1890.05.15

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 45

τῆς 15 Μαΐου 1890

(Τρίτη)

Ὥρα 6 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.)

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολλοὶ κάτοικοι Πατρῶν τηλεγραφικῶς εὔχονται ὑπὲρ τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν.

§2ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀνέγνων σήμερον, ὅτι σοβαρὸν γεγονὸς ἔλαβε χώραν εἰς τὸν δῆμον Πλαταμώδους τῆς Τριφυλίας, ὅτι ἐνεδρεύοντές τινες ἐτραυμάτισαν τὸν ἀστυνόμον. Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν, ἂν ἔχῃ πληροφορίας, νὰ ἀνακοινώσῃ αὐτὰς εἰς τὴν Βουλήν.

§3ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.). Ἀνηγγέλθη σήμερον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὸ γεγονὸς, καὶ ἐζήτησα πληροφορίας.

§4ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἠδύνατο ἤδη νὰ ἔχῃ πληροφορίας περὶ τούτου, διότι ἐγὼ ἔκαμον ἐπερώτησιν προχθὲς καὶ κατέθεσα καὶ τηλεγράφημα.

§5ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἄλλο εἶναι ἐκεῖνο.

§6ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ναὶ, ἀλλ’ εἶναι συνέπεια.

§7ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκ τῶν ἐφημερίδων ἐπληροφορήθην καὶ ἐγὼ περὶ τηλεγραφήματος, ἀπευθυνθέντος εἰς διάφορα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μεταξὺ τῶν ὁποίων καὶ τὸ ὄνομά μου, ὅτι ἐν Ζάρκῳ συνέβη ῥῆξις μεταξὺ εὐζώνων καὶ πολιτῶν. Ἔχει εἴδησιν ἡ Κυβέρνησις;

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ἐγένετο λόγος χθὲς ἐνταῦθα περὶ τούτου, εἴχομεν δὲ λάβει καὶ ἡμεῖς τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἐγένετο σύγκρουσις στρατιωτῶν καὶ πολιτῶν, καὶ ὅτι ἐφονεύθη εἷς πολίτης. Τηλεγραφικῶς εἶχον διαταχθῆ ἀνακρίσεις, ὅ,τι δὲ περαιτέρω πληροφορηθῶμεν θέλομεν τὸ ἀνακοινώσει. Διετάχθη καὶ πάλιν, ὅπως δοθῇ ὅσον τὸ δυνατὸν μεγαλειτέρα ὤθησις εἰς τὴν ἀνάκρισιν.

§9ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, νὰ ἐνθυμηθῇ νὰ προσαγάγῃ τὰς πρό τινων ἡμερῶν ζητηθείσας πληροφορίας περὶ τῶν πινάκων τῶν ἀναφερομένων εἰς τὰς δαπάνας πρὸς μετασκευὴν τῶν κτιρίων ἐν Πόρῳ εἰς ἀνάκτορον ἢ εἰς οἰκήματα τῶν ἀξιωματικῶν.

§10ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον μανθάνομεν ἐκεῖθεν παρὰ φίλων μας, ὅτι ἡ Αὐτοῦ Ὑψηλότης ὁ πρίγκιψ εἰς τὰς ἐκεῖ συναντήσεις του μετὰ τῶν πολιτῶν ἔχει τὴν καλωσύνην ν’ ἀναφέρῃ τὸ ὄνομά μας μὲ διάφορα χρώματα, καὶ ἐλπίζω νὰ τὸν χρωματίσω καὶ ἐγὼ ἐντεῦθεν.

§11ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ὡς λέγει ἡ «Παλιγγενεσία», ἔπαυσε λειτουργοῦσα ἡ περὶ δημοσίας καθαριότητος τῆς πρωτευούσης ἐνέργεια, διότι φαίνεται, ὅτι ἠμελήθη νὰ δοθῇ εἰς δημοπρασίαν τὸ ἔργον τοῦτο.

§12ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.). Ἐτελέσθη δημοπρασία καὶ ἀνέλαβε τὸ ἔργον ἕτερος ἐργολάβος ἢ ἐκεῖνοι, οἵτινες μέχρι χθὲς εἶχον αὐτό· ὁ δὲ Δήμαρχος προὐνόησεν, ὥστε καὶ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς τακτικῆς ἐργασίας του ὁ νέος ἐργολάβος ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς ὅρους νὰ ἐξακολουθῇ τὴν καθαριότητα τῆς πόλεως ἀπὸ τῆς αὔριον.

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τίποτε δὲν θὰ γίνῃ. Πληροφορῶ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι εἰς τὴν συνοικίαν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐγὼ κατοικῶ, βεβαίως θ’ ἀναπτυχθῶσι νοσήματα ἐκ τῶν ἀκαθαρσιῶν.

§14ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος, κύριε Πρόεδρε, νὰ πράξω ὅ,τι καὶ πρό τινων ἡμερῶν, ὅτε κατὰ ῥητὴν ἐντολὴν τῶν ἐκλογέων μου ὑπενθύμισα τὰ περὶ τῆς ὁδοῦ Οἰτύλου εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Σήμερον παρακαλοῦμαι δι’ ἐπιστολῆς νὰ ὑπενθυμίσω πάλιν εἰς αὐτὸν τὰ περὶ ἱδρύσεως τηλεγραφείου ἐν Λεύκτροις καὶ Καρδαμύλῃ, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγένετο μὲν ἐνέργεια, ἀλλ’ ἄνευ ἀποτελέσματος μέχρι τοῦδε.

§15Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔλαβον τηλεγράφημα ἐκ Λιδορικίου, πραγματευόμενον περὶ ὁδοῦ κατασκευαζομένης ἐκεῖ. Χρεωστῶ ν’ ἀναγνώσω τὸ τηλεγράφημα, ἵνα τὸ περιεχόμενον αὐτοῦ περιέλθῃ εἰς γνῶσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως λάβῃ οὗτος ἣν ὀφείλει νὰ λάβῃ πρόνοιαν, πρὸς πρόληψιν τῶν ἐκεῖ διαπραττομένων καταχρήσεων. Τὸ τηλεγράφημα ἀπευθύνεται καὶ πρὸς τὸν κ. Ράλλην, ὁ ὁποῖος τυγχάνει νὰ μὴ ᾖναι παρὼν (ἀναγινώσκει): «Σᾶς παρακαλοῦμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ ὑψώσητε φωνὴν, σπουδαῖα προλαμβάνοντες κατὰ τῆς ἀτυχοῦς ἑλληνικῆς ὁδοποιΐας ἐγχειρήματα, περιστέλλοντες καὶ πολλὰς τῶν ὀργάνων αὐτῆς ἐπιληψίμους πράξεις. Ἡ κατασκευαζομένη ἤδη ὁδὸς ἀπὸ θέσεως Ἀνάθεμα μέχρι Λιδορικίου ἐνεργεῖται ὑπὸ τοὺς πλέον ἀπαισίους τύπους· ἀντὶ ἁμαξιτῆς ὁδοῦ, καὶ ὑπὸ τὸ πρόσχημα ταύτης, ἐκτελεῖται μόνον ἐλεεινὴ βατὴ ὁδὸς καὶ ὑπὸ κλίσιν ὅλως δυσανάβατον, δαπανῶνται δ’ ἐπὶ ματαίῳ μυριάδες μυριάδων δραχμῶν, καὶ τῆς ὁδοῦ ἡ ἀξία δὲν ἀνέρχεται τὰς 40 χιλιάδας μόνον δραχμῶν. Πρόσφατοι ἔνθερμοι ἐνέργειαι τοῦ τόπου καὶ παρακλητικαὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν πρὸς πρόληψιν κακοῦ ἀπέβησαν δυστυχῶς ἀνωφελεῖς. Ἂν ζητήσητε ἔλεγχον τῆς καταστάσεως τῆς καταγγελλομένης ὁδοῦ, ἀποστελλομένου ἐπὶ τόπου Μηχανικοῦ δεδοκιμασμένης ἱκανότητος καὶ τιμιότητος, θέλουσιν ἐξαχθῆ ἀποτελέσματα, καταστιγματίζοντα τὴν φημιζομένην Ἑλληνικὴν ὁδοποιΐαν. Καθέκαστα σκανδάλων ἐξετέθησαν διὰ τηλεγραφημάτων Δημάρχου καὶ κατοίκων πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον. Ζητήσατε τὴν κατάθεσιν τούτων. «Κ. Γιαλακίδας, Γκισερλῆς, Α. Παπαβασιλείου, Δ. Πετρόπουλος, Λαλαγιάννης, Μαργέλλος, Δ. Φωτοδῆμος, Α. Κάγκαλος.» Δὲν γνωρίζω οὐδένα ἐκ τῶν ὑπογραφομένων· ἀπαντῶ μόνον τὸ ὄνομα Μαργέλλος, τὸ ὁποῖον φέρει εἷς πρώην συνάδελφος.

§16ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐπέμπετο τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, ἦτο ἤδη διατεταγμένος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου νὰ μεταβῇ ἐπὶ τόπου ὁ ἐπιθεωρητὴς τῶν δημοσίων ἔργων κ. Ζαφειρίου, ὅπως ἐξετάσῃ παράπονα, ὑποβληθέντα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ διὰ τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ μνημονευομένου πρὸς τὸν Πρόεδρον καὶ διὰ παραστάσεων πρὸς τὸν ἔντιμον ἐκ Φθιώτιδος βουλευτὴν κ. Λιδωρίκην, προσαχθεισῶν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Τὸ κύριον παράπονον εἶναι, ὅτι αἱ ἀνωφέρειαι εἶναι ὑπέρμετροι, ἐναντίον τῶν συμπεφωνημένων, καὶ διὰ τοῦτο ἐστείλαμεν τὸν ἐπιθεωρητὴν, ὅπως ἐξακριβώσῃ τὰ πράγματα. Περὶ ἄλλων καταχρήσεων, τὰς ὁποίας φαίνεται ὅτι ὑποδεικνύει τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ὡς τελουμένας ἐν ταῖς ὁδοῖς ἐκείναις, δὲν ἐγίνετο λόγος, οὐχ ἧττον θέλουσι ζητηθῆ πληροφορίαι.

§17Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ὑπόθεσις εἶχεν ἄλλην ἀφορμὴν, πλὴν τοῦ τηλεγραφήματος;

§18ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι.

§19ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι εὔκολον εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα εἶχε λάβει, καὶ τὴν διαταγὴν, τὴν ὁποίαν ἐξέδωκε;

§20ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα· ὁ κ. Ζαφειρίου δὲν ἀνεχώρησε καὶ δύναμαι νὰ καταθέσω τὰ ἔγγραφα.

§21ΠΙΚΟΥΛΑΚΗΣ. Ἀπορῶ πῶς ὁ κύριος συνάδελφος ἐξ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς ὁμιλεῖ συχνὰ περὶ τοῦ τηλεγραφείου Καρδαμύλης, ἐνῷ γνωρίζει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἠγόρασε τοὺς πασσάλους, τοὺς ὁποίους καὶ ἀπεβίβασε διὰ πλοίων εἰς τὰ μέρη Καρδαμύλην, Ἁλμυρὸν καὶ Σελίνιτσαν, ὅτι ἤρχισεν ἡ ἐργασία καὶ ὅτι ἐντὸς τοῦ μηνὸς ἄρχεται λειτουργοῦν τὸ τηλεγραφεῖον.

§22ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν ἐργασίαν ταύτην ἔσπευσα πρῶτος νὰ ὁμολογήσω· εἶπον δὲ, ὅτι ὑπενθυμίζω τὴν ὑπόθεσιν σήμερον οὐχὶ οἴκοθεν, ἀλλὰ κατὰ ῥητὴν ἐντολὴν, ἣν μοὶ δίδει ἡ ἐπιστολὴ αὕτη, ἥτις φέρει ὑπογραφὴν τοῦ κ. Θεοδώρου Δεκούλου, ἐμπόρου ἐν Καρδαμύλῃ, φίλου καὶ τοῦ κ. Πικουλάκη, ὡς μοὶ γράφει ὁ ἴδιος. Ἐξετέλεσα λοιπὸν ῥητῶς ἐπιβαλλομένην ἐντολήν.

§23ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤκουσα ὅτι ἠγοράσθησαν πάσσαλοι διὰ τὸ τηλεγραφεῖον Καρδαμύλης. Παρακκλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εἴπῃ, ἐὰν ἔστειλε τοιούτους καὶ διὰ τὰ τηλεγραφεῖα Ἀετοῦ καὶ Σιδηροκάστρου.

§24ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.). Οἱ πάσσαλοι δὲν ἀγοράζονται εἰδικῶς, ἀλλὰ μεταφέρονται ἐκ τῶν ἀποθηκῶν. Διὰ τὰ τηλεγραφεῖα, περὶ ὧν μὲ ἐρωτᾶτε, ἐλήφθη πρόνοια προηγουμένως, ὅπως ἐπισπευθῇ τὸ ἔργον.

§25ΚΟΡΠΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὸν στρατολογικὸν νόμον, οἱ ὑπόχρεοι κληρωτοί, οἵτινες δὲν ἤθελον παραστῆ ἐνώπιον τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων πρὸς ἐξέτασιν τῆς σωματικῆς αὐτῶν ἱκανότητος, ὑπάγονται εἰς τρίμηνον πρόσθετον ὑπηρεσίαν καὶ πρόστιμον δραχμῶν 25. Ὁ νόμος ἀληθῶς δὲν λέγει ὡρισμένως, ὅτι δὲν ὑποχρεοῦνται οἱ ἀπαλλασσόμενοι ἕνεκα οἰκογενειακῶν λόγων νὰ παραστῶσιν ἐνώπιον τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, ἀλλὰ λέγει, ὅτι δὲν ὑποβάλλονται εἰς πρόσθετον ὑπηρεσίαν καὶ πρόστιμον οἱ ἕνεκα οἰκογενειακῶν λόγων ἀπαλλασσόμενοι καὶ οἱ τυχόντες ἀναβολῆς κατατάξεως ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων στρατολογικῶν συμβουλίων. Ἐπειδή τινες τῶν Δημάρχων, ἴσως παρερμηνεύοντες τὴν διάταξιν ταύτην, προσκαλοῦσι δι’ ἐπανειλημμένων διαταγῶν τοὺς ὑποχρέους νὰ παραστῶσιν ἐνώπιον τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, νομίζω ὅτι εἶναι καλὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ποιήσῃ μίαν ὑπόμνησιν εἰς τοὺς Δημάρχους καὶ ἐπεξηγήσῃ τὸ ἄρθρον τοῦτο, κατὰ τὸ ὁποῖον δὲν ὑποχρεοῦνται οἱ ἕνεκα οἰκογενειακῶν λόγων ἀπαλλασσόμενοι ἢ δικαιούμενοι εἰς ἀναβολὴν κατατάξεως νὰ προσέλθωσιν ἐνώπιον τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων· περὶ τούτου δὲ εἶχον ὄχι μόνον ἐγὼ, ἀλλὰ πολλοὶ συνάδελφοι πλεῖστα παράπονα σχετικά.

§26ΡΙΚΑΚΗΣ. Τί δικαίωμα ἔχει ὁ Δήμαρχος νὰ ὑποχρεώνῃ τοὺς κληρωτοὺς νὰ παρουσιασθῶσιν; Ἐὰν δὲν παρουσιασθῇ ὁ κληρωτὸς, θὰ τιμωρηθῇ.

§27Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ μακροῦ χρόνου ἐζητήθη ἀπὸ τὸν Εἰσαγγελέα Σπάρτης ἡ παῦσις τοῦ Εἰρηνοδίκου Οἰνοῦντος. Αὐτὸς δὲν εἶναι πλέον Εἰρηνοδίκης, εἶναι κομματάρχης, ὁ ὁποῖος νομίζει, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τιμωρῇ πάντα ἄνθρωπον, μὴ φίλον τοῦ κόμματός του. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, διατὶ δὲν προέβη εἰς τὴν παῦσιν αὐτοῦ, ἀφοῦ δυνάμει ἀποφάσεως τοῦ Εἰσαγγελέως ἐζητήθη αὕτη;

§28ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.). Αὔριον θέλω ἀπαντήσει.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§30ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ θελήσῃ νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁρίου ἡλικίας πρὸς κατάταξιν εἰς τὸ σχολεῖον τῶν Εὐελπίδων. Πρόκειται περὶ νομοσχεδίου οὐδεμίαν προκαλέσαντος ἀντίῤῥησιν, τὸ ὁποῖον ἔχει πολὺ τὸ κατεπεῖγον καὶ εἶναι τυπικὸν ἐντελῶς.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐδηλώθη χθὲς, ὅτι δὲν δύναται νὰ γινώσκῃ ποῖον νομοσχέδιον θὰ προκαλέσῃ συζήτησιν καὶ ποῖον θὰ ψηφισθῇ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀφοῦ λοιπὸν ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀγνοεῖ τοῦτο, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, συνταχθεῖσαν κατὰ τὴν σειρὰν τῆς σπουδαιότητος τῶν νομοσχεδίων ἐν τῇ γνώμῃ τῆς Κυβερνήσεως.

