1890.12.03

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 11

Τῆς 3 Δεκεμβρίου 1890.

(Δευτέρα).

Ὥρᾳ 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Εἶτα προσελθὼν ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ βουλευτὴς Τρικκάλων κ. Δ. Τερτίπης).

§1Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ἐζήτησε χθὲς νὰ καταθέσω σημείωσιν τῆς ὀνοματεπωνυμίας τῶν διοικησάντων τὴν Ὑπομοιραρχίαν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης ἀπὸ ὡρισμένης τινὸς ἐποχῆς. Ἠδυνήθην νὰ συλλέξω τὰς πληροφορίας ταύτας διὰ τὴν ἀπὸ τοῦ 1887 ἀρχομένην περίοδον, καὶ καταθέτω κατάλογον τῶν ὑπομοιράρχων καὶ τῶν ἐνωμοταρχῶν, οἵτινες διῴκησαν τὴν Ὑπομοιραρχίαν ἀπὸ Σεπτεμβρίου τοῦ 1887 μέχρι τοῦδε· διὰ δὲ τὸ πρὸ τοῦ 1887 διάστημα ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὴν Μοιραρχίαν Λακωνίας, διότι δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ εὕρω εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου ταύτας. Καταθέτω τὴν σημείωσιν ταύτην. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου ἐζήτησε χθὲς νὰ καταθέσω πληροφορίας περὶ τῆς ἀδείας, ἥτις εἶχε χορηγηθῆ εἰς τὸν συνταγματάρχην κ. Μακρῆν. Πληροφορῶ λοιπὸν τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ συνταγματάρχης κ. Μακρῆς κατὰ τὴν 10 Μαΐου ἐζήτησεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον ἄδειαν ἀναῤῥωτικήν· ὅτι τὴν ἀναφοράν του αὐτὴν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔπεμψεν εἰς τὸ Γʹ Ἀρχηγεῖον, διὰ νὰ παραπέμψῃ αὐτὴν εἰς τὴν ἐν Ναυπλίῳ ὑγειονομικὴν ἐπιτροπήν, ἵνα αὕτη ἐκφέρῃ γνώμην· ὅτι ἡ ὑγειονομικὴ ἐπιτροπὴ ἐγνωμοδότησε τὴν 16 Ἰουνίου, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ εἰς τὸν συνταγματάρχην ἄδεια 40 ἡμερῶν ἀναῤῥωτική, διὰ νὰ μεταβῇ εἰς τὰ λουτρὰ τῆς Αἰδηψοῦ, ὁ δὲ κ. Μακρῆς μετέβη δυνάμει τῆς ἀδείας ταύτης, ἥτις τῇ ἐχορηγήθη διὰ Διατάγματος τῆς 2 Ἰουλίου, ἀφοῦ δὲ ἐτελείωσε τὰ λουτρὰ αὐτοῦ, μετέβη εἰς τὸ Μεσολόγιον καὶ διέμεινε μέχρι τῆς λήξεως τῆς ἀδείας του.

§2ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ παραδεχθῇ νὰ ἐκτυπωθῶσι τὰ ὁλικὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων Νηλέως καὶ Κηρέως τῆς ἐπαρχίας Χαλκίδος, ὅπως οἱ κύριοι συνάδελφοι ἔχωσι πρόχειρον τὸν ἀριθμὸν τῶν ψηφοφορησάντων καὶ τὸν καθολικὸν ἀριθμὸν τῶν ψηφοφόρων, διὰ νὰ ἴδητε ὁποίαν ἐντύπωσιν ἔχει κάμει ἡ ἐκλογή, ἡ γενομένη ἐκεῖ, ὅπως ἔγεινε.

§3ΛΕΒΙΔΗΣ. Προκειμένου κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας νὰ συζητηθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα τῆς δυνάμεως τῶν καπνοκοπτηρίων τοῦ νομοῦ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας τρεῖς μῆνας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, καὶ πίνακα τῆς δυνάμεως τῶν καπνοκοπτηρίων τούτων κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἢ ὀλίγον πρὸ τῶν ἐκλογῶν. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τίς ἡ δύναμις τῶν ἐργατῶν ἐν τῷ Ναυστάθμῳ ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν καθὼς καὶ τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας πρὸ τῶν ἐκλογῶν.

§4ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ ἐκτυπώσεως, παρακαλῶ νὰ δημοσιευθῶσι καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκλογῆς τοῦ Βʹ τμήματος τοῦ δήμου Δυστίων τῆς Εὐβοίας, πόσοι ἐψηφοφόρησαν καὶ πόσους ψήφους ἔλαβεν ἑκάστη μερὶς, εἴτε ἀντιπολιτευομένη, εἴτε συμπολιτευομένη. Ἐπίσης παρακαλῶ νὰ δημοσιευθῶσι καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κύθνου τῆς ἐπαρχίας Κέας, διὰ νὰ κάμωμεν τὴν σύγκρισιν.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Μπουφίδης θὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας.

§6ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Διέκοψα τὴν ἀγόρευσίν μου χθὲς, κύριοι συνάδελφοι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἀνέπτυσσον τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἔδει νὰ κριθῶσιν ὡς ἀνυπόστατοι καὶ ἀνάξιαι οἱασδήποτε συζητήσεως αἱ ἐνστάσεις, τὰς ὁποίας οἱ ἐνιστάμενοι μετὰ τὸ πέρας τῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν. Ἡ σπουδαιοτέρα τῶν ἐνστάσεων, τὰς ὁποίας ὑπέβαλον, εἶναι ἡ στηριζομένη εἰς τὰς ὑποτιθεμένας στρατιωτικὰς ἐπεμβάσεις. Περὶ τούτου ἐλέχθησαν νομίζω ἀρκετά· μετὰ τὰς γνώμας μάλιστα αὐτῶν τούτων τῶν ἤδη ἐνισταμένων, τὰς ὁποίας ἐπεκαλέσθην, ἵνα καταδείξω ὁποίαν ὀφείλει ἡ Βουλὴ νὰ ποιήσηται ἐκτίμησιν πρὸς τοιαύτας ἐνστάσεις, θεωρῶ ὅτι εἶναι μάταιον νὰ ἐξακολουθῶ συζητῶν ἐπ’ αὐτῶν. Ὅταν αὐτοὶ οὗτοι οἱ ὑποστηρίζοντες σήμερον τὰς ἐνστάσεις ταύτας, εἰς ἄλλας ἐποχὰς κατεδείχθη ὅτι ἐθεώρουν ἐντελῶς συνήθη τὰ γεγονότα ταῦτα καὶ ὡς μηδεμίαν ἀσκοῦντα ἐπὶ τοῦ πνεύματος τῶν ἐκλογέων ἐπιῤῥοὴν, δὲν νομίζω ὅτι δύναταί τις, σοβαρῶς συζητῶν, νὰ ἐπιμένῃ ἀναπτύσσων τὰ περὶ τούτου. Ὅταν ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως, ἀκολουθοῦντες τὴν ἐξέτασιν, ἣν ἐποιήσατο ὁ ἐκ Λαρίσσης ἀξιότιμος συνάδελφος, τότε θὰ ἴδωμεν, τίνα ἀποτελέσματα ἠδύναντο, ἐὰν ἦσαν ἀληθεῖς αἱ διαθρυλλούμεναι ἐπεμβάσεις, νὰ φέρωσι, τίνα δὲ ἐπῆλθον κατὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς 14ης Ὀκτωβρίου. Ἤδη, προκειμένου εἰδικῶς περὶ τοῦ νομοῦ, οὗ τὴν ἐκλογὴν ἐξελέγχομεν, νομίζω ὅτι ἀρκετὰ ἐλέχθησαν. Ἐὰν εἴχομεν τουλάχιστον μίαν ἔστω καὶ πόῤῥωθεν ἀπόδειξιν ἢ ἔνδειξιν, ἐκ τῶν πρακτικῶν ὅμως συναγομένην, κατὰ τὴν δικαιοτάτην ἀξίωσιν τοῦ κατὰ τὸ 1873 βουλευτοῦ κ. Μακρῆ, ἐὰν εἴχομεν ἓν μόνον παράπονον ἀναγεγραμμένον εἴς τι ἐκ τῶν πρακτικῶν τῶν τόσων ἐκλογικῶν τμημάτων, ἠδύνατο νὰ ἐγερθῇ ἐν ἡμῖν ὑπόνοιά τις, ὅτι δυνατὸν νὰ συνέβησαν ἀτακτήματα, ὧν ἡ ἐντύπωσις διετυπώθη ἐν τοῖς πρακτικοῖς ὑπὸ τῶν κατὰ τὴν ἐκλογὴν δρώντων προσώπων. Ἡ ἐντύπωσις δὲ αὕτη, διατυπουμένη καθ’ ἕνα οἱονδήποτε τρόπον ἐν τοῖς πρακτικοῖς, ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλῃ ἡμῖν τὸ καθῆκον, ὅπως σκεφθῶμεν ὁποία ὑπῆρξεν ἡ ἐπίδρασις τῶν καταγγελλομένων πράξεων. Ἀλλ’ ὅταν, ἐξετάζοντες τὰ πρακτικὰ ἓν πρὸς ἕν, οὐδεμίαν εὑρίσκομεν ἀναγραφομένην τοιαύτην ἔνστασιν, οὐδὲ ἓν διατυπούμενον τοιοῦτο παράπονον, ἔ! Κύριοι, πρέπει νὰ θεωρηθῶμεν πολὺ ἁπλοῖ, ἵνα δώσωμεν πίστιν εἰς τὰς ἐνστάσεις, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησαν ὅταν εἶδον κατὰ τὴν 17 Ὀκτωβρίου τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐκλογῆς τῆς 14ης Ὀκτωβρίου καὶ τὴν ἕνεκα τούτων ἐπελθοῦσαν μεταβολήν. Πρέπει ἴσως τὸ ὀψιγενὲς τῶν ἐνστάσεων νὰ θεωρηθῇ καὶ ὡς προσβολὴ κατὰ τῆς κυριαρχίας τοῦ σώματος, ὡς προσβολὴ κατ’ αὐτῆς τῆς πλειοψηφίας, ἣν οἱ δημιουργήσαντες τὰς ἐνστάσεις ὑπέθεσαν ὅτι ἠδύναντο νὰ ἀποπλανήσωσιν εἰς ἀδικήματα, ἀξιοῦντες ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων ψευδῶν καὶ ἀναποδείκτων ἐνστάσεων ἀποφανθῇ συμφώνως πρὸς τὸ συμφέρον ἐκείνων, ἀκυροῦσα τὰς ἐκλογάς. Ἐγὼ τοὐλάχιστον, κύριοι συνάδελφοι, ὑπὸ τοιούτων ἐντυπώσεων κατεχόμενος, ἐὰν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέρος τῆς πλειοψηφίας, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν ἤθελον διστάσει νὰ θεωρήσω ὡς ὕβριν, ῥιπτομένην κατὰ τοῦ προσώπου μου, τὴν τοιαύτην ἀξίωσιν τῶν ἐνισταμένων. Τοιαύτην ἐπεδειξάμην πάντοτε πολιτείαν, μαρτυροῦσι δὲ περὶ τούτου τὰ πρακτικὰ τῶν ἐξελέγξεων τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1885. Εἶχον τότε ἀφορμὰς νὰ μὴ διάκημαι φιλικῶς πρὸς τὴν τότε Ἀντιπολίτευσιν, τὴν διευθυνομένην ὑπὸ τοῦ κ. Τρικούπη, καὶ ἐκαθήμην ἐκεῖ (δεικνύει τὴν δεξιὰν), ἐπισκοπῶν τὴν πολιτείαν τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐξελέγξεων· καὶ τότε ὑπεβλήθησαν παρόμοιαι ἐνστάσεις κατὰ διαφόρων ἐκλογῶν, ἐπινευούσης τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐγὼ πάσῃ δυνάμει ἀντετάχθην κατ’ αὐτῶν, καίπερ φιλίως διακείμενος πρὸς τὴν τότε Κυβέρνησιν, καὶ ὕψωσα τὴν φωνήν μου, ἀνερχόμενος τὸ βῆμα τοῦτο, κατὰ πάσης ἀδίκου ἀξιώσεως, ὅπως ἀκυρωθῶσιν ἐκλογαὶ νόμιμοι. Ἂν καὶ τότε δὲν ἠδυνήθην ἐν τοῖς πλείστοις νὰ ἀναστείλω τὸ ἀκατασχέτως πρὸς τὰς ἀδικίας χωροῦν πνεῦμα τῆς Βουλῆς, εἶναι ἀδιάφορον· ἐγὼ ἐξεπλήρωσα τὸ καθῆκόν μου. Τοῦτ’ αὐτὸ πράττω καὶ σήμερον, ἐλπίζω δὲ, ὅτι σήμερον ἔσομαι εὐτυχέστερος. Ὅταν αἱ ἐνστάσεις, τὰς ὁποίας ἀνέπτυξαν ἀπὸ τοῦ βήματος τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς πλειοψηφίας, κατεδείχθησαν διὰ τῆς ἐπιμόνου ἐρεύνης ὡς ἀνυπόστατοι, ποῦ πλέον κατέφυγον νὰ στηριχθῶσιν, ἵνα κατορθώσουν ν’ ἀποσπάσωσι τὴν ἀκυρωτικὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς δι’ ἕνα τοὐλάχιστον δῆμον τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας; εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου κ. Καμάρα, διὰ τῆς ὁποίας οὗτος βεβαιοῖ, ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, μεταβὰς εἰς τὸν δῆμον Κλεπαΐδος, ἐπολιορκήθη ἐν τῇ οἰκίᾳ, ἐν ᾗ διέμεινε, καὶ ἠπειλήθη, καὶ ὅτι κατὰ δύο ἄλλων ἀντιπροσώπων τῆς μερίδος, ἧς ἀρχηγὸς ἦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὁ Δήμαρχος Κλεπαΐδος μετὰ τὴν διαλογὴν ἐπετέθη, παραπονούμενος, διατὶ νὰ λάβωσι μέρος ὡς ἀντιπρόσωποι τῆς μερίδος ἐκείνης. Ἀλλὰ, Κύριοι, οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἀγνοεῖ, ὅτι, ὅταν πρόκηται νὰ κρίνωμεν τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς, τὰ γεγονότα, καὶ ἀληθῆ ἐὰν ὑποτεθῶσιν, ὁσονδήποτε σοβαρὰ καὶ ἂν ὦσιν, αὐτὰ καθ’ ἑαυτὰ κρινόμενα, δὲν ἀρκοῦσι νὰ φέρωσιν ἀκυρότητα τῆς ἐκλογῆς. Οἱαδήποτε παρεκτροπὴ, γενομένη παρά τινος ἐκλογέως, ἢ παρά τινος Δημάρχου, ἢ παρά τινος ὑπαλλήλου, δύναται νὰ ᾖ τιμωρητέα, ἀλλὰ δὲν δημιουργεῖ ἀκυρότητα τῆς ἐκλογῆς, χωρὶς νὰ βεβαιωθῇ ὅτι ἡ παρεκτροπὴ, ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν μεταβολὴν τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων. Τοιαύτη ὑπῆρξε πάντοτε ἡ νομολογία τῶν κοινοβουλευτικῶν σωμάτων, ἡμεδαπῶν τε καὶ ἀλλοδαπῶν, τοιοῦτον δὲ εἶναι καὶ τὸ πνεῦμα τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου· ἄλλως τοῦτο ἔγκειται καὶ ἐν αὐτῇ τῇ φύσει τοῦ ὑπὸ ἐξέτασιν ζητήματος. Ὁ νόμος δι’ ὅλων τῶν διατάξεων αὑτοῦ ἓν μόνον σκοπεῖ, τὴν ἐξασφάλισιν τῆς ἐκδηλώσεως τοῦ ἀληθοῦς φρονήματος τῶν ἐκλογέων· ἐὰν τὸ ἐπιδιωκόμενον τοῦτο ἀποτέλεσμα ἐπῆλθε, δὲν ἐνδιαφέρεται νὰ μάθῃ, ἐὰν συνέβη παρεκτροπή· περὶ ταύτης θὰ ἀσχοληθῇ μόνον ὁ ποινικὸς νόμος. Τούτου τεθέντος, ἴδωμεν, ἔσχε συνέπειάν τινα ἡ γενομένη δῆθεν ἐπίθεσις κατὰ τοῦ ἀντιπροσώπου; Σᾶς ἀνέπτυξαν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατέχουν τὰ τῶν ἐκλογικῶν δυνάμεων τοῦ δήμου ἐκείνου, καὶ σᾶς ἀπέδειξαν, ὅτι εἰς πάσας τὰς ἐποχὰς, εἰς πάσας τὰς ἐκλογὰς, τοιοῦτον ὑπῆρχε πάντοτε τὸ ἀποτέλεσμα· σᾶς προσέθεσαν μάλιστα, ὅτι κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην παρουσιάζεται καὶ τὸ ἑξῆς περίεργον, ὅτι ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Δεληγεώργης λαμβάνει ψήφους πολὺ πλείονας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἔλαβε ποτὲ εἰς οἱανδήποτε ἐκλογὴν ἄλλος ὑποψήφιος, ἀντίθετος τῆς μερίδος τοῦ κ. Σισμάνη. Ἐὰν δὲ λάβητε ὑπ’ ὄψιν τὸ γεγονὸς μόνον τοῦτο τῆς ἀπειλῆς, καὶ χαρακτηρίσητε τοῦτο ὡς ἀρκοῦν νὰ φέρῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ἐρωτῶ ὑμᾶς, τί θὰ πράξητε, ὅταν ἔχητε ἀποδεδειγμένον, ὅτι ὁ ἀντιπρόσωπος ὑποψηφίου τινὸς ἐξεδιώχθη τοῦ τόπου τῆς ἐκλογῆς καὶ δὲν παρέστη κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς ψηφοφορίας; Τί θὰ πράξητε, ἐρωτῶ, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει; καὶ ὅταν μοὶ ἀπαντήσητε, ὅτι μίαν τοιαύτην ἐκλογὴν θὰ τὴν θεωρήσητε ἄκυρον, θέλω σᾶς παρακαλέσει τότε νὰ δώσητε ψῆφον ἀκυρωτικὴν κατὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν· διότι ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ τμήματος ἀναγράφεται τὸ γεγονὸς, ὅτι κατὰ τὴν ἐκλογὴν Ἄρτης ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ὑποψηφίου τῆς ἀντιπάλου μερίδος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐξεδιώχθη ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς ψηφοφορίας καὶ δὲν παρέστη εἰς τὴν ἐκλογὴν, οὕτω δὲ ἡ κάλπη τοῦ ἀντιπάλου του ἔμειναν ἄνευ ἀντιπροσώπου.

§7ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Ἀλλὰ διὰ τίνα λόγον;

§8ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀδιάφορον διὰ τίνα λόγον· τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι ἀπεβλήθη καὶ δὲν ἔλαβε κἄν μέρος εἰς τὴν ἐκλογήν.

§9ΜΑΥΡΟΜΑΡΑΣ. Πρέπει νὰ εἴπητε τὴν ἀλήθειαν (ποδοκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§10ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν ἐπιτρέπω διακοπάς.... Βλέπετε, κύριε Μαυρομαρᾶ, ὅτι τὰ ἀκροατήρια σᾶς ποδοκροτοῦν (γέλως).

§11ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐποδοκροτήθη ὁ κ. Μπουφίδης, καὶ πρέπει νὰ ποδοκροτῆται εἰς κάθε στιγμὴν, διότι ὁμιλεῖ αὐθαδῶς (θόρυβος).

§12ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τίνος ὑποψηφίου ἡ κάλπη ἔμεινεν ἄνευ ἀντιπροσώπου;

§13ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Τοῦ κ. Κοττίκα, διότι ὁ ἀντιπρόσωπός του ἐξεδιώχθη· διὰ λόγον, τὸν ὁποῖον ἐνόμιζον νόμιμον; τὸν ὁποῖον ἐνόμιζον ἄνομον; τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἔχω ὑπὸ ἐξέτασιν.

§14ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν.). Ἀνέγνωσα καὶ ἐγὼ ἐν τῇ ἐκθέσει τὸ ἐπεισόδιον τοῦτο, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀκριβῶς ἐκτεθειμένον. Ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Κοττίκα ἦτο μέλος τῆς Νομαρχιακῆς ἐπιτροπῆς· ἐνόμιζε δὲ ὁ ἀντιπρόσωπός μου, καὶ ἐγὼ ἐνόμιζον, ὅπως καὶ ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, ὅτι τὰ μέλη τῆς Νομαρχιακῆς ἐπιτροπῆς δὲν δικαιοῦνται ν’ ἀντιπροσωπεύωσιν ὑποψηφίους Βουλευτὰς, ἐπομένως καὶ εἰς τοὺς φίλους μου, τοὺς ὄντας μέλη τῆς Νομαρχιακῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἐπέτρεψαν νὰ μὲ ἀντιπροσωπεύσωσι. Καὶ ὁ ἀντιπρόσωπός μου δὲ ἐν Πέτᾳ, γνωρίζων τοῦτο, καὶ ἔχων ἐνώπιόν του καὶ ἐγκύκλιον τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις τὰ μέλη τῆς Νομαρχιακῆς ἐπιτροπῆς ἐξομοιοῖ πρὸς τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, ἔκαμεν ἔνστασιν καὶ ἀπῄτησεν, ἵνα ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Κοττίκα, ὁ ὢν μέλος τῆς ἐπιτροπῆς, μὴ παρίσταται, ὡς ἀντιπρόσωπός του. Δὲν ἔμεινεν ὅμως ἡ κάλπη αὐτοῦ ὀρφανὴ, διότι ἀντεπροσωπεύθη παρ’ ἄλλου.

§15ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Φαίνεται ὅτι ἔχω τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ ἐννοῶμαι.

§16ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Διότι δὲν δύνασθε νὰ ἐξηγηθῆτε πρεπόντως.

§17ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀληθῶς δὲν κατώρθωσα ἐπὶ τέσσαρας Συνόδους, καθήμενος ἐκεῖ καὶ ἀκούων ὑμᾶς ἀγορεύοντας, νὰ λάβω μαθήματα. Εἰς τὸ ἑξῆς θ’ ἀκολουθήσω τὰ διδάγματά σας, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον εἶδον, ὅτι ταῦτα ἄγουσιν εὐθέως εἰς τὴν ὑπουργικὴν ἕδραν.

§18ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν θὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ὅ,τι ἔκαμεν εἶχε καθῆκον νὰ τὸ κάμῃ· ἂν δὲ ἀνῆλθον εἰς τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἀνῆλθον ἀγωνιζόμενος ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας καὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ πολίτου, χωρὶς ἰδιωτεύων νὰ ἀδικήσω τινὰ (παρατεταμένα χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Θέλω δὲ σᾶς ἀποδείξει, ὅταν ἡ Βουλὴ ἐπιληφθῇ τῶν ἐργασιῶν της, ὁποία ὑπῆρχεν ἡ κατάστασις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐπὶ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, καὶ θέλω σᾶς τὸ ἀποδείξει δι’ ἐγγράφων αὐτοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν (ἐπευφημίαι καὶ χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§19ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπιβάλετε ἡσυχίαν εἰς τὰ ἀκροατήρια.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρατηρῶ εἰς τὰ ἀκροατήρια, ὅτι δὲν ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἐπιδοκιμάζωσιν οὔτε ν’ ἀποδοκιμάζωσι.

§21ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Φαίνεται, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἔχω τὴν ἀτυχίαν νὰ μὴ ἐννοῶμαι. Ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τῆς Ἄρτης εἶναι ἄκυρος διότι ἀπεδιώχθη ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Κοττίκα, ἀλλ’ ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ὅτι μόνον τὸ γεγονὸς τῆς ἀπειλῆς κατά τινος ἀντιπροσώπου δύναται νὰ φέρῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ἔχουσιν ὑποχρέωσιν, διὰ νὰ ἦναι συνεπεῖς, νὰ θεωρήσωσιν ἄκυρον τὴν ἐκλογὴν κατὰ μείζονα λόγον, ὅταν ὁ ἀντιπρόσωπος ἐξεδιώχθη καὶ δὲν παρέστη κατὰ τὴν ψηφοφορίαν.

§22ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐν τῇ ἐκλογῇ Ἄρτης ὑπάρχει πλειοψηφία δύο χιλιάδων ψήφων.

§23ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀκριβῶς εἰς τὴν παρατήρησιν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἔκαμεν, ἀπήντησα προηγουμένως, εἰπὼν ὅτι ὄχι μόνον ἡ νομολογία τῶν κοινοβουλευτικῶν σωμάτων, ἡμεδαπῶν καὶ ξένων, ὄχι μόνον τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου τοῦ ἐκλογικοῦ, ἀλλὰ καὶ αὐτὴ ἡ φύσις τοῦ πράγματος ἐπιβάλλει, ὥστε πᾶσα οἱαδήποτε παρεκτροπὴ τότε μόνον νὰ φέρῃ τὴν ἀκύρωσιν, ὅταν ἐπιδρᾷ ἐπὶ τοῦ ἀποτελέσματος, ὅταν μεταβάλλῃ τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων. Ὅταν τοῦτο εἶπον, πᾶσα διακοπὴ νομίζω εἶναι περιττή. Ἔλεγον δὲ συγχρόνως, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀποδέχονται, ὅτι ἁπλῆ τις παρατυπία, ὅτι μία τις ἀπειλὴ κατά τινος τῶν ἀντιπροσώπων ἢ τῶν ὑποψηφίων πρέπει ἀναγκαίως νὰ φέρῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ἐκεῖνοι, ἵνα ὦσι συνεπεῖς, πρέπει νὰ κηρυχθῶσι κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Ἄρτης, καθ’ ἣν ὁ ἀντιπρόσωπος ἑνὸς ὑποψηφίου ἀπεδιώχθη. Ἐγὼ ἔχω ἐντελῶς τὴν ἐναντίαν ἰδέαν, ἀλλ’ ὑμεῖς, οἱ ὁποῖοι φέρετε ὡς λόγον ἀκυρότητος τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος τὸ ὅτι ἠπειλήθη ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ ὑποψηφίου, ἵνα ἦσθε συνεπεῖς, πρέπει νὰ ἀποδεχθῆτε, ὅτι εἰς πᾶσαν ἐκλογὴν, εἰς τὴν ὁποίαν δι’ οἱονδήποτε λόγον ἐξεδιώχθη ὁ ἀντιπρόσωπος ἑνὸς ὑποψηφίου, πρέπει νὰ δώσητε ἀκυρωτικὴν ψῆφον, καὶ ἑπομένως νὰ δώσητε τοιαύτην καὶ ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Ἄρτης, καθ’ ἣν οὐχὶ ἠπειλήθη, ἀλλ’ ἐξεδιώχθη ὁ δυστυχὴς ἀντιπρόσωπος. Ἀφοῦ δὲ καὶ ὁ λόγος οὗτος δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἐπιχείρημα δικαιολογοῦν τὴν καταψήφισιν τῆς ἐκλογῆς, δὲν μένει ὑμῖν ἐπιχείρημα ἄλλο ἢ τὸ παρατόλμως ἐντεῦθεν λεχθὲν, ὅτι ὀφείλετε νὰ καταψηφίσητε πᾶσαν ἐκλογὴν, καθ’ ἣν ἐπέτυχον φίλοι τῆς πρώην Κυβερνήσεως. Ἐὰν μὴ τοῦτο ἦναι προγραφὴ, ὡς ὠνομάσθη ὑπὸ τῶν προαγορευσάντων, δότε ὑμεῖς οἷον ἂν θέλητε χαρακτηρισμόν. Ἐν τούτοις ἡμεῖς δὲν διστάζομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὰ τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν καὶ ἀπὸ γενικωτέρας ἀπόψεως. Τουναντίον μάλιστα, ὡς ἔλεγον καὶ χθὲς, δεχόμεθα τὴν συζήτησιν, διότι ἀδιστάκτως πιστεύομεν, ὅτι κατὰ τὴν τοιαύτην συζήτησιν θέλομεν καταδείξει, ὅτι οὐχὶ ἡμεῖς, ἀλλ’ οἱ ὑπὸ τὰ προγράμματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀγωνισθέντες παρεπλάνησαν καὶ μετέβαλον τὸ ἀληθὲς τοῦ λαοῦ φρόνημα. Ἔλεγον καὶ χθὲς, ὅτι οἱ λαοὶ ἐν τῇ κυριάρχῳ αὑτῶν δυνάμει ἐγκρύπτουσιν ἐλαττώματα παιδικά. Ὅσον λαός τις εἶναι λάτρης τῆς ἐλευθερίας, κατὰ τοσοῦτον καὶ τὰ ἐλαττώματα ταῦτα ἔχει ἀνεπτυγμένα. Οἱ ἀνελευθέρως ζῶντες λαοὶ εἰσιν ἴσως ἀπηλλαγμένοι τῶν τοιούτων ἐλαττωμάτων, διότι παρ’ αὐτοῖς οὐδὲν συναίσθημα εὑρίσκεται ἀνεπτυγμένον. Κατ’ ἐξοχὴν ὅμως ὁ ἑλληνικὸς λαὸς, ὡς ἐκ τοῦ χαρακτῆρος αὐτοῦ καὶ τῆς πολιτικῆς αὐτοῦ καταστάσεως, εὐκόλως παρασύρεται, ὅταν ἐπιτηδείως κατορθώσῃ τις νὰ ἐπωφεληθῇ τῶν ἀδυναμιῶν του. Τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, τὸν φιλότιμον καὶ πατριώτην λαὸν, τὸν ἐνθουσιῶντα εἰς πᾶσαν ἰδέαν σχετιζομένην πρὸς τὸν μέγαν αὐτοῦ προορισμὸν, εὐκόλως κατακτᾶτε, ἐκμεταλλευόμενοι τὰς ἀδυναμίας αὐτοῦ. Ἐὰν εἴπητε πρὸς αὐτὸν, ὅτι ἔκ τινος ἐνεργείας κινδυνεύουσι νὰ ναυαγήσωσιν οἱ προαιώνιοι πόθοι του, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ τὸν συγκινήσητε. Συνήθως οἱ λαοὶ ἀφαρπάζονται, ἀλλὰ κατὰ μείζονα λόγον τὸ πάθημα τοῦτο δύναται νὰ πάθῃ εὐγενὴς λαὸς, συνειθισμένος ν’ ἀπεκδέχηται τὰ πράγματα οὐχὶ ὡς ἐπιβάλλουσιν αἱ περιστάσεις, ἀλλ’ ὡς ποθεῖ ἡ καρδία του. Δυστυχῶς δὲν εἶναι τοῦτο μόνον τὸ σημεῖον, καθ’ ὃ εὐκόλως δύναταί τις νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τοῦ λαοῦ. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα σημεῖα, μηδαμῶς πλέον σχετιζόμενα πρὸς τὰ αἰσθήματα αὐτοῦ, καθ’ ἃ ἐπίσης ἐπιτυχῶς δύναταί τις νὰ ἐπιδράσῃ. Τὰ σημεῖα ταῦτα εἶναι τὸ προσωπικὸν συμφέρον ἑκάστου. Οἱ λαοὶ δὲν ἀπαρνοῦνται ἐν τῇ καθόλου δράσει αὐτῶν νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς βάρη. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μάλιστα ἀνεδείχθη πάντοτε γενναῖος εἰς ταῦτα. Ἀλλ’ ἕκαστος ἰδιαιτέρως πολίτης δυσφορεῖ, ὁσάκις τὰ ἐπιβαλλόμενα βάρη δὲν βλέπῃ ὅτι σκοποῦσι τὴν ἄμεσον ἐνέργειαν. Ὅσῳ μᾶλλον μεμακρυσμένη εἶναι ἡ ἐνέργεια, τοσοῦτον ἡ δυσφορία καθίσταται μεγάλη, καὶ ἐντεῦθεν, ἐπιτηδείως αὕτη ὑποδαυλιζομένη ὑπὸ τῶν ἐπιζητούντων νὰ κερδοσκοπήσωσι πολιτικῶς, ἐξεγείρεται εἰς ἀγανάκτησιν, ἥτις κατὰ τὴν στιγμὴν τῆς ἀποφάσεως ὁδηγεῖ τὴν διάνοιαν τοῦ πολίτου. Ταῦτα ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν, ἂς ἐξετάσωμεν ἤδη, τίς ἡ θέσις ὑμῶν καὶ ἡμῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 14 Ὀκτωβρίου. Ἡμεῖς προσήλθομεν ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ζητοῦντες τὰς ψήφους αὐτοῦ ὑπὸ ὡρισμένον πολιτικὸν πρόγραμμα. Τὸ πρόγραμμα ἡμῶν ἦν διαγεγραμμένον ἐκ τῶν προτέρων. Καθηλωμένοι ἐκεῖ, ἐπὶ τῶν ἑδρῶν μας, ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν, ἡμεῖς ἐπεβάλλομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν βάρη, διότι εἴχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὁ λαὸς χάριν τῆς τιμῆς τῆς πατρίδος ὤφειλε νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὰ βάρη ταῦτα. Οὕτω δὲ ἐργαζόμενοι, ἐξεπληροῦμεν καθῆκον ὑπέρτατον πρὸς τὴν πατρίδα, ἧς ἡ τιμὴ ἐν τῷ χρηματιστικῷ κόσμῳ ἔτρεχε τὸν κίνδυνον νὰ ἀπολεσθῇ. Τί δὲ ἐπράττετε σεῖς; Ἀντετάσσεσθε πάσῃ δυνάμει πρὸς ταῦτα, καίτοι, ὡς θὰ εἴπω κατωτέρω, δὲν ἠδύνασθε νὰ ἔχητε ἀλλοίαν περὶ τοῦ πράγματος γνώμην (ποδοκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§24ΔΑΓΡΕΣ. Νὰ ἐφαρμόσητε, κύριε Πρόεδρε, τὸν Κανονισμὸν κατὰ τῶν ἀτακτούντων (θόρυβος).

