1891.11.28

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 9

τῆς 28 Νοεμβρίου 1891.

(Πέμπτη)

Ὥρᾳ 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγγέλλω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὴν παρελθοῦσαν Παρασκευὴν, ὥρᾳ 11 π. μ., τὸ Προεδρεῖον ἔσχε τὴν τιμὴν νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ ὁ Πρόεδρος προσεφώνησε τὸν Βασιλέα ὡς ἀκολούθως:

§2ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Μεγαλειότατε. «Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς λαμβάνει τὴν τιμὴν νὰ ἐμφανισθῇ ἐνώπιον τῆς Ὑμετέρας Μεγαλειότητος, ἵνα ὑποβάλῃ μετ’ εὐλαβείας τὸ σέβας του καὶ ἀναγγείλῃ τὴν συγκρότησιν τοῦ σώματος. «Ἀείποτε τὴν καρδίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους κατέχουσιν οἱ αὐτοὶ μετὰ τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας παλμοί. Καὶ ἐπὶ τῇ πρὸ μικροῦ τὴν Βασιλικὴν Οἰκογένειαν καταλαβούσῃ συμφορᾷ, τὸ Ἔθνος συνέκλαυσε μετὰ τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας, τὸ δὲ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, ἐμφανιζόμενον ἐπισήμως πρὸ τῆς Ὑμ. Μεγαλειότητος, ἐκφράζει τὴν βαθυτάτην λύπην τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους ἐπὶ τῷ θανάτῳ τῆς Α. Αὐτοκρατορικῆς Ὑψηλότητος τῆς Μεγάλης Δουκίσσης, τῆς προσφιλεστάτης Βασιλόπαιδος τῆς Ἑλλάδος, καὶ εὔχεται ὑπὲρ τῆς εὐημερίας τοῦ Βασιλέως, τῆς Βασιλίσσης, τοῦ Διαδόχου καὶ πάσης τῆς Βασιλικῆς Οἰκογενείας.»

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Α. Μ. ὁ Βασιλεὺς ἀντεφώνησεν ὡς ἀκολούθως.

§4ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Χαίρω βλέπων σήμερον ἐνώπιόν Μου τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ σᾶς συγχαίρω, Κύριοι, διὰ τὸ δεῖγμα τοῦτο τῆς πρὸς Ὑμᾶς ἐμπιστοσύνης τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους. «Ἐκφράζω δὲ πρὸς Ὑμᾶς τε καὶ τὴν ὁλομέλειαν τῆς Βουλῆς τὰς ἐκ βάθους τῆς καρδίας μου προερχομένας εὐχαριστίας διὰ τὰ συλλυπητήριά Σας ἐν τῇ μεγάλῃ Ἡμῶν θλίψει. «Ἡ δὲ συμμετοχὴ εἰς αὐτὴν πάσης Ἑλληνικῆς καρδίας ἦτο δι’ Ἡμᾶς μεγίστη παρηγορία».

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κυκλάδων κ. Ἀργυρόπουλος κατέθηκεν ἐπερώτησιν, ἔχουσαν ὡς ἑξῆς.

§6ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). «Ὡς συμπέρασμα τῆς προχθεσινῆς περὶ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος ὁμιλίας μου, διατυπῶ τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν: Παρακαλῶ νὰ δώσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν, διατὶ ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης μετῆλθε συμπεριφορὰν ἐναντίαν ἐκείνης, ἣν ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπηγγέλλετο; Διατὶ κατέσχε τὰ εἰς ἰδιώτας ἀνήκοντα φυσίγγια, καὶ κατεδίωξε διὰ τοῦ ἐθνικοῦ στόλου τοὺς μεταβαίνοντας εἰς Κρήτην Κρῆτας, καὶ ἀπηγόρευσε τὴν παράστασιν ἐθνικοῦ δράματος ἐν τῷ θεάτρῳ, καὶ παρέδωκεν εἰς τὴν Τουρκίαν κοινὸν ἐγκληματίαν αὐτῆς, καὶ ἐπανέφερεν ἐκ Κρήτης τοὺς ἀρματωλοὺς, καὶ ἐβεβαίωσε τὸν ἐνταῦθα πρεσβευτὴν τῆς Ἀγγλίας, ὅτι ἐνήργησε ταῦτα κατ’ αἴτησιν τοῦ πρέσβεως τῆς Τουρκίας, καὶ ἵνα ὑπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα ταύτης; Νὰ προσαγάγῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα καὶ νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν πρὸς συζήτησιν τοῦ ζητήματος.»

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Ν. Ματθιόπουλος ἐκ Κορώνης διὰ τηλεγραφήματός του καταγγέλλει εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ ἀναλαβὼν νὰ ἐνεργήσῃ ἀνακρίσεις κατὰ τοῦ ὑποψηφίου ἱερέως Τσάκωνα ὑπέπεσεν εἰς παρανομίας, καὶ παρακαλεῖ νὰ μὴ ἐπιτραπῇ ἡ χειροτονία τοῦ εἰρημένου Τσάκωνα.

§8ΣΑΚΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ τοῦ τηλεγραφήματος τούτου, ὅμοιον τοῦ ὁποίου ἐστάλη καὶ πρὸς ἐμὲ, ἔχω νὰ παρατηρήσω τὰ ἑξῆς. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν ἡ Βουλὴ ἤκουσε τὰς ἀτασθαλίας τὰς διαπραττομένας ὑπὸ τοῦ Παναρέτου, ἀρχιεπισκόπου Μεσσηνίας. Ὁ ἀρχιεπίσκοπος Πανάρετος τὴν Ἀρχιεπισκοπὴν Μεσσηνίας κατέστησε πηγὴν ἀπείρων ἐκκλησιαστικῶν παραβάσεων. Δὲν παύει καὶ μέχρι σήμερον ἔτι χειροτονῶν ἱερεῖς, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ ἀνάγκη πρὸς τοῦτο καὶ ἐναντίον τῶν κανόνων καὶ τῶν θεσμῶν, τῶν διεπόντων τὴν Ἐκκλησίαν ἡμῶν. Οὕτω βλέπετε χειροτονίας δύο καὶ τριῶν ἱερέων, προωρισμένων διὰ χωρία, εἰς τὰ ὁποῖα ἀρκεῖ εἷς μόνος ἱερεύς. Ταῦτα δὲ ὅλα πράττει πρὸς χρηματισμόν. Καὶ ὡσεὶ μὴ ἤρκουν ταῦτα, ἐπ’ ἐσχάτων προέβη εἰς νέας χειροτονίας, παρὰ τὰς ἐγκυκλίους τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἡ ὁποία ῥητῶς ἀπαγορεύει εἰς τοὺς ἀρχιερεῖς νὰ προβαίνωσιν εἰς χειροτονίας ἱερέων, ἐὰν μὴ τὸ χωρίον ἢ ἡ πόλις ἔχωσιν ἀνάγκην ἀπόλυτον τοιούτων, καὶ συμφώνως πρὸς τοὺς ἐκκλησιαστικοὺς νόμους. Ἐν τῇ προκειμένῃ δὲ ὑποθέσει, τῇ διὰ τοῦ ἀναγνωσθέντος τηλεγραφήματος καταγγελθείσῃ εἰς τὴν Βουλήν, συμβαίνει τὸ ἑξῆς. Ὁ ἀρχιεπίσκοπος Πανάρετος θέλει νὰ χειροτονήσῃ ἱερέα τινὰ, ὅστις ἔχει καταγγελθῆ ἐπὶ κακοήθει πράξει, μὴ λαμβάνων ὑπ’ ὄψιν οὔτε τὴν ἀναφορὰν τῶν κατοίκων, ἡ ὁποία τῷ ἐνεχειρίσθη, οὔτε ἑτέραν ὁμοίαν, κοινοποιηθεῖσαν αὐτῷ διὰ δικαστικοῦ κλητῆρος, ἀλλ’ ἐπιμένων εἰς τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ἀποφασισθεῖσαν χειροτονίαν, ζητεῖ δι’ ἀπείρων παρανόμων ἐνεργειῶν νὰ καταστήσῃ φαινομενικῶς ἄμεμπτον τὸν ὑποψήφιον τοῦτον ἱερέα, καὶ ἐναντίον τῆς διαμαρτυρίας τῶν κατοίκων προβῇ εἰς τὴν χειροτονίαν αὐτοῦ. Ὁ εὐνοούμενος οὗτος ὑποψήφιος τοῦ ἀρχιεπισκόπου Παναρέτου πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν κατηγγέλθη αὖθις εἰς τὴν εἰσαγγελικὴν ἀρχὴν Καλαμῶν, ἐπὶ τῇ ἀνηθίκῳ αὐτοῦ πράξει· δὲν ἠξεύρω δὲ διὰ τίνα λόγον ἡ μήνυσις δὲν ἐνηργήθη μέχρι τοῦδε παρὰ τῶν ἁρμοδίων, ἐνῷ τοὐναντίον ὁ Ἀρχιεπίσκοπος, εἰς τὸν ὁποῖον ἐκοινοποιήθη ἀντίγραφον τῆς μηνύσεως, ἁπλῶς μόνον, ἵνα λάβῃ γνῶσιν καὶ ἀναβάλῃ τὴν χειροτονίαν, προβαίνει εἰς ἀνακρίσεις, χωρὶς νὰ ἔχῃ πρὸς τοῦτο δικαίωμα, καθόσον ὁ μηνυόμενος δὲν ἐχειροτονήθη εἰσέτι ἱερεύς. Ἡ ἐνέργεια αὕτη τοῦ Ἀρχιεπισκόπου ἐγέννησε σκάνδαλα τοιαῦτα, ὥστε ἐξηνάγκασε τὸ χωρίον νὰ συνέλθῃ ὁλόκληρον καὶ διαμαρτυρηθῇ διὰ τὴν τοιαύτην σκανδαλώδη διαγωγὴν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μεσσηνίας. Ἐν τούτοις ὁ Ἀρχιεπίσκοπος ἐπιμένει εἰς τὴν ἀπόφασίν του. Ἐὰν, κύριε Πρόεδρε, ἐξακολουθήσῃ ἡ διαγωγὴ αὕτη τοῦ Ἀρχιεπισκόπου ἐν Μεσσηνίᾳ, θὰ γεννηθῶσι μεγάλα σκάνδαλα, τὰ ὁποῖα θὰ καταντήσωσι τὴν θρησκείαν εἰς τοιοῦτον ἐξευτελισμὸν, ὥστε νὰ καταῤῥίψωσιν αὐτὴν εἰς τὴν συνείδησιν καὶ τοῦ ἐσχάτου ἀγρότου. Ἀνάγκη λοιπὸν μερίμνης, σοβαρᾶς καὶ συντόνου τῶν ἁρμοδίων, ἵνα σώσωσι τὸ γόητρον τῆς Ἐκκλησίας, ὅπερ ἀσεβεῖς λειτουργοὶ αὐτῆς τοσοῦτον κατέῤῥιψαν. Πολλάκις παρεστάθη εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἡ οἰκτρὰ αὕτη κατάστασις, δυστυχῶς ὅμως καὶ ὡς μὴ ὤφειλε, δὲν ἐδόθη ἡ προσήκουσα προσοχὴ μέχρι τοῦδε, ὀφείλω δὲ νὰ ἀναφέρω, ὅτι διὰ πολλὰς διαπραχθείσας παρανομίας ἔχει καταγγελθῆ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μεσσηνίας καὶ εἰς τὸ ἁρμόδιον δικαστήριον τῶν Ἐφετῶν Ναυπλίου καὶ εἰς τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ αὕτη καὶ τὰ δικαστήρια,—τολμῶ νὰ εἴπω τοῦτο, ἀποτεινόμενος πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους,—δὲν ἔδειξαν τὴν ὀφειλομένην εὐθυδικίαν ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, καὶ ἀποδεδειγμένας παρανόμους πράξεις τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Μεσσηνίας τὰς ἐκάλυψαν ὑπὸ ἀποφάσεις καὶ βουλεύματα, μὴ ἀπαλλάσσοντα μὲν αὐτὸν ἐντελῶς, ἀλλὰ παύοντα πρὸς καιρὸν τὴν καταδίωξιν· τὸ βούλευμα π. χ. τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη παρὰ τοῦ Συμβουλίου τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν, παύει πρὸς καιρὸν τὴν καταδίωξιν κατὰ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου. Δὲν ἐτόλμησε τὸ Συμβούλιον νὰ ἀπαλλάξῃ αὐτὸν τῆς κατηγορίας ἐντελῶς, ἀπέναντι πασιφανῶν ἀποδείξεων εὑρισκόμενον. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐκταθῶ περαιτέρω. Ἡ δικογραφία ἡ ἀφορῶσα τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, κατ’ ἐπανάληψιν ἐζητήθη παρ’ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου καὶ συναδέλφου, ἵνα ἀποσταλῇ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης καὶ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, δυστυχῶς μέχρι τοῦδε ἡ δικογραφία, αὕτη δὲν κατετέθη, καὶ δὲν κατετέθη, ἵνα τολμᾷ ὁ Ἀρχιεπίσκοπος νὰ ἐξακολουθῇ ἐκτελῶν τὰς αὐτὰς ἀσεβεῖς πράξεις. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ πάλιν, νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς καταστάσεως ταύτης, λαμβάνων τὰ προσήκοντα μέτρα πρὸς περιστολὴν τῶν παρεκτροπῶν τοῦ ἀρχιεπισκόπου Παναρέτου καὶ ἀνόρθωσιν τοῦ καταπεσόντος γοήτρου τοῦ ἐν Μεσσηνίᾳ κλήρου, διότι ἄλλως θ’ ἀναγκασθῶσιν οἱ κάτοικοι νὰ προβῶσιν εἰς χειροδικίας, καὶ, ὡς μανθάνω, προέβησαν ἤδη εἰς τοιαύτας μεμονωμένας. Σταματήσατε λοιπὸν, κύριε Ὑπουργὲ, τὴν ἀσέβειαν τοῦ Ἀρχιεπισκόπου ἐκείνου, καὶ σώσατε τὸ γόητρον τῆς ἐκκλησίας, εἰς ἣν ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει αὐτὴν τὴν ὕπαρξίν της.

§9ΔΑΓΡΕΣ. Εἰς ὅσα εἶπεν ὁ κ. συνάδελφος προσθέτω καὶ ἐγὼ τὴν γνώμην μου, καὶ ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμα πέρυσιν ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ. Ἐζήτησα πέρυσι νὰ προσαχθῶσι τὰ δύο βουλεύματα, τὰ ἀφορῶντα τὰς ἐναντίον τοῦ Παναρέτου κατηγορίας, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν προσήχθησαν εἰς τὴν Βουλὴν. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν σήμερον τὴν παράκλησίν μου, ἵνα προσαχθῶσι τὰ βουλεύματα ταῦτα, ὅπως ἴδῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία, τίνες αἱ πράξεις τοῦ Παναρέτου, ὁ ὁποῖος ὄχι μόνον χειροτονεῖ ἀντὶ ἀργυρίου πολυαρίθμους ἱερεῖς, ἀλλὰ καὶ ἐκλογὰς ἡγουμένων ἀκυρόνει χάριν κερδοσκοπίας καὶ ἰδιοφελείας, καὶ καθ’ ὅλην τὴν διαχείρισιν τῆς ἐξουσίας του διαστρέφει τὸ δίκαιον, ἀποβάλλων κληρικοὺς ἐκ τῶν Μονῶν καὶ εἰσάγων ἄλλους. Λοιπὸν ἡ κατάστασις αὕτη πρέπει νὰ παύσῃ. Πιστεύω ὅτι ὑπάρχει ἐξουσία, πιστεύω ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ ἔχουσι δικαίωμα νὰ περιστείλωσι τὸ κακὸν τοῦτο. Ἐὰν δὲν ἔχωσι δικαίωμα τοιοῦτον, ἂς μᾶς τὸ εἴπωσιν, ἵνα λάβωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ μέτρα, διότι ἡ κατάστασις αὕτη κατέστη ἀφόρητος.

§10ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Εἰς τὴν οἰκογενειακὴν ἔριδα δὲν ἐπεμβαίνω. Ἀλλ’ ἤκουσα τόσον βαρείας φράσεις ἐκφερομένας κατὰ τοῦ δικαστηρίου τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν, ὥστε ἀναγκάζομαι νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἢ νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, οἵαν ἤθελε κρίνει ὀρθὴν διασάφησιν περὶ τῆς εὐθύνης τῶν Ἐφετῶν, ἢ, ἐὰν εὑρίσκῃ τὰς φράσεις ἐκείνας ἀδίκους, νὰ δώσῃ ἠθικὴν ἱκανοποίησιν εἰς τὸ δικαστήριον τοῦτο. Εἰ μὲν εἶναι οἱ δικασταὶ ἔνοχοι τῆς ἀποδιδομένης εἰς αὐτοὺς ὑπὸ τῶν συναδέλφων κατηγορίας, πρέπει νὰ διατάξῃ ταχεῖαν ἀνάκρισιν πρὸς τιμωρίαν αὐτῶν· εἰ δὲ φρονεῖ, —καὶ τοῦτο δέχομαι ἐγὼ,—ὅτι εἶναι ἀθῶοι, τότε πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ ἀπολογηθῇ ὑπὲρ αὐτῶν, ἵνα μὴ διασύρηται ὁλόκληρον σῶμα ἀνωτέρων λειτουργῶν τῆς Δικαιοσύνης, αὐτὴ ἡ δικαιοσύνη, διότι δὲν πρόκειται περὶ προσώπων, ἀλλὰ περὶ ὁλοκλήρου τοῦ Συμβουλίου.

§11ΣΑΚΚΗΣ. Ὀφείλω, νὰ παρατηρήσω τὸ ἑξῆς περὶ τοῦ δικαστηρίου Ναυπλίου. Τὸ δικαστήριον τῶν Ἐφετῶν Ναυπλίου ἐξέδωκε τὸ βούλευμα πρὸ πενταετίας...

§12ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀδιάφορον. Δὲν ἐξετάζω ἐγὼ τοῦτο.

§13ΣΑΚΚΗΣ. .. ἑπομένως οἱ ἀποτελοῦντες σήμερον τὸ δικαστήριον δὲν εἶναι οἱ ἐκδόντες τὸ βούλευμα ἐκεῖνο.

§14ΔΑΓΡΕΣ. Λυποῦμαι διὰ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, τὸν καὶ νομικὸν, τὸν καὶ ἀνεξάρτητον, νὰ συλλογίζηται, μὴ τυχὸν εἴπωμέν τι κατὰ τοῦ δικαστηρίου. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, κατήντησαν τὰ δικαστήρια εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, διὰ τοῦτο κατήντησεν ἡ ἰσοβιότης τύραννος! Λυποῦμαι, ἐπαναλαμβάνω, ἀκούων τὸν κ. Ποταμιάνον, ὡς καὶ πάντα ἀνεξάρτητον καὶ πάντα νομικὸν καὶ πάντα εὐπαίδευτον ἄνθρωπον, ὑψοῦντα τὴν φωνὴν ὑπὲρ τοῦ ἀνεξελέγκτου τῶν δικαστικῶν πράξεων. Οὐδεὶς μένει ἀνεξέλεγκτος ἐν ἐλευθέρᾳ Πολιτείᾳ. Δὲν ἔχετε δίκαιον, κύριε Ποταμιάνε, καὶ ὅταν ἔλθῃ τὸ βούλευμα αὐτὸ, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι θὰ λυπηθῆτε δι’ ὅσα εἴπετε, θὰ ἴδητε, ποῖαι προσπάθειαι κατεβλήθησαν, ἵνα καλυφθῶσιν αἴσχη, αἴσχη, τὰ ὁποῖα οὐδεὶς ἄνθρωπος ἐφαντάσθη! Καὶ ὅμως, ὁσάκις τολμήσῃ τις νὰ ὁμιλήσῃ κατὰ τοῦ δικαστηρίου, ἢ κατὰ τοῦ Εἰσαγγελέως, ἢ κατὰ τοῦ Ἐφέτου, ἢ κατὰ τοῦ Ἀρεοπαγίτου, φωνάζετε: «μὴ προσβάλλετε τὴν δικαιοσύνην!» Διατί; Ἐὰν τὸ Ἐφετεῖον Ναυπλίου, Κύριοι, ἔπραξε τὸ καθῆκόν του, ὅλοι θὰ ἐπευφημήσωμεν· ἐὰν κακῶς ἐνήργησεν, ὅλοι θὰ ἐγείρωμεν φωνὴν κατ’ αὐτοῦ. Μὴ θέλετε ἀνεξέλεγκτον τὴν Δικαιοσύνην, διότι τοιουτοτρόπως παραδίδετε τὴν κοινωνίαν, παραδίδετε τὴν ἀθωότητα εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἰσοβίων. Ὅταν ἔλθουν τὰ βουλεύματα, Κύριοι, θὰ συζητήσωμεν μὲ ὅλην τὴν ἀπάθειαν, καὶ θὰ σᾶς ἀποδείξωμεν τὴν ἀλήθειαν.

§15ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶμαι ἐπηγγελμένος νὰ ὑπερασπίσω τὴν Δικαιοσύνην, οὐδὲ τοὺς δικαστάς. Ἀπαρέσκομαι εἰς κατακρίσεις ἀορίστους κατὰ δικαστῶν, εἰς κατακρίσεις, αἱ ὁποῖαι εἶναι, ὅσον ὀλισθηραὶ καὶ εὔκολοι, τόσον καὶ ἐπιβλαβεῖς, ὡς κλονίζουσαι τὴν πρὸς τὴν δικαιοσύνην πεποίθησιν τοῦ λαοῦ. Ἂν ὡρισμέναι φέρωνται κατηγορίαι, προθύμως πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν αὐτάς. Ἀλλ’ ἀποδοκιμάζω τὸ νὰ ὑβρίζωνται δικαστικὰ συμβούλια δι’ ἀορίστων φράσεων. Ὁ Ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ δίδῃ ἀμέσως πλήρεις ἐξηγήσεις, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν δικαστῶν, ἂν ἦναι αἱ μομφαὶ ἄδικοι, ἢ, ἐὰν τὰ κατηγορήματα ὦσιν ἀληθῆ, ὀφείλει ν’ ἀναγγέλλῃ, ὅτι ἐπελήφθη ἢ ἐπιληφθήσεται ἐρεύνης πρὸς ποινικὴν ἢ πειθαρχικὴν τιμωρίαν· καὶ νὰ ἐπιλαμβάνηται ταύτης, καὶ νὰ τιμωρῶνται οἱ πταίσαντες. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον κοινοβουλευτικῶς, ἐπαναλαμβάνω, διὰ λόγων ἢ φράσεων τοσούτῳ δριμέων νὰ καταμέμφωνται οἱ κύριοι Βουλευταὶ δικαστηρίων, ἢ καὶ ὅλου τοῦ σώματος, τοῦ ὡρισμένου εἰς ἀπόδοσιν τῆς δικαιοσύνης· οὐδὲ πρέπει οἱ κατηγοροῦντες νὰ λησμονῶσιν, ὅτι τότε μόνον ἡ κατηγορία των δύναται νὰ ᾖ ἀξία προσοχῆς, ὅταν ἦναι ὡρισμένη, ἢ στηρίζηται εἰς πράγματα. Θὰ ἀναμείνω λοιπὸν, καὶ θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους συναδέλφους ν’ ἀναμείνωσι τὴν ὑπὲρ τῶν δικαστῶν ἀπολογίαν τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ἢ τὴν περὶ τῆς κατηγορίας των πληροφορίαν αὐτοῦ, ἵνα κρίνωσι, καὶ ἵνα κρίνωμεν ἐπὶ σαφῶν δεδομένων, καὶ τότε ἐκφέρωσι κατακρίσεις, ἂν τὰ ἐξαγόμενα τῆς ἐρεύνης δικαιολογῶσι τοιαύτας κατ’ αὐτῶν κρίσεις. Ἠξεύρω, ὅτι ἐνίοτε παρεκτρέπονται οἱ δικασταί. Ἔχω δυστυχῶς ἰδίαν πεῖραν, καὶ πικροτάτην, καὶ θ’ ἀνακοινώσω αὐτὴν ἐν καιρῷ εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλὰ δὲν φρονῶ ἐπιτετραμμένον, πρὶν ἐκτεθῶσι τὰ γεγονότα, νὰ προτάσσωνται ἐπιθέσεις, καὶ νὰ διατυπῶνται αὗται οὕτω σκληρῶς. Κατ’ ἀρχὴν μισῶ πᾶσαν περιποίησιν ἄτοπον, πάντα ἔπαινον ἀπρόσφορον, καὶ πολὺ πλειότερον τὸ θυμίαμα· ἀλλὰ κατ’ ἴσην ψυχῆς διάθεσιν μισῶ πᾶσαν ἄτοπον κατάκρισιν, πᾶσαν ἐπίθεσιν ἀπρόσφορον, καὶ πολὺ πλειότερον τὰς ὕβρεις ἐναντίον ἀπόντων, καὶ δὴ δικαστῶν. Ἀγνοῶ, ὁποίαν ἔχουσιν οἱ κύριοι συνάδελφοι περὶ τοιούτων ἰδεῶν γνώμην. Δὲν θ’ ἀρνηθῶσιν ὅμως, ὅτι, ὅταν δὲν πρόκηται περὶ ὡρισμένων μόνον πράξεων, δὲν δυνάμεθα νὰ χειροκροτήσωμεν ἀπεριορίστους ἐπιθέσεις κατὰ δικαστικῶν ἀποφάσεων, στηριζομένας εἰς προχείρους πληροφορίας· διότι γνωρίζομεν, ὅτι ἡ πλάνη ἢ ἡ συκοφαντία καταδιώκει τοὺς δικαστὰς, ἐπίσης ὡς καὶ τοὺς πολιτευτὰς ἡμᾶς. Ἕνεκα τούτων φρονῶ μὴ προσῆκον ἐκ μέρους τῶν Βουλευτῶν νὰ χρῶνται τῷ δικαιώματι τῆς ἀσυλίας τοῦ λόγου των, ἵνα ἐπιτίθηνται κατὰ δικαστῶν, χωρὶς νὰ καταγγέλλωσι ῥητὰς καὶ ἀκριβεῖς αὐτῶν πράξεις, καὶ χωρὶς ν’ ἀποδεικνύωσιν ἐκ τῶν ἐνόντων τὰς ὑπερβασίας αὐτῶν, ἢ κἂν νὰ παρέχωσι περὶ αὐτῶν τεκμήρια, δικαιολογοῦντα τὴν ὡς συμπέρασμα ἐπερχομένην κατάκρισιν· λυποῦμαι δὲ, διότι δὲν ἤκουσα λέγοντα ταῦτα τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, καὶ διὰ τοῦτο ἤγειρα ἐγὼ φωνὴν, ἀφοῦ αὐτὸς δὲν ἔσπευσε νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἂν δικαιολογῆται ἡ κατὰ τῶν ἐφ’ ὧν ἐφορεύει δικαστικῶν κατάκρισις.