§32ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ματαίως, νομίζω, προκαλεῖται ἡ ἀντίῤῥησις ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ὅστις γνωρίζει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περὶ ὁρίου ἡλικίας πρὸς κατάταξιν ἐν τῇ στρατιωτικῇ σχολῇ τῶν Εὐελπίδων εἶναι νομοσχέδιον τυπικώτατον, τὸ ὁποῖον θὰ ψηφισθῇ ἀπνευστεί. Γνωρίζει δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι τὴν 22 Μαΐου λήγει ἡ ἰσχὺς τοῦ ὑπάρχοντος νόμου, καὶ ἐὰν δὲν ψηφισθῇ ὁ νέος ἕως τότε, θὰ ἐπέλθῃ κενὸν ἐν τῇ νομοθεσίᾳ, καὶ οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ καταταχθῶσι δὲν θὰ γνωρίζουν τὴν τύχην των. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουσι πολλὰ νομοσχέδια, ἀναγκαιότατα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ δὲν παρατηρῶ διάθεσιν εἰς ταχεῖαν αὐτῶν ψήφισιν, ἑπομένως νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ὡς ἔχει.

§34ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχωσιν ὑπηρεσιακὰ νομοσχέδια ὁμοίας φύσεως, νομίζω, ὅτι ὅλα δύνανται νὰ ψηφισθῶσιν· ἀλλὰ δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ νὰ ἐξήρτηται ἡ τύχη τοῦ ἁπλουστάτου καὶ ἀθωωτάτου τούτου νομοσχεδίου ἐκ τῆς ψηφίσεως τῶν σιδηροδρομικῶν συμβάσεων.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεροκωστόπουλος προτείνει τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Οἱ παραδεχόμενοι παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν ἀπὸ Πύργου εἰς Πύλον διὰ Κυπαρισσίας μετὰ διακλαδώσεως μέχρι Μελιγαλᾶ καὶ ἀπὸ Λεονταρίου εἰς Ξηροκάμπην διὰ Σπάρτης.

§36ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἷς φίλος μου ἐκ Λονδίνου, ὅστις, ἐπὶ τὸ ἀγγλικώτερον σκεπτόμενος, νομίζει, ὅτι καὶ οἱ Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εὐθύνονται διὰ τὰς ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, μοὶ ἀνακοινοῖ, μεμφόμενός πως καὶ ἐμὲ, ὅτι ἐκ Λονδίνου ἑταιρία, ἀπαρτιζομένη ἐκ διαφόρων προσώπων καὶ ὑποστηριζομένη ὑπὸ τοῦ γνωστοῦ τραπεζιτικοῦ καταστήματος τοῦ Πιλλὲτ–Βὶλλς, ἔκαμε προτάσεις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διὰ τῶν ὁποίων ἀνεδέχετο τὴν κατασκευὴν ὅλων τῶν σιδηροδρομικῶν γραμμῶν Πελοποννήσου, ἐκτὸς τῶν ἤδη ὁριστικῶς παραχωρηθεισῶν, ἐπὶ χορηγήματι 20,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, καὶ ὅτι ἐζήτει μόνον ἁπλῶς νὰ ἐξελέγξῃ τὰς μελέτας, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ἡ Κυβέρνησις. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ εἴπῃ, ἂν ἐγένοντο αὐτῷ τοιαῦται προτάσεις, διατὶ ἀπέῤῥιψεν αὐτάς;

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἐν τῇ ἀπαντήσει αὐτοῦ εἰς τὸν ἀνταποκριτήν του συνέστησεν αὐτῷ ὁ κ. Βουλευτὴς ν’ ἀποφαίνηται γνώμην ἐπὶ πληροφοριῶν θετικῶν. Ἡ σπουδὴ περὶ τὴν ἔκφρασιν γνώμης ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ μαρτυρεῖ ἐπιπολαιότητα τοῦ ἐπιστολογράφου, ἣν θαυμάζω, ὅτι δὲν διέγνω ὁ κ. Βουλευτής. Τὸ τραπεζιτικὸν κατάστημα Πιλλὲτ–Βὶλλς, οἱανδήποτε ἐζήτει ἐπιχείρησιν, θὰ προετιμᾶτο βεβαίως, καὶ ἐπὶ ὅροις ὑποδεεστέροις, διότι εἶναι κατάστημα ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων· ἀλλ’ ἡ ἑταιρία, περὶ ἧς ἡ ἐπιστολὴ, δὲν ὑπῆρχεν· οὐχ ἧττον δὲν ἐθεώρησα, ὅτι εἶχον δικαίωμα νὰ ἀποῤῥίψω ἁπλῶς καὶ μόνον τὰς γενομένας ἐν ὀνόματι τῆς ἀνυπάρκτου ἑταιρίας προτάσεις, ἐνόμισα ὅμως, ὅτι εἶχον τὸ καθῆκον νὰ ὑποβάλω τὰ τῆς ἑταιρίας εἰς ἔλεγχον καὶ δοκιμασίαν· δύναμαι μάλιστα νὰ προσθέσω, ὅτι ἡ συμφωνία, εἰς ἣν προέβημεν τελικῶς καὶ περὶ ἧς ἤδη συζητοῦμεν, ἀνεβλήθη, ἕνεκα τῶν προτάσεων τούτων, διότι, καίτοι ἡ διατύπωσις τῶν προτάσεων μοὶ παρεῖχε τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν προήρχοντο παρὰ τῶν διατεθειμένων, ἵνα ἐκτελέσωσιν αὐτάς, ἐνόμισα ὅμως, ὅτι δὲν συνέφερε νὰ εἰσαγάγω εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἄλλην συμφωνίαν τετελεσμένην, κινδυνεύων ν’ ἀπαντήσω ἐνδεχομένας παραστάσεις περὶ παροραθεισῶν προτάσεων· ἦσαν δὲ βελτίονες αἱ προτάσεις, αἱ ἀποδεχόμεναι τοὺς ὅρους τοῦ κειμένου νόμου ἄνευ οὐδεμιᾶς τροποποιήσεως καὶ οὐδεμιᾶς μελέτης. Προσεκάλεσα ἄρα τοὺς τοιούτους ὅρους δῆθεν ἀποδεχομένους εἰς κατάθεσιν τῆς ἐγγυήσεως, ἀπήντησαν δ’ οὗτοι, ὅτι καταθέτουσιν αὐτήν· ἐπὶ τῇ ἀπαντήσει δὲ ταύτῃ, ἠναγκάσθην νὰ δηλώσω πρὸς τὴν ἑταιρίαν, πρὸς ἣν διεπραγματευόμην, καὶ καθ’ ἣν ἡμέραν θὰ ὑπεγράφετο ἡ συμφωνία, ὅτι δὲν ἠδυνάμην νὰ ὑπογράψω· ἀνεχώρησε δὲ ὁ κ. Ρολὲν ἐπὶ τῇ δηλώσει ταύτῃ, ἀποτυχούσης οὕτω τῆς συμφωνίας. Εἰς τοὺς ὑποσχεθέντας ὅτι θὰ κατέθετον τὴν ἐγγύησιν ἀπήντησα, ὅτι ἀνέμενον τὴν κατάθεσιν· ἡ ἐκπλήρωσις ὅμως τῆς ἐπαγγελίας ἀνεβάλλετο, ἕως οὗ ὁ ἐνταῦθα ἀντιπρόσωπός των μοὶ ἐδήλωσεν, ὅτι ἐσχημάτισε τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν ἦτο σπουδαία ἡ πρότασις.

§38ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶχον ἐδῶ ἀντιπρόσωπον;

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ναὶ, καὶ μάλιστα σπουδαῖον· ἄλλως δὲν θὰ προέβαινον μέχρι τοσούτου αἱ διαπραγματεύσεις. Ἀφοῦ καὶ ὁ ἀντιπρόσωπός των μοὶ ἐδήλωσε τὸ μὴ σπουδαῖον τῶν προτάσεων, εἰδοποίησα τὸν κ. Ρολὲν, ὅτι εἶμαι διατεθειμένος νὰ προβῶ ἐπὶ τῶν παλαιῶν βάσεων εἰς τὴν συμφωνίαν, καὶ διωμολογήθη αὕτη· ἔκτοτε πρῶτον ἤδη ἀκούω πάλιν περὶ τῆς εἰρημένης ἀνυπάρκτου ἑταιρίας.

§40ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι ἐζήτησαν ἄδειαν μελετῶν καὶ ἐξέλεγξιν μελετῶν;

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξέλεγξις μελετῶν θὰ γενῇ διὰ νέας μελέτης· ἡ δὲ ἑταιρία, ἡ κλείσασα τὴν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν συμφωνίαν, ἐμελέτα ἐπὶ πέντε μῆνας διὰ δαπάνης οὐχὶ σμικρᾶς· ἐπίσης ἐμελέτησε τὰς γραμμὰς ταύτας καὶ ἡ ἑταιρία Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, δὲν θὰ ἦτο δὲ δυνατὸν νὰ ἀναβάλωμεν τὴν συμφωνίαν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν γενομένων ἤδη μελετῶν, εἰμὴ μόνον ἐὰν προήρχοντο αἱ προτάσεις παρὰ τοῦ οἴκου τῶν κυρίων Πιλλὲτ–Βὶλλς ἢ ἄλλου ὁμοταγοῦς. Τοιοῦτόν τι ὅμως δὲν συνέβη ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ. Ὥστε, ἐὰν μοὶ ἐγίνετο πρότασις περὶ μελέτης, βεβαίως ἤθελον τὴν ἀποῤῥίψῃ, προερχομένην ἐκ τῆς ἀνυπάρκτου ἑταιρίας· ἀλλὰ μοὶ ἐγένετο πρότασις περὶ πλήρους ἀποδοχῆς τῶν περὶ κατασκευῆς τῶν συμπληρωματικῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου ὅρων τοῦ κειμένου νόμου, ἄνευ οὐδεμιᾶς τροποποιήσεως, συνάμα δὲ ἐμνημονεύοντο καὶ ὀνόματα τραπεζιτῶν ὡς μετεχόντων τῆς ἐπιχειρήσεως καὶ ἑτοίμων ἵνα παράσχωσι πληροφορίας περὶ τῶν αἰτουμένων τὴν παραχώρησιν τῆς ἐπιχειρήσεως. Περιττὸν νὰ εἴπω ἐνταῦθα, τίνας ἔλαβον πληροφορίας περὶ τῶν προσώπων, διότι δὲν πρόκειται νὰ ἐξελέξωμεν ἐδῶ τὴν ἀξίαν αὐτῶν ἐν τῷ κόσμῳ τῶν ἐπιχειρήσεων, ἀρκεῖ ὅτι τὰ πρόσωπα δὲν εἶναι γνωστά, ἐνῷ εἶναι γνωστὸς ὁ οἶκος τῶν κυρίων Ρολὲν, μεθ’ οὗ συνηλλάχθημεν. Ἀφοῦ δὲ ἅπαξ ἐκινδυνεύσαμεν νὰ ματαιώσωμεν τὴν συμφωνίαν ἕνεκα αὐτῶν, ἐνόμισα ὅτι ἔπρεπε νὰ προβῶ εἰς τὴν συνομολόγησιν ταύτης μετὰ τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι δὲν ἐσπούδαζον οἱ προβάλλοντες βελτίονας προτάσεις, ἐν ᾧ οὐδεμίαν εἶχον ἐλπίδα, ὅτι, ἀναβαλλομένης τῆς συμφωνίας, ἄλλη ἑταιρία θ’ ἀπεδέχετο τὴν παραχώρησιν ἐπὶ ὅροις συμφορωτέροις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον (ἀναγινώσκεται).

§43ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ μᾶς δώσῃ μίαν πληροφορίαν ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τῆς συμβάσεως. Ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου τούτου περιέχει τὰ ἑξῆς: «Ἐν τῷ καταστατικῷ τῆς συστηθησομένης Ἑλληνικῆς ἑταιρίας θέλουσιν ὁρισθῆ τὰ παραχωρηθησόμενα εἰς τὴν Διεθνῆ ἑταιρίαν δικαιώματα καὶ πλεονεκτήματα....» Ἀλλ’ εἰς τὸν νόμον, δι’ οὗ ἐπετράπη τροποποίησις τῶν ὅρων τῆς συμβάσεως τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν ἕνεκα τῆς προεκτάσεως αὐτῆς ἀπὸ Λεονταρίου εἰς Καρύταιναν, τοιοῦτον δικαίωμα περὶ ἐκτάκτων πλεονεκτημάτων δὲν ὑπάρχει. Ὁ νόμος ἀπ’ ἐναντίας προβλέπει, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ δοθῶσι πλεονεκτήματα ἰδιαίτερα καὶ δικαιώματα ἱδρυτικά, δὲν ὑπεχρέου δὲ ἐκ τῶν προτέρων τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπικυρώσῃ καταστατικόν, δυνάμενον νὰ περιέχῃ τοιαῦτα πλεονεκτήματα ἔκτακτα. Δὲν νομίζω σκόπιμον νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν ἐπιβλαβῶν συνεπειῶν, τὰς ὁποίας τὰ τοιαῦτα ἔκτακτα πλεονεκτήματα γεννῶσι διὰ τὰς ἀνωνύμους ἑταιρίας. Τοῦτο εἶναι ζήτημα λελυμένον σήμερον πανταχοῦ. Ἐπιθυμῶ ὅμως νὰ μάθω, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔχῃ πληροφορίας, τίνα εἰσὶ τὰ δικαιώματα ταῦτα, τὰ ἰδιαίτερα, τὰ ὁποῖα ἐπιφυλάσσεται δι’ ἑαυτὴν ἡ ἑταιρία τῶν ἐργολαβιῶν δημοσίων ἔργων ἐν Braine le Compte, καὶ τὰ ὁποῖα ἐκ τῶν προτέρων ὑπόσχεται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπικυρώσῃ ἐν τῷ καταστατικῷ.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδὲν βλέπω τὸ ἔκτακτον ἡ σήμερον κεκτημένη αὐτὰ ἑταιρία θὰ τὰ παραχωρήσῃ εἰς ἑταιρίαν ἄλλην· ἐννοεῖται δέ, ὅτι ἡ παραχώρησις θὰ γενῇ ἐπὶ τῇ ἀξίᾳ τῶν πραγμάτων, ὁρισθησομένῃ ἐν τῷ καταστατικῷ. Περὶ ἐκτάκτου τινὸς οὐδεὶς γίνεται λόγος, τοὐναντίον τὸ ἄρθρον ἐπιφυλάσσει τῇ Κυβερνήσει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξελέγξῃ τοὺς ὅρους, ὑφ’ οὓς γενήσεται ἡ παραχώρησις.

§45ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς τὸ ἀντίθετον τούτου.

§46ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἑταιρία, ἡ ὁποία συνηλλάχθη μετὰ τοῦ Δημοσίου, δὲν δύναται νὰ παραχωρήσῃ εἰς τὴν ἄλλην δικαιώματα ἀνώτερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχει.

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως.

§48ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὸν νόμον ᾼΨΞΑʹ ὁρίζονται καθαρῶς αἱ βάσεις, ἐφ’ ὧν θὰ σχηματισθῇ ἡ ἑταιρία, εἶναι δὲ σύμφωνοι ἐντελῶς μὲ τὰς δύο πρώτας παραγράφους τοῦ ἄρθρου 2. Ἡ τρίτη ὅμως παράγραφος εἶναι ἐντελῶς νέα προσθήκη ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ· ἐὰν ἦτο ἀνάγκη πρὸς ἁπλῆν ἐκχώρησιν τῶν δικαιωμάτων τῆς ἑταιρίας τῶν ἐργολαβιῶν δημοσίων ἔργων ἐν Braine le Compte εἰς τὴν ἄλλην Ἑλληνικὴν ἑταιρίαν, ἤθελε τεθῆ καὶ ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ, ἀλλὰ δὲν ἐτέθη, διότι δὲν σημαίνει, ὅτι πρόκειται ἁπλῶς περὶ τῆς ἐκχωρήσεως τῶν δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων τῆς ἑταιρίας. Βεβαίως, ὅπως εἶναι συντεταγμένον τὸ ἄρθρον, ὁ πλεονασμὸς τῆς διατάξεως ταύτης δύο τινὰς δύναται νὰ περιέχῃ ἐννοίας, πρῶτον ὅτι ἐκ τῶν προτέρων ἡ Κυβέρνησις ἀναδέχεται νὰ ἐπικυρώσῃ τὸ καταστατικόν, τουλάχιστον τὸ μέρος αὐτοῦ, τὸ ἀφορῶν τὴν ἐκχώρησιν, καὶ δεύτερον, ὅτι ἐπιτρέπει εἰς τοὺς ἐκχωροῦντας εἰς τὴν νέαν ἑταιρίαν νὰ ἐπιφυλάξωσιν εἰς ἑαυτοὺς πλεονεκτήματα, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἔχωσιν ἄλλην σημασίαν ἢ τὴν τῶν ἱδρυτικῶν δικαιωμάτων καὶ ἄλλων ἀναλόγων ὠφελειῶν. Δὲν εἶναι βεβαίως καθαρῶς ἐξηγημένον τοῦτο, ἀλλ’ ἐμπεριέχει καθαρῶς τὴν ἔννοιαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ φέρῃ ἀντίῤῥησιν εἰς τὴν ἐπικύρωσιν τοῦ καταστατικοῦ.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν λέγει τοῦτο.