§25ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὅταν αἱ δύο μεγάλαι δυνάμεις τῆς πολιτειακῆς μηχανῆς, ἡ Συμπολίτευσις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, εἰς ἔθνη, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν ἀποχωρίζουσιν αὐτὰς ἰδέαι ῥιζικαὶ, λειτουργῶσιν ἐντὸς τοῦ κύκλου τῶν καθηκόντων αὐτῶν, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν παραφορᾶς τοῦ λαοῦ. Ἀφοῦ πάντες συναισθανόμεθα, ὅτι ἡ τιμὴ Ἑλληνικοῦ ἔθνους ἐπέβαλλε νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸν λαὸν διὰ φορολογίας, ἀφοῦ αὐτὸ τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνικοῦ ἔθνους ὑπηγόρευε νὰ ἐπιβάλλωμεν εἰς τὸν λαὸν βάρη, δὲν νομίζω ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξεπλήρου τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον, ἀρνουμένη πανθολογουμένην ἀλήθειαν. Ἂς μὴ λησμονήσωμεν, ὅτι παρέρχονται οἱ χρόνοι καὶ μεταβάλλονται τὰ πράγματα, ἐπέρχονται δὲ στιγμαὶ, καθ’ ἃς ἡ ἀλήθεια ἀναφαίνεται καὶ ὁ ἔλεγχος ἐπέρχεται· τότε δὲ θέλομεν ἴδει, τί ἐν τῇ συνειδήσει εἷς ἕκαστος ἐξ ὑμῶν ἐπίστευεν. Ἂς ἴδωμεν λοιπὸν, ἐπίστευε τότε ἡ Ἀντιπολίτευσις εἰς ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος διετράνου; Ἐλέγομεν ἡμεῖς τότε, ὅτι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους πρέπει νὰ αὐξηθῶσι, διότι τοῦτο ἐπιβάλλουσιν αἱ ἀνάγκαι τῆς πατρίδος, ἐφώνει δὲ ἐντεῦθεν ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν: «σταματήσατε, Κύριοι, διότι διὰ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματός σας ἐφέρατε τὸν κάματον εἰς τὴν παραγωγὴν, καὶ ἐξηντλήσατε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, διότι οὗτος δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ δώσῃ πλέον τῶν 60,000,000». Τοιαῦτα δὲ λέγων, ἄφινε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν νὰ πιστεύσῃ, ὅτι, ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἔλθῃ ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, θέλει μειώσει τὰ βάρη ταῦτα. Ἤλθατε ὑμεῖς, ἀμέσως δὲ εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον ἀνέγνωμεν, ὅτι θέλετε διοικήσει ἄνευ ἐλαττώσεως τῶν ἐσόδων, διατηροῦντες τὴν φορολογίαν ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς, καθήμενοι ἐκεῖ, ἐπεβάλλομεν μὲ θυσίαν τῆς δημοτικότητος ἡμῶν, ἀφοῦ οὕτως ἐνομίζομεν ὅτι ἐξυπηρετοῦμεν τὰ συμφέροντα τῆς πατρίδος. Γνωρίζετε δὲ σεῖς, πόσον τοῦτο ἐπέδρασεν ἐπὶ τὰς ἐκλογάς. Τοιαῦτα ζητήματα, καταλλήλως ἐκμεταλλευόμενα, γνωρίζομεν ὁποῖα ἔχουσιν ἀποτελέσματα· ταῦτα ἐγνωρίζομεν ἡμεῖς, ἀλλ’ ἐθεωρήσαμεν καθῆκόν μας, μηδαμῶς ἀποβλέποντες εἰς τὰς συνεπείας, καὶ ἀδιαφοροῦντες περὶ τῆς ἐκλογικῆς ἡμῶν τύχης, νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὴν πολιτείαν, τὴν ὁποίαν ἐνομίζομεν συμφέρουσαν εἰς τὸν τόπον. Ἀλλὰ μήπως τὰ ζητήματα ταῦτα ὑπῆρχον πρόχειρα εἰς τὴν ἐκλογικὴν ἡμῶν ἐνέργειαν; Εἴχετε πρὸ ἡμῶν τὸ γεννηθὲν ζήτημα τῆς Κρήτης .... (ποδοκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§26Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Περὶ τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλοακαρνανίας ὁμιλεῖτε (θόρυβος).

§27Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πρέπει νὰ ἐκκενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια. (Θόρυβος καὶ σάλος ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν τοῖς ἀκροατηρίοις).

§28ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ προχωρήσωμεν μὲ αὐτὴν τὴν κατάστασιν, κύριε Πρόεδρε.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ νὰ ἐκκενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια;

§30ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§31ΑΡΓΥΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτοὶ οἱ θόρυβοι καὶ αἱ ἀταξίαι δὲν ἔλειψαν ποτὲ ἀπὸ τὰ ἀκροατήρια· διατὶ παραξενεύονται ἤδη καὶ ἐξανίστανται οἱ κύριοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Τοὺς θορύβους καὶ τὰς ἀταξίας τὰς ἐπροκάλουν αὐτοὶ οἱ Ὑπουργοί των, τὰς διωργάνιζον μετ’ ἐπιδείξεως καὶ αὐθαδείας καὶ τὰς ἐπλήροναν ἀκριβὰ ἀκριβὰ ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, καὶ ἔφερον ἐδῶ τότε τοὺς μεμισθωμένους ἐγκαθέτους καὶ μᾶς ἐποδοκρότουν καὶ μᾶς ὕβριζον, ὅταν ἡμεῖς ἠγωνιζόμεθα ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ λαοῦ καὶ ἐστιγματίζομεν τὰς ἀθλιότητας ἐκείνων. Τοὺς θορύβους καὶ τὰς ἀταξίας ἡμεῖς τὰς ἀποτρέπομεν ἤδη, ἀλλὰ τὰς προκαλοῦσιν αὐτοί, οἱ ὁποῖοι, ἀντὶ νὰ καλύπτουν τὸ πρόσωπον αὑτῶν, ἦλθον ἐδῶ μετὰ τῆς μεγαλειτέρας αὐθαδείας νὰ μᾶς ἀπειλῶσι, καὶ κατὰ τὸ δὴ λεγόμενον, «φωνάζει ὁ κλέπτης διὰ νὰ φύγῃ ὁ νοικοκύρης», καὶ δὲν αἰσθάνονται ὅτι εἶναι ὑπόδικοι διὰ βαρέα κατὰ τῆς πατρίδος καὶ τῆς ἠθικῆς ἐγκλήματα. Δὲν δύνασθε νὰ κλείσητε τὰ στόματα τοῦ κατηγανακτημένου λαοῦ κατ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐπὶ ὀκτὼ ἔτη τὸν ἐπίεσαν καὶ τὸν ἠδίκησαν· πρέπει προηγουμένως νὰ χαλιναγωγηθῇ ἡ αὐθάδεια ἐκείνων.

§32ΔΑΓΡΕΣ. Κύριοι Βουλευταί, εἶμαι ἐν τῇ παρούσῃ Βουλῇ ὁ ἀρχαιότερος τῶν Βουλευτῶν, ἀνεδείχθην κατὰ τὰ 1850, διήνυσα τὸ τρικυμιῶδες διάστημα τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, ἀλλὰ ποτὲ δὲν εἶδον τοιαύτην κατάστασιν τῶν ἀκροατηρίων. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς νὰ ἐπιτρέπωμεν τοιαύτην κατάστασιν καὶ τοιαύτας ἀταξίας, καὶ πρέπει νὰ ἐκκενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια.

§33ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ ἐκκενώσητε τὰ ἀκροατήρια, ἀλλὰ βλέπω, ὅτι δὲν ἐκκενοῦνται.

§34ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐννοοῦμεν ὅτι, ἂν δὲν ἐκτελεσθῇ ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, ἡμεῖς, τὰ μέλη τῆς μειοψηφίας, κηδόμενα τῆς τιμῆς τῆς Βουλῆς, δὲν θὰ ὁμιλήσωμεν ἐπὶ πλέον. Εἶσθε κύριοι νὰ πράξητε ὅ,τι θέλετε, ἀλλὰ θέλετε προβῆ ἐν πλήρει ἡμῶν σιωπῇ, τὴν δὲ σιωπήν μας θὰ ἐκτιμήσῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός.

§35Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀκούωμεν πολιτικὰ ζητήματα· πρόκειται περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς· δὲν εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ ἀκούωμεν τὰς ῥεκλάμας, καὶ διὰ τοῦτο τὰ ἀκροατήρια ποδοκροτοῦν.

§36Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ τάξις κατὰ τὰς συνεδριάσεις καὶ συζητήσεις τῆς Βουλῆς εἶναι στοιχεῖον ἀπολύτως ἀναγκαῖον, ἐπιβαλλόμενον ἐκ τοῦ συμφέροντος τῶν συζητήσεων, τῶν ὁποίων σκοπὸς εἶναι ἡ ἀνεύρεσις τῆς ἀληθείας. Ἡ τάξις περιβάλλει διὰ κοσμιότητος τὰς μελέτας καὶ τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, καὶ προσδίδει ὄγκον καὶ δύναμιν εἰς αὐτάς. Διὰ τοῦτο πάντες οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πλειονοψηφίαν, φίλοι τῆς τάξεως, εἰσὶν ἕτοιμοι νὰ παράσχωσι πᾶσαν συνδρομήν, ὅπως τηρηθῇ καὶ ἀποκατασταθῇ ἡ τάξις. Ὑμεῖς, κύριε Πρόεδρε, ἀντιπροσωπεύοντες τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν καὶ διαχειριζόμενος τὴν ἀστυνομίαν τῆς Βουλῆς, θέλετε λάβει παρὰ τῆς πλειοψηφίας πᾶσαν συνδρομήν, διὰ νὰ ἐκτελέσητε τὸ καθῆκόν σας, ὅπως ἀσφαλίσητε τὴν κατὰ τὰς συζητήσεις ἡμῶν τάξιν. Τινὲς τῶν συναδέλφων πρὸ μικροῦ ἔφερον γνώμας ἐπὶ τῶν λόγων τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας κ. Μπουφίδου, ὅστις πρὸ μικροῦ διέκοψε τὴν ἀγόρευσίν του. Ἐπειδή εἰμι φίλος τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας τοῦ λόγου, ὑπέλαβον ὅτι δὲν ἦτο πρέπον νὰ λάβω τὸν λόγον ὑπὲρ τοῦ νόμου, καὶ νὰ παρατηρήσω εἰς τοὺς ἀγορεύσαντας, ὅτι ἐκτρέπονται τοῦ κύκλου τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι. Διανύομεν τὸ στάδιον τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, πρόκειται δὲ ὑπὸ τὰς ὄψεις τῆς Βουλῆς ἡ ἔρευνα, ἂν αἱ ἐκλογαὶ ἐνεργήθησαν νομίμως, καὶ ἂν οἱ ἐκλεχθέντες ἔχωσι τὰ νόμιμα προσόντα. Ἡ ἔρευνα αὕτη ἐπάγει καὶ ἕτερον δικαίωμα, τὸ τοῦ ἐλέγχου τῆς κατὰ τὰς ἐκλογὰς διαγωγῆς τῶν ὀργάνων τῆς διοικήσεως, εἴτε πολιτικῶν εἴτε στρατιωτικῶν, δυνάμει δ’ αὐτοῦ οἱ ῥήτορες δύνανται νὰ ζητήσωσιν ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν τὴν τιμωρίαν καὶ καταστολὴν ἐκείνων ἐκ τῶν ὀργάνων τούτων, τὰ ὁποῖα ἐπεμβῆκαν εἰς τὰς ἐκλογάς. Δὲν δύναται νὰ προτεθῇ σήμερον πολιτικὴ συζήτησις, οὐδ’ ἁρμόζει εἰς τὸ στάδιον τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν νὰ λέγῃ ὁ ἀγορεύων πρὸ μικροῦ, ὅτι οἱ λαοὶ ἔχουσι παιδικὰς ἀδυναμίας, ἵνα ἐνδείξῃ, ὅτι τοιαύτη παιδικὴ ἀδυναμία τοῦ λαοῦ ἐπήνεγκε τὴν ἀνατροπὴν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη. Δὲν πρόκειται σήμερον νὰ συζητήσωμεν, ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις κατὰ τὴν 14ην Ὀκτωβρίου ἀπεπλάνησε τὸν λαὸν καὶ παρέσυρε τοὺς ἐκλογεῖς τῆς Ἑλλάδος, ἵνα περιβάλωσι ταύτην διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης των. Ταῦτά εἰσι θέματα, τὰ ὁποῖα σήμερον, μήπω καταρτισθείσης τῆς Βουλῆς, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ προτεθῶσι πρὸς συζήτησιν. Διὰ τοῦτο εἶχον τὸ καθῆκον νὰ ζητήσω ἀπὸ τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ περιορίσῃ τὸν λόγον του ἐντὸς τῶν ὁρίων τῆς ἐξελέγξεως τῆς ἐκλογῆς· ἀλλ’ ἐπειδὴ, ὡς εἶπον πρὸ μικροῦ, εἰμὶ ὑπὲρ τῆς ἀπολύτου ἐλευθερίας τοῦ λόγου, εἰμὶ δ’ ἄλλως πεπεισμένος, ὅτι αἱ περιστροφαὶ καὶ αἱ ἐκτοξεύσεις τῶν ἐννοιῶν, ἃς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξήνεγκε πρὸ μικροῦ, εἶναι ἐντελῶς ἀβλαβεῖς, ἀφοῦ μάλιστα μετ’ ὀλίγον μετὰ τὸν καταρτισμὸν τῆς Βουλῆς θέλει καταδειχθῆ, ὅτι δὲν λέγει ἀκριβῆ ὁ ἀγορεύων, καὶ ὅτι ἡ πρὸ τῆς 14ης Ὀκτωβρίου Ἀντιπολίτευσις ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν της, διὰ τοῦτο δὲν ἐταράχθην παντάπασιν, ἀφῆκα δ’ αὐτὸν ἐλεύθερον, καὶ παρῄτησα τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον μοὶ ἐπεβάλλετο ὑπὸ τοῦ νόμου. Τὸ καθῆκον τοῦτο ἐξετέλεσα, ὅταν ὁ κ. Ἀργυρόπουλος, βουλευτὴς Ἄνδρου, πολιτικὸς φίλος μου, ἐξετράπη πρό τινων ἡμερῶν ἐπὶ θέματα ἀλλότρια τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, καὶ ὁ φίλος μου κατέλιπε τὸν λόγον του. Δὲν τὸ ἐκτελῶ, ἀλλὰ παραιτοῦμαι αὐτοῦ νῦν, ὅτε πρόκειται περὶ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λεβαδείας, ὅστις δὲν τυγχάνει πολιτικὸς φίλος μου, καὶ δὲν ζητῶ νὰ ἐγκαταλίπῃ τὰ ἀλλότρια τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν θέματα, ἐπὶ τὰ ὁποῖα ἐξετράπη. Παρακαλῶ λοιπὸν τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας νὰ μὴ ταράσσωνται ἐκ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους ἐν οὐ δέοντι εἶπε σήμερον ὁ ἀγορεύων, ἀλλὰ νὰ ἀφήσωσιν αὐτὸν ἀνενόχλητον, ἵνα λέγῃ ὅ,τι ἂν θέλῃ. Μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θέλει εἶσθαι ἡ Βουλὴ κατηρτισμένη πρὸς συζήτησιν ἐπὶ τῶν πολιτικῶν θεμάτων, τότε δὲ θέλουσι συζητηθῆ ταῦτα, καὶ ἐπὶ τῶν συζητήσεων τούτων θέλει κρίνει ὁ Ἑλληνικὸς λαός. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§37ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐκτελεσθῇ ἡ περὶ ἐκκενώσεως τῶν ἀκροατηρίων ἀπόφασις τῆς Βουλῆς, θέλομεν σιωπήσει· δύνασθε νὰ προχωρήσητε εἰς τὰ ἔργα σας.

§38ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐξεδιώχθησαν ἐκ τῶν ἀκροατηρίων οἱ ἀτακτήσαντες.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διέταξα νὰ ἐκκενωθῶσι τὰ ἀκροατήρια.

§40ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἐκτελεσθῇ ταχέως ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§41ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Δὲν δύναμαι, Κύριοι, ν’ ἀφήσω ἄνευ ἀπαντήσεως ὅσα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ λαβὸν χώραν ἐπεισόδιον εἶπε σχετικῶς πρὸς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν πραγματεύομαι τὸ θέμα, ὅπερ ἐκ καθήκοντος ἀνέλαβον νὰ ὑποστηρίξω. Ἐὰν κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ λαβόντες τὸν λόγον, εἶχον τὸ δικαίωμα ν’ ἀσχοληθῶσιν εἰς συζήτησιν γενικὴν περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἡ προηγουμένη Κυβέρνησις διεχειρίσθη τὴν ἐξουσίαν, διὰ νὰ καταλήξωσιν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι δι’ ἐκνόμων μέσων, διὰ κυβερνητικῶν παροχῶν καὶ πιέσεων, εἰσήλθομεν καὶ ἡμεῖς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἶναι ἄδικος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀρνούμενος εἰς ἐμὲ τὸ δικαίωμα νὰ συζητήσω ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ γνωρίζει καὶ ἐξ ἄλλων περιόδων, γνωρίζει δὲ, ὅτι δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες καταλαμβάνουσιν ἐπὶ μακρὸν τὸ βῆμα, διὰ νὰ λέγωσιν ὅ,τι δὲν πρέπει νὰ λέγωσι καὶ νὰ ἀπασχολῶσι τὴν Βουλὴν, ὁμιλοῦντες περὶ θέματος μηδεμίαν ἔχοντος σχέσιν πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν θέμα. Προσεδόκων λοιπὸν ἀγαθωτέραν τὴν ἐκτίμησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὃν τιμῶ καὶ σέβομαι, προσεδόκων ἄλλως νὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι δὲν εἴμεθα ἡμεῖς οἱ προκαλέσαντες τοιαύτην συζήτησιν, οὐδ’ ἔπρεπε τόσον ταχέως νὰ λησμονήσῃ, ὅτι ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον οἱ ῥήτορες τῆς πτέρυγος, ἧς ἡγεῖται, ἀνερχόμενοι ἐπὶ τὸ βῆμα, οὐδὲν ἄλλο ἔπραττον ἢ νὰ ἀσχολῶνται εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις διεχειρίσατο τὰ κοινά. Περὶ τίνος λοιπὸν ἐγὼ ὁμιλῶ; ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διεχειρίσατο ἡ πρώην Κυβέρνησις τὰ κοινά, εἶναι ὑπὸ τὸν ἔλεγχον παντὸς πολίτου, ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιθυμῶ νὰ ἐξετάσω εἰδικώτερον ἐγὼ σήμερον, καὶ ἐν σχέσει πρὸς τὰ τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν, εἶναι τοῦτο, ὅτι τὰ πολιτικὰ συμφέροντα ἥκιστα ἠδύνατο νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἡ τοιαύτη διαχείρισις. Ἐὰν ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ὁ τέως Πρωθυπουργὸς διεχειρίσθη τὰ κοινὰ, προκαλῇ τὴν εὐγνωμοσύνην τοῦ ἔθνους διὰ τὸν σκοπὸν, ὃν ἐξυπηρετεῖ ἡ τοιαύτη διαχείρισις, οὐδαμῶς ὅμως ἠδύνατο νὰ εὐαρεστήσῃ τὰ κατὰ μέρος προσωπικὰ συμφέροντα. Ἐπεβάλλετο ὑπὸ τῶν ἀναγκῶν τῆς χώρας ἡ μέριμνα περὶ τῆς ὅσον ἔνεστιν ἀνελλιποῦς εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἡ δὲ ἐπαύξησις τῶν ἐσόδων τούτων καθίστα ἀντιδημοτικοὺς τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν Κυβέρνησιν. Τοῦτο εἶναι τὸ ζήτημα, ὅπερ ὀφείλω νὰ ἐξετάσω ἐν ἐκτάσει· ἂν δὲ ἐνοχλῶ ὑμᾶς, ἀξιῶ νὰ μὴ δυσφορῆτε, ἀναμιμνησκόμενοι, ὅτι προεκλήθημεν εἰς τοῦτο. Ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους ἠκούομεν κατηγορητήρια, καὶ ἤδη, ὅτε ἦλθεν ἡ σειρὰ μας ν’ ἀπαντήσωμεν, μᾶς λέγετε, ὅτι πρέπει ν’ ἀναμείνωμεν τὸν κατάλληλον χρόνον, ἵνα προβῶμεν εἰς πολιτικὴν συζήτησιν. Ἀναγνωρίσατε ὅτι τὰς ἐκλογὰς ἐνηργήσαμεν ἐν ἐλευθερίᾳ, μειονεκτοῦντες ἀπέναντι ὑμῶν, καὶ τότε πᾶσα συζήτησις εἶναι περιττή· ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἀσχολεῖσθε νὰ πείσητε τὸν κόσμον, ὅτι κυβερνητικὴ ἐπίδρασις ἠσκήθη δι’ ὅλων τῶν μέσων κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, δικαιούμεθα νὰ προβῶμεν εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ἐναντίου, δεικνύοντες ὑμῖν τίνος ἕνεκεν ἐπῆλθον τοιαῦτα ἀποτελέσματα κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 14ης Ὀκτωβρίου. Ἔλεγον πρότερον, ὅτι μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἡμῶν δὲν ὑπάρχουσι ῥιζικαὶ διαφωνίαι. Δὲν διαφωνοῦμεν περὶ τοῦ καθεστῶτος, οὐδὲ μᾶς χωρίζουσιν ἀρχαὶ διάφοροι περὶ τοῦ πολιτεύματος. Περὶ τίνος λοιπὸν ἡμεῖς διαφωνοῦμεν; Διαφωνοῦμεν περὶ τοῦ τρόπου τῆς διαχειρίσεως τῶν κοινῶν, διαφωνοῦμεν περὶ τῶν λεπτομερειῶν, καθόσον ἡ ἀρχὴ διὰ πάντα Ἕλληνα εἶναι μία, ἡ ἐπιδίωξις τῆς πραγματοποιήσεως τῶν ἐθνικῶν πόθων· διότι δὲν γνωρίζω ἄλλον σκοπὸν, δι’ ὃν ἡ μικρὰ αὕτη γωνία εἶναι Κράτος ἐλεύθερον, δὲν γνωρίζω τίνα ἄλλον σκοπὸν ἐκλήθη νὰ ἐξυπηρετήσῃ, ἂν δὲν ἐκλήθη νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸν μέγαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ προορισμόν. Ὡς πρὸς τοῦτο οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ διαφωνία. Ἀλλὰ πρὸς τὴν ἐξυπηρέτησιν τοῦ σκοποῦ τούτου ἡμεῖς, ἐκεῖ καθηλωμένοι ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν, ἐπεβάλλομεν βάρη εἰς τὸν λαὸν, ἵνα κατορθώσωμεν νὰ ἴδωμεν τὸ ἐθνικὸν γόητρον ἀνυψωμένον, ἵνα ἴδωμεν τὴν Ἑλληνικὴν σημαίαν κυματίζουσαν εἰς τὴν Μεσόγειον. (Θόρυβος καὶ ποδοκροτήματα).

§42ΔΑΓΡΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐπαναφέρητε τὸν ἀγορεύοντα εἰς τὸ θέμα.

§43ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Κύριε Δαγρέ, μὴ ἀνησυχεῖτε· εἶμαι εἰς τὸ θέμα, καὶ ἐγγίζω νὰ τελειώσω. Ταῦτα συνεζήτουν, καθ’ ὃν χρόνον μὲ διεκόψατε, ἐξ οὗ λαβὼν ἀφορμὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μὲ ἐκάκισε, καὶ ὤφειλον νὰ μὴ ἀφήσω τὰ παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα ἄνευ ἀπαντήσεως. Ἀποδείξας λοιπὸν, ὅτι μὲ ἠδίκησε, θελήσας ν’ ἀποδώσῃ εἰς ἐμὲ τὴν πρόθεσιν τοῦ νὰ συζητῶ περὶ ἀντικειμένων μὴ σχετιζομένων πρὸς τὸ θέμα, ἐπανέρχομαι ἐκεῖ, ἔνθα τὸ πρῶτον διεκόπην. Ἔλεγον καθ’ ἣν στιγμὴν διεκόπην, ὅτι δὲν ἦτο μόνον τὸ ζήτημα τὸ φορολογικόν, ὅπερ, ἐπιτηδείως ἐκμεταλλευθὲν ὑπὸ τῶν ἀντιπάλων ἡμῶν, ἠδυνήθη νὰ μᾶς καταστήσῃ ἀντιδημοτικούς, ἀλλ’ ἐπῆλθεν ἕτερον σοβαρώτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα τὸ Κρητικόν. Εἰς τὸ θέμα τοῦτο δὲν δύνασθε νὰ μετρήσητε τοὺς παλμοὺς τῆς καρδίας τοῦ Ἕλληνος. Εὐτυχὴς ἐκεῖνος, ὃν νομίζει ὁ Ἕλλην, ὅτι σπεύδει ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τοὺς προαιωνίους πόθους του, ἀλλοίμονον δὲ εἰς ἐκεῖνον, ὃν θεωρεῖ καθεύδοντα, ὅταν πρόκηται περὶ μεγάλου ἐθνικοῦ ζητήματος! Δὲν θὰ ἐξετάσω ἐγὼ ὑπὸ τίνας περιστάσεις ἐγεννήθη, ὡς μὴ ὤφειλε, τὸ ζήτημα τοῦτο, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, συνελθούσης τῆς Βουλῆς, τὸ ζήτημα ἤχθη ἐπιτηδείως ἐνώπιον αὐτῆς. Ἐνθυμεῖσθε ὅσοι ἦσθε παρόντες κατὰ τὴν παρελθοῦσαν τῆς Βουλῆς Σύνοδον, πόσαι μακραὶ συζητήσεις ἐπὶ τούτου ἐγένοντο. Ὁ εἷς μετὰ τὸν ἄλλον οἱ ῥήτορες τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως ἀνήρχοντο τὸ βῆμα καὶ μονονουχὶ παριστάμεθα ἡμεῖς ὡς προδώσαντες τὰ δίκαια τῆς μεγαλομάρτυρος νήσου καὶ τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ. Ἡμεῖς ἠκούομεν, ἐκεῖ καθήμενοι, διότι ἐγνωρίζομεν ὅτι, ὅ,τι καὶ ἂν ἐλέγετο παρ’ αὐτῶν, ἐλέγετο πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ κανονισθῇ ἡ θέσις ἑνὸς ἑκάστου κατὰ τὸν μέλλοντα ἐκλογικὸν ἀγῶνα. Μᾶς ἠρώτων ἐπανειλημμένως: διατὶ ἐμποδίζετε τὴν ἰδιωτικὴν πρωτοβουλίαν ἀπὸ τοῦ νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Κρήτην τὰ μέσα τῆς ἀμύνης; διατὶ δὲν ἀφίνετε τοὺς ἰδιώτας ἐλευθέρους ν’ ἀποστείλωσι πρὸς αὐτὴν πολεμεφόδια; τινὲς δὲ, καὶ οἱ μᾶλλον ζωηροὶ πατριῶται, μᾶς ἠρώτων: διατὶ δὲν ἀνοίγετε τὰς ἀποθήκας τοῦ Δημοσίου νὰ στείλητε πολεμεφόδια; διατὶ ἐπὶ τέλους δὲν ἐκηρύξατε τὸν πόλεμον, ὅταν ἐμάθετε, ὅτι ἐκεῖ κάτω σφάζονται οἱ ἀδελφοὶ ἡμῶν καὶ θυσιάζεται ἡ τιμὴ καὶ ἡ περιουσία αὐτῶν; Ἡμεῖς δὲ ἀπηντῶμεν, ὅτι πράττομεν καὶ θὰ πράξωμεν ὅ,τι ἐπιβάλλει τὸ συμφέρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἀλλ’ ὁ αἰσθηματίας λαὸς, ἀκούων μόνον τὴν καρδίαν του, δὲν ἤθελε κἂν νὰ ἐννοήσῃ, τί ἐπέβαλλε τὸ συμφέρον τοῦ Ἑλληνισμοῦ· ἤθελε δρᾶσιν καὶ ἐνέργειαν, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ Ἑλλὰς δὲν ἠδύνατο ἐπωφελῶς νὰ δράσῃ. Νομίζετε, ὅτι τὸ ἔδαφος τοῦτο ἦτο ἀκατάλληλον, ὅπως καλλιεργηθῇ ὁ καθ’ ἡμῶν πόλεμος τῶν ἀντιπάλων ἡμῶν καὶ παραχθῇ τὸ ἀποτέλεσμα τῆς 14ης Ὀκτωβρίου; Νομίζετε ὑμεῖς, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν ἐξηγείρετο καθ’ ἡμῶν, ὡς ὑπαιτίων τῆς ἀδρανείας τῆς Ἑλλάδος, ἀφοῦ ἤκουε τῶν ἐπιφανῶν ἀνδρῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατηγορούντων ἡμῶν διὰ τὴν μὴ ἀποστολὴν εἰς Κρήτην τῶν μέσων τῆς ἀμύνης;

§44Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἠκούσατε ποτὲ τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ τὸν ἡγέτην αὐτῆς τοιαῦτα λέγοντα;

§45ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μάλιστα· ὑμεῖς προσωπικῶς τοῦτο μόνον δὲν εἴπατε, τὸ ν’ ἀποσταλῶσι πολεμεφόδια ἐκ τῶν ἀποθηκῶν τοῦ Δημοσίου, διότι τοῦτο τὸ ἔλεγον οἱ φίλοι σας, ἀλλ’ εἴπατε σεῖς, ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσωμεν νὰ παρασχεθῶσιν ἐκ τῆς ἰδιωτικῆς πρωτοβουλίας εἰς τὴν Κρήτην τὰ μέσα τῆς ἀμύνης· ἰδού, ἔχω ἐδῶ τὴν ἀγόρευσίν σας, καὶ ἀκούσατέ την παρακαλῶ.

§46ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως μοὶ δίδετε εὐκαιρίαν νὰ σᾶς δώσω πληροφορίαν, ἥτις σᾶς εἶναι ἀναγκαία, ὡς βλέπω. Καθ’ ὃν χρόνον διετέλουν ἔτι ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἤτοι 5 ἢ 6 μῆνας πρὸ τῶν ἐκλογῶν, ἡ ἐν Ἀθήναις Ἐπιτροπὴ τῆς Ἀμύνης, τῆς ὁποίας πρόεδρος ἦτο ἄνθρωπος συμπαθῶν καὶ φιλίως διακείμενος πρὸς τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον, ἦλθε πρὸς ἐμὲ μετ’ ἄλλων μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, καὶ ἠρώτησε νὰ εἴπω αὐτοῖς τὴν γνώμην μου ἐπὶ τῶν Κρητικῶν πραγμάτων. Εἶπον αὐτοῖς μετὰ παῤῥησίας, ὅτι, «ἐὰν ὑποθέτητε, ὅτι, ἐπειδὴ ἡμεῖς ἐσμεν ἀντιπολιτευόμενοι, ἔχομεν συμφέρον νὰ δημιουργήσωμεν περιπλοκὰς καὶ νὰ παραγάγωμεν δυσκολίας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ διὰ τοῦτο σκοποῦμεν νὰ σᾶς συμβουλεύσωμεν νὰ ἐργασθῆτε ὑπὲρ κινήματός τινος ἐν Κρήτῃ, πλανᾶσθε· σᾶς συμβουλεύω δὲ νὰ μείνητε ἥσυχοι». Αὐτὰ εἶπον ἐν τῷ δωματίῳ μου, ἐν τῷ γραφείῳ μου, αὐτὰ ἔλεγον εἰς τὴν κοινωνίαν, αὐτὰ εἶπον καὶ εἰς Βουλὴν δημοσίᾳ. Δὲν ἤλεγξα τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν ἐκήρυξε τὸν πόλεμον κατὰ τῆς Τουρκίας, οὐδὲ διότι δὲν ἀπέστειλεν ὅπλα καὶ φυσίγγια εἰς τὴν Κρήτην, ἵνα ἐπαναστατήσῃ, ἀλλ’ ἤλεγξα τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἔσπευσε νὰ ἐγκαταστήσῃ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ τῆς δυστυχοῦς νήσου τὰ τουρκικὰ στρατεύματα, χωρὶς νὰ ἔχῃ καθῆκον πρὸς τοῦτο, καὶ ἰδίως χωρὶς νὰ λάβῃ τὴν ἐλαχίστην ἐγγύησιν ὑπὲρ τοῦ χριστιανικοῦ πληθυσμοῦ τῆς νήσου, ὅστις τυγχάνει συγχρόνως καὶ ἑλληνικός.