§16ΔΑΓΡΕΣ. Καὶ πάλιν ἀναγκάζομαι νὰ παρατηρήσω εἰς τὸν κ. συνάδελφον ὅτι βαρεῖαν ἐξέφερε φράσιν κατ’ ἐμοῦ καὶ τῶν συναδέλφων. Δὲν ἐσυκοφαντήσαμεν, οὐδ’ ἐγὼ οὐδ’ ὁ κ. Σάκης κἀνένα....

§17ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι, γενικῶς ὡμίλησα.

§18ΔΑΓΡΕΣ. Ἀδιάφορον... Παραπονούμεθα, καὶ διὰ τοῦτο εἴπομεν νὰ ἔλθωσιν ἐδῶ αἱ πράξεις, ἵνα τὰς ἐξετάσῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἴδωσιν, ἐὰν αἱ πράξεις δικαιολογῶσι τὴν ἀπόφασιν τοῦ δικαστηρίου τῶν Ἐφετῶν Ναυπλίου.

§19ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἀλλ’ ἕως τότε δὲν ἔχετε δίκαιον νὰ ἐκφράζητε μομφὴν κατὰ τῶν δικαστῶν.

§20ΔΑΓΡΕΣ. Ἄλλως εἰς ποῖον νὰ δώσωμεν καταγγελίαν; Πῶς νὰ ἐνεργήσωμεν ἀνακρίσεις; Νὰ δώσωμεν καταγγελίαν κατὰ τῶν δικαστῶν εἰς ἄλλους λειτουργοὺς τῆς δικαιοσύνης; Ὁμοιάζει τὴν παροιμίαν: «Γιάννης κερνᾷ καὶ Γιάννης πίνει». Κατηγορούμενοι δικαστικοὶ καὶ δικαστικοὶ πάλιν ἐνεργοῦντες ἀνακρίσεις. Ἀλλὰ φυσικὸν εἶναι νὰ συμπαθῶσιν οὗτοι πρὸς τοὺς συναδέλφους των. Δυστυχῶς ἀνεπτύχθη ἐν τοῖς δικαστηρίοις ἓν αἴσθημα ὑπερφιλαύτου ἐγωϊσμοῦ. Προσεβλήθη ἡ δικαστικὴ ἰσοβιότης! προσεβλήθη ἡ δικαιοσύνη! Μὴ τολμήσητε νὰ εἴπητε τὸ ἐλάχιστον παράπονον. Αὐτὸ σᾶς λέγουν ἐκεῖνοι, οἵτινες ὤφειλον νὰ ἦναι θαῤῥαλεώτεροι. Φέρετε τὰ βουλεύματα, καὶ θὰ ἴδητε, ἂν ἔχωμεν δίκαιον. Ἐπιμένω, κύριε Ὑπουργέ.

§21ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Μετὰ τῆς δικογραφίας, ἀφοῦ ὁπωσδήποτε πρόκειται νὰ κρίνωμεν.

§22ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Παρακαλῶ τὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, πόσας χιλιάδας δραχμῶν ὀφείλει τὸ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργεῖον εἰς τὴν ἐν Ἀθήναις Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν ἐκ προκαταβολῶν αὐτῆς, κατ’ ἐντολὴν εἰδικὴν καὶ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου, καὶ νὰ καταθέσῃ λεπτομερῆ πίνακα, ἀναγράφοντα διακεκριμένην ἑκάστην προκαταβολήν, τὸν λόγον αὐτῆς καὶ τὸ ὄνομα τοῦ λήπτορος, νὰ καταθέσῃ δὲ προσέτι καὶ ἀντίγραφα τῶν ἐγγράφων, δι’ ὧν παρηγγέλθησαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ἢ τοῦ Γενικοῦ Ἐφόρου τῶν ἀρχαιοτήτων αἱ ὑπὸ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας γενόμεναι προκαταβολαὶ, ἔτι δὲ καὶ τῶν ἐγγράφων, δι’ ὧν παρηγγέλθησαν τυχὸν ἄλλαι μήπω πραγματοποιηθεῖσαι.»

§23Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς νὰ λάβῃ φροντίδα, ἵνα τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς ἀποστέλλῃ τὰς γιγνομένας ἐπερωτήσεις εἰς τὰ Ὑπουργεῖα, ἵνα δυνάμεθα, εἴτε ἔγγραφα ζητούμενα νὰ καταθέτωμεν, εἴτε πληροφορίας ζητουμένας νὰ δίδωμεν. Χθὲς π. χ. ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας ἀπηύθυνε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἐπερώτησιν. Δὲν ἔλαβον ἀκόμη οὐδεμίαν ἐπερώτησιν. Δὲν ἔλαβον ὡσαύτως, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, κἀμμίαν τῶν γενομένων ἐπερωτήσεων. Καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 60,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1891. «Κεφάλ. 4. Ἔξοδα ποινικῆς δικαιοσύνης. Ἄρθρον 2. Ἀποζημιώσεις ἐνόρκων καὶ συνέδρων» Ἕνεκα τῆς παρατάσεως τῶν ἐργασιῶν τῶν Κακουργιοδικείων ἡ προβλεφθεῖσα ὑπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ πίστωσις δὲν ἐπήρκεσε, ζητεῖται δὲ ἀναπληρωματικὴ 60,000.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 39).

§25ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν ἀπευθύνω, Κύριοι, ἐπερώτησιν περὶ ἀντικειμένου τινὸς, οὐδὲ περὶ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς θὰ ποιήσωμαι λόγον (γέλωτες). Πρόκειται περὶ ἄλλου καὶ ὅλως διαφόρου ἀντικειμένου. Ἅπαντες, Κύριοι, γνωρίζετε, ὅτι ἡ ἐπὶ τέσσαρας ὅλους αἰῶνας δουλεία καὶ ἡ εἰσέλασις ξένων ἐθνῶν ἐν τῷ ἑλληνικῷ Κράτει, ἔτι δὲ καὶ ἡ ἐπί τινα χρόνον ἐγκατάστασις αὐτῶν ἐν τῇ χώρᾳ, ἐκληροδότησαν εἰς διαφόρους θέσεις διάφορα βάρβαρα ὀνόματα, καὶ ὄχι μόνον εἰς θέσεις, ἀλλὰ καὶ εἰς χωρία καὶ πόλεις. Τὰ ὀνόματα ταῦτα ἀναμιμνήσκουν τὰς θλιβερωτέρας ἡμέρας τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους. Ἐντυχὼν πέριξ τῶν Ἀθηνῶν κατὰ τὴν παιδικήν μου ἡλικίαν, ἤκουσα ὀνομασίας θέσεών τινων, αἵτινες, χάρις εἰς τοὺς ἀρχαιολογοῦντας καὶ τοὺς ἀγαπῶντας τὴν Ἑλλάδα, βαθμηδὸν ἐξέλιπον, καὶ σήμερον ἅπασαι αἱ πέριξ τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἐν τῇ Ἀττικῇ ἴσως ὁλοκλήρῳ θέσεις ἔλαβον καὶ λαμβάνουσι τὰ πρέποντα εἰς αὐτὰς ὀνόματα. Ἐν τῇ παλαιᾷ Ἑλλάδι πανταχοῦ, καὶ ἐν τῇ Πελοποννήσῳ καὶ ἐν τῇ Στερεᾷ, ὑπάρχουσι χωρία, φέροντα ὀνόματα βάρβαρα καὶ κακόφωνα, πολὺ δὲ περισσότερον τοιαῦτα ὀνόματα ἀπομένουσιν ἐν τῇ ἐσχάτως προσαρτηθείσῃ Θεσσαλίᾳ, ἐν ᾗ μετὰ τὴν ἐπισκήψασαν πανώλην, ἥτις οὐκ ὀλίγα τῶν χωρίων αὐτῆς ἠρήμωσε, καὶ οἱ Τοῦρκοι μετέφερον ἐν τῇ πλουσίᾳ αὐτῆς χώρᾳ κατοίκους ἐκ τοῦ Ἰκονίου, οἵτινες, ἐλθόντες ἐν Θεσσαλίᾳ, μετέφερον καὶ ἐκληροδότησαν τὰ ὀνόματα τῶν θέσεων καὶ τῶν χωρίων αὐτῶν. Ὁμολογῶ χάριτας εἰς τὸν πρώην κ. Πρωθυπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἐμερίμνησε καὶ μετεκαλέσατο ἐπιτροπὴν ἐξ Αὐστριακῶν, ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν τῆς ὁποίας κατηρτίσθη τὸ γεωδαιτικὸν δίκτυον τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει αὐτοῦ ὁσονούπω πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ σύνταξις τοῦ τοπογραφικοῦ χάρτου· ὁμολογῶ χάριτας, ἀπέναντι τῶν ἄλλων καταστροφῶν, τὰς ὁποίας ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἔφερεν εἴς τε τὰ ἔργα καὶ εἰς τοὺς μηχανικοὺς τῆς Ἑλλάδος. Τὸ ἔργον τοῦ χάρτου ἱκανοποιεῖ σήμερον τοὺς Ἕλληνας, καὶ ἰδίᾳ τοὺς ἐργαζομένους κ. κ. ἀξιωματικούς, οἵτινες εἰς ὀλίγους μόνον μῆνας κατέδειξαν, — οἱ κατὰ τὸν πρώην κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως ἀμαθεῖς, — ὅτι δύνανται νὰ ἐπιληφθῶσι μόνοι των, καὶ μὲ ἁπλᾶς μόνον ὁδηγίας κατ’ ἀρχὰς, γεωδαισιακῶν ἐργασιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι πολὺ δυσκολώτεραι τῶν τοπογραφικῶν ἐκείνων, διὰ τὰς ὁποίας ἐπληρώθησαν εἰς Γάλλους καὶ ξένους χιλιάδες καὶ ἑκατοντάδες χιλιάδων. Ἐν Θεσσαλίᾳ, Κύριοι, ὁ κ. Μαυροκορδᾶτος ἐπ’ ἐσχάτων ἠγόρασε κτῆμά τι, τὸ ὁποῖον ἔφερε τὸ κακόφωνον ὄνομα Οὐζοὺν–Καραλάρ. Ὁ κ. Μαυροκορδᾶτος, ἐραστὴς τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης, μετωνόμασε τὸ χωρίον αὐτὸ Ἀμβροσιάδα· ὑπὸ τὸ ὄνομα δ’ αὐτὸ, Ἀμβροσιὰς, εἶναι γνωστὸν σήμερον τὸ ἄλλοτε Οὐζοὺν–Καραλάρ. Κάτοικοι ποιμένες, ἀγοράσαντες πλησίον τοῦ Τυρνάβου χωρίον τι καὶ ἐγκαταλείψαντες αὐτὸ, μετῴκησαν ὀλίγον ὑψηλότερον, ἐπὶ τῶν μεσημβρινῶν κλιτύων τοῦ Ὀλύμπου, ὀνομάσαντες τὸ χωρίον αὐτὸ Ὀλυμπιάδα. Τὰ μικρὰ αὐτὰ παραδείγματα μᾶς δίδουσι τὸ ἐνδόσιμον νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι εἶναι ἐφικτὸν, καὶ πρέπει νὰ ᾖ ἐφικτὸν καὶ ἐπιζήτητον, τὸ νὰ προσπαθήσωμεν, προϊόντος τοῦ χρόνου, νὰ μετονομάσωμεν διαδοχικῶς τὰ χωρία ὅλα μὲ πρέποντα καὶ ἁρμόζοντα αὐτοῖς ὀνόματα, καὶ ἀντὶ νὰ ἀκούωμεν Καραλὰρ, Μπαλταλὰρ, Ἰνελὶ, Καραδεμερτζῆ, Μπεκριλὲρ, καὶ μυρία ἄλλα βάρβαρα ὀνόματα, εἶναι πολὺ προτιμότερον νὰ λάβωσι τὰ χωρία ταῦτα εἴτε ἀρχαῖα ὀνόματα, ἐὰν ὑπάρχωσι πλησίον ἀρχαίων πόλεων, εἴτε ὀνόματα ἄλλα, τὰ ὁποῖα θὰ τοῖς δώσωσιν οἱ ἁρμόδιοι. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω ἅπασαν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἰδίᾳ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἀναθέσῃ εἰς ἐπιτροπήν τινα τὴν μετονομασίαν τῶν χωρίων αὐτῶν, ἡ ὁποία μετονομασία νὰ καταστῇ σὺν τῷ χρόνῳ ὑποχρεωτικὴ εἰς ἅπαντα τὰ δημόσια ἔγγραφα, τηρουμένων ἐπὶ πενταετίαν ἢ καὶ δεκαετίαν, ἂν θέλητε, τῶν παλαιῶν ὀνομάτων ἐν παρενθέσει, διότι ὑπάρχουσι βεβαίως συμβόλαια, ὑπάρχουσι πράξεις, ὑπάρχουσιν ἄλλα πολλὰ, διὰ τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ διατηρηθῇ ὀνομασία, ἥτις διαδοχικῶς θέλει ἐκλείψει, καὶ ἡ μέλλουσα γενεὰ θέλει μάθει τὰ νέα καλόφωνα ὀνόματα. Πιστεύω ὅτι ἡ πρότασις αὕτη εἶναι πρότασις ἐφαρμόσιμος· εἰς δὲ τὸν νέον χάρτην, τὸν ὁποῖον θέλουσι προσεχῶς καταρτίσει οἱ ἀσχολούμενοι εἰς τὴν σύνταξιν αὐτοῦ, θέλουσιν ἀναγράψει τὰ νέα ὀνόματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἦναι πολὺ καλλίτερα καὶ διὰ τοὺς ξένους, οἱ ὁποῖοι δὲν θὰ ἀκούωσι τὰ τουρκικὰ ὀνόματα, κληροδοτήματα βαρβάρου ἐποχῆς.

§26Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διατὶ δὲν συμπεριλαμβάνετε καὶ τὴν μετονομασίαν τῶν νομῶν, οἱ ὁποῖοι κακῶς ἔλαβον τὰς ὀνομασίας ἐκ τῶν πρωτευουσῶν αὐτῶν, ὡς ὁ νομὸς Λαρίσσης, ὁ νομὸς Τρικκάλων κλπ.;

§27ΣΧΙΝΑΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ βεβαίως θ’ ἀσχοληθῇ καὶ περὶ αὐτῶν, διότι ἐν τῇ ἐπερωτήσει μου δὲν κάμνω διάκρισιν μεταξὺ χώρας καὶ χωρίου.

§28ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Προχθὲς, κύριε Πρόεδρε, ὑπέβαλον δι’ ὑμῶν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, δι’ ἧς παρεκάλουν αὐτὸν νὰ καταθέσῃ εἰς εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας τινὰς, σχετιζομένας πρὸς τὴν διαχείρησιν τῆς δικαιοσύνης ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους. Μόλις ἐγένετο γνωστὸν διὰ τῶν ἐφημερίδων ὅτι τοιαύτην ὑπέβαλον ἐπερώτησιν, ὁ κ. Πρόεδρος τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν ἐδημοσίευσεν ἐν τῇ «Νέᾳ Ἐφημερίδι» ἔγγραφον, ἀπευθυνόμενον πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ἐπίσημον, τὸ ὁποῖον ἔχει ὡς ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐδημοσιεύθη ἐν τῇ σημερινῇ «Νέᾳ Ἐφημερίδι», ὅτι ἐγένετο ἐπερώτησις περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ δικαστηρίου τῶν Πρωτοδικῶν ἀπὸ τῆς μεταθέσεώς μου ἐνταῦθα, καθ’ ὅσον ἀνάγεται εἰς τὴν ἐνώπιον τοῦ Προέδρου διαδικασίαν. Πρὶν ἢ τὸ Ὑπουργεῖον προκαλέσῃ τὰς πληροφορίας ταύτας, εἰδοποιῶ, ὅτι ἔσπευσα εὐχαρίστως εἰς τὴν συλλογὴν οὐ μόνον τῶν ζητηθεισῶν πληροφοριῶν, ἀλλὰ καὶ συγκριτικῶς πρὸς τὸ παρελθόν. «Ἀθῆναι τῇ 26 Νοεμβρίου 1891. «Ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν «Σ. Γορτύνιος.» Ὑποθέτω ὅτι ἡ ἔγγραφος ἐπερώτησίς μου μόλις σήμερον θὰ ἔφθασεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, γνωρίζω δὲ ἐκ τῆς κειμένης νομοθεσίας, καὶ γνωρίζομεν πάντες, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης συγκοινωνεῖ μετὰ τῶν δικαστηρίων διὰ τῶν Εἰσαγγελέων. Ὁ κ. Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν, ἴσως ὑποθέσας ὅτι ἡ ἐπερώτησίς μου ἐκείνη ἀφεώρα ἰδιαιτέρως εἰς τὴν παρ’ αὐτοῦ διαχείρισιν τῆς δικαιοσύνης, καὶ δὴ τῆς προεδρικῆς, ἔσπευσεν, ἐπιδείξας ἄκαιρον σπουδὴν πρὸς ῥεκλάμαν,—ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις,—νὰ δηλώσῃ ἐπισήμως πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι θὰ ὑποβάλῃ ἀπρόσκλητος τὰς πληροφορίας. Ἡ πρᾶξις αὕτη τοῦ κ. Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν νομίζω ὅτι θὰ προεκάλεσε τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διότι ἡ πρᾶξις αὕτη προδίδει ἀσέβειαν καὶ πρὸς τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἀντιπροσωπεία τοῦ ἔθνους ἀσκεῖ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ, καὶ πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ καὶ πρὸς τὴν ὀφειλομένην ἱεραρχίαν ἀπέναντι τοῦ Ὑπουργοῦ, πρὸς τὸ ὁποῖον ἔδει νὰ ἀπευθυνθῇ, καθ’ ἃ κελεύουσιν οἱ ἐν ἰσχύϊ νόμοι. Τὴν σύγκρισιν πρὸς τὸ παρελθὸν ἔχει δικαίωμα νὰ κάμῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὑπεραπολογούμενος τῶν δικαστικῶν ἀρχῶν, τὴν σύγκρισιν πρὸς τὸ παρελθὸν ἔχω δικαίωμα νὰ κάμω ἐγὼ, ὡς καὶ πᾶς ἄλλος τῶν ἀξιοτίμων Βουλευτῶν, —καὶ βεβαίως εἰς τοῦτο σκοπεῖ ἡ ἐπερώτησίς μου, καὶ θὰ γείνῃ τοῦτο, ὅταν προσκομισθῶσιν αἱ ζητηθεῖσαι πληροφορίαι καὶ προκληθῇ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου,—ἀλλὰ τὴν σύγκρισιν πρὸς τὸ παρελθὸν διὰ σημειώσεων χορηγουμένων πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης δι’ ἐπισήμου ἐγγράφου ὁ κ. Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν ἀπρόσκλητος δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πράξῃ. Ἐννοῶ τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἐγένετο τὸ ἔγγραφον καὶ ἐδημοσιεύθη εἰς τὰς ἐφημερίδας, ἀλλ’ ἀκριβῶς διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μὲ πληροφορήσῃ, τίνα μέτρα ἔλαβε, μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ, κατὰ τοῦ οὕτως ἀσεβοῦντος πρὸς τὰ ἱεραρχικὰ δικαιώματα τῆς ὑπηρεσίας καὶ πρὸς τὴν δικαστικὴν ἀξιοπρέπειαν καὶ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης κυρίου Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν· διότι νομίζω, ὅτι ὑπάρχει περίπτωσις πειθαρχικῆς καταδιώξεως. Ἐν τίνι δικαιώματι ὁ κύριος οὗτος ἐδημοσίευσεν ἔγγραφον δημόσιον, ἀποσταλὲν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης;—τὸ ὁποῖον δὲν ἐξετάζω ἂν ἠδύνατο νὰ συντάξῃ καὶ ἀποστείλῃ,—ἐν τίνι δικαιώματι, λέγω, ἐδημοσίευσεν αὐτὸ εἰς τὰς ἐφημερίδας; Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἂν ἔλαβε γνῶσιν τοῦ ἐγγράφου τούτου, καὶ λαβὼν γνῶσιν, τίνα μέτρα ἔλαβε κατὰ τοῦ παραβάντος οὕτως ἀσυστόλως τὴν ἱεραρχίαν Προέδρου τῶν ἐν Ἀθήναις Πρωτοδικῶν.

§29ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ κείμενον τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς μόλις σήμερον ἐστάλη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, σήμερον δὲ μόλις ἔλαβον γνῶσιν καὶ τοῦ ἐγγράφου τοῦ Προέδρου τῶν ἐνταῦθα Πρωτοδικῶν. Τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτής, ἀπέστειλα πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν, θέλω δὲ διατάξει αὐτὸν νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν ὑπάρχῃ περίπτωσις πειθαρχικῆς τιμωρίας κατὰ τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ εἰσαγάγῃ αὐτὸν εἰς τὸ πειθαρχικὸν συμβούλιον.

§30ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς πολὺ ὀρθῶς ἀπηυθύνθη πρὸς τὸν κ. Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν. Ἀλλ’ ἡ δημοσίευσις τοῦ ἐγγράφου τούτου μοὶ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ παρακαλέσω ἐντονώτερον τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τῶν κ. κ. Εἰσαγγελέων, ὅπως χορηγήσωσιν εἰς αὐτὸν τὰς πληροφορίας, περὶ τῶν ὁποίων ποιῆται λόγον ἡ ἐπερώτησίς μου, καὶ διατάξῃ αὐτοὺς, παρακαλούμενος παρ’ ἐμοῦ, ἵνα ἐπιστατήσωσι προσωπικῶς εἰς τὴν σύνταξιν τῶν καταστάσεων, περὶ ὧν ποιεῖται λόγον ἡ ἐπερώτησίς μου· διότι μόνον ἡ προσωπικὴ αὐτῶν ἐπιστασία ἐξασφαλίζει τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἔχωμεν εἰς τὰ δημόσια ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα θὰ προσκομισθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§31ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ὁμολογῶ, κύριοι Βουλευταὶ, καὶ τὸ δημοσίευμα τοῦ κ. Προέδρου τῶν ἐνταῦθα Πρωτοδικῶν ἀναγνοὺς, καὶ τοῦ κ. Μπουφίδου τὴν ὁμιλίαν μετὰ προσοχῆς παρακολουθήσας, ὅτι οὐδὲν σημεῖον εὗρον, εἰς τὸ ὁποῖον νὰ προσέκρουσεν ὁ κ. Γορτύνιος. Μάλιστα ἡ σπουδὴ τοῦ περὶ οὗ πρόκειται δικαστικοῦ λειτουργοῦ μοὶ φαίνεται, ὅτι μᾶλλον ἔπρεπε νὰ προκαλέσῃ τὸν ἔπαινον τοῦ προαγορεύσαντος. Διὰ τοῦτο ἠπόρησα, ὅταν ἤκουσα τοῦ Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, ἐπιτεθέντος μεθ’ ὅλης τῆς θέρμης ἐκείνης, μεθ’ ἧς γνωρίζει ὁ κ. Μπουφίδης νὰ ὑπερασπίζηται τὰς ἰδίας ὑποθέσεις. Καὶ νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἰδίαν ὑπόθεσιν ἔφερεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ὁ προαγορεύσας, διότι ὑποθέτω, ἢ μᾶλλον εἰμὶ βέβαιος, ὅτι προσωπικοῦ συμφέροντος αἴσθημα κινεῖ τοῦτον εἰς τὴν κατὰ τοῦ κ. Γορτυνίου ἐπίθεσιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς πολλὴν ὑπερευαισθησίαν ἐπιδεικνύει σήμερον καὶ δι’ αὐτὰς ἔτι τὰς ἀθώας τῆς ἐν Ἀθήναις κατωτέρας δικαστικῆς ἐξουσίας πράξεις, κρατῶν τοιουτοτρόπως δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά. Τὸν συμβουλεύω νὰ ᾖναι δίκαιος, ὅταν πρόκηται περὶ δικαστικῶν προσώπων, ἀνωτέρων πάσης μομφῆς, ὡς κατὰ πεποίθησιν φρονῶ, ὅτι εἶναι ὁ νῦν Πρόεδρος τῶν ἐνταῦθα Πρωτοδικῶν, οὗτινος τὸ ἁμάρτημα συνίσταται εἰς τὸ ὅτι οὗτος ἔσπευσε διὰ τοῦ τύπου νὰ χορηγήσῃ τὰς πληροφορίας, ἃς ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ δώσῃ πρὸς τὴν προϊσταμένην του ἀρχὴν, δηλαδὴ εἰς τὸ προκαλέσαν ταύτας Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, συνεπείᾳ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ προαγορεύσαντος. Καὶ ποῦ, Κύριοι, εὑρίσκετε ἁμαρτήσαντα τὸν ὑπάλληλον τοῦτον; Ἀνεκοίνωσε μυστήριόν τι τῆς ὑπηρεσίας του; Κατέστησε γνωστὴν τὴν προανάκρισιν ποινικῆς τινος ὑποθέσεως; Ἢ διέπραξεν ἄλλο τι, ὅπερ ἀντιστρατεύεται εἰς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὰ συμφέροντα τῆς Δικαιοσύνης; Ποσῶς. Ἔσπευσε τῷ ὄντι ν’ ἀναιρέσῃ μομφὴν, ἥτις περιέχεται ἐν τῇ ἐπερωτήσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ καὶ ἐν τῇ ἀναπτύξει ταύτης ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, κινηθεὶς ὑπὸ τοῦ αἰσθήματος τῆς ἀμύνης, ὅπερ χορηγεῖ εἰς τὸν ἄνθρωπον ὁ ἠθικὸς νόμος, εἴτε ὑπάλληλος εἶναι οὗτος, εἴτε μὴ, προκειμένου μάλιστα περὶ πληροφοριῶν, αἵτινες ἀφορῶσιν εἰς αὐτὸν τοῦτον τὸν συκοφαντούμενον. Ὅσοι, Κύριοι, ἦσθε μέλη τῆς ληξάσης περιόδου, δὲν θὰ ἐλησμονήσατε βεβαίως τὰς γενομένας ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης συζητήσεις περὶ τῆς μετὰ σκοπιμότητος ἀκριτομυθίας τινῶν δικαστικῶν προσώπων, ὑπηρετούντων ἐν τῇ πρωτευούσῃ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην. Ἢ τίς δὲν ἀνεγίνωσκεν ἀνὰ πᾶσαν πρωΐαν εἰς τὰς ἐφημερίδας τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου ὅλας τὰς ἀνακρίσεις, μεθ’ ὅλων τῶν λεπτομερειῶν των, ἐπὶ ὑποθέσεων, αἵτινες εἶχον συνταράξει τὴν κοινωνίαν, οἵα ἦτο ἡ κλοπὴ τοῦ Νομισματικοῦ Μουσείου καὶ ἄλλαι ὁμοίας φύσεως; Τότε, φίλος ὢν ὁ κ. Μπουφίδης τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας τῆς ἐν Ἀθήναις, οὐδὲν οὐδέποτε κατὰ τῶν παρεκτροπῶν ταύτης εἶπε, καὶ σήμερον κατηγορεῖ τοῦ κ. Γορτυνίου, μηδὲν ἄλλο πράξαντος ἢ ἄμεσον ὑπεράσπισιν τῆς τιμῆς του, τῆς ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀμφισβητηθείσης.

