνοῦς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς διὰ Λαμίας. Ἔκτοτε ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἡ σχετικὴ ἔκθεσις τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ἀνεκοίνωσε δὲ καὶ ὁ ἐργολάβος τοῦ σιδηροδρόμου τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς θὰ συγκατετίθετο εἰς τὴν τροποποίησιν τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου. Σὺν ἄλλοις ἔθηκεν ὡς ὅρον ὁ ἐργολάβος, ὡς ἠκούσατε, καὶ τὴν ἐπὶ διετίαν παράτασιν τῆς ταχθείσης εἰς αὐτὸν προθεσμίας πρὸς ἀποπεράτωσιν τῆς γραμμῆς. Ἐννοεῖται, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, ἐὰν ὅροι τοιοῦτοι, βαρεῖς τὰ μάλιστα καὶ δυσεκπλήρωτοι, καθιστῶσι σχεδὸν ἀνέφικτον τὴν δίοδον τῆς διεθνοῦς γραμμῆς διὰ Λαμίας, διὰ τοῦτο δὲν εὐθύνονται βεβαίως οὔτε τὸ παρὸν Ὑπουργεῖον οὔτε οἱ ὑποστηρίζοντες αὐτὸ Βουλευταί. Τὴν εὐθύνην ὑπέχουσι μᾶλλον ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐξέδωκαν τὴν κατασκευὴν τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος σιδηροδρόμου εἰς μειοδοσίαν, πρὶν ἢ μελετηθῇ καλῶς τὸ ἔργον ἐν πάσκις αὐτοῦ ταῖς λεπτομερείαις. Ἀφοῦ δὲ ἅπαξ ἐν τῇ γενικῇ συμφωνίᾳ μετὰ τοῦ ἐργολάβου δὲν συμπεριελήφθη ὁ ὅρος τοῦ νὰ διέλθῃ ἡ διεθνὴς γραμμὴ διὰ Λαμίας, ἀλλὰ τοὐναντίον ἐπετράπη εἰς αὐτὸν τὸ δικαίωμα νὰ συνδέσῃ πρὸς αὐτὴν τὴν πρωτεύουσαν τοῦ ἡμετέρου νομοῦ διὰ σιδηροδρομικῆς διακλαδώσεως, τώρα· οὐχὶ ἡμεῖς, ἀλλ’ αὐτὸς ἔχει νὰ ὑπαγορεύσῃ εἰς ἡμᾶς τοὺς ὅρους τῆς προσεγγίσεως τῆς γραμμῆς εἰς Λαμίαν, ὅρους καθιστῶντας σχεδὸν ἀνέφικτον τὴν προσέγγισιν ταύτην. Πλὴν διὰ τοῦτο εὐθύνεται βεβαίως ἡ Κυβέρνησις, ἧς προΐστατο ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, πρὸς ὃν πρέπει ν’ ἀπευθύνῃ τὰ παράπονά του τὴν σήμερον καὶ ὁ ἐκ Φθιώτιδος συνάδελφός μου κ. Χατζῖσκος.

§41ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ ζήτημα τὸ σιδηροδρομικὸν καλεῖ με νὰ λάβω μέρος εἰς τὴν συζήτησιν. Ἐγὼ διαβεβαιῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους, ὅτι ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ οὐδεμίαν μελέτην ἔκαμε. Τὰ σχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ἡ ἔκθεσις τοῦ Γκοτλὰν, εἶναι ψευδέστατα. Ἀνακριβὴς αὐτὴ ἡ ἔκθεσις ἡ δημοσιευθεῖσα διὰ λιθογραφίας καὶ διανεμηθεῖσα εἰς ἅπαντας, εἶναι ψευδὴς καὶ ἀνακριβεστάτη! Τὸ λέγω δημοσίᾳ, καὶ προσφέρομαι νὰ τὸ ἀποδείξω εἰς ἅπαντας. Τί ζητοῦν λοιπὸν οἱ συνάδελφοι περὶ μελετῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς; Ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ, θέλουσα νὰ δικαιολογήσῃ τὰς ἑκατοστύας χιλιάδων δραχμῶν, τὰς ὁποίας ἀπεῤῥόφησε μέχρι τοῦδε, παρέστησε γραμμὰς ἐρυθρὰς, ὑψόμετρα, καὶ τίποτε ἄλλο. Ἂν κατὰ τὸ ἀρχικὸν σχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον διήρχετο ἀπὸ τὸν Μῶλον τῆς Λαμίας, ἡ γραμμὴ δὲν διῆλθε τῆς πόλεως Λαμίας, ἡ ὁποία ὁμολογουμένως ἔχει μέγιστα δικαιώματα, πολὺ δυσχερέστερον ἔσται σήμερον, ὅτε διέρχεται ἀπὸ τὸ Μπράλο, νὰ ἔλθῃ πρὸς τὴν Λαμίαν. Εἶμαι γνώστης τῶν μερῶν αὐτῶν, καὶ ὁμιλῶ ἐν λεπτομερείᾳ καὶ ἐν γνώσει, ὅτι σήμερον καθίσταται ὑπὸ τεχνικὴν ἔποψιν δυσχερέστατον νὰ τραπῇ ἡ ὁδὸς πρὸς τὴν Λαμίαν, διότι θὰ ὑποχρεωθῇ ἀπὸ ὕψους νὰ κατέλθῃ εἰς χθαμαλώτερα καὶ πάλιν νὰ ἀνέλθῃ εἰς ὑψηλότερα, αὐτὸ δὲ καὶ δαπάνας καὶ δυσκολίαν θὰ προβάλῃ εἰς τὴν γραμμήν. Ἀγαπῶ τοὺς Λαμιεῖς, καὶ ἔχω ὑποχρεώσεις πρὸς τὴν πόλιν ἐκείνην, ἀλλ’ ὀφείλω νὰ εἴπω μίαν ἀλήθειαν ἐπιστημονικήν· ἡ ἀλήθεια δὲ εἶναι, ὅτι σήμερον καθίσταται δυσχερέστατον νὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ ἐκ τῆς πόλεως Λαμίας, διότι θὰ διέλθῃ πλησίον τοῦ χωρίου Λιανοκλάδι.

§42ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐτροποποιήθη.

§43ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν ἐτροποποιήθη· σκέψις μόνον γίνεται ὑπὸ στρατιωτικὴν ἔποψιν, οὐχὶ ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν. Ἂν πρόκηται νὰ δείξωμεν συμπαθείας πρὸς τὴν πόλιν τῆς Λαμίας, ἄλλο πρᾶγμα.

§44ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Λοιπὸν δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ;

§45ΣΧΙΝΑΣ. Τὰ πάντα γίνονται.

§46ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐρωτῶ, ἂν δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ μεγάλης δαπάνης.

§47ΣΧΙΝΑΣ. Γνώμην ὡς μηχανικὸς ἐντεῦθεν δὲν ἐκφέρω· ἁπλῶς λέγω μίαν ἐπιστημονικὴν ἀλήθειαν. Ἐγὼ εὔχομαι νὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ καὶ διὰ τῆς Λαμίας, καὶ μὲ δαπάνην ἔστω καὶ 500,000 δραχμῶν, ἀλλὰ πρέπει νὰ σκεφθῆτε, ὅτι ἡ γραμμὴ αὕτη εἶναι διεθνὴς, καὶ γραμμὴ, ἡ ὁποία θέλει ὑπηρετήσει καὶ ἄλλα σπουδαιότερα ἐθνικὰ συμφέροντα. Κατὰ συνέπειαν λοξοδρομία καὶ τριῶν καὶ τεσσάρων λεπτῶν σημαίνει πολὺ διὰ τὴν συγκοινωνίαν.

§48ΤΡΑΚΑΣ. Ὁ συνάδελφος ἐκ Βώλου εἶπεν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ ἐκ τῆς Λαμίας· βεβαίως καὶ ἐγὼ συμφωνῶ μετ’ αὐτοῦ, ὅτι, ἂν ἡ γραμμὴ διέλθῃ διὰ τῶν Κομποτάδων καὶ Μυξιατῶν, καὶ διαβῇ τὸν Σπερχειὸν ποταμὸν μεταξὺ τῶν χωρίων Λιανοκλαδίου καὶ Ἀμουρίου ἢ Λιανοκλαδίου καὶ Ζέλης, διευθυνομένη πρὸς τὸ χωρίον Στείρφακα, τότε δὲν εἶναι δυνατὸν, διότι ἡ κλίσις εἶναι μεγάλη· ἀλλ’ ὅταν ἡ γραμμὴ διαβῇ τὸν Σπερχειὸν, εἰς ὃ σημεῖον εἶπον, μεταξὺ Κωσταλέξη καὶ Κομποτάδων, καὶ ὅπου πράγματι διέρχεται, ὡς εἶδον τὸ σχεδιάγραμμα, τότε βεβαίως δὲν συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Σχινᾶ, καίτοι μηχανικοῦ, διότι ἡ κλίσις εἶναι μικρὰ, καὶ διά τινος ἐπιχωματώσεως κατορθοῦται νὰ διέλθῃ καὶ μὲ δαπάνην, ὡς προεξέθεσα, οὐχὶ μεγάλην. Δι’ ὃ καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως διατάξῃ τοῦτο, ἵνα μὴ ἡ Λαμία στερηθῇ τοιούτου καλοῦ εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα.

§49ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Πρῶτον χαίρω, ὅτι ὁ συμπολίτης μου καὶ ἐκ Φθιώτιδος βουλευτὴς κ. Τράκας ἐπανέλαβεν ὅσα εἶπον περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ τοῦτο· ἀνάγκη ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του νὰ ἀσκήσῃ πᾶσαν τὴν ἐπιῤῥοήν του παρὰ τῇ Κυβερνήσει πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ δικαίου τούτου πόθου τῆς Λαμίας. Παρατηρῶ δὲ εἰς τὸν ἕτερον συνάδελφον κ. Εὐταξίαν, ὅτι παρηρμήνευσε φράσεις μού τινας περὶ ἐπαγγελιῶν, καθόσον δὲν ἠθέλησα δι’ ὅσων εἶπον νὰ μεμφθῶ τοὺς τότε δώσαντας τὰς τοιαύτας ἐπαγγελίας, ἀλλ’ ἁπλῶς, ὅπως ἐνισχύσω ἔτι μᾶλλον αὐτοὺς εἰς τὴν ἐργασίαν των παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὅπως ἐπιτευχθῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ἂν καὶ δὲν ἦτο ῥητὴ ὑπόσχεσις, ἦτο προσπάθεια πρὸς πραγματοποίησιν ὑποσχέσεως, λέγω, ὅτι δὲν ἐνόουν οὐδόλως νὰ τοὺς μεμφθῶ, ἀλλὰ τοὐναντίον νὰ ζητήσω παρ’ αὐτῶν, ὅπως συντελέσωσι πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ σκοπουμένου ἀγαθοῦ. Εἰς δὲ τὸν κ. ἐκ Λαρίσσης Βουλευτὴν θὰ παρατηρήσω, ὅτι καὶ ἐγὼ κήδομαι τῶν μεγάλων διεθνῶν συμφερόντων, ἅτινα πρόκειται νὰ ἐπιτελέσῃ ἡ γραμμὴ αὕτη, καὶ δι’ αὐτὸ σᾶς εἶπον, ὅτι, ἂν πρόκηται ἄνευ ὑπερόγκου δαπάνης καὶ ἄνευ οὐχὶ μεγάλης ἀναπτύξεως τῆς γραμμῆς ταύτης νὰ κατορθωθῇ νὰ διέλθῃ καὶ διὰ τῆς πόλεως Λαμίας, καὶ ἀναγκαῖον εἶναι καὶ εὐκταῖον νὰ γείνῃ τοῦτο. Καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἀποβλέπουσα εἰς τὸν μεγάλον σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἔχει νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἡ γραμμὴ αὕτη, παρεδέχθη τὸ σχέδιον ἐκεῖνο, διότι ἠθέλησε νὰ δώσῃ τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν κέκτηται ἡ σιδηροδρομικὴ αὕτη γραμμή. Μετὰ τὰς παραστάσεις ὅμως ἡμῶν δὲν ἐδίστασε νὰ διατάξῃ τὴν μελέτην αὐτὴν, καθόσον, ἐὰν ἔβλεπεν, ὅτι δύναται νὰ γείνῃ ἄνευ μεγάλης δαπάνης καὶ ἄνευ μεγάλης παρεκκλίσεως, ἤθελε διατάξει νὰ γείνῃ τοῦτο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν οὐδεμίαν σήμερον μᾶς ἔδωκε πληροφορίαν περὶ τούτου. Ἤκουσα μόνον παρὰ τοῦ κ. Τράκα λέγοντος, ὅτι δὲν δέχεται τὴν τροποποίησιν ταύτην, διότι θὰ παραταθῇ ἐπὶ δύο ἔτη ἡ κατασκευὴ τῆς σιδηροδρομικῆς ταύτης γραμμῆς. Καὶ ναὶ μὲν ἔχω ἀκούσει ἐξωδίκως, ὅτι, διὰ νὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ βορειοανατολικῶς τῆς Λαμίας, ἀπαιτεῖται ὑπέρογκος δαπάνη, ἀλλὰ κατὰ τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχον τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω σήμερον εἰς τὸ Προεδρεῖον, εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡ γραμμὴ αὕτη δύναται νὰ διέλθῃ διὰ τῆς Λαμίας, ἀντὶ τῆς δαπάνης, τὴν ὁποίαν σκέπτεται σήμερον νὰ κάμῃ ἡ Κυβέρνησις, ὅπως ἐπιτελεσθῇ ἡ τροποποίησις τῆς γραμμῆς ταύτης ἐκεῖθεν τῆς Ὄθρυος παρὰ τὴν ἐπαρχίαν Δομοκοῦ. Ὁπόταν ὅμως ἀκούω, ὅτι πρόκειται νὰ γείνῃ τροποποίησις τῆς διεθνοῦς ταύτης γραμμῆς, καὶ σκοπὸς αὐτῆς εἶναι ἡ συγκοινωνία χωρίου τινὸς, ἤθελον πράξει ἔγκλημα, ἐὰν ἐσιώπων, καὶ πᾶσα ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν λόγον τῆς τοιαύτης τροποποιήσεως, τούτου δ’ ἕνεκα ζητῶ νὰ ὑποβάλῃ τὰ σχετικὰ ἐπὶ τούτῳ ἔγγραφα, ὡς καὶ τὴν γνωμοδότησιν τῶν ἁρμοδίων, διὰ νὰ πεισθῶμεν, ἐὰν ᾖναι ἀναγκαία ἡ τροποποίησις τῆς γραμμῆς ταύτης, καὶ ἂν πρέπῃ ἐντεῦθεν νὰ παροραθῶσι τὰ συμφέροντα τῆς Λαμίας.

§50ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπληροφορήθην, ὅτι προκειμένου νὰ τυπωθῶσι τὰ μητρῷα τῶν ἀῤῥένων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, διάφοροι τυπογράφοι προσεφέρθησαν δι’ ἀναφορᾶς των νὰ τυπώσωσι ταῦτα πρὸς λεπτὰ 4–5 κατὰ στίχον· ἀλλ’ ὁ κύριος γενικὸς γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου, ἀποκρύψας τὰς ἀναφορὰς ταύτας, ἐπαρουσίασεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν μίαν μόνην, ἑνὸς κουμπάρου του καὶ συνεταίρου του εἰς τὰ τοιαῦτα, διὰ τῆς ὁποίας προσεφέρετο οὗτος νὰ τυπώσῃ τὰ μητρῷα ἀντὶ λεπτῶν ὀκτὼ κατὰ στίχον, καὶ ἐβεβαίωσε τὸν Ὑπουργὸν ὁ κ. Κορομάντσος, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἄλλαι προσφοραὶ, κατὰ συνέπειαν ἀνετέθη ἡ τύπωσις εἰς τὸν τυπογράφον αὐτὸν, ἐκ τούτου δὲ τὸ δημόσιον ἐπλήρωσε περιπλέον 7–8 χιλιάδας δραχμὰς, αἱ ὁποῖαι εἰσῆλθον εἰς τὰ θυλάκια τοῦ κατορθώσαντος ταῦτα κ. Κορομάντσου. Ταῦτα ἐπληροφορήθην, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ πληροφορίας (ἀναγινώσκει): «ποῖος τυπογράφος ἐτύπωσε τὰ μητρῷα τῶν ἀῤῥένων, καὶ πόσα χρήματα ἐπληρώθησαν αὐτῷ, προσάγων σημείωσιν τῶν ἐνταλμάτων καὶ τῶν ποσῶν· νὰ προσαγάγῃ δὲ καὶ τὰς ἀναφορὰς τῶν ἄλλων μειοδοτησάντων τυπογράφων, καὶ τὰ ἄλλα σχετικὰ ἔγγραφα.» Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ λάβῃ πρόνοιαν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅπως μὴ ἀποκρυβῶσι καὶ πάλιν αἱ ἀναφοραί· διότι σκοπίμως δὲν κατεχωρήθησαν αὗται εἰς τὸ πρωτόκολλον, εἶναι ὅμως γνωσταὶ, καὶ μία ἐξ αὐτῶν ἐπεδόθη διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος, ἐκ τῆς περιστάσεως δὲ ταύτης ὁ κ. γενικὸς γραμματεὺς ἔπαυσεν ἀπὸ τοῦ νὰ δέχηται ἀναφορὰς διὰ δικαστικῆς κοινοποιήσεως. Δεύτερον, ἐπληροφορήθην, ὅτι μεταξὺ τῶν πολλῶν πηγῶν ἐκμεταλλεύσεως, τὰς ὁποίας ἐφεῦρε καὶ ἀνεκάλυψεν ἡ ἐξ οἰκείων καὶ εὐνοουμένων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ γνωστὴ ἐκμεταλλευτικὴ ἑταιρία, εἶναι καὶ ἡ ἔκδοσις ἀδειῶν, ἐπὶ ἀμοιβῇ ἐννοεῖται, ἀδειῶν προσωρινῆς ἐκμεταλλεύσεως ὀρυχείων καὶ μεταλλείων διὰ δοκιμαστικὰς δῆθεν ἐργασίας, οἱ δὲ λαμβάνοντες τὰς ἀδείας, ἐξορύττουσι καὶ ἐξάγουσι μεγάλης ἀξίας ὀρυκτὰ καὶ μεταλλεύματα, χωρὶς νὰ ἔχωσι πρὸς τοῦτο τὴν ἐκ τοῦ νόμου ἀπαιτουμένην παραχώρησιν, καὶ χωρὶς νὰ πληρόνωσιν εἰς τὸ δημόσιον τὰ νόμιμα δικαιώματα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ πληροφορίας (ἀναγινώσκει): «πόσαι καὶ ποῖαι ἄδειαι προσωρινῆς ἐκμεταλλεύσεως μεταλλείων καὶ ὀρυχείων ἐξεδόθησαν, ἀφ’ ἧς ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις.» Τρίτον, ἀνέγνων εἰς ἐφημερίδας, ὅτι προκειμένου νὰ γείνῃ δημοπρασία διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς γεωργικῆς σχολῆς ἐν Βυτίνῃ, ἀπὸ σκοποῦ οἱ ὅροι τῶν συμφωνιῶν καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τῆς δαπάνης ἐγράφησαν εἰς τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν, οἱ δὲ ἐργολάβοι τῶν μερῶν ἐκείνων, μὴ γνωρίζοντες τὴν Γαλλικὴν γλῶσσαν, καὶ μὴ δυνάμενοι ἑπομένως νὰ λάβωσι γνῶσιν τῶν ὅρων τῶν συμφωνιῶν, δὲν προσῆλθον νὰ μειοδοτήσωσιν εἰς τὴν δημοπρασίαν, καὶ ἐπετεύχθη ὁ ἐπιδιωκόμενος σκοπὸς, ἀνατεθείσης τῆς ἐργασίας εἰς ἕνα ἐκ τῶν οἰκείων καὶ εὐνοουμένων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀντὶ τιμήματος ἐλάσσονος κατὰ 1% ἀπὸ τοῦ ποσοῦ τοῦ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν (ἀναγινώσκει) «νὰ προσαγάγῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, ἤτοι τὸν προϋπολογισμὸν τῆς δαπάνης, τοὺς ὅρους τῶν συμφωνιῶν, τὴν διακήρυξιν τῆς δημοπρασίας καὶ τὸ πρωτόκολλον τῆς ἐνεργείας αὐτῆς.»

§51ΜΑΝΕΤΑΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς κατέθηκε διάφορα ἔγγραφα εἰς ἀπάντησιν ἐπερωτήσεων, αἱ ὁποῖαι εἶχον ἀπευθυνθῆ αὐτῷ κατὰ προηγουμένας συνεδριάσεις. Ἐκ τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων, τῶν ὁποίων ἔλαβον γνῶσιν πρὸ ὀλίγου, ἀναγκάζομαι νὰ ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον τὴν Βουλὴν, καὶ νὰ ἐξηγήσω εἰς αὐτὴν, ποία ὑπῆρξεν ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ δύο θεμάτων σοβαρωτάτων, ἐξ ὧν τὸ μὲν ἀφορᾷ συμφέροντα τοῦ δημοσίου, ἀνερχόμενα εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια, τὸ δὲ εἰς τὴν ἀσφάλειαν τῶν πολιτῶν. Πρώτη ἐκ τῶν ὑποθέσεων τούτων εἶναι ἡ συντήρησις τῶν ἡμιτελῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Περὶ τῆς συντηρήσεως ταύτης, ὡς καὶ ἄλλοτε ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλὴν, τὸ κατ’ ἐμὲ ἐθεώρουν ὡς τὴν οἰκονομικωτέραν καὶ τὴν ἀσφαλεστέραν μέθοδον τὴν φροντίδα περὶ μεταβιβάσεως τοῦ ἔργου πρὸς ἄλλην οἱανδήποτε ἑταιρίαν πρὸς ἀποπεράτωσιν αὐτοῦ. Ὁ κ. ὅμως Πρωθυπουργὸς, ὡς ἀπήντησεν ἡμῖν τότε, δὲν ἠδυνήθη μέχρι τοῦδε νὰ κατορθώσῃ συμφωνίαν τινὰ πρὸς ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου, καὶ ἠναγκάσθη κατὰ συνέπειαν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς συντηρήσεως τῶν ἡμιτελῶν ἔργων διὰ συστάσεως συνεργείων. Ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθηκε χθὲς, προκύπτει, ὅτι ἀπὸ τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου, ὅτε δηλαδὴ κατέστη πιθανὸν ἢ μᾶλλον γνωστὸν, ὅτι ἡ ἀνάδοχος ἑταιρία δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ ἔργου, ἐξέδωκε διαταγήν τινα, διὰ τῆς ὁποίας διέτασσε πέντε ἐργοδηγοὺς νὰ μεταβῶσιν εἰς διάφορα σημεῖα τοῦ ἡμιτελοῦς τμήματος, διέταξε δὲ καὶ τὰς διοικητικὰς ἀρχὰς τῶν νομῶν Μεσσηνίας καὶ Ἀρκαδίας, ἵνα παρέχωσιν εἰς αὐτοὺς πᾶσαν συνδρομὴν πρὸς συντήρησιν τῶν ἡμιτελῶν ἔργων, καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ὑλικῶν, τὰ ὁποῖα ἐν αὐτῷ ἦσαν ἐκτεθειμένα. Πλὴν τοῦ μέτρου τούτου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς ἔλαβε, παρεκάλεσε καὶ τὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν συνάδελφον αὐτοῦ, ὅστις ἐπίσης ἐξέδωκε διαταγὰς τινας πρὸς τὰς στρατιωτικὰς ἀρχὰς τῶν ἰδίων νομῶν, ἵνα παρέχωσι καὶ αὗται τὴν συνδρομήν των πρὸς τοὺς ἀποσταλέντας ἐκεῖ ἐργοδηγούς. Ὡς δὲ προφορικῶς παρέστησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, διότι ἐν τοῖς κατατεθεῖσιν ἐγγράφοις δὲν εὗρον οὐδὲν ἔγγραφον περὶ τούτου, ἤκουσα ὅμως αὐτοῦ λέγοντος χθὲς, ὅτι καὶ ἐδαπανήθησαν χάριν τῶν ἐργασιῶν πρὸς συντήρησιν τῶν ἡμιτελῶν ἔργων δραχμαὶ 1000· διότι ἐξέδωκεν, ὡς νομίζω, ὅτι εἶπε, δύο ἐντάλματα ἐκ 500 δραχμῶν ἕκαστον. Αὗται, κύριοι, εἶναι μέχρι τοῦδε αἱ ἐνέργειαι τῆς Κυβερνήσεως πρὸς συντήρησιν τῶν ἡμιτελῶν ἔργων, διὰ τὰ ὁποῖα τὸ Κράτος ἐδαπάνησεν ἀρκετὰ ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἀφίνω δὲ ἕκαστον ἐξ ὑμῶν νὰ ἐκτιμήσῃ, ἐὰν αἱ ἐνέργειαι αὗται ἀνταποκρίνονται παντάπασι πρὸς τὸν σκοπὸν, καὶ ἐὰν δὲν ἦναι ὅλως μηδαμιναί. Καὶ δὲν φαίνονται τοιαῦται μόνον ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως, τὴν ὁποίαν ἕκαστος ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ κάμῃ περὶ αὐτῶν· ἀλλ’ ὡς τοιαῦται καταγγέλλονται καὶ ἐξ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς εὐηρεστήθη νὰ ἐπισυνάψῃ εἰς τὸν σχετικὸν φάκελλον. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἶναι ἀναφορὰ τοῦ κ. Γκοτλὰν, ὁ ὁποῖος προσεκλήθη, φαίνεται, καθ’ ἃ ἀναφέρει ἐν τῇ ἀναφορᾷ του, παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἵνα ἐκφράσῃ γνώμας περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν ἡμιτελῶν ἔργων. Ὁ δὲ κ. Γκοτλὰν ἐκθέτει ἐν τῇ ἀναφορᾷ του, τὶ νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ ἐνεργηθῇ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Κατὰ δὲ τὴν γνώμην τοῦ κ. Γκοτλὰν, αἱ ἐνέργειαι αἱ μέχρι τοῦδε τοῦ Ὑπουργείου εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκεῖς, ὄχι μόνον διότι τὸ προσωπικὸν τῶν τεσσάρων ἐργοδηγῶν μεθ’ ἑνὸς μηχανικοῦ, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπέσπασε διὰ τὴν ἐργασίαν δῆθεν ταύτην, εἶναι ἀνεπαρκὲς, ἀλλὰ καὶ τὸ ποσὸν τὸ χρηματικὸν, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε διέθεσεν, εἶναι ἀνάξιον λόγου. Κατὰ τὸν κ. Γκοτλὰν, ἡ ἐργασία πρὸς συντήρησιν τῶν ἔργων ἀπαιτεῖ, ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὴν ἀποπεράτωσίν τινων, ἣν θεωρεῖ, ὄχι μόνον τὴν ἀσφαλεστέραν, ἀλλὰ καὶ τὴν οἰκονομικωτέραν μέθοδον πρὸς συντήρησιν αὐτῶν, περὶ τῶν ὁποίων δὲν ὁρίζει κἀμμίαν δαπάνην, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τῆς συντηρήσεως τῶν ἄλλων ἔργων, δηλαδὴ τῶν τεχνικῶν ἔργων, τῶν ἐπιχωμάτων, τῶν ὀρυγμάτων καὶ τῶν ἀναχωμάτων, ὑπολογίζει, ὅτι διὰ τὰς ἐργασίας πρὸς συντήρησιν ἀπαιτοῦνται 200 χιλιάδες φράγκα, ἢ ἀνὰ πεντήκοντα χιλιάδες καθ’ ἕκαστον μῆνα, ὑποθέτων, φαίνεται, ὅτι ἐπὶ τέσσαρας τοὐλάχιστον μῆνας θὰ διαρκέσῃ ἡ ἐργασία τῆς συντηρήσεως, μέχρις οὗ ὁριστικωτέρα τις πρόνοια περὶ τοῦ ἔργου ληφθῇ. Ἐνῷ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἁρμοδίου μηχανικοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ συντήρησις τῶν ἔργων αὐτῶν ἀπαιτεῖ μίαν δαπάνην 200 χιλιάδων δραχμῶν ἐπὶ τέσσαρας μῆνας, ἠρκέσθη, ἵνα μέχρι τοῦδε πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον δαπανήσῃ δραχμὰς 1000.

