1890.05.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 38

Τῆς 7 Μαΐου 1890.

(Δευτέρα)

Ὥρᾳ 5½ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι κάτοικοι Πατρῶν καὶ πρὸ πάντων ἔμποροι συνιστῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ μεταβάλῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτῆς ὡς πρὸς τὴν ἀνέγερσιν τοῦ τελωνείου, νὰ ἐπιτρέψῃ δὲ τὴν ἐξακολούθησιν αὐτοῦ εἰς ὃ μέρος ἐγείρεται ἤδη.

§2ΡΙΚΑΚΗΣ. Καθόσον ἀφορᾷ τὴν ἐκλογὴν τῆς θέσεως πρὸς ἀνέγερσιν τοῦ τελωνείου, δὲν δίδομεν οὐδεμίαν γνώμην. Τοῦτο πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν ἁρμοδίων.

§3ΦΩΤΗΛΑΣ. Πολλοὶ ἔμποροι Πατρῶν μοὶ ἐπέδειξαν τὸ μέρος, καὶ ἐγὼ παρετήρησα, ὅτι εἶναι ἔγκλημα κατὰ τῆς πόλεως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γίνεται. Τώρα ὑπάρχει διαφωνία, ποῦ νὰ ἐγερθῇ τὸ τελωνεῖον, εἰς τὴν βορείαν ἢ εἰς τὴν μεσημβρινὴν πλευράν; ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι ἐκεῖ, ὅπου ἐγείρεται, δὲν πρέπει νὰ ἐγερθῇ. Ἡ πόλις μάλιστα τῶν Πατρῶν ἐνθουσιάσθη μὲ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ τὸ τελωνεῖον ἐκεῖ, ὅπου ἤδη ἐγείρεται, διότι σὺν τοῖς ἄλλοις καταστρέφεται καὶ ὁ λιμὴν τῆς πόλεως, διὰ τὸν ὁποῖον ἐδαπανήθησαν ἑκατομμύρια.

§4ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἐγὼ τοὐναντίον ἔχω ἐπιστολὴν, ὑπογεγραμμένην ἀπὸ τοὺς πρώτους ἐμπόρους τῶν Πατρῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπιμένουν νὰ γίνῃ τὸ τελωνεῖον ἐκεῖ, ὅπου ἤδη ἐγείρεται. Ἐν τούτοις συμφωνῶ, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ μία ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία νὰ μεταβῇ εἰς Πάτρας, διὰ νὰ προσδιορίσῃ τὸ κατάλληλον μέρος.

§5ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Οἱ γεωργοὶ τῆς Θεσσαλίας καὶ ἰδίως τῶν ἐπαρχιῶν Τυρνάβου, Λαρίσσης, Βόλου καὶ τοῦ ἡμίσεως τῶν Φαρσάλων εἶναι ἐντελῶς κατεστραμμένοι ἐξ αἰτίας τῆς μεγάλης ξηρασίας. Πολλοὶ δὲν ἠδυνήθησαν οὔτε τὸν σπόρον νὰ συνάξωσιν. Ἐκτὸς δὲ τούτου, δὲν ἔχουν καὶ τροφὴν διὰ τὰ ζῶα, οὔτε ἄχυρον οὔτε χόρτον, ἠναγκάσθησαν μάλιστα νὰ μετασκηνώσωσι τὰ ζῶά των εἰς ἄλλα μέρη οἱ γεωργοί. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν ἐκ μέρους ὅλων τῶν συναδέλφων τῆς Θεσσαλίας, νὰ φροντίσῃ, ὥστε πρῶτον ἡ καταβολὴ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν νὰ ἀναβληθῇ, καὶ νὰ πληρωθῇ εἰς τρεῖς ἴσας δόσεις, κατὰ διάφορα χρονικὰ διαστήματα, δεύτερον νὰ χορηγήσῃ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ ἀποδόσει τὸν σπόρον εἰς τοὺς ἀπόρους γεωργοὺς, καὶ τρίτον νὰ ἐνεργήσῃ παρὰ τῇ Προνομιούχῳ Τραπέζῃ Ἠπειροθεσσαλίας, ἵνα αὕτη δανείσῃ χρήματα εἰς τοὺς γεωργοὺς, διὰ νὰ ἀγοράσουν ἄρτον δι’ ἑαυτοὺς καὶ τὰς οἰκογενείας των καὶ τροφὴν διὰ τὰ ζῶα, διότι οἱ γεωργοὶ εὑρίσκονται εἰς ἀπόγνωσιν καὶ εἰς τὸ μέλλον θὰ ἦναι χειροτέρα ἡ κατάστασίς των. Καὶ ἄλλοτε συνέβη παρομοία καταστροφὴ, ὄχι ὅμως τόσον μεγάλη, ὡς ἡ ἐφετεινὴ, ἡ δὲ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις ἐχορήγησε τὸν σπόρον εἰς τοὺς γεωργοὺς, οἵτινες τὸν ἀπέδωκαν πάλιν κατὰ τὸ ἐπελθὸν ἔτος.

§6Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Συμμερίζομαι τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Κανταρτζῆ· ἐπειδὴ ὅμως νομίζω δύσκολον τὸ πρᾶγμα, νομίζω ὅτι καλλίτερον θὰ ἦτο, ἂν ἀνεβάλλετο ἁπλῶς ἡ πληρωμὴ τοῦ φόρου διὰ τὸ ἔτος τοῦτο, καὶ οὕτω θὰ ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔλθῃ εἰς ἀρωγὴν τῶν πτωχῶν ἐκείνων γεωργῶν. Βεβαίως ἐπιθυμητὸν ἤθελεν εἶσθαι, ἂν τὸ Κράτος παρεῖχε τὸν σπόρον καὶ ἅπαντα τὰ ζητηθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Κανταρτζῆ, ἀλλ’ ἐπειδὴ εὑρίσκω τὸ πρᾶγμα δύσκολον, καλὸν εἶναι νὰ ἀνασταλῇ ἡ εἴσπραξις τοῦ φόρου. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τούτου. Ἤδη δὲ στρέφω τὸν λόγον ἐπὶ γεγονότος, ἀφορῶντος τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ ἀσφάλειαν. Χθὲς, Κύριοι, περὶ τὴν ἑσπέραν ἦλθον εἰς τὴν οἰκίαν μου περὶ τοὺς 15 πολῖται, μικρομεταπράται παρὰ τὴν νέαν ἀγοράν. Οὗτοι ἔφερον μεθ’ ἑαυτῶν καὶ ἕτερον πολίτην, Θεόδωρον Γεωργαντᾶν, καθημαγμένον, κατατετραυματισμένον καὶ μωλωπισμένον. Οὗτος εἶναι χωλὸς, ἔχει δὲ τὸν ἕνα πόδα ξύλινον, κατάγεται ἐκ Κορινθίας, καὶ ὑποθέτω ὅτι ὁ κ. Πετρίδης θὰ τὸν γνωρίζῃ, εἶναι δὲ ἐκλογεὺς Ἀθηναῖος. Ὁ πολίτης οὗτος χθὲς περὶ τὴν 4 ὥραν μ.μ. ἐν ᾧ εὑρίσκετο εἰς τὸ μικρὸν ἐργαστήριόν του, πωλῶν χόρτα καὶ τυρὸν, κατετραυματίσθη ὑπό τινος Μανώλα, ὅστις ἀποτελεῖ μέρος τῆς κουστωδίας, τῆς σωματοφυλακῆς τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἄνευ αἰτίας ἐπετέθη κατ’ αὐτοῦ ὁ Μανώλας διὰ ῥάβδου, ἐχούσης σιδηρὰν αἰχμὴν, καὶ τὸν ἐτραυμάτισεν εἰς τὴν κεφαλὴν, εἰς τὴν ὠμοπλάτην καὶ εἰς τὸν δάκτυλον, διότι διὰ τῶν χειρῶν του ὁ ἀτυχὴς Γεωργαντᾶς προσεπάθει νὰ προφυλαχθῇ. Σᾶς βεβαιῶ, τὸ θέαμα τοῦ τραυματίου αὐτοῦ ἦτο οἰκτρὸν, παρέτυχε δὲ Κύριός τις παρ’ ἐμοὶ, συμπαθῶς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν διακείμενος, ὅστις μοὶ εἶπε: «σᾶς ὁμολογῶ ὅτι ἔχετε δίκαιον, ὅταν ἐν τῇ Βουλῇ κραυγάζητε διὰ τὰ τοιαῦτα». Τὸ περιεργότερον δὲ ὅλων εἶναι, ὅτι, ἐνῷ ἀνεστατώθησαν ἐκεῖ πάντες οἱ πολῖται καὶ ἐζήτησαν τὴν συνδρομὴν τῶν κλητήρων, ἵνα συλλάβωσι τὸν δράστην, οὗτοι μετὰ συμβούλιον ἀπεφάνθησαν, ὅτι τὸ πρόσωπον τοῦ ἐνόχου ἦτο ἱερὸν καὶ ἀπαραβίαστον, καὶ ἀπέσχον, ἐνῷ προχθὲς συνέλαβον καταστηματάρχην καὶ τὸν ἐκακοποίησαν καὶ τὸν ἐκράτησαν εἰς τὴν Ἀστυνομίαν ἐπὶ πολὺ, διότι κατηγγέλθη, ὅτι ἔῤῥιψε φλοιὸν λεμονίου ἐπί τινος πολίτου. Ὁμολογῶ ὅτι λυποῦμαι, διότι εὑρίσκομαι εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐκθέτω τοιαῦτα ἐντεῦθεν, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ πράξω ἄλλως, διότι τὸ πρᾶγμα θὰ λάβῃ μεγαλειτέρας διαστάσεις. Δὲν βλέπω δὲ καὶ τὴν ὠφέλειαν, ἥτις προσγίνεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκ τῆς τοιαύτης συμπεριφορᾶς τῶν ἀνθρώπων της. Παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν νὰ ἐξετάσῃ τὸ ζήτημα, ἂν οἱ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες, προσκληθέντες νὰ συλλάβωσι τὸν δράστην, ἀπέσχον, καὶ δεύτερον, νὰ ἐνεργηθῶσι τὰ δέοντα, ὅπως τιμωρηθῇ αὐστηρότατα ὁ τόσον ἀνάνδρως ἐπιτεθεὶς κατὰ τοῦ χωλοῦ ἐκείνου ἀνθρώπου.

§7ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐνόνω καὶ ἐγὼ τὰς παρακλήσεις μου πρὸς τοὺς κυρίους Ὑπουργούς, καὶ παρακαλῶ αὐτοὺς, χάριν τῆς τιμῆς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς προσωπικότητος αὐτῶν τῶν ἰδίων, νὰ μὴ ἀφήσωσιν ἀτιμώρητον τὸ ἔγκλημα αὐτὸ, τὸ ὁποῖον κινεῖ τὴν ἀγανάκτησιν παντὸς ἀνθρώπου. Γινώσκω τὸν χωλὸν αὐτόν· πρέπει νὰ ἦναι θηρίον ὁ ἄνθρωπος ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐνόμισεν ὅτι ἔχει ἀρκετὴν δύναμιν, ἵνα ἐπιτεθῇ ἐναντίον ἑνὸς χωλοῦ, μὴ δυναμένου νὰ ἵσταται ἀσφαλῶς εἰς τοὺς πόδας του. Ἔκαμεν ἔγκλημα στυγερώτατον, ἄξιον πάσης τιμωρίας, δὲν ὑπῆρχε δὲ καὶ λόγος, ὁ ὁποῖος νὰ τὸν ἐκίνησεν εἰς τόσον ἀγρίαν ἐπίθεσιν. Ἡ ἀπάθεια δὲ, μὲ τὴν ὁποίαν ἐθεῶντο τὴν βανδαλικὴν πρᾶξιν οἱ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες, ἐξήγειρε τὴν κοινὴν ἀγανάκτησιν, καὶ ἐκ τούτου συνεπέρανον ἅπαντες, ὅτι ἰσχυρά τις προστασία σκέπει τὸν δράστην. Ἐγὼ ἀποτείνομαι εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὡς περὶ τελεσθέντος ἐγκλήματος, διότι, διὰ νὰ τιμωρήσῃ τὰ ἀστυνομικὰ ὄργανά του ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦτο δὲν τὸ ἐλπίζω, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καθῆκον ἔχει νὰ διατάξῃ τὰ παρὰ τοῦ νόμου ἀπαιτούμενα κατὰ τοιούτων πράξεων, καὶ νὰ ἐπέλθῃ ἡ δικαιοσύνη τιμωρός.

§8Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν μοὶ προξενοῦν πολλὴν αἴσθησιν τὰ παρὰ τοῦ κ. Γεωργαντᾶ ἐκτεθέντα, διότι αὐτὰ εἶναι ἀπὸ τὰς συνήθεις πράξεις τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως. Δυστυχῶς τὸ πρᾶγμα ἤρχισε σήμερον νὰ λαμβάνῃ μεγαλειτέρας διαστάσεις, καὶ οἱ ῥοπαλοφόροι θὰ καταδιώκουν πάντα δημοσιογράφον, ἴσως καὶ τοὺς Βουλευτὰς, δὲν ἠξεύρω καὶ τίνας ἄλλους· καὶ λέγω τοῦτο, διότι ἔμαθον, ὅτι πρὸ ὀλίγης ὥρας τρεῖς ῥοπαλοφόροι ἐπετέθησαν κατὰ τοῦ κ. Ρούκη, τοῦ συντάκτου τῆς «Ἐφημερίδος», ἔξωθεν τοῦ γραφείου του. Τὸν ἕνα ἐξ αὐτῶν τὸν ἐγνώρισεν ὁ κ. Ρούκης· εἶναι ἐπιστάτης τῶν φυλακῶν Συγγροῦ. Ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι ἀγρία, καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσωμεν νὰ φροντίσητε νὰ προλαμβάνωνται τὰ συμβαίνοντα, ἢ μᾶλλον νὰ εἴπητε εἰς τοὺς ἀνθρώπους αὐτοὺς, ὅτι δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ στερεοποιηθῆτε δι’ αὐτῶν τῶν μέσων, καὶ νὰ μὴ προβαίνουν εἰς τὰ τοιαῦτα· ἄλλως δὲν ἠξεύρω ποῦ ἠμπορεῖ νὰ φθάσῃ τὸ πρᾶγμα, διότι ὁ κ. Ρούκης δὲν θὰ ἀνεχθῇ νὰ τὸν προσβάλουν, καὶ ἴσως ἴσως αὔριον σᾶς παρουσιασθῇ ὡς κατηγορούμενος.

§9ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μοὶ εἴπῃ, ἐὰν τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὴν ἐφημερίδα «Ἐπιθεώρησιν», ὡς συμβάντα ἐν τῷ χωρίῳ Καλαμαρᾷ, ἦναι ἀληθῆ.

§10ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ἠξεύρω τί γράφει ἡ «Ἐπιθεώρησις». Δόσατέ μοι, παρακαλῶ, τὴν ἐφημερίδα.

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λάβετε, κύριε Ὑπουργὲ (τῷ δίδει τὴν ἐφημερίδα).

§12ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου περὶ προσωρινῆς ἐπὶ ἐξαγωγῇ ἀτελείας ζακχάρεως πρὸς κατασκευὴν λουκουμίων, ζαχαροπήκτων καὶ ζαχαροπλάστων εἰδῶν, ὡς καὶ κρυσταλλίνων πινάκων πρὸς κατασκευὴν κατόπτρων. Ὑποβάλλω πίνακα τῶν δαπανηθέντων ἐκ τῆς ἐκτάκτου πιστώσεως τοῦ 1882 κατὰ κεφάλαια καὶ ἄρθρα, ὅπως ἐζητήθησαν κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν, τῶν ἐτῶν 1882, 1884, 1886, 1887 καὶ 1889.

§13ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ τυπωθῶσι.

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐζητήθη προσέτι, ὅπως ὑποβάλω κατάστασιν τῶν μέχρι σήμερον πληρωθέντων ἀπέναντι τῆς ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου τῶν 60,000,000. Ἐπληρώθησαν μέχρι σήμερον 54,828,000.

§15ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὥστε μένει ὑπόλοιπον;...

