1891.02.25

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 51

Τῆς 25 Φεβρουαρίου 1891.

(Δευτέρα).

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἀγγελικὴ χήρα τοῦ ἀνθυπασπιστοῦ Παναγιώτου Ξανθοπούλου, φονευθέντος ἐν Ἀρκαδίῳ τῆς Κρήτης, ὑποβάλλει ἀναφορὰν, δι’ ἧς ζητεῖ αὔξησιν τῆς διδομένης αὐτῇ μηνιαίας συντάξεως. Ὁ Γεώργιος Δράκαρης, κάτοικος Ἀθηνῶν, ἀγωνιστὴς, δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὴν Βουλὴν λέγει, ὅτι πολλὰ προσέφερεν εἰς τὴν πατρίδα, καὶ ζητεῖ νὰ τῷ ἀπονεμηθῇ σύνταξις. Εἰς τὸ Προεδρεῖον ἀπεστάλη τηλεγράφημα πολιτῶν ἐκ Νάξου, παρακαλούντων νὰ μὴ ψηφισθῇ ἡ περὶ Ναξίας σμύριδος σύμβασις. (Ἀναγινώσκεται τὸ τηλεγράφημα). Ἕτερον τηλεγράφημα ἀπεστάλη ἐξ Ἀγγλίας, διὰ τοῦ ὁποίου ὁ τηλεγραφῶν Φίλιππος Πάλλης διαμαρτύρεται κατὰ τῆς παραχωρήσεως τῆς ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἐν Μήλῳ μεταλλευμάτων βαρυτίνης.

§2ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς μίαν τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως νὰ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκεν ἐκράτει παρ’ ἑαυτῷ ἐκκρεμῆ πρότασιν τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Γυμνασίου Ἀμφίσσης περὶ διορισμοῦ δύο καθηγητῶν, διότι ἐκ τῆς ἐκκρεμότητος ταύτης ἐζημιοῦτο ἡ ὑπηρεσία τοῦ Γυμνασίου. Παρωρμήθην δὲ εἰς τοῦτο ἐξ ἐπιστολῆς διακεκριμένου μέλους τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης, ἀναγγείλαντός μοι, ὅτι οὐδεμίαν ἔλαβεν ἐπὶ δίμηνον ἀπάντησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ἀπαντῶν, μοὶ ἐδήλωσεν, ὅτι ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐπιτροπήν, δηλώσας τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν ταύτην· παρακληθεὶς δὲ τότε, κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ σχετικὰ ἔγγραφα. Ἐπὶ τῇ ἀναγνώσει τῶν ἐγγράφων τούτων, ὁμολογῶ, ὅτι ἐξεπλάγην. Ἵνα δὲ καὶ ἡ Βουλὴ συμμερισθῇ τὸ αἴσθημα τῆς ἐκπλήξεώς μου, παρακαλῶ αὐτὴν νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὴν βραχεῖαν ἀφήγησιν τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Ἐν Ἀμφίσσῃ πρὸ τοῦ 1881 δὲν ὑπῆρχε Γυμνάσιον, ὑπῆρχε δὲ μόνον Σχολαρχεῖον, διὰ τὸ ὁποῖον ἐδαπάνα τὸ Κράτος περὶ τὰς 6,000 δραχμῶν. Ἀλλ’ ὁ ἀείμνηστος ἐξ Ἀμφίσσης Ἀναγνώστης Γιαγτζῆς ἀποθανὼν ἐκληροδότησε πᾶσαν αὐτοῦ τὴν περιουσίαν πρὸς ἀνίδρυσιν καὶ συντήρησιν Γυμνασίου, ὥρισε δὲ καὶ ἐκτελεστικὴν ἐπιτροπὴν ἐκ τοῦ Δημάρχου, τοῦ Ἀρχιεπισκόπου καὶ τριῶν ἄλλων μελῶν. Ὅτε τὸ κατάστημα τοῦ Γυμνασίου ἀνηγέρθη, ἡ ἐπιτροπὴ ἦλθεν εἰς συνεννόησιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ δὲ τὴν συνεννόησιν ταύτην ἐψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὁ νόμος τῆς 16 Μαρτίου 1881. Διὰ τοῦ νόμου τούτου ἐνομοθετήθη, ὅτι οἱ μαθηταὶ καὶ οἱ διδάσκαλοι τοῦ Σχολαρχείου,—διότι τὸ Σχολαρχεῖον συνεχωνεύθη μὲ τὸ Γυμνάσιον,—διορίζονται καὶ παύονται τῇ προτάσει τῆς ἐπιτροπῆς, τῆς ἐκλεχθείσης ὑπὸ τοῦ ἀειμνήστου Γιαγτζῆ· ἵνα δὲ μὴ μένωσιν αἱ προτάσεις αὐτῆς ἐκκρεμεῖς, ἐν ἄρθρῳ 2ῳ ἐνομοθετήθη, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως εἶναι ὑπόχρεως ἐντὸς 20 ἡμερῶν νὰ ἀποφανθῇ, ἐὰν ἔχῃ λόγους, ἐκ τῶν κειμένων νόμων ἀποῤῥέοντας, ἵνα ἀρνηθῇ τὴν πραγματοποίησιν τῶν προτάσεων τῆς ἐπιτροπῆς. Διὰ τοῦ ἰδίου νόμου ὡρίσθη, ἢ μᾶλλον συνεβλήθη τὸ Κράτος μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς, ὅπως χορηγῇ τὸ Δημόσιον εἰς τὸ Γυμνάσιον 6,000 δραχμὰς ἐτησίως, τὰς ὁποίας τὸ Δημόσιον ὠφελεῖτο ἐκ τούτου, ὅτι τὸ κληροδότημα τοῦ Γιαγτζῆ ἀνελάμβανε τὴν συντήρησιν τοῦ Σχολαρχείου. Ὁ ὅρος τῆς καταβολῆς τῶν 6,000 δραχμῶν εἶναι ἀπολύτως ὑποχρεωτικὸς διὰ τὸ Δημόσιον, διότι οὕτω συνεφωνήθη. Ἀλλ’ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, ὁ κ. Ὑπουργὸς, μὴ λαβὼν ὑπ’ ὄψει τὸν νόμον, ὑπέλαβεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ οἰκονομήσῃ 3,000 δραχμὰς, ν’ αὐξήσῃ δὲ ἄλλας δαπάνας, μὴ ὑποχρεωτικὰς, ὡς παραδείγματος χάριν τὴν δαπάνην δι’ ἐπιστάτας Γυμνασίων καὶ Σχολείων κτλ. Ἀλλὰ περὶ τούτου νῦν δὲν πρόκειται. Ἐλπίζω, ὅτι, ὅταν συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμὸς, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἀναγνωρίζων τὸ σφάλμα του, θέλει ζητήσει νὰ αὐξήσῃ ἡ σχετικὴ πίστωσις ἀπὸ 3,000 εἰς 6,000. Ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἔχω ὑπ’ ὄψιν, παρετήρησα ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως παρεβίασε τὸν νόμον, περὶ οὗ εἴρηται, κατὰ δύο αὐτοῦ διατάξεις. Παρεβάθη ὁ νόμος κατὰ τοῦτο, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως δὲν ἠδύνατο νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἀποδοχὴν τῶν προτάσεων τῆς ἐπιτροπῆς, ἐκτὸς ἐὰν εἶχε λόγους ἐκ τῶν κειμένων νόμων ἀποῤῥέοντας. Ἀλλὰ κατὰ τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνε τῇ 6 Φεβρουαρίου εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, φαίνεται, ὅτι δὲν εἶχε τοιούτους λόγους, καὶ ἠρκέσθη νὰ παρατηρήσῃ, ὅτι «οἱ προτεινόμενοι ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἀπελύθησαν ἀρτίως συνεπείᾳ παραστάσεων, ὅτι ἔδειξαν συμπεριφορὰν μὴ συμβιβαζομένην πρὸς τὰ καθήκοντα τῆς ὑπηρεσίας των. Ἡ ἐκ τοιούτων δὲ λόγων ἀπόλυσις φέρει χαρακτῆρα ὁπωσδήποτε πειθαρχικὸν προσωρινῆς ἀπολύσεως, ὥστε δὲν φαίνεται ἡμῖν προσῆκον τόσον ταχέως νὰ ἐπαναφέρωμεν αὐτούς». Ὑπέλαβον, ὅταν ἀνέγνωσα τὸ ἔγγραφον τοῦτο, ὅτι ἐν τῷ φακέλλῳ ὑπῆρχον ἔγγραφα, ἀποδεικνύοντα ὅτι ὑπῆρχον ἔστω καὶ τοιοῦτοι λόγοι· δὲν ἐξετάζω, ἂν οἱ λόγοι, οἱ προκαλοῦντες πειθαρχικὴν τιμωρίαν, κωλύωσι τὸν διορισμὸν καθηγητῶν, ἀλλὰ τὰ ἐν τῷ φακέλλῳ ἔγγραφα οὐδένα τοιοῦτον λόγον ἀναφέρουσιν· ἐν τῷ φακέλλῳ ὑπάρχουσι τὰ σχετικὰ βασιλικὰ διατάγματα, δι’ ὧν ἀπελύθησαν οἱ περὶ ὧν ὁ λόγος καθηγηταί· ταῦτα οὐδὲν ἀναφέρουσιν ἢ ὅτι ἀπολύονται, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἑτέρας προσθήκης. Ἄρα οἱ καθηγηταὶ οὗτοι ἀπελύθησαν δι’ ὃν λόγον καὶ τόσοι ἄλλοι γυμνασιάρχαι καὶ καθηγηταὶ, τουτέστι διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶχε λόγους πολιτικοὺς νὰ τοὺς ἀπολύσῃ, ἀλλ’ οὐχὶ ἐκ τῶν νόμων ἀποῤῥέοντας· διότι, ἂν ὑπῆρχον τοιοῦτοι λόγοι, ἤθελε τοὺς ἀναφέρει εἰς τὰ διατάγματα τῆς ἀπολύσεως. Παρεβάθη ἔτι ὁ νόμος τῆς 16 Μαρτίου 1881 καὶ εἰς ἑτέραν αὐτοῦ διάταξιν. Ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, καίτοι τὸ πρῶτον, ὅτε ἠρωτήθη, εἶπεν, ὅτι ἐντὸς τῆς τασσομένης ὑπὸ τοῦ νόμου προθεσμίας ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, ἐκ τῶν κατατεθέντων ὅμως ἐγγράφων ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν ἀπήντησεν ἐντὸς τῆς εἰκοσαημέρου προθεσμίας, διότι ἡ πρότασις τῆς ἐπιτροπῆς φέρει χρονολογίαν 13 Ἰανουαρίου 1891, ἐπρωτοκολλήθη δὲ τὴν 16 Ἰανουαρίου, ἡ δὲ ἀπάντησις τοῦ Ὑπουργείου ἀπεστάλη τὴν 7 Φεβρουαρίου. Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εὑρίσκετο λίαν στενοχωρημένος, εὑρίσκετο ὑπὸ πολιτικὴν πίεσιν νὰ μὴ ἀποδεχθῇ πρότασιν στηριζομένην εἰς τὸν νόμον, δι’ ἧς ἐπροτείνετο ἡ πλήρωσις δύο θέσεων καθηγητῶν, ἀπαραιτήτων ἐν τῇ κανονικῇ λειτουργίᾳ τοῦ Γυμνασίου ἐκείνου. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, φρονῶ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἔθετο τὴν ὑπογραφήν του εἰς τὸ ἔγγραφον, δι’ οὗ ἠρνήθη τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, χωρὶς νὰ προσέξῃ· διότι δὲν δύναμαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἤθελε νὰ παραβιάσῃ τόσον προφανῶς τὸν νόμον περὶ τοῦ Γυμνασίου Ἀμφίσσης. Τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐγίνωσκον ἀπὸ τῆς παρελθούσης βουλευτικῆς περιόδου κοπτόμενον ὑπὲρ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων, ἐγίνωσκον, ὅτι τοσαύτην ἀνέπτυξεν εὐφράδειαν, ὥστε, ἐνῷ πολλάκις ἐκωλυσιέργει, ἡμεῖς τὸν ἠκούομεν εὐχαρίστως, διότι κατώρθωνε νὰ εὑρίσκῃ θέματα, διὰ τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ ἀπασχολῇ τὸν χρόνον τῆς Βουλῆς. Μετὰ τὰς προηγουμένας δὲ αὐτοῦ ἀπαγγελίας οὐδέποτε ἐφρόνουν, ὅτι, τὸ πρῶτον ἐρχόμενος νὰ διοικήσῃ τὰ τῆς παιδείας, καὶ ἐν αὐτῇ τῇ ἀρχῇ, ἤθελε παραβιάσει τὸν νόμον καὶ παραβλάψει τὴν λειτουργίαν τοῦ Γυμνασίου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀπέδωκεν ἀγλαωτάτους καρποὺς, διότι ἐκεῖ φοιτῶσι παῖδες οὐ μόνον ἐκ τῆς Παρνασσίδος, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν Δωρίδος καὶ Λοκρίδος. Ὅσοι ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ γινώσκωσι τὰ τοῦ Γυμνασίου ἐκείνου δὲν δύνανται νὰ ἀρνηθῶσιν, ὅτι, ἀφ’ ἧς τὸ Γυμνάσιον αὐτὸ λειτουργεῖ, ἀπέδωκε καρποὺς, τοὺς ὁποίους τὰ ἄλλα Γυμνάσια δὲν ἀποδίδουσιν. Ἔπρεπεν ἐπὶ τῆς ὑπουργίας τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου τὸ Γυμνάσιον νὰ μὴ δύναται νὰ λειτουργήσῃ, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι ἐπετρέπετο εἰς αὐτὸν νὰ ἐνδίδῃ εἰς πολιτικὰς πιέσεις, καὶ νὰ προτιμᾷ τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀπαιτήσεων τῶν πολιτικῶν του φίλων ἀπὸ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ καθήκοντος.

§3ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ἀρχόμενος τῆς προσφάτου ὁμιλίας του, ἢ μᾶλλον τῆς κατ’ ἐμοῦ ἐπικρίσεώς του, ἐξεδήλωσεν ἐνώπιον ὑμῶν αἴσθημα ζωηρᾶς ἐκπλήξεως, πῶς, ὕστερον ἀπὸ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα φαίνονται διατετυπωμένα ἐν τοῖς ἐγγράφοις τούτοις, ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐτόλμησε, παραβαίνων τοὺς νόμους, νὰ μὴ ἐκτελέσῃ τὰς προτάσεις τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Γυμνασίου Ἀμφίσσης. Καὶ ἐγὼ ἐξεπλάγην, πῶς ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἀφοῦ ἀνέγνωσε τὰ ἔγγραφα, καὶ ὑποθέτω ὅτι τὰ ἀνέγνωσε, πῶς ἐνόμισεν, ὅτι τὰ στοιχεῖα, τὰ ὁποῖα συνέλεξεν ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων, τῷ ἐπέτρεπον νὰ φαντασθῇ, ὅτι δύναται νὰ διακρίνῃ ἐν τοῖς πορίσμασι τῶν μελετῶν του τὰ στοιχεῖα παραβάσεως τῶν νόμων ἐκ μέρους τον Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως. Καὶ ἵνα θέσω ὑμᾶς κριτὰς μεταξὺ τῆς ἐκπλήξεως τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου καὶ τῆς ἐμῆς, θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ σᾶς διηγηθῶ ἐν συνόψει τὰ γεγονότα, ἐφ’ ὧν στηρίζει τὴν παράβασιν τῶν νόμων ὁ ἀξιότιμος ἐκ Παρνασσίδος συνάδελφος. Πρὸ δύο μηνῶν ὡς ἔγγιστα, συνεπείᾳ παραστάσεων, ὧν τὸ ἀκριβὲς ἐβεβαιώθην ἐκ πληροφοριῶν ὑπηρεσιακῶν, ἀπελύθησαν δύο καθηγηταί, ὁ μὲν τοῦ Γυμνασίου Ζακύνθου, ὁ δὲ τοῦ ἐν Μεσολογγίῳ’ κατὰ τὰς παραστάσεις ταύτας, ἀμφότεροι οὗτοι ἐπέδειξαν διαγωγὴν ἀνάρμοστον πρὸς τὸ ἀξίωμά των καὶ τὰ ἔργα τῆς ὑπηρεσίας των....

§4ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπείσθητε ἐξ ἐγγράφων εὑρισκομένων ἐν τῷ φακέλλῳ;

§5ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ἰδιαιτέρων πληροφοριῶν, ὧν τὸ βάσιμον ἐξηκρίβωσα.... Ἀλλὰ δὲν παρῆλθε πολὺς καιρὸς, ἴσως δὲ δὲν παρῆλθον οὔτε καὶ πολλαὶ ἡμέραι, ὅτε ἔλαβον ἔγγραφον παρὰ τῆς Ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Γυμνασίου, δι’ οὗ προεκαλούμην νὰ διορίσω τοὺς καθηγητὰς τούτους εἰς τὸ Γυμνάσιον Ἀμφίσσης. Ὀφείλω δὲ νὰ ἀνακοινώσω ὑμῖν καὶ ὅσα ἄλλα ἐξωδίκως καὶ ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας μου γιγνώσκω. Οἱ κύριοι καθηγηταὶ μετὰ θρασύτητος ἀπεδέχθησαν τὴν ἀπόλυσιν αὐτῶν, εἰς τὴν ὁποίαν προέβην, ὡς προέφην, ἐκ λόγων πειθαρχικῆς ἐξουσίας, καυχώμενοι, ὅτι αὐτοὶ εἶχον τὸ μέσον νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν θέσιν αὐτῶν. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι, ὅταν ἔμαθον τοὺς λόγους των τούτους, δὲν ἔδωκα προσοχὴν, διότι οὐδέποτε ἐπίστευον, ὅτι θὰ ἐγένετο πρότασις διορισμοῦ αὐτῶν ἐκ μέρους τῆς ἐφορευτικῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Γυμνασίου Ἀμφίσσης. Ἅμα ἔλαβον τὸ ἔγγραφον τῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν ἐσκέφθην, ἂν ἔπρεπε νὰ ἐπαναφέρω αὐτοὺς, ἀλλ’ ἐὰν ἡ διαχειριστικὴ Ἐπιτροπὴ προσῆκε νὰ προβῇ εἰς πρότασιν περὶ διορισμοῦ τῶν καθηγητῶν τούτων. Τὸ αἴσθημα, τὸ ὁποῖον ἠσθάνθην, ἐμετριάσθη μόνον ἐκ τῆς ὑποθέσεως, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ πιθανὸν νὰ μὴ ἦτο ἐν γνώσει τῶν προηγουμένων τῶν καθηγητῶν τούτων, οὐδέποτε δὲ ἐφαντάσθην, οὔτε φαντάζομαι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἦμαι ὑποχρεωμένος ἐκ νόμου νὰ ἐπαναφέρω ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐγὼ ὁ ἴδιος δυνάμει νόμου ἀπέλυσα συνεπείᾳ παραστάσεων κατ’ αὐτῶν. Ὁ κ. συνάδελφος ἐν τούτοις φρονεῖ τὸ ἐναντίον, στηριζόμενος εἰς τὸ ἄρθρον 2 τοῦ ΠΚΗʹ νόμου τῆς 16 Μαρτίου 1881. Ἰδοὺ δὲ τί λέγει τὸ ἄρθρον τοῦτο, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος (ἀναγινώσκει): «Οἱ διδάσκαλοι καὶ καθηγηταὶ τοῦ τε Ἑλληνικοῦ σχολείου καὶ Γυμνασίου, οἵτινες ἀπαιτεῖται νὰ ἔχωσι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα, διορίζονται καὶ παύονται ἢ ἀντικαθίστανται διὰ Β. Διατάγματος, προκαλουμένου ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ, προτάσει τῆς ἐπιτροπείας πρὸς αὐτόν». Ὁ κύριος συνάδελφος ἄρα νομίζει, ὅτι μὲ συνέλαβεν ἐπ’ αὐτοφώρῳ, παραβαίνοντα τοὺς νόμους, καὶ μὲ κατήγγειλε, μικροῦ δὲ δεῖν καὶ διετύπωνε σφοδρὸν κατηγορητήριον, διότι ἐνόμισεν, ὅτι ἡ παράβασις ἦτο ἀναντίῤῥητος καὶ ἀναμφισβήτητος. Καὶ μὲ ἐρωτᾷ «διὰ ποίους λόγους, κύριε Ὑπουργὲ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, δὲν προέβητε εἰς τὸν διορισμὸν τῶν προταθέντων καθηγητῶν;» Πρὶν δώσω τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸ ἐρώτημα, τὸ τόσῳ τραγικὸν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, θὰ σᾶς ἀναγνώσω τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα εἰς τὴν Διαχειριστικὴν Ἐπιτροπὴν. (Ἀναγινώσκει ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὑπὸ χρονολογίαν 6 Φεβρουαρίου 1891). Πρὶν ἢ ἐν τούτοις εἰσέλθω εἰς τὴν ἐσωτερικὴν ἔννοιαν τῆς ἀπαντήσεως ταύτης, ἣν ἔδωκα, ἂς ὁμιλήσω ὀλίγον περὶ τοῦ ἐμπροθέσμου ἢ μὴ τῆς δοθείσης ἀπαντήσεως, διότι καὶ περὶ ἐκπροθέσμου ταύτης ἐγένετο λόγος. Ἡ αἴτησις τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον φέρει μὲν χρονολογίαν 13 Ἰανουαρίου, ἀλλὰ περιῆλθεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὴν 16 Ἰανουαρίου. Δὲν χρειάζεται ἑπομένως παρὰ ἁπλοῦς ὑπολογισμὸς, ἵνα εὑρεθῇ, ἂν ἀπὸ τῆς 16 Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 6 Φεβρουαρίου παρῆλθον πλέον τῶν 20 ἡμερῶν, ἃς καθορίζει ὁ νόμος ὡς προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὀφείλει νὰ ἀπαντήσῃ οὕτως ἢ ἄλλως ὁ Ὑπουργὸς εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς.

§6ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεπληρώθησαν αἱ 20 ἡμέραι.

§7ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ὑπολογισμὸν νομικῶς ἀκριβῆ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω, διὰ νὰ μὴ ἀφήσω ἤδη τὴν σειρὰν τῆς ὁμιλίας μου, θέλω προσπαθήσει νὰ πείσω τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ἐὰν θέλῃ νὰ πεισθῇ, ὅτι δὲν ὑπερέβην τὴν προθεσμίαν, διότι, ἂν τὴν ὑπερέβην κατὰ μίαν ἡμέραν, ὁμολογῶ, ὅτι τὸ ἔγκλημα εἶναι βαρύτατον! Ἀλλ’ ἂς ἐπανέλθω εἰς τὸ σπουδαιότερον κεφάλαιον τῆς ἐπερωτήσεως, ἂν παρεβίασα τουτέστι τὸν νόμον, μὴ προβὰς εἰς τὸν διορισμὸν τῶν προταθέντων καθηγητῶν. Πρὶν ὅμως εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν νόμων, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθην, μὴ ἐνδοὺς εἰς τὰς προτάσεις τῆς Ἐπιτροπῆς, ἃς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ σύμπασα ἡ Βουλὴ νὰ ἐρωτήσω αὐτήν: Εἶναι δυνατὸν νὰ φαντασθῇ τις, ὅτι μία οἱαδήποτε διαχειριστικὴ ἐπιτροπὴ δύναται νὰ τεθῇ ὑπεράνω τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ νὰ προσκαλῇ αὐτὸν, οἱονεὶ ἐξ ἀντιδράσεως, νὰ διορίσῃ καθηγητὴν ἐκεῖνον, ὃν οὗτος ἔκρινε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀπολυτέον; Καὶ δύναται λοιπὸν ἡ Ἐπιτροπὴ, νὰ λέγῃ πρὸς τὸν Ὑπουργόν: «Σὲ διατάσσω, ἐναντίον τῆς θελήσεώς σου, καὶ ἐναντίον τῆς πεποιθήσεώς σου, νὰ διορίσῃς τοῦτον ἢ ἐκεῖνον» καὶ νὰ λαμβάνῃ τὴν χεῖραν του, οἱονεὶ ἀκουσίως, καὶ διὰ τῆς βίας νὰ τὸν ἀναγκάζῃ νὰ ὑπογράψῃ; Τοιαύτη ἐξήγησις τοῦ νόμου δὲν στηρίζεται εἰς τὴν λογικὴν, διότι τότε θὰ εἴχομεν καὶ ἕτερον Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, ἑδρεῦον ἐν Ἀμφίσσῃ, ἀνώτερον καὶ ἐπικρατέστερον τοῦ γνωστοῦ ἐν Ἀθήναις. Οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ὁ νόμος ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τοιαύτην ἔννοιαν, καὶ οὐδέποτε θέλω δώσει τοιαύτην σημασίαν εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος.

§8ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, τὸν λόγον.

§9ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλω συντομεύσει τὴν ἀπάντησίν μου πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ἐκ Παρνασσίδος, διότι παρατηρῶ, ὅτι καὶ ἕτερος συνάδελφος, δεινὸς τῶν νόμων ἑρμηνευτὴς, ἑτοιμάζεται πρὸς ὑποστήριξιν τῆς κατ’ ἐμοῦ ἐπιθέσεως, ὅτε θέλω ἐπανέλθει, εὐτυχὴς ἂν ἴδω καὶ τοῦτον πίπτοντα ἐνδόξως ἐν τῷ ἀπελπιστικῷ ἀγῶνι, ὅστις κατ’ ἐμοῦ σήμερον ἠγέρθη. Δὲν προέβην λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὸν διορισμὸν τῶν προταθέντων καθηγητῶν, διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἀνέφερα, διότι ἐσχημάτισα τὴν πεποίθησιν, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι εἶχον παραβῆ τὰ καθήκοντα αὑτῶν, καὶ εἶχον δείξει διαγωγὴν ἀσυμβίβαστον πρὸς τὰ ἔργα τῆς προηγουμένης ὑπηρεσίας των, ἀφ’ ἧς διὰ τοῦτον τὸν λόγον τοὺς ἀπέλυσα. Δὲν ἐσχημάτισα δὲ τὴν πεποίθησιν ταύτην ἐκ τῶν ὑστέρων, ἀλλὰ πολὺ πρὶν ἢ προταθῶσιν ὑπὸ τῆς διαχειριστικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ δύναται νὰ ἀποδείξῃ ἡ χρονολογία τῆς ἀπολύσεώς των, συγκρινομένη πρὸς τὴν χρονολογίαν τῆς περὶ διορισμοῦ των προτάσεως ἐκ μέρους τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Γυμνασίου Ἀμφίσσης. Δὲν προέβην λοιπὸν εἰς τὸν διορισμόν των, ἔχων περὶ τοῦ ἐναντίου λόγους ἀποῤῥέοντας ἐκ τῶν κειμένων νόμων, καθ’ ἣν περίπτωσιν καὶ ὁ μνημονευθεὶς νόμος ΠΚΗʹ μοὶ ἐπιτρέπει τοῦτο. Καὶ τοὺς μὲν λόγους σᾶς τοὺς ἐξήγησα ἤδη, ἀποῤῥέουσι δὲ οὗτοι ἐκ τοῦ κειμένου νόμου, τουτέστι τοῦ ὀργανικοῦ διατάγματος περὶ τοῦ ὀργανισμοῦ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ Γυμνασίων τῆς 31 Δεκεμβρίου 1837, κατὰ τὸ ἄρθρον 39 τοῦ ὁποίου διορισμὸς διδασκάλου δὲν προτείνεται εἰς τὸν Βασιλέα, ὅταν ὑπάρχωσιν ἀμφιβολίαι περὶ τῆς χρηστότητος αὐτοῦ.

§10ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἠναγκάσθην, κύριοι Βουλευταί, νὰ ζητήσω τὸν λόγον ἐπὶ θέματος κατὰ τὸ φαινόμενον ἀλλοτρίου πρὸς ἐμὲ προσωπικῶς, ἀλλ’ ἐζήτησα τὸν λόγον, διότι μεταξὺ τῶν δύο καθηγητῶν, τῶν ἀπολυθέντων ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου καὶ μὴ διορισθέντων ἐπὶ τῇ προτάσει τῆς ἐπιτροπῆς τῆς διαχειριζομένης τὰ τοῦ Γιαγτζείου κληροδοτήματος, ὑπάρχει καὶ εἷς συμπολίτης μου, ὁ ὁποῖος παρεστάθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι ὠργίασεν, ὅτι προσηνέχθη καὶ ἐπέδειξε διαγωγὴν ἀσυμβίβαστον καὶ ἀνάρμοστον πρὸς τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον μετήρχετο. Ἀναγκάζομαι λοιπὸν νὰ ἀναλάβω τὴν ὑπεράσπισιν ἀνθρώπου ἀδίκως προσβαλλομένου, καὶ ἀναγκάζομαι νὰ λάβω τὸν λόγον κατ’ ἀδίκου ἐπιθέσεως ἐναντίον ἀνδρὸς ἀδίκως προσβαλλομένου, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον, ἐὰν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπιτρέπηται νὰ ἔχῃ πεποιθήσεις καὶ συμφώνως πρὸς ταύτας νὰ ἐνεργῇ, ἐπιτρέπεται βεβαίως καὶ εἰς ἐμὲ νὰ ἔχω τὰς ἐναντίας πεποιθήσεις, καὶ ἐν ὀνόματι τῶν πεποιθήσεων τούτων νὰ ἔλθω νὰ διαμαρτυρηθῶ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀποκρούων τὰς ἀδίκους προσβολὰς, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξετόξευσε κατ’ ἀνδρὸς κατὰ πάντα ἀξιοτίμου. Εἰς οὐδένα ἄλλον, Κύριοι, ἐπιτρέπετο νὰ ἐκστομίσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὅσα κατὰ τοῦ Σπυρίδωνος Λούγαρη ἐξετόξευσεν ὁ ἔντιμος ἐκ Πατρῶν βουλευτὴς καὶ Ὑπουργὸς, κατ’ ἀνδρὸς κατὰ πάντα ἀξιοτίμου καὶ ἐκπληρώσαντος θρησκευτικῶς τὸ καθῆκον αὐτοῦ ἔν τε Πάτραις καὶ ἐν Ζακύνθῳ. Καὶ εἰς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν πάντων τῶν ἐκ Πατρῶν συναδέλφων. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος καθηγητὴς μόλις πρὸ ὀλίγων μηνῶν εἶχε μετατεθῆ ἐν Ζακύνθῳ, κατὰ δυστυχίαν του δὲ συνέπεσε νὰ γείνωσιν αἱ ἐκλογαὶ κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο. Ταῦτα προέταξα, διότι ὁ κύριος Ὑπουργὸς, ἐν στενοχωρίᾳ εὑρισκόμενος, ἠθέλησε νὰ δημιουργήσῃ φαντάσματα, κατὰ τῶν ὁποίων νὰ πολεμήσῃ, ὅπως δικαιολογήσῃ τὴν γνώμην του... Καὶ ἐνταῦθα ἔρχομαι, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ ἐξετάσω πῶς παρέβητε τὸν νόμον. Παραδέχομαι ὅτι, ἂν ὅσα ὁ Ὑπουργὸς ἐξέθεσεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἦσαν ἀληθῆ, θὰ ἦτο ἐν τῷ δικαιώματί του· ἀλλὰ ποῦ στηρίζονται ὅσα ἐξέθεσε; καὶ τίνα ἀπόδειξιν περὶ τούτων ἔφερε; Ναὶ, ὤφειλε νὰ παύσῃ τὸν παραβάτην ὑπάλληλον, τὸν μὴ σεβασθέντα τὴν θέσιν του καὶ ἀναμιγνυόμενον ἀναφανδὸν εἰς τὰς ἐκλογὰς καὶ ὀργιάζοντα, ὡς εἶπεν, ἀλλ’ εἶχε καὶ ἄλλο καθῆκον, νὰ τὸν καταδιώξῃ, καὶ ἂν δὲν ἦτο ποινικῶς καταδιώξιμος, νὰ τὸν τιμωρήσῃ πειθαρχικῶς. Ἀλλ’ οὐδὲν τούτων ἔπραξε· προεκάλεσεν ἁπλῶς βασιλικὸν διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπολύει αὐτόν. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἦτο ἐν τῷ δικαιώματί του. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τὸ δικαίωμα εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ προκαλῇ Β. διατάγματα καὶ νὰ παύῃ τοὺς ὑπαλλήλους, τοὺς ὑπὸ τὴν ἁρμοδιότητα αὐτοῦ· ἀλλ’ ὅταν σήμερον τῷ ζητῆται λόγος, διατὶ δὲν τὸν διορίζει, τίνας λόγους ἐκ τῶν νόμων ἀποῤῥέοντας, ὡς ὁρίζει ὁ νόμος, ἔχει, διὰ νὰ μὴ τὸν ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν; Τότε πλέον δημιουργοῦνται ὅσα ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐξέθεσε, τότε πλέον ὁ καθηγητὴς αὐτὸς παρίσταται ὡς ὀργιάζων, ὡς ἐπεμβαίνων ἀσυστόλως εἰς τὰς ἐκλογὰς, ὡς παραβαίνων τὸ καθῆκόν του. Ἀλλ’ ἔχω καὶ ἐγὼ τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ὅτι ὅλα ταῦτα εἶναι ἐκ τῶν ὑστέρων κατεσκευασμένα· διότι, ἵνα ᾖ δικαιολογημένος καὶ ἐντὸς τοῦ γράμματος τοῦ νόμου, ὤφειλεν ὅλα ταῦτα νὰ τὰ πιστοποιήσῃ ἐκ τῶν προτέρων· ἀρνούμενος δὲ σήμερον τὴν ἐπαναφορὰν τοῦ καθηγητοῦ τούτου εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, δὲν εἶναι ἐν τῷ νόμῳ, διότι οὐδεὶς λόγος, ἀποῤῥέων ἐκ τοῦ νόμου, συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς ἀρνήσεώς του. Τὸ νὰ λέγῃ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι δὲν εἶναι σύμφωνον μὲ τὰς πεποιθήσεις ἢ μὲ τὴν γνώμην του νὰ διορισθῇ, τοῦτο δὲν ἀποῤῥέει ἐκ τοῦ νόμου, ἀποῤῥέει ἐκ τῆς πεποιθήσεως, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισεν. Ἀλλὰ πῶς ἐσχημάτισε τὴν πεποίθησιν ταύτην; ὁ ἴδιος τὸ λέγει: ἐκ πληροφοριῶν ἰδιωτικῶν.

§11ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπηρεσιακῶν.

§12ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἔχετε ἐκθέσεις; Τότε σᾶς παρακαλῶ νὰ τὰς φέρητε. Ἐνόσῳ ὅμως μοῦ λέγετε, ὅτι ἐκ πληροφοριῶν μόνον, ὁμοιάζετε πρὸς τὴν πνευματικὴν ἀρχὴν τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ὁποία δὲν δίδει ποτὲ λόγον. Δὲν δύνασθε λοιπὸν νὰ εἴπητε «ἐκ πληροφοριῶν»· διότι, ὅταν πρόκηται ν’ ἀποδείξητε, ὅτι συνεμορφώθητε μὲ τὸν νόμον, ὀφείλετε νὰ προσαγάγητε ἔγγραφα τῆς ὑπηρεσίας, διότι ἄλλως τὰ πάντα δύνασθε νὰ δικαιολογήσητε ἐκ τῶν ὑστέρων. Ἂν δὲ ὁ λόγος ὁ προκαλέσας τὴν ἀπόλυσιν τοῦ καθηγητοῦ ἦτο πράγματι ἐκεῖνος, τὸν ὁποῖον παρεστήσατε, διατὶ ἐν τῷ διατάγματι τῆς ἀπολύσεως δὲν βεβαιοῦτε τοῦτο; ἡ ἀπόλυσις εἶναι ἁπλῆ, καὶ σήμερον, ὅτε σᾶς ζητεῖται ὁ λόγος τῆς ἀπολύσεως, λέγετε, ὅτι ἐκ πληροφοριῶν ὑπηρεσιακῶν ἐπείσθητε, ὅτι ὁ καθηγητὴς παρεβίασε τὸ καθῆκόν του· ἀλλὰ τοῦτο δὲν σώζει τὴν παράβασιν νόμου, τὴν ὁποίαν ῥητῶς ἐκάματε.

§13ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἐννοεῖτε, Κύριοι, ὅτι ἡ ἔκπληξίς μου ἤδη ἐπιτείνεται, καὶ ἐπιτείνεται, διότι βλέπω συνάδελφον, ἀξιοῦντα ὑπέροχον θέσιν ἐν τῷ νομικῷ κόσμῳ, νὰ θεωρῇ ἄξιον ἑαυτοῦ νὰ ἀνέρχηται τὸ βῆμα καὶ νὰ καταγγέλλῃ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ παραβάσει νόμου, διότι ὁ Ὑπουργὸς δὲν ἠθέλησεν, ὑπακούων εἰς μίαν πρότασιν διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς, νὰ ἐπαναφέρῃ ὑπάλληλον εἰς τὴν θέσιν του· καὶ νὰ τὸν ἐπαναφέρῃ αὐτὸς ἐκεῖνος ὁ Ὑπουργὸς, ὅστις πρὸ δέκα ἡμερῶν ἀπέλυεν αὐτὸν διὰ Β. Διατάγματος. Ἴσως ἡ στοργὴ πρὸς τὸν συμπολίτην τοῦ ἀξιοτίμου ἀγορεύσαντος, διότι ὁ εἷς τῶν καθηγητῶν τούτων τυγχάνει συμπολίτης του, δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἐλαφρυντικὴ περίστασις ὑπὲρ αὐτοῦ, ὅστις ἐθεώρησεν, ἐπαναλαμβάνω, ἄξιον ἑαυτοῦ καὶ τῆς Βουλῆς νὰ ἐπιμείνῃ ἐπὶ θέματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἠσθάνετο κλονιζόμενον τὸ νομικὸν ἔδαφος. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐνδιατρίψω εὐρύτερον ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἵνα ἄρω ἀπὸ τὸ πνεῦμα καὶ τοῦ τελευταίου ἀκροατοῦ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ κόκκος τις παραβάσεως νόμου ἐν τῇ πράξει ἐκείνῃ, τὴν ὁποίαν χαρακτηρίζουσιν ὡς ἀντικειμένην ἄντικρυς εἰς ῥητὸν γράμμα τοῦ νόμου. Ἐπαναλαμβάνει, ἐρωτῶν με ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ ἐγερθεὶς, ὅπως ἐκπληρώσῃ ἔργον συνηγόρου ὑπὲρ τοῦ ἐκ Παρνασσίδος συναδέλφου, εἰς ποῖον νόμον ἐστηρίχθην, μὴ προβὰς εἰς τὸν διορισμὸν τῶν καθηγητῶν, καὶ ὅταν ἀνέφερον τοὺς λόγους, εἰς τοὺς ὁποίους ἐστηρίχθην, ἀπολύσας αὐτοὺς, εἰς τοὺς αὐτοὺς δὲ ἐστηρίχθην, μὴ προβὰς εἰς τὸν ἀναδιορισμόν των, μοὶ ἀποδίδει κακὴν πίστιν, ὅτι δῆθεν τοὺς λόγους αὐτοὺς τοὺς ἐδημιούργησα σήμερον ἐκ τῶν ὑστέρων, διὰ νὰ δικαιολογήσω τὸ δῆθεν παράνομον τῆς πράξεώς μου! Ἀλλὰ αὐτὴ ἡ αἰτίασις, καὶ χρονολογικῶς μόνον ἐξεταζομένη, ἀποδεικνύεται ἀβάσιμος, διότι πῶς, Κύριοι, τοὺς ἐδημιούργησα σήμερον, ἀφοῦ πολὺ πρὸ τῆς προτάσεως, περὶ ἧς πρόκειται, προέβην εἰς τὴν ἀπόλυσιν αὐτῶν; Τὸ διάταγμα τῆς ἀπολύσεώς των φέρει χρονολογίαν τῆς 7 Δεκεμβρίου 1890, ἡ δὲ πρότασις τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς χρονολογεῖται ἀπὸ 13 Ἰανουαρίου 1891, καὶ τὸ ἔγγραφον, δι’ οὗ ἀπέκρουσα τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως ταύτης, ἀπὸ 5 Φεβρουαρίου. Πῶς λοιπὸν ἔπλασα ἐκ τῶν ὑστέρων τοὺς λόγους τούτους, ἀφοῦ τοὺς εἶχον ἀπὸ τὸν Δεκέμβριον, ὅτε τοὺς ἀπέλυσα;

§14ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐκ τῶν λόγων τούτων τοὺς ἀπελύσατε.