§50ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἔννοια ἐμπεριέχεται πλήρης ἐν τῇ παραγράφῳ ταύτῃ τοῦ ἄρθρου 2. Ἐὰν δὲ πρόκηται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ γενικὴ διάταξις περὶ κυρώσεως καταστατικῶν τῆς νομοθεσίας ἡμῶν περὶ ἀνωνύμων ἑταιριῶν, ἡ παράγραφος αὕτη τοῦ ἄρθρου δὲν ἔχει ἔννοιάν τινα.

§51ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔχει τὴν ἔννοιαν τῆς γενικῆς νομοθεσίας, καθ’ ἣν ταῦτα θέλουσι κανονισθῆ διὰ τοῦ καταστατικοῦ, ἐγκρινομένου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Καταστατικὸν ἑταιρίας μὴ ἐγκεκριμένον ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως οὐδὲν ἔχει κῦρος· ἐν δὲ τῷ ἄρθρῳ δὲν πρόκειται μόνον περὶ πλεονεκτημάτων, ὡς παρεστήθη, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ τοῦ τιμήματος τῆς κατασκευῆς· διότι ἡ ἑταιρία τῶν νῦν ἀναδόχων, κατασκευάζουσα τὸν σιδηρόδρομον, θὰ μεταβιβάσῃ τὸ ὅλον μετὰ τοῦ δικαιώματος τῆς κατασκευῆς εἰς τὴν νέαν ἑταιρίαν, τὴν Ἑλληνικὴν, πληρονομένη τὴν δαπάνην τῆς κατασκευῆς, εἴτε τῆς ὅλης, ἐὰν ἡ νέα ἑταιρία δὲν ἀναλάβῃ τὴν ἐξακολούθησιν, εἴτε τῆς μέχρι τοῦδε τετελεσμένης· ταῦτα ἐπίσης θέλουσι κανονισθῆ ἐν τῷ καταστατικῷ, ἔπρεπε δὲ νὰ γένηται μνεία αὐτῶν, ἵνα ἐπιφυλαχθῇ ἀκριβῶς ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως τὸ δικαίωμα, τὸ ἀποῤῥέον ἐκ τῆς ἐγκρίσεως τοῦ καταστατικοῦ.

§52ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀκριβὴς ἡ ἑρμηνεία αὕτη· ἐνταῦθα δὲν πρόκειται περὶ τῶν σχέσεων τῶν δύο ἑταιριῶν.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τούτου πρόκειται.

§54ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ σύμβασις ὑπεγράφη μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως ἀφ’ ἑνὸς καὶ τῆς ἀναδόχου ἑταιρίας ἀφ’ ἑτέρου, ὁρίζει ἑπομένως ἡ σύμβασις τὰς σχέσεις μεταξὺ τῶν δύο τούτων ἠθικῶν προσώπων.

§55ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.) Παρατηρήσατε τὰς προηγουμένας παραγράφους.

§56ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αὗται ὁρίζουσι κατὰ τίνα τρόπον θὰ συστηθῇ ἡ νέα Ἑλληνικὴ ἑταιρία.

§57ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ τίνες αἱ σχέσεις αὐτῆς.

§58ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρὸς ἀπόδειξιν ὅτι ἡ τελευταία παράγραφος δὲν δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἔννοιαν ταύτην, εἶναι ὅτι καὶ εἰς τὸν νόμον ΑΨΞΑʹ, ὅπου ὁρίζεται ὁ σχηματισμὸς τῆς Ἑλληνικῆς ἑταιρίας, αἱ σχέσεις αὐτῆς μετὰ τῆς ἀναδόχου ἑταιρίας καὶ τῆς ἐπιχειρήσεως ἐν γένει, δὲν ὑπάρχει ἡ τελευταία αὕτη παράγραφος· ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ἡ τελευταία αὕτη παράγραφος, δὲν ἕπεται ὅτι ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν διατάξεων τοῦ νόμου ἐκείνου δὲν θὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις τῆς νομοθεσίας ἡμῶν περὶ κυρώσεως τῶν καταστατικῶν τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν. Ἀφοῦ δὲ ἐνταῦθα προσετέθη ἡ παράγραφος τρίτη, ἕπεται ὅτι ἔχει ἔννοιάν τινα, δὲν δύναται δὲ νὰ ἔχῃ ἄλλην ἔννοιαν, εἰμὴ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν ἀνέπτυξα· ἄλλως οὐδεμίαν ἔχει ἔννοιαν. Ἐὰν δὲ δίδῃ τὴν ἀντίθετον ἔννοιαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τότε πρέπει νὰ προσθέσῃ τὴν φράσιν «ἐπιφυλαττομένης τῆς κυρώσεως τοῦ καταστατικοῦ». Οὕτω καθίσταται μὲν πλεονάζουσα ἡ παράγραφος αὕτη, ἀλλὰ τοὐλάχιστον ἐκλείπει ἡ ἐκ τῶν προτέρων δέσμευσις τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἐπικυρώσῃ τὸ καταστατικόν. Εἰς τὸ ἄρθρον 8 τῆς συμβάσεως, ἐν τῇ δευτέρᾳ παραγράφῳ, ἐν τοῖς ⅔ περιλαμβάνεται τὸ ὅλον τῶν διανεμηθησομένων; δηλ. τὰ ⅔ ταῦτα πρόκειται νὰ διανεμηθῶσι;

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐδῶ πρόκειται περὶ ἐξαγορᾶς, εἰς ἣν δὲν ἐφαρμόζονται οἱ αὐτοὶ κανόνες τῆς διανομῆς τῶν ἐτησίων εἰσπράξεων. Ἐπὶ τῇ ἐξαγορᾷ ὁ ἀνάδοχος λαμβάνει τὰ ⅔ τῶν κατὰ μέσον ὅρον εἰσπράξεων τῶν τελευταίων ἐτῶν μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ἐξ αὐτῶν τῶν 4,000 δραχμῶν, αἵτινες ἐπιφυλάσσονται ὑπὲρ τῆς ἐκμεταλλεύσεως· τὰ ⅔ τῶν ἐπὶ πλέον εἰσπράξεων θεωροῦνται ὡς κέρδος καθαρὸν τοῦ ἀναδόχου, ἐνῷ τὸ ⅓ θεωρεῖται ὡς ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὸ μερίδιον τῆς Κυβερνήσεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως· εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Πύργου εἰς Ὀλύμπια, καὶ περὶ τῆς ὑπὸ αἵρεσιν παραχωρήσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Ὀλυμπίων εἰς Ἡραίαν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§62ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ κάτοικοι τοῦ χωρίου Στρέφι γράφουσιν, ὅτι, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ διέλθῃ ὁ σιδηρόδρομος διὰ τῶν Βαρβασαίνων κατ’ εὐθεῖαν γραμμὴν, ἀπεφασίσθη νὰ γίνῃ στροφὴ, ὅπως διέλθῃ διὰ Λαντζόϊ, ἥτις στροφὴ μηκύνει τὴν γραμμὴν κατὰ πολύ. Ὑπάρχει τοιοῦτόν τι;

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Βεβαίως δὲν ὑπάρχει, διότι τὸ ἄρθρον 7 τῆς συμβάσεως ὁρίζει (ἀναγινώσκει): «Τὰ σχεδιογραφήματα καταρτισθήσονται ὑπὸ τοῦ ἀναδόχου ἐπὶ τῇ βάσει τῆς γραμμῆς, ἥτις θέλει χρησιμεύσει ὡς βάσις τῆς δοθησομένης ὑπὸ τῶν μηχανικῶν, τῶν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ὁρισθησομένων....» Ἡ γραμμὴ θέλει δοθῆ ὑπὸ τῶν μηχανικῶν· δὲν ἐδόθη, ἑπομένως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γενῇ συζήτησις περὶ γραμμῆς ἀνυπάρκτου· ἐνταῦθα μόνον λέγομεν, ὅτι ἡ γραμμὴ θὰ ὁρισθῇ κατόπιν ἐπὶ βάσεως, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις θὰ δώσῃ διὰ τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν της.

§64ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε σήμερον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει χαράξει καὶ διεύθυνσιν ὡρισμένην τῆς γραμμῆς ταύτης.

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐχί· τοῦτο δὲ προκύπτει καὶ ἐκ τοῦ ἄρθρου 7 τῆς συμβάσεως.

§66ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μίαν ἄλλην παρατήρησιν. Ἐν τῇ ἐκθέσει τῇ εἰσηγητικῇ ἀναφέρεται, ὅτι ἡ παροῦσα συγγραφὴ εἶναι ὁμοία πρὸς τὴν τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς– Πελοποννήσου, τροποποιηθεῖσα μόνον ὡς πρὸς τοὺς ὅρους τῆς ἐξαγορᾶς. Ἀνέγνωσα τὴν συγγραφὴν ταύτην, ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ὅρων τῆς ἐξαγορᾶς εὗρον καὶ ἄλλας διαφοράς. Διατὶ δὲν μνημονεύονται καὶ αὗται ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει;

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅλα εἶναι ἐπὶ τὸ βέλτιον ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως.

§68ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχουσι διαφοραὶ, καὶ πρέπει νὰ γνωρίσωμεν τίνες εἰσὶν αὗται. Ἀφοῦ ἀναφέρεται, ὅτι εἶναι ἀπαράλλακτος ἡ συγγραφὴ ὅπως καὶ ἡ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ἔπεται ὅτι δὲν ὑπάρχουν διαφοραὶ μήτε ἐπὶ τὸ βέλτιον, μήτε ἐπὶ τὰ χείρω. Ἐφιστῶ λοιπὸν τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπως ποιήσηται παραβολὴν τῶν δύο συγγραφῶν, διὰ νὰ μὴ ὑπάρχῃ τι τὸ ἀντικείμενον εἰς τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν ἐκφράζει ἐν τῇ εἰσηγητικῇ αὐτοῦ ἐκθέσει.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸν κείμενον νόμον ἠδύνατο ἡ παραχώρησις νὰ γένηται εἰς τὴν ἑταιρίαν εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συγγραφῆς τῶν συμπληρωματικῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου, εἴτε ἐπὶ τῇ βάσει τῆς συγγραφῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ἀλλὰ συνάπτοντες τὴν συμφωνίαν, εἴδομεν ὅτι θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἐδεχόμεθα τὴν συγγραφὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, βελτιοῦντες ὅμως αὐτὴν, ὡς ἀπηρχαιωθεῖσαν ἔν τισι· τούτου ἕνεκα ἠναγκάσθημεν νὰ ἔλθωμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ζητοῦντες τὴν συναίνεσιν αὐτῆς εἰς τοιαύτην διαῤῥύθμισιν, διότι ὁ κείμενος νόμος ἐπιτρέπει, ὅπως ληφθῇ ὡς κανὼν εἴτε ἡ νεωτέρα συγγραφὴ εἴτε ἡ ἀρχαιοτέρα, δὲν ἐπιτρέπει ὅμως τὴν συγχώνευσιν ἀμφοτέρων. Ἵνα, λαμβάνοντες ὡς βάσιν τὴν παλαιοτέραν συγγραφὴν, βελτιώσωμεν ἐκείνην, προσλαμβάνοντές τινα ἐκ τῆς νεωτέρας, ἔπρεπε νὰ λάβωμεν τὴν ἔγκρισιν τῆς Βουλῆς, καὶ ταύτην ζητοῦμεν. Ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει ἐμνημονεύθησαν αἱ διαφοραὶ, αἱ ἔχουσαι τινα σπουδαιότητα· ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι, μικροτέρας ὅλως σημασίας, ὧν ὅμως ἐθεωρήθη περιττὴ ἡ ἀπαρίθμησις ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει, ὡς προκυπτουσῶν ἐκ προχείρου παραβολῆς τῶν ἄρθρων τῆς συμβάσεως ταύτης πρὸς τὴν παλαιοτέραν συγγραφήν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2 καὶ 3 τοῦ νομοσχεδίου, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀδείας πρὸς κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Καλαβρύτων εἰς Τρίπολιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1 καὶ 2).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται).

§72ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως περὶ δραχμῶν χαρτίνων πρόκειται ἐνταῦθα.

§73ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§74ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλ’ οἱ ὑπολογισμοὶ τοῦ κ. Γκοτλὰν εἶναι εἰς φράγκα.

§75ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ὅλον εἶναι εἰς δραχμάς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 4 καὶ 5).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορεῖται τὸ σύνολον.

§77ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θεωρῶ κατάλληλον τὴν στιγμὴν νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν εὐχὴν τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος περὶ κατασκευῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Πατρῶν εἰς Τρίπολιν, διότι, ἐφ’ ὅσον δὲν συνδεθῇ ἡ Τρίπολις ἀπ’ εὐθείας μετὰ τῶν Πατρῶν, δὲν θ’ ἀναπτυχθῶσι τὰ πλεονεκτήματα ἐκεῖνα τῆς γραμμῆς, τὰ ὁποῖα αὕτη ὑπόσχεται, διότι ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἡ συγκοινωνία τῆς Τριπόλεως μετὰ τῶν Πατρῶν διὰ Καλαβρύτων εἶναι μακροτάτη, ἀλλ’ ἀποκλείονται τῆς συγκοινωνίας οἱ εὐφορώτατοι δῆμοι τῶν Πατρῶν καὶ τῶν Καλαβρύτων, οἱ πλουσιώτατοι εἰς παραγωγήν. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ ἑταιρία ἔχουσι συμφέρον νὰ ἐπισπεύσωσι τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς ταύτης, διότι ἄνευ αὐτῆς, ἐπαναλαμβάνω, δὲν δύνανται ν’ ἀναπτυχθῶσιν εἰμὴ κατ’ ἐλάχιστον μόνον μέρος τὰ πλεονεκτήματα τῆς γραμμῆς ταύτης.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι βέβαιον, ὅτι πρέπει νὰ κατασκευασθῇ ἡ γραμμὴ αὕτη, διότι ἡ κατασκευαζομένη γραμμὴ Καλαβρύτων καὶ Τριπόλεως διέρχεται τοσοῦτον ἐγγὺς τῶν Πατρῶν, ὥστε διὰ μικρᾶς σχετικῶς δαπάνης ἐπιτυγχάνεται ἡ προέκτασις· ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀνάγκη τῆς ψηφίσεως αὐτῆς ἀπὸ τοῦδε· ὅταν πλησιάσῃ ὁ σιδηρόδρομος Καλαβρύτων καὶ Τριπόλεως εἰς τὸ σημεῖον, ἐξ οὗ θὰ προέλθῃ ἡ εἰς Πάτρας διακλάδωσις, εὐχερῶς κανονισθήσονται τὰ τῆς ἐκτελέσεως, οὔσης τῆς γραμμῆς στενοτάτης. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Ὀλυμπίων εἰς Καρύταιναν.