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. 800 καί τινων χιλιάδων. Ἐπὶ αἰτήσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν καταθέτω πίνακα τῶν τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ὑπαλλήλων κατ’ ἀντιδιαστολὴν πρὸς τὸ ἐργατικὸν προσωπικὸν τῶν καπνοκοπτηρίων. Ἐκ τοῦ πίνακος τούτου προκύπτει, ὅτι ἔκτακτοι ὑπάλληλοι τῶν καπνοκοπτηρίων δὲν ὑπάρχουσιν. Ὑποβάλλω καὶ πίνακα τῆς γενομένης δαπάνης πρὸς τὸν δι’ ἀερίου φωτισμὸν τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ Κερκύρᾳ στρατιωτικῶν κτιρίων.

§17ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 118–120).

§18ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ ἀποκρύψω τὴν λίαν λυπηρὰν ἐντύπωσιν, ἣν αἰσθανόμεθα ἐν τῇ πλευρᾷ ταύτῃ, ἐκ τῆς σιωπῆς, τὴν ὁποίαν πάντοτε προβάλλει ἡ Κυβέρνησις, ὁσάκις ἐκ τῶν τάξεων ἡμῶν καταγγέλλωνται βιαιοπραγίαι φύσεως δυστυχῶς πολιτικῆς, ἐνῷ ἄλλαι κρατοῦσιν ἀρχαὶ παρ’ ἡμῖν. Πάντες ἐνθυμεῖσθε, ὅτι κατὰ τὴν πρωθυπουργίαν τοῦ νῦν ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἷς διαπρεπέστατος δημοσιογράφος καὶ ἔξοχος φιλέλλην, πολλὰς προσενεγκὼν εἰς τὸν τόπον ὑπηρεσίας, ὁ κ. Στεφανόπολις, ἐγένετο ἀντικείμενον προσβολῆς ἐκ μέρους ὑπαλλήλου τινὸς, ὅστις δὲν ἠξεύρω πῶς ἐφαντάσθη, ὅτι ὁ δημοσιογράφος οὗτος προσέβαλε τὸν ἀρχηγὸν τῆς τότε Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ οὐ μόνον οὐδεμίαν προστασίαν ἔλαβε παρὰ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς τότε Κυβερνήσεως ὁ ἐπιτεθεὶς, ὁ ὁποῖος κατὰ τὰ ἄλλα ἦτο ἀγαθὸς ἄνθρωπος, ἀλλὰ καὶ ἐπεστάτησεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως αἱ ἀρχαὶ ἐπιτελέσωσι τὰ καθήκοντα αὐτῶν, ὅπως καταγγελθῇ, καὶ καταγγελθεὶς ἐδικάσθη καὶ κατεδικάσθη εἰς 2 μηνῶν, νομίζω, φυλάκισιν, ἐνῷ ἡμεῖς δὲν γνωρίζομεν νὰ συνέβη ποτὲ τοιοῦτό τι ἐκ μέρους ὑμῶν (ἀποτείνεται πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς), νὰ τιμωρηθῶσιν ἄνθρωποι, οἵτινες ἐκφράζουσιν ἔστω καὶ ζωηρότατα πεποιθήσεις πολιτικὰς δημοσίᾳ. Διὰ ταῦτα δὲν ἔπρεπε νὰ ἐκπλαγῇ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀπὸ γενικῆς ἀπόψεως ἔκαμα τὰς παρατηρήσεις ταύτας, διότι δὲν πρόκειται περὶ μεμονωμένης περιστάσεως, πρόκειται περὶ σειρᾶς περιστάσεων, αἵτινες δεικνύουσιν, ὅτι δὲν ἀποδίδει ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοιούτου θέματος τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς ἀποδίδομεν εἰς αὐτό. Καὶ τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἀποδίδομεν εἰς αὐτὸ, τὴν στηρίζομεν ἐπὶ τῆς ἰδέας, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐλευθερία πραγματικὴ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀνεξάρτητον φρόνημα ὑπὸ τὸ κράτος τοιούτων ἐπιθέσεων, ὅταν τοιαῦται ἐπιθέσεις μένωσι, δύναμαι νὰ εἴπω, πάντοτε, ἢ σχεδὸν πάντοτε, ἀτιμώρητοι.

§19Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Εἰς τὴν συνεδρίασιν τῆς προχθὲς παρεκάλεσα τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα τὰ μεθοριακά· ἀλλ’ οὗτος οὐ μόνον δὲν κατέθεσε ταῦτα, ἀλλ’ ἐμποδίζει καὶ πάντα ἄλλον, κατέχοντα τοιαῦτα, νὰ καταθέσῃ καὶ δημοσιεύσῃ αὐτά. Ὑπενθύμισε μάλιστα πρός με, ὁ ὁποῖος ἐζήτησα τὴν ἐκτύπωσιν καὶ διανομὴν τούτων, τὰς συνεπείας τοῦ νόμου, ὅτι ὁ δημοσιεύων ἔγγραφα, ἀφορῶντα ἐθνικὰ συμφέροντα, βεβαίως εὐθύνεται ἀπέναντι τοῦ νόμου. Ἡ τοιαύτη ἀπειλὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ βεβαίως δὲν μὲ πτοεῖ· ἀλλ’ ἐπειδὴ τὰ ἀνὰ χεῖράς μου ἔγγραφά εἰσι μονομερῆ, ἀφορῶσι δὲ μόνον τὰ εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ἀρχηγείου Λαρίσσης συμβάντα, διὰ τοῦτο δὲν ἐπιμένω εἰς τὴν κατάθεσιν καὶ δημοσίευσιν αὐτῶν.

§20Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατετέθη, νομίζω, ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἡμερησία διαταγὴ τοῦ τότε ἀρχηγοῦ Λαρίσσης.

§21Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Μάλιστα.

§22ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἐδημοσιεύθη, διότι τὴν ἐζήτησα καὶ μοὶ ἐδόθη ὡς κατετέθη.

§23Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἡ ἡμερησία αὕτη διαταγὴ εἶναι διαταγὴ μερική, ἀφορῶσα μόνον τὸ Ἀρχηγεῖον Λαρίσσης, τῆς ὁποίας τὴν ἀνάγκην δὲν ἔχομεν, διότι οἱ ἐν τῷ τμήματι ἐκείνῳ ἀξιωματικοί, οὓς ἐξυμνεῖ αὕτη, εἰσὶ γνωστοὶ καὶ μὴ ἔχοντες ἀνάγκην συστάσεως οὐδεμιᾶς, διότι συνηγοροῦσιν ὑπὲρ αὐτῶν οἱ ἀριθμοὶ τῶν φονευθέντων καὶ πληγωθέντων Τούρκων ἀξιωματικῶν καὶ στρατιωτῶν. Ἡμεῖς ζητοῦμεν τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων ἐν γένει τοῦ Ἀρχηγείου, διότι οὕτω θέλει διαλευκανθῆ ἡ ἀλήθεια καὶ πεισθῆ πᾶς τις περὶ τῆς ἀληθείας τῶν τότε συμβάντων. Καὶ οὕτως ἀποκλείεται εἰς πάντα τὸ δικαίωμα ἀπὸ τοῦ νὰ κομποῤῥημονῇ καὶ κομπάζῃ, ἐνῷ ἴσως τότε ἔτρεμεν. Ἀλλ’ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ θέλει ἀποκαλυφθῆ καὶ ἡ ἐνέργεια τῆς τότε Κυβερνήσεως: ἔδιδε διαταγὰς εἰς τὰ διάφορα Ἀρχηγεῖα, καὶ ὁποίας; ἐλάμβανεν ἀπαντήσεις, καὶ ὁποίας; διότι, ὡς λέγεται καὶ πιστεύεται, τὸ συμφέρον αὐτῆς, ἢ μᾶλλον ἐκείνων, οἵτινες τῇ ὑπηγόρευον τοῦτο, ἦτο κατὰ τοῦ κινήματος, καὶ διὰ τοῦτο ἐπῆλθε τὸ ἀτύχημα τῆς Κούτρας, πρὸς ἐθνικὸν ὄνειδος. Ὑποθέτω ὅμως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, στηριζομένη ἐπὶ τῆς πλειονοψηφίας, θέλει μᾶς εἴπει καὶ πάλιν, ὅτι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα δὲν ἐπιτρέπουσι τὴν δημοσίευσιν τῶν ζητουμένων ἐγγράφων. Διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἀναγνώσῃ τὴν ἐφημερίδα «Καιροὶ», εἰς ἣν θὰ ἴδῃ διατριβὴν ἐνυπόγραφον παρά τινος τότε τηλεγραφητοῦ, Λεπίδα καλουμένου, δι’ ἧς καταγγέλλεται, ὅτι οὐ μόνον δὲν ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του ὁ ἀρχηγὸς Τρικκάλων κ. Ζυμβρακάκης, ἀλλὰ καὶ ψευδεῖς διεβίβαζεν εἰδήσεις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, λέγων, ὅτι οἱ Τοῦρκοι μένουσιν εἰς τὰ ἴδια, ἐνῷ οὗτοι εἶχον εἰσέλθει εἰς τὸ ἑλληνικὸν ἔδαφος, εἰς ὃ ἤγειραν καὶ προχώματα. Τὰ ὑπὸ τοῦ Λεπίδα καταγγελλόμενα βεβαιοῖ καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ τότε Νομάρχου Τρικκάλων, ὁ ὁποῖος ὀνομάζει τὴν διαγωγὴν τοῦ κ. Ζυμβρακάκη ἐπονείδιστον καὶ μὴ συμβιβαζομένην μὲ τὴν τιμὴν τοῦ Ἕλληνος στρατιώτου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ καταθέσῃ πάντα τὰ ζητούμενα ἔγγραφα, νὰ ἐξετάσῃ τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν ταύτην καὶ τιμωρήσῃ τὸν καταγγελλόμενον ἀνώτερον ἀξιωματικόν· διότι, ἐὰν δὲν πράξῃ τοῦτο, ὑπέχει μεγίστην εὐθύνην, ὡς ἀνωτέρα στρατιωτικὴ ἀρχή.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπήντησα ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει εἰς τὸν κ. Βουλευτήν, ὅτι θεωρῶ ἐπιβλαβῆ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους τὴν δημοσίευσιν τῶν τοιούτων ἐγγράφων.