§52ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶναι δαπάνη. Εἶναι τὰ ἔκτακτα ἔξοδα ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμῶν.

§53ΜΑΝΕΤΑΣ. Τοῦτο λέγω, ὅτι δὲν ἐνηργήσατε τίποτε.

§54ΖΑΙΜΗΣ. Πῶς ἠθέλετε νὰ ἐνεργήσω χωρὶς νὰ λάβω τὴν γνώμην τοῦ νομομηχανικοῦ, τὸν ὁποῖον ἐπεφόρτισα εἰδικῶς, καὶ ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν εὐθύνην διὰ τὴν κατάστασιν τῶν ἔργων μεταξὺ Τριπόλεως καὶ Διαβολιτσίου; Ὁ κ. Ἀραβαντινὸς εἶναι ἐπὶ τόπου. Ἔχει λάβει ὁδηγίας, ἵνα ἀναγγέλλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν πᾶσαν τυχὸν γνώμην αὐτοῦ περὶ βλάβης τῆς γραμμῆς, νὰ λαμβάνῃ δὲ πάντα τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα αὐτὸς κρίνει ἀναγκαῖα. Ἀφοῦ ὁ κ. Ἀραβαντινὸς δὲν ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ λάβῃ μέτρον τι, καὶ ἀφοῦ δὲν ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ ζητήσῃ πίστωσιν, πῶς θέλετε ἐγὼ νὰ διατάξω δαπάνην;

§55ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἐγὼ νομίζω, κ. Ὑπουργὲ, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ν’ ἀναμένητε, ἵνα ὁ κ. Ἀραβαντινὸς ἀναφέρῃ ὑμῖν, τί εἶναι ἑκάστοτε ἀναγκαῖον νὰ γείνῃ, οὔτε ὁσάκις βεβαιοῦται καταστροφή τις τῶν ἔργων, τότε νὰ λαμβάνητε πρόνοιαν. Τὸ καθῆκον τῆς Κυβερνήσεως εἶναι νὰ μεριμνᾷ περὶ τῆς συντηρήσεως τῶν ἔργων πρὶν ἢ ἐπέλθωσιν αἱ βλάβαι. Τοιαύτην δὲ γνώμην εἴχετε καὶ ὑμεῖς, διότι πρὸς τοῦτο ἀπηυθύνθητε πρὸς τοὺς ἁρμοδίους μηχανικούς, προκαλοῦντες αὐτοὺς νὰ ἐκθέσωσιν ὑμῖν γνώμας, περὶ τῆς συντηρήσεως, οὗτοι δὲ σᾶς ὑπέβαλον μίαν ἀναφορὰν, τὴν ὁποίαν ἐπισυνήψατε μετὰ τῶν ἄλλων ἐγγράφων. Κατὰ τὴν ἀναφορὰν ταύτην, ὁ ἀρχιμηχανικὸς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς γνωματεύει, ὅτι, ἵνα συντηρηθῶσι τὰ ἡμιτελῆ ἔργα, ἀπαιτεῖται ἐν μέρει μὲν, ἵνα ἀποπερατωθῶσί τινα ἐξ αὐτῶν, διότι ἡ ἀποπεράτωσις εἶναι ὁ ἀσφαλέστερος καὶ οἰκονομικώτερος τρόπος τῆς συντηρήσεως, πλὴν δὲ τούτου ἀπαιτεῖται νὰ δαπανηθῶσιν ἐπὶ τέσσαρας μῆνας 200,000 δραχ. πρὸς ἁπλῆν συντήρησιν τῶν λοιπῶν. Ἀντὶ τούτων ἐδαπανήσατε μέχρι τοῦδε 1,000 δραχμὰς πρὸς συντήρησιν τῶν ἔργων. Κατὰ συνέπειαν ἔχετε ἐγκαταλελειμμένα τὰ ἡμιτελῆ ταῦτα ἔργα, διὰ τὰ ὁποῖα ἀρκετὰ μέχρι τοῦδε ἑκατομμύρια ἐδαπάνησε τὸ δημόσιον εἰς τὴν καταστροφήν. Ἑτέρα ὑπόθεσις, κύριοι, εἶναι ἡ ἀφορῶσα εἰς τὴν κατάστασιν τῆς γεφύρας τῆς ἐπιλεγομένης τῆς Μάσκλαινας, τοῦ τμήματος τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Μύλων εἰς Τρίπολιν. Περὶ τῆς γεφύρας αὐτῆς, κατὰ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς ὑπέβαλεν, ἀνεκοινώθη πρό τινος, ὅτι παρετηρήθησαν σημεῖά τινα, ἀποδεικνύοντα, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς γεφύρας αὐτῆς δὲν εἶναι ἀσφαλής. Καὶ εἶναι ἀληθές, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀμέσως ἐφρόντισεν, ἵνα διατάξῃ εἰδικὸν μηχανικὸν τὸν κ. Ἰσιγόνην νὰ μεταβῇ, ἵνα ἐπιθεωρήσῃ τὴν γέφυραν καὶ πληροφορήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον περὶ τῶν συμβάντων ἐν αὐτῇ. Ὁ κ. Ἰσιγόνης, μεταβὰς καὶ ἐπιθεωρήσας τὴν γέφυραν μετὰ τοῦ νομομηχανικοῦ Ἀρκαδίας, ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἔγγραφον, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναγινώσκονται τὰ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει).... Αὕτη εἶναι ἡ πρώτη πληροφορία, τὴν ὁποίαν δίδει ὁ ἀποσταλεὶς μηχανικὸς, ὁ ὁποῖος, μετὰ τὰς παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐκθέτει, συμπεραίνει ὡς ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει)...... Κατὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἁρμοδίου μηχανικοῦ, τοῦ ἀποσταλέντος, ὅπως μελετήσῃ τὴν κατάστασιν τῆς γεφύρας, οἱ κίνδυνοι, τοὺς ὁποίους διατρέχουσιν οἱ διὰ τῆς γεφύρας ταύτης διερχόμενοι συρμοὶ, εἶναι ὀφθαλμοφανεῖς. Περαιτέρω ὁ κ. μηχανικὸς, ἐκθέτει γνώμας, καθ’ ἃς εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρθῶσι τὰ αἴτια, τὰ προκαλοῦντα τὴν ὕποπτον κατάστασιν, ἥτις ὑφίσταται ἐν τῇ γεφύρᾳ ἐκείνῃ. Συνεπείᾳ τῆς ἐκθέσεως ταύτης, καὶ ἕνεκα τῆς καταστάσεως τῆς περιγραφομένης δι’ αὐτῆς, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξέδωκεν ἀπὸ τῆς 23 Νοεμβρίου διαταγήν τινα πρὸς τὸν ἀνάδοχον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, δι’ ἧς παραγγέλλει, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐν τῇ ἐκθέσει ἀναφερομένων, τὰ ὁποῖα μνημονεύονται ἐν τῇ Ὑπουργικῇ διαταγῇ, ἵνα ἀποβιβάζωνται οἱ ἐπιβάται πρὸ τῆς γεφύρας, καὶ ἐπιβιβάζωνται ἐκ νέου, μετὰ τὴν ἐπ’ αὐτῆς διέλευσιν τοῦ συρμοῦ. Αὕτη εἶναι ἡ μέριμνα, τὴν ὁποίαν ἔλαβε περὶ τῆς ἀσφαλείας.

§56ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μὲ συγχωρεῖτε· δὲν εἶναι αὕτη μόνον. Τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον ἔγγραφον. Κατόπιν ἔστειλα δεύτερον ἔγγραφον πρὸς τὸν ἀνάδοχον.

§57ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἐγὼ κρίνω ἐπὶ τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἔχητε καὶ ἄλλα ἔγγραφα ἄγνωστα εἰς ἡμᾶς.

§58ΖΑΙΜΗΣ. Καὶ παρεκάλεσα τοῦτον νὰ διατάξῃ νὰ διακοπῇ ἡ συγκοινωνία.

§59ΜΑΝΕΤΑΣ. Τοῦτο λέγετε τώρα.

§60ΖΑΙΜΗΣ. Τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον ἔγγραφον, διετάχθη κατόπιν, ὅπως ἐπισκευάσῃ τὴν γέφυραν, καὶ λάβῃ μέτρα, ἵνα μὴ διακοπῇ ἡ συγκοινωνία.

§61ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἐν τῷ φακέλλῳ, τὸν ὁποῖον κατεθέσατε, κ. Ὑπουργὲ, δὲν ὑπάρχουσι τοιαῦτα ἔγγραφα, ἑπομένως ἀγνοῶ, ἐὰν ἔχητε δώσει ἄλλας διαταγάς.

§62ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ποῖος διετάχθη νὰ ἐπισκευάσῃ τὴν γέφυραν;

§63ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἐν τοῖς ἐγγράφοις τοῖς κατατεθεῖσι δὲν ἐμφαίνεται κἀμμία διαταγὴ περὶ ἐπισκευῆς τῆς γεφύρας. Ἡ μόνη πρόνοια, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν διερχομένων δι’ αὐτῆς, ἦτο νὰ διατάξῃ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ σιδηροδρόμου νὰ ἀποβιβάζῃ τοὺς ἐπιβάτας πρὸ τῆς γεφύρας, καὶ νὰ τοὺς ἐπιβιβάζῃ μετὰ τὴν διάβασιν αὐτῆς.

§64ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι διετάχθη ὁ ἀνάδοχος νὰ ἐπισκευάσῃ τὴν γέφυραν.

§65ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα. Τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔχει ἀλληλογραφίαν μετὰ τῆς ἑταιρίας, ἡ ὁποία ἔχει τὴν ἐκμετάλλευσιν. Τὸ Ὑπουργεῖον ἀλληλογραφεῖ μετὰ τοῦ ἀναδόχου. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι διετάξαμεν τὸν ἀνάδοχον.

§66ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, ἀνάδοχος ταύτην τὴν στιγμὴν, μοὶ φαίνεται μὴ ὑφιστάμενος, τοὐλάχιστον δυνάμει· διότι, καθ’ ὅσον ἀκούομεν, ὁ ἀνάδοχος δὲν εἶναι εἰς θέσιν νὰ ἐξακολουθήσῃ μηδεμίαν ἐργασίαν. Ἐὰν δὲ δὲν ἦναι εἰς θέσιν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰς ἄλλας ἐργασίας, δι’ ἃς καὶ κινδυνεύει νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος, πολὺ ἀπίθανον εἶναι, ὅτι θὰ θελήσῃ νὰ ἐπιδιορθώσῃ σφάλματα τῆς κατασκευῆς, τὴν ὁποίαν διεξήγαγεν. Ἐὰν λοιπὸν εἰς αὐτὸν μείνῃ ἀνατεθειμένη ἡ φροντὶς, εἶναι βέβαιον, ὅτι οὐδεμία ἐπισκευὴ θὰ γείνῃ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι παρίσταται ἀνάγκη νὰ δώσητε ἀλλαχοῦ διαταγὰς πρὸς ἐπισκευήν.

§67ΖΑΙΜΗΣ. Τὰ ἔγγραφα πάντα ἀνεξαιρέτως ἀπευθύνονται πρὸς τὸν ἀνάδοχον, ὁ δὲ ἀνάδοχος τὰ διαβιβάζει πρὸς τὴν ἑταιρίαν τῆς ἐκμεταλλεύσεως.

§68ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἐξ ὅσων εἶπον, κύριοι, πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπείσθη, δὲν ἀμφιβάλλω, αὕτη ὅτι εἶχον δίκαιον, ἵνα παρατηρήσω, ὅτι ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ τῶν δύο τούτων σοβαρωτάτων θεμάτων δὲν ἦτο μέχρι τοῦδε ἀποχρῶσα, καὶ εὔλογόν ἐστιν, ἐὰν παρακαλέσω αὐτὴν, ἵνα μεριμνήσῃ ἐπὶ ἀμφοτέρων τῶν ὑποθέσεων τούτων, ἐκ τῶν ὁποίων, ὡς προεῖπον, ἡ μὲν ἀφορᾷ εἰς συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, ἀνερχόμενα εἰς πολλὰ ἑκατομμύρια, ἡ δὲ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀσφάλειαν τῶν διερχομένων διὰ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν.

§69ΣΧΙΝΑΣ. Εἶχον ζητήσει κατάθεσιν σχετικῶν ἐγγράφων περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, ἵνα παρακαλέσω τὴν Βουλήν, ὅπως ὁρίσῃ ἡμέραν συζητήσεως εἰδικῆς ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Ὁ συνάδελφος κ. Μανέτας ἐπανέφερε τὸ ζήτημα τῆς γεφύρας Μασκλαίνης, περὶ ἧς εἶχον προαπευθύνει ἐγὼ αὐτὸς ἐπερώτησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Παρετήρησα δ’ ὅτι ἡ ἐνοχὴ ἄλλων διὰ τὰ κατὰ τὴν θεμελίωσιν τῆς γεφύρας ταύτης γενόμενα σφάλματα μεταφέρεται εἰς τὸν νῦν κ. Ὑπουργόν. Ἀπορῶ δὲ, πῶς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν καλεῖ εἰς ἀπολογίαν τοὺς κυρίους, οἱ ὁποῖοι ἐθεμελίωσαν τὴν γέφυραν καὶ οἱ ὁποῖοι ἐγένοντο αἴτιοι τῆς κακῆς καταστάσεως αὐτῆς, τοῦ ῥήγματος καὶ τῆς διακοπῆς τῆς συγκοινωνίας. Διατὶ δὲν τοὺς καλεῖ νὰ δώσωσι λόγον τῶν πράξεών των; Διατὶ δὲν καλεῖ ἐνταῦθα τοὺς κ. κ. Γκοτλὰν καὶ Κελλενὲκ νὰ ἔλθωσιν ἐδῶ, νὰ δώσωσι λόγον, πῶς ἐθεμελιώθη ἡ γέφυρα καὶ διατὶ κατέῤῥευσε; (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.) Πρέπει, κύριε Πρόεδρε, νὰ ζητήσωμεν τὴν ἐνοχὴν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παρημέλησαν τὴν ἐποπτείαν τῶν ἔργων, δι’ ἃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐκ τοῦ ἱδρῶτος αὐτοῦ ἐπλήρωσεν 24 ἑκατομμύρια, καὶ θὰ πληρώσῃ ἄλλα 10 ἑκατομμύρια τοὐλάχιστον. Ἐπιφυλάσσομαι, ὅταν θὰ ὁρίσῃ ἡ Βουλὴ ἡμέραν συζητήσεως, νὰ ἐκταθῶ ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ λεπτομερέστερον.

§70ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀγόρευσίν μου ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, ἐποιησάμην λόγον περὶ δύο λαθρεμπορίων, γενομένων ἐν μέσαις Ἀθήναις, καὶ περὶ ὧν οὐδὲν ἐγνώσθη· ὁ τύπος μάλιστα ἰσχυρίσθη, ὅτι περὶ τούτων οὐδὲν ἐγένετο· εἶχον διατυπώσει διπλῆν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργόν· ἀλλὰ κατερχόμενος τοῦ βήματος μετὰ τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς μου, παρέλειψα νὰ καταθέσω ταύτην εἰς τὴν Βουλήν· διὰ τοῦτο πράττω τοῦτο σήμερον. Εἶναι δύο ἐπερωτήσεις, ἀπευθυνόμεναι εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐν αἷς ὁρίζονται τὰ γεγονότα ὡς κατηγγέλθησαν εἰς τὸ Δημόσιον διὰ τοῦ τύπου, καὶ ἐφ’ ὧν παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τί ἔπραξαν ἐπὶ τούτων αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαί.

