1890.12.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 10

τῆς 2 Δεκεμβρίου 1890.

(Κυριακή).

Ὥρα 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Κωνσταντῖνος Φλέσσας ἔχει τὸν λόγον.

§2Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάλογον τῶν ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαξιωματικῶν τῆς χωροφυλακῆς, τῶν ὑπηρετούντων παρὰ τῇ Μοιραρχίᾳ Μεσσηνίας, διότι πρόκειται νὰ ὁμιλήσω περὶ αὐτῶν σχετικῶς πρὸς τὴν δημοσίαν τάξιν. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἡ πλατεῖα τῶν Καλαμῶν, ἥτις θὰ χρησιμεύσῃ ὡς πεδίον στρατιωτικῶν ἀσκήσεων, ἐτελείωσε, καὶ ἂν ἀληθῶς τὴν ἐπιχωμάτευσιν αὐτῆς ἐνεργοῦσιν ἤδη οἱ στρατιῶται τοῦ αὐτόθι ἑδρεύοντος συντάγματος. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ δήμου Καλαμῶν συνετάχθη καὶ ἐπεψηφίσθη, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, νὰ ὑποβληθῇ ἀντίγραφον αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἂν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν ἀναφοράν μου πραγματευομένην περὶ τῆς χαράξεως δημοσίας ὁδοῦ ἀπὸ Καλαμῶν εἰς Σπάρτην, καὶ τί σκέπτεται νὰ ἐνεργήσῃ περὶ τῆς κοίτης τοῦ ποταμοῦ Καλαμῶν. Παρακαλῶ δὲ τὰς πληροφορίας αὐτὰς νὰ τὰς ὑποβάλῃ ἐγγράφως.

§3ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν.). Ὁ κ. Βουλευτὴς Νέων Ψαρῶν ἐζήτησε νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὴν παῦσιν τοῦ πρώην ὑποτελώνου Ἄρτης Ἐπαμ. Βρατσάνου καὶ τοῦ πρώην τελωνοφύλακος Μανωλάρου. Καταθέτω τὰ ἔγγραφα ταῦτα.

§4ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶχον ζητήσει παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης νὰ καταθέσῃ ἔγγραφον τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πλημμελειοδικῶν περὶ τῶν ἐπιδοθεισῶν εἰς αὐτὸν μηνύσεων ἀπὸ τῆς 10ης ἕως τῆς 29ης Ὀκτωβρίου, σχετιζόμενον πρὸς τὰς ἐκλογὰς, καὶ ἐν τῷ ἐγγράφῳ τούτῳ νὰ βεβαιῶται, τίς ὁ μηνυτής, τίς ὁ μηνυόμενος, καὶ ποία ἡ πρᾶξις, διὰ τὴν ὁποίαν κατηγγέλθη ὁ πταίστης. Ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κατέθεσε τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα καὶ ἔχω εἰς χεῖράς μου. Ἐκ τοῦ ἐγγράφου τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πλημμελειοδικῶν βλέπω, ὅτι συνέταξεν οὗτος πίνακα τῶν δοθεισῶν αὐτῷ ἐγκλήσεων μέχρι τῆς 27 Νοεμβρίου 1890, καὶ τὸν πίνακα τοῦτον ὁ Ὑπουργὸς κατέθεσεν εἰς τὴν Βουλήν. Παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα ἀνταποκριθῇ τελείως πρὸς τὴν γενομένην παρ’ ἐμοῦ ἐπερώτησιν· διότι, ὡς ἔχει ὁ πίναξ, δὲν δύναται νὰ μᾶς φωτίσῃ κατ’ οὐδέν. Ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω, πότε ἐνεχειρίσθη ἑκάστη τῶν καταγγελιῶν τούτων, διότι τοῦτο δι’ ἐμὲ ἔχει μεγάλην σπουδαιότητα· ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω, ποία ἡ ἐκλογικὴ παράβασις, διὰ τὴν ὁποίαν κατηγγέλθησαν οἱ ἐν τῷ πίνακι τούτῳ ἀναφερόμενοι, διότι οὐδὲν ἐκ τοῦ πίνακος τούτου προκύπτει. Θέλω νὰ μάθω, πότε κατηγγέλθησαν καὶ διὰ ποίας παραβάσεις· τοῦτο εἶναι σπουδαιότατον, διὰ μυρίους λόγους, διότι ὁ χρόνος, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐδόθη ἡ ἔγκλησις, δύναται νὰ δώσῃ τὸ μέτρον τῆς ἀξιοπιστίας, τοῦ σκοποῦ καὶ τῆς προθέσεως τοῦ καταγγείλαντος. Ἡ πρᾶξις, δι’ ἣν κατηγγέλθη τις, δύναται νὰ δώσῃ πλήρη ἰδέαν περὶ τῆς βασιμότητος τῆς καταγγελθείσης πράξεως, καθόσον δυνατὸν νὰ ἐχαρακτηρίσθη πρᾶξίς τις ἀξιόποινος ὑπὸ τοῦ δόντος τὴν καταγγελίαν, χωρὶς νὰ ἦναι ἀξιόποινος, καὶ τοῦτο ἔχει τὴν ἁρμοδιότητα ἡ Βουλὴ νὰ τὸ κρίνῃ. Διὰ τοῦτο παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν ἦτο δυνατὸν, νὰ ληφθῶσι καὶ ἀντίγραφα τῶν δοθεισῶν μηνύσεων, διότι δὲν νομίζω, ὅτι κατὰ τοιοῦτον τρόπον παραβιάζεται τὸ ἀπόῤῥητον τῆς ἀνακρίσεως, καθόσον τὴν μήνυσιν ἐγὼ δὲν θεωρῶ ἔγγραφον ἀποτελοῦν μέρος τῆς ἀνακρίσεως, τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ μένῃ μυστικόν. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἂν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ ληφθῶσιν αὐτὰ τὰ ἀντίγραφα, νὰ σημειωθῇ ἐν τῷ πίνακι τούτῳ ἡ χρονολογία τῆς ἐγχειρίσεως ἑκάστης μηνύσεως καὶ ὡρισμένως ἡ πρᾶξις, διὰ τὴν ὁποίαν κατηγγέλθη ἢ διὰ τὴν ὁποίαν κατηγορήθη ἕκαστος τῶν καταγγελθέντων. Οὕτω θὰ ἦναι πλήρης ἡ σημείωσις καὶ θὰ μᾶς χρησιμεύσῃ.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος κ. Εὐταξίας ὑπέβαλε τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν (ἀναγινώσκει): «Παρακαλῶ τὸν κύριον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἀκριβῆ σημείωσιν περὶ πασῶν τῶν μεταθέσεων τῶν Εἰρηνοδικῶν ἐν Λοκρίδι (ἐν τοῖς Εἰρηνοδικίοις Δρυμίας, Ἀταλάντης, Ἐλατείας καὶ Θερμοπυλῶν) ἀπὸ 1 Ἰουλίου 1886 μέχρι 14 Ὀκτωβρίου 1890, πρὸς δὲ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τί ἐνήργησε τὸ ὑπ’ αὐτὸν Ὑπουργεῖον ἐπὶ τῆς γενομένης ἤδη πρὸ μηνῶν πολλῶν καταγγελίας κατὰ τοῦ τότε εἰρηνοδίκου Θερμοπυλῶν Καλούτση ἐπὶ δικαιοστασίῳ, διαρκέσαντι ἓν σχεδὸν ἔτος».

§6Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἐκ Κερκύρας βουλευτὴς κ. Κωσταντᾶς εἶχεν ὑποβάλει ἐπερώτησιν εἰς τὴν Βουλὴν, δι’ ἧς ἐζήτει νὰ καταθέσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἀποφάσεις τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων Κερκύρας, τῆς διαχειριστικῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν περὶ ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν καὶ τελμάτων, προσέτι δὲ καὶ σημείωσιν τῶν ἐνταλμάτων, δι’ ὧν ἐπληρώθη ἡ ἀποζημίωσις τοῦ ἁρμοδίου μηχανικοῦ. Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης οὐδεμίαν ἠδυνήθην νὰ πορισθῶ ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν πληροφορίαν, κατὰ ἐπιστολὴν, ἣν μοὶ ἐπέστειλεν ὁ Διευθυντὴς τῶν δημοσίων ἔργων, τὸν ὁποῖον εἶχον καλέσει νὰ ἐρευνήσῃ ἐν τοῖς ἀρχείοις. Προσεκάλεσα καὶ τὸν Διευθυντὴν τῶν ὑδραυλικῶν ἐργασιῶν, μέλος τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὁ ὁποῖος καὶ οὗτος μὲ ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ὑπῆρχέ τι σχετικὸν πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Προσέφυγον λοιπὸν εἰς τὸν Νομάρχην Κερκύρας, ὁ ὁποῖος μοὶ διεβίβασε τηλεγραφικῶς ὅσας ἠδυνήθη νὰ ἀποκτήσῃ πληροφορίας. Τὰς πληροφορίας ταύτας διεβίβασα εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Ὁ κ. Στεφάνου ἔχει τὸν λόγον.

§8ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Κύριοι Βουλευταὶ, καίτοι κατὰ τὸ τέλος τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως ἡ Βουλὴ δὲν ἐφάνη διατεθειμένη νὰ ἴδῃ παρατεινομένην τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλοακαρνανίας, οὐχ ἧττον ἐτόλμησα νὰ ζητήσω τὸν λόγον, καὶ εἶναι δυσάρεστον δι’ ἐμὲ, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν τὸ πρῶτον λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἀνέλθω τὸ βῆμα τοῦτο, ἴσως ἡ Βουλὴ εἶναι κουρασμένη καὶ δὲν εἶναι διατεθειμένη νὰ μὲ ἀκούσῃ εὐμενῶς, ἀλλ’ ἐνόμισα ὡς καθῆκον ἐπιβαλλόμενόν μοι τὸ νὰ λάβω τὸν λόγον, διότι μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λαρίσσης βουλευτοῦ καὶ φίλου μου κ. Φιλαρέτου μοὶ ἐγεννήθησαν ἀπορίαι τινὲς, αἵτινες μὲ ἤγαγον εἰς σκέψεις γενικωτέρας· τὰς σκέψεις ταύτας ἔκρινα καλὸν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν, διότι δὲν λησμονῶ, ὅτι ἐκ τῆς συζητήσεως προκύπτει τὸ φῶς, καὶ πολλάκις μία παρατήρησις, μία σκέψις γεννᾷ ἄλλας σκέψεις σπουδαιοτέρας καὶ σοβαρωτέρας. Παρηκολούθησα μετὰ πολλῆς προσοχῆς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λαρίσσης Βουλευτοῦ, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον αἱ σκέψεις αὐτοῦ ἀπέβλεπον εἰς γενικώτερον ὁρίζοντα, ἐνόμισα δὲ πρὸς στιγμὴν, ὅτι παριστάμεθα εἰς συζήτησιν πολιτικοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἤθελε καταλήξει εἰς ψῆφον ἐμπιστοσύνης ἢ δυσπιστίας. Καὶ τῇ ἀληθείᾳ ἴσως ὑπῆρχε συνάφειά τις πρὸς τὸ συζητούμενον θέμα, διότι οἱονεὶ ὡς ψῆφος δυσπιστίας πρὸς τὴν πρώην Κυβέρνησιν ἐζητεῖτο ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλοακαρνανίας.

§9ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη ἐδικάσθη ἀπὸ τὸν λαόν.

§10ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Θὰ ἐξηγήσω τὴν ἰδέαν μου. Τῷ ὄντι, Κύριοι,—καὶ ἐπιμένω εἰς τὴν σκέψιν αὐτὴν,— τῷ ὄντι αἱ σκέψεις καὶ αἱ παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λαρίσσης Βουλευτοῦ, τὰς ὁποίας ἠκολούθησεν ὁ κατόπιν διαδεχθεὶς αὐτὸν εἰς τὸ βῆμα κ. Σχινᾶς, δὲν ἀφεώρων ἀκριβῶς εἰς λόγους ἰδιάζοντες πρὸς τὴν δικαζομένην ἐκλογὴν, ἀλλ’ εἰς λόγους γενικωτέρους, καὶ οἱονεὶ ἐζητεῖτο παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ καταδικάσῃ διὰ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλοακαρνανίας τὴν πορείαν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως. Νομίζω μάλιστα, ἂν ἡ ἀκοὴ δὲν μὲ ἠπάτησεν, ὅτι εἷς τῶν κατόπιν ἀγορευσάντων συναδέλφων ἐπρόφερε τὴν λέξιν «ποινὴ», ὅτι ἡ ἀκύρωσις δηλαδὴ τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλοακαρνανίας πρέπει νὰ ἐπιβληθῇ ὡς ποινὴ πρὸς τιμωρίαν τῆς πορείας ἐκείνης τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως.

§11ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Οὐδεὶς τὸ εἶπεν αὐτό.

§12ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐὰν ἔχητε τὴν ἀξίωσιν νὰ λέγω ὅ,τι θέλετε, κατέρχομαι τοῦ βήματος.

§13ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ λέγητε ψεύματα.

§14ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, κατέρχομαι τοῦ βήματος, καὶ δὲν θέλω ἐπανέλθει, ἐὰν δὲν λάβω ἱκανοποίησιν (κατέρχεται τοῦ βήματος).

§15ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Στεφάνου εἶπεν, ὅτι τις ἐξ ἡμῶν εἶπεν, ὅτι πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ Αἰτωλοακαρνανίας ὡς ποινὴ διὰ τὴν παρελθοῦσαν Κυβέρνησιν· δὲν εἶπε τὴν ἀλήθειαν, ἄρα εἶπε ψεύματα. Πῶς νὰ τὸ εἴπω ἄλλως;

§16ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, διατάξατε νὰ ἔλθουν τὰ στενογραφήματα.

§17ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποσύρω τὴν λέξιν «ψεύματα» καὶ λέγω τὴν λέξιν «ἀνακριβῆ».

§18ΣΑΚΚΗΣ. Ἐγὼ εἶπον προχθὲς, ὅτι ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλοακαρνανίας θὰ διδάξῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι παραβαίνουν τοὺς νόμους, νὰ σέβωνται αὐτούς.