§15ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ μοὶ λέγει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀρκεσθῶ εἰς τὰς προφορικὰς πληροφορίας, καὶ ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναφέρω εἰς τὸ περὶ ἀπολύσεως διάταγμα, ὅτι ἀπέδειξαν οἱ καθηγηταὶ οὗτοι διαγωγὴν σκανδαλώδη καὶ ἀσυμβίβαστον. Δὲν ἐφανταζόμην ποτὲ ὅτι ἡ ἐπιείκεια, ᾗ ἐχρησάμην, καὶ ἡ μετριοπάθεια, τὴν ὁποίαν ἐπέδειξα, νὰ μὴ στιγματίσω τοὺς ἀπολυθέντας καθηγητὰς, δὲν ἐπίστευον, λέγω, ὅτι ἡ ἐπιείκεια αὕτη ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ ἐκ μέρους τῶν κυρίων συναδέλφων ὡς ὅπλον ἐναντίον μου. Ἀλλ’ ὑποθέτετε, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν μνημονεύονται ἐν τῷ διατάγματι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι μὲ προήγαγον εἰς τὴν ἀπόλυσιν, πιστεύετε, ὅτι προέβην ἄνευ οὐδενὸς λόγου; Πᾶσα ἀπόλυσις οἱουδήποτε ὑπαλλήλου ὑποτίθεται ὑπαγορευθεῖσα ἐκ σπουδαίου λόγου, εἴτε μνημονεύεται οὗτος, εἴτε μὴ, ὡς συνηθέστερον μάλιστα συμβαίνει. Δὲν γνωρίζω, εἰς τὰς μεταβολὰς, τὰς ὁποίας ὑπηρεσιακοὶ λόγοι μὲ ἐπροκάλεσαν νὰ προβῶ, ἂν ἐφάνην δυσάρεστος εἰς ἀμφοτέρους τοὺς συναδέλφους, ἀλλὰ θὰ τοὺς παρακαλέσω, τὰ τυχὸν προσωπικὰ δυσάρεστα συναισθήματα, τὰ ὁποῖα παρήγαγον εἰς αὐτοὺς πράξεις τῆς ὑπηρεσίας μου, νὰ μὴ τὰ ἀναμιγνύωσιν εἰς τὸν ἔλεγχον τὸν κοινοβουλευτικὸν, τὸν ὁποῖον ἐνόμισαν σήμερον πρέπον νὰ ἐγείρωσιν. Ἐπιθυμῶ καὶ παρακαλῶ νὰ λησμονήσωσι πᾶν προσωπικὸν συναίσθημα, καὶ νὰ μὴ ἀντλῶσι τὰ ἐπιχειρήματα τῆς ἐναντίον μου κατηγορίας των, παρὰ ἐξ αὐτῆς τῆς πράξεως, τὴν ὁποίαν συζητοῦμεν σήμερον ἐνταῦθα, ἵνα ἐν ταύτῃ εὕρωσιν, ἐὰν δύνανται, τὸ ἐλεγκτέον καὶ μεμπτέον. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ἀμφοτέρους τοὺς συναδέλφους, ὅταν ὁ νόμος ΠΚΗʹ λέγῃ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς «ἂν ἔχῃ λόγους, ἀποῤῥέοντας ἐκ τῶν κειμένων νόμων, δὲν προβαίνει εἰς τὸν διορισμὸν τῶν προταθέντων», ποίους ἐννοεῖ κειμένους νόμους; Καὶ παρακαλῶ νὰ μοὶ εὕρουν τοὺς κειμένους νόμους, οἱ ὁποῖοι νὰ διαγράφωσι τὰς περιπτώσεις, καθ’ ἃς δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ διορίζῃ τὸν δεῖνα καθηγητήν, τοὺς παρακαλῶ, λέγω, νὰ εὕρουν καὶ νὰ ἀναγνώσουν κείμενον νόμον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ ἀναγράφωνται οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων, καὶ αἱ περιπτώσεις, κατὰ τὰς ὁποίας δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ διορίζῃ τὸν δεῖνα καθηγητήν. Ἂν μοὶ εἴπωσιν ἓν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἀκούω ψιθυριζόμενον, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ ἐπιφυλάξω ἐκ πονηρίας δι’ ἄλλην εὐκαιρίαν, ὅτι ἡ ἔκφρασις αὕτη «κείμενοι νόμοι» ἐννοεῖ μόνον τὸν νόμον περὶ προσόντων τῶν καθηγητῶν, βεβαίως πλανῶνται. Οἱ συνάδελφοι φαίνονται πιστεύοντες, ὅτι εἰς τοῦτο καὶ μόνον ἀναφέρεται ἡ ἔκφρασις «τῶν κειμένων νόμων», τουτέστιν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς εἶναι ὑποχρεωμένος νὰ προβῇ εἰς τὸν διορισμὸν τῶν προτεινομένων καθηγητῶν, ἐκτὸς μόνον ἐὰν οὗτοι δὲν ἔχωσι τὰ νόμιμα πρὸς διορισμὸν προσόντα· ἀλλ’ ἐὰν ὑπομνήσω πρὸς αὐτοὺς μίαν ῥῆσιν, ἐν τῷ αὐτῷ ΠΚΗʹ νόμῳ κειμένην καὶ λίαν ἐγγὺς ἐκείνης, θὰ πεισθῶσιν, ὅτι ἡ ἔκφρασις «τῶν κειμένων νόμων» δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὰ προσόντα τῶν καθηγητῶν. Καὶ ἰδού, Κύριοι, τί λέγει τὸ ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει): «Οἱ διδάσκαλοι καὶ οἱ καθηγηταὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ σχολείου, οἵτινες προτείνονται πρὸς διορισμὸν, ἀπαιτεῖται νὰ ἔχωσι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα». Ἑπομένως ὁ νόμος οὗτος ῥητῶς ἀπῄτησε τὴν ὕπαρξιν προσόντων, ἵνα δώσῃ τὴν ἄδειαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν νὰ προτείνῃ τὸν διορισμόν. Εἰς ἄλλο λοιπὸν προφανῶς ἀναφέρεται ὁ νόμος, ὅταν λέγῃ «ἐκ τῶν κειμένων νόμων»· διότι, ἂν ἀφεώρα εἰς τὰ προσόντα μόνον, οὐδεμία ἐξουσία θὰ ἐδίδετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διότι ἡ Ἐπιτροπή, κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, δὲν δύναται νὰ προτείνῃ διορισμὸν προσώπων, μὴ ἐχόντων τὰ νόμιμα προσόντα. Ἀλλὰ, ταῦτα λέγοντες, προφανῶς ἐλησμονήσατε τὸ ὀργανικὸν διάταγμα περὶ τῶν Ἑλληνικῶν σχολείων καὶ Γυμνασίων, ἀποτελοῦν τὸν θεμελιωδέστατον καὶ καταστατικὸν, οὕτως εἰπεῖν, ἐκπαιδευτικὸν νόμον, αὐτὸ τὸ Σύνταγμα τῆς περὶ τῆς Μέσης Ἐκπαιδεύσεως νομοθεσίας μας, τῆς 31 Δεκεμβρίου 1837, κατὰ τὸ ἄρθρον 39 τοῦ ὁποίου, ὡς σᾶς εἶπον ἤδη, δὲν προτείνεται ὁ διορισμὸς διδασκάλου εἰς τὸν Βασιλέα, ὅταν ὑπάρχωσιν ἀμφιβολίαι περὶ τῆς ὑπηρεσιακῆς χρηστότητος αὐτοῦ, περὶ τῶν ἠθῶν του, ὡς ἐκφράζεται τὸ διάταγμα τοῦτο. Καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναλύσω τὴν ἔκφρασιν ταύτην; Λοιπὸν, ἀφοῦ ζητεῖτε τοὺς κειμένους νόμους, ἰδοὺ κείμενος νόμος ἀναμφισβήτητος, καθ’ ὃν ὁ Ὑπουργὸς δὲν εἶναι ὑπόχρεως εἰς διορισμὸν, ἰδοὺ κείμενος νόμος, ἐκ τοῦ ὁποίου ἤντλησα τὸ δικαίωμα νὰ μὴ ἀποδεχθῶ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς. Δύναται λοιπὸν νὰ ζητηθῇ ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον λόγος περὶ μὴ διορισμοῦ καθηγητοῦ τινος, ὅταν τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἦναι ἀπόλυτον, καὶ δὲν ἔχῃ ὁ Ὑπουργὸς νὰ δώσῃ λόγον, παρὰ εἰς τὴν συνείδησίν του μόνον; Καὶ ἀπορῶ, πῶς προέβαλον τοιούτους δισταγμοὺς περὶ τοῦ δικαιώματος τοῦ Ὑπουργοῦ αὐτοὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες, ὀλίγιστον χρόνον μετὰ τὴν ὑπ’ αὐτῶν ἄλλοτε κατάληψιν τῆς ἀρχῆς, ἔσπευσαν τὴν ἡμέραν τῆς ἐλεύσεώς των εἰς τὴν ἐξουσίαν νὰ καταργήσωσι διάταγμα, τὸ ὁποῖον οἱ προκάτοχοι αὐτῶν εἶχον προκαλέσει περὶ ἐγγυήσεών τινων, σχετιζομένων πρὸς τὴν ἀπόλυσιν τῶν καθηγητῶν. Καὶ ἐξηγοῦμαι: Τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1885 εἶχε προκαλέσει Β. Διάταγμα, τὸ τῆς 4 Νοεμβρίου 1885, διὰ τοῦ ὁποίου καθωρίσθησαν ἐγγυήσεις τινὲς ὑπὲρ τῆς μονιμότητος τῶν καθηγητῶν, καὶ ἀνεγράφησαν λόγοι, δυνάμει τῶν ὁποίων καὶ μόνον ἠδύνατο νὰ παυθῇ καθηγητής. Ἀλλὰ τὸ διάδοχον Ὑπουργεῖον, ἤτοι τὸ προκάτοχον ἡμῶν, ἐνόμισεν, ὅτι δι’ αὐτοῦ τοῦ διατάγματος περιορίζεται ἡ ἐξουσία, τὴν ὁποίαν ἔχει ἡ Κυβέρνησις ἐκ τοῦ ἄρθρου 34 τοῦ Συντάγματος, καθ’ ὅ, ὁ Βασιλεὺς ἄνευ περιορισμοῦ διορίζει καὶ παύει τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους. Δὲν ἠνέχθησαν λοιπὸν τὸν περιορισμὸν τοῦτον καὶ διὰ τοῦ διατάγματος τῆς 7 Μαΐου 1886 ἀνεκάλεσαν τὸ προμνημονευθὲν διάταγμα, ὡς ἀντιβαῖνον εἰς τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Συντάγματος. Καὶ νομίζουσι λοιπὸν προσῆκον καὶ ὀρθὸν, ὅτι ἔχουσι βάσιμον λόγον καὶ ἔδαφος στερεὸν κατηγορίας ἐναντίον μου, διότι δὲν ἠθέλησα νὰ προβῶ εἰς τὸν διορισμὸν καθηγητῶν, τοὺς ὁποίους ἐγὼ αὐτὸς πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀπέλυσα! Ἐπαναλαμβάνω δὲ νὰ εἴπω πρὸς ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ἄξιος οἴκτου ὁ Ὑπουργὸς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἤθελεν εὑρίσκεσθαι ὑπ’ αὐτὴν τὴν θλιβερὰν ἀνάγκην, καὶ εἰς αὐτὴν τὴν ἀξιοθρήνητον θέσιν, τοῦ νὰ ἀναγκάζηται ἄκων, ἐναντίον τῆς συνειδήσεώς του, ἐναντίον τῶν ἀποφάσεών του, ἐναντίον τῆς ὑπογραφῆς του, νὰ ἔρχηται μετ’ ὀλίγας ἡμέρας καὶ νὰ σύρηται δέσμιος ἐκ τῶν θελήσεων μιᾶς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἂν προχωρήσητε ὀλίγον κατωτέρω εἰς ἑτέραν παράγραφον τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ΠΚΗʹ, θέλετε ἔτι περισσότερον ἐνισχυθῇ ἐν τῇ πεποιθήσει, τὴν ὁποίαν ἐκφράζω πρὸς ὑμᾶς. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ παράγραφος γʹ τοῦ ἄρθρου τούτου (ἀναγινώσκει): «Ὁ Ὑπουργὸς δύναται νὰ προκαλῇ τὴν ἀπόλυσιν καὶ ἄνευ προτάσεως τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς, ἂν ἀποδεδειγμένως φανῇ ὁ διδάσκαλος διάγων ἐπιμέμπτως, ἢ παραβαίνων τὰ κείμενα τῆς διδασκαλίας ἢ αἰτίᾳ δημοσίας τάξεως». Καὶ εὐλόγως· διότι ἦτο δυνατόν ποτε, εἴτε νόμος, εἴτε διάταγμα, νὰ ὑποτάσσῃ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπὸ συνθήκας περιοριστικὰς, αἰρούσας καὶ μηδενιζούσας τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ; Ἂν λοιπὸν ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς ἄνευ προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς νὰ ἀπολύῃ τοὺς καθηγητὰς τοῦ ἐν Ἀμφίσσῃ Γυμνασίου, δὲν ἠδυνάμην λοιπὸν νὰ διορίσω τοὺς προταθέντας καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας νὰ τοὺς ἀπολύσω, διότι κατὰ τὴν κρίσιν μου ἦσαν ἀπολυτέοι; Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ ἐξηγήσω, πῶς ἐθεώρησαν οἱ συνάδελφοι, ὅτι εὗρον ἐν τῇ πράξει μου στοιχεῖα παραβάσεως νόμου. Ἀλλ’ οὗτοι ἐξηκολούθησαν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁ πολιτικὸς ἀρχηγός των προχθὲς διετύπωσεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὁ κ. ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διεμαρτύρετο ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου λέγων: «διατί ἀπελύσατε τὸν ὑπάλληλον τοῦτον; διατί ἐπαύσατε τὸν ἄλλον; ἔπρεπε νὰ κρατήσητε αὐτοὺς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ἵνα οὕτως ἐγὼ διοικῶ καὶ ὑμῶν κυβερνώντων!» Ἐκ τῶν αὐτῶν ἰδεῶν προαχθέντες, φαίνεται, οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι μοὶ λέγουν· «διατί δὲν διορίζεις καθηγητὰς, οὓς ἡμεῖς σοῦ προτείνομεν;» Καὶ ἐκπλήσσονται οἱ συνάδελφοι, διότι δὲν εἰσακούω τῆς ἐπιθυμίας των! Αὐτὸν δὲ καὶ μόνον τὸν λόγον εὑρίσκω τῆς ἐκπλήξεως, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασαν οἱ δύο συνάδελφοι. Ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπασχολήσω περισσότερον τὴν Βουλήν. Ὑποθέτω ὅτι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι θὰ ἠσθάνθησαν ἤδη, ὅτι δὲν εἶναι δυνατόν ποτε ὁ νόμος ΠΚΗʹ νὰ ἐπέβαλε τῷ Ὑπουργῷ τῆς Ἐκπαιδεύσεως περιορισμὸν τοσοῦτον τῆς ἐξουσίας του, ὁ ὁποῖος ἦτο ἱκανὸς νὰ μηδενίσῃ τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ, καὶ νὰ τὸν καταστήσῃ ἐμπαιγμὸν τῶν ἀπολυομένων ὑπαλλήλων.

§16ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως εἶχε δίκαιον νὰ μεταπίπτῃ ἀπὸ ἐκπλήξεως εἰς ἔκπληξιν, διότι ὁμολογουμένως εὑρέθη εἰς λίαν στενόχωρον καὶ ἀμήχανον θέσιν, προσπαθήσας νὰ δικαιολογήσῃ τὴν πρᾶξιν, διὰ τὴν ὁποίαν ἐνεκαλέσαμεν αὐτὸν ἐγὼ καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐκ Ζακύνθου. Ὅσα εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως δὲν ἐδικαιολόγησαν τὴν πρᾶξίν του, ἀλλ’ ἀπετέλουν παράπονον κατὰ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε: «πῶς! θέλετε νὰ μηδενίσητε τὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως; πῶς! θέλετε νὰ μὴ ἀφήσητε εἰς αὐτὸν ἀπόλυτον τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς καθηγητάς;» Βεβαίως τὸ δικαίωμα τοῦτο τὸ ἐνασκεῖ ὁ Ὑπουργὸς καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς ἄλλους καθηγητὰς, τοὺς ἄλλους διδασκάλους τῶν ἄλλων Σχολαρχείων ἢ καὶ Γυμνασίων, ἀλλ’ ἐνταῦθα ὁ νομοθέτης εἶχε βεβαίως λόγον, διὰ νὰ ὑποβάλῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἰς ὃν ὑπέβαλεν αὐτὸν περιορισμόν· ἄλλως θὰ ἦτο ἐντελῶς περιττὴ καὶ ἄσκοπος ἡ ἔκφρασις, τὴν ὁποίαν μεταχειρίζεται ὁ νόμος· διότι, ἐὰν τῷ ὄντι ἡ ἔκφρασις τοῦ νόμου, ὅτι τότε καὶ μόνον δικαιοῦται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας νὰ μὴ δεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς, ὅταν ἔχῃ λόγους ἐκ τοῦ νόμου ἀποῤῥέοντας, ἐὰν, λέγω, αὐτὴ ἡ ἔκφρασις δὲν ἐσήμαινε τίποτε, πρὸς τί νὰ τεθῇ ἐν τῷ νόμῳ; Ὁ νομοθέτης τοῦ 1881 ἐνόει, καὶ οὕτως ἐφηρμόσθη μέχρι τοῦδε, ὅτι τότε καὶ μόνον δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἀποδοχὴν προτάσεως περὶ διορισμοῦ καθηγητῶν, ὅταν οἱ προτεινόμενοι καθηγηταὶ δὲν ἔχωσι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα, ὅταν περιέπεσαν εἰς πράξεις ἐγκληματικὰς, ἀποκλειούσας αὐτοὺς ἀπὸ τοῦ νὰ ὑπηρετήσωσιν εἰς δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν ἔδωκαν οἱ προκάτοχοι αὐτοῦ εἰς τὸν νόμον ἐπὶ 10 ὅλα ἔτη. Ὅτι δὲ αὐτὴ εἶναι ἡ ἑρμηνεία τοῦ νόμου, ἀποδεικνύεται καὶ ἐξ αὐτῆς ταύτης τῆς προτάσεως τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, διότι ἡ ἐπιτροπὴ ἄρχεται ἐκ τούτου, ὅτι «οἱ προτεινόμενοι ὑφ’ ἡμῶν καθηγηταὶ ἔχουσι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα». Ἐὰν ὁ νόμος τοῦ 1881 ἐνόει ν’ ἀφήσῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τὴν ἄσκησιν τῶν αὐτῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἀσκεῖ ὡς πρὸς τοὺς καθηγητὰς τῶν ἄλλων Γυμνασίων, δὲν ἦτο τὸ παράπαν ἀναγκαῖον νὰ ἀναφέρῃ ὅσα ἀνέφερεν, ὅτι δηλ. τότε μόνον δύναται νὰ ἀρνηθῇ ὁ Ὑπουργὸς τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς, ὅταν οἱ ὑπ’ αὐτῆς προτεινόμενοι καθηγηταὶ δὲν ἔχωσι τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα προσόντα. Ἀλλ’ εἶχε δίκαιον ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ παρεκτραπῇ τοῦ θέματος, καὶ νὰ προβάλῃ αἰτίασιν κατὰ τῶν προκατόχων του Ὑπουργῶν, καὶ νὰ μνησθῇ Β. διατάγματος, ἀνακαλέσαντος ἕτερον διάταγμα, ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τοῦ 1885 ἐκδοθὲν, εἶχε δὲ ἀκριβῶς καὶ τὴν ἐπιφύλαξιν, ἵνα μὴ εἴπω τὴν πονηρίαν, ἀναγινώσκων τὸ ἄρθρον τοῦ Συντάγματος, δυνάμει τοῦ ὁποίου ἀνεκλήθη τὸ διάταγμα ἐκεῖνο, νὰ μὴ τὸ ἀναγνώσῃ πλῆρες· διότι βεβαίως ὁ Βασιλεὺς διορίζει καὶ παύει τοὺς ὑπαλλήλους, ἐκτὸς τῶν ὑπὸ τῶν νόμων προβλεπομένων ἐξαιρέσεων· βεβαίως τὸ διάταγμα ἐκεῖνο, τὸ ἐκδοθὲν τὸ 1885, εἶχε διάταξιν νομοθετικὴν, καὶ ἦτο φυσικὸν εἰς τὸν διάδοχον Ὑπουργὸν νὰ ἀνακαλέσῃ τὸ διάταγμα ἐκεῖνο. Ἀκριβῶς δὲ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὑφίσταται ἐξαίρεσις ἐξ ἐκείνων, περὶ ὧν προενόησεν ἡ τοῦ Συντάγματος διάταξις, διότι νόμος ἐν ἰσχύϊ ὁρίζει, ὅτι ἐν τοιαύτῃ καὶ μόνῃ περιπτώσει, ἤτοι ὅταν ὑπάρχωσι λόγοι ἐκ τῶν νόμων ἀποῤῥέοντες, δύναται ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ μὴ δεχθῇ τὴν πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι εἶχε λόγους ὑπηρεσιακοὺς, ὧν ἕνεκα προέβη εἰς τὴν ἀπόλυσιν τῶν καθηγητῶν, περὶ ὧν πρόκειται. Μέχρι τοῦδε ἐγινώσκομεν, ὅτι οἱ ὑπηρεσιακοὶ λόγοι μεταβιβάζονται εἰς τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δι’ ἐγγράφων τῶν ἁρμοδίων ὑπαλλήλων, ἀλλ’ ἐν τῷ φακέλλῳ, περὶ οὗ γίνεται λόγος, οὐδὲν τοιοῦτον ἔγγραφον ὑπάρχει. Δὲν ἐπικαλοῦμαι μόνον τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθην καὶ πρότερον, ὅτι, ἐὰν ὑπῆρχον λόγοι, ἤθελον ἀναφερθῆ εἰς τὸ Β. διάταγμα, ἀλλ’ ἐπιμένω εἰς τοῦτο, ὅτι οὐδεὶς λόγος ἀποῤῥέων ἐκ τῶν νόμων ὑπάρχει, οὐδὲ ἔγγραφόν τι κατὰ τῶν καθηγητῶν, περὶ ὧν ὁ λόγος· ἂν τοιοῦτον ὑπῆρχε, ἤθελεν ἐγκλεισθῆ εἰς τὸν κατατεθέντα ἐν τῇ Βουλῇ φάκελλον. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ γινώσκῃ ἡ Βουλὴ, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ ἡ ἐκτελεστικὴ τοῦ Γιαγτζείου κληροδοτήματος πᾶν ἄλλο εἶχεν ὑπ’ ὄψει ἢ λόγον πολιτικὸν, ἢ λόγον ἀναφερόμενον εἰς τὴν φιλοτιμίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅταν ἐπρότεινε τὸν διορισμὸν τῶν δύο καθηγητῶν, περὶ ὧν γίνεται λόγος. Εἶχον κενωθῆ δύο θέσεις καθηγητῶν ἡ ἐπιτροπὴ συνειθίζει διὰ τῶν ἐν Ἀθήναις γνωρίμων καὶ συμπολιτῶν, τῶν ἀσχολουμένων εἰς τὰ γράμματα, ἰδίως δὲ διὰ δύο διακεκριμένων φιλολόγων συμπολιτῶν της, νὰ λαμβάνῃ πληροφορίας περὶ τῶν καταλληλοτέρων καθηγητῶν· παρ’ αὐτῶν τούτων ἔλαβε πληροφορίας, ὅτι οἱ καθηγηταὶ, περὶ ὧν πρόκειται, ἔχουν τ’ ἀπαιτούμενα προσόντα...

§17ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρὰ τίνων λαμβάνει τὰς πληροφορίας;

§18ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Παρὰ διακεκριμένων συμπολιτῶν μας, ἀσχολουμένων εἰς τὰ γράμματα. Συνήθως ἡ ἐπιτροπὴ συμβουλεύεται τὸν κ. Κόντον, τὸν καθηγητὴν τῆς φιλολογίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ. Παρὰ τούτου, ὡς ὑποθέτω, ἔλαβε τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας, καὶ ὑπέβαλε τὴν πρότασιν περὶ διορισμοῦ τῶν δύο καθηγητῶν. Οἱ καθηγηταὶ περὶ ὧν πρόκειται, καὶ εἰς ἐμὲ καὶ εἰς τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς εἶναι ἄγνωστοι. Εἰς Ἄμφισαν μεταβαίνοντες, βεβαίως δὲν ἤθελον οὐδέποτε ἀναμιχθῆ εἰς πολιτικήν τινα ἀσχολίαν, διότι οὐδεὶς εἶχε συμφέρον ἢ λόγους νὰ ὠθήσῃ αὐτοὺς εἰς τοιαύτην ἐκ τοῦ καθήκοντός των παρεκτροπήν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει πάντων ὑμῶν, Κύριοι, ἐμορφώθη ἤδη ἡ πεποίθησις περὶ τῶν λόγων, ὧν ἕνεκεν ἠρνήθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ἀποδοχὴν τῆς προτάσεως τῆς ἐπιτροπῆς. Τὸ δὲ γεγονὸς, ὅτι καὶ τὴν προθεσμίαν τῶν 20 ἡμερῶν ἀφῆκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐκπνεύσῃ, ἀποδεικνύει, ὅτι εὑρίσκετο εἰς πόλεμον πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν παρ’ αὐτοῦ νὰ μὴ διορίσῃ αὐτοὺς τοὺς καθηγητὰς, καίτοι ἐκ τοῦ νόμου ἦτο ἐπιβεβλημένον εἰς αὐτὸν νὰ τοὺς διορίσῃ.

§19ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ἀναγκάζομαι, Κύριοι, καὶ ἐκ τρίτου νὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς διὰ βραχέων, ἀφοῦ οἱ ἐπερωτήσαντες συνάδελφοι θεωροῦσιν ἄξιον ἑαυτῶν καὶ τῆς ὑποθέσεως νὰ ἐπιμένουν. Ἐν πρώτοις δέον νὰ ἐνθυμηθῶμεν τοὺς τελευταίους λόγους, οἱ ὁποῖοι ἀντηχοῦσιν εἰσέτι ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Εἶπον τουτέστιν οἱ κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐγὼ ἐκ πολιτικῆς ἀνάγκης ἠναγκάσθην νὰ μὴ ἀποδεχθῶ τὴν πρότασιν τῆς διαχειριστικῆς Ἐπιτροπῆς· νομίζω, ὅτι εἶναι αὐθαίρετος ἡ αἰτίασις αὕτη, εἶναι μία ἐπίνοια φαντασιώδης, καθόσον ποσῶς δὲν ἐπιέσθην ὑπὸ τῆς πολιτικῆς ἀνάγκης, ἀλλ’ ὡς εἶπον ἤδη, θὰ ἦτο ἀνάξιον ἐμοῦ αὐτοῦ νὰ ἀποδεχθῶ τὴν πρότασιν, πρὶν ἢ τοὐλάχιστον παρέλθῃ πάροδός τις χρόνου ἀργίας τῶν περὶ ὧν πρόκειται καθηγητῶν, ἥτις νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἔκτισις πειθαρχικῆς ποινῆς· θὰ ἦτο, λέγω, ἀνάξιον ἐμοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ, νὰ προβῶ ἀμέσως διὰ τῆς ἰδίας μου χειρὸς εἰς τὸν διορισμὸν καθηγητῶν, τοὺς ὁποίους ἀπέλυσα, εἰς τὸν διορισμὸν καθηγητῶν, τοὺς ὁποίους ἠδύνατο μὲν νὰ προτείνῃ κατὰ τύπον μία διαχειριστικὴ ἐπιτροπὴ, ἐὰν μάλιστα ἐν ἀγνοίᾳ διετέλει αὕτη τῶν λόγων τῆς ἀπολύσεως, ἀλλὰ δὲν γνωρίζω, τίνες εἰσήγαγον εἰς τὴν θέλησιν αὐτῆς τῆς ἐπιτροπῆς τὰ πρόσωπα τὰ προτεινόμενα. Δὲν πιστεύω ποτὲ ἡ διαχειριστικὴ ἐπιτροπὴ ἐκ συμπτώσεως ἀτυχοῦς νὰ ἔῤῥιψε τὸ βλέμμα ἀκριβῶς ἐπὶ ἐκείνων τῶν καθηγητῶν, τοὺς ὁποίους πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος ἢ πρὸ δύο εἶχον ἀπολύσει, διὰ λόγους γνωστοὺς εἰς πάντας, γνωστοὺς εἰς τὴν ἑλληνικὴν κοινωνίαν, ἡ ὁποία δυστυχῶς εἶναι μικρὰ, καὶ γνωρίζει πάντα τὰ συμβαίνοντα. Δὲν πιστεύω λοιπὸν νὰ ἦναι ὅλως διόλου ἀτυχὴς σύμπτωσις ἡ ἐκλογὴ τοιούτων προσώπων, προταθέντων ὑπὸ τῆς Διαχειριστικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ βεβαίως θεωρῶ ἄξιον νὰ ὑπερασπισθῶ ἀπόντα ἐντεῦθεν ἀξιότιμον ἄνδρα, τὸν κ. Κόντον, εἰς τοῦ ὁποίου τὴν εἰσήγησιν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Σιμόπουλος ἀπέδωκε τὴν συζητουμένην πρότασιν τῆς ἐπιτροπῆς. Εἶναι ἀδύνατον ὁ κ. Κόντος, ἐν γνώσει διατελῶν τῶν περιστάσεων, ὑφ’ ἃς ἀπελύθησαν οἱ καθηγηταὶ ἐκεῖνοι, εἶναι ἀδύνατον, λέγω, σεβόμενος ἑαυτὸν καὶ τοὺς νόμους τῆς πατρίδος καὶ τὰς πράξεις τῶν προϊσταμένων του, εἶναι ἀδύνατον, ἐκ τρίτου λέγω, νὰ ἐτόλμησε νὰ κάμῃ εἰσήγησιν τοιαύτης, μὴ προσηκούσης—ἂς μοὶ ἐπιτραπῆ νὰ εἴπω—προτάσεως, ἀποτελούσης, ἂν ὄχι περιύβρισιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀλλὰ τολμηρὰν πρὸς αὐτὸ ἀνευλάβειαν· διότι τῷ ὄντι εἶναι βαρύτατον. Ἐπιτροπὴ, συνισταμένη ἔστω ἐξ ἐντίμων προσώπων,—διότι δὲν πρόκειται περὶ τούτου,—νὰ θελήσῃ, ὅπως ἐπιβάλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον δι’ ἑρμηνείας ἐσφαλμένης τῶν νόμων, ἵνα ἀναιρέσῃ πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον ἐνήργησε, νὰ θέλῃ τουτέστι νὰ ἐπιβάλῃ διορισμὸν καθηγητῶν, τοὺς ὁποίους αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς ἔκρινεν ἀπολυτέους πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν. Ἀλλ’ αὐτὰ, τὰ ὁποῖα εἶπεν, ἐπαναλαμβάνω, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος περὶ πολιτικῆς πιέσεως, στηρίζονται ἐπὶ ἐσφαλμένων πληροφοριῶν, ἂν ἔλαβε τοιαύτας, καὶ δὲν τὰς ἤντλη ἐκ τῆς ἰδίας πεποιθήσεως. Μετὰ τὰ λεχθέντα εἶναι ἀδύνατον νὰ πιστεύσω, ὅτι ἀμφότεροι οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, μελετῶντες ὡριμώτερον καὶ ἀπαθέστερον τὸ ζήτημα, μακρὰν δὲ πάσης προσωπικῆς στοργῆς καὶ συμπαθείας, εἶναι ἀδύνατον, λέγω, νὰ φαντασθῶ, ὅτι θέλουσιν ἐπιμείνει εἰς τὴν πεποίθησίν των, καθ’ ἣν ὁ νόμος ΠΚΗʹ ἐνόησε νὰ ὑπαγάγῃ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως ὑπὸ τὴν ἐξάρτησιν τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Γυμνασίου Ἀμφίσσης, ἀφοῦ τοὐναντίον ἡ διαχειριστικὴ αὕτη ἐπιτροπή, καὶ κατὰ τὸ γράμμα τοῦ νόμου καὶ κατὰ τὸ ῥῆμα τοῦ διαθέτου, ὑπόκειται ἐν πᾶσιν εἰς τὸν ἔλεγχον καὶ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Δὲν πιστεύω δὲ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἵτινες ἦλθον ἐνταῦθα ἐν πλήρει πανοπλίᾳ, ἵνα ἐνεργήσωσι τὴν κατ’ ἐμοῦ τόσον ζωηρὰν ἔφοδόν των, νὰ μὴ γνωρίζωσιν, ὅτι ὑπάρχει διαθήκη τοῦ μακαρίτου Νικολάου Γιατζῆ, τοῦ ἱδρυτοῦ τοῦ ἑλληνικοῦ σχολείου καὶ Γυμνασίου Ἀμφίσσης. Ἐὰν τὸ ἐλησμόνησαν, ὑπομιμνήσκω εἰς αὐτοὺς, ὅτι ὁ μακαρίτης Νικόλαος Γιατζῆς συνέταξε τὴν διαθήκην του ἐν Ἑρμουπόλει τὴν 1ην Μαΐου 1873, ἐνώπιον τοῦ συμβολαιογράφου Ι. Ἀθανασίου. Ἡ παράγραφος 9 τῆς διαθήκης ταύτης λέγει (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ ἐποπτεύῃ ἐπὶ τῆς καλῆς διευθύνσεως τῶν Ἐκπαιδευτηρίων Ἀμφίσσης καὶ τῆς διαχειρίσεως τῆς περιουσίας των.» Θὰ ἦτο ἄρα θλιβερὸν, ὁ Ὑπουργὸς, τὸν ὁποῖον οἱ νόμοι καὶ ἡ Πολιτεία ἔταξαν ὑπέρτατον ἐπόπτην τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὁ Ὑπουργὸς, τὸν ὁποῖον καὶ ἡ θέλησις τοῦ διαθέτου, ἐκ τῶν χρημάτων τοῦ ὁποίου συντηροῦνται τὰ ἐκπαιδευτήρια Ἀμφίσσης, ἔταξεν ἐπόπτην τῶν διαχειριστῶν, θὰ ἦτο ἀξιοθρήνητον, λέγω, αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς, ὁ ἱστάμενος ἐπὶ τῆς κορυφῆς, νὰ καταντήσῃ ὑποπόδιον τῶν ποδῶν τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τῶν μελῶν αὐτῆς. Εἶναι ἀδύνατον νὰ φαντασθῶ, ὅτι σοβαρῶς πιστεύουσιν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζουσιν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι· μᾶλλον δύναμαι νὰ ὑποθέσω, ὅτι προσωπικόν τι συναίσθημα, ἢ δυσάρεστον κατ’ ἐμοῦ, ἢ εὐμενὲς ὑπὲρ τῶν ἀπολυθέντων, τοὺς ἤγαγε, μὲ ὅλην τὴν ὀξύνοιάν των, νὰ ἐμπλακῶσιν εἰς τοιαύτην ἀτυχῆ ὑπόθεσιν, διὰ τὴν ὁποίαν, καίτοι ἐπὶ πολὺ παρεσκευάσθησαν, οὐδὲν σπουδαῖον κατώρθωσαν νὰ προσαγάγωσιν. Ἀνεκίνησεν ἐπίσης ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ τὸ ἄρθρον 34 τοῦ Συντάγματος, καὶ ᾐτιάσατο ἐμοῦ, ὅτι ἀτελῶς τὸ εἶχον ἀναγνώσει. Ἀναγινώσκω λοιπὸν ἐκ νέου τὸ σχετικὸν μέρος, μεγαλοφώνως μάλιστα: «Ἅρθρον 34. Ὁ Βασιλεὺς διορίζει καὶ παύει τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ἐκτὸς τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου ὡρισμένων ἐξαιρέσεων». Καὶ ὑποθέτετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἐν ταῖς ἐξαιρέσεσι, τὰς ὁποίας ἡ ῥήτρα τοῦ 34 ἄρθρου τοῦ Συντάγματος ὑπονοεῖ, περιλαμβάνεται καὶ ἡ ἐκ τοῦ νόμου ΠΚΗʹ, καὶ ὅτι ἐκ τούτου περιορίζεται τὸ δικαίωμα τοῦ Βασιλέως καὶ τῶν Ὑπουργῶν του, καὶ τίθεται ὑπεράνω αὐτῶν ἡ διαχειριστικὴ ἐπιτροπὴ τοῦ κληροδοτήματος Γιατζῆ;

§20ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ τὸ ἐσχέτισα μὲ τὸ διάταγμα, τοῦ ὁποίου ὑμεῖς ἐμνημονεύσατε, ὄχι μὲ τὴν Διαχειριστικὴν Ἐπιτροπήν.

§21ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλὰ τότε, ἐνῷ δὲν σᾶς ὠφελεῖ, ἀφ’ ἑτέρου οὐδὲν αἴρει ἀπὸ τὴν μομφὴν, ἣν ἐξήνεγκον, ὅτι κατὰ τὸ 1886, μόλις καταλαβόντες τὴν ἀρχὴν, ἐσπεύσατε νὰ ἀνακαλέσητε διάταγμα, δι’ οὗ καθωρίζοντο ἐγγυήσεις τινὲς ὑπὲρ τῆς μονιμότητος τῶν καθηγητῶν, διότι ἐθεωρήσατε αὐτὸ ὡς περιορίζον τὸ ἀπόλυτον δικαίωμα τοῦ Ὑπουργοῦ, σεῖς δὲ αὐτοὶ ἔρχεσθε σήμερον νὰ ὑποστηρίξητε, ὅτι ὁ νόμος ΠΚΗʹ ἐγένετο διὰ νὰ δεσμεύῃ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τὴν θέλησιν τοῦ Ὑπουργοῦ, ὥστε νὰ μηδενίσῃ ἐντελῶς τὸ δικαίωμά του ἀλλ’ ἆρά γε τὸ Σύνταγμα τοῦ 1864 λέγον «ἐκτὸς τῶν ἐξαιρέσεων», εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του τὸν νόμον ΠΚΗʹ τοῦ 1881, τὸν ὁποῖον ἐπικαλεῖσθε; Συνιστῶ ὑμῖν, Κύριοι, νὰ κλείσῃ ἡ συζήτησις αὕτη, διότι δὲν εἶναι ἄξιον ν’ ἀπασχολῇ οὔτε ὑμᾶς, οὔτε τὴν Βουλὴν, εὔχομαι δὲ νὰ εὐτυχήσητε καὶ ἐκλέξητε ἄλλην σοβαρωτέραν ὑπόθεσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας εὐχαρίστως θέλω συζητήσει μεθ’ ὑμῶν, προσερχομένου ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ μετὰ ἐπαρκεστέρας παρασκευῆς.

§22ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ......

§23ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ δύο λέξεων θὰ ἀπαντήσω εἰς τοὺς τελευταίους λόγους τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Πρῶτον παρακαλῶ αὐτὸν νὰ μὴ τὸν ἀνησυχῇ ἡ ἔλλειψις, ἡ ὁποία παρατηρεῖται εἰς τὸ Γυμνάσιον Ἀμφίσσης, διότι ἡ διαχειριστικὴ Ἐπιτροπή, κατανοήσασα τὸ μὴ προσῆκον τῆς πρώτης προτάσεώς της, ἔσπευσε νὰ προτείνῃ ἑτέρους καθηγητὰς πρὸς πλήρωσιν τῶν ὑπαρχόντων κενῶν, καὶ ἡ πρότασις αὕτη γενήσεται ἀποδεκτή. Ὡς πρὸς τὴν δήλωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὅτι οὐχὶ ἐκ προσωπικῶν λόγων ὑπὲρ τῶν καθηγητῶν εἶπεν, ὅσα εἶπεν, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς αὕτη τὸν καθιστᾷ ἀξιέπαινον, ὡς ἀνώτερον προσωπικῶν ἐλατηρίων, ἀφ’ ἑτέρου ὅμως καθιστᾷ ἔτι δεινοτέραν τὴν θέσιν του, ὑποστηρίξαντος σαθρὰν ὑπόθεσιν, ἄνευ τοὐλάχιστον προσωπικῆς ἀνασκευῆς, ἥτις ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἐλαφρυντικὴ περίστασις ἐν τῇ καταδίκῃ τῶν ἀνυποστάτων ἐπιχειρημάτων.

§24ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς αἰτιάσεως, τὴν ὁποίαν μοὶ ἀπηύθυνεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι προσωπικόν τι συναίσθημα μὲ ἄγει, ἢ ἄλλος πλάγιος σκοπὸς μὲ ὤθησεν εἰς τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν προέβαλον· ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδένα ἔχω προσωπικὸν λόγον κατὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τοὐναντίον μὲ συνδέει αἴσθημα ἀκραιφνοῦς πρὸς αὐτὸν ἐκτιμήσεως καὶ ὑπολήψεως, οὐδένα δὲ λόγον προσωπικὸν ἔχω σχετικῶς πρὸς τοὺς καθηγητὰς, περὶ ὧν πρόκειται, διότι οὐδένα ἐξ αὐτῶν γινώσκω· εἶχον ὅμως καὶ ἔχω μόνον ἕνα λόγον, τὸ ἐνδιαφέρον νὰ μὴ μένῃ τὸ Γυμνάσιον Ἀμφίσσης ἠκρωτηριασμένον καὶ ἐν ἀτελεστάτῃ λειτουργίᾳ, ἕνεκα τῆς ἀποφάσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀποφάσεως μὴ στηριζομένης εἰς τὸν νόμον οὐδὲ εἰς τὸ συμφέρον τῆς ὑπηρεσίας, οὐδὲ προκυψάσης ἐκ τῆς θελήσεως αὐτοῦ,—εἶμαι πεπεισμένος περὶ τούτου,—ἀλλὰ προελθούσης ἐξ ἀνάγκης πολιτικῆς.