§80ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 2 τῆς συμβάσεως τὸ τελευταῖον ἐδάφιον, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὰ σχέδια καὶ τὰ σχεδιαγράμματα, καὶ τὸ μετ’ αὐτὸ ἐδάφιον, μοὶ φαίνεται ὅτι περιέχουσί τι ἀντιφατικόν· διότι, ἐνῷ τὰ σχεδιογραφήματα κατὰ τὸ αʹ ἐδάφιον πρόκειται νὰ συνταχθῶσι παρὰ τῶν μηχανικῶν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ἀνάδοχον ἑταιρίαν, ὅπως αὕτη φέρῃ τὰς παρατηρήσεις της, ἂν ἔχῃ τοιαύτας, κατὰ τὸ ἑπόμενον ἐδάφιον ἡ ἑταιρία θέλει παραχωρήσει ἄνευ ἀποζημιώσεως ἕνα μηχανικὸν καὶ δύο ἐργοδηγοὺς διὰ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ ἐπίβλεψιν τῶν ἔργων τῆς ὑποδομῆς. Νομίζω ὅτι τοιαύτη ἐπίβλεψις καὶ ἐξέλεγξις ἀπὸ μέρους τῆς ἑταιρίας ἐργασιῶν τῆς Κυβερνήσεως ἔχει τι τὸ βαρὺ διὰ τὴν Κυβέρνησιν.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς τὸ ἐξητήσαμεν καὶ οὐχὶ ἡ ἑταιρία. Ὅπως ἐζήτησεν ἡ Κυβέρνησις, ἵνα εἰσφέρῃ ἡ ἑταιρία καὶ χρηματικῶς, οὕτως ἐζήτησεν, ἵνα εἰσφέρῃ καὶ διὰ τοῦ προσωπικοῦ αὐτῆς· διότι, ὡς γινώσκετε, τὸ προσωπικὸν τῆς ἀποστολῆς τῶν Γάλλων μηχανικῶν δὲν εἶναι πολὺ ἐπαρκές. Ἀφοῦ δὲ μάλιστα τώρα ἐπιβάλλονται εἰς τὸ προσωπικὸν τοῦτο τοσαῦται ἐργασίαι, ἠκούσαμεν παρ’ αὐτῶν τῶν διευθυντῶν τῆς ἀποστολῆς, ὅτι θὰ ἦτο ἐπαισθητὴ ἡ ἔλλειψις προσωπικοῦ, καὶ ἐνομίσαμεν, ὅτι εἷς τῶν τρόπων εἰς ἀναπλήρωσιν τῆς ἐλλείψεως θὰ ἦτο ἡ παρὰ τῆς ἑταιρίας παροχὴ προσωπικοῦ πλὴν τῆς χρηματικῆς εἰσφορᾶς, ἀφοῦ ἔχει ἡ ἑταιρία προσωπικὸν πολυαριθμότερον ἐν σχέσει πρὸς τὸ ἔργον, καὶ μάλιστα μηχανικούς, οἵτινες, μελετήσαντες τὰ τῆς γραμμῆς, θὰ παρεῖχον ὡς πρὸς αὐτὴν εἰδικὴν χρησιμότητα. Ὁρίζει δὲ τὸ ἄρθρον, ὅτι οὗτοι θὰ διατελῶσιν ὑπὸ τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, δύνανται δὲ ν’ ἀπαλλαγῶσι τῆς εἰδικῆς ταύτης ὑπηρεσίας εὐθὺς ὡς δὲν θέλει ἡ ἀποστολὴ νὰ ποιήσηται χρῆσιν αὐτῶν. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Ξηροκάμπης εἰς Γύθειον. Ὡσαύτως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρόμου ἰαματικῶν ὑδάτων Κυλλήνης).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ παραχωρήσεως τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων Κυλλήνης. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται). Ἐνταῦθα ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Σωτηροπούλου.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοῦ κ. Σωτηροπούλου ἡ τροπολογία κατ’ ἀρχὴν γίνεται δεκτή. Ὑπέθετον ὅτι θὰ ἦτο ἐπαρκὴς ὁ καθορισμὸς τῶν περὶ τούτων ἐν ἰδιαιτέρῳ κανονισμῷ τῆς διαχειρίσεως· ἀλλ’ ἀφοῦ ζητεῖται, ὅπως καθορισθῶσιν ἐν τῷ νόμῳ, συμφωνοῦμεν. Δυνάμεθα μάλιστα, εἰδοποιοῦντες τὴν ἑταιρίαν περὶ τῶν καθορισθησομένων, νὰ προκαλέσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὴν συνεννόησιν, ὅπως περιλάβωμεν τὰ εἰκότα ἐν τῇ συμβάσει, καὶ ψηφισθῇ αὕτη οὕτω συμπεπληρωμένη κατὰ τὴν δευτέραν καὶ τὴν τρίτην ἀνάγνωσιν.

§85ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δύο ζητήματα μοὶ ἐμποιοῦσιν ἐντύπωσιν. Πρῶτον τὸ μέγεθος τῆς ἀκτῖνος ἐκ 500 μέτρων, διὰ τῆς ὁποίας ἔκτασις ἑνὸς ἑκατομμυρίου μέτρων θὰ μείνῃ ὡς περίβολος τοῦ καταστήματος τῶν λουτρῶν, καὶ δεύτερον, ὅτι ὁ συνοικισμὸς θὰ γίνῃ πέραν τῆς ἀκτῖνος ταύτης τῶν 500 μέτρων. Ἡ ἀπόφασις αὕτη θὰ καταστήσῃ διὰ τοὺς κατοικοῦντας ἐν τῷ συνοικισμῷ καὶ ἰδίως διὰ τοὺς ἀσθενεῖς δύσκολον τὴν μετάβασιν ἐκ τῆς οἰκίας ἢ τοῦ ξενοδοχείου μέχρι τῶν πηγῶν. Θεωρῶ ἑπομένως μεγάλην τὴν ἀκτῖνα τῶν 500 μέτρων. Τὸ μέρος, τὸ ὁποῖον βλέπει πρὸς τὴν θάλασσαν, ἂς μείνῃ ὁλόκληρον, οἱονδήποτε μῆκος καὶ ἂν ἔχῃ, ὅπως μεταβληθῇ εἰς κῆπον, ἀλλὰ τὸ μέρος τὸ πλησιάζον πρὸς τὸν συνοικισμὸν δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ ἀκτῖνα 500 μέτρων. Ἐντύπωσιν ὡσαύτως μοὶ προξενεῖ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁρίζεται ἐν ἄρθρῳ 4 τῆς συμβάσεως δι’ ὅλα τὰ ἔργα, τὰ καθοριζόμενα ἐν αὐτῷ· πρόκειται ἔκτασις ἑνὸς ἑκατομμυρίου περίπου μέτρων ν’ ἀποξηρανθῇ, διότι ὑπάρχουσιν ἕλη, ἡ ἔκτασις δ’ αὕτη νὰ μεταβληθῇ εἰς κῆπον διὰ φυτεύσεως καταλλήλων δένδρων, νὰ κατασκευασθῇ συνάμα κατάλληλον κατάστημα, περιέχον 30 δωμάτια, νὰ κατασκευασθῶσι δεξαμεναί, ἐντευκτήριον κτλ. Ὅλα ταῦτα βεβαίως μὲ τὸ ποσὸν τῶν 250,000 δὲν δύνανται νὰ ἐκτελεσθῶσιν, ἐκτὸς ἐὰν πρόκηται νὰ ἐκτελεσθῶσιν ἔργα ἀτελῆ καὶ πρόσκαιρα. Διὰ νὰ γίνωσι πάντα ταῦτα, ἀπαιτεῖται ποσὸν πολὺ ἀνώτερον· νομίζω δὲ, ὅτι ἡ ἑταιρία, ἡ τοιαύτην ἐπιχείρησιν ἀναδεχομένη, πρέπει τοὐλάχιστον εἰς τὰ δύο καταστήματα, τὸ ἐντευκτήριον καὶ τὸ κατάστημα τῶν λουτρῶν, νὰ δαπανήσῃ τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἂν πρόκηται νὰ γίνωσι καταστήματα εὐπαῤῥησίαστα, θ’ ἀπαιτηθῇ δι’ αὐτὰ ἡ δαπάνη αὕτη. Παράδειγμα ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν τὴν δαπάνην, ἣν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν διὰ τὴν κατασκευὴν καταστήματος λουτρῶν ἐν Ὑπάτῃ, διὰ τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις 200,000 δραχμάς. Ἐνταῦθα ὁρίζομεν 250,000 διὰ κατάστημα, δι’ ἐντευκτήριον, διὰ κατασκευὴν κήπου χιλίων στρεμμάτων, δι’ ἀποχέρσωσιν καὶ ἀποξήρανσιν ἑλῶν, ἐνῷ μόνον τὸ κατάστημα θ’ ἀπαιτήσῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἂν τοῦτο πρόκηται νὰ γίνῃ ὅπως εἰς τὰ λουτρὰ τῆς Εὐρώπης.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐκτὸς τῆς δαπάνης τῶν 250,000 καθορίζεται καὶ δαπάνη 100,000 διὰ ξενοδοχεῖον καὶ δι’ ἀγορὰν, ὥστε ἔχομεν ἤδη δαπάνην 350,000. Βεβαίως, προκειμένου περὶ καταστημάτων ἰαματικῶν ὑδάτων, τὸ ποσὸν εἶναι ἀνεπαρκές. Γινώσκομεν ἐκ τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων ἄλλων πηγῶν, ὅτι εἰς ἑκατομμύρια ὑπολογίζονται αἱ δαπάναι, ἀλλὰ παντοῦ αἱ ἀρχαὶ ἐγένοντο περιωρισμέναι, καὶ πρέπει οὕτω ν’ ἀρχίσωμεν, ἵνα προοδεύσωμεν ἀσφαλῶς. Νομίζω δὲ, ὅτι δαπάνη 250,000 δραχμῶν εἶναι ἀποχρῶσα, ἀφοῦ συνάμα κατασκευάζεται καὶ ὁ σιδηρόδρομος καὶ παρέχονται εὐκολίαι πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπιχειρήσεως. Βεβαίως ἡ ἑταιρία θὰ ἔχῃ αὐτὴ τὸ συμφέρον νὰ ἀναπτύξῃ τὰ τῆς ἐπιχειρήσεως, δὲν πρέπει δὲ ἤδη, ζητοῦντες ὑπερβολικὰ, νὰ ἀναβάλωμεν ἐπὶ χρόνον τινὰ τὴν ἐκτέλεσιν, διότι τοῦτο θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα ἀπαιτήσεων ἀνωτέρων. Ἐν τῷ παρόντι δὲν εὑρίσκομεν καλλιτέρας προσφορὰς, ηὔξησε μάλιστα ἡ ἑταιρία τὸ ποσὸν, ὅπερ τὸ πρῶτον ἐφαίνετο διατεθειμένη νὰ δαπανήσῃ· γινώσκομεν δὲ ἐκ τῶν λουτρῶν τῶν Μεθάνων, πόσον οἱ διαπραγματευόμενοι περὶ τοιούτων ἐπιχειρήσεων ἐργάζονται μετὰ περισκέψεως. Περὶ τῶν λουτρῶν τούτων ὑπάρχει νόμος, ψηφισθεὶς κατόπιν συνεννοήσεών τινων, ὃν ὅμως δὲν ἠδυνήθημεν νὰ πραγματοποιήσωμεν, καίτοι αἱ ὑποχρεώσεις εἶναι αἱ αὐταὶ περίπου καὶ ἐνταῦθα, ἠναγκάσθη δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ προβῇ αὐτὴ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν. Ἂν θελήσωμεν ἐνταῦθα νὰ ζητήσωμεν πλείονα, θὰ συμβῇ ὅ,τι ἐν Μεθάνοις, θὰ ἐπέλθῃ ἀναβολὴ, καὶ πιθανῶς, ἵνα μὴ ἀναβάλληται ἐπὶ πλέον ἡ κάθαρσις τῶν ὑδάτων, ἡ ἐξυγίανσις τοῦ χώρου καὶ ἡ οἰκοδομὴ τῶν καταστημάτων, θ’ ἀναγκασθῇ ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀναλάβῃ αὐτὴ τὴν ἐκτέλεσιν. Δὲν φρονῶ, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις παρὰ τῆς Κυβερνήσεως εἶναι κατ’ ἀρχὴν ἐλαττωματική, ἀλλὰ νομίζω αὐτὴν προτιμητέαν ὅπου ὑπάρχουσι βέβαια τὰ εἰσοδήματα. Τῶν ὑδάτων Κυλλήνης ἡ πρόσοδος δὲν εἶναι βεβαία· ἐλάχιστα εἶναι τὰ εἰσοδήματα τῶν ὑδάτων τῆς Κυλλήνης· ὁμιλῶ περὶ τῶν σημερινῶν, ἅτινα εὔστοχος ἐνέργεια θέλει ἀναπτύξει καταπληκτικῶς· ἀλλ’ ἡ ἐνέργεια αὕτη ἀνήκει εἰς ἑταιρίαν. Ἐν Ὑπάτῃ καὶ ἐν Μεθάνοις ὑπάρχουσιν εἰσοδήματα σχεδὸν ἀποχρῶντα εἰς ἀπότισιν τοῦ τόκου τοῦ δανείου, δι’ οὗ θέλουσι κτισθῇ αἱ οἰκοδομαί· ἐν Ὑπάτῃ εἶναι ἐντελῶς ἀποχρῶντα, ἐν Μεθάνοις δ’ εἶναι κατά τι ἐλάσσονα, ἀλλὰ καὶ ἐν Ὑπάτῃ καὶ ἐν Μεθάνοις οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ ἔσοδον θὰ ἦναι ἀποχρῶν, ἵνα καὶ εἰς τοὺς τόκους τοῦ δανείου ἐπαρκέσῃ καὶ πλεόνασμα ἀφήσῃ πρὸς περαιτέρω ἀνάπτυξιν τῶν καταστημάτων.