§47ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀκριβῶς ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ταῦτα, τὰ ὁποῖα λέγει ἤδη, εἶπε καὶ τότε· εἶπεν ὅμως ταῦτα πρὶν ἔλθῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλήν, διότι τοῦτο ἀποδεικνύει καὶ ἡ ἀγόρευσίς του. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ ζήτημα ἦλθεν εἰς τὴν Βουλήν, ὁ κ. ἀρχηγὸς τότε τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐλέγχων τὴν Κυβέρνησιν δι’ ὅσα περὶ τοῦ Σακὴρ πασσᾶ ἐξέθεσε πρὸ ὀλίγου, προσέθετο καὶ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οἱ Κρῆτες λοιπόν, οἱ ἐν Ἀθήναις, οἵτινες εἶχον μάθει τὴν εἴδησιν ταύτην, ἐνόμισαν ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀνακοινώσωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι, διὰ νὰ δυνηθῶσιν οἱ ἐν Κρήτῃ, ἀρχόμενοι τῶν διαπραγματεύσεων, νὰ ποιήσωνται χρῆσιν τῶν ὅπλων, εἶχον ἀνάγκην ἐφοδίων, διὰ τῶν ὁποίων ἠδύναντο νὰ ὑποστηρίξωσι κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις τὰς ἀξιώσεις αὐτῶν καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν ἦτο ἀνάγκη νὰ μὴ παρακωλύηται ἡ ἰδιωτικὴ ἐνέργεια διὰ τῆς ἀποστολῆς ἐφοδίων εἰς Κρήτην.» Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τότε τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἕτερον ἐπιφανὲς μέλος αὐτῆς, ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Κωνσταντόπουλος, ἀγορεύων ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος καὶ διερμηνεύων τὰς ἰδέας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τί ἔλεγεν; Ἀκούσατε (ἀναγινώσκει). «Ἐν τούτοις πρὸς τὸ ἐθνικὸν τοῦτο κίνημα, μόλις ἀναφανέν, ἀσύνετον καὶ ἀκατανόητον ἐπεδείξατο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δυσμένειαν καὶ ἐχθρότητα. Καθῆκον πάσης Κυβερνήσεως ἦτο, οἱανδήποτε καὶ ἂν εἶχε περὶ τοῦ κινήματος τούτου γνώμην, νὰ διευκολύνῃ τὴν εἰς τοὺς ἀδελφοὺς ἡμῶν ἀποστολὴν τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων μέσων τῆς ἀμύνης, τῶν πολεμεφοδίων. Καὶ ὅμως τὸ πρώτιστον, τὸ στοιχειῶδες τοῦτο καθῆκον παρέλειψε νὰ ἐκπληρώσῃ ἡ Κυβέρνησις.» Ἕτερον μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπιφανέστατον μάλιστα τοῦτο, ἰδοὺ τί ἔλεγε τότε (ἀναγινώσκει): «Ἐξ ὅσων ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ σᾶς ἐκθέσω, ἐνοήσατε ἀρκούντως, ὁποῖα ἐρωτήματα ἐνόει ἡ Ἀντιπολίτευσις ν’ ἀπευθύνῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὁποία τις ἠδύνατο νὰ ἦναι ἡ ἀπάντησις αὐτῆς. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἠρώτησε τὴν Κυβέρνησιν, οὐδὲ ἐζήτησε τὸν λόγον παρ’ αὐτῆς, διατὶ δὲν ἤνοιξε τὰς ἀποθήκας τοῦ Δημοσίου, ἵνα στείλῃ πολεμεφόδια εἰς τοὺς Κρῆτας, οὔτε διατὶ δὲν ἀπέστειλεν ἐκεῖ τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν καὶ τὸν Ἑλληνικὸν στόλον, διὰ νὰ ἐνισχύσῃ τὸ κίνημα. Τὰ ἐρωτήματα, τὰ ὁποῖα ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπηύθυνεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἦσαν: Διατὶ δὲν ἀφῆκε τοὺς ἔχοντας διάθεσιν ἰδιώτας ν’ ἀποστείλωσιν ἐντεῦθεν πολεμεφόδια εἰς τὴν Κρήτην;» Τὰ αὐτὰ δὲ ἐπανελάμβανεν ἕτερον ἐπιφανὲς μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ κ. Πετρίδης, λέγων (ἀναγινώσκει): «Ἠρωτήσαμεν ἡμεῖς, διατὶ, ὅτε ἐπῆλθεν ἡ ἔκρυθμος κατάστασις ἐν Κρήτῃ, ὅτε κτλ. κτλ., ἠρνήθητε τὴν πρὸς αὐτοὺς ὀφειλομένην ἐπικουρίαν πολεμεφοδίων, οὐχὶ πλέον ὡς πρὸς ἀδελφοὺς, ἀλλ’ ὡς πρὸς ἀνθρώπους; Μᾶς παραπέμψατε εἰς τὴν θεωρίαν κτλ.» Τοιαῦτα ἐλέγοντο ἐντὸς τῆς Βουλῆς τότε, καὶ ἀνεγινώσκοντο ὑπὸ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἕκαστος ἐπίστευεν, ὅτι τὰ ἀξιότιμα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὤφειλεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ πολιτευθῇ κατ’ ἄλλον τρόπον, παρ’ ἐκεῖνον, καθ’ ὃν ἐπολιτεύθη. Ἐπῆλθεν ἡ μεταβολὴ τῆς 14ης Ὀκτωβρίου. Τί δὲ ἀνέγνωμεν πρωΐαν τινὰ εἰς τὴν «Πρωΐαν», τὴν διερμηνεύουσαν τὰς ἰδέας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Ἀνέγνωμεν ὅτι μετέβησαν παρὰ τῷ κ. Πρωθυπουργῷ οἱ ἐνταῦθα Κρῆτες καὶ ἠρώτησαν αὐτὸν, τί σκοπεῖ νὰ πράξῃ ὡς πρὸς τὴν Κρήτην, ἀφοῦ αὕτη τὰς ἐλπίδας αὑτῆς εἰς αὐτὸν εἶχεν ἀναθέσει, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δι’ εὐφραδοῦς ἀγορεύσεως παρέπεμψεν αὐτοὺς εἰς τὴν θείαν πρόνοιαν, ἀνομολογήσας, ὅτι οὐδὲν δύναται νὰ πράξῃ, συνέστησε δὲ αὐτοῖς ἐλπίδα καὶ ὑπομονὴν, μέχρις οὗ εὐθετώτεραι περιστάσεις ἐπιτρέψωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα τὴν ἄμεσον ἐνέργειαν, ἀφοῦ ἡ Εὐρώπη κωλύει ἤδη πᾶσαν τοιαύτην σκέψιν. Δὲν μετέβησαν δὲ οἱ Κρῆτες μόνον εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀλλ’ ἅμα ὡς ἔμαθον τὴν γενομένην ἐν Πειραιεῖ κατάσχεσιν τῶν φυσιγγίων τῇ ὑποδείξει τῆς Τουρκίας, μετέβησαν παρὰ τῷ Ὑπουργῷ τῶν Ἐξωτερικῶν κ. Δεληγεώργῃ καὶ ἠρώτησαν αὐτὸν, ὁποίαν πολιτικὴν θέλει ἀκολουθήσει ἡ νέα Κυβέρνησις ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης, ὡς δὲ πληροφορούμεθα, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀπήντησεν, ὅτι θέλει ἀκολουθήσει τὴν πολιτικὴν τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, διότι τὴν πολιτικὴν ταύτην ἐπιβάλλουσιν αἱ περιστάσεις, ὡς τὴν μόνην ὀρθήν. Καὶ τοιαῦτα μὲν λέγονται ἤδη, ὅτε ἀνήλθατε ἐπὶ τὴν ἀρχὴν, ἀλλὰ κατὰ τὸ στάδιον τῶν ἐκλογῶν εἶχε κατορθωθῆ νὰ πιστεύσῃ ὁ κόσμος, ὅτι ἅμα ἐπέλθῃ ὑπουργικὴ μεταβολὴ, αὐτοστιγμεὶ οἱ πόθοι τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἤθελον πραγματοποιηθῆ καὶ ἡ Κρήτη ἤθελον ἀποτελέσει μέρος τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Εἴχομεν λοιπὸν ἡμεῖς νὰ ἀντιπαλαίσωμεν κατὰ τῶν ἐντυπώσεων, τῶν γεννηθεισῶν ἐκ τοῦ ζητήματος τοῦ φορολογικοῦ, ἐκ τοῦ ζητήματος τοῦ Κρητικοῦ. Κατερχόμενοι εἰς τὸν ἀγῶνα ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ἐμειονεκτοῦμεν προφανῶς ἀπέναντι τῶν ἀντιπάλων ἡμῶν. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ μᾶς λέγητε, ὅτι εἴχομεν τὴν ὑπεροχὴν ἐν τῷ ἀγῶνι, διαχειριζόμενοι τὴν ἐξουσίαν; Τίς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἀλήθειαν ταύτην, ὅταν βλέπῃ, ὅτι Ὑπουργὸς, οὗτινος τὴν ἐπαρχιακὴν προσωπικὴν ἐπιῤῥοὴν οὐδεὶς διενοήθη μέχρι σήμερον ν’ ἀμφισβητήσῃ, ἀνὴρ, οὗτινος τὴν καλοκαθίαν ἀναγνωρίζουσι πάντες...

§48ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν τὴν ἀναγνωρίζω.

§49ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. .. ἀνὴρ, ὅστις ἐπὶ μακροὺς ἐνιαυτοὺς ἀντεπροσώπευσε τὴν ἐπαρχίαν του, ἀνὴρ τοιοῦτος ἀποτυγχάνει, μ’ ὅλον τὸν ὄγκον τὸν ὑπουργικὸν, μειονοψηφῶν κατὰ χιλιάδας ψήφους;

§50ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Κανακάρης ἀπέτυχε διὰ τὴν Κρήτην;

§51ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὁ κ. Κανακάρης ἦτο Ὑπουργὸς καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐπιτύχῃ, καίπερ διαχειριζόμενος τὴν κυβερνητικὴν δύναμιν ὡς Ὑπουργός.

§52ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸν ἔκαμαν Ὑπουργὸν διὰ νὰ χάσῃ.

§53ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἀκριβῶς καὶ ἐγὼ εἰς τὴν ὑπουργείαν ἀποδίδω τὴν ἀποτυχίαν. Ἐὰν δὲν ἦτο Ὑπουργὸς, δὲν ἤθελε χάσει, διότι παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ ζητοῦσι πάντες παροχάς, διότι ὁ Ὑπουργὸς δὲν δύναται νὰ ὑπόσχηται, ὡς σεῖς, τὰ πάντα, καθόσον τὸ ἀξίωμα, ὅπερ φέρει, δὲν τῷ ἐπιτρέπει τοῦτο. Ἐνῷ ὑμεῖς ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει σκορπίζετε τὰς ὑποσχέσεις ὅπως τὸν πατριωτισμόν. Μὴ κρύπτεσθε ὄπισθεν τῶν δακτύλων σας. Ἐὰν θέλητε ν’ ἀκυρώσητε ἐκλογὰς, πράξατέ το, καὶ εἰπέτε καθαρῶς, ὅτι τοῦτο θέλετε, ἀλλὰ μὴ λέγετε, ὅτι ἀνευρίσκετε λόγους ἀκυρότητος ἐκεῖ, ὅπου δὲν δύνανται νὰ σᾶς συντρέξωσι τὰ πράγματα. Σήμερον μὲ τοὺς ἰσχύοντας ἐκλογικοὺς νόμους ἡ Κυβέρνησις διὰ τῶν παροχῶν ἀδύνατον νὰ ἀσκήσῃ τοιαύτην ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν ἐπίδρασιν, ὥστε νὰ μεταβάλῃ τὸ φρόνημα τῶν ἐκλογέων. Ὅπου δύναται ν’ ἀποδειχθῇ βία καὶ νοθεία κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ἐκεῖ δύναται νὰ ὑποστηριχθῇ βασίμως ἡ ἀκύρωσις, ὅπου ὅμως τοιοῦτόν τι δὲν ἀποδεικνύεται, οὐδ’ ὑποβάλλεται κἄν, δὲν νομίζω ὅτι χαρακτηρίζονται ὡς σοβαροὶ ἄνθρωποι οἱ ἐπιζητοῦντες ἀκυρώσεις. Τί ἔπραξεν ἐπὶ τῆς συγκεκριμένης περιστάσεως ἡ στρατιωτικὴ ἐξουσία, ἵνα δώσῃ ἀφορμὴν εἰς τοὺς ἐνισταμένους νὰ συῤῥάψωσιν ὁρμαθὸν ἐνστάσεων; Τίνας ἀποδείξεις ἠδυνήθησαν νὰ προσαγάγωσιν, ἀφοῦ οὐδὲν ἐν τοῖς πρακτικοῖς διετύπωσαν παράπονον, οὐδεμία δ’ ἐδόθη μήνυσις ἐν εἴδει διαμαρτυρίας περὶ τῶν λεγομένων; Ἐπιζητοῦσι νὰ παραστήσωσι τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν ὡς λησμονήσαντα τὸν προορισμὸν αὐτοῦ, ὡς ἀποβαλόντα τὸ γόητρόν του καὶ γενόμενον ὄργανον ταπεινῶν τῶν ὀρέξεων τοῦ ἑνὸς καὶ τοῦ ἄλλου ἐπὶ βλάβῃ τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτοῦ. Τὰς αἰτιάσεις ὅμως ταύτας δὲν ἁρμόζει νὰ φέρωσι καθ’ ἡμῶν. Ἐὰν ὑπῆρξε Κυβέρνησις, πράξασα πᾶν τὸ δυνατὸν εἰς τὴν βελτίωσιν τῶν τοῦ στρατοῦ, ἡ Κυβέρνησις αὕτη ἦτο ἡ προκάτοχος. Τί δὲν ἔπραξεν αὕτη πρὸς βελτίωσιν αὐτοῦ; Ἐὰν δυνάμεθα σήμερον νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δύναται νὰ παρατάξῃ στρατὸν ἔχοντα πλήρη τὰ στελέχη αὐτοῦ, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν προκάτοχον Κυβέρνησιν. Δὲν εἴμεθα βεβαίως ἡμεῖς οἱ ἐξωθήσαντες τὸν στρατὸν εἰς ἀντιπειθαρχικὰ κινήματα, ἵνα βραβεύσωμεν ταῦτα βραδύτερον, παραλύοντες οὕτω τὴν κυριωτέραν βάσιν τῆς μορφώσεως τοῦ στρατοῦ, τὴν πειθαρχίαν. Ἡμεῖς ἐτιμωρήσαμεν πᾶσαν παρεκτροπὴν τοῦ στρατοῦ, διότι φρονοῦμεν, ὅτι οὗτος πρέπει νὰ παραμείνῃ ἐκεῖ, ὅπου ἡ ἀξιοπρέπεια αὐτοῦ καὶ τὸ συμφέρον τῆς πατρίδος ἔθετο αὐτόν. Τοιαῦτα ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἐφρόνει περὶ στρατοῦ, πανθ’ ὅσα δὲ ἐλέχθησαν περὶ ἐπεμβάσεων τοῦ στρατοῦ εἰς τὰς ἐκλογὰς δὲν ἀποδεικνύουσιν ἄλλο ἢ ὅτι καὶ ἐνταῦθα πρὸς πολιτικὴν κερδοσκοπίαν δημιουργοῦνται γεγονότα ἀνυπόστατα ἐπὶ βλάβῃ τοῦ γοήτρου τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Οὕτω εἴδομεν, ὅτι ἀνευρέθη τὸ ὄνομα ἀξιωματικοῦ, παρεκτραπέντος ἴσως ἄλλοτε ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς ἐξουσίας του, καὶ ὠφελούμενοι ἐκ τῆς ταυτότητος τοῦ ἐπωνύμου, παριστῶμεν ἄριστον ἀξιωματικὸν ὡς διαπράττοντα φανταστικὰ ὄργια κατὰ τὰς ἐκλογάς. Διὰ τοιούτων δὲ διαστροφῶν τῶν πραγμάτων καὶ τῶν ὀνομάτων ὑβρίζομεν τὸν Ἑλληνικὸν στρατόν, καὶ προκαλούμεθα ν’ ἀναγνωρίσῃ ἡ Βουλὴ διὰ τῆς ψήφου αὐτῆς, ὅτι μετὰ τόσων ἐτῶν ἐλεύθερον συνταγματικὸν βίον δὲν ἠδυνήθημεν νὰ ἐνεργήσωμεν ἐλευθέρας ἐκλογάς. Ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μετὰ ἑβδομήκοντα ἐτῶν ἐλεύθερον βίον δὲν κατωρθώθη νὰ ἔχῃ συναίσθησιν τῶν δικαιωμάτων του, εἶναι ἀνάξιος τῶν ἐλευθεριῶν του. Ἀλλὰ τοιαύτην ὕβριν κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν εἶναι δυνατὸν Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ ἐπιῤῥίψῃ. Σεῖς, οἱ ὁποῖοι ἐπιζητεῖτε διὰ τοιούτους ἀνυποστάτους λόγους τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἐκλογῶν, δὲν ἀναλογίζεσθε ὁποίας βλάβης εἰς τὴν πατρίδα ἡμῶν γίνεσθε πρόξενοι; Ὁποῖα διδάγματα μέλλετε νὰ δώσητε καὶ πρὸς τοὺς ἔξω ἀδελφοὺς ἡμῶν, τοὺς παρακολουθοῦντας μετ’ ἐνδιαφέροντος τὰς συζητήσεις τῆς Βουλῆς, ὅταν ἐν οὐ δέοντι τοιαῦτα ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀπαγγέλλητε καὶ ὅταν διὰ τῆς ψήφου ὑμῶν ἀποδέχησθε ὡς γινόμενα πανθ’ ὅσα κερδοσκόποι πολιτικοὶ σᾶς προσφέρουσι διὰ τῶν ἐνστάσεών των; Μὴ λαμβάνετε ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὴν στιγμὴν ταύτην χωριζόμεθα κομματικῶς, διότι κατὰ τὸ στάδιον τοῦτο τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου ἔχομεν καθῆκον νὰ μὴ ἐνθυμώμεθα τὰς κομματικὰς διαστάσεις· ἔχομεν δὲ τὸ καθῆκον νὰ τὰς λησμονήσωμεν οὐχὶ μόνον διότι εἴμεθα δικασταὶ κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην, ἀλλὰ καὶ διότι ἔχει τι τὸ ἰδιάζον ἡ ἐκλογή, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἐκδικάσωμεν. Δυνάμεθα νὰ καθήμεθα τινὲς μὲν ἐντεῦθεν, ἄλλοι δὲ ἐκεῖθεν, προκειμένου ὅμως ν’ ἀποφασίσωμεν ἐκ πνεύματος κομματισμοῦ νὰ ἐγκολάψωμεν τοιοῦτον στίγμα εἰς τὸ μέτωπον τῆς πατρίδος ἡμῶν, ἂς σκεφθῶμεν ὡρίμως, μήπως τοιαῦτα ἀποδεχόμενοι καταδείξωμεν, ὅτι εἴμεθα ἀνάξιοι καὶ τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος. Ἐγὼ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι τοιαῦται σκέψεις θὰ κινήσωσι τὴν ψῆφον ὑμῶν, ἔχω πεποίθησιν, ὅτι συναισθάνεσθε ὁποίας συνεπείας δύναται νὰ ἔχῃ μία τοσοῦτον ἄδικος ἐτυμηγορία τῆς Βουλῆς. Δὲν ἐννοῶ μὲ τοῦτο νὰ ὑπομνήσω ὑμῖν, ὅτι οἱ καιροὶ μεταβάλλονται, καὶ ὅτι οἱ ἄνθρωποι, πλήρεις ἐλαττωμάτων ὄντες, ἀδυνατοῦσι πολλάκις νὰ λησμονήσωσι τὰς ἀδικίας, οὕτω δὲ χαράσσεται σκολιὰ ὁδὸς, ἄγουσα εἰς τὸν ἐξευτελισμὸν τοῦ βουλευτικοῦ ἀξιώματος. Ἰδοὺ διατὶ ἐπικαλοῦμαι ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες πρόκειται νὰ ἐξωσθῶσι, τὴν δικαιοσύνην ὑμῶν. Ἀλλ’ ὑμεῖς, ἐὰν τοιαύτην φαίνεσθε ὑποστηρίζοντες γνώμην, ἣν καὶ ἡ πλειονοψηφία τοῦ τμήματος, ἐὰν ἀναγνωρίζητε καὶ θέλετε νὰ ἀποδεχθῆτε, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς εἶναι προϊὸν ἐπεμβάσεως, δὲν γνωρίζω ποῦ ὀχυρούμενοι καταλήγετε εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι πρέπει ἡ ψῆφος ὑμῶν νὰ δοθῇ κατὰ τῶν μᾶλλον ἀθώων, καὶ ἐντεῦθεν λύετε αὐθαιρέτως τὸ ζήτημα τοῦ ἀδιαιρέτου τῆς ἐκλογῆς. Τὸ ζήτημα περὶ διαιρετοῦ ἢ ἀδιαιρέτου τῆς ἐκλογῆς δὲν πρόκειται νὰ κανονισθῇ πρώτην ἤδη φοράν· τὸ διαιρετὸν ἢ τὸ ἀδιαίρετον τῆς ἐκλογῆς κρίνεται πάντοτε ἐν σχέσει πρὸς τὰ πραγματικὰ γεγονότα, καὶ ἐφ’ ὅσον τὰ πραγματικὰ γεγονότα, τὰ ἀποτελοῦντα τὴν βάσιν τοῦ λόγου τῆς ἀκυρότητος, ἐπέδρασαν ἐπὶ τῶν μὲν ἢ τῶν δὲ ἐκ τῶν ὑποψηφίων, ἐπὶ τοσοῦτον θὰ διαιρεθῇ ἡ ἐκλογή. Διαίρεσις τῆς ἐκλογῆς εἶναι νοητή, ὅταν πρόκηται νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὰ μέσα τὰ ἔκνομα, τῶν ὁποίων ἐγένετο χρῆσις, ἐγένοντο ὑπὲρ τοῦ δεῖνος ὑποψηφίου καὶ κατὰ τοῦ ἄλλου· ἀλλ’ ὅταν, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, κατὰ τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας δημιουργῶνται ἐνστάσεις, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι ἡ Κυβέρνησις δι’ ἐκνόμων μέσων ἐπενέβη εἰς τὴν ἐκλογὴν, πῶς δύνασθε νὰ ἐξαιρέσητε ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τὸν ὄγκον τοῦτον τῆς Κυβερνήσεως παρέστησεν, ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος τοῦ ὄγκου τούτου ἐποιήσατο χρῆσιν; Πρέπει νὰ ἦσθε συνεπεῖς. Ἐὰν δέχησθε, ὅτι δι’ ἐκεῖνον δὲν ἐπέδρασαν τὰ μέσα ταῦτα, εἶσθε ἄδικοι, δεχόμενοι ὅτι ἐπέδρασαν ἐπὶ τῆς τύχης ἑτέρου τινὸς τῶν ὑπ’ ἐκείνου ὑποστηριζομένων. Ταῦτα, κύριοι συνάδελφοι, εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ συζητουμένου θέματος· περατῶν δὲ τὴν ἀγόρευσίν μου, ἐλπίζω ὅτι δικαιῶ τὰς πεποιθήσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, εὐμενέστερον κρίνοντες περὶ τῶν προθέσεών μου, δὲν ἐσκέφθησαν ὅτι προῆλθον εἰς τὸ βῆμα ἁπλῶς καὶ μόνον, ἵνα ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Δύναμαι δὲ νὰ διαβεβαιώσω πάντα τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, ὅτι, ἐάν ποτε ἡ ψῆφος τῶν συμπολιτῶν μου μὲ καλέσῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, εἰς ἣν καὶ ἤδη ἡ ψῆφος αὕτη μὲ ἔφερε, θέλω ἐξακολουθήσει ἔχων τὴν αὐτὴν γνώμην, ἣν εἶχον καὶ ἐξεδήλωσα πάντοτε περὶ τῆς χρήσεως τοῦ βήματος τούτου. Μὴ ζητήσητε διὰ τῆς ἀκυρώσεως τῶν ἐκλογῶν ἄνευ νομίμου τινὸς λόγου νὰ καταστήσητε ἀνίκανον τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ λειτουργήσῃ. Μὴ λησμονεῖτε, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ προκόψῃ πολιτεία τις ἐν Κράτει συνταγματικῷ, ἐὰν μὴ ἐν ἁρμονίᾳ αὗται αἱ δύο μεγάλαι δυνάμεις τῆς πολιτείας ἐργάζωνται· ἀλλ’ ὅταν καταστήσητε τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἀνίκανον νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκον αὑτῆς πρὸς ἀνάσκησιν τοῦ ἐλέγχου ἐπὶ τῶν κυβερνητικῶν πράξεων, παραλύετε κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Ἀντὶ δὲ νὰ μεριμνᾶτε, πῶς, ἀποκόπτοντες ἀπὸ τῆς κεφαλῆς ἡμῶν τὸ σῶμα, νὰ καταστήσητε καὶ τὴν κεφαλὴν ἡμῶν ἄχρηστον, θὰ ἐπράττετε καλλίτερον, νομίζω, ἐὰν ἐσκέπτεσθε κατὰ τίνα τρόπον τὸ ὀγκῶδες ὑμῶν σῶμα δύνασθε νὰ ἐπιῤῥώσητε, θέτοντες τὴν ἐμπρέπουσαν κεφαλὴν ἐπ’ αὐτοῦ.