§71ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προχθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας, αἵτινες μοὶ εἶχον ζητηθῆ δι’ ἐπερωτήσεως ἑνὸς τῶν κ. βουλευτῶν ἐκ Ζακύνθου, περὶ κληρωτοῦ τινος τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1890 ἐκ τοῦ δήμου Ἀκράτας, ἐξαιρεθέντος ἢ ἀπαλλαγέντος. Ἐπειδὴ δὲ αἱ πληροφορίαι αὗται συνίσταντο εἰς δύο τηλεγραφήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον σταλῆ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν παρὰ τοῦ νομάρχου Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος καὶ παρὰ τοῦ νομάρχου Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, τὰ τηλεγραφήματα δὲ ταῦτα εἶχον ἀναγνώσει εἰς τὴν Βουλὴν, ὑπέλαβον, ὅτι δὲν ἦσαν χρήσιμα αὐτῷ. Ἐπειδὴ ὅμως μετὰ τοῦτο τὸ γραφεῖον τῆς Βουλῆς μοὶ ἔπεμψε σημείωσιν, ἣν πρὸς αὐτὸ ἀπέστειλεν ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς ἐκ Ζακύνθου, ζητήσας νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα, τὰ καταθέτω. Καὶ ἠγνόει ὁ νομάρχης, ποῖον ἦτο τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀποφάσεως τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου. Δι’ ἑτέρας τηλεγραφικῆς ἀναφορᾶς ὁ νομάρχης Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἐβεβαίου, ὅτι ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος κληρωτὸς ὑπεβλήθη εἰς τὸ Στρατολογικὸν Συμβούλιον τῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, καὶ ἐκρίθη ἱκανὸς δι’ ἐπιβοηθητικὰς ὑπηρεσίας, ὡς πάσχων ἐξ ὀξέων τραχωμάτων. Καταθέτω τὰς ἀναφορὰς ταύτας. Σήμερον εἶναι ἡ 11 Δεκεμβρίου, καὶ δὲν εἶναι γνωστὸν μέχρι ποίας ἡμέρας θέλει ἐξακολουθήσει ἐργαζομένη ἡ Βουλή· ἀλλ’ ὁποιονδήποτε καὶ ἂν ἦναι τὸ ὑπολειπόμενον χρονικὸν διάστημα τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, τοῦτο μοὶ φαίνεται ἀνεπαρκὲς, ἵνα κατ’ αὐτὸ συζητηθῇ καὶ ἐπιψηφισθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ 1892, νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ προλάβω, καὶ νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ χορηγίας πιστώσεως τῶν δύο δωδεκατημορίων τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ. Συνεπείᾳ κρίσεων, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς αὐτὴν περὶ τῆς νομῆς τῶν κτηνῶν τοῦ στρατοῦ, εἶπον χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ δώσω εἰς αὐτὴν ἀμέσως τότε πληροφορίας περὶ τῶν διαφόρων δημοπρασιῶν, αἵτινες ἐγένοντο πρὸς προμήθειαν σανοῦ, πρὸς προμήθειαν τῆς κριθῆς καὶ πρὸς προμήθειαν τοῦ ἀχύρου, ὑπισχνούμην ὅμως νὰ ὑποβάλω ταύτας σήμερον εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ταύτας σπεύδω νὰ ὑποβάλω εἰς αὐτήν. Καὶ πρῶτον περὶ σανοῦ. Πρὸς προμήθειαν τοῦ σανοῦ προεκηρύχθη δημοπρασία, τῆς ὁποίας τὰ πρακτικὰ ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τοῦτο δὲ κατὰ τὴν 18 Ἀπριλίου 1891 ἐξέδοτο τὴν ἀπόφασίν του. Ἡ δημοπρασία ἐγένετο κατὰ τὸν Ἀπρίλιον, διότι μέχρι τέλους Ἀπριλίου ἔληγον αἱ προμήθειαι, τὰς ὁποίας εἶχε συνομολογήσει μετὰ διαφόρων ἐργολάβων ἡ Κυβέρνησις· ὑπελείπετο λοιπὸν ἡ φροντὶς εἰς ἡμᾶς νὰ προνοήσωμεν περὶ τοῦ σανοῦ μετὰ τὸ τέλος τοῦ Ἀπριλίου, ἤτοι ἀπὸ 1 Μαΐου καὶ ἐκεῖθεν. Ἡ δημοπρασία λοιπὸν ἐγένετο κατὰ τὰ τέλη Μαρτίου ἢ ἀρχὰς Ἀπριλίου. Καὶ ἀναγινώσκω τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν τὸ Ὑπουργεῖον ἐξέδωκεν ἐπὶ τῶν πρακτικῶν αὐτῶν. Ἡ κατὰ τὴν δημοπρασίαν ταύτην διὰ τὴν προμήθειαν σανοῦ προταθεῖσα τιμὴ συνίστατο εἰς λεπτὰ 18½. Εἶχον δὲ προκηρυχθῆ δημοπρασίαι καὶ ἐν Χαλκίδι καὶ ἐν Ναυπλίῳ, ἀλλὰ κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον, οἱ ἐνεργήσαντες τὰς δημοπρασίας ἐν ταῖς πόλεσιν ἐκείναις, καὶ κατὰ τὰ ὑποβληθέντα πρακτικὰ αὐτῶν, οὐδεμία εἶχε προσενεχθῆ ἐν ταῖς πόλεσιν ἐκείναις τιμὴ, ἑπομένως δὲν ἔμενεν εἰμὴ μόνη ἡ τιμὴ ἡ προσενεχθεῖσα ἐν τῇ δημοπρασίᾳ, τῇ γενομένῃ ἐν Ἀθήναις. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι κατὰ τὸ 1890 οἱ προκάτοχοι ἡμῶν εἶχον ἀναγκασθῆ ν’ ἀγοράσωσι τὸν σανὸν πρὸς 22 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, ἀλλ’ ἡ συνήθης τιμὴ αὐτοῦ δὲν ἦτο αὕτη, διότι κατὰ τὸ 1886 οἱ προκάτοχοι ἡμῶν εἶχον ἀγοράσει τὸν σανὸν πρὸς 14 καὶ ¼ τὴν ὀκᾶν, κατὰ τὸ 1889 πρὸς 15 λεπτὰ, καὶ ἐπὶ ἑξάμηνον εἰς 11 λεπτὰ, καὶ κατὰ τὸ 1890 εἶχον ἀγοράσει πρὸς 22 λεπτά. Μοὶ ἐφάνη ἡ τιμὴ τῶν 18 καὶ ½ ὑπέρογκος, καὶ διὰ τοῦτο ἠκύρωσα τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας· μοὶ προσηνέχθη δὲ δι’ ἑτέρας ἀναφορᾶς ἐργολάβος, ἀναλαμβάνων νὰ χορηγήσῃ τὸν σανὸν πρὸς 14 λεπτὰ, μόνον διὰ τὸν μῆνα Μάϊον. Μοὶ ἐφάνη δ’ ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τῆς προτάσεως ἤθελεν εἶσθαι συμφέρουσα, καὶ ἀπεδέχθην τὴν τιμὴν ταύτην, προσδοκῶν, ὅτι διὰ τοὺς ὑπολειπομένους μῆνας ἤθελον δυνηθῆ νὰ εὕρω τιμὰς μικροτέρας. Διὰ τοῦτο διὰ διαταγῆς ὑπ’ ἀριθ. 24842 καὶ ἀπὸ 18 Ἀπριλίου ἠκύρωσα τὰ πρακτικὰ τῆς γενομένης δημοπρασίας, καὶ παρεχώρησα τὴν προμήθειαν διὰ τὸν μῆνα Μάϊον ἀντὶ λεπτῶν 14. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ Μάϊος ἔμελλε νὰ παρέλθῃ, ἐφρόντισα νὰ ἐκθέσω εἰς δημοπρασίαν αὖθις τὴν προμήθειαν τοῦ σανοῦ, καὶ προεκήρυξα εἰς δημοπρασίαν διὰ τρίμηνον διάστημα. Τὰ πρακτικὰ ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, κατὰ ταῦτα δὲ ἀνεφάνησαν κατὰ τὴν δημοπρασίαν προσενεγκόντες τιμὴν λεπτῶν 15 καὶ ⅞ τοῦ λεπτοῦ κατ’ ὀκᾶν τοῦ σανοῦ· εὗρον συμφέρουσαν τὴν τιμὴν ταύτην, καὶ ἐπεκύρωσα τὰ πρακτικὰ ἐπ’ ὀνόματι τοῦ προτείναντος τὴν τιμήν, ἥτις τυγχάνει πάντως ὀλιγωτέρα τῶν 18 καὶ ½, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἀκυρωθεῖσαν δημοπρασίαν εἶχον προταθῆ κατ’ ὀκᾶν τοῦ σανοῦ. Ἀλλὰ μοὶ ὑπελείπετο ἀκόμη χρονικὸν διάστημα, διότι εἴχομεν διέλθει τοὺς 4 μῆνας Μάϊον, Ἰούνιον, Ἰούλιον καὶ Αὔγουστον, ἐγένετο δὲ νέα δημοπρασία διὰ τοὺς ὑπολειπομένους 8 μῆνας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπαρουσιάσθη μειοδότης, προσενεγκὼν 17 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Τὰ πρακτικὰ δὲ τῆς δημοπρασίας ταύτης ἐνέκρινα. Ἔχομεν λοιπὸν οὕτω τὴν ἑξῆς βαθμολογίαν τιμῶν. Διὰ τὸν μῆνα Μάϊον 14 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, διὰ τοὺς τρεῖς μῆνας Ἰούνιον, Ἰούλιον καὶ Αὔγουστον λεπτὰ 15 καὶ ⅞ κατ’ ὀκᾶν, καὶ διὰ τοὺς ὀκτὼ μῆνας 17 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Πᾶσαι δὲ αὗται αἱ τιμαὶ εἶναι ὑποδεέστεραι τῶν 18 καὶ ½, τὰς ὁποίας προσήνεγκον κατὰ τὴν πρώτην δημοπρασίαν. Καὶ ταῦτα περὶ σανοῦ. Μεταβαίνομεν εἰς τὰ τῆς κριθῆς. Ἡ δημοπρασία ταύτης ἐγένετο, καὶ ὑπεβλήθησαν τὰ πρακτικὰ αὐτῆς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκε τὴν ἀπόφασίν του τὴν 24 Ἰουλίου 1891. Ἡ ἀπόφασις ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει): «Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὰ διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 14661 ὑμετέρας ἀναφορᾶς ὑποβληθέντα ἡμῖν πρακτικὰ τοῦ παρ’ ὑμῶν ἐνεργηθέντος κατ’ ἐπανάληψιν δημοσίου διαγωνισμοῦ διὰ τὴν ἐνιαύσιον προμήθειαν κριθῆς, πρὸς διατροφὴν τῶν κτηνῶν τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἐξ οὗ προκύπτει, ὅτι ἡ διὰ τὴν προμήθειαν ταύτην ἐπιτευχθεῖσα κατὰ τὸν τελευταῖον διαγωνισμὸν τιμὴ ἀνέρχεται εἰς λεπτὰ εἴκοσι ἓξ καὶ ἥμισυ δι’ ἑκάστην ὀκᾶν κριθῆς, τὴν ἀπὸ 19 τρέχοντος μηνὸς ἀναφορὰν τοῦ Χρήστου Μόσχου, δι’ ἧς προσφέρεται νὰ ἀναλάβῃ τὴν χορήγησιν κριθῆς ἐπὶ δύο μῆνας Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον ἀντὶ λεπτῶν εἴκοσι τεσσάρων τὴν ὀκᾶν· ἐπειδὴ ἡ κατὰ τὸν διαγωνισμὸν προσφερθεῖσα, ὡς ἀνωτέρω, τιμὴ τυγχάνει ὑπέρογκος.... ἡ δὲ ἐπανάληψις τοῦ διαγωνισμοῦ κατὰ τοὺς νομίμους τύπους πρὸς ἐπίτευξιν συμφερούσης τιμῆς θὰ ἀπαιτήσῃ χρονικὸν διάστημα ἀνώτερον ἐκείνου, ὅπερ μεσολαβεῖ μέχρι λήξεως τῆς ὑφισταμένης συμφωνίας διὰ τὴν προμήθειαν τῆς κριθῆς, ληγούσης τὴν 31 τρέχοντος μηνός.» Διὰ ταῦτα ἀπεδέχθην τὴν προσφορὰν τοῦ Μόχου. Μοὶ ἐφάνη δὲ ὑπέρογκος ἡ τιμὴ τῶν 26 καὶ ½ λεπτῶν, διότι κατὰ τὸ παρελθὸν οὐδέποτε ἐπληρώθη τοιαύτη δι’ ἀγορὰν κριθῆς, διότι κατὰ τὸ 1886 ἠγοράσθη ἀντὶ λεπτῶν 22 καὶ ¼, καὶ κατὰ τοὺς δύο τελευταίους μῆνας ἀντὶ λεπτῶν 25¾, κατὰ τὸ 1887 ἀντὶ λεπτῶν 21½, κατὰ τὸ 1888 ἀντὶ λεπτῶν 20¼, κατὰ τὸ 1889 ἀντὶ λεπτῶν 20⅞, καὶ κατὰ τὸ 1890 ἀντὶ λεπτῶν 22 καὶ ½. Ἑπομένως μετὰ λόγου μοὶ ἐφάνη ἡ τιμὴ τῶν 26 καὶ ½ ὑπέρογκος. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ μῆνα Ἰούλιον, ὅτε ἐγὼ ἐξέδιδον τὴν ἀπόφασιν, δὲν ἦσαν ἀκόμη γνωστὰ τὰ ἀποτελέσματα τῆς συγκομιδῆς τῶν σιτηρῶν ἐν Ρωσσίᾳ καὶ ἀλλαχοῦ, ὑπέλαβον, ὅτι ἔπρεπε νὰ οἰκονομήσω ἐπί τινα καιρὸν τὰ τῆς προμηθείας τῆς κριθῆς, διότι ἦτο ἐνδεχόμενον ἡ συγκομιδὴ νὰ μὴ ἦτο ἀλλαχοῦ τοσοῦτον δυστυχής, ὅσον ὑπῆρξεν· ἂν δὲ δὲν ἦτο τόσῳ δυστυχής, εἶχον εὔλογον ἐλπίδα, ὅτι ἤθελον εὕρει κατὰ μεταγενεστέραν δημοπρασίαν τιμὴν μικροτέραν. Ἐὰν ἐνέκρινον τὰ πρακτικὰ, καὶ ἠγόραζον τὴν κριθήν, συνέπιπτε δὲ ἡ συγκομιδὴ νὰ μὴ ἦναι δυστυχής, βεβαίως ἡ Βουλὴ ἤθελε θεωρήσει, ὅτι ἔχει εὔλογον ἀφορμὴν νὰ μοὶ ζητήσῃ λόγον, διατί ἔσπευσα νὰ ἀγοράσω τὴν κριθὴν εἰς τιμὴν τόσον ὑπέρογκον. Διὰ τοῦτο ἠκύρωσα τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας, διὰ τῆς ὁποίας προσεφέρετο ἡ τιμὴ τῶν λεπτῶν 26 καὶ ½, καὶ ἐδέχθην τὴν γενομένην προσφορὰν ἀντὶ 24 λεπτῶν διὰ τοὺς μῆνας Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον. Κατὰ τὸν Σεπτέμβριον ἤθελον εἶσθαι γνωστὰ τ’ ἀποτελέσματα τῆς συγκομιδῆς, τὰ ὁποῖα ἤθελον κανονίσει τὰς τιμάς. Οὐδέποτε δὲ ἤλπιζον, ὅτι ἤθελον εἶσθαι τόσον δυστυχῆ, ὥστε νὰ φθάσῃ ἡ τιμὴ τῆς κριθῆς μέχρι τοῦ ποσοῦ, μέχρι τοῦ ὁποίου ἔφθασεν. Ὅτε ἐπλησίαζε νὰ λήξῃ ὁ δεύτερος μὴν ἐκ τῶν δύο, διὰ τοὺς ὁποίους ἀπεδέχθην τὴν γενομένην προσφοράν, διέταξα νέαν δημοπρασίαν, καὶ κατὰ ταύτην οὐδεὶς παρεστάθη προσφέρων τιμήν, διὰ τοῦτο ἐξέδωκα τὴν ἑξῆς ἀπόφασιν (ἀναγινώσκει): «Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν ἀφ’ ἑνὸς τὰ διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 16683 ἀναφορᾶς ὑμῶν καὶ συνημμένως ὧδε ἐπιστρεφόμενα πρὸς ὑμᾶς πρακτικὰ δημοσίου συναγωνισμοῦ, ἐξ ὧν προκύπτει, ὅτι οὐδεὶς παρουσιάσθη κατ’ αὐτὸν, ἵνα προσφέρῃ τιμὴν διὰ τὴν ἐπὶ δεκάμηνον (ἀπὸ 1 Ὀκτωβρίου ἐ. ἔ. μέχρι τῆς 31 Ἰουλίου 1892), χορηγίαν τῆς ἀναγκαιούσης κριθῆς πρὸς διατροφὴν τῶν κτηνῶν τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν καὶ τῆς τοῦ Πειραιῶς, ἀφ’ ἑτέρου τὴν συνημμένην ἀπὸ 9 τρέχοντος ἀναφορὰν τοῦ Κωνσταντίνου Γκινάκα, δι’ ἧς προσφέρεται, ὅπως ἀναλάβῃ τὴν ἀνωτέρω προμήθειαν ἀντὶ λεπτῶν 29 (εἴκοσιν ἐννέα) δι’ ἑκάστην ὀκᾶν κριθῆς... Ἐπειδὴ ἡ ἀνωτέρω προμήθεια δέον νὰ ἄρξηται ἀπὸ τῆς 1 ἐλευσομένου μηνὸς Ὀκτωβρίου, καθ’ ἣν λήγει ἡ διάρκεια τῆς ὑφισταμένης ἐργολαβίας διὰ τὴν προμήθειαν τῆς κριθῆς, τὸ δὲ μεσολαβοῦν χρονικὸν διάστημα δὲν εἶναι ἐπαρκὲς διὰ τὴν κατὰ τοὺς νομίμους τύπους ἐνέργειαν νέου διαγωνισμοῦ. Διὰ ταῦτα ἐδέχθην τὴν προσφορὰν τῶν 29 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν.» Οὕτω δὲ διὰ τοὺς δέκα μῆνας τοῦ ἐνιαυτοῦ, ἀντὶ τῶν 26 καὶ ½ λεπτῶν, τὰ ὁποῖα μοὶ εἶχον προσενεχθῆ κατὰ Ἰούλιον, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν παρεδέχθην, ἠναγκάσθην νὰ δεχθῶ προσφορὰν 29 λεπτῶν, ἤτοι ἐπὶ πλέον 2½ λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ὑπέβαλον εἰς τὴν τοιαύτην δαπάνην τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ὑπολείπεται πρὸς ἔρευναν ἡ ὑπόθεσις τοῦ ἀχύρου. Κατὰ Μάϊον τοῦ 1891 ἐκλήθην νὰ ἀποφασίσω ἐπὶ τῶν πρακτικῶν δημοπρασίας, γενομένης πρὸς προμήθειαν τοῦ ἀχύρου. Κατὰ τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας ταύτης, ἐπαρουσιάσθη μειοδότης, προσενεγκὼν λεπτὰ 12 κατ’ ὀκᾶν. Ἐπειδὴ δὲ μοὶ ἐδόθη συγχρόνως ἀναφορὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ἠλία Πετροπούλου, ὁ ὁποῖος ἐπρότεινεν, ἵνα ἀντὶ λεπτῶν 9 κατ’ ὀκᾶν ἀναλάβῃ τὴν προμήθειαν τοῦ ἀχύρου, ἠκύρωσα τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας, καὶ συνωμολόγησα συμφωνίαν μετ’ αὐτοῦ πρὸς παροχὴν τοῦ ἀχύρου ἀντὶ λεπτῶν 9 κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ ἓν ἔτος. Ἡ τιμὴ τοῦ ἀχύρου ἀντὶ λεπτῶν 9, βεβαίως εἶναι μεγαλειτέρα ἀπὸ τὴν πληρωθεῖσαν κατὰ τὸ 1890, διότι τότε ἐπληρώθη πρὸς λεπτὰ 5 καὶ ⅝ ἑκάστη ὀκά. Κατὰ δὲ τὸ 1889 ἠγοράσθη πρὸς λεπτὰ 4 καὶ ½ ἡ ὀκᾶ, κατὰ τὸ 1888 πρὸς λεπτὰ 5¼, κατὰ τὸ 1887 πρὸς λεπτὰ 7½, καὶ κατὰ τὸ 1886 πρὸς λεπτὰ 9½. Δὲν γνωρίζω, ἂν κατὰ τὸ 1886 ἦτο ἐν Εὐρώπῃ σιτοδεία ὁμοία πρὸς τὴν ἐφετεινήν, ἀλλὰ μόνον τότε ἡ τιμή, ἐφ’ ᾗ ἠγοράσθη τὸ ἄχυρον, ἦτο ἀνωτέρα τῆς ἐφετεινῆς. Ἀλλ’ ὁποῖος δήποτε καὶ ἂν ἦτο ὁ λόγος τῆς τιμῆς τοῦ 1886, ἐπειδὴ ἡ κατὰ τὴν δημοπρασίαν προσενεχθεῖσα τιμὴ τῶν 12 λεπτῶν μοὶ ἐφάνη ὑπέρογκος, εὐλόγως παρεδέχθην τὴν προσφορὰν τῶν 9 λεπτῶν, ὡς μᾶλλον συμφέρουσαν. Καὶ μολονότι, ὡς εἶπον, ἕνεκα τῆς ἀκυρώσεως τῆς πρώτης δημοπρασίας πρὸς προμήθειαν τῆς κριθῆς τὸ δημόσιον ὑπεβλήθη εἰς μείζονα δαπάνην, μ’ ὅλα ταῦτα τὰ δαπανηθέντα ὑπὸ τῶν προκατόχων κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα πρὸς νομὴν τῶν κτηνῶν τοῦ στρατοῦ ἀνήρχοντο εἰς δραχμὰς 1,254,195, τὰ δὲ δαπανηθέντα καὶ δαπανηθησόμενα κατὰ τὰς ἐμὰς συμφωνίας, θέλουσιν ἀνέλθει εἰς 1,210,415, ἤτοι ἠδυνήθημεν νὰ ἐπιφέρωμεν οἰκονομίαν δραχμῶν 43,780. Ἐγένετο λόγος καὶ περὶ τῆς ὀθόνης, ἐπεφυλάχθην δὲ νὰ ἀναγνώσω τὸ κείμενον τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐξήτασε τὴν ὀθόνην, ἐκ τοῦ ὁποίου δὲν βεβαιοῦται, ὅτι ἡ ὀθόνη, τὴν ὁποίαν ἐπρομήθευσαν οἱ ἔμποροι τῆς ὁδοῦ Ἑρμοῦ, κατὰ τὴν φράσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ὕδρας, ἢ οἱ ἀνταποκριταὶ τοῦ ἐν Μαγχεστρίᾳ καταστήματος, ἦτο χειροτέρα τῆς ὀθόνης, τὴν ὁποίαν ἐχορήγουν τὰ καταστήματα Ρετσίνα, ἢ ἐκείνης, δι’ ἧς ἐνεδύθη ὁ στρατὸς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἡ ἔκθεσις εἶναι πρωτότυπος, φέρουσα ἡμερομηνίαν τῆς 24 Αὐγούστου 1891. Αἱ ἐν αὐτῇ δὲ φαινόμεναι ὑπογραφαὶ εἰσὶν αἱ ἑξῆς: Κωνστ. Σέχος συνταγματάρχης, Δ. Δημητριάδης, Κόρακας Ἀριστοτέλης, καὶ οἱ ὑπολοχαγοὶ Γεράρδος καὶ Λίτκε. Ἰδοὺ τὸ κείμενον τῆς ἐκθέσεως ταύτης (ἀναγινώσκει): «Μετὰ τὰς ἐπαναληπτικὰς καὶ ἐπισταμένας ταύτας δοκιμὰς ἐπὶ τῶν ὀθονῶν, τῶν προωρισμένων διὰ τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἀποφαινόμεθα ὅτι αὗται εἰσὶ κατάλληλοι καὶ πληροῦσι πάντας σχεδὸν τοὺς ὅρους τοῦ συμβολαίου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ αἱ κλωσταὶ μόνον τῶν νέων ὀθονῶν δὲν εἶναι τόσον ἐστρυμμέναι, ὅσῳ καὶ αἱ τῶν δειγμάτων, καὶ ἐπειδὴ αἱ νέαι αὗται ὀθόναι εἰσὶν ἐπ’ ὀλίγον ῥαντισμέναι δι’ ἀμιλλώδους οὐσίας, ὅροι ἀντιβαίνοντες κἄπως τῷ συμβολαίῳ, ἀποφαινόμεθα.... ὅτι δέον νὰ γείνῃ ἔκπτωσις ἐπὶ τῶν ἀρχικῶν τιμῶν τῶν δειγμάτων δι’ ἀμφότερα τὰ εἴδη κατὰ τρία λεπτά·» ἀνέφερε δὲ ἀνωτέρω ἡ ἔκθεσις, ὅτι «αἱ νέαι ὀθόναι εἰσὶ ῥαντισμέναι ἐλαφρῶς διὰ τῆς ἀναποφεύκτου ἀμιλλώδους οὐσίας, ἥτις οὐδαμῶς ἐπηρεάζει τὴν ἀντοχὴν αὐτῶν.» Τὴν δ’ ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τῶν γενομένων δοκιμῶν ἀνέγνων εἰς τὴν Βουλήν, καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἀναγνώσω ἐκ νέου· ἐν ἐκείνῃ δ’ ἐκτίθεται κατὰ τί ὑπερέχουσιν αἱ ὀθόναι, τὰς ὁποίας καὶ ἐπρομηθεύσαμεν εἰς τὸν στρατόν, τῶν ὀθονῶν τῶν κατασκευαζομένων ἐν τῷ ὑφαντουργείῳ Ρετσίνα κατά τε τὴν πυκνότητα τῆς κατασκευῆς καὶ κατὰ τὸ βάρος καὶ τὴν ἀντοχήν.

§72ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἤλπιζον ὅτι κατόπιν τῆς χθεσινῆς ὁμιλίας ἐπὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν κριθὴν καὶ τὸ ἄχυρον, βεβαίως δὲν θὰ ὑπελείπετο οὐδεμία πλέον ἀμφιβολία ἐπὶ τῆς ἀληθείας τῶν λεχθέντων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς χθὲς ἀληθῶς δὲν ἔδωκε τὰς ἀπαιτουμένας πληροφορίας, καθ’ ὅσον δὲν εἶχε τὰ ἔγγραφα ὑπ’ ὄψιν, κατόπιν ὅμως ἐμελέτησε τὴν ὑπόθεσιν, καὶ ἐκόμισε τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, καὶ ἠδυνήθη νὰ συμπληρώσῃ τὰς πληροφορίας του. Μετ’ εὐχαριστήσεως παρετήρησα, ὅτι αἱ δοθεῖσαι παρ’ αὐτοῦ πληροφορίαι εἶναι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας ἔδωκα χθές, καθ’ ὅσον, ὅσα εἶπε περὶ σανοῦ καὶ περὶ κριθῆς, οὐδόλως διαφέρουσιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐγὼ ἐξέθηκα.

§73ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἰσχυρίσθητε χθὲς ὅτι διὰ τὸν σανὸν μοὶ προσηνέχθη τιμὴ ὀλιγωτέρα, καὶ ἐπειδὴ ἠκύρωσα τὴν δημοπρασίαν, ἠνάγκασα τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ περισσότερον;

§74ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Διὰ τὴν κριθήν. Καὶ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν σανόν, εἶπον ὅτι δὲν εἶχον στοιχεῖα περὶ αὐτοῦ, καὶ ἑπομένως οὐδὲν ἠδυνάμην νὰ εἴπω· τὸ μόνον, ὅπερ ἀνέφερον, εἶναι ὅτι κατόπιν διαγωνισμοῦ ἐνιαυσίου, τελεσθέντος κατὰ μῆνα Ἀπρίλιον, ἠκύρωσε τὰ πρακτικὰ τῆς μειοδοσίας, ὡς μὴ συμφερούσης εἰς τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ κατόπιν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπανέλαβε τὸν διαγωνισμόν, ἀλλ’ ἐθεώρησε πρέπον νὰ δώσῃ κατ’ ἰδίαν τὸν μῆνα Μάϊον ἀνὰ μικροτέρου ποσοῦ, προσφερθέντος εἰς τὴν δημοπρασίαν, ἀντὶ τουτέστι δέκα τεσσάρων λεπτῶν, καὶ ἦτο φυσικὸν νὰ ἦναι κατὰ τὸν μῆνα Μάϊον εὐθηνότερος ὁ σανὸς, διότι τὸ μὲν οὗτος εἶναι χλωρὸς, τὸ δὲ εἶναι ἀκόμη εἰς τοὺς ἀγρούς. Ὁπωσδήποτε ἡ παραχώρησις τοῦ σανοῦ ἄνευ δημοπρασίας ἀποτελεῖ παρατυπίαν.

§75ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παντάπασι!

§76ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Διότι μετεβλήθησαν οἱ ὅροι τῆς δημοπρασίας.

§77ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀποτελεῖ παρανομίαν· δώσατέ μοι τὸ κείμενον τοῦ νόμου.

§78ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Μετεβλήθησαν οἱ ὅροι τῆς δημοπρασίας, διότι ἐνιαύσιος προεκηρύχθη ἡ δημοπρασία, καὶ ἐξεχωρήθη μηνιαία· ἑπομένως δὲν ἦτο ἡ αὐτὴ δημοπρασία, ἡ τελεσθεῖσα κατὰ μῆνα Ἀπρίλιον.