§87ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ ἐπιχείρησις τῶν ἰαματικῶν λουτρῶν τῆς Ἑλλάδος νομίζω ὅτι ἠδύνατο ν’ ἀποτελέσῃ ἐπιχείρησιν ἀρκετὰ σπουδαίαν, ἡ ὁποία καὶ ἀποτελέσματα ἐπωφελῆ εἰς τὸν τόπον νὰ παρέξῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον νὰ ὑποσχεθῇ μέσον, δι’ οὗ ὄχι μόνον οἱ ἐν Ἑλλάδι, ἀλλὰ καὶ οἱ ἔξωθεν ἐρχόμενοι νὰ ὠφελῶνται ἀπὸ τὴν ποιότητα τῶν ὑδάτων αὐτῶν. Δὲν εἶμαι τῆς γνώμης, ὅτι ἔπρεπε νὰ διατεθῶσι τὰ ὕδατα ταῦτα ὅπως διατίθενται, μεμονωμένως, καὶ ἄλλα μὲν νὰ κατασκευασθῶσι διὰ δαπανῶν τοῦ Κράτους, ἄλλα δὲ νὰ δίδωνται εἰς ἑταιρίας, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσιν ἀποκλειστικὸν σκοπὸν τὴν ἐπιχείρησιν αὐτήν. Οὔτε ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν, οὔτε εἰς ἑταιρίας ξένας τῶν ἐπιχειρήσεων αὐτῶν ἔπρεπε νὰ δοθῇ αὕτη. Αἱ κυριώτεραι πηγαὶ ἠδύναντο, διδόμεναι ἡνωμέναι διὰ προκηρύξεως εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, νὰ προκαλέσωσι τοὺς εἰδικοὺς καὶ ἁρμοδίους εἰς τὰ τοιαῦτα ἔργα, οἱ ὁποῖοι νὰ φέρωσι τὰ ἀναγκαῖα κεφάλαια, καὶ νὰ δώσωσι τὴν ἀναγκαίαν ὤθησιν καὶ ἀνάπτυξιν, ἡ ὁποία καὶ τὸν τόπον αὐτὸν ἤθελεν ὠφελήσει μεγάλως. Διὰ πενιχρῶν μέσων καὶ κερδοσκοπικῶν ἐπιχειρήσεων δὲν προοδεύουν τοιαῦτα ἔργα. Δίδετε εἰς μίαν ἑταιρίαν, ἡ ὁποία ἔχει κύριον ἔργον τὴν σιδηροδρομικὴν ἐπιχείρησιν, ἡ ὁποία βλέπετε ὅτι τρέχει παντοῦ, κατασκευάζουσα γραμμὰς, δι’ ἃς ἀναγκάζεται νὰ ἐκδώσῃ ὁμολογίας, ὅπως προμηθευθῇ χρήματα, τῇ δίδετε ὡς πάρεργον ἐπιχείρησιν τὰ ὕδατα τῆς Κυλλήνης, τὰ ὁποῖα δύνανται ν’ ἀποτελέσωσιν ἐπιχείρησιν μόνα αὐτὰ, καὶ τὰ ὁποῖα, ἂν τὰ ἡνοῦτε μετ’ ἄλλων, θ’ ἀπετέλουν ἓν ἔργον ἀρκετὰ σπουδαῖον, διὰ τὸ ὁποῖον θ’ ἀπῃτοῦντο μεγαλείτερα κεφάλαια. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἔπρεπε νὰ μελετηθῇ καλλίτερον τὸ ζήτημα, διότι παραχωροῦνται διὰ 50 ἔτη, ἑπομένως δὲν πρόκειται μόνον περὶ τοῦ παρόντος, ἀλλὰ πρόκειται νὰ δεσμεύσωμεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη τὴν κατάλληλον χρῆσιν τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων, οὕτω πως διατιθεμένων, ἐνῷ, ἐὰν προηγηθῇ συναγωνισμὸς, θὰ εὑρεθῶσιν ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι δύνανται νὰ τὰ ἀναλάβωσι, καταβάλλοντες καὶ ἐγγύησιν. Νομίζετε ὅτι τὰ ὕδατα αὐτὰ δὲν ἤθελον εἶσθαι ἐπωφελῆ διὰ τοὺς κατοίκους τῆς Ἑλλάδος, ὄχι μόνον ὑπὸ ἰαματικὴν ἔποψιν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ οἰκονομικήν; Ἔχομεν παράδειγμα εἰς ἄλλα Κράτη ποία κίνησις γίνεται, ποία ὠφέλεια ὑλικὴ προσγίνεται εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα, ὅπου τὰ τοιαῦτα ὕδατα ὑπάρχουσιν. Ἡμεῖς ἐκ προοιμίων ἀρχίζομεν μὲ πενιχρότατα μέσα καὶ περιορίζομεν τὰ ὕδατα τῆς Κυλλήνης εἰς τὸν κύκλον τῶν κατοίκων τῆς Ἠλείας καὶ τῶν πέριξ, ἐνῷ κατὰ τοὺς εἰδήμονας τὰ ὕδατα αὐτὰ εἶναι ἐκ τῶν σπανιωτάτων καὶ σπουδαιοτάτων. Ἔχομεν τὴν Αἰδηψὸν, τὴν Ὑπάτην, τὰ Μέθανα· ὅλα αὐτὰ ἔπρεπε ν’ ἀποτελέσουν μίαν μεγάλην ἐπιχείρησιν, καὶ νὰ εὑρεθοῦν οἱ κατάλληλοι κεφαλαιοῦχοι, οἱ ὁποῖοι εἶναι εἰδικοὶ διὰ τὰς ἐπιχειρήσεις ταύτας. Ἐγὼ τοὐλάχιστον κατ’ ἀρχὴν ἀντίκειμαι. Βεβαίως ἡ γνώμη μου δύναται νὰ μείνῃ ἁπλῆ γνώμη, διότι δὲν ὑποστηρίζεται, ἀλλὰ λέγω, ὅτι ὁ τρόπος, δι’ οὗ διατίθενται τὰ ἰαματικὰ ὕδατα, δὲν εἶναι ὁ κατάλληλος.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς θὰ προετίμα νὰ προεκαλεῖτο διαγωνισμὸς καὶ νὰ παρεχωροῦντο εἰς μεγάλην ἑταιρίαν εὐρωπαϊκὴν ἅπαντα τὰ ἰαματικὰ ὕδατα. Ἀναντιῤῥήτως τοῦτο θὰ ἦτο τὸ ἄριστον· προσπάθειαι μάλιστα πρὸς τοῦτο ἐγένοντο, καί ποτε ἐγεννήθη ἐλπὶς ἀναδοχῆς τῆς ἐπιχειρήσεως παρὰ εὐρωπαϊκῆς ἑταιρίας, ἀλλὰ δὲν ἐτελεσφόρησαν αἱ ἀρξάμεναι ἐνέργειαι, διότι, ὡς φαίνεται, ἡ ἐπίσκεψις τινῶν ἐκ τῶν πηγῶν ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς ἑταιρίας δὲν ἐνεψύχωσεν αὐτοὺς πρὸς ὑποβολὴν ὁριστικῶν προτάσεων. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρέβαλε τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην πρὸς ἄλλας, καὶ ἠρώτησε διατὶ δὲν προεκαλέσαμεν διαγωνισμόν. Ἄν ἡ παραχώρησις ἄλλων ἐπιχειρήσεων, ἡ τοῦ σιδηροδρόμου τῶν συνόρων, ἡ τῆς διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίας, ἐγένετο ἢ προὐτείνετο ἵνα γενῇ διὰ διαγωνισμοῦ, εἴχομεν καὶ ἔχομεν ἑταιρίας πλείστας, προσφερομένας ἵνα ἀναλάβωσι τὴν ἐπιχείρησιν· διὰ τὴν Στυμφαλίαν μάλιστα εἶναι ὑπὲρ τὰς 12 αἱ ἐπιδιώκουσαι τὴν παραχώρησιν ἑταιρίαι. Ἐννοεῖται ὅτι ἐν τοιαύταις περιστάσεσιν ὁ διαγωνισμὸς εἶναι τὸ ἄριστον μέσον πρὸς κανονισμὸν τῆς ὁριστικῆς διαθέσεως τῶν ὑδάτων· προκειμένου ὅμως περὶ τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων, περὶ ὧν οὐδεμία ἐγένετο πρότασις, ἀπετύχομεν δὲ ἡμεῖς, προκαλέσαντες τὴν σύστασιν ἑταιρίας, διότι ἡ ἀπαντήσασα εἰς τὴν πρόσκλησιν ἑταιρία μετὰ τὴν πρώτην μελέτην δὲν ἐθεώρησε τὸ ἔργον ἀνταποκρινόμενον εἰς τὰς προσδοκίας αὐτῆς, δὲν ὑπελείπετο εἰμὴ νὰ προβῶμεν κατὰ τὸν παρ’ ἡμῶν προτεινόμενον τρόπον, ἤτοι διὰ τῆς παραχωρήσεως τῶν ἐπιχειρήσεων εἰς τοπικὰς ἑταιρίας, ὁσάκις παρουσιάζωνται αἱ παρέχουσαι ἐχέγγυα ἐπιτυχοῦς διεξαγωγῆς αὐτῆς, ὡς συμβαίνει ἤδη διὰ τὰ ὕδατα τῆς Κυλλήνης. Περὶ δὲ τῶν τῆς Ὑπάτης καὶ τῶν Μεθάνων νομίζω ὅτι ἡ διαῤῥύθμισις, ἣν ἤδη προτείνομεν, παρασκευάζει τὸ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ προτεινόμενον, διότι, ὅταν οὕτω προοδεύσωσι τὰ τῶν ὑδάτων, ἴσως τότε ξένη τις ἑταιρία ἤθελεν ἀναλάβει ἐπιχείρησιν γενικωτέραν. Ἤδη γινώσκομεν, ὅτι περὶ τῶν Μεθάνων ὑπῆρχεν ὁ νόμος δεδημοσιευμένος, καὶ ὅμως δὲν παρουσιάσθη τις, ζητῶν τὴν ἐπὶ τοῖς ὅροις τοῦ νόμου παραχώρησιν· περὶ δὲ τῶν τῆς Ὑπάτης ἐσχάτως διεπραγματεύθημεν πρὸς ἑταιρίαν αἰτησαμένην τὴν παραχώρησιν, παρεκώλυσεν ὅμως ἐξ ὑπαρχῆς τὴν συνεννόησιν ὁ προβληθεὶς ὅρος τῆς ἀπαγορεύσεως τῆς λειτουργίας τῶν λουτρῶν τῶν Θερμοπυλῶν καὶ τοῦ Σμοκόβου. Ὑπάρχει καὶ ἄλλο, ἐπιπροσθοῦν εἰς τὴν σύστασιν μεγάλης ἑταιρίας ἐκμεταλλεύσεως τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων, ὅτι τινὰ τούτων δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον, ἀλλ’ εἰς δήμους ἢ εἰς κοινότητας, ἄλλα δὲ εἶναι ἐπίδικα. Ὑπάρχουσιν ἄρα πολλοὶ λόγοι, ὧν ἕνεκα ἐν τῷ παρόντι πρέπει νὰ προβῶμεν κατὰ τὸ σύστημα τὸ ἐνδεικνυόμενον ὑπὸ τῶν νομοσχεδίων περὶ τῶν ὑδάτων Κυλλήνης, Μεθάνων καὶ Ὑπάτης, νὰ εὐχώμεθα δὲ, ὅπως τὰ ἐκτελεσθησόμενα παρασκευάσωσι τὸ ἔδαφος, ἵνα κεφαλαιοῦχοι σπουδαῖοι ἐπιδιώξωσι γενικωτέραν ἐπιχείρησιν, σχετιζομένην πρὸς τὰ ἰαματικὰ ὕδατα τῆς χώρας.

§89ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τῶν ἰαματικῶν ὑδάτων τῆς Κυλλήνης ἡ κυριότης ἠμφισβητεῖτο μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Μονῆς Βλαχερνῶν, ἀλλὰ πρὸ δεκαετίας, τῇ ἐνεργείᾳ τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἠλείας καὶ ἐμοῦ αὐτοῦ, ἐσυμβιβάσθη ἡ δίκη, καὶ τὰ ὕδατα περιῆλθον εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν κυριότητα τοῦ Δημοσίου. Θὰ ἦτο εὐχάριστον, ἐὰν ἠδύνατο νὰ παρουσιασθῇ ἑταιρία, ἡ ὁποία νὰ ἀναλάβῃ ἐξ ἀρχῆς τὴν ὑποχρέωσιν νὰ κατασκευάσῃ ἐκεῖ λουτρὰ, ἐφάμιλλα πρὸς τὰ εὐρωπαϊκὰ, διότι, τὸ κατ’ ἐμὲ, ὁ ὁποῖος ἐπεσκέφθην τὰ ὕδατα αὐτὰ καὶ ἐδοκίμασα τὴν δύναμίν των καὶ εἶδον πολλοὺς θεραπευθέντας καὶ ἀνακουφισθέντας, δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι εἰς τὰ λουτρὰ ταῦτα θέλει συῤῥεύσει πολὺς κόσμος· ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι, καὶ ἂν ἀπὸ μικρῶν ἀρχίσει ἡ ἐπιχείρησις αὕτη, τοῦτο δὲν θὰ παρακωλύσῃ τοῦ νὰ λάβῃ πᾶσαν τὴν δυνατὴν καὶ ἀναγκαίαν ἀνάπτυξιν· ὅ,τι σήμερον κάμνει τοὺς ἀνθρώπους νὰ μὴ προσέρχωνται, εἶναι ἡ κατάστασις τοῦ ἐδάφους, τὸ ὁποῖον εἶναι τελματῶδες, καὶ ἅμα φθάσῃ ὁ Ἰούλιος, ἀναπτύσσονται νοσήματα, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι κακοήθη χαρακτῆρα· εἶδον ἄνθρωπον, ὁ ὁποῖος, διότι δὲν ἐπρόφθασε νὰ φύγῃ καθ’ ἣν ἡμέραν ἔφυγαν οἱ πλεῖστοι τῶν φοιτητῶν, κατελήφθη ὑπὸ κακοήθους πυρετοῦ καὶ ἔχασε τὴν ζωήν του· ἀδύνατον νὰ μείνῃ τις ἐκεῖ πέραν τῆς 10 Ἰουνίου, ἐνῷ ἀπὸ τότε κυρίως ἄρχεται ἡ κατάλληλος ἐποχή. Πρέπει λοιπὸν νὰ καθαρισθῇ τὸ ἔδαφος ὑπὸ τῆς ἑταιρίας, ἡ ὁποία θ’ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν, δὲν ἀπαιτεῖται δὲ πρὸς τοῦτο μεγάλη δαπάνη, διότι μικρὸν εἶναι τὸ τελματῶδες ἔδαφος. Δεύτερον εἶναι ἀνάγκη νὰ κτισθῶσι μερικὰ οἰκήματα, διότι σήμερον δὲν ὑπάρχουν παρὰ ἐλεεινά τινα παραπήγματα, ἀπὸ τὰ ὁποῖα εἰσέρχεται πανταχόθεν ὁ ἄνεμος καὶ ἡ βροχή. Ἀφοῦ τόσον καιρὸν ἔμειναν τὰ λουτρὰ ἄχρηστα, ἀφοῦ κατὰ τὸ 1876 ἔγεινε τὸ λάθος νὰ μὴ ἐπικυρωθῇ ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν εἶχον συντάξει μὲ τὸν μακαρίτην Γιαννόπουλον, καὶ ἔμειναν τὰ λαμπρὰ ταῦτα ὕδατα τόσον καιρὸν ἐγκαταλελειμμένα, πρὸς βλάβην τῆς ἀνθρωπότητος, δὲν πρέπει νὰ διστάσωμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τῆς συμβάσεως, ἔχοντες τὴν ἐλπίδα, ὅτι μετ’ οὐ πολὺ θέλει ἐπέλθει μείζων βελτίωσις.

§90ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν πολεμοῦμεν τὴν ἀρχὴν τῆς συμβάσεως, ἀλλ’ ἁπλῶς ἐκφέρομεν τὴν γνώμην ἡμῶν ἐπ’ αὐτῆς. Ἔκαμα τὴν παρατήρησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀκτῖνος, τῆς καθοριζούσης τὴν ἔκτασιν τῶν κήπων, τοὺς ὁποίους ἐννοεῖ αὐτὴ ἡ ἑταιρία νὰ ἀφήσῃ πρὸς τέρψιν καὶ καθωραϊσμὸν τῶν καταστημάτων, ἀλλ’ εἴτε ἐλαττωθῇ ἡ ἀκτὶς αὕτη, εἴτε μή, δὲν πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ἐν τῇ προτελευταίᾳ παραγράφῳ τοῦ ἄρθρου 6 διάταξις, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐπιτρέπεται, ὅπως καὶ ἐντὸς τῆς ἀκτῖνος ἡ ἑταιρία κατασκευάσῃ ξενοδοχεῖον. Τὸ ξενοδοχεῖον πρέπει ν’ ἀποτελέσῃ μέρος τοῦ συνοικισμοῦ, καὶ ὁ κῆπος, ὁ προσδιορισθεὶς διὰ περιπάτους, πρέπει νὰ μείνῃ τοιοῦτος. Δόσατε πλειότερον χῶρον εἰς τὸν συνοικισμὸν, καὶ ἂς λάβῃ ἡ ἑταιρία τὸ ἀμέσως μετὰ τὴν ἀκτῖνα ἐρχόμενον τμῆμα, ὅπως κτίσῃ τὸ ξενοδοχεῖον, ἀλλ’ οὐχὶ ἐντὸς τῆς ἀκτῖνος.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς παρατηρεῖ, ὅτι ἡ ἀκτὶς τῶν 500 μέτρων δὲν εἶναι ἀποχρῶσα, ἂν ἡ περιφέρεια ἐπιφυλάσσηται ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας οὐχὶ ἀπολύτως, ἵνα μηδεμία γίνηται χρῆσις αὐτῆς, ἀλλ’ ἵνα δύνηται ἡ ἑταιρία νὰ διαθέτῃ αὐτὴν πρὸς τοὺς σκοποὺς τῆς ἐπιχειρήσεως, πρὸς τὴν κατασκευὴν τῶν καταστημάτων καὶ πρὸς τὴν ἐξασφάλισιν τῶν ὑδάτων. Ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ ὁρίσωμεν, ὅτι ἐν τῇ ἀκτῖνι ταύτῃ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν ἑταιρίαν πρὸς τῷ καταστήματι τῶν λουτρῶν νὰ ἐγείρῃ ἄλλας οἰκοδομὰς, οἷον θεραπευτήριον, ἢ ἐντευκτήριον, ἢ στοὰν, διότι πάντα ταῦτα εἶναι σχετικὰ, πρέπει δὲ οἱ νοσηλευόμενοι καὶ οἱ ποιούμενοι χρῆσιν τοῦ ἐντευκτηρίου καὶ τῆς στοᾶς νὰ ὦσι πλησίον τῶν ὑδάτων. Ἐκ προοιμίων δὲν δύνανται νὰ καθορισθῶσιν εἰδικώτερον τὰ κτίρια, ὧν ἐπιτρέπεται ἡ οἰκοδομή· ἀρκεῖ δὲ, ὅτι περιφέρεια ἀκτῖνος 500 μέτρων ἐπιφυλάσσεται, ἵνα διατεθῇ πρὸς τοὺς σκοποὺς τῆς ἑταιρίας ἐκ συνεννοήσεως ταύτης καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἐπίσης κατὰ τὸ ἄρθρον 6ον ἐπιτρέπεται, ἵνα τὸ ξενοδοχεῖον οἰκοδομηθῇ ἐντὸς τῆς εἰρημένης περιφερείας, ἥτις δέον νὰ ᾖ εὐρεῖα καὶ ἕνεκα τῶν οἰκοδομῶν καὶ διότι αἱ πηγαὶ εἶναι πολλαὶ καὶ κατέχουσι μεγάλην ἔκτασιν, πρέπει δὲ νὰ γίνωσιν ἐν εὐρείᾳ περιφερείᾳ ἔρευναι τοῦ ἐδάφους καὶ τῶν ὑπ’ αὐτὸ, προσέτι δὲ καὶ ἐργασίαι πρὸς ἐξασφάλισιν καὶ ἐπαύξησιν τῶν γλυκέων ὑδάτων. Εἰς ταῦτα πάντα ἀφορᾷ ἡ γενικὴ ἔκφρασις τῆς ἐπιφυλάξεως χώρου 500 μέτρων ἀκτῖνος. Πέραν ὅμως τῆς ἀκτῖνος ταύτης δὲν πρέπει ν’ ἀπαγορευθῇ ἐν τῷ μέλλοντι ἡ ἔγερσις οἰκοδομῶν καὶ πᾶσα ἄλλη χρησιμοποίησις.