§54ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ ἡμερῶν, Κύριοι, ἀφ’ ὅτου ἤρξατο ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλοακαρνανίας, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι κατά τινα ἰδίως σημεῖα τῆς συζητήσεως ταύτης ἠναγκαζόμην νὰ συγκεντρώσω τὰς ἰδέας μου καὶ νὰ σκεφθῶ περὶ τίνος ἄρα γε πρόκειται. Θόρυβον ἑκατέρωθεν ἀκούω πολὺν, πολλὰ δὲ βλέπω γραφόμενα ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ἀκούω ἰδίως τὴν λέξιν «προγραφὴν» καὶ ἄλλας τοιαύτας. Θὰ ἐνόμιζέ τις, ὅτι τὰ συμπεράσματα, εἰς τὰ ὁποῖα φαίνεται τείνουσα ἡ πλειοψηφία ἢ τὸ τμῆμα, εἶναι ἀνάλογα πρὸς τὸν τοιοῦτον θόρυβον. Ἀναφέρεται ἡ λέξις προγραφὴ, καὶ ἐγὼ οὐδὲν ἕτερον βλέπω ἢ μόνον, ὅτι ἡμεῖς, οἱ ἀπειλήσαντες τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, κινδυνεύομεν ἀληθῶς νὰ προγραφῶμεν. Ἤκουσα παρὰ συναδέλφων νὰ μᾶς εἴπωσι σχεδὸν ῥητῶς, ὅτι οὐδὲν ἕτερον ἐπεχειροῦμεν, παλαίοντες ἐν τῷ ἐκλογικῷ ἀγῶνι τοῦ νομοῦ ἡμῶν, ἢ νὰ θέτωμεν εἰς κίνδυνον τὴν Πολιτείαν, ἀγωνιζόμενοι κατὰ τῆς ἐπιτυχίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ὅτι τὸ ἔγκλημα, τὸ ὁποῖον διεπράττομεν οὕτω, ἐπὶ μῆνας ἀγωνιζόμενοι καὶ κατὰ τὸν νομὸν ἐν ταλαιπωρίαις διατρέχοντες ὄρη καὶ χειμάῤῥους, μὲ κίνδυνον καὶ τῆς ἰδίας ἡμῶν ὑπάρξεως, πρέπει νὰ ἀνορθώσῃ ἤδη ἡ Βουλή, ἀναγνωρίζουσα αὐτὸν ὡς γνήσιον Βουλευτήν. Καὶ ὁμιλοῦσιν ἐντεῦθεν περὶ προγραφῆς τοῦ κ. Τρικούπη, ὅταν ἔχωσιν ἐνώπιον αὑτῶν τὴν πρότασιν τοῦ τμήματος, τὸ ὁποῖον ἐκ παντὸς τρόπου, καὶ ὑβρίζων σχεδὸν τοὺς πολεμήσαντας ἐναντίον τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, διὰ παντὸς τρόπου τείνει ἀκατασχέτως εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ὡς πρὸς αὐτὸν τοὐλάχιστον. Καὶ ἐπεδοκίμασα, Κύριοι, —καὶ τὴν ἰδέαν ταύτην ἐξέφρασα ἀπὸ τῆς θέσεώς μου, — ὅτε ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Στεφάνου, ἀγορεύσας χθὲς, ἠθέλησε τοὺς ἑκατέρωθεν ἀγορεύοντας νὰ ἐπαναφέρῃ εἰς τὴν τάξιν, ἐπεδοκίμασα λέγω ἐν γένει τὴν ἀγόρευσιν αὐτοῦ καὶ τὰς βάσεις, τὰς ὁποίας ἔθηκεν εἰς αὐτήν. Ὁ κ. Στεφάνου, εὐγλώτως τῷ ὄντι καὶ κοινοβουλευτικῶς ἀγορεύσας, ὑπέμνησεν εἰς τοὺς ἀγορεύοντας, τίνες εἶναι οἱ θεμελιώδεις κανόνες, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ διέπωσι τὰ τῆς ἐξελέγξεως τῶν ἐκλογῶν, καὶ ποία εἶναι ἡ θέσις τῆς Βουλῆς ἐν τῷ σταδίῳ τούτῳ. Ἔλαβεν ἀφορμὴν ἁπλῶς ἀπὸ μίαν λέξιν ἢ μίαν φράσιν, μίαν ἁπλουστάτην παρέκβασίν τινος ἢ τινῶν ἐκ τῶν ἀγορευσάντων διὰ τὰ ἐκτελεσθέντα ἐν ἄλλῃ τινὶ ἐκλογῇ, καὶ μίαν φράσιν, ὅτι πρέπει νὰ δικάσωμεν τὰς ἐκλογὰς πολιτικῶς, καὶ δικαίως ἤλεγξε πᾶσαν τοιαύτην σύγχυσιν ἰδεῶν, πᾶσαν τοιαύτην παρεκτροπήν. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ πτέρυξ αὕτη δι’ ἑνὸς τῶν ἀξιοτίμων μελῶν αὐτῆς τοιοῦτον δίδαγμα ἐφάνη θέλουσα νὰ δώσῃ, τί ἠκούσαμεν πρὸ ὀλίγων στιγμῶν παρ’ ἑτέρου διαπρεποῦς μέλους τῆς ἰδίας πτέρυγος; σήμερον ἠκούσαμεν, ὄχι ἁπλῶς ἐσφαλμένας τινὰς περὶ τοῦ τρόπου τοῦ δικάζειν τὴν ἐκλογὴν θεωρίας, ἀλλ’ ἠκούσαμεν, ὅτι καλούμεθα ἐνταῦθα νὰ δικάσωμεν ὄχι τὴν ἐκλογὴν, ἀλλὰ τὸν λαὸν, ἠκούσαμεν ἀναπτυσσομένους τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἡ μερὶς αὕτη ἀπέτυχε, καὶ τὸν ἀγορεύοντα καταλήγοντα εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἐκ πλάνης ὁ λαὸς κατεδίκασε τὴν πτέρυγα ταύτην. Καὶ νομίζω ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Μπουφίδης ἀδικεῖ τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν, τὸν ὁποῖον ἠθέλησε νὰ ὑπερασπίσῃ, καὶ παρασυρόμενος ἴσως ἀνεπαισθήτως ἀπὸ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον, ὡς δικανικὸς, συνήθως ἐνασκεῖ, ἐφαντάσθη πρὸς στιγμὴν, ὅτι ἐθέσαμεν τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν εἰς τὴν θέσιν τῶν κατηγορουμένων ἐνώπιον τοῦ Κακουργοδικείου, καὶ ἐπειδὴ πρόκειται νὰ δικάσωμεν ὡς ἔνορκοι, ἐπεκαλέσθη τὰς ὑπηρεσίας αὐτοῦ καὶ τὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ παρελθὸν ἐξετέλεσεν ὁ κ. Τρικούπης ὑπὲρ τῆς πατρίδος, ὡς εἰ διὰ τούτων ἐπρόκειτο νὰ διατεθῶμεν ἐπιεικῶς ἐν τῇ ἐξελέγξει τῆς ἐκλογῆς του, ἐπεκαλέσθη δηλαδὴ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οὐδέποτε—τὸ λέγω πρὸς τιμήν του— συνειθίζει νὰ ἐπικαλῆται ὁ κ. Τρικούπης, τὴν ἐπιείκειαν τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τοῦτο ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ χθὲς ἀγορεύσας, νομίζω ὅτι κάλλιον ἀντεπροσώπευσε τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν, θέσας τὸ ζήτημα ἐκεῖ, ὅπου ἔπρεπε, λανθασθεὶς δὲ βεβαίως ὡς πρὸς τὰ ἄλλα, δηλονότι ὡς πρὸς τὰ γεγονότα. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ χθὲς ἀγορεύσας, θέσας τὸ ζήτημα ἐκεῖ, ὅπου ἔπρεπε, σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν δύνασθε ποτὲ νὰ ἐπιδιώξητε νὰ εἰσέλθῃ ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς τεταπεινωμένος ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τὸ κράτος τῆς ἀμφιβολίας, ἐὰν ὁ λαὸς τὸν ἐξέλεξε. Καὶ ἐνῷ ταῦτα ἔλεγον χθὲς, σήμερον, βλάπτοντες τὴν ἰδίαν ὑπόθεσιν, ἀναφέρουσι μόνον τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων κατεδικάσθη ἡ πτέρυξ αὕτη, καὶ οἱ λόγοι οὗτοι σχετίζονται μὲ τὴν κατ’ αὐτοὺς πλάνην, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Καλούμεθα λοιπὸν νὰ δικάσωμεν πλέον τὸν λαόν! Καὶ ζητοῦντες τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἀπεδοκίμασε τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ἀνέφερον καὶ τοῦτο· ναὶ μὲν, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἐνθουσιᾷ, ὅταν πρόκηται ἰδίως περὶ τοῦ μεγαλείου τῆς πατρίδος, (καὶ ὑπὸ τὴν σημαίαν αὐτὴν φαίνεται σήμερον κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς μᾶς καλοῦσι νὰ ἑνωθῶμεν καὶ νὰ ἀδελφοποιηθῶμεν) ναὶ μὲν, εἶπεν, ἐνθουσιᾷ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος, ὅταν πρόκηται περὶ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν πόθων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλ’ εἰς τὴν τελευταίαν ἐκλογὴν τί συνέβη; ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη ἠγωνίζετο καὶ ἐπέβαλλε φόρους ἐπὶ φόρων εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, μόνον διὰ νὰ ἴδῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς τὴν σημαίαν τὴν Ἑλληνικὴν κυματίζουσαν εἰς τὴν Μεσόγειον καὶ τὴν Μικρὰν Ἀσίαν, ἀπέναντι τοιούτου προγράμματος τεθέντος εἰς τὴν κρίσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τί ἀπήντησεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός; «Ὄχι, δὲν θέλω τὸ μεγαλεῖον τῆς πατρίδος· ἐγὼ αἰσθάνομαι τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους μοὶ ἐπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ δι’ αὐτὸ, καταψηφίζων τὴν Κυβέρνησιν, δὲν θέλω τὸ μεγαλεῖον τοῦ Ἔθνους!» Καὶ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐκήρυξεν ἑαυτὸν ἀνίκανον νὰ ὑπάρχῃ ὡς ἔθνος, ἀπεφάνθη κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς σημαίας, τὴν ὁποίαν ἀντεπροσώπευεν ἡ πρώην Κυβέρνησις! Καὶ βεβαίως ὑπῆρχε καιρὸς, ὑπῆρχεν ὀκταετία ὁλόκληρος, ἵνα καταδειχθῇ πρὸς τίνα σκοπὸν ἐπεβάλλοντο οἱ φόροι, οὐχὶ ἵνα κακοδιοικῆται καὶ ταλαιπωρῆται δωρεὰν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, (τὸν ὁποῖον τολμῶμεν νὰ ἐπικαλώμεθα ἐντεῦθεν) ἀλλὰ μόνον πρὸς ἐπίτευξιν τῶν πόθων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, μόνον διὰ νὰ ἀναπτύξῃ τὴν ναυτικὴν δύναμιν τοῦ Κράτους καὶ τὴν ἄλλην ἀκόμη, διότι κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν εἰσήγοντο νομοσχέδια περὶ μεγάλης ἀτμοπλοϊκῆς ἑταιρίας καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Ἀλλὰ, Κύριοι, εἰς τοῦτο ἴσα ἴσα συνίσταται τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, νὰ κατασυντρίβωνται αἱ Κυβερνήσεις καὶ ὑπὸ τὴν πλάνην τοῦ λαοῦ, καὶ μόνη νὰ μένῃ ἀκεραία ἡ θέλησις τοῦ λαοῦ, ἔστω καὶ πεπλανημένη ἐνίοτε. Πεπλανημένην σήμερον θέλετε σεῖς, οἱ ἄλλοι δὲν τὴν δέχονται ὡς πεπλανημένην. Καὶ μὴ σᾶς φαίνεται παράξενον, ὅτι ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἀπέτυχεν εἰς τὰς ἐκλογὰς, ὅταν γνωρίζητε ἐκ τῆς ἱστορίας, ὅτι καὶ ἄνδρες μεγάλοι ἀπεδοκιμάσθησαν καὶ ἀπώλεσαν τὴν δημοτικότητά των. Θέλετε, ἀδικοῦντες τὴν σοβαρότητα τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, νὰ ἐξαιρέσητε αὐτὸν ἀπὸ τοῦ κανόνος, τὸν ὁποῖον μαρτυρεῖ ἡ ἱστορία τῶν συνταγματικῶν πολιτευμάτων; Ἀλλ’ ἀκριβῶς πρέπει νὰ πολεμηθῶσιν αἱ τοιαῦται ἰδέαι, πρέπει νὰ πολεμηθῶσι, διὰ νὰ παύσωμεν νὰ ἤμεθα νήπια ἐν τῇ κοινοβουλευτικῇ πολιτικῇ· τὰ τοιαῦτα, δηλονότι αἱ ἰδέαι καὶ αἱ τάσεις πρὸς ἐπιεικείας ἐπὶ τοιούτων θεμάτων ἤθελον ἀποδεικνύει μόνον, ὅτι ἔχομεν τάσιν συναλλαγῆς πρὸς τὸ παρελθόν· ἡ ἀέναος, ἀλλὰ τοιούτου εἴδους ἐπιείκεια, ἐπιείκεια ἐξευτελιστικὴ καὶ προσβλητικὴ διὰ τοὺς ὑπὲρ ὧν ἐπιδαψιλεύεται, εἶναι ἓν τῶν συμπτωμάτων τῆς δυσδιορθώτου, ἵνα μὴ εἴπω ἀδιορθώτου, καχεξίας, ἡ ὁποία λυμαίνεται τὸν τόπον ἡμῶν. Αὐτὴ εἶναι ἡ φύσις καὶ ἡ ἔννοια τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ὅτι πρέπει νὰ κυβερνᾷ μᾶλλον ἡ πλάνη τοῦ λαοῦ, παρὰ ἡ σοφία ἑνός. Ὑμεῖς ἐκοπανίζετε—ἐὰν μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ λέξις—τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, ὅταν ἐπρόκειτο περὶ ἐκλογῆς μεμονωμένης. Ἀναφερόμεθα, ἐλέγετε, εἰς τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ, ὅταν ἐν μεμονωμένῃ τινὶ ἐκλογῇ ἐπετύγχανέ τις ὑποψήφιος τῆς πρώην Κυβερνήσεως· ἰδοὺ, ἐλέγετε, ὅτι ὁ λαὸς διὰ τῆς ψήφου του ἐξεδήλωσε τὴν θέλησίν του καὶ τὰ περὶ τῆς Κυβερνήσεως φρονήματά του· σήμερον δὲ, ὅτε διὰ τῶν γενικῶν ἐκλογῶν ὁ λαὸς ἐξεδήλωσε τὴν κατὰ τοῦ κρατοῦντος νέου συστήματος ἀποδοκιμασίαν του, λέγετε ὅτι ὁ λαὸς ἐπλανήθη. Ἀλλὰ τί θέλετε νὰ πράξωμεν; νὰ διορθώσωμεν τὴν πλάνην τοῦ λαοῦ; Καὶ λέγω τοῦτο, ὑποθέτων ἐν τῇ διανοίᾳ μου, ὅτι ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς ἀπέτυχε καὶ ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ ἐκλογῇ, καὶ τὸ λέγω πρὸς τιμήν του, ὑπὸ τὴν ἔποψιν, ὅτι ἀπέτυχεν ἐν Αἰτωλοακαρνανίᾳ. Καὶ ἀληθῶς δὲν εἶναι ἐπιτυχία τοῦ κ. τέως Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἔχων συνδυασμὸν, τὸν ὁποῖον ἀπετέλουν ἰσχυρὰ ἀληθῶς πρόσωπα, ἔχων τὴν δύναμιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐμειονοψήφησεν ἡμῶν. Καὶ διὰ τοῦτο εἶμαι πολὺ μακρὰν τοῦ νὰ βλέπω αὐτὸν μετ’ ἀντιπαθείας πολιτικῆς. Δὲν βλέπω αὐτὸν οὔτε μετὰ συμπαθείας, διότι δὲν εἶναι ἄξιος συμπαθείας· ταπεινωτικῆς. Βλέπων αὐτὸν, ἀναγκάζομαι νὰ ἀθυμῶ διὰ τὴν θέσιν του, διότι τόσα παρασχὼν καὶ βλάψας πολλάκις τὴν διοίκησιν, δὲν ἠδυνήθη ἐξ αὐτῶν νὰ ὠφεληθῇ· τόσα καὶ τόσα παρεχώρησεν, ἀπείρους εὐηργέτησεν, ἄπειρα κατηνάλωσε, γόητρον εἶχε βεβαίως μέγα, ἀξίαν ἔχει οὐ τὴν τυχοῦσαν ἐν τῇ πολιτικῇ τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅμως εἰς ποίαν θέσιν περιῆλθεν; Ἀπέτυχε! καὶ ἀγωνίζονται σήμερον εὔγλωττοι ῥήτορες ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν δεξιὰν), διὰ νὰ εἴπωσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐπωφελὲς διὰ τὸν κ. Τρικούπην, διὰ νὰ παραδεχθῶσιν, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἐπέτυχεν ἐν ταῖς ἐκλογαῖς καὶ ὅτι ἐπεδοκιμάσθη ἡ πολιτική του ἐν τῷ νομῷ Αἰτωλοακαρνανίας, διότι μὲ ὀλίγας τινὰς ψήφους δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐπιτυχών. Ἀλλὰ παραξενεύονται, πῶς ὁ κ. τέως Πρωθυπουργὸς δὲν ὠφελήθη ἐξ ὅλων τῶν περιστάσεων· ὑπάρχει, φαίνεται, ἡ ἀξίωσις τῶν κυβερνώντων ἐν Ἑλλάδι, ὅπως ἐξ ὅλων ὠφελῶνται· ἐὰν καθ’ ὑπόθεσιν διώρισαν 500, ἀξιοῦσι νὰ τοὺς ψηφίζωσι καὶ οἱ μὴ διορισθέντες, καὶ ἐνῷ οὗτοι βλέπουσι τὴν βλάβην, ἡ ὁποία ἐκ τῶν διορισμῶν τούτων γίνεται εἰς τὴν πατρίδα των, νὰ τοὺς ψηφίζωσι μετ’ αὐταπαρνήσεως· ἀλλὰ μετ’ αὐταπαρνήσεως οὐδεὶς ἀδικεῖ τὴν πατρίδα του. Δὲν εἶναι βεβαίως τοῦ παρόντος νὰ μελετήσωμεν τὴν τοιαύτην κατάστασιν, διὰ νὰ ἐκφράσωμεν ὅσα πρέπει κατὰ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, διὰ νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν ἱστορίαν τὴν πρόσφατον τοῦ τόπου καὶ νὰ ἴδωμεν, ὅτι δεκαετίας ὅλας λυμαίνεται κακοδιοίκησις τὸν τόπον τοῦτον, καὶ ὅτι περιήλθομεν εἰς τοιοῦτο σημεῖον, κατὰ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ φοβώμεθα, ὅτι ἡ κατάστασις δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον νὰ ἐπανορθωθῇ, ὁ τόπος εἶναι εἰς τὸ χεῖλος τοῦ βαράθρου. Ἐξακολουθοῦμεν ἀπὸ δεκάδων ἐτῶν κακὴν ὁδόν, καὶ ἀπὸ δεκαετίας ἤδη οὐδὲν ἄλλο συνέβη ἢ μία ἐπίτασις τοῦ κακοῦ. Ἀλλὰ ταῦτα δὲν εἶναι τοῦ παρόντος. Σήμερον, δικάζοντες τὸ κῦρος τῶν ἐκλογῶν, ναὶ μὲν δικάζομεν εὐρέως, ἀλλὰ πάντοτε ὡς δικασταί. Κατὰ τοῦτο δὲ κυρίως δικάζομεν εὐρύτερον τῶν συνήθων δικαστῶν, καθόσον, προκειμένου περὶ τοῦ κύρους τῶν ἐκλογῶν, ἡ Βουλὴ οὐδένα ἔχει τύπον ἐπιβαλλόμενον αὐτῇ ἐπὶ ποινῇ ἀκυρότητος, οὐδεμία τῳόντι παρεκτροπὴ δύναται νὰ ἐπιφέρῃ τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς, ἐὰν δὲν συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀλλοίωσιν τοῦ φρονήματος τῶν ἐκλογέων. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον τὸ Σῶμα τὸ ἐξελέγχον πρέπει νὰ ἐξετάσῃ, εἶναι ἡ οὐσία· ἀλλὰ ποία ἡ οὐσία; Τὸ ἂν ἡ μία πολιτικὴ μερὶς ἔχῃ δίκαιον ἢ ὄχι, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐξεφράσθη ὁ λαός; Ὄχι βεβαίως· ἡ οὐσία εἶναι ἡ ἀνεύρεσις τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ. Καὶ τί ζητοῦσιν οἱ ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως ἀγορεύσαντες; Ζητοῦσιν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ἑνὸς ἢ δύο δήμων, καὶ ζητοῦντες τὴν ἀκύρωσιν ταύτην, λέγουσιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ μέχρι τοῦ προσώπου τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ· περιέλαβον μάλιστα εἰς τὴν ἐξαίρεσιν ταύτην καὶ τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἔμεινε πλέον διὰ δύο ἀξιοτίμους συναδέλφους ἡ ἰδέα τῆς ἀκυρώσεως. Καὶ ἔγεινεν ὅλος αὐτὸς ὁ πάταγος περὶ προγραφῆς διὰ ποῖον ἆρά γε λόγον; διότι πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ὅλη ἡ ἐπιείκεια πρέπει νὰ ἐξαντλῆται ὑπὲρ τῶν ὁπωσδήποτε εἰσελθόντων ἐν τῇ Βουλῇ· οἱ ἄλλοι, οἱ ἀπολειφθέντες, δὲν εἶναι ἄξιοι προσοχῆς. Καὶ μήπως οἱ ἀποτυχόντες ἀπέτυχον μὲ πολλὰς ψήφους; Ὄχι· μὲ 10 ἢ μὲ 15 ὁ Ζῶτος, μὲ 30 ἢ 40 ἕτερός τις. Τί δὲ παρουσιάζεται ἰδίως εἰς τὸν δῆμον Κλεπαΐδος; Παρουσιάζεται διὰ τῆς ἐκθέσεως δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου ἀπόδειξις βίας ἐναντίον τοῦ ἀντιπροσώπου μιᾶς μερίδος. Εἰς τοῦτο δὲ χρεωστῶ νὰ σᾶς κάμω μίαν ἐξήγησιν. Ὁ κ. Δεσποταῖος δὲν ἦτο ἀντιπρόσωπος τῆς κάλπης τοῦ Δεληγεώργη μόνον, ὡς ἐλέχθη· τὸν κ. Δεσποταῖον ἐπέμψαμεν ὅλοι εἰς τὸν δῆμον Κλεπαΐδος ὡς ἀντιπρόσωπον τοῦ συνδυασμοῦ, διότι ἦτο τὸ μόνον πρόσωπον, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο ἐκεῖ νὰ ἐνεργήσῃ. Ἀληθῶς ὁ κ. Σισμάνης ἔχει ἐκεῖ μεγάλην δύναμιν, ἀλλ’ εἴχομεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἤθελεν εἰσέλθει καὶ ἐκεῖ τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον ἐπεκράτει εἰς τὸν νομὸν, καὶ ἤθελεν ἐκ τούτου μειωθῆ ἡ δύναμις τοῦ κ. Σισμάνη· ἐσκεπτόμεθα τί νὰ πράξωμεν περὶ τοῦ δήμου Κλεπαΐδος, ἤμεθα ἀληθῶς εἰς ἀπόγνωσιν, διότι ὑπετίθετο, ὅτι ὑπάρχουν πρόσωπά τινα ἐκεῖ, τὰ ὁποῖα κάμνουν κατάχρησιν τῆς δυνάμεώς των, καὶ ἑπομένως τὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἀποσταλῶσιν ὡς ἀντιπρόσωποι ἡμῶν ἐκεῖ, ἐνόμιζον, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐκτεθοῦν καὶ εἰς κίνδυνον τῆς ζωῆς των. Εἴδατε τί συνέβη ἐκεῖ, καὶ ἐδῶ πλέον ἡ εὐγλωττία τοῦ κ. Στεφάνου ἐσταμάτησεν. Εἶμαι διατεθειμένος, σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, νὰ ἦμαι πλέον αὐτοῦ προκατειλημμένος ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς ταύτης, ἀλλὰ τί νὰ πράξω μὲ τὴν ἔκθεσιν ταύτην; Παρίσταται βιαιοπραγία ἐναντίον τοῦ ἀποσταλέντος ἐκεῖ πρώην βουλευτοῦ καὶ δικηγόρου κ. Δεσποταίου, ἀποσταλέντος ὑπὸ τοῦ συνδυασμοῦ, διὰ νὰ μᾶς ἀντιπροσωπεύσῃ ὅλους, γίνονται ἐκεῖ πυροβολισμοὶ, καὶ τίθεται εἰς προφανῆ κίνδυνον ἡ ζωή του. Λοιπὸν, ὅταν ἔχητε βίαν βεβαιωμένην διὰ τῆς ἐκθέσεως τοῦ δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου, ἀναμφισβήτητον, καὶ ἀφ’ ἑτέρου διαφορὰν δέκα ψήφων, πράττει προγραφὴν ἡ πτέρυξ ἐκείνη, λέγουσα, ὅτι πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Κλεπαΐδος; Ὅποιος θέλει ἂς ἀναγνώσῃ τὴν ἔκθεσιν αὐτήν· τί τὰς θέλετε τὰς ἄλλας θεωρίας; Ἐρχόμεθα εἰς τὸν δῆμον Θυάμου. Οἱ συνηγοροῦντες ὑπὲρ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ λέγουν, ὅτι δὲν πειράζει, ὅτι ἦτο ἀντιπρόσωπος ὁ ἔχων κατασχετήριον. Δὲν λέγω, ὅτι τοῦτο ἐπηρεάζει ἀμέσως, ἀλλὰ τίς δύναται νὰ μὲ βεβαιώσῃ, ὅτι δὲν ἐγένετο ἐπίκλησις πρὸς πολλοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι εἶχον ποινικὰς ὑποθέσεις, ἐπίκλησις τοῦ παραδείγματος αὐτοῦ; Ἠδύναντο νὰ εἴπωσιν: ἰδοὺ, ἔχει κατασχετήριον αὐτὸς, καὶ ὅμως ἀντιπροσωπεύει κάλπην. Τοιοῦτοι εἶναι οἱ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἔχουν σχέσιν πρὸς τὴν ἀκύρωσιν τῆς ἐκλογῆς· ἀλλὰ τὸ νὰ ἔρχηται ὁ κ. Βλαχόπουλος, ὁ μοίραρχος, ὁ ἐξασκῶν ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸν νομὸν, ἐφωδιασμένος μὲ τὴν ἐποπτείαν τῶν δασῶν, εἶναι ἆρά γε μηδαμινόν; Αἱ συγκεντρώσεις τῶν ἐντοπίων στρατιωτῶν καὶ ἀξιωματικῶν δὲν ἐξασκοῦσιν ἐπιῤῥοήν; Ἀλλὰ περὶ τούτων θεωρῶ ἀνάξιον νὰ κάμω λόγον, ἀφοῦ δὲν καταλήγομεν εἰς συμπέρασμα ἀκυρώσεως τῆς ὅλης ἐκλογῆς. Θὰ ἦτο ἓν εἶδος καυσιολογίας ἡμῶν, ὅτι μεθ’ ὅλα αὐτὰ ἡ πρώην Κυβέρνησις πάλιν ἀπέτυχε. Τώρα ἡ ἀκύρωσις περιλαμβάνει τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν ἢ ὄχι; Διάθεσις περὶ ἀκυρώσεως, διάθεσις πολιτικὴ δὲν ὑπάρχει, διότι δὲν ὑπάρχει πολιτικὸν συμφέρον εἰς τὴν πτέρυγα ἐκείνην, οὐδὲ χάριν ἑνὸς ἢ δύο ἀτόμων ἠδύνατο νὰ προβαίνῃ ἡ πτέρυξ αὕτη εἰς τὸν κίνδυνον αὐτὸν τῶν παρεξηγήσεων. Νομίζετε ὅτι δυνάμεθα νὰ οἰκονομήσωμεν τὰ πράγματα, διὰ νὰ ἐπικυρώσωμεν; Ἐπικυροῦμεν· ἀλλὰ νὰ μᾶς εἴπητε, τί νὰ εἴπωμεν ὡς πρὸς τὰ γενόμενα ἐν τῇ Κλεπαΐδι; Θέλετε νὰ ἐκφρασθῶμεν ἐπαρκῶς ὑπὲρ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ; Δὲν τὸ δέχεται· καὶ ὑπάρχει καὶ πρακτικός τις λόγος, φαίνεται, ἵνα ἀποκρούῃ τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ ἐπιείκειαν. Ἐγείρεται ὅμως ἄλλο ζήτημα, ἐὰν ἀκυρωθῇ μόνη ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Κλεπαΐδος. Ἐκεῖ ὁ κ. Τρικούπης ἔχει 710 ψήφους. Προτείνουσι λοιπόν τινες, ὅτι, ἀφοῦ, καὶ ὑποτιθεμένου ὅτι ὅλας ταύτας ἔλαβεν ὁ κ. Τρικούπης ἀθεμίτως, πάλιν μένει πλειοψηφῶν τοῦ πρώτου ἐπιλαχόντος, δὲν πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ ὡς πρὸς αὐτὸν ἡ ἐκλογή. Ἀλλὰ προβαίνουσί τινες καὶ ὑπὲρ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης καὶ ὑπὲρ τοῦ κ. Σισμάνη, λέγοντες ὅτι ναὶ μὲν δὲν μένουσι καὶ οὗτοι πλειοψηφοῦντες, ἐὰν ἀφαιρεθῶσιν ὅλαι αἱ ψῆφοι τῆς Κλεπαΐδος, ἀλλ’ ἔχουσιν ἱκανὴν πλειοψηφίαν, ὑποτίθεται δὲ ἀφ’ ἑτέρου, ὅτι καὶ ἐν ἐλευθέρᾳ ἐκλογῇ ἤθελον λάβει ἱκανὰς ψήφους ἐν Κλεπαΐδι, καὶ ἡ Βουλή, ἐλευθέρως δικάζουσα, μὲ τὴν εὐρύτητα, τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπει τὸ οὐσιαστικῶς δικάζειν, δύναται νὰ εἴπῃ, ὅτι «δὲν προβαίνω εἰς ματαιοπονίαν, διατάσσουσα νέαν ἐκλογὴν ὡς πρὸς πάντας ἐν Κλεπαΐδι.» Ὑπὸ ταύτην λοιπὸν τὴν ἔννοιαν τινὲς παραδέχονται τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν καὶ οὐχὶ ἐξ ἐπιεικείας, πολλῷ μᾶλλον οὐχὶ ἐκ τοῦ παραδόξου ἐκείνου λόγου, ὅτι πρέπει νὰ εἰσαγάγωμεν εἰς τὴν Βουλήν, ἐπιεικῶς ὡς πρὸς τοῦτο δικάζοντες, ἐκείνους, παρ’ ὧν θέλομεν ζητήσει εὐθύνας καὶ ἀπολογίας. Ἀλλ’ ὑπάρχουσιν ἄλλοι ἄλλως κρίνοντες, αὐτὸς δὲ ὁ κ. Τρικούπης ἀποκρούει τὴν ὑπὲρ αὐτοῦ μόνον ἐπικύρωσιν. Προτείνουσι πρὸς τοῖς ἄλλοις, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν οὐχὶ ὁ ἀριθμὸς τῶν ψήφων, ἃς ἔλαβεν ὁ κ. Τρικούπης, ἀλλ’ ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων τοῦ δήμου. Ἀληθῶς καὶ κατ’ ἐμὲ, Κύριοι, ἐάν τις αὐστηρότερον κρίνῃ, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὅλος ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκλογέων τοῦ δήμου, πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ὄχι πόσας ψήφους ἔλαβε λ. χ. ὁ Τρικούπης εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον καὶ νὰ ἀφαιρέσωμεν αὐτὰς, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι αὐτὰς τὰς ἔλαβε διὰ τῆς βίας, ἀλλὰ πόσοι ἐκλογεῖς θὰ κληθῶσιν αὖθις νὰ ψηφίσωσιν. Ἄλλως, ναὶ μὲν δύναταί τις ν’ ἀποκρούῃ καὶ νὰ θέτῃ ὑπὸ ὅρους τὴν ἰδίαν ἑαυτοῦ ἐκλογήν, ἧς ἡ ἀποδοχὴ ἐπιβάλλεται ὡς καθῆκον, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι εὔλογος ὑπό τινας ὅρους δύναται νὰ ἐγείρηται σχετικὴ ἀντίῤῥησις. Εὐλόγως ὁ κ. Τρικούπης λ. χ. δύναται νὰ σᾶς παραπονεθῇ, ὅτι ἀδίκως τὸν ὑποβάλλετε εἰς τὴν θέσιν τοῦ τελευταίου ἐπιτυχόντος, ἀποδεχόμενοι διαφορὰν μόνον ἓξ ψήφων. Δύναται νὰ σᾶς προσθέσῃ, ὅτι δὲν θέλει νὰ παρηγορηθῇ μὲ τὸ παράδειγμα ἐμοῦ, ὁ ὁποῖος εἶχον διαφορὰν ὀκτὼ ψήφων, δὲν σᾶς ἐπιτρέπει νὰ τὸν ἀφήσητε μὲ ἓξ ψήφους τελευταῖον Βουλευτήν. Ἀλλ’ ἐὰν, Κύριοι, κρίνωμεν εὐρύτερον καὶ ἐλευθεριώτερον, ὅταν ἀφαιρῶμεν τὰς 710 ψήφους ἀπὸ τὸν κ. Τρικούπην, δὲν πρέπει ἆρά γε νὰ κρίνωμεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἐλάμβανεν ἱκανὸν ἀριθμὸν ψήφων ὁ κ. Τρικούπης ἐν Κλεπαΐδι; Ἀλλ’ οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν ὡς πρὸς πάντας ἀκύρωσιν, ἀποκρούοντες τὸν μονομερῆ τῶν ληφθεισῶν ψήφων ὑπολογισμὸν, φέρουσι καὶ ἕτερον ἐπιχείρημα’ προτείνουσι δηλονότι, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γένηται μόνη ἡ ἀφαίρεσις τῶν ψήφων λ. χ. τοῦ κ. Τρικούπη, ἀλλὰ καὶ προσθήκη ὑπὲρ ἄλλων τῶν ὅσας ἄνευ τοῦ ἐπηρεασμοῦ ἠδύναντο νὰ λάβωσιν. Ὑπὲρ ταύτης τῆς γνώμης, Κύριοι, κλίνω καὶ ἐγὼ, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον εὔλογον θεωρῶ τὴν ἀπόκρουσιν τοῦ οὕτως εἰπεῖν ἐπιεικεστέρου ὑπολογισμοῦ, ὃν ποιοῦνται αὐτοὶ οἱ ἐνδιαφερόμενοι, ζητοῦντες νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς νέαν ἐκλογήν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι εἶχον καθῆκον, οὐχὶ πρὸς τὴν πτέρυγα ταύτην, ἀλλὰ καὶ πρὸς αὐτοὺς τοὺς ἀντιπάλους, νὰ εἴπω ὅσα εἶπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, διότι πᾶσα ἄλλη συνηγορία ὑπὲρ αὐτῶν ἀποβαίνει προσβλητικὴ μᾶλλον κατ’ αὐτῶν, καὶ ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἤθελον ἀπὸ τῆς τοιαύτης προσβολῆς νὰ τοὺς ἀπαλλάξωμεν.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ζητεῖ τὸν λόγον. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις.

§56ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Δύο λέξεις.

§57ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἐπερατώθη ἡ συζήτησις.

§58ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Θέλω νὰ προσθέσω ὀλίγα τινὰ, τὰ ὁποῖα σχετίζονται μὲ προσωπικὸν ζήτημα.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ἐκήρυξα περατωμένην τὴν συζήτησιν. Ἐπιθυμεῖ ἡ Βουλὴ νὰ ὁμιλήσῃ ὁ κ. Κοσσονάκος;

§60ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§61ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ὁ περὶ τὰ στρατιωτικὰ τὸν ἐντριβῆ ἐπαγγελλόμενος καὶ περὶ αὐτῶν πάντοτε φιλοστόργως ὡς εἰδικὸς ἀνὴρ ἀρεσκόμενος νὰ ὁμιλῇ ἀξιότιμος συνάδελφος καὶ συμπολίτης μου, ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ πρῴην ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, ὅστις ἀπέκρουσε τὰς περὶ στρατιωτικῶν ἐπεμβάσεων αἰτιάσεις κατὰ τὰς ἐκλογὰς, ἐθεώρησεν ἀπαραίτητον αὐτοῦ καθῆκον νὰ προσθέσῃ καὶ οὗτος ἕνα λίθον κατὰ τῆς ἐκλογῆς, ὡς πρὸς τὰ στρατιωτικὰ πράγματα πάντοτε, καὶ τὸν λίθον τοῦτον ἔλαβεν ἐκ τοῦ πετρώδους Λακωνικοῦ ἐδάφους, καὶ προσέθηκεν, ὅτι τμῆμα στρατιωτῶν ἐκ τῶν νέων κληρωτῶν τῆς τελευταίας ἀπογραφῆς, ἀνηκόντων ὅλων εἰς τοὺς ἀντιθέτους αὐτοῦ, ἀπεστάλη εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα του Ἐπίδαυρον Λιμηρὰν, καὶ ἐκεῖ διεσπάρη εἰς τοὺς διαφόρους δήμους, καὶ κατεπίεσε τοὺς φίλους του, καὶ ἐπενέβη εἰς τὰς γενομένας ἐκλογάς. Ἰσχυρίσθη ὅτι ἐνωμοτάρχαι διώκουν τὴν Ὑπομοιραρχίαν τῆς ἐπαρχίας ἐκείνης, καὶ ὅτι ὑπ’ αὐτῶν τῶν ἐνωμοταρχῶν, συγγενῶν ἰδικῶν μου ἢ ἄλλου τινὸς ὑπουργικοῦ ὑποψηφίου τότε, παρεβιάσθη ἡ θέλησις τῶν ἐκλογέων· ἀνέγνωσε τὴν ἐπιστολὴν τοῦ ἀδελφοῦ του, ἀντιπροσωπεύοντος αὐτὸν εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὐτοῦ, ὅστις κατήγγειλε πρὸς αὐτὸν τὸ περιστατικὸν τοῦτο, ἀνέγνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ κείμενον ἰδίου τηλεγραφήματος, ἀποσταλέντος πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα, δι’ οὗ παρεπονεῖτο, ὅτι ἐπενέβαινε στρατὸς εἰς τὰς ἐκλογὰς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ του, καὶ ὅτι ἐταξείδευσεν εἰς Ἀθήνας, διὰ νὰ ἴδῃ τὸν ἁρμόδιον ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν καὶ παραπονεθῇ ἐνώπιόν του περὶ τῶν γιγνομένων στρατιωτικῶν παρεκτροπῶν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἐταξείδευσεν ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου τότε, ἀλλὰ δὲν ἐταξείδευσε διὰ τὸν σκοπὸν, τὸν ὁποῖον σᾶς εἶπε. Πιθανὸν νὰ ἐπεσκέφθη τὸν τότε ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, πιθανὸν νὰ ἐλάλησε πρὸς αὐτὸν περὶ τῶν γενομένων ἀτόπων, ἀλλ’ ὡς ἐγὼ γινώσκω καὶ ὡς εἶναι βέβαιον, ἐταξείδευσε τότε εἰς Ἀθήνας, ὅπως συμπράξῃ μετὰ ὑπουργικῶν ὑποψηφίων· καὶ περὶ τούτων θέλω σᾶς ἀναγνώσει εὐθὺς μετ’ ὀλίγον τὰ αὐθεντικὰ κείμενα, τὰ ὁποῖα δὲν ἀφίνουσι τὴν ἐλαχίστην ἀμφιβολίαν. Βεβαίως τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα ἐξήνεγκε προχθὲς ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου περὶ τῶν κατὰ τὴν ἐκλογὴν Λακωνίας συμβάντων δῆθεν ἀτόπων, εἶναι ἀνυπόστατα· καὶ ὅτι εἶναι ἀνυπόστατα ἐντελῶς, ἀπόδειξις ὅτι οὐδὲν παράπονον μετὰ τὴν ἐκλογὴν ὁ ἀξιότιμος οὗτος συνάδελφος ἀπηύθυνεν. Ἂν τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο ἐστάλη πρὸς τὴν Α. Μ. τὸν Βασιλέα, τοῦτο δὲν ἐμφαίνει, ὅτι ἐν τῇ ἐκλογῇ ἐγένετο ἄτοπόν τι· ἴσως ἐμφαίνει ἄλλο τι, ἴσως ὁ συνάδελφος οὗτος ἐνόει ἐκ τῶν προτέρων νὰ δημιουργήσῃ εὔλογον δικαιολογίαν, διότι ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ ἐπαρχίᾳ ἔβλεπεν ἀριδήλως τὴν θέσιν αὐτοῦ κινδυνεύουσαν· ἂν ἦτο βάσιμον τὸ παράπονον αὐτοῦ, βεβαίως ἤθελεν ἐγείρει ἐνστάσεις, καὶ τὸ καθῆκον τοῦτο τὸ εἶχε πρὸς τοὺς ἰδίους αὐτοῦ συναδέλφους, τοὺς ἀποτυχόντας, οἵτινες βαρέως κακολογοῦσιν αὐτὸν διὰ τὴν κατὰ τὴν ἐκλογὴν ἐνέργειάν του. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐγένετο αὐτήκοος τῶν καταλαλιῶν τῶν συνυποψηφίων αὐτῷ, τῶν ἀποτυχόντων· ἐν Σπάρτῃ διέμεινεν ἱκανὰς ἡμέρας μετὰ τὰς ἐκλογὰς, ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξέλθῃ εἰς τὴν πόλιν· ἐκεῖ ἐγένετο, λέγω, αὐτήκοος τῶν ἀνεπιφυλάκτων κατ’ αὐτοῦ αἰτιάσεων τῶν συντρόφων του, καὶ ὤφειλεν ἑπομένως, ἅμα εἶχε λόγον τινὰ οὐσιώδη, ὅπως κινηθῇ κατὰ τῆς ἐκλογῆς, νὰ κάμῃ τὰ παράπονα αὐτοῦ, πρὸς ἱκανοποίησιν ἐκείνων, οἵτινες τοσοῦτον βαρέως κατ’ αὐτοῦ παρεπονοῦντο. Ὁ κ. Κ. Παπαμιχαλόπουλος ἱκανὸν χρόνον πρὸ τῆς ἐκλογῆς προπαρεσκεύαζε τὴν μετὰ τῶν ὑπουργικῶν σύμπραξιν αὐτοῦ, καὶ περὶ τούτου συνετάχθη πρωτόκολλον, ὑπογεγραμμένον ὑπ’ αὐτοῦ καὶ παρ’ ἄλλων, δημοσιευθὲν δὲ διά τινος ἐγχωρίου ἐφημερίδος τῆς Σπάρτης, καὶ ἀναφέρον ῥητῶς τοὺς ὅρους καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἕκαστος ἐκ τῶν ὑπογεγραμμένων ἐν τῷ πρωτοκόλλῳ ἐκείνῳ ὤφειλε νὰ ἐκπληρώσῃ· καὶ ὁ κύριος συνάδελφος οὗτος ἐλάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξακολουθῇ διά τινος ἐφημερίδος, τῆς ὁποίας ἀπεδίδετο εἰς αὐτὸν ἡ σύνταξις, τὸ ὕφος τοῦ ἀντιπολιτευομένου, ἵνα μὴ ὑποπτεύσῃ τις, ὅτι οὗτος ἐτύγχανεν ὢν συνδυασμένος μετὰ ὑπουργικῶν. Ἔγραψε μάλιστα ἐντεῦθεν εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ὅτι τῷ ἐπετράπη ῥητῶς παρὰ τοῦ τότε ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ συγκροτήσῃ μικτὸν συνδυασμόν, ἀλλ’ οἱ φίλοι τοῦ ἀξιοτίμου νῦν Πρωθυπουργοῦ παρεπονέθησαν διὰ τοῦτο, ἠναγκάσθη δὲ ὁ τότε ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ γράψῃ ἐπιστολήν, καὶ νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν δημοσίευσιν αὐτῆς εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς πρωτευούσης, ὅπως διαψεύσῃ τὸν ἰσχυρισμὸν ἐκεῖνον τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου.