§32ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Μεσσηνίας ἀκαίρως ἔσπευσε νὰ φέρῃ εἰς συζήτησιν θέματα, περὶ τῶν ὁποίων μακρὸς θέλει γείνει λόγος κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Ἐγὼ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἀπασχολήσω τὴν Βουλὴν διὰ συζητήσεως, ἀκαίρως προκαλουμένης· ὑπέβαλον ἐπερώτησιν, καὶ ἐζήτησα πληροφορίας· ὅταν αὗται κατατεθῶσι, τότε θὰ λάβω τὴν εὐχαρίστησιν, ἵνα ἀκούσω τὸν εὔγλωττον Βουλευτὴν ἐκ Μεσσηνίας, ἀναιροῦντα ὅσα θὰ εἴπω· διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι πρὸ τῶν ἀποδειχθησομένων ἡ συνείδησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ θέλει ἐξαναστῆ, καὶ θέλει ἐννοήσει ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι πολὺ ἔσπευσε νὰ πλέξῃ τὸν πανηγυρικὸν τοῦ δικαστικοῦ αὐτοῦ προσώπου. Ἡ προτροπὴ λοιπὸν, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε ν’ ἀπευθύνῃ πρὸς ἐμὲ, παρακαλῶ νὰ μείνῃ εἰς λογαριασμόν του, διότι δὲν θέλω νὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην, ὅταν γείνῃ ἡ συζήτησις ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, ν’ ἀναχωρήσῃ τοῦ Βουλευτηρίου καὶ τραπῇ πρὸς τὰς πλατείας, ἵνα μὴ ἀκούσῃ, ὅσα θὰ λεχθῶσιν· ἐπαναλαμβάνω, ὅτι σύγκρισις πρὸς τὸ παρελθὸν θέλει γείνει διὰ μακρῶν, θέλει δὲ γείνει, ὑποθέτω, καὶ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ ὁποῖος καὶ καθῆκον ἔχει πρὸς τοῦτο, θέλουσι δὲ λάβει μέρος εἰς τὴν συζήτησιν καὶ πολλοὶ Βουλευταὶ ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐκείνης, τότε δὲ θέλω ἀκούσει τὸν κ. Βουλευτὴν ὑπεραπολογούμενον ὑπὲρ πράξεων καὶ ὄχι ὑπὲρ προσώπων. Πρὸς τὸν σκοπὸν δὲ τοῦτον, ἐπειδὴ μοὶ δίδεται ἀφορμὴ, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάσας τὰς ἀναφορὰς, αἵτινες τυχὸν ἐδόθησαν κατὰ δικαστικῶν προσώπων τῆς περιφερείας τῶν ἐν Ἀθήναις δικαστηρίων παρ’ ἰδιωτῶν ἢ παρὰ δικηγόρων, ἵνα λάβωμεν καὶ ταύτας ὑπ’ ὄψιν κατὰ τὴν συζήτησιν, τὴν προκληθησομένην συνεφείᾳ τῆς ἐπερωτήσεώς μου. Ἀλλὰ προβαίνων καὶ μακρότερον, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πάσας τὰς ἀναφορὰς, αἵτινες τυχὸν ἐδόθησαν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1880 μέχρι σήμερον παρ’ ἰδιωτῶν καὶ δικηγόρων, ἵνα ἴδωμεν, πόσαι ἀναφοραὶ ἐδόθησαν, πόσα παράπονα ἐγένοντο, καὶ κατὰ τίνα τρόπον διεχειρίζοντο τὴν δικαστικὴν ἐξουσίαν τὰ διάφορα κατὰ διαφόρους καιροὺς ὑπηρετήσαντα πρόσωπα. Ὑποθέτω, ὅτι μετὰ τὴν τοιαύτην παράκλησιν, ἣν ἀπευθύνω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, θέλει σταματήσει ἡ παροῦσα συζήτησις, καὶ θὰ ἐπανέλθωμεν νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, ὅταν κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα καὶ αἱ πληροφορίαι.

§33Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ σπεύσῃ νὰ κομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ζητεῖ ὁ κ. συνάδελφος. Τότε θέλομεν ἴδει, τίς θέλει λάβει τὴν ἄγουσαν εἰς τὰς πλατείας, τότε θέλομεν ἴδει, τίς ἡ δικαιοσύνη τῆς σήμερον, καὶ τίς ἡ δικαιοσύνη τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Τοῦτο μόνον δύναμαι νὰ πιστοποιήσω, ὅτι σήμερον ἡ δικαιοσύνη εἶναι προσιτὴ τοῖς πᾶσιν· ἕκαστος τῶν δικηγόρων δύναται νὰ κρούσῃ τὴν θύραν τῆς δικαιοσύνης, καὶ θὰ εὕρῃ αὐτὴν ἀνοικτὴν, δύναται νὰ παραπονεθῇ ἀδικούμενος, καὶ θὰ εἰσακουσθῇ· εἶναι δὲ γνωστὸν, ἐὰν εἰς παρελθοῦσαν ἐποχὴν ἠδύνατο νὰ παραπονεθῇ ὁ διάδικος, ἢ νὰ ἀκουσθῇ ὁ δικηγόρος, ἢ ἂν ἔπρεπε διὰ τῶν πρακτόρων νὰ παρασταθῇ ἐνώπιον τῆς εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς, ἢ ἐνώπιον τοῦ κ. Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν. Ἂς ἔλθῃ ἡ συζήτησις, καὶ θὰ ἴδωμεν εἰς πόσας ὡρισμένας ὑποθέσεις ἔλαβον χώραν τὰ τοιαῦτα παρατράγῳδα. Σήμερον ὅλοι οἱ δικηγόροι εἶναι ἐνώπιον τῶν δικαστηρίων ἴσοι, ὅλοι οἱ πολιτευόμενοι, ὅλοι οἱ διάδικοι· δὲν ὑπάρχει οὐδεμία διάκρισις προσώπων· τοῦτο δύναμαι νὰ βεβαιώσω, καὶ ὀφείλω νὰ ἐπαινέσω τὸν προϊστάμενον τῆς δικαιοσύνης καὶ τοὺς λειτουργοὺς αὐτῆς.

§34ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφίνω τῇ Βουλῇ νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ἀληθείας τῶν τελευταίων λόγων τοῦ προαγορεύσαντος. Ἐγὼ οὐδόλως εἰσῆλθον εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς οὐσίας τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ καὶ εἰς τὴν ἔρευναν τῶν δοθεισῶν ὑπὸ τοῦ κ. Γορτυνίου πληροφοριῶν· τοὐναντίον μάλιστα περιωρίσθην μόνον νὰ ἀναιρέσω τὴν μομφὴν, τὴν κατὰ τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν ἐπιῤῥιφθεῖσαν διὰ τὸ γνωστὸν δημοσίευμα, ἀκριβῶς πράξας τὸ ἀντίθετον ἐκείνου, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ κ. συνάδελφος μὲ κατέκρινε δι’ ἀποστροφῆς, εἰς πάντα ἄλλον ἁρμοζούσης, παρὰ εἰς αὐτὸν, ἀπευθυνθείσης μάλιστα εἰς ἐμὲ, μὴ ἐνασκοῦντα τὸ τοῦ δικηγόρου ἐπάγγελμα, καθ’ ὃν τρόπον ἐνήσκησε τοῦτο εἰς τὸ παρελθὸν ὁ κ. Μπουφίδης. Ὅταν φθάσῃ ἡ στιγμὴ, καθ’ ἣν θὰ συζητηθῶσι τὰ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ, γένηται δὲ συνάμα σύγκρισις τῆς ἐν Ἀθήναις Δικαιοσύνης ὑπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, πρὸς ἐκείνην τοῦ παρελθόντος, δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἐγὼ θὰ τραπῶ εἰς φυγὴν διὰ τὰς πράξεις τοῦ κ. Γορτυνίου, ἢ ὁ Βουλευτὴς ἐκ Λεβαδείας θὰ καλύψῃ τὸ πρόσωπον ὑπὸ ἐντροπῆς διὰ τὰς ἰδίας του πράξεις. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν διὰ τοῦ νόμου ΑϠΛΑʹ τῆς 21 Μαρτίου 1891 ψηφισθεισῶν ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1891).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1891 ἐκ δραχμῶν 48,368,55.

§37ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου τούτου, διότι πρόκειται περὶ δαπάνης, ἐνεργηθείσης δυνάμει τῶν κειμένων νόμων, ἀλλὰ λαμβάνω ἐκ τούτου ἀφορμὴν, ἵνα ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἑνὸς φαινομένου ἀξιοπεριέργου. Ὅταν ψηφίζηται ὁ προϋπολογισμὸς, συνήθως ἡ Βουλὴ δὲν προσέχει εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν προσεῖχεν ἡ Βουλὴ εἰς τὰς ἐκθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς, ἢ ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀπέδιδε περισσοτέραν σπουδαιότητα εἰς τὰς ἐκθέσεις ταύτας, τὸ λάθος, ἐξ οὗ προέκυψεν ἡ ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῇ ἡ παροῦσα πίστωσις, δὲν ἤθελε παρασταθῇ· ἡ μειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ῥητῶς ἐν τῇ ἐκθέσει αὑτῆς παρατηρεῖ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ παρελείφθη ὡσαύτως ἡ ἀναγκαία πίστωσις διὰ τόκους τοῦ ὑπολειφθέντος ἀνεξοφλήτου ἔτι μέρους τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας, ἀφοῦ περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ χρέους οὐδεμία ὑφίσταται ἀμφισβήτησις.» Ἂν τότε ἡ ἔκθεσις ἀνεγινώσκετο, καὶ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς προσεῖχεν εἰς τὰς γενομένας ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς παρατηρήσεις, βεβαίως δὲν ἤθελε προκύψει ἡ ἀνάγκη τῆς προκειμένης πιστώσεως.

§38ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ δὲν εἶχε λάβει γνῶσιν τῆς προτάσεως ταύτης τῆς μειονοψηφίας.

§39ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὡς μέλος τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, παρετήρησεν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν εἶχε λάβει γνῶσιν τῆς προτάσεως ταύτης, νομίζω ὅτι ὀφείλω ν’ ἀναγνώσω καὶ τῆς πλειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ὁμοίαν παρατήρησιν. Ἀναγινώσκω τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειονοψηφίας, τῆς ὁποίας εἰσηγητὴς ἦτο ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτὴς: «Ἐνταῦθα δέον νὰ σημειωθῇ, ὅτι παρέλιπεν ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς νὰ ἀναγράψῃ τὴν ἀπαιτουμένην πίστωσιν διὰ τόκον τοῦ ὑπολοίπου τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας. Ἐπιβάλλεται ἑπομένως ἡ προσθήκη τῆς πιστώσεως ταύτης». Ὥστε καὶ ἡ πλειονοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς τὴν αὐτὴν πρὸς τὴν Βουλὴν ἀπηύθυνε παρατήρησιν, ὅπως ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἀναγραφῇ πίστωσις διὰ τὸ δάνειον τῆς ὁδοποιΐας.

§40ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. συνάδελφος ἐκ Παρνασσίδος ἤθελεν ἀποφύγει νὰ ἐπαναλάβῃ σήμερον τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν τότε ὡς μέλος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐποιήσατο, ἐὰν ἐνεθυμεῖτο, ὅτι κατ’ ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, καὶ νομίζω ὅτι κατόπιν νόμου, ἀπεφασίσθη ἡ ἐξόφλησις τοῦ δανείου τῆς ὁδοποιΐας πρὸς τὴν Τράπεζαν. Ἕνεκα τούτου δὲν ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ συμπεριλάβω πίστωσιν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1891, μήτε νὰ λάβω ὑπ’ ὄψιν τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, εἴτε τῆς πλειοψηφίας εἴτε τῆς μειοψηφίας, τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον, διότι δὲν πρόκειται περὶ γνώμης, ἀλλὰ περὶ γεγονότος, καὶ ἀρκεῖ ἡ πρότασις καὶ ἑνὸς, ὅπως τὸ καταστήσῃ ἄξιον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀκολούθως, ἕνεκα λόγων οἰκονομικῶν καὶ ταμιευτικῶν, δὲν ἐνεκρίθη ἡ ἐξόφλησις τοῦ δανείου τούτου, καὶ διὰ τοῦτο ἐζητήθη πίστωσις διὰ βασιλικοῦ διατάγματος, οὗτινος ἡ κύρωσις ζητεῖται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου.

§41ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤλπιζον, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης συνάδελφος, ἀφοῦ διετέλεσεν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἤθελεν εἶσθαι ἀκριβέστερος εἰς τὰς πρὸς τὴν Βουλὴν ἀνακοινώσεις του· ἤλπιζον, ὅτι, ὅταν ἀνέφερεν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς ἢ νόμον, ἤθελε μνημονεύσει ῥητῶς καὶ τὸ κείμενον τοῦ νόμου ἢ τῆς ἀποφάσεως, διότι ἐγὼ δὲν γνωρίζω νὰ ὑπάρχῃ τοιαύτη ἀπόφασις. Ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ ἐξοφλήσῃ τὸ δάνειον ἐκεῖνο, διότι ἐνόμιζεν, ὅτι συνέφερε νὰ γείνῃ τοῦτο, Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος οὐδὲν εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅταν ἔγεινεν ὁ περὶ τούτου λόγος, ἤδη δὲ ἐκ τῶν ὑστέρων θέλει νὰ δικαιολογήσῃ τὴν παράλειψίν του ἐκείνην δι’ ἐπιχειρήματος μὴ στηριζομένου εἰς τὴν ἀλήθειαν.

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω περιττὸν νὰ προσθέσω τι ἐπὶ πλέον, καθόσον δὲν εἶναι δύσκολον νὰ ἐννοήσῃ τις, ὅτι ἄνευ νόμου δὲν ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς ἐξόφλησιν δανείου παγίου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ ἐν τῷ Κράτει καταναλισκομένου καπνοῦ καὶ τουμπεκίου.

§44ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προτίθεμαι, κύριε Πρόεδρε, νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἔλαβον τὸν λόγον διὰ νὰ θέσω ὑπ’ ὄψιν τῆς Βουλῆς μίαν παρατήρησιν, ἡ ὁποία νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν πρὸ πάσης συζητήσεως. Ὅταν ἀπεφασίσαμεν νὰ ὑποβάλωμεν τὸν καπνὸν εἰς φόρον καταναλώσεως, παρεδέχθημεν διὰ τὴν φορολογίαν ταύτην τὸ σύστημα τῶν καπνοκοπτηρίων, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο ἐλειτούργησε μέχρι τοῦ 1885, ὅτε τὸ σύστημα τοῦτο ἐγκατελείφθη, καὶ παρεδέχθημεν ἕτερον σύστημα φορολογίας, ὅμοιον μὲ τὸ διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου προτεινόμενον. Τὸ δεύτερον τοῦτο σύστημα, λειτουργῆσαν ἐπὶ ἓν ἔτος, ἐγκατελείφθη, καὶ ἐπανήλθομεν εἰς τὸ σύστημα τῶν καπνοκοπτηρίων, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ μέχρι σήμερον καὶ τοῦ ὁποίου ἡ ἀντικατάστασις ζητεῖται ἤδη. Ἀλλὰ πλὴν τῶν δύο τούτων συστημάτων, τὰ ὁποῖα παρεδέχθημεν, ἐπὶ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ὑπάρχει καὶ ἄλλο σύστημα φορολογίας, τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου. Τὸ τελευταῖον τοῦτο σύστημα ἐφαρμόζεται εἰς πολλὰς ἐπικρατείας τῆς Εὐρώπης, καὶ φέρει σπουδαῖα ἀποτελέσματα, ὑπάρχει δὲ μεγάλη πεποίθησις, ὅτι δι’ αὐτοῦ εὐκολώτερον καὶ ἀσφαλέστερον ἐξασφαλίζεται ἡ ἐκ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ πρόσοδος. Τὴν γνώμην ταύτην ἔχω καὶ ἐγώ, καὶ ὅσοι ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἦσαν μέλη τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ ἔτος 1881 ἐνθυμοῦνται, ὅτι, ὅτε πρῶτον ὑπεβλήθη παρ’ ἐμοῦ, τυγχάνοντος Ὑπουργοῦ, εἰς τὴν Βουλὴν πρότασις περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ, δὲν ἐδυσκολεύθην νὰ εἴπω, ὅτι προτιμότερον πάντων τῶν συστημάτων ἐθεώρουν τὸ τοῦ μονοπωλίου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἕνεκα τῶν ἰδιαιτέρων περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας ἡ χώρα ἡμῶν εὑρίσκεται, παρουσιάζοντο δυσκολίαι εἰς τὴν ἐφαρμογὴν, ἐπροτίμησα τὸ σύστημα τῶν καπνοκοπτηρίων, καὶ τὸ ἐπρότεινα τότε ὡς πρόδρομον καὶ ὡς εἰσαγωγὴν, διὰ νὰ φθάσωμεν μίαν ἡμέραν εἰς τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου. Ἐν τούτοις, ἀφοῦ παρῆλθον τόσα ἔτη, εὑρέθη Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ἐνόμισεν, ὅτι ἐξέλιπον αἱ δυσκολίαι καὶ ὅτι δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἀκινδύνως τὸ μονοπώλιον· τοσαύτην δὲ πεποίθησιν εἶχεν εἰς τὴν γνώμην του ταύτην, ὥστε, ἐπειδὴ δὲν ἐγένετο αὕτη ἀσπαστὴ ἀπὸ τὰ ἄλλα μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἐπροτίμησεν, ἵνα μὴ ἔχῃ μεγαλειτέραν εὐθύνην, νὰ παραιτήσῃ τὸ χαρτοφυλάκιον, καὶ ἀπῆλθε τοῦ Ὑπουργείου. Αὐτὸς τοὐλάχιστον, εἶναι, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ μόνος λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρῃτήθη, μολονότι ἀνέγνωμεν εἰς ἐφημερίδας ἑλληνικὰς καὶ γαλλικὰς, ὅτι ὁ κ. Καραπάνος δὲν παρῃτήθη μόνον δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ἀλλὰ καὶ διὰ πολλοὺς ἄλλους. Ἀλλὰ σήμερον δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἄλλων λόγων, περιορίζομαι δὲ εἰς τὸν καπνὸν, καὶ φρονῶ, ὅτι, ἀφοῦ εἷς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπεφάσισε νὰ εἰσαγάγῃ τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου, ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος εἶχε λόγους νὰ πιστεύῃ, ὅτι διὰ τοῦ μονοπωλίου καὶ ἡ πρόσοδος ἤθελεν ἐξασφαλισθῆ καὶ αἱ ἄλλαι δυσκολίαι, διὰ τὰς ὁποίας ἐγὼ καὶ οἱ ἄλλοι ἴσως Ὑπουργοὶ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐπροτείναμεν τὸ σύστημα τοῦτο, ἤθελον ἐκλείψει. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Καραπάνον νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ἐξηγήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τίνα τρόπον διενοήθη νὰ εἰσαγάγῃ τὸ σύστημα τοῦ μονοπωλίου, καὶ ἄν πεισθῇ ἡ Βουλή, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ ἐπιτύχῃ, τότε εἶναι περιττὸν νὰ ἐνασχοληθῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου.

§45ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἀκριβές, ὅτι εἷς τῶν λόγων, τῶν προκαλεσάντων τὴν παραίτησίν μου, εἶναι καὶ ἡ γνώμη μου, ὅτι τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ ἤθελεν εἶσθαι εἷς τῶν τελειοτέρων τρόπων τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ· δὲν νομίζω ὅμως, ὅτι, προκειμένου σήμερον νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ὑποβληθέντος ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι πρέπει ν’ ἀσχοληθῶμεν εἰς σύστημα ὅλως ἀλλοῖον τούτου. Ἐὰν κατὰ τὴν συζήτησιν δοθῇ ἀφορμή, δυνάμεθα ν’ ἀναπτύξωμεν καὶ τὸ ἕτερον σύστημα.

§46ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Κύριοι Βουλευταί· εἰ καὶ τὸ πρῶτον εἰσῆλθον ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, εἰ καὶ μὴ κεκτημένος τὰ φῶτα καὶ τὴν πεῖραν ἐμπείρου οἰκονομολόγου, ὅπως ἐξενέγκω αὐθεντικὴν τὴν γνώμην μου ἐπὶ φορολογικοῦ νομοσχεδίου, καὶ μάλιστα τοῦ καπνοῦ, σημαντικωτάτου κατ’ ἐμὲ, ἐν τούτοις ἤθελεν εἶσθαι ὀλιγωρία ἀσύγγνωστος τοῦ πρὸς τὴν Πολιτείαν καθήκοντός μου, ἤθελεν εἶσθαι ἀμέλεια περὶ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τῆς ἐπαρχίας μου, καπνοφόρου τὰ μάλιστα, ἐὰν ἐτήρουν ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου σιγήν. Ἔσπευσα δὲ νὰ λάβω τὸν λόγον εὐθὺς ἀμέσως ἀπὸ τῆς πρώτης συζητήσεως, καθόσον νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου πρέπει μετὰ βάσανον μακρὰν νὰ ἐξενεχθῇ ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς. Ὁ καπνὸς, κατ’ ἐμὲ, θέλει καταστῆ μετὰ χρόνον εἰς τὴν Ἑλλάδα μία τῶν πρώτων πηγῶν τοῦ ἐθνικοῦ αὐτῆς πλούτου, ἀλλὰ, τούτου δεδομένου, δὲν ἕπεται, ὅτι ὁ καπνὸς δὲν πρέπει νὰ φορολογηθῇ. Ὁ καπνὸς ἰδίᾳ εἶναι τὸ εἶδος ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλεται φορολογία, καθόσον τὸ καπνίζειν εἶναι ἀπόλαυσις, ἕξις, πάθος, τὸ ὁποῖον, ὅσον κατ’ ἐμὲ καὶ ἂν φορολογηθῇ, δὲν δύναταί τις ν’ ἀποστερηθῇ αὐτοῦ· ἀλλὰ βεβαίως, λέγων «ὅσον καὶ ἂν φορολογηθῇ», δὲν ἐννοῶ ὅτι πρέπει νὰ ὑπερβῇ τὸ φορολογικὸν ἐκεῖνο ὅριον, πέραν τοῦ ὁποίου καθίσταται δυσαπόκτητον τὸ προϊὸν αὐτό. Τούτου ἕνεκεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχεν ὑποβάλει νόμον, τὸν μέχρι τοῦδε ἰσχύοντα, ὅστις, κατ’ ἐμὲ, μὲ ὅλα τὰ μειονεκτήματα αὐτοῦ, ἐλειτούργησε καλῶς· ἡ προκάτοχος μάλιστα Κυβέρνησις ἐνόησε κατὰ βάθος τὸ ὕψος τοῦ ζητήματος, τοῦ ἀφορῶντος τὸ προϊὸν αὐτὸ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν παρεδέχθη οὔτε τὸ μονοπώλιον, οὔτε τὴν στρεμματικὴν, οὐδὲ ἄλλην φορολογίαν, καθόσον φορολογοῦντες προϊόν τι δὲν πρέπει ν’ ἀποβλέπωμεν μόνον εἰς τὸ ταμιευτικὸν πνεῦμα τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀλλὰ νὰ ἀποβλέπωμεν συγχρόνως καὶ εἰς τὴν ἐνίσχυσιν τοῦ προϊόντος αὐτοῦ, καὶ μάλιστα προϊόντος, τὸ ὁποῖον, ἐξαγόμενον εἰς πὴν ἀλλοδαπὴν, δύναται νὰ εἰσκομίσῃ ἄφθονον χρῆμα εἰς τὸ ἔθνος. Δι’ αὐτὸ, Κύριοι, εἶμαι ἐναντίος τοῦ μονοπωλίου, καὶ θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ σεβαστός μοι φίλος κ. Σωτηρόπουλος νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι, ἂν καὶ διὰ τοῦ μονοπωλίου ὁμολογουμένως δύναται νὰ ἐξασφαλισθῇ μεγαλειτέρα πρόσοδος ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀσχέτως πρὸς τὰς ἄλλας δυσκολίας, τὰς ὁποίας θὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐφαρμοζόμενον, ἀλλὰ μόνον διὰ τὸν λόγον τῆς μειώσεως τῆς παραγωγῆς τοῦ προϊόντος τούτου, μόνον διὰ τὸν λόγον τῆς παρεμποδίσεως τῆς ἐξαγωγῆς αὐτοῦ, καθόσον, κατ’ ἐμὴν γνώμην, μονοπώλιον ἐπιτρέπον ἐξαγωγὴν δὲν εἶναι δυνατὸν ἐπιτυχῶς νὰ ἐφαρμοσθῇ, θέλει στερηθῆ μεγάλης ὠφελείας τὸ Κράτος...