§92ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἴμεθα σύμφωνοι εἰς τὴν ἀρχὴν, ἀλλ’ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν διαφωνοῦμεν. Προτείνας ὅπως ἡ ἀκτὶς τοὐλάχιστον πρὸς τὸ μέρος τοῦ συνοικισμοῦ ὁρισθῇ μικροτέρα τῶν 500 μέτρων, ἐσκόπουν ἀκριβῶς τὴν πραγματοποίησιν τῆς ἰδέας, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἤθελε νὰ βασισθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς πρὸς τὸ ξενοδοχεῖον. Σχηματίζεται συνοικισμὸς καὶ ἐπιδιώκεται ἡ ἐπιτυχία αὐτοῦ, διότι, ἐὰν πρόκηται νὰ γίνῃ μόνον ἓν ξενοδοχεῖον, ἡ ἐπιχείρησις δὲν εἶναι σοβαρὰ οὔτε διὰ τὴν ἑταιρίαν, οὔτε διὰ τὸν τόπον. Ὁ σχηματισμὸς τοῦ συνοικισμοῦ πρέπει νὰ ἐνθαῤῥυνθῇ καὶ δὲν πρέπει οὗτος νὰ ἀπέχῃ πολὺ τῶν πηγῶν τῶν ὑδάτων. Διὰ τοῦτο δ’ ἐπρότεινα τὴν ἐλάττωσιν τῆς ἀκτῖνος. Ἐὰν δὲν θελήσητε νὰ παραδεχθῆτε τοῦτο, τότε εὑρίσκεσθε εἰς ἀντίφασιν μὲ τὴν γνώμην τῆς πρὸς σχηματισμὸν τοῦ συνοικισμοῦ παροχῆς εὐκολιῶν. Ὅταν ὑπάρχῃ ξενοδοχεῖον τῆς ἑταιρίας πλησίον τῶν πηγῶν, δυσκόλως θὰ θελήσῃ ἄλλος τις νὰ κτίσῃ ξενοδοχεῖον ἐν τῷ συνοικισμῷ μακρὰν τῶν πηγῶν, διότι οἱ πάσχοντες καὶ οἱ λαμβάνοντες τὰ ὕδατα θέλουσι νὰ ἦναι πλησίον τῶν πηγῶν. Ἐπιτρέποντες τὴν ἐντὸς τῆς ἀκτῖνος κατασκευὴν ξενοδοχείου ὑπὸ τῆς ἑταιρίας, ἀλλοιοῦμεν τὸν σκοπὸν τοῦ χώρου, τοῦ κειμένου ἐντὸς τῆς ἀκτῖνος, καὶ παρεμποδίζομεν τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν πρόοδον τοῦ συνοικισμοῦ.

§93ΜΑΚΡΥΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἐγνωρίζετε καλῶς τὸν τόπον, κύριε Βουλευτὰ, ἠθέλετε πεισθῆ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον ἔχει καλῶς. Τὸ μέρος, ἔνθα ἡ ἀκτὶς δύναται νὰ ἐλαττωθῇ, περιβάλλεται ἀπὸ λόφους· ὅλος αὐτὸς ὁ χῶρος κατ’ ἀνάγκην πρέπει νὰ διατεθῇ ὑπὲρ τῆς ἑταιρίας, διότι εἰς ὅλα τὰ μέρη ὑπάρχουσιν ἄπειραι πηγαί. Ἐὰν περιορίσητε τὴν ἀκτῖνα, θ’ ἀφήσητε τὰ νερὰ ἔξω, ἑπομένως εἰς ἓν μόνον μέρος ἡ ἀκτὶς δύναται νὰ μειωθῇ. Οἱ θέλοντες νὰ συνοικισθῶσι θὰ κτίσωσιν ἐπὶ τῶν λόφων, ἡ δ’ ἑταιρία θὰ κτίσῃ τὸ θεραπευτήριόν της ἐντὸς τοῦ χώρου.

§94ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οὕτως εἶχεν ἀρχικῶς τὸ σχέδιον· τὸ ξενοδοχεῖον νὰ χωρισθῇ καὶ νὰ τεθῇ ὅπου ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ ὁ συνοικισμός· ἀλλὰ παρετηρήθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ κτισθῇ ἐντὸς τῆς ἀκτῖνος, διότι πολλαὶ οἰκογένειαι δὲν ἀρέσκονται εἰς τὴν τύρβην. Ὅταν ὅμως ἔλθῃ ὁ καιρὸς τῆς ἐκτελέσεως, τὰ πάντα θὰ ἐκτελεσθῶσιν ἐκ συνεννοήσεως τῆς ἑταιρίας μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐξευρεθῇ ὁ καταλληλότερος χῶρος.

§95ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ ἑταιρία θὰ ὑπηρετήσῃ τὰ ἴδια αὐτῆς συμφέροντα καὶ ὄχι τὸν συνοικισμόν.

§96ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον 6, ὁ συνοικισμὸς θὰ γίνῃ ἐκτὸς τοῦ χώρου, ὁ ὁποῖος παραχωρεῖται εἰς τὴν ἑταιρίαν. Ὁ παραχωρούμενος δὲ χῶρος περιλαμβάνει ἀκτῖνα 500 μέτρων, ἡ ὁποία πρὸς τὸ μέρος τῆς θαλάσσης δύναται νὰ φθάσῃ μέχρι τῆς ἀκτῆς. Ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ ὁ συνοικισμὸς δὲν δύναται νὰ τοποθετηθῇ, εἰμὴ πρὸς τὸ μέρος τῆς ἀκτῆς, διότι τὸ ἀντίθετον μέρος εἶναι οὐ μόνον μικρὸν, ἀλλ’ ἐκεῖ ἀναβλύζουν καὶ ὕδατα, τὰ ὁποῖα δύνανται εἰς τὸ μέλλον νὰ χρησιμοποιηθῶσιν· ἑπομένως προτείνω τὴν ἑξῆς τροποποίησιν. Ἀντὶ τῶν λέξεων «ἐκτὸς τοῦ ἄνω χώρου» νὰ τεθῶσιν αἱ λέξεις «ἐκτὸς τῆς ἀκτῖνος τῶν 500 μέτρων». Ταῦτα διὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2).

§97ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον (ἀναγινώσκεται).

§98ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγοντες πήχεις, τίνος εἴδους πήχεις ἐννοεῖτε;

§99ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Βεβαίως πρέπει νὰ διευκρινισθῇ τοῦτο.

§100ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐξαιρέσωμεν τὸν διαθέσιμον χῶρον διὰ τὴν ῥυμοτομίαν καὶ τὰς πλατείας, τὰ 8,000 μέτρα, ἅτινα θὰ καταλάβῃ ὁ χῶρος τῆς ἐκκλησίας, καὶ τὰ 23,000 μέτρα, τὰ ὁποῖα θὰ δοθῶσιν εἰς τὴν ἑταιρίαν, δὲν μένουσιν παρὰ 50,000 μέτρα διὰ τοὺς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι μέλλουσι νὰ συνοικισθῶσιν. Ἀλλ’ ἀφοῦ δύνανται νὰ δοθῶσιν εἰς ἓν ἄτομον καὶ 3,000 μέτρα, τότε ὅλος ὁ τόπος δύναται νὰ καταληφθῇ ἀπὸ 10 ἢ 15 πρόσωπα· διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἦναι ὀλίγον μικρότερα τὰ τεμάχια, διὰ νὰ κατασκευασθῶσι καὶ μικραὶ οἰκίαι, ὅπως γίνονται εἰς ὅλα τὰ λουτρὰ, διὰ τοὺς πτωχούς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου.)

§101ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀρκετὰ, κύριε Πρόεδρε· πρέπει νὰ ἴδωμεν, ἂν ἦναι καὶ ἀπαρτία.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θ’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κκ. Βουλευτῶν.)

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ· παρόντες 78. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 450,000 πρὸς κατασκευὴν καταστημάτων λουτρῶν ἐν Μεθάνοις καὶ Ὑπάτῃ καὶ περὶ δανείου πρὸς τὸν αὐτὸν σκοπόν.)

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγγυήσεως τοῦ Κράτους εἰς ἐνυπόθηκα δάνεια γεωργοκτηματιῶν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3, ἀναβληθείσης τῆς συζητήσεως τῶν ἐπ’ αὐτῶν τροπολογιῶν εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου.)

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον (ἀναγινώσκεται.)

§106ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο εἶναι εἰς ἀντίφασιν μὲ τὸ ἑπόμενον. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ὁ τόκος τῶν δανείων θὰ ἦναι 6%, τὸ δὲ χρεωλύσιον 1%, ὥστε ἡ χρεωλυτικὴ δόσις θ’ ἀποτελῆται ἀπὸ 7%, ἀλλὰ ἡ χρεωλυτικὴ δόσις κατὰ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον πρέπει νὰ μὴ ὑπερβαίνῃ τὴν καθαρὰν πρόσοδον. Ἀλλ’ ἐὰν ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν, ὅτι τὸ χρέος δύναται νὰ φθάσῃ εἰς τὸ δεκαπλάσιον, ἡ χρεωλυτικὴ δόσις θὰ ὑπερβαίνῃ τὴν καθαρὰν πρόσοδον. Φέρω δὲ ἓν παράδειγμα. Χωρίον ἔχον καθαρὰν πρόσοδον 10,000 δραχμῶν θὰ ἐκτιμηθῇ ὡς ἔχον ἀξίαν 160,000 δραχμῶν, ἡ χρεωλυτικὴ δόσις διὰ τὸ δάνειον τῶν 160,000 δραχμῶν πρὸς 7% φέρει ποσὸν 11,200 δραχμῶν, ἤτοι δρ. 1200 πλέον τῆς προσόδου. Παρακαλῶ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ παρατήρησις αὕτη καὶ νὰ ἐπέλθῃ ἡ ἀναγκαία διόρθωσις. Διὰ νὰ ἦναι ἡ χρεωλυτικὴ δόσις ἴση μὲ τὴν καθαρὰν πρόσοδον, πρέπει ἢ ὁ τόκος νὰ ἦναι 5¼% μόνον, ἢ τὸ δάνειον ἴσον μὲ τὸ δεκατετραπλάσιον τῆς προσόδου.

§107ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ χρεωλήσιον θὰ πληρόνηται ἐκ τῆς προσόδου, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ γεωργός. Ἡ πρόσοδος θὰ ἐξασφαλίσῃ τὸν τόκον.

§108ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ὁ ἀνώτερος ὅρος. Εἶναι πιθανὸν νὰ εὑρίσκωνται χωρικοί, οἱ ὁποῖοι κατέβαλον κἄτι τι· ὡς πρὸς αὐτοὺς ἡ χρεωλυτικὴ δόσις ἔσεται κατωτέρα. Ὁ νομοθέτης ἐννοεῖ, ὅτι οἱ χωρικοί, οἱ ὁποῖοι ἠγόρασαν πρὸ τοῦ νόμου τὰ κτήματα καὶ ἔχουν καταβάλει δόσεις τινὰς, δι’ ὧν ἠλαττώθη τὸ κεφάλαιον, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς νεώτερον ἔλεγχον· οὐχ οὕτως ὅμως δέον νὰ γένηται ὡς πρὸς τοὺς ἐν τῷ μέλλοντι ἀγοράσοντας. Ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ ληφθῶσιν αὗται αἱ προφυλάξεις, διὰ νὰ μὴ διατρέχῃ τὸν κίνδυνον καὶ τὸ Δημόσιον νὰ πληρώσῃ καὶ διότι ὑπάρχουν παραδείγματα τοιούτων περιστάσεων, ὥστε νὰ ἠδύνατο νὰ ἀναλάβῃ χρεωλυτικὴν δόσιν μὴ ὑπερβαίνουσαν τὸ 7% ἐπὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ὀφείλει. Σήμερον ὑπάρχουν παραδείγματα, ὅτι ἠγόρασαν χωρικοὶ παρὰ μεγάλων ἰδιοκτητῶν κτήματα καὶ ἀνέλαβον τὴν πληρωμὴν πρὸς αὐτοὺς τόκου 8% καὶ χρεωλυσίων μεγάλων, καὶ ἐν τούτοις πολλοὶ αὐτῶν κατώρθωσαν νὰ πληρώσουν, πρῶτον διότι ἐργάζονται πλειότερον παρὰ πρότερον, δεύτερον διότι συμβαίνει νὰ ἔχωσι καὶ ἰδιοκτησίας ἰδίας.

§109ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος, ἀλλὰ θέλω νὰ ἦναι εἰς ἁρμονίαν αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, διότι τὸ νομοσχέδιον ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐγγυᾶται διὰ δάνειον ἴσον τῷ δεκαεξαπλασίῳ.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύναται νὰ τὸ ὑπερβαίνῃ.

§111ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠμπορεῖτε ὅμως νὰ φθάσητε εἰς αὐτὸν τὸν ὅρον, καὶ τότε δὲν δύνασθε νὰ τὸ ἐξοφλήσητε μὲ τόκον 6% καὶ χρεωλύσιον 1%, ἀφοῦ ἡ χρεωλυτικὴ δόσις δὲν θὰ ὑπερβαίνῃ τὸ 7%.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι αἱ διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι εἰς πλήρη πρὸς ἀλλήλας ἁρμονίαν. Ὑπάρχει ὅρος, καθ’ ὃν δὲν ἐπιτρέπεται τῇ Κυβερνήσει ἡ ἐγγύησις δανείου ἀνωτέρου τοῦ δεκαεξαπλασίου τῆς ἐτησίας προσόδου τοῦ κτήματος. Ὑπάρχει καὶ ἑτέρα διάταξις, καθ’ ἣν δὲν ἐπιτρέπεται τῇ Κυβερνήσει ἡ ἐγγύησις δανείου, οὗτινος ἡ δόσις ὑπερβαίνει τὴν ἐτησίαν τοῦ κτήματος πρόσοδον. Ὁ κατὰ τὴν δευτέραν ταύτην διάταξιν ὅρος τῆς ἐγγυήσεως παρεστήθη ὡς πάντοτε κατώτερος τοῦ πρώτου, ὅπερ δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι εἶναι μὲν κατώτερος, ἐὰν συνομολογῆται τὸ δάνειον ἐπὶ τόκῳ 6%, ἀλλ’ ἐὰν συνομολογῆται τὸ δάνειον ἐπὶ τόκῳ 5% καὶ χρεωλυσίῳ 1%, θὰ ἦναι ὁ ἐπὶ τῇ ἀναλογίᾳ τῆς δόσεως ὅρος ἀνώτερος τοῦ δεκαεξαπλασίου. Δὲν πρέπει δὲ ἀπὸ τοῦδε οὕτω νὰ διατάξωμεν τὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὥστε ὑποχρεωτικὸς νὰ ἦναι ὁ τόκος τῶν 6%, πρέπει νὰ προβλέπωμεν καὶ τὴν περίστασιν, καθ’ ἣν, εἴτε ἕνεκα εἰδικῶν λόγων τοῦ δανειζομένου, εἴτε ἕνεκα προόδων τῆς δημοσίας πίστεως, θὰ πραγματοποιῶνται δάνεια καὶ πρὸς 5%. Δὲν πρέπει ὁ νόμος οὗτος, ὅστις εἶναι διαρκὴς, νὰ περιλαμβάνῃ διατάξεις, αἵτινες ὑποθέτουσιν ὡς παγίαν τὴν δόσιν, τὴν στηριζομένην ἐπὶ τόκου 6%.

§113ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἀφαιρέσατε τὸ δεκαεξαπλάσιον.

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δυνάμεθα, διότι πρέπει νὰ ἔχωμεν ἀνώτατον πάγιον ὅρον. Ὁ ὅρος ὁ σχετιζόμενος πρὸς τὸν τόκον παραλλάσσει, αὐξάνων ἐπὶ τῇ μειώσει αὐτοῦ, ὁ δὲ πάγιος ὅρος σταματᾷ τὴν αὔξησιν εἰς τὸ δεκαεξαπλάσιον· εἶναι ἄρα ἀναγκαῖοι οἱ δύο ὅροι, ἐλέγχοντες ἀλλήλους.

§115ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιφυλάσσομαι εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως· μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§116ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας.

§117ΛΕΒΙΔΗΣ. Αὔριον, παρακαλῶ, διότι θὰ γίνῃ συζήτησις.

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις εἶναι ἐλευθέρα. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου;

§119ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1).

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκεται).

§121ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ τελευταία παράγραφος νομίζω ὅτι δύναται νὰ συνταχθῇ κἄπως ἁπλούστερον· ἀντὶ τῆς μακρᾶς φράσεως, δι’ ἧς ὁρίζονται διάφορα ποσοστὰ, νὰ ὁρισθῇ πόσον θὰ ἦναι τὸ ποσοστὸν τοῦ κέρδους, τὸ διανεμητέον εἰς τοὺς μετόχους, τὸ ὁποῖον νομίζω, ὅτι ἀνέρχεται εἰς 74%, καὶ τὸ ὑπόλοιπον, ἤτοι 26%, νὰ ὑποδιαιρεθῇ εἰς τὰ ἐν τῷ ἄρθρῳ καθοριζόμενα ποσοστά.

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡμεῖς δὲν κανονίζομεν, τί θέλει διανεμηθῆ εἰς τοὺς μετόχους, διότι τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὸ καταστατικὸν τῆς ἑταιρίας· ἡμεῖς κανονίζομεν μόνον τὰ ἀφορῶντα εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ νόμου. Μόνον ἐν σχέσει πρὸς τὰ ἐν τῷ νόμῳ ἡμεῖς κανονίζομεν ποῖον μέρος τῶν καθαρῶν κερδῶν θέλει λαμβάνεσθαι ὑπ’ ὄψει. Ἐκ τῶν καθαρῶν δὲ τούτων κερδῶν, τῶν ὁριζομένων ὡς τὸ νομοσχέδιον κελεύει, ἀφαιροῦνται τὰ ποσὰ, ἅτινα θεωρεῖται πρέπον ἵνα μὴ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψει διὰ τὸν τοιοῦτον καθορισμόν· ταῦτα δὲ τὰ ἀφαιρεθέντα ἐλήφθησαν ἐκ τῶν συμβάσεων ἄλλων ἑταιριῶν καὶ ἰδίως ἐκ τῆς συμβάσεως τῆς ἑταιρίας Λούδ.