§79ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὰς 17 Ἀπριλίου ἐξέδωκα τὴν ἀπόφασιν, νομίζετε ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ κάμω δημοπρασίαν διὰ τὴν 1 Μαΐου;

§80ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Ἐγὼ λέγω ὅτι ἡ ἐκχώρησις διὰ τὸν μῆνα Μάϊον δὲν ἀποτελεῖ στοιχεῖον τῆς ἐκτελεσθείσης δημοπρασίας, διότι ἦτο ὑπὸ ὅρους διαφόρους· ὅσον ἀφορᾷ δὲ τοὺς λοιποὺς μῆνας, τὸν Σεπτέμβριον καὶ τὸν Ὀκτώβριον, δὲν ὡμίλησα, διότι τὰ κατ’ αὐτοὺς ἐξετελέσθησαν συμφώνως πρὸς τὰ κείμενα. Καὶ ταῦτα καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν σανόν. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν κριθὴν, ἀληθῶς εἶναι ἀκριβεῖς αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν, διότι τὰς αὐτὰς ἔφερον καὶ ἐγὼ χθὲς, μὲ μόνην τὴν διαφορὰν, ὅτι ἐγὼ ἐνίσταμαι κατὰ τῆς ἀκυρώσεως τῆς δημοπρασίας, τῆς τελεσθείσης κατὰ τὸν μῆνα Ἰούνιον ἢ Ἰούλιον, διότι ἡ προσφορὰ ἡ γενομένη κατὰ τοὺς δύο μῆνας, τουτέστι τὸν Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον, ἦτο ἱκανὴ νὰ προειδοποιήσῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι τὰ 24 λεπτὰ τοῦ μηνὸς Αὐγούστου καὶ Σεπτεμβρίου προϋπέθετον μεγαλειτέραν τιμὴν διὰ τοὺς ὑπολοίπους μῆνας· τοῦτο εἶναι εὐεξήγητον, διότι κατὰ τοὺς μῆνας Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον, ὅτε τὸ προϊόν εὑρίσκεται εἰς τοὺς ἀγροὺς, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἔχῃ τιμὴν ἀνωτέραν ἐκείνης τῶν ὑπολειπομένων μηνῶν, ὅτε πρόκειται νὰ μετακομισθῇ, νὰ ἀποθηκευθῇ, νὰ ἐμπορευθῇ, καὶ νὰ ὑποστῇ ἀπωλείας, ἑπομένως τὰ 24 λεπτὰ, τὰ ὁποῖα προσεφέρθησαν κατὰ Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον, ἀναντιῤῥήτως ἦσαν ἱκανὰ νὰ καταδείξωσιν, ὅτι ἀνωτέρα τιμὴ ἤθελεν ἐπέλθει κατὰ τοὺς ὑπολειπομένους μῆνας. Λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἦτο ἐντὸς τοῦ νομίμου, ἀκυρώσασα τὴν δημοπρασίαν, ἡ δὲ παραχώρησις δι’ ἰδιαιτέρας συμφωνίας ἦτο ἔκνομος. Ἀλλὰ μήπως τάχα ἡ δημοπρασία, ἡ τελεσθεῖσα κατὰ μῆνα Σεπτέμβριον, ἦτο νομιμωτέρα; Ἐπανειλημμένως ἐξετέθη εἰς μειοδοσίαν ἑξάκις ἢ ἑπτάκις, ἥτις ὤφειλε νὰ τελειώσῃ τὴν 15 Σεπτεμβρίου, καὶ δὲν ἐξετελέσθη. Ἔχομεν τὴν ἐπίσημον προκήρυξιν ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» (ἀναγινώσκει αὐτήν). Αὐτὴ δὲν ἐξετελέσθη, διότι τὴν ἐπιοῦσαν τῆς προκηρύξεως τῆς δημοπρασίας συνετάχθη τὸ συμβόλαιον τῆς παραχωρήσεως τῆς κριθῆς ἀντὶ λεπτῶν 29, καὶ ἐδῶ ὑπάρχει ἡ διαφορὰ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὗτινος πᾶσαι αἱ πληροφορίαι ἦσαν ἀκριβεῖς, σὺν μόνῃ τῇ διαφορᾷ, ὅτι ἠκυρώθη ἡ πρώτη δημοπρασία ἡ ἐνιαύσιος διὰ νὰ χορηγηθῇ ἐπὶ δίμηνον, ἔστω καὶ μὲ μικροτέραν τιμὴν, ἀλλ’ ἡ τιμὴ αὕτη δὲν ἦτο ἀπόδειξις ὅτι ἤθελε καὶ τοῦ λοιποῦ παρουσιασθῆ, τοὐναντίον ὑπῆρχον ἐνδείξεις, ὅτι ἤθελε παρουσιασθῆ ἀνωτέρα, ἑπομένως οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν προμήθειαν τῆς κριθῆς, δὲν ὑπῆρξε σύμφωνος πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, καὶ ἐκ ταύτης ἐζημιώθη τὸ Δημόσιον περὶ τὰς 25,000 δραχμὰς, ἴσως καὶ πλέον· ὡς πρὸς τὸ ζήτημα δὲ τῆς μικροτέρας δαπάνης κατὰ τὸ 1891–1892 καὶ τῆς τοῦ 1890–1891, βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ πεισθῇ εἰς τὰς πληροφορίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, διότι αἱ πληροφορίαι αὗται εἶναι εἰλημμέναι ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν κτηνῶν, ἀλλὰ τὰ κτήνη δὲν γνωρίζομεν, ἐὰν ἦναι ἰσάριθμα σήμερον, διὰ τοῦτο εὐκολωτέρα εἶναι ἡ ἐκτίμησις καθ’ ἵππον, καὶ βεβαίως ἐὰν λογαριάσητε 29 λεπτὰ τὴν κριθὴν σήμερον πρὸς τὰ 22 τοῦ παρελθόντος ἔτους, εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι ἐφέτος θὰ προέλθῃ μεγαλειτέρα δαπάνη; Καὶ ὅταν λογαριάσητε τὸ ἄχυρον πρὸς 9 λεπτὰ, ἐνῷ πέρυσιν εἶχε 5½, ἡ διαφορὰ σήμερον εἶναι ἐπὶ πλέον. Ποῦ λοιπὸν ὑπάρχει ἔνδειξις τῆς μικροτέρας δαπάνης σήμερον; Περὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὀθόνης νομίζω, ὅτι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν, ἀρκετὰ ἀπησχόλησα τὴν Βουλὴν χθὲς, καὶ καλῶς ἡ Βουλὴ ἐνόησε τὰ περὶ χορηγίας εἰς τοὺς προμηθευτὰς τῆς ὁδοῦ Ἑρμοῦ, ὡς δῆθεν ἀντιπροσώπους καταστήματος, δι’ οὗτινος, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, τὴν ὕπαρξιν, ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἀμφιβάλλω, διότι τὸ κατάστημα τοῦτο ἠδύνατο νὰ παρουσιασθῇ διὰ διαφόρων μέσων, διὰ τῆς ἐν Ἀγγλίᾳ πρεσβείας, διὰ πληρεξουσίου συντεταγμένου νομίμως ἐνώπιον τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν ἐν Ἀγγλίᾳ. Παρεχωρήθη ἡ ὀθόνη εἰς ἀνθρώπους, οἵτινες δὲν ἠδύναντο ἄλλως πως νὰ ἀναλάβωσι τὴν προμήθειαν. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ τῆς ποιότητος, ἐγὼ βεβαίως δὲν θὰ ἀσχοληθῶ εἰς τὴν καταμέτρησιν τῶν κλωνῶν, οὔτε τοῦ στήμονος καὶ τῆς κρόκης, οὔτε θὰ μεταχειρισθῶ τὸ ὑφασματοσκόπιον, δὲν εἶναι ἐμὸν ἔργον. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ὀφείλω νὰ ἐξετάσω, εἶναι τὰ πρακτικὰ καὶ αἱ ἐκθέσεις τῶν ἐπιτροπῶν. Συνεστήθη μία ἐπιτροπὴ πρῶτον, καὶ μία ἄλλη κατόπιν· ἀμφότεραι δὲ αἱ ἐπιτροπαὶ, ἐξ ἐντίμων ἀξιωματικῶν ἀποτελούμεναι, ἐξετέλεσαν τὸ καθῆκόν των· διότι ἡ μὲν πρώτη ἐπιτροπὴ, ἥτις εἶχεν ἁπλῶς τὴν διαταγὴν νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὀθόνην, ἐὰν ἦναι σύμφωνος πρὸς τὰ δείγματα, ἅτινα ἡ Κυβέρνησις ἐπέδωκεν αὐτῇ, εὗρεν, ὅτι δὲν εἶναι σύμφωνος ἡ ὀθόνη, ἑπομένως ἀποῤῥιπτέα· ἀπεῤῥίφθη λοιπὸν ἡ ὀθόνη. Ἔρχεται ἡ δευτέρα ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία ἔλαβεν ἐντολὴν νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὀθόνην λεπτομερέστερον, διότι ἴσως ἡ πρώτη ἐπιτροπὴ δὲν ἐξήτασεν ὅλα τὰ τόπια, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ ἐργολάβος. Καὶ ἀληθῶς ἡ δευτέρα ἐπιτροπὴ, ἔλαβεν ἐντολὴν νὰ ἐξετάσῃ· ἀλλὰ καὶ ποίαν ἄλλην ἐντολὴν ἔλαβεν; ὅτι, καὶ ἂν δὲν εὑρεθῇ ἡ ὀθόνη σύμφωνος πρὸς τὰ δείγματα, νὰ μὴν τὴν ἀποῤῥίψῃ, ἀλλὰ νὰ ἴδῃ κατὰ πόσον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἀξίαν κατὰ μέτρον. Ἡ ἐπιτροπὴ λοιπὸν ἐξετέλεσε τὴν διαταγὴν, δὲν εὗρε σύμφωνον πρὸς τὸ δεῖγμα τὴν ὀθόνην, ἐξετίμησε δὲ κατὰ τὴν ἰδίαν κρίσιν, καὶ οὐχὶ ὡς ἄνθρωποι εἰδήμονες τῆς πραγματικῆς ἀξίας τῆς ὀθόνης, καὶ εὗρεν, ὅτι ἓν λεπτὸν κατὰ μέτρον εἶναι ἱκανὸν νὰ ἀποζημιώσῃ τὴν διαφορὰν τῆς ποιότητος, καὶ ἐντεῦθεν λοιπὸν ἡ παραλαβὴ τῆς ὀθόνης συμφώνως τῇ διαταγῇ τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν πρόκειται λοιπὸν, ἐὰν ἡ ποιότης τῆς ὀθόνης ἐξ Ἀγγλίας ὑπῆρξε καλλιτέρα ἐκείνης, τῆς κατασκευαζομένης εἰς τὰ ἐργοστάσια Ρετσίνα, διότι τοῦτο δὲν εἶναι ἔργον ἡμῶν νὰ ἐξετάσωμεν, εἶναι ἔργον τῶν πραγματογνωμόνων, εἶναι ἔργον τῶν ὑπευθύνων, ἡμεῖς ἐξετάζομεν, ἐὰν ἡ ὀθόνη εὑρέθη σύμφωνος πρὸς τὸ δεῖγμα καὶ παρελήφθη νομίμως· δὲν εὑρέθη λοιπὸν σύμφωνος πρὸς τὸ δεῖγμα, παρελήφθη δὲ κατὰ διαταγὴν καὶ κατ’ ἐκτίμησιν τῆς διαφορᾶς τῆς ποιότητος. Νομίζω ὅτι τὸ ζήτημα τῆς ὀθόνης εἶναι ἀρκετὰ διηυκρινισμένον, οὐδεμία δὲ μένει ἀμφιβολία, ὅτι οἱ κ. κ. Λέγγερης καὶ Λαγούμης, ἀναδειχθέντες ἐργολάβοι, ὡς δῆθεν ἀντιπροσωπεύοντες ἐργοστάσιον ἐν Ἀγγλίᾳ, κατώρθωσαν νὰ εἰσάξωσι τὸ ἐμπόρευμά των καὶ νὰ τὸ ἐπιβάλωσιν εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν πρὸς βλάβην αὐτῆς. Ὅσον δὲ περὶ τῆς δημοπρασίας, ὅτι αὕτη ἐξετελέσθη δὶς, καὶ ὅτι, μὴ παρουσιασθέντος ἑτέρου μειοδότου, ἠδύνατο νὰ κατακυρωθῇ ἔστω καὶ ἐπ’ ὀνόματι τῶν Ἑλλήνων ἐμπόρων, νομίζω ὅτι καὶ ἐνταῦθα ὑπάρχει κενόν τι, τὸ ὁποῖον καὶ χθὲς ἀνέπτυξα, καὶ σήμερον ἐπαναλαμβάνω. Ἡ δημοπρασία ἐγένετο τὸ πρῶτον, καθ’ ἣν παρουσιάσθη μόνον τὸ κατάστημα Ρετσίνα, ἡ δημοπρασία ἡ πρώτη ἐπέβαλε τὸν ῥητὸν ὅρον τῆς ἐγχωρίου ὀθόνης, ἐπὶ τῇ αἰτήσει δὲ τοῦ Λέγγερη νὰ ἀπαλειφθῇ ὁ ὅρος οὗτος, ἡ δημοπρασία ἐπανελήφθη, δὲν προσῆλθεν ὁ Λέγγερης, ἡ ὀθόνη ἔμεινε καὶ πάλιν ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Ρετσίνα. Ἡ Κυβέρνησις βεβαίως ἠδύνατο νὰ δώσῃ τὴν ὀθόνην αὐτὴν εἰς τοὺς Λέγγερην καὶ Λαγούμην, ἐὰν κατόπιν τῆς δημοπρασίας οὗτοι προσεφέροντο εἰς μικροτέρας τιμὰς, καὶ τοῦτο ἔπραξεν, ἀλλὰ τὸ ἔπραξε μεταβαλοῦσα τοὺς ὅρους τῆς δημοπρασίας, διότι εἰς τὴν ἐπαναληπτικὴν δημοπρασίαν δὲν ὑπῆρχεν ὁ ὅρος τῆς παραλαβῆς εἰς τὸ τελωνεῖον ἄνευ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους· ἐὰν ὁ ὅρος οὗτος ὑπῆρχεν εἰς τὴν διακήρυξιν, βεβαίως θὰ προσήρχοντο πολλοί, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν θὰ ἀνεδεικνύοντο ἴσως οἱ Λέγγερης καὶ Λαγούμης, ἴσως ἀνεδεικνύετο ἄλλος τις ὑπὸ πολὺ συμφερωτέρους ὅρους· ὥστε βλέπετε καὶ ἡ δημοπρασία δὲν ἐξετελέσθη καλῶς καὶ νομίμως, ἡ δὲ ὀθόνη παρεχωρήθη ὑπὸ νέους ὅρους, ἑπομένως δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς μὴ δημοπρατηθεῖσα.

§81ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποία εἶναι ἡ ἔννοια τῆς ὀγδόης παραγράφου τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, δὲν δύναμαι νὰ ἐπαναλάβω αὖθις εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ Βουλὴ ἤκουσε τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ὕδρας, πῶς ἑρμηνεύει τὴν παράγραφον ηʹ τοῦ ἄρθρου 34. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἀποδέχομαι τὴν ἑρμηνείαν αὐτὴν, μοὶ εἶναι δὲ δύσκολον νὰ ἐξακολουθήσω νὰ συζητῶ μετ’ αὐτοῦ διὰ νὰ τὸν πείσω, διότι εὐτυχῶς ἔχει μεγάλην πίστιν εἰς τὰς πεποιθήσεις του, δὲν δύναται δὲ νὰ ἐγκαταλίπῃ αὐτάς. Ἐπίσης δὲν δύναμαι νὰ ἀποδείξω εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ὕδρας ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔδωκα περὶ τῶν τιμῶν, εἶναι ἐπίσημοι, καὶ ὅτι ἑπομένως ἔχουσιν ἀναντίῤῥητον κῦρος, ὅτι δὲν εἶναι εἰκονικὸν τὸ κατάστημα τῆς Μαγχεστρίας, διότι πάντα ταῦτα ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, «ἐγὼ δὲν τὰ πιστεύω». Καὶ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἀρνῆται πᾶσαν γνώμην καὶ πᾶσαν πληροφορίαν, ἥτις δὲν ἀρέσκει εἰς αὐτόν. Τὸ δικαίωμα τοῦτο ἐγὼ δὲν θέλω νὰ ἀμφισβητήσω, ἐκεῖνο ὅμως τὸ ὁποῖον παρατηρῶ εἰς αὐτὸν εἶναι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐκπλήσσηται, ἐὰν ἡμεῖς κατωρθώσαμεν νὰ φέρωμεν οἰκονομίαν 48 χιλιάδας δραχμῶν εἰς τὴν προμήθειαν τῆς νομῆς ἐν παραβολῇ πρὸς τὰ δαπανηθέντα ὑπὸ τῶν προκατόχων ἡμῶν, καὶ νὰ μὴ ζητῇ νὰ φέρω αὐτῷ λογαριασμὸν, πῶς ἐπετεύχθη τοσαύτη ἐλάττωσις τῆς δαπάνης. Λησμονεῖ φαίνεται, ὅτι τότε μὲν ἠγοράσθη ὁ σανὸς ἀντὶ 22 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, ἡμεῖς δὲ ἠγοράσαμεν αὐτὸν δι’ ἕνα μὲν μῆνα ἀντὶ λεπτῶν 14, διὰ τρεῖς μῆνας δὲ ἀντὶ λεπτῶν 15, καὶ διὰ τὸ ὑπόλοιπον τῶν 8 μηνῶν ἀντὶ λεπτῶν 17. Δὲν εὑρίσκει ἐν τούτοις μεγίστην διαφορὰν τῆς δαπάνης, καὶ δὲν ἐννοεῖ ὅτι οὕτως ἐπῆλθεν οἰκονομία; Διότι τότε ἠγοράσθη τὸ χόρτον ἀντὶ 19 λεπτῶν καὶ ¼, ἡμεῖς δὲ δὲν ἠγοράσαμεν χόρτον, καὶ ἐντεῦθεν ἡ οἰκονομία. Ἐὰν ἐξακολουθῇ νὰ ἐπιμένῃ, ὅτι ἡμεῖς ἐδαπανήσαμεν περισσότερα, δὲν ἐνδιαφέρομαι νὰ πολεμήσω τὴν ἐπιμονὴν αὐτοῦ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν ὀθόνην, παρατηρῶ εἰς τὸν κ. συνάδελφον ἐπ’ αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον εἶπεν, ὅτι ὑπῆρξε μεγάλη διαφορά, διότι εἰς τὴν δευτέραν δημοπρασίαν προσδιωρίσθη ἡ παράδοσις εἰς τὸ τελωνεῖον, ἐνῷ εἰς τὴν πρώτην δὲν προσδιωρίσθη, καὶ διαβεβαιῶ αὐτὸν, ὅτι δὲν κατανοῶ τὴν διαφοράν. Ἡ πρώτη δημοπρασία προσεκάλει συναγωνισμὸν πρὸς προμήθειαν ἐγχωρίου ὀθόνης. Ποῦ ἤθελον εὕρει τὴν ἐγχώριον ὀθόνην, ἐν τῷ τελωνείῳ ἢ ἐν τῷ ἐμπορίῳ; Ἑπομένως δὲν ἦτο ἀναγκαῖον νὰ προσδιορισθῇ ὁ ὅρος ἐν τῷ τελωνείῳ. Ἀλλ’ ὅταν ἐπρόκειτο περὶ ὀθόνης ὄχι ἐγχωρίου, ἀλλ’ ἐν γένει πάσης ὀθόνης, ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ μετενεχθῇ αὕτη ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ εἰκότως προσδιωρίσθη ἡ παράδοσις ἐν τῷ τελωνείῳ, διότι ἄλλως ἡ τιμή, ἣν ἤθελε πληρώσει τὸ δημόσιον, ἤθελεν εἶσθαι μεγαλειτέρα, διότι ἤθελον προστεθῆ τὰ τελωνειακὰ τέλη. Ἀλλὰ δὲν ἐξέλιπον οἱ ὅροι τῆς ἰσότητος, διότι καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον χορηγήσει τὴν ἐγχώριον ὀθόνην, δὲν ἤθελον πληρώσει τελωνειακὰ τέλη, ὡς καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον χορηγήσει τὴν μὴ ἐγχώριον ὀθόνην. Διαβεβαιῶ ἐν τούτοις τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ὅτι μολονότι ἔχει τοσαύτην ἐπιμονὴν εἰς τὰς πεποιθήσεις του, ἐγώ, ἐὰν ἤθελον δυνηθῆ δι’ ὁμοίας ἐνεργείας δημοπρασιῶν καθ’ ὅμοιον τρόπον νὰ ἐπιτύχω καὶ τὸ ἐρχόμενον ἔτος, ἐὰν ἦμαι καὶ τότε Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τόσην ἐλάττωσιν δαπανῶν τοῦ δημοσίου ταμείου, θέλω βεβαίως ἀκολουθήσει τὴν αὐτὴν μέθοδον.

§82ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Μίαν μόνον πληροφορίαν θὰ δώσω πρὸς συμπλήρωσιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε, «τόσον διὰ τὸν σανὸν καὶ τόσον διὰ τὸν χόρτον.» Τὰ κτήνη τρέφονται, ἢ διὰ σανοῦ ἢ διὰ χόρτου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνυπολογισθῶσιν ἀμφότερα. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε τὸ χόρτον ἀντὶ 19 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, τὸ ὁποῖον ὡς τροφὴ τοῦ ἵππου εἶναι πολὺ καλλιτέρα τοῦ σανοῦ.

§83ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§84ΤΣΑΜΑΔΟΣ. Βεβαιότατα. Πλὴν τούτου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὀθόνης, ἴσως δὲν μὲ ἐνόησεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἡ δημοπρασία ἡ δευτέρα δὲν περιεῖχε τὸν ὅρον τῆς εἰς τὸ τελωνεῖον παραδόσεως, ὁ ὅρος οὗτος προσετέθη εἰς τὴν συμφωνίαν μεταξὺ τῶν προμηθευτῶν καὶ τοῦ Δημοσίου, δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὴν διακήρυξιν τῆς δημοπρασίας, ἐὰν ὑπῆρχεν, ἴσως τὰ πράγματα θὰ ἦσαν διαφορετικά.

§85ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δικαιοσύνης). Πρὸ μικροῦ, ὅτε ἠγόρευεν ὁ ἐξ Ἀρκαδίας κ. Βουλευτής, διέκοψα αὐτὸν, εἰπὼν, ὅτι παρήγγειλα τὸν ἀνάδοχον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν ἐπισκευὴν τῆς γεφύρας Μασκλαίνης. Μεθ’ ὅλην ὅμως τὴν διαβεβαίωσιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα πρὸς τὴν Βουλήν, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπέμενε μεμφόμενος ἐμοῦ, ὡς μὴ λαβόντος τὰ κατάλληλα μέτρα.

§86ΜΑΝΕΤΑΣ. Ἐπιμένω, λέγων, ὅτι ἔκρινα ἐκ τῶν ἐγγράφων.

§87ΖΑΙΜΗΣ. Φέρω λοιπὸν τὴν διαταγὴν (ἀναγινώσκει): «Κατόπιν τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 21338 ἀπὸ 29 λήξαντος μηνὸς ἐγγράφου ἡμῶν, παρακαλοῦμεν ἡμᾶς, ἵνα ἐπιληφθῆτε πάραυτα τῆς ἐπισκευῆς τῆς γεφύρας, τῆς κειμένης ἐπὶ τοῦ χιλιομέτρου 34+850, λαμβάνοντες συγχρόνως τὰ ἀναγκαῖα μέτρα, ὅπως μὴ διακοπῇ ἡ συγκοινωνία.»

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐδώσατε διαταγὴν πρὸς τὸν ἀνάδοχον, ἀλλ’ ἐνήργησεν οὗτος ἢ ὄχι;

§89ΖΑΙΜΗΣ...

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἠκούσαμεν, καὶ ἡ συζήτησις αὕτη προεκλήθη ἐκ τούτου, ὅτι συντήρησις δὲν γίνεται ὑπὸ τοῦ ἀναδόχου, καὶ εἰς ταύτην κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Γκοτλὰν πρέπει νὰ δαπανηθῶσιν ἐν διαστήματι τεσσάρων μηνῶν 200 χιλιάδες, ὄχι ὑπὸ τοῦ ἀναδόχου, μὴ ἐνεργοῦντος, ἀλλ’ ἀμέσως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἀφοῦ λοιπὸν ὁ ἀνάδοχος εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην θέσιν, ὥστε πρὸς συντήρησιν τῆς γραμμῆς νὰ ἦναι ἀνάγκη ἡ Κυβέρνησις ἀμέσως ν’ ἀναδεχθῇ δαπάνην 200,000 δραχμῶν ἐν τετραμήνῳ, εἰς τί χρησιμεύει ἡ διαταγὴ, ἡ διδομένη πρὸς ἀνάδοχον, οὕτως ἀργοῦντα καὶ καταλείποντα τὴν γραμμὴν ἄνευ συντηρήσεως, καὶ ὃν ἐκηρύξατε ἀνίκανον πρὸς περαιτέρω ἐργασίαν;

§91ΖΑΙΜΗΣ. Τὰ μέτρα, περὶ τῶν ὁποίων διαλαμβάνει τὸ ἔγγραφον τοῦ κ. Γκοτλὰν, εἶναι μέτρα συντηρήσεως τῆς γραμμῆς ἐν περιπτώσει ἐκπτώσεως τοῦ ἀναδόχου, καὶ λέγεται ῥητῶς «en cas de déchéance.» Μέχρι δὲ τῆς στιγμῆς ταύτης ὁ ἀνάδοχος δὲν ἐκηρύχθη ἔκπτωτος.

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τίς συντηρεῖ τὴν γραμμήν;

§93ΖΑΙΜΗΣ. Ὁ κ. Ἀραβαντινός.

§94ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ὑπάλληλος τοῦ ἀναδόχου;

§95ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποίαν γραμμήν; τὴν γραμμὴν ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσιον, ὄχι ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Μύλους.