§62Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀφοῦ ἔχετε ὑπ’ ὄψει τὴν ἐπιστολὴν τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν γνωρίζει ὅλος ὁ Ἑλληνισμὸς, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ κατέχητε τὸ βῆμα καὶ νὰ κάμνετε λόγον· μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ ἐπιστολὴ δὲν εἶχεν ἀνάγκην ὑποστηρίξεως, ἵνα φανῇ ἀληθής.

§63ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Δὲν τὴν γνωρίζει ὅλος ὁ Ἑλληνισμός. Ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μας ἦλθεν εἰς συνομιλίας μεθ’ ὑμῶν ἐνταῦθα, ἀναφωνῶν ἐκ τῆς θέσεώς του: «Ἡ Βουλὴ μὲ γινώσκει καλῶς, γινώσκει καλῶς τὸ πρόσωπόν μου ὁ Ἑλληνισμὸς ὅλος». Πρέπει λοιπὸν τῷ ὄντι καὶ ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος καὶ ὁ Ἑλληνισμὸς ὅλος νὰ ἠξεύρῃ περὶ αὐτοῦ τὰ δέοντα.

§64Κ. ΦΛΕΣΣΑΣ. Αὐτὰ εἶναι ἄσχετα μὲ τὴν ἐκλογὴν Αἰτωλοακαρνανίας.

§65ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Θέλω ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐῤῥέθησαν παρ’ αὐτοῦ, τὰ παράπονα, εἶναι ἀνυπόστατα, καὶ ὅτι δὲν βαρύνουν τὴν ἐκλογὴν, περὶ τῆς ὁποίας συζητοῦμεν σήμερον, δὲν βαρύνουν τὴν ἐκλογὴν, διότι ὁ ἀξιότιμος συμπολίτης μου ἠθέλησε νὰ συνδέσῃ καὶ τὰ ἄτοπα ἐκεῖνα μὲ τὰ κατὰ τὴν ἐκλογὴν ταύτην, τὴν ὑπὸ συζήτησιν.

§66ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ τῆς Λακωνίας ἢ περὶ τῆς Ἀκαρνανίας; Παρακαλοῦμεν τὸν κ. Κοσσονάκον, ὅταν ἔλθῃ ἡ συζήτησις τῆς ἐκλογῆς ἐκείνης, νὰ τὰ εἴπῃ.

§67ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. (ἀναγινώσκει). «Ἀξιότιμε φίλε, ἔλαβον τὴν ἀπὸ 2 ὁδεύοντος ἐπιστολήν σας, ἐξεπλάγην δ’ ἀληθῶς ὅταν ἀνέγνων τὸ δι’ αὐτῆς διαβιβασθέν μοι ἀντίγραφον τῆς ἀπὸ 26 Ἰουλίου ἐπιστολῆς του κ. Παπαμιχαλοπούλου πρὸς τὸν ὑμέτερον ἀδελφὸν καὶ φίλον μου κ. Πάϊκον....»

§68ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Διὰ νὰ μὴ ἀπασχολῆται ἐπὶ πλέον ἡ Βουλὴ, ἀρκεῖσθε εἰς δήλωσιν ἐκ μέρους ἐμοῦ, ἀνήκοντος εἰς τὰς τάξεις τῆς Συμπολιτεύσεως καὶ ἐνδιαφερομένου ἐπίσης ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τοῦτο, περὶ τοῦ ὁποίου λαλεῖτε;

§69ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Δύνασθε νὰ κάμητε τὴν δήλωσίν σας, ἀλλ’ ἐγὼ θὰ τελειώσω.

§70ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Ἀπορῶ ἐπ’ ἀληθείᾳ, πῶς ἐξελάβετε ὡς σπουδαίως καὶ σοβαρῶς λεχθέντας τοὺς λόγους χθὲς τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, καὶ ἠξιώσατε τοσαύτης μνείας περὶ τῶν δῆθεν ἐπεμβάσεων ἑνὸς ἢ δύο ἐνωμοταρχῶν εἰς τὴν ἰδιαιτέραν αὐτοῦ ἐπαρχίαν, τὴν Ἐπίδαυρον Λιμηράν, ἀπορῶ δ’ ἔτι μᾶλλον, πῶς διέλαθε τῆς προσοχῆς ὑμῶν ὁ σκοπὸς, δι’ ὃν ἐλέχθησαν· ὅτι δηλαδὴ μετὰ τὴν πανωλεθρίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέστη ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐν τῇ ἰδίᾳ αὐτοῦ πατρίδι, ᾐσθάνθη τὴν ἀνάγκην νὰ ἀποπειραθῇ πάντως δικαιολογίας τινὸς, καὶ πρὸς τοῦτο ἐπεζήτει εὐκαιρίαν τινά· εὔθετος δὲ στιγμὴ ἦτο ἡ συζήτησις τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, καθ’ ἣν καὶ αἰτιάσεις καὶ μομφαὶ ἐπιῤῥίπτονται κατὰ τοῦ πρώην Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ παρεμβάλῃ τὸ ζήτημα ἑνὸς ἐνωμοτάρχου, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ εἰς τοὺς ἀποτυχόντας ἰδίως συναδέλφους αὑτοῦ ἐν Σπάρτῃ, ὅτι ἡ μειοψηφία, ἣν ἐν Ἐπιδαύρῳ Λιμηρᾷ, ἐξ 800 ψήφων, ὑπέστησαν, ἡ ἰσάριθμος δηλαδὴ πρὸς τὸ ποσὸν τῆς πλειοψηφίας, τὴν ὁποίαν ὑπέσχετο πρὸς τοὺς συναδέλφους αὑτοῦ ἐν Σπάρτῃ, δὲν προῆλθεν ἐξ ἐκλογικῆς ἀδυναμίας, ἐξ ἠθικῆς καταπτώσεως αὑτοῦ, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς ἐπεμβάσεως τῆς στρατιωτικῆς ἀρχῆς, ἕνεκα τῆς μεταβάσεως ἐκεῖ ἑνὸς ἐνωμοτάρχου. Νομίζω, ὅτι ἦτο ἀνάξιον τοῦ κόπου, κύριε συνάδελφε, νὰ καταλάβητε τὸ βῆμα, νὰ ἀπασχολήσητε καὶ ὑμᾶς καὶ τὴν Βουλὴν δι’ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἀφ’ ἑαυτοῦ εἶναι γνωστόν. Ἐπεζητεῖτο μία δικαιολογία τῆς καταδειχθείσης γυμνότητός του, μίαν πρόφασιν τοιαύτην εὗρεν αὐτὸς χθὲς εἰς τὴν ἀποστολὴν ἑνὸς ἐνωμοτάρχου· δὲν ἤρκει ἁπλοῦν μειδίαμα καὶ οὐδὲν πλέον; θὰ ἀναβιβάσητε εἰς ἀντικείμενον εὐρυτέρας συζητήσεως ἀσθενῆ προφασεολογίαν, ὅτι τουτέστιν ἐστάλη εἷς ἐνωμοτάρχης ἐκεῖ, ὁ ὁποῖος κατώρθωσε νὰ μεταβάλῃ τὸ πνεῦμα ὁλοκλήρου ἐπαρχίας κατὰ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου καὶ τῶν φίλων αὑτοῦ καὶ ὑπὲρ ἡμῶν; ἀλλ’ ὑπὲρ ἡμῶν τίνων; ὁ τέως Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν διέθεσεν ἐκεῖ τὸν ἐνωμοτάρχην κατὰ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου καὶ ὑπὲρ τοῦ κ. Ρίτσου, ἑνὸς τῶν στενοτάτων φίλων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἢ ὑπὲρ τοῦ κ. Κυριακούλη Μαυρομιχάλη, ἢ τοῦ κ. Γ. Μαυρομιχάλη, ἢ ἐμοῦ;

§71Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Οἱ ὁποῖοι πάντες ἡμεῖς σήμερον ζητοῦμεν τὴν μετάθεσιν τοῦ ἐνωμοτάρχου ἐκείνου καὶ τοῦ ἄλλου.

§72ΣΑΛΤΑΦΕΡΟΣ. Ἤθελον λοιπὸν σᾶς παρακαλέσει νὰ θεωρήσητε ἀρκετὰ τὰ λεχθέντα ἐκ μέρους ἐμοῦ, ἀνήκοντος εἰς τὰς τάξεις ἐκείνας (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), καὶ ἀπαξιώσητε εὐρυτέρας ἀνασκευῆς αἰτίασιν ἀναληθῆ, ὅσον καὶ ἀτυχῆ.

§73ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν δύναμαι, παρὰ νὰ τελειώσω τὰ ὀλίγα, τὰ ὁποῖα εἶχον σκοπὸν νὰ εἴπω ἀπὸ τοῦ βήματος περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, τοῦ παρεμπίπτοντος· δὲν θέλω δὲ σᾶς ἀπασχολήσει ἐπὶ πολύ (ἀναγινώσκει): «Καὶ πῶς νὰ μὴ ἐκπλαγῶ, ὅταν ἀνέγνων ἐν αὐτῇ, ὅτι ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἔγραψε πρὸς τὸν κ. Πάϊκον, ὅτι δῆθεν ἐγὼ εἶπον αὐτῷ, ὅταν κατὰ τὰ τέλη Ἰουλίου μὲ ἐπεσκέφθη, ὅτι, «ἐπειδὴ καὶ οἱ ὑπουργικοὶ μένουσι διῃρημένοι καὶ ἡμεῖς δὲν συμβιβαζόμεθα, ἡ ἀνάγκη ἐπιβάλλει νὰ ταχθῶμεν οἱ μὲν πρὸς τὸν κ. Κοσσονάκον, οἱ δὲ πρὸς τὸν κ. Βαρβιτσιώτην, καὶ νὰ ἀποτελέσωμεν μικτοὺς συνδυασμούς»; Καὶ ὅτι εὑρίσκω τοὺς μικτοὺς συνδυασμοὺς «προτιμοτέρους, διότι δι’ αὐτῶν θὰ κερδήσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις περισσοτέρας θέσεις», καὶ ὅτι ἐγὼ εἶμαι «ὑπὲρ τῶν μικτῶν συνδυασμῶν διὰ τὴν Λακωνίαν»; Ταῦτα πάντα δὲν εἶναι παντάπασιν ἀληθῆ, ἀλλ’ εἶναι μῦθοι, θαυμάζω δὲ, πῶς ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐτόλμησε νὰ γράψῃ, ὅτι ἐγὼ εἶπον αὐτῷ ὅσα δὲν εἶπον, ὅσα δὲν ἠδυνάμην ποτὲ νὰ εἴπω, διότι δὲν τὰ φρονῶ. «Ὅταν κατὰ τὸ τέλος τῆς συνεντεύξεως, ἣν ἔλαβε μετ’ ἐμοῦ ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, μοὶ ἔλεγεν, ὅτι ὁ κ. Ἀριστείδης Πετροπουλάκης δὲν δέχεται νὰ τεθῇ ὑπὸ συζήτησιν τὸ ἂν θὰ ἦναι ἢ δὲν θὰ ἦναι ἐν τῷ συνδυασμῷ, μοὶ ἐδείκνυε δ’ ὄντως, ὅτι, διὰ νὰ συμπράξῃ εἰς τὸν συνδυασμὸν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος μετὰ τῶν λοιπῶν φίλων, πρέπει οὗτοι προκαταβολικῶς νὰ ἀποδεχθῶσιν, ὅτι ὁ κ. Ἀριστείδης θέλει εἶσθαι ἐν τῷ συνδυασμῷ, τότε εἶπον αὐτῷ, ἂν κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον καὶ ὁ κ. Μαυρομιχάλης εἴπῃ, ὅτι δὲν θέλει καὶ αὐτὸς ὑπὸ συζήτησιν, ἂν θὰ ἦναι ἢ δὲν θὰ ἦναι ἐν τῷ συνδυασμῷ ὁ κ. Τζανετάκης, τότε δὲν εἶναι ἐλπὶς νὰ ἐπιτευχθῇ ποτὲ ἡ συνεννόησις, καὶ προβαίνετε μοιραίως εἰς τὴν διαίρεσιν. «Παρετήρησα δὲ τότε εἰς τὸν κ. Παπαμιχαλόπουλον, ὅτι, ἂν διαιρεθῆτε μὲ τὸν κ. Μαυρομιχάλην, δὲν διαιρεθῶσι δὲ οἱ κκ. Βαρβιτσιώτης καὶ Κοσσονάκος καὶ καταρτίσωσιν ὑπουργικὸν συνδυασμὸν οὗτοι ἡνωμένοι, δὲν θέλουσι μόνον σᾶς νικήσει, ἀλλὰ θέλουσι σᾶς κατασπαράξει, εὑρίσκοντες ὑμᾶς διῃρημένους. «Ἄν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐπεθύμησε νὰ διαστρέψῃ τὴν γνώμην ταύτην, γράφων πρὸς τὸν ἀδελφόν σας, ὅτι ἐγὼ προέτεινα νὰ προβῶσι τὰ μέλη τοῦ συνδυασμοῦ «εἰς τὴν σύνταξιν ὑποσχετικοῦ, ὅτι θὰ στέρξωσι τὴν ἀπόφασιν τῆς ὁλομελείας τῶν ὀκτὼ», καὶ ὅτι προέτεινον τὴν λύσιν τῆς διαφορᾶς διὰ ψηφοφορίας, ηὐχόμην εἰς αὐτὸν νὰ εἶχεν ὀλιγώτερον πρὸς τὰ τοιαῦτα πνεῦμα, ἀλλὰ περισσότερον σέβας πρὸς τὴν ἀλήθειαν· διότι, ἂν γένηται γνωστόν, ὅτι οἱ συνομιλοῦντες μετὰ τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου πρέπει νὰ ἔχωσι μεθ’ ἑαυτῶν καὶ ἕνα συμβολαιογράφον, διὰ νὰ βεβαιόνῃ, τί εἶπεν ὁ εἷς καὶ τί ὁ ἄλλος, βεβαίως δὲν παρέχεται ἐκ τούτου ἀφορμὴ νὰ συγχαρῇ τις αὐτόν.» Ὤφειλον, Κύριοι, νὰ ἐπιμείνω ἀναγινώσκων τὰς ὀλίγας αὐτὰς περικοπὰς ἀξιωματικοῦ καὶ αὐθεντικοῦ κειμένου, μὴ ὑποκειμένου δὲ εἰς οὐδεμίαν ἀμφισβήτησιν, καὶ μὴ δυναμένου νὰ καλυφθῇ δι’ ἐπιτηδειοτήτων καὶ εὐστροφιῶν, αἱ ὁποῖαι εἶναι τόσον γνωσταὶ εἰς τὸν κ. συνάδελφον. Ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἐπετρέπετο εἰς αὐτὸν νὰ κακίσῃ καὶ οὗτος τὴν ὑπὸ συζήτησιν ἐκλογὴν ἕνεκα ἐπεμβάσεων στρατιωτικῶν, λαβουσῶν χώραν δῆθεν καὶ ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἐπαρχίᾳ, ἀφοῦ τοιουτοτρόπως προσηνέχθη πρὸ τῆς ἐκλογῆς, καὶ ἀφοῦ τοσοῦτον ἐπιμόνως καὶ τοσοῦτον ἐπιτηδείως ἐζήτησε νὰ συμπράξῃ μεθ’ ὑπουργικῶν ὑποψηφίων. Ἔπεσεν ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος εἰς τὴν ἰδίαν αὐτοῦ ἐπαρχίαν καὶ κατέπεσε· καὶ οἱ ἡμέτεροι φίλοι καὶ συνυποψήφιοι ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ὑπερίσχυσαν κατὰ πολὺ αὐτοῦ, ὑπερτερήσαντες κατὰ 500 καὶ 600 ἴσως καὶ περισσοτέρας ψήφους, καὶ ἔπεσεν ὁριστικῶς καὶ ἀμετακλήτως, διότι ἡ σύμπραξις τῶν κ. κ. Λύρα καὶ Ρίτσου ἐν Ἐπιδαύρῳ Λιμηρᾷ εἶναι δύναμις πολὺ ἰσχυροτέρα τῆς ἰδικῆς του δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ἀντιπροσωπεύει ἐκεῖ ὁ ἀδελφός του. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡμεῖς ἀπετελοῦμεν ὑπουργικὸν συνδυασμόν....

§74Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Ἀπετελέσαμεν μικτὸν συνδυασμὸν (ἱλαρότης).

§75ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Τὸν κ. Παπαμιχαλόπουλον καὶ τοὺς συντρόφους αὐτοῦ δὲν τοὺς ἐδέχθησαν ὡς ὑπουργικούς, ἑπομένως ἡμεῖς ἀπετελοῦμεν τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμὸν, ἀλλὰ τοῦτο τὸ λέγω μετὰ παῤῥησίας, διότι, ἐνῷ ἀπετελοῦμεν ἡμεῖς τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμὸν, οὐδὲν μέσον ὑπουργικὸν ἐζητήσαμεν πρὸς ὑποστήριξιν ἡμῶν, καὶ ἐὰν ὑπερισχύσαμεν κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν τῇ ἐκλογῇ, ὑπερισχύσαμεν διὰ τῶν δυνάμεων ἡμῶν, διὰ τῆς ἐπιῤῥοῆς ἡμῶν τῆς καθαρᾶς ἐν τῷ τόπῳ. Δὲν εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ἀμφιβάλλῃ τις, ὅτι τὰ παράπονα ἐκεῖνα τοῦ συμπολίτου μου δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατα, — καὶ περὶ τοῦ ἀνυποστάτου τῶν παραπόνων αὐτοῦ τούτων προσήνεγκα εἰς τὴν Βουλὴν ἀποδείξεις βασιλικάς· — ὅπως δὲ τὰ παράπονα ἐκεῖνα εἶναι ἀνυπόστατα καὶ ἐξηλέγχθησαν τοσοῦτον αὐθεντικῶς ὡς τοιαῦτα, οὕτως ἀνυπόστατα εἶναι ὅλα τὰ παράπονα τοῦ αὐτοῦ εἴδους, τὰ ὁποῖα ἀποδίδονται εἰς τὴν ἐκλογὴν Αἰτωλοακαρνανίας.

§76ΡΑΛΛΗΣ. Τὸν κ. Σαλταφέρον εἶναι καλὸν νὰ πείσητε. Ὁ κ. Σαλταφέρος ἀπετέλει μέρος τοῦ ὑπουργικοῦ ἢ τοῦ ἀντιπολιτευομένου συνδυασμοῦ;

§77ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἀπετέλει μέρος τοῦ συνδυασμοῦ, τοῦ ὁποίου καὶ ἐγὼ μετεῖχον, καθὼς καὶ οἱ κκ. Μαυρομιχάλαι, οἱ ἐντεῦθεν καὶ ὁ ἐκεῖθεν. Οἱ ὑπουργικοὶ καὶ οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ἐν τῷ ἡμετέρῳ νομῷ ἤλθομεν μεταξύ μας εἰς ἔριδας καὶ δὲν συνεφωνοῦμεν διὰ νὰ συγκροτήσωμεν συνδυασμοὺς ἀμιγεῖς, οὔτε οἱ ὑπουργικοὶ οὔτε οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, ἑπομένως ὁ μὲν κ. Παπαμιχαλόπουλος, ὅστις εἶχε προπαρασκευάσει τὴν μετὰ τοῦ κ. Βαρβιτσιώτου σύμπραξιν πρὸ πολλοῦ, ἡνώθη μετ’ ἐκείνου, ἐγὼ δὲ συνέπραξα μετὰ τῶν συγγενῶν μου Μαυρομιχαλαίων καὶ τοῦ κ. Σαλταφέρου καὶ Ρίτσου, καὶ ἀπετελέσαμεν τὸν ἄλλον συνδυασμόν· ὁμολογῶ δὲ, ὅτι ἡμεῖς ἤμεθα οἱ ὑπουργικοὶ, διότι τοὺς ἄλλους δὲν τοὺς ἐδέχθη ἡ Κυβέρνησις τότε ὡς ὑποψηφίους αὐτῆς, καὶ ἐδέχθη ἡμᾶς· ἡμεῖς λοιπὸν ἤμεθα οἱ ὑπουργικοί.

§78Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβὲς καθ’ ὁλοκληρίαν, κύριε Κοσσονάκε· νὰ σᾶς εἴπω δὲ διατί.

§79ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἔντιμε συνάδελφε καὶ ἐξάδελφε, ἡμεῖς ἤμεθα οἱ ὑπουργικοὶ, καὶ πρέπει νὰ ἐξηγώμεθα ἐνταῦθα εἰλικρινῶς καὶ φιλαλήθως.

§80Α. ΖΕΡΒΟΣ. Περὶ Λακωνίας συζητοῦμεν;

§81ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἡσυχάσητε, κύριε Ζερβέ· θὰ λαλήσω ἐλάχιστα· εἶναι ζήτημα προσωπικὸν, τὸ ὁποῖον ἐμεσολάβησε καὶ τὸ ὁποῖον πρέπει νὰ ἐξαντληθῇ. Τὴν αὐτὴν λοιπὸν μὲ τὸ παράπονον τοῦ ἀξιοτίμου συμπολίτου μου ὑπόστασιν ἔχουσιν ὅλα τὰ παράπονα τοῦ αὐτοῦ εἴδους, ὅσα ἐπεσωρεύθησαν κατὰ τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλοακαρνανίας, καὶ τὰ παράπονα ταῦτα ἠγέρθησαν καὶ ἐγεννήθησαν κατόπιν μετὰ τὰ ἐπισυμβάντα γεγονότα, διὰ νὰ ῥίψωσιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὰς μομφὰς ταύτας. Ἔρχεται δὲ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ καὶ σᾶς λέγει, ὅτι ἀπέτυχεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, ἀπέτυχεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ διατί; Διότι ἴσως δὲν εἶναι πρῶτος εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐκλεχθέντων, εἴτε διότι δὲν ἔχει 2 ἢ 4 χιλιάδας ψήφων, ὅσας ἔχει ὁ ἀξιότιμος φίλος μου κ. Σχινᾶς, ὁ ὁποῖος, μολονότι ἐφορτώθη ἀπὸ χιλιάδας ψήφων, παραπονεῖται ὅτι τῷ ἐπενέβησαν εἰς τὰς ἐκλογάς. Ἀλλ’ ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας καὶ φίλος μου κ. Χατζόπουλος νὰ τῷ παρατηρήσω, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ εἶναι ἐκλογὴ γνησιωτάτη καὶ ἀπαύγασμα τῆς καθαρᾶς θελήσεως τοῦ νομοῦ του καὶ τοῦ λαοῦ ἐκείνου, διότι ὁ κ. Τρικούπης, ἐπὶ πολὺν χρόνον κυβερνήσας τὴν χώραν, ηὐτύχησε βεβαίως νὰ διαπράξῃ πολλὰ ὑπὲρ αὐτῆς καὶ πολλαὶ ἐπαρχίαι καὶ πολλαὶ πόλεις τῆς Ἑλλάδος εὐγνωμονοῦσι καὶ θὰ εὐγνωμονῶσι διὰ παντὸς αὐτὸν διὰ τὰ ἀγαθὰ, τὰ ὁποῖα ὑπὲρ αὐτῶν προὐνόησεν. Ἀλλ’ ὀφείλετε νὰ ὁμολογήσητε, καὶ δὲν δύναταί τις ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ πολυχρόνιος ἐν τῇ ἐξουσίᾳ διαμονὴ τοῦ κ. Τρικούπη ἦτο φυσικῶς ἑπόμενον νὰ ἐλαττώσῃ τὰς δυνάμεις αὐτοῦ ἐν τῷ νομῷ του· διότι ἡ Κυβέρνησις παρακολουθεῖται ἀναγκαίως καὶ πάντοτε ὑπό τινος ἀντιδημοτικότητος. Ἂν λοιπὸν ὁ κ. Τρικούπης καὶ ὁ κ. Βουλπιώτης καὶ οἱ λοιποὶ αὐτῶν συνάδελφοι ἐπέτυχον, ἐπέτυχον βεβαίως διότι ἐστήριζον τὴν δύναμίν των εἰς τὴν πραγματικὴν καὶ ἀκραιφνῆ ἀγάπην τῶν ἐκλογέων καὶ τῶν συμπατριωτῶν αὐτῶν· καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται διὰ τοῦ συλλογισμοῦ, τὸν ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα, ἀριδήλως. Δὲν εἶσθε σεῖς γνησιώτερος Βουλευτὴς ἐκείνων, ὁ ὁποῖος στηρίζεσθε εἰς τὴν δημοτικότητα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ εἰς τὸ ῥεῦμα, τὸ ὁποῖον τυχαίως φέρεται καὶ τὸ ὁποῖον σᾶς συμπαρέσυρε καὶ τὸ ὁποῖον ἑκάστοτε φέρει εἰς τὴν Βουλὴν Βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι δὲν εἰργάσθησαν ἐν ταῖς ἰδίαις αὐτῶν ἐπαρχίαις, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐκαλλιέργησαν τὴν θέσιν αὐτῶν τὴν πολιτικὴν καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν χαίρουν ἀληθῶς μεγάλην ἐπιῤῥοήν· καὶ ὅμως τὸ κῦμα ἐκεῖνο τοὺς ὤθησε καὶ τοὺς εἰσήγαγεν εἰς τὴν αἴθουσαν ταύτην καὶ εἶναι Βουλευταὶ, ἴσως μὲ χιλιάδας ψήφων ὑπερτερήσαντες τοὺς συναδέλφους αὐτῶν. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀπόδειξις αὐτὸ, κύριε Χατζόπουλε, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἀπέτυχεν· ὁ κ. Τρικούπης ἐξελέγη γνήσιος ἀντιπρόσωπος τοῦ νομοῦ σας, καὶ ἀπεστάλη πάλιν, ὡς καὶ προχθὲς εἶπον, διὰ νὰ παρακολουθήσῃ τὸ νέον κυβερνητικὸν ἔργον, καὶ βεβαίως θέλει τὸ παρακολουθήσει καὶ θέλει ἵσταται ἄγρυπνος καὶ διαρκὴς φύλαξ τῆς πορείας τῆς νέας Κυβερνήσεως.

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον. Κηρύσσεται περατωμένη ἡ συζήτησις, καὶ ἐρχόμεθα ἤδη εἰς τὴν ψηφοφορίαν. Ἡ πρότασις ἡ πρώτη τοῦ τμήματος εἶναι ἡ ἐπικύρωσις τῆς ἐκλογῆς Αἰτωλοακαρνανίας ὡς πρὸς τοὺς κκ. Λ. Δεληγεώργην, Δ. Χατζόπουλον, Ν. Μακρῆν, Χ. Τρικούπην, Α. Ἴσκον καὶ Μ. Ἰατρίδην. Ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης θέλω ἐρωτήσει τὴν Βουλήν.