§25ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§26ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὀφείλω καὶ ἐγὼ νὰ ἑνώσω τὴν φωνήν μου μετὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ὅτι οὐδεὶς λόγος δυσμενείας πρὸς κ. Ὑπουργὸν μὲ ἤγαγεν εἰς τὸ βῆμα, ἀλλὰ μόνον ἡ πεποίθησις, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς παρέβη τὸν νόμον, καὶ παρέβη τὸν νόμον προβάλλων οὐχὶ τὸν ἀληθῆ λόγον, τὸν ὁποῖον ἀνέπτυξεν ἀπὸ τοῦ βήματος. Εὐτυχῶς ἐν τῇ ῥύμῃ τοῦ λόγου ἀφῆκε νὰ διαφανῇ ἡ κρατήσασα ἰδέα ἐν τῇ ἐνεργείᾳ του ταύτῃ· διότι, κατηγορῶν ἡμῶν, ὅτι μιμούμεθα τὸ παράδειγμα τοῦ πολιτικοῦ ἀρχηγοῦ μας, εἶπε: «τί ἠθέλατε; ν’ ἀφήσω, ὡς ἠξίου ἐκεῖνος, τὸν γενικὸν γραμματέα νὰ διοικῇ; ἤτοι νὰ διοικῇ αὐτός;» Αὐτὴ ἡ φράσις, ἐκφυγοῦσα τοῦ ἕρκους τῶν ὀδόντων αὐτοῦ, ὑποδεικνύει καὶ ποία ἦτο ἡ κυρία αἰτία τῆς ἀπολύσεως τῶν περὶ ὧν ὁ λόγος καθηγητῶν, ἡ διαφορὰ τοῦ πολιτικοῦ φρονήματος· καὶ εἰς τοῦτο εἴμεθα συμφωνότατοι.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Μιχαὴλ Γρ. Μπουχλῆς, ἐκ Μεθώνης, δι’ ἀναφορᾶς του ἰσχυρίζεται, ὅτι ἐπενόησε τρόπον, δι’ οὗ ἡ κινητήριος δύναμις τοῦ ἀτμοῦ ἀντικαθίσταται διὰ τῆς δυνάμεως τοῦ μοχλοῦ εἰς τὰς ἀτμοκινήτους μηχανὰς, καὶ ἐξαιτεῖται τὴν ἀπονομὴν αὐτῷ προνομίου ἐφευρέσεως. Ὁ αὐτὸς δι’ ἑτέρας ἀναφορᾶς του ἐξαιτεῖται ὅμοιον προνόμιον καὶ διὰ τὴν ἐπινόησιν σχεδίου ὑδραντλίας, ἐργαζομένης διὰ δύο ἐμβόλων, κινουμένων συγχρόνως δι’ ἁπλῆς κινήσεως καὶ δι’ ἐλαχίστης δυνάμεως, ὅπερ ὁ αὐτὸς ἰσχυρίζεται, ὅτι ἐπενόησεν. Ὁ Γεώργιος Βακαλόπουλος δι’ ἀναφορᾶς του ἐξαιτεῖται, ὅπως αἱ σουλτανίναι σταφίδες τῶν Ἀθηνῶν φορολογῶνται μόνον κατὰ στρέμμα, οὐχὶ δὲ καὶ ὅταν μεταποιῶνται εἰς οἶνον.

§28ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπὶ τῆς ἀνοφορᾶς ταύτης θὰ εἴπω δύο λέξεις. Οἱ σταφιδοκτήμονες τῆς ἐπαρχίας Ἀττικῆς καὶ ἄλλων μερῶν, ὅπου ὑπάρχουν σταφίδες, σουλτανίναι λεγόμεναι, φορολογοῦνται διττῶς, ὑποχρεούμενοι νὰ πληρόνωσι φόρον στρεμματικὸν τῆς σταφίδος· ἐπειδὴ δὲ τὸ μέγιστον μέρος τῶν σταφίδων αὐτῶν μεταποιεῖται εἰς οἶνον, ἀποτίουσι καὶ φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου· ἡ δὲ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν γνωρίζει, ὅτι τὸ ἄδικον αὐτὸ συμβαίνει. Νομίζω ὅτι εἶναι εὐκαιρία, ὅπως ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ τὰ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν γνωστά, καὶ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, ὅπως ἀπαλλαγῶσιν οἱ σταφιδοκτήμονες ἢ τοῦ ἑνὸς φόρου ἢ τοῦ ἄλλου, διότι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ πληρόνωσι δύο φόρους.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ παρεπεμφθῇ ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§30ΣΧΙΝΑΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας περὶ ἑνὸς καλοῦ ὑπὲρ τοῦ δήμου Βοίβης τῆς ἐπαρχίας μου. Ἡ Θεσσαλία δυστυχῶς ἅπασα καὶ ἰδίως τὸ πεδινὸν αὐτῆς μέρος ἔμεινεν ἐντελῶς ἐγκαταλελειμμένον ὅσον ἀφορᾷ τὴν παιδείαν, μικρὰ δὲ γωνία αὐτῆς, ἐξαιρέσει τοῦ Πηλίου, κειμένη κατὰ τὴν μεσημβριοανατολικὴν ἄκραν αὐτῆς καὶ ἀποτελοῦσα μικρόν τινα δῆμον, τὸν δῆμον Βοίβης, συγκείμενον ἐκ τριῶν χωρίων, Κανάλια, Κερασιὰ καὶ Κάπουρνα, ἡ γωνία ἐκείνη διεκρίθη καὶ ὑπερέχει κατὰ τὰ γράμματα. Ὁ δῆμος οὗτος κατοικεῖται ὑπὸ 2500–3000 κατοίκων καὶ ὑπερέχει κατὰ τὴν μάθησιν ὅλων τῶν ἄλλων μερῶν τῆς Θεσσαλίας, ἀποτελῶν, οὕτως εἰπεῖν, ἑστίαν μαθήσεως ἐν τῇ πεδιάδι. Πολλοὶ εὐεργέται ἐκληροδότησαν εἰς αὐτὸν διάφορα κληροδοτήματα, δι’ ὧν συντηροῦνται καί τινα σχολεῖα. Ἤδη ἅπαντες οἱ κάτοικοι τῶν χωρίων αὐτῶν, διὰ τῶν συναδέλφων μου ὅλων, ὑποβάλλουσιν ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ παρακαλοῦσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ συστήσῃ εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο δύο τάξεις τοὐλάχιστον Ἑλληνικοῦ Σχολείου. Θὰ παρακαλέσω δὲ καὶ ἐγὼ ἰδιαιτέρως, μετὰ τῶν λοιπῶν συναδέλφων μου, τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν δικαίαν αὐτῶν αἴτησιν, καθόσον πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι ἐπὶ τουρκοκρατίας ἅπασα ἡ πεδιὰς τῆς Θεσσαλίας ἐστερεῖτο καθ’ ὁλοκληρίαν παιδεύσεως καὶ μορφώσεως, καὶ πρέπει νὰ συντελέσωμεν ὅσῳ τὸ δυνατὸν εἰς τὴν παροχὴν τῶν μέσων τῆς ἀναπτύξεως. Ἐκτὸς ταύτης ἔχω καὶ ἑτέραν αἴτησιν νὰ ὑποβάλω. Οἱ καπνοπῶλαι τῆς πόλεως Βώλου, διὰ συντόμου ὑπομνήματός των πρὸς τὴν Βουλήν, ὑποβάλλουσι πρακτικωτάτην λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, δι’ ἧς καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου δὲν παραβλάπτονται καί, τὸ κυριώτατον, τὰ ἔξοδα τῶν καπνεργοστασίων, ὑπὲρ τῆς διατηρήσεως τῶν ὁποίων κηρύσσονται, ἐλαττοῦνται μεγάλως. Εἶναι τὸ αὐτὸ ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου προεκάλεσα καὶ ἐγὼ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅταν ἐζήτησε τὴν πίστωσιν τῶν 350,000 πρὸς τὰς 650,000, τὰς ὁποίας εἶχεν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ 1890, δι’ ὧν ἀνεβιβάζετο ἡ δαπάνη τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ εἰς 25% ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων. Ἑπομένως πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοιά τις, καὶ τὸ ζήτημα αὐτὸ λύουσιν οἱ συμπολῖταί μου καπνοπῶλαι ἐν Βώλῳ· πιστεύω δὲ, ὅτι ἡ ἀποδοχὴ τῆς γνώμης αὐτῶν θὰ παράσχῃ μεγάλας ὠφελείας εἰς τὸ Δημόσιον.

§31ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ παραπεμφθῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ.

§32ΣΧΙΝΑΣ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν δύναται νὰ τυπωθῇ· θὰ σταλῇ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τῆς μελέτης τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ.

§34ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν δύο νομοσχέδια, τροποποιοῦντα ἢ συμπληροῦντα τοὺς νόμους περὶ Προξενείων. Τὰς μεταβολὰς ταύτας ὑπηγόρευσεν ἡ πεῖρα, ἡ ἀποκτηθεῖσα κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τῶν προξενικῶν νόμων. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι κυρίως ἓν, τὸ διῄρεσα ὅμως εἰς δύο, φοβηθεὶς μὴ ἐν τῇ ὥρᾳ ταύτῃ τῆς συνόδου ἡ ἐξέτασις τοῦ ὅλου νομοσχεδίου ἤθελε παρακωλύσει τὴν ἐπιψήφισιν διατάξεών τινων, τὰς ὁποίας θεωρῶ κατεπειγόντως ἀναγκαίας. Τὸ μὲν ἓν νομοσχέδιον, ἀποτελούμενον ἐξ 7 μόνον ἄρθρων, τροποποιεῖ τὰς διατάξεις περὶ παύσεως τῶν γενικῶν προξένων, προβιβάζει τινὰς θέσεις προξενικὰς εἰς ἀνωτέρου βαθμοῦ, καὶ αὐξάνει κατά τινας δραχμὰς τὸ πληρονόμενον τέλος τῶν πιστοποιητικῶν ἰθαγενείας, ὅπως καλυφθῇ ἡ αὔξησις, ἡ μικρὰ ἄλλως, ἥτις ἐπέρχεται ἐκ τοῦ προβιβασμοῦ τινων προξενικῶν θέσεων. Τὸ ἕτερον νομοσχέδιον ἀφορᾷ διαφόρους διατάξεις τοῦ προξενικοῦ νόμου, τοῦ δευτέρου μέρους, ἤτοι τοῦ δικαστικοῦ. Γνωστὸν εἶναι, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τοὺς γενικοὺς προξένους, ὅτι κατ’ ἐξαίρεσιν ἐν τῷ νόμῳ ἡμῶν περὶ προξενικῶν ἀρχῶν τοῦ 1877 ἐπιτρέπεται, ὅπως διορίζωνται, καίπερ μηδὲν ἔχοντες προσὸν, ἄνθρωποι ἢ ἀνήκοντες εἰς ἄλλας δημοσίας ὑπηρεσίας ἢ ἁπλοῖ πολῖται. Μολονότι ὅμως οὐδὲν προσὸν ἀπαιτεῖται διὰ τὸν διορισμὸν τῶν γενικῶν προξένων καὶ εἰς οὐδεμίαν δοκιμασίαν, ὡς οἱ ἄλλοι προξενικοὶ ὑπάλληλοι, ὑποβάλλονται οὗτοι, οὐδ’ ἀπαιτεῖται ὡρισμένος χρόνος θητείας πρὸς προβιβασμὸν, μ’ ὅλον τοῦτο ἐτέθησαν καὶ οὗτοι ὑπὸ τὰς προστατευτικὰς διατάξεις τοῦ ΧΝϚʹ νόμου περὶ προξενικῶν ἀρχῶν, αἵτινες εἶναι τεθειμέναι ὑπὲρ τῶν ἄλλων προξενικῶν ὑπαλλήλων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἀπῄτησεν ὁ νόμος προσόντα, δοκιμασίαν καὶ θητείαν. Αἱ προστατευτικαὶ αὗται διατάξεις καθιστῶσι σχεδὸν ἰσόβιον τὸν προξενικὸν ὑπάλληλον, διότι αἱ περιπτώσεις τῆς παύσεως αὐτοῦ εἶναι τοιαῦται καὶ ὑπὸ τοιαύτας ἐγγυήσεις τεθειμέναι, ὥστε δύναται συχνότατα νὰ συμβῇ, καὶ συμβαίνει, νὰ μὴ δύναται νὰ παυθῇ. Ἀληθῶς ὁ νόμος ὑποθέτει ἢ πειθαρχικὰς τιμωρίας, ἢ σωματικὴν καὶ διανοητικὴν ἀνικανότητα πλέον τῶν ἓξ μηνῶν, ἢ κατάργησιν θέσεως, ἢ ἄλλην τινὰ παράβασιν τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ κατὰ τὴν τελευταίαν περίπτωσιν ἀπῄτησε καὶ ἄλλας ἐγγυήσεις· ἀπῄτησεν ἔγγραφον ἀπολογίαν τοῦ παυτέου ὑπαλλήλου καὶ γνωμοδότησιν μετ’ αὐτὴν τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ τῶν Προξενείων. Ἀλλ’ οὐδ’ αὐτὰ ἤρκεσαν· ὁ νόμος ἀπῄτησε περὶ παύσεως ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀπῄτησεν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν ᾐτιολογημένην, καὶ κοινοποίησιν τῆς ἀποφάσεως ταύτης εἰς τὸν ἀπολυθέντα μετὰ τοῦ περὶ παύσεως Β. διατάγματος. Ὑπὸ τοσούτους καὶ τοιούτους περιορισμοὺς δὲν εἶναι ὑπερβολὴ, ἂν εἴπῃ τις, ὅτι οἱ προξενικοὶ ὑπάλληλοι εἶναι ἰσόβιοι. Ὁπωσδήποτε ἐξ αὐτῶν ἤρτηται νὰ ἦναι ἰσόβιοι, ἐκτὸς ἐὰν πάθωσι σωματικῶς ἢ διανοητικῶς, ἢ καταργηθῇ ἡ θέσις αὐτῶν. Αὐτὰς ὅλας τὰς προστατευτικὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ἐξέθηκα, βεβαίως εἶναι συμφέρον καὶ τῆς ὑπηρεσίας νὰ καθιεροῖ ὁ νόμος ὑπὲρ τῶν ὑπαλλήλων τῶν προξενικῶν, ἢ καὶ ὑπὲρ παντὸς ἄλλου ὑπαλλήλου, ὅστις ἐπὶ τῇ βάσει προσόντων καὶ μετὰ δοκιμασίαν διὰ διαγωνισμοῦ καὶ πάροδον ὡρισμένου χρόνου ὑπηρεσίας πρὸς προβιβασμὸν εὑρίσκεται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀναγκαῖον καὶ συμφέρον νὰ καθιερῶνται αὗται ὑπὲρ ὑπαλλήλων, οἵτινες δύναται νὰ συμβῇ νὰ ληφθῶσιν ἢ ἐξ ἄλλων ὑπηρεσιῶν, αἱ ὁποῖαι οὐδὲν προσὸν καὶ οὐδεμίαν ἄλλην ἐγγύησιν ἀπῄτησαν, εἴτε νὰ ληφθῶσι μεταξὺ ἁπλῶν πολιτῶν. Καὶ ὅμως ὁ προξενικὸς νόμος καθιεροῖ ἐξαίρεσιν ὑπὲρ τῶν γενικῶν προξένων. Αὐτὴν τὴν ἐξαίρεσιν ὑπὲρ τῶν γενικῶν προξένων τὸ ἓν τῶν νομοσχεδίων ἐν τῷ ἄρθρῳ 1ῳ ζητεῖ νὰ μεταβάλῃ, καθιεροῦν τὴν ἀρχὴν, ὅτι μόνον οἱ γενικοὶ πρόξενοι, οἱ κατὰ τὸν νόμον περὶ προξενικῶν ἀρχῶν τοῦ 1877 μετὰ τὴν 1ην Ὀκτωβρίου 1882 ἢ πρὸ αὐτῆς δυνάμει προσόντων καὶ διαγωνισμοῦ κατὰ τὸν νόμον ΧΝΖʹ τοῦ 1877 εἰσελθόντες εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀπολαύουσι τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ ΧΝϚʹ νόμου, ὅσον ἀφορᾷ τὰς παύσεις. Τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ μὴ παύωνται κατὰ τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐνῷ εἰσέρχονται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν κατὰ τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ, εἶναι ἀνωμαλία, καὶ τόσον μεγαλειτέρα ἀνωμαλία, ὅσον ὁ λόγος, δι’ ὃν ὁ νομοθέτης τοῦ περὶ προξενικῶν ἀρχῶν νόμου τοῦ 1877 ἐποιήσατο ἐξαίρεσιν ὡς πρὸς τὰ προσόντα καὶ τὴν δοκιμασίαν διὰ τοὺς γενικοὺς προξένους, ἦτο, ὅτι οἱ γενικοὶ πρόξενοι εἶναι δῆθεν πρόσωπα ἐμπιστοσύνης τῆς Κυβερνήσεως· ἀλλὰ τότε συνεπὲς θὰ ἦτο καὶ νὰ παύωνται ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἅμα δὲν ἀπολαύωσι τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτοῦ. Ἐξαίρεσις γίνεται ὑπὲρ τῶν εἰσελθόντων μετὰ τὸν νόμον περὶ προσόντων τῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων τοῦ 1877. Ἀλλ’ ἐπειδὴ καὶ πρὸ τῆς 1ης Ὀκτωβρίου 1882 εἰσῆλθόν τινες δυνάμει προσόντων τινῶν, γίνεται καὶ ὑπὲρ αὐτῶν ἐξαίρεσις. Ἐπιτρέπεται ἡ ἐπέκτασις αὕτη τῶν προστατευτικῶν αὐτῶν διατάξεων καὶ εἰς αὐτοὺς, διότι καὶ οὗτοι, εἰσελθόντες ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ μετὰ δοκιμασίαν, καὶ παρασχόντες τὴν ἀπόδειξιν ἢ τὴν πρόληψιν, ὅτι, ἀνεξαρτήτως τῆς γνώμης τοῦ Ὑπουργοῦ, εἶναι ἱκανοὶ, ὅπως ἐκπληρώσωσι τὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν ἀναθέτει αὐτοῖς ἡ πολιτεία, δικαιοῦνται εἰς ἰδιαιτέραν τινὰ προστασίαν. Πάντες ὅμως οἱ ἄλλοι γενικοὶ πρόξενοι δὲν εἶναι δίκαιον οὐδὲ συμφέρον νὰ ἐξομοιῶνται πρὸς αὐτούς, καὶ νὰ προστατεύωνται ἐκ τῶν διατάξεων ἐκείνων. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι αἱ προστατευτικαὶ αὗται διατάξεις κατὰ τῶν αὐτοβούλων παύσεων τῶν Ὑπουργῶν ἐφαρμόζονται καὶ ἐπὶ τῶν προξένων· ἀλλ’ ἐκεῖ κρίνεται ὡς ἀνάγκη· διότι, μὴ ἐπιτρέποντος τοῦ νόμου, ὅπως λαμβάνωνται καὶ εἰσάγωνται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ἄνδρες ἄνευ προσόντων καὶ δοκιμασίας, θὰ ἦτο ἀδύνατον νὰ πληρῶνται αἱ θέσεις τῶν προξένων ἐν περιπτώσει κενώσεως θέσεώς τινος. Τὴν ἀνάγκην ὅμως αὐτὴν δὲν δέχεται τὸ νομοσχέδιον, ὅτι πρέπει νὰ καθιερώσωμεν καὶ ἐπὶ τῶν γενικῶν προξένων. Ἑτέρα διάταξις τοῦ νομοσχεδίου προβιβάζει τινὰ Προξενεῖα εἰς Γενικὰ Προξενεῖα. Ἐκρίθη π. χ. ὅτι τὸ τῆς Ἱερουσαλήμ πρέπει νὰ προβιβασθῇ εἰς Γενικὸν Προξενεῖον. Ἡ Ἱερουσαλὴμ εἶναι ἕδρα ὀρθοδόξου Πατριάρχου, καὶ μεγάλα θρησκευτικὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου πολλάκις διεξάγονται ἐκεῖ. Ἐπίσης τὸ τῆς Σκόδρας Προξενεῖον, ὅπερ κατέστη ἓν τῶν σπουδαίων πολιτικῶν κέντρων ἐν Ἀλβανίᾳ ἐκ μέρους διαφόρων ἄλλων Κρατῶν, ὡς καὶ τὸ τῆς Ἀδριανουπόλεως, ὅπερ μετὰ τὴν σύστασιν τῆς Βουλγαρίας καὶ τὴν προσάρτησιν σχεδὸν τῆς Ἀνατολικῆς Ρωμυλίας κατέστη σήμερον εἰς ἐκεῖνα τὰ μέρη τὸ σπουδαιότερον πολιτικὸν κέντρον, εὔλογον εἶναι νὰ προβιβασθῶσιν εἰς Γεν. Προξενεῖα. Ἄλλα τινὰ Προξενεῖα, ἐπίσης ἐκ λόγων ὑπηρεσίας, προβιβάζονται εἰς ἀνωτέρας τάξεις. Ἐκ τούτου θὰ προέλθῃ βεβαίως μικρά τις αὔξησις δαπάνης. Ταύτην ὅμως δυνάμεθα νὰ καλύψωμεν δι’ ἐλαχίστης αὐξήσεως τοῦ τέλους, ὅπερ καταβάλλεται ἐν Ρουμανίᾳ καὶ Ρωσσίᾳ διὰ τὰ πιστοποιητικὰ τῆς ἰθαγενείας· ἤτοι δι’ αὐξήσεως αὐτοῦ ἀπὸ δραχ. 2,20 εἰς δραχμὰς 8, ὁποῖον εἶναι τὸ τέλος τῶν διαμονητηρίων, θὰ δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ὅλον τὸ ποσὸν, τὸ ἀπαιτούμενον ὄχι μόνον νὰ καλύψῃ τὰς δαπάνας, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀφήσῃ περίσσευμα. Ὡς πρὸς τὸ ἄλλο, εἰς οὐδεμίαν εἰσέρχομαι ἀνάπτυξιν, διότι ἀφορᾷ ἰδίως τὸ δικαστικὸν μέρος τοῦ προξενικοῦ νόμου. Καταθέτω λοιπὸν τὰ νομοσχέδια μετὰ τῶν ἐκθέσεων.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 239–240).

§36ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Μίαν ἐπερώτησιν θ’ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ ζητήματος, κατ’ ἐμὲ, σπουδαίου, καθόσον ἀφορᾷ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν καθυστερούντων ἐπιστράτων τῆς ἐπιστρατείας τοῦ 1880 καὶ 1881. Ὡς εἶναι γνωστὸν εἰς τοὺς πλείστους ἴσως ἐξ ὑμῶν, ὁ πρῶτος νόμος, ὁ εἰσαγαγὼν τὴν καθολικὴν στρατολογίαν, ἐπέβαλε ποινὴν εἰς τοὺς καθυστεροῦντας κληρωτοὺς καὶ ἐπιστράτους, ποινὴν φυλακίσεως. Ὅταν ἐπῆλθεν ἡ πρώτη ἐπιστρατεία κατὰ τὸ 1880 καὶ οἱ καθυστεροῦντες ἦσαν πλεῖστοι ὅσοι, μετὰ δὲ τὴν λῆξιν τῆς ἐπιστρατείας ἤρξατο νὰ γίνεται καταδίωξις κατὰ τῶν καθυστερούντων, ἡ Κυβέρνησις εὑρέθη ἀπέναντι ἀριθμοῦ, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν θὰ ἐπήρκουν βεβαίως αἱ φυλακαὶ τοῦ Κράτους. Τότε ἐδέησε νὰ εἰσαχθῇ καὶ ψηφισθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰδικὸς νόμος, ὅστις ἐπέβαλεν εἰς τοὺς καθυστεροῦντας ἐπιστράτους πρόσθετον ὑπηρεσίαν 6 μηνῶν, ἣν ὤφειλον νὰ διανύσωσιν ἐν τῷ πεζικῷ. Ἀλλὰ κατόπιν μεταγενέστερος νόμος, τροποποιήσας τὸν ἀρχικὸν νόμον τοῦ 1878 περὶ στρατολογίας, ὥρισεν ἄλλως τὰ τῶν ποινῶν, τῶν ἐπιβεβλημένων εἰς τοὺς καθυστεροῦντας ἐπιστράτους ἐν γένει, ὥρισε δηλαδὴ διαβάθμισιν, ἀναλόγως τῆς προθεσμίας, καθ’ ἣν προσέρχονται· ὁ ἀνώτατος δὲ ὅρος τῆς ποινῆς ἦτο ἑνὸς ἔτους ὑπηρεσία ἐν τῷ στρατῷ. Ὁ νόμος οὗτος ἴσχυσε μέχρι τοῦ ἔτους 1887, ὅτε ἐψηφίσθη ὁ νῦν ἰσχύων νόμος περὶ στρατολογίας· ἀλλὰ, ὡς ἦτο καὶ φυσικὸν, ὁ νόμος οὗτος, ὁ νεώτερος, περὶ στρατολογίας διὰ τοῦ τελευταίου ἄρθρου αὐτοῦ κατήργησεν ὅλους τοὺς προεκδοθέντας νόμους περὶ στρατολογίας, καὶ δὲν περιωρίσθη νὰ καταργήσῃ αὐτοὺς διὰ γενικῆς διατάξεως, ὡς συνήθως γίνεται ἐν τοῖς νόμοις, ἀλλ’ ὀνομαστὶ διὰ τῶν ψηφίων καὶ τῆς ἡμερομηνίας ἑκάστου. Ὁ νόμος οὗτος λοιπὸν, ὁ τελευταῖος, κατήργησε καὶ τὸν νόμον ἐκεῖνον, τὸν τροποποιητικὸν τοῦ ἀρχικοῦ νόμου περὶ στρατολογίας, συνεπῶς κατήργησε καὶ τὴν διάταξιν, τὴν προβλέψασαν περὶ τῆς ποινῆς, τῆς ἐπιβεβλημένης εἰς τοὺς καθυστεροῦντας ἐπιστράτους· δὲν κατήργησεν ὅμως ὁ νόμος οὗτος, ἀλλ’ ἀφῆκεν ἐν ἰσχύϊ τὸν εἰδικῶς προβλέψαντα περὶ τῶν καθυστερούντων ἐπιστράτων τῆς πρώτης ἐπιστρατείας, ὅστις, ὡς προεῖπον, ἐπιβάλλει ποινὴν ἑξάμηνον πραγματικῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ πεζικῷ. Ἐν τούτοις τὸ Ὑπουργεῖον, ἀκολουθοῦν, οὕτως εἰπεῖν, τῆς ὑπηρεσίας τὴν ῥουτίναν, ἐξακολουθεῖ καὶ σήμερον ἔτι τοὺς ἐπιστράτους τοὺς προσερχομένους, εἴτε τοὺς συλλαμβανομένους, τοὺς ὑπέχοντας ὑποχρεώσεις ἐπιστράτου τοῦ ἔτους 1881, νὰ τοὺς κατατάσσῃ εἰς τὸν στρατὸν μὲ ἐνιαύσιον ὑπηρεσίαν, ἐφαρμόζον νόμον, ποινικὸν μάλιστα,—διότι ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ποινικὴ,—μὴ ἰσχύοντα καὶ μὴ ὑπάρχοντα, κατηργημένον. Ἡ ἐπερώτησίς μου λοιπὸν ἀφορᾷ εἰς τοῦτο τὸ θέμα. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῶν κατὰ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ λάβω τὸν λόγον, καθόσον νομίζω, ὅτι ἡ ἐφαρμογὴ νόμου κατηργημένου βεβαίως ἀντίκειται εἰς πᾶσαν ἰδέαν δικαιοσύνης. Καταθέτω ἔγγραφον τὴν ἐπερώτησίν μου. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐνθυμηθῇ ἐπερώτησιν, γενομένην παρὰ συναδέλφου μου, ἀπόντος νῦν, τοῦ ἐκ Ζακύνθου βουλευτοῦ κ. Ἀργασάρη Λομβάρδου, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 18ης Φεβρουαρίου, σχετικῶς πρὸς τὴν σύστασιν δύο φαρμακείων ἐν Ζακύνθῳ.

§37Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν). Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 20 Φεβρουαρίου εἷς τῶν συναδέλφων κυρίων Βουλευτῶν ἐζήτησε νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐν Ἄρτῃ ἐνωκιάσθη οἰκία, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς στρατὼν τῆς χωροφυλακῆς, καὶ ἐὰν τὸ ἐνοίκιον συνεφωνήθη νὰ πληρόνηται ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. Ἐζήτησα ἐν τοῖς ἀρχείοις τὰ περὶ τούτου σχετικὰ ἔγγραφα, καὶ συνήγαγον ἐξ αὐτῶν, ὅτι ἀληθῶς κατὰ τὴν 1ην Μαρτίου 1883 τὸ πρῶτον ἐνῳκιάσθη ἀντὶ δραχμῶν 130 κατὰ μῆνα οἰκία ἐν Ἄρτῃ διὰ δύο ἔτη, ἵνα χρησιμεύσῃ ὡς στρατὼν τῆς χωροφυλακῆς. Τὸ περὶ τῆς ἐνοικιάσεως ταύτης συμβόλαιον ἔχω μετὰ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα συνέλεξα, βεβαιοῦν τὴν συμφωνίαν ταύτην. Ἀλλὰ τὴν 8ην Ἀπριλίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους 1883 ἐνῳκιάσθη καὶ ἑτέρα οἰκία ἐν Ἄρτῃ ἀντὶ δραχμῶν 75, ἵνα καὶ αὕτη χρησιμεύσῃ ὡς στρατὼν τῆς χωροφυλακῆς, καὶ αὕτη δὲ ἐνῳκιάσθη διὰ δύο ἔτη. Οὕτω λοιπὸν ἐνῳκιάσθησαν δύο οἰκίαι, ἑκατέρα τῶν ὁποίων εἶχεν ἐνοικιασθῆ ἐπὶ δύο ἔτη, ἡ μὲν ἐπὶ μισθώματι δραχμῶν 130, ἡ δὲ ἐπὶ μισθώματι δραχμῶν 75, τὸ ὅλον ἐπὶ μισθώματι δραχμῶν 205. Ἀλλ’ ὅταν ἔληξεν ἡ διετὴς ἐνοικίασις, ἐνῳκιάσθησαν αἱ δύο αὗται οἰκίαι οὐχὶ ἀντὶ δραχμῶν 205, ἀλλ’ ἀντὶ δραχμῶν 230, διὰ τὴν αὐτὴν ἀνάγκην καὶ ἐπὶ πενταετίαν. Τὸ συμβόλαιον περὶ τῆς μισθώσεως τῆς δευτέρας καταθέτω ὡσαύτως ἐνταῦθα, ὑπὸ στοιχεῖον Β, ὡς καὶ τὸ συμβόλαιον, δι’ οὗ ἐνῳκιάσθη ἐπὶ πενταετίαν, ληξάσης τῆς πρώτης ἐνοικιάσεως.

§38ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίαν χρονολογίαν φέρει τὸ δεύτερον συμβόλαιον;

§39ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ἐπὶ πενταετίαν φέρει χρονολογίαν 9 Ἀπριλίου 1884. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἔληξεν ἡ πενταετία αὕτη, συνεφωνήθη πάλιν νὰ ἐνοικιασθῶσιν αἱ οἰκίαι αὗται ἐπὶ τῷ αὐτῷ μισθώματι τῶν δραχμῶν 230 καὶ ἐπὶ τὴν ἄλλην νέαν πενταετίαν, ἑπομένως ἡ ἐνοικίασις θέλει λήξει κατὰ τὸ 1894. Τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα καταθέτω.

§40ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τίνος εἶναι ἡ οἰκία, κύριε Πρόεδρε;

§41ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοῦ κ. Κομπότη.

§42ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐνόμισα, ὅτι εἴπετε ἐν Ἄργει.

§43ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἕτερος συνάδελφος ἐκ Μεσσηνίας μὲ ἐπηρώτησεν, ἵνα ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν κατάλογον τῆς ἀξίας τῶν παρεχομένων καττυμάτων διὰ τὰ διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ στρατοῦ ὑποδήματα, καὶ ἰδίως περὶ τῆς ἀξίας ἑκάστου ζεύγους. Ἐξέφρασε δὲ τὴν ἐπιθυμίαν, ἵνα αἱ δοθησόμεναι πληροφορίαι ἀνάγωνται εἰς τὰ τρία τελευταῖα ἔτη, καὶ ἐζήτησε νὰ κομίσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ 5 ἢ 6 ζεύγη ἐκ τῶν ἀρβυλῶν ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἔκρινεν ὡς ἀχρήστους, προβᾶσα ἕνεκα τούτου εἰς ἀγορὰν νέων. Τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ σπεύδω νὰ ἐκτελέσω, κατατιθεὶς εἰς τὴν Βουλὴν σημειώσεις, τὰς ὁποίας ἐπορίσθην ἐκ τῶν ἐγγράφων τοῦ ἀρχείου, καὶ πίνακα περιέχοντα ἀριθμούς. Κατὰ τὰς σημειώσεις ταύτας, ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἐπρομηθεύθη ζεύγη καττυμάτων, ὡς ὀνομάζουσι τὸ μέρος αὐτὸ τῶν ἀρβυλῶν, ἄνευ διαγωνισμοῦ καὶ ἐπὶ τῇ βάσει μόνον διαταγῆς τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, τὰ ἑξῆς ποσά. Ἀπὸ τοῦ μηνὸς Ἰουνίου 1886 μέχρι τέλους τοῦ ἔτους τούτου ζεύγη 16,362 πρὸς λεπτὰ 87 καὶ ¾ τοῦ λεπτοῦ κατὰ ζεῦγος. Οὕτως ἐπληρώθησαν δραχμαὶ 14,304 καὶ 53/00, ἀλλὰ δι’ ἐξ ἐνταλμάτων, ὧν ἕκαστον ἐξεδόθη διὰ δραχμὰς 830, δι’ ἀγορὰν πάτων πρὸς τὸν ἐργολάβον Βουτσαρᾶν. Κατὰ τὸ 1887 ἐπρομηθεύθη ζεύγη 29,000 πρὸς λεπτὰ 83, πρὸς πληρωμὴν τῶν ὁποίων ἐξεδόθησαν 29 ἐντάλματα, ἐκ δραχμῶν 830 ἕκαστον, ἐπ’ ὀνόματι τοῦ αὐτοῦ ἐργολάβου Βουτσαρᾶ. Κατὰ τὸ 1888 ἐπρομηθεύθη 50,000 ζεύγη πάτων πρὸς λεπτὰ 83, πρὸς πληρωμὴν δὲ τοῦ ἀντιτίμου αὐτῶν ἐξεδόθησαν 50 ἐντάλματα, ἐκ δραχμῶν 830 ἕκαστον, ἐπ’ ὀνόματι τοῦ αὐτοῦ ἐργολάβου Βουτσαρᾶ. Κατὰ τὸ 1889 ἠγοράσθησαν 29,000 ζεύγη πρὸς λεπτὰ 83, καὶ πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἀντιτίμου ἐξεδόθησαν 25 ἐντάλματα, ἐκ δραχμῶν 830 ἕκαστον, ἐπ’ ὀνόματι τοῦ αὐτοῦ ἐργολάβου Βουτσαρᾶ. Κατὰ τὸ 1890 ἐγένετο δημοπρασία καὶ ἠγοράσθησαν διὰ δημοπρασίας 20,000 ζεύγη, πρὸς λεπτὰ ὅμως οὐχὶ 83 ἢ 87 καὶ ¾, ἀλλὰ πρὸς λεπτὰ 94, παρὰ τοῦ αὐτοῦ ἐργολάβου Βουτσαρᾶ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς χθές, γενομένου λόγου περὶ τῆς Κωπαΐδος, ἐζήτησε παρ’ ἐμοῦ, ἵνα καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἔγγραφον, τὸ περιέχον τὰς ὁδηγίας, τὰς ὁποίας εἶχον δώσει εἰς τὸν διοικητὴν τοῦ ἀποσπάσματος, τοῦ ἀποσταλέντος ἐκεῖσε. Κατὰ τὰς ἡμέρας, καθ’ ἃς ἐσχηματίσθη τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐν τοῖς πράγμασι, μοὶ ἐδόθησαν ἀναφοραὶ περὶ Κωπαΐδος ὑπὸ τῶν ἐκτελούντων τὴν ἀποξήρανσιν τῆς Κωπαΐδος διὰ τοῦ ἀντιπροσώπου αὐτῶν κ. Μπογιατζόγλου, τοῦ πρώην συναδέλφου ἡμῶν ἐν τῇ Βουλῇ. Ὁ κ. Μπογιατζόγλους δι’ ἀναφορᾶς του ἐδήλωσεν, ὅτι οἱ περίοικοι ἐπιτίθενται κατὰ τῶν ἐργατῶν καὶ κατὰ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ἑταιρίας, ζητοῦντες ν’ ἀφαιρέσωσι τὴν κατοχὴν γαιῶν, αἵτινες τελοῦσιν ὑπὸ τὴν κατοχὴν τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς ἑταιρίας, καὶ πειρώμενοι ν’ ἀφαιρέσωσι προϊόντα, ἐκ τῶν γαιῶν τούτων συγκομισθέντα, ἀνήκοντα δὲ εἰς τὴν ἑταιρίαν. Ἀλλὰ μετὰ τὴν πρώτην ἀναφορὰν, διὰ τῆς ὁποίας μοὶ ἀνεκοίνωσαν ταῦτα καὶ ἐζήτουν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀποκρούσῃ τὰς ἐπιθέσεις τῶν χωρικῶν καὶ νὰ συνδράμῃ τὴν ἑταιρίαν, ἵνα ἀνακτήσῃ τὰ προϊόντα, τὰ ὁποῖα οἱ χωρικοὶ εἶχον ἀφαιρέσει ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτῆς, ὑπέβαλον δευτέραν, δι’ ἧς μοὶ ἀνήγγειλαν, ὅτι ἐγένετο συμπλοκὴ ἐκεῖ, καὶ ὅτι κατὰ τὴν συμπλοκὴν ἐφονεύθη εἷς, παρέστησαν δὲ τὴν ἀνάγκην νὰ ληφθῶσι μέτρα. Συνεπείᾳ τῶν αἰτήσεων τούτων ἀπηύθυνα πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὸ ἑξῆς ὑπ’ ἀριθ. 20,868 ἀπὸ 12 Νοεμβρίου ἐ. ἔ. ἔγγραφον (ἀναγινώσκει): «Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ σᾶς διαβιβάσω συνημμένως τὰς ὑπὸ χθεσινὴν ἡμερομηνίαν δύο ἀναφορὰς τοῦ ἐνεργοῦντος ἐν ὀνόματι τῆς ἀνωνύμου ἑταιρίας τῆς λίμνης Κωπαΐδος κ. Μπογιατζόγλου, ἵνα εὐαρεστηθῆτε νὰ λάβητε γνῶσιν τῶν δι’ αὐτῶν καταγγελθεισῶν μοι πράξεων· παρακαλῶ δὲ ὑμᾶς νὰ εὐαρεστηθῆτε νὰ διατάξητε, ἵνα μεταβῇ ὡς τάχιστα ἐπὶ τὸ μέρος ἐκεῖνο, ἐφ’ οὗ συνέβησαν αἱ καταγγελθεῖσαι πράξεις, στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα δυνάμεως ἀρκούσης, ὅπως ἀποκαταστήσῃ τὴν τάξιν, καὶ ἐξασφαλίσῃ τὰ πρόσωπα καὶ τὴν περιουσίαν τῶν περιελθόντων εἰς τὰς καταγγελθείσας μοι συγκρούσεις. Εἰς τὸ ἀποσταλησόμενον στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα δέον νὰ δοθῇ ἡ ὁδηγία, ὅτι ἀποστέλλεται ἐκεῖσε, ἵνα ἀποκαταστήσῃ τὴν τάξιν, καὶ παρακωλύσῃ τὰς ἐπιθέσεις καὶ τὰς συγκρούσεις, οὐχὶ δὲ ἵνα ἀναμιχθῇ εἰς τὰς μεταξὺ τῶν συγκρουομένων διαφορὰς καὶ διενέξεις. Ἑπομένως καθῆκον ἔχει νὰ μὴ ἐπιχειρήσῃ ν’ ἀποδιώξῃ οὐδένα ἐκ τῆς ἐκτάσεως, τὴν ὁποίαν κατέχει, ἀλλὰ νὰ ἐμποδίσῃ πᾶσαν κατὰ τῶν κατεχόντων ἐπίθεσιν, ἣν ἤθελον ἐπιχειρήσει ὅσοι ἤθελον πειραθῆ ν’ ἀποδιώξωσιν αὐτοὺς ἀπὸ τῆς ἐκτάσεως, ἣν κατέχουσιν, ὡς διὰ τὸν αὐτὸν λόγον δὲν ἔχει καθῆκον ν’ ἀφαιρέσῃ προϊόντα ἢ πράγματα, τὰ ὁποῖα κατέχει, τις, ὅπως ἀποδώσῃ αὐτὰ εἰς ἄλλον, ἀλλὰ νὰ ἐμποδίσῃ τοὺς προτιθεμένους νὰ ἐπιτεθῶσι κατὰ τῶν τυχὸν κατεχόντων ταῦτα, ὅπως ἁρπάσωσι ταῦτα ἀπ’ αὐτῶν. Οὕτω τὸ μὲν μεταβησόμενον ἐπὶ τοῦ τόπου στρατιωτικὸν ἀπόσπασμα θέλει καταστήσει ἀδύνατον νὰ ἐπαναληφθῶσιν αἱ ἐπιδρομαὶ καὶ αἱ συγκρούσεις, αἵτινες κατηγγέλθησαν ἡμῖν, καὶ ὧν ἕνεκα ἔλαβε χώραν καὶ φόνος ἑνὸς πολίτου, περιοριζόμενον νὰ προστατεύσῃ τοὺς κατέχοντας κατὰ τῆς βίας τῶν ζητούντων ν’ ἀποδιώξωσιν αὐτούς, θέλει δὲ κατασταθῆ δυνατὸν εἰς τοὺς φρονοῦντας, ὅτι ἔχουσι δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἠθετήθησαν ὑπὸ ἄλλων, νὰ προσφύγωσιν εἰς τὰ δικαστήρια, ὅπως διεκδικήσωσι τὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἀξιοῦσιν ὅτι ἔχουσι.» Τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἀπέστειλα πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, παρακαλέσας, ἵνα τοιαύτας δώσῃ ὁδηγίας εἰς τὸ ἀποσταλησόμενον ἀπόσπασμα, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὰς ὁδηγίας ταύτας ἐπέστειλεν εἰς τὸν ὑπομοίραρχον Παπαγιαννίδην, ὅστις ἐπὶ κεφαλῆς ἀποσπάσματος 20 ἀνδρῶν τοῦ 1ου πεζικοῦ συντάγματος ἀπεστάλη ἐντεῦθεν ἐπὶ τόπου. Αἱ ὁδηγίαι αὗται ἐδόθησαν καὶ κατόπιν εἰς πάντας τοὺς ἀποσπασματάρχας, οἵτινες ἀπεστάλησαν ἢ ἀποστέλλονται περὶ τὴν Κωπαΐδα. Ἑπομένως, ἐάν τις ἐξ αὐτῶν ἤθελε παραβῆ ταύτας, θέλει κριθῆ ὡς παραβὰς τὸ καθῆκόν του καὶ θέλει τιμωρηθῆ. Ἄν, καθ’ ἃ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀττικῆς κατήγγειλεν, ἐγένετο κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας παράβασις τῶν διαταγῶν τούτων ὑπὸ τοῦ διοικοῦντος τὸ ἀπόσπασμα, καὶ οὗτος ἀνεμίχθη εἰς δικαστικὰς διαφοράς, διέταξα ἤδη νὰ γένηται ἐξέτασις, κατὰ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ὁποίας θέλω ἐνεργήσει, κατὰ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχω. Τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα καταθέτω, προστιθεὶς, ὅτι εὐτυχῶς δὲν ἦτο ἀκριβὴς ἡ διὰ τῶν καταγγελιῶν τοῦ κ. Μπογιατζόγλου μεταδοθεῖσά μοι τότε εἴδησις, ὅτι εἶχε φονευθῆ εἷς πολίτης.