§123ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶμαι ἐναντίος τῆς διανομῆς ταύτης· μόνον τὸν τρόπον τῆς συντάξεως θεωρῶ ὡς στριφνόν.

§124Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κ.κ. Βουλευτῶν).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ· παρόντες 76 Βουλευταί. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως, Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως τῆς εἰς Ἀθήνας διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῶν πηγῶν τῆς Στυμφαλίας καὶ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος διανομῆς ὕδατος ἐν ταῖς πόλεσιν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1 (ἀναγινώσκεται).

§128ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Τὸ περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίδος νομοσχέδιον πρέπει νὰ γίνῃ ἀντικείμενον λεπτομεροῦς ἀναλύσεως. Προτίθεμαι δὲ νὰ ἐπανέλθω λεπτομερῶς ἐν τοῖς καθ’ ἕκαστα κατὰ τὰς ἑπομένας ἀναγνώσεις. Ἀλλ’ ἤδη φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἐξηγήσω ἐν τῷ συνόλῳ τὰς περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου πεποιθήσεις μου. Τὸ νομοσχέδιον περὶ διοχετεύσεως τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίδος προϋποτίθησι βεβαιωμένον γεγονὸς σπουδαιότατον, ἀφορῶν τὴν κλιματολογίαν τῆς Ἀττικῆς. Δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ γνωρίζω, ποίας ἔκαμε προκαταρκτικὰς μελέτας ἡ Κυβέρνησις, ὅπως βεβαιώσῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὅτι τὸ κλίμα τῆς Ἀττικῆς, ἡ μετεωρολογικὴ κατάστασις αὐτῆς ἀνετράπη ἐντελῶς, διότι τοῦτο ἐμφαίνει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ὅταν ἔλθωμεν εἰς τὴν κατὰ μέρος συζήτησιν, θέλομεν δώσει ὅλας τὰς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἀποδείξεις. Ἤδη περιοριζόμεθα μόνον νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ ἑξῆς: Πρόκειται περὶ ἔργου, τὸ ὁποῖον κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ θέλει στοιχίσει 52 ἑκατομμύρια δραχμὰς καὶ τὸ ὁποῖον, ὅπως συντελεσθῇ, ἀπαιτεῖ ἑξαετίαν. Πρόκειται λοιπὸν περὶ ἔργου κολοσσιαίου, τὸ ὁποῖον δὲν ἀποβλέπει εἰς ἄλλο, εἰμὴ εἰς ἓν σημεῖον τοῦ Κράτους, εἰς τὴν παροχὴν τοῦ ἐπαρκοῦς ὕδατος εἰς τὴν Ἀττικήν. Ἀλλ’ εὐθὺς παρουσιάζεται τὸ ζήτημα τοῦτο: Τί συμβαίνει, ὅπως ἦναι ἀναγκαία τοιαύτη κολοσσιαία δαπάνη, τοιαύτη θυσία τοῦ Δημοσίου, ὅπως δώσῃ τὸ ἐπαρκὲς ὕδωρ εἰς τὰς δύο πόλεις τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς καὶ εἰς τὴν Ἀττικήν; Αἱ δύο πόλεις καὶ ἡ Ἀττικὴ ἐν τῷ συνόλῳ παρουσιάζουσι πληθυσμὸν, ὡς γνωρίζομεν ἐκ τῶν πέρυσι δημοσιευθεισῶν στατιστικῶν πληροφοριῶν, 215,000 κατοίκων. Τίνος ἕνεκα λοιπὸν ἀπαιτεῖται ἡ διοχέτευσις ὕδατος ἀπὸ ἀποστάσεως 150 καὶ πλέον χιλιομέτρων ἐκ Πελοποννήσου εἰς τὴν Ἀττικὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἐπὶ μακρὰν σειρὰν αἰώνων πληθυσμὸς 550,000 κατοίκων ἠρκεῖτο μὲ τὸ ὕδωρ, τὸ ὁποῖον παρεῖχεν ἡ Ἀττική; Ὅτι ὁ πληθυσμὸς ἀνήρχετο εἰς 550,000 ψυχῶν, τοῦτο τὸ γνωρίζομεν ἐκ λεπτομερεστάτων μελετῶν, αἵτινες ἐγένοντο ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, καὶ οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι κατὰ τὴν κλασικὴν ἐποχὴν ἐπὶ αἰῶνας καὶ μέχρι περίπου τῆς ἐποχῆς τοῦ Ἀδριανοῦ, δηλαδὴ ἐπὶ ἑπτὰ τοὐλάχιστον ἑκατονταετηρίδας, ὁ πληθυσμὸς τῆς Ἀττικῆς ἐκυμαίνετο ἀπὸ 550 μέχρι 450 χιλιάδων κατοίκων. Διδασκόμεθα λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπληροφορήθη θετικῶς, ἐπείσθη ἐξ ἐπιστημονικῶν μελετῶν, ὅτι ἡ μετεωρολογικὴ κατάστασις, ἥτις ἐπέτρεπεν εἰς πληθυσμὸν τοσοῦτον, καὶ πληθυσμὸν, ὅστις ἀνέπτυξεν ἔξοχον βιομηχανίαν καὶ ἔξοχον γεωργίαν, νὰ ζήσῃ, ἔχων ἀφθόνως τὸ ἐπαρκὲς εἰς αὐτὸν ὕδωρ, ὅτι ἡ μετεωρολογικὴ αὕτη κατάστασις ἀνετράπη, οὕτως ὥστε ἀναγκάζεται ἡ Ἑλλὰς, ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, νὰ σκεφθῶσιν, ὅπως διὰ μεγάλων θυσιῶν φέρωσιν ὕδωρ ἔξωθεν τῆς Ἀττικῆς. Συνέβη λοιπὸν μετεωρολογικὴ ἀνατροπὴ τῶν φυσικῶν κλιματολογικῶν ὅρων τῆς χώρας, καὶ βεβαίως τοιαύτη ἀνατροπὴ τῶν ὅρων δὲν ἐγένετο ἐκ γενικῶν κοσμικῶν φαινομένων, διότι, ὡς γνωρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος εἶναι ἐνήμερος εἰς τὰς τοιαύτας μελέτας, τοιαῦται κοσμικαὶ μεταβολαὶ γίνονται μετὰ πάροδον ἐτῶν κατὰ μυριάδας ἀριθμουμένων. Οὐδὲν ὅμως τοιοῦτον ὑπάρχει ἤδη, καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν γενικῶν, ὡς εἶπον, κοσμικῶν ὅρων, ἡ Ἀττικὴ εὑρίσκεται ἀκριβῶς εἰς τὸ σημεῖον, εἰς ὃ εὑρίσκετο ἐπὶ Ξενοφῶντος, ὅστις τοσοῦτον λεπτομερῶς περιέγραψε τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς χώρας ταύτης, κατάστασιν, ἥτις, ὡς γνωρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, συνδέεται ἀμέσως πρὸς τὴν κλιματολογικὴν κατάστασιν. Διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτε τοιαύτη λαμπρὰ βιομηχανία ἤνθει ἐν ταῖς Ἀθήναις καὶ εἰς ἄλλα τῆς Ἀττικῆς μέρη, βιομηχανία, τῆς ὁποίας τὰ διάφορα εἴδη ἀριθμοῦνται ἐν διαφόροις κλασικοῖς συγγράμμασι, κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καθ’ ἣν οὐ μόνον τοιαύτη ἤνθει βιομηχανία ποικιλωτάτη, ἥτις πολλοῦ ὕδατος εἶχεν ἀνάγκην, ἀλλὰ καὶ γεωργία ἀξία λόγου ἤκμαζε, καὶ ἡ γεωργία αὕτη καὶ ἡ βιομηχανία αὕτη εὕρισκον ἐν τῇ Ἀττικῇ ἀφθονώτατον ὕδωρ. Γνωστὸν δὲ προσέτι, ὅτι οἱ ἀρχαῖοι εἶχον ἕξεις καθαριότητος, αἵτινες ἀπῄτουν τὸν ἀνώτατον ὅρον τῆς ποσότητος τοῦ ὕδατος. Εἶναι λοιπὸν φανερὸν, ὅτι, ὅταν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως παρουσίασε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀνωμολόγησεν, ὅτι τοιαύτας ἔλαβεν ἐπιστημονικὰς πληροφορίας, ὥστε ἐπείσθη, ὅτι δὲν δύναται δι’ ἀναλόγου θυσίας πρὸς ἐκείνην, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ κάμῃ τὸ Κράτος, ὅπως διοχετεύσῃ τὰ ὕδατα τῆς Στυμφαλίδος, νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν κλιματολογικὴν κατάστασιν τῆς Ἀττικῆς εἰς τοὺς φυσικοὺς αὐτῆς ὅρους. Ἐγὼ βεβαίως δὲν ἔχω τὴν δύναμιν, δὲν ἔχω τὰς ἐπιστημονικὰς γνώσεις, τὰς ἀπαιτουμένας, ὅπως λύσω τοιοῦτον ζήτημα. Τὸ ζήτημα ποῖον εἶναι; Δυνάμεθα διὰ τῶν θυσιῶν, τὰς ὁποίας προτείνει εἰς τὸ ἔθνος ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ν’ ἀναδασώσωμεν τὴν Ἀττικὴν, νὰ συμπληρώσωμεν τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα, τὰ ὁποῖα ἐνδεικνύει ἡ ἐπιστήμη, καὶ ἑπομένως ν’ ἀποφύγωμεν τὸ ἔργον τοῦτο μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν, βελτιουμένου τοῦ κλίματος διὰ τῆς ἀναδασώσεως καὶ συμπληρουμένων τῶν ὑδραυλικῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἡ ἐπιστήμη ἐνδεικνύει, θ’ ἀπολαύσωμεν τὸ ὕδωρ, τοῦ ὁποίου ἡ Ἀττικὴ ἔχει ἀνάγκην; εἶναι τὸ τοιοῦτον δυνατόν; Πρέπει νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι αἱ προκαταρκτικαὶ μελέται, τὰς ὁποίας ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀπαντῶσιν ἀρνητικῶς εἰς τὸ ἐρώτημα τοῦτο. Ἐν τούτοις, καίπερ μὴ δυνάμενος ποσῶς νὰ λύσω ἐγὼ τὸ ζήτημα τοῦτο, νομίζω ὅτι ὀφείλω νὰ ὑποδείξω σημεῖά τινα, τὰ ὁποῖα εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν στιγμὴν ταύτην ν’ ἀποφανθῶ, ἐὰν ἐφθάσαμεν εἰς τὸ σημεῖον τὸ ἀναπόδραστον, ὅπως τοιαύτη γίνῃ θυσία ὑπὲρ ἑνὸς σημείου τοῦ Κράτους καὶ ὑπὲρ τῆς πρωτευούσης μόνης, ὅτε οἱ αὐτοὶ λόγοι, οἵτινες ἐπέφερον τὴν κλιματολογικὴν καταστροφὴν τῆς Ἀττικῆς, ἐξακολουθοῦσι μετὰ πολλῆς ἐπιτάσεως καταστρέφοντες τὸ κλίμα ὁλοκλήρου τῆς Ἑλλάδος. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπεν εἰς ἡμᾶς, ὅτι ὁ ἀνώτατος ὅρος τοῦ ὕδατος κατ’ ἄτομον εἶναι 300 λίτραι. Νομίζω ὅτι εἶπέ τι τοιοῦτον. Δὲν εἶναι ὁ....

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐχί.

§130ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Δὲν εἶναι ὁ ἀνώτατος ὅρος. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ἴσως δὲν ἤθελεν εἶσθαι ἄσκοπον νὰ σημειώσω τινά. Ὑπάρχει πόλις εἰς τὴν Εὐρώπην, ἡ Ρώμη, εἰς τὴν ὁποίαν ἀναλογοῦν περίπου 1100 λίτραι κατ’ ἄτομον. Εἰς τὴν Ρώμην, ὅπου ἐγένοντο ἐπὶ Αὐτοκρατόρων κολοσσιαῖα ὑδραυλικὰ ἔργα πρὸς διοχέτευσιν ὑδάτων ἀφθόνων, εἰς πόλιν ἔχουσαν τότε ὑπὲρ τὸ ἑκατομμύριον κατοίκων, διὰ τῆς ἐλαττώσεως τῶν κατοίκων σήμερον εἰς 250,000 ψυχῶν, κατήντησεν ὅπως τόσον ἄφθονον ἦναι ἐκεῖ τὸ ὕδωρ, τὸ διὰ τῶν ἀρχαίων ὑδραγωγείων μετοχετευόμενον, ὥστε ν’ ἀναλογοῦν εἰς ἕκαστον κάτοικον τῆς Ρώμης ὑπὲρ τὰς χιλίας λίτρας. Ὑπάρχουσιν ἄλλαι πόλεις, αἵτινες ἔχουσι καὶ 500 λίτρας κατ’ ἄτομον, καὶ 400 καὶ 300. Σημειῶ, ὅτι ὅρος ἐλάχιστος κατὰ τὴν ἐπιστήμην, ὅπως ἀνταποκρίνηται εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας, τάς τε ἀτομικὰς, τὰς δημοτικὰς, τὰς ἀστικὰς καὶ τὰς βιομηχανικὰς, θεωροῦνται αἱ 150 λίτραι κατ’ ἄτομον. Ἤθελεν εἶσθαι λοιπὸν ἄξιον ἐρεύνης, ἂν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσιν αἱ 150 λίτραι διὰ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ παράσχῃ ἡ Ἀττικὴ· καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι θὰ ὑποδείξω σημεῖά τινα, χωρὶς ποσῶς νὰ ἀναλάβω τὴν εὐθύνην νὰ λύσω ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου οὐδαμῶς εἶμαι παρεσκευασμένος τὴν στιγμὴν ταύτην νὰ ἔχω ὁριστικὴν γνώμην. Ἐν πρώτοις θέλω παρατηρήσει, ὅτι εἷς τῶν λόγων, δι’ οὓς ἔχομεν ἀνάγκην σπουδαίας ποσότητος ὕδατος, εἶναι ἡ καθαριότης τῶν ὑπονόμων. Θέλω παρατηρήσει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ὑπονόμους δὲν ἔχομεν, διότι αἱ ὑπόνομοι τῆς πρωτευούσης εἶναι ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς οἰκοδομῆς αὐτῶν καὶ τῆς χωροσταθμίσεως αὐτῶν τοιαῦται, ὥστε, ὅπως λειτουργήσωσι πραγματικῶς ὡς ὑπόνομοι καὶ οὐχὶ ὡς ἑστίαι συλλογῆς ἀκαθαρσιῶν, μὴ δυναμένων νὰ ἐξέλθωσι τῆς πόλεως, ἀνάγκη νὰ γίνῃ ὁλόκληρος ἀνατροπὴ τοῦ συστήματος αὐτῶν. Ἀνάγκη νὰ κατασκευασθῇ ἐπὶ ἄλλης χωροσταθμίσεως, καὶ διὰ τοῦ τρόπου τῆς οἰκοδομῆς, τὸν ὁποῖον ἡ ἐπιστήμη ἐνδεικνύει, σύστημα ὁλόκληρον ὑπονόμων, ἀποληγουσῶν πρὸς τὴν θάλασσαν. Ταῦτα λέγω, ὅπως εἴπω ἀμέσως εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, καίτοι οὐδεμίαν ἀξιοῖ νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὴν ἀγόρευσίν μου, ὅτι διὰ τῆς χρήσεως τοῦ θαλασσίου ὕδατος οἰκονομεῖται τελείως ἡ ἀνάγκη αὕτη.

§131Δ. Μ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Καταστρέφονται τὰ κτήματα.