§19ΣΤΕΦΑΝΟΥ (ἐπανερχόμενος ἐπὶ τὸ βῆμα). Αἱ σκέψεις λοιπὸν καὶ παρατηρήσεις τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων, αἵτινες δὲν ἀφεώρων ἀποκλειστικῶς καὶ ἰδίᾳ εἰς τὰ γεγονότα ἐκεῖνα, ἅτινα κατὰ τὴν ἰδέαν των ἐπηρέασαν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλοακαρνανίας, βεβαίως τοῦτον εἶχον τὸν σκοπὸν, νὰ ἀποδείξωσι δηλαδὴ, ὅτι ἡ πορεία τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως κατὰ τὰς ἐκλογὰς ὑπῆρξεν ὁμοία καθ’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας· ἂν δὲ τοιαύτη ἦτο ἡ ἰδέα τῶν προαγορευσάντων, συμπίπτουσι δὲ οἱ αὐτοὶ λόγοι κατὰ τὴν προκειμένην ἐκλογὴν, βεβαίως τότε οἱ λόγοι οὗτοι δὲν εἶναι ἰδιάζοντες τῇ δικαζομένῃ ἐκλογῇ, καὶ ἂν ὡς τοιοῦτοι ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τοῦ τμήματος, τότε ἀλλοῖον βεβαίως πρέπει νὰ ἦναι καὶ τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ καταλήξῃ. Ὁ κ. Φιλάρετος, προϊδὼν βεβαίως τὴν ἀντίῤῥησιν ταύτην, κατέφυγεν εἰς ἓν ἐπιχείρημα, ὅπερ ἠρύσθη ἐκ τῶν καθηκόντων τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ στάδιον τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, καὶ ἠθέλησε νὰ ὁρίσῃ ποῖα εἶναι τὰ καθήκοντα ταῦτα, καθήκοντα ὁρκωτοῦ δικαστοῦ καὶ ὄχι δικαστοῦ συνήθους, ἀλλὰ καὶ δικαστοῦ Βουλευτοῦ, τουτέστιν ἠθέλησε νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι τῇ ἰδιότητι τοῦ Βουλευτοῦ προσιδιάζουσι καὶ σκέψεις ἀναγόμεναι εἰς τὴν πολιτικὴν οὕτως εἰπεῖν σφαῖραν· ἠθέλησε δηλ. νὰ ὑποδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐκδικάζουσα, ἐξελέγχουσα τὰς ἐκλογὰς, ὀφείλει νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ τὸ πολιτικὸν συμφέρον. Ἀλλ’ ἂς ἐννοηθῶμεν, Κύριοι, ὡς πρὸς τὴν ἔννοιαν ταύτην· ἐννοῶ πολὺ καλὰ, ὅτι ἡ Βουλή, δικάζουσα τὰς ἐκλογὰς, δὲν ἐκπληροῖ καθήκοντα δικαστοῦ καθαροῦ, ἐννοῶ ὅτι ἡ Βουλὴ, ἐκδικάζουσα τὰς ἐκλογὰς, δικάζει ὡς ἔνορκος, ἀλλ’ ὅταν εἰς τὰ καθήκοντα ταῦτα παρενείρηται καὶ ἡ σκέψις τοῦ πολιτικοῦ συμφέροντος, ἢ ἂν δὲν θέλητε νὰ τὸ ὀνομάσωμεν συμφέρον, παρενείρηται ἡ σκέψις τῆς πολιτικῆς ἀπόψεως, κινδυνεύομεν νὰ καταντήσωμεν εἰς τὸ αὐθαίρετον, διότι ἡ πολιτικὴ πολλὰ δύναται νὰ δικαιολογήσῃ· καὶ ἐπειδὴ ἡ Βουλὴ, δικάζουσα, ἐξελέγχουσα τὰς ἐκλογὰς, δὲν αἰτιολογεῖ τὰς ἀποφάσεις της, δυνατὸν ἐν τῷ ναὶ καὶ τῷ ὄχι ἐκείνῳ, τὸ ὁποῖον σκληρῶς ἀπαγγέλλει, δυνατὸν νὰ ἐμπεριέχωνται καὶ αὐθαιρεσίαι. Τοῦτο ἀκριβῶς ἡ Βουλή, κατανοοῦσα τὴν ἀποστολὴν αὑτῆς, κατὰ τὸ στάδιον τῆς ἐξελέγξεως, ὀφείλει νὰ ἀποφύγῃ, ἵνα μὴ κατηγορηθῇ ὡς αὐθαίρετα διαπράττουσα. Τὴν παρέκβασιν αὐτὴν, κύριοι Βουλευταὶ, ἠθέλησα νὰ κάμω ὄχι βεβαίως, ἵνα σᾶς διδάξω ἐγὼ ὁ νέηλυς τὰ καθήκοντά σας, ἀλλὰ διότι τοῦτο θὰ μοὶ χρησιμεύσῃ εὐθὺς κατόπιν, ὅταν θὰ ὑποβάλω ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τῆς λογικῆς τὰ συμπεράσματα τοῦ τμήματος ὡς πρὸς τὴν δικαζομένην ἐκλογήν. Ἐὰν ἀναγνώσῃ τις, Κύριοι, τὴν ἔκθεσιν τοῦ προεξελεγκτικοῦ τμήματος, μετὰ τὴν ἀπαρίθμησιν καὶ τὴν ἐν συνόψει ἔκθεσιν τῶν ὑποβληθεισῶν ὑπὸ τῶν ἐνισταμένων ἐνστάσεων, περιορισθῇ δὲ εἰς τὰς καθαρῶς ἀνηκούσας τῷ τμήματι σκέψεις, ἐκείνας δηλαδὴ, ἐν ταῖς ὁποίαις υἱοθετεῖ τὰς ἐνστάσεις τῶν ἐνισταμένων, θελήσῃ δὲ, φθάνων εἰς τὸ συμπέρασμα, εἰς ὃ καταλήγει τὸ τμῆμα, νὰ ἀνεύρῃ ἐν τῇ διανοίᾳ αὐτοῦ τὴν ἀλληλουχίαν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τοῦ σκεπτικοῦ καὶ τοῦ συμπεράσματος, καταλαμβάνεται ἐξ ἀπορίας· διότι, ἀκριβῶς εἰπεῖν, ἐὰν ἐξαιρέσῃ τις τὸν δῆμον Κλεπαΐδος, εἰς τὸν ὁποῖον πιθανῶς νὰ ὑπάρχωσιν ἰδιάζοντές τινες λόγοι, ὡς πρὸς τοὺς δύο ἄλλους δήμους, ὡς πρὸς τοὺς ὁποίους προτείνεται ἡ ἀκύρωσις, δὲν εὑρίσκει λόγον τινὰ ἰδιάζοντα, τοὐναντίον εὑρίσκει σκέψεις, αἱ ὁποῖαι δύνανται νὰ ἀνάγωνται καὶ εἰς τοὺς ἄλλους δήμους, τῶν ὁποίων ὅμως ἡ ἀκύρωσις δὲν προτείνεται. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Εἰς δύο κατηγορίας δύνανται νὰ ἀναχθῶσιν αἱ ἐνστάσεις, αἱ φερόμεναι κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς: ἐπεμβάσεις τῆς Κυβερνήσεως ἐν γένει καθ’ ὅλον τὸν νομόν· πῶς; δι’ ὑλικῆς βίας; ὄχι· οὐδαμοῦ τοῦτο προτείνεται.

§20ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὅρα Κλεπαΐδα.

§21ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐξῄρεσα τὴν Κλεπαΐδα, κύριε συνάδελφε· περὶ αὐτῆς θὰ κάμω ἐκτενῶς λόγον· ὥστε ἦτο περιττὴ ἡ διακοπή σας. Πῶς δὲ μετῆλθεν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐπέμβασιν αὐτὴν, τὴν κατὰ τὴν ἰδέαν τῶν ἐνισταμένων καὶ τοῦ υἱοθετήσαντος τὴν ἔνστασιν τμήματος, κατὰ τὴν ἐκλογὴν Αἰτωλοακαρνανίας; διὰ βίας ὑλικῆς; ὄχι, ἀλλὰ διὰ βίας ψυχολογικῆς. Ἀλλ’ ὅταν εἰσερχώμεθα, Κύριοι, εἰς τὸ στάδιον τῆς ψυχολογικῆς βίας, ποῖον εἶναι τὸ μέτρον τῆς κρίσεως; Θὰ μοὶ ἀπαντήσητε: Θὰ δικάσωμεν ὡς ἔνορκοι. Ναὶ, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ κανόνες, οὓς δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παραβῇ τις· διὰ νὰ κρίνωμεν δὲ κατὰ πόσον ἡ ψυχολογικὴ βία ἐπενήργησε, πρέπει νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ γεγονότα αὐτὰ, τὰ φερόμενα ὡς ἐπενεγκόντα τὴν ψυχολογικὴν βίαν· ποῖα δὲ εἶναι αὐτὰ τὰ γεγονότα, ὅσον ἀφορᾷ τοὺς δύο προτεινομένους εἰς ἀκύρωσιν δήμους, τὸν δῆμον Θυάμου καὶ τὸν δῆμον Κτημενίων; τῇ ἀληθείᾳ, μεθ’ ὅλην τὴν καλὴν διάθεσιν, ἣν κατέβαλον, ἵνα σπουδαιολογήσω ἐπὶ τῶν προτεινομένων γεγονότων, δὲν κατώρθωσα νὰ πείσω ἐμαυτὸν, ὅτι τὰ γεγονότα ἐκεῖνα ἦσαν ἱκανὰ, ὥστε νὰ ἐπιφέρωσι βίαν ψυχολογικὴν τοιαύτην, ἄνευ τῆς ὁποίας τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς δὲν ἤθελεν ἐπέλθει, οἷον ἀπέβη. Καὶ πρῶτον, ὡς πρὸς τὸν δῆμον Κτημενίων, τί εἰδικὸν ἐπάγεται; Ἐὰν ἐξαιρέσωμεν τὸν μνημόσυνον τοῦ Γαλῆ, δὲν βλέπω, τί ἄλλο μένει· ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰ λοιπὰ ἐπαγόμενα εἰδικῶς ὡς πρὸς τὸν δῆμον τοῦτον, πάντα ταῦτα ἀναφέρονται καὶ ὡς πρὸς τὸν δῆμον Καρπενησίου, διότι ἡ περιοδεία τοῦ κ. Βουλπιώτου ἐπεξετάθη εἰς ὅλον τὸν νομόν. Διατὶ λοιπὸν δὲν προτείνεται καὶ ἡ ἀκύρωσις τοῦ δήμου Καρπενησίου, ἀλλὰ περιορίζεται μόνον καὶ μόνον εἰς τὸν δῆμον Κτημενίων; Κύριοι, ἐὰν λάβωμεν ὑπ’ ὄψιν τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκλογῆς, τί ἔχομεν; ἔχομεν μειοψηφοῦντα τὸν κ. Βουλπιώτην, ἔχομεν μειοψηφίαν ὁλοκλήρου σχεδὸν τοῦ ὑπουργικοῦ τότε συνδυασμοῦ· διατὶ λοιπὸν θὰ ἀκυρωθῇ ὁ δῆμος ἐκεῖνος; ἡ ψυχολογικὴ λοιπὸν βία ἐπενήργησε μόνον, ἵνα ἀναδείξῃ μειονοψηφοῦντας τοὺς τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ἡ ψυχολογικὴ βία ἔγεινεν. Ὡς πρὸς τὸν δῆμον Θυάμου, τί εἰδικὸν ἐπάγεται; οὐδὲν ἀπολύτως, δυνάμενον νὰ πείσῃ, ὅτι ἡ βία ἡ ψυχολογικὴ ὑπῆρξε τοιαύτη, ὥστε νὰ μεταβάλῃ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς· καὶ τόσον εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, ὥστε καὶ αὐτὸ τὸ τμῆμα, ἀπέναντι τῶν ἀορίστων γεγονότων, τῶν ἐπαγομένων διὰ τὴν ἀκύρωσιν, τί λέγει; ὅτι πάντας τοὺς ἰσχυρισμοὺς τούτους τῶν ἐνισταμένων τοὺς θεωρεῖ ἀορίστους καὶ ἀνεπιδέκτους ἐκτιμήσεως. Ἔγεινε, Κύριοι, μέγας πάταγος ὡς πρὸς τὸν συμβιβασμὸν τὸν γενόμενον μετὰ τοῦ Μ. Γιάγκα, ὃν ὅμως τὸ τμῆμα δὲν θεωρεῖ ὡς ἐπηρεάσαντα τὴν ἐκλογήν· καὶ ἂν εἰδικῶς ὡς πρὸς τοῦτο ἔρχωμαι νὰ ἀπασχολήσω ἐπ’ ὀλίγον τὴν Βουλήν, εἶναι διότι πρόκειται περὶ γεγονότων ὑποπεσόντων εἰς τὰς αἰσθήσεις μου, καὶ εἰς τὰ ὁποῖα καὶ ἐγὼ προσωπικῶς μετέσχον, καὶ ἅτινα οὐχ ἧττον χαρακτηρίζονται ὑπὸ τῶν εἰρημένων ὡς ἔχοντα μεγάλην σπουδαιότητα. Μετὰ τὸν περὶ νομικῶν συμβούλων νόμον, εἰς τὰς λεπτομερείας τοῦ ὁποίου ἴσως ὀλίγοι ἐξ ἡμῶν ἐνέκυψαν, φρονῶ, ὅτι δυσκόλως δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δύναται αὐτοβούλως νὰ συμβιβάζῃ δίκας τοῦ Δημοσίου· καὶ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλήν, διότι εἷς τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων, Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ἐμνήσθη καὶ ἑτέρας συμβιβαστικῆς λύσεως, τῆς μετὰ τοῦ κ. Παπαλέξη γενομένης, καὶ ἐμνήσθη εἰρωνικῶς καὶ ὡσεὶ μεμφόμενος, ὅτι ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐδώρησε περιουσίαν ἐθνικὴν πρὸς τὸν κ. Παπαλέξην. Ἀπὸ τῆς συστάσεως λοιπὸν, Κύριοι, τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἀπομένει, παρὰ ἡ ἔγκρισις ἢ μὴ τῆς γνωμοδοτήσεως τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Πῶς δὲ καταρτίζεται, Κύριοι, ἡ γνωμοδότησις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου; ἐλέχθη πολλάκις μετά τινος ἐπιπολαιότητος, ὅτι τὸ Νομικὸν Συμούλιον διατελεῖ ὑπὸ τὰ νεύματα τοῦ ἑκάστοτε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν....

§22ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι τοῦ ἑκάστοτε.

§23ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὅτι τὸ Νομικὸν Συμβούλιον διετέλει ὑπὸ τὰ νεύματα τοῦ πρώην Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅπερ δὲν παραδέχομαι· ἀλλὰ περὶ τούτου ἄλλοτε.

§24ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἀληθὲς αὐτὸ (διακοπαί).

§25ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Μείνατε μὲ τὴν ἰδέαν σας· θέλω ὅμως νὰ σᾶς ἐξηγήσω ἐνταῦθα, διατὶ ὁ συμβιβασμὸς μετὰ τοῦ Μ. Γιάγκα ἐγένετο τὸν Ἰούλιον,—διότι ἐλέχθη, ὅτι τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ἐγένετο ὁ συμβιβασμός.—Λοιπὸν ἐπὶ ἑκάστης συμβιβαστικῆς λύσεως προηγεῖται πάντοτε, ἐπὶ ποινῇ ἀκυρότητος καὶ ἐπιστροφῆς τῶν καταβληθέντων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ἡ ὁμόφωνος γνωμοδότησις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, καὶ, ὡς γινώσκετε, Κύριοι, τὸ Νομικὸν Συμβούλιον σύγκειται ἐξ 8 μελῶν· εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι καὶ τρεῖς δύνανται νὰ ἀποτελέσωσιν ἀπαρτίαν, ἀλλὰ, προκειμένου περὶ συμβιβαστικῆς λύσεως ἰδίως διαφορῶν ὁπωσοῦν σπουδαίων, οὐδέποτε τὸ Συμβούλιον κατηρτίσθη μέχρι τοῦδε ὑπὸ ἔλασσον τῶν πέντε μελῶν, ἐν ταῖς σπουδαίαις δὲ δίκαις ἀπητοῦμεν πάντοτε, ὅτε εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος αὐτοῦ, τὴν ὁλομέλειαν τοῦ Συμβουλίου. Ἡ ὑπόθεσις τοῦ Μ. Γιάγκα ἀπὸ πολλοῦ ἦτο ἐκκρεμὴς εἰς τὰ Δικαστήρια, καὶ ὁ προαγορεύσας κ. Βουλπιώτης σᾶς ἐξήγησε τὴν οὐσίαν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Κατ’ ἀρχὴν τὸ Δημόσιον εἶχε νικηθῆ ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων· δὲν ἔμενεν ἄλλο ζήτημα πρὸς λύσιν, παρὰ ὁ προσδιορισμὸς τοῦ ποσοῦ τῆς ἀποζημιώσεως. Εἰς τοιοῦτο σημεῖον ἦτο ἡ ὑπόθεσις, ὅτε ὁ πρώην νομικὸς σύμβουλος κ. Ἀντωνόπουλος, ὁ ἐντεταλμένος τὴν ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, βλέπων, ὅτι τὸ Δημόσιον ἤθελε καταδικασθῆ εἰς τὴν πληρωμὴν ἱκανοῦ ποσοῦ, ἔφερεν αὐτεπαγγέλτως τὴν ὑπόθεσιν ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου πρὸς συμβιβασμὸν ἀπὸ τοῦ ἔτους 1888, καὶ τότε κατηρτίσθη ὁ πρῶτος ἐκεῖνος συμβιβασμὸς τῶν 18,000 δραχμῶν, δι’ ὅν καὶ ἐν τῷ Συμβουλίῳ ὑπῆρξε κατ’ ἀρχὰς διαφωνία ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τὸ δοτέον εἰς τοὺς ἀντιδίκους, ἀλλ’ ἐπὶ τέλους συνεφώνησε τὸ Συμβούλιον· ἐματαιώθη δὲ ὁ συμβιβασμὸς ἐκεῖνος, διότι ἐγεννήθησαν δισταγμοί τινες ἐπὶ νομικοῦ ζητήματος, καὶ διὰ τοῦτο ὁ συμβιβασμὸς ἔμεινεν ἐκκρεμὴς ἐπὶ πολύ· κατηρτίσθη δὲ ὁ τελευταῖος συμβιβασμὸς, τυπικῶς μὲν κατὰ τὸν Ἰούνιον, διότι τότε ὑπεγράφη τὸ συμβόλαιον τοῦ συμβιβασμοῦ, ἀλλ’ ὁ συμβιβασμὸς οὗτος ἐκλείσθη κατὰ τὸν Μάϊον. Θέλω διὰ τούτου νὰ ἀποδείξω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι οὐδεὶς ὑπῆρχε λόγος ἐκλογικὸς, ἵνα ὁ συμβιβασμὸς οὗτος συντελεσθῇ κατὰ τὸν Ἰούνιον.