§44ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐν πρώτοις, Κύριοι, ἐξ ὀνόματος τῆς ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ καπνοῦ θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ μᾶς δώσῃ προθεσμίαν ἀκόμη δύο ἡμερῶν, διότι ἦτο ἀδύνατον μέχρι σήμερον νὰ τελειώσωμεν τὴν ἐπεξεργασίαν αὐτοῦ. Ἐλπίζομεν μέχρι τῆς Τετάρτης νὰ τελειώσωμεν.

§45ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα· δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν χορήγησιν προθεσμίας δύο ἔτι ἡμερῶν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην τοῦ νομοσχεδίου περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§47ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ ταύτῃ, θ’ ἀπευθύνω μίαν ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὅσον οὔπω λήγει, Κύριοι, ἡ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αἰγύπτου σύμβασις, δι’ ἧς ἔχει ἐπιτραπῆ ἡ εἰς τὴν τελευταίαν ταύτην χώραν εἰσαγωγὴ τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν, ἤδη δὲ πρὸ μηνῶν κατήγγειλεν αὐτὴν, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις. Πολλοὶ τῶν ἡμετέρων παραγωγῶν καὶ ἐμπόρων καπνοῦ καὶ ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Αἰγύπτῳ ἀνησυχοῦσι μεγάλως ἐπὶ τῷ γεγονότι τούτῳ, καὶ μετ’ ἀγωνίας ἀναμένουσι νὰ μάθωσιν, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατήρξατο ἤδη διαπραγματεύσεων περὶ ἀνανεώσεως τῆς συμβάσεως, εἰ δυνατὸν, ὑπὸ συμφορωτέρους ὅρους, καὶ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αὗται· ἐν ἄλλαις λέξεσιν ἐπιθυμοῦσι νὰ μάθωσι, τί ἔχουσι νὰ ἐλπίζωσι καὶ τί νὰ φοβῶνται. Δὲν πρόκειται δὲ περὶ παρωνυχίδος. Εἰς τὴν Αἴγυπτον εἰσάγονται κατ’ ἔτος 1,000,000–1,500,000 ὀκάδων ἑλληνικῶν καπνῶν, ἐξ ὧν ἡ παραγωγὴ καὶ τὸ ἐμπόριον τῆς Ἑλλάδος ἀποκομίζουσι πολλὰ ἑκατομμύρια δραχμῶν. Ἐκ τῆς τοιᾶσδε ἢ τοιᾶσδε τροπῆς τῶν ἐκκρεμῶν διαπραγματεύσεων, αἵτινες διεξάγονται νῦν, ὡς ἐλπίζω, ἐξήρτηται ἡ παράτασις καὶ αὔξησις ἴσως τῆς τοιαύτης ἐθνικῆς προσόδου, ἢ ἡ ἐλάττωσις καὶ παντελὴς αὐτῆς στείρευσις. Δυστυχῶς δὲ, ἡ πρὸς τὴν Αἴγυπτον τελωνειακὴ καὶ ἐμπορικὴ πολιτικὴ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε νὰ δικαιολογῆται καὶ ἡ ἀγέρωχός πως στάσις τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, καταγγειλάσης αὐτῆς πρώτης νῦν τὴν μέχρι τοῦδε ἐν ἰσχύϊ σύμβασιν, καὶ ἡ ἀνησυχία τῶν ἡμετέρων περὶ τοῦ μέλλοντος τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ. Ἡ πολιτικὴ αὕτη ὑπῆρξεν ἄστοχος ἐν πολλοῖς, καὶ παρέβλαψεν οὐκ ὀλίγον τὰ ἡμέτερα συμφέροντα. Τοῦτο δὲν εἶναι ἁπλῆ τις γνώμη ἐμοῦ. Ἔχω πρὸ ὀφθαλμῶν τὴν περὶ καπνῶν ἔκθεσιν, ἣν ὑπέβαλεν ἐσχάτως ὁ γενικὸς διευθυντὴς τῶν Αἰγυπτιακῶν τελωνείων κ. A. Gaillard εἰς τὸν προϊστάμενόν του Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἥτις ἐδημοσιεύθη πρὸ μικροῦ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ ὑπὸ τὸ τίτλον «Le régime des tabacs en Égypte 1879 à 1890.» Ἐν αὐτῇ κατὰ τρόπον ἐπισημότατον ἐκτίθενται καὶ πιστοποιοῦνται αἱ ἀλλεπάλληλοι νίκαι, ἃς μέχρι τοῦδε κατήγαγεν ἡ Αἰγυπτιακὴ κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ ζητήματι τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἡμετέρων καπνῶν ἐν Αἰγύπτῳ. Μέχρι τοῦ ἔτους 1884 δύο πηγαὶ καπνοῦ ἦσαν ἐπισήμως ἀνεγνωρισμέναι διὰ τὴν ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ κατανάλωσιν, ἡ ἐγχωρία παραγωγὴ καὶ ἡ ἐκ Τουρκίας προέλευσις αὐτοῦ, ἦτο δ’ ἀπηγορευμένη ἡ εἰσαγωγὴ καπνοῦ ἐκ πάσης ἄλλης χώρας. Ὁ ἐγχώριος ὅμως καπνὸς ἦτο κατωτάτης ποιότητος ὁ δὲ τουρκικὸς καπνὸς ὑπεβάλλετο, κατὰ μὲν τὴν ἐκ Τουρκίας ἐξαγωγὴν εἰς φόρον 8 τουρκικῶν ἢ 7 αἰγυπτ. γροσίων, κατὰ δὲ τὴν εἰς Αἴγυπτον εἰσαγωγήν του εἰς δασμὸν 25 μὲν γροσίων κατ’ ὀκᾶν ὁ καλλιτέρας καὶ εἰς 5 ὁ κατωτέρας ποιότητος καπνός. Ἐν τούτοις αἱ ἐκ τῶν καπνῶν δημόσιαι πρόοδοι ὁσημέραι ἐξέπιπτον, κατὰ τὸν κ. Caillard, κατελθοῦσαι ἐν ἔτει 1879 εἰς 109,000, καὶ τὸ 1880 εἰς 99,000 λίρας αἰγυπτιακάς. Τοῦτο ἠνάγκασε τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν νὰ καταφύγῃ εἰς διάφορα μέτρα πρὸς καταπολέμησιν τοῦ λαθρεμπορίου, ὅπερ, μεθ’ ὅλας τὰς δυνατὰς ἀπαγορεύσεις, ἤκμαζεν ἐν τῇ χώρᾳ αὐτῆς. Ἐκ 2,000,000 ὀκάδων, εἰς ὅσον ὑπελογίζετο ὁ ἔξωθεν εἰσαγόμενος καπνὸς, μόλις αἱ 350,000 εἰσήχθησαν ἐν ἔτει 1878 διὰ τῶν τελωνείων, καὶ ὑπεβλήθησαν ἐν αὐτοῖς εἰς δασμὸν, τὸ δὲ λοιπὸν ποσὸν εἰσήγετο λαθραίως, καὶ διεδίδετο ἀνὰ τὴν χώραν διὰ Βεδουΐνων. Ἀρχομένου τοῦ ἔτους 1881 ὁ γενικὸς διευθυντὴς τῶν τελωνείων ὑπέβαλεν ὑπόμνημα εἰς τὸν προϊστάμενόν του, ἐν ᾧ, ἀνομολογῶν ὅτι «ἡ ἀπαγόρευσις τῆς εἰσαγωγῆς καπνῶν, πλὴν τῶν τουρκικῶν, ἀποκλειομένων πάντων τῶν λοιπῶν, ἐστοίχιζε κατ’ ἔτος πολλοῦ λόγου ἄξια ποσὰ εἰς τὸ Αἰγυπτιακὸν ταμεῖον, καὶ ἦτο ἡ κυρία αἰτία τοῦ λαθρεμπορίου, ὁ δὲ ἑλληνικὸς καπνὸς ἐζητεῖτο πολὺ», προέτεινεν ὡς πρῶτον ὅρον αὐξήσεως τῶν δημοσίων προσόδων «τὴν συνομολόγησιν συμβάσεων, δι’ ὧν θὰ ἐπετρέπετο ἡ εἰσαγωγὴ καὶ ἄλλων ξένων καπνῶν, πλὴν τῶν τουρκικῶν». Ἡ πρότασις αὕτη τοῦ κ. Caillard δὲν ἐγένετο πάραυτα ἀποδεκτή. Ἐδέησε νὰ παρέλθωσιν ἔκτοτε δύο ἔτη, ἕως οὗ μόλις τὸ 1883 πεισθεῖσα ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις περὶ τῆς ὀρθότητος τοῦ ὑπ’ αὐτοῦ συνιστωμένου μέτρου καὶ περὶ τῆς ἀπολύτου ἀνάγκης, εἰς ἣν εὑρίσκετο, ἵνα ἐφαρμόσῃ αὐτὸ, τῷ ἔδωκε τὴν ἐντολὴν, ἵνα προβῇ εἰς τὰς προπαρασκευαστικὰς ἐργασίας, τὰς ἀπαιτουμένας διὰ τὰς διαπραγματεύσεις περὶ εἰσαγωγῆς ξένων καπνῶν. Αἱ διαπραγματεύσεις ἤρξαντο μετ’ ὀλίγον πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἐνῷ δὲ αὕτη ὤφειλε νὰ γινώσκῃ, ὅτι ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις ἦτο ἠναγκασμένη, χάριν τοῦ ἰδίου συμφέροντος, νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν εἰσαγωγὴν τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν εἰς τὴν χώραν της, οὐδὲν ἧττον, ἄνευ λόγου τινὸς ἀποχρῶντος, ὡς ἐγὼ τουλάχιστον νομίζω, ἐνέδωκεν εἰς ἀντάλλαγμα σπουδαιότατον. Ἀπεδέξατο δηλαδὴ τὴν κατάργησιν τοῦ ἀσύλου τῶν πλοίων καὶ κατοικιῶν τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἐν Αἰγύπτῳ, ὅπερ οὗτοι ἐκέκτηντο ἀνέκαθεν ἐν τῇ Ἀνατολῇ κατὰ τὰς Capitulations, ὡς πάντες οἱ ὑπήκοοι τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν. Παρέδωκε δὲ οὕτω φοβερὸν ὅπλον εἰς χεῖρας τῶν Αἰγυπτίων, πρὸς ἀποτελεσματικὴν καταπολέμησιν τοῦ λαθρεμπορίου, χωρὶς κἂν ἀπέναντι τοῦ τοιούτου ἀνταλλάγματος νὰ ἐξασφαλίσῃ κἀνὲν διαρκὲς πλεονέκτημα εἰς τὰ ἑλληνικὰ ἀπέναντι τῶν τουρκικῶν καπνῶν. Ὡς δὲν ἀγνοεῖτε βεβαίως, ἡ τουρκικὴ καπνοπαραγωγὴ εἶναι ἀνωτέρα τῆς ἑλληνικῆς καὶ κατὰ ποσὸν καὶ κατὰ ποιὸν, ὡς ἐκ τούτου δὲ δὲν ἠδύνατο αὕτη νὰ ὑποστῇ νικηφόρως τὸν ἀνταγωνισμὸν πρὸς ἐκείνην ἐπὶ ἴσοις ὅροις. Ἡ σχετικὴ σύμβασις ὑπεγράφη λήγοντος τοῦ μηνὸς Φεβρουαρίου τοῦ 1884, τῇ δὲ 8)20 Μαρτίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐπετράπη ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν εἰς Αἴγυπτον, ὑπὸ δασμὸν 5 γροσίων κατ’ ὀκᾶν, ὃν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ αὐξήσῃ βραδύτερον ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις μέχρι 12½ γροσίων. Τὴν σύμβασιν ταύτην παρέστησεν ἡ τότε Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὡς μέγα κατόρθωμά της, ἀπέναντι τοῦ ὁποίου εἰς οὐδὲν ἐλογίζετο τὴν κατάργησιν τοῦ ἀσύλου τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἐν Αἰγύπτῳ. Ὁ κ. Caillard ὅμως μετ’ αὐταρεσκείας τινὸς παρατηρεῖ, ὅτι οὕτω πως ἐπῆλθε σπουδαία βελτίωσις εἰς τὰς προσόδους τῆς Κυβερνήσεως, ἣν ὑπηρετεῖ, ἔτυχε δὲ αὕτη βαρυσημάντου παραχωρήσεως ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τῆς καταργήσεως δηλαδὴ τοῦ ἀσύλου τῶν ὑπηκόων ταύτης, χωρὶς νὰ ὑποστῇ ἡ ἰδία ἀξίαν λόγου θυσίαν· διότι τὰ ἑλληνικὰ καπνὰ, «χάρις εἰς τὰς φυλὰς τῶν Βεδουίνων, εἰσήγοντο καὶ ἄνευ τῆς ἀδείας αὐτῆς ἐν μέτρῳ ὑπερβάλλοντι», καὶ δὴ «κατὰ τρόπον ἀθέμιτόν πως, παραβλάπτοντα ὅμως τὰ συμφέροντα οὐ μόνον τῆς Αἰγύπτου, ἀλλὰ καὶ τῆς Τουρκίας». Πλὴν τὰ συμφέροντα τῆς Τουρκίας ἔσπευσεν αὐτὴ καὶ ἄλλως νὰ προαγάγῃ, ἐπὶ ζημίᾳ τῶν ἑλληνικῶν συμφερόντων, ἅτινα δὲν ἐφρόντισε νὰ προφυλάξῃ προσηκόντως ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις διὰ τῆς συμβάσεως. Μετὰ δύο περίπου μῆνας, ἤτοι τῇ 13)25 Μαΐου τοῦ ἔτους 1884, κατήργησε τὸν δασμὸν τῶν 25 γροσίων, ὃν ἐτέλουν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὰ καλλιτέρας ποιότητος τουρκικὰ καπνὰ, εἰσαγόμενα εἰς Αἴγυπτον, ὑπήγαγε δ’ αὐτὰ πάντα, ἀδιακρίτως ποιότητος, εἰς τὸν δασμὸν τῶν 5 γροσίων κατ’ ὀκᾶν, ὃν ἐτέλουν καὶ τὰ ἑλληνικὰ καπνά. Ὑπελείπετο ἔτι ἓν πλεονέκτημα τούτων ἀπέναντι τῶν τουρκικῶν καπνῶν, καθ’ ὃ ταῦτα, ἐξαγόμενα τῆς χώρας τῆς παραγωγῆς των διὰ τὴν Αἴγυπτον, ὑπεβάλλοντο εἰς δασμὸν ἐξαγωγικὸν 7 γροσίων κατ’ ὀκᾶν, ἐνῷ τὰ ἑλληνικὰ καπνὰ κατὰ τὴν ἐξαγωγήν των ἐξ Ἑλλάδος ἦσαν ἀτελῆ. Οἱ ἔμποροι ὅμως τῶν τουρκικῶν καπνῶν κατώρθουν νὰ ὑπερφαλαγγίζωσι τὸ τοιοῦτο πλεονέκτημα τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν διὰ τοῦ ἑξῆς τεχνάσματος. Ἐπειδὴ τὰ εἰς Εὐρωπαϊκὰ Κράτη ἀποστελλόμενα τουρκικὰ καπνὰ εἶναι ἐλεύθερα παντὸς ἐξαγωγικοῦ δασμοῦ ἐν Τουρκίᾳ, ἐξῆγον τὸ ἐμπόρευμά των διὰ λιμένας ἑλληνικοὺς ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ, ἐν οἷς συσκευάζοντες αὐτὰ ἐν τῇ διαμετακομίσει, ἐξαπέστελλον ἐντεῦθεν εἰς Αἴγυπτον ὡς ἑλληνικῆς προελεύσεως, ἐπὶ ζημίᾳ, ἐννοεῖται, καὶ τοῦ Τουρκικοῦ Μονοπωλίου, ὅπερ ἐστερεῖτο οὕτω τοῦ ἐξαγωγικοῦ δασμοῦ τῶν 7 γροσίων, καὶ τῆς ἡμετέρας παραγωγῆς, ἥτις τοιουτοτρόπως ἀπέβαλλε καὶ τὸ τελευταῖον πλεονέκτημά της ἀπέναντι τῆς τουρκικῆς παραγωγῆς. Ἡ τοιαύτη κατάστασις οὐδόλως ἐκώλυσε τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐν ἔτει 1885 αὐξήσῃ τὸν δασμὸν ἐπὶ τῶν καπνῶν εἰς τὸν ἀνώτατον ὅρον, τὸν καθιερούμενον ἐν τῇ συμβάσει πρὸς τὴν Ἑλλάδα, ἤτοι εἰς 10 γρ. κατὰ χιλιόγραμμον, ἀναλογοῦντα πρὸς 12½ γρόσια κατ’ ὀκᾶν. Τὸ Μονοπώλιον τῆς Τουρκίας ἐσκέφθη ἐν ἔτει 1886 ν’ ἀντεπεξέλθῃ πρὸς τὴν καταστρατήγησιν τῶν συμφερόντων του διὰ τῆς ἀποστολῆς τουρκικῶν καπνῶν δι’ ἑλληνικῶν ἢ ἄλλων εὐρωπαϊκῶν λιμένων εἰς Αἴγυπτον, ὑποβιβάζον τὸν δασμὸν τῶν δι’ αὐτῶν ἐξαγομένων καπνῶν ἐξ 7 εἰς 5 μόνον γρόσια κατ’ ὀκᾶν. Ἀλλὰ καὶ τὸ μέτρον τοῦτο δὲν ἀπεδείχθη ἀποτελεσματικόν. Διὸ ἠναγκάσθη τὸ Μονοπώλιον τῆς Τουρκίας νὰ προβῇ εἰς ἐντόνους παραστάσεις πρὸς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν· τὸ δὲ παράδοξον εἶναι, ὅτι τὸ παράδειγμά του ἐμιμήθη καὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, χάριν τῶν παραβλαπτομένων συμφερόντων τῶν καπνοπαραγωγῶν της. Χαρακτηρίζω δὲ τὸ διάβημα τοῦτο ὡς παράδοξον, διότι ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις ἠδύνατο διὰ νόμου νὰ περιορίσῃ καὶ ν’ ἀπαγορεύσῃ ὅλως τὸ διὰ τῆς Ἑλλάδος διαμετακομιστικὸν ἐμπόριον τῶν τουρκικῶν καπνῶν, χωρὶς νὰ ἔχῃ εἰς τοῦτο τὴν ἀνάγκην τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως. Ἄλλως ὅμως ἔδοξεν αὐτῇ, ὅτε ἔγνω νὰ ἐξαρτήσῃ ἐκ ταύτης τὴν καταπολέμησιν τοῦ διὰ τῶν ἑλληνικῶν λιμένων διενεργουμένου διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου τῶν τουρκικῶν καπνῶν εἰς Αἴγυπτον. Ἀλλὰ καὶ ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις ἔγνω τότε νὰ ἐκμεταλλευθῇ ὑπὲρ ἑαυτῆς δεόντως τὰ τοιαῦτα διαβήματα καὶ τοῦ Τουρκικοῦ Μονοπωλίου καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἐφάνη πρόθυμος νὰ συντελέσῃ τὸ ἐφ’ ἑαυτῇ εἰς τὴν καταπολέμησιν τοῦ διὰ τῆς Ἑλλάδος διεξαγομένου διαμετακομιστικοῦ ἐμπορίου, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτὴν τὸ δικαίωμα, ἵνα αὐξήσῃ τὸν εἰσαγωγικὸν δασμὸν ἐπὶ τῶν καπνῶν πρὸ τῆς λήξεως τῆς πρὸς τὴν ἡμετέραν Κυβέρνησιν συμβάσεως πέραν τοῦ ἐν αὐτῇ ταχθέντος ἀνωτάτου ὅρου τῶν 12½ γροσίων κατ’ ὀκᾶν. Πρὸς τοῦτο ἐπῆλθεν ἡ συμφωνία τῆς 18|30 Ἰανουαρίου 1888 πρὸς τὸ Μονοπώλιον τῆς Τουρκίας, καθ’ ἣν κατηργεῖτο μὲν ὁ ἐν ταύτῃ ἐξαγωγικὸς δασμὸς τῶν 5 γροσίων, ἀλλὰ τὰ εἰς Αἴγυπτον εἰσαγόμενα τουρκικὰ καπνὰ ὑπεβάλλοντο εἰς 1 καὶ ⅒ μὲν γροσ. κατ’ ὀκᾶν δασμὸν, ἐὰν ἔφερον ἀπόδειξιν, τὴν λεγομένην raftieh, περὶ τῆς ἐκ Τουρκίας ἀμέσου προελεύσεως, εἰς 4½ δὲ γρ., ἐὰν ἐστεροῦντο αὐτῆς. Συγχρόνως ἐπήρχετο καὶ ἡ πρὸς τὴν Ἑλλάδα συμφωνία, καθ’ ἣν, χάρις εἰς τὴν δεξιότητα τοῦ τότε πράκτορος ἡμῶν, ἀπέναντι τῆς παραχωρήσεως τῆς ἡμετέρας εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν, ὅπως αὕτη παρὰ τὴν σύμβασιν τοῦ 1884 αὐξήσῃ τὸν δασμὸν ἐπὶ τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν, κατωρθώθη νὰ ὑποβληθῇ ἡ αὔξησις αὕτη εἰς ὅρους τινὰς, τοὺς ἑξῆς. Ὁ δασμὸς θὰ ηὔξανε κατὰ 2 γρόσια τὸ χιλιόγραμμον, ἐὰν ἡ εἰσαγωγὴ τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν ὑπερέβαινε τὸ 1,000,000 χιλιογράμμων, κατὰ τέσσαρα δὲ, ἐὰν ἡ εἰσαγωγὴ ἀνήρχετο εἰς 1,400,000, καὶ κατὰ 6, ἐὰν αὕτη ἔφθανεν ἐν ὅλῳ εἰς 1,800,000. Οὕτως ὡρίζετο ὡς ἀνώτατος ὅρος αὐξήσεως 6 γρόσια, ἅτινα μετὰ τῶν εἰσπρατομένων ἤδη 10 συνεποσοῦντο εἰς 16 γρ. κατὰ χιλιόγραμμον. Ἡ Αἰγυπτιακὴ ὅμως Κυβέρνησις ἐπεφύλαξεν εἰς ἑαυτὴν τὸ δικαίωμα νὰ προσθέσῃ καὶ 4 ἔτι γρ. κατ’ ὀκᾶν, ἐὰν ἀπηγόρευε τὴν ἐγχωρίαν παραγωγήν. Τὸν τελευταῖον τοῦτον ὅρον δὲν πρέπει νὰ ἐκλάβωμεν ὡς παραχώρησιν δῆθεν γενομένην παρ’ αὐτῆς πρὸς τὴν ἡμετέραν Κυβέρνησιν. Τὰ τῆς Αἰγύπτου διέπουσι τὴν σήμερον οἱ Ἄγγλοι, οἵτινες, ὡς ἐν ἄλλοις πολλοῖς, καὶ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ἠθέλησαν νὰ καθιερώσωσι τὰ ἐν τῇ χώρᾳ αὐτῶν κρατοῦντα. Ἐν Ἀγγλίᾳ δηλαδὴ ἔχει ἀπαγορευθῆ ἤδη ἐπὶ Καρόλου τοῦ Βʹ ἡ ἐγχωρία παραγωγὴ τοῦ καπνοῦ, ὅπως ἐξασφαλισθῇ ὅσον οἷόν τε μείζων πρόσοδος τοῦ Δημοσίου ἐκ τοῦ φόρου αὐτοῦ διὰ δασμοῦ ὑπερόγκου, ἐπιβαλλομένου εἰς τὸν ἔξωθεν εἰσαγόμενον καπνόν. Τὸ προϊόν τοῦτο δὲν θεωροῦσιν οἱ Ἄγγλοι μέσον πλουτολογικὸν διὰ τὴν χώραν, ἀλλὰ πηγὴν φορολογικὴν διὰ τὸ Κράτος πρωτίστης δυνάμεως. Τὸ σύστημα αὐτῶν ἔγνωσαν νὰ ἐφαρμόσωσι καὶ ἐν Αἰγύπτῳ, ἔνθα ἐπίσης τὸν καπνὸν ὑπέλαβον ἁπλοῦν μέσον αὐξήσεως τῶν δημοσίων προσόδων. Καὶ δι’ ἐκεῖνο λοιπὸν, τὸ ὁποῖον εἶχον ἤδη ἀπόφασιν νὰ ἐφαρμόσωσιν ἀφ’ ἑαυτῶν χάριν τῆς βελτιώσεως τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν τῆς Αἰγύπτου, κατώρθωσαν νὰ λάβωσιν ὡς ἀντάλλαγμα παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τὸ δικαίωμα τοῦ ν’ αὐξήσωσι τὸν ἐπὶ τῶν ἡμετέρων καπνῶν δασμὸν κατὰ 4 γρ. πρὸ τῆς ἐκπνεύσεως τῆς σχετικῆς συμβάσεως, καθ’ ἣν ἀπηγορεύετο εἰς αὐτοὺς τοῦτο! Πλὴν καὶ ἄλλως τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἄφησε μὲ κενὰς σχεδὸν τὰς χεῖρας ἡ συμφωνία τοῦ Ἰανουαρίου τοῦ 1888. Μετὰ μικρὸν ἤρξατο δυσφοροῦσα ἡ Διεύθυνσις τοῦ Τουρκικοῦ Μονοπωλίου, ἐπιδιώκουσα δὲ τὴν κατάργησιν καὶ αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος τῆς raftieh, καθ’ ὃ ἐμειονέκτουν τὰ τουρκικὰ καπνὰ τῶν ἑλληνικῶν, κατώρθωσε νὰ ἐπιτύχῃ αὐτῆς ἐν ἔτι 1889. Ἕλληνές τινες καπνέμποροι ἐν Αἰγύπτῳ, βλέποντες οὕτω ζημιούμενα τὰ συμφέροντά των, κατέφυγον εἰς τὰ δικαστήρια, ἀλλ’ ἐνῷ τὸ Πρωτοδικεῖον ἀνεγνώρισε τὸ δίκαιόν των, τὸ Ἐφετεῖον ἀπέῤῥιψε τὴν ἀγωγήν των. Οὕτω τὰ ἑλληνικὰ καπνὰ, εὑρεθέντα ἐν ἴσῃ μοίρᾳ πρὸ τῶν τουρκικῶν, δὲν ἠδύναντο βεβαίως ν’ ἀνταγωνισθῶσι πρὸς αὐτὰ ἀποτελεσματικῶς, ὑστεροῦντα αὐτῶν, ὡς εἴδομεν, καὶ κατὰ ποσὸν καὶ κατὰ ποιόν. Ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις τὸ παρελθὸν θέρος, ἀπαγορευθείσης ἐν Αἰγύπτῳ καὶ τῆς ἐγχωρίας καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ, ηὔξησεν ὁ δασμὸς εἰς 20 γρ. κατὰ χιλιόγραμμον, ὅ ἐστὶν εἰς 25 γρ. κατ’ ὀκᾶν, ἀντιστοιχοῦντα πρὸς 6½ φράγκα χρυσᾶ. Τόσον βαρὺς δασμὸς, πλήττων ἐξ ἴσου καὶ τὰ καλλιτέρας ποιότητας τουρκικὰ καὶ τὰ κατωτέρας ποιότητος ἑλληνικὰ καπνὰ, καθιστᾷ, ὡς εἰκὸς, ἔτι μᾶλλον ἀδύνατον τὸν ἀνταγωνισμὸν τούτων πρὸς ἐκεῖνα, καὶ καταφέρει καίριον τραῦμα εἰς τὴν ἡμετέραν παραγωγήν. Εἰς τόσον κρίσιμον θέσιν περιήγαγε τὰ πράγματα ἡ ἐμπορικὴ καὶ τελωνειακὴ πολιτικὴ τῆς πρώην Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Αἴγυπτον! Ὁπόσον δὲ διάφορον παριστᾷ ὁ κ. Caillard τὴν θέσιν τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως! Τὴν πρὸς τὴν Ἑλλάδα σύμβασιν τοῦ 1884 χαρακτηρίζει ὡς ἀφετηρίαν καταπληκτικῆς αὐξήσεως τῶν προσόδων τῆς Αἰγύπτου ἐκ τοῦ δασμοῦ τοῦ καπνοῦ. Ἐξ 99,000 λιρῶν αἰγυπτιακῶν, εἰς ὅσον εἶχον κατέλθει αὗται τὸ 1880, ἀνῆλθον τὸ 1890 εἰς 765,000· ὑπολογίζει δὲ ὁ γενικὸς διευθυντὴς τῶν τελωνείων νὰ ὑπερβῶσιν αὗται ταχέως καὶ τὸ 1,000,000 λιρῶν αἰγυπτιακῶν. Τὸ κυριώτατον δὲ πάντων εἶναι, κατ’ αὐτὸν, ὅτι διὰ τῆς συμβάσεως πρὸς τὴν Ἑλλάδα ἐπατάχθη κατὰ κεφαλῆς τὸ λαθρεμπόριον ἐν Αἰγύπτῳ, ἐλήφθησαν δ’ ἔκτοτε τοιαῦτα κατ’ αὐτοῦ μέτρα, καὶ διωργανώθη τοιοῦτο σύστημα φυλακῆς τῶν ἀκτῶν τῆς χώρας, ὥστε σχεδὸν ἀδύνατος ἀποβαίνει πλέον ἡ ἀναβίωσις τοῦ κακοῦ. Ἐντεῦθεν δ’ ἐξηγεῖ ἕκαστος τὴν ἀγέρωχον στάσιν, ἣν ἔλαβεν ἤδη ἀπέναντι ἡμῶν ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις, σπεύσασα αὐτὴ πρώτη νὰ καταγγείλῃ τὴν ὅσον οὔπω ἐκπνέουσαν σύμβασιν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Τί θὰ πράξῃ νῦν αὕτη πρὸς διάσωσιν τῶν ἐπαπειλουμένων ἡμῶν συμφερόντων; Θὰ κατορθώσῃ ν’ ἀνανεώσῃ τὴν σύμβασιν ὑπὸ ὅρους συμφορωτέρους τῶν μέχρι τοῦδε; Δυστυχῶς ὑπάρχουσιν πολλοὶ οἱ ἀμφιβάλλοντες, ἐὰν θὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀνανέωσις αὐτῆς καὶ ὑπὸ τοὺς νῦν ὅρους· τὰς ἀμφιβολίας δὲ ταύτας ερείδουσιν εἰς λόγους, οὓς θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἐκθέσω δι’ ὀλίγων. Ἡ Ἑλλὰς διὰ τῆς πολιτικῆς τῆς τέως Κυβερνήσεώς της ἐν Αἰγύπτῳ ἐξήντλησε σχεδὸν πᾶσαν δυνατὴν παραχώρησιν ἀπέναντι ἀνταλλαγμάτων ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἐπουσιωδῶν ἢ εἰκονικῶν μόνον. Εἴδομεν εἰς ὁπόσας βαρυσημάντους παραχωρήσεις προέβη ἐν τῷ ζητήματι τῶν καπνῶν καὶ ὁπόσον ἐπουσιώδη καὶ εἰκονικὰ ἔλαβεν αὐτὴ ἀνταλλάγματα. Πολλῷ ἀστοχώτερον ἐπολιτεύθη πέρυσιν ἐν τῷ ζητήματι τῆς ἰθαγενείας. Ὁ πρώην πράκτωρ ἡμῶν ἐν Αἰγύπτῳ καὶ πλείονας παραχωρήσεις ἀπήτει ἐν αὐτῷ, καὶ ἓν καὶ μόνον ἀντάλλαγμα προέτεινε δι’ αὐτὰς ἐκ μέρους τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τὴν προσχώρησιν δηλαδὴ αὐτῆς εἰς τὴν ἀνανέωσιν τῶν μικτῶν δικαστηρίων. Ἦτο δὲ τόσον σπουδαῖον τὸ ζήτημα τῆς προσχωρήσεως ταύτης, ὥστε ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις ἦτο ἠναγκασμένη ἑκοῦσα ἄκουσα νὰ ἐνδώσῃ οὐ μόνον εἰς τὴν ἀποδοχὴν ἑνὸς ἔτι ἐφέτου ἐν τοῖς μικτοῖς δικαστηρίοις, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν κατὰ τοὺς πόθους ἡμῶν λύσιν τοῦ ζητήματος τῆς ἰθαγενείας. Οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι εἶναι ὁ σπουδαιότατος παράγων ἐν τοῖς μικτοῖς δικαστηρίοις. Ἄνευ τῆς προσχωρήσεως τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀνανέωσιν τούτων θὰ ἐπήρχετο ἀληθὲς δικαιοστάσιον ἐν Αἰγύπτῳ, καὶ θὰ ἔπαυε πᾶσα σχεδὸν συναλλαγή. Δυστυχῶς ὁ πράκτωρ ἐκεῖνος, ὅστις ἐμβριθέστερον παντὸς ἄλλου ἐμελέτησε τὰ ἐκκρεμῆ ἐν Αἰγύπτῳ ζητήματα, καὶ πεῖραν πολλὴν ἐκέκτητο τῶν ἐκεῖ πραγμάτων, ὥστε νὰ ἦναι ὁ μόνος ἁρμόδιος εἰς λύσιν αὐτῶν, ἀπεμακρύνθη ἐκεῖθεν ἀκαίρως. Ὁ διάδοχος αὐτοῦ, ἀπείρως ἔχων ὅλως πρὸς τὰ ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ, χάριν τοῦ ζητήματος τῆς ἰθαγενείας καὶ τῆς ἀποδοχῆς ἑνὸς ἔτι Ἕλληνος ἐφέτου ἐν τοῖς μικτοῖς δικαστηρίοις, οὐ μόνον εἰς τὴν ἀνανέωσιν τούτων προσεχώρησεν, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ζητήματι τῆς Δημαρχίας ἐνέδωκε καὶ ἐν τῇ καταργήσει τῶν χαρτοπαικτείων. Ἡ Δημαρχία δὲν ἠδύνατο νὰ συντηρηθῇ ἄνευ δημοτικῶν φόρων καὶ διαπυλίων, εἰς οὓς ἔπρεπε πρὸ πάντων νὰ ὑποβληθῶσιν οἱ ξένοι ὑπήκοοι, καὶ δὴ πρῶτοι οἱ Ἕλληνες, οἱ πολυπληθέστατοι μεταξὺ αὐτῶν, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι μιμηθῶσιν εἶτα τὸ παράδειγμά των. Τὰ χαρτοπαικτεῖα καθ’ ὅλην σχεδὸν τὴν Αἴγυπτον εὑρίσκοντο εἰς χεῖρας Ἑλλήνων ὑπηκόων, συνετηροῦντο δ’ ἐξ αὐτῶν καὶ ἀπεθησαύριζον πλοῦτον πλεῖστοι ὅσοι ὁμογενεῖς. Ἀμφότερα τὰ ζητήματα ταῦτα ἐθυσιάσθησαν ἀδίκως καὶ δωρεάν, χάριν τοῦ ζητήματος τῆς ἰθαγενείας, δι’ ὃ ἤρκει, ὡς εἴδομεν, μόνη ἡ προσχώρησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν ἀνανέωσιν τῶν μικτῶν δικαστηρίων. Πῶς δὲ καὶ οὕτως ἐλύθη τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας; Ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι κατὰ τὴν λύσιν ταύτην πρόκειται νὰ στερηθῶσι τὴν ἡμετέραν ἰθαγένειαν πλεῖστοι ὅσοι Ἕλληνες ὑπήκοοι, σχεδὸν πάντες οἱ ἐκ Σύρων, Βλάχων καὶ Ἀλβανῶν ἕλκοντες τὸ γένος καὶ ἀπαρτίζοντες δύναμιν οὐ τὴν τυχοῦσαν διὰ τὸν ἐν Αἰγύπτῳ Ἑλληνισμόν! Ὡς παρατηρεῖτε, Κύριοι, ἡ Ἑλλὰς ἐξήντλησεν ἤδη σχεδὸν πᾶσαν δυνατὴν παραχώρησιν ἐν Αἰγύπτῳ, οὐδ’ ὑπολείπεται πλέον εἰς αὐτὴν ἀντάλλαγμά τι ἄξιον λόγου, ὅπως δι’ αὐτοῦ ἐπιβάλῃ εἰς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν τὴν ἀνανέωσιν τῆς συμβάσεως, καὶ δὴ ὑπὸ συμφορωτέρους ὅρους τῶν μέχρι τοῦδε. Ἐντεῦθεν λοιπὸν αἱ ἀμφιβολίαι τῶν πολλῶν, ἐντεῦθεν καὶ αἱ ἀνησυχίαι τῶν ἐνδιαφερομένων, δι’ ἃς ἠναγκάσθην καὶ ἐγὼ σήμερον ν’ ἀπευθύνω ἐπερώτησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, παρακαλῶν αὐτὸν, ὅπως εὐαρεστούμενος πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν κατήρξατο ἤδη ἡ ἡμετέρα πρὸς τὴν Αἰγυπτιακὴν Κυβέρνησιν διαπραγματεύσεων περὶ ἀνανεώσεως τῆς ὅσον οὔπω ἐκπνεούσης συμβάσεως, καὶ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκονται αὗται.