§47ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχουν μονοπώλια, τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζονται ἐπιτυχῶς μὲ πνεῦμα προστασίας τῆς παραγωγῆς καὶ ἀναπτύξεως τῆς καπνοφυτείας.

§48ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ μονοπώλιον, πρέπει νὰ ἔχῃ ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἐντελῆ περιορισμόν. Ἐπιφυλάσσομαι ὅμως νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν γνώμην σας, ὅταν ὑποβάλητε τοιοῦτον νομοσχέδιον... Ἕνεκεν αὐτοῦ τοῦ λόγου εἶμαι ὑπὲρ τοῦ ἰσχύοντος φορολογικοῦ συστήματος, ὅπερ βεβαίως ἔχει μειονεκτήματά τινα, ἰδίως τὸ μειονέκτημα τῆς μὴ ἐξίσου φορολογίας τῶν καταναλωτῶν τοῦ καπνοῦ, συνεπείᾳ τῆς μὴ διαιρέσεως εἰς ποιότητας, καὶ τῆς λαθρεμπορίας· ἀλλὰ δὲν ἕπεται, ὅτι ἕνεκα τοῦ μειονεκτήματος αὐτοῦ πρέπει νὰ καταργήσωμεν φορολογικὸν νόμον καὶ ν’ ἀντικαταστήσωμεν αὐτὸν δι’ ἄλλου νόμου, ὅστις ἐκτὸς τῶν μειονεκτημάτων αὐτῶν στερεῖται καὶ τῶν πλεονεκτημάτων, ἅπερ κέκτηται τὸ ἰσχύον νομοθέτημα. Διὰ τοῦ ἰσχύοντος νόμου οὐδεὶς δύναται νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἐμποδίζεται ἡ παραγωγή, ἢ παραβλάπτεται ἡ ἐμπορία αὐτῆς· ὡς δὲ θὰ ἀποδείξω, καὶ ὡς ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νῦν προτεινομένου νόμου ἀπέδειξε κατὰ τὸ παρελθόν, ἥ τε παραγωγὴ καὶ ἡ ἐμπορία παραβλάπτονται μεγάλως διὰ τοῦ νῦν ὑποβαλλομένου νομοσχεδίου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε καὶ ἄλλοτε ὑποβάλει τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ἀλλ’ εἰ καὶ ἐφάνη ἄτολμος εἰς τὴν ὑποβολὴν νέου φορολογικοῦ συστήματος, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι πᾶσα μεταβολὴ ἤθελεν εἶσθαι δοκιμή, τῆς ὁποίας ἀποτέλεσμα ἠδύνατο νὰ ἦτο ἡ μείωσις τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἥτις δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὰς παρούσας κρισίμους περιστάσεις, ἐν τούτοις τὴν ἀτολμίαν του αὐτὴν μετέβαλεν εἰς τόλμην, προκειμένου περὶ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, καὶ νομοσχεδίου μάλιστα, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸ ἀβέβαιον, ἀλλ’ ὅτι τὸ βέβαιον καὶ τὸ θετικὸν, ὡς ἐκ τῆς γενομένης ἐπ’ αὐτοῦ ἐν τῷ παρελθόντι δοκιμῆς. Ὅτι τοῦτο εἶναι βέβαιον, ἀπόδειξις οὐ μόνον αἱ διαμαρτυρίαι τῶν παραγωγῶν καὶ τῶν ἐμπόρων, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐτελεσιούργει ὁ νόμος αὐτὸς, ἀλλ’ ὅτι καὶ σήμερον ἔτι ὑπεβλήθη ὑπόμνημα τῶν καπνεμπόρων τῆς πρωτευούσης, διαμαρτυρομένων κατὰ τοῦ προτεινομένου συστήματος, ὡς ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, φέρον ὡς ἐπιχείρημα, ὅτι ὑπὸ τὸ ἰσχύον σύστημα ναὶ μὲν λαμβάνει χώραν ἡ λαθρεμπορία, ἀλλὰ προλαμβάνονται ἄλλα κακὰ, τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ εἰσαγομένου σήμερον νομοσχεδίου θέλουσι προκύψει, καὶ ἐν πρώτοις τὸ μέγα κακὸν, ὅπερ σᾶς παρέστησα, τῆς παρεμποδίσεως τῆς ἐμπορίας, τὸ ὁποῖον ἰδίως ἐνδιαφέρει αὐτούς. Ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν ὑπεβλήθη τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ἕνα καὶ μόνον λόγον φέρει ὑπὲρ τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ, ὅτι δηλαδὴ, ἀφοῦ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νῦν προτεινομένου φορολογικοῦ συστήματος εἰσεπράχθη ποσὸν περίπου δύο ἑκατομμυρίων, βεβαιωθέντος καταναλώσεως φόρου ἑνὸς ἑκατομμυρίου ὀκάδων, ἕπεται ἐκ τούτου ὅτι, αὐξανομένου σήμερον τοῦ φόρου εἰς 5 δραχμὰς, θὰ εἰσπράξῃ βεβαίως τὸ Κράτος 5 ἑκατομμύρια. Ἀλλὰ, Κύριοι, βάσις οἱουδήποτε φορολογικοῦ συστήματος δὲν πρέπει νὰ ἦναι μόνον τὸ ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμιευτικὸν πνεῦμα· καὶ διατὶ τότε νὰ μὴ ἐπιβάλητε φόρον δέκα δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν, διὰ νὰ ἔχητε δέκα ἑκατομμύρια, ὡς πιστεύετε;

§49ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ ὑπολογισμοὶ τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐξαγομένων τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ὑπὸ συζήτησιν συστήματος κατὰ τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886 δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, διότι τὸ ἐν ἀρχῇ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου δηλωθὲν ποσὸν ἦτο ἐξωγκωμένον ἐκ τῶν ὑπαρχόντων ἀποταμιευμάτων καπνοῦ.

§50ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴν διὰ τὰς πληροφορίας, ἃς μοὶ παρέσχε, ἀλλὰ καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς ἂν παρεδεχόμην ἀληθῆ, δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀποδεχθῶ τὸ νῦν προτεινόμενον νομοσχέδιον, διὰ τῶν πληροφοριῶν ὅμως, ἃς μοὶ ἔδωκεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, ἔτι μᾶλλον ἐνισχύω τὴν ἰδέαν μου, ὅτι ἐκτὸς τῶν ἄλλων ἐλαττωμάτων ὑπάρχει καὶ τοῦτο, ὅτι δὲν θὰ φέρῃ πρόσοδον εἰς τὸ Κράτος. Μετὰ τὴν γενικὴν αὐτὴν ἐπισκόπησιν τοῦ εἰσαχθέντος νομοσχεδίου, θὰ μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ φέρω εἰς ἐνίσχυσιν τῶν λόγων μου τὸ πνεῦμα ἄρθρων τινῶν τοῦ προβαλλομένου νομοσχεδίου. Καὶ πρῶτον, ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τοῦ φόρου, ἀναγράφεται, ὅτι ὁ παραγωγὸς εἶναι ὑπόχρεως εἰς δήλωσιν μέχρι τέλους Νοεμβρίου. Διατὶ νὰ περιορίσητε τὸν παραγωγὸν, ὅστις ἠδύνατο καὶ πρὸ τοῦ τέλους Νοεμβρίου νὰ ἔχῃ ποσὸν ἕτοιμον πρὸς βεβαίωσιν, ἵνα ἐκποιήσῃ τὸ προϊόν αὐτοῦ τοῦτο;

§51ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Ἠμπορεῖ καὶ πρότερον.

§52ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Τῇ ἀληθείᾳ, παρεῖδον τὴν διάταξιν ταύτην. Ἀγνοεῖτε ὅμως, ὅτι εἶναι διαφόρων εἰδῶν καπνός· ὑπάρχει καπνὸς ἕτοιμος πρὸς ἀνάλωσιν περὶ τὰ τέλη Νοεμβρίου, ἑτέρου δὲ εἴδους δὲν εἶναι ἕτοιμος. Τοῦτο προέρχεται ἐκ τῶν λεγομένων ξηρικῶν καὶ ποτιστικῶν καπνῶν. Ὁ ποτιστικὸς καπνὸς, ὅπως ᾖ ἕτοιμος, πρέπει νὰ τύχῃ καιροῦ καταλλήλου πρὸς τοῦτο, ὁ δὲ παραγωγὸς δὲν εἶναι κύριος τοῦ καιροῦ. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν ὁ παραγωγὸς νὰ ἔχῃ ἕτοιμον ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ συγκομισθέντος καπνοῦ· καὶ ὅμως ἀναγκάζετε αὐτὸν νὰ δηλώσῃ τὸ βάρος τοῦ καπνοῦ του, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θὰ δηλώσῃ ποσόν τι, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 20, ἐὰν δηλώσῃ ὀλιγώτερον ἢ περισσότερον βάρος καπνοῦ κατὰ 10 τοῖς ἑκατὸν, πληρόνει πρόστιμον. Ὥστε εἰς τὴν περίπτωσιν, ἣν ἀνέφερον, κατ’ ἀνάγκην ὁ παραγωγὸς θὰ ὑποπέσῃ εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ προστίμου, διότι θὰ ἔχῃ δηλώσει ἢ ὀλιγώτερον ἢ περισσότερον βάρος καπνοῦ, ἀλλοιουμένου ἐκ τῶν καιρικῶν περιστάσεων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ἐλαττώματος τούτου, κατὰ τὸ ἄρθρον 4 ἀφίνετε τὴν ἐξέλεγξιν τῆς βεβαιώσεως τοῦ καπνοῦ εἰς τίνα; εἰς τὸν ἔφορον. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἔχω κακὴν ἰδέαν περὶ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, ὀφείλω ὅμως νὰ ὁμολογήσω ὅτι τοιαύτη δικαιοδοσία ἔχει πολλὰ πλημμελῆ· ὡς γνωρίζετε, ὁ ἔφορος κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον εἶναι ὁ τιμητὴς πλέον τῆς κινητῆς ταύτης περιουσίας τοῦ παραγωγοῦ. Τίς δύναται νὰ μοὶ ἐγγυηθῇ, ὅτι θέλει ἐκπληρώσει ἐπακριβῶς τὸ καθῆκόν του, καὶ δὲν θέλει ἐπηρεασθῆ εἴτε ὑπὸ τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ, ἂν ὁ παραγωγὸς δὲν ἀνήκῃ τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ εἰς τὴν μερίδα, τὴν προστατεύουσαν τὸν ἔφορον, ἢ ὑπὸ ἄλλου τινὸς ἐλατηρίου; Καὶ ὅμως σεῖς ἀναγράφετε, ὅτι εἰς τὸν ἔφορον ἀνατίθεται ἡ ζύγισις τοῦ καπνοῦ, ὁ οἰκονομικὸς δὲ ἔφορος τηρεῖ εἰδικὰ βιβλία πιστοχρεώσεων. Μεταβάλλετε τὸν ἔφορον εἰς μικρὸν τραπεζίτην, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι δὲν ἔχει ἰδέαν κἂν διπλογραφίας, οὐδὲ ἄλλο τι τοιοῦτο ἐφόδιον, ὅπως χρεώνῃ τὸ δηλωθὲν ποσὸν, πιστόνῃ δὲ ἑτέρωθεν ὁπόσον ποσὸν θὰ μεταφερθῇ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ὁπόσον εἰς τὴν ἡμεδαπὴν, ὁπόσον εἰς ἕτερον πρόσωπον, καὶ ὁπόσον ἤθελε δώσει εἰς ἀνάλωσιν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἂν πρόκηται ἀκριβῶς νὰ ἐφαρμόσῃ ὁ ἔφορος τὴν εἰς αὐτὸν ἀνατιθεμένην ἐντολὴν, δὲν θέλει ἐπαρκέσει εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν λοιπῶν καθηκόντων αὐτοῦ.

§53ΜΙΑ ΦΩΝΗ. Διορίζει ἀντιπροσώπους.

§54ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Ἀλλὰ τότε αἱ δαπάναι θὰ ὦσι περισσότεραι τῶν γινομένων ὑπὸ τὸ ἰσχῦον σύστημα. Οὕτω λοιπὸν ὁ καπνὸς, διατελῶν ὑπὸ τὸν διηνεκῆ ἔλεγχον τοῦ ἐφόρου, ὑπόκειται εἰς τὰς ἑξῆς ὑποχρεώσεις· ὁσάκις ὁ δηλωτὴς θελήσῃ νὰ θέσῃ εἰς ἀνάλωσιν μέρος τοῦ καπνοῦ αὐτοῦ, ὀφείλει νὰ πληρώσῃ τὸν ἐπὶ τούτῳ φόρον, ἅμα δὲ καὶ τὸν τοῦ σιγαροχάρτου. Διὰ τοῦ νόμου τούτου ἀφαιρεῖται ἡ ἐλευθερία, ἣν δέον νὰ ἔχῃ πᾶς δυστυχὴς παραγωγὸς, ὅστις εὑρισκόμενος εἰς ἀθλίαν οἰκονομικὴν κατάστασιν τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, θὰ θελήσῃ νὰ πωλήσῃ μέρος ἐλάχιστον τοῦ προϊόντος αὑτοῦ. Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης τοῦ νόμου σᾶς δὲν ἐπιτρέπετε τῷ παραγωγῷ νὰ πωλήσῃ οὐδὲ δέκα ὀκάδας καπνοῦ, καὶ δι’ αὐτὸ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, εἰ καὶ ὅμοιον τῷ εἰσαχθέντι καὶ ἐπιψηφισθέντι ἐπὶ τῆς πρωθυπουργίας τοῦ 1885 τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, δι’ οὗ ἐπετρέπετο κατὰ τὸ ἄρθρον 7 εἰς τὸν παραγωγὸν νὰ δύναται τοὐλάχιστον νὰ πωλήσῃ ποσὸν μέχρι δέκα ὀκάδων καπνοῦ, εἶναι χεῖρον ἐκείνου, μὴ ἐπιτρέπον οὐδ’ αὐτὴν τὴν ἐλαχίστην εὐκολίαν, ἣν ἔπρεπε νὰ ἔχῃ ὁ παραγωγός. Ἐκτὸς τούτου ἐπιπροστίθεται εἰς αὐτὸν καὶ ἡ ἐπιβολὴ τῆς ἀγορᾶς τοῦ σιγαροχάρτου. Ἕτερον ἐλάττωμα τοῦ νόμου: ὁ θέλων εἴτε νὰ μεταφέρῃ καπνὸν ἀλλαχόσε, εἴτε νὰ μεταβιβάσῃ αὐτὸν εἰς ἕτερον πρόσωπον, ὀφείλει νὰ δώσῃ τὸν ἐπὶ τούτῳ ἀξιόχρεων ἐγγυητήν. Καὶ εἶναι εὔκολον, Κύριοι, νὰ εὑρεθῇ παραγωγὸς ἢ καὶ καπνέμπορος, δίδων τοιαύτην ἐγγύησιν; Καὶ τίς εἶναι ὁ ἐκτιμητὴς τῆς τοιαύτης ἐγγυήσεως; Αὐτὸς οὗτος ὁ ἔφορος, τὸ κέντρον ὅλου αὐτοῦ τοῦ φορολογικοῦ μηχανισμοῦ, τὸν ὁποῖον ὑποβάλλει σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν. Παρουσιάζεται ὁ ἐγγυητὴς, καὶ εἴτε διότι δὲν ἀρέσκει εἰς τὸν ἔφορον, εἴτε διότι δὲν θεωρεῖται ἀξιόχρεως παρ’ αὐτοῦ, εἴτε διότι δὲν ἐγένετο ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ γείνῃ, διὰ νὰ παραδεχθῇ τὸν ὑπὸ τοῦ παραγωγοῦ προτεινόμενον ἐγγυητὴν, ὁ ἔφορος ἀρνεῖται τὸ ἀξιόχρεων τοῦ ἐγγυητοῦ· τί θέλει συμβῆ; Ὁ δυστυχὴς παραγωγὸς δὲν θέλει δυνηθῆ νὰ μεταφέρῃ τὸ προϊὸν αὑτοῦ. Φαντάζεσθε λοιπὸν, ὁποίων συνεπειῶν πρόξενον εἶναι τὸ παρὸν νομοσχέδιον! Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον θέλει προκύψει βεβαίως ἐκ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ περὶ ἐγγυήσεως, εἶναι, ὅτι συναγωνισμὸς ἐμπορίας δὲν θὰ ὑπάρξῃ, διότι μικροὶ ἔμποροι δὲν θὰ δύνανται νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς ὁμάδα ἐμπόρων μεγάλων, οἵτινες δύνανται νὰ παρουσιάσουν ἀξιοχρέους ἐγγυητὰς, οὕτω δὲ θὰ ἀποτελέσωσιν οὗτοι συνεταιρισμὸν, καὶ δι’ αὐτοῦ τοῦ τρόπου θὰ κατορθώσωσι νὰ συγκεντρῶσιν ἐν ἑαυτοῖς ὅλην τὴν ἐμπορίαν τοῦ καπνοῦ, μεταβαλλομένην τότε εἰς εἶδος μονοπωλίου, ὅπερ θὰ ἔχῃ ὡς ἀποτέλεσμα τὸν ἐξευτελισμὸν τῆς τιμῆς, ἣν θὰ προσφέρουν εἰς τοὺς παραγωγοὺς, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει θὰ ἐγκαταλείψουν τὴν καλλιέργειαν τοῦ καπνοῦ, ἐπιδιδόμενοι εἰς καλλιέργειαν ἑτέρου προϊόντος, μὴ παρέχοντος τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν σήμερον ὁ καπνὸς παρέχει αὐτοῖς. Κατὰ τὸ ἄρθρον 11, προκειμένου περὶ μεταφορᾶς καπνοῦ, μόνον ἕνεκα δεδικαιολογημένου κωλύματος δύναται νὰ ἐπιτραπῇ τῷ παραγωγῷ ἡ ἐπὶ ἕνα εἰσέτι μῆνα παράτασις τῆς διδομένης αὐτῷ προθεσμίας. Λοιπὸν, ἂν ὑπάρχῃ δεδικαιολογημένον κώλυμα, δύναται νὰ παρατείνῃ τὸν χρόνον ἐπὶ ἕνα εἰσέτι μῆνα· τίς δύναται ὅμως νὰ μᾶς βεβαιώσῃ, ὅτι καὶ μετὰ τὴν παρέλευσιν τοῦ ἑνὸς μηνὸς θὰ ᾖναι εἰς κατάστασιν ὁ παραγωγὸς, διὰ πολλοὺς λόγους, νὰ μεταφέρῃ τὸ προϊὸν αὑτοῦ; Θέλει τότε ὑποστῆ τὰς συνεπείας τοῦ ἄρθρου 22, δηλ. πρόστιμον 500 δραχμῶν, διότι ἕνεκα κωλυμάτων ἀνεξαρτήτων τῆς θελήσεώς του δὲν ἠδυνήθη νὰ μεταφέρῃ τὸν καπνὸν αὑτοῦ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι, ὁπόταν ᾖναι πλημμελὴς ἡ βάσις ἑνὸς νόμου, ὅλαι αἱ συνέπειαι αὐτοῦ ἔσονται πλημμελεῖς. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ὑπὸ τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον παρασκευαζομένην λαθρεμπορίαν, μὴ ἀμφιβάλλετε τὸ παράπαν. Ὑπὸ τὸ νῦν ἰσχῦον σύστημα, μὴ ἐπιτρεπομένης τῆς ἐλευθέρας κοπῆς τοῦ καπνοῦ, λαθρεμπόριον τοῦ ἐξαγομένου τοιούτου, ὅστις πάλιν εἰσέρχεται δι’ ἄλλης ὁδοῦ εἰς τὸ Κράτος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γείνῃ εὐκόλως, ἀλλὰ διὰ τοῦ προτεινομένου νόμου, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι τὸ μεγαλείτερον λαθρεμπόριον θέλει γείνῃ διὰ τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 14 καθόσον δηλοῖ τις π.χ. ὅτι θέλει ἐξαγάγει ποσόν τι καπνοῦ, φορτώνων ἅμα αὐτό· τὸ πλοῖον ἀναπλέει τὸ πέλαγος, καὶ ἐκεῖθεν ἐπαναφέρει τὸν καπνὸν εἰς μίαν τῶν ἀκτῶν τῆς Ἑλλάδος, ἔνθα εἶναι εὔκολον νὰ κρυβῇ, καὶ εἰς αὐτὰ τὰ καπνοπωλεῖα δυνάμενον νὰ εἰσκομισθῇ, ἀφοῦ ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ καπνοπώλης ἐλευθέρως νὰ κόπτῃ τὸν καπνόν. Ἐκτὸς δὲ τῆς λαθρεμπορίας ταύτης ὑπάρχουν καὶ πολλὰ ἄλλα μέσα, τὰ ὁποῖα μεταχειρίζονται οἱ λαθρέμποροι, καὶ τὰ ὁποῖα διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποφύγῃ τις. Ὥστε τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ἐνῷ σκοπεῖ νὰ ἐλαττώσῃ τὸ μόνον ἐλάττωμα, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ νῦν σύστημα, τὴν πρόληψιν δηλαδὴ τῆς λαθρεμπορίας, κατ’ ἐμὴν γνώμην, θ’ αὐξήσῃ αὐτήν. Ἐπὶ τῶν ποινικῶν διατάξεων δὲν δύναμαι νὰ ζητήσω τροποποίησίν τινα, καθόσον, εἰς ἃς πιέσεις ὑποβάλλονται οἱ παραγωγοὶ καὶ οἱ καπνοπῶλαι, ἂν ζητήσω τροποποίησιν ἐπὶ τὸ αὐστηρότερον, θ’ ἀναγκασθῶσιν οἵ τε παραγωγοὶ καὶ οἱ καπνέμποροι νὰ ἐγκαταλείψωσι τὸ εἶδος τοῦτο τῆς βιομηχανίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀντὶ νὰ εἰσαγάγῃ τὸ παρὸν νομοσχέδιον, θὰ ἦτο καλὸν νὰ προὐτίμα τὸ νῦν ἰσχῦον, νὰ ἐφρόντιζε δὲ μόνον, πῶς νὰ ἐτροποποίει τὰς ποινικὰς διατάξεις, τὰς ἀφορώσας τὴν καταδίωξιν τοῦ λαθρεμπορίου, καὶ φθάσῃ μέχρι δρακοντείων ποινῶν, εἰ καὶ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ αὐτοῦ ἐκθέσει ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ εἶπε, σχετικῶς πρὸς τὸν περὶ καπνοῦ νόμον, ὅτι, καὶ διὰ νὰ ἀποφύγῃ τὰς δρακοντείους ποινικὰς διατάξεις, εἰσήγαγε τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καθῆκον παντὸς Ὑπουργοῦ εἶναι, ὁπόταν βλέπῃ ἔστω καὶ κακὸν νόμον εὖ κείμενον, νὰ μὴ μεταβάλλῃ αὐτὸν εὐκόλως, ἀλλὰ νὰ μεταβάλλωνται μόνον αἱ πλημμελεῖς διατάξεις αὐτοῦ, ὡς ἐπὶ παραδείγματι, ἂν ἀντὶ τῶν ἐπιβαλλομένων προστίμων εἰς τοὺς συλλαμβανομένους λαθρεμπόρους, τοὺς πλείστους τούτων ἀφερεγγύους, ἐπεβάλλετο ποινικὴ καταδίωξις καὶ φυλάκισις δύο μέχρι πέντε ἐτῶν, ἤθελε περισταλῆ μεγάλως τὸ λαθρεμπόριον. Ἀλλὰ διὰ τοῦ ἄρθρου 24 ἀφίνεται πάλιν ὁ δυστυχὴς παραγωγὸς καὶ καπνέμπορος εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ τελευταίου ὑπηρέτου τοῦ Κράτους· κατ’ αὐτὸ, πᾶς δημόσιος ὑπάλληλος δύναται νὰ κατάσχῃ τὸν ἄνευ διαβατηρίου μεταφερόμενον καπνὸν ἢ τὸ πλεονάζον ποσόν. Δύνασθε νὰ φαντασθῆτε πόσον ὀλεθρίων συνεπειῶν πρόξενον δύναται ν’ ἀποβῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο. Μεταφέρει τις καπνὸν, ἔχων τὸ ἐπὶ τούτῳ διαβατήριον, ἀλλὰ καθ’ ὁδὸν τὸν συλλαμβάνει ὁ ἐπιτετραμμένος τὴν καταδίωξιν, οἱοσδήποτε, διεκδικῶν τὴν ἀκρίβειαν τοῦ μεταφερομένου. «Ἰδοὺ τὸ δηλωτικόν.» «Δὲν εἶναι ἀκριβές.» Ἄρχεται συζήτησις καὶ διαμάχη, ἐνῷ ὁ δυστυχὴς αὐτὸς σπεύδει εἰς τὴν πόλιν νὰ πωλήσῃ τὸ προϊόν του, τότε δὲ λαμβάνει χώραν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιθυμῶ νὰ εἴπω, ἀλλ’ ὅπερ γνωρίζετε· ἀρκεῖ, ὅπως πεισθῆτε εἰς τοὺς λόγους μου, νὰ προσέξητε εἰς τὴν φύλαξιν τῶν ἐπιτετραμμένων τὰ δάση, διὰ νὰ ἴδητε εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκονται οὗτοι, καὶ μάθητε ὅτι ἡ τάξις αὐτὴ ἓν καὶ μόνον ἐπιζητεῖ, νὰ διορισθῶσι πάντες οὗτοι φύλακες τῶν δασῶν... Διὰ τοιούτων διατάξεων, κ. Ὑπουργὲ τῶν Οἰκονομικῶν, ἂν νομίζητε ὅτι δύνασθε νὰ καταστρέψητε τὴν λαθρεμπορίαν, εἶσθε λίαν ἠπατημένος. Ἐπὶ δὲ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ νόμου παρατηρῶ, ὅτι, ὡς τὸ ὡρίσατε, ἠθέλατε νὰ παραστήσητε εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι αἱ δαπάναι θὰ ὦσιν ὀλίγαι· ἀλλ’ ἐγώ, θέτων τὸ ζήτημα εἰς τὴν ἀληθῆ θέσιν του, σᾶς λέγω: θέλετε νὰ λειτουργήσῃ ὁ νόμος ὡς ἔχει; πρέπει νὰ διορίσητε ὑπερδιπλάσιον προσωπικὸν, διότι ὁ ἔφορος δὲν δύναται νὰ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, ἃς τῷ ἐπιβάλλετε, οὔτε οἱ εἴκοσιν ἐπιτηρηταὶ, οὔτε οἱ πεντήκοντα δύο ὑπολογισταί· οὕτω δὲ, ἀντὶ νὰ ἐλαττῶτε τὰς δαπάνας, αὐξάνετε αὐτάς. Ἄλλως δὲ, δὲν πρέπει νὰ λέγωμεν, ὅτι ἐκ τῶν δύο συστημάτων τὸ ὑπάρχον εἶναι τόσον δαπανηρὸν, δὲν πρέπει νὰ συγχέωμεν τὰς δαπάνας τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου μετὰ τῶν τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ, διότι τὸ δικαίωμα τῆς κοπῆς δὲν εἶναι δαπάνη πρὸς βεβαίωσιν τοῦ φόρου, ἀλλ’ ἔξοδον πρὸς συσκευὴν τοῦ καπνοῦ. Τοσαῦταί εἰσιν ἐν περιλήψει αἱ παρατηρήσεις μου ἐπὶ τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου. Ἤθελον ἱκετεύσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον αὐτοῦ, καὶ, εἰ δυνατὸν, νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐπιψήφισίν του, ἵνα μελετήσῃ αὐτὸ ἐπισταμένως, καθόσον νομίζω, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ θὰ εἰσέπραττεν ἐλάσσονα τῶν εἰσπραχθέντων ὑπὸ τὸ νῦν σύστημα, τὴν δὲ παραγωγὴν καὶ τὴν ἐμπορίαν, ὡς προεῖπον, θὰ ἔφερεν εἰς δεινὴν θέσιν... Σεῖς ἄλλοτε ἐλέγετε, κατακρίνοντες τὸ ἰσχῦον σύστημα, ὅτι οὐδέποτε τὸ Κράτος ἤθελεν εἰσπράξει δι’ αὑτοῦ μεγάλην πρόσοδον, ὅτι δι’ αὐτοῦ ἐπιβαρύνεται ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, καὶ ὅτι δέον νὰ εἰσαχθῇ νομοσχέδιον ἧττον καταπιεστικόν. Ὡς πρὸς τὸ πρῶτον οἱ λόγοι σας δὲν ἀπεδείχθησαν ἀληθεῖς, διότι σήμερον εἶναι βέβαιον, ὅτι εἰσπράττει τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν καπνοκοπτηρίων περὶ τὰ 5 ἑκατομμύρια περίπου, ἂν δὲν ἀπατῶμαι.