§26Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἴπετε ὅτι ἀνεφύη δισταγμὸς ἐπί τινος νομικοῦ ζητήματος· ἐὰν δὲν ἐμποδίζῃ τι, σᾶς παρακαλῶ νὰ τὸ ἀνακοινώσητε.

§27ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἀπέφυγα νὰ τὸ ἐκθέσω, ἵνα μὴ κουράσω τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ εἰς δύο λέξεις σᾶς τὸ λέγω. Ἐπρόκειτο περὶ τῆς παραγραφῆς τῆς κοινοποιήσεως τῆς ἐκχωρήσεως· ἐπρόκειτο ἐὰν τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, τὸ ὑποχρεοῦν τοὺς ἐκδοχεῖς νὰ κοινοποιῶσιν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ἐκχώρησιν τῆς ἀπαιτήσεως, ἐπὶ ὑποχρεώσει τοῦ νὰ ἀνανεῶσι τὴν κοινοποίησιν αὐτὴν κατὰ πενταετίαν, ἐπὶ ποινῇ παραγραφῆς, ἐὰν τοῦτο ἐφαρμόζηται εἰς τὰς ἐκκρεμεῖς δίκας. Ἐγὼ ἔκτοτε, ὡς μέλος τοῦ Συμβουλίου, ὑπεστήριξα, καὶ ὑπεστήριξα ἐκθύμως καὶ διὰ συγγραφέων Γάλλων, διότι ἐκεῖθεν ἠρύσθημεν τὰς ἡμετέρας διατάξεις, ὅτι τοῦτο ἀφορᾷ μόνον εἰς ἀπαιτήσεις ἐκκαθαρισμένας, αἱ ὁποῖαι πρόκειται νὰ πληρωθῶσιν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ ἡ ἐκχώρησις ἱστᾷ τὴν πληρωμήν· ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ δίκης ἐκκρεμοῦς ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου, πρὸς τί ἡ κοινοποίησις;

§28Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐγὼ συμφωνῶ μὲ τὴν γνώμην σας, κύριε Στεφάνου.

§29Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ νομικοὶ σύμβουλοι ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων ὑποστηρίζουσι τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, τὰ δὲ Δικαστήρια ἔχουσιν ἀποφάσεις τοιαύτας.

§30ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Τὸ ἀγνοῶ αὐτὸ, ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἐγὼ ὑπεστήριξα τὴν γνώμην αὐτήν. Τώρα ὑπῆρξαν ἐκ τῶν πρώην συναδέλφων μού τινες, οἵτινες εἶχον ἀμφίβολον γνώμην.

§31Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ ὑπάρχει ἄλλο μέτρον διὰ τοὺς ἄλλους καὶ ἄλλο διὰ τὸν Γιάγκαν;

§32ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Τὸ Νομικὸν Συμβούλιον δὲν εἶναι ἑνιαῖον, ἕκαστος τῶν συμβούλων ἔχει τὴν γνώμην του.

§33ΠΕΡΡΟΣ. Ἂν μία ψῆφος ἦτο ἐναντία ἐν τῷ Συμβουλίῳ, θὰ ἐματαιοῦτο ὁ συμβιβασμός.

§34ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἕνα μόνον γνωρίζω, τὸν κ. Πετρόπουλον, ὅστις εἶχε τὴν ἰδέαν....

§35ΠΕΡΡΟΣ. Αὐτὸς εἶναι ὁ εἰσαγαγὼν τὸν συμβιβασμόν.

§36ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δυνατὸν νὰ μετέβαλε γνώμην, διότι ἐγὼ δὲν ἔλαβα μέρος εἰς τὴν περὶ συμβιβασμοῦ γνωμοδότησιν, διότι κατὰ Μάϊον ἤμην ἐν Ρουμανίᾳ. Ἄλλως τε, Κύριοι, ἂν κατὰ τὸν Ἰούνιον, ὅτε ὑπεγράφη τὸ συμβόλαιον τοῦ συμβιβασμοῦ, — διότι ἡ γνωμοδότησις τοῦ Συμβουλίου καὶ ἡ ἔγκρισις τοῦ Ὑπουργοῦ ἐγένετο κατὰ Μάϊον,—θεωρηθῇ ἀπὸ τὴν Βουλήν, ὡς ἐθεωρήθη ἀπὸ τοὺς ἐνισταμένους, ὅτι ἦσαν παραμοναὶ ἐκλογῶν, τότε πρέπει νὰ ὁρίσωμεν μέχρι τίνος ὁρίου φθάνει αὐτὴ ἡ παραμονὴ τῶν ἐκλογῶν, καὶ πρέπει νὰ τὸ ὁρίσωμεν, διότι, ἂν ἡ Βουλὴ θεωρήσῃ, ὅτι αἱ κυβερνητικαὶ πράξεις, αἱ γενόμεναι κατὰ τὸ στάδιον τοῦτο τῆς παραμονῆς τῶν ἐκλογῶν, δύνανται νὰ ἐπιφέρωσιν ἀκύρωσιν ἐκλογῆς, τότε πρέπει ὁλόκληρος ἡ ὑπηρεσία τοῦ Κράτους νὰ σταματήσῃ καὶ νὰ περιορισθῇ ἁπλῶς ἡ διοίκησις εἰς τὴν τρέχουσαν ὑπηρεσίαν. Τότε καὶ ἡ δικαιοτέρα ἀπαίτησις τοῦ πολίτου καὶ ἡ ἀποδεδειγμένη ἀνάγκη τῆς ὑπηρεσίας δὲν πρέπει νὰ θεραπεύωνται, διότι κινδυνεύει ὁ Ὑπουργὸς, ὅστις ἀποδίδει τὸ δίκαιον εἰς τὸν πολίτην τὸν παραπονούμενον, κινδυνεύει ὁ Ὑπουργὸς, ὅστις θεραπεύει ἀνάγκην ἐνδεδειγμένην τῆς ὑπηρεσίας, νὰ θεωρηθῇ, ὅτι πράττει τοῦτο χάριν ἐκλογικοῦ σκοποῦ. Καὶ ἀφοῦ τὸ προεξελεγκτικὸν τμῆμα θεωρεῖ τὰς πλείστας τῶν ὑποβαλλομένων ἐνστάσεων ὡς ἀορίστους καὶ ἀνεπιδέκτους ἐκτιμήσεως, ἐντούτοις, ὅταν ἔρχηται εἰς τὸ σκεπτικὸν τῆς προτάσεως αὐτοῦ καὶ θέλῃ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀκύρωσιν τῶν τριῶν προτεινομένων δήμων, τί λέγει; (ἀναγινώσκει: «Δὲν πείθεται μὲν, ὅτι τὰ περιστατικὰ ἐκεῖνα, καίτοι βεβαιωθέντα, συνετέλεσαν καὶ ἐπενήργησαν, ὥστε νὰ μεταβληθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς, δὲν δύναται ὅμως ἡ πλειονοψηφία τοῦ τμήματος νὰ παρίδῃ τὰ γενόμενα ἐν τρισὶν ἰδίως δήμοις, τῷ τῶν Κτημενίων τῆς Εὐρυτανίας, τῷ τῆς Κλεπαΐδος τῆς ἐπαρχίας Ναυπακτίας καὶ τῷ δήμῳ Θιάμου τῆς ἐπαρχίας Βάλτου». Ποῖα γενόμενα; Εἰς μάτην θὰ ζητήσητε ἐν τῇ ἐκθέσει τὰ προσιδιάζοντα εἰς τοὺς δύο δήμους Κτημενίων καὶ Θυάμου εἰδικὰ γεγονότα. Ἔρχομαι εἰς τὸν δῆμον Κλεπαΐδος, ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἠθέλησε νὰ μοὶ ὑπομνήσῃ, ὅτι περὶ αὐτοῦ ἰδίως ὤφειλον νὰ κάμω λόγον. Καὶ ἐδῶ ἔρχεται ἡ δευτέρα κατηγορία τῶν ἐνστάσεων. Ἡ ἔνστασις περὶ ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ποῦ στηρίζεται; Εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου, διότι τὸ ἔγγραφον καὶ μόνον ἐκεῖνο εἶναι οὕτως εἰπεῖν ὁ Ἀχιλλεὺς τῶν ἐπιχειρημάτων τῶν ἐνισταμένων (θόρυβος).

§37ΤΙΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε ἐπιβάλατε ἡσυχίαν.

§38ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὡς βάσις λοιπὸν, ἔλεγον, τῶν ἐνστάσεων, τῶν φερομένων πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ἐν τῷ δήμῳ Κλεπαΐδος, χρησιμεύει ἡ ἔκθεσις τοῦ δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου. Ἐπικαλοῦμαι, Κύριοι, ὅλην τὴν ἀμεροληψίαν ὑμῶν, ἰδίως δὲ πρὸς τοὺς δικαστικοὺς ἀπευθυνόμενος, ἐπικαλοῦμαι τὴν κρίσιν αὐτῶν, ἐὰν ἡ ἔκθεσις αὕτη ἦναι ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἐξῆλθεν ἐκ τῶν χειρῶν δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου· καὶ σημειώσετε, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὸν δῆμον ἐκεῖνον ἐστάλη ἐπίτηδες, ἵνα ἐποπτεύσῃ τῆς ἐκλογῆς, δικαστὴς τακτικὸς, καὶ ὅτι τὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ παραδίδει εἰς τὸν ἔφορον τὸν δικαστικὸν, τὸν ἐν Ναυπάκτῳ εὑρισκόμενον, 3 ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογὰς, ὅτε βεβαίως ἦτο ἐλεύθερος, ἦτο μακρὰν τοῦ τόπου τοῦ φόβου, καὶ ἠδύνατο νὰ ἐκθέσῃ τὰ πράγματα ὡς δικαστὴς ἀκέραιος. Καὶ ἐν τούτοις τί ἐκθέτει; ποῖον εἶναι τὸ συμπέρασμα τῆς ἀντιλήψεώς του, τὸ ὁποῖον ἀντανακλᾶται ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ; — διότι εἰς τὸ σημεῖον ἐκεῖνο τὸ χρονικὸν τῆς πρώτης ἐκθέσεως πρέπει νὰ τεθῆτε, διὰ νὰ κρίνητε τὴν ἀντίληψιν τοῦ δικαστοῦ — (ἀναγινώσκει): «Γνωρίζομεν ὑμῖν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῶν Βουλευτῶν ἐν τῷ τμήματι τοῦ δήμου Κλεπαΐδος διεξήχθη ὁπωσδήποτε ἐν ἡσυχίᾳ, κατὰ τὴν διάρκειαν ὅμως τῆς ψηφοφορίας ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ὑποψηφίου βουλευτοῦ Λ. Δεληγεώργη ὑπέβαλε παράπονα, ὅτι πολλοὶ τῶν ἐκλογέων ψηφοφοροῦσι δὶς καὶ τρὶς, χωρὶς νὰ ἀναφέρῃ ὡρισμένως τὰ ὀνόματα τῶν τοιούτων, ὅπως ἐνεργήσω τὰ τοῦ νόμου». Καὶ ἐδῶ πλέον παύει ἡ ἔκθεσις ὡς πρὸς τὰ κατὰ τὴν ἐκλογήν. Ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος οὐδὲν ἔχει νὰ παρατηρήσῃ· ἡ ἐκλογὴ ὁπωσδήποτε διεξήχθη ἐν πάσῃ ἡσυχίᾳ καὶ νομιμότητι· μόνον παράπονα ὑπεβλήθησαν αὐτῷ ἀορίστως, ὅτι πολλοὶ ἐκλογεῖς ψηφίζουσι δὶς καὶ τρίς ... (Ἀναγινώσκει): «Μετὰ τὸ πέρας τῆς διαλογῆς καὶ ἐν τῇ θύρᾳ τοῦ ἐκλογικοῦ καταστήματος, ὁ Δήμαρχος τοῦ ἀνωτέρω δήμου, ὅστις πολλάκις ἐθεάθη ἐν αὐτῷ, ἐναντίον τῶν διαταγῶν μου, κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας, ἐπετέθη ἐνώπιον ἐμοῦ καὶ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως ἀδίκως κατὰ τῶν δύο ἐκ τῶν τριῶν μόνον ἀντιπροσώπων τῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὑποψηφίων, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἐτόλμησαν νὰ παρασταθῶσιν ὡς τοιοῦτοι. «Τῶν ἀνωτέρω γεγονότων δὲν ἐπελήφθην ἀνακρίσεως...»· καὶ διατὶ δὲν ἐπελήφθη ἀνακρίσεως; διατὶ δὲν ἔδιδε διαταγὴν εἰς τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν, καὶ νὰ βεβαιώσῃ τὴν ἄρνησιν αὐτῆς διὰ πρωτοκόλλου;

§39ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸ λέγει παρακάτω.

§40ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Μὴ προλαμβάνετε· ἐγὼ, ὡς ἠρξάμην λέγων, λαμβάνω τὴν ἔκθεσιν τοῦ δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου, ὁποία ἐδόθη εἰς τὸν δικαστικὸν ἐπόπτην ἐν Ναυπάκτῳ. Τὰ μετὰ ταῦτα θὰ τὰ ἐξηγήσω κατόπιν· λοιπὸν μὴ μὲ προλαμβάνετε.

§41ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ λέγει ἡ ἔκθεσις διατὶ δὲν ἐπελήφθη ἀνακρίσεων.

§42ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἐστὲ βέβαιος, κύριε συνάδελφε, ὅτι δὲν ζητῶ νὰ διαστρέψω, θέλω μόνον νὰ ἑρμηνεύσω καὶ νὰ ἐξαγάγω συμπεράσματα. Εἶσθε κύριοι νὰ μὴ δεχθῆτε τὰ συμπεράσματά μου, ἀλλ’ ἄφετέ με τοὐλάχιστον, καὶ παράλογα συμπεράσματα, νὰ σᾶς τὰ εἴπω (ἀναγινώσκει): «Τῶν ἀνωτέρω γεγονότων δὲν ἐπελήφθην ἀνακρίσεως, διότι δὲν εἶχον στρατιωτικὴν δύναμιν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν διαταγῶν.» Ἔδωκε διαταγάς;

§43ΔΑΓΡΕΣ. Παρακάτω.

§44ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Δὲν θέλω νὰ ἔλθω παρακάτω ἀκόμη.

§45ΔΑΓΡΕΣ. Ὅταν τὸ σπῆτι, εἰς ὃ κατέλυσεν ὁ κ. Δεσποταῖος, πολιορκῆται, πυροβολῆται, καὶ ἀρνοῦνται οἱ στρατιῶται νὰ ἐκτελέσωσι τὰς διαταγὰς τοῦ δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου, τί ἠθέλατε νὰ κάμῃ;

§46ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ἀπεδείχθη ἀπὸ τὴν ἀνάγνωσιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Στεφάνου, ὅτι δὲν ἔχει ἀναγνώσει τὴν ἔκθεσιν. Πρόκειται περὶ δικαστοῦ, ὅστις δὲν ἐτόλμησε νὰ κάμῃ τὴν ἔκθεσιν ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας, ἀλλ’ ἐπῆγεν εἰς Ναύπακτον νὰ τὴν κάμῃ.