§96ΖΑΙΜΗΣ. Βεβαίως. Γράφομεν πρὸς τὸν ἀνάδοχον, διότι οὕτω διαρκῶς ἐγένετο, τὸ Ὑπουργεῖον οὐδέποτε ἔγραψε πρὸς τὴν ἑταιρίαν τῆς ἐκμεταλλεύσεως, συμβαίνει, ὅμως ὥστε ὁ ἀνάδοχος νὰ ἦναι καὶ μέλος τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου τῆς ἑταιρίας τῆς ἐκμεταλλεύσεως, καὶ διαβιβάζει ἀμέσως τὸ ἔγγραφον πρὸς τὴν ἑταιρίαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, ὅστις ἐμέμψατο ἐμοῦ, ὡς μὴ λαβόντος τὰ κατάλληλα μέτρα πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν ἐπιβατῶν καὶ τῶν ἐμπορευμάτων, παρέλιπε νὰ ἀνακοινώσῃ πρὸς τὴν Βουλὴν ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον ἐν τῷ φακέλλῳ, καὶ τὰ ὁποῖα μαρτυροῦσι περὶ τῆς μερίμνης, τὴν ὁποίαν εἶχον λάβει ὄχι μόνον μετὰ τὴν ἔκθεσιν τοῦ νομομηχανικοῦ κ. Ἰσιγόνη, ἥτις φέρει χρονολογίαν 22 Νοεμβρίου, ἀλλὰ πολὺ πρὸ τῆς ὑποβολῆς τῆς ἐκθέσεως ταύτης, τοῦ ἐγγράφου π. χ. τοῦ ἀπὸ 17 Σεπτεμβρίου 1891 πρὸς τὸν ἀνάδοχον τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ἐν τῷ ἐγγράφῳ τούτῳ λέγεται ῥητῶς (ἀναγινώσκει) «... Παρακαλοῦμεν ὑμᾶς, ἵνα προβῆτε εἰς τὰς ἀναγκαίας ἐπισκευὰς, ὑποβάλλοντες ἡμῖν ἐν ταὐτῷ καὶ τὸ διάγραμμα τῶν ἔργων, ἃ προτίθεσθε νὰ ἐκτελέσητε πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ θόλου.» Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἑτέρα διαταγὴ τῆς 9 Νοεμβρίου (ἀναγινώσκει) «... Παρακαλοῦμεν, ὅπως προβῆτε ἄνευ ἀναβολῆς εἰς τὴν ἐπισκευὴν τοῦ θόλου τῆς γεφύρας τοῦ χιλιομέτρου 34, διότι, ὡς πληροφορούμεθα, αἱ παρουσιασθεῖσαι ῥωγμαὶ ἐξακολουθοῦσι διαπλατυνόμεναι.»

§97ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ἀνεγνώσατε, παρατηροῦμεν ὅτι ἡ πρώτη διαταγὴ ἡ λεπτομερεστέρα ἔχει χρονολογίαν 17 Σεπτεμβρίου, ἡ δευτέρα, ἡ ὁποία ἐπαναλαμβάνει τὰ αὐτὰ, 9 Νοεμβρίου, δηλ. ἐπὶ δύο ὁλοκλήρους μῆνας φαίνεται, ὅτι ὁ παραγγελθεὶς δὲν ἐνήργησεν. Εἶναι λοιπὸν πάντως ἀναγκαῖον νὰ ἐξετάσητε, ἐὰν μετὰ τὸ δεύτερον ἔγγραφον τοὐλάχιστον ἔγεινέ τις ἐνέργεια, καὶ ὁποία, καὶ περὶ τούτου νὰ πληροφορήσητε ἐν ἑτέρᾳ συνεδριάσει τὴν Βουλήν.

§98ΖΑΪΜΗΣ. Ἀλλ’ εἶναι ἀληθές, ὅτι, ἐνῷ ἔλαβον τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Ἰσιγόνη τὴν 23 Νοεμβρίου, δὲν διέταξα τὴν ἐπισκευὴν τῆς γεφύρας ἢ τὴν 5 Δεκεμβρίου, ἀλλ’ ἔπραξα τοῦτο, διότι ἐστηρίχθην ἐπὶ τῆς ἐκθέσεως τοῦ νομομηχανικοῦ κ. Ἰσιγόνη, καὶ ἔλαβον τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐφαίνοντο ἀναγκαῖα κατὰ τὴν ἔκθεσιν, ἔλαβον μάλιστα περισσότερα μέτρα, διότι τί λέγει ἡ ἔκθεσις; (ἀναγινώσκει) «... Πρὸς τὸ παρὸν μὲν νὰ διέρχωνται οἱ συρμοὶ τὴν γέφυραν μετ’ ἐλαχίστης ταχύτητος.» Ἐγὼ δὲ διέταξα οὐ μόνον νὰ διέρχωνται οἱ συρμοὶ μετ’ ἠλαττωμένης ταχύτητος, διέταξα νὰ διέρχωνται κενοὶ, διὰ νὰ ἀποτραπῇ πᾶς δυνατὸς κίνδυνος. Ἀφοῦ δὲ παρετήρησα, λαβὼν καὶ ἄλλας ἔτι πληροφορίας, ὅτι εἶναι ἀνάγκη ῥιζικῆς ἐπισκευῆς, ἀπέτεινα τὸ ἔγγραφον πρὸς τὴν ἑταιρίαν τῆς ἐκμεταλλεύσεως τὴν 5 Δεκεμβρίου. Ὡς πρὸς τὸ ἕτερον ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἐπραγματεύθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, τουτέστι περὶ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε πρὸς συντήρησιν τοῦ ἡμιτελοῦς μέρους τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν, εἶπον πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἀγορεύοντα, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἠδυνάμεθα νὰ διατάξωμεν δαπάνας, ὅταν ὁ νομομηχανικὸς, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἐπιφορτισθῆ νὰ ἐπιτηρῇ τὰ ἔργα, καὶ ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν εὐθύνην διὰ πᾶσαν βλάβην, ἡ ὁποία ἤθελεν ἐπέλθει, καὶ τὴν ὁποίαν δὲν ἤθελε προλάβει, ὅταν αὐτὸς ὁ νομομηχανικὸς οὐδὲν προτείνῃ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνέγνωσεν ἔγγραφά τινα, τὰ ὁποῖα εὗρεν ἐν τῷ φακέλλῳ, καὶ τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν εἰς τὴν ἀποστολὴν τεσσάρων ἐργοδηγῶν καὶ τοῦ νομομηχανικοῦ, καὶ ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἀφορῶσιν εἰς τὴν συνδρομὴν, τὴν ὁποίαν ἐζητήσαμεν παρὰ τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς, πρὸς προφύλαξιν τῶν ἔργων, ἀλλὰ δὲν ἀνέγνωσε τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου πρὸς τὸν νομομηχανικὸν, τὸ ὁποῖον ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖσθε νὰ ἐπιβλέπητε διαρκῶς κατάστασιν ἡμιτελῶν ἔργων σιδηροδρομικῆς γραμμῆς καὶ ἀναφέρητε τηλεγραφικῶς περὶ πάσης ἐνδεχομένης σπουδαίας βλάβης αὐτῶν ἐκ βροχῆς ἢ ἄλλων λόγων, ὅπως, ἐν ἀνάγκῃ, ληφθῶσι προφυλακτικὰ μέτρα.» Ἑπομένως ἐγὼ οὐδεμίαν φέρω εὐθύνην. Ἐὰν ὁ νομομηχανικὸς δὲν ἐκτελῇ τὸ καθῆκόν του, ὁ νομομηχανικὸς θὰ δώσῃ λόγον. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας δὲν διϊσχυρίσθη ὅτι ὁ νομιμαχανικὸς δὲν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν του, οὐδὲ ἔφερε πρὸς τὴν Βουλὴν ἀποδείξεις ἢ πληροφορίας κἄν ὅτι τὰ ἔργα βλάπτονται· ἐν ὅσῳ λοιπὸν δὲν ὑπάρχουσι τοιαῦται πληροφορίαι, δὲν δύναμαι νὰ μεμφθῶ τοῦ νομομηχανικοῦ.

§99ΜΑΝΕΤΑΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, θέλων ν’ ἀνασκευάσῃ ὅσα πρὸ ὀλίγου ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω πρὸς τὴν Βουλήν, παρέστησεν ἐπὶ μὲν τοῦ πρώτου θέματος, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν γέφυραν τῆς Μασκλαίνης, πρῶτον μὲν, ὅτι ἐγὼ δὲν ἐξέθηκα πιστῶς εἰς τὴν Βουλὴν τὸ περιεχόμενον τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων, δεύτερον δὲ προσήγαγε καὶ νεώτερα ἔγγραφα, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι ἔλαβε μέτρα κατάλληλα. Καὶ καθ’ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν πρώτην αἰτίασιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁμολογῶ, ὅτι ἐγὼ δὲν ἐνόμιζον, ὅτι ὤφειλον νὰ φυλλομετρήσω πάντα τὰ ἔγγραφα τὰ ἐν τῷ φακέλλῳ περιεχόμενα, εὗρον ἐκεῖ μίαν διαταγήν του, διὰ τῆς ὁποίας διέτασσε τὸν κ. Ἰσιγόνην νὰ μεταβῇ καὶ ἐπιθεωρήσῃ τὴν γέφυραν, ἐμελέτησα ταύτην καὶ ἐξήτασα, τί συνεπείᾳ ταύτης ὁ κ. Ὑπουργὸς διέταξεν· εὗρον δὲ ἓν ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου διέτασσε τὴν ἑταιρίαν νὰ σταματᾷ τὴν μηχανὴν πρὸ τῆς γέφυρας καὶ καταβιβάζῃ τοὺς ἐπιβάτας. Αὕτη ἦτο ἡ ἐνέργεια, τὴν ὁποίαν ἔλαβε κατὰ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εἶχε καταθέσει χθὲς, σήμερον προσήγαγε καὶ ἕτερον ἔγγραφον, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται δῆθεν, ὅτι ἔλαβε μέτρα θετικώτερα καὶ καταλληλότερα· ἡ προσαγωγὴ τοῦ ἐγγράφου τούτου, ταύτην τὴν στιγμὴν, νομίζω, ὅτι ἀποδεικνύει τὸ εὔλογον τῆς παρατηρήσεως, τὴν ὁποίαν προηγουμένως ἀπηύθυνα πρὸς αὐτὸν, ἀφοῦ ἐν τοῖς ἐγγράφοις τοῖς κατατεθεῖσι δὲν ὑπάρχει οὐδεμία ἀπόδειξις, ὅτι ἔλαβε μέτρον τι. Τί δὲ λέγει τὸ ἔγγραφον τὸ νεωστὶ κατατεθὲν, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω διὰ νὰ κρίνω, ἐὰν καὶ τὰ δι’ αὐτοῦ διατασσόμενα ἦναι ἐπαρκῆ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ δεύτερον θέμα τῆς συντηρήσεως τῶν ἔργων, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι ἀπέστειλεν ἐκεῖ ἕνα νομομηχανικὸν καί τινας ἐργοδηγοὺς, εἰς τοὺς ὁποίους ἔχει ἀναθέσει τὴν φροντίδα τῆς συντηρήσεως καὶ τῆς προφυλάξεως τῶν ἔργων καὶ τῶν ὑλικῶν, ἀναμένει δὲ, ὁσάκις οὗτοι τοῦ ἀναφέρουσιν, ὅτι ἐπέρχεται βλάβη τις νὰ διατάσσῃ τὴν ἐπισκευήν. Ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι τὰ μέτρα ταῦτα ἀποδεικνύουν, ὅτι δὲν ἔλαβε τὴν προσήκουσαν πρόνοιαν ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ τῆς συντηρήσεως τῶν ἔργων· τοῦτο δὲ ἀποδεικνύεται ἐκ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ κ. Γκοτλὰν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει καταθέσει μετὰ τῶν ἄλλων ἐγγράφων. Ὁ κ. Γκοτλὰν φρονεῖ, ὅτι «ἀπαιτεῖται ἡ ἵδρυσις εἰδικῆς ὑπηρεσίας καταλλήλως, ὀργανιζομένης καὶ ἐφοδιαζομένης διὰ ἐπαρκῶν χρηματικῶν μέσων καὶ ἀναλόγου προσωπικοῦ», ἐνῷ τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει ἀποσπάσει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, δὲν ἐπαρκεῖ παντάπασιν, ὡς ὁ κ. Γκοτλὰν λέγει ἐν τῇ ἀναφορᾷ του (ἀναγινώσκει):

§100ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀλλὰ λέγει δὲν εἶναι ἀνάγκη ἀκόμη νὰ ληφθῶσι τὰ μέτρα.

§101ΜΑΝΕΤΑΣ. Προσωπικὸν τοιοῦτον δὲν προσετέθη, ἀπομένει δὲ τὸ προσωπικὸν τῶν τεσσάρων ἐργοδηγῶν, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Γκοτλὰν θεωρεῖ ἀνεπαρκές. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, τί ὠφελοῦσι τὰ πρόσωπα προκειμένου περὶ συντηρήσεως ἔργων; Ἀπαιτοῦνται πρὸς τοῦτο δαπάναι καὶ ἐργασία, τὴν ἐργασίαν δὲ ταύτην, ὡς καὶ προηγουμένως ἀνέφερα, ὁ κ. Γκοτλὰν τὴν ὑπολογίζει ἀπὸ τοῦδε εἰς 200,000 δραχμῶν, ἐνῷ, ὡς ἐξέθηκα χθὲς, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξέδωκε μόνον δύο ἐντάλματα, καὶ ταῦτα ἐπὶ ἀποδόσει λογαριασμοῦ ἐκ 500 δραχμῶν ἕκαστον. Προσθέτει μάλιστα ἐν τῇ ἀναφορᾷ του ὁ κ. Γκοτλὰν, ὅτι, πρὶν ἀρχίσῃ ἡ ἐργασία τῆς συντηρήσεως, δὲν δύναται νὰ ὑπολογίσῃ ἀκριβῶς τὴν ἀπαιτουμένην δαπάνην, καὶ μόνον μετὰ τὴν ἔναρξιν αὐτῆς θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ὑπολογισθῇ ἀκριβέστερον, καθ’ ὅσον ἡ φύσις καὶ ἡ σπουδαιότης τῶν ἔργων δύναται νὰ μεταβληθῇ κατὰ τρόπον ἐπαισθητὸν ἀπὸ τῆς ἀναφορᾶς του μέχρι τῆς ἐνάρξεως. Ἐκ τούτων λοιπὸν ἀποδεικνύεται, ὅτι τὸ μέτρον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τοῦ νὰ ἀποστείλῃ ἕνα νομομηχανικὸν μετὰ τεσσάρων ἐργοδηγῶν, χωρὶς νὰ παράσχῃ εἰς αὐτοὺς οὐδὲν μέσον ἄξιον λόγου, δὲν ἀποτελεῖ πρόνοιαν πρὸς συντήρησιν τῶν ἔργων, συμφώνως μὲ τὴν ἀναφορὰν τοῦ προϊσταμένου τῆς ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν κατέθηκε.

§102Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ φαίνεται, ὅτι καθίσταται ἀναγκαῖον νὰ δώσω πληροφορίας τινὰς εἰς τὴν Βουλὴν, διότι δι’ αὐτῶν ὑποθέτω, ὅτι θέλουσι διαφωτισθῆ τὰ θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων συζητοῦμεν· τινὲς δὲ ἐκ τῶν ἀγορευσάντων μοὶ ἔδωκαν ἀφορμὴν νὰ ὑπολάβω, ὅτι δὲν εἶναι ἀρκούντως διαπερωτισμένα τὰ θέματα ταῦτα. Καὶ ἐν πρώτοις ὡς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν τῆς γεφύρας Μασκλαίνης χρεωστῶ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἡμεῖς διετηρήσαμεν ἀκέραιον τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης ἐπανειλημμένως ἔθιξε μετὰ λόγου καὶ πειθοῦς, τὸ ζήτημα, πῶς ἡ γέφυρα, ἡ ὁποία πρὸ ὀλίγων μηνῶν ἐτέθη ἐν χρήσει τοῦ κοινοῦ, ἡ γέφυρα αὕτη παρίσταται ἀπειλοῦσα κινδύνους. Χρεωστῶ νὰ ὁμολογήσω, ὅτι, ὅταν ὁ ἀνάδοχος τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ γραμμὴ ἀπὸ Μύλων εἰς Τρίπολιν ἐπερατώθη, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, ἵνα παραδοθῇ εἰς χρῆσιν τοῦ κοινοῦ, ἔπραξα ἐγὼ, διευθύνων τότε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅ,τι πᾶς ἄλλος διευθύνων αὐτὸ ἀντ’ ἐμοῦ ἤθελε πράξει. Διώρισα ἐπιτροπὴν ἐκ μηχανικῶν τῇ εἰσηγήσει καὶ προτάσει τοῦ τμήματος τῆς ὑπηρεσίας τῶν σιδηροδρόμων, ἥτις μεταβᾶσα καὶ ἐξετάσασα τὸ ἔργον τοῦτο ὡς καὶ τὴν γέφυραν ἐπὶ τοῦ Παρθενίου ὄρους καὶ πᾶσαν τὴν ἄλλην γραμμὴν, ἐγνωμοδότησεν, ὅτι δύναται νὰ δοθῇ αὕτη εἰς χρῆσιν τοῦ κοινοῦ. Μετὰ τὴν γνώμην ταύτην ἐπέτρεψα νὰ παραδοθῇ ἡ γραμμὴ εἰς χρῆσιν τοῦ κοινοῦ. Ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη δὲν ἐξετέλεσε τὸ καθῆκον αὑτῆς, ἡ εὐθύνη ἐπιβαρύνει τὰ μέλη αὐτῆς, ἐγὼ δὲ ἀφῆκα εἰς αὐτὴν τὴν εὐθύνην, ἵνα, ἐάν ποτε κριθῇ ἀναγκαῖον νὰ ζητηθῇ αὕτη, ζητηθῇ ἀκεραία καὶ πλήρης. Ἐπειδὴ δὲ καὶ πρὸ τῆς παραδόσεως τῆς γραμμῆς ἡ γέφυρα Μασκλαίνης, καὶ ἡ γέφυρα ἐπὶ τοῦ Παρθενίου ὄρους εἶναι τεχνικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἔχουσι καὶ αὐτοτέλειάν τινα, καὶ τὰ ὁποῖα μόλις ἐπερατώθησαν, θὰ ἐξητάσθησαν δεόντως ὑπὸ μηχανικῶν, ἂν καὶ αὐτοὶ δὲν ἠδυνήθησαν νὰ διαγνώσωσι τὰ ἐλαττώματα τῆς κατασκευῆς τῆς γεφύρας, καὶ ἐγνωμοδότησαν, ὅτι καλῶς κατεσκευάσθησαν, καὶ αὐτοὶ ἔχουσι μέρος τῆς εὐθύνης. Ἡμεῖς μετ’ ἐκπλήξεως ἐμάθομεν ὀλίγους μῆνας, ἀφ’ ἧς ἐτέθη εἰς χρῆσιν τοῦ κοινοῦ, ὅτι ἐπῆλθε βλάβη εἰς τὴν γέφυραν Μασκλαίνης. Ἔπρεπε ν’ ἀποταθῶμεν εἰς τὸν ἀνάδοχον; Ἀλλ’ ἡ γραμμὴ ἀπὸ Μύλων μέχρι Τριπόλεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνήκει ἡ γέφυρα, εἶναι γραμμὴ, ἡ ὁποία παρεδόθη εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ κοινοῦ, καὶ τὴν ὁποίαν ἐκμεταλλεύονται ἐκεῖνοι, οἵτινες εἶχον ἀποκτήσει τὸ δικαίωμα τῆς ἐκμεταλλεύσεως. Λοιπὸν ἀπετάθη τὸ Ὑπουργεῖον πρὸς τὸν ἀνάδοχον τῆς κατασκευῆς, ἵνα φροντίσῃ οὗτος, ὅπως οἱ ἔχοντες τὴν ἐκμετάλλευσιν προβῶσιν εἰς τὴν ἐπισκευὴν τῆς γεφύρας, διότι οὗτοι ὀφείλουσι νὰ ἐπισκευάσωσι τὴν γέφυραν, ὡς ἔχοντες τὴν ἐκμετάλλευσιν, καὶ ἀπολαμβάνοντες 4,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον ἐκ τῶν εἰσπραττομένων ἐσόδων, διὰ τὰ ἔξοδα τῆς ἐπισκευῆς τῆς γραμμῆς καὶ τῆς διοικήσεως. Ὥστε δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι ὑπῆρχέ τι τὸ ἔκτροπον, οὔτε τι τὸ δυνάμενον νὰ ξενίσῃ τινὰ, διατὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπετάθη πρὸς τὸν ἀνάδοχον, ὁ ὁποῖος εἶχε τὴν ἐκμετάλλευσιν, καὶ ὁ ὁποῖος τὴν παρεχώρησεν εἰς ἄλλον. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι κεχωρισμένον, δὲν πρέπει δὲ τὸ ζήτημα τοῦτο νὰ ἀναμίξωμεν μὲ τὸ ἄλλο δικαίωμα, τὸ ἀφορῶν τὴν γραμμὴν τὴν μήπω κατασκευασθεῖσαν, τὴν γραμμὴν ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσιον. Αὐτὴ ἡ γραμμὴ δὲν ὑπάρχει, μόνον ἔργα τινὰ ὑπάρχουσιν ἐν κατασκευῇ, ποῦ μὲν ἐπιχωματώσεις καὶ ἐκχωματώσεις, ποῦ δὲ ἔργα ἄλλα τεχνικά. Δι’ αὐτὴν τὴν γραμμὴν εὐθύνεται ὁ ἀνάδοχος τῆς κατασκευῆς, ἐπειδὴ δὲ ἐλάβομεν τὴν πληροφορίαν, ὅτι οὗτος δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀναλάβει, μόλις ἐβεβαιώθημεν τοῦτο, ἐν ὑπουργικῷ συμβουλίῳ παρεκαλέσαμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ τὰ ἀναγκαῖα μέτρα, ἵνα τὰ ἔργα ταῦτα συντηρήσῃ, διότι, ἀφοῦ δὲν ἐξηκολούθει ἡ κατασκευή, ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ ἐπέλθῃ ζημία εἰς τὸ Δημόσιον. Ὁ κ. Ζαΐμης προσεκάλεσε τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου, αὕτη δ’ ἐπρότεινεν αὐτῷ μηχανικὸν καὶ ἐργοδηγούς, τοὺς ὁποίους ἀπέστειλε, χορηγήσας εἰς αὐτοὺς, ὅταν ἀνεχώρουν ἐντεῦθεν, διὰ τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, εἰς ἃ ἤθελον ὑποβληθῆ, δύο ἐντάλματα ἐκ 500 δραχμῶν. Ἀλλ’ αἱ χίλιαι δραχμαὶ δὲν ἐδόθησαν διὰ τὰ ἔξοδα, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ ἀποσταλέντες ἤθελον προβῆ πρὸς συντήρησιν τῶν ἔργων, αὐτοὶ δ’ εἶχον ἐξουσίαν νὰ προβῶσιν εἰς πάντα τὰ πρὸς τοῦτο ἔξοδα, ὀφείλοντες νὰ ὑποβάλωσι κατάστασιν καὶ προκαλέσωσι τὴν πληρωμὴν αὐτῶν. Καὶ αὐτοὶ μὲν δὲν ὑπέβαλον εἰς τὴν Κυβέρνησιν καταστάσεις, ἀλλ’ ὁ κ. συνάδελφος Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας εὗρεν ἐν τῷ φακέλλῳ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὁ διευθύνων τὸ τμῆμα τῶν σιδηροδρόμων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν κ. Γκοτλὰν ὑπέβαλεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν 28 Ὀκτωβρίου, καθ’ ὃν χρόνον δὲν ἐγνώριζεν ἔτι, ὅτι ὁ ἀνάδοχος τῆς κατασκευῆς δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον, διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Γκοτλὰν δὲν ἦτο τότε παρὼν ἐν Ἀθήναις, τὰ γενόμενα ἐγίνοντο τῇ εἰσηγήσει τοῦ κ. Τριανταφυλλίδου. Ὁ κ. Γκοτλὰν εἶχεν ὑποβάλει τὸ ἔγγραφον, γνωμοδοτῶν, ὅτι ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ ἐργολάβος ἤθελε κηρυχθῆ ἐν ἐκπτώσει, τότε πρέπει νὰ συντελεσθῶσιν ὡρισμένα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀναφέρει, καὶ τὰ ὁποῖα ἤθελον ἐπιφέρει ἐν διαστήματι τεσσάρων μηνῶν δαπάνην 200,000 δραχμῶν, ἤτοι 50,000 κατὰ μῆνα. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν προεκλήθη ὑπὸ τῶν μηχανικῶν τῶν ἀποσταλέντων ἐπὶ τόπου νὰ ἐντείληται πληρωμὴν, ἑπομένως καλῶς ποιῶν δὲν ἐνετείλατο τοιαύτην, ἀφοῦ δὲν προεκλήθη νὰ ἐντείλῃ τοιαύτην πληρωμήν. Ἐὰν δὲ διὰ τοῦτο κρίνῃ τις, ὅτι ἔσφαλλεν, ἐπεθύμουν τὸ σφάλμα του νὰ μὴ καταλογισθῇ εἰς μόνον τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ εἰς πάντας. Δὲν ἠρκέσθη εἰς τοὺς ἀποσταλέντας ἐκεῖ νὰ προβῶσιν εἰς πᾶσαν ἐργασίαν, ἀλλὰ καλῶς ποιῶν δὲν ἐνετείλατο δαπάνας, διότι οὔτε ἐργατικὸν προσωπικὸν, οὔτε ἄλλαι δαπάναι ἐζητήθησαν. Αἱ πληροφορίαι αὗται μοὶ ἐφάνη χρήσιμον ν’ ἀνακοινωθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ διὰ τοῦτο ἀπησχόλησα αὐτήν.