§25ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶχον δηλώσει εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν προχθὲς, ἐξ ὀνόματος ἀξιωματικῶν, ὑβρισθέντων ἀπό τινα συνταγματάρχην, νὰ δώσῃ εἰς αὐτοὺς τὴν ἄδειαν ν’ ἀπαντήσωσι πρὸς αὐτόν. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐκεῖνοι δὲν ἠρκέσθησαν εἰς τὴν δι’ ἐμοῦ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν αἴτησίν των, ἀλλ’ ἐπέτρεψαν εἰς τὸν κ. Διευθυντὴν τῶν «Καιρῶν», ἵνα δηλώσῃ διὰ τῆς ἐφημερίδος του, ὅτι τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ζυμβρακάκη γραφέντα ἦσαν ἀναληθῆ. Δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς θὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τοὺς κκ. ἀξιωματικοὺς νὰ ἀντεπεξέλθωσι διὰ τῆς δημοσιότητος, ἀμυνόμενοι ὑπὲρ τῆς ἰδίας αὐτῶν τιμῆς, κατὰ τοῦ ὑβριστοῦ, καὶ ὅτι θὰ τιμωρήσῃ τὸν συνταγματάρχην, καθ’ ὃ ἔχει καθῆκον. Διὰ τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν χρειάζεται διαδικασία, ἐπιβάλλεται δὲ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐνθυμίσῃ εἰς τὸν κ. συνταγματάρχην τὸ ὀφειλόμενον σέβας πρὸς τοὺς νόμους καὶ πρὸς τὴν πατρίδα, παραδειγματίζων τὸ στράτευμα. Ζητοῦμεν, κύριοι συνάδελφοι, τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, καὶ τὴν ζητοῦμεν ἐπὶ ματαίῳ, ἂς τὸ εἴπωμεν· ἔπρεπε νὰ διδαχθῶμεν ἐκ τοῦ τρόπου τῆς διεξαγωγῆς τῆς δίκης τῆς Κούτρας, ὅτι εἶναι ἀδύνατον, ἐνόσῳ ὁ Τρικούπης εἶναι Πρωθυπουργὸς, νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα. Ἡ δίκη τῆς Κούτρας δὲν διεξήχθη καθ’ ὅλους τοὺς δικαστικοὺς κανόνας· ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπέμενε νὰ περιορίσῃ τὴν δίκην, καὶ νὰ ζητήσῃ εὐθύνην ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι, κατ’ ἐμὲ, δὲν ἦσαν οἱ μόνοι ὑπέχοντες τοιαύτην· εὐθύνην εἶχε καὶ ὁ ἀρχηγός. Ἐζήτησε νὰ περιορισθῇ ἡ δίκη μέχρις αὐτοῦ τοῦ σημείου, διὰ νὰ μὴ ἀποκαλυφθῇ ἡ ἔνοχος διοίκησις τοῦ ἀρχηγοῦ Τρικκάλων, τοῦ διοικοῦντος τὸ διαμέρισμα, εἰς τὸ ὁποῖον συνέβη τὸ δυστύχημα τῆς Κούτρας. Εἰς τὸ σημερινὸν φύλλον τῶν «Καιρῶν» ἀποκαλύπτεται μία ἐξ ὅλων τῶν ἐνόχων πράξεων τοῦ ἀρχηγοῦ ἐκείνου. Εἶναι ἀρκετὴ αὕτη νὰ σᾶς εἰσαγάγῃ εἰς ὅλην τὴν ἀξιόμεμπτον ἐκείνην διοίκησίν του, ἡ ὁποία ἤθελεν ἐκτυλιχθῆ ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου, ἂν ἐπέτρεπε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τὴν ὅλην ἐκτύλιξιν τῆς ὑποθέσεως, τῆς ὁποίας ἡ ἀνάκρισις θὰ ἐπέχεεν ἀρκετὸν φῶς, ἀλλὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς ἀπέκρυψε. Τί ἀναγινώσκομεν εἰς τὸ σημερινὸν φύλλον τῶν «Καιρῶν», ἀνακοινούμενον ὑπὸ τοῦ τηλεγραφητοῦ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης κ. Λεπίδα; Ἀκούσατε (ἀναγινώσκει): «Τῇ 9 Μαΐου 1886, γράφει ὁ εἰρημένος τηλεγραφητὴς, ἀκριβῶς τὴν ἡμέραν τῶν συμπλοκῶν, ὁ συνταγματάρχης κ. Ἰωάννης Ζυμβρακάκης, ἀρχηγὸς τοῦ Γʹ Ἀρχηγείου, ἔλαβε παρὰ τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου τὴν ἑξῆς τηλεγραφικὴν διαταγὴν, ἣν ἀντιγράφω κατὰ λέξιν: «Μὴ δώσητε τὴν ἐλαχίστην ἀφορμήν· τηρήσατε μετὰ πάσης θυσίας τὰς θέσεις σας». Δύο ὥρας μετὰ τὴν λῆψιν τοῦ τηλεγραφήματος τούτου ἔλαβε τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα ὁ κ. Ζυμβρακάκης παρὰ τοῦ φρουράρχου Μαβρελίου κ. Λεωνίδα Ἰωάννου, λοχαγοῦ: «Οἱ Τοῦρκοι, ἐκδιώξαντες τοὺς ἡμετέρους ἐκ τοῦ σταθμοῦ, κατέλαβον τὴν θέσιν Καγκέλλια, ἐπὶ ἑλληνικοῦ ἐδάφους κειμένην, καὶ ἐγείρουσιν ὀχυρώματα». Ὁ κ. Ζυμβρακάκης τότε, ἀντὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, ἀφῆκε τὸν ἐχθρὸν ἀνενόχλητον, καὶ ἐξέθετο εἰς προφανῆ κίνδυνον τὴν φρουρὰν τοῦ Μαβρελίου καὶ τὸ ὑπὸ τὸν ἀντισυνταγματάρχην Ἀνδρέαν Στράτον στρατιωτικὸν σῶμα, ὅπερ κατεῖχε τὸ χωρίον Κονισκόν. «Περὶ τὴν δύσιν τοῦ ἡλίου τῆς αὐτῆς ἡμέρας ἔμαθεν ὁ κ. Ζυμβρακάκης παρὰ τοῦ Φρουράρχου καὶ τοῦ Δημάρχου Μαβρελίου διὰ τηλεγραφήματος, ὅτι «ὀθωμανικὸς στρατὸς ἐκ τεσσάρων χιλιάδων, ὡς ὑποτίθεται, ἀφεὶς τὴν Δισκάταν, κατέλαβε τὴν κορυφὴν τοῦ προφήτου Ἠλιοῦ». Ἀλλ’ ὅμως καὶ ἡ εἴδησις αὕτη δὲν ἀνησύχησε τὸν ἀρχηγὸν τοῦ Γʹ Ἀρχηγείου. «Τὴν πρωΐαν δὲ τῆς ἐπιούσης ἠγγέλθη ἐπίσης τηλεγραφικῶς τῷ κ. Ζυμβρακάκῃ, ὅτι: «Τοῦρκοι εἰσήλασαν εἰς τὴν ἡμεδαπὴν, ἐπετέθησαν κατὰ τῆς φρουρᾶς τῆς Τσούκας καὶ ὑπερπηδήσαντες τὴν κορυφὴν τοῦ προφήτου Ἠλιοῦ, ἐγείρουσιν ὀχυρώματα ἐπὶ ἑλληνικοῦ ἐδάφους, εἰς ἀπόστασιν εἴκοσι μέτρων ἐντεῦθεν τοῦ μεθορίου.» «Εὐλόγως ὑπέθετον πάντες, ὅτι κατόπιν τοιούτων εἰδήσεων, σοβαρωτάτων ἀπὸ στρατιωτικῆς ἀπόψεως, θὰ ἐδίδετο εἰς τὸν στρατὸν διαταγὴ ἀμύνης. Ἀλλ’ ὁ ἀρχηγὸς κ. Ζυμβρακάκης εἶχε γνώμην διάφορον. Ἀφῆκε τὸν ἐχθρὸν νὰ καταλάβῃ ἀμαχητεὶ σπουδαιότατα στρατηγικὰ σημεῖα, ὧν ἕνεκα πολλὰς θὰ ὑφίστατο ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς συμφορὰς, ἐὰν ἐξηκολούθει ὁ πόλεμος. «Μεθ’ ὅλα ταῦτα, ὁ κ. Ζυμβρακάκης διεβίβασεν ἐν γνώσει πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον εἰδήσεις ψευδεῖς τηλεγραφικῶς, ἀναγγείλας κατόπιν τῶν ἀνωτέρω γεγονότων, ὅτι: «Τοῦρκοι οὐδαμοῦ τοῦ μεθορίου ὑπερέβησαν αὐτὸ ἐν τῇ δικαιοδοσίᾳ μου.» Ἠπάτησε δηλονότι τὴν προϊσταμένην στρατιωτικὴν ἀρχὴν ἐν κρισίμῳ στιγμῇ. «Διακόπτω, ἐπάγεται ὁ κ. Λεπίδας, τὴν περαιτέρω διήγησιν τῆς λυπηρᾶς ταύτης ἱστορίας, πρόθυμος ἄλλως ὢν νὰ συνεχίσω ταύτην, ἐὰν ἀφρόνως προκληθῶ.» Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, τὸ ὁποῖον καὶ τότε διηύθυνεν ὁ κ. Τρικούπης, εἶχε λάβει, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῆς πρὸς τὰ Ἀρχηγεῖα ἐκεῖνα διαταγῆς του, εἰδήσεις περὶ ἐπιθέσεως τοῦ ἐχθρικοῦ στρατοῦ ἐκ διοικητικῶν ἀρχῶν, ἢ καὶ ἐξ ἰδιωτικῶν πηγῶν, καὶ διέταξε νὰ μὴ δώσωσι μὲν οἱ ἡμέτεροι κἀμμίαν ἀφορμὴν, ἀλλὰ νὰ ἀμυνθῶσιν ὑπὲρ τῶν θέσεων αὐτῶν, ἐζήτησε δὲ, καθ’ ὅ εἶχε καθῆκον, πληροφορίας ἀπὸ τὰ Ἀρχηγεῖα περὶ τῆς ἀληθείας τῶν περὶ τῆς εἰσβολῆς ἀναγγελιῶν, ὁ δὲ ἀρχηγὸς τοῦ διαμερίσματος Τρικκάλων, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τοῦ δημοσιευθέντος τηλεγραφήματος, δὲν διεβίβασε τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας εἶχεν ἐκ τῶν ἐπὶ κεφαλῆς τῶν διαφόρων σταθμῶν τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς τῆς δικαιοδοσίας του, ὅτι δηλαδὴ οἱ Τοῦρκοι εἰσήλασαν, ὅτι ἀπεδίωξαν τοὺς ἡμετέρους, ὅτι ἔκαμαν ὀχυρώματα ἐντὸς τοῦ ἐσωτερικοῦ. Τοιαῦτα, ὡς βλέπετε σήμερον, εἴχομεν διὰ τὸν συνταγματάρχην καὶ ἀρχηγὸν τοῦ στρατοῦ τοῦ διαμερίσματος τῶν Τρικκάλων, καὶ διὰ τοῦτο ἡ δίκη τῆς Κούτρας διεξήχθη ὡς διεξήχθη, διὰ νὰ μὴ ἀποκαλυφθῶσιν αὐτὰ, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ μὴ ἀποκαλυφθῶσι καὶ ἄλλα μεγαλειτέρας σημασίας. Ὁ κ. Τρικούπης εἶχεν ἀνάγκην ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ ἑλληνικὸς στρατὸς ἦτο ἀγέλη· ὁ κ. Τρικούπης εἶχεν ἀνάγκην ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἔσωσε τὴν Ἑλλάδα, διότι δὲν ἄφησε νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ πόλεμος· ὁ κ. Τρικούπης ἤθελε ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι μωρίαν ἔκαμεν ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις, θέσασα εἰς ἣν ἔθεσε κατάστασιν τὸ Κράτος· ὅτι πολὺ ὀρθῶς ἔκαμεν οὗτος, ὕστερον ἀπὸ 6 μῆνας, ὑψώσας τὴν σημαίαν τῆς εἰρήνης, καὶ διὰ τοῦτο διέταξε τοιουτοτρόπως νὰ διεξαχθῇ ἡ δίκη τῆς Κούτρας. Ἐὰν ἐπετρέπετο νὰ διεξαχθῇ ἡ δίκη κατὰ τοὺς δικαστικοὺς κανόνας, ἐὰν ἐπετρέπετο εἰς τὸ Δικαστήριον νὰ ζητήσῃ νὰ προσαχθῶσι τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων εἶχον ἀνάγκην οἱ κατηγορούμενοι πρὸς ὑπεράσπισιν αὐτῶν, ἤθελεν ἀποδειχθῆ ἡ ἐπίμεμπτος διαγωγὴ τοῦ ἀρχηγοῦ, καὶ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε γνωρίσει τὴν μεταβολὴν τῶν ἰδεῶν τοῦ κ. Ζυμβρακάκη, ὡς καὶ ἄλλου τινὸς στρατηγοῦ, ἐπίσης ἀρχηγοῦ στρατεύματος τότε, ἡ ὁποία ἐπῆλθε μετὰ μίαν συνέντευξιν πρὸς ἄνθρωπον ἐπίτηδες σταλέντα ἐντεῦθεν ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν συμπλοκῶν. Οὐχὶ λοιπὸν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατεύματος ἀρνοῦνται τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, ἀλλὰ διὰ νὰ μὴ ἀποδειχθῇ, ὅτι ἐργάτης τοῦ δυστυχήματος ἐκείνου τῆς Κούτρας ἦτο αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργός. Ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅταν ἐσκέφθη ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑψώσῃ ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ τὴν σημαίαν τῆς εἰρήνης, διενοήθη ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν ὑποστήριξιν αὐτῆς πανταχόθεν καὶ προπάντων ἀπὸ τὸ στράτευμα· ἔπρεπε λοιπὸν νὰ πεισθῶσιν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν στρατευμάτων καθὼς καὶ ἀξιωματικοὶ φίλοι αὐτοῦ, ὅτι πρέπει νὰ δηλώσωσι τὴν ἀνικανότητα τοῦ στρατοῦ πρὸς δρᾶσιν, εἰς βεβαίωσιν καὶ ἐπικύρωσιν τῶν ἐν τῇ Βουλῇ λεχθέντων· καὶ πρὸς τοῦτο ἐπελάβετο ὅλων τῶν προσφόρων μέσων, ἔπεισέ τινας ἐκ τούτων, καὶ ἰδίᾳ τὸν συνταγματάρχην, ὅπως μεταβάλωσι γλῶσσαν, καὶ οὕτω παραλύσωσι τὸν ἐνθουσιασμὸν καὶ τὴν πεποίθησιν τοῦ μέλλοντος νὰ δράσῃ στρατεύματος. Πρὸς τοῦτο δὲ ἀπέστειλε καὶ ἐπιστολὰς εἰς τοὺς μᾶλλον ἐμπεπιστευμένους αὐτῷ ἀξιωματικούς. Λυποῦμαι διότι τὰ χρήματα τὰ βελενζιακὰ, ἐγωϊστὴς ὁ πατήρ μου, κατεβρόχθισε μόνος, δὲν μοὶ ἄφησεν ὅθεν ἱκανὰ, ὥστε νὰ ἔχω νὰ προσφέρω εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος μοὶ ἐζήτει ὡς ἀμοιβὴν διὰ τὴν παράδοσιν τοιαύτης ἐπιστολῆς 5000 δραχμὰς, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀφαιρέσει, γραφεὺς ὢν τοῦ συνταγματάρχου, διὰ νὰ παρουσιάσω ταύτην πρὸς ὑμᾶς καὶ ἀποδείξω τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Εἶχεν ἀνάγκην καὶ ἔχει τοιαύτην λοιπὸν ὁ Πρωθυπουργὸς, νὰ διατηρῇ τὴν κατὰ τοῦ στρατεύματος κακὴν ἐντύπωσιν, νὰ παραλύσῃ αὐτὸ διὰ τῶν νόμων, τοὺς ὁποίους εἰσάγει, καὶ διὰ τῆς διοικήσεως, τὴν ὁποίαν ἐξακολουθεῖ εἰς αὐτὸ, διὰ νὰ ἐπιφέρῃ τὴν καταστροφὴν καὶ τὴν ἀνικανότητα αὐτοῦ ἐν δεδομένῃ περιστάσει. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουν ἐν τῇ Ἀνατολῇ νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἀταξία, μέχρις ὅτου καταστοῦν ἱκανοὶ, ὅπως λύσωσι τὸ ζήτημα, εὗρον τὸ ὄργανον αὐτῶν, εὗρον τὸν Πρωθυπουργὸν, ἱκανὸν εἰς τοῦτο, νὰ παραλύσῃ δηλαδὴ τὴν πατρίδα καὶ οἰκονομικῶς καὶ στρατιωτικῶς. Ἤρξατο δὲ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ σχεδίου του διὰ τῶν δανείων καὶ τῆς σπατάλης, διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν ἐκ τῆς Βουλῆς, ὅπως μὴ, ὄντες ἐν αὐτῷ, ἀντιστρατεύωνται εἰς τὰ καταστρεπτικὰ αὐτοῦ στρατιωτικὰ μέτρα, ὡς λ. χ. τοῦ νόμου, ὅστις τοὺς ἀπομακρύνει τῶν φυσικῶν αὐτῶν δικαστῶν, διὰ νὰ ἔχῃ τὴν ἐλευθερίαν ν’ ἀποκόπτῃ παντὸς ἀντιπάλου τὴν κεφαλὴν, τοῦ νόμου, ὅστις δὲν ἐπιτρέπει εἰς τοὺς ποτὲ ἐκτεθέντας ἀξιωματικοὺς νὰ παραμείνωσιν εἰς τὴν ἐπαρχίαν των οὔτε καὶ ἐν ἀδείᾳ, καὶ οὕτω τοὺς ἀπομακρύνει ἀπὸ τῆς περιουσίας καὶ τῶν συγγενῶν αὐτῶν, διὰ νὰ τοὺς καταστήσῃ πτωχοὺς καὶ λυγίσῃ τὴν καρδίαν αὐτῶν καὶ νὰ τοὺς μεταβάλῃ εἰς ὄργανα τυφλὰ τῶν κομματικῶν καὶ ἰδιοτελῶν αὐτοῦ ὀρέξεων· διὰ τοῦτο ἐψηφίσατε στρατολογικὸν μὲν καλούμενον νόμον, ἀλλὰ πράγματι φορολογικὸν, ὅπως ἀπογυμνόνητε καὶ οὕτω τὸν λαὸν, χωρὶς οὕτω νὰ ἐξυπηρετῆτε τὸν σκοπὸν τῆς γενικῆς στρατολογίας· διὰ τοῦτο προκαλεῖσθε ἑκάστοτε, ἵνα ψηφίζητε συμπληρωματικοὺς διοργανισμοὺς, οὐχὶ πρὸς ἐξυπηρέτησιν τοῦ ἐθνικοῦ σκοποῦ, ἀλλὰ πρὸς ἱκανοποίησιν προσωπικῶν ἀπαιτήσεων, αἱ ὁποῖαι συντελοῦσιν εἰς τὴν ἀποσύνθεσιν τοῦ στρατεύματος. Τὰ Κράτη, τὰ θέλοντα νὰ διοργανώσωσι στρατὸν, ἄλλως παρ’ ὅπως βλέπετε ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ τούτῳ ἐργάζονται, καὶ θὰ τολμήσωσι τὴν μεταβολὴν τοῦ ἰσχύοντος ὀργανισμοῦ μετὰ ἕνα πόλεμον, ἢ μετὰ μακροχρόνιον ἀπόδειξιν τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ ὀργανισμοῦ τούτου· ἀλλὰ καὶ ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ὑποβάλλονται εἰς τὰς Βουλὰς τὰ τοιαῦτα ζητήματα, εἶναι πολὺ διάφορος τοῦ λειτουργοῦντος ἐν τῷ ἡμετέρῳ Κοινοβουλίῳ· ἐκεῖ ὑπάρχουσιν ἐπιτροπαὶ τῶν διαφόρων σωμάτων, αἱ ὁποῖαι καταρτίζουν τὰ τοῦ σώματός των, συλλέγουσι τὰς διαφόρους πληροφορίας ἐξ ἐπιθεωρητῶν, ἀρχηγῶν στρατευμάτων καὶ σωματαρχῶν. Αἱ ἐπιτροπαὶ αὗται, συνερχόμεναι, συναρμολογοῦσιν εἰς ἕνα τοὺς διοργανισμοὺς τῶν διαφόρων σωμάτων, οὗτος δὲ ὑποβάλλεται εἰς ἀνωτέραν ἐπιτροπὴν, ἥτις μετὰ ἐξέλεγξιν δίδει εἰς τὸν Ὑπουργὸν, ὅπως ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλήν. Τοῦτον, οὕτως ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν, ἐξελέγχει ἡ εἰδικὴ αὐτῆς ἐπιτροπὴ, ἥτις ὑποβάλλει αὐτὸν μετὰ ἠτιολογημένης ἐκθέσεως πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, ἐν τῷ ὁποίῳ μακραὶ διεξάγονται συζητήσεις· δὲν ψηφίζεται δὲ ὁ οὕτω μελετηθεὶς ὀργανισμὸς ἐν τρισὶ συνεδριάσεσιν, ἀλλὰ βασανίζεται εἰς πολλὰς συνεδριάσεις, καὶ ἐνίοτε παρέρχονται καὶ Σύνοδοι καὶ Περίοδοι μέχρι τῆς ἐπιψηφίσεώς του. Οὕτω διεξάγονται καὶ αἱ περὶ στρατολογικῶν νόμων συζητήσεις. Ὁ νέος στρατολογικὸς νόμος, ὁ ἐσχάτως ψηφισθεὶς ἐν Γαλλίᾳ, ὑπεβλήθη ἐπὶ Γαμβέτα καὶ μόλις ἐψηφίσθη εἰς τὴν τελευταίαν Σύνοδον, ἀφοῦ ἐπανειλημμένως ἐπεξειργάσθη αὐτὸν καὶ Βουλὴ καὶ Γερουσία. Ἐξ ὅσων βλέπετε, Κύριοι, ἀναγεγραμμένων ἐν ταῖς ἐφημερίσι καὶ ἐκ τῶν ὅσων ἐξέθηκα ἡμῖν σήμερον πείθεσθε, φρονῶ, ὅτι δὲν ζητοῦμεν ματαίως καὶ ἀτόπως καὶ ἀνωφελῶς τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, τῶν ἀφορώντων τὰς ἐν τῇ ὁροθετικῇ γραμμῇ συμπλοκάς. Ζητοῦμεν νὰ ἀντιταχθῶμεν ἐῤῥωμένως καὶ μετ’ ἀποδείξεων κατ’ ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἐσκέφθη τὴν καταστροφὴν τοῦ στρατεύματος, τὴν ἀτίμωσιν αὑτοῦ. Εἶναι ἀληθὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ εἶπον σχετικῶς μὲ τὴν ἄρνησιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα; Ἐρωτῶ ὑμᾶς: τί φοβερώτερον θ’ ἀποκαλύψωσιν αἱ ἐκθέσεις, τὰς ὁποίας ζητοῦμεν, ἀπὸ ὅ,τι ἐξετυλίχθη ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου κατὰ τὴν δίκην τῆς Κούτρας; Σᾶς ἐρωτῶ: ποία ζημία θὰ προκύψῃ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους ἐκ τούτων; ποία ζημία εἰς τὸ στράτευμα, ἀφοῦ εἰς τὰ λοιπὰ διαμερίσματα οὐδεμία ἠκούσαμεν ν’ ἀνακοινωθῇ ἀποτυχία; Ἴσως ἡ ἑξῆς, ὅτι θὰ καταφωραθῶσιν οἱ ἐργάται τῆς πτώσεως τῆς Κούτρας, οἱ φίλοι τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ αὐτὸς ὁ Πρωθυπουργὸς, οὐχὶ ἐξ ἐπιστολῶν καὶ λόγων ἀνθρώπων ἐχόντων ἐνδιαφέρον νὰ θέλουν νὰ συκοφαντήσουν τὸν Πρωθυπουργὸν, ἀλλ’ ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων τῶν ἀρχῶν. Ἀπόδειξις τοῦ ὅτι οὐδὲν ἄτοπον διεπράχθη, στηλιτεῦον τὴν τιμὴν τοῦ στρατεύματος καὶ τὴν τοῦ ἔθνους, εἶναι ἡ ἡρωϊκὴ ἀντίστασις, ἡ ὁποία διεσαλπίσθη τότε καὶ ἥτις δὲν διεψεύσθη, τῶν ὀλίγων ἡμετέρων κατὰ πολὺ ἀνωτέρων ἐχθρικῶν στρατιωτικῶν δυνάμεων. Τὴν ἀπόδειξιν τούτων θὰ ἔχωμεν ἀπὸ τὴν μελέτην τῶν ἐγγράφων, τῶν ὁποίων τὴν προσαγωγὴν ζητοῦμεν καὶ τὴν ὁποίαν ἐπιμόνως ἀρνεῖται ὁ Πρωθυπουργός· ἐκεῖ θὰ ἴδητε ὑπαξιωματικοὺς καὶ ἀνθυπασπιστὰς ἀντιτασσομένους κατὰ συντάγματος, συνοδευομένου μετὰ πυροβολικοῦ, τὸν Βάγιαν καὶ Μπραβάκον· ἐκεῖ θὰ ἴδητε ὑπολοχαγὸν τότε, λοχαγὸν νῦν, μὲ ἕνα οὐλαμὸν στρατιωτῶν ἐκδιώκοντα ἐκ τοῦ ὀχυρώματος τὸν ἐχθρὸν, τρέποντα αὐτὸν εἰς φυγὴν καὶ καταλαμβάνοντα τὸ ὀχύρωμα αὐτοῦ· καὶ οὗτος εἶναι—ἂς τὸ εἴπω δημοσίᾳ—ὁ υἱὸς τοῦ Μπότσαρη· ἐκεῖ θὰ ἴδητε ἀνώτερον ἀξιωματικὸν, ἔφιππον διερχόμενον τὴν γραμμὴν τοῦ πυρὸς, μέσῳ τῶν ἀντιμετωπιζομένων στρατευμάτων, καὶ ἐνθαῤῥύνοντα τοὺς μαχομένους καὶ ἀποθαῤῥύνοντα τοὺς ἐχθροὺς, τὸν Λοῦρον· ἐκεῖ θὰ ἴδητε ἀξιωματικὸν, ἀμυνόμενον κατὰ διλοχίας, ἥτις ἔπεσεν ἅπασα, μὴ δυνηθεῖσα νὰ τὸν ἐκτοπίσῃ τῆς θέσεώς του· ἐκεῖ θὰ ἴδητε ὑπολοχαγὸν ἐκδιώκοντα ἐκ τῶν ὠχυρωμένων θέσεων τὸν ἐχθρὸν καὶ καὶ καταδιώκοντα αὐτὸν δύο ὥρας ἐντὸς τοῦ ἐσωτερικοῦ. Θ’ ἀνεγνώσατε βεβαίως εἰς τοὺς σημερινοὺς «Καιροὺς», πόσοι ἀνώτεροι καὶ κατώτεροι ἀξιωματικοὶ Τοῦρκοι ἔπεσαν κατὰ τὰς συμπλοκὰς ἐκείνας, πόσαι δὲ χιλιάδες ὁπλιτῶν. Τοιαῦτα βλέποντες ἀναγραφόμενα καὶ ἂν ἴδητε ἐξιστορούμενα ἐν ταῖς ἐπισήμοις ἐκθέσεσι, θὰ πιστεύσητε ποτὲ, ὅτι δύναται νὰ κλονισθῇ ἡ πίστις παντὸς λαβόντος γνῶσιν τούτων διὰ τὸ ἡμέτερον στράτευμα; ἐὰν ζητήσωμεν νὰ ἐκθέσωμεν ἐνώπιον ὑμῶν τὰ ἀνδραγαθήματα τῶν ἡμετέρων ἀπὸ ἄκρου εἰς ἄκρον τῆς γραμμῆς τῆς μάχης τῶν διαφόρων διαμερισμάτων, τὴν καρτερίαν αὐτῶν, τὴν γεναιότητα, τὸν θαυμαστὸν ἡρωϊσμόν των,—διότι οὕτω δύναμαι νὰ τὸν ὀνομάσω,—ἀφοῦ μάθετε, ὅτι οἱ ἀνώτεροι, οἱ διοικοῦντες αὐτοὺς, ἀπήντων εἰς τὴν αἴτησίν των περὶ ἀποστολῆς ἐπικουρίας ν’ ἀμυνθῶσι μέχρις ἑνὸς, μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν θὰ ἔχωσιν ἐπικουρίας, δὲν θὰ θαυμάσητε αὐτοὺς καὶ δὲν θὰ ὑπερηφανευθῆτε, διότι τοιοῦτον στρατὸν ἔχομεν, καὶ δὲν θὰ οἰκτείρητε καὶ δὲν θ’ ἀποκαλέσητε προδότας τοὺς ζητοῦντας νὰ καλύψωσι τὴν σημερινὴν δόξαν τῆς Ἑλλάδος, τὰ ἔργα ἐκείνων, δι’ ὧν ἀπεδείχθη, ὅτι ἐσμὲν ἄξιοι ἀπόγονοι τῶν ἡμιθέων προγόνων μας; Ἐπερίμενον ἐγὼ καὶ σεῖς βεβαίως, ν’ ἀκούσωμεν τὸν Πρωθυπουργὸν τὸν ἴδιον ἐκτυλίσσοντα καὶ ἐξαίροντα τὴν καρτερίαν, τὴν τέχνην τὴν στρατιωτικὴν, τὴν ἀνδρείαν τῶν τέκνων τοῦ στρατοῦ, διασαλπίζοντα διὰ τῆς ἐπισήμου γλώσσης του τὴν δόξαν τῆς πατρίδος εἰς τὸ πρόσωπον τοῦ στρατεύματος· βεβαίως δὲν ἐπερίμενα νὰ ἴδω τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν διὰ πάσης θυσίας ἀποκρούοντα τὴν τοιαύτην συζήτησιν ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας. Εἶχον ἀνάγκην νὰ ἀναφέρω ταῦτα περὶ τῆς ἀξίας τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὡς ἔχω ἀνάγκην ν’ ἀναγνώσω τὴν ἡμερησίαν διαταγὴν τοῦ Ἀρχηγείου, τὴν ἐπισφραγίζουσαν ταῦτα, ὅπως μὴ μείνῃ ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία περὶ τῆς ἀξίας τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ, ὅπως καταισχυνθῶσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες δι’ ἐπιστολῶν, διὰ παρασιωπήσεων, διὰ τῆς πάλης, τῆς ἀποκρουούσης τὴν διαφώτισιν τοῦ ζητήματος, ἢ καὶ δι’ ἄλλων μέσων, συνήθων αὐτοῖς, προσπαθοῦσι νὰ στιγματίσωσι τὴν πατρίδα ἡμῶν. Ἐὰν ὑπῆρξέ που ἀταξία, ὑπῆρξεν εἰς τὸ Ἀρχηγεῖον, τὸ ὁποῖον διηύθυνεν ὁ συνταγματάρχης Ζυμβρακάκης, καὶ ἐὰν ὑπῆρξέ που ἀμέλεια περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος, ὑπῆρξεν εἰς τὸ Ἀρχηγεῖον αὐτὸ, τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ ὁποίου δι’ ὅλων τῶν μέσων ζητεῖ, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐξασφαλίσῃ ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅπως ἐξασφαλίσῃ ἑαυτόν. Εἶναι ἀνάγκη νὰ κατατεθῶσι πάντα τὰ ἔγγραφα, ἵνα τὸ Κράτος ἐξασφαλίσῃ τὴν πεποίθησιν πρὸς τὸν στρατὸν καὶ ὑπερηφανεύηται, διότι τοιοῦτος ἐφάνη, ἀναδείξας ἑαυτὸν ἄξιον τῶν πατέρων του. Δὲν εἶναι γνώμη ἰδική μου, εἶναι γνώμη ἐκείνου, ὁποῖος τοὺς εἶδεν ἐνώπιον τοῦ πυρὸς καὶ τοῦ κινδύνου καὶ τοὺς διῴκησεν, εἶναι γνώμη τοῦ ἀρχηγοῦ, ἐκτεθειμένη ἐν ἡμερησίᾳ διαταγῇ· δὲν θὰ εἶχε δὲ τὸ θάῤῥος στρατηγὸς εἰς τὸ πέρας τοῦ στρατιωτικοῦ αὐτοῦ βίου, εἰς τὴν μοναδικὴν ταύτην στιγμὴν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρέθη, νὰ ἀναγράψῃ μὴ ἀληθῆ καὶ νὰ τὰ ῥίψῃ εἰς τὸ πρόσωπον ἐκείνων, τοὺς ὁποίους διῴκησε κατὰ τὰς ἐνδόξους ἐκείνας ἡμέρας καὶ ἐνώπιον τοῦ ἔθνους. Πρέπει νὰ κατατεθῶσι πάντα τὰ ἔγγραφα, ἵνα δι’ αὐτῶν ῥαπίσω, ἐπαναλαμβάνω, ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐλησμόνησαν τὴν οἰκογένειαν αὑτῶν καὶ τὴν πατρίδα των. Ὁ συνταγματάρχης Ζυμβρακάκης ἐλησμόνησε τὴν οἰκογένειαν αὑτοῦ, τὸ στράτευμα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου ἔζησεν ἐπὶ 40 καὶ πλέον ἔτη· ἐτόλμησε νὰ ἀδικήσῃ τοὺς συναδέλφους αὑτοῦ, μὲ τοὺς ὁποίους συνέζησε ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον, νὰ ὑβρίσῃ σκαιῶς τὴν Πατρίδα, ζητήσας νὰ σύρῃ αὐτὴν εἰς τὸ αἶσχος καὶ τὴν ἀτίμωσιν, εἰς ἣν θὰ συρθῶσιν οἱ συκοφάνται, ἐὰν διαλευκανθῇ ἡ ὑπόθεσις. Λυποῦμαι, διότι καταγγέλλω ἐνώπιον τοῦ Κράτους ἀνώτερον ἀξιωματικόν, ἀλλὰ ἡ Πατρὶς καὶ ἡ τιμὴ τοῦ στρατεύματος μὲ διατάσσει. Παρακαλῶ, κύριοι συνάδελφοι, προσέξατε εἰς τὴν ἡμερησίαν διαταγήν, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς ἀναγνώσω· αὕτη εἶναι ἐκδεδομένη μετὰ τὴν τριήμερον μάχην, εἰς τὴν ὁποίαν παρευρέθησαν ὀλιγάριθμοι Ἑλληνόπαιδες ὑπὸ ἀξιωματικούς, οἱ ὁποῖοι πρώτην φορὰν ἀντιμετώπιζον στρατὸν τακτικόν, στρατὸν, ὁ ὁποῖος παρευρέθη εἰς τὴν Πλεύναν, ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀντιμετωπισθῆ μὲ τὸν μεγαλείτερον, δύναμαι νὰ εἴπω, στρατὸν τοῦ κόσμου, μὲ τὸν τῆς Ρωσσίας. Ἀκούσατε τὴν διαταγήν (ἀναγινώσκει): «Πρῶτον Ἀρχηγεῖον στρατοῦ. «Ἡμερησία διαταγὴ τῆς 27ης Μαΐου 1886. «Ἀξιωματικοὶ, ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται! «Ἐπετελέσατε τὸ καθῆκόν σας ἐπαξίως τῶν προσδοκιῶν τοῦ ἔθνους καὶ διὰ τοῦ ἡρωϊσμοῦ σας ἀνεδείχθητε ἀντάξιοι τῶν προγόνων σας. «Ἡ ἐπιτυχὴς ἀπόκρουσις τῶν ἀπροόπτων ἐπιθέσεων τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ, ὑπερτέρων πολὺ τὸν ἀριθμὸν καὶ δεδοκιμασμένης ἀξίας ἐν πολέμοις, καὶ ἡ ἀπώθησις καὶ καταδίωξις αὐτοῦ ἐκεῖθεν τῆς μεθορίου γραμμῆς σᾶς περιάπτει οὐ μόνον τιμήν, ἐφ’ ᾗ σεμνύνεται ἡ Πατρίς, ἀλλὰ καὶ διατρανοῖ πανηγυρικῶς τὴν ἀνδρείαν καὶ τὰς ἀρετὰς, ἃς ἐκληροδότησαν ὑμῖν οἱ πατέρες σας, ὅπως συνεχίσητε τὸ ἔργον ἐκείνων, ὀλίγοι πάντοτε πρὸς πολλοὺς πολεμοῦντες, ἀντιμετωπίζοντες εὐσταθεῖς πάντας τοὺς κινδύνους καὶ ἀείποτε θριαμβεύοντες. Ὁ στρατηγός σας ἀπὸ καρδίας σᾶς συγχαίρει πάντας, εὔχεται δὲ, ὅπως, εἴ ποτε σᾶς καλέσει ἡ φωνὴ τῆς Πατρίδος καὶ τοῦ Βασιλέως, ἀποπερατώσητε τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν ἀγῶνα. «Ἡ παροῦσα ἀναγνωσθήτω εἰς τρία συνεχῆ προσκλητήρια. «Ὁ ἀρχηγὸς «Β. Σαπουντζάκης». Μετὰ τὴν ἡμερησίαν διαταγήν, τὴν ὁποίαν ἠκούσατε, δὲν χωρεῖ συζήτησις, οὐδὲ εἶμαι ἐγὼ πλέον ὁ ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος δύναμαι νὰ ἐξυμνήσω τὴν ἀνδραγαθίαν καὶ τὰς στρατιωτικὰς ἀρετὰς τῶν ἀγωνισαμένων ἐκεῖ. Εἶμαι ὅμως, νομίζω, ἁρμόδιος, ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους, ν’ ἀπευθύνω ἄλλην τινὰ ἐρώτησιν πρὸς τὸν Πρωθυπουργόν. Ἔχετε βεβαίως γνῶσιν τῶν τηλεγραφημάτων, τῶν διαμειφθέντων μεταξὺ ἀρχηγοῦ, Δημάρχου καὶ σταθμαρχῶν, τῶν δημοσιευθέντων ἐν τοῖς σημερινοῖς «Καιροῖς»· ἔχετε βεβαίως γνῶσιν καὶ τῆς ἐκθέσεως τοῦ Νομάρχου Τρικκάλων· ἔχετε γνῶσιν καὶ ἄλλων ἐγγράφων, ἀφορώντων τὴν ἐν γένει διοίκησιν τοῦ συνταγματάρχου Ζυμβρακάκη. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν: τί ἐπράξετε, ἔστω καὶ τώρα, ὁπότε τέλος πάντων καταδηλοῦται ἐκ τῆς προθυμίας, ἣν ἐπεδείξατε πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἀνδραγαθησάντων ἐν ταῖς συμπλοκαῖς ὑπαξιωματικῶν, ὅτι ἔχετε γνῶσιν πάντων τούτων, τί ἐπράξατε κατὰ τοιούτου ἀξιωματικοῦ, καταγγελλομένου ὅτι παρημέλησε τὸ καθῆκόν του; Ἐὰν ἡ Πολιτεία ἐζήτησεν ἱκανοποίησιν διὰ τὰ διαπραχθέντα ἐν Κούτρᾳ καὶ τὴν τιμωρίαν τῶν ἐνόχων, δὲν περιώρισε τὴν ἀπαίτησιν αὐτῆς, ἐζήτησεν ἱκανοποίησιν καθ’ ὅλων τῶν ἐργατῶν τοῦ ἀτυχοῦς ἐκείνου συμβάντος. Διὰ νὰ γνωρίσω ὅτι δὲν εἶναι μόνον οἱ ἀξιωματικοὶ οἱ ἀμυνθέντες ἐκεῖ, καὶ οἱ παραδοθέντες δυστυχῶς, οἱ μόνοι ἔνοχοι, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ τὸ μάθω ἀπὸ τὰ ἔγγραφα, ἀλλὰ δύναμαι νὰ τὸ βεβαιωθῶ ἐκ τοῦ ἑξῆς συλλογισμοῦ, ὃν ὡς ἐρώτημα θ’ ἀπευθύνω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν. Λέγω λοιπόν: Ἠρωτήσατε τὸν ἀρχηγὸν τοῦ διαμερίσματος ἐκείνου, τί ἔπραξεν, ὅτε ἀνηγγέλθη, ὅτι ἤρξαντο ἐχθροπραξίαι κατὰ τὰ σημεῖα τῆς δικαιοδοσίας του καὶ περὶ τῆς ἀσφαλείας τῶν ὁποίων αὐτὸς ἦτο ὑπεύθυνος; Ἠρωτήσατε αὐτὸν, ἐὰν καθ’ ὅλην τὴν νύκτα, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν Κούτρᾳ τὸ πῦρ ἐφαίνετο ἐξ ὅλων τῶν σημείων ὡς φάρος ἀνυψούμενος εἰς τὸν οὐρανὸν, ἔλαβε κανὲν μέτρον, ὄχι πλέον νὰ στείλῃ ἐπικουρίας, ἀλλὰ νὰ μάθῃ εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκοντο οἱ μαχόμενοι; Ὅταν μετὰ τὸ μεσονύκτιον ἀντήχησεν ὁ κρότος τοῦ πυροβόλου καὶ ἐγνώριζεν ὁ ἀρχηγὸς, ὅτι δὲν εἶχε διατάξει πυροβολικὸν νὰ μεταβῇ εἰς ἐπικουρίαν τῶν ἀμυνομένων, δὲν παρεξενεύθη, δὲν ἐζήτασε μὴ αὐτοβούλως μετέβη πυροβολικὸν ἐκεῖ ἐκ τοῦ ὑπὸ τὴν διοίκησίν του, ἢ δὲν ἐφοβήθη μὴ ἐπικουρία πρὸς τοὺς ἐχθροὺς ἔφθασε; Δὲν θέλω νὰ μάθω, ἐὰν ἐμελετήσατε τὰ ἔγγραφα καὶ ἐσχηματίσατε γνώμην ἢ καὶ ἐὰν ἔχητε περὶ τούτων καταγγελίας. Ἀλλ’ ὑμῶν, κύριε Ὑπουργὲ, καὶ τοῦ Δικαστηρίου, τοῦ δικάσαντος τὴν δίκην τῆς Κούτρας, δὲν ἐκινήθη ἡ περιέργεια νὰ μάθητε, τί ἔκαμνεν ὁ ἀρχηγὸς, ὅταν καθ’ ὅλην τὴν νύκτα ἐμάχοντο ἐκεῖνοι λυσσαλέως—καὶ ἀληθῶς μετὰ μεγάλης ἀνδρείας οἱ μικροὶ ἀξιωματικοὶ ἐπάλαισαν εἰς 15 βημάτων ἀπόστασιν μέχρι πρωΐας, ὅτε, ἐξαπατηθέντες ὑπὸ τῶν λοχαγῶν, παρεδόθησαν,—δὲν ἠρωτήσατε νὰ μάθητε, ἐπαναλέγω, τί ἔκαμεν ὁ ἀρχηγὸς μέχρι τῆς στιγμῆς τῆς παραδόσεως; Εἰς τοῦτο ζητῶ ἀπάντησιν ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, διότι πρόκειται περὶ πράξεως, ἡ ὁποία ἐξέθηκε τὴν ὕπαρξιν καὶ τὴν τιμὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἐὰν, Κύριοι, ὁ πανικὸς δὲν εἶχε καταλάβει τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν ἐκ τῶν ἀνησυχιῶν των εἰς τὰ ἄλλα διαμερίσματα, ἐὰν ἡ σύγχυσις δὲν τοὺς εἶχε παραλύσει κατὰ τὴν ἄμυναν τὴν ἡρωϊκὴν, τὴν ὁποίαν ἀντέταξε πανταχοῦ μία δρὰξ ἀνθρώπων, ἡρώων ὅμως, ὁ ὀθωμανικὸς στρατὸς ἤθελε προχωρήσει καὶ ἤθελε συλλάβει ζῶντα τὸν συνταγματάρχην, ἀρχηγὸν τοῦ στρατοῦ ἐκείνου. Ἀφοῦ μεθ’ ὅλα ταῦτα δὲν ἐκινήθη ἡ περιέργειά σας, οὔτε τοῦ δικάσαντος τοὺς ὑπαιτίους τῆς συμφορᾶς τῆς Κούτρας Δικαστηρίου, σήμερον, μεθ’ ὅσα σαφέστερον ἐκτυλίσσονται, δὲν νομίζεις, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι σᾶς ἐπιβάλλεται νὰ ζητήσητε λόγον καὶ παραπέμψητε τὸν συνταγματάρχην ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης; Παρήλθον τέσσαρα ἔτη· ὤφειλες, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ἐξελέγξῃς τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ὤφειλες ν’ ἀναγνώσῃς πάντα τὰ ἔγγραφα, ὡς εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὰ ἀνέγνωσες, ἐκτιθέμενα ἤδη εἰς τὴν δημοσιότητα. Ἐρωτῶ, τί ἔπραξες πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς Πολιτείας καὶ τῶν νόμων; Ἰδοὺ διατὶ ζητῶ νὰ καταθέσῃς τὸν φάκελλον καὶ τῆς ἐργασίας σου τὸ ἀποτέλεσμα, ὅτε θέλω ἐπανέλθει, καὶ ἐλπίζω νὰ αἰσθανθῇ πόνον μέγαν καὶ θλίψιν ὑπέρμετρον ὁ κ. συνταγματάρχης, διότι ἐζήτησεν, ἐπιῤῥίπτων ἐπὶ ἄλλους τὴν ἰδίαν εὐθύνην, νὰ καλύψῃ τὴν ἑαυτοῦ. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων). Εἶναι ἀνάγκη, Κύριοι, νὰ χυθῇ φῶς εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο· εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐκβιάσητε τὴν ἀποκάλυψιν τῶν γεγονότων, διὰ νὰ ἀναλάμψῃ ἡ δόξα τῶν ἑλληνικῶν ὅπλων, καὶ σωθῇ ἡ τιμὴ τῆς Πατρίδος, παύσῃ δὲ κατάστασις, ἣν ὑποστηρίζει ὁ πράκτωρ τῶν ξένων. (Χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡσυχία! Τίς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον;