§48ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ ἐμπορικὴ ἡμῶν σύμβασις μετὰ τῆς Αἰγύπτου λήγει τὴν 8|20 Μαρτίου, κατηγγέλθη δὲ ὑπὸ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως ἀπὸ τοῦ παρελθόντος Σεπτεμβρίου, ἑπομένως οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι, ἂν δὲν ἀνανεωθῇ μέχρι τῆς 9ης Μαρτίου, θέλομεν ἐπανέλθει εἰς τὴν πρὸ αὐτῆς κατάστασιν, ὅτι ἑπομένως, ἐκτὸς τῶν ἄλλων, θέλει ἐπέλθει ἡ ἀπαγόρευσις τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν, ὧν ἡ εἰσαγωγὴ τὸ πρῶτον διὰ τῆς συμβάσεως τοῦ 1884, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἐπετράπη. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἰδίως χάριν τοῦ καπνοῦ ἦτο ἠναγκασμένη νὰ ἐπαναλάβῃ καὶ ἐπανέλαβε τὰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως. Αὗται ἤρξαντο ἀπό τινων ἡμερῶν. Ἄν θ’ ἀπολήξωσιν εἰς εὐχάριστον ἀποτέλεσμα πρὸ τῆς 8ης Μαρτίου, τοῦτο δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω σήμερον, διότι ὡρίσθη μὲν ἐπιτροπὴ ἐκ μέρους τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, καὶ μετὰ τῆς ἐπιτροπῆς αὐτῆς ἐργάζεται ὁ ἡμέτερος πολιτικὸς πράκτωρ, ἀλλὰ τὰ θέματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐπιθυμοῦμεν νὰ ἐπιμείνωμεν, εἶναι τοιαῦτα, ὥστε δὲν δύναταί τις νὰ προΐδῃ ποῖον ἔσται τῶν διαπραγματεύσεων τὸ ἀποτέλεσμα. Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ ἡμετέρου καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, ὡς κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐτροποποιήθη διὰ τῶν διαφόρων ἐλαττώσεων, αἵτινες εἰς τὸ τέλος τοῦ δι’ Αἴγυπτον ἐξαγομένου ἐκ Τουρκίας καπνοῦ ἐπήχθησαν, καὶ τῶν αὐξήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐν Αἰγύπτῳ ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων καπνῶν, περιῆλθεν εἰς δεινὸν σημεῖον, καὶ συναγωνιζόμενοι ὑπὸ τοιούτους πλέον ὅρους οἱ ἑλληνικοὶ καπνοὶ πρὸς τοὺς καπνοὺς τῆς Τουρκίας, κινδυνεύουσιν ἐν τῷ διαγωνισμῷ νὰ ὑποκύψωσιν. Ἐλπὶς μόνον ὑπάρχει, ὅτι, ἐὰν ἀνανεωθῇ ἡ σύμβασις, καὶ ἀνανεωθῇ ἐπὶ ἀσφαλέσιν ὡς πρὸς τὸν καπνὸν βάσεσι, θὰ ἐνισχυθῇ τὸ μετὰ τῆς Αἰγύπτου ἐμπόριον τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ. Ἡ ἀπαγόρευσις τῆς καλλιεργείας τοῦ καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ, ἂν διατηρηθῇ, θὰ καταστῇ ὠφέλιμος εἰς τὸ ἐμπόριον τῶν ξένων καπνῶν καὶ ἑπομένως καὶ εἰς τοὺς ἡμετέρους. Τοῦτο εἶναι πρόδηλον. Ἡ Αἴγυπτος παρῆγε, νομίζω, καπνὰ ἰθαγενῆ μέχρις 6,500,000 ὀκάδων. Ἄν ἤδη τὸ ποσὸν αὐτὸ, ὅπερ ὁμολογουμένως ἦτο κατωτάτης ποιότητος, καὶ ὅπερ συμφέρον ἔχει νὰ ἀναπληρώσῃ ὁ καπνὸς τῆς Ἑλλάδος, ὅστις ἐπίσης εἶναι κατωτέρας ποιότητος, ἀναπληρωθῇ διὰ τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ, τὸ κέρδος ἔσται μέγα. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῆς καλλιεργείας τοῦ ἐντοπίου καπνοῦ, ἔχομεν καὶ ἄλλον κίνδυνον, τὸν τῆς ἱδρύσεως μονοπωλίου τοῦ καπνοῦ ἐν Αἰγύπτῳ. Συμφέρον ἔχομεν διὰ συμβάσεως νὰ ἐξασφαλισθῶμεν κατ’ ἀμφοτέρων τῶν κινδύνων τούτων, διότι, ἂν ὁ εἷς ἢ ὁ ἕτερος ἢ καὶ ἀμφότεροι ἐπέλωσι, δύσκολον νὰ ἐξακολουθήσῃ σπουδαῖον ἐμπόριον ἑλληνικοῦ καπνοῦ μετὰ τῆς Αἰγύπτου ὑπὸ τὰς περιστάσεις, αἵτινες κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἐπλάσθησαν. Μετὰ τὰς μεταβολὰς, αἵτινες ἐσχάτως ἐπῆλθον, δηλαδὴ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου ἐξαγωγῆς τῶν τουρκικῶν καπνῶν ἐκ 10 γροσίων κατ’ ὀκᾶν, φόρου, ὁ ὁποῖος ὑπῆρχε κατὰ τὸ 1884, ὅτε συνωμολογήθη ἡ σύμβασις, καὶ καθίστα ὑπὲρ τῶν ἑλληνικῶν καπνῶν προστασίαν, ἥτις τὸν διαγωνισμὸν καθίστα δυνατὸν, μετὰ τὴν κατάργησιν λέγω αὐτὴν, ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς δὲν ἔχει πλεονέκτημα ἢ μόνον ἑνὸς γροσίου κατ’ ὀκᾶν, τὴν ῥαφτίαν λεγομένην, τὸ ὁποῖον μόνον πληρόνουσιν οἱ τουρκικοὶ καπνοὶ, ἐξαγόμενοι ἐκ Τουρκίας διὰ τὴν Αἴγυπτον. Ἡ διαφορὰ αὕτη τοῦ ἑνὸς γροσίου εἶναι λόγῳ τῆς ποιότητος ἐλαχίστη, καὶ δὲν ἀρκεῖ, ἵνα θέσῃ ἐπὶ ἴσων ὅρων διαγωνισμοῦ τοὺς καπνοὺς τοὺς τουρκικοὺς καὶ τοὺς καπνοὺς τοὺς ἑλληνικούς. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἄλλη τις διαφορά, ἡ διαφορὰ ἐκ τοῦ ἀποβάρου, ὅπερ ἀφαιρεῖται ἀπὸ τὸν τουρκικὸν καπνόν. Οἱ μὲν καπνοὶ οἱ τουρκικοί, διότι εἰσάγονται εἰς Αἴγυπτον ἢ ἐντὸς ψαθίνων περιβλημάτων, ἢ ἐντὸς ξυλίνων δοχείων, ὑπολογίζονται μὲ ἀπόβαρον, ἐνῷ ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς δὲν ἀπολαύει αὐτῆς τῆς ἀφαιρέσεως, καὶ ὑπολογίζεται ὅτι εἶναι ἑνὸς γροσίου τὸ κέρδος ὑπὲρ τῶν τουρκικῶν καπνῶν κατ’ ὀκᾶν. Ὅλα ταῦτα τὰ μειονεκτήματα καὶ ὁ φόβος μὴ τὸ μονοπώλιον εἰσαχθῇ, ἢ ἀρθῇ ἡ ἀπαγόρευσις τῆς καλλιεργείας καπνοῦ ἐπιτοπίου, καθιστῶσιν ἀμφίβολον τὴν τύχην τῶν ἡμετέρων καπνῶν, ἐπιβάλλοντα τῇ Κυβερνήσει νὰ μεριμνήσῃ, ὅπως διὰ τῆς νέας συμβάσεως προληφθῶσι νέα τοὐλάχιστον κακά. Καθ’ ἡμέραν παρ’ ἐμπόρων ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν Αἰγύπτῳ προτρεπόμεθα εἰς τοῦτο, νομίζομεν δ’ ὅτι ὑπογραφὴ ἐμπορικῆς συμβάσεως ἄνευ τοιούτων ἐγγυήσεων περὶ τοῦ μέλλοντος τῶν ἡμετέρων καπνῶν εἶναι μικρᾶς ὠφελείας ἔργον. Ἡμεῖς, καὶ ἕνεκα αὐτῶν τῶν λόγων καὶ ἕνεκα ἄλλων, προήλθομεν ἀπό τινων ἡμερῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων σκέψεων, εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἀνανέωσιν τῆς συμβάσεως. Ἐπειδὴ ἐξέλιπον ἤδη τὰ πλεονεκτήματα, ὑφ’ ἃ διηγωνίζετο πρότερον ὁ ἑλληνικὸς πρὸς τὸν τουρκικὸν καπνὸν, ἐνομίσαμεν, ὅτι, ἐὰν κατωρθοῦτο νὰ παραδεχθῇ ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις, ὅπως ἐπὶ τῆς ἀξίας φορολογῆται ὁ καπνὸς, καὶ ἐγίνετο δεκτὸν τοῦτο, θὰ ἦτο κατορθωτὸν νὰ διαγωνίζωνται οἱ ἑλληνικοὶ καπνοὶ πρὸς τοὺς τουρκικούς. Οἱ τουρκικοὶ καπνοὶ βεβαίως εἶναι ὑπέρτεροι τὴν ποιότητα τῶν ἑλληνικῶν, εἶναι ὑπέρτεροι οὐ μόνον διὰ τοὺς καπνίζοντας, ἀλλὰ καὶ διὰ τὸν ἔμπορον καὶ τὸν καπνοπώλην. Ὁ καπνὸς ὁ ἑλληνικὸς, κυρίως ἀναμιγνύμενος πρὸς τοὺς καπνοὺς τοὺς ἐγχωρίους, κατηναλίσκετο· μόνος σπανίως καταναλίσκεται ἐν Αἰγύπτῳ, ὡς παρ’ ἡμῖν, διότι ἡ ποιότης τοῦ ἑλληνικοῦ μόνου δὲν ἀρέσκει. Ἀλλὰ κρίνεται ἀνωτέρα ἡ ποιότης τοῦ τουρκικοῦ καπνοῦ καὶ ἐξ ἄλλου λόγου, ἐξ ἐμπορικοῦ δηλαδὴ συμφέροντος· ὁ καπνὸς ὁ τουρκικὸς εἶναι ἐλαφρότερος, εἶναι πλέον σπογγώδης καὶ ἐν μεγαλειτέρῳ σχετικῶς πρὸς τὸν ἑλληνικὸν ὄγκῳ, ζυγίζει ὀλιγώτερον, κατορθοῦται ἑπομένως διὰ τουρκικοῦ καπνοῦ ἴσου βάρους νὰ κατασκευάζωνται περισσότερα σιγάρα, παρ’ ὅσα κατασκευάζονται ἐκ τοῦ αὐτοῦ βάρους ἑλληνικοῦ καπνοῦ. Ἐπειδὴ δὲ τὰ σιγαρέτα δὲν πωλοῦνται κατὰ βάρος, ἀλλὰ κατ’ ἀριθμὸν, κερδίζει ὁ ἔμπορος. Ἂν λοιπὸν κατωρθοῦτο, ὅπως ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις δεχθῇ νὰ φορολογῇ τὸν καπνὸν ἡμῶν οὐχὶ κατὰ βάρη, ἀλλὰ κατὰ τὴν τιμήν, ὁ καπνὸς ὁ εἰσαγόμενος ἐκ τῆς Ἑλλάδος θὰ ἠδύνατο νὰ εἰσάγηται κατὰ τὴν αὐτὴν ποσότητα καὶ ἀνωτέραν. Ἂν ἡ Κυβέρνησις ἡ Αἰγυπτιακὴ θὰ δεχθῇ αὐτὴν τὴν πρότασιν, ὡς καὶ ἄλλας ἡμῶν, δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω. Ἀφοῦ συνῆψε μετ’ ἄλλων Κρατῶν ἐμπορικὰς συνθήκας, ζητεῖ νὰ ἐπιβάλῃ τὸν αὐτὸν τύπον, τοὺς αὐτοὺς ὅρους καὶ εἰς ἡμᾶς. Ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις, ἀποκτήσασα πλέον τὴν συγκατάθεσιν ὅλων σχεδὸν τῶν Εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν, εἰς τὰ ὁποῖα τὸ παράδειγμα πρώτη ἔδωκε τὸ 1884 ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, καὶ ἐπιτυχοῦσα τὴν ἀνάκτησιν πολλῶν δικαιωμάτων, ἰδίως τὴν ἀναγνώρισιν τοῦ νέου τελωνειακοῦ αὐτῆς Κανονισμοῦ, δείκνυται σήμερον πλέον ὑπερήφανος καὶ πλέον ἀνένδοτος εἰς τὰς παραστάσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, καὶ εἰς τὰ παράπονα τοῦ ἐμπορίου ἡμῶν ἐν Αἰγύπτῳ. Μεθ’ ὅλην ὅμως τὴν διάθεσιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως φανῇ εὐχάριστος πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τόπου, ἐν τῷ ὁποίῳ ἔχομεν τόσα συμφέροντα, δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ ζητήσωμεν παραχωρήσεις ὑπὲρ τοῦ ἡμετέρου καπνοῦ ὡς ἀντάλλαγμα, διότι οὐδὲν ἄλλο προϊὸν ἐν Αἰγύπτῳ ἔχομεν νὰ προστατεύσωμεν ἢ τὸν καπνόν. Μετά τινας ἡμέρας θὰ ἦμαι ἴσως εἰς θέσιν νὰ εἴπω, ἂν ὑπάρχῃ ἐλπὶς πρὸ τῆς 8/20 Μαρτίου νὰ συνομολογηθῇ ἡ σύμβασις. Ἐὰν ὅμως δὲν κατορθωθῇ πρὸ τῆς 8/20 Μαρτίου νὰ συνομολογηθῇ ἐμπορικὴ σύμβασις, δὲν θὰ ἦναι ἡ ζημία μεγάλη, διότι, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ὑπάρχει ἐν ταῖς ἀποθήκαις ἐν Αἰγύπτῳ ποσὸν ἑλληνικῶν καπνῶν πέραν τοῦ ἡμίσεως ἑκατομμυρίου ὀκάδων, ποσὸν δὲ τοσοῦτον ἑλληνικῶν καπνῶν πιθανώτατα θὰ ἀρκέσῃ δι’ ἓν περίπου ἔτους. Ἑπομένως, καὶ ἂν ὑπῆρχεν ἐλευθέρα εἰσαγωγὴ καπνοῦ μετὰ τὴν 8ην Μαρτίου 1891, ἄδηλον εἶναι, ἂν θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσαχθῇ πολὺ ποσὸν καπνοῦ, ἀφοῦ ὑπάρχει τοσοῦτον ἀπόθεμα εἰς τὰς ἀποθήκας. Ὥστε ναὶ μὲν εὐχῆς ἔργον θὰ ἦτο καὶ ἐπικερδές, ὅπως συνομολογηθῇ σύμβασις ἐπωφελὴς μέχρι τῆς 8ης Μαρτίου 1891, ἀλλὰ καὶ ἂν τοῦτο δὲν ἤθελεν ἐπιτευχθῆ, ἠθέλομεν δὲ κατορθώσει νὰ ἐπιτύχωμεν αὐτὴν βραδύτερον, ἡ ζημία δὲν θὰ ἦναι εἰς τὸ μεταξὺ τούτου χρονικὸν διάστημα τόσον μεγάλη, ὅσον εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας, καὶ αὐτὸ μετά τινας ἡμέρας περατοῦται ἐντελῶς, διότι ἐδόθη τελευταία προθεσμία ὑπὸ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, ὅπως προσαχθῶσι τὰ πιστοποιητικὰ, διὰ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύονται αἱ ἐγγραφαὶ ἐν τοῖς δημοτολογίοις τῶν ἡμετέρων ὑπηκόων. Τότε θὰ δυνηθῶμεν ν’ ἀποφανθῶμεν ποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα τῆς συμφωνίας μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως, τῆς συμφωνίας τῆς γενομένης κατὰ τὸν Ἰανουάριον παρελθόντος ἔτους. Οἱαδήποτε ὅμως καὶ ἂν ἦναι τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς, ἀναμφισβήτητον εἶναι, ὅτι καὶ ἐν τῷ παρελθόντι ἐζημιούμεθα, καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἀναμφισβητήτως θέλομεν ζημιωθῆ ἔτι μᾶλλον, θέλομεν δὲ ζημιωθῆ καὶ ἐν τῷ παρόντι, ἀπολέσαντες πλείστους ὑπηκόους Ἕλληνας, μὴ ὄντας τὴν καταγωγὴν Ἕλληνας, ἀλλ’ ἀποτελοῦντας σπουδαῖον ἀριθμὸν τοῦ ἑλληνικοῦ ἐν Αἰγύπτῳ πληθυσμοῦ, διότι ἀπωλέσαμεν ὅλους τοὺς Σύρους, ἀπωλέσαμεν ὅλους τοὺς Ἀλβανούς, τῶν ὁποίων οἱ συνοικισμοὶ εἰς χωρία τινὰ ἐν Αἰγύπτῳ ἦσαν σπουδαῖοι καὶ προσέδιδον οὐ μικρὰν δύναμιν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν στοιχεῖον, θ’ ἀπολέσωμεν καὶ τοὺς λεγομένους Κουτσοβλάχους, οἵτινες ὑπάρχουσι διεσπαρμένοι ἐν Αἰγύπτῳ. Ἀλλ’ ἡ μεγαλειτέρα ζημία θὰ ἦναι ἐν τῷ μέλλοντι, διότι ἀνεγνωρίσαμεν τὸν νόμον περὶ ἰθαγενείας τοῦ 1869 τῆς Τουρκίας. Ἐφ’ ὅσον ἐπί τινα ἔτη θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ προσάγωνται πιστοποιητικὰ ἐξ Ἑλλάδος, βεβαιοῦντα, ὅτι εἶναί τις ἑλληνικῆς καταγωγῆς, ἤ, ἐὰν κατάγηται ἐκ Τουρκίας, ὅτι ἐγκατεστάθη καὶ ἀπέκτησε τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν πρὸ τοῦ 1869, αὐτοὶ θὰ δύνανται, προσάγοντες τὰ πιστοποιητικὰ αὐτῶν, καὶ μετὰ τὴν σύμβασιν νὰ ἀναγνωρίζωνται ὡς Ἕλληνες ὑπήκοοι· ἀλλ’ ὅταν καὶ αὐτὴ ἡ πηγὴ κλείσῃ, καὶ δὲν δύναται ἢ νὰ κλείσῃ μετά τινα χρόνον, τότε δὲν θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ θεωρῶνται Ἕλληνες ἐν Αἰγύπτῳ, παρὰ μόνον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατάγονται ἐξ Ἑλλήνων, ἑπομένως πάντες οἱ ὁμογενεῖς, οἱ ἐκ Τουρκίας καταγόμενοι, οἵτινες ἤθελον ἀποκτᾶ, ὅπως καὶ ἐν τῷ παρελθόντι, προσάγοντες πιστοποιητικὰ τῶν δημοτολογίων, τὴν ἑλληνικὴν ἰθαγένειαν, αὐτοὶ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης δὲν θὰ δύνανται πλέον, διότι κατὰ τὸν τουρκικὸν νόμον τοῦ 1869 οὐδεὶς ὑπήκοος Ὀθωμανὸς δύναται νὰ μεταβάλῃ ἐθνικότητα ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως. Τότε θὰ περιέλθωμεν εἰς τὸ σημεῖον, νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίζωμεν ὡς Ἕλληνας, παρὰ τοὺς ἐξ Ἑλλάδος καταγομένους καὶ γεννηθέντας ἑπομένως ἐξ Ἑλλήνων πολιτῶν· ὥστε τότε θέλει κλείσει ἡ θύρα τῆς προσελεύσεως ἐκ τῆς δούλης Ἑλλάδος, Ἑλλήνων ὁμογενῶν, ἀλλ’ ὑπηκόων Ὀθωμανῶν.

§49ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ, εἰ δυνατόν, τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἠρνήθη, προφασιζομένη ὅτι αἱ συμφωνίαι εἶναι ἐκκρεμεῖς. Τοιαύτη ἐκκρεμὴς συμφωνία δὲν ὑπάρχει πλέον, καὶ ἐπιθυμοῦμεν νὰ μάθωμεν, πῶς ἐπολιτεύθη ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ.

§50ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Καλλίτερον εἶναι νὰ περιμείνωμεν νὰ τελειώσῃ ἡ προθεσμία, τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν πιστοποιητικῶν, καὶ τότε, ὅτε θὰ ἔχωμεν πλήρη τὰ ποτελέσματα τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων, τότε θὰ δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ καταθέσῃ καὶ τὰ σχετικὰ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ οὕτω θὰ σχηματίσητε ἀκριβεστέραν γνώμην.

§51ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἰθαγενείας, δὲν κρίνω εὔλογον νὰ εἴπω τι σήμερον· ἐπιφυλάσσομαι ἐν καιρῷ νὰ ἐκφέρω γνώμην. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα ὅμως συμβάσεως μετὰ τῆς Αἰγύπτου, ὅσον ἀφορᾷ εἴτε τὸν καπνὸν εἴτε ἕτερα ζητήματα, φρονῶ ὅτι δὲν ἔπρεπεν οὔτε πρέπει νὰ σπεύδῃ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις· τοιαῦτα καὶ τηλικαῦτα εἶναι τὰ συμφέροντα τὰ Ἑλληνικὰ ἐν Αἰγύπτῳ, συνδεόμενα μὲ ζωτικώτατα τοιαῦτα μεγίστης Ἑλληνικῆς ἐπαρχίας, — ἐννοῶ τὴν Θεσσαλίαν, — καὶ τοῦ ὅλου Κράτους, ὥστε δὲν συμφέρει ἡμῖν νὰ παραβλέπωμεν τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τὸ συμβατικὸν διεθνὲς δίκαιον ἀνεγνώρισε καὶ ἡμῖν. Αἱ συμβάσεις αἱ ἀρχαῖαι (Capitulations) δίδουσι δικαιώματα καὶ εἰς ἡμᾶς, δι’ ὧν ἀποτελεσματικῶς δυνάμεθα νὰ ὑπερασπίσωμεν τὰ μεγάλα ἐν Αἰγύπτῳ συμφέροντά μας· τοῦθ’ ὅπερ ἐπράττομεν λίαν ἐπιμελῶς ὑπὲρ τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων μέχρι τῆς ἐποχῆς τῆς ὑπὸ τῆς Ἀγγλίας κατοχῆς. Εὐτυχῶς Μεγάλαι Δυνάμεις, ἔχουσαι καὶ αὗται ζωτικὰ συμφέροντα ἐν Αἰγύπτῳ, ἀνέλαβον ζωηρῶς ἤδη καὶ ἐκ τοῦ ἐμφανοῦς τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων αὑτῶν, ἀπειλουμένων, καὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἐκ τῶν συμβάσεων προερχομένων. Νομίζω λοιπόν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν πρέπει νὰ προπορεύηται εἰς τοιαῦτα ζητήματα, ὅταν πρόκηται νὰ θυσιάσῃ πολλά, χωρὶς οὐδὲν θετικὸν καὶ ἀσφαλὲς νὰ ὠφεληθῇ. Ζημία οὐδεμία ἐπέρχεται. Καὶ ἐκ τῶν λόγων τοῦ πρώτου ἐπερωτήσαντος, ὅτι ἡ Αἰγυπτιακὴ Κυβέρνησις ἐπεδίωκε παντὶ σθένει τὴν ἐξασφάλισιν τοῦ ἐπὶ τοῦ ἀφθόνως εἰς Αἴγυπτον εἰσαγομένου ἑλληνικοῦ καπνοῦ τέλους, καὶ ἐκ τῆς πληροφορίας τῆς πολυτίμου, τὴν ὁποίαν ἀνεκοίνωσεν ὁ κ. Ὑπουργός, περὶ μεγάλου ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ ἀποθέματος καπνοῦ ἑλληνικοῦ ἀνερχομένου εἰς ἥμισυ περίπου ἑκατομμύριον ὀκάδων, ἀριδήλως ἀποδεικνύεται, ὅτι οὐδένα κίνδυνον διατρέχουσιν οἱ παραγωγοὶ τοῦ καπνοῦ ἐν Ἑλλάδι· ἀφοῦ δὲ ἐπὶ ἓν ἔτος, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργός, ἡ κατανάλωσις τοῦ ἑλληνικοῦ καπνοῦ αὐτόθι εἶναι ἐξησφαλισμένη, εἶναι δ’ ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς καπνὸς θὰ εἰσάγηται, ὡς εἰσήγετο καὶ πρὸ τῆς συμβάσεως, δυνάμεθα νὰ ἀναμείνωμεν, χωρὶς νὰ βιασθῶμεν, τὴν λύσιν τοῦ μεγάλου διεθνοῦς ζητήματος παρ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι δύνανται καὶ νὰ ἐπιβληθῶσι.

§52ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ διατάξῃ νὰ τυπωθῶσιν οἱ πίνακες ὡς πρὸς τὰ πέλματα, τὴν δὲ Κυβέρνησιν νὰ ὑποβάλῃ καὶ τὴν ἔκθεσιν περὶ τῆς καταστροφῆς τοῦ ὑλικοῦ τοῦ ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ πολέμου, καὶ νὰ βεβαιώσῃ, ἂν δύο ζεύγη ἀρβυλῶν, τὰ ὁποῖα ἐκομίσθησαν ἐδῶ, ἦναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα παρηγγέλθησαν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1891. Ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχει τὸν λόγον.

§54ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Κατὰ πρῶτον, Κύριοι, ὑποβάλλω τέσσαρας ἐκθέσεις τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀφορώσας εἰς ἐκτάκτους πιστώσεις. Ἡ μὲν ἐξ αὐτῶν ἀφορᾷ πίστωσιν 70,000 δραχμῶν, αἵτινες θέλουσι δαπανηθῆ πρὸς περίθαλψιν τῶν παθόντων ἐκ τοῦ χειμῶνος. Ἡ ἑτέρα εἶναι πίστωσις ἐκ 35 περίπου ἑκατομμυρίων δραχμῶν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων, διὰ τὴν μελέτην ἑτέρων γραμμῶν, διὰ τὴν χιλιομετρικὴν ἀποζημίωσιν τῶν ἑταιριῶν, καὶ διὰ τὴν ἀποζημίωσιν τῶν κτημάτων, τὰ ὁποῖα καταλαμβάνονται ὑπὸ τῶν γραμμῶν. Ἕτεραι δὲ πιστώσεις εἶναι, ἡ μία ἐκ δραχμῶν 400,000, ἥτις ἀφορᾷ τὴν δαπάνην τῆς παραλαβῆς, ἀσφαλείας καὶ μεταφορᾶς τῶν θωρηκτῶν, ἡ ἑτέρα δὲ ἐκ δραχμῶν 417,500 διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ἐντόκων γραμματίων, τὰ ὁποῖα ἐξωφλήθησαν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 242–245).

§56ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἤδη ἔρχομαι νὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἔτους 1891. Ἕκαστος ἐξ ἡμῶν γνωρίζει, ὅτι, ὅταν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέλαβε τὰ καθήκοντα αὐτοῦ, περὶ τὰ τέλη Ὀκτωβρίου, οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι τοῦ Λογιστηρίου εἶχον ἐγκαταλείψει τὰς θέσεις αὐτῶν κατὰ συνέπειαν ἀπὸ αὐτοὺς δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ πληροφορίαν τινά· ἀλλ’ ὡσαύτως, ὡς παρέστησε, δὲν εἶχεν οὔτε ἐκ τῆς ὑπηρεσίας πληροφορίας, οὔτε ἐκ τῶν βιβλίων καὶ τῶν ἐγγράφων, καθόσον, ὡς ὡμολόγησε καὶ ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν...

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀφήσατε τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅστις οὐδὲν ὡμολόγησε. Καὶ προχθὲς ἐπίσης ὡμιλήσατε περὶ ἐμοῦ· σήμερον πάλιν λέγετε πράγματα ἀνακριβῆ. Λέγετε ἀνακριβείας ὅσας θέλετε, ἀλλ’ ἐπὶ εὐθύνῃ ὑμετέρᾳ, ἀφήσατε δ’ ἐμὲ ἥσυχον.

§58ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ἐγὼ προχθὲς εἶπον, ὅτι εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς ἑταιρίας τῶν Μεταλλουργείων, ὡς εἶναι εἰς πλείστους γνωστὸν, εἶχε τεθῆ τὸ ζήτημα νὰ εὐρυνθῇ ὁ πορθμὸς τοῦ Εὐρίπου διὰ τῆς καταβολῆς 1,000,000 ὑπὸ τῆς ἑταιρίας, διὰ τὸ ὁποῖον θὰ κατεβάλλετο τόκος 4% ὑπὸ τοῦ Δμοσίου. Ἐγένετο συζήτησις ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου, ἀλλὰ δὲν ἐκρίθη τότε συμφέρον νὰ ὑρίσταται ἡ ἑταιρία τὴν θυσίαν τῆς διαφορᾶς τοῦ τόκου ἀπὸ τοῦ 4 ἕως 6 ἢ 7%, ὡς ἠδύνατο νὰ δανεισθῇ ἡ ἑταιρία.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τί ἐσκέπτετο ἡ ἑταιρία ἐν τῷ ἰδίῳ συμφέροντι, εἶναι ἀλλότριον πρὸς ἐμέ. Προῆλθον ἐγὼ περὶ τούτου εἰς σχέσεις πρὸς τὴν ἑταιρίαν;

§60ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Φίλοι σας ἐν τῇ ἑταιρίᾳ ἔκαμαν λόγον, οἵτινες δύνανται νὰ γνωρίζωσι, τίς ἐξ ἡμῶν λέγει ἀνακριβείας.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀγνοῶ μέχρι τίνος ἐγένοντο ἐξηγήσεις μετὰ φίλων μου· πρὸς ἐμὲ, λέγω ὅτι εἶναι ἀνακριβὲς, ὅτι ἡ ἑταιρία συνῆψε διαπραγματεύσεις.

§62ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Καὶ σήμερον ἐπίσης δὲν λέγω τι ἀνακριβές. Σεῖς εἴπετε, ὅτι ἐκ φακέλλων ἐλαμβάνετε τὰς πληροφορίας σας, καὶ ὅτι βιβλίον δανείων δὲν ὑπάρχει.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον, ὅτε ἑνιαῖον βιβλίον τοῦ δημοσίου χρέους δὲν ὑπάρχει, ἀλλὰ πάντα τὰ βιβλία τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου ὑπάρχουσι κανονικῶς συντεταγμένα καὶ ἐνήμερα.

§64ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς εἶπον, εὑρέθη εἰς τοιαύτην θέσιν, διότι οἱ ὑπάλληλοι ἐγκατέλιπον τὴν θέσιν των, εἶναι δὲ μέγα ἐλάττωμα τοῦτο τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Λογιστικοῦ· δὲν εἶναί ποτε ὀρθὸν, νὰ ἦναι τόσον φανατικοὶ ὑπὲρ ἑνὸς κόμματος, ὥστε νὰ ἐγκαταλείπουν τὴν θέσιν των καὶ νὰ ἀφίνουν τὸν νέον Ὑπουργὸν νὰ μὴ γνωρίζῃ εἰς ποίαν θέσιν εὑρίσκεται ἡ ὑπηρεσία. Καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶπεν, ὅτι δὲν ἠδυνήθη ἀμέσως, εἰσερχόμενος εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, νὰ ἀντιληφθῇ τῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν, καὶ νὰ μεταβάλῃ τὸν προϋπολογισμόν. Ἐκτὸς τούτου, ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει περιμείνει νὰ προσαχθῶσι μελετημένα καὶ τέλεια νομοσχέδια, καὶ οὐχὶ ἀμελέτητα, ὡς εἰσήγοντο μέχρι τοῦδε, οὕτω δὲ νὰ μεταβληθῶσιν αἱ βάσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ οὐχὶ ὅπως ἐγίνετο εἰς τὸ παρελθόν. Εἶναι γνωστόν, ὅτι γνῶμαί τινες ἀνεβιβάσθησαν εἰς νόμους, διότι ἁπλῶς περὶ αὐτῶν ἐξεφράσθησαν ἄτομά τινα· οὕτω π. χ. ἡ ἰδέα περὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν εἶναι γνώμη, νομίζω, τοῦ ἐκ Κορινθίας βουλευτοῦ κ. Δημητριάδου· τὴν γνώμην περὶ μονοπωλίου τοῦ πετρελαίου ἐξέφρασεν ὁ μακαρίτης Ἀθανάσιος Γ. Πετιμεζᾶς, ὁ ὁποῖος πολλάκις ἔλεγεν, ὅτι ἐσφετερίσθησαν τὴν γνώμην του· τὴν γνώμην περὶ καπνοκοπτηρίων ἐξέφρασεν ὁ μακαρίτης Κεχαγιᾶς. Ἀλλ’ ἡμεῖς εἰς τὸ μέλλον θὰ ἔχωμεν τὴν ἀξίωσιν νὰ παρασκευάζωμεν τελειότερα νομοθετικὰ ἔργα, ὁδηγούμενοι ἀπὸ τὴν ἐπιστήμην καὶ τὴν πεῖραν καὶ ἄλλων Κρατῶν· θὰ ἦτο δὲ ἀναγκαῖον ἴσως νὰ συστηθῇ καὶ ἐπιτροπὴ ἐξ ἁρμοδίων προσώπων, ἡ ὁποία νὰ παρασκευάζῃ τὰ νομοσχέδια, ὥστε νὰ μὴ γίνωνται νόμοι, οἱ ὁποῖοι ἐντὸς βραχυτάτου χρόνου, μετὰ 5 μόλις ἔτη, ἀποδεικνύονται ὅλως ἀτυχεῖς. Ἐνθυμούμεθα ὁποία συζήτησις ἐγένετο πρὸ ἡμερῶν περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν· οὗτος ἀπεδείχθη κάκιστος, ὥστε πάντες ἤδη συμφωνοῦμεν διὰ τὴν κατάργησιν αὐτοῦ. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους ἐθεωρήθη ὀρθοτάτη ἡ γνώμη, ὅτι δὲν ἔπρεπε νὰ μεταβληθῶσιν αἱ βάσεις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐφέτος, ἀλλὰ νὰ εἰσαχθῇ ὅπως εἶχε καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος. Ἕν τῶν ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἀπησχόλησαν τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀπησχόλησε δὲ καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν τύπον, εἶναι τὸ ζήτημα περὶ τῶν ἐλλειμμάτων τοῦ προϋπολογισμοῦ. Περὶ τούτων καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσάγων τὸν προϋπολογισμόν, εἶπεν, ὅτι τῶν δύο τελευταίων χρήσεων τοῦ 1889 καὶ 1890 τὰ ἐλλείμματα ἀνέρχονται εἰς 46,000,000· τοῦτο δὲ συνήγαγεν ὁ Ὑπουργὸς ἐκ τοῦ ὅτι κατὰ τὸ 1889 συνήφθησαν δάνεια ἐν ὅλῳ 141,743,000 δραχμῶν, ἐκ τούτων δὲ τῶν δανείων διετέθησαν εἰς ἔκτακτα ἔξοδα 115,000,000, ὥστε ἐλλείπουσιν 26,000,000· ὑποθέτει δ’ ὁ Ὑπουργὸς, ὅτι διετέθησαν ταῦτα εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς χρήσεως τοῦ 1889. Προσέτι δὲ κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1890 συνήφθησαν δάνεια 71,770,000, ἐκ τῶν ὁποίων διετέθησαν εἰς ἔκτακτα ἔξοδα 50,960,000· κατὰ συνέπειαν καὶ ἡ χρῆσις αὕτη παρουσιάζει ἔλλειμμα 20,610,000. Ἐκ τούτων ἐὰν λάβωμεν ἀφορμὴν καὶ ἀνατρέξωμεν εἰς τὰ προηγούμενα, διότι τὸ ζήτημα μένει ὑπὸ ἀμφισβήτησιν, βλέπομεν, ὅτι οἱ Κύριοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως λέγουσιν, ὅτι οὐδέποτε ὑπῆρξεν ἔλλειμμα, ἐνῷ ἡμεῖς ἰσχυρίσθημεν πάντοτε, ὅτι τὰ ἐλλείμματα εἶναι μέγιστα. Πολὺ ἐφείλκυσε τὴν προσοχήν μου δημοσίευμά τι ἀνδρὸς ἁρμοδιωτάτου νὰ κρίνῃ περὶ τὰ τοιαῦτα. Οὗτος ὑπολογίζει ὡς ἑξῆς. Ἄρχεται ἀπὸ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886, καὶ λέγει, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1886 ἕως τοῦ 1890 τὸ ποσὸν τοῦ ἐτησίου βάρους τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὸ δημόσιον χρέος δὲν ηὔξησε παντάπασιν, ἕνεκα τῶν πραγματοποιηθεισῶν μετατροπῶν, καταλήγει δὲ λέγων, ὅτι κατὰ τὰ 4 τελευταῖα ἔτη τὸ ἔλλειμμα εἶναι μόλις 5 ἑκατομμυρίων. Ἀκολουθῶ καὶ ἐγὼ τὸ αὐτὸ σύστημα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τοῦ 1886, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὸ 1880, διότι ἀπὸ τοῦ ἔτους ἐκείνου ἐπεκράτησεν ἐπὶ τῆς πολιτικῆς σκηνῆς καὶ ἐπέδρασεν ἐπὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ τόπου ὁ κ. Τρικούπης. Εἶναι γνωστὸν τὸ σύστημα τοῦ νῦν ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· οὗτος ὑπέβαλε τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1880, 1882, 1883 καὶ 1884, καθὼς καὶ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν, 1887, 1888, 1889 καὶ 1890, ἤτοι ἐπὶ τῶν 10 ἢ 11 προϋπολογισμῶν ὑπέβαλε τοὺς 8, ὥστε πᾶσα εὐθύνη περὶ τῶν γενομένων ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ κατὰ τὴν δεκαετίαν ταύτην φυσικῶς αὐτὸν πρέπει νὰ ἐπιβαρύνῃ. Ὡς γνωρίζετε, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην τὸ δάνειον τῶν 60,000,000 δὲν εἶχεν ἐξαντληθῆ, διότι μόλις εἶχον διατεθῆ ἐξ αὐτοῦ τὰ 48 ἑκατομμύρια· ὑπῆρχεν ὑπόλοιπον 24,000 ὁμολογιῶν ἀδιαθέτων εἰσέτι. Ὑπελόγιζε λοιπὸν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον ποσὸν 3,575,040 διὰ τὴν ἐτησίαν ὑπηρεσίαν τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων· περιελαμβάνετο δὲ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο τὸ ἐτήσιον χρεωλύσιον τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατομμυρίων καὶ ἡ συναλλαγματικὴ διαφορά. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν αὐτὰ τὰ δύο ποσὰ, μόλις εἰς 12,000,000 ἀνήρχετο τὸ ἐτήσιον βάρος ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους, ὅτε ἀνέλαβε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ὁ κ. Τρικούπης. Εἰς ποῖον σημεῖον εὑρισκόμεθα σήμερον; Διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1889 προϋπελόγισεν οὗτος διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους 38,663,636, διὰ δὲ τὸ 1890 ἠλάττωσε τὴν ἐκ τούτου δαπάνην εἰς 29,587,219. Ἀφήρεσεν ὁ ἴδιος ποσὸν ὑπὲρ τὰ 9,000,000, ἀλλὰ τὸ μέγιστον μέρος, τὸ ὁποῖον ἀφήρεσεν, ἦτο ἡ συναλλαγματικὴ διαφορά, περὶ τὰ 6,265,000· ἐκτὸς τούτου ἀφήρεσε τὸ χρεωλύσιον τῆς μετατροπῆς δανείων τινῶν καὶ τοὺς τόκους τῶν κυμαινομένων χρεῶν. Ταῦτα δὲ πάντα ἐγένοντο, ἵνα παρουσιασθῇ ἐν ἰσοζυγίῳ ὁ προϋπολογισμός. Ἐφέτος ζητεῖται διὰ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1891 διὰ τὸ δημόσιον χρέος ποσὸν 36,000,000 καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν περιέλαβε τὴν συναλλαγματικὴν διαφορὰν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ 1891, ἀλλὰ, καὶ ταύτην ἂν δὲν περιελάμβανε, δὲν θὰ ἤμεθα μακρὰν τοῦ ποσοῦ τούτου, διότι ἔχουσι παραλειφθῆ ἐκ τοῦ προϋπολογισμοῦ οἱ τόκοι τοῦ δανείου διὰ τὸν σιδηρόδρομον Λαρίσσης καὶ ἑτέρων δανείων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάγκη νὰ συναφθῶσι πρὸς ἀποπεράτωσιν τῶν ἔργων, τῶν ὁποίων ἔχει γείνει ἡ ἔναρξις. Σήμερον τὰ χρέη τοῦ Κράτους ἀπαιτοῦσιν ὑπηρεσίαν 35,000,000 ἢ 36,000,000, ἐνῷ κατὰ τοῦ 1880 ἀπῄτουν 12,000,000, προσετέθησαν δηλαδὴ 24,000,000 ἐτήσιον βάρος· ποσὸν δὲ τοιοῦτον ἀντιπροσωπεύει ἀνάλογον δάνειον· ἐὰν ὑπολογίσητε πρὸς 5%, ἔχετε δάνειον 500 ὡς ἔγγιστα ἑκατομμυρίων, πρὸς 6% δὲ, ὅπερ ἀκριβέστερον, εὑρίσκετε δάνειον 400 ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ συγκρίνοντες καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν δανείων μεταξὺ τοῦ 1880 καὶ 1891, εὑρίσκομεν τὴν αὐτὴν περίπου διαφοράν· διότι τὸ μὲν 1880 εἴχομεν δάνεια τὰ ἑξῆς:

τὸ δὲ 1891 ἐπαγιώθησαν:

Τὸ ὅλον ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 603,000,000· δὲν ὑπελόγισα δὲ εἰς ταῦτα τὸ δάνειον τὸ ἐγγυημένον ὑπὸ τῶν Δυνάμεων, περὶ τὰ 100 ἑκατομμύρια, οὔτε τὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τοῦ 1885. Ἀναφέρω τὰ πραγματικὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα ἐπραγματοποιήθησαν καὶ τὰ ὁποῖα παρουσιάζουσι διαφορὰν ἐκ 415,000,000 δρ. ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι σήμερον. Παρέλειψα νὰ ἀναφέρω τὴν ἐπιστρατείαν τοῦ 1885, ἥτις ὡς ἀποτέλεσμα ἔσχε τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἡ ἐπιστρατεία αὕτη δὲν ηὔξησε, νομίζω, κατ’ ἄλλο ποσὸν τὰ δάνεια τοῦ Κράτους.