§55ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχετε ἀριθμούς;

§56ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Δὲν ἔχω, ἀλλὰ, καθόσον γνωρίζω, περὶ τὰ 5 ἑκατομμύρια εἰσπράττονται. Ἐὰν ἔχητε εὔκολον τὴν πληροφορίαν.....

§57ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἤκουσα 5 ἑκατομμύρια, ἐξεπλάγην, καὶ διὰ τοῦτο ἠρώτησα.

§58ΧΑΤΖΙΣΚΟΣ. Εἰσεπράττοντο καὶ δύο ἑκατομμύρια ἐκ σιγαροχάρτου. Ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον τὸν ὑμέτερον, μὲ ὅλον τὸν σεβασμὸν, τὸν ὁποῖον ἔχω πρὸς τὸ ἀξίωμα, ὅπερ σᾶς περιβάλλει, καὶ μετὰ τὴν πρὸ ὀλίγου διαβεβαίωσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτοῦ, παρατηρῶ ὅτι δὲν θὰ εἰσπράξητε ἄνω τῶν δύο ἑκατομμυρίων. Νομίζετε ὅτι θὰ εἰσπράξητε 5 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ πλανᾶσθε, διότι διὰ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἀνοίγετε μεγάλην θύραν πρὸς τὴν λαθρεμπορίαν· γνωρίζετε δὲ, ὅτι, ὅσον αὐξάνεται ὁ φόρος εἴδους τινὸς, τοσοῦτον ἐπιτείνεται ἡ φιλοκέρδεια πρὸς λαθρεμπορίαν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν μὲ ὅλας τὰς κατακρίσεις του κατὰ τοῦ λειτουργοῦντος συστήματος καὶ τὰς ἐπαγγελίας αὐτοῦ κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 14 Ὀκτωβρίου, ὑποβάλλει σήμερον νομοσχέδιον, εἰς τὸ ὁποῖον παραδέχεται φόρον 5 δραχμῶν, τὸν καὶ ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, ὅπως εἰσπράξῃ ἀρκετὴν πρόσοδον τὸ Δημόσιον, παραδέχεται τὴν ἐπιβολὴν τοῦ σιγαροχάρτου, τὴν ὁποίαν ἄλλοτε κατέκρινε καὶ ἔλεγεν ὅτι ἔπρεπε νὰ μείνῃ ἐλεύθερον, πληρόνον μόνον εἰσαγωγικὸν τέλος. Ἵνα δὲ παραδεχθῇ ταῦτα, τὰ ὁποῖα κατηγόρει ἄλλοτε, σημαίνει ὅτι τὸ ζήτημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ δὲν ἐμελέτησεν ἐπακριβῶς. Ἐγὼ βεβαίως, κ. Ὑπουργὲ, δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ συζητήσω αὐθεντικῶς μεθ’ ὑμῶν ὑπὸ ἔποψιν θεωρητικὴν, ἀλλ’ εἶμαι εἰς κατάστασιν νὰ συζητήσω ὑπὸ ἔποψιν πρακτικὴν, διότι ἀνήκω εἰς ἐπαρχίαν, ἥτις, γνωρίζετε, πόσα ἀνέμενεν ἀπὸ ὑμᾶς κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 14 Ὀκτωβρίου, ὁπότε εἴχετε κηρύξει, ὅτι ἠθέλετε ἀνακουφίσει τὸν λαὸν ἀπὸ τῶν βαρέων φόρων. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι καὶ κατὰ τὴν 7 Ἀπριλίου πᾶσα ἡ γεωργικὴ τάξις καὶ ἡ ἐμπορικὴ ἐξηγέρθη ἐναντίον τοῦ συστήματος τούτου, καὶ σήμερον ἔτι μᾶλλον θὰ ἐξεγερθῇ, μόλις μάθῃ τὸ ὑποβαλλόμενον νομοσχέδιον, χεῖρον ἐκείνου, ὡς ἔχον πιεστικωτέρας διατάξεις, καθόσον δι’ αὐτοῦ καὶ ὁ φόρος ἀναβιβάζεται εἰς 5 δραχμὰς καὶ ἀφαιρεῖται ἀπὸ τῶν παραγωγῶν τὸ δικαίωμα τῆς ἐλευθέρας ἐμπορίας τῶν 10 ὀκάδων, μηδ’ αὐτῆς τῆς ὑπὸ τοῦ τότε νόμου χορηγουμένης προθεσμίας πρὸς καταβολὴν τοῦ φόρου ἐπιτρεπομένης. Σήμερον πάντες λέγουσι: κατωρθώσατε νὰ ἐμποδίσητε τὴν λαθρεμπορίαν, καὶ τὸ παρὸν σύστημα εἶναι προτιμότερον παντὸς ἄλλου. Ἱκετεύω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, χάριν τοῦ συμφέροντος τῆς Πολιτείας, χάριν τοῦ ἐσόδου, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ εἰσπράξῃ τὸ Κράτος, χάριν αὐτῆς τῆς γεωργικῆς τάξεως, ἡ ὁποία ἔχει ἀνάγκην προστασίας καὶ οὐχὶ καταδιωγμοῦ, ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον. Βεβαίως δὲν θὰ εἰσακουσθῶ. Γνωρίζω, ὅτι τρέφετε μεγάλην ἀγάπην εἰς τὸ μονογενὲς αὐτὸ φορολογικὸν τέκνον σας, καὶ δὲν θὰ θελήσητε νὰ τὸ ἀπαρνηθῆτε. Πλὴν νομίζω, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, εἰς ἣν ἀνήκουσιν ἀντιπρόσωποι καπνοφόρων ἐπαρχιῶν, θὰ σκεφθῶσι διαφορετικώτερον ὑμῶν, καὶ δὲν λέγω, ὅτι θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὸ στενὸν μόνον συμφέρον τῆς ἐπαρχίας των καὶ τὰ δίκαια ἄλλως παράπονα τῆς παραγωγικῆς τάξεως, ἀλλὰ θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψιν τὰς μεγάλας δυσκολίας, τὰ μεγάλα ἐμπόδια, τὰ ὁποῖα θέλετε ἐπιφέρει, ἐμποδίζοντες τὴν παραγωγήν. Δὲν πρέπει νὰ λησμονῆτε, ὅτι ὁ καπνὸς εἶναι προϊὸν, τὸ ὁποῖον εἰσκομίζει ἄφθονον εἰς τὸ Κράτος ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς χρῆμα, καὶ τρέφεται δι’ αὐτοῦ ὁλόκληρος παραγωγικὴ τάξις. Ἐνισχύσατε τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ, ἀνοίξατε ὁδοὺς καταναλώσεως εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ὡς ἔπραξεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ἣν εἴχετε τὸ θάῤῥος νὰ κατακρίνητε, ὅταν ὑπέγραφε τὴν μετὰ τῆς Αἰγύπτου σύμβασιν· ἀλλ’ ἡ σύμβασις ἐκείνη ἅμα ὑπεγράφη, ἡ παραγωγὴ ηὔξησε, καὶ χρῆμα ἄφθονον εἰσέῤῥευσεν εἰς τὸν τόπον· οὐδὲ φύλλον καπνοῦ ἀπέμενε τότε εἰς τὰς πενιχρὰς καλύβας τῆς Φθιώτιδος καὶ Θεσσαλίας. Ἀνοίξατε, ἐπαναλαμβάνω, ὁδὸν καταναλώσεως εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, καὶ ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι οὕτω καὶ τὸ δημόσιον ταμεῖον θὰ πλουτισθῇ, καὶ ἡ πίστις τοῦ Κράτους θ’ ἀνυψωθῇ. Καὶ ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν δὲν σκέπτηται ν’ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιόν του, ὀφείλουσι νὰ τὸ σκεφθῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες κατάγονται ἐκ τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν, ὧν ἐπικαλοῦμαι τὴν συνείδησιν, ἐν ὀνόματι τῶν συμφερόντων τῆς παραγωγικῆς τάξεως, ἐν ὀνόματι τῆς φιλανθρωπίας, ἥτις ἐπιβάλλεται εἰς ἡμᾶς, ἵνα μὴ παρίδωμεν καταστρεφομένας χιλιάδας καλλιεργητῶν παραγωγῆς καπνοῦ· ἀποτεινόμενος δὲ ἰδίᾳ πρὸς τοὺς Βουλευτὰς τῆς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος,—καὶ δυστυχῶς δὲν βλέπω τινὰς ἐξ αὐτῶν ἐνταῦθα, —ἀποτεινόμενος πρὸς τοὺς Βουλευτὰς τῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, τῆς Ἀργολίδος, πρὸς τοὺς Βουλευτὰς τῆς Θεσσαλίας, ὧν αἱ ἐκτάσεις χλοάζουσιν ἐκ καπνοῦ, ἱκετεύω αὐτοὺς νὰ καταψηφίσωσι τοῦ παρόντος νομοσχεδίου· ἐὰν δὲν καταψηφίσωσιν, ἔστωσαν βέβαιοι, ὅτι ὑπογράφουσι τὴν καταδίκην αὐτῶν. Δὲν θέλω νὰ μὲ παρανοήσωσι, δὲν ἐννοῶ καταδίκην αὐτῶν, ἂν δὲν ἀντιπροσωπεύσωσιν ἐν τῷ μέλλοντι τοὺς συμπολίτας των. Τοῦτο δὲν εἶναι μέγα κακὸν, οὔτε δι’ αὐτοὺς, οὔτε δι’ ἐμὲ, δὲν εἶναι κακὸν, ἂν εὑρεθῶσιν ἄλλοι ἀνθ’ ἡμῶν νὰ ἀντιπροσωπεύσωσι τοὺς ἐντολεῖς των. Ἀλλ’ ὑπογράφοντες τὴν καταδίκην των, θὰ ὑπογράψωσι συνάμα καὶ τὴν καταδίκην τῶν ἀθλίων αὐτῶν καπνοπαραγωγῶν, θὰ μεταβάλωσι δὲ τοὺς εὐθαλεῖς ἀγροὺς τῆς Ἑλλάδος, ἐφ’ ὧν καλλιεργεῖται τὸ προϊόν τοῦτο, καὶ οὓς ῥαίνουσιν ἤδη διὰ τοῦ ἱδρῶτος αὐτῶν, εἰς ἀγροὺς κλαυθμῶνος καὶ ὀδυρμοῦ.

§59ΣΚΟΥΖΕΣ. Κατόπιν τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1892, δὲν ἐπίστευον, ὅτι ἤθελεν ὑποβάλει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καὶ δὲν ἔχει ἄτοπόν τι ἡ ἀπορία μου αὕτη, διότι, ἂν καὶ δι’ ὀλίγων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔθιξε τὸ οἰκονομικὸν ζήτημα, ὅσοι ἠκούσατε τὸν λόγον του, ἢ ὅσοι ἀνεγνώσατε αὐτὸν, θὰ ἐνθυμῆσθε, ὅτι ἓν τῶν κυριωτάτων χαρακτηριστικῶν τούτου ἦτο ἡ ἀτολμία, ὑφ’ ἧς κατείχετο, ὅπως εἰσαγάγῃ μεταῤῥυθμίσεις εἰς τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, ἐν τῇ παρούσῃ κρισίμῳ περιστάσει. Ἰδοὺ τί ἐπὶ λέξει ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργός: «ἀλλὰ παρακαλῶ αὐτὴν νὰ συγχωρήσῃ ἐν ἐμοὶ τὴν ἀτολμίαν, τὴν ὁποίαν ἰδίως μοὶ ἐπιβάλλουσιν ὡς καθῆκον ἡ κατάστασις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ αἱ ὑποχρεώσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἐπιβαρύνεται τὸ Κράτος.» Τοῦτο δὲ ὡς ἐπίλογον τῆς περιόδου ἐκείνης τοῦ λόγου του, εἰς ἣν ἔλεγεν: «Ἀλλὰ πρὸ πολλοῦ ἐσχηματίσθη πεποίθησις ἐν τῇ κοινωνίᾳ, ὅτι δύο φόροι, ἵνα μὴ εἴπω τρεῖς, λειτουργοῦσι πλημμελῶς. Ἐσχηματίσθη πεποίθησις, ὅτι ὁ φόρος περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν εἶναι ἄδικος.... ὡσαύτως ὅτι ὁ φόρος τῶν ζώων κατὰ τὴν βεβαίωσιν ἀποβαίνει τὰ μάλα καταθλιπτικός.... Καὶ περὶ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου πολλὰ ἠκούσθησαν παράπονα.» Ἐσχημάτισε πεποίθησιν, ὅτι χρήζουσι μεταῤῥυθμίσεων, τὰς ὁποίας καὶ αὐτὸς συνεμερίζετο, ἀλλὰ κατείχετο ὑπὸ ἀτολμίας νὰ εἰσαγάγῃ μεταῤῥυθμίσεις. Ἂν λοιπὸν διὰ φόρους, ἕκαστος τῶν ὁποίων οὔτε τὸ τρίτον δὲν ἀπέφερε τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατείχετο ὑπὸ τοιαύτης ἀτολμίας, βεβαίως δὲν θὰ φανῇ παράδοξον, ἂν ἠπόρησα, ὅτι ἀνεῦρεν ὅλην τὴν τόλμην του, ἵνα εἰσαγάγῃ μεταῤῥυθμίσεις εἰς νόμον, ὅστις ἀπέφερε τὸ 1889 4,572,000, τὸ 1890, μὲ ὅλας τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν εἰς τὸν λόγον του, 4,430,620. Ἴσως ἤθελέ τις προτείνει, ὅτι ἡ εἰσαγωγὴ καὶ ἡ ἐπαναφορὰ τοῦ συστήματος τῶν δηλώσεων τοῦ 1885 δὲν εἶναι νέον τι, καὶ ἑπομένως δὲν εἶναι δοκιμὴ, ἀλλὰ βασίζεται ἐπὶ ἐδάφους στερεοῦ, ἐπὶ δεδομένων ἀσφαλῶν· δυστυχῶς καὶ αὐτὸ τὸ ἐπιχείρημα δὲν ἔχει πολλὴν τὴν ἀκρίβειαν. Κατὰ πίνακα, ὁ ὁποῖος ἐδημοσιεύθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ὑπεβλήθη εἰς τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον, ἔχομεν τὰς εἰσπράξεις τόσον εἰς χρήματα, καθὼς καὶ εἰς ποσὸν ἐξακριβωθὲν καπνοῦ, ὅστις ὑπήχθη εἰς φορολογίαν. Κατὰ τὸν πίνακα αὐτὸν, καθ’ ὃν ἐμφαίνεται τὸ φορολογηθὲν ποσὸν καπνοῦ ἀπὸ τὰ ἔτη 1884 καὶ 1885, δηλαδὴ κατὰ τὸν νόμον τῶν καπνοκοπτηρίων καὶ μέχρι τοῦ 1890, ποῖα εἶναι τ’ ἀποτελέσματα; Τὸ ἔτος 1884 ἐφορολογήθησαν ὀκάδες 850,628, καὶ εἰσεπράχθησαν δραχμαὶ 2,973,145. Ἔρχεται τὸ ἔτος 1885, εἰς τὸ ὁποῖον ἐβασίσθη ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, ἀναφέρουσα, ὅτι ἐφορολογήθη περὶ τὸ ἓν ἑκατομμύριον. Ἐδῶ ὅμως μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ πλάνη εἶναι μεγάλη· καὶ ναὶ μὲν ἡ κρίσις τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι σεβαστὴ, ἀλλ’ οἱ ἀριθμοὶ εἶναι κτῆμα κοινὸν, καὶ ἕκαστος δύναται νὰ ἐξαγάγῃ τὰ πορίσματα, τὰ ὁποῖα ἡ ἀλήθεια ὑποδεικνύει. Ἡ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἔκθεσίν της μᾶς λέγει: «... λαβοῦσα δὲ ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν ὑποβληθεῖσαν τῇ Βουλῇ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν σύνοδον περιληπτικὴν κατάστασιν, ἐμφαίνουσαν τὸ ποσὸν τοῦ φορολογηθέντος καπνοῦ καὶ τουμπεκίου ἀπὸ τῆς 11 Σεπτεμβρίου 1885, καθ’ ἣν ἤρξαντο λειτουργοῦντες οἱ ΑΣΞʹ καὶ ΑΤΗʹ τοῦ 1885 νόμοι, μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1886, ἀνῆλθον κατὰ τὴν εἰρημένην κατάστασιν εἰς τὸ ποσὸν ἑνὸς καὶ πλέον ἑκατομμυρίου ὀκάδων, πρὸς δὲ ὅτι τὸ κατὰ τὰ ἔτη 1888, 1889 καὶ 1890 διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογηθὲν ποσὸν καπνοῦ δὲν ὑπερέβη τὸ ποσὸν τοῦτο....» Ἀλλὰ δὲν θὰ ἦτο ἁπλούστερον καὶ ἀκριβέστερον, ἵνα μὴ εἴπω καὶ εἰλικρινέστερον, ἡ ἐπιτροπὴ νὰ λάβῃ ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ νόμος τοῦ 1885, ἐλειτούργησε καθ’ ὅλους αὑτοῦ τοὺς μῆνας; Διότι ὁ νόμος τοῦ 1885 ἤρξατο λειτουργῶν τὴν 11 Σεπτεμβρίου 1885, καὶ ἐλειτούργησε μέχρι τῆς 9 Αὐγούστου 1887· ἔχομεν λοιπὸν πλῆρες τὸ 1886, κατὰ τὸ ὁποῖον τί ἐφορολογήθη; Ἐφορολογήθησαν 543,826 ὀκάδες καὶ ἀπέδοσαν εἰς τὸ Κράτος 1,359,562, εἶναι δ’ ἄτοπον νὰ λαμβάνωνται τέσσαρες μῆνες ἀπὸ τὸ ἓν ἔτος, καὶ 8 ἀπὸ τὸ ἄλλο, διὰ νὰ σχηματισθῇ τὸ ἔτος· διότι τὸν μὲν πρῶτον μῆνα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Νόμου τὸ ἀπόθεμα τοῦ καπνοῦ ἔπρεπε νὰ δηλωθῇ, καὶ ἔχομεν ὡς δηλωθέντα καπνὸν ὀκάδας 215,795 κατὰ τὸν Σεπτέμβριον, τὸν δὲ Δεκέμβριον τοῦ 1885 τὸ ὑπερβολικὸν ποσὸν τῶν ὀκάδων 325,568, καὶ τοῦτο ἐχρησίμευσεν εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως σχηματίσῃ τὸ ποσὸν τοῦ 1,000,000 ὀκάδων, ἀλλ’ ἂν ἐρωτήσῃ τις, πῶς προέρχεται ἡ τόσον μεγάλη διαφορά; Εἶναι εὔκολον νὰ ἐξηγήσῃ τὸ ὑπερβολικὸν ποσὸν τῶν 325,000· ἵνα τὸ μάθητε, ἀναγνώσατε τὸν πίνακα· διότι ἦτο γνωστὸν, ὅτι ὁ φόρος ἐπρόκειτο νὰ αὐξήσῃ, διότι εἶχε ψηφισθῆ καὶ ὁ νόμος, καὶ καθεὶς ἤξευρεν, ὅτι ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου ἀπὸ 2 ἀνεβιβάζετο εἰς 2½ δραχμάς. Ποῖος λοιπὸν εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν ἤθελε σπεύσει νὰ δηλώσῃ, ἵνα πληρώσῃ μόνον δύο δραχμὰς καὶ οἰκονομήσῃ τὰ 50 λεπτά, ἤτοι τὸ τέταρτον τοῦ φόρου; Ἰδοὺ ὁ λόγος ὁ ἀποκλειστικὸς τῆς τεραστίας αὐξήσεως τῆς φορολογίας κατὰ τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1885. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ἤμεθα ἐν τῇ ἀληθείᾳ, καὶ τοῦτο τὸ συμφέρον ἔχει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἦναι ἐν τῇ ἀληθείᾳ, πρέπει λοιπὸν νὰ λάβωμεν τὸ ἔτος 1886, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁλόκληρον ἐλειτούργησεν ὁ νόμος· τί ἀπέδωκεν; 543,826 ὀκάδας, ἤτοι 1,359,562 δραχμάς.— Ἀλλὰ δὲν σᾶς ἀρκεῖ τὸ 1886; ἂς ἴδωμεν, τί ἀπέφερε τὸ 1887. Κατὰ τὸ 1887 ἐλειτούργησεν ὁ ἴδιος νόμος μέχρι τῆς 9 Αὐγούστου καὶ ἐφορολογήθησαν μὲν ἕως τότε 364,319 ὀκάδες, ἀπέδωσαν δὲ δραχμὰς 910,806, ἀλλ’ ἐὰν θέλωμεν ἀπὸ τὰ διδόμενα τοῦ 1886, καὶ ἀπὸ τὰ διδόμενα τῶν 8 μηνῶν τοῦ 1887, δυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ ἠξεύρωμεν, τί θὰ ἀπέδιδε καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1887. Ἐπειδὴ μέχρι τῆς 9 Αὐγούστου ἐφορολογήθησαν 364,321 ὀκάδες, αἱ δὲ 9 ἡμέραι τοῦ Αὐγούστου ἦσαν αἱ τελευταῖαι τῆς φορολογίας, καθ’ ἣν μετεβλήθη ὁ νόμος, δὲν θὰ τὰς ὑπολογίσωμεν, ἵνα μὴ σμικρύνωμεν τὸν μέσον ὅρον τῶν ἄλλων μηνῶν· ἔχομεν μέσον ὅρον διὰ τοὺς 7 μῆνας, ἤτοι ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου ἕως 31 Ἰουλίου 1887, κατὰ μῆνα φορολογηθείσας ὀκάδας 50,148, ἤτοι διὰ τοὺς 12 μῆνας τοῦ 1887 θὰ ἔχωμεν ὀκάδας 601,776. Βλέπετε λοιπὸν ἐπὶ δύο ἔτη, τὸ 1886 ἔχομεν 543,000, εἰς τὰ 1887 601,000 ὀκάδας· βλέπετε ὅτι εἶναι μία κανονικὴ αὔξησις, μία λογικὴ συνάφεια τοῦ 1886 πρὸς τὸ 1887. Ἐρχόμεθα εἰς τὸ 1888, τί ἀποτέλεσμα ἔχομεν; ὀκάδας μὲν 1,059,000, πρόσοδον δὲ δραχ. 4,603,130· βεβαίως ὁ φόρος ηὔξησε καὶ ἀπὸ 2.50)00 δρ., ὅπου ἦτο εἰς τὰ 1887, ηὐξήθη εἰς δραχ. 4,80%. Ἀλλὰ δὲν ἀποβλέπω εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ὡς εἴσπραξιν, ἀποβλέπω, εἰς τὰς ὀκάδας· τὸ 1885 ὀκάδ. 589,000, τὸ 1886 543,000, τὸ 1887 601,000, τὸ δὲ 1888 ηὔξησεν εἰς 1,059,000, τὸ 1889 1,007,000, μόνον εἰς τὰ 1890 ἐπῆλθεν ἐλάττωσις, σημαντικὴ ἴσως, διότι ἔπεσεν εἰς 803,000 ὀκάδας, ἀλλὰ ἔχει τὸν λόγον του. Ἠξεύρετε διατί; ἀναγνώσατε τὴν στήλην τοῦ 1890, ηὐξήθη ὁ φόρος κατὰ 30%· διότι ἀπὸ 4 δραχ. φόρος καταναλώσεως κατ’ ὀκᾶν τοῦ καπνοῦ τὸ 1890 ηὐξήθη εἰς 5.20/00, δηλ. κατὰ δραχμὰς 1.20 ἡ δὲ 1.20/00 εἶναι περισσότερα τοῦ τετάρτου τοῦ φόρου, ὅστις ἐπεβάρυνε τὸν καπνὸν μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου, καὶ βεβαίως εἰς μίαν τοιαύτην σημαντικὴν αὔξησιν τοῦ φόρου, φυσικὸν εἶναι νὰ ἐλαττωθῇ ἐπ’ ὀλίγον ἡ κατανάλωσις.

§60ΜΙΣΥΡΛΗΣ....

§61ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἐὰν θέλητε δὲ καὶ μίαν ἄλλην ἔποψιν τοῦ ζητήματος νὰ ἐξετάσωμεν, τὴν ὁποίαν δὲν ἔθιξα, ἀλλ’ ἐπειδὴ μὲ προκαλεῖ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου, εὐχαρίστως τὸ πράττω. Παρατηρήσατε εἰς τὸ 1890, πότε ἐπῆλθεν ἡ ἐλάττωσις, κατὰ κακὴν σύμπτωσιν, βεβαίως δὲν λέγω, ὅτι ἦτο ἀποτέλεσμα ἄλλων σκοπῶν· τοὺς μῆνας Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον ἐπῆλθεν ἐλάττωσις, οὐχὶ ἀναξία λόγου, ἐνῷ τοὺς μῆνας Νοέμβριον καὶ Δεκέμβριον, καθ’ ὅλα τὰ ἔτη ἐπέρχεται μία αὔξησις, καὶ εἶναι φυσικόν, διότι τότε μεταφέρουν ἐκ τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν εἰς τὰ κέντρα οἱ καπνέμποροι καπνὸν, καὶ ἐπέρχεται μία αὔξησις· κατὰ κακὴν ὅμως τύχην κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1890 ἐπῆλθεν ἐλάττωσις, ἀπὸ 20–25,000 ὀκάδας κατὰ μῆνα, καὶ ἰδοὺ οἱ ἀριθμοί· τὸν Νοέμβριον τοῦ 1888 ἐφορολογήθησαν ὀκάδες 85,246, τὸν Δεκέμβριον 85,932, τὸν Νοέμβριον τοῦ 1889 ὀκάδ. 85,022, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἀκούσατε καὶ διὰ τὸ 1890· τὸν μῆνα Νοέμβριον 66,000, τὸν Δεκέμβριον 61,000, ἴσως, ἐπειδὴ ἐτελείονεν ὁ χρόνος, εἶχε κουρασθῇ ὁ καπνὸς νὰ ἔρχηται εἰς τὰς πόλεις, καὶ ἐσταμάτησε καθ’ ὁδόν. Ἐὰν οἱ δύο αὐτοὶ μῆνες δὲν ὑφίσταντο τὸν κάματον, ἠθέλομεν ἔχει ὀκάδας 900,000, καὶ τότε μικρὰ θὰ ἦτο ἡ ἐλάττωσις τοῦ 1890 πρὸς τὸ 1889, θὰ ἦτο δὲ λίαν δεδικαιολογημένη ἕνεκα τῆς κατὰ δραχ. 1,20/00 αὐξήσεως τοῦ φόρου. Διενεμήθη εἰς ἡμᾶς, Κύριοι, καὶ ἓν ὑπόμνημα τῶν καπνεμπόρων καὶ καπνοπωλῶν τῆς πρωτευούσης. Ἐάν τις ἤθελε στηριχθῇ εἰς μόνον τὸ γράμμα τοῦ ὑπομνήματος, ἴσως ἤθελεν ἀρυσθῆ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι οἱ καπνοπῶλαι καὶ καπνέμποροι εἶναι ὑπὲρ τῆς καταργήσεως τοῦ ἰσχύοντος συστήματος τῶν κοπτηρίων· δὲν πρέπει ὅμως κἀνεὶς νὰ στηρίζηται εἰς μόνον τὸ γράμμα· ἀναγνώσατε τὸ ὑπόμνημα αὐτὸ, καὶ πιστεύω, παρ’ ὀλίγοις ἐξ ὑμῶν θὰ ἀπομείνῃ ἀμφιβολία, ὅτι αὐτὸ τὸ ὑπόμνημα εἶναι ἡ καταδίκη τοῦ εἰσαγομένου συστήματος. Δὲν παρέρχονται ἢ ὀλίγαι γραμμαὶ, καθ’ ἃς οἱ ἀναφερόμενοι νὰ μὴ βεβαιῶσι τὰ ἐλαττώματα τοῦ εἰσαγομένου νομοσχεδίου· μεταξὺ τῶν γραμμῶν ἀναγινώσκει τις πληρέστατα, πόσον κατ’ αὐτοῦ ἀποφαίνονται οἱ εἰδήμονες τοῦ εἴδους καπνέμποροι καὶ καπνοπῶλαι. Γνωρίζω ὅμως καὶ κἄτι ἄλλο — γνωρίζω, ὅτι πολλοὶ ἐκ τῶν συμπολιτῶν μου καπνοπωλῶν καὶ καπνεμπόρων, τοὺς ὁποίους εἶδον καὶ ἠρώτησα τὴν γνώμην των, πολλοὶ, λέγω, δὲν μοὶ ἀπέκρυψαν, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῶν κοπτηρίων, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ παρὸν σύστημα, διότι οἱ καπνοπῶλαι, ὅσοι ἐντίμως ἐργάζονται καὶ δὲν μετέρχονται τὸν λαθρέμπορον, δὲν ἔχουσι παρὰ ἓν μόνον συμφέρον, νὰ πληρόνωσι τὸν φόρον των, ἔστω καὶ βαρὺν εἰς τὸ δημόσιον, ἀλλὰ νὰ ἐξασφαλίζωνται κατὰ τοῦ ἀθεμίτου συναγωνισμοῦ, τὸν ὁποῖον κάμνουσιν οἱ λαθρέμποροι. Καὶ ἴσως ἐρωτήσῃ τις, διατί ὑπέγραψαν τὸ ὑπόμνημα αὐτό; Δὲν ἐδίστασαν δύο ἢ τρεῖς ἐξ αὐτῶν νὰ μοὶ εἴπωσι: «τὸ ὑπεγράψαμεν, ὅπως εἶναι, διότι μᾶς εἶπον, ὅτι εἶναι νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις θὰ ὑποστηρίξῃ ὡς κυβερνητικὸν, θὰ τὸ κάμῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, καὶ ἑπομένως γνωρίζομεν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι, ἐὰν ἐπιμένουν, ἴσως τὸ ψηφίσῃ ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν», μοὶ εἶπον, «παρὰ προστασίαν κατὰ τοῦ λαθρεμπορίου». Μὴ νομίζητε, Κύριοι, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τῶν δηλώσεων, τὸ ὁποῖον νῦν προτείνεται, θέλει ἐμποδισθῆ ἡ κατάχρησις, τὸ λαθρεμπόριον, πολλοῦ γε καὶ δεῖ. Εἰς τὰς καπνοφόρους ἐπαρχίας μακρὰν πάσης ἐπιβλέψεως κυβερνητικῆς, ὅπου δὲν δύνανται αἱ προϊστάμεναι ἀρχαὶ νὰ ἀσκήσωσι τὴν ἐπίβλεψιν, προκειμένου δὲ περὶ ἐπιβλέψεως ὄχι ἑκατοντάδων τινῶν καπνεμπόρων ἢ καπνοπωλῶν, ἀλλὰ περὶ χιλιάδων ὅλων παραγωγῶν, ἡ ἐπίβλεψις εἶναι δυσκολωτέρα, δὲν πιστεύω νὰ ἀντείπῃ τις, καὶ ὄχι μόνον εἶναι δυσκολωτέρα, ἀλλὰ ἀνοίγει καὶ πηγὴν εἰς καταχρήσεις καὶ καταπιέσεις· ἂν δὲ, ὡς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν περὶ τοῦ φόρου τῶν ζώων, ἔλεγε μὲ ἐκφράσεις λίαν γραφικὰς, «ὁ φόρος τῶν ζώων... καταντᾷ λίαν καταθλιπτικὸς, διότι συναντᾷ τὸν ποιμένα ἢ τὸν κτηνοτρόφον ἐπὶ τοῦ ὄρους, ἢ ἐπὶ τῆς ἐρήμου κοιλάδος, αὐτὸς δ’ ἐκεῖ ἐγκαταλείπεται ἕρμαιον ἐσχάτου τινὸς ὑπηρέτου τοῦ Κράτους, ὁ ὁποῖος ἐνετάλη νὰ βεβαιώσῃ τὸν φόρον...» μήπως ἡ αὐτὴ πίεσις δὲν θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὸν δυστυχῆ παραγωγὸν καπνοῦ, ὁ ὁποῖος δὲν κατοικεῖ οὔτε εἰς πόλιν, οὔτε εἰς κώμην, ἐνίοτε οὔτε εἰς χωρίον, ἀλλ’ εἰς μεμονωμένας ἐπαύλεις εἰς τὰ βουνὰ τῆς Τριχωνίας, ἢ εἰς τὰς πεδιάδας τῆς Θεσσαλίας ἢ τοῦ Ἄργους, μακρὰν πάσης συγκοινωνίας; Ἐκεῖ πολὺ εὐκολώτερον ὁ τελευταῖος ὑπηρέτης τοῦ Κράτους, ὡς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, θὰ πιέσῃ τὸν παραγωγὸν, καὶ ἔχῃ στάδιον, διότι, ἐὰν πρόκηται διὰ μερικὰς αἶγας, αἵτινες πληρόνουσι 30–40 λεπτὰ κατὰ κεφαλὴν, νὰ τοῦ ἀποσπάσῃ 10 ἢ 15 δραχ. διὰ νὰ τὸν ἀπαλλάξῃ τῆς φορολογίας τοῦ διπλασίου ποσοῦ, πόσῳ μᾶλλον προκειμένου περὶ καπνοῦ, ὅστις ὑπάγεται εἰς φόρον 5 δραχ. κατ’ ὀκᾶν; Ὁ μικρὸς αὐτὸς ὑπηρέτης θὰ ὑποστῇ τὸν πειρασμὸν νὰ πιέσῃ τὸν παραγωγὸν, διότι 100 μόνον ὀκάδες καπνοῦ, ἐὰν τοῦ ἀποκρύψῃ, κάμνουν 500 δραχ. φόρον, καὶ ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος δὲν θὰ εὑρεθῇ εἰς τὸν πειρασμὸν νὰ δώσῃ εἰς τὸν ἐλάχιστον ὑπηρέτην τοῦ Κράτους 100 δραχ., διὰ νὰ κερδήσῃ τὰς ὑπολοίπους 400; Ἀφίνω τὰ πρόστιμα καὶ τὰς καταδιώξεις, αἱ ὁποῖαι θὰ γείνουν ἀντικείμενον τρομερᾶς καταθλίψεως, ὑπὸ ἔποψιν κομματικήν· ἀλλ’ ἔστω καὶ ὑπὸ τὴν χρηματικὴν ἔποψιν μόνον· ὁ δυστυχὴς παραγωγὸς καπνοῦ, καθήμενος εἰς μέρος μακρὰν πάσης συγκοινωνίας, θὰ εὑρεθῇ εἰς τὴν δυσάρεστον θέσιν, ἢ νὰ τηρήσῃ τὴν τιμιότητά του, ἢ νὰ ὑποστῇ τὰς βασάνους τοῦ τελευταίου ὑπηρέτου, καὶ ἐδῶ ἄρχεται ἡ καταπίεσις. Ἐννοεῖται δὲ πόσον εὔκολος εἶναι ἡ ἀπόκρυψις καπνοῦ εἰς τοιαῦτα ἀπόκεντρα σημεῖα, ἅπαξ δὲ ὑπερβῇ τὸν σκόπελον τῆς ἐξελέγξεως, ὄχι τοῦ Ἐφόρου, διότι ὁ Ἔφορος δὲν θέλει μεταβῆ ἐπὶ ἡμιόνου 10ωρον καὶ 12ωρον διάστημα, διὰ νὰ ἐξακριβώσῃ τὸν καπνὸν ἑνὸς μικροῦ γεωργοῦ, εἰς τὰ δύσβατα ὄρη τῆς Τριχωνίας, ἅπαξ, λέγω, ὑπερβῇ τὸν σκόπελον αὐτὸν, ἑνὸς μικροῦ ὑπηρέτου τῆς Ἐφορίας, ὅστις θὰ ἀντικαθιστᾷ τὸν Ἔφορον, εἶναι ἐλεύθερος νὰ κόψῃ τὸν καπνόν του, καὶ ὅταν τὸν ἔχῃ κεκομμένον, θὰ τὸν μεταφέρῃ εἰς τὰς πόλεις, χωρὶς νὰ δύναται νὰ τὸν ἐξελέγξῃ τις, διότι, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἐφ’ ὅσον μὲ βοηθεῖ ἡ μνήμη, εἰς οὐδεμίαν διάταξιν τοιαύτην ὑπάγεται ὁ κεκομμένος καπνός. Ἐκτὸς ὅμως τῶν ἀτόπων τούτων, εἶναι καὶ τὸ ἄλλο σπουδαιότερον, ὅτι θὰ ἀποβῇ πιεστικὸν, καταθλιπτικὸν, τὸ νομοσχέδιον, δύναμαι νὰ εἴπω, εἰς τὴν παραγωγὴν τοῦ καπνοῦ, διότι ἔχομεν τὸ ἄρθρον ἕβδομον, κατὰ τὸ ὁποῖον «... Ὁσάκις ὁ δηλωτὴς θελήσῃ νὰ μεταφέρῃ ἀλλαχοῦ ἐντὸς τοῦ Κράτους, ἢ ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἢ νὰ μεταβιβάσῃ εἰς ἕτερον πρόσωπον μέρος ἢ τὸ ὅλον τοῦ δηλωθέντος καπνοῦ... ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον ἔγγραφον αἴτησιν ἀδείας μεταφορᾶς...» Ὁ παραγωγὸς λοιπὸν, ὁ ὁποῖος δι’ ἐργασίας ὁλοκλήρων μηνῶν κατώρθωσε καὶ συνέλεξε 500 ἢ 600 ὀκάδας καπνοῦ, ἀπὸ τοῦ ὁποίου θέλει πορισθῆ τὰ χρήματα διὰ τροφὴν αὑτοῦ καὶ τῆς οἰκογενείας του, δὲν θὰ δύναται νὰ μεταβῇ, καθὼς διάφοροι συνάδελφοι ἐν τῇ ἐπιτροπῇ δὲν μᾶς ἠρνήθησαν, ὅτι συμβαίνει εἰς πολλὰς τῶν ἐπαρχιῶν των, ὅτι μεταβαίνει ὁ χωρικὸς εἰς τὴν ἑβδομαδιαίαν πανήγυριν τοῦ πλησιεστέρου χωρίου, διὰ νὰ πορισθῇ πότε μὲν ὀλίγον ἄλευρον, πότε δὲ ἄλλο τι χρήσιμον πρὸς τροφὴν, ἐνίοτε ὅμως θὰ ἦναι ἠναγκασμένος, ἐὰν ἔχῃ ἀροτριῶντα, νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων, ὁ ὁποῖος ἀκριβῶς συμπίπτει νὰ ἦναι πληρωτέος κατὰ Δεκέμβριον, ἢ τὰς ἀρχὰς τοῦ Ἰανουαρίου, διὰ νὰ μὴ ὑποστῇ τὸν πρόσθετον φόρον καὶ τὸν τόκον, αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος χρεωστεῖ 20 ἢ 25 δρ. εἰς τὸ δημόσιον, δὲν ἔχει, τί γίνεται; Συνήθως καὶ εἰς τὴν Λαμίαν, καθὼς ἤκουσα, καὶ εἰς τὸν Βάλτον, καὶ εἰς τὴν Τριχωνίαν, καὶ ἄλλα μέρη, πηγαίνει εἰς τὸ πλησιέστερον μέρος, ὅπου γίνεται ἀγορὰ (παζάρι), φέρει ἐπὶ τοῦ ζώου του 10 ἢ 15 ὀκάδας καπνοῦ, τὸν πωλεῖ καὶ πορίζεται τὰ ἀπολύτως ἀναγκαῖα εἰς αὐτόν, ὅπως θεραπεύσῃ ἀναποφεύκτους ἀνάγκας. Τώρα ὅμως δὲν θὰ δύναται νὰ τὸ κάμῃ, διότι, πρὶν ἢ ἐκκινήσῃ ἀπὸ τὴν καλύβην του, καὶ μεταφέρῃ 10 ἢ 15 ὀκάδας καπνοῦ, τῷ λέγει τὸ ἄρθρ. 7: «πρέπει νὰ ὑπάγῃς εἰς τὸν Ἔφορον, καὶ ἔξαφνα ἀπὸ τὴν Σπολάϊτα ἕως οὗ φθάσῃ εἰς τὴν ἕδραν τοῦ Ἐφόρου, εἶναι 10 ἢ 12 ὥρας, θὰ βαδίσῃ λοιπὸν 10 ὥρας διὰ νὰ ὑπάγῃ καὶ εὕρῃ τὸν Ἔφορον καὶ λάβῃ μίαν ἄδειαν, ἵνα μεταφέρῃ τὸν καπνόν του, καὶ 10 ὧραι, τὰς ὁποίας θὰ χρειασθῇ, ἵνα ἐπιστρέψῃ, θὰ χάσῃ 2 ἡμέρας, καὶ τότε θὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἀγορὰν νὰ πωλήσῃ τὰς 10 ἢ 15 ὀκάδας καπνοῦ, αἱ ὁποῖαι θὰ τοῦ ἀποφέρωσιν 20–25 δρ. Ἀλλὰ τὰ ἡμερομίσθια τῶν 2 ἢ 3 ἡμερῶν, τὰς ὁποίας θὰ χάσῃ, ἵνα λάβῃ τὴν ἄδειαν, ἰσοφαρίζουν πρὸς ἀρκετὸν μέρος τοῦ μικροῦ χρηματικοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον θὰ πορισθῇ ἐκ τῆς πωλήσεως τοῦ καπνοῦ, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου θέλει θεραπεύσει τὰς ἀνάγκας του. Ἀλλ’ ὅταν φθάσῃ εἰς τὴν ἀγορὰν ἐλεύθερος, καὶ πωλήσῃ τὸν καπνόν του, πρέπει νὰ ἐπιστρέψῃ πάλιν εἰς τὸν Ἔφορον νὰ τῷ εἴπῃ, ὅτι ἐπώλησε τὸν καπνόν του εἰς τὸν δεῖνα, ὁ ὁποῖος καὶ αὐτὸς πρέπει νὰ ὑπάγῃ μαζὺ διὰ νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον, καὶ οὕτως ἀπαλλαγῇ, διότι, ἐὰν δὲν πράξῃ αὐτὸ, ὑποπίπτει εἰς τὰ ἄλλα ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὁπότε θέλει εὑρεθῆ ἐλλειμματίας καὶ θέλουσι τῷ ἐπιβληθῆ πρόστιμα μεγάλα καὶ ποιναὶ αὐστηραί. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον, Κύριοι, αὐτὸ τὸ ἄτοπον, τὸ ὁποῖον ἐπιφέρει τὸ ἄρθρον 7, ὅτι ἐμποδίζει τὴν μικρὰν ἐμπορίαν, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ καπνοῦ· θὰ ἐπιφέρῃ καὶ ἄλλο ἄτοπον. Αὐτὸς ὁ δυστυχὴς, ἐὰν τὰς εἴκοσι ἢ εἰκοσιπέντε δραχμὰς, ἃς δὲν δύναται νὰ τὰς πορισθῇ, τὰς ὀφείλῃ, τί θὰ κάμῃ; Θὰ ἀναγκασθῇ νὰ πωλήσῃ τὸν καπνόν του εἰς τιμὴν ἐξευτελιστικὴν, καὶ ἀντὶ, μεταφέρων αὐτὸν εἰς τὴν ἀγορὰν, νὰ τὸν πωλήσῃ 2 ἢ 3 δραχ. τὴν ὀκᾶν, καὶ ἐὰν ἦναι καπνὸς τοῦ Ἀγρινίου, πρὸς δρ. 1 ἢ 1.40, ἐὰν ἦναι τοῦ Ἄργους ἢ ἄλλης ἐπαρχίας, θὰ τὸν πωλήσῃ βεβαίως εἰς τιμὴν ἐλαχίστην εἰς ἕνα κερδοσκόπον, ἢ εἰς καπνέμπορον, ὁ ὁποῖος θὰ ὠφεληθῇ πολὺ περισσότερον, παρ’ ὅ,τι ἀξίζει ὁ κόπος, τὸν ὁποῖον κατέβαλεν. Ἀλλ’ εἶναι καὶ ἄλλο χειρότερον· αὐτοὶ οἱ δυστυχεῖς δι’ 20 ἢ 25 δραχμὰς ἐνίοτε ἔχασαν ὁλόκληρον βοῦν, — διότι τοῦ ἐλλείπουν 20 δραχ., εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀπορίαν, πῶς νὰ τὰς προμηθευθῇ, χωρὶς νὰ γείνῃ λαθρέμπορος, χωρὶς νὰ ὑποστῇ τὰς συνεπείας τοῦ νόμου, τί θὰ κάμῃ; Θὰ ὑπάγῃ εἰς ἕνα τοκογλύφον τοῦ χωρίου, θὰ δανεισθῇ 20 δρ., αἱ ὁποῖαι εἰς διάστημα ἑνὸς ἔτους δύνανται νὰ γείνουν 50 ἢ καὶ 100, καὶ δύναται νὰ χάσῃ ἓν μέρος τοῦ ἀγροῦ του. Ἐνῷ σήμερον, καὶ πιστεύω, ὅτι οἱ συνάδελφοι, ὅσοι εἶναι ἀπὸ καπνοφόρους ἐπαρχίας, δὲν θὰ μὲ διαψεύσουν, πολλοὶ μικροὶ παραγωγοὶ πωλοῦν τὸν καπνόν, τὸν ὁποῖον παράγουν, ὄχι χονδρικῶς, ἀλλὰ διὰ τοιούτων μικρῶν πωλήσεων, πότε 20 καὶ πότε 15 ὀκάδων. Ἤκουσα ἀκριβῶς, ἐπειδὴ ἔχω πρὸ ὀφθαλμῶν τὸ ὑπόμνημα τῶν καπνοπωλῶν, ὅτε πρό τινος χρόνου ἐπιτροπὴ τῶν καπνοπωλῶν εἶχε παρουσιασθῇ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τῷ ὑπέβαλε παραστάσεις περὶ τῶν λαθρεμπορίων, τὰ ὁποῖα συνέβησαν, καὶ τῷ ἐζήτουν τὴν προστασίαν του, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τοῖς εἶπεν, ὅτι εἶναι κατὰ τῶν κοπτηρίων, διότι ἔχουσι τὸ μέγα ἐλάττωμα νὰ εἰσπράττωμεν μὲν ἀκαθάριστον πρόσοδον 4,500,000 σχεδὸν, ἀλλὰ τὰ ἔξοδα ἀποῤῥοφῶσιν ἓν μέγα μέρος τῶν εἰσπράξεων, ὅτι τὰ ἔξοδα τῶν κοπτηρίων ἀνέρχονται εἰς 850,000 δρ. ἴσως.

§62ΣΧΙΝΑΣ. Κατὰ τὸ 1890 τὰ ἔξοδα εἶναι 1,200,000, διότι ἐζητήθη πίστωσις 600,000 δραχμῶν καὶ ἔλαβον ἀφορμὴν ἐγὼ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Καραπάνον, Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τότε, νὰ μᾶς δώσῃ συμπληρωτικὰς πληροφορίας, ἐπειδὴ δὲ, ἕνεκα τῶν ἀσχολιῶν του, δὲν τὰς ἔφερε, τὰς ἔφερα μόνος. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ εἶχον ψηφισθῆ περὶ τὰς 600,000 δραχμῶν, ἔπειτα δὲ ἐζητήθη πίστωσις ἀναπληρωτικὴ ἑτέρων 600,000 δραχμῶν, ἔκαμα δὲ τὴν παρατήρησιν τότε ἐγὼ, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τῶν κοπτηρίων πληρόνομεν εἰς ἔξοδα 25% ἐπὶ τῆς εἰσπράξεως.