§132ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Ἡ ἐπιστήμη λύει αὐτό. Ἐνθυμεῖσθε ὅτι ὁ κ. Δαμασκηνὸς πρό τινων ἐτῶν διὰ μηχανῆς, ἡ ὁποία ἐστοίχισε 36,000 δραχμῶν, μετέφερεν ἄφθονον θαλάσσιον ὕδωρ. Εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες τότε ἐπολέμησαν τὴν ἐπιχείρησιν τοῦ κ. Δαμασκηνοῦ, διότι ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι τοιαῦτα θαλάσσια λουτρὰ, καὶ μάλιστα κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν εἶχε κατασκευάσει ταῦτα, ἄνευ σωλῆνος ἐπιστροφῆς, τὸ ὁποῖον ἤθελε διπλασιάσει τὴν δαπάνην, λουτρὰ, τὰ ὁποῖα δὲν γίνονται διὰ ῥέοντος ὕδατος (à eau courrante), δὲν ἠδύναντο παρὰ νὰ ἦναι ἀνεπιβλαβῆ. Ἀλλὰ σᾶς φέρω τὸ παράδειγμα τοῦτο διὰ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι διὰ τρόπου ἁπλουστάτου καὶ δαπάνης μικρᾶς δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἄφθονον θαλάσσιον ὕδωρ, συγκεντρούμενον εἰς κεντρικά τινα σημεῖα, ὑψηλότερα τῆς πρωτευούσης, τὰ ὁποῖα εἰς ὡρισμένας ἡμέρας νὰ λούωσιν ὁλόκληρον τὸ σύστημα τῶν ὑπονόμων, χωροσταθμουμένων καὶ οἰκοδομουμένων κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἡ ἐπιστήμη ἐνδεικνύει. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς εἶπεν, ὅτι, ὅπως μὴ γίνῃ ἀκατόρθωτον τὸ ἐπιχείρημα τῆς Στυμφαλίας, δὲν περιέλαβεν εἰς τὴν σύμβασιν τὴν κατασκευὴν τῶν ὑπονόμων. Ἐπειδὴ δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν λεπτομερῆ ἔρευναν τῆς συμβάσεως καὶ τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα θέλει ἐκτελέσει τὸ σχέδιον, τὸ ὁποῖον ἔχει ὁ Πρωθυπουργὸς, περιορίζομαι ἁπλῶς νὰ εἴπω, ὅτι ἀκριβῶς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον, ἔπρεπε πρωτίστως νὰ ἐπισύρῃ τὴν πρόνοιαν καὶ τὰς θυσίας τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι ἡ κατασκευὴ συμπλέγματος ὑπονόμων τελείου, τοιούτου, ὁποῖον ἡ ἐπιστήμη ἐνδεικνύει, καὶ τοῦ ὁποίου οὔτε ἴχνος ἔχομεν οὔτε ἐν Ἀθήναις οὔτε ἐν Πειραιεῖ, συμπλέγματος ὑπονόμων ἀποληγουσῶν εἰς τὴν θάλασσαν καὶ πλυνομένων δι’ ὕδατος θαλασσίου· καὶ τοῦτο, βεβαιῶ ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι εἰς πλείστας πόλεις τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἀμερικῆς γίνεται ἤδη, εἶναι δὲ τὸ πρᾶγμα ἄνευ οὐδενὸς κινδύνου. Μὲ τὸν ἔρωτα, τὸν ὁποῖον ἔχω, τῆς φυτείας, θὰ ἐφοβούμην ὅτι ἔτρεχε κίνδυνον, ἐὰν ἐγίνετο εἰς τὴν ἐπιφάνειαν, ὅταν ὅμως πρόκηται περὶ ὑπονόμων, δὲν δύναται κατ’ οὐδένα τρόπον νὰ βλάψῃ. Ἄν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Καλλιφρονᾶς φοβῆται μήπως γίνεται εἶδός τι ἀποῤῥοφήσεως, τὸ ὁποῖον νὰ βλάψῃ, τοῦτο εἶναι ἀδύνατον, διότι αἱ ὑπόνομοι εἶναι ὑπὸ τὴν πόλιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας δὲν γίνεται σπουδαία φυτεία. Καὶ ἐπειδὴ ἄλλως τὸ ὕδωρ αὐτὸ θέλει ὡς χείμαῤῥος πλύνει τὰς ὑπονόμους, τοιαῦται ἀποθῆκαι ἁλατούχων στρωμάτων δὲν δύνανται νὰ γίνωσιν. Ἑπομένως τὸ σύστημα τοῦτο οὐδένα παρουσιάζει κίνδυνον, καὶ βεβαίως εἶναι λογικὸν νὰ πράξωμεν καὶ ἡμεῖς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἡ ἐπιστήμη ἐνδεικνύει παντοῦ, νὰ ἐπωφεληθῶμεν τοῦ θαλασσίου ὕδατος διὰ τὸν καθαρισμὸν τῶν ὑπονόμων· καὶ ἰδοὺ εὐθὺς σπουδαιότατον μέρος τῆς χρήσεως τοῦ ὕδατος, τὸ ὁποῖον ἐξοικονομοῦμεν διὰ τοῦ θαλασσίου ὕδατος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἄφθονον, καὶ διὰ δαπάνης σχετικῶς μικρᾶς, ἐκ τοῦ παραδείγματος, τὸ ὁποῖον ἔφερον πρὸ ὀλίγου. Βλέπετε ὅτι, καὶ ἂν διπλασιασθῇ ἡ δαπάνη καὶ ἂν δεκαπλασιασθῇ, ἵνα ἀποκτήσωμεν μηχανὴν δεκαπλασίας δυνάμεως, διὰ δαπάνης 400,000 δραχ. θὰ ἔχωμεν ἐπαρκῆ μηχανήματα, ὅπως κάμωμεν ἀποθήκας θαλασσίου ὕδατος καὶ δι’ αὐτοῦ πλύνωμεν τὰς ὑπονόμους, αἱ ὁποῖαι αὐταὶ θέλουσιν ἀληθῶς προκαλέσει σπουδαιοτάτην δαπάνην. Ἀλλὰ δύναται νὰ πεισθῇ περὶ τούτου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ταχέως βαδίζομεν εἰς σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον σκληρὰ διδάγματα τῆς πείρας θὰ μᾶς ἀποδείξωσιν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξακολουθῶμεν μένοντες ἄνευ ὑπονόμων. Διότι σήμερον εἴμεθα ἄνευ ὑπονόμων, σήμερον ἔχομεν ὑπονόμους, αἱ ὁποῖαι εἶναι ἀποθῆκαι ὑπογείων ἀκαθαρσιῶν καὶ οὐδὲν ἕτερον· διότι ποῦ λήγουσιν αἱ ὑπόνομοι αὗται; Γνωρίζετε μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀπολήγουσι; Καὶ ἂν ἐξέρχωνταί που, καθιστῶσιν ὅλην ἐκείνην τὴν συνοικίαν ἀκατοίκητον. Γνωρίζετε ἐπίσης, ὅτι τὰ διαχωρητήρια 120 χιλιάδων κατοίκων οὐδὲν ἄλλο εἶναι, παρὰ οἱ λάκκοι, τοὺς ὁποίους εὑρίσκει τις εἴς τινα χωρία τῆς Εὐρώπης καὶ τῆς Ἑπτανήσου, τὰ ὁποῖα οἱ Γάλλοι ὀνομάζουσι bois-tout, οἱ ὁποῖοι ἀποῤῥοφῶσι πᾶν ὅ,τι ῥίπτεται εἰς αὐτά. Ἀλλὰ τὰ bois-tout αὐτὰ, αἱ ἀποθῆκαι αὐταὶ τῶν ἀκαθαρσιῶν ἀναδίδουσι τὸν θάνατον ἐκ τῶν σπλάγχνων τῆς γῆς. Βεβαίως ἕνεκα εὐτυχῶν τινων ὅρων μετεωρολογικῶν, οἱ ὁποῖοι ἐν μέρει ἠλλοιώθησαν, χάρις εἰς τοὺς βορείους ἀνέμους, χάρις εἰς τοὺς ἐπὶ 227 ἡμέρας πνέοντας βορειονατολικοὺς καὶ νοτιοδυτικοὺς ἀνέμους εἰς τὸ λεκανοπέδιον τῆς Ἀττικῆς, ἀποφεύγομεν συνήθως τὰ κακὰ τοιαύτης καταστάσεως. Ἀλλ’ ὁ κορεσμὸς τοῦ ἐδάφους τῆς πόλεως Ἀθηνῶν θέλει ἐπέλθει, ὡς ἐπῆλθεν ὁ κορεσμὸς ὑπὸ ἄλλην ἔννοιαν τῶν νοσοκομείων. Ἑπομένως, ὅταν μᾶς εἴπατε προχθὲς ἐν τῇ ἐκθέσει ὑμῶν περὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ μέλλοντος νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς ὑμᾶς νὰ συνολογήσητε σύμβασιν πρὸς διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων τῆς Στυμφαλίδος, ὅταν μᾶς εἴπατε, ὅτι, διὰ νὰ μὴ ἐμποδισθῇ τὸ ἔργον τοῦτο, ἀναβάλλετε ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ συμπεριλάβητε εἰς τὰ ἔργα ταῦτα τὰς ὑπονόμους, μετὰ λύπης ἤκουσα τοῦτο. Διότι, ἀφοῦ ἀνωμολόγησα, ὅτι δὲν ἔχω τὴν δύναμιν νὰ σᾶς εἴπω, ἂν δύνασθε διὰ τῶν θυσιῶν, τὰς ὁποίας θὰ κάμητε, ἂν δύνασθε ἐντὸς ἓξ ἢ ὀκτὼ ἐτῶν νὰ ἐπαναφέρητε ἐν μέρει τοὐλάχιστον τὴν κλιματολογικὴν κατάστασιν τῆς Ἀττικῆς, ἥτις πρὸ πάντων ἀνετράπη κατὰ τὰ τελευταῖα τέσσαρα ἔτη διὰ τῶν κολοσσιαίων πυρκαϊῶν, αἵτινες ἐγένοντο ὑπὸ τοὺς ὀφθαλμοὺς ὑμῶν, χωρὶς τίποτε νὰ κατορθώσητε νὰ προλάβητε, λέγω ὅτι ἤθελον εὐχηθῆ, ἀφοῦ δὲν φαίνεσθε πιστεύων ὅτι δύνασθε τοῦ λοιποῦ νὰ προλάβητε ἐπὶ μακρὸν χρόνον τὴν τελείαν λειψυδρίαν, νὰ περιλάβητε τοὐλάχιστον εἰς τὸ σχέδιον ὑμῶν ἔργον ἐκ τῶν ὧν οὐκ ἄνευ, τὴν ἐπιστημονικὴν κατασκευὴν συμπλέγματος ὑπονόμων, ἀπολήγοντος εἰς τὴν θάλασσαν. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον, ὅτι σύμπλεγμα τοιοῦτον δύνασθε νὰ κατορθώσητε, καὶ δύνασθε νὰ τηρῆτε τὴν πόλιν καθαρωτάτην, δύνασθε νὰ πλύνητε τὰς ὑπονόμους ταύτας ὅσον συχνὰ θέλετε διὰ συστήματος ὑδραυλικοῦ, μεταφέροντος τὸ ὕδωρ τῆς θαλάσσης εἰς τὴν πρωτεύουσαν μὲ δαπάνην σχετικῶς μικρὰν, διότι καὶ διὰ τὰς δεξαμενὰς, τὰς ὁποίας θὰ κατασκευάσητε πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, καὶ διὰ τὰ λοιπὰ ἔργα, δὲν θ’ ἀτενίσητε πρὸς τὰς δεκάδας τῶν ἑκατομμυρίων, τὰς ὁποίας τόσον εὐχερῶς ἤλθατε νὰ μᾶς ἀναγγείλητε, διότι διὰ δαπάνης πολὺ μικροτέρας, τὴν ὁποίαν δὲν δύναμαι νὰ ὑπολογίσω, δύνασθε τὰ πάντα νὰ κάμητε. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἐνῷ δὲν παρουσιάζει οὐδὲν νομοθέτημα, οὐδὲν σχέδιον ἀπέναντι τῆς ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, ὅπως σώσῃ τὴν πόλιν ἀπὸ βεβαίας καταστροφῆς, ἐνῷ δὲν ἀποβλέπει εἰς τὴν χρῆσιν μέσων πολὺ ἁπλουστέρων, ἐνῷ δὲν μᾶς παρουσιάζει τουλάχιστον σχέδιόν τι πρὸς ἐπανόρθωσιν τοῦ καταστραφέντος κλίματος τῆς Ἀττικῆς, φέρει μίαν λύσιν, τὴν ὁποίαν ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ τὴν ὀνομάσω ἐμπειρικήν. Ὑπάρχουν ὕδατα εἰς τὴν Στυμφαλίαν, ἅτινα διὰ δαπάνης 52 ἑκατομμυρίων θέλομεν μεταφέρει εἰς τὴν Ἀττικὴν· τοιαύτην λύσιν ἐγὼ ὀνομάζω ἐμπειρικὴν, διότι ἐπὶ τέλους θὰ ὁμολογήσητε, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ὑπῆρχον καὶ τὰ ὕδατα ταῦτα τῆς Στυμφαλίας. Τί ἠθέλομεν κάμει; Ἠθέλομεν ἐγκαταλείψει οἱ κάτοικοι τῆς Ἀττικῆς τὴν χώραν ταύτην; Ὑποθέτω ὅτι δὲν ἠθέλομεν τὸ πράξει, ἀλλ’ ἠθέλομεν προσπαθήσει νὰ διορθώσωμεν τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν διὰ τῆς ἀβελτηρίας ἡμῶν ἐπὶ 60 ἔτη ἐδημιουργήσαμεν, διότι, ἀφ’ ἧς ἦλθεν ἡ πρωτεύουσα ἐδῶ, χρονολογεῖται ἡ συστηματικὴ καταστροφὴ τοῦ κλίματος τῆς Ἀττικῆς. Εἰς τὴν δευτέραν καὶ τρίτην ἀνάγνωσιν θὰ σᾶς φέρω παρατηρήσεις τινὰς μετεωρολογικὰς, καὶ θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἐπὶ 24 ἔτη ὁ ἄλλοτε Διευθυντὴς τοῦ Ἀστεροσκοπείου μακαρίτης Σμὶθ ἐσημείωσε τὸν ἀριθμὸν τῶν ἡμερῶν, καθ’ ἃς ἡ βροχὴ πίπτει εἰς τὴν Ἀττικὴν, καὶ θέλετε παρατηρήσει, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ ἐπιστήμονες βεβαιοῦσιν, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἥτις λήγει τὸ 1858, ὅτι, καίτοι ἤδη κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἡ κατάστασις ἡ μετεωρολογικὴ τῆς Ἀττικῆς βεβαίως δὲν ἦτο τοιαύτη, ὁποία ἦτο εἰς ἄλλας ἐποχὰς, οὐχ ἧττον ἡ ποσότης τῆς καταπεσούσης βροχῆς ἦτο ἐπαρκεστάτη, καὶ ἂν εἴχομεν τοιαύτην κατάστασιν μετεωρολογικὴν, ὁποίαν ἐπὶ 24 ἔτη εἶχε σημειώσει ὁ μακαρίτης Σμὶθ, ἤθελον σᾶς ὑποδείξει καὶ ἄλλον τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου ἠδύναντο αἱ πόλεις τῶν Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς νὰ ἔχωσιν ἄφθονα καὶ ἄριστα ὕδατα, χωρὶς νὰ διοχετευθῶσι διὰ τοιαύτης κολοσσιαίας δαπάνης τὰ νερὰ τῆς Στυμφαλίδος. Γνωρίζετε, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι ἡ λαμπρὰ Βενετία κατὰ τὴν ἀκμὴν αὐτῆς εἶχεν ὑπὲρ τὰς 200 χιλιάδας κατοίκων. Ὁ πληθυσμὸς τῆς Βενετίας κατῆλθε μέχρις 120 χιλιάδων κατοίκων περίπου. Οὐδέποτε καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τῆς ἀκμῆς αὐτῆς ἡ Βενετία, καὶ μέχρι σήμερον, ἐπὶ 1400 ἔτη, ἀφ’ ἧς ὑπάρχει, μετεχειρίσθη ὕδωρ μεταφερθὲν ἐκεῖ δι’ ὑδραγωγείου τινός. Ἡ μεγάλη Βενετία, ἡ λαμπρὰ ἐκείνη πόλις, ἥτις ἀνέπτυξε λαμπροτάτην βιομηχανίαν καὶ κατὰ τὸν μεσαιῶνα καὶ κατὰ τοὺς χρόνους τῆς ἀναγεννήσεως, ἔζησεν ἐπὶ 1400 ἔτη καὶ σήμερον ἀκόμη μόνον διὰ τοῦ ὕδατος τῆς βροχῆς. Ἡ Βενετία ἔχει 2,077 δεξαμενὰς, ἐξ ὧν 197 εἶναι δημόσιαι. Ἡ χωρητικότης των ἐν συνόλῳ εἶναι κυβικῶν μέτρων 202,535, τὸ βάθος των περίπου 3 μέτρων. Λαμπρῶς κατασκευασμέναι, δίδουσιν ὕδωρ διαυγέστατον, θερμοκρασίας 8 ἕως 9 βαθμῶν τοῦ Ρεωμύρου.

§133ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι 10 ἡ ὥρα.

§134ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἄν ἔχητε πολλὰ νὰ εἴπητε, ἂς ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον, διότι τὸ θέμα εἶναι πολὺ σπουδαῖον.

§135ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Βλέπω ὅτι ἐξηντλήθη ἡ ὑπομονὴ τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων.

§136ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ἐναντίας, ἕνεκα τοῦ προκεχωρηκότος τῆς ὥρας ἀναβάλατε τὴν ἀγόρευσίν σας, καὶ θέλετε ἐξακολουθήσει αὐτὴν κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§137ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀλλ’ ἐννοοῦμεν ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἀναβολὴ, διότι δὲν εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ.

§138ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κ. κ. Βουλευτῶν).

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 10 μ. μ.