§83ΡΑΛΛΗΣ. Τὸ ζήτημα εἶναι σύνθετον, καὶ δυνάμει τοῦ ἄρθρου 30 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς ζητῶ τὴν διαίρεσιν. Ἐγὼ ἀληθῶς, ἐν ᾗ περιπτώσει τεθῇ τὸ ζήτημα ὅπως θέλετε νὰ τὸ θέσητε, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ψηφίσω, θὰ εὑρισκόμην εἰς δύσκολον θέσιν, διότι δὲν θεωρῶ, ὅτι ὑπαίτιος πάντων τῶν λαβόντων χώραν ἐν τῷ νομῷ Αἰτωλοακαρνανίας εἶναι εἴτε ὁ κ. Μαυρομμάτης, εἴτε ὁ κ. Σισμάνης, εἴτε ὁ κ. Ράγκος· τούτους θεωρῶ θύματα τῆς κακοδιοικήσεως, ἡ ὁποία ἐπεκράτησιν ἐπὶ 4½ ἔτη καθ’ ὅλον τὸ Κράτος· οὐδ’ ἐννοῶ, ὅτι χάριν οἱουδήποτε πρέπει νὰ πλαστογραφηθῇ ἡ θέλησις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὑπῆρξεν ὑπαίτιος πάντων τῶν ἄθλων, οἵτινες ἐπὶ τέσσαρας ὅλας ἡμέρας ἐκτραγῳδοῦνται ἀπὸ τοῦ βήματος, εἶναι βεβαίως ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, εἶναι βεβαίως ὁ κ. Τρικούπης. Ἐὰν ὁ κ. Σισμάνης εὑρέθη ἀρχηγὸς τῆς ἐνόπλου δυνάμεως ἐν τῷ δήμῳ Κλεπαΐδος, τοῦτο δὲν ὀφείλει εἰς τὴν ἐξουσίαν, τὴν ὁποίαν τῷ ἔδωκεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, τοῦτο ὀφείλει εἰς τὴν δύναμιν, τὴν ὁποίαν τῷ ἔδωκεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς κ. Τρικούπης. Ἐὰν εἴδομεν τὸν ἐκεῖ ἀντιπρόσωπον τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς πτοούμενον, μηδὲ τολμῶντα νὰ περιγράψῃ πάντα τὰ αὐτόθι λαβόντα χώραν, τὴν βίαν, τὴν ἔνοπλον ἐπέμβασιν, τοῦτο δὲν ὀφείλεται εἰς τὸν κ. Ράγκον, δὲν ὀφείλεται εἰς τὸν κ. Μαυρομμάτην, δὲν ὀφείλεται οὐδὲ εἰς αὐτὸν τὸν κ. Σισμάνην, ὁ ὁποῖος ἠθέλησε νὰ ἐμποδίσῃ τὸν ἀντιπρόσωπον ἑνὸς ὑποψηφίου ἀπὸ τοῦ νὰ ἐξέλθῃ ἐκ τοῦ οἴκου, ἔνθα ἐφιλοξενεῖτο, ἀλλ’ ὀφείλεται εἰς αὐτὸν τὸν κ. Τρικούπην, ὁ ὁποῖος μήτε τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς ἐφείσθη, ὁ ὁποῖος τὰ πάντα ἠθέλησε νὰ ὑποτάξῃ εἰς τὴν αὐθαίρετον καὶ παράνομον θέλησίν του, ὅστις καὶ αὐτὴν τὴν δικαστικὴν ἀρχὴν ἠθέλησε νὰ καταστήσῃ ἐργοστάσιον ψηφοθηρίας. Δύνασθε νὰ δειλιᾶτε, δύνασθε νὰ πτήσσητε· ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ δειλιάσω, ἐγὼ ἐννοῶ ν’ ἀποδώσω ἑνὶ ἑκάστῳ τὴν ἰδίαν του εὐθύνην, εὐθύνην δὲ ἐπὶ τοῦ προκειμένου εὑρίσκω, ὅτι ἔχει μόνος ὁ πρώην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Τίς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κατώρθωσεν, ἐνῷ ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου τοῦ Κράτους μετεφέροντο εἰς τὸ ἄλλο πάντες οἱ στρατεύσιμοι ὅλων τῶν νομῶν, κατώρθωσε λέγω νὰ κρατήσῃ εἰς τὸν νομὸν Αἰτωλοακαρνανίας, λόγῳ εὐεργετήματος, ὡς εἶπεν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, 250 ἐπιστράτους; Τίς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος μετέβαλε τὸ ἐθνικὸν ναυτικὸν εἰς διαπορθμητικὸν ἐπαιτῶν καὶ ἀναπήρων; Τίς εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος εἰσήγαγε τὴν διαφθορὰν μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, ὥστε νὰ βλέπῃ τις κυβερνήτας ἐθνικῶν πλοίων, αἰσχυνομένους διότι ἐνήργησαν κατὰ τὰς ἐπιταγὰς τῆς πρώην Κυβερνήσεως, νὰ κρύπτουν ἀπὸ τὸν προϊστάμενόν των τὴν ἀλήθειαν, τὴν ἐπιοῦσαν δὲ μετανοοῦντας, νὰ ὁμολογῶσιν, ὅτι ἀληθῶς τῇ ἐπιταγῇ τῆς προϊσταμένης των ἀρχῆς μετήγαγον ἀναπήρους καὶ ἐπαίτας, ὅπως δι’ αὐτῶν δυνηθῶσι νὰ πλαστογραφήσωσι τὴν ἐθνικὴν θέλησιν; Δὲν εἶναι βεβαίως ἡ ὥρα, κατὰ τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ ἐκταθῇ τις ἐπὶ πάσας ἐκείνας τὰς λεπτομερείας, αἵτινες ἀποτελοῦσιν, ὡς ἤδη ἐῤῥήθη, τὴν μικρογραφίαν τῆς διοικήσεως ὑπὸ τὴν πρώην Κυβέρνησιν, ἀλλὰ δι’ ἐμὲ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι, ἐὰν τις ἐκ τῶν τότε ὑποψηφίων ἀναξίως καὶ ἐναντίον τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ παρακάθηται ἐνταῦθα, οὗτος βεβαίως εἶναι ὁ κ. Τρικούπης, ὁ πρώην Πρωθυπουργός. Χάριν αὐτοῦ τὰ πάντα ἐτέθησαν εἰς ἐνέργειαν, χάριν αὐτοῦ μήτε ἡ οἰκονομία τοῦ λαοῦ, μήτε ὁ στρατὸς, μήτε τὸ ναυτικὸν, μήτε ἡ δικαιοσύνη εὗρον χάριν. Δὲν εἶναι ἐπαρκὲς νὰ ῥίψητε εἰς τὰ θύματα τῆς κακοδιοικήσεως ἐκείνης τοὺς αἰχμαλώτους, — διότι οὐδὲν ἕτερον ὑπῆρξεν ὁ κ. Μαυρομμάτης ἢ ὁ κ. Ράγκος, παρὰ αἰχμάλωτοι τῆς διοικήσεως ἐκείνης. — Διὰ τῆς τοιαύτης ἀποφάσεώς σας θέλετε δείξει ἐσχάτην δειλίαν καὶ ἀνανδρίαν. Διὰ τῆς τοιαύτης ἀποφάσεώς σας θέλετε ἀληθῶς καθιερώσει ἐκεῖνο, περὶ τοῦ ὁποίου ἐλάλησε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Χατζόπουλος, θέλετε εἴπει εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συναγωνίζονται εἰς τοὺς νομοὺς, ὅπου συναγωνίζονται καὶ Πρωθυπουργοὶ, ὅτι δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ συναγωνίζωνται. Ἀλλὰ τοιαύτην ἀπόφασιν δὲν ἐννοῶ, καὶ διὰ τοῦτο ζητῶ τὴν διαίρεσιν τοῦ ζητήματος ἰδιαιτέρως ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, περὶ τῆς διαιρέσεως τοῦ ζητήματος τῆς κυρώσεως ἐκλογῆς ἐξέφρασα καὶ ἄλλοτε γνώμην. Κατ’ ἀρχὴν μὲν φρονῶ, ὅτι ἡ κύρωσις ἐκλογῆς ἔπρεπε νὰ ᾖ ἀδιαίρετος, ἀλλ’ ἐν πολλαῖς περιστάσεσιν ἡ ἐφαρμογὴ τῆς ἀρχῆς εἶναι ἀδύνατος καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεδέχθη τὴν διαίρεσιν συνεχῶς. Ἀπεδέχθη αὐτὴν τοπικῶς, ἀκυροῦσα ἐκλογὰς τμημάτων τῆς ὅλης περιφερείας, ἀπεδέχθη αὐτὴν καὶ προσωπικῶς ἐπὶ τῶν ἀναδειχθέντων· τὸ δὲ μόνον ἐξεταστέον ἐν ἑκάστῃ περιστάσει εἶναι, ἐὰν προτείνηται ἐπὶ σκοπῷ δολίῳ. Ἐν τῇ ἐκλογῇ ταύτῃ, ὡς πρὸς τὴν τοπικὴν διαίρεσιν, ἀρκούντως ἀνεπτύχθη, ὅτι δὲν ζητεῖται αὕτη ἐπὶ σκοπῷ εἰλικρινεῖ. Διὰ τοῦτο θὰ ὦμεν ἡμεῖς ἐναντίοι, ἀλλ’ ἡ πλειονοψηφία ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐργασθῇ ὅπως ἡ νομολογία τῆς Βουλῆς καθιέρωσεν, ἀποδεχομένη τὸ διαιρετὸν, ἀφοῦ τοιαύτη εἶναι ἡ πεποίθησις αὐτῆς, ἀφοῦ αὕτη θεωρεῖ, ὅτι δύναται, εἰλικρινῶς ἐργαζομένη, νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν τριῶν δήμων ἢ ἑνὸς μόνον δήμου κατ’ ἐπιλογὴν, γιγνομένην πρὸς τὸν σκοπὸν, ὅπως κατὰ τὴν ἐπαναληπτικὴν ἐκλογὴν οἱ ἐνιστάμενοι ἐπωφεληθῶσιν ἐκ τῆς βεβαίας ἀπουσίας τῶν κατὰ μεγάλην πλειονότητα μὴ φιλικῶς πρὸς αὐτοὺς διακειμένων ἐκλογέων, παραχειμαζόντων ἀλλαχόσε, ἐνῷ κατὰ τὴν ἀρχικὴν ἐκλογὴν ἐπωφελήθησαν ἐν ἄλλοις δήμοις, ὧν κυροῦται ἡ ἐκλογὴ, ἐκ τῆς ἀπουσίας ἄλλων ἐπίσης μὴ φιλικῶς πρὸς αὐτοὺς διακειμένων ἐκλογέων, διὰ τὸν ἀντίθετον λόγον, τουτέστιν ὡς παραθεριζόντων ἐκτὸς τοῦ δήμου· ὥστε ἐπιζητεῖται μικτὴ ἐκλογὴ, ἀποστερουμένων τῶν ἀντιπολιτευομένων τῶν ψήφων, ἐν μὲν τῷ Ὀκτωβρίῳ τῶν παραθεριζόντων ἐκτὸς τῆς περιφερείας τῶν δήμων, ὧν κυροῦται ἡ ἐκλογὴ, νῦν δὲ τῶν παραχειμαζόντων δημοτῶν ἐκτὸς τῆς περιφερείας, ἧς προτείνεται ἡ ἀκύρωσις. Ταῦτα εἰς τὴν συνείδησιν ἑκάστου ἀπόκεινται, ἀλλ’ ἀναντιῤῥήτως δὲν ἐνεργοῦσιν ἐναντίον τῶν νομίμων τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἐναντίον τῆς καθιερωμένης νομολογίας οἱ ζητοῦντες τὴν διαίρεσιν. Περὶ τῆς εἰλικρινείας ἑκάστου ἐν τῇ αἰτήσει ταύτῃ καὶ ἐν τῇ ἐπιλογῇ τῶν δήμων, ὧν ζητεῖται ἡ ἐπικύρωσις ἢ ἡ ἀκύρωσις, δὲν ἀνήκει εἰς ἐμὲ νὰ ἀποφανθῶ. Ζητουμένης δὲ διαιρέσεως τῶν προσώπων, ἔτι σπουδαιότερον πρέπει νὰ δικαιολογῆται ἡ ἀποχώρησις ἀπὸ τῆς ἀπολύτου ἀρχῆς τοῦ ἀδιαιρέτου. Ἀλλὰ παραδέχομαι ὅτι, ἐὰν ἐν τῇ πεποιθήσει τινὸς ὑπάρχῃ εἰδικὸς λόγος κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς τούτου καὶ οὐχὶ κατὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ἐκείνου, ἐπιτρέπεται ἡ αἴτησις τῆς διαιρέσεως τῆς ἐκλογῆς, ἑπομένως ἔρχομαι νὰ ὑποστηρίξω ὡς πρὸς τὴν ἀρχὴν αὐτῆς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἔχει, ὡς λέγει, μεμορφωμένην πεποίθησιν ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ. Ἐγένετο μακρὰ συζήτησις, ἥτις κατ’ ἐμὴν γνώμην, καὶ νομίζω κατὰ τὴν γνώμην παντὸς εἰλικρινῶς ἀποφαινομένου ἐπὶ τοῦ ζητήματος, κατασυνέτριψε πάντα, ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὡς γενόμενα, ἀποδείξασα, ὅτι οὐδὲν ἐγένετο ἐξ ὅσων οἱ ἐνιστάμενοι ἐπεχείρησαν νὰ παραστήσωσιν. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπιμένει φρονῶν, ὅτι ἐγένοντο. Ἐὰν καὶ ἄλλοι ἐπιμένωσιν εἰς τὴν γνώμην ταύτην, πῶς ἐπιτρέπεται εἰς αὐτοὺς, χωρὶς νὰ ἐκτεθῶσιν, ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς εἶπεν, εἰς τὴν κατηγορίαν τῆς ἀνανδρίας καὶ τῆς δειλίας, νὰ μὴ ἀποφανθῶσιν, ὅτι ἐγὼ κακῶς ἐξελέχθην; Πῶς δύνανται, ἂν πιστεύωσιν, ὅτι ἐγένοντο ὅσα ἀπηρίθμησεν ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ ἐφ’ οἷς ἕκαστος ἐξ αὐτῶν ἔδει νὰ φρικιᾷ, πῶς δύνανται, τοιαῦτα πιστεύοντες ἢ ἐπαγγελλόμενοι ὅτι πιστεύουσι, πῶς δύνανται ν’ ἀποφαίνωνται, ὅτι ἐγὼ πρέπει νὰ παρακάθημαι ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἐγὼ ὁ διαπράξας πάντα ταῦτα; Ἐὰν τοιαῦτα ἀποφανθῆτε, διατρανοῦτε ὅτι δὲν πιστεύετε εἰς τὴν ψῆφον ὑμῶν, δὲν πιστεύετε ὅτι διεπράχθησαν τὰ ὑπὸ ταύτης προϋποτιθέμενα, δὲν πιστεύετε ὅτι ὁ κ. Σισμάνης, ὁ κ. Μαυρομάτης, ὁ κ. Ράγκος δικαίως ἀποκλείονται ἀπὸ τῆς Βουλῆς· διότι, ἐὰν οὗτοι δικαίως ἀποκλείωνται ἀπὸ τῆς Βουλῆς, ἐγὼ δὲν ἔπρεπεν οὔτε εἰς τὸ κατώφλιον αὐτῆς νὰ πλησιάσω. Δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα, τὸ προβληθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λαρίσσης, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ μὲ εἰσαγάγῃ εἰς τὸν περίβολον αὐτῆς δι’ ἄλλους λόγους, οὓς αὐτὸς παρέστησε, διότι ὑποθέτω, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ κ. Βουλευτοῦ εἶναι καὶ ἐν τούτῳ, ὅπως ἐν τοῖς πλείστοις, γνώμη ἑνιαία· ὑποθέτω ὅτι δὲν ὑπάρχει ἕτερος Βουλευτὴς, φρονῶν ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ διεξάγομεν βουλευτοποιΐαν, οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ φρονῶν, ὅτι ἔλαβεν ἐντολὴν παρὰ τῶν ἐκλογέων, ἵνα αὐτὸς ἐκλέγῃ τοὺς Βουλευτάς. Βεβαίως οὐδεὶς θὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην ταύτην τοῦ κ. Βουλευτοῦ, καὶ ἐὰν γένηται διαίρεσις τοῦ ζητήματος, θὰ γένηται διὰ τοὺς ἀντιθέτους λόγους ἐκείνων, διὰ τοὺς λόγους, οὓς ὑποστηρίζει ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ὑποστηρίζει ὅτι ἐγένοντο ἀθεμιτουργήματα ἐν τῇ ἐκλογῇ τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας· λέγει ὅτι ὁ ὑπαίτιος πάντων τῶν γενομένων εἶμαι ἐγώ. Ἀληθῶς, ἐὰν ἐγένοντο ἀθεμιτουργήματα, ὑπαίτιος εἶμαι ἐγώ, οὐδεὶς δὲ ἐξ ὑμῶν ὑπάρχει ὁ δυνάμενος νὰ φρονῇ, ὅτι ἐγένετο οὐδὲν τὸ ἀθέμιτον ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ἐκείνῃ κυβερνητικῶς, τὸ μὴ ἀναγόμενον εἰς ἐμέ. Ἀνάγεται βεβαίως καὶ εἰς τοὺς μετ’ ἐμοῦ συμπράξαντας, ἀλλ’ ἀνάγεται εἰς αὐτοὺς ὡς συνεργούς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας εἶπεν, ὅτι ὁ κ. Σισμάνης διεχειρίζετο ἐν Κλεπαΐδι τὰ τῆς στρατιωτικῆς δυνάμεως. Ἀπεδείχθη, ὅτι οὐδὲν διεχειρίζετο ἐκεῖ, εἰμὴ μόνον τὴν μεγάλην καὶ διαρκῆ τῆς οἰκογενείας αὐτοῦ ἐπιῤῥοὴν ἐν τῷ δήμῳ Κλεπαΐδος. Ἀπεδείχθη ὅτι δὲν εἶχεν ἤδη στρατιωτικὴν δύναμιν μετ’ αὐτοῦ. Ὅτε δὲ εἶχε τὴν στρατιωτικὴν δύναμιν κατ’ αὐτοῦ, ἐλάμβανε πλείονας λευκὰς ψήφους, καὶ ἔδιδεν εἰς τοὺς ἐναντίους πλείονας μελαίνας, ὅσων ἔλαβε καὶ ἔδωκε τώρα. Ἀλλ’ ἀδιάφορον τοῦτο· πῶς ὅμως οἱ τοιαῦτα φρονοῦντες ἔρχονται σήμερον λέγοντες, ὅτι ὁ μεταχειρισθεὶς τὴν δύναμιν, ἣν ἐγὼ δῆθεν ἔδωκα εἰς αὐτὸν, εἶναι ἀποκλειστέος, ἐγὼ δὲ πρέπει νὰ εἰσέλθω εἰς τὸ Βουλευτήριον; Ἀλλ’ ἐὰν τοῦ κ. Σισμάνη ἐγένετο μνεία εἰδικῶς, ὡς συμπράξαντος, περὶ τῶν ἄλλων οὐδὲ κὰν ἐπὶ συμπράξει ᾐτιάθη τις. Ἠκούσατε τοῦ κ. Ράγκου, ὁμιλοῦντος πρό τινων ἡμερῶν. Ὁ κ. Ράγκος εἶπεν, ὅτι ἠγνόει ἐντελῶς, τί ἐγένετο ἐν τῇ ἐκλογῇ, ὅτι δὲν ἤθελε νὰ ἐκτεθῇ εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα, ὅτι παρεκλήθη νὰ ἐκτεθῇ. Πάντα δὲ ταῦτα εἶναι ἀληθῆ. Ὁ κύριος Ράγκος ἀπεδύθη εἰς τὴν ἐκλογὴν ἐπὶ τῇ πεποιθήσει, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἤθελε διεξαχθῆ ἐν πάσῃ ἐλευθερίᾳ· ἐξακολουθεῖ ἔχων πεποίθησιν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ διεξήχθη ἐν πάσῃ ἐλευθερίᾳ, καὶ πράγματι διεξήχθη ἡ ἐκλογὴ ἐν πάσῃ ἐλευθερίᾳ. Ἀλλ’ ἐὰν ἐγένετό τι παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τί ἐνέχεται ὁ κ. Ράγκος, ὁ μηδεμίαν σχέσιν ἔχων μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἢ τὴν ἀποῤῥέουσαν ἐκ τῆς ἀποδοχῆς τῆς ὑποψηφιότητος; Καὶ ὅμως ὁ κ. Ράγκος εἶναι ἀποκλειστέος, διότι κυρίως αὐτὸς ἀποκλείεται, εἴτε γένηται ἡ διαίρεσις τοῦ θέματος, εἴτε μὴ γένηται ἡ διαίρεσις, διότι ἡ διαίρεσις ἡ τοπικὴ, ὡς προτείνεται, τοῦτο ἔχει τὸ ἀποτέλεσμα, ἡ δὲ ἐπιλογὴ πρὸς ἀκύρωσιν μόνου τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ἢ καί τινος ἄλλου φέρει εἰς βέβαιον κίνδυνον μόνον τὸν κ. Ράγκον, ὡς ἐκ τῆς ἀπουσίας ἀπὸ τοῦ δήμου Κλεπαΐδος τῶν 748 ψηφισάντων ὑπὲρ αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐκλογήν. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι πάντες σχεδὸν οὗτοι ἐγκατέλιπον ἤδη τὴν Κλεπαΐδα, ἥτις εἶναι σήμερον ἔρημος, εὑρίσκονται δὲ κατὰ τὸ πλεῖστον ἐν Μεσολογγίῳ, ἐν Ἀγρινίῳ, ἐν Μακρυνείᾳ καὶ ἐν Αἰγίῳ ὡς ἐργατικοί. Θὰ ἦναι δυνατὸν νὰ ἐπανέλθωσιν οὗτοι πάντες πρὸς ψηφοφορίαν; Βεβαίως οὐχί· θὰ ἐπανέλθωσι πιθανῶς οἱ πλεῖστοι, ἀλλὰ, ἐὰν μὴ ἐπανέλθωσι σχεδὸν πάντες, ὁ κ. Ράγκος ἀποκλείεται. Ἐὰν ἐπανέλθωσιν οἱ ἡμίσεις, ὁ κ. Τατσέλος Μαυρομμάτης ἀγνοῶ ἐὰν ἀποκλείηται, ὡς μὴ ὑπολογίσας ἀκριβῶς τὰ ἀποτελέσματα. Ἀλλὰ περὶ ἀποκλεισμοῦ μόνον τῶν δύο τούτων συναδέλφων πρόκειται, ἐὰν ἡ προτεινομένη ἐπιλογὴ γένηται παραδεκτή. Ὁ κ. Ράγκος καὶ ὁ κ. Τατσέλος Μαυρομμάτης εἶναι ὅλως ἀμέτοχοι ὅσων ἰσχυρίζεσθε, ὅτι ἐτελέσθησαν, ὠφελήθησαν ὅμως, λέγετε, ἐκ τῶν ἀνυπάρκτων τούτων. Ἀλλ’ ἐὰν οὗτοι ὠφελήθησαν, ἐγὼ καὶ ὠφελήθην καὶ τὰ διέπραξα, ὑμεῖς δὲ λέγετε, ὅτι ἡ ἐκλογὴ ἐμοῦ εἶναι κυρωτέα. Ἐὰν τοῦτο εἴπητε, καταδικάζετε ὑμεῖς ἑαυτούς· ἐὰν τοῦτο εἴπητε, ἀποδεικνύετε ὅτι δὲν πιστεύετε εἰς ἣν δίδετε ψῆφον· ἐὰν τοῦτο εἴπητε, παρέχετε τὸ δικαίωμα εἰς πάντας, καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τοῦ Κράτους, νὰ σᾶς κατακρίνωσιν, ἐφ’ οἷς κατέκρινεν ὑμᾶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, καὶ δεικνύετε ὅτι δὲν διαχειρίζεσθε τὴν ψῆφον ὑμῶν ὡς ἁρμόζει εἰς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους.

§85ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀπαραίτητον, κύριε Πρόεδρε, νὰ γείνῃ ἐκκαθάρισις τοῦ πράγματος. Νομίζω ὅτι προηγουμένως ἐξεφράζετο ἰδέα τις ἄσχετος, ἐξεφράζετο ἰδέα περὶ τοῦ ποῖος εἶναι ὑπεύθυνος. Ἐνταῦθα δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν τὴν προσωπικὴν εὐθύνην. Ἐὰν ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ἐπρόκειτο νὰ ἐξετάσωμεν, θὰ ἐπίπτομεν εἰς τὸ λάθος, εἰς ὃ ἄλλοι ὑπέπεσαν. Δὲν πρόκειται περὶ μομφῆς· πρόκειται νὰ εὑρεθῇ ποῖος ὠφελήθη. Ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔποψιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἰδίως αὐτὸς ὠφελήθη. Τῷ ὄντι πᾶν ὅ,τι τυχὸν ἐγένετο ἐκ μέρους τῆς ὑπουργικῆς μερίδος ἐγένετο πρὸ πάντων ὑπὲρ τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, ὅπως πρὸ πάντων ὁ ἀγὼν ἦτο κατ’ αὐτοῦ. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι, ὅτε εἰς ἓν χωρίον ἤμεθα μὲ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφόν μου κ. Δεληγεώργην καὶ ἐξεστόμισάν τινες ἐκλογεῖς νὰ δώσουν μίαν ψῆφον εἰς τὸν κ. Τρικούπην, ἐγὼ ἔλαβον τὸν λόγον καὶ εἶπον: «καταψηφίσατε ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἡμᾶς ὅλους, διότι ἡ πάλη εἶναι μεταξὺ ἡμῶν καὶ αὐτοῦ πρὸ πάντων. Ἐὰν δὲν πρόκηται νὰ καταψηφίσητε τὸν κ. Τρικούπην, τότε μᾶς ἀποδοκιμάζετε.» Ἐγὼ τοὐλάχιστον— καὶ τὸ βεβαιῶ πρὸς τιμήν του—κατ’ αὐτοῦ ἔστρεψα τὰ βέλη μου ἐκεῖ, ἀγορεύων ἀπὸ πανηγύρεως εἰς πανήγυριν. Ἐπίσης ἀπὸ τῆς μερίδος αὐτῆς πρὸ πάντων ἡ ἐνέργεια ἦτο πρὸς διάσωσιν τοῦ κ. πρώην Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ εἶπον προηγουμένως, ὅτι τινὲς φρονοῦσιν, ὅτι, ἐπειδὴ ἔχετε διαφορὰν μεγάλην, ἀφαιρουμένων ὅλων τῶν ψήφων, ἐὰν πρόκηται περὶ Κλεπαΐδος....

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶναι σπουδαῖον τοῦτο.

§87ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι εὐλόγως ἀξιοῦτε νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν τὸ σύνολον....

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὡμίλησα περὶ τούτου, διότι ἐθεώρησα, ὅτι οὐδεὶς θ’ ἀμφισβήτει, ὅτι δύναται ὁ ὑπολογισμὸς νὰ γένηται ἄλλως ἢ ὡς ἑξῆς: Δέον ἵνα ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τοῦ συνόλου τῶν ψήφων ἑκάστου τῶν ἀναδειχθέντων Βουλευτῶν, ὧν τὸ γνήσιον τῆς ἐκλογῆς ἀμφισβητεῖται, πᾶσαι αἱ ψῆφοι, ἃς ἔλαβεν ἕκαστος ἐν τῷ προσβαλλομένῳ ἐκλογικῷ τμήματι, καὶ νὰ προστεθῶσι πρὸς ἀντιπαραβολὴν εἰς τὰς ψήφους παντὸς συνυποψηφίου πᾶσαι αἱ μέχρις ἐξαντλήσεως τοῦ καταλόγου τοῦ τμήματος ψῆφοι, αἱ ἐπέκεινα τῶν ὑπὲρ ἑκάστου ἐν τῷ τμήματι καταλογισθεισῶν· διότι, ἐὰν ἐγένοντο ἐπεμβάσεις, αἱ ἐπεμβάσεις αὗται ἐνόθευσαν τὰς ὑπερεπτακοσίας ψήφους τοῦ ἑτέρου τῶν συνδυασμῶν, καὶ δύνανται νὰ ἐπέδρασαν, ὅπως ὁ ἕτερος τῶν συνδυασμῶν μὴ λάβῃ πάσας εἰς τὸ λευκὸν τὰς 1182 ψήφους τοῦ ἐκλογικοῦ τμήματος, ἀλλὰ ἐλάσσονας τῶν διακοσίων· ἑκατὸν ἑξήκοντα πέντε νομίζω ἔλαβεν ὁ πρῶτος ἐπιλαχὼν τοῦ ἀντιθέτου συνδυασμοῦ. Ἐὰν γένηται ἡ δοκιμασία ἐπὶ λογιστικῷ κανόνι, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται, εἰμὴ ὡς παρέστησα.

§89ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ οὐσίαν ὅμως ὁμολογῶ, ὅτι ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς, ὅσας δήποτε ψήφους καὶ ἂν ἀφαιρέσητε εἰς τοὺς δήμους Κλεπαΐδος καὶ Θυάμου, ἐὰν γείνῃ νέα ἐκλογή, πάλιν εἶναι Βουλευτής· αὐτὸ βεβαίως ἔσται τὸ τελικὸν ἀποτέλεσμα.

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, παραδέχεται τὴν διαίρεσιν;

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, καίτοι, ὡς ἐννοεῖτε, δὲν παραδέχομαι τὴν ἀφετηρίαν τῶν ἀποφασισθησομένων, νομίζω ὅμως, ὅτι δύναμαι νὰ ὑποδείξω ὅ,τι θεωρῶ συντελεστικώτερον εἰς τὴν κανονικὴν λύσιν τοῦ ζητήματος. Κατ’ ἐμὲ, θὰ κανονισθῇ εὐχερέστερον τὸ ζήτημα, ἐὰν ἀντιστρόφως προβῇ ἡ Βουλή, ἤτοι ἀρχομένη ἀπὸ τῶν προβαλλομένων ὡς ἀκυρωτέων, διότι καὶ ὀρθὸν εἶναι τοῦτο, νὰ κυρωθῶσιν ἐκ τῆς ἐκλογῆς μόνον τὰ ὑπολειπόμενα μετὰ εἰδικὴν ψῆφον περὶ τῶν προσβαλλομένων ὡς ἀκυρωτέων, ἐπὶ τούτων δὲ χωρεῖ ἡ πρότασις περὶ διαιρέσεως.

§92ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ φαίνεται ὅτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς δὲν λέγει ὀρθά· τοὐλάχιστον αὐτὸ ἀποδεικνύει ἕως τώρα ἡ ἱστορία τοῦ Κοινοβουλίου. Ἔρχεται κατὰ πρῶτον ἡ πρότασις τοῦ τμήματος· πρέπει νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τὴν ἐπικύρωσιν ἐκείνων, ἐναντίον τῶν ὁποίων δὲν ὑπάρχει ἔνστασις, ἔπειτα πρέπει νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν ἀκύρωσιν τῶν ἄλλων. Τὸ πρῶτον εἶναι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τοὺς πέντε Βουλευτὰς τοῦ τότε ἀντιπολιτευομένου συνδυασμοῦ, καὶ αὐτὴ εἶναι ἡ γνώμη τοῦ τμήματος.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ τμῆμα ὁμοφώνως προτείνει τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τοὺς ἀνακηρυχθέντας ὑπὸ τοῦ Πρωτοδικείου Μεσολογγίου βουλευτὰς κκ. Λ. Δεληγεώργην, Δ. Χατζόπουλον, Ν. Μακρῆν, Χ. Τρικούπην, Ἀθ. Ἴσκον καὶ Μ. Ἰατρίδην. Ἀλλ’ ἐπειδὴ προὐτάθη ἡ διαίρεσις ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν πρῶτον περὶ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τοὺς κκ. Δεληγεώργην, Χατζόπουλον, Μακρῆν, Ἴσκον καὶ Ἰατρίδην. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τώρα θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τὸν κ. Χ. Τρικούπην.

§94ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι τώρα δυνάμεθα ν’ ἀποφανθῶμεν περὶ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς ἑκάστου δήμου.

§95Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἀγνοεῖ, ὅτι ὑπάρχει πρότασις ἀπωτέρα περὶ ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς ὁλοκλήρου τοῦ νομοῦ ὡς πρὸς τοὺς τρεῖς βουλευτὰς κ.κ. Σισμάνην, Μαυρομμάτην καὶ Ράγκον.

§96ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἤδη λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, θὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν τοῦ κ. Φιλαρέτου, ὡς ἀπωτέραν.

§97ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἀφοῦ διῃρέθη ἡ πρότασις εἰς δύο, νὰ ψηφοφορηθῇ τώρα τὸ δεύτερον μέρος τῆς προτάσεως.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ διῃρέθη ἡ πρότασις τοῦ τμήματος, μένει τώρα νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην.

§99ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§100Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Βουλὴ, ὀρθῶς ποιοῦσα, ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς περὶ διαιρέσεως τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον εἶχε θέσει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς ἔλαβεν ὡς βάσιν τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας τοῦ τμήματος. Κατὰ τὸν Κανονισμόν, τὰ πρὸς ψηφοφορίαν θέματά εἰσι τὸ πόρισμα τῶν συζητήσεων, ἐπειδὴ δὲ αὗται περιεστράφησαν εἰς τὴν γνώμην τοῦ τμήματος, ὀρθῶς ἀπεδέχθη ἡ Βουλὴ τὴν διαίρεσιν εἰς δύο μέρη, καὶ ἐπεψήφισε τὸ πρῶτον τῶν δύο θεμάτων, ὅτι δηλαδὴ ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἔγκυρος διὰ τοὺς πέντε. Ἤδη ἔρχεται ἡ δευτέρα γνώμη τοῦ τμήματος, ἂν ἡ Βουλὴ θεωρῇ ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν διὰ τὸν κ. Χαρίλαον Τρικούπην. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς προβάλλει ἀντὶ τούτου ἑτέραν τάξιν ζητημάτων, ὅτι πρέπει τοῦ θέματος τούτου νὰ προηγηθῇ ἕτερον, ἂν ἦναι ἔγκυρος ἢ ἄκυρος ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Θυάμου, καὶ κατόπιν τοῦ δήμου Κτημενίων, καὶ κατόπιν τοῦ δήμου Κλεπαΐδος.

§101ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ἐζήτησα τὴν διαίρεσιν τοῦ θέματος ὡς συνθέτου.

§102ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀληθῶς τὸ θέμα εἶναι σύνθετον κατ’ ἐκλογὰς, ἀλλ’ εἶναι σύνθετον καὶ κατὰ πρόσωπα. Εἶναι σύνθετον κατ’ ἐκλογὰς, διότι ἡ ἐκλογὴ τοῦ νομοῦ τυγχάνει τὸ ἄθροισμα τῶν ἐκλογῶν τῶν κατὰ μέρος ἐκλογικῶν τμημάτων· ἑπομένως ἕκαστος Βουλευτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ τὴν διαίρεσιν τῆς ψηφοφορίας κατὰ ἐκλογικὸν τμῆμα, καὶ τοῦτο ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς προέβη καὶ νὰ δηλώσῃ γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ τοῦ κύρους τῶν ἐκλογικῶν τμημάτων. Καὶ ἐνδεχόμενον μὲν αἱ γνῶμαι τοῦ κ. Βουλευτοῦ νὰ ἦναι ὀρθαὶ, καὶ πολλοὶ νὰ ἔχωσιν αὐτὰς, ἀλλ’ ἐρωτῶ, πρὸς τίνα λόγον ἀπῄτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ προταχθῇ ἡ ψηφοφορία περὶ τοῦ κύρους ἑκάστου τῶν ἐκλογικῶν τμημάτων, τοῦ δευτέρου μέρους τοῦ διαιρεθέντος ζητήματος, τοῦ ἀφορῶντος τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς διὰ τὸν κ. Τρικούπην, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἐδέχθη τὴν διαίρεσιν καὶ ἐψηφοφόρησεν ἐπὶ τοῦ πρώτου μέρους τῆς προτάσεως τοῦ τμήματος; Ἑπόμενον λοιπὸν εἶναι, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν καὶ τὸ δεύτερον θέμα· ἀλλ’ ἐὰν ἡ Βουλὴ προβῇ εἰς τὸ δεύτερον μέρος καὶ προτεθῇ εἰς ψηφοφορίαν, ἂν ἦναι ἔγκυρος ἢ ἄκυρος ἡ ἐκλογὴ διὰ τὸν κ. Χαρίλαον Τρικούπην, μήπως ἐμποδίζεται νὰ ἐκφέρῃ γνώμην, τὴν ὁποίαν ἔχει; Οἱ νομίζοντες ὅτι ἐπηρεάζει τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Τρικούπη ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος δύνανται νὰ εἴπωσιν, ὅτι δὲν θεωροῦσιν ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν διὰ τὸν κ. Τρικούπην. Τὰ θέματα τίθενται οὕτως, ὥστε νὰ δύναται ἕκαστος νὰ ψηφοφορήσῃ. Ἑπομένως οὐδὲν παραβλάπτει τὴν τάξιν τῶν ζητημάτων, ἂν προβάλωμεν τὸ δεύτερον μέρος τοῦ ζητήματος. Αἱ σκέψεις, ἃς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξέφερε, περὶ τῶν λόγων, οἵτινες πείθουσιν αὐτὸν, ὅτι ἐκ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς Κλεπαΐδος ἐξαρτᾶται τὸ ἔγκυρον ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Χαριλάου Τρικούπη, δύνανται νὰ ἦναι ὀρθαὶ, εἰσὶν ὅμως καὶ ἄλλοι, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν ὅτι δὲν εἶναι ὀρθαί· αἱ σκέψεις ἑκάστου σχηματίζουσι τὴν πεποίθησιν, ἂν πρέπῃ νὰ δώσῃ ψῆφον ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου ἢ μή. Οἱ ἀριθμητικοὶ ὑπολογισμοὶ, ἡ σκέψις κατὰ πόσον αἱ ἐπεμβάσεις καὶ αἱ παρανομίαι ἐπηρέασαν τὸ ἀποτέλεσμα, πάντα ταῦτά εἰσι μέρη συλλογισμῶν, οἱ ὁποῖοι συντελοῦσι νὰ σχηματίσωσι τὴν πεποίθησιν παντὸς, ὅπως ἀποφανθῇ, ἂν ἦναι ἔγκυρος ἢ ὄχι ἡ ἐκλογὴ τοῦ κ. Τρικούπη. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ τελειώσῃ τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἤρξατο, δηλαδὴ νὰ ἀποφανθῇ καὶ ἐπὶ τοῦ δευτέρου μέρους τῆς προτάσεως τοῦ τμήματος, μετὰ τοῦτο δὲ νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τοῦ κύρους ἑκάστου τῶν ἐκλογικῶν τμημάτων.