§47ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἴσως ὁ τρόπος μου τοῦ ἀγορεύειν εἶναι διαλογικός· θέτω τὰς ἐρωτήσεις μου πρὸς ἐμαυτὸν, διὰ νὰ δίδω ἐγὼ τὰς ἀπαντήσεις, ἵνα καθιστῶ οὕτω πειστικωτέραν τὴν ἰδέαν μου. Μὴ προλαμβάνετε λοιπὸν ὑμεῖς νὰ δίδητε τὴν ἀπάντησιν.

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε συνάδελφε, δότε μοι τὴν ἄδειαν νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ δηλώσητε, ὅτι δὲν ἐπιτρέπετε κἀμμίαν διακοπὴν, καὶ ἐξακολουθήσατε τὴν ὁμιλίαν σας.

§49ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν θέλω νὰ τὸ δηλώσω, διότι δὲν θέλω νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἐδῶ δὲν ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἀκραδάντου πεποιθήσεώς μου, καὶ οἱαδήποτε διακοπὴ καὶ ἂν γείνῃ, εἶμαι πρόθυμος ν’ ἀπαντήσω.

§50ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τότε μὴ ταράττεσθε, ὅταν σᾶς διακόπτουν.

§51ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ὑπάρχει διαφορὰ μεταξὺ διαλόγου καὶ διακοπῆς· ἄφετέ με νὰ συμπληρῶ τὴν ἰδέαν μου, καὶ ἂν ἔχητε ἀντίῤῥησιν, τότε κάμετέ την· ἀλλ’ ἐὰν κατὰ πᾶσαν λέξιν θέλητε νὰ μὲ διακόπτητε, τότε βεβαίως δὲν ἀντέχω.

§52ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀγορεύεις λίαν εὐγλώττως καὶ λίαν εὐπρεπῶς, ἀλλὰ δὲν εἶσαι ἐπὶ τῆς οὐσίας.

§53ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἐπειδὴ βλέπω, ὅτι τὰ τοῦ δήμου Κλεπαΐδος, ὡς τὰ ἐκθέτω, σκανδαλίζουσί τινας τῶν συναδέλφων, καὶ ἐπειδὴ θεωρῶ ἐπαρκῆ ὅσα περὶ τοῦ δήμου τούτου ἐλέχθησαν, παραλείπω ὅ,τι εἶχον νὰ σᾶς εἴπω, καὶ λέγω ἐν συμπεράσματι, ὅτι τὸ ἔγγραφον τοῦ δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου, τὸ ἐν Ναυπάκτῳ συνταχθὲν καὶ παραδοθὲν εἰς τὸν ἔφορον τῶν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων, καὶ ἡ τηλεγραφικὴ αὐτοῦ ἐπεξήγησις πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, τὴν ὁποίαν διὰ νὰ ὑποβάλῃ εἶχεν ἀνάγκην νὰ ἐρωτηθῇ κατὰ πρόκλησιν τοῦ προεξελεγκτικοῦ τμήματος τῆς Βουλῆς, δὲν περιέχουσι στοιχεῖα ἱκανὰ νὰ σχηματίσωσι πεποίθησιν εἰς τὸν ἔνορκον, ὅπως ἐπιφέρῃ καταδικαστικὴν ψῆφον τῆς ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ ἐκλογῆς. Ὑποθέσατε τὸν δικαστικὸν ἐκεῖνον ἀντιπρόσωπον, ὄχι γράφοντα, ἀλλὰ καταθέτοντα ἐνώπιον Δικαστηρίου ὡς μάρτυρα· ποῖον θὰ ἦτο τὸ καθῆκον τοῦ Προέδρου; Τὸ καθῆκον τοῦ Προέδρου θὰ ἦτο νὰ τὸν παραπέμψῃ εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, διότι ἀντιφάσκει πρὸς ἑαυτόν· ἀφ’ ἑνὸς βεβαιοῖ, ὅτι ἡ ἐκλογὴ διεξήχθη ἐν νομιμότητι, κατόπιν δὲ, ὅτι συνέβησαν γεγονότα ἔκτροπα, ὧν οὐδὲν ἀναφέρει ἐν τῇ ἀρχικῇ ἐκθέσει.

§54ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Σεῖς πταίετε, οἵτινες εἴχετε τοιούτους δικαστάς.

§55ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Εἶναι διωρισμένος πρὸ δώδεκα ἐτῶν.

§56ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Πῶς λοιπὸν εἰς τοιαῦτα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀντιφάσκουσι πρὸς ἑαυτὰ, θὰ στηρίξητε πεποίθησιν, διὰ νὰ ἀκυρώσητε ἐκλογήν; Ἀλλὰ καὶ ἐκ τούτου τί ἄλλο προκύπτει οὐσιῶδες ἐπὶ τέλους, παρὰ ἡ παρουσία τοῦ Δημάρχου κατὰ τὸν τόπον τῆς ψηφοφορίας καὶ ὁ ἐκτὸς τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας διαπληκτισμὸς μετὰ τὴν διαλογήν; Ἔστω ὅτι κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς ψηφοφορίας ὁ Δήμαρχος ἐθεάθη ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας. Ἀλλὰ μετῆλθε κἀμμίαν βίαν; ἡ ἁπλῆ καὶ μόνη παράστασις ἑνὸς Δημάρχου ἐν τῷ τόπῳ τῆς ψηφοφορίας πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς; ἦτο ἆρά γε κἀνὲν φόβητρον, τὸ ὁποῖον καὶ διὰ μόνης τῆς θέας αὐτοῦ ἐπενήργει ἐπὶ τῆς συνειδήσεως τῶν ἐκλογέων; ἀνέφερεν ὁ κ. δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος, ὅτι ὁ Δήμαρχος ἐπίεσεν, ἐψηφοθήρησεν ἐντὸς τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας; Καὶ ἂν διὰ τοῦτον τὸν λόγον ἀκυρώσητε τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Κλεπαΐδος, ποία ἐκλογὴ θὰ μένῃ ὀρθία; Ὅταν ἐκ τῶν γεγονότων τούτων τῶν μεμονωμένων ἔρχωνται οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς νὰ ἀρυσθῶσιν ἐπιχειρήματα, τί θὰ ἔλεγον ἀπέναντι τῶν ὀργίων, τῶν ὁποίων ἄλλοτε τινὲς ἐξ ὑμῶν, οἱ ἀποτελέσαντες μέρος προηγηθεισῶν Βουλῶν, ἐλάβατε γνῶσιν ἐκ τῶν ἐκθέσεων τῶν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων; εἶναι ἆρά γε αὕτη ἡ ἐκλογὴ τοιαύτη, ὥστε νὰ παρασταθῇ ὑπὸ τὰ εἰδεχθέστερα ἐκεῖνα χρώματα, ὑπὸ τὰ ὁποῖα χθὲς ἀγορεύσας τις συνάδελφος τὴν παρέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ὕφους τραγικοῦ; Εἶναι εὔκολον, Κύριοι, τὸ νὰ παριστῶμεν καὶ τὰ ἐλάχιστα ὡς σπουδαῖα καὶ νὰ τὰ μεγαλύνωμεν καὶ νὰ τὰ χρωματίζωμεν διὰ τῶν μελανωτέρων χρωμάτων, ἀλλ’ ὅταν πρόκηται νὰ ἐκφέρωμεν ψῆφον ἐπ’ αὐτῶν, ὀφείλομεν νὰ τὰ ἀπογυμνῶμεν παντὸς τοιούτου ἐπιπλάστου περιβλήματος, καὶ νὰ τὰ ἐκτιμῶμεν ἐν τῇ οὐσίᾳ των. Ἀλλὰ τίνα τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα οἱ ἐνιστάμενοι ἐπικαλοῦνται καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ προεξελεγκτικοῦ τμήματος; Μετέβαλον, λέγει, τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων καὶ τὸ ἐνόθευσαν. Θὰ ἐνόουν, Κύριοι, τὴν μεταβολὴν ταύτην τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων καὶ τὴν νόθευσιν, ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τυχαίων προσώπων, τὰ ὁποῖα σήμερον κατὰ πρῶτον εἰσέρχονται εἰς τὴν Βουλὴν, περὶ προσώπων, τὰ ὁποῖα μόνον τὸ ῥεῦμα ἢ ἡ πίεσις ἢ ἡ ἐπέμβασις ἠδύνατο νὰ φέρῃ ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, ἀλλ’ ἀκριβῶς ζητεῖται ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς διὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα δὲν εἰσέρχονται κατὰ πρῶτον εἰς τὸ Βουλευτήριον· καὶ ὄχι μόνον τοῦτο, ἀλλὰ τὰ πρόσωπα ταῦτα φέρουσι καὶ ὀνόματα ἐπίσημα. Καὶ πῶς! εἶχεν ἆρά γε ἀνάγκην τῶν λεγομένων τούτων ἐπεμβάσεων ὁ Τατσέλος ὁ Μαυρομμάτης, ὁ ἐκ τῆς ἐπιφανοῦς οἰκογενείας τοῦ Ξηρομέρου, διὰ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλήν; εἶχεν ἀνάγκην ὁ Ράγκος, ὁ ἐκ τῆς ἐπιφανοῦς οἰκογενείας τοῦ Βάλτου, καὶ ὁ κύριος Βουλπιώτης, ὁ ἀπὸ εἰκοσαετίας καὶ πλέον πολιτευόμενος, ὁ κατὰ σειρὰν περιόδων ἀδιασπάστως ἐκλεχθεὶς Βουλευτὴς τῆς ἐπαρχίας του; καὶ ὁ Σισμάνης, Κύριοι, εἶχεν ἀνάγκην τῶν ἐπεμβάσεων τῆς ἐξουσίας, διὰ νὰ ἀναδειχθῇ Βουλευτής; Κύριοι, τὸν δῆμον ἐκεῖνον τῆς Κλεπαΐδος ἐπεσκέφθην ὡς δικαστικὸς ἐπόπτης πρὸ εἰκοσαετίας σχεδὸν, καὶ δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅπως καὶ καθ’ ὅλας τὰς ἐποχὰς, ὁ κ. Σισμάνης ἀπελάμβανε τῆς ἀγάπης καὶ τῆς ὑπολήψεως τῶν συμπολιτῶν του. Τὸ τμῆμα, ἐρχόμενον νὰ διατυπώσῃ τὸ συμπέρασμα, αὐτοῦ, οἱονεὶ σταματᾷ, καὶ σκέπτεται, ἐὰν πρέπῃ τὴν ἀκύρωσιν νὰ ἐπεκτείνῃ καὶ ὡς πρὸς τὸν τέως Πρωθυπουργόν. Καὶ ἐνταῦθα ἄρχονται οἱ λόγοι ἐκεῖνοι οἱ πολιτικοὶ, τοὺς ὁποίους ἐπεκαλέσθη ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Γ. Φιλάρετος· οἱ λόγοι οὗτοι οἱ πολιτικοὶ ἠμπόδισαν τὸ τμῆμα νὰ προβῇ καὶ μέχρι τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τοῦ τέως Πρωθυπουργοῦ. Καὶ τὸ μὲν τμῆμα στηρίζεται εἰς τὸν λόγον, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπηρεασθῇ ἡ ἐκλογὴ ἐκ τῆς ἀκυρώσεως τοῦ δήμου ἐκείνου, ὁ δὲ κ. Φιλάρετος, μόνος ἐκ τῶν μελῶν τοῦ τμήματος, καὶ διαφωνῶν ἐν μέρει, συμπεριλαμβάνει ἐν τῇ κατηγορίᾳ ταύτῃ καὶ τὸν κ. Βουλπιώτην, ὄχι διὰ τοὺς λόγους τοῦ τμήματος, ἀλλὰ διότι, λέγει, θέλει νὰ ἔχῃ ἐδῶ τοὺς πρώην Ὑπουργοὺς, ἵνα ἀπολογηθῶσιν, ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ τῆς κατ’ αὐτῶν κατηγορίας. Ὑποθέτω, ὅτι οὔτε ὁ ἀξιότιμος κ. Τρικούπης, οὔτε ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλπιώτης δέχονται τὴν θέσιν, τὴν ὁποίαν θέλουν νὰ τοῖς δώσωσι τὸ τμῆμα καὶ ὁ κ. Φιλάρετος, διότι ἡ θέσις αὕτη θὰ προέλθῃ ἐκ τῆς εὐσπλαγχνίας καὶ τῆς ἐπιεικείας τῆς Βουλῆς, σήμερον δὲ δὲν πρόκειται νὰ διανείμητε ἐπιείκειαν ἢ εὐσπλαγχνίαν, πρόκειται νὰ δικάσητε, ἂν ὁ κ. Τρικούπης ἢ ὁ κ. Βουλπιώτης εἰσῆλθον νομίμως εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἂν ὡς τοιοῦτοι πρέπῃ νὰ παραμείνωσι· δὲν πρόκειται, Κύριοι, νὰ εὐσπλαγχνισθῆτε, πολλῷ δὲ ἧττον δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῆτε τὸν λόγον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ὁ ἀξιότιμος κ. Φιλάρετος ὑπεστήριξεν, ἵνα ἔχῃ τοὺς κ. κ. Τρικούπην καὶ Βουλπιώτην ἀντιμετώπους εἰς τὴν ὥραν τῆς κατηγορίας. Διότι πῶς δύνασθε νὰ χαρακτηρίσητε ἀπὸ τοῦδε αὐτοὺς ὡς κατηγορουμένους, χωρὶς νὰ ὑπάρχῃ κατηγορία; καὶ πῶς θέλετε νὰ ταπεινώσητε αὐτοὺς, χωρὶς νὰ ἦναι καταδικασμένοι; Εἰσερχόμενοι ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου οἱ κύριοι Τρικούπης καὶ Βουλπιώτης ὡς νόμιμοι βουλευταὶ, πρέπει νὰ ἔλθωσι μὲ ὑψηλὸν τὸ μέτωπον, δὲν πρέπει νὰ ἔλθωσι τεταπεινωμένοι καὶ μὲ κεκλιμένον τὸν αὐχένα· τοῦτο ἀπαιτεῖ ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Βουλῆς. Ἐὰν εἴχετε Ὑπουργοὺς φεύγοντας τὴν εὐθύνην, ἢ θέλοντας νὰ διολισθήσωσιν ἐκ τῆς εὐθύνης, τὸ ἐννοῶ, ναί, τότε νὰ ἐπιληφθῆτε αὐτῶν ἀπὸ τοῦ αὐχένος, καὶ νὰ τοὺς σύρητε ἐνώπιόν σας· ἀλλὰ τὰ μέλη τὰ ἀποτελοῦντα τὴν πρώην Κυβέρνησιν πότε ἠρνήθησαν νὰ δώσωσιν εὐθύνας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς; Οὐ μόνον δὲν ἠρνήθησαν εὐθύνας, ἀλλὰ καὶ τὰς προεκάλεσαν. Ἔχετε δὲ παράδειγμα τὴν ἄκραν εὐλάβειαν πρὸς τὰ συνταγματικὰ νόμιμα τοῦ πρώην Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις, ἅμα ὡς ἐνόησεν, ὅτι ἡ ἐμπιστοσύνη τῆς Βουλῆς ἢ τοῦ Ἔθνους ἐξέλιπεν, οὐδὲ στιγμὴν ἠθέλησε νὰ παραμείνῃ ἐν τῇ ἐξουσίᾳ.