§63ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν ἐξόδων τῆς κοπῆς καὶ συσκευῆς;

§64ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα.

§65ΠΟΤΑΜΙΑΝΟΣ. Ἐκεῖνα δὲν εἶναι δαπάναι.

§66ΣΚΟΥΖΕΣ. Ἐπειδὴ μοὶ ἀρέσκει νὰ βασίζωμαι ὄχι εἰς ἐξωδίκους πληροφορίας, ὅσον τὸ δυνατὸν, ἀλλ’ εἰς ἐπισήμους ἀριθμοὺς, ὡς μέχρι τοῦδε ἐβασίσθην, ἔχομεν εἰς χεῖρας τὸν ἀπολογισμὸν, τοῦ 1889, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁριστικὸς, δὲν εἶναι ἡ προσωρινὴ κατάστασις τοῦ 1890 καὶ 1891· εἶναι ὁ ἀπολογισμὸς, καὶ ὑποθέτω, ὅτι εἶναι ἀναμφισβήτητος· τί ἔχομεν; (ἀναγινώσκει):

Ἤκουσα λοιπὸν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔκαμε παρατηρήσεις, ὅτι τὰ ἔξοδα τῶν κοπτηρίων ἀνέρχονται εἰς 850,000 δραχμῶν· δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἰς τὰ 1890 καὶ 1891 τὰ ἔξοδα ἀνῆλθον εἰς αὐτὸ τὸ ποσὸν, διότι ἡ μὲν προσωρινὴ κατάστασις τοῦ 1890 καὶ τοῦ 1891 σήμερον μόνον μᾶς διενεμήθη, ὥστε δὲν εἶχον τὸν καιρὸν νὰ ἐξετάσω, ἀλλὰ, καὶ ἂν ἀκόμη ὑποθέσωμεν, ὅτι εἶναι ἀληθὲς τὸ ποσὸν αὐτὸ, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι λόγος, κακὸν εὖ κείμενον, ὡς πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου, νὰ κινηθῇ διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι τὰ ἔξοδα εἶναι μεγάλα. Ἡ ἀξία τοῦ ἁρμοδίου, ὅπως ἐπιφέρῃ θεραπείαν, εἶναι νὰ ἐξεύρῃ τὸ μέσον νὰ ἐλαττωθῶσι τὰ ἔξοδα. Θὰ σᾶς ἀναφέρω δὲ γνώμην, τὴν ὁποίαν ἤκουσα ἀπό τινων τῶν μᾶλλον διακεκριμένων εἰς τὴν ἀκρίβειαν καὶ διὰ τὸ μέγεθος τῶν συναλλαγῶν τῶν καπνοπωλῶν, οἱ ὁποῖοι μοὶ εἶπον τὸ ἑξῆς: «Ἐπειδὴ, καθ’ ἃ διατείνεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὰ ἔξοδα εἶναι 850,000 δραχμῶν, καὶ ἐπειδὴ κατὰ τὸ 1890 ἐκόπησαν περίπου 800,000 ὀκάδες καπνοῦ, ἀναλογεῖ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἔξοδον πρὸς 1 δραχμὴν κατ’ ὀκᾶν, ἡμεῖς θὰ ἤμεθα εὐχαριστημένοι νὰ ἀπαλλάξωμεν μόνον τὴν Κυβέρνησιν τοῦ ὑπερβολικοῦ αὐτοῦ ἐξόδου, ἐκπιπτομένης ἐκ τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον πληρόνομεν, τῆς δραχμῆς αὐτῆς, δηλ. ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ μόνον τὰ κοπτήρια, νὰ ἔχῃ τὸ ἀνώτερον προσωπικὸν, τὸν διευθυντὴν, τὸν ἐπιτηρητὴν, τὸν ζυγιστὴν, τὰ δὲ ἔξοδα κοπῆς καὶ συσκευῆς νὰ ἦναι εἰς βάρος ἑκάστου καταναλωτοῦ.» Τότε ἐννοεῖται ἡ Κυβέρνησις θὰ εἰσπράττῃ πρὸς 7½ ἢ 7 καὶ 40% κατ’ ὀκᾶν, δὲν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς, πόσα εἶναι ἡ ἀναλογία, καθαρὰ ἀπὸ ἄλλων ἐξόδων, θὰ εἶχε λοιπὸν ἐπὶ τοῦ φορολογουμένου ποσοῦ καπνοῦ, τόσας φορὰς 7½ δραχμὰς, ὅσας χιλιάδας ὀκάδων ἔκοψεν, οἱ δὲ καπνοπῶλαι θὰ ἦσαν καὶ αὐτοὶ ηὐχαριστημένοι· ἓν μόνον ζητοῦσιν αὐτοί, νὰ τοὺς προστατεύσῃ ἀπὸ τὸ λαθρεμπόριον. Καὶ μὴ σᾶς φανῇ παράξενον, ἐὰν αὐτὴ ἦναι ἡ κυρία αἴτησίς των, διότι, ἂν ἄλλοτε τὸ λαθρεμπόριον κρύφα καὶ νύκτωρ διενηργεῖτο, ἀπό τινος—δὲν ἠξεύρω εἰς τί νὰ τὸ ἀποδώσω —μεσουρανοῦντος τοῦ ἡλίου, πανηγυρικῶς πλέον, (ὄχι ὑπὸ μάλης μὲ ἕνα σάκκον), γίνεται λαθρεμπόριον, καραβάνιον ὁλόκληρον, 12 ἢ 13 ἁμάξια ἦλθον εἰς τὰς Ἀθήνας, ἔχοντα 350 δέματα καπνοῦ. Διάφοροι καπνοπῶλαι εἰδοποίησαν περὶ τούτου τὰς ἀρχάς· τί ἐγένοντο αὐτὰ τὰ δέματα; Δὲν ἐξητμίσθησαν βεβαίως, κἄπου ἐπῆγον καὶ ἐναπετέθησαν· αἱ κακαὶ γλῶσσαι λέγουν, ὅτι ἠξεύρουν καὶ ποῦ μετεφέρθησαν. Εἰς τοῦ τάδε καπνοπώλου 70, εἰς τοῦ ἄλλου 50, καὶ εἰς τοῦ ἄλλου 60, καὶ οὕτω διενεμήθησαν. Οἱ καπνοπῶλαι λοιπὸν ζητοῦσι μόνον προστασίαν κατὰ τοῦ λαθρεμπορίου, καὶ τότε ἀγογγύστως πληρόνουσι, δι’ αὐτῆς δὲ τῆς προστασίας, ἡ ὁποία θὰ ἦναι ἀσπαστὴ, παρ’ ὅλων, νομίζω, διότι δὲν εἶδον μὲν ὅλους τοὺς καπνοπώλας, ἀλλ’ ἀπὸ αὐτοὺς, μὲ τοὺς ὁποίους συνωμίλησα, εἶδον, ὅτι εἶναι πρόθυμοι νὰ πληρώσωσιν, ἀπαλλασσομένης τῆς Κυβερνήσεως τῆς φροντίδος, καὶ τῆς δαπάνης τῆς κοπῆς καὶ συσκευῆς καὶ αὐτῶν ἐξασφαλιζομένων, διότι, ὅσας προληπτικὰς καὶ δρακοντείους διατάξεις ἂν ἐπιβάλητε εἰς τὸ σύστημα τῶν δηλώσεων, δὲν εἶναι δυνατὸν παρὰ νὰ γείνουν λαθρεμπόρια. Ἐν ᾧ διὰ τοῦ συστήματος τῆς ταινίας εἶναι περισσοτέρα ἀσφάλεια, ὅτι εὐκολώτερον δύναται νὰ ἐπιβλέπῃ ἡ ἀρχή. Δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου, διότι αὐτὰ θέλουν ἀναλύσει ἄλλοι πλέον κατάλληλοι ἐμοῦ· ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον εἶμαι περίεργος νὰ ἴδω, εἶναι ἡ γνώμη τῶν συναδέλφων μου, ὅσοι ἔρχονται ἀπὸ ἐπαρχίας καπνοφόρους· εἶμαι περίεργος νὰ ἴδω, ἐὰν ἤκουσαν τὴν γνώμην τῶν χιλιάδων παραγωγῶν, τοὺς ὁποίους ἀντιπροσωπεύουσι, καὶ ἐὰν ἔχουν τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θὰ χρησιμεύσῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον εἰς παρεμπόδισιν τῆς παραγωγῆς, καὶ εἰς καταπιέσεις μυρίας, τὰς ὁποίας ἡ φύσις αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἐπιβάλῃ εἰς τοὺς παραγωγούς. Θὰ ἀκούσωμεν, ἐλπίζω, τὴν γνώμην των.

§67ΣΥΓΓΡΟΣ. Οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες εἶπον περίπου τὰ πλειότερα τῶν ὅσων εἶχον νὰ παρατηρήσω ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, καὶ ὡς ἐκ τούτου ὀλίγα μένουσιν εἰς ἐμὲ νὰ εἴπω. Ἀνέρχομαι δὲ εἰς τὸ βῆμα τοῦτο, ἐλπίζων, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου δὲν θέλει ὑπάρξει κομματισμὸς, οὐδὲ πνεῦμα Συμπολιτεύσεως ἢ Ἀντιπολιτεύσεως. Πρόκειται περὶ καθαρῶς ταμιευτικοῦ νομοσχεδίου· πρόκειται περὶ προφυλάξεως τῶν συμφερόντων καὶ τῶν γεωργῶν καὶ τοῦ δημοσίου, κατὰ συνέπειαν δὲ νομίζω, ὅτι εἶναι ὀρθὸν νὰ μὴ ἀποβλέψωμεν εἰς κομματισμόν. Ἄλλως τε ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ εἰσηγήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ αὑτοῦ μᾶς ἔδωκεν ἓν ἄριστον μάθημα περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν πρέπει νὰ βουλευώμεθα καθ’ ὡρισμένας περιστάσεις. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰσηγούμενος τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1892, καὶ προκειμένου περὶ τοῦ εἰδικοῦ στρατιωτικοῦ καὶ ναυτικοῦ ταμείου, παρεκάλεσε τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἀποβλέψῃ εἰς κομματικὰς ἰδέας, ἀλλὰ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν μόνον τὸν πατριωτισμόν της, καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ σκεφθῇ περὶ τοῦ ζητήματος ὅλως ἀμερολήπτως· αὐτὸ τοῦτο παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν Βουλὴν νὰ λάβῃ πρὸ ὀφθαλμῶν, προκειμένου περὶ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, διότι δὲν πρόκειται, ὡς εἶπον, περὶ τοῦ τίς ἔχει δίκαιον, καὶ τίς ἔχει ἄδικον, ἀλλὰ τί εἶναι τὸ ὀρθόν. Ἔχομεν πολλὰ ἄλλα στάδια προσωπικὰ, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ Συμπολίτευσις καὶ Ἀντιπολίτευσις δύνανται νὰ δείξωσι τὴν δύναμίν των· δὲν εἶναι ἀνάγκη, κατ’ ἐμὲ, ἐπὶ παντὸς ζητήματος νὰ τίθενται ζητήματα ἐμπιστοσύνης. Δεσμεύεται οὕτως ἡ Βουλὴ, δὲν ὀνομάζεται δὲ τοῦτο κοινῶς βουλεύεσθαι. Ἴσως εἶμαι ἄπειρος τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων ἢ τῶν συνταγματικῶν συνηθειῶν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι ποτὲ νὰ ἐννοήσω, πῶς ἡ φράσις «κοινῇ βουλεύεσθαι» δύναται νὰ παραφρασθῇ εἰς τὴν φράσιν «πάλη ἐν πᾶσι». Χθὲς ἠκροάσθην ἐνταῦθα μίαν συζήτησιν περὶ ἑνὸς θέματος, περὶ τοῦ ὁποίου ἄλλοτε ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ ὁμιλήσω, τοῦ τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοίας. Ὁμολογῶ, ὅτι εἶχον ὅλην τὴν διάθεσιν νὰ εἴπω, τί ἐφρόνουν περὶ τοῦ ζητήματος ἐκείνου, ἀλλὰ δυστυχῶς εἶδον τὰ πάθη εἰς τοιοῦτον βαθμὸν ἐξηγριωμένα, οὕτως εἰπεῖν, ἤκουσα φράσεις τοσοῦτον βαρείας, διαφευγούσας στόματα ἀξιοτίμων συναδέλφων, εἶδον τὴν Κυβέρνησιν τοσοῦτον ὑποφέρουσαν, ἢ μᾶλλον εἰπεῖν βαρέως ἀνεχομένην τὰς οὕτως ἐκφερομένας παρατηρήσεις, ὥστε δὲν ἐτόλμησα νὰ τὸ πράξω, νομίσας, ὅτι ἤθελον ὑποτεθῇ, ὅτι ἐπεθύμουν, καὶ ἐγὼ νὰ μετάσχω τοιούτου εἴδους πάλης, εἰς τὴν ὁποίαν οὔτε ἠδυνάμην, οὔτε μοὶ ἐπετρέπετο νὰ μετάσχω. Ὁ προλαλήσας ἀξιότιμος συνάδελφος εἶπεν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ εἰσηγήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐδήλωσεν, ὅτι μετατροπὰς φορολογίας δὲν ἐτόλμησε νὰ φέρῃ, καὶ τοῦτο προκειμένου περὶ φορολογίας, οὕτως εἰπεῖν, ἐπουσιώδους, ἐν συγκρίσει πρὸς τὴν προκειμένην, ἤτοι ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Εἶμαι ἠναγκασμένος τὰ αὐτὰ νὰ ἐπαναλάβω, διότι καὶ ἐγὼ τοῦτ’ αὐτὸ ἐσκέφθην, ὅτι δηλαδὴ ἡ μεταβολὴ τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, ὡς λόγου χάριν τοῦ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἠδύνατο νὰ φέρῃ μεγάλην ἀνισοῤῥοπίαν εἰς τὸ ἰσοσκελὲς τοῦ προϋπολογισμοῦ. Βλέπω ὅμως, ὅτι, προκειμένου περὶ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, μετατρέπεται διὰ μιᾶς ἓν σύστημα, τοῦ ὁποίου τὰ ἀποτελέσματα εἶναι ἀρκούντως σπουδαῖα, καθ’ ὅσον μάλιστα δὲν πρόκειται σήμερον περὶ νέας δοκιμῆς. Τὸ σήμερον ὑπὸ συζήτησιν φορολογικὸν σύστημα ἐδοκιμάσαμεν ἤδη, κατὰ δυστυχίαν δὲ τὰ ἀποτελέσματα τῆς δοκιμῆς ἐκείνης δὲν ἦσαν εὐάρεστα. Συνεζητήθησαν τὰ ποσὰ τὰ τότε εἰσπραχθέντα· ἀλλὰ περὶ τούτων δὲν ἐπιθυμῶ νὰ συζητήσω, ἵνα μὴ περιπέσω εἰς ἐπαναλήψεις, κατὰ ποῖον μῆνα εἰσεπράχθησαν πολλὰ, καὶ κατὰ ποῖον ὀλιγώτερα, ἢ διὰ τί εἰσεπράχθησαν, καὶ διὰ τί δὲν εἰσεπράχθησαν· θεωρῶ, ἔστω, ὡς θετικὸν τὸ δηλωθὲν ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτι δηλαδὴ 1,000,000 ὀκάδων καπνοῦ ἐδηλώθη, ἀλλὰ δὲν παραδέχομαι, ὅτι, ἐπειδὴ αἱ ὀκάδες 1,000,000 πρὸς δύο δραχμὰς τὴν ὀκᾶν ἀποδίδουσι 2,000,000 δραχμῶν, ἄρα 1,000,000 ὀκάδων πρὸς ἑπτὰ δραχμὰς θέλει δώσει 7,000,000 δραχ., συμπεριλαμβανομένου καὶ τοῦ φόρου τοῦ σιγαροχάρτου. Ἐν παρενθέσει προσθέτω, ὅτι μὲ τὸ νέον σύστημα τῆς φορολογίας ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, τί σημαίνει ἡ χωριστὴ ἐπιβολὴ φόρου ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου καὶ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, διότι σήμερον ὁ φόρος οὗτος δὲν πρόκειται πλέον νὰ ἦναι ἔμμεσος, εἶναι ἄμεσος· διατί λοιπὸν νὰ ἦναι ὑποχρεωμένον τὸ Κράτος νὰ παρακολουθῇ δύο εἰδῶν λαθρεμπόρια, τὸ λαθρεμπόριον τοῦ σιγαροχάρτου καὶ τὸ λαθρεμπόριον τοῦ καπνοῦ; Πολὺ ἁπλούστερον εἶναι νὰ εἴπωμεν 6 ἢ 6½ ἢ 7 δραχ. ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καταναλισκομένου καπνοῦ, ν’ ἀφήσωμεν δὲ ἄνευ φόρου τὸ σιγαρόχαρτον, ἢ νὰ ψηφίσωμεν φόρον εἰσαγωγῆς τοῦ σιγαροχάρτου πληρωτέον εἰς τὸ τελωνεῖον, ὡς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ προλαβοῦσαν ἐποχὴν ἐνέκρινε καὶ ἐγένετο. Τοῦ νῦν συστήματος εἰσαγομένου, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι βλέπω ὅλως ἄσκοπον τὴν φορολογίαν τοῦ σιγαροχάρτου, ἀφοῦ τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ κάτοχος καπνοῦ θέτει αὐτὸν εἰς κατανάλωσιν, εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον τοῦ καπνοῦ καὶ συνάμα τὸν τοῦ σιγαροχάρτου· αὐτὸ τὸ εἶπον ὅλως ἐν παρόδῳ, ἐπανερχόμενος δὲ, λέγω, ὅτι τὸ νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ἐπειδὴ 1,000,000 ὀκάδων καπνοῦ πρὸς δραχμὰς 2 ἔδωκαν 2,000,000 δραχ., ἄρα 1,000,000 ὀκάδων καπνοῦ πρὸς 7 δραχμὰς θὰ δώσωσιν 7,000,000, νομίζω σφαλερὸν, ἡ γνώμη μου δὲ αὕτη δὲν εἶναι νέα, διότι καὶ οἱ ἀξιότιμοι προλαλήσαντες συμφωνοῦσιν, ὅτι καθ’ ὅσον αὐξάνει ἡ φορολογία ἐπὶ εἴδους τινὸς, κατὰ τοσοῦτον ἡ δίψα τοῦ λαθρεμπορίου αὐξάνει. Τοῦτο εἶναι φυσικώτατον· ὅταν ἄνθρωπός τις πρόκηται νὰ μεταβῇ μακρὰν καὶ νὰ μεταφέρῃ καπνὸν λαθρεμπορικῶς, νὰ κερδήσῃ δὲ μόνον 2 δραχ. κατ’ ὀκᾶν, θὰ περιφρονήσῃ ἴσως τὸ κέρδος τοῦτο. Προκειμένου ὅμως νὰ κερδήσῃ 7 δραχ., θὰ ὑποστῇ πάντα μόχθον καὶ θὰ ἀψηφήσῃ πάντα κίνδυνον καταδιώξεως. Παραλείπω ὅλα τὰ ἄλλα, τὰ κατ’ ἐμὲ δύσκολα εἰς τὴν ἐφαρμογὴν καὶ κατὰ συνέπειαν ἐλαττωματικὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ταῦτα καὶ ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων ἀπηριθμήθησαν, καὶ νομίζω, ὅτι ἐν καιρῷ θὰ γείνῃ συζήτησις ἐπ’ αὐτῶν· ἄλλως τε ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι κατὰ τὴν συζήτησιν θὰ γείνωσιν αἱ προσήκουσαι τροποποιήσεις, ὥστε περιττὸν ἀποβαίνει σήμερον ν’ ἀρχίσω νὰ ἐξελέγξω ἄρθρον πρὸς ἄρθρον τὰς κατ’ ἐμὲ ἐλλείψεις τοῦ νομοσχεδίου. Παρατηρῶ ἐν συντόμῳ, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀπὸ τῆς συγκομιδῆς τοῦ καπνοῦ μέχρι τέλους Νοεμβρίου ὁ καλλιεργητὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ δηλώσῃ τὸν παραχθέντα καπνόν. Ἀλλὰ τὸ προϊόν τοῦ καπνοῦ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον συλλέγεται ἐντὸς τοῦ μηνὸς Αὐγούστου καὶ μέσον Σεπτεμβρίου. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς δὲ ταύτης μέχρι τοῦ Νοεμβρίου ὁ παραγωγὸς εἶναι ἐλεύθερος νὰ δηλώσῃ, ἢ ὄχι, ὅσον θέλει, καὶ ὁπόταν θέλῃ. Νομίζετε, ὅτι κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο τῶν τριῶν περίπου μηνῶν, δὲν θὰ εὕρῃ τὸ μέσον ν’ ἀποκρύψῃ, ὅσον καπνὸν θελήσῃ! Ἐγὼ λέγω, ναί. Ἐὰν τοὐλάχιστον ὑπεχρεοῦτο ὁ καλλιεργητὴς,—τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ εἶναι μέτρον εὐκολώτατον, καὶ δι’ αὐτοῦ ἠμπορεῖ ν’ ἀποφύγῃ τις ἄλλας πιέσεις,—νὰ δηλώσῃ πρὸ τῆς καλλιεργείας τὴν ἔκτασιν τῆς γῆς, ἣν ἤθελε καπνοφυτεύσει. Τοῦτο δὲν εἶναι ἰδική μου ἰδέα· γνωρίζω, ὅτι εἰς ἄλλα Κράτη, ὅπου ἐπεβλήθη φορολογία, διὰ τῶν ταινιῶν ὅμως ἐκεῖ, ὅπως ἐδῶ, διὰ τοῦ σήμερον ἰσχύοντος συστήματος, ὅπερ εἶναι περίπου τὸ αὐτὸ, ὑπεχρέωσεν ὁ νόμος τὸν γεωργὸν νὰ δηλώσῃ, ὡς ἀνωτέρω εἶπον· ἡ δὲ δήλωσις εἶναι πολὺ εὐκολωτέρα ὅλων τῶν ἄλλων διατυπώσεων, καὶ, νομίζω, δύναται ὁποιοσδήποτε, ὁπωσοῦν εἰδήμων τῶν τῆς καλλιεργείας, νὰ γνωρίζῃ πόσον περίπου καπνὸν θὰ παράγῃ ὡρισμένη ἔκτασις γῆς.

§68ΖΩΤΟΣ. Ἀδύνατον.

§69ΣΥΓΓΡΟΣ. Περίπου. Ἐὰν ἐρωτήσητε ἕνα καλλιεργητὴν, πόσον καπνὸν ἀποδίδει κατὰ μέσον ὅρον τὸ στρέμμα του ἐπὶ τριετίαν, θ’ ἀπαντήσῃ σχεδὸν ἐπακριβῶς. Δὲν ἐννοῶ νὰ βασισθῆτε ἐπὶ τούτου ἀπολύτως, ἀλλὰ θὰ βοηθηθῆτε πολύ.

§70ΖΩΤΟΣ. Ἐὰν ὁ καιρὸς ἦναι βροχερὸς, δίδει 100 ὀκάδας. Ἐὰν ἦναι ξηρασία, δίδει 50, ἢ 30, ἢ 20, ἢ διόλου.

§71ΣΥΓΓΡΟΣ. Ἐὰν ἡ εὐγενεία σας ἦσθε Οἰκονομικὸς Ἔφορος, ἢ ἦσθε τοῦ τόπου ἄνθρωπος, ἂν τέλος ἦσθε δήμαρχος, καὶ γνωρίζετε πολὺ καλὰ ὅλας τὰς καιρικὰς μεταβολὰς, αἵτινες συνέβησαν κατὰ τὸ διάστημα αὐτὸ, καὶ ἦλθον ἐγὼ π. χ. καὶ σᾶς ἐδήλωσα, ὅτι ἓν στρέμμα μόνον παρήγαγε 5 ὀκάδας καπνοῦ, σεῖς δύνασθε νὰ μοὶ εἴπητε: καὶ ἐγὼ, κύριε, ἐκαλλιέργησα ἓν στρέμμα καὶ παρήγαγε 50 ὀκάδας, ὑπὸ τὰς αὐτὰς καιρικὰς περιστάσεις.

§72ΖΩΤΟΣ. Εἶναι ἡ ποιότης τῆς γῆς.

§73ΣΥΓΓΡΟΣ. Ναὶ, εἶναι πολλὰ πράγματα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ μεταβάλωσι τὸ ποσὸν τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ εἶναι μία ἔνδειξις πάντοτε κατὰ προσέγγισιν, εἶναι δὲ καὶ φόβητρον ὁπωσδήποτε. Μίαν ἄλλην σημαντικωτάτην ἔλλειψιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ εὑρίσκω, ἣν καὶ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, νομίζω, ἀνέφερε· τὴν ἐντελῆ δηλαδὴ παραίτησιν τῆς ἐπιβλέψεως τοῦ κεκομμένου καπνοῦ. Ὅλη ἡ προσοχὴ ἐδόθη εἰς τὰ φύλλα, ἀλλ’ ἐγὼ ὁ καλλιεργητὴς δὲν ἔχω εἰμὴ ν’ ἀποκρύψω ἀπὸ τὴν ἁρμοδίαν ἀρχὴν τὸν καπνόν. Ἅμα τὸν ἔκοψα, ἐτελείωσε, μένω ἀκαταδίωκτος.

§74ΖΩΤΟΣ. Δὲν ὀνομάζει καὶ φύλλα· δύναται καὶ κεκομμένος νὰ κατασχεθῇ.