§65ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Θὰ ἐπανήρχετο ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία καὶ ἄνευ τῆς ἐπιστρατείας.

§66ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν ἐκείνην διετηρεῖτο στρατὸς 80,000 ἀνδρῶν ἐπὶ πολλοὺς μῆνας, ἓξ ἢ ἑπτὰ, ἀλλ’ ἐγὼ θὰ ἀφαιρέσω τὰς 20,000 τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, περὶ οὗ προνοεῖ ὁ τακτικὸς προϋπολογισμός· εἴχομεν ἑπομένως νὰ δαπανήσωμεν μόνον διὰ στρατὸν 60,000. Διὰ τὰς δαπάνας στρατοῦ τοσούτου ἀριθμοῦ, διὰ προμηθείας κλπ. δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν δαπάνην ἀνωτέραν τῶν 60,000,000.

§67ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Παρελείψατε μίαν ἔτι ἐπιστρατείαν.

§68ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Θὰ ἔλθω εἰς αὐτήν. Ἰσχυρίζονται οἱ Κύριοι, ὅτι παρέλαβον μὲν δάνεια 188 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ ἐκ τῶν γενομένων μετὰ ταῦτα δανείων ἐξώφλησαν τὰς δαπάνας τῆς ἐπιστρατείας τοῦ 1880. Καὶ τοῦτο εἶναι ἀληθὲς, καὶ πρέπει νὰ καταλογισθῇ εἰς τὰς ἐκτάκτους δαπάνας, τὰς ὁποίας ἰσχυρίσθησαν, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1880 καὶ ἐντεῦθεν ἔκαμαν. Αἱ ἔκτακτοι δαπάναι, τὰς ὁποίας πάντοτε ἐπικαλοῦνται οἱ κύριοι νῦν ἀντιπολιτευόμενοι πρὸς δικαιολόγησιν τῶν μεγάλων δανείων, τῶν φόρων καὶ τῶν ἐλλειμμάτων, εἰσὶν αἱ ἑξῆς: Κατεσκευάσθησαν οἱ σιδηρόδρομοι Πειραιῶς–Πελοποννήσου καὶ τῆς Θεσσαλίας· διὰ τοὺς δύο τούτους, ἐξ ὧν ὁ εἷς ἔχει ἔκτασιν χιλιομέτρων 400, ὁ δ’ ἕτερος 200, τὸ Δημόσιον ἐπλήρωσε περὶ τὰ 12,000,000· ἐκτὸς τούτου κατεσκευάσθη ὁ σιδηρόδρομος Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, διὰ τὸν ὁποῖον ἐδαπάνησε τὸ Δημόσιον περὶ τὰ 4 ἑκατομμύρια, διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν 12 ἑκατομμύρια, καὶ διὰ τὸν Πειραιῶς–Λαρίσσης τὸ πολὺ 5 ἑκατομμύρια. Ἔχει δαπανήσει εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων 26 ἑκατομμύρια....

§69ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἀποζημίωσιν τῶν γαιῶν διὰ τοὺς σιδηροδρόμους.

§70ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Αὐτὰ θὰ ἦναι δύο ἢ τρία ἑκατομμύρια, καὶ παραδέχομαι νὰ σᾶς προσθέσω ἀνάλογον ποσόν.

§71ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ προσθέσητε εἰς ἐμὲ, κύριε συνάδελφε.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε, Κύριοι.

§73ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Δὲν εἶναι μόνον αἱ δαπάναι αἱ γενόμεναι διὰ τοὺς σιδηροδρόμους καὶ τὰ πλοῖα· οὐ μόνον αἱ δαπάναι αὗται, ἀλλὰ καὶ ἡ δαπάνη διὰ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τοῦ 1880 ἐγένετο ὡς ἔκτακτος, καὶ ἑτέρα δαπάνη, ἡ τῆς ἐπιστρατείας τοῦ 1880, ἡ ὁποία ἐγένετο μετὰ ταῦτα, μετὰ τὴν ὑποβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ 1880. Διὰ τὴν ἐπιστρατείαν ἐκείνην, ἥτις ἦτο ἐν ὅλῳ στρατοῦ περὶ τὰς 60,000 ἐπὶ ἓν ἔτος ἴσως, ἀπὸ τὰς ὁποίας πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν βεβαίως τὰς 20,000, ὡς δύναμιν τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, ἑπομένως ἐκτάκτου ἀριθμοῦ θὰ ἦσαν περὶ τὰς 45,000....

§74ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. 35,000 μόνον.

§75ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Ὄχι.... ἢ 40,000, ἐτησίαν δαπάνην διὰ στρατὸν 40,000 δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν μεγαλειτέραν τῶν 40,000,000, διότι κατὰ τὰς στατιστικὰς ὅλων τῶν ἐθνῶν ὁ μέσος ὅρος τῆς δαπάνης δι’ ἕκαστον στρατιώτην εἶναι κατ’ ἀνώτατον ὅρον χίλιαι δραχμαὶ ἐτησίως. Λοιπὸν ὅλα τὰ ποσὰ ταῦτα, τὰ ἐκτάκτως δαπανηθέντα, ὀφείλομεν νὰ τὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸ ὅλον ποσὸν, κατὰ τὸ ὁποῖον ηὔξησαν τὰ δάνεια ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι σήμερον. Τὸ ὅλον ποσὸν τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν εἶναι, κατ’ ἐμὸν ὑπολογισμὸν, περὶ τὰ 145,000,000· παρελείφθησαν δέ τινα, ὡς λ. χ. ἡ ἀποζημίωσις τῶν γαιῶν τῶν καταλαμβανομένων ὑπὸ σιδηροδρόμων· παραδέχομαι καὶ 5,000,000· ἤτοι 150,000,000 ἐν ὅλῳ εἰς ἐκτάκτους δαπάνας ἐκ τῶν τετρακοσίων περίπου ἑκατομμυρίων τῶν συναφθέντων δανείων. Ἀλλὰ καὶ ἐξ αὐτῶν ὀφείλω, Κύριοι, νὰ παρατηρήσω, ὅτι, ἂν καὶ τὸ ποσὸν τοῦ ἐκ δανείων χρέους τοῦ Κράτους ηὔξησε κατὰ 415,000,000, δὲν εἶναι αὐτὸ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἰσήχθη εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους· πρέπει νὰ ἀφαιρέσωμεν τὸ τέταρτον ἐξ αὐτῶν· ἐκ τῶν 400,000,000 ἂν ἀφαιρέσωμεν τὸ τέταρτον, ἔχομεν ποσὸν εἰσαχθὲν εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα 300,000,000 τοὐλάχιστον· ἐκ τούτων πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τὰς ἐκτάκτους δαπάνας, τὰς γενομένας, ἐξ 150,000,000· ὥστε μᾶς ὑπολείπονται ἕτερα 150,000,000, αὔξησις καθαρὰ τοῦ χρέους τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου ἀκόμη τῶν 150,000,000 νομίζω ὀρθὸν νὰ ἀφαιρέσωμεν ποσόν τι, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευσε διὰ τοὺς τόκους τῶν δανείων τούτων, ἀφ’ ὅτου ἐγένοντο αἱ ἔκτακτοι δαπάναι μέχρι σήμερον, καὶ δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν 50,000,000 διὰ τοὺς μεσολαβήσαντας τόκους· ὥστε μᾶς ὑπολείπονται 100,000,000 τοὐλάχιστον, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν διὰ τὰς χρήσεις ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι σήμερον, ἐξαιρουμένων τῶν χρήσεων τοῦ 1885 καὶ 1886. Ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὰ 100,000,000 αὐτὰ ἐπὶ τῶν ὀκτὼ χρήσεων ἢ ἐννέα, παρουσιάζεται ἐτήσιον ἔλλειμμα 12–15 ἑκατομμυρίων. Τοῦτο ἰσχυριζόμεθα ἡμεῖς, οἱ δὲ Κύριοι λέγουσιν, ὅτι οὐδὲν ἔλλειμμα ὑπάρχει. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡ ἐπιτροπὴ τοῦ προϋπολογισμοῦ ἔχει ὑποβάλει μίαν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω καὶ ἐγώ....

§76ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ....

§77ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ κατέλθωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας.

§78ΤΙΝΕΣ. Δέκα ἀπ’ ἐδῶ, εἴκοσι ἀπ’ ἐκεῖ....

§79ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Αἱ ἐλαττώσεις αὗται προσεγγίζουν τὴν ἀλήθειαν. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ δεχθῇ τὴν γνώμην τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, νὰ διορισθῇ δηλαδὴ μία εἰδικὴ ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία νὰ ἐξετάσῃ ὅλον αὐτὸ τὸ χρονικὸν διάστημα ἀπὸ τοῦ 1880 μέχρι τοῦ 1890, καὶ εἴτε δι’ οἱουδήποτε ὑπολογισμοῦ ἤθελε θεωρήσει αὕτη καταλληλοτέρου, εἴτε καὶ διὰ τοῦ ὑπολογισμοῦ ἐκ τῆς χρήσεως τῶν δανείων, νὰ ἀποκαλύψῃ τὰ ἐλλείμματα, νὰ ὁρίσῃ δηλαδή, τίνα ποσὰ εἰσήχθησαν εἰς τὰ δημόσια ταμεῖα, καὶ κατὰ πόσον διετέθησαν ταῦτα εἰς ἐκτάκτους δαπάνας καὶ κατὰ πόσον διετέθησαν εἰς τακτικάς· οὕτω δὲ θέλουσι προσδιορισθῆ τὰ ἐλλείμματα, διὰ νὰ ἐκλείψῃ πλέον αὐτὴ ἡ μεταξὺ τῶν δύο πολιτικῶν μερίδων αἰωνία συζήτησις.

§80Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Χάριν τῆς ἱστορίας.

§81ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Δὲν εἶναι μόνον χάριν τῆς ἱστορίας τοῦτο ἀναγκαῖον, ἀλλ’ εἶναι καὶ χάριν διασαφήσεως τοῦ ἐὰν ἐκείνη ἡ ἐποχὴ ἄφησε τοσαῦτα ἐλλείμματα, ὅσα ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα, συνάμα δὲ νὰ ὁδηγηθῇ καὶ ἡ νέα Κυβέρνησις, ἀρχομένη ἀπὸ τούτου τοῦ σημείου, τί πρέπει νὰ πράξῃ εἰς τὸ μέλλον, καὶ νὰ φανῇ ποία θὰ ἦναι ἡ διαφορὰ τῶν βελτιώσεων, τὰς ὁποίας θὰ ἐπιφέρῃ εἰς τὰ οἰκονομικά. Τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον καὶ διὰ τὴν πίστιν τοῦ Κράτους. Ἐγὼ δὲν ἔχω τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν, ὅτι ἡ πίστις τοῦ Κράτους εἶναι μεγάλη, ἂν καὶ διὰ μεγίστων δανείων ἐπεβαρύνθη ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους, ὥστε ἔφθασε τῷ ὄντι εἰς κρίσιμον σημεῖον. Ἀλλὰ, Κύριοι, πᾶν κακὸν δὲν εἶναι ἄμικτον καὶ ἀγαθοῦ τινος. Τὰ μεγάλα αὐτὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα κατέχουσιν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον σήμερον μεγάλοι κεφαλαιοῦχοι καὶ τὰ κοινὰ ἀκόμη τῶν εὐρωπαϊκῶν ἀγορῶν, δὲν εἶναι ἀμφίβολον, ὅτι συντελοῦσι μεγάλως εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς πίστεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, διότι οἱ κεφαλαιοῦχοι πάντοτε ἔχουσι συμφέρον νὰ ὑποστηρίξωσι τὴν ἀξίαν αὐτῶν....

§82ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ὥστε, ἂν τὰ διπλασιάσωμεν, θὰ ἔχωμεν μεγαλειτέραν πίστιν! (γέλως).

§83ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εὐφυέστατον αὐτό!

§84ΖΩΓΡΑΦΟΣ. Αὐτὰ φθάνουσι, κύριε συνάδελφε, μέχρι σημείου τινός· δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἐξακολουθῶσιν ἐπ’ ἄπειρον. Ἐπίσης καὶ οἱ μεγάλοι φόροι, τοὺς ὁποίους μᾶς ἐκληροδότησεν ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις, ἀφίνουσιν εὐρὺ στάδιον, διὰ νὰ γείνωσι μεταβολαὶ πολλαὶ εἰς τοὺς φόρους καὶ νὰ βελτιωθῇ τῷ ὄντι τὸ φορολογικὸν ἡμῶν σύστημα, αὐξανομένων τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, χωρὶς νὰ μειῶνται, ἐννοεῖται, τὰ ἔσοδα· διότι ὑποθέτω, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ πρόθεσις τῆς νέας Κυβερνήσεως, νὰ διαῤῥυθμίσῃ τὸ φορολογικὸν σύστημα πρὸς αὔξησιν τῶν ἐσόδων, χωρὶς νὰ ἐλαττώσῃ παντάπασι τὰ ἔσοδα τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ μόνον τὰ ἔξοδα. Διὰ τοιούτων τινῶν μεταῤῥυθμίσεων δυνάμεθα νὰ εὐελπιζώμεθα εἰς τὸ μέλλον. Ἔχομεν ἤδη μεγάλην ἀνάγκην τῆς πίστεως τοῦ Κράτους, καὶ πρέπει νὰ μεριμνῶμεν περὶ αὐτῆς, διότι εἰς τὸ κρίσιμον σημεῖον, εἰς ὃ εὑρισκόμεθα, ἐγὼ νομίζω τοὐλάχιστον, ὅτι τρέχομεν μέγαν κίνδυνον, ἐὰν δὲν ἤμεθα λίαν προφυλακτικοὶ καὶ προνοητικοί, ὅπως τὴν ἐννοεῖ τὴν ἀνάγκην ταύτην καὶ ὁ νῦν Ὑπουργὸς, ὡς ἠκούσατε πρὸ ἡμερῶν. Ἐξ αὐτῆς τῆς ἀναποδράστου ἀνάγκης τῶν πραγμάτων θέλει συνάπτει δάνεια πάντοτε ἐξωτερικὰ, διὰ νὰ ἐπαρκῇ τοὐλάχιστον κατὰ μέγα μέρος εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ἐτησίων χρεωλυσίων τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἐκτὸς δὲ τούτου, ἐὰν εὑρεθῶμεν εἰς ἄλλην τινὰ ἀπρόοπτον περίπτωσιν, μόνον ἡ πίστις δύναται νὰ μᾶς σώσῃ· διότι δὲν δυνάμεθα πλέον νὰ προχωρήσωμεν περαιτέρω εἰς φορολογίαν τοῦ λαοῦ. Τελευταῖον συνήφθη καὶ δάνειόν τι, τὸ ὁποῖον ἐγένετο ὑπὸ σχετικῶς καλοὺς ὅρους, τὸ δάνειον δηλ. (οὐχὶ ὁλόκληρον, ἀλλὰ μέρος τοῦ δανείου,) τὸ προωρισμένον διὰ τὸν σιδηρόδρομον Πειραιῶς–Λαρίσσης. Τοῦτο ἐγένετο σχετικῶς ὑπὸ καλοὺς ὅρους, διότι ἐγένετο μὲν κατὰ 3% ἐπὶ ἔλαττον τοῦ ἑτέρου μέρους τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον εἶχε συναφθῆ πρό τινων μηνῶν, ἀλλ’ ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὴν περίστασιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐγένετο τὸ νέον αὐτὸ δάνειον, δὲν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐμειώθη ἡ πίστις τοῦ Κράτους. Τὸ λέγω τοῦτο, Κύριοι, διότι ἴσως καὶ ὑμεῖς ἠκούσατε, ὅτι καὶ πρὶν πέσῃ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις καὶ κατόπιν διεδίδετο, ὅτι θὰ ἦτο ἀδύνατον εἰς τὴν νέαν Κυβέρνησιν νὰ συνάψῃ δάνειόν τιʹ μ’ ὅλα ταῦτα ἐγένετο τὸ δάνειον ὑπὸ ἀρκετὰ καλοὺς ὅρους, ἐγένετο δὲ εἰς κακὴν ἐποχὴν, καθὼς εἶπον, διότι κατ’ ἐκείνην τὴν περίστασιν εἶχε κινδυνεύσει ἐν Ἀγγλίᾳ ὁ οἶκος τῶν Ἀδελφῶν Βαίριγγ, ὁ ὁποῖος εἶναι ὁ πρώτιστος ἀγγλικὸς τραπεζιτικὸς οἶκος. Ἕνεκα τοῦ κινδύνου ἐκείνου ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ἠναγκάσθη ἡ Ἀγγλικὴ Τράπεζα νὰ δανεισθῇ παρὰ τῆς Γαλλικῆς Τραπέζης τρία ἑκατομμύρια λιρῶν, —τὸ ὁποῖον πρώτην φορὰν ἐγένετο μέχρι σήμερον,—διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἀγορᾶς τῆς Ἀγγλίας. Κατανοεῖτε λοιπὸν, ὁποία ἦτο ἡ δυσχέρεια τῶν ἀγορῶν τῶν εὐρωπαϊκῶν. Κατὰ συνέπειαν πρέπει νὰ ἤμεθα εὐχαριστημένοι, διότι τὸ δάνειον συνήφθη καὶ ἐπὶ 3% ἐπὶ ἔλαττον ἀπὸ τοῦ ἑτέρου ποσοστημορίου, τὸ ὁποῖον εἶχε συναφθῆ προηγουμένως. Εἰς ἄλλα δὲν θέλω προχωρήσει· ἀλλ’ ἐὰν οἱ Κύριοι αὐτοὶ ἀμφισβητήσωσιν, εἴτε ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῆς γενικῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἴτε ἐπὶ πολλῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ἔχει ὑποβάλει ἡ ἐπιτροπὴ διὰ τῆς ἐκθέσεως, θέλω ἐπαναλάβει τὸν λόγον.

§85ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω νὰ δηλώσω, ὅτι εἶμαι σημειωμένος νὰ ὁμιλήσω, —καὶ βεβαίως θὰ ὁμιλήσω διὰ μακρῶν,— ἀλλ’ εἰς αὐτὴν τὴν ὥραν ἀδυνατῶ νὰ λάβω τὸν λόγον. Ἄν ἔχωσιν ἕτεροι συνάδελφοι νὰ ὁμιλήσωσιν, ἂς προχωρήσωσιν, ἢ καὶ ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ προχωρήσῃ, ἐγὼ ἐν τῷ μέσῳ θὰ ζητήσω αὔριον τὸν λόγον, διότι τώρα εἶναι πολὺ ἀργά.

§86ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Τί ἀργὰ εἶναι;

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνετε ἀναβολήν;

§88ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν προτείνω τίποτε.

§89Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν ἡ ὀγδόη καὶ ἡμίσεια ὥρα μετὰ μεσημβρίαν κριθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ὡς ὥρα παρεληλυθυῖα, θεωρήσῃ ἑπομένως, ὅτι προσήκει νὰ μὴ προβῶμεν περαιτέρω συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, βεβαιῶ τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν θέλομεν ποτὲ δυνηθῆ νὰ ψηφίσωμεν προϋπολογισμὸν, διότι ἅπας ὁ πρὸ τῆς ὀγδόης καὶ ἡμισείας ὥρας χρόνος εὐλόγως, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀμφιβολίας, πιθανὸν εἶναι νὰ καταναλωθῇ εἰς συζήτησιν ὑποκειμενικὴν, ἀλλοτρίαν τῶν κυρίων ἔργων τῆς Βουλῆς, ἑπομένως δὲν θέλομεν δυνηθῆ ποτε νὰ φθάσωμεν εἰς συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Σήμερον εἶναι ἡ πρώτη ἡμέρα, κατὰ τὴν ὁποίαν προτείνεται κατὰ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ταύτης προηγεῖται ἡ γενικὴ συζήτησις. Ἴσως ἦτο περιττὸν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας νὰ λάβῃ τὸν λόγον· λέγω ὅτι ἴσως ἦτο περιττὸν ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας νὰ λάβῃ τὸν λόγον, διότι ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας, εἰς ἀντίθεσιν δ’ αὐτῆς ὑπεβλήθη ἡ ἔκθεσις τῆς μειοψηφίας· ἐπειδὴ δὲ ἡ μειοψηφία διὰ τῆς ἐκθέσεως αὑτῆς ἠρνεῖτο καὶ τὰ συμπεράσματα καὶ τὰ πορίσματα τοῦ προϋπολογισμοῦ, τοῦ συνταχθέντος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑποθέτω ὅτι προσῆκεν εἰς τῆς ἐπιτροπῆς τὴν μειοψηφίαν νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας παριστᾷ, ὅτι ἡ ὥρα παρῆλθε, καὶ ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ τὸν λόγον. Ἄν ὁ κ. εἰσηγητὴς ἰσχυρίζηται, ὅτι εἶναι κεκμηκὼς, ὅτι ἔχει ἀνάγκην νὰ ἀναβληθῇ ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν αὔριον, βεβαίως δὲν θέλομεν ἀρνηθῆ τοῦτο· ἀλλ’ ἂν ὅμως ἰσχυρίζηται, ὅτι εἶναι ἡ ὀγδόη καὶ ἡμίσεια ὥρα παρεληλυθυῖα καὶ δὲν πρέπει νὰ προβῶμεν εἰς συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, νομίζω ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ὀρθόν.

§90ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰσχυρίσθην ὅτι ὡς πρὸς ἐμὲ ἡ ὥρα εἶναι παρεληλυθυῖα. Ἂν θέλῃ ἡ Βουλὴ νὰ προχωρήσῃ...

§91ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ αὔριον θέλει εἶσθαι ὀγδόη καὶ ἡμίσεια ὥρα, καὶ θέλει προταθῆ ὅτι εἶναι ἀργά.

§92ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀγδόη καὶ ἡμίσεια σήμερον εἶναι ἀργὰ δι’ ἐμέ.

§93ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως οἱ Κύριοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, καὶ ἂν ἡ Βουλὴ ἀποφανθῇ, ὅτι, ἀφοῦ οὐδεὶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, θεωρεῖ περαιωμένην τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τὴν γενικὴν, αὔριον εἰς τὰ ἔσοδα ἐπανέρχεται καὶ πᾶσα ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἑπομένως δύνανται τότε νὰ ὁμιλήσωσι.

§94ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως· τοῦτο ἐδέχθημεν καὶ ἄλλοτε.

§95ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοῦτ’ αὐτὸ δύναται νὰ πράξῃ καὶ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων ἑκάστου τῶν Ὑπουργείων. Ἀλλὰ τοιουτοτρόπως νομίζω ὅτι δὲν τηρεῖται ἡ προσήκουσα τάξις. Δὲν ἐνθυμοῦμαι κατὰ τὸ παρελθὸν, ἂν συνέβη τοιοῦτόν τι, ἂν συνέβη ἅπαξ, οὐδέποτε ὅμως συνέβη ἐν τάξει· συνήθως ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ προηγεῖτο τῆς συζητήσεως τῶν λεπτομερειῶν αὐτοῦ. Ἐγίνετο ἔναρξις τῆς συζητήσεως ὑπὸ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οὐδέποτε δὲ ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἢ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι οἱ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ ἐγὼ, ἐπελαμβάνοντο τῆς συζητήσεως, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἤρχετο ἀναιρῶν καὶ ἀνασκευάζων, ἢ προβάλλων τὰ ἴδια ἐπιχειρήματα μετὰ τοὺς ῥήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἂν ἡ Ἀντιπολίτευσις σιωπᾷ, βεβαίως ἔχει δικαίωμα νὰ σιωπήσῃ, οὐδεὶς δύναται νὰ βιάσῃ αὐτὴν νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἀλλ’ εὐλόγως καὶ ἡμεῖς θέλομεν ἰσχυρισθῆ, ὅτι δυνάμεθα νὰ προβῶμεν.

§96ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος νομίζω ὅτι ὡμίλησεν ὑποκειμενικῶς, δηλαδὴ δὲν ἐπρότεινεν, ὅτι εἶναι ἡ ὥρα περασμένη καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν συζήτησιν, ἀλλὰ καθ’ ὅσον ἀφορᾷ αὐτὸν, θὰ ὁμιλήσῃ διὰ μακρῶν, ἀλλὰ δὲν ἠμπορεῖ νὰ λάβῃ αὐτὴν τὴν ἑσπέραν τὸν λόγον. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι σύμφωνος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὸ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§97ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι.

§98ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος εἶπεν, ὅτι δι’ αὐτὸν ἡ ὀγδόη καὶ ἡμίσεια ὥρα μ. μ. εἶναι παρεληλυθυῖα.

§99ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο.

§100ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ σήμερον μόνον.

§101ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν σήμερον δὲν ἦσθε εἰς κατάστασιν νὰ λάβητε τὸν λόγον καὶ ζητῆτε τὴν ἀναβολὴν, διὰ νὰ ὁμιλήσητε αὔριον, συμφωνοῦμεν.

§102ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπρότεινα τὴν ἀναβολὴν διότι δικαίωμα τῆς Βουλῆς εἶναι νὰ προχωρήσῃ· μάλιστα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἀκριβῶς ἐδόθη τὸ παράδειγμα ὑπὸ τοῦ νῦν κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τότε ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· διότι, ἀφοῦ ἦτο τῷ ὄντι προκεχωρημένη ἡ ὥρα καὶ τότε, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, καὶ εἶπεν ὅτι ἀδυνατεῖ νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἡ Βουλὴ ἐπροχώρησεν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἐσόδων, καὶ κατόπιν, ὅταν εἰσῆλθεν εἰς τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων, τότε προὐκάλεσε τὴν συζήτησιν.

§103ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δυνάμεθα καὶ τώρα νὰ πράξωμεν τὸ ἴδιον. Λοιπὸν προχωρήσατε, κύριε Πρόεδρε.

§104Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ συζήτησις γίνεται ἐρήμην, ἀφοῦ ὁ εἰσηγητὴς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀπουσιάζει. Κύριοι, εἶναι βεβιασμένη ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ· καταναλώθη ὁ χρόνος πρὸς συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων περὶ Ὀφθαλμιατρείου, περὶ συμβάσεως τοῦ Λαυρίου, περὶ ἁλάτων Κερκύρας, ἤδη δὲ ἐν σπασμωδικῇ ταχύτητι πρόκειται νὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμός. Εἶναι τοὐλάχιστον εὐχάριστον, διότι ἤρχισεν ἡ τοιαύτη συζήτησις ἀπὸ τὰς 9 παρὰ 20 λεπτά· ἠδύνατο νὰ συμβῇ νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦ μεσονυκτίου. Εἴμεθα συνειθισμένοι ἐν Ἑλλάδι νὰ συζητῶμεν οὕτω πῶς τὸν προϋπολογισμόν. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι πολὺ βεβιασμένη ἡ συζήτησις· ἀφοῦ δὲ πρόκειται περὶ ἀντιγραφῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς τέως Κυβερνήσεως καὶ περὶ τυπικῆς ἀναγνώσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐγὼ ἤθελον προτιμήσει, ἀντὶ τῆς τυπικῆς καὶ κωμικῆς, δύναμαι νὰ εἴπω, συζητήσεως, ἀπόντος καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ, ἤθελον εἶσθαι προτιμότερον, λέγω, νὰ μεταβῶσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ εἰς τὰς ἐπαρχίας των, καὶ, ἂν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθωσι, προτιμότερον νὰ κυβερνώμεθα διὰ διαταγμάτων, παρὰ νὰ διακωμῳδῆται τὸ Σύνταγμα κατὰ τοιοῦτον τρόπον. Ἀπὸ τοῦ 1880, Κύριοι, ἀφ’ ὅτου ἐγὼ τοὐλάχιστον παρακολουθῶ τὰ καθ’ ἡμᾶς ἐγγύτερον, δὲν συνεζητήθη ποτὲ ὁ προϋπολογισμὸς δεόντως. Εἷς ἐκ τῶν λόγων τῆς μεταβολῆς τῆς 14ης Ὀκτωβρίου ἦτο καὶ τοῦτο, ἡ διακωμῴδησις ἐν γένει, δύναμαι νὰ εἴπω, καὶ ἡ διακωμῴδησις τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἐνθυμεῖται ἡ Βουλή, ὅτι ὑπέβαλον πολλὰς ἐπερωτήσεις, καὶ ῥητῶς ἐδήλωσα, ὅτι, ὅταν ἐπιστῇ ἡ στιγμὴ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐὰν δὲν ἔχω τὰς πληροφορίας αὐτὰς, θὰ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσω τὴν ἀναβολήν· ὑπέμνησα δὲ κατ’ ἐπανάληψιν εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τὰς ἐπερωτήσεις μου, καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, οἵτινες ἐνόμισαν, ὅτι ἠδύναντο νὰ σπεύδωσιν εἰς παροχὴν πληροφοριῶν, ὑπερθεματίζοντες εἰς τὰς ἐρωτήσεις ἐκείνων τῶν κυρίων, οἵτινες ἐπρόκειτο νὰ ἐπιῤῥίπτωσι μόνον μομφὰς κατὰ τῆς τέως Κυβερνήσεως, οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ προσεποιήθησαν ὅτι ἐλησμόνησαν τὰς ἐμὰς ἐπερωτήσεις.

§105ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖαι ἦσαν καὶ πόσαι;

§106Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δύναμαι νὰ σᾶς ἀναγνώσω κατάλογον τῶν ἐπερωτήσεων, διὰ νὰ τὰς ἐκτιμήσητε. Ὁ κ. ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας συνάδελφος νομίζει, ὅτι, ὡς ἐκ τοῦ ποιοῦ καὶ ποσοῦ τῶν ἐπερωτήσεών μου, εἶναι αὗται καὶ ἀνάξιαι ἀπαντήσεως. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δύναται νὰ ἔχῃ οἱανδήποτε θέλῃ γνώμην· τοῦτο ἀφορᾷ ἐκεῖνον. Ἡ Βουλὴ ἂς κρίνῃ τὰς ἐπερωτήσεις μου, καὶ ἂς κρίνῃ, ἂν ἔπρεπε νὰ ἀπαντήσωσιν ἐπ’ αὐτῶν οἱ κύριοι Ὑπουργοί. Ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ πρὸ πολλῶν ἡμερῶν πολλὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι διὰ τὸν ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας συνάδελφον πιθανὸν νὰ μὴ ἔχωσι κἀμμίαν σημασίαν, ἀλλὰ δι’ ἐμὲ ἔχουσι μεγάλην. Ἐζήτησα κατάλογον περὶ τῶν Εἰρηνοδικείων, τὸν ὁποῖον ἀκόμη δὲν προσήγαγεν· ἐζήτησα ὅλα τὰ σχετικά, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν ἀνέγερσιν δικαστικοῦ καταστήματος ἐν τῇ πρωτευούσῃ, ὑπέμνησα μάλιστα τὴν ἐπερώτησίν μου, καὶ οὐδεμία ἀπάντησις, εἰ καὶ ῥητῶς εἶπον, ὅτι πρόκειται νὰ συζητήσωμεν τὰ περὶ τούτου εἰς τὸν προϋπολογισμόν. Ἠκούσατε, Κύριοι, πρὸ μικροῦ, ὅτι κατὰ τὸ 1880 ἡ ὑπηρεσία τῶν δανείων ἦτο ἐκ δώδεκα ἑκατομμυρίων, καὶ πρόκειται μετ’ οὐ πολὺ νὰ ψηφίσωμεν 36,000,000. Ἐκτὸς τούτων τὰ 24 ἑκατομμύρια περίπου ἐκ τῶν ἑκατὸν, τὰ ὁποῖα ἀφαιροῦνται ἀπὸ τὸν ἱδρῶτα τοῦ φορολογουμένου λαοῦ, δαπανῶνται χάριν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου, καὶ ἔχω ἀνάγκην νὰ μάθω, ἂν ἡ νέα Κυβέρνησις, ὄχι μόνον ἀντιγράφῃ, ἀλλὰ καὶ βαδίζῃ ἀκριβῶς ἐπὶ τὰ ἴχνη τῆς πρώην Κυβερνήσεως ἐπὶ τῆς ἐξωτερικῆς πολιτικῆς καὶ ἐπὶ τῆς μορφώσεως τοῦ στρατοῦ. Κατηγγείλαμεν, Κύριοι, καὶ δικαίως, τὴν τέως Κυβέρνησιν, διότι παρέλυσε τὸν στρατὸν καὶ διότι τὸν ἐγύμναζε μόνον δι’ ἐκλογάς· ἀλλὰ δι’ αὐτὸ τοῦτο ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν ἀπὸ τὴν νέαν Κυβέρνησιν νὰ μεταβάλῃ τὰ πράγματα. Κατηγγείλαμεν τὴν τέως Κυβέρνησιν, καὶ δικαίως, διὰ τὰς παραβάσεις, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀρχίσει τελοῦσα εἰς τὰ περὶ Λεμπεσοπούλου καὶ συντροφίας, ἀλλὰ διὰ τοῦτο θέλω νὰ μάθω, ἂν ἡ νῦν Κυβέρνησις δὲν βαδίζῃ ἐπὶ τὰ ἴχνη τῆς πρώτης, καὶ ὑπέβαλον ἀπὸ τῆς 24 Δεκεμβρίου τοῦ 1890 ἐπερωτήσεις, νὰ κατατεθῇ ὁ φάκελλος ὁ ἀφορῶν εἰς τὴν ἀκύρωσιν τοῦ διατάγματος, διὰ τοῦ ὁποίου εἶχον κηρυχθῇ ἔκπτωτοι 26 ἀξιωματικοὶ τοῦ εὐζωνικοῦ τάγματος· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προσεποιήθη, ὅτι δὲν ἐνόησε, τῷ ὑπέμνησα ὅμως τὴν ἐπερώτησίν μου κατ’ ἐπανάληψιν, ἀλλ’ οὐδὲν ἀπήντησεν. Ἔχω μεγάλην ἀνάγκην τῶν πληροφοριῶν, ἀξιότιμε συνάδελφε, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἐξακολουθοῦσι τὰ αὐτά, ὅτι εἴμεθα ἀδικαιολόγητοι νὰ ψηφίσωμεν τὰ 36,000,000, ἐξαπατῶντες καὶ αὐτοὺς τοὺς δανειστάς μας, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἀδικαιολόγητοι νὰ δαπανῶμεν περὶ τὰ 24,000,000 εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν, προσποιούμενοι ὅτι παρασκευάζομεν στρατὸν καὶ στόλον. Δὲν ἀναφέρω τὰς ἄλλας μου ἐπερωτήσεις· ἁπλῶς καὶ μόνον ὡς παράδειγμα ἀνέφερον αὐτάς, ἵνα ἐννοήσητε ὅτι, ἀφοῦ οἱ Ὑπουργοὶ σιγῶσιν εἰς τοιαύτας ἐρωτήσεις, δὲν πρόκειται νὰ γείνῃ σπουδαία συζήτησις ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ τυπική, πρὸς συνέχειαν τῆς διακωμῳδήσεως τοῦ Συντάγματος. Διὰ τοῦτο ὑποστηρίζω τὴν γενομένην πρότασιν τῆς ἀναβολῆς.