§57ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Ἠμποροῦσε καὶ νὰ παραμείνῃ;

§58ΣΤΕΦΑΝΟΥ. Ἠδύνατο νὰ μείνῃ, νὰ γείνουν αἱ ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν. Δὲν σᾶς ἐπιτρέπεται, Κύριοι, δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ, συναισθανομένη τὴν ἀξιοπρέπειαν αὑτῆς καὶ τὴν ἀποστολήν της, νὰ χαρίσῃ τὴν θέσιν τοῦ Βουλευτοῦ εἰς οἱονδήποτε ἐκ τῶν πρώην Ὑπουργῶν. Ἐὰν οὗτοι εἰσέλθωσιν ἐντὸς τοῦ περιβόλου τούτου, θὰ εἰσέλθωσιν νομίμως, ἐν ὅλῳ τῷ δικαιώματι αὐτῶν, θὰ παρακαθήσωσιν ὡς ἴσοι πρὸς ἴσους, ἕτοιμοι βεβαίως νὰ δώσωσιν εὐθύνας τῶν πράξεών των. Ἔρχομαι λοιπὸν, Κύριοι, διὰ τοῦτο νὰ παρατηρήσω εἰς τὸ τμῆμα ἢ μᾶλλον εἰς τὰ μέλη τὰ ἀποτελοῦντα τὴν πλειοψηφίαν τοῦ τμήματος, ὅτι τὸ συμπέρασμα αὐτῶν δὲν εἶναι ἐν σχέσει λογικῇ μὲ τὸ σκεπτικὸν τῆς προτάσεώς των, διότι, τί σημαίνει, ἂν ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς τῶν τριῶν δήμων δὲν ἐπιφέρῃ ἀλλοίωσιν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην; καὶ πῶς θὰ συμβιβασθῶσιν ἐν τῇ λογικῇ ἀλληλουχίᾳ αὐτὰ, νὰ ἀποπέμψητε δηλαδὴ ἀπὸ τῆς Βουλῆς τοὺς ἄλλους πρώην συμπολιτευομένους Βουλευτὰς, καὶ νὰ κρατήσητε ἐδῶ τὸν ἀρχηγόν; Ἐὰν ἔγειναν παρανομίαι καὶ ἐπεμβάσεις, ἔγειναν παρ’ αὐτοῦ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῇ διαταγῇ αὐτοῦ, διότι οὕτω ὑμεῖς τὸ νομίζετε· θεωρεῖτε μάλιστα ἀθῷον τὸν κ. Βουλπιώτην, διότι οἱ συνυπουργοὶ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ ἦσαν καθ’ ὑμᾶς ἁπλᾶ νευρόσπαστα· πῶς ἀποπέμπετε τοὺς συντρόφους καὶ κρατεῖτε τὸν ἀρχηγὸν, καὶ δύνασθε τοῦτο λογικῶς νὰ τὸ συμβιβάσητε ἐν τῇ συνειδήσει σας; Ἐὰν ἀποπέμψητε ἐκείνους, πρέπει νὰ ἀποπέμψητε καὶ τοῦτον, πρέπει νὰ ἀκυρώσητε τὴν ἐκλογὴν δι’ ὅλους. Οἱ λόγοι τοῦ πολιτικοῦ συμφέροντος, οἱ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λαρίσσης συναδέλφου ἐπαγόμενοι, δὲν εἶναι ἱκανοὶ νὰ φέρωσιν εἰς τὸ συμπέρασμα ἐκεῖνο. Διατὶ, ἀφοῦ τὸ τμῆμα ἐν τῇ διασκεπτικῇ αὐτοῦ ἀπεφάσισε κατ’ ἀρχὴν νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν, ὀπισθοχωρεῖ ἀπέναντι τῶν συνεπειῶν; Σκέπτεται τὰς συνεπείας, καὶ ὀρθῶς καὶ δικαίως τὰς σκέπτεται, διότι αἱ συνέπειαι θὰ ἀντανακλάσωσιν ἐφ’ ὅλης τῆς Βουλῆς, διότι θὰ γνωσθῇ καὶ θὰ λεχθῇ, ὅτι ἕνεκα τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἐξέθεσα, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει σκέψεων, αἱ ὁποῖαι, συγχωρήσατέ μοι νὰ σᾶς εἴπω, εἶναι σαθραὶ, ἀποβάλλεται τοῦ Βουλευτηρίου ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, ὁ κυβερνήσας ἐπὶ ἑπταετίαν τὸν τόπον, ὁ κυβερνήσας οὐχὶ ὡς ἅρπαξ, διότι δὲν ἥρπασε τὴν ἐξουσίαν, ἡ Βουλὴ καὶ τὸ Σύνταγμα τοῦ τὴν ἔδωσε, δὲν διεχειρίσθη τὴν ἐξουσίαν ὡς ἅρπαξ, ἀλλὰ νομίμως καὶ ἐν ὅλῳ τῷ δικαιώματί του, διότι ἡ Βουλὴ τοῦ τὴν ἐνεπιστεύθη, παρέδωκε δὲ εἰς τὸ Στέμμα τὴν ἐξουσίαν, ὅταν εἶδεν, ὅτι δὲν εἶχε τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, ὡς ἀληθὴς κοινοβουλευτικὸς ἀνήρ. Ὡς ἔχει τὸ συμπέρασμα τοῦ τμήματος, ἵσταται μόνον ἐπὶ τὸν ἕνα πόδα, διότι δὲν ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ πατήσῃ καὶ τὸν ἕτερον, ἵνα ἵσταται ὄρθιον· καὶ ἂν τὸ τμῆμα θέλῃ καὶ ἂν ἡ Βουλὴ θέλῃ καὶ πρέπει νὰ θέλῃ νὰ ᾖναι σύμφωνος πρὸς ἑαυτὴν καὶ τὴν λογικήν, ὀφείλει νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν ὡς πρὸς ἅπαντας. Κύριοι Βουλευταί, δὲν ἀνέβην τὸ βῆμα διὰ νὰ ἐκπληρώσω ἔργον συνηγόρου, ἄπαγε· ἦλθον νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν πεποίθησίν μου, πεποίθησιν ἀκράδαντον, πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἐσχημάτισα ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῆς ἐκθέσεως ταύτης (δεικνύει τὴν ἔκθεσιν τοῦ τμήματος) καὶ ἐκ τῶν ἀγορεύσεων τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, τῶν προηγησαμένων ἐμοῦ. Συμφώνως τῇ πεποιθήσει ταύτῃ, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλή, ἀκυροῦσα τὴν ἐκλογὴν Αἰτωλοακαρνανίας, ὡς προτείνεται ὑπὸ τοῦ προεξελεγκτικοῦ τμήματος, θὰ πράξῃ ἔργον, τὸ ὁποῖον δὲν θὰ ᾖναι σύμφωνον πρὸς τὴν δικαιοσύνην καὶ τὴν λογικήν, δὲν θὰ ᾖναι σύμφωνον πρὸς τὴν ἀποστολήν της.

§59ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἡ στενοχωρία, εἰς τὴν ὁποίαν περιήγαγε τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς ἡ μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. εἰσηγητοῦ τῆς πλειοψηφίας τοῦ τμήματος γενομένη ἀγόρευσις τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ Βουλευτοῦ ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι ἐγένετο κατάδηλος εἰς πάντας. Ἐνόμιζον τὰ μέλη τοῦ τμήματος καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ὅτι ἦτο ἀρκετὸν νὰ προσέρχωνται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ μιᾶς ἐκθέσεως, συντεταγμένης καθ’ ὃν τρόπον συνετάχθη ἡ προκειμένη, ζητοῦντα τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ὡς Βουλευτὴς ἐξελέχθη ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος, ἐνόμιζον ὅτι ἠδύναντο, ἐπικαλούμενοι τὸ πρῶτον τυχαῖον γεγονός, ἐκμεταλλευόμενοι πᾶσαν τυχαίαν παρεκτροπὴν Δημάρχου ἢ κλητῆρος, νὰ πλάσωσι γεγονότα, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ δυνηθῶσι νὰ στηρίξωσι τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς· ἡμεῖς δὲ καὶ ὁ λαὸς, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἀκολουθεῖ μελετῶν τὰς ἀποφάσεις τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, νὰ εἴπωμεν: «εὖγε! ὀρθῶς καὶ δικαίως ἐπράξατε». Ἀλλ’ ἠπατήθησαν· διότι πάντα ταῦτα τὰ κατασκευάσματα, τὰ ἄκομψα καὶ ἀηδῆ μυθολογήματα, δημιουργηθέντα μετὰ πολλὰς καὶ ποικίλας διασκέψεις τῆς πλειονοψηφίας τοῦ τμήματος ἐν συνεννοήσει πρὸς τοὺς ἐνισταμένους, ὡς ἐκχείλισμα προσενεχθέντα ὑμῖν, πάντα ταῦτα κατεῤῥίφθησαν διὰ μόνης τῆς ἀγορεύσεως, τῆς εἰλικρινοῦς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλπιώτου! Ἡ δύναμις τῆς ἀληθείας καὶ τοῦ δικαίου δὲν ἠδύνατο ἢ νὰ νικήσῃ. Πρὸς στιγμὴν ἡ πλειονοψηφία ἔστη· ἐνόμιζέ τις τὴν στιγμὴν ἐκείνην, ὅτι διέβλεπεν εἰς τὰς ὄψεις πάντων τῶν μελῶν τῆς πλειονοψηφίας τὴν ταραχὴν, ἥτις ἐγεννᾶτο ἐν τῇ συνειδήσει αὐτῶν· εὑρίσκοντο εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ σκέπτωνται, ἂν ἠδύναντο νὰ καταψηφίσωσι τῆς ἐκλογῆς, πρὸς μεταβολὴν δὲ τῆς τοιαύτης ἐντυπώσεως ἔσπευσαν ἀθρόοι ἐπὶ τὸ βῆμα, ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον, ἵνα κατορθώσωσι, τί νομίζετε; νὰ μᾶς πείσωσιν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος; οὐχί· διότι ἐνόουν, ὅτι τοῦτο δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τὸ κατορθώσωσιν, ὅσον καὶ ἂν ἐδημιούργουν ἀνύπαρκτα· εἶχον ἀνάγκην νὰ μᾶς πείσωσι περὶ ἄλλου τινός· ᾐσθάνοντο ἀκατάσχετον ἐπιθυμίαν νὰ μᾶς πείσωσι περὶ τούτου: ὅτι πρέπει νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι αὐτοὶ πιστεύουσιν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος. Ἂς μὴ ἀγωνιῶσιν! Ἡμεῖς δὲν θὰ τοὺς ἀδικήσωμεν ποτέ· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι λογικοὶ ἄνδρες, οἵους τοὺς θεωροῦμεν καὶ οἷοί εἰσιν οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς, δύνανται νὰ πιστεύσωσι, στηριζόμενοι ἐπὶ ἀναποδείκτων γεγονότων, ἐλεγχομένων ἀνυπάρκτων ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῆς ψηφοφορίας, καὶ φερομένων ἐνταῦθα δι’ ὀψιγενῶν, ὡς πάνυ ὀρθῶς ἀπεκάλεσεν αὐτὰς ὁ συνάδελφος, ἐνστάσεων, ὅτι ἡ ἐκλογὴ, περὶ ἧς συζητοῦμεν, εἶναι ἄκυρος. Καὶ ἐπειδὴ οἱ κύριοι τῆς συμπαγοῦς πλειονοψηφίας, καίτοι ἀθρόοι ἐπὶ τοῦ βήματος προσδραμόντες, εἶδον ὅτι οὐδὲν κατώρθουν, ἐπεκαλέσαντο τὴν ἀρωγὴν ἑτέρου πολυτίμου συναδέλφου, τασσομένου μὲν, ὡς ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ συνδυασμοῦ, ἐν τῇ πλειοψηφίᾳ, οὗτινος ὅμως τὰ φρονήματα εἶναι γνωστὰ, ἐπεκαλέσθησαν, καὶ ὀρθῶς ἔπραξαν, τὴν ἀρωγὴν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἵνα οὗτος ἀναβιβάσῃ τὸ ζήτημα εἰς ἑτέραν περιωπὴν καὶ ἐπιζητήσῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, οὐχὶ πλέον δι’ οὓς λόγους τὸ τμῆμα ἀπεδέχθη, ἀλλὰ δι’ ἄλλους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ τις τὴν ἀκύρωσιν ὅλων τῶν ἐκλογῶν, εἰς τὰς ὁποίας ἐξελέχθησαν φίλοι τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως.

§60Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Δὲν μὲ ἔβαλε νὰ ὁμιλήσω κἀνείς.