§75ΣΥΓΓΡΟΣ. Δὲν τὸ λέγει τὸ νομοσχέδιον αὐτό. Καπνοπώλης ἐδῶ μοὶ εἶπε: «κύριε Συγγρὲ, ἐγὼ θὰ ὑπάγω εἰς τὴν δεῖνα ἐπαρχίαν τὴν καπνοφόρον, καὶ θὰ γείνω καπνοκόπτης, βασιζόμενος εἰς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι δὲν ἔχω παρὰ νὰ εὕρω καπνὸν λαθρεμπορικῶς, νὰ τὸν ἀγοράσω, νὰ τὸν κόψω, καὶ μεταφέρω καὶ πωλήσω ἐλευθέρως ὁπουδήποτε».

§76ΖΩΤΟΣ. Χάνει τὴν ὀνομασίαν καπνὸς ὁ κεκομμένος καπνός;

§77ΤΙΝΕΣ. Μὴ δακόπτετε.

§78ΣΥΓΓΡΟΣ. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἐπαναλαμβάνω, κεκομμένος καπνὸς δὲν ἠμπορεῖ νὰ κατασχεθῇ. Ἐν τούτοις παρερχόμενος τὰς λεπτομερείας ταύτας, λυποῦμαι, βλέπων, ὅτι ἀπὸ δεκαετίας συζητοῦμεν περὶ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ καὶ εἰς οὐδὲν κατελήξαμεν. Ἀπὸ τοῦ 1884, ὅτε συνήφθη τὸ δάνειον τῶν 120,000,000.

§79ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. 1881.

§80ΣΥΓΓΡΟΣ. Ἀπὸ τοῦ 1881, μάλιστα, ἤτοι πρὸ 10 ἐτῶν ἤρχισεν ἡ συζήτησις αὕτη. Μὴ λησμονῆτε δὲ, ὅτι ἐν τῇ συμβάσει τοῦ δανείου ἐκείνου ὑπάρχει ὅρος ῥητὸς ἐπιβάλλων εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐπιβάλῃ φόρον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ καὶ νὰ τὸν ἐπιβάλῃ en régie, ἤτοι εἰς εἰδικὴν διαχείρισιν, τὸ προϊὸν δὲ αὐτοῦ τοῦ φόρου ἔμελλε νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ τόκου καὶ τοῦ χρεωλυσίου τοῦ δανείου ἐκείνου. Ἔκτοτε ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν ἐθεώρησε τὸν ὅρον τοῦτον ὡς σπουδαῖον, καὶ δὲν τὸν ἐξετέλεσεν, οὐδὲ ἐγὼ δὲ ἔρχομαι ἐδῶ νὰ εἴπω, ὅτι παρέλειψεν ὁλοσχερῶς τὸ καθῆκόν της, καθ’ ὅσον ἐξετέλεσε τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῆς οὕτως ἢ ἄλλως· ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης συζητοῦμεν, ἠλλάξαμεν δὲ τρόπον φορολογίας τοῦ καπνοῦ, οὕτως εἰπεῖν, ὡς ὑποκάμισον. Ἐν πρώτοις εἴχομεν τὰ καπνοκοπτήρια· ἦλθεν ἔπειτα τὸ 1885, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἡμᾶς εἰς τὰς δηλώσεις. Εἶτα μετέβημεν πάλιν εἰς τὰ καπνοκοπτήρια, τώρα δὲ πάλιν ἐπανερχόμεθα εἰς τὰς δηλώσεις.

§81ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ ἔχει ὁ Θεός.

§82ΣΥΓΓΡΟΣ. Μὲ προλαμβάνετε. Οὐδεμίαν ἔχω αἰτίαν νὰ μὴ νομίζω, ὅτι, ἐὰν τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ψηφισθῇ, θὰ ἐπανέλθωμεν ταχέως εἰς τὰ καπνοκοπτήρια, τὰ ὁποῖα, δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι κατ’ ἐμὲ εἶνε πολὺ προτιμότερα, καὶ δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ καὶ διότι ἄγουσι πρὸς τὸ μονοπώλιον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, εἶναι ὁ μόνος τρόπος τοῦ φορολογεῖν τὸν καπνὸν δικαίως καὶ συμφώνως πρὸς τὸ βαλάντιον ἑκάστου φορολογουμένου. Ἴσως οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, ἀκούοντες τὴν λέξιν «φορολογεῖν δικαίως» προκειμένου περὶ μονοπωλίου, λέγουσιν, ὅτι ἔχω τὴν μονομανίαν τοῦ φορολογεῖν διὰ μονοπωλίων. Δὲν εἶναι τοῦτο τὸ φρόνημά μου, οὐδὲ ἐννοῶ νὰ ἐπιμένω εἰς τὰς ἰδέας μου, ὁπόταν βλέπω τὰς τῶν ἄλλων πρακτικωτέρας. Τὰ καπνοκοπτήρια εἶναι, κατ’ ἐμὲ, εἶδος μονοπωλίου· δὲν εἶναι μονοπώλιον καπνοῦ, εἶναι μονοπώλιον κοπῆς καπνοῦ. Δὲν εἶναι κατὰ πολὺ προτιμότερον, ἀντὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς σύστημα ἤδη ἀποτυχὸν, νὰ βελτιώσωμεν, εἰ δυνατὸν, τὸ ὑπάρχον; Καὶ δὲν εἶναι δυνατὸν, ἀντὶ νὰ ζητῶμεν νέας ἐφευρέσεις καταδιώξεων, ποινῶν, δηλώσεων καὶ τῶν ἄλλων παρεπομένων, νὰ σκεφθῶμεν τίνι τρόπῳ νὰ βελτιώσωμεν τὸ ἰσχῦον τοῦτο σύστημα, ἤ, ἐὰν πεισθῶμεν, ὅτι τοῦτο δὲν ἐπιδέχεται βελτιώσεις, νὰ καταλήξωμεν εἰς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προεῖπον; Ἀλλὰ δυστυχῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἐδήλωσεν, ὅτι ἔχει ἀποστροφὴν πρὸς τὰ μονοπώλια, αἱ δὲ κλίσεις τῶν ἀνθρώπων δὲν μεταβάλλονται (ἱλαρότης). Ἡ ἀποστροφὴ εἶναι ἔμφυτος, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ὅσα καὶ ἂν εἴπω, δὲν θέλω φέρει μεταβολὴν εἰς τὰς ἰδέας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Μᾶς εἶπεν ὅμως ἄλλο τι παρήγορον· μᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπιμένει εἰς τὰς ἰδέας του, καὶ ὅτι, ὅταν ἴδῃ, ὅτι τῷ γίνονται προτάσεις σοβαρώταται, ὁποίας ἐκεῖνος ἐννοεῖ, τότε θὰ ὑποκύψῃ. Συνάμα μᾶς εἶπεν «ἐὰν εἶχον 135,000,000, ὅπως ἐξοφλήσω τὸ ἐπὶ τοῖς μονοπωλίοις δάνειον, θὰ κατήργουν καὶ τὰ ὑπάρχοντα τοιαῦτα». Ἐγὼ βασιλικώτερος τοῦ βασιλέως τῷ λέγω: «ἐὰν εἶχον 700,000,000, θὰ ἐπλήρονον ὅλα τὰ χρέη τῆς Ἑλλάδος, (ἱλαρότης, χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Τότε θὰ εὑρισκόμεθα εἰς τὸν χρυσοῦν αἰῶνα, οὐδεμία φορολογία, ἀλλὰ δυστυχῶς μόνον ἓν Κράτος γνωρίζω ἐν Εὐρώπῃ, μὴ ὑποκείμενον εἰς φορολογίαν· τοῦτο εἶναι τὸ Μονακό. Ἡ ἡγεμονία τοῦ Μονακὸ οὐδεμίαν ἐπέβαλε φορολογίαν. Μόνον τοῦτο τὸ Κράτος ἔχει ταύτην τὴν εὐδαιμονίαν συγκείμενον ὅμως ἐκ 2½ χιλιάδων ὑπηκόων (ἱλαρότης). Ἐπειδὴ λοιπὸν δὲν δυνάμεθα νὰ κατορθώσωμεν τὰ ἀδύνατα, ἐπειδὴ δυστυχῶς δι’ ἕνα ἢ ἄλλον λόγον ἔχομεν χρέη, καὶ ἐπειδὴ τὰ χρέη ταῦτα εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ πληρώσωμεν, καὶ θὰ πληρώσωμεν, διὰ τοῦτο δὲν εἶναι πρέπον, οὐδὲ συμφέρον διὰ φράσεων νὰ χορταίνωμεν. Ἂς ἔλθωμεν εἰς τὴν πραγματικότητα. Ἡ πραγματικότης δι’ ἐμὲ εἶναι, ὅτι τὸ ἐπὶ τοῖς μονοπωλίοις δάνειον, ἤτοι τὸ τῶν 135,000,000, εἶναι τὸ μόνον δάνειον, τὸ ὁποῖον ἔσωσε τὴν Ἑλλάδα, μετὰ τὰ παρουσιασθέντα κενὰ ὑπὸ τῶν ἀπολογισμῶν τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886. Εἶναι τὸ μόνον δάνειον, τὸ ὁποῖον, ἐάν τις ἐξ ὑμῶν, καὶ πιστεύω, πολλοὶ ἐμελέτησαν ὀλίγα τινά, τὰ ὁποῖα ἐδημοσιεύθησαν λεχθέντα ὑπ’ ἐμοῦ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, θέλει πεισθῆ, ὅτι τὰ ἐκ τοῦ δανείου τούτου χρήματα ἡ Ἑλλὰς τὰ ἔλαβε δωρεάν. Μάλιστα ἡ Ἑλλὰς ἔλαβεν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 χρήματα δωρεὰν ἐκτὸς τῶν συμψηφισθέντων εἰς προϋπάρχοντα δάνεια.

§83ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τοῦτο εὐδαιμονοῦσιν ἴσως οἱ διαπραγματευθέντες.

§84ΣΧΙΝΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ὡς εἰδικὸς εἰς τὰ χρηματιστικὰ, ὑπὸ ποίας συνθήκας ἐπραγματοποιήθη τὸ κατ’ αὐτὸν δωρεὰν συνομολογηθὲν δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων.

§85ΣΥΓΓΡΟΣ. Ἐγὼ ἔχω μεγάλην ὑπόληψιν εἰς τὰς μαθηματικὰς ὑμῶν γνώσεις, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ ἔχητε καὶ σεῖς ὀλίγην πεποίθησιν εἰς τὰς ἰδικάς μου, τὰς οἰκονομολογικὰς (ἱλαρότης). Λοιπὸν, Κύριοι, ἐὰν λογίσητε τὸν τόκον, τὸν πληρονόμενον διὰ τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων (χρεώλυτρον δὲν ὑπολογίζω, διότι ὡς γνωρίζετε, τὸ χρεώλυτρον δὲν πληρόνεται, ἀλλ’ ἡ ἀπόσβεσις γίνεται δι’ ἐξαγορᾶς τῶν ὁμολογιῶν, τὸ ὁποῖον σημαίνει ὅτι χρεώλυτρον δὲν ὑπάρχει.) Ἐννοεῖτε τὴν φράσιν, κύριε ἐκ Θεσσαλίας Βουλευτά;

§86ΣΧΙΝΑΣ. Μάλιστα (ἱλαρότης).

§87ΣΥΓΓΡΟΣ. Ἐὰν λοιπὸν ὑπολογίσητε, κύριε Βουλευτά, τὸν τόκον τοῦ πληρονομένου διὰ τὸ δάνειον τοῦτο τῶν 135,000,000, καὶ συνυπολογίσητε τὰ δι’ αὐτοῦ ἐξοφληθέντα δάνεια, διότι πρέπει νὰ γνωρίζητε, ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τούτου κατὰ μέρος ἐλήφθησαν χρήματα καὶ κατὰ μέρος ἐξωφλήθησαν χρέη.

§88ΣΧΙΝΑΣ. Δι’ αὐτὸ συγχαίρω περισσότερον τοὺς συνάψαντας τὸ δάνειον. Αὐτὸ εἶναι οἰκονομικὸς συνδυασμός.

§89ΣΥΓΓΡΟΣ. Συνομολογῶ. Ἐὰν λοιπὸν ὑπολογίσητε τοὺς τόκους, τοὺς νῦν πληρονομένους καὶ ἐξ αὐτῶν ἀφαιρέσητε τοὺς πληρονομένους διὰ τὰ τότε ὑπάρχοντα δάνεια, τὰ ἤδη ἀπεσβεσμένα, θέλετε ἴδει καθαρῶς, ὅτι διὰ τοῦ δανείου τούτου δὲν ἐπῆλθεν ἐπιβάρυνσις νέα εἰς τὸ Κράτος.

§90ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀκριβὴς ὁ λογαριασμός σας;

§91ΣΥΓΓΡΟΣ. Μάλιστα, καὶ ἐξέθηκα τὸν λογαριασμὸν τοῦτον, κ. Πρόεδρε, ἐν μιᾷ συνεντεύξει, ἣν ἔσχον μετὰ τοῦ συντάκτου τῆς «Ἀκροπόλεως» πέρυσι, καὶ ἡ ὁποία ἐξεδόθη ἐν φυλλαδίῳ. Ἐκεῖ ἐμπεριέχεται ὁ λογαριασμὸς οὗτος, ὁ ὁποῖος θὰ πείσῃ, νομίζω, πάντα ἀμερολήπτως βασανίζοντα τοὺς ἀριθμούς. Ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου σήμερον. Αὐτὰ εἶναι πράγματα παρῳχημένα. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι ὁ τρόπος οὗτος τοῦ δανείζεσθαι ἦτο, κατ’ ἐμὲ, καὶ εἶναι....

§92ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ καλλίτερος.

§93ΣΥΓΓΡΟΣ. Ὁ ἁρμοδιώτερος. Τοῦτο θέλω ν’ ἀποδείξω, καὶ ὅτι, ὁσάκις τουλάχιστον ἐγὼ καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐσκέφθη περὶ δανείου, ἐσκέφθη περὶ τοῦ πῶς νὰ μὴ βαρύνῃ τὸν προϋπολογισμὸν, διότι δυστυχῶς ὁ προϋπολογισμὸς ἡμῶν εἶναι λίαν βεβαρυμένος καὶ δὲν δύναται νὰ φέρῃ βαρεῖαν αὔξησιν.

§94ΣΧΙΝΑΣ. Ἔφθασεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον.

§95ΣΥΓΓΡΟΣ. Ἀλλ’ ἐλέχθη, καθ’ ὅσον ἤκουσα, ἐπειδὴ δὲν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι τότε μέλος τῆς Βουλῆς. Μάλιστα, τὸ δάνειον τοῦτο ἦτο συμφέρον, ἀλλ’ ἦτο ἀσύμφορον, διότι παρεδόθη τὸ Κράτος εἰς χεῖρας, μὴ ἀνηκούσας εἰς τὴν ἐξουσίαν, διότι ἡ διαχείρισις παρεδόθη εἰς χεῖρας ξένων. Τοῦτο οὐδέποτε ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω. Μία Ἑλληνικὴ Ἑταιρία διαχειρίζεται τὰ μονοπώλια ταῦτα, τῶν ὁποίων τὰς προμηθείας ἐνεργεῖ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις· αὐτὴ δὲ οὐδὲν ἄλλο πράττει, εἰμὴ νὰ ἐπιστατῇ εἰς τὴν πώλησιν, ἤτοι νὰ ἦναι ἁπλοῦς διαχειριστὴς καὶ ἐντολοδόχος τῆς Κυβερνήσεως. Πάντα ταῦτα εἶπον περὶ τῆς Ἑταιρίας τῶν Μονοπωλίων, διότι ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὴν φορολογίαν τοῦ καπνοῦ, καὶ οὐχὶ καθ’ ἁπλῆν παρέκβασιν. Μᾶς εἶπον, ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο τῶν καπνοκοπτηρίων στοιχίζει ἀκριβὰ, καὶ ὅτι ἡ δαπάνη τῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ ἀνέρχεται διὰ τὴν Κυβέρνησιν εἰς μίαν δραχμὴν κατ’ ὀκᾶν καὶ πλέον. Ἀλλὰ τί μᾶς ἐμποδίζει νὰ δοκιμάσωμεν νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν δαπάνην ταύτην; Μήπως νομίζητε, ὅτι δὲν εὑρίσκεται ἑταιρία, ἀναλαμβάνουσα τὴν δαπάνην ταύτην τῆς διαχειρίσεως σχεδὸν εἰς τὸ ἥμισυ; Ἐδοκιμάσατε; Ὄχι. Ἐγὼ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ δαπάνη αὕτη ἠδύνατο νὰ μειωθῇ σχεδὸν κατὰ τὸ ἥμισυ, ἐὰν ἀνετίθετο εἰς μίαν ἑταιρίαν, ἥτις ν’ ἀναλάβῃ κατ’ ἀποκοπὴν τὴν κοπὴν καὶ λοιπὰ τοῦ καπνοῦ. Καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ ὑπάρχουσα ἑταιρία, ἥτις εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἄνευ οὐδεμιᾶς ὠφελείας, ἤθελεν ἀναλάβει τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Ἰδοὺ λοιπὸν, τίνι τρόπῳ δύνασθε εὐκολώτατα αὐτὴν τὴν οἰκονομίαν νὰ τὴν κάμητε διὰ μιᾶς. Πρὸς τοῖς ἄλλοις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ μονοπώλιον θὰ ὀλιγοστεύσῃ τὴν παραγωγήν. Ἤκουσα δὲ τοῦτο ὑπὸ πολλῶν ἐπαναλαμβανόμενον· ἀλλὰ δὲν ἤκουσά ποτε καὶ τὸν λόγον, δι’ ὃν ἤθελε τοῦτο ὀλιγοστεύσει τὴν παραγωγήν. Σήμερον ἡ Ἑλλὰς παράγει 4, 5 ἑκατομμύρια ὀκάδων καπνοῦ. Αὐτὰ βεβαίως δὲν τὰ καταναλίσκει ὁ τόπος ὅλα, ὁ τόπος ἀποῤῥοφᾷ, ὅσα χρειάζεται διὰ τὴν κατανάλωσιν· τὸ δὲ ὑπόλοιπον ποσὸν ἐξάγει τὸ ἐμπόριον. Διατί, ὑπάρχοντος τοῦ μονοπωλίου, τὸ ἐμπόριον θὰ παύσῃ ἐξάγον καπνόν; Τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἐννοήσω. Ἔχομεν δὲ καὶ παραδείγματα, ἐπειδὴ πρότερον ἤκουσα νὰ ὁμιλῶσι περὶ παραδειγμάτων, ἔχομεν, λέγω, παράδειγμα τὴν Ρουμανίαν. Ἡ Ρουμανία δὲν παρῆγεν ἄλλοτε οὐδ’ 100 ὀκάδας καπνοῦ, ἀλλ’ ἀφ’ ὅτου ἐπέβαλε τὸ μονοπώλιον τοῦ καπνοῦ, παράγει ὅλον τὸν ἐν Ρουμανίᾳ καταναλισκόμενον καπνὸν, συνάμα δὲ καὶ ἐξάγει. Ἐγὼ, ὅστις εἶχον ἄλλοτε τὴν ἰδέαν περὶ τοῦ συμφέροντος τοῦ μονοπωλίου, ὁμολογῶ, ὅτι ἐπί τινα καιρὸν καὶ μέχρι τῆς προχθὲς, μέχρι τῆς μελέτης τοῦ παρόντος νομοσχεδίου, εἶχον πεισθῆ, ὅτι τὸ μονοπώλιον δὲν εἶναι ἐφαρμόσιμον ἐν Ἑλλάδι, τοῦτο δὲ δι’ οὐδένα ἄλλον λόγον, τῆς παραγωγῆς δηλαδὴ, ἀλλὰ μόνον, διότι ἐφοβούμην, ὡς ἀκόμη καὶ ἐπὶ τοῦ παρόντος φοβοῦμαι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ· ὅτι ἡ κατάστασις ἡ διοικητικὴ τῆς χώρας δὲν ἐπιτρέπει τὴν ὑπεράσπισιν ἑταιριῶν, αἵτινες ἤθελον ἐγγυηθῆ νὰ καταβάλωσιν ἐτησίως τῇ Κυβερνήσει ὡρισμένον τι ποσόν. Τοῦτο καὶ μόνον μὲ περιῆγεν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ μεταβάλω τὴν γνώμην μου περὶ μονοπωλίου. Προκειμένου ὅμως νὰ ἐπιβληθῶσι καὶ νὰ λειτουργήσωσι τοιοῦτοι ὅροι καὶ ποιναὶ, οἵας βλέπω ἐν τῷ παρόντι νομοσχεδίῳ, ἡ δὲ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ τὴν δύναμιν καὶ τὸ θάῤῥος νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι ὅλοι θὰ ἐφαρμοσθῶσι, πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦ προσεχοῦς ἔτους, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ ἐπαληθεύσῃ, τότε δὲν βλέπω, διατί δὲν πρέπει καὶ ὁρμητικῶς νὰ δράμωμεν, καὶ ὅσον τάχος νὰ φθάσωμεν πρὸς τὸ μονοπώλιον, διότι καὶ αἱ ἡμίσεις τῶν ποινῶν καὶ διατυπώσεων τοῦ παρόντος νομοσχεδίου ἂν λειτουργήσωσι δεόντως, τὸ μονοπώλιον δύναται ἄριστα νὰ λειτουργήσῃ. Καὶ πάλιν, κύριοι συνάδελφοι, πρὶν ἢ ἐπιψηφίσητε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, παρακαλῶ νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ κρίσιμον τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, καὶ νὰ ἀναλογισθῆτε, ὅτι ναὶ μὲν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ εἰσηγήσει τοῦ προϋπολογισμοῦ μᾶς παρουσίασε προϋπολογισμὸν σχεδὸν ἰσοσκελῆ, ἀλλ’ ὅτι αὐτὸς οὗτος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν διατελεῖ ἐν ἡσυχίᾳ περὶ τοῦ μέλλοντος καὶ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ ὑποβληθέντος προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ ὁποίου πολὺ καλῶς γνωρίζω τὸ ἐπίμονον πρὸς μελέτην, βεβαίως γνωρίζει τὸ τρωτὸν μέρος τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ. Εἶνε περιττὸν, καὶ τοὐλάχιστον πρόωρον σήμερον, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας. Ἀλλ’ ἁπλῶς μόνον ὑπομιμνήσκω, ὅτι πᾶς προϋπολογισμὸς, ὅσον ἀκριβὴς καὶ ἂν ἦναι, ἔχει πολλὰ τρωτὰ μέρη, μεταξὺ δὲ τῶν τρωτῶν τούτων μερῶν ὑπενθυμίζω τὴν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ αὐτοῦ παράλειψιν ἐγγραφῆς ποσῶν ἀναγκαίων δι’ ὑπηρεσίας δανείων καὶ προκαταβολῶν, τῶν ὁποίων τὸ Κράτος ἐποιήσατο ἤδη χρῆσιν, καὶ τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς δρ. 4,000,000 περίπου, καὶ ὅτι ἔχομεν αὐτὰ τὰ εὐλογημένα προϋπολογισθέντα καὶ βεβαιωθέντα καὶ καθυστερούμενα, τὰ ὁποῖα βεβαίως θ’ ἀποφέρωσιν ἓν ἔλλειμα σπουδαῖον. Ἐὰν δὲ εἰς αὐτὰ τὰ ἐλλείμματα προσθέσητε καὶ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο τὸ ἄφευκτον ἐκ τοῦ προϋπολογισθέντος ποσοῦ τῶν 7,000,000 ἐκ φορολογίας καπνοῦ καὶ σιγαροχάρτου, δύνασθε ἄριστα νὰ προΐδητε τὴν θέσιν, ἐν τῇ ὁποίᾳ θὰ εὑρεθῶμεν κατὰ τὸ ἐρχόμενον ἔτος, ἐὰν μάλιστα δὲν λύσωμεν, πρὸ παντὸς, τὸ νομισματικὸν ζήτημα. Δὲν εἶναι καιρὸς, ἐπαναλαμβάνω, κύριοι Βουλευταὶ, πειραμάτων. Σᾶς ἱκετεύω ν’ ἀναλογισθῆτε, ὅτι οἱ καιροὶ εἶναι πονηροὶ, πονηρότατοι, ὅτι, ὅταν κατακρίνωμεν τὸ παρελθὸν, πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν εἰς ὥραν, καθ’ ἣν νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς ὑποχρεώσεις ἀνωτέρας ἐκείνων, ἃς ἐψέξαμεν. Εὔχομαι ἐξ ὅλης ψυχῆς νὰ διαψευσθῶσιν οἱ φόβοι μου, ἀλλ’ ὅπως τρέχομεν, καὶ ἐὰν συντόμως δὲν μεταβάλωμεν πορείαν, μοὶ φαίνεται ἀδύνατον νὰ μοὶ φθάσωμεν ἐκεῖ, ὅπου φοβοῦμαι. Διὰ φράσεων δὲν ἀναπληροῦνται αἱ ἀνάγκαι, δὲν ἀναῤῥωνύουσιν ἀσθενεῖς. Χρειάζονται φάρμακα, καὶ φάρμακα δραστήρια. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τοὺς λόγους, δι’ οὓς αἱ ἀνάγκαι αὗται ὑπάρχουσιν. Αὗται ὑπάρχουσι, καὶ πάντες ἔχομεν ὅλην τὴν καλὴν θέλησιν, ὅλην τὴν προθυμίαν, νὰ ἐκτελέσωμεν τὰς ὑποχρεώσεις μας ἀκεραίας. Πρὸς τοῦτο θὰ ἤμεθα πρόθυμοι νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς πᾶσαν θυσίαν, εἰς πᾶσαν ὑποχρέωσιν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ μεμφώμεθα ἐλαφρῶς πᾶν γενόμενον ὑπ’ ἄλλων, ὁπόταν προβλέπωμεν, ὅτι θὰ περιέλθωμεν, εἰς τὴν ἀνάγκην, ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα μεμφόμεθα, νὰ τὰ πράξωμεν, καὶ μετὰ μείζονος ἴσως ταπεινώσεως.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§97ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 καὶ 20′ μ. μ.