§103ΣΧΙΝΑΣ. Οἱ λόγοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μοὶ ἐφάνησαν λίαν παρήγοροι, καὶ πρέπει νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν δύναμαι καὶ ἐγὼ νὰ συγχαρῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Γκοτλάν. Θέλω δὲ εὐχαριστήσει καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος κατέδειξεν, ὅτι τὰ ἔργα, τὰ παρουσιαζόμενα παρὰ τοῦ κ. Γκοτλὰν, εἶναι ἔργα ὅλως ἐπιπολαίως κατατεταγμένα. Αὐτὴ ἡ ἔκθεσις, τὴν ὁποίαν συνέταξεν ἐν τῷ γραφείῳ του καθήμενος, διὰ τὴν συντήρησιν ἑνὸς τμήματος τοῦ σιδηροδρόμου ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Διαβολίτσι, ἐκτάσεως 75–77 χιλιομέτρων, καὶ δι’ ἧς ἀπαιτεῖ διὰ τέσσαρας μῆνας δαπάνην συντηρήσεως 200,000 δραχμῶν, οὐχὶ γραμμῆς ὑπαρχούσης, ἀλλ’ ἔργων κατὰ τεμάχια συντελεσθέντων, ἀποδεικνύει τὸ βάσιμον τῶν λόγων μου. Μὴ περιμένετε, Κύριοι, ἂν ἐξακολουθήσητε δαπανῶντες τὰς 200,000 δραχμῶν διὰ τὴν συντήρησιν τῶν κατασκευασθέντων τούτων ἔργων, μὴ περιμένετε νὰ συντελεσθῇ ποτὲ ἡ γραμμὴ Τριπόλεως. Τὴν 10 Μαρτίου 1891 ὑπέμνησα ὑμῖν ταῦτα, ὅτε σᾶς ὑπέβαλον καὶ ὑπολογισμὸν τῶν ὑπολειπομένων ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου, ὧν ἡ ἀξία ἀνήρχετο εἰς 8 ἑκατομμύρια, καὶ ἐν τοσούτῳ ὁ κ. Γκοτλὰν, δυνάμει τῆς ταξινομήσεως τῶν ἔργων, κατώρθωσεν, ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῆς, νὰ πληρώσῃ πολὺ περισσότερον ποσὸν τῶν δικαιουμένων. Τὸ ὑπολειπόμενον δὲ ἤδη ποσὸν ἐκ τῶν γινομένων πληρωμῶν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐξαρκεῖ, ὅπως συντελεσθῇ τὸ ἔργον. Σᾶς εἶπον δὲ τότε, ὅτι, ἐὰν ὁ κ. Γκοτλὰν ἐζήτει 8,000,000, δὲν θὰ ἤρκουν αὐτὰ καὶ θὰ ἐζητοῦντο δέκα ἢ δώδεκα ἑκατομμύρια. Τὸ ἴδιον λέγω καὶ σήμερον, ὅτι οὔτε ἑπτὰ, οὔτε ὀκτὼ ἑκατομμύρια θὰ ἀρκέσουν διὰ τὴν ἀποπεράτωσιν τῆς γραμμῆς. Θέλω συστήσει δὲ καὶ θέλω ἐπαναλάβει πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὅ,τι εἶπον κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὅτι ἐφιστῶ τὴν προσοχήν του ἐπὶ τῶν ἐκτελουμένων ἔργων, τὰ ὁποῖα καὶ τὰ ἀρχικὰ σχέδια καὶ τὰ πάντα μεταβάλλουσιν εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων.

§104ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§105Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἐλυπήθην, Κύριοι, ὅτι δὲν ἤμην παρὼν, καθ’ ἣν στιγμὴν ἔκαμε τὴν ἐπερώτησίν του ὁ κ. Κοσσονάκος, τὴν ἀφορῶσαν τὸ σχολεῖον Γρέσταινας, καὶ τὴν σύστασιν διδασκαλείων κατὰ τὴν ἐκλογὴν τὴν δημοτικήν. Μόλις ἦλθον καὶ ἔμαθον τοῦτο, δὲν τὸ ἐπίστευσα, διότι ἐφρόνουν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ὤφειλε τοὐναντίον νὰ ἐκφράσῃ τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτοῦ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δι’ ὅσα ὑπὲρ τῆς παιδείας ἔπραξεν ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Εἰς τὸ Γύθειον ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ βασιλείου εἶχε συστηθῆ ἑλληνικὸν σχολεῖον, ἀλλὰ τότε τὸ Γύθειον κατῳκεῖτο ἀπὸ 200 ἢ 150 οἰκογενείας, ἐξηκολούθει δὲ μέχρι τῆς χθὲς νὰ μένῃ μὲ τὸ αὐτὸ σχολεῖον, καθ’ ἣν ἐποχὴν δηλαδὴ κατοικεῖται παρὰ 1000 περίπου οἰκογενειῶν. Τὸ σχολεῖον δὲ τοῦτο ἔχει περιπλέον καὶ τοὺς μαθητὰς ὁλοκλήρου τῆς ἐπαρχίας, διότι δὲν ὑπάρχει δεύτερον ἑλληνικὸν σχολεῖον εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ὥστε ἐν ὅλῳ ἔχει περὶ τοὺς 400 περίπου μαθητὰς, οἱ ὁποῖοι στενοχωρούμενοι εἰς μίαν ἐπαρχιακὴν οἰκίαν καὶ διδασκόμενοι ἀπὸ τρεῖς καὶ μόνον διδασκάλους, δὲν ἦτο δυνατὸν τίποτε νὰ μάθωσι. Τὸ αὐτὸ δὲ συνέβαινε καὶ εἰς τοὺς μαθητὰς τοῦ δημοτικοῦ σχολείου. Τὴν ἀνάγκην ταύτην ἀναγνωρίσασα ἡ Κυβέρνησις, συνέστησε δεύτερον ἑλληνικὸν σχολεῖον εἰς τὴν πόλιν τοῦ Γυθείου, πρὸ μικροῦ δὲ συνέστησε καὶ ἕτερον σχολαρχεῖον εἰς τὸν Δῆμον Κολοκυνθίων, ὁ ὁποῖος ἀπέχει πέντε περίπου ὥρας, ἔχει δὲ καὶ τὸν Δῆμον Λαγαίας ἀπέχοντα 3½ ἔτι ὥρας. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὴν ἐξορίαν τῶν δημοδιδασκάλων, ἀληθῶς μετετέθησαν ἐν ἀρχῇ τέσσαρες δημοδιδάσκαλοι, ἀλλὰ δημοδιδάσκαλοι ἐντόπιοι, διορισθέντες πρὸ 25 ἐτῶν, ἔχοντες δὲ συμπεπληρωμένον τὸν χρόνον τῆς συντάξεώς των, μετετέθησαν δὲ, διότι οἱ κάτοικοι ἐκεῖ ἐζήτουν διδασκάλους καὶ ἐπέμενον, ἢ νὰ μετατεθῶσιν ἐκεῖθεν, ἢ νὰ ὑποχρεωθῶσι νὰ γείνωσιν ἐπιμελέστεροι· πράγματι δὲ οἱ μὲν δύο ἐδέχθησαν καὶ ἔμειναν, οἱ ἕτεροι δὲ μὴ μεταβάντες ἐπαύθησαν, ἀλλ’ ἔχουσι τὴν σύνταξίν των. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ γραμματοδιδασκαλεῖα, συνεστήθησαν ἀληθῶς, καὶ ἤδη δὲν λειτουργοῦσιν, ἀλλ’ αὐτὸ δὲν συνέβη μόνον εἰς τὴν ἐπαρχίαν Γυθείου, συνέβη εἰς ὅλον τὸ Κράτος, διότι ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε τὸ μέτρον νὰ συστήσῃ γραμματοδιδασκαλεῖα κἄπως ἀνθρωπινὰ, διότι πάντες γνωρίζετε, ὅτι πᾶς, ὅστις ἤθελε παρουσιασθῆ εἰς Βουλευτὴν, καὶ ὁ Βουλευτὴς ἤθελε νὰ ἐξοικονομήσῃ τὸν ἄνθρωπον ἐκεῖνον, ἐπήγαινεν εἰς τὸν δημοδιδάσκαλον καὶ ἐζήτει ἓν πιστοποιητικὸν καλῆς διαγωγῆς καὶ τελείας μαθήσεως, καὶ δυνάμει τοῦ πιστοποιητικοῦ ἐκείνου διωρίζετο γραμματοδιδάσκαλος εἰς τὸ σχολεῖόν του καὶ ἐλάμβανε τριάκοντα δραχμάς· τοῦτο ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ διορθώσῃ. Ἐὰν δὲ ὑπάρχῃ σχολεῖον, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι συμπεπληρωμένον, οὐδεὶς πταίει διὰ τοῦτο, οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ὁ πληθυσμὸς τῆς ἐπαρχίας, διότι οὐδεὶς εἰς τὴν ἐπαρχίαν του ἔχει συμπεπληρωμένον σχολεῖον. Ταῦτα ἐνόμιζον, ὅτι ὤφειλον νὰ εἴπω, καὶ ἐκ καθήκοντος ἐκφράζω, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ νομοῦ τὴν εὐγνωμοσύνην μου πρὸς τὴν Κυβέρνησιν.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τῶν Ὑπουργείων νόμου. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα αὐτοῦ 1–11).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 12 (ἀναγινώσκεται).

§108ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν πρὸ τῆς τρίτης συζητήσεως νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀποσπωμένων ἐκ τῶν εἰδικῶν ὑπηρεσιῶν ὑπαλλήλων πρὸς ἐγκατάστασιν αὐτῶν ἐν τῷ συνιστωμένῳ Ὑπουργείῳ, διότι, καθὼς παρατηρῶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, οἱ πλεῖστοι τῶν ὑπαλλήλων τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας δὲν λαμβάνονται ἐκ τοῦ σωροῦ τῶν ὑπαλλήλων τῆς διοικήσεως, τῶν τῆς κοινῆς ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἐκ τοῦ εἰδικοῦ σώματος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν, καὶ ἐκ τῆς εἰδικῆς ὑπηρεσίας τῶν ταχυδρομείων καὶ τῶν τηλεγράφων, εἶναι φυσικὸν ὅτι τὰ γενόμενα ἐντεῦθεν κενὰ ἐν ταῖς εἰδικαῖς ὑπηρεσίαις θέλουσι πληρωθῆ. Καὶ κατὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, καθ’ ὅσον, ὡς παρατηρῶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δὲν προσκολλῶνται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς συγκοινωνίας μόνοι ἐκεῖνοι οἱ ὑπάλληλοι οἱ ἐκ τῶν εἰδικῶν ὑπηρεσιῶν, οἵτινες καὶ σήμερον ὑπηρετοῦσιν, ἀλλ’ εὐρύνεται ὁ κύκλος, καὶ αὐξάνεται ὁ ἀριθμὸς τῶν προσκολλωμένων, τοῦτο δὲ βεβαίως ἐπιβάλλει ἀνάγκην δαπάνης, πρὸς πλήρωσιν τῶν κενῶν ἐν ταῖς εἰδικαῖς ὑπηρεσίαις. Καὶ ἐπειδὴ ἡ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου γενομένη, ἂς εἴπωμεν οὕτω, εἰσήγησις εἰσήγαγεν ἡμᾶς εἰς μόνα τὰ τῶν δαπανῶν τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλὰ καὶ δὲν ἀνοίγει ἡμῖν τὸν ὁρίζοντα, ἐν ᾧ θέλομεν ἴδει, τίνες αἱ δαπάναι αἱ γενησόμεναι διὰ τὰς εἰδικὰς ὑπηρεσίας, εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη τὸ Ὑπουργεῖον νὰ πληροφορήσῃ ἡμᾶς, ποῖα καὶ πόσα ἀνοίγονται κενά, πῶς θὰ πληρωθῶσι, καὶ ποία ἡ δαπάνη ἡ διὰ τὴν πλήρωσιν αὐτῶν.

§109Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅτε εἰσηγησάμην τὸν προϋπολογισμὸν, κατέθηκα ὡσαύτως καὶ φύλλα ἴδια τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀναλυτικὰ, τὰ ὁποῖα παριστῶσιν οὐχὶ μόνον τὰς δαπάνας, αἵτινες θέλουσι γίνεσθαι διὰ τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον θέλει ἐργάζεσθαι ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου, ἢ ἐν τῷ κλάδῳ τῆς τηλεγραφικῆς καὶ ταχυδρομικῆς ὑπηρεσίας, ἢ ἐν τῷ κλάδῳ τῶν δημοσίων ἔργων, ἀλλὰ προσέτι καὶ τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι θέλουσι γίνεσθαι, ἂν ὁ νόμος ψηφισθῇ καὶ κυρωθῇ, ἐν τῇ ἐξωτερικῇ ὑπηρεσίᾳ αὐτοῦ. Ἐκεῖ δὲ ὑπῆρξε κατὰ λάθος παράλειψις τῶν ἐπιθεωρητῶν. Τὴν διόρθωσιν τῆς παραλείψεως ταύτης θέλω σπεύσει νὰ ζητήσω. Ἐν τοσούτοις θέλω συμμορφωθῆ μὲ τὴν αἴτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὑποβάλλων κατάλογον ἐν παραβολῇ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῆς γενικῆς διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγράφων. Πληροφορῶ ὅμως ἀπὸ τοῦδε, ὅτι τὸ προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ὑπηρετεῖ ἐν τοῖς γραφείοις τῆς γενικῆς διευθύνσεως τῶν ταχυδρομείων, μεταφέρω διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, καὶ τὸ προσωπικὸν μηχανικῶν ἐργοδηγῶν κλπ., τὸ ὁποῖον ὑπηρετεῖ ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, μεταφέρω εἰς τὸν εἰδικὸν τοῦτον κλάδον. Ὑπάρχουν μικραί τινες διαφοραὶ, τὰς ὁποίας ἡ ὑπηρεσία τοῦ ταχυδρομείου καὶ τῶν δημοσίων ἔργων μοὶ κατέδειξαν, ἀλλ’ αἱ μεταβολαὶ αὗται φέρουσιν ἐλαχίστας δαπάνας.

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὅτε ὡμίλουν, εἶχον ὑπ’ ὄψιν τοὺς πίνακας, περὶ ὧν εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἔβλεπον ὅτι ἀληθῶς ἐξ αὐτῶν δύναμαι, καὶ δύναται πᾶς Βουλευτὴς, ἀσχολούμενος εἰς τὴν ὑπόθεσιν νὰ ἐξαγάγῃ πληροφορίας ὅσον οἷόν τε ἀκριβεῖς περὶ τῶν γενησομένων. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶχον παρατηρήσει, ὅτι ἀκριβῶς ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ὡς ἐκ τῆς εἰδικότητος αὐτοῦ δὲν ἐγένετο ὅ,τι ἐγένετο εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν λοιπῶν Ὑπουργείων, δηλ. ἡ συμπαραβολὴ πρὸς τὰ διὰ τὸ προηγούμενον ἔτος προϋπολογισθέντα, καὶ ἐπειδὴ μόνον τοιαύτη συμπαραβολὴ δύναται νὰ φέρῃ ἡμᾶς ἀσφαλῶς εἰς εὕρεσιν τῆς ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον δαπάνης διὰ τὸ 1892, διὰ τοῦτο παρεκάλεσα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἀποκαταστήσῃ τὴν ἰσότητα μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τούτου καὶ τῶν ἄλλων, παραθέτων εἰς πίνακα ἀντιπαραβολὴν τῆς δαπάνης τῆς ἐπὶ πλέον ἢ ἐπὶ ἔλαττον πρὸς τὴν τῶν προηγουμένων ἐτῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἐδέχθη τὴν παράκλησίν μου, οὐδὲν ἔχω ἕτερον νὰ εἴπω.

§111ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ παραβολὴ, τὴν ὁποίαν ἐζήτησε νὰ ποιήσηται, τῶν δαπανῶν, αἵτινες θέλουν γείνει μετὰ τὴν σύστασιν τοῦ νέου Ὑπουργείου, πρὸς τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι γίνονται τώρα, ἡ παραβολὴ αὕτη θὰ ἦτο εὔκολος, ἐὰν ἀνεζητεῖτο ἡ διαφορὰ μεταξὺ τῶν ἀναλυτικῶν φύλλων τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892, τὸν ὁποῖον εἰσηγησάμην, καὶ ὁ ὁποῖος παριστᾷ τὰς δαπάνας, ὡς νῦν ἔχουσι, καὶ τῶν ἀναλυτικῶν φύλλων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας, τὰ ὁποῖα παριστῶσι τὰς δαπάνας, ὡς θέλουσιν ἔχει μετὰ τὴν σύστασιν τοῦ Ὑπουργείου. Ἡ παραβολὴ λοιπὸν αὕτη λύει ὅλας τὰς διαφοράς, ἀλλ’ ἐγὼ θέλω προσαγάγει τὸ αἰτούμενον.

§112ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα, εἶναι ἁπλούστερον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 12, ὡς ἔχει).

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13 (ἀναγινώσκεται).

§114ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐν τῇ πρώτῃ γραμμῇ, ἕνεκα, φαίνεται, τυπογραφικῆς ἀβλεψίας, διεστράφη ἡ ἔκφρασις τοῦ ἄρθρου. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, ἵνα ἡ φράσις «Τὸ Αʹ τμῆμα, τὸ τῆς ὁδοποιίας, ἐν ᾧ ὑπηρετοῦσι» διορθωθῇ ὡς ἑξῆς: «Ἐν τῷ Αʹ τμήματι, τῷ τῆς ὁδοποιίας ὑπηρετοῦσι κλπ.». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 13 μετὰ τῆς διορθώσεως ταύτης. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 14).

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 15 (ἀναγινώσκεται).

§116ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ ἡ δευτέρα παράγραφος παρέχει τὸ ἐνδόσιμον εἰς τὴν ἐρώτησιν. Διὰ τῆς παραγράφου ταύτης καταργεῖται ὁ ὑφιστάμενος νόμος, ὁ κανονίζων τὰ τοῦ γραφείου τῶν σιδηροδρόμων, διότι ὁρίζεται ἐν τῇ παραγράφῳ ταύτῃ, ὅτι ἡ μελέτη καὶ ἡ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων, τῶν εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο ὑπαγομένων, διεξάγεται ὑπὸ εἰδικῆς ὑπηρεσίας, συνιστωμένης διὰ Β. Διατάγματος. Ἀλλ’ ὑφίσταται ἤδη νόμος, ὅστις κανονίζει τὰ τῆς ὑπηρεσίας ταύτης· ἆρά γε ἐπιτρέπεται, ἂν τὸ νομοσχέδιον γείνῃ νόμος, νὰ μεταῤῥυθμισθῇ διὰ Β. Διατάγματος ὁ κείμενος νόμος περὶ σιδηροδρόμων;

§117ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἡ διάταξις τῆς δευτέρας παραγράφου δὲν ἔχει τὴν ἔννοιαν ταύτην. Ἡ διάταξις αὕτη συντηρεῖ τὰ πράγματα, ὡς νῦν ἔχουσι. Διὰ διατάγματος εἶναι κεκανονισμένη ἡ ὑπηρεσία τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ μελέτη καὶ ἐκτέλεσις τῶν ἔργων, τῶν εἰς τὸ τμῆμα τοῦτο ὑπαγομένων, διεξάγεται ὑπὸ εἰδικῆς ὑπηρεσίας, συνιστωμένης καὶ κανονιζομένης διὰ Β. Διατάγματος.» Τοῦτο γίνεται καὶ νῦν, ὡς ἔχουσι τὰ περὶ τούτου κανονισθῆ. Τὸ τμῆμα τῶν σιδηροδρόμων, τὸ ὁποῖον συνέστη, ὑφίσταται. Κατὰ τὸ ἄρθρον 15 ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος διεξῆγε τὴν μελέτην τῶν ἔργων τοῦ σιδηροδρόμου, ὑφίσταται καὶ νῦν, καὶ τὸ νομοσχέδιον συντηρεῖ τὰ πράγματα, ὡς ἔχουσιν· εἶναι ὁ Γκοτλάν. Ὁ κ. Γκοτλὰν προσυπογράφει, ἀλλ’ οἱ ὑπάλληλοι, οἱ μηχανικοί, οἱ ὁποῖοι εἰσάγουσι τὰ ἔγγραφα εἰς τὸν Ὑπουργὸν, οὗτοι ἔχουσιν εὐθύνην καὶ μερίζονται αὐτὴν μετὰ τοῦ Ὑπουργοῦ.

§118ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο δὲν δύναται οὕτω νὰ γίνηται ἐὰν τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου ἔχῃ τοιαύτην ἔννοιαν, διότι, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ἐν τῷ νόμῳ τῷ ὑφισταμένῳ γίνεται ῥητὴ μνεία τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὡς μετέχοντος τοῦ τμήματος ἀνευθύνως κατὰ τὸν περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν νόμον, ἀλλ’ ἐνταῦθα δὲν γίνεται μνεία τις τῆς συμπράξεως αὐτοῦ.

§119ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Εἰδικὴ μνεία θέλει γείνει διὰ τοῦ Β. Διατάγματος. Ἐπειδὴ ἡ ὑπηρεσία αὕτη εἶναι προσωρινὴ, ἔχει χρονικὴν διάρκειαν ὡρισμένην· προστίθεται, ὅτι διὰ διατάγματος κανονίζεται ἡ ὑπηρεσία αὕτη, τοῦτο δὲ ὁρίζει τὸ νομοσχέδιον.

§120ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία αὕτη μένει ἀπεριόριστος, ἐνῷ ἐκεῖ δὲν εἶναι ἀπεριόριστος· ἐκεῖ εὑρισκόμεθα ἐντὸς τοῦ κύκλου τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς· ἐνταῦθα δὲ, ἂν δώσωμεν εἰς ὑμᾶς τὴν ἄδειαν νὰ κανονίσητε διὰ διατάγματος τὰ κατ’ αὐτήν, δύνασθε νὰ δώσητε εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, ὅσην θέλετε ἔκτασιν.

§121ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ διάφοροι νόμοι ἐπέτρεψαν τὴν πρόσληψιν καὶ ἄλλων μηχανικῶν. Ἑπομένως διὰ τοῦ νόμου τούτου δὲν δύναται νὰ ἀναβιβασθῇ ἐπ’ ἀόριστον ὁ ἀριθμὸς τῶν μηχανικῶν, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ προσληφθῇ.

§122ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νὰ σημειωθῇ τοῦτο.

§123ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 15, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 16 καὶ 17).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 18 (ἀναγινώσκεται).

§125ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βλέπω ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι τὰ καθήκοντα τῆς ἐπιτροπῆς, ἥτις διαχειρίζεται τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, ἀνατίθενται εἰς ἓν τῶν τμημάτων τοῦ Ὑπουργείου. Ὑποθέτω, ὅτι καὶ ἂν ἀκόμη μένῃ ἐπιτροπὴ, ὡς μὴ καταργουμένων τῶν διατάξεων τῶν νόμων ΣΚϚʹ κλπ., τῶν ἀφορωσῶν τὴν σύστασιν αὐτῆς, αὕτη ἔσεται σῶμα νεκρὸν ἄνευ ἐνεργείας τινός. Ἐπιθυμῶ νὰ ἐξηγήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂν πράγματι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου τούτου ἦναι τοιαύτη, ἂν δηλαδὴ παύῃ ἡ ἐπιτροπὴ ὑφισταμένη ἢ οὔ.

§126ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ μὲν ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας δὲν παύει ὑφιστάμενον, ἐξακολουθεῖ διατηρούμενον αὐτοτελῶς καὶ σκοπίμως ἐργαζόμενον, τὰ καθήκοντα ὅμως τῆς ἐπιτροπῆς μεταφέρονται εἰς τὸ τμῆμα, καὶ παύει ἡ ἐπιτροπή.