§61ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Καὶ ἵνα μὴ σκανδαλισθῇ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, δηλῶ εἰς αὐτὸν, ὅτι τοιαύτην ἔννοιαν δὲν εἶχεν ὁ λόγος μου. Ἀλλ’ ἔστω, ἕνεκα τῆς συμπτώσεως, τῆς ταυτότητος τῶν αἰσθημάτων κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ἐκεῖνος εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην ν’ ἀποστρέψῃ τὸ πρόσωπόν του ἀπὸ τὰ ἐπιχειρήματα τῆς ἐκθέσεως τοῦ τμήματος, καὶ στρέψας τὸ βλέμμα ἀλλαχοῦ, ζητεῖ νὰ ἀνεύρῃ ἐκ τῆς γενικῆς πολιτικῆς τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ ἐπιχειρήματα, ἵνα καταλήξῃ εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι δυσχερές. Πρὸς δημιουργίαν πολιτικῆς συζητήσεως εἶναι βεβαίως εὐχερὲς νὰ ἀνεύρῃ τις παρεκτροπὰς δημοσίου τινὸς ὀργάνου, καὶ ἐντεῦθεν νὰ συναγάγῃ, κατὰ ἰδιάζοντα τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι, προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν ἀμερόληπτον ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, καταλήξῃ δὲ εἰς τὸ συμπέρασμα, εἰς τὸ ὁποῖον κατέληξεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος· ἀρκεῖ νὰ τείνῃ τις τὸ οὖς εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται πρὸς ἀνεύρεσιν τοιούτων μικρολογιῶν καὶ εὐθὺς δύναται νὰ ἀρυσθῇ ἐπιχειρήματα, ἵνα καταλήξῃ ἐκεῖ, ὅπου ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κατέληξεν. Ἀλλ’ ἐνῷ δὲν ἐλησμόνησε νὰ καταφύγῃ πανταχοῦ, ἐνῷ ἐπεκαλέσθη τὰ πάντα, ἐξήτασε τὰ τῆς δικαιοσύνης, τὰ τοῦ στρατοῦ, τὰ τῆς διοικήσεως, δὲν ἐλησμόνησε δὲ οὐδ’ ἑαυτὸν, παρέλειψε νὰ ἐξετάσῃ, προκειμένου νὰ δικάσῃ συγκεκριμένην ἐκλογὴν, ἐν λεπτομερείᾳ τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐπιζητεῖται ἡ ἀκύρωσις αὐτῆς. Φαίνεται εἶχε παράπονον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, καὶ ἐβιάζετο νὰ τὸ διατυπώσῃ· ἐνόμισεν ὅτι ἄλλοτέ ποτε ἡ Ἑλληνικὴ Πολιτεία εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταφύγῃ εἰς συνταγματικὸν μέτρον, διότι εἶχε τὴν τόλμην ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ ζητήσῃ, ὅπως προσαχθῶσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰ μεθοριακά· οὕτω δὲ μανθάνομεν, ὅτι τὴν ἐπελθοῦσαν διάλυσιν τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ 1886 ἀπέδωκεν εἰς τὸ σπουδαῖον τοῦτο γεγονὸς τῆς ἐπερωτήσεως αὐτοῦ. Ἐὰν τοιαύτην τινὰ ἰδέαν ὁ συνάδελφος ἔχῃ, μὴ λησμονήσῃ, τὸν παρακαλῶ, μετ’ ὀλίγον, ὅτε αὐτὸς θὰ δύναται νὰ ὁμιλῇ ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐγὼ δὲ θὰ τὸν ἀκούω ἐκεῖθεν ἴσως (δεικνύει τὰ ἀκροατήρια), μὴ λησμονήσῃ νὰ ζητήσῃ τὴν προσαγωγὴν τῶν ἐγγράφων ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἐγὼ δὲ, ἂν παραμείνω ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, δὲν θὰ δυνηθῶ νὰ τὸν συντρέξω εἰς τοῦτο, ἔχων καὶ μέχρι σήμερον τὴν γνώμην, ἣν καὶ τότε περὶ τούτου εἶχον. Τὴν παρατήρησιν ταύτην ἐποιησάμην, διότι εἰς τὸ γεγονὸς τοῦτο ἐστήριξε τοὺς λόγους, διὰ τῶν ὁποίων προσεπάθησε νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἐκδρομήν του εἰς ὅλους τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως, ἐλέγχων τὰς πράξεις τῆς πρώην Κυβερνήσεως καὶ μετενεγκὼν τὴν συζήτησιν ἀπὸ τοῦ πεδίου τῆς ἐκλογικῆς σκηνῆς εἰς συζήτησιν πολιτικήν. Τοῦτο δὲν εἶναι δυσάρεστον δι’ ἡμᾶς, εἴς τινας μάλιστα ἐξ ἡμῶν, οἵτινες ἴσως τὸ κύκνειον πρόκειται νὰ ψάλωμεν ᾆσμα, τοῦτο εἶναι εὐχάριστον. Ἂς εἰσέλθωμεν λοιπὸν εἰς πολιτικὴν συζήτησιν, ἵνα ἴδωμεν, ἐὰν ὑπάρχῃ που κακοδαιμονία, εἰς τίνα ὀφείλεται αὕτη, ἀφοῦ ἐλέχθησαν ἐνταῦθα τόσα περὶ στρατοῦ, περὶ δικαιοσύνης καὶ περὶ τῆς ἄλλης διοικήσεως. Ἂς ἐξετάσωμεν ἓν πρὸς ἓν πάντα τὰ θέματα ταῦτα, ἵνα ἴδωμεν, τίς ὁ αἴτιος τῆς κακοδαιμονίας· τοῦτο δὲ, κύριοι Βουλευταὶ, συνδέεται στενότατα πρὸς τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς ταύτης καὶ ὅλων τῶν προσβαλλομένων ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας ἐκλογῶν, διότι, ὥς τις τῶν συναδέλφων εἶπεν ἀγορεύων, θεωρεῖ ἀκύρους πάσας τὰς ἐκλογὰς, εἰς τὰς ὁποίας ἐπέτυχον φίλοι τῆς παρελθούσης Κυβερνήσεως, διότι ταύτας ἐνήργησεν ἡ πρώην Κυβέρνησις, διαθέσασα πᾶσαν τὴν δύναμιν αὐτῆς πρὸς τοῦτο, καὶ θυσιάσασα οὕτω, πρὸς ἐπιτυχίαν ἐκλογικὴν, καὶ στρατὸν, καὶ δικαιοσύνην, καὶ τὴν διοίκησιν ἐν γένει. Ἀλλ’ ἐγὼ τοὐναντίον, ἄλλως σκεπτόμενος, ἄγομαι εἰς ἀντίθετον συμπέρασμα, ψυχολογῶν δὲ ἐπὶ τοῦ ἐκλογικοῦ ἀποτελέσματος, εὑρίσκω ὅτι, ἐὰν ὑπῆρξε διαστροφὴ τοῦ φρονήματος τοῦ λαοῦ καὶ ἀποπλάνησις τῶν Ἑλλήνων ἐκλογέων, αὕτη ἀναντιῤῥήτως ἐγένετο πρὸς ὄφελος καὶ ἐν ὀνόματι τῶν ἀντιπάλων ἡμῶν· οὕτω δὲ σκεπτόμενος, καταλήγω εἰς τὸ ἀντίθετον συμπέρασμα τοῦτο, ὅτι μόναι ἐκλογαὶ, αἵτινές εἰσιν ἀκυρωτέαι ἕνεκα ἀποπλανήσεως καὶ μεταβολῆς τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων, εἶναι ἐκεῖναι, καθ’ ἃς ἐξελέγησαν οἱ φίλοι τῆς νῦν Συμπολιτεύσεως. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι, ἀναπτύσσων τὰ περὶ τούτου, θέλω πείσει καὶ τὸν μᾶλλον δύσπιστον, ὅτι ἡμεῖς ἐμειονεκτοῦμεν κατὰ πολὺ, ἔχοντες ἀπέναντι ἡμῶν πρόγραμμα, οἷον τὸ τῶν ἀντιπάλων ἡμῶν, τὰ πάντα ὑπισχνουμένων, μέχρι καὶ αὐτῆς τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ πάσης φορολογίας, ἐνιαχοῦ δὲ, εἰς τοὺς πτωχοτέρους, καὶ τὴν κοινοκτημοσύνην. Πρὶν ἢ ὅμως προβῶ εἰς τοῦτο, θὰ εἴπω ὀλίγα τινὰ, σχετιζόμενα στενότερον πρὸς τὴν ὑπὸ δίκην ἐκλογὴν, διότι νομίζω, ὅτι πρέπει πρωτίστως νὰ σπεύσω νὰ καταδείξω, ὅτι ὑπάρχουσι μεταξὺ ὑμῶν τινες, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ μὲ ἀναπληρώσωσιν, ἀγορεύοντες ὑπὲρ τῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας, ὑπάρχουσί τινες, τῶν ὁποίων ἂν ἀναγνώσω τὰς ἀγορεύσεις δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ καταγείνω εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν σκέψεων τοῦ τμήματος... Εἷς τῶν συναδέλφων μειδιᾷ. Ὑποθέτω θὰ γνωρίζῃ τίνες εἶναι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠδύναντο νὰ μὲ ἀναπληρώσωσιν, ἀλλὰ, καὶ ἂν δὲν γνωρίζῃ, θέλω σπεύσει νὰ πληρώσω τὴν περιέργειάν του.

§62ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς ἀκούω μετὰ προσοχῆς.

§63ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν θὰ ἐξετάσω ἐγὼ, ἐὰν αἱ σκέψεις τοῦ τμήματος εὑρίσκωνται ἐν σχέσει πρὸς τὸ διατακτικὸν τῆς ἐκθέσεως αὐτοῦ, διότι τοῦτο ἀρκούντως τὸ ἀνέπτυξεν ὁ εὔγλωττος ἀληθῶς συνάδελφος ἡμῶν κ. Στεφάνου· δὲν θὰ ἐξετάσω ἐγὼ, ἐὰν, ἐνῷ ὑποβάλλονται ἐνστάσεις, ἀφορῶσαι εἰς ἄλλους δήμους τοῦ νομοῦ, ἄλλοι δῆμοι κρίνονται ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐνστάσεων ἐκείνων ἄκυροι. Ἐγὼ ἐννοῶ, διατὶ τοῦτο γίνεται, ἑπομένως δὲν θέλω νὰ ματαιοπονῶ, ἀλλὰ θὰ σταματήσω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λόγων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἐπεμβάσεις, διότι κατὰ παράδοξόν τινα σύμπτωσιν, αὐτοὶ οὗτοι οἱ λόγοι, οἱ ἀναγραφόμενοι ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ τμήματος καὶ ἐντεῦθεν τοσάκις ἐπὶ τὸ τραγικώτερον ἀναπτυχθέντες ὑπὸ τῶν προλαλησάντων, αὐτοὶ οὗτοι οἱ λόγοι καὶ ἄλλοτε ἀνεγράφησαν, πρὸς ἀκύρωσιν ἄλλης ἐκλογῆς καὶ ἀπεκρούσθησαν παρά τινος τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, τὸν ὁποῖον δυστυχῶς δὲν βλέπω παρόντα κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην. Ἐπεθύμουν νὰ ἦτο ἐδῶ ὁ ἀξιότιμος κ. Μακρῆς, διὰ νὰ τὸν ἐρωτήσω, ἐὰν αὐτὸς, φέρων τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνωτάτου ἀξιωματικοῦ καὶ ὢν ἐν ἐνεργείᾳ ἀξιωματικὸς, εὑρίσκετο, καὶ πόσους μῆνας πρὸ τῆς ἐκλογῆς, ἐν τῷ νομῷ Αἰτωλοακαρνανίας.

§64ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἕνα μῆνα.

§65ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἤθελον νὰ τὸν ἐρωτήσω, κατὰ τίνα τρόπον εὑρίσκετο ἐκεῖ, ἐν ἐνεργείᾳ ἢ ἐν ἀδείᾳ, καὶ τίς, ἐὰν εὑρίσκετο ἐν ἀδείᾳ, ἐχορήγησεν αὐτῷ τὴν ἄδειαν. Ἐὰν ἦτο ἐδῶ αὐτὸς, θὰ μοὶ ἀπήντα οὐχὶ ὅπως μοὶ ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν· διότι δύο μῆνας ἢ δύο ἥμισυ πρὸ τῆς ἐκλογῆς ζητήσας ἔλαβε παρὰ τοῦ πολιτικοῦ αὐτοῦ ἀντιπάλου, Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, ἄδειαν, ἵνα μεταβῇ ἐκεῖ καὶ ἐργασθῇ ἐναντίον του, ἐκεῖνος δὲ αὐτοστιγμεὶ ἐχορήγησεν αὐτήν.

§66ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ. Ἀναῤῥωτικήν.

§67ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἔλαβε τοιαύτην ἄδειαν, ἵνα μεταβῇ ἐκεῖ καὶ ἐργασθῇ ἐναντίον τοῦ Πρωθυπουργοῦ, καὶ ὁ πανίσχυρος Πρωθυπουργὸς δὲν κατεδέχθη νὰ φέρῃ κώλυμά τι πρὸς τὴν ἄμεσον χορήγησιν τῆς ἀδείας.

§68ΣΑΚΚΗΣ. Δὲν εἶναι ἀληθές· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠρνήθη τὴν ἄδειαν.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ ἠρνήθην; τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· ἐγὼ ἔδωσα εἰς τὸν κ. Μακρῆν πᾶν ὅ,τι ἐζήτησε.

§70ΣΑΚΚΗΣ. Δὲν ἦσθε ὑμεῖς Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τότε.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ὁμιλεῖ περὶ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐγὼ ἤμην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν. Βεβαιῶ δὲ, ὅτι ἔδωκα τὴν ἄδειαν.

§72ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρόκειται περὶ ἀδείας κανονικῆς ἢ ἀναῤῥωτικῆς;

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι· παρακαλῶ ὑμᾶς νὰ φέρητε τὴν πληροφορίαν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἐβεβαίωσεν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἠρνήθη τὴν ἄδειαν· ἐγὼ βεβαιῶ, ὅτι ἔδωσα εἰς τὸν κ. Μακρῆν πᾶσαν ἄδειαν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησε.

§74ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ κ. Μακρῆς προσῆλθεν ἤδη ἐνταῦθα, καὶ παρακαλοῦμεν αὐτὸν νὰ βεβαιώσῃ, ἐὰν ἔλαβεν ἄδειαν.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρὸς τὸν κ. Μακρῆν). Ἔλεγον, ὅτι ἐγὼ σᾶς ἠρνήθην ἄδειαν καὶ ἐγὼ ἀπήντησα, ὅτι πᾶσαν ἄδειαν, τὴν ὁποίαν ἐζητήσατε παρ’ ἐμοῦ, σᾶς ἔδωσα.

§76ΜΑΚΡΗΣ. Μοὶ ἐδόθη ἀναῤῥωτικὴ ἄδεια.

§77ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λοιπὸν ἡ βεβαίωσις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας, ὅτι ἐγὼ ἠρνήθην ἄδειαν εἰς τὸν κ. Μακρῆν, δὲν εἶναι ἀληθής.

§78ΣΑΚΚΗΣ. Τῷ ἐδόθη ἡ ἄδεια συνεπείᾳ ἐκθέσεως τῆς ὑγειονομικῆς ἐπιτροπῆς Ναυπλίου.

§79ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὅταν λοιπὸν ὁ κ. Μακρῆς λαμβάνῃ ἄδειαν δύο μῆνας πρὸ τῆς ἐκλογῆς, ἀνώτατος ὢν ἀξιωματικὸς, καὶ μεταβαίνῃ εἰς τὸν τόπον, ἐν ᾧ πρόκειται νὰ ἀσκήσῃ τὰ πολιτικὰ αὐτοῦ δικαιώματα, λαμβάνῃ ἄδειαν, ἀναῤῥωτικὴν ἔστω, ἵνα μεταβῇ, πρὶν ἢ λάβῃ ἀκόμη τὴν συνταγματικὴν ἄδειαν, εἰς τὸν τόπον, ἐν ᾧ ἔμελλε νὰ ἐκτεθῇ ὡς ὑποψήφιος, μεταβαίνων δὲ ἐκεῖ, ἐργάζεται, καλῶς ποιῶν, πρὸς ἐπιτυχίαν ἑαυτοῦ καὶ ἀποτυχίαν τῶν ἀντιπάλων του.....

§80ΜΑΚΡΗΣ. Ὅταν ἐγὼ ἔλαβον τὴν ἀναῤῥωτικὴν ἄδειαν, ἦτο ἄγνωστον πότε θὰ γείνωσιν αἱ ἐκλογαί.

§81ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Οἱ πάντες ἐγνώριζον, ὅτι αἱ ἐκλογαὶ θὰ γείνωσι τὸν Ὀκτώβριον, καὶ διὰ τοῦτο ἐλάβατε ἄδειαν. Ὅταν μεταβαίνῃ, ἐπαναλαμβάνω, εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, ἵνα ἐργασθῇ πολιτικῶς, νὰ ἐργασθῇ δὲ, φέρων βεβαίως τὸ μέγα ὄνομα τοῦ Μακρῆ, τὸ ὁποῖον τῷ ἀνήκει, ἀλλὰ συγχρόνως φέρων καὶ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνωτάτου στρατιωτικοῦ, ὅστις πρὸ πάντων ἀνήκει εἰς τὴν Πολιτείαν, τοῦτο θεωρεῖται μηδαμινὸν, θεωρεῖται ὅτι δὲν ἔχει οὐδεμίαν ἐκλογικὴν ἀξίαν· ὅταν δὲ ἄλλος ἀξιωματικὸς πολὺ πρὸ τῆς ἐκλογῆς, πάσχων ἀποδεδειγμένως, ἔλαβεν ἄδειαν, ἵνα μεταβῇ εἰς τὰ λουτρὰ χάριν τῆς ὑγείας του, ἐκεῖθεν δὲ μεταβαίνῃ ἵνα ἴδῃ τοὺς συγγενεῖς του, τότε ἐξανίστανται πάντες καὶ μιᾷ φωνῇ λέγουσι, διότι ἠθέλησαν νὰ τὸ εἴπωσιν, ὅτι ἡ μετάβασις ἐκείνου τοῦ ἀξιωματικοῦ, τοῦ πρὸ ἔτους μεταβάντος ἐκεῖ καὶ πρὸ ἔτους ἀναχωρήσαντος, μετέβαλε τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων. Διατὶ, λέγουσι, τόση στρατιωτικὴ δύναμις ἐκεῖ, τόσοι ἐντόπιοι στρατιῶται, τόσοι ἐντόπιοι ἀξιωματικοί; Ἀλλ’ ἐξελέγχονται ἀντιφάσκοντες πρὸς ἑαυτοὺς εὐθὺς κατωτέρω, διότι ἀνομολογοῦσιν, ὅτι οἱ στρατιῶται δὲν ἦσαν ἐπαρκεῖς, ἵνα τηρήσωσι τὴν τάξιν. Καὶ νομίζετε, σᾶς λέγουσι, ταῦτα πάντα δὲν ἐπηρέασαν, τὴν ἐκλογήν; Δὲν θὰ ἀπαντήσω ἐγὼ εἰς ταῦτα· θὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀπαντήσῃ ἐπ’ αὐτῶν ἄλλος τῶν κ. συναδέλφων. Ὅταν κατὰ τὸ ἔτος 1873 ἐξηλέγχοντο αἱ ἐκλογαὶ ὑπὸ τῆς πρώτης Συνόδου τῆς πέμπτης Βουλευτικῆς Περιόδου, προσεβάλλετο ἡ ἐκλογὴ τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου, κατὰ τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐκλεχθῆ ὁ τότε Πρωθυπουργὸς ἀοίδιμος Δεληγεώργης καὶ ὁ κ. Μακρῆς, ὁ ἀδελφὸς τοῦ νῦν συναδέλφου κ. Μακρῆ· τότε ἡ ἐκλογὴ προσεβάλλετο δι’ ὁμοίους λόγους, καὶ αἱ ἀποδείξεις ἦσαν τόσον καταφανεῖς, ὥστε οὐδ’ αὐτοὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι ἠδύναντο νὰ τὰς ἀρνηθῶσιν. Ἔλαβε τὸν λόγον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ μακαρίτης Ἀθανάσιος Πετιμεζᾶς, ὁ ὁποῖος δι’ ἐμβριθεστάτης ἀγορεύσεως καὶ διὰ πλείστων ἀποδείξεων κατέληξε ζητήσας τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, διότι τότε στρατιὰ ὁλόκληρος ἀξιωματικῶν καὶ ὑπαλλήλων ἐν ἐνεργείᾳ μετέβησαν εἰς Μεσολόγγιον, καὶ μυρία ὅσα ἔπραξαν, ὅπως ἀποκλείσωσι τῆς Βουλῆς τὸν ἀντίπαλον τοῦ ὑπουργικοῦ συνδυασμοῦ, τὸν κ. Τρικούπην· τριακοσίους διορισμοὺς πρὸ τῆς ἐκλογῆς ἐνήργησαν, εἷς δὲ Βουλευτὴς κατὰ τὴν συζήτησιν εἰς τὴν παρατήρησιν ταύτην τοῦ ἀγορεύοντος λέγει: «δικαίωμα ἦτο τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ ἐνεργήσῃ τοὺς διορισμοὺς αὐτούς.» Καὶ ἀληθῶς δικαίωμα εἶναι τοῦ Ὑπουργοῦ καὶ ἐγὼ ἤθελον ἀπαντήσει τὸ αὐτὸ, ἐὰν ἤμην εἰς τὴν θέσιν τοῦ Βουλευτοῦ ἐκείνου. Τριακοσίους διορισμοὺς πρὸ τῆς ἐκλογῆς ἐνεργεῖ καὶ πεντακοσίους στρατιώτας καὶ ἀξιωματικοὺς ἀποστέλλει εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεσολογγίου, τοὺς πλείστους ἐντοπίους, συγχρόνως δὲ τότε μεταβαίνει ὁ συνάδελφος κ. Μακρῆς, Διευθυντὴς ὢν τῆς Ἀστυνομίας....