§107ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. ἐκ Λαρίσσης Βουλευτὴς ἐξεδήλωσε τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, καὶ τὴν ἐπιθυμίαν του ταύτην ἐδικαιολόγησε διὰ προτάσεων, αἵτινες δύνανται νὰ καταταχθῶσιν εἰς δύο κατηγορίας. Αἱ προτάσεις αὐτοῦ, αἱ ὑπαγόμεναι εἰς τὴν πρώτην κατηγορίαν, εἶναι, ὅτι προέβαλε διαφόρους ἐπερωτήσεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν κατετέθησαν ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν αἱ προσήκουσαι πληροφορίαι, καὶ ἕνεκα τούτου στερεῖται τῶν φώτων, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην, ἵνα συζητήσῃ τὸν προϋπολογισμόν. Π. χ. ἐζήτησε παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κατάλογον τῶν Εἰρηνοδικείων, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν κατέθηκεν ἀκόμη τοῦτον· ἐζήτησε παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης τὰ προηγούμενα ἔγγραφα, τὰ πραγματευόμενα περὶ τῆς οἰκοδομῆς καταστήματος δικαστικοῦ ἐν Ἀθήναις, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν κατέθηκε ταῦτα, ἵνα ἐξ αὐτῶν μάθῃ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης ποῖαι ἰδέαι, ποῖαι ἔννοιαι, ποῖαι ἀπόπειραι, ποῖαι δικαιολογίαι ἐκράτησαν ὡς πρὸς τὴν οἰκοδομὴν καταστήματος ἐν Ἀθήναις, καὶ ἕνεκα τούτου ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης νομίζει, ὅτι δὲν εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ συζητήσῃ τὸν προϋπολογισμόν. Ἐπίσης ἠθέλησεν ὁ κ. ἐκ Λαρίσσης Βουλευτὴς τὸν φάκελλον τὸν πραγματευόμενον περὶ τῆς τιμωρίας, ἥτις εἶχεν ἐπιβληθῆ εἰς 26 ὑπαξιωματικοὺς τῶν εὐζώνων, τῆς ἀποβολῆς αὐτῶν ἀπὸ τοῦ στρατοῦ, καὶ τὸν περιέχοντα τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διὰ τῆς ὁποίας ἠκυρώθη ἡ πρᾶξις ἐκείνη τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου, οἱ δὲ ὑπαξιωματικοὶ οὗτοι ἐπανῆλθον εἰς τὸν στρατόν. Ὁ κ. ἐκ Λαρίσσης Βουλευτὴς μάλιστα ὑπέλαβεν, ὅτι ἡ ἀποβολὴ ἐγένετο διὰ Β. διατάγματος, καὶ σκοπεῖ νὰ ἐγκαλέσῃ τὸν νέον Ὑπουργὸν, πῶς ἐτόλμησε νὰ ἀναιρέσῃ τὸ διάταγμα αὐτὸ δι’ διαταγῆς. Ὁμολογῶ, ὅτι ὑπῆρξεν ἔλλειψίς μου νὰ μὴ καταθέσω ἀκόμη τὸν φάκελλον τοῦτον, ὅστις αὔριον θέλει πάντως κατατεθῆ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς θέλει ἔχει τὸν καιρὸν μέχρι τοῦ πέρατος τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ νὰ πορισθῇ πάντα τὰ φῶτα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην, περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, εἴτε περὶ τῶν ἐλπίδων, τὰς ὁποίας ἡ σύνταξις τοῦ στρατοῦ καὶ ἡ διοίκησις αὐτοῦ παρέχουσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ τὸν Ἑλληνισμόν. Ἀλλὰ πάντα ταῦτά εἰσι δικαιώματα τοῦ κ. Βουλευτοῦ, οὐδ’ ἀμφισβητῶ αὐτά. Δικαίωμα αὐτοῦ νὰ προτείνῃ τὴν ἀναβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι δὲν ἐδόθη εἰς αὐτὸν ἡ πληροφορία ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης περὶ τοῦ καταλόγου τῶν Εἰρηνοδικείων· δικαίωμα αὐτοῦ νὰ προτείνῃ τὴν ἀναβολὴν τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν κατέθηκεν εἰσέτι τὰ ἔγγραφα τὰ πραγματευόμενα περὶ τῆς οἰκοδομῆς τῶν δικαστηρίων· δικαίωμα αὐτοῦ νὰ προτείνῃ τὴν ἀναβολὴν, διότι εἰσέτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν δὲν κατέθηκε τὸν φάκελλον, τὸν ὁποῖον ὅμως θέλει καταθέσει αὔριον, ὅτε θέλει δυνηθῆ ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ λάβῃ πᾶσαν πληροφορίαν· ἂς προτείνῃ τὴν πρότασίν του, ἡ δὲ Βουλὴ θέλει ἀποφανθῆ. Δὲν δύναται ὅμως νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ δεχθῇ τὰς γνώμας αὐτοῦ, διότι τότε ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος ἀσπάζεται τὸ ἀποκεντρωτικὸν σύστημα, καὶ ὁ ὁποῖος κατ’ ἀνοχὴν ἐπιτρέπει τοὺς θεσμοὺς τοὺς συνταγματικοὺς, οἵτινες λειτουργοῦσιν, εἰσάγει σύστημα δεσποτικώτερον, ὄχι τῶν συνταγματικῶν ἐθνῶν, ἀλλὰ παντὸς ἄλλου κυβερνητικοῦ συστήματος. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν περιωρίσθη εἰς τοῦτο· προβαίνων εἶπεν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἠσχολήθη εἰς νομοθετήματα κοινὰ καὶ οὐχὶ εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ συνεζήτησε τὸ νομοσχέδιον περὶ Ὀφθαλμιατρείου, τὸ περὶ Λαυρίου καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι περί τινος ἄλλου ἱδρύματος. Μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἔχει ἄδικον. Δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ παραπονῆται κατὰ τῶν ἀποφάσεων τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς· ὅ,τι μέχρι τοῦδε ἐγένετο, ἐγένετο νομίμως καὶ κατὰ τὴν θέλησιν τῶν πλειόνων, ἥτις κρατεῖ. Ἂν ἡ θέλησις τῶν πλειόνων δὲν ἦναι ὀρθὴ, ἂν ἀπόφασίς τις αὐτῶν ἦναι πλημμελὴς, ἢ ἂν βλάπτῃ τὰ συμφέροντα τοῦ δημοσίου ταμείου, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Λαρίσσης διαχειρίζεται ἄριστα τὴν γραφίδα, καὶ δύναται δημοσιογραφῶν νὰ καταγγείλῃ τὴν ἀπόφασιν ταύτην, ἀλλὰ δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ψέγῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, διότι ἡ Βουλὴ προέβη νομίμως εἰς αὐτὰς, ἡ δὲ Βουλὴ, ἂν ἤθελεν ἀποδεχθῆ τὴν μομφὴν ταύτην, ἣν αὐτὸς ἐκτοξεύει κατ’ αὐτῆς, ἤθελεν ἀποδοκιμάσει ἑαυτήν· δὲν πιστεύω δὲ νὰ ὑπάρξῃ Βουλὴ, ἥτις θέλει προβῆ εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν. Μοὶ ἐφάνη δὲ περίεργος ἡ γνώμη του αὕτη, καὶ λυποῦμαι, διότι δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω ἄλλην γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ Λαρίσσης. Ἡ γνώμη αὕτη δὲν γνωρίζω εἰς ποῖον εἶδος πολιτεύματος ἀνήκει. Ἐπειδὴ ἠσχολήθη προηγουμένως ἡ Βουλὴ εἰς ἄλλα νομοσχέδια, ἃς ἀφήσῃ, εἶπε, καὶ τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἂς διοικήσωσιν οἱ Ὑπουργοὶ ὑπὸ ἰδίαν των εὐθύνην τὸ Κράτος διὰ διαταγμάτων. Λυποῦμαι, διότι προβλέπω ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς δὲν θέλει συμβιβασθῆ μὲ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Λαρίσσης ὡς πρὸς τὸ προτεινόμενον σύστημά του, καὶ ἂν ἐπιμείνῃ νὰ ὑποβάλῃ αὐτὸ εἰς ψηφοφορίαν, βεβαίως δύναται νὰ τὸ πράξῃ, ἀλλ’ ἡ πλειοψηφία θέλει δώσει αὐτῷ τὴν ἀπάντησιν.

§108Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μεθ’ ὅλα τὰ ἄνθη, διὰ τῶν ὁποίων ἐκόσμησε τὴν ὁμιλίαν του, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὸ οὐσιῶδες μέρος τῆς ὁμιλίας μου. Ὡς Βουλευτὴς ἐστάλην ἐνταῦθα διὰ νὰ ὁμιλῶ, καὶ κακῶς μὲ παραπέμπει εἰς τὴν δημοσιογραφίαν, διὰ νὰ γράψω ἄρθρα, διότι ἐστάλην ἐδῶ νὰ ὁμιλῶ, ἐλέγχων καὶ νομοθετῶν. Ὡς Βουλευτὴς λοιπὸν, ἀποσταλεὶς ὑπὸ τῶν ἐκλογέων μου, ἐζήτησα πληροφορίας, ἀναγομένας εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ. Ἔχει καθῆκον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ συνάδελφοί του νὰ ἀφήσωσιν ἐπ’ ὀλίγον τὰς ἄλλας ἐνασχολήσεις των, αἱ ὁποῖαι δὲν ἠξεύρω ἂν ἦναι σπουδαιότεραι αὐτῶν, καὶ νὰ σπεύσουν νὰ φέρουν τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας κατ’ ἐπανάληψιν ἐζήτησα. Καὶ περὶ τούτων μὲν ὡμολόγησε ῥητῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι καθυστέρησεν αὐτὸς καὶ οἱ συνάδελφοί του...

§109ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Συγγνώμην· ὡμίλησα περὶ ἐμαυτοῦ μόνον, ὄχι περὶ τοῦ συναδέλφου μου Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διότι οὗτος δὲν εὗρεν ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης ἔγγραφα πραγματευόμενα περὶ οἰκοδομῆς δικαστηρίων.

§110Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν τὸ εἶπεν αὐτὸ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.

§111ΖΑΙΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔγραψα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα μοὶ ἀποστείλῃ τὰς μελέτας, ἐὰν ὑπάρχωσι.

§112Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Οὔτε τοῦτο εἴπετε... Τὸ Ὑπουργεῖον, εἰς ἀπάντησιν τῆς προτάσεώς μου, μὲ παρέπεμψε τρόπον τινὰ εἰς τὴν πλειοψηφίαν. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἡ πλειοψηφία συμμερίζηται τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἂν τὸ συμμερίζηται, οὐδόλως μὲ ἐμποδίζει τοῦτο νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐλησμόνησεν ὅσα ἔλεγε καὶ ἔπραττεν ὡς ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ νομίζω ὅτι ἐγὼ ἔχω καθῆκον νὰ τῷ τὰ ὑπομνήσω. Εἰς ἀπόδειξιν δὲ, ὅτι παρέλειψαν οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοί του νὰ ἐκτελέσουν τὸ καθῆκον των, ὑπομιμνήσκω ἑτέραν ἐπερώτησιν, ἐνισχυθεῖσαν καὶ παρ’ ἑτέρου συναδέλφου ἐκ τῆς πλειοψηφίας, τὴν ἀναγομένην εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων καὶ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν αἰχμαλώτων τῆς Κούτρας.

§113ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατετέθησαν, ἀλλ’ ἴσως δὲν ἦσθε τότε ἐδῶ.

§114Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὰ ἔγγραφα, τὸ ἐνθυμοῦμαι, ἀλλ’ ἐγὼ εἶχον ζητήσει ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν πληροφορίας περὶ τῆς περιαγωγῆς τῶν αἰχμαλώτων τῆς Κούτρας ἀνὰ τὴν Μακεδονίαν, καὶ περὶ τῆς παραβιάσεως τοῦ διεθνοῦς δικαίου ἐν Σκιάθῳ. Δὲν κατετέθησαν αἱ πληροφορίαι αὗται... (διακοπαί). Κύριε Πρόεδρε, παραλείπων νὰ ἀπαντήσω ἤδη εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, θέλω πράξει τοῦτο ὅταν λάβω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐὰν πρόκηται νὰ γείνῃ σπουδαία. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον θέλω νὰ εἴπω σήμερον, εἶναι τὸ ἑξῆς. Νομίζω καλὸν νὰ γείνῃ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀνταξία τοῦ ἀγῶνος τῆς 14 Ὀκτωβρίου, καὶ δὲν δύναται νὰ γείνῃ ἀνταξία τοῦ ἀγῶνος τῆς 14 Ὀκτωβρίου, ὅταν ἡ μὲν Κυβέρνησις ἀντιγράφῃ τὸν προϋπολογισμὸν τῆς προκατόχου, ἡ δὲ Βουλὴ συζητῇ αὐτὸν μὲ μίαν συντομωτάτην εἰσήγησιν τοῦ εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἀπόντος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς ζητεῖ παρακλητικῶς μίαν ἀναβολὴν, τὴν ἀρνούμεθα. Ἡ Βουλὴ βεβαίως δύναται, ἐὰν θελήσῃ, νὰ ἀναγνώσῃ τὸν προϋπολογισμὸν ἐν διαστήματι ἡμισείας ὥρας, καὶ νὰ νομίζῃ, ὅτι ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της, ἀλλὰ τοῦτο βεβαίως δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ συζήτησις.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ; (Οὐδεὶς ἐγείρεται). Κηρύσσεται περαιωμένη ἡ συζήτησις.

§116ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤρχισεν ἀκόμη.

§117ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀπὸ τοῦ Σαββάτου, κύριε Πρόεδρε, εἶναι γνωστόν, ὅτι ἤθελε συζητηθῆ ὁ προϋπολογισμὸς σήμερον. Διατὶ νὰ ζητῶσι τὴν ἀναβολὴν, ἀφοῦ ἦτο γνωστὸν, ὅτι σήμερον ὡς πρῶτον ἀντικείμενον τῆς συνεδριάσεως θὰ ἦτο ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ;

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος εἶπεν, ὅτι δὲν δύναται νὰ κηρυχθῇ περατωμένη ἡ συζήτησις, ἀφοῦ δὲν ἤρχισεν ἀκόμη. Νομίζω ὅτι δὲν ἔχει δίκαιον, διότι ὁ κ. Ζωγράφος, ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὡμίλησεν ἐπὶ τῆς γενικῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ· ἐπειδὴ δὲ οὐδεὶς ἄλλος, καίτοι ἠρώτησα τὴν Βουλὴν, ἐζήτησε τὸν λόγον, ὤφειλον νὰ κηρύξω περατωμένην τὴν συζήτησιν.

§119ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠθέλησα νὰ διατυπώσω πρότασιν ἀναβολῆς, διότι ὑπελάμβανον, ὅτι, ἐπειδὴ εἶναι προκεχωρημένη ἡ ὥρα, ἡ δὲ ἡμερησία διάταξις τῆς σήμερον διενεμήθη μ. μ. καὶ δὲν ἦτο γνωστὸν ἀπὸ χθὲς, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ὑπελάμβανον, λέγω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ἐκ μέρους τῆς πλειοψηφίας εὐπρεπὲς νὰ ἐπιτρέψῃ, ὥστε αὔριον νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἐὰν δὲ ὑπῆρχε διαθέσιμος χρόνος εἰσέτι, ἠδύνατο νὰ καταναλωθῇ εἰς συζήτησιν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὸν προϋπολογισμὸν καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγεγραμμένα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἀλλὰ δὲν ἐφρόνουν, ὅτι ἔπρεπε νὰ διατυπώσω πρότασιν ἀναβολῆς, ἵνα μὴ ὑποληφθῶ ὡς σκοπῶν τὴν παρέλκυσιν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Μετ’ ἐμὲ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτὴς, ἐξηγῶν κρεῖττον τὴν πρότασίν μου ἐκείνην, κατέληξεν εἰς τὴν πρότασιν νὰ ἀναβάλῃ ἡ Βουλὴ τὴν συζήτησιν δι’ αὔριον. Μετὰ τοῦτο ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, ὑπολαμβάνων ὅτι ἡ πρότασις αὕτη ἤθελε γείνει δεκτή, ἀνεχώρησε. Δὲν πρόκειται ὅμως περὶ τοῦ τί εἶπεν ὁ κ. Σωτηρόπουλος καὶ τί ἐγώ. Ἀρκοῦμαι δὲ εἰς μόνην τὴν παρατήρησιν, ὅτι, ἂν ἡ πλειοψηφία ἔχῃ ἄλλην γνώμην, ἵνα προχωρήσῃ ἀπόψε εἰς τὸν προϋπολογισμὸν, αὔριον, εἰς οἱανδήποτε στάσιν καὶ ἂν ἦναι ἡ ψήφισις τοῦ προϋπολογισμοῦ, πάλιν θὰ ἐπανέλθῃ ἡ γενικὴ συζήτησις. Τὸ ὀρθὸν δὲ εἶναι νὰ γείνῃ προηγουμένως ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ καὶ μετὰ ταῦτα νὰ ἔλθωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ.

§120ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πλειοψηφία δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἄλλην γνώμην, εἰμὴ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πρέπει, κατὰ τὰ εἰθισμένα αὐτῆς καὶ τὰ ἁπανταχοῦ γιγνόμενα. Πρὶν ἡ ἐπιτροπὴ ἐπιλάβηται τῆς ἐξετάσεως τῶν λεπτομερειῶν τοῦ προϋπολογισμοῦ, πρὶν ἢ ἐξετάσῃ ἐὰν αἱ πιστώσεις τοῦ δεῖνος Ὑπουργείου εἰσὶν ἐπαρκεῖς ἢ μὴ ἐπαρκεῖς, ἐὰν ἦναι ἀναγκαῖαι ἢ μὴ ἀναγκαῖαι, ἐρευνᾷ τὴν γενικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους, ἑπομένως ἐξετάζει καὶ τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως, ἐξετάζει τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἐλήφθησαν περὶ τῆς διοικήσεως, πᾶσαν μελέτην αὐτῆς καὶ πᾶσαν ἐνέργειαν αὐτῆς, ζητεῖ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως οἱασδήποτε πληροφορίας, καὶ φέρει γνώμην ἢ σχηματίζει γνώμην περὶ τῆς καταστάσεως τῆς γενικῆς τοῦ Κράτους, ἐξ ἧς ὁδηγεῖται εἰς τὰς γνώμας της ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ. Αὐτὸ προσεδοκῶμεν ὅτι ἔμελλε νὰ γείνῃ καὶ νῦν. Ἔλαβε τὸν λόγον πρῶτον ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, ἠπόρησα δὲ διατὶ ὁ κ. Ζωγράφος ἔσπευσε νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἐνῷ δὲν προσῆκεν αὐτῷ νὰ λάβῃ πρῶτος τὸν λόγον, ἀλλὰ προσῆκε τοῦτο εἰς τὸν εἰσηγητὴν τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ, διότι αὐτὸς ὤφειλε νὰ προβάλῃ τὰ ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα ἔχει, τοὺς συλλογισμούς, τοὺς ὁποίους ἐποιήσατο, καὶ δι’ ὧν ἐπείσθη, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δεχθῇ τὰς γνώμας τῆς πλειοψηφίας. Ἀλλ’ ὁ κ. Ζωγράφος μετὰ ἐλευθεριότητος συνεζήτησε καὶ ἐξήνεγκε τὴν γνώμην αὐτοῦ, καὶ ὑπεστήριζε τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς, ὅτε ὁ εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀντέστη, προβάλλων ὅτι δὲν ἦτο παρὼν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, εἰ καὶ παρευρίσκετο ὅλον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Καὶ ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀσθενήσῃ ἐπὶ ἡμέρας, προϋπολογισμὸς δὲν ψηφίζεται, ἢ πρέπει νὰ διορισθῇ ἄλλος Ὑπουργός, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ συζητήσῃ ὁ εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς! Καὶ προβάλλει ὡς λόγον, ὅτι ἡ ὀγδόη ὥρα καὶ ἡμίσεια εἶναι προκεχωρηκυῖα, καὶ δὲν δύναται κατ’ αὐτὴν τὴν ὥραν νὰ συζητήσῃ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ, οὐδ’ ἐνθυμεῖται ποίας γνώμας εἶχε καὶ ποίας προτάσεις ὑπέβαλλε καὶ ποίας ψήφους ἔδιδε κατὰ τὸ παρελθὸν, ὅτε ἐπρόκειτο περὶ τοῦ χρόνου τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἕκαστος ἔχει τὴν εὐθύνην τῶν ἰδίων αὐτοῦ πράξεων, ἑπομένως ἐγὼ δὲν ἔχω οὐδὲν δικαίωμα νὰ ζητήσω εὐθύνας παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασίδος. Ἐκεῖνος ἔχει δικαίωμα νὰ ζητῇ εὐθύνας παρ’ ἐμοῦ ὡς κυβερνήτου, δύναμαι ὅμως καὶ ἐγὼ νὰ εἴπω εἰς αὐτὸν, ὅτι, ἂν ἤθελε γείνῃ δεκτὴ ἡ γνώμη αὐτοῦ, ὅτι τὴν 8ην καὶ ἡμίσειαν ὥραν δὲν πρέπει νὰ συζητηθῇ ὁ προϋπολογισμός, οὐδέποτε ἠθέλομεν συζητήσει τὸν προϋπολογισμὸν, καὶ ἠθέλομεν περιπέσει εἰς τὸ ἄτοπον νὰ ἐξαρτᾶται ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ ἀπὸ τὴν καλὴν θέλησιν δύο μόνον μελῶν τοῦ Κοινοβουλίου, διότι δύναται τὸ ἓν μετὰ τὸ ἄλλο νὰ λαμβάνῃ τὸν λόγον ἐπὶ διαφόρων θεμάτων ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς συνεδριάσεως, νὰ ἀπασχολῶσι τὴν Βουλὴν μέχρι τῆς 8½ ὥρας, καὶ ὅταν ἔρχηται ἡ ὥρα αὕτη, νὰ ἀπέρχηται ἡ Βουλὴ, ὡς μὴ δυναμένη κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος ἐν τοιαύτῃ ὥρᾳ νὰ συζητήσῃ τὸν προϋπολογισμόν. Τὴν γνώμην ταύτην δὲν ἠδυνάμην νὰ ἀποδεχθῶ· ὤφειλον, εἶχον καθῆκον νὰ τὴν ἀποκρούσω, καὶ νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Παρνασσίδος, ὅτι, ἐὰν αὐτὸς ἐπιθυμῇ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ, εἴτε διότι ἀπηύδησεν, εἴτε διότι ἐπιθυμεῖ νὰ συμπληρώσῃ τὰς μελέτας του, εἴτε διότι ἐπιθυμεῖ νὰ φέρῃ μεθ’ ἑαυτοῦ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα συμβαίνει νὰ μὴ ἔχῃ τὴν ἑσπέραν ταύτην, προθύμως στέργομεν, ἵνα ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν αὔριον. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι αὐτὸς δὲν ζητεῖ ἀναβολὴν, ἀλλ’ ἔχει τὴν γνώμην, ὅτι ἡ ὀγδόη καὶ ἡμίσεια εἶναι προκεχωρημένη ὥρα· ὑπεισῆλθε δὲ ἐν τῷ μεταξὺ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, προβάλλων τὴν ἀναβολὴν καὶ ἀπελθὼν ἀμέσως, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ὑπέλαβέ τι, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀληθής, διότι αὐτὸ ἐκδηλοῖ γνώμην ὄχι εὐπρεπῆ καὶ προσήκουσαν εἰς σεβαστὸν συνάδελφον, οἷος ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος ἡρμήνευσε τὴν ἀναχώρησιν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, ὅτι οὗτος ἀνεχώρησε διότι ὑπέλαβεν, ὅτι ἐγένετο δεκτὴ ἡ πρότασίς του, καὶ διὰ τοῦτο ἀπῆλθεν. Ἐπαναλαμβάνω λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν νὰ ἐπισπευθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ πλέον τοῦ δέοντος, δὲν ἐπιθυμοῦμεν νὰ ψηφισθῇ εἰκονικῶς ὁ προϋπολογισμὸς, δὲν ἐπιθυμοῦμεν νὰ ψηφισθῇ ἐσπευσμένως καὶ τροχάδην· ὑποβαλλόμεθα εἰς πᾶσαν συζήτησιν, εἰς πᾶσαν ἔρευναν· ἐλθέτωσαν οἱ Κύριοι νὰ συζητήσωσι, καὶ ἐὰν δὲν θέλωσι νὰ ἀρξώμεθα τὴν ἑσπέραν ταύτην τῆς συζητήσεως, ἂς μᾶς τὸ εἴπωσι· στέργομεν νὰ ἀρξώμεθα αὔριον, ἀλλὰ νὰ ἀρξώμεθα.

§121ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρερμήνευσεν ὅ,τι εἶπον· εἶπεν ὅτι ἐγὼ ἐξεδήλωσα τὴν γνώμην, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ ἄρξηται τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ ἐν ὥρᾳ ὀγδόῃ καὶ ἡμισείᾳ· ἐγὼ δὲν εἶπον τοῦτο, εἶπον ὅτι, ὡς πρὸς ἐμὲ, κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐθεώρουν τὴν ὥραν ταύτην προκεχωρημένην, καὶ παρεκάλεσα τὴν Βουλὴν νὰ ἄρξηται τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς αὔριον. Αὐτὸ ἐξεδήλωσε καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, ὁ ὁποῖος μάλιστα, νομίσας, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συνῄνεσεν εἰς τὸ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ αὔριον, ἀνεχώρησεν. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, ἂν ἡ πλειονοψηφία ἐπιμένῃ, βεβαίως πᾶσα πρότασις ἀναβολῆς, ὅπως μὴ ἀρξώμεθα ἀπόψε τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ, δὲν ἔχει κἀμμίαν σημασίαν, ἐξαρτᾶται ἐντελῶς ἀπὸ τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν θὰ λάβῃ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς.

§122ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Σᾶς εἶπον ὅτι στέργομεν.

§123ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ στέργετε, δεχόμεθα εὐχαρίστως.

§124ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Στέργομεν εἰς τὴν πρότασίν σας· εἶναι πρότασις ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ προϋπολογισμοῦ δι’ αὔριον· στέργομεν νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται λοιπὸν ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ προϋπολογισμοῦ διὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς αὔριον· προβαίνομεν δὲ εἰς τὰ ἑπόμενα. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παροχῆς ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 422,928 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1891. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεων τῶν παγίων φορολογικῶν νόμων).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ βαθμολογίας τῶν λογιστῶν τοῦ Β. ναυτικοῦ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκεται).

§128ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον σκοπὸν ἔχει νὰ προστατεύσῃ τοὺς ὑπαλλήλους ἐκείνους τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, οἵτινες δὲν ηὐτύχησαν νὰ λάβωσι πτυχίον καὶ οἵτινες δὲν ἔλαβον τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν κατέχουν, συνεπείᾳ ἐξετάσεων, διότι κατετάχθησαν πρὸ τοῦ νόμου περὶ συναγωνισμοῦ. Σκοπεῖ λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον νὰ προστατεύσῃ αὐτοὺς, διότι ἡ ὑπηρεσία ἴσως νομίζει, ὅτι δικαιοῦνται, ὡς ἐκ τῆς πολυχρονίου ὑπηρεσίας καὶ τῆς πείρας, τὴν ὁποίαν ἐκτήσαντο, ἐργαζόμενοι ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ λογιστικόν, ὅτι καθίστανται χρήσιμοι, καὶ τὸ νομοσχέδιον θέλει νὰ προστατεύσῃ τὴν πεῖραν ἢ τὴν ἄγνοιαν ἐκείνων, οἵτινες ἐδέχθησαν νὰ λάβουν τὴν θέσιν αὐτήν, μὴ ἀναλογιζόμενοι ὅτι μεταγενέστεροι νόμοι ἤθελον ἀπαιτήσει ἀπὸ αὐτοὺς προσόντα καὶ πτυχίον. Ἴσως τὸ νομοσχέδιον ἔχει μίαν βάσιν δικαιοσύνης· ἀλλὰ διὰ νὰ συμβιβάσω τὴν πεῖραν αὐτῶν πρὸς τὰ προσόντα ἐκείνων, οἵτινες εὐδοκίμησαν ἐν ταῖς ἐξετάσεσιν, ὑποβάλλω μίαν τροπολογίαν, διὰ τῆς ὁποίας οἱ δυνάμει ἐξετάσεων ἐπιτυχόντες καὶ λαβόντες τὴν θέσιν τοῦ λογιστοῦ προβιβάζονται καὶ αὐτοί. Διὰ τῆς τροπολογίας μου ταύτης ζητῶ, ἵνα μετὰ τὴν φράσιν «τῶν 45 ἐτῶν» προστεθῶσι τὰ ἑξῆς: «ὡς καὶ οἱ διὰ συναγωνισμοῦ εἰσελθόντες, ἀλλ’ ἔχοντες ὑπηρεσίαν τοὐλάχιστον τριῶν ἐτῶν, ἐξ ὧν τὸ ἓν κατὰ θάλασσαν».

§129ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Νὰ τυπωθῇ.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, ἵνα ληφθῇ ὑπ’ ὄψει εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 246). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§131ΜΠΟΥΜΠΟΥΛΗΣ. Ἤθελον νὰ λάβω μίαν πληροφορίαν. Λέγον τὸ νομοσχέδιον «οἱ ὑπολογισταὶ οἱ ἔχοντες ὑπερτριετῆ ὑπηρεσίαν», ἐννοεῖ τοὺς ὑπολογιστὰς τοὺς ἤδη ἐν ὑπηρεσίᾳ, ἢ καὶ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐγκατελείφθησαν ἐκ τοῦ νόμου ἐκείνου;

§132ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἐννοεῖ τοὺς ἤδη ἐν ὑπηρεσίᾳ εὑρισκομένους· δὲν ἔλαβε πρόνοιαν περὶ τῶν ἄλλων. Σκεφθῆτε σεῖς καὶ ὑποβάλετε, ἂν θέλητε, τροπολογίαν, ἵνα τὴν μελετήσω καὶ ἴδω ἂν ἦναι δυνατὸν νὰ τὴν περιλάβω εἰς τὸ νομοσχέδιον. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον εἰς αʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως τοῦ ἄρθρου 20 τοῦ ὑπὸ στοιχ. ΑΡΝϚʹ νόμου τῆς 27 Μαρτίου 1884 «περὶ συστάσεως σχολῆς τῶν ναυτικῶν δοκίμων»).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ ἀπαγορεύσεως τοῦ ἑδρεύειν τοὺς δήμους ἐν ἰδιοκτήτοις χωρίοις.

§134Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Προσήκει εἰς τοὺς ὑποβαλόντας τὴν πρότασιν νὰ ποιήσωνται εἰσήγησιν τῆς προτάσεώς των εἰς τὴν Βουλήν, καὶ νὰ ἀναπτύξωσι τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους προβάλλουσιν αὐτήν.

§135ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἐν γένει νομίζω, ὅτι εἶναι ὅ,τι ἀτοπώτερον νὰ χρησιμεύῃ ὡς πρωτεύουσα δήμου ἰδιόκτητον χωρίον, καλλιεργούμενον ἐπὶ μορτῇ· καὶ τοῦτο, διότι ἀναγκαίως οἱ μορτῖται, συνδεόμενοι πολυειδῶς πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας, εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ κύπτωσι πολιτικῶς εἰς τὰς θελήσεις αὐτῶν. Ὅταν ὅμως ἡ πρωτεύουσα ὁλοκλήρου τοῦ δήμου κύπτῃ πολιτικῶς εἰς τὰς θελήσεις τοῦ ἰδιοκτήτου τοῦ χωρίου, τότε ἐξαφανίζεται παντελῶς ἡ ἐλευθερία τῆς ἐκλογῆς ἔν τε ταῖς δημοτικαῖς ἐκλογαῖς καὶ ταῖς βουλευτικαῖς, διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι δὲν δύναται οἱοσδήποτε ἄλλος ἐκλογεὺς τοῦ δήμου ἐκείνου νὰ ἐνεργήσῃ κατ’ ἄλλον τρόπον ἢ ὅπως ἐπιτάσσει ἡ θέλησις τοῦ ἰδιοκτήτου. Ἐν πρώτοις δὲν δύναται ὁ ἀντιφρονῶν νὰ εὕρῃ κατάλυμα εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου, δὲν δύναται νὰ προμηθευθῇ τροφὴν, δὲν δύναται νὰ πίῃ ὕδωρ· καὶ τοῦτο εἶναι πολὺ φυσικὸν, καὶ συμβαίνει ὅπου ὁ ἰδιοκτήτης τοῦ χωρίου θέλει νὰ πολιτευθῇ, διατεθειμένος νὰ ἐπιβάλῃ ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν ἐκλογικὴν γνώμην εἰς τοὺς ὑπ’ αὐτὸν διατελοῦντας μορτίτας. Οἱ Βουλευταὶ τῆς Εὐβοίας ἰδιαιτέρως ἐλάβομεν πεῖραν ἐπὶ πολυετίαν τῶν συμβαινόντων εἰς τὸν δῆμον Κηρέως, τοῦ ὁποίου ἡ πρωτεύουσα εἶναι χωρίον ἰδιόκτητον, καλλιεργούμενον ἐπὶ μορτῇ, καὶ διὰ τοῦτο προεβάλομεν ἀπὸ κοινοῦ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἀναγνωρίζουσα τὸ ὀρθὸν τοῦ νομοσχεδίου θέλει προθύμως ψηφίσει αὐτό. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ προσετέθη ῥητὸν ἄρθρον, ὅτι ἐξαιροῦνται τὰ χωρία τὰ ἰδιόκτητα τῶν δήμων τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Θεσσαλίας.

§136ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διατί;

§137ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἰδοὺ ὁ λόγος. Διότι ἐκεῖ πλεῖστοι ὅσοι δῆμοι ἀποτελοῦνται ἀποκλειστικῶς ἐξ ἰδιοκτήτων χωρίων, καλλιεργουμένων ἐπὶ μορτῇ, καὶ ἑπομένως ἀπαιτεῖ ὀπωσδήποτε καιρὸν ἡ μελέτη, κατὰ τίνα τρόπον εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλείψῃ τὸ κακόν· ἄλλως ἐν Θεσσαλίᾳ, ἐκτὸς τούτου, δὲν συνέβη ὅ,τι συνέβη εἰς τὸν δῆμον Κηρέως· καὶ τοῦτο, διότι ἐκ περιστάσεως συμβαίνει οἱ ἰδιοκτῆται τῶν χωρίων νὰ ἦναι πολλοὶ καὶ διαφωνοῦντες πρὸς ἀλλήλους πολιτικῶς. Ἐὰν οἱ Βουλευταὶ Θεσσαλίας νομίζωσιν, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν τὸ μέτρον αὐτὸ, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, βεβαίως συνιστῶ τὴν παραδοχὴν τοῦ μέτρου καὶ διὰ τοὺς δήμους τῆς Θεσσαλίας.

§138ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Νομίζω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ψηφίσωμεν νόμον ἐξαιρετικὸν, ἐὰν ὁ λόγος ὁ προβαλλόμενος ἦναι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ εἰς ἰδιόκτητον χωρίον πρωτεύουσα δήμου. Ἐὰν ὁ λόγος αὐτὸς ἦναι ὀρθὸς, πρέπει νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς ὅλον τὸ Κράτος. Διατὶ ἡ ἐξαίρεσις τῆς Θεσσαλίας; Ὁ εἰσαγαγὼν τὸν νόμον φέρει ὡς λόγον τὰ γενόμενα ἐν τῷ δήμῳ Κηρέως· ἀλλ’ ὁ δῆμος Κηρέως ἔχει πρωτεύουσαν τὸ Μαντούδιον, δὲν συνεστήθη δὲ χθὲς ἢ προχθὲς, αὐτὸς εἶναι ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν δήμων. Λοιπὸν μετὰ 57 ἐτῶν πάροδον σήμερον ἀνακαλύπτεται, ὅτι αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ μεταβληθῇ! Ἄλλως τε, ἐὰν ἐγένοντο, κατὰ τὸν εἰσαγαγόντα τὸ νομοσχέδιον, παρεκτροπαί τινες ἐν τῷ δήμῳ Κηρέως, εἶναι λόγος, ἕνεκα τούτου, νὰ μετατεθῇ ἡ πρωτεύουσα; Ὁ κ. συνάδελφος, φαίνεται, θέλει νὰ μεταχειρισθῇ τὴν συμπτωματικὴν λεγομένην μέθοδον· ἐπειδὴ συνέβη κἄτι τι, λοιπὸν ἐκεῖνο νὰ θεραπεύσωμεν, δηλ. τὸ σύμπτωμα· εἶναι ὅμως καλλίτερον ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς τὰ αἴτια, ἐὰν τοιαῦτα αἴτια παρήγαγον τὸ ἔκτροπον αὐτό. Ἀλλὰ τέλος πάντων, ἐπαναλαμβάνω, ἐὰν ὁ λόγος ἦναι ὀρθὸς, τότε νὰ ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον καθ’ ὅλον τὸ Κράτος· δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ψηφίσωμεν νόμον ἐξαιρετικὸν δι’ ἓν τμῆμα τοῦ Κράτους. Ταύτην τὴν παρατήρησιν εἶχον νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν εἰσαγαγόντα τὸ νομοσχέδιον κ. συνάδελφον.

§139ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι εἶναι σκανδαλωδέστατον νὰ ὑπάρχῃ ἕδρα δήμου χωρίον ἰδιόκτητον, καλλιεργούμενον ἐπὶ μορτῇ...

§140ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τὴν Θεσσαλίαν.

§141ΦΛΟΓΑΙΤΗΣ. ... διὰ τὸν ἁπλούστατον λόγον, ὅτι, ὅπου τοῦτο συμβαίνει, δὲν ὑπάρχει ἐκεῖ ἴχνος ἐκλογικῆς ἐλευθερίας. Ὅπου εἶναι καθιερωμένον τὸ σύστημα τῆς ἐπιμόρτου καλλιεργείας, ἀπεδείχθη, ὅτι κύπτουσιν εἰς τὰ θελήματα τῶν ἰδιοκτητῶν μέχρις ἄκρου οἱ μορτῖται. Τοῦτο δὲν συμβαίνει μόνον ἐν Ἑλλάδι· τοῦτο συνέβη καὶ συμβαίνει καὶ ἐν Γαλλίᾳ. Ἡ μεγάλη ἐκείνη ἐπανάστασις τοῦ 1789 ἐν Γαλλίᾳ, ἥτις ἀνέτρεψε τοσαῦτα οἰκοδομήματα, βαθέως τεθεμελιωμένα, τὸ οἰκοδόμημα τῆς ἱεροκρατίας, τὸ οἰκοδόμημα τῆς ἀριστοκρατίας, τὸ οἰκοδόμημα τῆς μοναρχίας, τί δὲν κατώρθωσε νὰ καταλύσῃ; Δὲν κατώρθωσε νὰ καταλύσῃ τὴν ὑποταγὴν τῶν μορτιτῶν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν χωρίων. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Στεφάνου ἐμελέτησε τὴν ἱστορίαν τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως μετ’ ἐπιστασίας, θὰ παρετήρησεν ἀκριβῶς τὸ παράδοξον τοῦτο συμβὰν, ὅτι αὐτοὶ ἐκεῖνοι οἱ ἰδιοκτῆται, οἵτινες ἀφωρίζοντο ὑπὸ τοῦ ἄλλου γαλλικοῦ κόσμου, ὧν ἡ λαιμητόμος ἐσφυρηλατεῖτο ἐν Παρισίοις ἐν ὀνόματι τοῦ κυριάρχου λαοῦ, οἱ ἰδιοκτῆται ἐκεῖνοι ἐπεβάλλοντο καὶ τότε εἰς τοὺς μορτίτας, ἐξελέγοντο μάλιστα ὑπ’ αὐτῶν ἀξιωματικοὶ τῆς ἐθνοφυλακῆς. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι βεβαίως πρέπει νὰ ληφθῇ γενικῶς τὸ μέτρον, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν πρέπει νὰ ἦναι χωρίον ἰδιόκτητον, καλλιεργούμενον ἐπὶ μορτῇ, ἕδρα δήμου.

§142ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Φέρετε νομοσχέδιον.

§143ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον· τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον εἶναι γενικὸν νομοσχέδιον· ἐσημειώθη δὲ τρίτον ἄρθρον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπὶ τοῦ παρόντος ἐξαιροῦνται αἱ ἐπαρχίαι τῆς Θεσσαλίας, διὰ μόνον τὸν λόγον, ὅτι παρετηρήθη, ὅτι ἐκεῖ, ὅπως ἔχουσι τὰ πράγματα, δὲν εἶναι δυνατὸν εὐκόλως νὰ καθιερωθῇ ἀμέσως ἡ μεταφορὰ τῶν ἑδρῶν τῶν δήμων, ἢ ἡ συγχώνευσις τῶν δήμων ἐκείνων.

§144ΖΑΡΙΜΠΑΣ. Δύναται ὅμως νὰ προστεθῇ «ἐκτὸς ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ».

§145ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἔχει καλῶς. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν ἀντίῤῥησιν εἰς τοῦτο. Ἐξ ἐναντίας τοῦτο ἐπιθυμοῦμεν. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ κ. Στεφάνου, ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς τῆς συστάσεως τῶν δήμων συνέβαινεν ἐν τῷ δήμῳ Κηρέως τοῦτο, τὸ ὁποῖον συμβαίνει ἤδη, ὅτι δηλαδὴ ὑπάρχει ἕδρα δήμου ἰδιόκτητον χωρίον, καλλιεργούμενον ἐπὶ μορτῇ. Πλανᾶται ὁ συνάδελφος· διότι ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ὁ δῆμος Κηρέως, οὗ ἕδρα σήμερον εἶναι ἰδιόκτητον χωρίον, ἀπετέλει μετὰ τοῦ δήμου Νηλέως ἕνα μόνον δῆμον, τὸν δῆμον Κηρονηλέων, οὗ πρωτεύουσα ἦν ἡ Ἁγία Ἄννα, μόνον δὲ ἀπὸ τοῦ 1874, ὅτε ὁ δῆμος Κηρονηλέων διῃρέθη εἰς δύο δήμους, εἶναι ἕδρα τοῦ δήμου Κηρέως τὸ χωρίον ἐκεῖνο. Καὶ ἀφ’ ἧς εἶναι ἕδρα δήμου, ἐπανελήφθησαν κατὰ πάσας σχεδὸν τὰς δημοτικὰς καὶ βουλευτικὰς ἐκλογὰς τερατώδη ὄργια, πλειστάκις ἀναπτυχθέντα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ὅθεν αἱ ἀντιῤῥήσεις τοῦ κ. Στεφάνου οὔτε εἰς τὴν ἀλήθειαν στηρίζονται, οὔτε εἰς τὸ δίκαιον.

§146Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εἶμαι συμφωνότατος πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Φλογαΐτης, ὅτι οἱ κατοικοῦντες εἰς ἰδιόκτητα χωρία ἐπηρεάζονται ὑπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν, καὶ ὅτι δὲν πρέπει ἰδιόκτητα χωρία νὰ ἦναι ἕδραι δήμου. Εἶμαι συμφωνότατος, ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῇ γενικὸν μέτρον.