§27ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν θ’ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός;

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§29ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Μὴ βιάζεσθε, κύριε Πρόεδρε.

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν ἐντίμων συναδέλφων μου Βουλευτῶν ἐκ Γυθείου καὶ ἐκ Μεσσηνίας μᾶς ἄγουσιν, ἑκόντας ἄκοντας, εἰς τὴν ἀνάμνησιν τῶν ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς κατὰ Μάϊον τοῦ 1886 τελεσθέντων στρατιωτικῶν ἔργων. Τὰ ἔργα ἐκεῖνα δὲν ἐξετέλεσαν ἔνοπλοι ὁμάδες, ἐξελθοῦσαι τῶν ὁρίων τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἐπὶ ἰδίᾳ αὐτῶν εὐθύνῃ καὶ ἄνευ τῆς εὐθύνης τοῦ Κράτους. Τὰ ἔργα ἐκεῖνα διεπράχθησαν ὑπὸ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι εὔλογον τὸ ἐνδιαφέρον παντὸς πολίτου νὰ μάθῃ, ποία ἐγένετο ἐγγραφὴ κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας περὶ τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ τοῦ Κράτους; Ἐγένετο ἐγγραφὴ πρὸς ἔπαινον τοῦ στρατοῦ, ἢ πρὸς δυσφημίαν καὶ κατάκρισιν αὐτοῦ; Καὶ πῶς δύναταί τις νὰ ἀμφισβητήσῃ τὸ εὔλογον τοῦτο ἐνδιαφέρον παντὸς πολίτου; Ἐπὶ 52 ἔτη τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον ἔχει στρατὸν τακτικόν. Καθ’ ὅλην τὴν πρώτην περίοδον μέχρι τῶν τελευταίων χρόνων ὁ στρατὸς ἦτο μόνιμος· κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους εἰσήχθη παρ’ ἡμῖν τὸ σύστημα τῆς καθολικῆς στρατολογίας. Ἐὰν καθ’ ὅλον τὸν παρελθόντα στρατιωτικὸν βίον ὁ τακτικὸς στρατὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου δὲν εὑρέθη ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας εὑρέθη κατὰ Μάϊον τοῦ 1886, ἐὰν καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τῶν 52 ἐτῶν ὁ στρατὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἐχρησίμευσε μόνον πρὸς συντήρησιν τῆς τάξεως, πρὸς ἐξόντωσιν τῆς λῃστείας, πρὸς διάλυσιν τῶν συμβασῶν κατὰ τὸ παρελθὸν ἐσωτερικῶν στάσεων, κατὰ τὸ 1886 εὑρέθη ἀντιμέτωπος πρὸς στρατὸν ἄλλον τακτικὸν, ἀνήκοντα εἰς ἄλλο Κράτος, συντεταγμένον κατὰ τοὺς κανόνας τῆς τακτικῆς, διοικούμενον ὑπὸ ἐμπείρων ἀρχηγῶν, πρὸς στρατὸν, τοῦ ὁποίου ἡ φήμη εἶχεν ἤδη σχηματισθῆ, διότι ἡ διάβασις τοῦ Αἵμου καὶ ἡ ἀντίστασις τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ ἐπὶ τοῦ Αἵμου ἐδόξασαν τὸ ὄνομα τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐδαπάνησε μέχρι τοῦδε ἑκατοστύας ἑκατομμυρίων ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ, μόνον ἀντάλλαγμα ἐζήτει τὴν διατήρησιν τῆς τάξεως, ἢ προσεδόκα, ὅτι διὰ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα κατέβαλεν, ἀνέτρεφε καὶ στρατιωτικῶς τὸ Κράτος; Δὲν δικαιοῦται ἕκαστος νὰ ἐρωτήσῃ, τέλος πάντων, ποίους τὸ σύστημα τῆς καθολικῆς στρατολογίας ἀπέφερε καρπούς; τέλος πάντων, πῶς ὁ τακτικὸς στρατὸς τῆς Ἑλλάδος διῳκήθη κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην, καθ’ ἣν εὑρέθη ἀντιμέτωπος τακτικοῦ στρατοῦ ἄλλου Κράτους; Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ ἀπορία ἑκάστου εἶναι οὐ μόνον εὔλογος, ἀλλ’ ὅτι καὶ ἐθνικὸν συμφέρον ἐπιβάλλει εἰς ἕκαστον πολίτην νὰ ἐρωτήσῃ καὶ νὰ μάθῃ, ποία ὑπῆρξεν ἡ τάξις, ποῖαι ὑπῆρξαν αἱ στρατιωτικαὶ ἐργασίαι, ποῖα ὑπῆρξαν τὰ ἀποτελέσματα τῶν στρατιωτικῶν ἔργων τῶν σωμάτων ἢ τῶν μονάδων τοῦ στρατοῦ, αἵτινες ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς εὑρέθησαν ἀντιμέτωποι τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ δυστυχῶς ἐπὶ ἔτη ὅλα ζητοῦμεν νὰ μάθωμεν τὰ περὶ τούτου. Ἐπὶ τέσσαρα ἤδη ἔτη ζητοῦμεν νὰ μᾶς λύσωσι τὰς ἀπορίας ἡμῶν, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἀποφεύγει μετ’ ἐπιμονῆς νὰ εἴπῃ εἰς ἡμᾶς λέξιν τινὰ, μᾶς ἀφίνει εἰς τὸ σκότος, καὶ ἐν τῷ μέσῳ τοῦ σκότους τούτου ἐπιτρέπει εἰς ἕνα συνταγματάρχην, ὁ ὁποῖος μάλιστα ἦτο ἀρχηγὸς στρατοῦ κατὰ τὴν περίοδον ἐκείνην, νὰ συμβουλεύσῃ τοὺς πολίτας καὶ τοὺς στρατιώτας διὰ δημοσιεύσεων ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναμιμνήσκωνται τῶν συμβεβηκότων ἐκείνων, ὅτι μάλιστα, ἐὰν ἀνεμιμνήσκοντο αὐτῶν, θέλουσιν ἐντραπῆ δι’ αὐτὰ, ὅταν τὰ πράγματα ἀποκαλυφθῶσι! Λοιπὸν ὁ στρατὸς ἡμῶν κατῃσχύνθη ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς; Ἐματαιοπονήσαμεν ἀνατρέφοντες στρατὸν καὶ ἀσκοῦντες αὐτὸν καὶ δαπανῶντες δι’ αὐτὸν τόσα χρήματα; Λοιπὸν πρέπει ν’ ἀπολέσωμεν πᾶσαν ἐλπίδα περὶ τοῦ μέλλοντος τοῦ δυστυχοῦς τούτου ἔθνους, ἐλπίδα, τὴν ὁποίαν εἴχομεν στηρίξει οὐχὶ μόνον εἰς τὰ αἰσθήματα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐπιστήμην καὶ εἰς τὴν τέχνην τοῦ στρατοῦ ἡμῶν; Τὰ ἐρωτήματα ταῦτά εἰσιν ἄξια τῆς μελέτης τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τοῦ λαοῦ. Εἶναι ἀληθές, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν Σύνοδον τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, ἤτοι κατὰ τὸ ἔτος 1886, προεκλήθην ὑπὸ διαφόρων συναδέλφων νὰ δώσω πληροφορίας καὶ περὶ πολλῶν ἄλλων ὑποθέσεων, συναφῶν μὲ τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπιστρατείας, τὴν ὁποίαν ἠσπάσθημεν καὶ ἐφηρμόσαμεν καθ’ ὃν χρόνον ἐκυβερνῶμεν, ἀλλὰ καὶ περὶ τῶν στρατιωτικῶν ὑποθέσεων, αἵτινες τότε συνετελέσθησαν. Μοὶ ἐφάνη τότε ὁ χρόνος ἀκατάλληλος. Διετελοῦμεν τότε κατὰ τὴν ἐπιοῦσαν τῆς ἄρσεως τοῦ ἀποκλεισμοῦ. Τὸ αἷμα ἡμῶν εἶχε θερμάνει καὶ ὁ ἐνθουσιασμὸς καὶ τὰ δυστυχήματα. Ἡ κρίσις ἡμῶν ἠδύνατο νὰ παρασυρθῇ, καὶ ἀντὶ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν παραγωγὴν ἀγαθοῦ, ἐνδεχόμενον ἦτο νὰ συντελέσῃ εἰς βλάβας τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, μείζονας ἴσως ἐκείνων, αἵτινες εἶχον ἐπέλθει διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο. Διὰ τοῦτο ἠρνήθην τότε νὰ δώσω εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας, ὡς ἠρνήθην νὰ ποιήσω καὶ ἀποκάλυψίν τινα περὶ τῶν τότε συμβάντων, προτιμήσας νὰ ἀφήσω τοὺς συμπολίτας μου νὰ ἀποπλανηθῶσιν ἴσως ὑπὸ τῶν δυσφημούντων τὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1885, ὑπὸ τῶν ἀνταγωνιζομένων πρὸς ἡμᾶς, παρὰ νὰ συντελέσω δι’ ἀποκαλύψεων εἰς βλάβας ἐθνικῶν συμφερόντων. Διὰ τοῦτο ἐτήρησα τότε σιωπήν. Οὐδὲ σήμερον θέλω προβῆ εἰς ἀποκαλύψεις ἐπικινδύνους, ἀλλ’ εἶμαι ἠναγκασμένος, μετὰ τὰ λεχθέντα, δι’ ὧν ἡψάμην μικρὸν τῶν στρατιωτικῶν ὑποθέσεων, νὰ ἐνθυμηθῶ ἐκεῖνα, τῶν ὁποίων ἀντελήφθην κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον. Φαίνεται, ὅτι ὁ κ. συνταγματάρχης, ὁ ὁποῖος μετὰ τοσαύτης πεποιθήσεως καὶ μετὰ τοσούτου θάῤῥους ὁμολογουμένως προέβη εἰς τὰς περὶ τῶν στρατιωτικῶν ἔργων τοῦ 1886 δημοσιεύσεις αὐτοῦ, ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν τάξιν ἐκείνην τῶν ἀξιωματικῶν, οἵτινες τότε ἐφρόνουν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἦτο ἀνίκανος ν’ ἀντιμετωπίσῃ ἄλλον τινὰ στρατόν. Ἀλλ’ ἐφρόνουν τάχα τοῦτο εἰλικρινῶς οἱ ἀξιωματικοὶ, περὶ ὧν ὁ λόγος; Ἦτο πόρισμα τῆς γνώσεως τῶν στρατιωτικῶν πραγμάτων, ἢ τῆς μελέτης τῆς καταστάσεως, ἐν ᾗ διετέλει τότε ὁ στρατὸς, ἢ ἦτο ἐπίδρασις ἐξωτερικὴ, γενομένη ἐπ’ αὐτῶν, καὶ παραπείσασα αὐτοὺς διὰ νὰ ἐκδηλώσωσι τοιαύτην γνώμην; Ὁ πρῶτος, ὅστις ἔλαβε τὸ θάῤῥος νὰ μοὶ εἴπῃ τὴν γνώμην ταύτην, ἦτο εἷς στρατηγός. Ὁ στρατηγὸς ἐκεῖνος ἦτο ἀρχηγὸς Ἀρχηγείου. Εἶχον καλέσει τοὺς ἀρχηγοὺς τῶν τριῶν Ἀρχηγείων, ἵνα ἔλθωσιν εἰς Ἀθήνας, ὅπως μετ’ αὐτῶν συσκεφθῶμεν περὶ τῆς διατάξεως τῶν στρατιωτικῶν ἐργασιῶν. Ὁ στρατηγὸς μοὶ εἶπεν, ὅτε ἠρώτησα αὐτὸν περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ, ὅστις διετέλει ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν αὐτοῦ, ὅτι δὲν ὑπάρχει στρατός. Παρίστατο καὶ εἷς συνταγματάρχης κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην ἐν τῷ ἰδίῳ μου οἴκῳ, ὅτε συνδιελεγόμην μετὰ τοῦ στρατηγοῦ. Ἠρώτησα αὐτὸν, διατὶ δὲν ὑπάρχει στρατὸς, μοὶ ἀπήντησε δὲ, ὅτι δὲν ἔχομεν στρατὸν, διότι τὰ στελέχη αὐτοῦ δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν, οἵτινες τυγχάνουσιν ὑπὸ τὰς σημαίας. Ὁ στρατηγὸς, περὶ οὗ ὁ λόγος, δὲν εἶχε διορισθῆ ἀρχῆθεν ἀρχηγὸς, ἀλλ’ ἀφοῦ διωρίσθησαν οἱ ἄλλοι διοικηταὶ τῶν Ἀρχηγείων· εἷς συγγενὴς αὐτοῦ λοχαγὸς ἦλθε πρός με, Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τυγχάνοντα, καὶ μοὶ ἀνεκοίνωσε παράπονα διὰ τὴν παράλειψιν τοῦ στρατηγοῦ ἀπὸ τῶν διορισμῶν τῶν ἀρχηγῶν. Τὰ παράπονα, τὰ ὁποῖα μοὶ ἐπρόβαλεν ὁ κ. λοχαγὸς, μοὶ ἐφάνησαν εὔλογα, διὰ τοῦτο τὴν ἐπιοῦσαν ἐκάλεσα τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ προτείνῃ τὸν διορισμὸν τοῦ στρατηγοῦ, περὶ οὗ ὁ λόγος, ὡς ἀρχηγοῦ τοῦ ἐν Τρικκάλοις Ἀρχηγείου. Τὴν ἀρχηγίαν λοιπὸν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀναθέσει ὁ Βασιλεὺς εἰς αὐτὸν, δὲν εἶχεν ἀναθέσει αὐτοβούλως, οὐδὲ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν εἶχε προτείνει αὐτὸν ἐξ ἰδίας κρίσεως καὶ βουλήσεως. Τὸν διορισμόν του εἰς τὸ Ἀρχηγεῖον εἶχε ζητήσει αὐτὸς ἐκεῖνος. Ὅτε λοιπὸν μὲ ἐπληροφόρησεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει στρατὸς, διότι τὰ ὑπάρχοντα στελέχη αὐτοῦ δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν, τοὺς ὁποίους εἴχομεν ὑπὸ τὰς σημαίας, ἠρώτησα αὐτὸν, ἂν δὲν ἐγνώριζεν, ὅταν ἐζήτησε νὰ διορισθῇ ἀρχηγὸς, ὅτε ἐκαλέσαμεν τοσαύτας ἡλικίας ὑπὸ τὰ ὅπλα, ἂν δὲν ἐγνώριζεν, ὅτι ἡ κατάταξις τῶν νέων, ὅσοι ἀνήκουσιν εἰς τὰς κληθείσας ἡλικίας, ἤθελεν ἀναβιβάσει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ εἰς τὸν τότε ὑπάρχοντα ὑπὸ τὰς σημαίας ἀριθμόν. Καὶ ὄντως δὲν ἐγνώριζεν, ὅτι δὲν εἴχομεν στελέχη, εἰμὴ μόνον δι’ 25,000 ἄνδρας; Καὶ ἀφοῦ ἐγνώριζε ταῦτα, πῶς ἐζήτησε νὰ διορισθῇ ἀρχηγὸς, δηλαδὴ νὰ ἀναλάβῃ τὴν ἄσκησιν καὶ τὴν σύνταξιν τοῦ στρατοῦ, ὁ ὁποῖος ἐτύγχανεν ὑπὸ τὴν ἀρχηγίαν του; Ὁ στρατηγὸς δὲν ἦτο εἰς κατάστασιν νὰ μοὶ δώσῃ ἀπάντησιν, ἡ δὲ σιωπή του ηὔξησε τὴν ἀγανάκτησιν, ἣν εἶχεν ἐγείρει ἐν ἐμοὶ ἡ πληροφορία αὐτοῦ, ὅτι δὲν ἔχομεν στρατόν. Διὰ τοῦτο ἀποτεινόμενος καὶ πρὸς τὸν κ. στρατηγὸν καὶ πρὸς τὸν κ. συνταγματάρχην, ὅστις ὅμως εἶχεν ἀντίθετον γνώμην πρὸς τὴν γνώμην τοῦ στρατηγοῦ, ἠρώτησα αὐτοὺς, τί χρεωστεῖ τὸ ἔθνος; Δὲν ἀναλογίζονται ποίαν ὑπέχουσιν εὐθύνην, νὰ προτείνωσι καὶ νὰ συμβουλεύωσι καὶ νὰ συνιστῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ καλέσῃ τὸ Κράτος εἰς ἐπιστρατείαν, νὰ ζητῶσι νὰ διορισθῶσιν ἀρχηγοί, διὰ νὰ προσθέσωσιν ἕνα ἀστερίσκον ἐπὶ τοῦ περιλαιμίου, ἢ μίαν ταινίαν ἐπὶ τοῦ πηλικίου αὐτῶν, ὅταν δὲ προσεγγίζῃ ὁ χρόνος τῆς δράσεως, νὰ παρίστανται λέγοντες, ὅτι δὲν ἔχομεν στρατόν! Καὶ τίς ἐξ ἡμῶν τῶν Ἑλλήνων, ἀπὸ τοῦ Ἡγεμόνος μέχρι τοῦ ἐσχάτου πολίτου, ἠγνόει, ὅτι τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ δὲν ἦσαν δι’ ἑκατὸν χιλιάδας ἀνδρῶν, ὅσοι ἦσαν τότε ὑπὸ τὰ ὅπλα, ἀλλὰ μόνον δι’ εἰκοσιπέντε χιλιάδας ἀνδρῶν; Πῶς λοιπὸν εὑρίσκοντο τότε ἄνθρωποι, συμβουλεύοντες ἐπιστρατείαν, ἀφοῦ ἐγνώριζον, ὅτι δὲν ἔχομεν στελέχη διὰ τοσοῦτον ἀριθμὸν ἀνδρῶν; Πῶς εὑρίσκοντο Ὑπουργοὶ, στέργοντες νὰ ὑποβάλωσι προτάσεις τοιαύτας εἰς τὸν Ἡγεμόνα; Καὶ μήπως ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐπεστράτευσε τὸ Κράτος μόνον κατὰ τὸ 1885; Δὲν ἐπεστράτευσε τὸ Κράτος