§82ΜΑΚΡΗΣ. Παραιτηθείς.

§83ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Παραιτηθεὶς ἀπὸ τὴν θέσιν τοῦ Διευθυντοῦ, ἀλλ’ ὢν τότε λοχαγὸς, ἔχων δηλ. βαθμὸν, τοῦ ὁποίου βεβαίως δὲν παρῃτήθητε, κύριε συνάδελφε· μετέβητε ἐκεῖ καὶ διεμείνατε ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἐκλογῆς, ἀντιπροσωπεύοντες τὸν ἀδελφὸν ὑμῶν.

§84ΜΑΚΡΗΣ. Ἐπετρέπετο τότε.

§85ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν γνωρίζω ἐποχήν τινα, καθ’ ἣν νὰ ἐπετρέπετο ὑπὸ τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου ἡ ἐπέμβασις τῶν στρατιωτικῶν εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἄς ἀκούσωμεν ἤδη, τί ἔλεγε τότε περὶ ὑμῶν ὁ μακαρίτης Κυβερνήτης Πετιμεζᾶς (ἀναγινώσκει): «Μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς ἀκούεται ἐν Ἀθήναις, ὅτι ὁ Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας—ἀκούετε, κύριε Μακρῆ;—«παραιτεῖται, καὶ ἐζήτησεν ὡς στρατιωτικὸς πέντε μηνῶν ἄδειαν, ὅπως μεταβῇ ἐν Μεσολογγίῳ καὶ διεκδικήσῃ τὰ πολιτικά του δικαιώματα· ἦτο δικαίωμά του βεβαίως καὶ ὡς πολίτης καὶ ὡς Μακρῆς μάλιστα νὰ ὑπάγῃ εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, καὶ νὰ ζητήσῃ τὰς ψήφους τῶν συμπολιτῶν του· Θὰ ἴδωμεν ὅμως, ἂν ἐξετέλεσεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα ἕνας ἀπὸ τοὺς μεγαλειτέρους ὑπαλλήλους τῆς διοικήσεως· καὶ τέλος καὶ στρατιωτικός, ἢ ἐὰν ἡ ἄδεια καὶ ἡ παραίτησις δὲν ἐχρησίμευσαν ἢ μόνον καὶ μόνον πρὸς πανουργίαν, ὅπως καταπιεσθῇ τὸ φρόνημα τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης....»· διότι δὲν ἐξετέθη· θὰ ἴδητε δὲ, πῶς τὸ δικαιολογεῖ ὁ ἀδελφός του.

§86ΣΧΙΝΑΣ. Τότε δὲν ἠμπόδιζεν ὁ νόμος.

§87ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. (ἀναγινώσκει). «Μεταβαίνει λοιπὸν», λέγει ὁ ῥήτωρ, «εἰς τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, τίθεται ἐπὶ κεφαλῆς καὶ τοῦ Νομάρχου καὶ τοῦ Μοιράρχου καὶ ὅλων τῶν ἀρχῶν καὶ ὅλων τῶν ἀποσπασμάτων, καὶ διευθύνει τέλος πάντων ὅλην τὴν ἐπαρχίαν κατὰ τὴν βούλησιν καὶ τὸ συμφέρον αὑτοῦ. Ἡ κατάταξις ἢ ἡ διανομὴ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως, ἡ ὁποία ἐστάλη εἰς Μεσολόγγιον, ἦτο διατετυπωμένη καὶ διαγεγραμμένη, ὡς ἦσαν ὅλαι αἱ δυνάμεις. Πληροφορίας ἔχω, ὅτι, ἐνῷ ἦσαν δώδεκα στρατιῶται μόνον διατεταγμένοι νὰ μεταβῶσιν ἐκεῖ, τεσσαράκοντα καὶ ὀκτὼ ἦσαν διὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς». Εἰς ταῦτα πάντα, Κύριοι, τί νομίζετε ὅτι ἀπήντα τότε ὁ κ. Μακρῆς; τότε ταῦτα τὰ εὕρισκεν ἁπλούστατα, καὶ οὐδὲ τὰ ἀνήρει κἄν. Ἔλεγε δὲ, ἀγορεύων τότε, «τίνα σημασίαν ἢ τίνα ἐπίδρασιν δύνανται νὰ ἔχωσι ταῦτα εἰς τὴν ἐκλογὴν, ὅταν ἐγὼ ὑποστηρίζωμαι ὑπὸ τῆς ἐπαρχίας μου;» Βεβαίως, καὶ ἠδύνατο νὰ τὸ εἴπῃ, καὶ ἀπορῶ πῶς ὁ μακαρίτης Πετιμεζᾶς, ὁ τόσης ἐμβριθείας ἀνὴρ, ἐνόμιζεν, ὅτι τοιαύτη ἀπάντησις δὲν ἠδύνατο νὰ τὸν ἀποστομώσῃ. Τῷ ὄντι ποίαν δύναμιν δύνανται νὰ ἔχωσιν εἴκοσι στρατιῶται;

§88ΔΕΛΗΓΕΩΡΓΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Πρόκειται περὶ τῆς ἰδίας οἰκογενείας, ἡ ὁποία ἐκτίθεται εἰς τὸν ἀγῶνα· καὶ τῷ ὄντι, τί προσθέτει εἰς τὴν οἰκογένειαν Μακρῆ ὁ Νικόλαος Μακρῆς; ἐνῷ ἡμεῖς ἐρχόμεθα καὶ καταγγέλλομεν ξένους ἀξιωματικούς.

§89ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Περισσότερον προσθέτει ὁ συγγενὴς, ὡς ἔχων μεῖζον ἐνδιαφέρον.

§90ΜΑΚΡΗΣ. Τότε εἴχομεν δικαίωμα καὶ ἐξετιθέμεθα· ἐλαμβάνομεν ἄδειαν καὶ παριστάμεθα εἰς τὰς ἐκλογάς.

§91ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀπηγορεύετο πάντοτε ἀπὸ τὸν ἐκλογικὸν νόμον νὰ ἀναμιγνύωνται οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ νὰ ἐργάζωνται ἐν ταῖς ἐκλογαῖς ὑπὲρ τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἄλλου, ἔστω καὶ ἂν ὁ εἷς ἢ ὁ ἄλλος εἶναι ἀδελφὸς, πατὴρ, ἢ ἀνεψιός.

§92ΜΑΚΡΗΣ. Ἐλάμβανον ἄδειαν διὰ νὰ ἀναμιχθῶ.

§93ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι κατὰ τοσοῦτον ἡ ἐπίδρασις τοῦ ἀξιωματικοῦ εἶναι μεγαλειτέρα, καθ’ ὅσον ἐνδιαφέρεται ὑπὲρ ἐκείνου, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου πρόκειται νὰ γείνῃ ἡ ἐνέργεια.

§94ΣΑΚΚΗΣ. Τὸ 71ον ἄρθρον τοῦ Συντάγματος εἶναι ῥητὸν καὶ παρέχει τὰ αὐτὰ δικαιώματα καὶ εἰς τὸν ἀξιωματικόν.

§95ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐὰν ὑποθέτητε, ὅτι ὁ μακαρίτης Πετιμεζᾶς δὲν ἐγνώριζε τί ἔλεγε, τότε ἀλλάσσει τὸ πρᾶγμα. Ἀλλὰ δὲν θὰ κατορθώσητε ποτὲ νὰ πείσητε τὸν κόσμον, ὅτι ὁ μακαρίτης Πετιμεζᾶς δὲν ἐγνώριζε τὸν ἐκλογικὸν νόμον. Πάντες γνωρίζομεν, ὅτι ἦτο κάτοχος τῆς Ἑλληνικῆς νομοθεσίας, ἰδιαιτέρως δὲ ἐγνώριζε τοὺς νόμους τοὺς ἐκλογικούς. Τότε δὲ ἀντεκρούσθη ὁ μακαρίτης Πετιμεζᾶς ὑπὸ τοῦ ἐπιτυχόντος Βουλευτοῦ, ἀδελφοῦ τοῦ νῦν κ. συναδέλφου. «Ὡς διορισμοὶ ἀναφέρονται, λέγει ὁ κ. Μακρῆς, πᾶσαι αἱ τοποθετήσεις, διὰ τοῦτο καὶ ἀναβιβάζονται εἰς τριακοσίους καὶ πλέον, ἐνῷ, ἐὰν ἐξετάσητε ἐπισταμένως τὰ πράγματα, θὰ ἴδητε πραγματικῶς εἰς πόσους ἀνέρχονται». Δὲν ἀρνεῖται, βλέπετε, ὅτι ἐγένοντο κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν διορισμοὶ, ἀλλ’ ἀμφισβητεῖ τὸν ἀριθμὸν αὐτῶν. Ἂς ἴδωμεν εἰς πόσον ἀριθμὸν τοὺς ἀποδέχεται ὁ κ. Μακρῆς, καὶ ἂς κρίνωμεν, ἐὰν ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη ὡς πρὸς τὰς παροχὰς δύναται νὰ παραβληθῇ πρὸς τὴν τῆς 14ης Ὀκτωβρίου. Ἀκούσατε, τί ὁμολογεῖ. «Ἀναγνώσατέ τους ὅλους καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι δὲν ἀναβαίνουσι, παρὰ εἰς 35». Εἰς μίαν ἐπαρχίαν μόνον τοῦ Μεσολογγίου τριάκοντα πέντε διορισμοὶ κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν!! Τὸ πρᾶγμα εὑρίσκει τότε ὁ κ. Μακρῆς ἀνάξιον λόγου, καὶ ἀπορεῖ μάλιστα, πῶς ἔχουσι τὴν αὐθάδειαν νὰ τὸ προβάλλωσιν ὡς ἀπόδειξιν ἐπεμβάσεως τῆς Κυβερνήσεως. Σήμερον οὐδὲ ἕνα τοιοῦτον διορισμὸν μᾶς ὑποδεικνύουσι, καὶ ὅμως κόπτονται, ζητοῦντες τὴν ἀκύρωσιν. Ἐξακολουθῶν δὲ κατωτέρω, πρὸς ἀναίρεσιν τῶν ἐπιχειρημάτων τοῦ Κυβερνήτου Πετιμεζᾶ, τί λέγει, νομίζετε; Ἀκούσατε παρακαλῶ, κύριε Μακρῆ, αὐτὸ τὸ μέρος τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀδελφοῦ σας (ἀναγινώσκει): «Ἄν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Καλαβρύτων κ. Πετιμεζᾶς εἶχεν ὄρεξιν νὰ προσβάλῃ τὴν ἐκλογὴν, ἔπρεπε νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ πρακτικὰ αὐτῆς τῆς ἐκλογῆς. Οὐδεμία ἔνστασις εἰς τὸν δῆμον Ὠλενείας, οὐδεμία ἔνστασις εἰς τὸν δῆμον Μεσολογγίου, οὐδεμία ἔνστασις εἰς τὸν δῆμον Μακρυνείας.» Οὐδεμία, ἔλεγεν, ἔνστασις εἰς τὰ πρακτικὰ ὑπάρχει· σὺ δὲ, κύριε Πετιμεζᾶ, ὅστις θέλεις νὰ προσβάλῃς τὴν ἐκλογὴν, πῶς δὲν καταφεύγεις εἰς τὰ πρακτικὰ, ἵνα ἴδῃς, ὅτι οὐδεμία ἐγένετο ἔνστασις;

§96ΜΑΚΡΗΣ. Ποῖος τὰ λέγει αὐτά;

§97ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ ἀδελφός σας.

§98ΜΑΚΡΗΣ. Τί ἔχεις μὲ ἐμέ; ἄλλο ὁ ἀδελφός μου καὶ ἄλλο ἐγώ.

§99ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ μόνον ἐπιχείρημα, ὅπερ σᾶς ἀπέμεινε πλέον, κύριε Μακρῆ. Ἐγὼ δὲν ἀνέγνων τὸ μέρος τοῦτο ἐντεῦθεν, ἵνα σᾶς πείσω· τὸ ἀνέγνωσα διότι γιγνώσκω, ὅτι πᾶν ὅ,τι λέγεται ἐντεῦθεν ἀκούεται παρ’ ὅλου τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁ μακαρίτης Πετιμεζᾶς ἀναφέρει, ὅτι ὁ τότε Διευθυντὴς τῆς Ἀστυνομίας παρῃτήθη καὶ μετέβη εἰς Μεσολόγγιον, λαβὼν ἄδειαν, ὅπως ἐκτεθῇ εἰς τὸν ἀγῶνα, εἰς ὃν ὅμως δὲν ἐξετέθη, διότι ἀντ’ αὐτοῦ ἐξετέθη ὁ ἀδελφός του. Κάτωθεν δὲ αὐτοῦ, κύριε Μακρῆ, τί ἐκρύπτετο; ὅτι ἐζητήσατε σκοπίμως ἄδειαν, ἵνα κατορθωθῇ νὰ ἦσθε ἀμφότεροι οἱ ἀδελφοὶ παρόντες, ἐξετέθη δὲ ὁ εἷς, ὁ μὴ ἀξιωματικὸς, ὑμεῖς δὲ, ὁ ἀξιωματικὸς, ἐχρησιμεύατε ὡς ἀντιπρόσωπος ἐκείνου.

§100ΜΑΚΡΗΣ. Ἀπὸ τοῦ 1863 πράττω τοῦτο.