§147ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριοι, ἐγὼ πρῶτον ζητῶ νὰ διαγραφῇ τὸ ἄρθρον 3· δεύτερον, ἵνα πεισθῶσιν οἱ Κύριοι, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἁπλῆ ἀφορμή, ἡ ὁποία ἔκαμεν ἡμᾶς νὰ φέρωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θὰ ἀναφέρω τι συνέβη εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ξηροχωρίου, μὲ τρεῖς λέξεις. Ἄλλοτε, Κύριοι, εἶχε διαιρεθῇ ὁ δῆμος Ἱστιαίων εἰς δῆμον Τελεθρίου καὶ δῆμον Ἱστιαίων. Τότε—ἦτο Πρωθυπουργὸς ὁ μακαρίτης Κουμουνδοῦρος—ἐγένετο ἡ ἕδρα εἰς τὸ ἰδιόκτητον χωρίον τοῦ κ. Χριστοδούλου, εἰς τὴν πρωτεύουσαν ταύτην τοῦ δήμου τοῦ ἰδιοκτήτου χωρίου. Τὰ αὐτὰ συνέβαινον καὶ ἐκεῖ. Δὲν ἠδυνάμεθα οὐδὲ νὰ μεταβαίνωμεν ἐκεῖ κατὰ τὰς ἐκλογὰς, οὐδὲ οἰκίαν εὑρίσκαμεν, ἵνα στεγασθῶμεν, οὐδὲ ὕδωρ νὰ πίωμεν. Ἠναγκάσθημεν λοιπὸν κατόπιν, ἐπὶ αὐτῆς τῆς πρωθυπουργίας τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ κ. Τρικούπη, νὰ μεταθέσωμεν τὴν ἕδραν εἰς χωρίον κοινότητος, τὸ χωρίον Καμάριον, ὅπου καὶ σήμερον εὑρίσκεται καὶ ὅπου λαμβάνουσι χώραν παρεκτροπαὶ, ἐφ’ ὅσον ἡ Κυβέρνησις τὰς ὑποβοηθεῖ, ἀλλὰ καὶ μεταβαίνομεν καὶ παριστάμεθα κατὰ τὰς ἐκλογὰς, παριστάμενοι δὲ, δὲν ἀφίνομεν νὰ συμβαίνωσιν ὅσα συνέβαινον ἄλλοτε, εἰς τὸν αὐτὸν δῆμον, οὗτινος ἡ ἕδρα ἦτο εἰς ἰδιόκτητον χωρίον. Ἰδοὺ λοιπὸν πρόσφατα παραδείγματα,—διότι δὲν εἶναι οὔτε δέκα ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα συνέβησαν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα σᾶς λέγω.—Τὸ δὲ νοστιμώτερον εἶναι, ὅτι, ἀφοῦ τὸν ἔκαμα συμπέθερον τὸν ἰδιοκτήτην τοῦ χωρίου τῆς πρώτης ἕδρας τοῦ δήμου, δὲν ἠδυνάμην νὰ ἐπαναφέρω τὴν ἕδραν τοῦ δήμου, ἐκ πολιτικῆς ἀληθῶς κερδοσκοπίας (γέλως). Οἱ λόγοι οὗτοι ἔκαμαν, Κύριοι, καὶ ἐμὲ καὶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον κ. Φλογαΐτην νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἄλλως τε ὁ κ. Φλογαΐτης, ὁ συγγράψας περὶ δήμων, ῥητῶς ἀναφέρει εἰς τὸ σύγγραμμά του καὶ λεπτομερῶς τοὺς λόγους, καὶ εἰς ἀξίωμα ἀνάγει, ὅτι χάριν τῆς ἐκλογικῆς ἐλευθερίας δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχωσιν ἕδραι δήμων εἰς ἰδιόκτητα χωρία. Ἐὰν θέλητε τὴν ἐκλογικὴν ἐλευθερίαν, ψηφίσατε τὸν νόμον τοῦτον.

§148ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κανὼν γενικὸς, κύριε Πρόεδρε, ἐπικρατεῖ εἰς τὴν σύνταξιν τῶν νόμων. Τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐκλογικὴν νομοθεσίαν. Ὁ κανὼν ὁ γενικὸς, ὁ ἐπικρατῶν κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν νόμων, εἶναι ὅτι δὲν πρέπει νὰ διασπᾶται ἡ νομοθεσία. Ἔχομεν νομοθεσίαν ἐκλογικὴν, κατὰ τὴν ὁποίαν τόπος τῶν ἐκλογικῶν τμημάτων, συμφώνως πρὸς τὰς ἀποφάσεις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, προσδιορίζεται ἡ πρωτεύουσα τῶν δήμων. Μᾶς παρουσιάζουσι σήμερον μίαν πρότασιν νόμου, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπεται ἐξαιρετικῶς μόνον διὰ τὴν ἐπαρχίαν Εὐβοίας, εἰς ἕνα δῆμον, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, νὰ μὴ ἦναι πρωτεύουσα ἰδιόκτητον χωρίον καὶ ἑπομένως νὰ μὴ ἦναι καὶ ἐκλογικὸν τμῆμα. Ἀλλ’ ἐγὼ, κύριε Πρόεδρε, ἔχω τὴν εὐτυχίαν ἢ τὴν ἀτυχίαν νὰ ἔχω πρωτεύουσαν δήμου, καὶ ἑπομένως ἐκλογικὸν τμῆμα, χωρίον ἰδιόκτητον, ἀλλὰ σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι οὐδέποτε μοὶ ἐπῆλθεν ἡ ἰδέα νὰ ζητήσω, μάλιστα διὰ νομοθετικῆς πράξεως, νὰ ἀνατρέψω τὴν ἐκλογικὴν νομοθεσίαν. Καὶ διατὶ τοῦτο; Διότι, βεβαιῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ παρεληλυθὸς διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐνηργήθησαν ἐκλογαὶ, οὐδέποτε παρεβιάσθησαν αἱ ἐκλογικαὶ ἐλευθερίαι ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ, ὅπως ὁ βουλευτὴς ἐξ Εὐβοίας κ. Φλογαΐτης εἶπε. Θεωρῶ ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι προσωπικόν. Ἐὰν τῳόντι ἔχῃ ἐλαττωματικόν τι ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν ἰδιοκτήτων χωρίων ἡ νομοθεσία ἡ ἐκλογικὴ, πρέπει νὰ ληφθῇ γενικὸν μέτρον, καὶ τοῦ γενικοῦ τούτου μέτρου βεβαίως τὴν πρωτοβουλίαν πρέπει νὰ τὴν λάβῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ οὐχὶ οἱ κύριοι Βουλευταί. Θεωρῶν λοιπὸν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι προσωπικὸν, καὶ μὴ ἐννοῶν νὰ ψηφίσω προσωπικὰ νομοσχέδια, θὰ καταψηφίσω αὐτοῦ.

§149ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον πραγματεύεται ἐν γένει περὶ δήμων, δὲν πραγματεύεται μόνον περὶ Εὐβοίας.

§150ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου δὲν εἶναι ὀρθὴ, διότι ἐν ἄρθρῳ 2 περιλαμβάνονται διατάξεις, αἱ ὁποῖαι ἐπιτρέπουσιν ὄχι μόνον τὴν μεταφορὰν τῆς πρωτευούσης ἑνὸς δήμου ἀπὸ ἰδιοκτήτου χωρίου εἰς μὴ τοιοῦτον, ἀλλὰ καὶ τὴν συγχώνευσιν δήμων. Τοῦτο ὁρίζει τὸ ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει): «Ἐν οἷς δήμοις ἡ πρωτεύουσα διατελεῖ ἐν χωρίῳ ἰδιοκτήτῳ, καλλιεργουμένῳ ἐπὶ μορτῇ, ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις ἐντὸς δύο μηνῶν ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ παρόντος νόμου, ἢ νὰ μεταθέσῃ τὴν πρωτεύουσαν εἰς ἄλλο χωρίον μὴ ἰδιόκτητον, ἐὰν ὑπάρχῃ τοιοῦτο, δυνάμενον νὰ χρησιμεύσῃ ὡς πρωτεύουσα δήμου, ἢ νὰ προκαλέσῃ τὴν συγχώνευσιν τοῦ ἑδρεύοντος ἐν ἰδιοκτήτῳ χωρίῳ δήμου μετ’ ἄλλου γειτονικοῦ δήμου ἢ ἄλλων γειτονικῶν δήμων. Ἐν τῇ δευτέρᾳ περιπτώσει ἀνάγκη νὰ προηγηθῇ γνωμοδότησις τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων τῶν πρὸς οὓς πρόκειται ἡ συγχώνευσις δήμων περὶ τῆς σκοπιμωτέρας συγχωνεύσεως.» Βλέπετε ὅτι πρόκειται ἐδῶ περὶ ἐπιτακτικῆς διαταγῆς, ἡ ὁποία δίδεται ἐκ μέρους τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα προκαλέσῃ τὴν συγχώνευσιν δήμων. Κατὰ δὲ τὴν τελευταίαν περίοδον τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ προκαλέσῃ τὴν γνωμοδότησιν τῶν ἁρμοδίων Δημοτικῶν Συμβουλίων περὶ τῆς καταλληλοτέρας συγχωνεύσεως· ἄρα ἡ συγχώνευσις δήμων θὰ τελεσθῇ συνεπείᾳ τῆς ἐπιτακτικῆς διαταγῆς, ἡ ὁποία περιλαμβάνεται ἐν τῷ ἄρθρῳ 2, καὶ τότε ποῦ βαίνομεν; Πῶς εἶναι δυνατὸν διὰ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, καὶ μόνον διότι ὡρισμένου δήμου ἡ πρωτεύουσα εὑρίσκεται ἐν ἰδιοκτήτῳ χωρίῳ, νὰ καθιερώσωμεν διάταξιν, ἡ ὁποία συνεπάγεται τὴν συγχώνευσιν δήμων; Νομίζω ὅτι, ἐὰν τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα διετύπωσεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Εὐβοίας, ἦναι πραγματικὰ, βεβαίως θὰ εἰσακουσθῶσι παρὰ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων. Προχθὲς ἀκόμη ἐψηφίσαμεν νόμον, ἀφορῶντα εἰς τροποποίησιν τοῦ περὶ δήμων νόμου, καὶ ὁ νόμος αὐτὸς περιλαμβάνει διάταξιν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν εἴτε μεταφέρεται ἡ πρωτεύουσα δήμου, εἴτε συγχωνεύονται δῆμοι, εἴτε διαιροῦνται δῆμοι. Σήμερον δὲ δὲν δικαιολογούμεθα, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ γενικοῦ ἐκείνου νομοσχεδίου, νὰ εἰσαγάγωμεν καὶ ψηφίσωμεν νέον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ πλέον εἰς ὡρισμένον δῆμον· διότι δὲν ὑπάρχει παράδειγμα, τὸ ὁποῖον δύναταί τις ἐν τῇ Βουλῇ νὰ ἀναφέρῃ, ἐκτὸς τοῦ δήμου ἐκείνου, ἀφοῦ διὰ τοῦ 3ου ἄρθρου ἐξαιροῦνται ὅλοι οἱ δῆμοι καὶ ὅλα τὰ ἰδιόκτητα χωρία τὰ ἐν ταῖς Θεσσαλικαῖς ἐπαρχίαις. Νομίζω ὅτι εἶναι ἀνάγκη τὸ νομοσχέδιον νὰ μελετηθῇ μᾶλλον ἐπισταμένως, καὶ πρὸς τοῦτο προτείνω ὅπως παραπεμφθῇ εἰς εἰδικὴν ἐπιτροπήν.

§151ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἡμεῖς ἀναφερόμεθα ἀκριβῶς εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια, καὶ λέγομεν, ὅτι τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων ἡ γνώμη πρόκειται νὰ ζητηθῇ.

§152ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι· ἐπιτάσσεται ἡ συγχώνευσις.

§153ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Καὶ ἐὰν πρόκηται περὶ συγχωνεύσεως, τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια γνωμοδοτοῦσι πρότερον. Ἰδοὺ δὲ διατὶ ἐτέθη καὶ ὁ περὶ συγχωνεύσεως ὅρος· διότι εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον, τὸν δῆμον Κηρέως, καὶ ἴσως καὶ εἰς ἄλλους δήμους,—διότι βεβαίως δὲν δύναμαι νὰ διαβεβαιώσω ἐγὼ, ὅτι δὲν συμβαίνουσι καὶ εἰς ἄλλας ἐπαρχίας τὰ αὐτὰ,—ὑπάρχουσι δύο μεγάλα χωρία, καὶ τὰ δύο ἰδιόκτητα, τὸ χωρίον Μαντούδιον καὶ τὸ χωρίον Ἀχμέταγα, χωρίον ἀνῆκον εἰς μεγαλοκτηματίαν φίλον ἡμῶν. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐννοοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ μεταφερθῇ ἡ ἕδρα εἰς τὸ δεύτερον χωρίον, καίτοι φιλικὸν, ἀλλὰ θέλομεν νὰ ἐκλείψῃ τὸ μέγα ἄτοπον τοῦ νὰ ἑδρεύωσιν οἱ δῆμοι ἐν ἰδιοκτήτῳ χωρίῳ.

§154ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε πληροφορίας, ἐὰν πλὴν τοῦ δήμου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐνδιαφέρεσθε ὑμεῖς, θὰ ἐπηρεάσῃ καὶ ἄλλους δήμους ἡ διάταξις αὕτη; Ἔχετε πληροφορίας ἐὰν ὑπάρχωσι πολλὰ χωρία ἰδιόκτητα πρωτεύουσαι δήμων; Ἡ πληροφορία αὕτη θὰ ἦτο πολὺ χρήσιμος.

§155ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι ὅτι, ὅ,τι συμβαίνει εἰς τὸν δῆμον Κηρέως, συνέβαινε καὶ εἰς τὸν δῆμον Τελεθρίου τοῦ Ξηροχωρίου.

§156ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Καὶ ἐν Ὠρωπῷ.

§157ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἰς τὰ Χάλια.

§158ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ Χάλια δὲν εἶναι ἰδιόκτητα.

§159ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Καλλιεργοῦνται ἐπὶ μορτῇ.

§160ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι.

§161ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι πρόκειται καὶ περὶ ἑνὸς μόνου δήμου, εἶναι ἀδιάφορον. Μὴ τάχα δὲν πρέπῃ νὰ ἐνδιαφέρῃ πάντας ἡ ἐξασφάλισις τῆς ἐκλογικῆς ἐλευθερίας καὶ μιᾶς μόνης ἐπαρχίας; Πρέπει τάχα νὰ ἐπιτρέπηται ἡ πίεσις τῶν πολιτικῶν συνειδήσεων εἰς ἕνα δῆμον, διότι ἔτυχεν ὁ δῆμος οὗτος νὰ ἦναι ὁ μόνος, ἐν ᾧ ὑπάρχει ἕδρα χωρίον ἰδιόκτητον; Ἔπειτα, ἂν σήμερον δὲν ἑδρεύει ἄλλος δῆμος ἐν ἰδιοκτήτῳ χωρίῳ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἑδρεύῃ αὔριον, ἂν δὲν ἐγερθῇ ὁ φραγμὸς τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου;

§162ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι εἶναι ἀδιάφορον. Ἀλλ’ ἐὰν συμβαίνῃ νὰ εὑρίσκωνται ἐν Ἑλλάδι πολλὰ χωρία ἰδιόκτητα ὡς πρωτεύουσαι δήμων καὶ οἱ κάτοικοι ἢ οἱ πολιτευόμενοι τῶν μερῶν ἐκείνων ἔχωσι τὰς ἀφορμὰς, τὰς ὁποίας ἔχετε καὶ ὑμεῖς, διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου θὰ ἐπιφέρωμεν τελείαν ἀναστάτωσιν εἰς τόσα χωρία καὶ εἰς τόσους δήμους τοῦ Κράτους. Ἂς ἔχωμεν λοιπὸν τοὐλάχιστον ἀπὸ ὑμᾶς, ἂν ὄχι ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, τὴν πληροφορίαν ταύτην σήμερον ἢ εἰς ἄλλην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα μάθωμεν τίνα ἐπηρεασμὸν θὰ ἔχῃ τὸ νομοσχέδιον ἐπὶ τοῦ ὅλου Κράτους.

§163Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Συνήθως, ὅταν συζητῆται πρότασις νόμου, ὑπὸ Βουλευτοῦ προβληθεῖσα, ἡ Κυβέρνησις προσήκει μετὰ πολλῆς προσοχῆς καὶ φροντίδος νὰ ἐκφέρῃ τὴν γνώμην αὐτῆς, ἵνα μὴ ἐπηρεάσῃ τὸ Κοινοβούλιον εἰς τὴν ἐλευθέραν ψῆφον ἐπὶ τῶν προτεινομένων ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν νομοσχεδίων. Ἐπὶ τοῦ παρόντος νομοσχεδίου νομίζω ὅτι δύναται νὰ ἐκφέρῃ γνώμην, διότι πρόκειται ὄχι μόνον περὶ ἀπαγορεύσεως νομοθετικῶς ἀπαγγελλομένης, ἀλλὰ καὶ περὶ ἐνεργείας διοικητικῆς, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον, ἐὰν γένηται νόμος, ἐπιβάλλει ὑποχρεωτικῶς εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ περὶ μὲν τῆς ἐνεργείας τῆς διοικητικῆς, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει τὸ νομοσχέδιον, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν προσήκει εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ ἀποφαίνηται. Εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν προσήκει ν’ ἀποφαίνηται τὴν ἀπόλυτον ἀπαγόρευσιν, διότι αὕτη σκοπεῖ νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ἐκλογικὴν ἐλευθερίαν, ἢ μᾶλλον συγκεκριμένως σκοπεῖ νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ ἐπαναληφθῶσι τοῦ λοιποῦ συμβεβηκότα, τὰ ὁποῖα ἐπανειλημμένως κατὰ τὸ παρελθὸν συνέβησαν, πρὸς ἀναίρεσιν τῶν ἐκλογικῶν ἐλευθεριῶν καὶ πρὸς ἀποτέλεσιν πράξεων, αἵτινες ὑπάγονται εἰς τὴν ποινικὴν δικαιοσύνην. Ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν διὰ τῶν μέσων τῆς διοικήσεως νὰ κατορθωθῇ, ἵνα μὴ προσδιορίζηται ἕδρα δήμου χωρίον, τοῦ ὁποίου οἱ κάτοικοι καλλιεργοῦσιν ὡς γεωργοὶ ἐπίμορτοι, νομίζω ὅτι ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία δύναται ν’ ἀποφαίνηται ἀπόλυτον ἀπαγόρευσιν, ἀπαγορεύουσα τοῦ λοιποῦ, ἵνα πρωτεύουσα δήμου προσδιορίζηται χωρίον, τοῦ ὁποίου οἱ κάτοικοι καλλιεργοῦσι γαίας ἐπὶ μορτῇ. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι τὸ 3ον ἄρθρον δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ ἄλλο χωρίον ἐν ἑνὶ δήμῳ, βεβαίως ἡ ἀπαγόρευσις δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐφαρμοσθῇ, διότι ὁ δῆμος ἀποτελεῖται ὑπὸ ἑνὸς μόνον χωρίου. Ἐὰν ὅμως πλείονα τοῦ ἑνὸς χωρίου ὑπάρχωσι, τότε ἡ ἀπαγόρευσις ἐφαρμόζεται, καὶ ἡ ἀπαγόρευσις εἶναι ἐκτελέσιμος ὑπὸ τῆς διοικήσεως, διότι ἡ διοίκησις, ἐὰν πρόκηται περὶ ἑνὸς μόνου ὑπάρχοντος χωρίου, κατ’ ἀνάγκην, ἐκτελοῦσα τὸν νόμον, θέλει διατάξει τὴν μετάθεσιν τῆς ἕδρας εἰς ἄλλο χωρίον. Ἐὰν δὲ ὑπάρχωσι πολλὰ χωρία ἰδιόκτητα ἐν τῷ δήμῳ, ἡ διοίκησις θέλει προκαλέσει τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἵνα γνωμοδοτήσῃ ποῖον θεωρεῖ κατάλληλον. Ἀλλὰ νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὴν διοίκησιν ἐν πάσαις ταῖς περιπτώσεσιν ἀπόλυτος ἀπαγόρευσις, μοὶ φαίνεται ὅτι δὲν προσήκει εἰς τὴν Βουλὴν, ἥτις οὕτω θέλει ἀναμιχθῆ εἰς τὰ ἔργα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τοὺς προτείναντας τὸ νομοσχέδιον νὰ στέρξωσι νὰ μὴ περιληφθῇ τὸ 2ον ἄρθρον, ἀλλὰ νὰ συμπληρωθῇ τὸ 1ον ἄρθρον οὕτως ὥστε νὰ ἦναι ἐκτελέσιμον· ἤτοι νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἂν δὲ ὑπάρχῃ ἐν τοιούτῳ χωρίῳ ἡ πρωτεύουσα τοῦ δήμου, μετατίθεται αὕτη εἰς ἓν τῶν ἄλλων χωρίων τοῦ δήμου μετὰ γνωμοδότησιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου»,

§164ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Πολὺ καλά.

§165ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο πρότασις περὶ παραπομπῆς τοῦ νομοσχεδίου εἰς ἐπιτροπήν.

§166ΡΑΛΛΗΣ. Τὴν ἀποσύρω. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§167ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον. (Ἀναγινώσκεται ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§168ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Μίαν ἐξήγησιν θὰ ζητήσω. Τί ἐννοοῦσιν οἱ συντάξαντες τὸ νομοσχέδιον διὰ τῶν λέξεων «ἰδιόκτητον χωρίον»; Ἐννοοῦσι τὸ χωρίον ἐκεῖνο ἀνεξαιρέτως ἰδιόκτητον, ἢ κατὰ τὸ πλεῖστον μέρος; Διότι ὑποθέσατε, ὅτι μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου πωλοῦνται οἰκίαι τινὲς ἢ γαῖαι, ἑπομένως τὸ χωρίον δὲν εἶναι καθ’ ὁλοκληρίαν ἰδιόκτητον· ἐφαρμόζεται τότε ὁ νόμος;

§169ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Διὰ τοῦτο προσετέθησαν αἱ λέξεις «καλλιεργούμενον ἐπὶ μορτῇ».

§170ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ὁλόκληρον τὸ χωρίον καλλιεργούμενον ἐπὶ μορτῇ; Ἀλλ’ ἐὰν πωληθῶσι γαῖαί τινες;

§171ΦΛΟΓΑΪΤΗΣ. Ἀλλ’ ἐὰν πωληθῶσι γαῖαί τινες, εἶναι ἀδιάφορον. Καὶ ἐὰν ἐν τῷ χωρίῳ τινὲς ἐκ τῶν ἰδιοκτητῶν ἦναι καὶ γεωργοί, καλλιεργοῦντες αὐτοὶ προσωπικῶς, εἶναι ἀδιάφορον. Ἀρκεῖ ὅτι μέρος τοῦ χωρίου ἐξακολουθεῖ νὰ ἀνήκῃ εἰς ἰδιοκτήτην, καλλιεργοῦντα διὰ μορτιτῶν. Εἶναι σαφέστατον τὸ νομοσχέδιον.

§172ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν εἶναι διόλου σαφές. Νομίζω μάλιστα, ὅτι θέλει εἶσθαι ἀνεφάρμοστον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§173ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ 2ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, μετὰ τὴν παραδοχὴν τῆς τροπολογίας ἐπὶ τοῦ 1ου ἄρθρου, διαγράφεται.

§174ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§175ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον. (Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3, λαμβάνον τὴν θέσιν τοῦ ἄρθρου 2).

§176ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Καὶ αὐτὸ διαγράφεται.

§177ΤΑΡΜΠΑΖΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ διατηρηθῇ τὸ ἄρθρον 3, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὴν Θεσσαλίαν, τιθέμενον ἄρθρον 2ον, ἀφοῦ διεγράφη τὸ 2ον, διότι ἄλλως θὰ ἐπέλθῃ ἕτερον ἄτοπον, τὸ νὰ ὑποχρεωθῶμεν νὰ ἔχωμεν εἰς μερικοὺς δήμους τῆς Θεσσαλίας ὡς πρωτευούσας χωρία ὅλως ἀπόκεντρα καὶ μικρά.

§178ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἐὰν εἴς τινα δῆμον ὑπάρχῃ ἓν ἐλεύθερον χωρίον, εἰς αὐτὸ θὰ μετατίθηται ἡ πρωτεύουσα, ἐὰν δὲ δὲν ὑπάρχῃ, δὲν θὰ μετατίθηται, νομίζω ὅτι εἶναι περιττὸν τὸ ἄρθρον τοῦτο.

§179ΣΧΙΝΑΣ. Εἰς τὴν Θεσσαλίαν τὰ πλεῖστα χωρία εἶναι ἰδιόκτητα. Πολλὰ ὅμως ἐκ τῶν χωρίων αὐτῶν ἐξαγοράζονται σήμερον ὑπὸ τῶν χωρικῶν. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι, ἐὰν τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον γνωμοδοτήσῃ, ὅτι πρέπει νὰ μεταφερθῇ ἡ ἕδρα, πρέπει νὰ μεταφέρηται, διότι τὸ ἐναντίον εἶναι ἄδικον. Πρό τινος χρόνου ἠγοράσθη τὸ χωρίον Σοφάδες, τὸ ὁποῖον εἶναι ἕδρα δήμου· αὔριον δύνανται νὰ ἐξαγορασθῶσιν ἄλλα. Ὅθεν δὲν ἕπεται, ὅτι ὁ κ. Χρηστάκης ἐφέντης ἤ τις ἄλλος πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἕδραν τοῦ δήμου εἰς τὸ χωρίον του.

§180ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὴν Θεσσαλίαν προτιμῶσι νὰ μὴ τὰ ἔχωσιν ἰδιοκτῆται. Δὲν ἠξεύρω τί συμβαίνει εἰς τὰ ἄλλα μέρη.

§181ΔΑΛΛΑΣ. Δὲν εἶμαι τῆς γνώμης, ἣν ἐξήνεγκεν ὁ προλαλήσας κ. Σχινᾶς. Ἐγὼ νομίζω πολὺ ἀναγκαῖον τὸ 2ον ἄρθρον, δηλ. τὸ 3ον, τὸ ὁποῖον ἔγεινε 2ον. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἐπέλθωσιν αἱ περιστάσεις, τὰς ὁποίας ἀνέφερεν ὁ κ. Σχινᾶς, τότε ἔχομεν τὸν ὀργανικὸν περὶ δήμων νόμον, κατὰ τὸν ὁποῖον δύναται νὰ μετατεθῇ ἡ ἕδρα δήμου, ἢ καὶ νὰ μετασχηματισθῶσιν οἱ δῆμοι. Ἐπὶ τοῦ παρόντος αἱ ἕδραι τῶν πλείστων πεδινῶν δήμων τῆς Θεσσαλίας δὲν εἶναι ἐλεύθερα χωρία. Ἐὰν δὲ ὑπάρχωσιν ἔν τισι δήμοις καὶ ἓν ἢ δύο μὴ ἰδιόκτητα χωρία, δὲν ἕπεται, ὅτι πρέπει νὰ μεταφέρωμεν τὴν ἕδραν εἰς τὰ χωρία ταῦτα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἦναι καὶ ὅλως ἀκατάλληλα ὡς κέντρον δήμου. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νομίζω πολὺ ἀναγκαίαν τὴν διάταξιν ταύτην. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, λαβὸν τὴν θέσιν ἄρθρου 2, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§182ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου καὶ Λιθογραφείου.

§183ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου κανονίζονται οἱ μισθοὶ τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου καὶ αὐξάνεται, δικαίως φρονῶ, ὁ μισθὸς τοῦ Διευθυντοῦ αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ παντὸς ἔπρεπε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, εἶναι τὸ γλίσχρον τοῦ μισθοῦ τοῦ ἐργοστασιάρχου τοῦ καταστήματος. Ὁ μισθὸς τοῦ ἐργοστασιάρχου σήμερον εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὡρίσθη πρὸ πεντήκοντα ἐτῶν, ὅτε αἱ ἐργασίαι τοῦ καταστήματος ἦσαν τὸ δέκατον μόνον τῶν σήμερον ὑπαρχουσῶν ἐργασιῶν. Αἱ ἐργασίαι ἐδεκαπλασιάσθησαν ἔκτοτε, προσετέθη δὲ καὶ τὸ Λιθογραφεῖον, καὶ εἶναι ἡ ἐργασία δυσκολωτάτη καὶ ποικίλη. Διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ δὲ ὁ ἐργοστασιάρχης εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην, πρέπει νὰ ἦναι ἐκτάκτως ἱκανὸς εἰς τὴν τυπογραφικὴν τέχνην, πρέπει νὰ ἔχῃ διοικητικὴν ἱκανότητα, δραστηριότητα καὶ ἐπιμέλειαν, ἵνα διευθύνῃ ἑκατὸν εἴκοσι ἐργάτας, ἵνα διανέμῃ εἰς αὐτοὺς τὴν ἐργασίαν, νὰ ἐπιτηρῇ τὴν ἐκτέλεσιν ταύτης, νὰ διαχειρίζηται τὰ ὑλικὰ τοῦ καταστήματος, νὰ μεριμνᾷ περὶ πάντων, παρευρισκόμενος εἰς τὸ κατάστημα καθ’ ἑκάστην ἀπὸ τοῦ ὄρθρου μέχρι βαθείας νυκτὸς καὶ ἔχων πολλὰς καὶ μεγάλας εὐθύνας. Ἐργοστασιάρχης μὲ τοιαῦτα προσόντα δὲν ἱκανοποιεῖται βεβαίως μὲ μισθὸν 170 δραχμῶν κατὰ μῆνα, ὅσας λαμβάνει μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν νομίμων κρατήσεων. Συμφέρει λοιπὸν εἰς τὸ Δημόσιον καὶ εἶναι δίκαιον νὰ αὐξηθῇ ὁ μισθὸς τοῦ ἐργοστασιάρχου ἀπὸ γραμματέως δευτέρας τάξεως εἰς μισθὸν γραμματέως πρώτης τάξεως, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ μάλιστα ταύτῃ, καθ’ ἣν αὐξάνεται ὁ μισθὸς τοῦ Διευθυντοῦ ἀπὸ τμηματάρχου βʹ τάξεως εἰς μισθὸν τμηματάρχου αʹ τάξεως. Σημειωτέον ὅτι καὶ κατὰ τὸ 1867 ἀνεγνωρίσθη τὸ γλίσχρον τοῦ μισθοῦ τοῦ ἐργοστασιάρχου, καὶ ἐγένετο ἡ αὔξησις, τὴν ὁποίαν προτείνω, ἀλλὰ κατόπιν, δὲν γνωρίζω διὰ τίνας λόγους οἰκονομίας, ἠλαττώθη. Σημειωτέον προσέτι, ὅτι εἰς τὸ κατάστημα εὑρίσκονται ἐργάται ἔχοντες μεγαλείτερον μισθὸν τοῦ προϊσταμένου αὐτῶν, τοῦ ἐργοστασιάρχου, τὸ ὁποῖον καὶ ἄδικον καὶ ἄτοπον εἶναι. Δὲν νομίζω δὲ ἄνευ σκοποῦ νὰ προσθέσω, ὅτι ὁ νῦν ἐργοστασιάρχης, ἔχων ἅπαντα τὰ ἐκτεθέντα προσόντα καὶ ὢν ὁ ἄριστος τῶν μέχρι τοῦδε ὑπηρετησάντων ἐργοστασιαρχῶν, γνωρίζω ὅτι θέλει φιλοτιμηθῆ ἐκ τῆς προσθήκης τῶν 50 δραχμῶν, τὴν ὁποίαν θέλομεν κάμει εἰς τὸν μισθόν του, καὶ θέλει αὐξήσει τὸν ζῆλόν του, καὶ θέλει ὠφελήσει πολλαπλασίως τὸ Δημόσιον ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς ὑπηρεσίας. Παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ μεταβῶσί τινες εἰς τὸ Τυπογραφεῖον καὶ ἐξετάσωσι περὶ τῆς ἀληθείας ὧν εἶπον, καὶ εὐαρεστηθῶσι νὰ μὲ βοηθήσωσι κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἡ Βουλὴ πεισθῇ, καὶ ἀποδώσῃ δικαιοσύνην. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀτελείας πρώτων ὑλῶν πρὸς παραγωγὴν στεατίνης καὶ στεατικῶν κηρίων).

§184Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ κατόπιν νομοσχέδιον περὶ φόρου καταναλώσεως ἐπὶ τοῦ καπνοῦ θ’ ἀναβληθῇ μέχρις ὅτου φέρῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὴν ἔκθεσίν της.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑπαγωγῆς εἰς τοὺς νόμους περὶ συντάξεως τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων τῆς ὑπηρεσίας τῶν ὑπαλλήλων τῆς ἄλλοτε ἐπιτροπῆς τοῦ ταμείου τῶν συντάξεων τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§186ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ πρότασις νόμου περὶ ἐξαγωγῆς ἰδιοκτήτων ἁλάτων Κερκύρας διατελεῖ ὑπὸ τὴν μελέτην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ.

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τῆς προτάσεως νόμου περὶ δικηγορικῶν συλλόγων.

§188Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐφρόντισα δι’ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως, δι’ ὀλίγων λέξεων νὰ ἐξηγήσω τὸν σκοπὸν τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὰς γενικὰς αὐτοῦ γραμμάς. Ἐὰν ὑπάρχῃ νομοσχέδιον ὥριμον πρὸς συζήτησιν, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ δικηγορικῶν συλλόγων. Καὶ ὁ λόγος εἶναι ὁ ἑξῆς. Ἅπαντες γνωρίζομεν τὴν ἀνάγκην τῆς ὑπάρξεως δικηγορικῶν συλλόγων, διότι διὰ τῆς κανονικῆς λειτουργίας αὐτῶν καὶ ἡ ἐξάσκησις τοῦ δικηγορικοῦ ἐπαγγέλματος θέλει βελτιωθῆ ἱκανῶς καὶ τὰ συμφέροντα τῶν διαδίκων θέλουσι προστατευθῆ δεόντως. Διὰ νὰ ἀποδείξω πόσον ἐβασάνισα τὸ νομοσχέδιον, ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι εἰς ὅλας τὰς ἕδρας τῶν Πρωτοδικείων ἐγεννήθη πάντοτε ἡ ἰδέα τῆς ἱδρύσεως συλλόγου, ἀλλὰ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ βιώσωσιν οἱ δικηγορικοὶ σύλλογοι ἄνευ νόμου, ὁ ὁποῖος νὰ κανονίζῃ τὰ καθέκαστα. Ἐγένοντο πολλαὶ ἀπόπειραι καὶ μεγάλαι θυσίαι, ἀλλὰ πάντοτε προσέκοψαν αὗται εἰς τὴν ἔλλειψιν νόμου. Ἰδίως ἐν Ἀθήναις εἶναι ἀναγκαιότερος, καὶ ἀπαραίτητος ὁ νόμος, διότι ὡς ἐκ τῆς πληθύος τῶν δικηγόρων δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ βίωσις καὶ ἡ κανονικὴ λειτουργία δικηγορικοῦ συλλόγου ἄνευ νόμου. Διὰ τοῦτο οἱ ἐν Ἀθήναις δικηγόροι, συνελθόντες κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1878, ἐξέλεξαν ἐπιτροπὴν, συγκειμένην ἀπὸ τοὺς μακαρίτας Γ. Ράλλην καὶ Ἐμμανουὴλ Κόκκινον καὶ τοὺς κ. κ. Παῦλον Καλλιγᾶν, Πέτρον Παπαῤῥηγόπουλον, Κ. Ν. Κωστῆν, Ψαρᾶν, Ν. Δαμασκηνὸν καὶ Β. Οἰκονομίδην. Καὶ μόνη ἡ μνεία τῶν ὀνομάτων τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς ταύτης νομίζω ὅτι εἶναι ἱκανὴ βεβαίωσις, ὅτι ἐλήφθη πᾶσα πρόνοια, ὅπως νομοθετηθῇ ὅ,τι ἦτο δυνατὸν καὶ ἀνάλογον πρὸς τὴν ὑπάρχουσαν ἀνάγκην. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη ἐδέχθη τὴν ἐντολὴν, συνῆλθε καὶ ἐξελέξατο δύο εἰσηγητὰς, τὸν κ. Ν. Δαμασκηνὸν καὶ τὸν κ. Κ. Ν. Κωστῆν, ἀμφοτέρους καθηγητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, καὶ ἀφοῦ εἰργάσθη ἐπὶ πολὺ, κατήρτισε τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται δημοσιευμένον εἰς τὸ ἀπὸ 16 Σεπτεμβρίου 1878 φύλον τῶν «Δικαστικῶν Χρονικῶν», ὑπογεγραμμένον ὑφ’ ἁπάντων τῶν πρὸ μικροῦ μνημονευθέντων καθηγητῶν, ὑπὸ τὴν προεδρίαν τοῦ μακαρίτου Γ. Ράλλη· γραμματεὺς δὲ τῆς ἐπιτροπῆς ἦτο ὁ κ. Ἰωάννης Γεωργαντᾶς. Προκειμένου περὶ ὑποβολῆς τοιούτου νομοσχεδίου, ἐνόμισα, ὅτι οὐ μόνον δὲν εἶχον τὰς δυνάμεις νὰ δημιουργήσω νέον τι καλλίτερον, ἀλλ’ ἐθεώρησα καὶ ἀσέβειαν νὰ μεταβάλω τὸ κείμενον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶναι ὁμολογουμένως καὶ καλῶς διατετυπωμένον καὶ καλῶς συντεταγμένον. Ἴσως εἰς τὴν κατ’ ἄρθρον συζήτησιν ὑποβάλλω παρατηρήσεις τινὰς καὶ μικρὰς τροποποιήσεις ἐπὶ διατάξεων δευτερευούσης ἀξίας. Διὰ τοῦτο καὶ κατὰ τὸ 1885 τὸ κείμενον τοῦτο ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ προηγουμένως ἐζήτησα καὶ πάλιν τὴν γνώμην τοῦ κ. Παπαῤῥηγοπούλου, μὴ τυχὸν ἐν τῷ μεταξὺ εἶχε γνώμην τινὰ νεωτέραν. Ὁ κ. Παπαῤῥηγόπουλος, μετὰ τοῦ ὁποίου ἐπεξειργάσθην κατὰ τὸ 1885 τὸ νομοσχέδιον, ἠρκέσθη εἰς τὸ νὰ μεταβάλωμεν κατὰ τὸ λεκτικὸν ἀσημάντους τινὰς λέξεις, καὶ νὰ προσθέσωμεν μόνον εἰς τὸ 1ον ἄρθρον τὴν δευτέραν περίοδον, δι’ ἧς πληροῦται κενὸν, ὅπερ ὑπῆρχεν εἰς τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον· ἡ προστεθεῖσα περίοδος εἶναι ὅτι: «Τὸ αὐτὸ χωρεῖ ἐπὶ τῶν δικηγόρων παρὰ τοῖς Ἐφετείοις καὶ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ, ἐὰν ὑπάρχωσι τοιοῦτοι μὴ ὄντες διωρισμένοι παρὰ τοῖς Πρωτοδίκαις». Δὲν προεβλέπετο ἀρχικῶς νὰ συγκαταριθμῶνται καὶ οἱ δικηγόροι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν ἦσαν διωρισμένοι παρὰ τῷ Πρωτοδικείῳ, ἀλλὰ μόνον παρὰ τῷ Ἐφετείῳ καὶ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ, καὶ δι’ αὐτὸ προσετέθη ἡ δευτέρα περίοδος, καθ’ ἣν καὶ αὐτοὶ περιλαμβάνονται. Ἔχει δὲ καὶ μικρὰν τροποποίησιν εἰς τὸ ἄρθρον 24, διότι ἀρχικῶς ὡρίζετο ἡ ἐτησία καταβολὴ εἰς μόνον δραχμὰς δώδεκα, ἐγὼ δὲ τοῦτο ἐθεώρησα ὀλίγον, καὶ τὸ ηὔξησα εἰς δραχμὰς εἴκοσι τέσσαρας, διότι νομίζω, ὅτι δύο δραχμαὶ κατὰ μῆνα δὲν εἶναι βάρος δυσβάστακτον δι’ ἕνα δικηγόρον, προκειμένου νὰ λειτουργήσωσι κανονικῶς οἱ δικηγορικοὶ σύλλογοι. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι, ὡς εἶπον, κάλλιστα διατετυπωμένον· διαιρεῖται εἰς κεφάλαια, τὰ ὁποῖα ἐπιγράφονται, τὸ μὲν Αʹ «Σκοπὸς τοῦ Συλλόγου», τὸ Βʹ «Συμβούλιον τοῦ Συλλόγου», τὸ Γʹ «Πειθαρχικαὶ ποιναί», τὸ Δʹ «Περὶ διαδικασίας», τὸ Εʹ «Γενικαὶ διατάξεις». Ὁ σκοπὸς τοῦ Συλλόγου — καὶ τοῦτο εἶναι τὸ σπουδαιότερον μέρος τοῦ νομοσχεδίου — εἶναι «ὁ διαρκὴς ἔλεγχος τῆς ἀκριβοῦς τῶν δικηγορικῶν καθηκόντων ἐκπληρώσεως καὶ ἡ ὑπὲρ τῆς ἀξιοπρεπείας καὶ τῶν κοινῶν συμφερόντων τοῦ σώματος τῶν δικηγόρων μέριμνα». Ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ ὑπάρχει τὸ οὐσιωδέστερον τοῦ νομοσχεδίου μέρος. Ἀρκοῦμαι εἰς τὰ ὀλίγα ταῦτα. Ἐάν τις τῶν κυρίων συναδέλφων ἔχῃ ἐρώτησίν τινα νὰ μοὶ ἀπευθύνῃ, εὐχαρίστως θέλω προβῆ εἰς πᾶσαν ἐξήγησιν. Τὸ νομοσχέδιον εἶναι τόσῳ σαφὲς, ὥστε ἐγὼ θεωρῶ περιττὸν νὰ ἀναπτύξω αὐτὸ ἐπὶ πλέον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα αὐτοῦ 1–12).

§189ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 13ον.

§190ΚΟΠΑΝΙΤΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§191ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§192Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ δικηγορικῶν συλλόγων ἐφέρατε ἔνστασιν!

§193ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ παρέλθῃ πολλὴ ὥρα διὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου.

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10 καὶ 20′ μ. μ.