καὶ κατὰ τὸ 1880, Πρωθυπουργοῦ τυγχάνοντος τοῦ καὶ νῦν Πρωθυπουργοῦ; Καὶ ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς δὲν ἐκάλεσε καὶ τότε ὑπὸ τὰ ὅπλα ἡλικίας πολλὰς, ὑπαγομένας εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἂν καὶ δὲν εἶχε τὰ ἀπαιτούμενα στελέχη; Καὶ κατὰ τὸ 1881 ὁ Πρωθυπουργὸς Κουμουνδοῦρος, ὁ πατὴρ τοῦ προαγορεύσαντος κ. Βουλευτοῦ, δὲν ὑπέβαλεν εἰς τὸν Ἡγεμόνα διάταγμα, δι’ οὗ ἐζήτησε παρὰ τοῦ Ἡγεμόνος τὴν πρόωρον ἀπόλυσιν τῶν μαθητῶν τῆς Στρατιωτικῆς Σχολῆς, ἵνα δυνηθῇ καὶ δι’ αὐτῶν ἔτι νὰ πληρώσῃ τὰ κενὰ τῶν στελεχῶν τοῦ στρατοῦ, καὶ ὁ Βασιλεὺς ἐνέκρινε τὴν πρότασιν αὐτοῦ; Πῶς λοιπὸν κατὰ τὸ 1886 ἠγέρθησαν οὗτοι ἀπὸ τοῦ ὕπνου, ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τοῦ χρόνου, ὁ ὁποῖος ἐθεωρεῖτο ἁρμόδιος πρὸς δρᾶσιν, καὶ ἔτιλλον τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς των, μοιρολογοῦντες καὶ ἀλαλάζοντες, διότι δὲν ἔχομεν στρατόν; Ἡ γνώμη αὕτη αὐτῶν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἦναι πόρισμα τῶν ἰδίων αὐτῶν πεποιθήσεων, διότι, ἐὰν ὁ κ. στρατηγὸς, περὶ οὗ ὁ λόγος, εἶχε τοιαύτας πεποιθήσεις, διοριζόμενος ἀρχηγὸς, ἤθελεν ἐρωτήσει τὴν Κυβέρνησιν, ποῦ ἔστελλεν αὐτόν; Ἔστελλεν αὐτὸν νὰ συντάξῃ ὁμάδας ἐνόπλους ἀτάκτους, ἢ νὰ συντάξῃ στρατὸν τακτικόν; Ἤθελεν εἰπεῖ ὁ κ. στρατηγὸς, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ γένηται ἀρχηγὸς ὁμάδος ἐνόπλων, ἀλλ’ ἀρχηγὸς τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, τακτικὸν δὲ στρατὸν δὲν ἠδύνατο νὰ συντάξῃ, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως στελεχῶν ἐπαρκῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. στρατηγὸς οὐδὲν εἶπε, καὶ δὲν ἐδέχθη μόνον, ἀλλ’ ἐζήτησε τὴν ἀρχηγίαν, ἣν ἐδέχθη, ὅτε διωρίσθη εἰς αὐτὴν καὶ μετέβη εἰς τὴν θέσιν του εἰς Τρίκκαλα. Ἐν τοῖς ἐγγράφοις μου ὑπάρχουσιν ἡμιεπίσημοι ἐκθέσεις ἀρχῶν δημοσίων. Δὲν μοὶ ἐπιτρέπεται νὰ ἀποκαλύψω τὸ περιεχόμενον αὐτῶν. Καὶ δὲν γνωρίζω μὲν, ἐὰν θὰ ἐπιζήσω μέχρι τοῦ χρόνου, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει γενῆ δυνατὸν νὰ ἀποκαλύψω, τί αἱ ἐκθέσεις αὗται περιέχουσιν, ἀλλ’ ἐὰν ὁ θάνατος ἤθελε κλείσει τοὺς ὀφθαλμούς μου πρὸ τοῦ χρόνου τούτου, ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους ἤθελε περιέλθει τὸ ἀρχεῖόν μου, ἂς σκεφθῶσι νὰ πράξωσιν ὅ,τι ἐγκρίνουσιν. Εἰς τὴν τάξιν ταύτην τῶν ἀξιωματικῶν ἀνήκει ὁ κ. συνταγματάρχης, ὅστις εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ παραβῇ τὰς πειθαρχικὰς διατάξεις, καὶ ἐναντίον τῶν ἀπαγορεύσεων αὐτῶν νὰ παραστῇ ἐν μέσῳ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ διὰ τῆς ὑπογραφῆς του νὰ συμβουλεύσῃ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀναμιμνήσκωνται τῶν στρατιωτικῶν ἔργων, τῶν κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1886 λαβόντων χώραν ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς. Ἀλλ’ ἦλθε τάχα ἡ ὥρα, ἵνα ἡ τάξις αὕτη τῶν εἰρημένων κυρίων ἀξιωματικῶν ὑποκύψῃ εἰς τὸν νενομισμένον ἔλεγχον; Δὲν ἔχω γνώμην ἔτι περὶ τούτου, ἐκπλήσσομαι ὅμως, ὅταν βλέπω τοὺς κυβερνῶντας, ἐπιφαινομένους αὐστηροὺς καταδιώκτας τοῦ ἐγκλήματος τῆς Κούτρας, καὶ ὑπὸ τοιοῦτον πρόσχημα φέροντας εἰς πλήρη δημοσιότητα ἐν τῇ αἰθούσῃ τοῦ Στρατοδικείου πάντα τὰ συναφῆ μὲ τὸ ἀτύχημα τῆς Κούτρας συμβεβηκότα, ὑποκρινομένους ὅτι πιστεύουσιν, ὅτι δὲν ζημιοῦνται τὰ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ, ἐὰν ἀπεκαλύπτοντο τὰ ἀτυχήματα ἐκεῖνα καὶ αἱ φαινομενικαὶ αἰτίαι αὐτῶν, προβάλλοντας ὅμως, ὅτι τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ βλάπτεται καὶ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα κινδυνεύουσιν, ἐὰν ἐξετασθῶσι τὰ ἔργα, τὰ τελεσθέντα κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1886 ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς, ὅπως, ἐὰν ἔλαβον χώραν πράξεις ἄξιαι βραβεύσεως, δράμωσι νὰ βραβεύσωσιν αὐτάς. Ὑπῆρξαν πράξεις ἄξιαι βραβεύσεως; Ἐβεβαίωσε τοῦτο τὸ ἐπίσημον ἔγγραφον, ὅπερ ἀνεγνώσθη πρὸ μικροῦ. Τὸ ἔγγραφον ἐξεδόθη τὴν 27 Μαΐου 1886 ἐν Λαρίσσῃ ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ πρώτου Ἀρχηγείου στρατοῦ, τὸ ὁποῖον ἥδρευεν ἐν Λαρίσσῃ. Ἀρχηγὸς ἦτο ὁ ἄξιος παντὸς σεβασμοῦ ἀντιστράτηγος, Σαπουντζάκης, ὅστις δὲν ἐτιμωρήθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ εἰρημένου ἐγγράφου, οὐδὲ διεψεύσθη κἂν ὑπό τινος τὸ ἔγγραφον τοῦτο, οὔτε ἀπεδοκιμάσθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Καὶ ὁ κ. ἀντιστράτηγος, ὁ ἀρχηγὸς, διὰ τῆς ἡμερησίας διαταγῆς του ἐκθειάζει τοὺς ἀξιωματικούς, ὑπαξιωματικοὺς καὶ στρατιώτας, οἵτινες, εἴτε ὡς μέλη μονάδων στρατοῦ, εἴτε ὡς μέλη τμημάτων στρατοῦ, ἠδυνήθησαν νὰ ἀντιμετωπίσωσι τὸν τακτικὸν στρατὸν τῆς γείτονος χώρας. Ἐπαναλαμβάνω τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ εἰρημένου ἐγγράφου, καὶ παρακαλῶ νὰ ἀκούσητε αὐτοῦ (ἀναγινώσκει): «Πρῶτον Ἀρχηγεῖον στρατοῦ. Ἡμερησία διαταγὴ τῆς 27 Μαΐου 1886. «Ἀξιωματικοὶ, ὑπαξιωματικοὶ καὶ στρατιῶται! «Ἐπετελέσατε τὸ καθῆκόν σας ἐπαξίως τῶν προσδοκιῶν τοῦ ἔθνους καὶ διὰ τοῦ ἡρωϊσμοῦ σας, ἀνεδείχθητε ἀντάξιοι τῶν προγόνων σας. «Ἡ ἐπιτυχὴς ἀπόκρουσις τῶν ἀπροόπτων ἐπιθέσεων τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ, ὑπερτέρου πολὺ τὸν ἀριθμὸν καὶ δεδοκιμασμένης ἀξίας ἐν πολέμοις, καὶ ἡ ἀπώθησις καὶ καταδίωξις αὐτοῦ ἐκεῖθεν τῆς μεθορίου γραμμῆς, σᾶς περιάπτει οὐ μόνον τιμὴν, ἐφ’ ᾗ σεμνύνεται ἡ Πατρὶς, ἀλλὰ καὶ διατρανοῖ πανηγυρικῶς τὴν ἀνδρείαν καὶ τὰς ἀρετὰς, ἃς ἐκληροδότησαν ὑμῖν οἱ πατέρες σας, ὅπως συνεχίσητε τὸ ἔργον ἐκείνων, ὀλίγοι πάντοτε πρὸς πολλοὺς πολεμοῦντες, ἀντιμετωπίζοντες εὐσταθεῖς πάντας τοὺς κινδύνους καὶ ἀείποτε θριαμβεύοντες. Ὁ στρατηγός σας ἀπὸ καρδίας σᾶς συγχαίρει πάντας, εὔχετε δὲ, ὅπως, εἴ ποτε σᾶς καλέσει ἡ φωνὴ τῆς Πατρίδος καὶ τοῦ Βασιλέως, ἀποπερατώσητε τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν ἀγῶνα. «Ἡ παροῦσα ἀναγνωσθήτω εἰς τρία συνεχῆ προσκλητήρια. «Ὁ ἀρχηγὸς «Β. Σαπουντζάκης.» Μετὰ τοιοῦτον πανηγυρικὸν, τὸν ὁποῖον ἡ ἡμερησία διαταγὴ τοῦ Ἀρχηγείου ἀνέγραψε, τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις πρὸς αὐτούς; Δὲν γνωρίζω ἄλλο τι, εἰμὴ, ὅτι μετὰ τέσσαρα ἔτη ἐπροβιβάσθησάν τινες ὑπαξιωματικοὶ εἰς ἀνθυπολοχαγοὺς, — λέγω τινὲς, διότι μετροῦνται διὰ τῶν δακτύλων, — ὅτι δὲ ὁ ἀρχηγὸς τοῦ στρατεύματος ἐκείνου δὲν ἐκρίθη πλέον ἄξιος νὰ κατέχῃ ἐνεργὸν ἐν τῷ στρατῷ θέσιν, καὶ ἐτάχθη εἰς τοὺς διαθεσίμους, ἐν ᾧ ἀφ’ ἑτέρου ὁ συνταγματάρχης, ὅστις εἶχε τὴν γνώμην περὶ ἀνικανότητος τοῦ τακτικοῦ στρατοῦ, αὐτὸς καὶ εἰς ἐνέργειαν ἔκτοτε διατελεῖ, καὶ διά τινος νομοσχεδίου ἐκ τῶν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς εἰσηγμένων προχειρίζεται εἰς προβιβασμὸν εἰς ἀνώτερον βαθμόν. Πρό τινος ἤκουσα, ὅτι ἐφημερίδες ὑπουργικαὶ ἀνήγγελλον γηθοσύνως εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι κατά τινας ἑορτὰς ἐπικειμένας ἡ Κυβέρνησις σκοπεῖ νὰ ἀπονείμῃ τὸν Σταυρὸν τοῦ Σωτῆρος εἰς τοὺς διαπρέψαντας κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀξιωματικούς. Κατὰ τύπους βεβαίως ὁ Σταυρὸς τοῦ Σωτῆρος ἐδημιουργήθη ὡς κόσμημα τῆς ἀρετῆς, ὡς βραβεῖον τῆς ἀνδρείας καὶ τῆς χρηστότητος, ὡς μαρτύριον τῆς φιλοπατρίας καὶ τοῦ ἡρωϊσμοῦ. Δὲν γνωρίζω ποίαν οἱ συμπολῖταί μου ἐσχημάτισαν τέλος πάντων γνώμην περὶ τοῦ παρασήμου τούτου μετὰ τὴν χρῆσιν, ἥτις ἐγένετο αὐτοῦ, καὶ ἂν ἐξακολουθῇ ἀκόμη νὰ θερμαίνηται ἡ φιλοτιμία ἢ ἡ φιλαυτία τινὸς, ἐὰν τὸ παράσημον τοῦτο ἤθελε τῷ ἀποσταλῆ, ὅπως ἀναρτήσῃ αὐτὸ εἰς τὰ στήθη του. Ἐπίστευον ὅμως, ὅτι εἰδικὸν μετάλλιον στρατιωτικῆς ἀξίας ἔπρεπεν ἀπὸ τοῦ 1886 νὰ κοπῇ, καὶ νὰ στολίσῃ τὰ στήθη πάντων τῶν νέων Ἑλλήνων, οἵτινες ὡς στρατιῶται διέπρεψαν κατὰ τὴν περίστασιν ἐκείνην, ἀφοῦ ἐπὶ μῆνας ὁλοκλήρους ἐκακουχήθησαν ἐν βαρυτάτῳ χειμῶνι, ἐστερημένοι πολλάκις τῶν ἀναγκαιούντων οὐχὶ εἰς εὐζωΐαν, ἀλλ’ εἰς τὸν συνήθη βίον. Ἐπίστευον δὲ, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1886 ἤθελον βραβευθῆ ἐπαρκῶς καὶ πάντες οἱ ἀξιωματικοὶ, οἵτινες ὡδήγησαν τοὺς νεαροὺς ἐκείνους Ἕλληνας εἰς τὰς μάχας, καὶ οἵτινες ἠδυνήθησαν νὰ διαψεύσωσιν ἐν ταῖς μάχαις ἐκείνους, οἵτινες παρίστων αὐτοὺς ὡς πρόβατα ἀγόμενα εἰς τὴν σφαγήν. Ἐνόμιζον ὅτι δὲν ἤθελον δυνηθῆ νὰ ἀρνηθῶσι τὰ ὀφειλόμενα βραβεῖα πρὸς ἐκείνους, οἵτινες, δι’ ὧν ἔπραξαν κατὰ τὸ 1886, ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς δὲν τέθνηκε, καὶ ὅτι, ἂν αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις τῆς Εὐρώπης ἔχωσι τηλικαύτην δύναμιν καὶ τοσοῦτον κράτος, ὥστε νὰ ἐπιβάλλωσι τὴν θέλησιν αὐτῶν εἰς τὰ μικρὰ καὶ ἀσθενῆ Κράτη, ὅτι ἐπὶ τοῖς διαπραχθεῖσι κατὰ τῆς πτωχῆς καὶ ἀσθενοῦς Ἑλλάδος τὸ Ἑλληνικὸν ἔθνος δὲν ὀφείλει εὐγνωμοσύνην, διότι τὰ κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ληφθέντα μέτρα δὲν ἐφηρμόσθησαν ἵνα σώσωσιν αὐτὸ ἀπὸ τῆς καταστροφῆς, ἀλλ’ ἵνα ἀναγκάσωσιν αὐτὸ νὰ ἀνεχθῇ τὰς ἀλλαχοῦ τολμηθείσας ἀθετήσεις τῶν ἐθνικῶν αὐτοῦ συμφερόντων, τὰς ἀλλαχοῦ διαπραχθείσας ἀθετήσεις τῶν εὐρωπαϊκῶν συνθηκῶν. Καὶ πάντα μὲν ἀνάγονται εἰς τὴν οὐσίαν. Ἀφοῦ εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν κ. συνταγματάρχην νὰ φρονῇ ἀκόμη, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἦτο ἀνίκανος, καὶ νὰ λαμβάνῃ ἀκόμη τὸ θάῤῥος νὰ συμβουλεύῃ ἐκείνους, οἵτινες καυχῶνται διὰ τὰ εἰρημένα στρατιωτικὰ ἔργα, τὰ λαβόντα χώραν ἐπὶ τῆς ὁροθετικῆς γραμμῆς κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1886, νὰ συμβουλεύῃ, λέγω, αὐτοὺς νὰ λησμονήσωσι ταῦτα, κρυπτόμενοι διὰ τὸ ὄνειδος, δὲν δύναμαι νὰ παραλείψω ἀπὸ τοῦ νὰ καταδείξω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν τὴν τραγελαφικὴν ἀνωμαλίαν, πρὸ τῆς ὁποίας ἤγαγεν ἑαυτήν. Ἐπίσημον ἔγγραφον ἀνωτάτης στρατιωτικῆς ἀρχῆς, πρὸ τεσσάρων ἤδη ἐτῶν ἐκδεδομένον, μηδόλως ἀναιρεθὲν ὑπὸ τῆς ἐπισήμου γλώσσης, μηδόλως ἀποδοκιμασθὲν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, θεωρούμενον διὰ τοῦτο ὑπὸ πάντων ὡς ἀλήθεια ἀναντίῤῥητος, αὐτὸ διεψεύσθη προχθὲς διὰ μιᾶς διατριβῆς, δημοσιευθείσης ἐν ἐφημερίδι, ὑπογεγραμμένης δὲ ὑπὸ συνταγματάρχου, ὅστις ἀνῆκεν εἰς τὸ στράτευμα, τὸ τεταγμένον εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα. Ὑπάρχει μᾶλλον ψηλαφητὴ ἄλλη τραγελαφικὴ ἀνωμαλία; Καὶ μήπως ἡ ἀνωμαλία αὕτη συντελεῖται ἐν τῇ διοικήσει, διὰ νὰ λεχθῇ ὅτι τοιαύτην τέλος πάντων εἶχε γνώμην περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου ὁ δεῖνας Νομάρχης, καὶ ὅτι τὴν γνώμην ταύτην δὲν εἶχεν ὁ Ὑπουργός; Ταῦτα συντελοῦνται ἐν τῷ στρατῷ, ἐν τῷ ὁποίῳ ἡ τάξις εἶναι ὁ πρῶτος ὅρος τῆς συντάξεώς του, ἡ πειθαρχία εἶναι τὸ πρῶτον καθῆκον, τὸ ὁποῖον θέλει καταστήσει αὐτὸν ἱκανὸν νὰ ἐκπληρώσῃ τὴν ἀποστολήν του καὶ τὰ καθήκοντά του πρὸς τὴν πατρίδα. (Εὖγε! εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν, χειροκροτήματα ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ἔχει τὸν λόγον. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐζήτησα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διαφόρους πληροφορίας, συνδεομένας μὲ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ὑπὸ συζήτησιν.