§103ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι ἀληθῶς θὰ ἦτο γελοία ἡ θέσις ἐκείνων ἐκ τῶν Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι θὰ ἐθεώρουν ὡς ἐγὼ θεωρῶ, ἔγκυρον μόνον τὴν ἐκλογὴν τοῦ νομοῦ ὡς πρὸς πάντας τοὺς ἄλλους δήμους, ἄκυρον δὲ ὡς πρὸς τὸν δῆμον Κλεπαΐδος, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἐγίνετο δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀφοῦ δηλαδὴ ψηφισθῇ τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς, θὰ ἔλθω ἐγὼ νὰ ψηφίσω τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος. Ἐζητήσατε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ἐτέθη ὡς βάσις τῆς ψηφοφορίας τῆς Βουλῆς ἡ γνωμοδότησις τοῦ τμήματος ὡς πρὸς τοὺς τέσσαρας Βουλευτὰς, νὰ ἐπαναληφθῇ ἡ ψηφοφορία καὶ ὡς πρὸς τὸν πέμπτον, καὶ μὲ ἠρωτήσατε, τί ἐσκόπουν διὰ τῆς προτάσεως ταύτης· ἐσκόπουν νὰ ἀποκτήσω τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον μοὶ χορηγεῖ τὸ ἄρθρον 30 τοῦ Κανονισμοῦ, ἐσκόπουν οὐχὶ συλλήβδην, οὐχὶ συγκεχυμένως, οὐχὶ διὰ λαθροχειρίας νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ ὡρισμένης ἐκλογῆς. Θέλω νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπεστήριξα καὶ ἐγὼ καὶ ὁ κ. Τρικούπης, ἦναι πραγματικὸν, ἐὰν ὁ κ. Τρικούπης ἦναι ὑπεύθυνος διὰ πάντα τὰ λαβόντα χώραν, καὶ ἂν ἦναι ὑπεύθυνος...

§104ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ εὐθύνης ὑπουργικῆς.

§105ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν εἰς τὴν ἐκλογὴν του ἐπέδρασαν πάνθ’ ὅσα συνέβησαν· περὶ τούτου πρόκειται. Κατὰ τὸ ἄρθρον 30 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἐπὶ τῶν συνθέτων ζητημάτων ἡ διαίρεσις ἀπαγγέλλεται παρὰ τοῦ Προέδρου, ὅταν ζητῆται παρά τινος τῶν Βουλευτῶν. Τὸ ζήτημα λοιπὸν εἶναι σύνθετον· πρόκειται περὶ διαφόρων ἐκλογικῶν τμημάτων, τῶν ὁποίων τὸ ἄκυρον δύναται νὰ ἦναι ἢ μὴ ἀνάλογον τῶν περιστάσεων, αἵτινες ἐπέδρασαν ἐπὶ τὸ ἀποτέλεσμα. Ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελε ψηφισθῇ ἡ πρότασις τοῦ τμήματος, θὰ ἐστερούμην τοῦ δικαιώματος ἐγὼ νὰ ψηφίσω κατὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος.

§106ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§107ΕΤΕΡΟΙ. Ὄχι.

§108ΡΑΛΛΗΣ. Θέλω λοιπὸν νὰ μοὶ δοθῇ τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσω τὴν γνώμην μου, τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ ἐκφράσω, ἂν τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις τοῦ τμήματος.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατόπιν τῶν παρατηρήσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἔχω ν’ ἀπαντήσω, ὅτι, ἐὰν τεθῇ τὸ ζήτημα ὡς προτείνει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι βεβαία ἡ ἐπικύρωσις τῆς ἐκλογῆς ὑπὲρ ἐμοῦ παρ’ ἐκείνων, οἵτινες θέλουσι νὰ τὴν ἀκυρώσωσι μερικῶς· διότι ὑπάρχουσι πολλοὶ ἐν τῇ Συμπολιτεύσει, οἵτινες ἐξεδήλωσαν, ὅτι θεωροῦσιν ὅτι οὐ μόνον ὑπεύθυνος εἶμαι ἐγὼ ἐπὶ τοῖς τελεσθεῖσιν ἐν τῷ δήμῳ Κλεπαΐδος, ἀλλὰ καὶ ὠφελήθην ἐξ αὐτῶν. Ἡ εὐθύνη ἐπιπροστίθεται εἰς τὴν ὠφέλειαν, ἑπομένως δέον αὕτη ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ν’ ἀκυρωθῇ καὶ ὡς πρὸς ἐμὲ, προσθέτω δὲ ἐγώ, πρὸ πάντων ὡς πρὸς ἐμέ. Ἀλλ’ οὗτοι, οἱ ταῦτα φρονοῦντες, τοὐλάχιστον ἡ πλειονοψηφία αὐτῶν, φρονοῦσιν ὅτι πολλῶν δήμων τοῦ νομοῦ αἱ ἐκλογαὶ πρέπει νὰ κυρωθῶσι καὶ πρὸς ἑτέρους, καὶ πρὸς τὸν κ. Ράγκον καὶ πρὸς τὸν κ. Τατσέλον Μαυρομμάτην καὶ πρὸς τὸν κ. Σισμάνην· ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο λόγος περὶ τῆς προτάσεως τοῦ τμήματος, λέγω ὅτι ἡ περὶ τῶν ἐκλογῶν τῶν δήμων τούτων πρότασις αὐτοῦ, τουτέστι τῆς πλειονοψηφίας τοῦ τμήματος, ἐπάγεται τὸ ἔγκυρον πρὸς τοὺς 5 ἀντιπολιτευομένους· οὗτοι λοιπὸν, οἱ ταῦτα φρονοῦντες, ἡ ἐπιτροπὴ, ἡ κατὰ πλειονοψηφίαν φρονοῦσα, ὅτι εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ ἐν ἄλλοις δήμοις, πῶς δύναται νὰ ἀποφανθῇ, ὅτι ὡς πρὸς ἐμὲ εἶναι ἄκυρος ἡ ἐκλογὴ ἐπὶ τοῦ ὅλου, τουτέστι περιλαμβανομένων καὶ τῶν δήμων, ὧν τὰς ἐκλογὰς θεωρεῖ ἐγκύρους, ἢ τοὐναντίον, ὅτι εἶναι ἔγκυρος ἐπὶ τοῦ ὅλου, ἀφοῦ ἤδη ἐξέφρασε τὴν ἐναντίαν γνώμην ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ἢ καὶ ἐπὶ τῆς τῶν δήμων Θυάμου καὶ Κτημενίων; Ὡς θέτει τὸ ζήτημα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἐξαναγκάζει τοὺς Βουλευτὰς, τοὺς θεωροῦντας ἀκύρους ὡς πρὸς ἐμὲ τὰς ἐκλογὰς τριῶν δήμων, νὰ εἴπωσιν, ὅτι εἶναι ἄκυροι αἱ ἐκλογαὶ ὅλων τῶν δήμων τοῦ νομοῦ, ἢ ἄλλως, ἵνα μὴ ἀποφανθῶσι τοῦτο, ὅπερ δὲν φρονοῦσι, νὰ εἴπωσιν, ὅτι εἶναι ἔγκυροι αἱ ἐκλογαὶ ὅλων τῶν δήμων, ἐκβιαζομένης οὕτω, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα ὑπὲρ τῆς κυρώσεως, τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς. Τοῦτο εἶναι πλάγιος τρόπος, ὅπως φθάσωμεν εἰς τὸ καταγγελθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι, ἵνα μὴ ψηφίσητε ἀπ’ εὐθείας ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς μου ἐν τοῖς κατ’ ἐπιλογὴν τῶν ἐνισταμένων προσβαλλομένοις δήμοις, διότι, ἐὰν οὕτω ψηφίσητε, θέλετε κατακριθῆ ἐπὶ ἀνανδρίᾳ καὶ δειλίᾳ, ἵνα μὴ δώσητε ψῆφον ἐκθέτουσαν ὑμᾶς εἰς κατάκρισιν ἐπὶ δειλίᾳ, κρύπτεσθε ὄπισθεν ψήφου ὑπὲρ τοῦ ὅλου τῆς ἐκλογῆς, ὡς ἀναγκαζόμενοι νὰ κυρώσητε τὰς ἐκλογὰς τῶν ἀκυρωτέων δήμων, ὅπως μὴ, ἀποφαινόμενοι ἐνιαίως περὶ τῆς ὅλης ἐκλογῆς, ἀκυρώσητε ἄλλων δήμων τὰς ἐγκύρους ἐκλογάς. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἀποδοθῇ ἐλευθερία εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα εἴπῃ ὅτι ἡ ἐκλογὴ εἶναι ἄκυρος καὶ πρὸς ἐμὲ ἐν τῷ δήμῳ Κλεπαΐδος καὶ ἐν τοῖς δήμοις Θυάμου καὶ Κτημενίων, ἐὰν πρόκηται καὶ περὶ ἐκείνων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἄριστα παρατήρησεν, ὅτι ἠγωνίζετο ἐν τῷ δικαιώματι αὐτοῦ, τῷ ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ οὐδεμιᾶς ἔχει ἀνάγκην συγκαταθέσεως ζητῶν τὴν διαίρεσιν. Κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ τμήματος, προέκειτο περὶ ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς ἐπ’ ὀνόματι 6 ἐκ τῶν ἀνακηρυχθέντων, καὶ ἐκυρώθη ἤδη ἡ ἐκλογὴ τῶν 5, ζητεῖται ἤδη ἡ ἀκύρωσις τῆς ἐκλογῆς τῶν ἄλλων. Τὸ τμῆμα προτείνει τὴν διαίρεσιν τοῦ θέματος κατὰ δήμους, καὶ ἐνταῦθα ἐπιπροστίθεται τὸ ἐμὸν ὄνομα εἰς τὰ ἐν τῇ προτάσει τοῦ τμήματος, ἀφορώσῃ εἰς τοὺς δήμους Κλεπαΐδος, Θυάμου καὶ Κτημενίων, ὧν ζητεῖται ἡ διαίρεσις. Ἐξ ὅσων ἤκουσα καὶ μετὰ τὰς παρατηρήσεις, ἃς ἀπηύθυνα πρὸς τὴν Βουλήν, θεωρῶ ὅτι μᾶλλον ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτήν, ἀκυροῦσα τὴν ἐκλογὴν τῶν δήμων τούτων ὡς πρὸς ἐμὲ, νὰ ἐπικυρώσῃ αὐτὴν ὡς πρὸς τοὺς κυρίους Μαυρομμάτην καὶ Ράγκον. Ἐῤῥήθη παρά τινων, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς εὐθύνης ἐπὶ τοῖς τελεσθεῖσιν εἶναι ἄσχετον πρὸς τὰ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς· τοῦτο δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀκριβές· ἡ εὐθύνη ἐπὶ τοῖς ἐνεργηθεῖσιν ἐπιδρᾷ ἐπὶ τὴν ἀπόφασιν περὶ τῶν συνεπειῶν τῆς ἐκ τῶν ἐνεργηθέντων ὠφελείας. Ἡ ἐκλογὴ τοῦ ὠφεληθέντος ὑποψηφίου ἐξ ἐνεργειῶν, ἐφ’ αἷς δὲν εὐθύνεται, δὲν θὰ κριθῇ ἐπὶ τῷ αὐτῷ μέτρῳ πρὸς ἐκλογὴν τοῦ ὑπευθύνου ἐπὶ ταῖς παρεκτροπαῖς, ἐξ ὧν ὠφελήθη. Ἐν τῇ ἐκδηλωθείσῃ πεποιθήσει ὑμῶν δὲν φέρουσιν εὐθύνην ἐπὶ τοῖς δῆθεν τελεσθεῖσι δύο ἐκ τῶν συναδέλφων ἡμῶν, ἀφοῦ δὲ οὗτοι δὲν φέρουσιν ἐπ’ αὐτοῖς εὐθύνην, θέλουσιν ὑπάρξει μεταξὺ τῶν θεωρούντων τὴν ἔν τισι δήμοις ἐκλογὴν ἀκυρωτέαν ὡς πρὸς τοὺς κατ’ αὐτοὺς ὑπευθύνους οἱ ὀφείλοντες νὰ θεωρήσωσιν αὐτὴν ἐπικυρωτέαν ὡς πρὸς τοὺς μνησθέντας δύο συναδέλφους ἡμῶν. Ἀλλὰ ταῦτα ἀφορῶσιν εἰς ὑμᾶς. Ὅτι δὲν ἀφορᾷ εἰς ὑμᾶς, διότι ἀποῤῥέει ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, εἶναι ἡ διαίρεσις τοῦ ζητήματος κατὰ δήμους, ἡ δὲ τοιαύτη διαίρεσις συνεφέλκεται καὶ τὸ ἐμὸν ὄνομα μετὰ τῶν ὀνομάτων τῶν τεσσάρων συναδέλφων, ὧν ἡ ἐκλογὴ παριστᾶται ἀκυρωτέα ἔν τισι δήμοις.

§110Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἦτο παντάπασιν ἀναγκαῖον, ἵνα ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ὁμολογήσῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι φέρει τὴν εὐθύνην τῶν πράξεων αὐτοῦ, ὅσαι διεπράχθησαν ὑπ’ αὐτοῦ ἐπὶ ἀναιρέσει τῶν νόμων ἢ ἐπὶ ἀλλοιώσει τοῦ ἐκλογικοῦ φρονήματος. Μήπως ἤθελεν ἀρνηθῆ νὰ ὑπόσχῃ τὴν εὐθύνην ταύτην ἐν ᾗ ἡμέρᾳ ἡ Βουλὴ ἤθελε κρίνει ἀναγκαῖον νὰ ζητήσῃ λόγον; Οὐδὲ ἦτο ἀνάγκη νὰ ἐπιδείξῃ τὸ θάῤῥος, τὸ ὁποῖον ἔχει, νὰ ὑπόσχῃ τὴν εὐθύνην. Μὲ ἐκπλήσσει δὲ, ὅτι ἠθέλησε νὰ μὲ παραστήσῃ, ὅτι ἐγὼ ἔθηκα τὰ ζητήματα, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν πρὸς ψηφοφορίαν, εἴτε ἀδιαίρετα εἴτε διῃρημένα, ἵνα δυνηθῇ οὕτω νὰ μοὶ προσάψῃ, ὅτι ἐσκόπουν, δι’ ὧν ἐγὼ εἶπον, νὰ ἀφαιρέσω τὴν ἐλευθερίαν τῆς Βουλῆς, ὅπως ψηφίσῃ ὡς ἂν θέλῃ. Καὶ αἰτιᾶται ἐμοῦ, ὡς περιορίζοντος τὴν ἐλευθερίαν τῆς Βουλῆς, ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσολογγίου, ὁ ὁποῖος εἴδετε ἐπὶ τέσσαρα συναπτὰ ἔτη, ὡς εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ποίαν ἐλευθερίαν παρέσχεν εἰς τὴν πλειοψηφίαν, τῆς ὁποίας εἰσηγεῖτο τὰς γνώμας. Τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἀνεμίχθη παντάπασιν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, μαρτυροῦσι δ’ ὅλοι ἐκεῖνοι οἱ Βουλευταί, οἵτινες ἦσαν μέλη τμημάτων καὶ οἱ ὁποῖοι ἠσχολήθησαν εἰς προεξέλεγξιν τῶν ἐκλογῶν, ἐὰν ἐλάβομεν τὸ ἐλάχιστον μέρος εἰς τὴν προεξέλεγξιν ταύτην. Ὡσαύτως τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἀναμιγνύεται παντάπασι καὶ κατὰ τὴν ψηφοφορίαν τῶν θεμάτων. Ἄν ἐζήτησα νὰ συναρμολογήσω τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν τὸ Προεδρεῖον ἀπεδέξατο, καὶ ἀπεδέξατο αὐτὴν εὐλόγως καὶ συμφώνως μὲ τὴν νομολογίαν τῆς Βουλῆς, ἐξεπλήρωσα καθῆκον, ὑποστηρίξας τὸ Προεδρεῖον εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἔργων του. Ἀλλ’ εἶπεν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, ὅτι αὐτὸς δὲν ἐγκρίνει τὴν διαίρεσιν τῆς ἐκλογῆς οὔτε κατὰ Βουλευτάς, οὔτε κατὰ ἐκλογικὰ τμήματα, λησμονῶν ὅτι ἔχομεν ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν λόγον αὐτοῦ κατὰ τὸ 1879, ὅτε, ἀντικρούων τὸν ἀείμνηστον Κουμουνδοῦρον, ὑπεστήριζε τὸ διαιρετὸν τῆς ἐκλογῆς καὶ κατὰ τὰ πρόσωπα. Ἀλλὰ τότε μὲν ἐφρόνει διαιρετὰ τὰ ζητήματα, σήμερον δὲ θεωρεῖ, ὅτι ἀδικοῦμεν αὐτὸν, ἀποδεχόμενοι τὸ διαιρετὸν τοῦ ζητήματος. Ἀλλὰ περὶ τίνος πρόκειται, κύριε Πρόεδρε; Ἀπορῶ πῶς οἱ πειστικοὶ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Εὐρυτανίας δὲν ἔπεισαν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι συγχύζουσι τὸ κῦρος τῶν ἐκλογῶν μὲ τὴν εὐθύνην ἐπὶ ταῖς κατὰ τὰς ἐκλογὰς διαπραχθείσαις παρανόμοις πράξεσιν. Ἤκουσα παράξενον θεωρίαν, ὅτι ἡ Βουλὴ ἀκυροῖ τὴν ἐκλογήν, ἵνα τιμωρήσῃ τοὺς παραβάντας τοὺς νόμους. Ἡ ἐξουσία τῆς Βουλῆς δὲν φθάνει μέχρι τοῦ σημείου τούτου. Ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐκδικήτρια, δὲν εἶναι τιμωρός, ἀποφαίνεται δὲ περὶ τοῦ κύρους ἢ μὴ τῶν ἐκλογῶν, οὐδ’ ἐξετάζει, τίς παρέβη τοὺς νόμους ἢ τίς συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ διαπραχθῶσιν ἀκυρότητες κατὰ τὰς ἐκλογάς· ταῦτα ἐξετάζουσιν ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ὁ νόμος ἔταξεν εἰς τοῦτο. Καὶ ἐπὶ μὲν τῶν ἄλλων ὀργάνων τῆς διοικήσεως ἁρμόδιοι εἶναι οἱ τακτικοὶ δικασταί, ἐπὶ δὲ τῶν Ὑπουργῶν ἡ Βουλὴ ἐτάχθη ὡς εἰσαγγελεύς. Καὶ τί μᾶς λέγουσιν; Ἐπειδὴ ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς εἶναι ὁ διατάξας τὰς πράξεις, αἵτινες κατηγγέλθησαν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν περὶ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς ταύτης συζήτησιν, ὅτι ἐκεῖνος κατὰ πρῶτον λόγον πρέπει ν’ ἀποκλεισθῇ τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτὸν οὔτε νὰ πατήσῃ τὸ κατώφλιον τῆς θύρας αὐτοῦ. Ταῦτα εἶναι τερατολογήματα. Ἡ Βουλὴ χρεωστεῖ νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν σχηματίσῃ πεποίθησιν, ὅτι αἱ διαπραχθεῖσαι ἐπεμβάσεις ἐπέδρασαν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς αὐτοῦ, οὐχὶ δὲ ἵνα τιμωρήσῃ αὐτὸν ὡς παραβάτην τῶν νόμων, ἢ ὡς διατάξαντα τὰς παρανομίας, δὲν πρέπει δὲ νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν, ἐὰν πεισθῇ, ὅτι αἱ διαπραχθεῖσαι παρανομίαι, ὁποιαιδήποτε καὶ ἂν ἦσαν, δὲν ἐπηρέασαν τὴν ἐκλογὴν τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, οὔτε συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ λάβῃ ἣν ἔλαβε πλειοψηφίαν. Αὐτὴν τὴν θεωρίαν ἐξέθηκεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Εὐρυτανίας Βουλευτὴς, ὑπέλαβον δὲ, ὅτι ὑπέκυψαν εἰς τὴν εὔλογον αὐτὴν θεωρίαν, καὶ μετ’ ἐκπλήξεως ἀκούω νῦν, ὅτι ἐπαναλαμβάνονται αἱ τερατώδεις ἐκεῖναι θεωρίαι περὶ ἐκδικήσεως τῆς Βουλῆς κατὰ τῶν παραβατῶν τῶν νόμων. Ἀλλὰ καὶ ἄλλην μοὶ ἐνεποίησεν ἔκπληξιν ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς, νὰ ὁμιλῇ περὶ τόλμης ἢ περὶ θάῤῥους, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἢ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχομεν, ἐξελέγχοντες τὴν ἐκλογὴν αὐτοῦ. Εἶναί τις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ὅστις ἀμφιβάλλει περὶ τούτου; Καὶ ὁ πρώην Πρωθυπουργὸς ἐπὶ δεκάδα ἐνιαυτῶν δὲν ἔλαβεν ἀποδείξεις ἀπὸ τὰ πλεῖστα τῶν μελῶν τῆς ἐνεστώσης πλειοψηφίας, ὅσα ἐτύγχανον ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ καὶ κατὰ τὰς παρελθούσας περιόδους; Δὲν εἶδεν, ἂν εἶχον θάῤῥος καὶ τόλμην, ἢ ἂν ἦσαν ἄνδρες πτήσσοντες καὶ περιδεεῖς, μὴ τολμῶντες ν’ ἀντιμετωπίσωσιν αὐτὸν, κυβερνῶντα καὶ ἰσχυρόν; Δὲν ἐπείσθη περὶ τῆς τόλμης των, ὅταν εἶδεν αὐτοὺς, πῶς προσεπάθουν καὶ ἠγωνίζοντο νὰ ἀναστείλωσι τὴν Κυβέρνησιν αὐτοῦ ἀπὸ τὴν εἰς παρανομίας κατωφέρειαν, εἰς τὴν ὁποίαν εἶχεν ὀλισθήσει; Ἀλλ’ ἡ ἐνεστῶσα πλειοψηφία βεβαίως δὲν θὰ μιμηθῇ τὴν προκάτοχον αὐτῆς, ἥτις ἐποιεῖτο κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας, οὐδὲ εἶναι διατεθειμένη νὰ ποιήσηται κατάχρησιν τῆς ἐξουσίας της. Ἐὰν ἔχῃ ἐξουσίαν νὰ ἐπικυρόνῃ ἢ νὰ ἀκυρόνῃ τὰς ἐκλογὰς, δὲν θέλει ἀκυρώσει, εἰμὴ μόνον ἐκείνας, τὰς ὁποίας θεωρεῖ παρανόμους, οὐδὲ θέλει στέρξει, ὅπως ἐπιδείξῃ θάῤῥος, νὰ ἀκυρώσῃ τὴν ἐκλογὴν τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ, ἐὰν δὲν πεισθῇ, ὅτι αἱ συντελεσθεῖσαι παρανομίαι ἐπέδρασαν καὶ ἐπ’ αὐτοῦ. Ταῦτα εἶχον νὰ εἴπω ἐπὶ τοῦ γενικοῦ μέρους τῆς συζητήσεως, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς συζητήσεως, ὁποιανδήποτε καὶ ἂν τραπῇ ἡ Βουλὴ ὁδὸν, θέλει καταλήξει εἰς τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Ἐγὼ δὲν λέγω, ὅτι, ἐὰν προταχθῇ πρὸς ψηφοφορίαν τὸ δεύτερον θέμα τοῦ διαιρεθέντος ζητήματος, ἤτοι τὸ θέμα ἂν ἦναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας διὰ τὸν κ. Τρικούπην, ἐὰν προταχθῇ τοῦ θέματος τοῦ ἀναγομένου εἰς τὸ κῦρος τῆς ἐκλογῆς ἑκάστου τῶν τριῶν ἄλλων δήμων, ὅτι θέλει συμβῆ τὸ ἄτοπον νὰ περιέλθωσι Βουλευταὶ εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ δώσωσι ψῆφον, οὐδ’ ὅτι ἡ θέσις αὐτῶν θέλει κατασταθῆ κωμική. Αὐτὸ βεβαίως δὲν εἶναι ἀκριβές. Πῶς θέλει εἶσθαι κωμική; Δὲν θέλουσι δύνασθαι νὰ ψηφορήσωσιν, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ἦτο προϊὸν παρανομίας, καὶ ὅτι ὁ κ. Τρικούπης δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐκλεχθῇ Βουλευτὴς, ἐὰν δὲν ἐλάμβανον χώραν αἱ παρανομίαι τοῦ δήμου Κλεπαΐδος; Ἐὰν εὑρίσκωνται Βουλευταὶ, θέλοντες νὰ ἀποφανθῶσιν, ὅτι ὁ κ. Τρικούπης ἐγένετο Βουλευτὴς διὰ τῶν παρανομιῶν τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος, αὐτοὶ δύνανται νὰ εἴπωσι τὸ ὄχι, καὶ λέγοντες ὄχι, ἐκδηλοῦσι τὴν ψῆφον αὐτῶν, ὅτι αἱ κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Κλεπαΐδος παρανομίαι συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ ἀναδειχθῇ βουλευτὴς ὁ κ. Τρικούπης. Ἂν ἄλλοι φρονῶσιν, ὅτι δὲν συνετέλεσαν αἱ παρανομίαι τῆς ἐν τῷ δήμῳ Κλεπαΐδος ἐκλογῆς, ἢ αἱ ἐν τῷ δήμῳ Κτημενίων, καὶ οὗτοι δύνανται νὰ ἀποφανθῶσιν ἐπὶ τοῦ δήμου Κτημενίων. Ἀλλ’ ὑποθέσατε, ὅτι δὲν ἀκολουθοῦμεν τὴν τακτικὴν ταύτην, ὅτι ἀκολουθοῦμεν τὴν τακτικὴν τὴν ἄλλην, ἤτοι πρὸ τοῦ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ διὰ τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Τρικούπη τίθενται τὰ ἄλλα ζητήματα τῶν δήμων Θυάμου καὶ Κτημενίων, καὶ ἡ Βουλὴ θεωρεῖ ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Κλεπαΐδος· καὶ ἂν τὰ θέματα ταῦτα τεθῶσι, πάλιν τὸ ἔγκυρον θὰ ψηφισθῇ δι’ ἕνα ἕκαστον τῶν ὑποψηφίων, καὶ ἑπομένως ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος θέλει ψηφισθῆ πρῶτον τὸ ἔγκυρον διὰ τὸν κ. Τρικούπην, εἶτα διὰ τὸν κ, Βουλπιώτην καὶ δι’ ἕκαστον τῶν ἄλλων, θέλομεν δὲ φθάσει εἰς τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, μὲ τὴν διαφορὰν μόνον, ὅτι θέλομεν ἀναγκασθῆ νὰ ἐνεργήσωμεν περισσοτέρας ψηφοφορίας.

§111Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Εἶχον ζητήσει νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις περὶ θέματος, περὶ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμίλησεν, ὡς πρὸς τὴν εὐθύνην· περὶ τῆς οὐσίας ἀκαταλλήλως ἐγένετο πολὺς λόγος καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν (δεικνύει ἀμφοτέρας τὰς πτέρυγας)....

§112ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ εὐθύνης, διὰ νὰ ἐκθέσω, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν πράξεων, τῶν λαβουσῶν χώραν εἰς τὸν δῆμον Κτημενίων, ἐπέδρασεν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς κυρίως ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην· ἐγὼ δὲν ὡμίλησα ὡς πρὸς τὴν πραγματικὴν εὐθύνην, περὶ τῆς ὁποίας ἠθέλησε νὰ μᾶς διδάξῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ μᾶς εἴπῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν καλεῖται σήμερον, ἵνα τιμωρήσῃ τὸν παραβάτην τῶν νόμων. Αὐτὰ τὰ γνωρίζομεν, τὰ γνωρίζουσι καὶ τὰ παιδιὰ ἀκόμη, τὰ ὁποῖα ἔφθασαν νὰ γείνωσι γραμματεῖς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§113Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀλλ’ ἐζήτησα κυρίως τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε, διότι κατὰ κόρον ἐῤῥίφθη εἰς τὸ πρόσωπον ἡμῶν ἡ ἰδέα περὶ ἀνανδρίας· φαίνεται, ὅτι παρεξηγήθη παρὰ πολλῶν ἡ πρότασις τοῦ τμήματος καὶ ἴσως ἴσως οὐχὶ ἀδίκως· ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀναμιγνύεται καὶ ἡ ἐμὴ πρότασις, ἥτις ἐξ ἄλλων λόγων καταλήγει εἰς τὸ αὐτὸ περίπου συμπέρασμα, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ Βουλὴ οὐδέποτε πρέπει νὰ δειλιᾷ, ὅταν πρόκηται νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της. Συμμερίζομαι πληρέστατα τὴν ἰδέαν ἐκείνων, οἵτινες φρονοῦσιν, ὅτι ὁλόκληρος ἡ ἐκλογὴ τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας πρέπει νὰ ἀκυρωθῇ ὡς πρὸς τοὺς πέντε ὑποψηφίους κυβερνητικοὺς τότε, διότι πᾶν ὅ,τι ἐγένετο, ἐγένετο πρὸς ὄφελος τοῦ κ. Τρικούπη καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἰδίως. Ἀνέπτυξα τὴν γνώμην, ὅτι ἐθεώρησα καλὸν νὰ εὑρίσκωνται ἀμφότεροι ἐν τῇ Βουλῇ, δι’ οὓς λόγους ἐξήγησα διὰ μακρῶν· ἡ γνώμη αὕτη ἀπεκρούσθη ὑφ’ ὅλων τῶν φίλων των καὶ ὑπὸ τῶν ἰδίων ἀμέσως ἐνδιαφερομένων. Οὐδένα ἔχω λόγον, μετὰ τὰς τοιαύτας δηλώσεις, ἵνα ἐπιμείνω εἰς τὴν γνώμην ἐκείνην, καὶ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν θέσιν μου, ἐξ ἧς ὑπὸ ὑπερβολικῆς ἴσως ἁβρότητος εἶχον παραμερίσει, παραδεχόμενος τὸ ἄκυρον τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τοὺς πέντε ὑπουργικοὺς τότε. Διὰ ταῦτα, κύριε Πρόεδρε, ἀποσύρω τὴν προηγουμένην πρότασίν μου περὶ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς μόνον ὡς πρὸς τοὺς τρεῖς, καὶ τὴν ἐπεκτείνω ὡς πρὸς τοὺς πέντε ὑπουργικούς. Νομίζω δὲ, ὅτι ὅλη ἡ στενοχωρία περὶ τῆς θέσεως τῶν ζητημάτων ἐπῆλθεν ἕνεκα τῆς κακῆς βάσεως τῆς προτάσεως. Δὲν πρέπει νὰ στενοχωρήσωμεν περισσότερον τὰ πράγματα, ἀλλὰ πρέπει νὰ τεθῶσιν αἱ προτάσεις, αἵτινες ἀποῤῥέουσιν ἐκ τῆς συζητήσεως καὶ ἐκ τῶν πραγμάτων. Ἐπεκυρώθη ἡ ἐκλογὴ ὡς πρὸς τοὺς πέντε ἀντιπολιτευομένους τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, μέλλει ἤδη νὰ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ ὡς πρὸς τοὺς πέντε ὑπουργικοὺς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ἐνταῦθα διαιροῦνται αἱ γνῶμαι· ὑπάρχουσί τινες, πρωτίστως ἐγὼ, οἵτινες φρονοῦσιν, ὅτι τὸ ἄκυρον πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ ὡς πρὸς ὁλόκληρον τὸν νομὸν, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι ἐγένοντο μὲν πολλαὶ ἐπεμβάσεις, ἀλλ’ ὅτι τοῦτο δὲν ἐπέδρασεν ὡς πρὸς τὸ ἐκλογικὸν ἀποτέλεσμα, εἰμὴ μόνον ὡς πρὸς τοὺς τρεῖς δήμους, Κτημενίων, Θυάμου καὶ Κλεπαΐδος. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι, οὕτω πως τιθεμένων τῶν ζητημάτων, δηλαδὴ ἐρωτωμένης πρὸ παντὸς τῆς Βουλῆς πρῶτον περὶ τοῦ ἀκύρου ὁλοκλήρου τοῦ νομοῦ, ἀλλ’ ἐξαιρουμένων τῶν τριῶν δήμων, περὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει διαφορὰ γνώμης, ἀκολούθως δὲ γιγνομένης νέας ὑποδιαιρέσεως τοῦ ζητήματος ὡς πρὸς τὰ πρόσωπα, θέλομεν ἀπολήξει εἰς ἀποτέλεσμα.