§127ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ἀναγκαῖον νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους πρόκειται εἰς τὸ ἑξῆς νὰ ὑπάρξῃ καὶ λειτουργήσῃ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Τὸ ταμεῖον τοῦτο συνέστη κατὰ τὸ 1867 ὑπὸ ὅρους ὅλως ἀνωμάλους καὶ ἀντικειμένους καὶ εἰς τὸ γράμμα τοῦ Συντάγματος καὶ εἰς τὸν λογιστικὸν νόμον. Ἐδικαιολογεῖτο ὅμως τότε ἡ σύστασις καὶ ἡ λειτουργία τοῦ ταμείου τούτου, διότι ἐσχηματίζετο ἓν εἶδος ἠθικοῦ προσώπου, λειτουργοῦντος ἐκτὸς τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, καὶ ἔχοντος τοὺς πόρους αὐτοῦ ὡρισμένους καὶ διακεκριμένους ἀπὸ τῶν πόρων τοῦ Δημοσίου. Οἱ πόροι αὐτοῦ κατετίθεντο εἰς τὴν Τράπεζαν, διηυθύνετο δὲ ὑπὸ ἐπιτροπῆς, ἥτις εἶχε τὴν ἐξουσίαν αὐτὴ μόνη νὰ διαθέτῃ τὰ χρήματα ταῦτα. Εἶχε δὲ καὶ αὕτη καὶ ἄλλα τινὰ καθήκοντα καὶ δικαιώματα, ὡς λ. χ. τὴν πρότασιν τοῦ διορισμοῦ τῶν διαφόρων ὑπαλλήλων, τῶν ὑπηρετούντων εἰς τὸ ταμεῖον τοῦτο. Μετὰ τὴν σύστασιν τοῦ ταμείου ἐπῆλθον διάφοροι νόμοι, οἵτινες ὀλίγον κατ’ ὀλίγον μετέβαλλον καὶ ἠλλοίουν τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ. Διὰ τοῦ νόμου τοῦ ὁρίσαντος διὰ μιᾶς ὅλας τὰς κατασκευασθησομένας τότε ὁδοὺς, ἀφῃρέθη ἀπὸ τῆς ἐπιτροπῆς τὸ δικαίωμα νὰ ὁρίζῃ κατ’ ἔτος καὶ ὑποβάλλῃ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὰς ὁδοὺς, αἵτινες ἔδει νὰ κατασκευασθῶσιν ὑπὸ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Μετὰ ταῦτα δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἂν διὰ νόμου, ἢ διὰ διατάγματος, κατηργήθη ἡ ὑποχρέωσις τοῦ Δημοσίου νὰ καταθέτῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὰ εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἀνήκοντα χρήματα. Σήμερον ἔρχεται νέα διάταξις, δι’ ἧς ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ διαχειριζομένη τὸ ταμεῖον τοῦτο, παύει τοῦ νὰ ὑφίσταται. Δὲν εἶμαι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίος τῆς διατάξεως αὐτῆς. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ἀφοῦ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἔπαυσε νὰ ὑφίσταται ὡς πρόσωπον διακεκριμένον τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, καὶ ἔχον ἰδίαν διεύθυνσιν, δὲν ἔχει δὲ αὐτὸ ἀποκλειστικῶς τὴν διάθεσιν τῶν χρημάτων τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν ὁδοποιΐαν, διότι τὰ χρήματα ταῦτα συνεχωνεύθησαν μετὰ τῶν ἄλλων ἐσόδων τοῦ Κράτους, γίνονται δὲ αἱ πλεῖσται τῶν δαπανῶν διὰ προκαταβολῶν ὑπὸ τοῦ δημοσίου, ἀφοῦ, λέγω, δὲν ὑφίστανται ταῦτα, νομίζω ὅτι ἡ λειτουργία τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας, καθ’ ὃν τρόπον πρόκειται νὰ ἐξακολουθήσῃ εἰς τὸ ἑξῆς, ἀποβαίνει πλέον ἀδικαιολόγητος ἀνωμαλία, ἡ τοιαύτη δ’ ἀνωμαλία, ἡ παραβιάζουσα καὶ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ τε Συντάγματος καὶ τοῦ λογιστικοῦ νόμου, θέλει συνεπιφέρει καὶ σπουδαίας δυσκολίας ταμιευτικὰς καὶ λογιστικάς. Τὸ καλλίτερον καὶ λογικώτερον ἤθελεν εἶσθαι, ἀφοῦ ἐξέλιπεν ἡ λειτουργία, ἡ ἰδιάζουσα καὶ ἀνεξάρτητος τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, νὰ ἐπανέλθῃ καὶ ἡ ὑπηρεσία ταύτης εἰς τὴν κανονικὴν ὁδὸν, εἰς τὴν ὁδὸν δηλ. τὴν ὁποίαν βαδίζουσιν ὅλαι αἱ δημόσιαι ὑπηρεσίαι. Ἡ ὁδὸς δὲ αὕτη εἶναι νὰ ὑποβάλληται εἰς τὴν Βουλὴν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας καὶ ψηφίζηται παρ’ αὐτῆς, ὡς ψηφίζονται καὶ οἱ προϋπολογισμοὶ ἄλλων εἰδικῶν ταμείων, ὡς π. χ. τοῦ τῶν φάρων καὶ φανῶν. Τοῦτο ἤθελε πολὺ εὐκολύνει τὴν ταμιευτικὴν διαχείρισιν τοῦ δημοσίου, καὶ παρεμποδίσει διαφόρους ἀταξίας, αἱ ὁποῖαι ἀπὸ ἐτῶν γίνονται ἐν τῷ ταμείῳ τούτῳ, θέλει δὲ προσέτι συντελέσει, ὅπως καὶ ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ ἐνασκῆται ὁ ἀτελὴς μὲν, ἀλλ’ ὑφιστάμενος πάντοτε ἔλεγχος τοῦ Κοινοβουλίου, ἀφοῦ οἱ ἄλλοι ἔλεγχοι τῆς διαχειρίσεως τῶν τε οἰκονομικῶν ἡμῶν, ὅ, τε διοικητικὸς καὶ ὁ δικαστικὸς, παρουσιάζουσιν ἕνεκα τῆς βραδύτητος αὐτῶν ἐπιβλαβεῖς ἀτελείας. Ταῦτα εἶπον, ὅπως προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς τε Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς, ὅπως ἐκλείψῃ τὸ σήμερον ὑφιστάμενον ἄτοπον, καὶ ἐπανέλθῃ καὶ ἡ ὑπηρεσία τῆς ὁδοποιΐας εἰς τὴν κανονικὴν πορείαν, ἣν ἀκολουθοῦσι καὶ αἱ ἄλλαι δημόσιαι ὑπηρεσίαι.

§128ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ σύστασις εἰδικοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας συνδέεται μετὰ τῆς ἱστορίας τῆς ὁδοποιΐας ἐν Ἑλλάδι μέχρις ὡρισμένου χρόνου. Τὰ συνήθη τακτικὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους δὲν ἐπήρκουν εἰς κατασκευὴν καὶ συντήρησιν ὁδῶν, τὰ ἐλάχιστα δὲ, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο οἱ Ὑπουργοὶ νὰ ἀποκόψωσιν ἀπὸ τὰς ἄλλας συνήθεις ἀνάγκας τοῦ Κράτους, μόλις ἦτο δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῶσιν εἰς κατασκευὴν ὀλίγων ὁδῶν καὶ συντήρησιν αὐτῶν. Κατὰ τὸ 1865 τὸ πρῶτον ἐπροτάθη νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, δι’ οὗ ἐπροτάθη, ἵνα ἐπιβληθῶσιν εἰδικοὶ φόροι, οἵτινες εἶχον ἀποκλειστικὸν προορισμὸν τὴν κατασκευὴν ὁδῶν. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ νομοσχέδιον δὲν διέκρινε τὰς ὁδοὺς ταύτας, οὐδὲ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν πόρων τούτων ἤθελον εἰσαχθῆ εἰς τὸ εἰδικὸν ταμεῖον, ἐν τῇ Βουλῇ, ἐγεννήθη ὑπόνοια ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον πάντα τὰ ἔσοδα τοῦ ταμείου τούτου νὰ ἀποῤῥοφῶνται καὶ νὰ διατίθενται εἰς κατασκευὴν ἐθνικῶν ὁδῶν, νὰ μὴ ὑπολείπηται δὲ χρῆμα διὰ νὰ δαπανᾶται εἰς κατασκευὴν ἐπαρχιακῶν καὶ δημοτικῶν ὁδῶν. Τὰ ἐπαρχιακὰ καὶ δημοτικὰ συμφέροντα ἠγέρθησαν ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ προέτειναν τὴν τροπολογίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἔπρεπε τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἤθελον εἰσπράττεσθαι ἐκ τῶν ὁδικῶν φόρων, ὅτι ἔπρεπε νὰ διαιρεθῶσιν εἰς τρία τμήματα, τῆς ἐθνικῆς, τῆς ἐπαρχιακῆς καὶ τῆς δημοτικῆς ὁδοποιΐας. Ἐπειδὴ δὲ ὁ τότε Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ἐδέχθη τὴν τροπολογίαν, ἡ τροπολογία ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἐγένετο δεκτὴ ὑπ’ αὐτῆς, καὶ τὸ Ὑπουργεῖον Κουμουνδούρου παρῃτήθη διὰ τὸν λόγον τοῦτον, δὲν συνεστήθη δὲ ταμεῖον ὁδοποιΐας. Κατὰ τὸ 1867 ἐσχηματίσθη Ὑπουργεῖον Κουμουνδούρου αὖθις, παρεσκεύασε δὲ νομοσχέδιον σύμφωνον μὲ τὴν προταθεῖσαν κατὰ τὸ 1865 τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ τότε, καὶ ἐξεδόθη ὁ περὶ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας νόμος τοῦ 1867. Λοιπὸν ὁ νόμος τοῦ 1867 ἐσύστησε τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας, ἤρχισε δὲ νὰ λειτουργῇ, ἀλλὰ τὰ ἔσοδα ἐκ τῶν φόρων τῶν ὁδικῶν δὲν ἦσαν τοσοῦτον μεγάλα, ἦσαν ἀνάλογα βεβαίως τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, τὰ ὁποῖα εἰσεπράττοντο δυνάμει τῆς τότε ἰσχυούσης φορολογίας. Διῃροῦντο δὲ κατὰ τὸν νόμον εἰς τρία ταμεῖα, καὶ ἐντεῦθεν τὸ μὲν ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ὁδοποιίας εἶχεν ἐλάχιστον ποσὸν κατ’ ἔτος, τὸ ἐπαρχιακὸν ὡσαύτως, ὀλίγα δέ τινα χρήματα εἶχε τὸ ταμεῖον τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιίας. Ἐν τοσούτῳ, τοῦ καιροῦ προϊόντος, ἡ ἀνάγκη τῆς ὁδοποιίας ἀπῄτει χρήματα. Διετάχθη πολλάκις ἡ κατασκευὴ ἐθνικῶν ὁδῶν διὰ χρημάτων ἀνηκόντων εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιίας. Οὕτως ὁ Βούλγαρης διέταξε νὰ κατασκευασθῶσιν ἐθνικαί τινες ὁδοὶ, ὁ δὲ διαδεξάμενος αὐτὸν Ζαΐμης ἠναγκάσθη νὰ δαπανήσῃ εἰς τὰ ἔργα τῆς κατασκευασθείσης ταύτης ὁδοῦ, ἐκ τῶν χρημάτων τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιίας, ἐπὶ ἀποδόσει αὐτῶν ἐκ τῶν πρώτων εἰσπράξεων τοῦ ταμείου τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιίας. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι τότε ὁ Δεληγεώργης, ὁ ὁποῖος ἦτο εἷς ἐκ τῶν ἡγετῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως, ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν κατὰ τῆς διαθέσεως τῶν χρημάτων τῆς ἐπαρχιακῆς ὁδοποιίας πρὸς κατασκευὴν ἐθνικῆς ὁδοῦ. Οὕτως εἶχον τὰ πράγματα. Τὰ χρήματα τῶν τριῶν ταμείων ἦσαν ἀνεπαρκῆ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν ἀναγκῶν τῆς συγκοινωνίας, ἐλαχίστη δὲ ἦτο ἡ κίνησις ἡ ὁδοποιητικὴ, ὅτε κατὰ τὸ 1882 ἐψηφίσθη νόμος περὶ δανείου 20 ἑκατομμυρίων παλαιῶν δραχμῶν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἡ πληθώρα τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα παρεχωρήθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἐπήνεγκε τὴν ἀπληστίαν τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα κατασκευάσῃ ὁδοὺς συγχρόνως πολλάς· καὶ τότε ἐτέθησαν εἰς κίνησιν πολλὰ καὶ κατὰ ποικίλας διευθύνσεις ἔργα. Τὰ ἔργα ταῦτα ἐξακολουθοῦντα ἀπεῤῥόφησαν τὸ δάνειον, ἐπειδὴ δὲ οἱ τόκοι δὲν ἐπληρόνοντο, κατελογίσθησαν καὶ οἱ τόκοι εἰς τὸν λογαριασμὸν τοῦ δανείου, καὶ τοιουτοτρόπως ὀλίγα ὑπελείφθησαν χρήματα ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας. Ἡ τάσις πρὸς ὁδοποιΐαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἀνασταλῇ, πολλὰ δ’ ἔργα ἔπρεπε νὰ ἐξακολουθήσωσι, διότι, ἐὰν δὲν ἐξηκολούθει ἡ κατασκευὴ αὐτῶν, ἤθελε διὰ τῆς καταστροφῆς αὐτῶν μεγάλως ζημιωθῆ τὸ Δημόσιον ταμεῖον. Ἐντεῦθεν τὰ τοῦ ταμείου τούτου εὑρέθησαν ἐν ἀνισοῤῥοπίᾳ, καὶ τὰ ἔξοδα εἶναι πολλῷ μεγαλείτερα τῶν ἐσόδων. Ἡ ἀνισοῤῥοπία αὕτη ἀκολουθεῖ, ἡ δ’ ἀνυπαρξία τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας κατεδηλώθη ἐν πᾶσι τούτοις, αὐτὴ γενομένη αἰτία τῆς τοιαύτης καταστάσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας. Γνωρίζω καὶ ὑμεῖς γνωρίζετε καλῶς, ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας εἰς πολλὰς ὑποβάλλεται ὑποχρεώσεις, καὶ ὅτι ὑπάρχει πλήρης ἀνισοῤῥοπία μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Πρέπει βεβαίως ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία νὰ λάβῃ πρόνοιαν, ἵνα ἄρῃ τὴν ἀνισοῤῥοπίαν ταύτην. Ὑπέλαβον λοιπὸν, ὅτι ἀντὶ τῆς ἐγγυήσεως, τὴν ὁποίαν παρέχει ἡ ἐπιτροπὴ τῆς ὁδοποιίας, θέλει παράσχει ἰσχυροτέραν ἐγγύησιν ἡ εὐθύνη τοῦ Ὑπουργοῦ, ὀφείλοντος νὰ τηρῇ τὸν νόμον περὶ ὁδοποιίας, νὰ φροντίζῃ, ἵνα μένωσι κεχωρισμένα τὰ τρία ταμεῖα τῆς ὁδοποιίας, νὰ μὴ συγχύζῃ τὰ κεφάλαια τοῦ ἑνὸς τμήματος μετὰ τοῦ ἄλλου, ὡσαύτως νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὰ ἀναγκαιοῦντα μέτρα, ὅπως ἄρῃ τὴν ἀνισοῤῥοπίαν μεταξὺ ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Ὁ νόμος δὲν μεταβάλλει παντάπασι τὰ πράγματα, διατηρεῖ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας κεχωρισμένον, καὶ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει ποτὲ νὰ καταργηθῇ ἡ αὐτοτέλεια καὶ ἡ εἰδικότης τοῦ ταμείου, διότι ἤθελε τρέξει κίνδυνον τὸ Κράτος νὰ ἴδῃ τὰ διὰ τοῦ φόρου τῆς ὁδοποιίας εἰσπραττόμενα χρήματα δαπανώμενα εἰς ἄλλας ἀνάγκας· τοῦτο δὲ ἤθελεν ἐμποιήσει εἰς τοὺς φορολογουμένους τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐπλάνησεν αὐτοὺς ὁ νόμος. Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας πρέπει νὰ τελῇ αὐθύπαρκτον καὶ κεχωρισμένον, ὑπὸ δὲ τὴν εὐθύνην τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ διοικῆται τῇ προτάσει τῶν συνυπευθύνων τμηματαρχῶν τοῦ Ὑπουργείου, φερόντων ὡσαύτως εὐθύνην, ἐπὶ τῇ τηρήσει τοῦ νόμου, ὁ ὁποῖος κατέστησεν οὐχὶ ἕν, ἀλλὰ τρία διακεκριμένα αὐτοτελῆ καὶ ἀκοινώνητα πρὸς ἄλληλα ταμεῖα.

§129ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν διαφωνοῦμεν εἰς ὅσα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐξέθεσε, μήτε ἐζήτησα, μήτε ἐπρότεινα τὴν συγχώνευσιν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας.

§130ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν τὸ ὑπέθεσα αὐτὸ, διότι ἡμεῖς συνειργάσθημεν.

§131ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ὡς ἀναγκαῖον, ὅπως λειτουργήσῃ τακτικώτερον καὶ τελειότερον τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας, τοῦτο δὲ οὐχὶ μόνον ὑπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὑπὸ οἱανδήποτε Κυβέρνησιν, νομίζω, εἶναι ἡ ὕπαρξις ἐλέγχου τῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ μήτε ὁ διοικητικὸς, μήτε ὁ δικαστικὸς ἔλεγχος τῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ ἐνεργεῖται ἐγκαίρως, ὡς γνωρίζομεν πάντες, διὰ τοῦτο νομίζω καλὸν καὶ ὠφέλιμον νὰ ὑποβάλληται εἰς τὴν Βουλὴν, ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας, καθ’ ὃν τρόπον ὑποβάλλεται καὶ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ταμείου τῶν φάρων. Τοῦτο μόνον ἠθέλησα νὰ προσθέσω, ὅπως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος δὲν ἠξεύρω, ἐὰν διαφωνῇ πρὸς ἐμὲ, μελετήσῃ τὸ ζήτημα, ὅπως πεισθῇ, ὅτι ἔσεται ὠφελιμώτερος διὰ τὴν τελειοτέραν λειτουργίαν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας ὁ ἔλεγχος οὗτος, ὁ ἐκ τῶν προτέρων, ἀφοῦ ἕτερος ἔλεγχος σοβαρὸς δὲν ὑπάρχει. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 18, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 19).

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 20 (ἀναγινώσκεται).

§133ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον αὐτὸ δύναται νὰ ληφθῇ μία μέριμνα, ὅπως μὴ ὑπάρχῃ ἔλλειψις. Ἐγκαθίστανται διάφορα γραφεῖα, ἐν οἷς καὶ γραφεῖα τοῦ λογιστικοῦ. Νομίζω, ὅτι προϊστάμενος τοῦ λογιστικοῦ πρέπει πάντως νὰ ἦναι τμηματάρχης, δὲν δύναται νὰ ἦναι γραμματεὺς πλέον, συνεπείᾳ τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Κατὰ τὸ ἄρθρον 4, ἐπὶ ἐκδόσεως χρηματικῶν ἐντολῶν καὶ διαταγῶν, συνυπεύθυνοι εἶναι οἱ Ὑπουργοὶ καὶ οἱ τμηματάρχαι. Ἑπομένως ὁ Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ ὑπογράψῃ χρηματικὸν ἔνταλμα ἄνευ τμηματάρχου, ἑπομένως τὸ τμῆμα τὸ λογιστικὸν πρέπει νὰ διευθύνηται ἀπὸ τμηματάρχην.

§134ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ἀναπόφευκτος ἀνάγκη νὰ προΐσταται τοῦ λογιστικοῦ γραφείου τμηματάρχης. Ἐν τοῖς λογιστηρίοις ἐκδίδονται τὰ ἐντάλματα πρὸς πληρωμήν. Ἀλλὰ τὰ ἐντάλματα ἐκδίδονται πάντοτε πρὸς ἐκτέλεσιν παραγγελίας, τὴν παραγγελίαν δὲ προκαλοῦσι τὰ τμήματα τὰ ἁρμόδια ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως, ἡ ὁποία ὑπάγεται εἰς αὐτὰ, ἐπίσης δὲ ὁ τμηματάρχης, ὁ ὁποῖος προΐσταται τῶν ἁρμοδίων αὐτοῦ τμημάτων, εἶναι ὑπεύθυνος. Τελευταῖον μάλιστα, μετὰ τὸν νόμον τοῦ 1887, καθ’ ὃν δύναται νὰ ἐπιτραπῇ ἡ ὑπογραφὴ ἐνταλμάτων καὶ εἰς τὸν Γενικὸν Γραμματέα ἢ τὸν τμηματάρχην τοῦ Λογιστηρίου, ἐγεννήθη ἡ ἀνάγκη νὰ προσαρτᾶται εἰς τὸ ἔνταλμα καὶ ἀντίγραφον κεκυρωμένον τῆς ἐντολῆς πρὸς ἔκδοσιν τοῦ ἐντάλματος, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ κυρωθῇ.

§135ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὴν πρᾶξιν, τὴν ἐντέλλουσαν τὴν πληρωμὴν, βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔχει δίκαιον. Καὶ δι’ αὐτὸ καὶ ὁ νόμος ἔχει καὶ ἄλλο ἄρθρον, τὸ ὁποῖον μάλιστα προκαλεῖ τὴν εὐθύνην καὶ τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως, ἐν ᾗ περιπτώσει οὗτος λάβῃ γνῶσιν τούτου. Νομίζω ὅμως, ὅτι τὸ ἄρθρον 4 τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν ῥητῶς ἐπιβάλλει εἰς ἕκαστον νὰ ἔχῃ συνυπεύθυνον καὶ τὸν τμηματάρχην, καὶ τότε μόνον ὁ συνυπεύθυνος τμηματάρχης δὲν ὑπέχει εὐθύνην, ὅταν ῥητῶς ἀρνηθῇ νὰ ὑπογράψῃ τὸ ἔνταλμα. Τὸ ἄρθρον δὲ δὲν ἀναφέρει μόνον περὶ ἐντολῆς, ἀλλὰ ῥητῶς ὁμιλεῖ καὶ περὶ ἐνταλμάτων (ἀναγινώσκει): «Ἐπὶ ἐκδόσεως χρηματικῶν ἐντολῶν καὶ ἐνταλμάτων συνυπεύθυνοί εἰσιν οἱ Ὑπουργοὶ καὶ οἱ ἁρμόδιοι τμηματάρχαι, ἐπὶ δὲ ὑπερβάσεως τῶν νομίμων πιστώσεων καὶ ὁ θεωρήσας αὐτὰ διευθυντὴς τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου.» Τὸ ἔνταλμα, ὅπερ θὰ ἐκδοθῇ, πρέπει, διὰ νὰ φέρῃ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ, νὰ φέρῃ καὶ τὴν ὑπογραφὴν τοῦ ἁρμοδίου τμηματάρχου, τοῦ καὶ συνυπευθύνου· δὲν δύναται, νομίζω, νὰ φέρῃ ὑπογραφὰς γραμματέων. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 20, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 21).

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 22 (ἀναγινώσκεται).

§137ΣΧΙΝΑΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, κύριοι συνάδελφοι, ἀπησχόλησα πολὺ ὑμᾶς ἐπὶ τῶν κεφαλαίων τῆς ὁδοποιΐας. Διὰ μακρῶν ἐξέθηκα ὑμῖν, ὁποία ἡ κατάστασις τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, καὶ παρέστησα ὑμῖν τὴν οἰκτρὰν κατάστασιν, εἰς ἣν περιῆλθεν. Ὁμολογουμένως ἓν τῶν ὡραίων νομοθετικῶν ἔργων τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου ὑπῆρξεν ὁ νόμος περὶ ὁδοποιίας τοῦ 1867. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δύναμαι εἰπεῖν, τὰ δημόσια ἔργα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ὁδοποιΐαν, ἔλαβον νέαν φάσιν. Καὶ ἐφ’ ὅσον μὲν τὰ ἔργα ἐξετελοῦντο ὡς ἐξετελοῦντο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, αἱ δαπάναι ἐκ τῶν κεφαλαίων τῆς ὁδοποιίας εἰς μισθοὺς, ἀντιμισθίας κλπ. ἀνήρχοντο, κατὰ τοὺς κατατεθέντας παρ’ ἐμοῦ πίνακας, εἰς 5, 91 τοῖς ἑκατόν. Ἀφότου ὅμως διὰ τῶν διαδοχικῶν νόμων τὰ ἔργα ηὔξησαν, καὶ ἀντὶ π. χ. ἑνὸς ἢ δύο ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα κατ’ ἀρχὰς εἰσεπράττοντο, ἐδαπανῶντο 3, 4, 5, καὶ 6 ἑκατομμύρια, ἡ ἐπὶ τοῖς ἑκατὸν δαπάνη, ἀντὶ νὰ μειωθῇ, ηὔξησε· κατὰ δὲ τὸ 1890 εἶχεν ἀνέλθει εἰς 25 δραχμὰς καὶ 48/00 τοῖς ἑκατὸν, ἀντὶ νὰ κατέλθῃ τοῦ 5 καὶ 91/00. Ἐν τῇ μακρᾷ ἐκείνῃ ἀγορεύσει μου κατὰ τὴν 29 Ἰανουαρίου 1891 εἶχον ἐκθέσει λεπτομερῶς τὰ πάντα, καὶ θὰ παρακαλέσω, κύριοι συνάδελφοι, νὰ ῥίψητε ἓν βλέμμα ἐπὶ τῆς ἀγορεύσεώς μου ἐκείνης, ἵνα ἴδητε μετὰ πόσης λεπτομερείας καὶ μετὰ πόσου κόπου κατώρθωσα νὰ συῤῥάψω τὰ πάντα· ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως λίαν εὐγλώττως καὶ καλῶς εἶπε σήμερον, ὅτι ἐννοεῖ αὐθυπαρξίαν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ἀλλ’ ἐρωτῶ, ποία αὐθυπαρξία ὑπάρχει, ὅταν τὸ ταμεῖον αὐτὸ συνεχωνεύθη εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, τὰ δὲ χρήματα αὐτοῦ διατίθηνται ἐν ἀνάγκῃ εἰς ἄλλας ἀνάγκας; Καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὲ πληροφορήσωσι, μερικαὶ μετοχαὶ, τῶν ὁποίων κάτοχος ἦτο τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, μετοχαὶ τοῦ δανείου τῶν 28 ἑκατομμυρίων, τί ἐγένοντο, καὶ ποῦ εὑρίσκονται.