§33Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ τῶν νομοσχεδίων, πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, εἰς τὴν ὁποίαν σπεύδει ὁ κ. Πρόεδρος, ἐρωτῶ, τί ἔπραξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῆς δημοσιευθείσης ἐπιστολῆς τοῦ συνταγματάρχου Ζυμβρακάκη ἀπὸ τῆς Παρασκευῆς;

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον ὅτι ὁ συνταγματάρχης προσεκλήθη νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις περὶ τῆς δημοσιεύσεως ταύτης. Εὐθὺς ὡς λάβω τὴν ἀπάντησιν αὐτοῦ, θέλω τὴν ὑποβάλει εἰς τὴν Βουλὴν.

§35Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἀπεστάλη ἡ διαταγὴ διὰ τοῦ ταχυδρομείου, ἢ δι’ ἱππέως, ἢ διὰ πεζοῦ, βεβαίως θὰ ἀργήσωμεν πολὺ νὰ τὴν ἔχωμεν. Τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσῳ μηδαμινόν, ὥστε εἶναι μάταιον νὰ ζητηθῇ ἡ ἀπάντησις τηλεγραφικῶς! Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ διευθυντοῦ τινος καπνοκοπτηρίου, ἢ περὶ τελωνοφύλακος, θὰ ἦτο ἀναγκαῖον τὸ τηλεγραφεῖον.

§36Α. ΧΡΗΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τηλεγραφικῶς ἠδύνατο ἐντὸς δύο ἡμερῶν νὰ λάβῃ τὴν ἀπάντησιν τοῦ συνταγματάρχου.

§37ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Τὴν ἀπολογίαν.

§38ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ζητεῖτε ἀπὸ τὸν συνένοχον νὰ σπεύσῃ νὰ τιμωρήσῃ τὸν ἔνοχον; Θέλομεν ὅμως νὰ εἴπῃ ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐὰν θὰ τιμωρήσῃ καὶ πότε θὰ τιμωρήσῃ τὸν ἔνοχον, καὶ ἂν ἐτηλεγράφησεν, ἢ ἔγραψεν, ἢ ἀπέστειλε πεζόν.

§39ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς ἀπήντησε περὶ τούτου.

§40ΦΛΕΣΣΑΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θέλει νὰ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τόσῳ σπουδαίου ζητήματος, πρέπει νὰ διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις.