§114ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι ἡ συζήτησις ἡ μακρὰ ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ἀντὶ νὰ τὸ διαφωτίσῃ, τὸ περιέπλεξε. Τὸ ζήτημα διῃρέθη τοπικῶς καὶ προσωπικῶς· νομίζω δὲ, ὅτι εὐλόγως τὸ Προεδρεῖον ἔλαβε βάσιν τὴν γνωμοδότησιν τοῦ τμήματος· ἵνα δὲ βαδίσωμεν τὴν γραμμὴν, τὴν ὁποίαν ἐχάραξε τὸ τμῆμα, ἀνάγκη μετὰ τὴν πρώτην ψηφοφορίαν νὰ διαιρεθῇ τὸ πρόσωπον τοῦ κ. Τρικούπη καὶ δι’ ὅλον τὸν νομὸν καὶ δι’ ἕκαστον τῶν δήμων τῶν ἀμφισβητουμένων. Διότι, ἐὰν ἀποδεχθῶμεν τὴν γνώμην τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, νὰ ἀρχίσωμεν ἀπὸ τῆς περὶ ἀκυρώσεως τῶν δήμων προτάσεως, θὰ ἀποκλείσωμέν τινας ἀπὸ τοῦ νὰ ἀποφανθῶσι περὶ ὅλων· μετὰ τὴν ἐξάντλησιν δὲ τοῦ ζητήματος τοῦ προσωπικοῦ περὶ τοῦ κ. Τρικούπη θὰ ζητήσῃ τὸ Προεδρεῖον τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς περὶ τῶν λοιπῶν ὑποψηφίων.

§115ΡΑΛΛΗΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν κ. Πετρίδην, ὅτι οὐδὲν ἕτερον ἔπραξεν ἢ νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν γνώμην μου· διότι ἀκριβῶς ἐγὼ αὐτὸ ἐζήτησα, ἀλλ’ ἀντέλεξα, καθ’ ὃ εἶχον δικαίωμα, εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Τρικούπη, ὁ ὁποῖος ἐν τῷ συμφέροντι τῶν συνυποψηφίων του ἐζήτησε νὰ ἑνώσῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς του μὲ τὸ ζήτημα τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς ὅλων τῶν ἄλλων συνυποψηφίων. Ἐὰν αὐτὴ ἡ πρότασις τοῦ κ. Τρικούπη δὲν ἀρέσκῃ εἰς τὸν κ. Πετρίδην, δὲν ἔχω ἢ νὰ ζητήσω τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ 30οῦ ἄρθρου τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ οὕτως ὅλαι αἱ γνῶμαι θέλουσι συμβιβασθῆ, πλὴν ἐκείνης τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις ἐνόμισεν, ὅτι, παραδεχομένης τῆς Βουλῆς τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκα, ἢ αὐτὴν, τὴν ὁποίαν ἐξέθηκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, θέλομεν φθάσει εἰς τὰ ἴδια ἀποτελέσματα. Διόλου. Βεβαίως δὲ, ὅταν ὁ κ. πρώην Πρωθυπουργὸς—καὶ μὴ παραξενευθῇ ὅτι ἀναλαμβάνω τὴν ὑπεράσπισίν του—ἔλεγεν, ὅτι δεσμεύεται διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς προτάσεως ἡ ἐλευθερία τῶν Βουλευτῶν, βεβαίως δὲν ἐνόει ὅτι προτίθεται ἡ Κυβέρνησις ἢ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ δεσμεύσῃ τοὺς Βουλευτὰς, ἀλλ’ ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος δεσμεύονται οὗτοι νὰ ἀποφανθῶσιν ἐπὶ ὅλων τῶν ζητημάτων ὅπως θέλουσι. Κακῶς δὲ ἐθεώρησεν ὁ κ. Πρόεδρος ὁ νῦν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἔπρεπε νὰ ξεσπαθώσῃ ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῆς Βουλῆς· δὲν πρόκειται περὶ τούτου· ἐν περιπτώσει δὲ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐδεχόμεθα τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, θὰ ἐφθάνομεν εἰς τὰ ἀποτελέσματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ ἀληθείᾳ τῶν πραγμάτων ἐχαρακτήρισα ὡς κωμικά· διότι, ἀφοῦ οἱ κύριοι Βουλευταὶ θὰ ἐψήφιζον περὶ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς ὅλης, ἔπειτα θὰ ἤρχοντο νὰ ψηφίσωσι περὶ τοῦ ἐγκύρου ἑνὸς δήμου.

§116ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Ἡμεῖς, κύριε Πρόεδρε, τὴν γνώμην τοῦ τμήματος ὑποστηρίζοντες, αἰτοῦμεν νὰ προταχθῇ, ἔστω καὶ διῃρημένως, ὅπως ὀρθῶς καὶ δυνάμει τοῦ Κανονισμοῦ ἐζήτησαν οἱ προλαλήσαντες, τὸ ζήτημα ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην. Τούτου γινομένου, δέον νὰ τεθῶσιν οὕτω τὰ ζητήματα κατὰ μέρος· καὶ πρῶτον: εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ διὰ τὸν κ. Τρικούπην ὡς πρὸς τὸν δεῖνα δῆμον; καὶ μετὰ ταῦτα θὰ ἔλθωμεν πάλιν διῃρημένως διὰ τὸν κ. Τρικούπην: εἶναι ἔγκυρος ὡς πρὸς τὸν δῆμον Θυάμου, καὶ τέλος ὡς πρὸς τὸν δῆμον Κλεπαΐδος; Ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι θὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Τρικούπη, θὰ ψηφίσωμεν ὑπὲρ αὐτῆς, ὄχι διότι δὲν ἔχομεν τὸ θάῤῥος νὰ ἀκυρώσωμεν ταύτην, ἀλλὰ διότι νομίζομεν, ὅτι δὲν συνετέλεσαν νὰ ἐπηρεάσωσι τὸ ἀποτέλεσμα ὅσα ἔπραξεν ἡ πρώην Κυβέρνησις, διὰ νὰ ἐπιτύχῃ ὁ κ. Τρικούπης. Οὕτω θέλομεν πράξει καὶ ὡς πρὸς τὸν πρώην Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης κ. Βουλπιώτην καὶ ὡς πρὸς τὸν κ. Σισμάνην. Ἐὰν, κύριε Πρόεδρε, ἐσχηματίζομεν ἐναντίαν πεποίθησιν καὶ ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ τμήματος καὶ ἐκ τῆς ὅλης συζητήσεως, ἥτις διεξήχθη ἐνώπιον ἡμῶν, βεβαίως θὰ ἐδίδομεν ψῆφον ἀκυρωτικήν. Διαιροῦντες λοιπὸν τὸ ζήτημα, ζητήσατε τὴν ἐπικύρωσιν τῶν δήμων, οἵτινες δὲν προσβάλλονται, καὶ μετὰ ταῦτα κεχωρισμένως ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν προσβαλλομένων δήμων, χωριστὰ δι’ ἕνα ἕκαστον.

§117ΣΧΙΝΑΣ. Μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τοὺς τότε ἀντιπολιτευομένους Βουλευτὰς δι’ ὅλον τὸν νομὸν, ἔρχεται φρονῶ ἡ σειρὰ νὰ ψηφοφορήσωμεν ὡς πρὸς τοὺς συμπολιτευομένους Βουλευτὰς δι’ ὅλον τὸν νομὸν, ἐκτὸς τριῶν δήμων. Μετὰ ταῦτα θέλομεν ἐπιψηφίσει καὶ ἐπικυρώσει ἢ ἀκυρώσει τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Κτημενίων, ἔπειτα τοῦ δήμου Θυάμου καὶ ἔπειτα τοῦ δήμου Κλεπαΐδος. Ἐάν τις τῶν τριῶν δήμων ἀκυρωθῇ, τότε θὰ ἔλθῃ προσωπικῶς τὸ ζήτημα.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, πλὴν τῶν δήμων Θυάμου, Κτημενίων καὶ Κλεπαΐδος, ὡς πρὸς τοὺς κ.κ. Χ. Τρικούπην, Δ. Βουλπιώτην, Γ. Σισμάνην, Τ. Μαυρομμάτην καὶ Ι. Ράγκον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Τώρα θὰ ἐρωτήσω διῃρημένως δι’ ἕκαστον δῆμον. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς ὑπὲρ τοῦ Χ. Τρικούπη διὰ τὸν δῆμον Θυάμου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως ἡ Βουλὴ παρεδέχθη δι’ ἀναστάσεως τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κτημενίων ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην).

§119ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ὡς πρὸς τὸν Χ. Τρικούπην....

§120ΤΙΝΕΣ (δεξιόθεν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§121ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Παρακαλῶ νὰ βεβαιωθῇ, ὅτι ἡ ἐπικύρωσις τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην σημαίνει ὅτι δὲν ἐπηρεάζεται τὸ ἀποτέλεσμα ὡς πρὸς αὐτόν.

§122ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Λυποῦνται ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν δύνανται νὰ καταψηφίσωσι τοῦ κ. Τρικούπη, ὅπως ἐξέλθῃ τοῦ Κοινοβουλίου, μὲ τὸν παλληκαρισμὸν, ὁ ὁποῖος τοὺς χαρακτηρίζει, διότι ἡ ψηφοφορία κατέστησεν αὐτοὺς ἀνικάνους, ὥστε νὰ πεισθῶσιν, ὅτι ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην ἠδύνατο νὰ ἐπηρεασθῇ ἡ ἐκλογὴ, λυποῦνται διότι δὲν τοῖς ἐπιτρέπουσιν οἱ ἐκλογεῖς τοῦ νομοῦ Αἰτωλοακαρνανίας ν’ ἀποδείξωσι τὸν παλληκαρισμόν των δι’ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐπὶ ὁλόκληρον ὀκταετίαν συνέτριψε τὴν Ἑλλάδα.

§123ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἡμεῖς θέλομεν ψηφίσει ὑπὲρ τῆς ἐπικυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Τρικούπη, ῥητῶς δηλοῦντες, ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος δὲν ἐπηρεάζεται ὡς πρὸς αὐτόν. Ἄλλο εἶναι τὸ ζήτημα τῆς εὐθύνης, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Πρωθυπουργός· δὲν εἶναι εἰδικὸν δικαστήριον ἡ Βουλή.

§124ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς, κύριε Πρόεδρε, δὲν ὀφείλετε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὰς σκέψεις, ἐκ τῶν ὁποίων ὁρμωμένη ἡ Βουλὴ ἢ εἷς ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν θέλει ψηφίσει· ὀφείλετε νὰ θέσητε τὸ ζήτημα τοῦ ἐγκύρου ἢ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς. Ἄν τινες θέλουν, ἴσως μιμούμενοι κατὰ τοῦτο τὸν πρώην Πρωθυπουργὸν, νὰ διαψεύσωσι τοὺς ἀριθμοὺς, δύνανται νὰ πράξωσι καὶ τοῦτο.

§125ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπειδὴ ἐγένετο ἡ δήλωσις, ὅτι διὰ τῆς ψηφοφορίας πρόκειται ν’ ἀποφανθῇ ἡ Βουλὴ περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς, παρακαλῶ νὰ σημειωθῇ εἰς τὰ πρακτικὰ, ὅτι ἡ ψηφοφορία ὅσον ἀφορᾷ τὸν κ. Τρικούπην σημαίνει, τοὐλάχιστον κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὅτι, καὶ ἂν πάντες οἱ ψηφοφοροῦντες ἐκλογεῖς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος καταψηφίσωσι τοῦ κ. Τρικούπη, ὁ κ. Τρικούπης ἦτο καὶ εἶναι νόμιμος βουλευτής.

§126ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποθέτω ὅτι πάντες οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς δίδουσι ψῆφον ὑπὲρ τοῦ ἐγκύρου τῆς ἐκλογῆς Κλεπαΐδος διὰ τὸν κ. Τρικούπην, διότι ἔχουσι τὴν πεποίθησιν, ὅτι αἱ πράξεις, αἵτινες κατηγγέλθησαν ἐν τῇ Βουλῇ ὡς λαβοῦσαι χώραν κατὰ τὴν ἐκλογὴν, δὲν ἐπηρεάζουσι τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς αὐτοῦ.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ὡς πρὸς τὸν κ. Χ. Τρικούπην λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Ἄρχεται ἡ ἀνάγνωσις τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου).

§128ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσωσιν ἐπὶ τῆς προκειμένης ἐκλογῆς οἱ Βουλευταὶ Αἰτωλοακαρνανίας, διότι εὑρισκόμεθα ἐπὶ τοῦ πρώτου ἀκόμη ζητήματος, περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ μὴ τῆς ἐκλογῆς, ἀλλὰ δὲν ἐτέθη μέχρι τοῦδε τὸ ἕτερον ζήτημα τῆς ἀναγνωρίσεως τῶν Βουλευτῶν ὡς ἐχόντων τὰ νόμιμα προσόντα. Λοιπὸν εἶναι περιττὸν ὁ γραμματεὺς νὰ ἐκφωνῇ τὰ ὀνόματα τῶν Βουλευτῶν Αἰτωλοακαρνανίας· πρέπει νὰ προχωρήσῃ κατωτέρω. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν κκ. Στεφ. Κοπανίτσα καὶ Ἀχιλλέως Χοϊδᾶ, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας, μὴ μετασχόντων ταύτης τῶν Βουλευτῶν τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας).

§129ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην διὰ ψήφων 104 κατὰ 8, ψηφοφορησάντων ἐν ὅλῳ 108. (Ἀκολούθως γίνεται δεκτὸν δι’ ἰδίας ἐπὶ ἑκάστου δήμου ψηφοφορίας δι’ ἀναστάσεως τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων Θυάμου, Κτημενίων καὶ Κλεπαΐδος ὡς πρὸς τὸν κ. Βουλπιώτην. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν δι’ ἰδίας ἐπὶ ἑκατέρου τῶν δήμων ψηφοφορίας δι’ ἀναστάσεως τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τῶν δήμων Θυάμου καὶ Κτημενίων ὡς πρὸς τὸν κ. Σισμάνην).

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ὡς πρὸς τὸν κ. Σισμάνην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Θόρυβος).

§131ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε. (Θόρυβος παρατεταμένος).

§132ΕΤΕΡΟΙ. Ἐτελείωσε πλέον ἡ ψηφοφορία, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν. (Θόρυβος).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρώτησα τὴν Βουλήν, καὶ ἡ Βουλὴ δι’ ἀναστάσεως ἀπεφάνθη.

§134ΤΙΝΕΣ. Παρακάτω, κύριε Πρόεδρε.

§135ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω ἤδη τὴν Βουλήν, ἐὰν παραδέχηται τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Θυάμου ὡς πρὸς τὸν κ. Τ. Μαυρομμάτην. (Θόρυβος).

§136ΣΧΙΝΑΣ. Δὲν ἀνεκοινώθη τὸ ἀποτέλεσμα ὡς πρὸς τὸν κ. Βουλπιώτην· οὐδεὶς τῶν κκ. Βουλευτῶν τὸ γνωρίζει· παρακαλοῦμεν νὰ τὸ μάθωμεν. (Θόρυβος).

§137ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀνεκοινώθη. (Θόρυβος).

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπανειλημμένως ἠρώτησα τὴν Βουλήν, ἥτις ἀπεφάνθη δι’ ἀναστάσεως.

§139ΤΙΝΕΣ. Νὰ γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Θόρυβος).

§140Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ ἀκούῃ ἡ Βουλὴ τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα προβάλλετε εἰς ψηφοφορίαν, κύριε Πρόεδρε.

§141ΤΙΝΕΣ. Δὲν κάμνουν ἡσυχίαν.

§142ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τώρα ἐρωτῶ διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Θυάμου ὡς πρὸς τὸν κ. Μαυρομμάτην.

§143ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τί ἀπεφασίσθη διὰ τὸν κ. Βουλπιώτην εἰς τὸν δῆμον Κλεπαΐδος; (Θόρυβος).

§144ΤΙΝΕΣ. Ἐπεκυρώθη ἡ ἐκλογή.

§145ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάμετε ἡσυχίαν, Κύριοι, διὰ νὰ ἀκούητε. (Θόρυβος).

§146ΤΙΝΕΣ. Δὲν εἶναι κατάστασις Κοινοβουλίου αὐτή, κύριε Πρόεδρε.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Θυάμου ὡς πρὸς τὸν κ. Τ. Μαυρομμάτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κτημενίων ὡς πρὸς τὸν κ. Μαυρομμάτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Θόρυβος). Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ὡς πρὸς τὸν κ. Μαυρομμάτην παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Θόρυβος παρατεταμένος).

§148ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε. (Θόρυβος).

§149ΕΤΕΡΟΙ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν καταλαμβάνομεν τί ψηφίζομεν. Ἐπιβάλετε ἡσυχίαν.

§150ΔΑΓΡΕΣ. Δὲν ἐννοῶ, ἀφοῦ ἐπεκυρώθη ἡ ἐκλογὴ Κλεπαΐδος διὰ τοὺς ἄλλους, διατὶ νὰ ἀκυρωθῇ διὰ τὸν κ. Μαυρομμάτην. (Θόρυβος).

§151ΕΥΤΑΞΙΑΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§152ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ψηφοφορία ἐτελείωσε, κύριε Βουλευτά. (Θόρυβος).

§153ΤΙΝΕΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἐπανέλθωμεν. (Θόρυβος).

§154ΕΤΕΡΟΙ. Ἐν μέσῳ τοσούτου θορύβου οὐδὲν ἀντιλαμβανόμεθα.

§155ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠρωτήθη ἡ Βουλὴ διὰ τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ὡς πρὸς τὸν κ. Τ. Μαυρομμάτην, καὶ δὲν παρεδέχθη τὸ ἔγκυρον.

§156ΤΙΝΕΣ. Οὐδεὶς τὸ ἀντελήφθη· ἂς ἐπαναληφθῇ. (Θόρυβος).

§157ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐὰν λέγητε, ὅτι δὲν παρεδέχθη, ζητοῦμεν τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν. (Θόρυβος).

§158ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Μὲ τοιαύτην κατάστασιν, κύριε Πρόεδρε, δὲν γνωρίζομεν τί ψηφίζομεν.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχάσατε, κύριοι Βουλευταί.

§160ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Διὰ νὰ λείψουν αἱ ἀφορμαὶ τῶν παραπόνων, θέσατε εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος διὰ τοὺς δύο ὑπολειπομένους Βουλευτάς. (Θόρυβος).

§161ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη προηγουμένως ὡς πρὸς ἕνα ἕκαστον. (Θόρυβος).

§162ΤΙΝΕΣ. Τί κάμνετε, κύριε Πρόεδρε;

§163ΕΤΕΡΟΙ. Προχωρήσατε εἰς τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως περὶ τοῦ ἐγκύρου ἢ ἀκύρου τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ὡς πρὸς τὸν κ. Μαυρομμάτην. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Θόρυβος).

§165ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ ψηφίζωμεν ἐν ἐπιγνώσει, δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ψηφίζωμεν τυφλῶς... (διακοπαὶ μετὰ παρατεταμένου θορύβου). Ἡ γνώμη μας εἶναι, ὅτι ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Κλεπαΐδος εἶναι ἄκυρος, διότι ὁμολογουμένως ἐγένοντο ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ πολλὰ τὰ παράνομα, τὰ ὁποῖα ἐπηρέασαν τὴν ἐκλογὴν, καθόσον ὁ ἀριθμὸς τῶν ψηφοφορησάντων ἐκλογέων, ἐὰν οὗτοι ἐψήφιζον ἄνευ τῶν γενομένων παρανομιῶν, θὰ ἐπηρέαζε τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς. Ἡ γνώμη μας εἶναι, ὅτι οἱ ἐκλεχθέντες Βουλευταὶ τοῦ Τρικουπικοῦ συνδυασμοῦ δὲν εἶναι νόμιμοι· ἀλλ’ ἐψηφίσθη τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Τρικούπη... (Θόρυβος).

§166ΤΙΝΕΣ. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη περὶ τούτου.

§167ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐψηφίσαμεν τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Τρικούπη... (διακοπαί).

§168ΤΙΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, πῶς ἐπιτρέπετε συζήτησιν;

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. ... (Θόρυβος παρατεταμένος).

§170ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐψηφίσαμεν τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Τρικούπη, διότι, ἂν καὶ ἄκυρος ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Κλεπαΐδος, οὐχ ἧττον, καὶ ἐὰν πάντες οἱ ψηφοφορήσαντες ἐκλογεῖς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ἐψήφιζον ἢ ψηφίσωσι κατὰ τοῦ κ. Τρικούπη, ἀφοῦ μάλιστα εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι σήμερον πολὺ ὀλιγώτεροι θὰ ψηφίσωσι, δὲν ἐπηρεάζεται τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς του, καὶ ὁ κ. Τρικούπης εἶναι βουλευτὴς νόμιμος, ἀλλὰ πάντων τῶν λοιπῶν συνυποψηφίων Βουλευτῶν τοῦ συνδυασμοῦ του ἐπηρεάζεται· ἄρα εἶναι ἄκυρος.

§171ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Βάσις ἐτέθη ὄχι ὁ ἀριθμὸς τῶν ψήφων, διότι τότε ἐπηρεάζεται ἡ ἐκλογὴ καὶ ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην· βάσις εἶναι, κατὰ πόσον αἱ γενόμεναι ἐκεῖ βιαιότητες ἐπηρέασαν τὸ ἀποτέλεσμα τῆς ἐκλογῆς ὡς πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, Βουλπιώτην καὶ λοιπούς. Ἑπομένως εἶναι τοῦτο ζήτημα ἐκτιμήσεως καὶ συνειδήσεως ἑκάστου Βουλευτοῦ.

§172ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀφοῦ ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ ἐπιτρέπεται νὰ γίνωνται ἀγορεύσεις μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν, θὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς ἐμὲ νὰ λάβω τὸν λόγον, διὰ νὰ πιστοποιήσω, ὡς πάντες ἡμεῖς ἐνταῦθα ἀντελήφθημεν, τὰ γενόμενα, καὶ νὰ θέσω τὰ πράγματα εἰς τὴν θέσιν των, διότι δὲν εἶναι εἰς τὴν θέσιν των. Εἶναι ἀποδεδειγμένον, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἐθέσατε ἤδη ζητήματα διακεκριμένως· πρῶτον διὰ τὸν κ. Τρικούπην ὡς πρὸς τοὺς δήμους Θυάμου, Κτημενίων καὶ Κλεπαΐδος, δι’ ἀναστάσεως μὲν ἐπὶ τῶν δύο πρώτων, δι’ ὀνομαστικῆς δὲ κλήσεως ἐπὶ τοῦ τελευταίου, κατόπιν τῆς ὁποίας ἀνεγνωρίσθη ἔγκυρος ἡ ἐκλογή. Εἶναι ἀποδεδειγμένον καὶ πιστοποιημένον διὰ τῆς ἀνακηρύξεως, τὴν ὁποίαν ἀπηυθύνατε πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ἐθέσατε τὸ αὐτὸ ζήτημα περὶ τῶν τριῶν δήμων κεχωρισμένως διὰ τὸν κ. Βουλπιώτην, καὶ ἐπεψηφίσθη διακεκριμένως διὰ τριῶν ψηφοφοριῶν τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς.

§173ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὄχι. (Θόρυβος).

§174ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Μάλιστα. (Θόρυβος).

§175ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἀποδεδειγμένον ἐπίσης, ὅτι ἐθέσατε διακεκριμένως τὰ τρία ταῦτα ζητήματα εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς, ἥτις διακεκριμένως δι’ ἀναστάσεως ἀπεφάνθη καὶ ἐπὶ τῶν τριῶν ὡς πρὸς τὸν κ. Σισμάνην καταφατικῶς, καὶ ἀνεκηρύξατε τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς. Μένει λοιπὸν ταύτην τὴν στιγμὴν ὑπολειπόμενον πρὸς ἐξέτασιν τὸ ζήτημα τὸ ἀναγόμενον εἰς τοὺς κ. κ. Μαυρομμάτην καὶ Ράγκον, διὰ μὲν τὸν κ. Μαυρομμάτην ὡς πρὸς τὸν ἕνα δῆμον, τὸν τῆς Κλεπαΐδος, διότι ἤδη ἐθέσατε τὸ ζήτημα περὶ αὐτοῦ διὰ τοὺς δύο ἑτέρους δήμους, καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη καταφατικῶς, ὅτι εἶναι ἔγκυρος ἡ ἐκλογή, ὡς πρὸς δὲ τὸν κ. Ράγκον καὶ διὰ τοὺς τρεῖς δήμους. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἀπευθύνων τὸν λόγον πρὸς ἐκείνους, οἵτινες μεταξὺ δύο ψηφοφοριῶν ἠθέλησαν νὰ ἐξηγήσουν τὴν ψῆφον αὐτῶν, λέγω, ὅτι, ὅταν ἦναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι ἡ Βουλὴ ἐπεκύρωσε τὴν ἐκλογὴν τοῦ κ. Τρικούπη, τοῦ κ. Βουλπιώτου καὶ τοῦ κ. Σισμάνη διὰ τὸν δῆμον Κλεπαΐδος, ἧς ἐζητεῖτο ἡ ἀκύρωσις διὰ πράξεις ἀποδιδομένας, τοῦτο μὲν εἰς τὴν πρωτοβουλίαν καὶ τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, τῆς τότε, τοῦτο δὲ εἰς τὰς ἀμέσους ἐνεργείας τοῦ κ. Σισμάνη, δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, ποῖαι αἰτιολογίαι εἶναι ἱκαναὶ νὰ στηρίξωσι ψῆφον τῆς Βουλῆς ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τῶν κ. κ. Μαυρομμάτη καὶ Ράγκου. Οὐδεμία αἰτιολογία θέλει ἰσχύσει, ὅπως ἐξαλείψῃ τὴν κηλῖδα, ἡ ὁποία θὰ στιγματίσῃ τὴν ψῆφόν σας.

§176ΤΙΝΕΣ. Ἐμπρὸς, κύριε Πρόεδρε. (Θόρυβος).

§177ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα ὡς πρὸς τὸν δῆμον Κλεπαΐδος διὰ τὸν κ. Βουλπιώτην ἀμφισβητεῖται. (Θόρυβος).

§178ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι.

§179ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ προβῇ εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ κ. Βουλπιώτου καὶ ὡς πρὸς τὸν δῆμον Κλεπαΐδος, νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀκυρώσῃ πλέον δι’ οὐδένα ἄλλον. (Θόρυβος).

§180Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ (Πρωθυπουργός). Οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἱ καθήμενοι εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν), οἱ παραπονούμενοι διὰ τὴν γενομένην ψηφοφορίαν, ἀποδεικνύουσιν ὅτι δὲν ἤκουσαν τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν εἰς ψηφοφορίαν, ἑπομένως δὲν ἔλαβον γνῶσιν τῆς ψηφοφορίας, καὶ διὰ τοῦτο ἐξανίστανται, πῶς ἀνεκηρύχθη ὡς ἔγκυρος ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Κλεπαΐδος διὰ τὸν κ. Βουλπιώτην καὶ τὸν κ. Σισμάνην, ἐνῷ αὐτοὶ δὲν ἤκουσαν νὰ τεθῇ τοιοῦτον θέμα. Ἡμεῖς, οἱ κάτω τῆς πτέρυγος ταύτης καθήμενοι, βεβαιοῦμεν, ὅτι ἐτέθησαν τὰ θέματα ταῦτα, καὶ ἡ Βουλὴ ἀπεφήνατο ψῆφον ἐπ’ αὐτῶν, καὶ ἡ ἐκλογὴ διὰ τὸν δῆμον Κλεπαΐδος ἐκηρύχθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἔγκυρος διὰ τὸν κ. Βουλπιώτην καὶ τὸν κ. Σισμάνην. Οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα· ὑπολείπεται ν’ ἀποφήνηται ἡ Βουλὴ τὴν γνώμην της διὰ ψηφοφορίας, ἐὰν θεωρῇ ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Κλεπαΐδος διὰ τὸν κ. Μαυρομμάτην, ἐπίσης ἂν θεωρῇ ἔγκυρον τὴν ἐκλογὴν τῶν δήμων Θυάμου, Κτημενίων καὶ Κλεπαΐδος διὰ τὸν κ. Ράγκον. Ἐὰν ὁ πρώην Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας νομίζῃ, ὅτι, ἀφοῦ ἐπεκυρώθη ἡ ἐκλογὴ τοῦ κ. Βουλπιώτου καὶ τοῦ κ. Σισμάνη, δὲν εἶναι δυνατὸν πλέον, εἰμὴ νὰ ἐπικυρωθῇ ἡ ἐκλογὴ καὶ τοῦ κ. Μαυρομμάτη καὶ τοῦ κ. Ράγκου, εἶναι γνώμη ἰδική του, δὲν εἶχε δὲ δικαίωμα νὰ τὴν ἐκφέρῃ ἐν χρόνῳ, κατὰ τὸν ὁποῖον ἡ συζήτησις ἔχει παύσει· εἶναι ἑρμηνεία ψηφοφορίας, τὴν ὁποίαν δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ κάμῃ. Ἡ ἀνοχὴ τοῦ Προεδρείου ἦτο αἰτία, διὰ ν’ ἀποφανθῇ ἐν οὐ δέοντι τὴν γνώμην του. Τὴν γνώμην ὅμως, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἔχει, δὲν πιστεύω ὅτι ἀποδέχεται ἡ πλειοψηφία, ἥτις εἶναι ἐλευθέρα νὰ ἐξετάσῃ καὶ νὰ σχηματίσῃ γνώμην, καὶ νὰ ἀποφήνηται τὴν γνώμην της, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον ἐπηρεάζηται ἡ ἐκλογὴ εἴτε τοῦ κ. Μαυρομμάτη ἐκ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος, εἴτε καὶ τοῦ κ. Ράγκου ἐκ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ἢ ἐκ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Θυάμου ἢ ἐκ τοῦ κύρους τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κτημενίων· ἑπομένως σπεύδουσι πολὺ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ προκαταλάβωσι τὰς γνώμας τῶν κ.κ. Βουλευτῶν, ζητοῦντες νὰ ἑρμηνεύσωσι τὰς ψηφοφορίας, καὶ ὑποδεικνύοντες ποίας πρέπει νὰ ἐκφράσωσι γνώμας κατὰ τὰς ψηφοφορίας, αἵτινες θέλουσι προτεθῆ.

§181ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. ... (θόρυβος).

§182ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μὴ ἐπιτρέπετε, κύριε Πρόεδρε· ἐτελείωσε τὸ ζήτημα.

§183ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχω δικαίωμα.... (θόρυβος καὶ ποδοκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§184ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ.

§185ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔχω δικαίωμα νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε, καὶ δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ μοὶ ἀφαιρέσητε τὸν λόγον. (Παρατεταμένος θόρυβος.)

§186ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριε Βουλευτὰ, γίνεται ψηφοφορία τώρα.

§187ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ Κανονισμὸς σᾶς ἐπιβάλλει νὰ ἀκούσητε ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπαντήσῃ εἰς κατηγορίαν, ἥτις τῷ ἐπεῤῥίφθη. (Διακοπαὶ μετὰ βοῆς καὶ θορύβου.)

§188ΦΑΡΜΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπαναφέρετε εἰς τὴν τάξιν τὸν κ. Δραγούμην, ὁ ὁποῖος δὲν συμμορφοῦται μὲ τὰ κεκανονισμένα.

§189ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην σας, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς δίδει τὸ δικαίωμα ... (θόρυβος παρατεταμένος.)

§190ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἀποκαταστήσατε τὴν τάξιν, κύριε Πρόεδρε.

§191ΕΤΕΡΟΙ. Προχωρήσατε εἰς τὴν ψηφοφορίαν, κύριε Πρόεδρε.

§192ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ὡς πρὸς τὸν κ. Μαυρομμάτην λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ὡς ψηφολεκτῶν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Κ. Ἀργασάρη Λομβάρδου καὶ Ἀσημ. Χρηστοπούλου, κατὰ τὸ κάτωθι πρωτόκολλον ψηφοφορίας. Κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου ὁ βουλευτὴς κ. Παπαγιαννακόπουλος, λέγων Ὄχι, δηλοῖ ἐνταυτῷ, ὅτι ἦτο ὑπὲρ τῆς ἀκυρώσεως τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος καὶ ὡς πρὸς τοὺς κ. κ. Βουλπιώτην καὶ Σισμάνην. Τὸ αὐτὸ πράττουσι καὶ οἱ βουλευταὶ κ. κ. Παυλόπουλος καὶ Σάκκης.)

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 101. Ἐκ τούτων 68 εἶπον Ὄχι καὶ 33 εἶπον Ναί. Ἑπομένως ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ὡς πρὸς τὸν κ. Μαυρομμάτην εἶναι ἄκυρος. Ἤδη θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ὡς πρὸς τὸν κ. Ράγκον. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Θυάμου ὡς πρὸς τὸν κ. Ράγκον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κτημενίων ὡς πρὸς τὸν κ. Ράγκον παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος......

§194ΠΕΤΣΑΛΗΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ὡς πρὸς τὸν κ. Ράγκον λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κκ. Ἀσημ. Χρηστοπούλου καὶ Κ. Ἀργασάρη Λομβάρδου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§196ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 101. Ἐκ τούτων 70 εἶπον Ὄχι καὶ 31 Ναί. Ἑπομένως ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Κλεπαΐδος ὡς πρὸς τὸν κ. Ράγκον ἠκυρώθη. Ὥστε ἡ Βουλὴ ἀνεγνώρισε νομίμους βουλευτὰς τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας τοὺς κκ. Λ. Δεληγεώργην, Δ. Χατζόπουλον, Ν. Μακρῆν, Χ. Τρικούπην, Δ. Βουλπιώτην, Γ. Σισμάνην, Λ. Ἴσκον καὶ Μιχαὴλ Ἰατρίδην, ἔχοντας τὰ ὑπὸ τοῦ νόμου ὁριζόμενα προσόντα. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 10 μ. μ.