§138ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν γνωρίζω, ἀλλὰ θὰ ἐξετάσω.

§139ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἐκέκτητο ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου τῶν 28 ἑκατομμυρίων ἀριθμὸν οὐκ εὐκαταφρόνητον μετοχῶν τοῦ δανείου τούτου. Αἱ μετοχαὶ αὗται ἀνηρπάγησαν, εἰς δὲ τοὺς ἀπολογισμοὺς αὐτοῦ οὐδαμοῦ μνημονεύονται! Κατωρθώθη δὲ τὸ τοιοῦτον διότι ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, καθὼς καὶ ὁ ἀπολογισμὸς, ἔπαυσαν ὑποβαλλόμενοι εἰς τὸν ἔλεγχον τὸν κοινοβουλευτικόν· ἐπίσης δὲν λειτουργεῖ καὶ τὸ ἄρθρον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐν ὡρισμένῃ ἐποχῇ συντάσσεται ὁ ἀπολογισμὸς, καὶ κατωρθώσαμεν νὰ παρέρχωνται 3 καὶ 4 ἔτη ἄνευ προϋπολογισμοῦ. Ἐγὼ ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας παρηκολούθησα τοὺς ἀπολογισμοὺς ὅλους βῆμα πρὸς βῆμα, καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ δώσω οἱανδήποτε πληροφορίαν πρὸς πάντας τοὺς κυρίους συναδέλφους, καὶ ὅταν ἔχω τὸ θάῤῥος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ ἐκφέρω οἱονδήποτε λόγον, βεβαιῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους, ὅτι τὸν ἐκφέρω μετὰ ἐπιστημονικὴν μελέτην καὶ βεβαιότητα.

§140ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας εἶχε τὰς ὁμολογίας;

§141ΣΧΙΝΑΣ. Ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου τῶν 28 ἑκατομμυρίων ἠγοράσθησαν τότε μετοχαί, δὲν ἐνθυμοῦμαι ὅμως τὸν ἀριθμόν· κατὰ δὲ τὸ 1881, δημοσιογραφῶν ἐγὼ ἀνωνύμως εἰς τὰς «Νέας Ἰδέας», ἐζήτησα λόγον, τί ἐγένοντο οἱ τόκοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐφαίνοντο εἰς τὰ ἔσοδα τῆς ὁδοποιΐας, ἔτυχον δὲ ἀπαντήσεως τότε εἰς τὴν αὐτὴν ἐφημερίδα, ὅτι θὰ εἰσέλθωσιν εἰς μέλλουσαν ἑξαμηνίαν. Ἔπειτα αἱ μετοχαὶ αὗται ἀνηρπάγησαν, καὶ εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς τῆς ὁδοποιΐας οὐδόλως μνημονεύονται πλέον. Ποῦ εὑρίσκονται, ἐγὼ τὸ γνωρίζω, καὶ ὅταν φέρῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τὰς πληροφορίας του, τότε θὰ εἴπω καὶ ἐγὼ τὴν ἰδέαν μου, ἐὰν ἦναι ἐκεῖ ἢ ἀλλοῦ.

§142ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι, ἐὰν ὑπάρχουν.

§143ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν ὑπάρχουν εἰς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιίας.

§144ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τώρα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχουν, διότι τὸ δάνειον ἐκεῖνο ἐξωφλήθη.

§145ΣΧΙΝΑΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ.... Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἠμπορῶ νὰ παραβληθῶ οὔτε κατὰ τὰ μαθηματικὰ, οὔτε κατὰ τὴν ἀριθμητικὴν, οὔτε κατὰ τὰ οἰκονομολογικὰ, ἀλλ’ οὔτε κατὰ τὰ χρηματιστικὰ, πρὸς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐκ Παρνασσίδος· ἐγὼ μόνον δύναμαι νὰ παρακολουθῶ ὡς ταπεινὸς στρατιώτης. Εὐχῆς δ’ ἔργον ἤθελεν εἶσθαι, ἐὰν κἀγὼ ἠδυνάμην νὰ εἰσέλθω εἰς τὰς μεγάλας χρηματιστικὰς σχέσεις τοῦ δανείου τῶν 135,000,000.

§146ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν διημφισβήτησα κἀμμίαν ἱκανότητα, οὔτε μαθηματικὴν, οὔτε χρηματιστικήν.

§147ΣΧΙΝΑΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τοῦ ἐκ Παρνασσίδος κ. Βουλευτοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν ἠξίωσε νὰ εἰσαγάγῃ καὶ ἐμὲ τοὐλάχιστον εἰς τὸ στάδιον τὸ μέγα, τὸ χρηματιστικὸν, τὸ ὁποῖον κατέχει. Ἡ σύστασις τοῦ ὀγδόου Ὑπουργείου βεβαίως εἶναι ἀναγκαιοτάτη διὰ τὸν τόπον μας, μολονότι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐδείχθη καθ’ ὁλοκληρίαν ἡ ἀχρηστία αὐτοῦ, ἀφοῦ προχθὲς ἀκόμη εἷς καὶ ὁ αὐτὸς Ὑπουργὸς διηύθυνε δύο καὶ τρία Ὑπουργεῖα, καὶ σήμερον ἔτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν διευθύνει τά τε Δημόσια ἔργα καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Ἀναγνωρίζω, Κύριοι, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ σχηματισθῇ Ὑπουργεῖον τῶν Δημοσίων Ἔργων, φρονῶ ὅμως, καὶ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ὁ μέλλων Ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ ἔχῃ προσόντα εἰδικὰ, διὰ τῶν ὁποίων νὰ δύναται νὰ διευθύνῃ, καὶ νὰ προλαμβάνῃ τὰ γιγνόμενα, καὶ νὰ μὴ γίγνηται ἔρμαιον ἑνὸς Barem ἢ ἑνὸς ὑπολογιστοῦ. Δυστυχῶς μόνον ἓν Ὑπουργεῖον μέχρι τοῦδε ἔχει τὴν τύχην νὰ διευθύνηται παρ’ εἰδικοῦ ἀνθρώπου, τοῦτο δὲ εἶναι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἐνίοτε καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν ἐξ ἀνάγκης, ἔπειτα δὲ ἔρχεται καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι δεσμευμένος ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ τὸ παραδίδῃ εἰς ἄνθρωπον κάτοχον τοὐλάχιστον τῆς λογιστικῆς ὑπηρεσίας. Τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν κατήντησε καὶ τοῦτο νὰ παραδίδηται εἰς μὴ στρατιωτικόν· τοῦτο δ’ ἦτο γενικὸν παράπονον καὶ ἐπὶ τοῦ κ. Τρικούπη, ὁ ὁποῖος μόνον κατὰ τὸ τέλος τῆς ὑπουργίας του τὸ παρέδωκεν εἰς εἰδικὸν ἄνθρωπον, τὸν κ. Τσαμαδόν. Τὰ αὐτὰ παράπονα καὶ μᾶλλον ἰσχυρὰ ἐγείρονται καὶ σήμερον· δὲν δειλιῶ νὰ τὸ εἴπω, καὶ νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, παρακαλῶν αὐτὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν φιλικὴν σύστασιν καὶ νὰ προνοήσῃ περὶ συμπληρώσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δι’ εἰδικοῦ Ὑπουργοῦ. Ἀλλὰ τὸ ὄγδοον Ὑπουργεῖον καταρτίζει ἕξ ἐν ὅλῳ τμήματα, καὶ δι’ αὐτῶν καταστρέφεται ὁ ἀρχικὸς θεσμὸς, ἡ αὐθυπαρξία τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιίας· διότι ποίαν ὑποχρέωσιν ἔχει, νὰ πληρόνῃ τοὺς διευθύνοντας τὰ λιμενικὰ ἔργα, ἢ τοὺς ἐπιστατοῦντας εἰς αὐτά; ποίαν ὑποχρέωσιν ἔχει νὰ πληρόνῃ ἀρχιτέκτονας καὶ τοὺς εἰς τοὺς σιδηροδρόμους καὶ τοὺς ἱπποσιδηροδρόμους ἐργαζομένους;...

§148ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τοὺς ἀρχιτέκτονας δὲν λέγει τίποτε.

§149ΣΧΙΝΑΣ. Διὰ τοῦ ἄρθρου 22 ὁρίζεται, ὅτι ἅπαν τὸ προσωπικὸν τῶν ἐργοδηγῶν θέλει πληρόνεσθαι ἐκ τοῦ ταμείου αὐτοῦ.

§150ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου νομοθετεῖται ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἐγίγνετο.

§151ΣΧΙΝΑΣ. Σᾶς εὐχαριστῶ διὰ τὴν παρατήρησιν ταύτην, ἀλλ’ ὁμολογουμένως ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἐγίγνετο ἦτο παράνομον. Διὰ τοῦτο κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ παρελθόντος προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ἠρώτησα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, διατὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν φέρεται ἡ δαπάνη διὰ τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν, διατὶ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ἐπιβαρύνεται μὲ αὐτήν. Τὴν παρανομίαν, ἡ ὁποία ὑπῆρχεν ἐπὶ τόσα ἔτη, δυστυχῶς ζητεῖτε ἤδη παρ’ ἡμῶν νὰ τὴν νομιμοποιήσωμεν καὶ, εἰ δυνατὸν, νὰ μονιμοποιήσωμεν καὶ τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν, μολονότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαντῶν χθὲς, ἔσχε τὴν καλωσύνην νὰ μοὶ εἴπῃ, ὅτι δυνατὸν καὶ πρὸ τῆς λήξεως τῆς συμβάσεως ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ νὰ ἀπέλθῃ εἰς τὰ ἴδια.

§152ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ σύμβασις δίδει τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τὴν Κυβέρνησιν.

§153ΣΧΙΝΑΣ. Τὸ γνωρίζω· καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐξέθηκα, ποία ἤθελε προσγείνῃ ὠφέλεια εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐὰν ἐπλήρονε καὶ τριῶν μηνῶν μισθοὺς, κατὰ τὸν τελευταῖον ὅρον τῆς συμβάσεως, ἡ ὁποία εἶναι δημοσιευμένη εἰς τὸ ὑπ’ ἀριθ. 10 φύλλον τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, καθόσον μόνον ἑνὸς μηνὸς μισθοὺς ἠθέλομεν χάσει, διότι ἕκαστον τῶν μελῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἔχει δικαίωμα νὰ λάβῃ καθ’ ἕκαστον ἔτος ἑνὸς μηνὸς ἄδειαν μὲ πλήρεις ἀποδοχὰς, αὐτῆς δὲ τῆς ἀδείας χρῆσιν ποιοῦνται ἅπαντες, ἑπομένως διὰ τὰ δύο ἔτη θέλουσι λάβει δύο μηνῶν μισθοὺς δωρεὰν, ἐὰν δὲ δώσωμεν καὶ τὸν τρίτον μῆνα, θὰ πληρώσωμεν μόνον τὸ δωδέκατον τῶν 239,000 δραχμῶν, ἐνῷ ἄλλως θὰ τὰ πληρώσωμεν ὅλα, χωρὶς νὰ ἔχωμεν ἀποτέλεσμα τῆς ἐργασίας αὐτῶν τῶν κυρίων. Ἠρώτησα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν σκοπεῖ νὰ παρατείνῃ τὴν διαμονὴν αὐτῶν· μοὶ ἐδήλωσε δὲ τὴν γνώμην του διὰ τρόπου, τὸν ὁποῖον ἐγὼ—ἄς μὲ συγχωρήσῃ—θεωρῶ ὑπεκφυγὴν, ἢ ἀοριστίαν. Δηλῶ δὲ ἐπισήμως, ὅτι, ἐὰν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ παραμείνῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐπὶ πλέον, μισθοδοτουμένη μάλιστα ὅπως μισθοδοτεῖται, θὰ γείνῃ ἀφορμὴ μεγαλειτέρων καταστροφῶν εἰς τὸ Κράτος! Καὶ ἂς μὴ λησμονήσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μετὰ ποίου τόνου κατὰ τὴν 11 Μαρτίου τρέχοντος ἔτους εἶπον εἰς αὐτὸν καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον: «προσέξατε εἰς τὸν σιδηρόδρομον Μύλων– Καλαμῶν! τεκταίνεταί τι!» Δυστυχῶς οἱ λόγοι μου ἐπηλήθευσαν· λέγω δὲ, ὅτι οἱ κίνδυνοι καὶ αἱ καταστροφαὶ ἔσονται μεγαλείτεροι. Διὰ τοῦ 22 λοιπὸν ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου ἀναγνωρίζομεν, ὅτι τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας θὰ διαρπάζηται, καὶ ἕκαστος Ὑπουργὸς θὰ μένῃ ἐλεύθερος νὰ διορίζῃ συντάγματα βοηθῶν καὶ ἐργοδηγῶν, ἄνευ οὐδενὸς ἐλέγχου, τοὺς ὁποίους θὰ πληρόνῃ τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἂς μὴ λησμονήσῃ, ὅτι δὲν θέλει εἶσθαι ἰσόβιος, ὅτι θὰ ἔλθουν καὶ ἄλλοι μετ’ αὐτόν· σήμερον δὲ, καὶ συμπολιτευόμενοι καὶ ἀντιπολιτευόμενοι, συζητοῦντες ἕνα νόμον, δὲν πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, ἂν πρόκηται περὶ τῆς σημερινῆς καταστάσεως. Ὁ νόμος ὁ ψηφιζόμενος σήμερον παρ’ ἡμῶν, ἔσεται νόμος τοῦ Κράτους, καὶ ὑπ’ αὐτὸν ὀφείλουσι νὰ ὑπαχθῶσιν ἅπαντες οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ Πρωθυπουργοί. Ὤμεν λοιπὸν προσεκτικοὶ, μήπως διὰ τῆς ψήφου ἡμῶν δώσωμεν δικαίωμα εἰς οἱονδήποτε νὰ κάμῃ κατάχρησιν τοῦ ἱεροῦ τούτου χρήματος τῆς ὁδοποιΐας καὶ μηδὲν τελεσθῇ ἐκ τῶν ἔργων. Ἐπειδὴ δὲ οἱ κύριοι συνάδελφοι σπεύδουσι, καταθέτω τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 22, καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. Ἐὰν θέλητε τὴν Γαλλικὴν ἀποστολήν, ψηφίσατε νόμον καὶ διάταξιν διαιωνίζουσαν αὐτήν.

§154ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐνταῦθα ἀναγκάζομαι νὰ ὑποβάλω παρατήρησίν τινα, καίτοι μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου εἶναι σαφής. Ἐν τῷ ἄρθρῳ γίνεται λόγος περὶ «βοηθῶν πασῶν τῶν κατηγοριῶν», ἵνα ὁρισθῇ, ὅτι οὗτοι πληρόνονται ἐκ τοῦ ταμείου τῆς Ἐθνικῆς ὁδοποιΐας· ἀλλ’ ἐκφράζεται οὕτω τὸ ἄρθρον, διότι λησμονεῖται, ὅτι ἐν προηγουμένῳ ἄρθρῳ, ὅπου κανονίζονται τὰ τῶν ταχυδρομείων, ὁρίζονται βοηθοί· ὅπως ἔχῃ λοιπὸν ἡ διάταξις αὕτη, εἶναι δυνατὸν νὰ γεννηθῇ ἡ ὑπόνοια, ὅτι καὶ οἱ βοηθοὶ οὗτοι θέλουσι πληρόνεσθαι ἐκ τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, ἐπειδὴ ἐκεῖνοι ὀνομάζονται βοηθοὶ, καίτοι εἶναι τηλεγραφικοὶ βοηθοὶ καὶ ταχυδρομικοί. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 9 (ἀναγινώσκει): «Ἐν τοῖς τμήμασι καὶ τοῖς γραφείοις τοῦ κλάδου τούτου προστίθενται πρὸς τούτοις καὶ δεκατέσσαρες βοηθοὶ πρώτης καὶ δευτέρας τάξεως, κατανεμόμενοι εἰς αὐτὰ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ ἀναλόγως τῆς ἀνάγκης ἑκάστου.» Ὅπως ἔχει τὸ ἄρθρον 22, δύναται νὰ γεννηθῇ ὑπόνοια, ὅτι περιλαμβάνονται καὶ οἱ βοηθοὶ οὗτοι. Δὲν εἴχετε βεβαίως τούτους κατὰ νοῦν, ἀλλὰ διὰ νὰ λείψῃ ἡ ἀμφιβολία, καλὸν νὰ διορθωθῇ ἡ φράσις.

§155ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ διακρίνομεν εἰς τὴν τρίτην συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 22, ὡς ἔχει).

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 23 (ἀναγινώσκεται).

§157ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἔχω νὰ ὑποβάλω παρατήρησιν. Πρῶτον, ὅτι μοὶ φαίνεται ἔλλειψις, καὶ ἴσως, ἐὰν ἐξετασθῇ τὸ πρᾶγμα, ἀνομολογήσητε ὡς ὀρθὸν νὰ γείνῃ, ὅτι δὲν σημειοῦται ἡ κατάργησις πάσης διατάξεως, ἀντικειμένης εἰς τὸν νόμον τοῦτον· διότι διὰ τοῦ νόμου τούτου δὲν τροποποιεῖται μόνον ὁ νόμος περὶ ἁρμοδιότητος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Δεύτερον, γενομένης τῆς καταργήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου περὶ σχηματισμοῦ καὶ ἁρμοδιότητος τῆς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Γραμματείας, παρελείφθη νὰ περιληφθῇ ἡ διάταξις τῆς § κβʹ, ἐν ᾗ λέγεται ῥητῶς, ὅτι ἀνατίθεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν «ἡ φροντὶς περὶ ἀνακαινίσεως καὶ διατηρήσεως τῶν ἀναγκαίων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν οἰκοδομῶν.» Ἡ παράγραφος αὕτη δὲν περιελήφθη εἰς τὴν κατάργησιν, καὶ ἂν δὲν περιληφθῇ, δύναται νὰ νομισθῇ, ὅτι ἡ φροντὶς αὕτη ἀφέθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§158ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς πρὸς τοῦτο βεβαίως εἶναι ὀρθὴ ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἦναι λάθος τυπογραφικὸν, ἐὰν παρελείφθη κατὰ τὴν ἀντιγραφὴν ἢ τὴν τύπωσιν. Βεβαίως ἡ παρατήρησις αὕτη εἶναι ὀρθὴ, ὡς πρὸς τοῦτο. Ὅσον ἀφορᾷ δὲ τοὺς ἄλλους ἀκολούθους νόμους, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπερ ψηφίζομεν, συνδέεται μετ’ ἄλλου τινὸς νομοσχεδίου, ὅπερ εἰσήγαγον, καὶ ὅπερ ἀποτελεῖ τὴν κωδικοποίησιν τῶν ἰσχυόντων νόμων περὶ ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας μετά τινων τροποποιήσεων καὶ μεταβολῶν, ὧν ἐν ἐκείνῳ τῷ νομοσχεδίῳ μνημονεύεται ἡ κατάργησις.

§159ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἴσως τοῦτο ἔχει ὀρθῶς, ὡς πρὸς τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι ἐν ἄρθρῳ 17, ὅπου καθίσταται 5ον τμῆμα τῶν ἀπαλλοτριώσεων, ἀναγκαίως μεταῤῥυθμίζονται τὰ τοῦ εἰδικοῦ νόμου, ὃν πέρυσιν ἐψηφίσαμεν τῇ προτάσει αὐτοῦ, καὶ καθ’ ὃν, ἂν ἐνθυμῶμαι καλῶς, ἐκτὸς τοῦ προσωπικοῦ τοῦ τακτικοῦ τῶν ἀπαλλοτριώσεων, διωρίσθη καὶ εἰδικὸν προσωπικὸν λόγῳ τῆς σιδηροδρομικῆς κατασκευῆς. Ἀφοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν ἄρθρῳ 17 ὁρίζει σήμερον τμῆμα ἓν καὶ μόνον διὰ τὰς ἀπαλλοτριώσεις, ἀποτελούμενον ἐκ τόσων προσώπων, ὅσα ἀναφέρονται ἐν τῷ ἄρθρῳ, κατ’ ἀνάγκην ὁ νόμος ἐκεῖνος μεταῤῥυθμίζεται. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἀνάγκη νὰ γείνῃ λόγος καὶ περὶ τῆς μεταῤῥυθμίσεως ταύτης.

§160ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρῶτον ὡς πρὸς τὸν νόμον τοῦτον ὁ νόμος οὗτος δὲν μεταῤῥυθμίζεται. Ὁ νόμος οὗτος κανονίζει τὸ προσωπικὸν τὸ ἐργαζόμενον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ὅπερ ἀντικαθιστᾷ τοὺς νῦν ἐργαζομένους ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς τὸ γραφεῖον τῶν Δημοσίων ἔργων. Ὁ νόμος ἐκεῖνος κανονίζει τὸν τρόπον, καθ’ ὃν εὑρίσκονται αἱ τιμαὶ αἱ πληρωθησόμεναι εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν ἀπαλλοτριουμένων κτημάτων, καὶ εἰσήγαγε τροποποιήσεις τινὰς, ἵνα καταστήσῃ εὐκολωτέραν τὴν ἐκτίμησιν τῶν κτημάτων τούτων, καὶ ἑπομένως εὐκολωτέραν τὴν ἀπαλλοτρίωσιν αὐτῶν. Χρωστῶ ὅμως νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν,—καὶ ἴσως παρέλιπον νὰ τὸ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτε εἰσήγαγον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας,—ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ἀποτελεῖται ἀπὸ τρία νομοσχέδια, ἀπὸ τὸ νομοσχέδιον περὶ διαιρέσεως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν εἰς Ὑπουργεῖον Ἐσωτερικῶν καὶ Ὑπουργεῖον Συγκοινωνίας, καὶ περὶ κανονισμοῦ τῶν ἀντικειμένων, ἅπερ ὑπάγονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Συγκοινωνίας, καὶ περὶ κανονισμοῦ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Συγκοινωνίας· δεύτερον νομοσχέδιον, ὅπερ εἰσήγαγον, καὶ δι’ οὗ ἐκωδικοποιήθησαν καὶ ἐτροποποιήθησαν ἀναλόγως τῶν ἀναγκῶν, ἃς ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῶν καὶ ἡ πεῖρα κατέδειξεν, ὡς νόμοι οἱ μέχρι τοῦδε ὑπάρχοντες περὶ ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας. Προσέτι ὑπάρχει καὶ τρίτον νομοσχέδιον, ὅπερ θέλει εἰσαχθῆ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας εἰς τὴν Βουλὴν, διότι εἶναι ὑπὸ βάσανον, καὶ δι’ οὗ κωδικοποιοῦνται ὡσαύτως πάντες οἱ νόμοι περὶ κατασκευῆς δημοσίων ἔργων, ὁδοποιΐας, γεφυροποιΐας κτλ. Καὶ ἐφέρομεν διὰ τούτου τροποποιήσεις τινάς. Ἐκτὸς λοιπὸν τοῦ νόμου περὶ ὁδοποιΐας καὶ ἐκτός τινων ἄλλων νόμων κεφαλαιωδῶν, πάντες οἱ ἄλλοι νόμοι κωδικοποιοῦνται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅπερ θὰ εἰσαγάγω, καὶ ἐν ᾧ κανονίζονται τὰ περὶ ἀπαλλοτριώσεως.

§161Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀπαλλοτρίωσις λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης θὰ λάβῃ χώραν μόνον ὡς πρὸς τὴν ὁδοποιΐαν, διότι ὑπάρχουσι καὶ δημοτικαὶ ἀνάγκαι κλπ.

§162ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. (Πρωθυπουργός). Ἔχετε δίκαιον εἰς τοῦτο. Ἀλλ’ ἀπ’ ἀρχῆς δὲν ἐκανονίσθησαν δι’ εἰδικοῦ νόμου τὰ περὶ ἀπαλλοτριώσεως λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης, εἶναι δὲ δύσκολον τώρα νὰ συγχέωνται τὰ διάφορα ἀντικείμενα, ἐφ’ ὧν ἐκανονίσθησαν τὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως τῆς ἰδιοκτησίας ἕνεκα δημοσίας ἀνάγκης. Καὶ ἐκανονίσθησαν τὰ τῆς ἀπαλλοτριώσεως ἕνεκα συνοικισμοῦ, ἕνεκα σιδηροδρόμων, ἕνεκα ὁδοποιΐας· εἶναι δὲ δύσκολον νὰ συγκεντρωθῶσι πάντα. Ἡ μελέτη ἴσως πρέπει νὰ γείνῃ, ἀλλὰ πρέπει νὰ γείνῃ μετ’ ἐπιστασίας, ἑπομένως ἀπαιτεῖ χρόνον τινὰ, καὶ δὲν νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σταματήσῃ ἡ ἐργασία ἡμῶν σήμερον διὰ τοῦτο. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 23 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§163ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 καὶ 30′ μ. μ.