§101ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κακῶς ἐπράττετε, ἂν οὕτω καταδολιευόμενοι τὸν νόμον ἐνηργεῖτε εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἂν δὲ ἐνομίζατε, ὅτι ἡ θέσις ὑμῶν ὡς ἀξιωματικοῦ δὲν ἤσκει ἐπίδρασίν τινα ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν, ὡς ἐφρόνει καὶ ὁ ἀδελφός σας, δὲν ἔπρεπεν ἤδη νὰ παραπονῆσθε κατὰ τῶν ἄλλων, τῶν μὴ ἐνδιαφερομένων μάλιστα ἀμέσως. Τὰ πράγματα, βλέπετε, μένουσι τὰ αὐτὰ, καὶ μόνον οἱ χρόνοι διαφέρουσι καὶ ἡ ἡλικία ἡμῶν. Ἐπὶ τοιούτων λοιπὸν λόγων, τοὺς ὁποίους ἔκρινον τότε ὡς μηδαμινοὺς ὄχι οἱ ἐνδιαφερόμενοι μόνον, ὡς σᾶς ἀνέγνωσα, ἀλλ’ ὁλόκληρος ἡ Βουλή, ἐπικυρώσασα ἀσυζητητεὶ, δι’ ἀναστάσεως, τὴν ἐκλογὴν, ἐπὶ τοιούτων λόγων ζητεῖται σήμερον ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς. Προσπαθοῦσι νὰ ὀχυρωθῶσιν ὄπισθεν ἐπιχειρημάτων, ἅτινα ἐδημιούργησεν ἡ μοχθηρία τῶν πολιτικῶν ἀντιπάλων, τῶν μικροκομματαρχῶν, καὶ ἐκαλλιέργησεν ἡ συκοφαντία, ἀναπτύξασα ταῦτα μετ’ ἐξόχου αὐθαδείας ἐνώπιον τοῦ τμήματος. Σᾶς εἶπον οἱ προχθὲς ἀγορεύσαντες, πρὸ πάντων ὁ εἰσηγητὴς τοῦ τμήματος, καὶ σᾶς παρέστησαν, πόσον εἶναι φρικῶδες πρᾶγμα τὸ νὰ ἀντιπροσωπεύηται κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ἐκλογῆς ὁ ὑποψήφιος ὑπὸ φυγοδίκου· καὶ τῇ ἀληθείᾳ, ὅταν τὴν πρώτην στιγμὴν ἤκουέ τις τοιοῦτόν τι, ἐσκέπτετο, πῶς εἶναι δυνατὸν φυγόδικος ἐνώπιον τῶν ἀρχῶν νὰ παρίσταται καὶ νὰ ἀντιπροσωπεύῃ ὑποψήφιον, καὶ ἡμεῖς οἱ ὀπαδοὶ τοῦ κ. Τρικούπη, ἐλέγομεν: διατὶ ἆρά γε ἐκεῖ οἱ ἐνδιαφερόμενοι ὑπὲρ αὐτοῦ ἀπεφάσισαν νὰ στιγματίσωσι τὴν ἐκλογὴν τοῦ ἀρχηγοῦ μας; Ἠρώτων δὲ ἐγὼ τὸν κ. Πέῤῥον, ἂν ὑπάρχῃ βεβαίωσις περὶ τῆς κοινοποιήσεως καὶ δημοσιεύσεως τοῦ κατασχετηρίου αὐτοῦ. Οὗτος, ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐρώτησίν μου, ἀνεγίνωσκεν ἀπάντησιν ἀκατάληπτον τοῦ Εἰσαγγελέως, μὴ δυνάμενος νὰ μᾶς δώσῃ ἐξήγησιν σαφῆ τοῦ πράγματος, καὶ ἐδέησε νὰ ἀνέλθῃ εἰς τὸ βῆμα ὁ κ. Βουλπιώτης, νὰ μᾶς ἀναγνώσῃ τὸ βούλευμα, τὸ ἀφορῶν τὴν οἰκογένειαν τοῦ Νλάφα, μίαν ἐκ τῶν πρώτων τοῦ τόπου, ἵνα κατανοήσωμεν μετὰ πόσης πονηρίας προσεπάθησαν νὰ ἐπωφεληθῶσι γεγονότος, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχον κἂν τὴν γενναιότητα νὰ ὁμολογήσωσιν, ὁποῖον ὑπῆρξεν ἀληθῶς.

§102ΠΕΡΡΟΣ. Διὰ νὰ ἐκδοθῇ τὸ κατασχετήριον, δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἔνταλμα συλλήψεως; δὲν ἦτο κοινοποιημένον εἰς τὸν φυγόδικον ἐκεῖνον, κατὰ τοῦ ὁποίου ἐξεδόθη τὸ κατασχετήριον; Πῶς ἔλεγεν ὁ κ. Βουλπιώτης, ὅτι ἐν ἀγνοίᾳ αὐτοῦ ἐξεδόθη τὸ κατασχετήριον;

§103ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἔχει δίκαιον ὁ κ. Πέῤῥος, δὲν τὸν ἀδικῶ, διότι ἀσχολούμενος ἐπὶ πολὺ εἰς τὰ τῆς πολιτικῆς δικαιοσύνης, δὲν ἔλαβε τὸν καιρὸν νὰ μελετήσῃ τὰ τῆς ποινικῆς. Δυστυχῶς ἢ εὐτυχῶς, τινὲς ἐξ ἡμῶν κατεγείναμεν περισσότερον εἰς ταύτην, καὶ δυνάμεθα κατὰ συνέπειαν νὰ παρατηρήσωμεν εἰς τὸν κ. Πέῤῥον, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπε, συμβαίνει πάντοτε, ὁσάκις πρόκηται περὶ ἀληθοῦς κατασχετηρίου. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζει ἴσως ὁ κ. Πέῤῥος, ὅτι ὑπάρχει μία μέθοδος κατὰ τὴν λειτουργίαν τῆς ἀνακριτικῆς ὑπηρεσίας, μέθοδος, τὴν ὁποίαν ἐφεῦρον αὐτοὶ οἱ ἀνακριταὶ, ἵνα περατῶσι ταχέως τὰς ἀσημάντους δικογραφίας, κατὰ τὴν ὁποίαν, μάθετέ το, ὁσάκις παρατηροῦν, ὅτι δὲν ὑπάρχει οὔτε ἀξιόποινος πρᾶξις οὔτε ἐνοχὴ εἰς τοὺς κατηγορουμένους, δὲν ἐκδίδουν οὔτε κλήσεις πρὸς ἀνάκρισιν, οὔτε ἔνταλμα συλλήψεως, ἀλλ’ ἐκδίδουν ἓν κατασχετήριον, τὸ ὁποῖον ἐπισυνάπτουσιν εἰς τὴν δικογραφίαν καὶ τὸ ὁποῖον χρησιμεύει εἰς τὸ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἔλλειψιν ἀπολογίας τοῦ κατηγορουμένου· διότι, ἂν ὁ κατηγορούμενος δὲν χαρακτηρισθῇ φυγόδικος, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ἀπαγγελλομένης κατ’ αὐτοῦ κατηγορίας, διότι ἄλλως δὲν περατοῦται ἡ ἀνάκρισις. Οἱ ἀνακριταὶ λοιπὸν χαρακτηρίζουσι μηχανικῶς, τεχνικῶς, ὡς φυγόδικον καὶ τὸν φιλησυχώτερον πολίτην, ἐκδίδοντες τὸ τυπικὸν λεγόμενον κατασχετήριον, ἵνα ὑποβάλωσι περαιωμένην τὴν δικογραφίαν.

§104ΣΧΙΝΑΣ. Τοὺς συγχαίρω.

§105ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι δὰ πρὸς θάνατον τοῦτο, κύριε Σχινᾶ· ἡ δικαιοσύνη ἐξυπηρετεῖται δι’ αὐτοῦ τοῦ μέσου, καὶ ἐξυπηρετεῖται σπουδαίως· διότι, ἐὰν δὲν ἐτίθετο εἰς ἐνέργειαν αὐτὸ τὸ μέσον, γνωρίζετε πόσον θὰ ἐζημιοῦτο ἡ Πολιτεία, πόσον θὰ ἐβράδυνον αἱ δικογραφίαι;

§106ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀλλὰ τότε πῶς εὑρέθη εἰς τὸν Δήμαρχον τὸ κατασχετήριον;

§107ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ὑπῆρχεν εἰς τὸν Δήμαρχον· τοῦτο ἀκριβῶς εἶναι τὸ ψευδὲς μέρος, δι’ οὗ ἐνόμισαν, ὅτι θὰ σᾶς πλανήσωσι· διότι, ἂν τὸ κατασχετήριον ἐκοινοποιεῖτο εἰς τὸν Δήμαρχον, ἔπρεπε νὰ ὑπάρχῃ ἔνταλμα, ἀλλ’ ἔνταλμα δὲν ὑπῆρχεν· ἀναγνώσατε τὸ βούλευμα· δὲν ὑπῆρχεν ἔνταλμα, διότι τὸ βούλευμα περιέχει τὴν τυπικὴν φράσιν: «κατὰ τὴν δίοδον τῆς ἀνακρίσεως ἐξεδόθη τὸ ὑπ’ ἀριθμὸν δεῖνα κατασχετήριον»· Θὰ περιεῖχε τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἐντάλματος καὶ τὴν ἔκδοσιν τοῦ κατασχετηρίου.

§108ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Πῶς τὸ ἐγίνωσκεν ὁ Δήμαρχος;

§109ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Θὰ τὸ ἐγίνωσκε καθ’ ὃν τρόπον ὁ κ. Βουλπιώτης σᾶς ἀνέφερεν· ὁ Δήμαρχος θὰ εἶχεν ὑπάλληλόν τινα, ἐκ τοῦ ὁποίου θὰ τὸ ἔμαθε· διότι ὅ,τι ἐξάγεται ἐκ τοῦ βουλεύματος δὲν δύνασθε νὰ τὸ διαψεύσητε. Ὅταν ἐξ αὐτοῦ τοῦ βουλεύματος προκύπτῃ, ὅτι ἦτο ἀνύπαρκτος ἡ κατηγορία, ὅτι οὐδ’ ἐπὶ μίαν στιγμὴν ἡ ἀνάκρισις ἀμφέβαλε περὶ τῆς ἀθωότητός του, πῶς δύνασθε νὰ ὠχυροῦσθε ὄπισθεν τῆς ἀνυπάρκτου φυγοδικίας του, ἵνα δεχθῆτε, ὅτι κατεπίεζε τοὺς ἐκλογεῖς, καὶ ὅτι ὑπὸ τὸν τρόμον τούτου ἐψήφισαν οὗτοι ὑπὲρ τῆς Συμπολιτεύσεως; Ὅταν πάντα ταῦτα δὲν ὑπῆρξαν, δὲν δύνασθε νὰ ἔχητε ἐπιχείρημα, ἵνα στηριχθῆτε, πρὸς ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἠδύνασθε νὰ ἀντλήσητε ἐπιχείρημα, καὶ ἂν ταῦτα πάντα ἦσαν ἀληθῆ, ἀλλ’ ὅταν δὲν ἦναι ἀληθῆ, βεβαίως δὲν ἔχετε οὐδὲν ἐπιχείρημα. Διαφέρομεν βεβαίως ἡμεῖς κατὰ τὰς σκέψεις, ὅσον ἀφορᾷ τὸν τρόπον τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν. Κατὰ τὸ ἔτος 1887 ἐνηργήθη ἄλλη ἐκλογή, ἡ τῆς 4 Ἰανουαρίου, καὶ κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην ἐν τῷ ἰδίῳ νομῷ Αἰτωλοακαρνανίας ἐπέτυχε τελευταῖος μεταξὺ τῶν ἐπιτυχόντων ἀγαπητὸς καὶ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ κ. Χατζόπουλος, μὲ διαφορὰν 8 ψήφων. Ἐγένετο τότε ἔνστασις, στηριζομένη εἰς σοβαρώτατον λόγον, ὅτι εἰς τὴν κάλπην τοῦ κ. Φαρμάκη ἐκάθητο ἀντιπρόσωπος ὁ ἀστυνόμος· κατὰ τὴν θεωρίαν ὑμῶν, ἡ παρουσία τοῦ ἀστυνόμου ἐν τῷ τόπῳ τῆς ἐκλογῆς, ἀντιπροσωπεύοντος ἕνα ἐκ τῶν τοῦ συνδυασμοῦ ἢ ὁλόκληρον τὸν συνδυασμὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἠδύνατο νὰ ἐπιδράσῃ εἰς τὰ πνεύματα τῶν ἐκλογέων καὶ νὰ καταστρέψῃ τὸ ἀποτέλεσμα....

§110ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Βεβαίως.

§111ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Βεβαίως ἀπαντᾶτε, ἀλλ’ εἰς τὰ 1887 ἡ πλειοψηφοῦσα μερίς, ἐνῷ τοιαύτην εἶχεν ἔνστασιν καὶ ἐνῷ ἀπέναντί της εἶχε τὸν κ. Χατζόπουλον, ἄνδρα, τὸν ὁποῖον ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις ἔπρεπε νὰ ἐκτιμᾷ καὶ συλλογίζηται, οὐδὲ λόγον κατεδέχθη νὰ κάμῃ, ἔτι δὲ ἧττον νὰ σκεφθῇ περὶ ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἐσκέφθη κἄν, ὅτι ἠδύνατο διὰ τοιοῦτον λόγον νὰ στηρίξῃ ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, καίτοι, ἐπαναλαμβάνω, διὰ τῆς τοιαύτης ἀκυρώσεως ἠδύνατο νὰ ἀπαλλαγῇ ἀνδρὸς, οἷος ὁ κ. Χατζόπουλος.

§112ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Καὶ αὐτὸ χάριν τοῦ Καλαντζοπούλου ἐγένετο.

§113ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀλλὰ διαφέρουσιν αἱ γνῶμαι ἡμῶν ἀπὸ τὰς γνώμας τὰς ἰδικάς σας. Ἡμεῖς ἄλλας ἔχομεν γνώμας περὶ τοῦ τρόπου τῆς ἐκδικάσεως τῶν ἐκλογῶν, οὐδὲ συνδέομεν ταύτας πρὸς τὰ κομματικὰ συμφέροντα. Ἤλθατε ἐνταῦθα μετὰ μίαν τοιαύτην ἐκλογικὴν νίκην, καὶ—ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις—δὲν δύνασθε νὰ ἐκτιμήσητε πρεπόντως τὴν ὑπέροχον ἀριθμητικῶς θέσιν ὑμῶν. Ὀφείλετε νὰ μὴ λησμονῆτε, ὅτι ἡ ὑπεροχὴ ὑμῶν σᾶς ἐπιβάλλει ὑποχρεώσεις, ἡ παραγνώρισις τῶν ὁποίων δύναται νὰ παραλύσῃ τὴν ἰσχύν σας. Σκεφθῆτε, πρὶν προβῆτε εἰς ἀδίκους ἀποφάσεις, ὅτι ἐν κοινοβουλευτικοῖς πολιτεύμασιν οἱ λαοί, ὧν τὴν κυρίαρχον δύναμιν περιβάλλονται οἱ ἀντιπρόσωποί των, δὲν ἀνέχονται τοιαύτας παρεκτροπάς. Οἱ ἐλεύθεροι λαοὶ ἔχουσι καὶ ἐλαττώματα, ἔχουσιν ἀδυναμίας παιδικὰς πλείονας ἢ οἱ λαοὶ οἱ ζῶντες ὑπὸ ἀνελεύθερα πολιτεύματα· δυνατὸν ἐν στιγμαῖς τοιούτων ἀδυναμιῶν νὰ ἀπεπλανήθησαν, ἀλλ’ αἱ τοιαῦται πλάναι τῶν λαῶν δὲν διατηροῦνται ἐπὶ μακρόν. Ἄν αἱ περιστάσεις, περὶ ὧν βραδύτερον θέλω κάμει ὑμῖν λόγον, ἔδωκαν εἰς ὑμᾶς τὴν νίκην, μὴ παρεκλίνετε, ἀλλὰ προσπαθήσατε νὰ ποιήσητε τῆς δυνάμεως ὑμῶν τὴν προσήκουσαν χρῆσιν. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, δὲν δύναμαι νὰ ἀμφιβάλλω ὅτι τοιούτων ἐμφορεῖσθε αἰσθημάτων.

§114Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Οὐδεὶς θὰ ἔχῃ τὴν συνείδησιν τὴν ἰδικήν σας νὰ κάμῃ ὅ,τι σεῖς ἐκάματε πέρυσι, καὶ σᾶς παρακαλοῦμεν νὰ ἦσθε ὀλίγον λεπτότερος εἰς τὰς ἐκφράσεις σας· οὔτε θὰ μᾶς πείσητε, ὅτι εἰς τὰς διαφόρους ἐπαρχίας δὲν διεπράχθησαν ἐπεμβάσεις· ἡμεῖς ἤμεθα ὑποψήφιοι καὶ ἠγωνίσθημεν, καὶ γνωρίζομεν τί διεπράξατε, καὶ ὅπου δὲν ἠδυνήθητε νὰ ἐπιβληθῆτε, ἐκεῖ δὲν ἐπηρεάσατε. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων.)

§115ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Τελείωσε πλέον κύριε Μπουφίδη.

§116ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ ὁμιλήσω ἀκόμη τοὐλάχιστον δύο ὥρας· ἂν θέλετε διακοπὴν πέντε λεπτῶν...

§117Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄν ὑμεῖς θέλετε νὰ ἀναβληθῇ ἡ συνεδρίασις διὰ τὴν αὔριον, δεχόμεθα, ἀλλὰ διακοπὴν δὲν δεχόμεθα.

§118ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μάλιστα, διὰ τὴν αὔριον.

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 7 μ. μ.