§41Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἀρνούμενος ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς ἀποδοθείσας μομφὰς κατὰ τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ, ἅστινας καὶ πολλοὶ τῶν κυρίων συναδέλφων ἐξετόξευσαν ἄλλοτε κατ’ αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ὄχι μόνον τὸν στρατὸν, οὗτινος προΐσταται, ἀδικεῖ, μὴ ὑποστηρίζων τὰ δίκαια αὐτοῦ, ἀλλὰ ἀδικεῖ καὶ ἑαυτὸν καὶ τὴν θέσιν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἣν σήμερον κατέχει. Ἐφρονοῦμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ, συγκληθεῖσα εἰς ἔκτακτον Σύνοδον, σκοπὸν εἶχε νὰ ἐπιληφθῇ σπουδαιοτάτων βεβαίως ἀντικειμένων· ἀτυχῶς, ὡς τὰ πράγματα δεικνύουσιν, ἐκλήθη μόνον δι’ ἐργασίας ἀσημάντους, ἡ δὲ Κυβέρνησις, ἐρωτωμένη ἐπὶ σπουδαίων ἀντικειμένων, ἀφορώντων τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν δύναμιν, ὄχι μόνον δὲν ἀπαντᾷ, ὄχι μόνον δὲν δικαιολογεῖται, ἀλλὰ καὶ καθ’ ἑκάστην δίδει ἀφορμὴν εἰς νέας κατὰ τοῦ στρατοῦ μομφάς. Ἡ Κυβέρνησις καταγίνεται μόνον περὶ τὴν ψήφισιν πιστώσεων καὶ πάντοτε πιστώσεων· ἀλλὰ πρέπει νὰ γνωρίζῃ, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ καὶ τὸ ἔθνος ἐβαρύνθησαν ἐκ τῆς καταστάσεως ταύτης. Σήμερον παρατηρεῖτε ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς Βουλῆς ἀναγεγραμμένον νέον νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἡ Κυβέρνησις ζητεῖ συμπληρωτικὴν πίστωσιν 600,000 δραχμῶν πρὸς συντήρησιν τῆς στρατιωτικῆς ἡμῶν ὑπηρεσίας, πλέον τῶν ψηφισθέντων νομίμως ἐν τῷ ἐτησίῳ προϋπολογισμῷ. Ἂν ἐξακολουθῶμεν οὕτω βαίνοντες, εἶναι προτιμότερον, τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς νὰ σχίσῃ τὴν διανεμηθεῖσαν τοῖς κκ. Βουλευταῖς ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ νὰ συντάξῃ ἑτέραν, ἐν ᾗ νὰ ἀναγράψῃ ἓν καὶ μόνον νομοσχέδιον, δι’ οὗ νὰ χορηγῶνται εἰς τὴν Κυβέρνησιν πιστώσεις ἔκτακτοι, τακτικαὶ, συμπληρωματικαὶ καὶ ἀναπληρωματικαὶ, ὅσας αὕτη ἐπιθυμεῖ καὶ θέλει, μὲ τὴν ἐξουσιοδότησιν νὰ λαμβάνῃ ἐκ τούτων ἀπέναντι οἱουδήποτε ἄρθρου καὶ κεφαλαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ νομίσῃ ἀναγκαῖον, κατὰ τὸ δοκοῦν αὐτῇ, καὶ παρ’ οἱουδήποτε, οἱ δὲ συνάδελφοι τῆς δεξιᾶς ὑπουργικῆς πτέρυγος νὰ τὸ ψηφίσωσιν ἀσυζητητεὶ, ὡς συνήθως πράττουσι, διὰ νὰ παύσῃ τὸ κακὸν τῆς τοιαύτης λυπηρᾶς καταστάσεως τῆς Βουλῆς. Ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν ἀσυζητητεὶ δάνεια ἐπὶ δανείων, βεβαίως δὲ τὸ ἔθνος θέλει σπουδαίως καταβληθῇ ἐκ τῆς τοιαύτης σπατάλης τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις στηρίζει τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς ἐπὶ τῶν δανείων. Παρετηρήθη, ὅτι ἡ Βουλὴ μετεβίβασε τὸ ἐπὶ τῶν δανείων δικαίωμα, ὅπερ ἐχορήγησεν αὐτῇ τὸ πολίτευμα, εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Ἡ τοιαύτη δὲ πρωτάκουστος κατάπτωσις τῶν δικαιωμάτων τῆς Βουλῆς τὴν καταδικάζει. Ὅθεν τοιαύτη Βουλὴ πρέπει νὰ διαλυθῇ, καὶ πρέπει νὰ διαλυθῇ πρὶν ἢ αὕτη διὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἣν ὑποστηρίζει, διασκορπίσῃ εἰς τὰ τέσσαρα σημεῖα τοῦ ὁρίζοντος πᾶν ὅ,τι ἐναπέμεινεν εἰς τὸ ἀτυχὲς τοῦτο ἔθνος. Δὲν καταγινόμεθα δυστυχῶς, Κύριοι, εἰς οὐδὲν σπουδαῖον ἔργον, δυνάμενον νὰ βελτιώσῃ τὴν κατάστασιν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ἀλλὰ μόνον καταγινόμεθα εἰς τὸ νὰ ψηφίζωμεν καθ’ ἑκάστην πιστώσεις, ἀνερχομένας εἰς ποσὸν τοσοῦτον, ὅσον ἡ Βουλὴ ἐχορήγησεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐν τῷ παρ’ αὐτῆς ὑποβληθέντι προϋπολογισμῷ, οὕτως ὥστε χορηγοῦμεν ἐντὸς τοῦ ἐνιαυτοῦ δύο προϋπολογισμοὺς, τὸν τακτικὸν καὶ τὸν τῶν πιστώσεων. Ἐκ πάντων τούτων ἐξάγεται, ὅτι ἡ Βουλὴ συναλλάσσεται μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, οὕτως ὥστε αὕτη μὲν λαμβάνει ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν χορηγημάτων αὐτῆς, ψηφίζει δὲ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως παρανόμως καὶ ἑτέρας πιστώσεις, τὸ ποσὸν τῶν ὁποίων πλησιάζει τὸ ποσὸν τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ. Δὲν καταγινόμεθα εἰς τὸ πρὸ ἡμερῶν ἀναφυὲν μέγα ἐθνικὸν ζήτημα περὶ ὀργανώσεως τοῦ στρατοῦ, πρὸς ὃν πάντες οἱ Ἕλληνες ἀτενίζουσιν, ἀλλὰ θεωροῦμεν τοῦτο ὑποδεέστερον τῆς ψηφίσεως τῶν πιστώσεων, ἡ δὲ Κυβέρνησις, ὡς μὴ ὤφειλε, σιωπᾷ ἀδικαιολογήτως, καὶ μετ’ ἀδικαιολογήτου ἀδιαφορίας ἀκούει ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς νὰ κατηγορῶνται οἱ ἀνώτεροι τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ ἀξιωματικοί. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις μετὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῆς πλειονοψηφίας δὲν συλλογίζεται ἢ δὲν ἐπιδιώκῃ τὴν ὕπαρξιν στρατεύματος, φερομένη μετὰ τοιαύτης ἀδιαφορίας, τεινούσης πρὸς τὴν παράλυσιν αὐτοῦ, ὡς ἀναξίου τοῦ προορισμοῦ του, εἶναι χιλιάκις προτιμότερον νὰ προβῇ εἰς τὴν διάλυσιν αὐτοῦ. Ἀφοῦ λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν θέλει ν’ ἀνασκευάσῃ τὰ κατὰ τοῦ στρατοῦ λεχθέντα, ἀναλαμβάνω ἐγὼ τὰ καθήκοντα αὐτοῦ. Ἐγὼ, καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ ἔθνους καὶ ὡς μέλος τῆς στρατιωτικῆς ἡμῶν δυνάμεως, δύναμαι νὰ βεβαιώσω τήν τε πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐπολέμησε γενναίως καὶ παραδειγματικῶς, καὶ κατώρθωσεν ὄχι μόνον νὰ ἐμποδίσῃ τὴν εἰσβολὴν τῶν πολυπληθῶν τουρκικῶν στρατευμάτων εἰς τὴν χώραν ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ δι’ ἀποφάσεως πατριωτικωτάτης ἐτίμησε τὰ ἑλληνικὰ ὅπλα, πολεμήσας εἷς πρὸς δέκα. Τοῦτο ὁμολογεῖται καὶ παρὰ τῶν ἀντιπάλων αὐτοῦ, καὶ ἐκ τῶν πεσόντων κατὰ τὴν μάχην Ὀθωμανῶν, ἀνελθόντων εἰς πολλὰς χιλιάδας, ἀποδεικνύεται· καὶ μ’ ὅλα ταῦτα ἀγνοῶ τίνος ἕνεκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τοῦ πολέμου δὲν θεωρεῖ ἀναγκαῖον νὰ δώσῃ τὰς δεούσας διασαφήσεις καὶ ἀποκρούσῃ πάσας τὰς ἐναντίον τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ ἐκτοξευομένας μομφὰς, ἐνῷ ἔχει καθῆκον, καὶ ὡς προϊστάμενος τοῦ στρατοῦ, νὰ προστατεύῃ τὰ δίκαια αὐτοῦ καὶ νὰ μὴ ἀρνῆται ἀδικαιολογήτως νὰ εἴπῃ ἀπροκαλύπτως ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, τί φρονεῖ περὶ τοῦ κατηγορουμένου συνταγματάρχου, ὃν προετοιμάζεται νὰ προβιβάσῃ εἰς τὸν βαθμὸν τοῦ ὑποστρατήγου. Εἶναι δικαίωμα ἀληθῶς τοῦ Ὑπουργοῦ νὰ προτείνῃ τὸν προβιβασμὸν παντὸς ἀξιωματικοῦ, ἀλλ’ ἔχει καὶ καθῆκον, ἐπιβαλλόμενον ἐκ τοῦ νόμου, νὰ χορηγῇ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ζητουμένας πληροφορίας. Δὲν εἶναι δὲ καθῆκον αὐτοῦ νὰ μὴ ἀναγράφῃ ἐν τῷ ἐτησίῳ προϋπολογισμῷ τὰ ἀναγκαιοῦντα πρὸς συντήρησιν τῶν διαφόρων κλάδων τῆς ὑπηρεσίας χρηματικὰ ποσὰ, ὅπως παρουσιάζῃ ἔξοδα ὀλιγώτερα τῶν πραγματικῶν, νὰ ζητῇ δὲ κατόπιν τὴν συμπλήρωσιν τῶν ἀληθῶς ἀπαιτουμένων καὶ ἐπιτηδείως ἀποκρυπτομένων ἀναγκῶν διὰ νέων πιστώσεων. Ἡ τοιαύτη τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Βουλὴν διαγωγὴ εἶναι ἀσυγχώρητος καὶ καταδικαστέα.

§42ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ προσθέσω ὀλίγας λέξεις εἰς τὰ λεχθέντα. Διὰ τῆς δημοσιευθείσης ἐν τοῖς «Καιροῖς» ἐπιστολῆς ἐῤῥίφθησαν παρ’ ἀνωτάτου ἀξιωματικοῦ ὑπαινιγμοὶ, δυστυχῶς ἀρκετὰ σαφεῖς, θίγοντες εἰς τὰ καίρια τὴν φιλοτιμίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Ἡ τοιαύτη πρᾶξις, γενομένη παρὰ τὴν στρατιωτικὴν πειθαρχίαν, ἔπρεπε νὰ τύχῃ τῆς ἀμέσου τιμωρίας ἐκ μέρους τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω τὴν οὐσίαν τοῦ περιεχομένου τῆς ἐπιστολῆς, διότι ταύτην ἀποδοκιμάζει ἡ συνείδησις καὶ στρατοῦ καὶ λαοῦ· ἀλλὰ καὶ κατὰ τύπους ἐὰν ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα, οὐδέποτε ἦτο ἐπιτετραμμένον εἰς Ἕλληνα συνταγματάρχην, μετασχόντα ἐν τοῖς πρώτοις εἰς τὰ στρατιωτικὰ ἔργα τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, νὰ ἔλθῃ νὰ ῥίψῃ δι’ ἐπισήμου στόματος τοιούτους ὑπαινιγμοὺς, θίγοντας τὴν φιλοτιμίαν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Τοῦτο ἐνεποίησεν ἀλγεινὴν αἴσθησιν ἁπανταχοῦ, καὶ ἐντὸς καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς· ἀπέναντι δὲ τοιαύτης πράξεως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν ἀφελῶς πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐζήτησεν ἐξηγήσεις καὶ περιμένει ἀπάντησιν, ἐνῷ ἡ κοινὴ συνείδησις ἀπεξεδέχετο τὴν ἄμεσον τιμωρίαν τοῦ δράστου· ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκε μίαν ἔτι ἀπόδειξιν τῆς τακτικῆς, ἣν ἐννοεῖ νὰ μετέρχηται ἀπέναντι τοιαύτης καταστάσεως. Ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει πλειότερόν τι νὰ πράξῃ ἢ μόνον νὰ καταλογίσῃ καὶ τὴν πρᾶξιν ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὰς τόσας ἄλλας, αἵτινες θ’ ἀποτελέσωσι τὴν ἱστορίαν τῆς κατὰ τὰ τελευταῖα τέσσαρα ἔτη Κυβερνήσεως, περὶ τῆς ὁποίας κέκληται μετ’ ὀλίγον νὰ ἀποφανθῇ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, οὗ μέρος ἀποτελεῖ καὶ ὁ στρατός.

§43ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ κατ’ ἐμὲ, προκαλούμενος νὰ ὁμιλήσω, δηλῶ ὅτι οὐδόλως ἔχω ἀνάγκην τῆς ἀπαντήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὐδὲ τῶν πληροφοριῶν του, οὐδὲ τῶν ἐγγράφων του. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μὴ ἀπαντῶν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐνεργεῖ ἐκ συστήματος μεμελετημένου, καὶ τὸ σύστημα τοῦτο δύναται νὰ θεωρῇ ἐν τῇ συνειδήσει του συνετὸν πολιτικῶς, διότι εἶναι ἀντιμέτωπος μιᾶς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν ἀναφανδὸν δὲν δύναται νὰ ἀδικήσῃ καὶ περιφρονήσῃ, εὑρίσκεται ἀπέναντι οὐχὶ ἀναξιοπαθούντων πολιτῶν, ἀλλ’ ἀπέναντι μιᾶς δυνάμεως συνεστηκυίας, τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ. Προκειμένου δὲ νὰ ἐνεργήσῃ ἀπέναντι τοιαύτης δυνάμεως, εἶχεν ἀνάγκην μεγάλης τέχνης, καὶ εἰς τοῦτο πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ τοῦ λαοῦ καὶ τῶν ἐνδιαφερομένων. Καὶ ἀποροῦσί τινες, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔσπευσε νὰ τιμωρήσῃ τὸν ἀξιότιμον ἐκεῖνον συνταγματάρχην, ὁ ὁποῖος τοιούτους ὑπαινιγμοὺς ἢ μᾶλλον τοιαύτας ῥητὰς αἰτιάσεις κατὰ τοῦ στρατοῦ ἐξετόξευσεν. Ἀλλ’ ὅστις δύναται νὰ διεισδύσῃ εἰς τὸ σχέδιον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἤθελεν ἀπορήσει, ἐὰν ἔβλεπεν αὐτὸν τιμωροῦντα τὸν ὑπηρετοῦντα τὸ σχέδιόν του, τὸ τῆς ταπεινώσεως τοῦ στρατοῦ, τὸ ὁποῖον αὐτὸς δύναται νὰ θεωρῇ πατριωτικόν. Ἐκ πολλῶν νομοθετικῶν ἔργων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καταδεικνύεται, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν ἐνεργεῖ τυχαίως, ἀλλ’ ἐξ ὑπερτέρου σχεδίου καὶ σκοποῦ. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν φαίνεται φρονῶν, ὅτι ὁ στρατὸς εἶναι ἀνάξιος νὰ ὑπάρχῃ.

§44ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Αὐτὰ εἶναι τῆς φαντασίας σας.

§45ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Πῶς νὰ πραγματοποιήσῃ τὸ σχέδιόν του; Νὰ προκαλέσῃ τὸν λαὸν νὰ συμμαχήσῃ μετ’ αὐτοῦ ἀποτόμως, ὅπως διαλύσῃ τὸν στρατόν; δὲν ἔχει τὸ θάῤῥος. Εὗρεν ἄλλον τρόπον· περιενδύθη τὴν ἀλωπεκῆν, καὶ ἐκ τῶν γνώσεών του ἀντλεῖ διδάγματα· πῶς κατώρθωσαν πολιτικοὶ ἄνδρες νὰ φθάσωσιν εἰς τοὺς σκοπούς των; οὐχὶ κατ’ εὐθεῖαν, ἀλλὰ διὰ πλαγίων μέσων. Ἐπεζήτησε διὰ παντὸς μέσου νὰ ἐξευτελίσῃ τὸν στρατὸν, ὅπως κατασταθῇ ἀδύνατος ν’ ἀντιταχθῇ. Καὶ πρέπει νὰ ἐπιστηθῇ ἡ προσοχὴ πάντων εἰς τοῦτο· διότι, ἐνῷ ἡμεῖς παραπονούμεθα κατὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ὡς ἐξευτελίζοντος τὸν στρατὸν, ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος βλέπετε σωρηδὸν τοὺς προβιβασμοὺς εἰς τὸν στρατόν. Ἀφ’ ἑνὸς βλέπετε νομοθέτημα, ὅπως ἐξωσθῶσιν ἀπὸ τοῦ Βουλευτηρίου οἱ ἀξιωματικοὶ καὶ διαφοροτρόπους προσπαθείας, ὅπως ἐπικρατήσῃ ἡ ἰδέα, ὅτι ὁ στρατὸς δὲν ἐκπληροῖ τὸ καθῆκόν του, καὶ ἀφ’ ἑτέρου βλέπετε εὐνοίας πρὸς τὰ πρόσωπα, βλέπετε διαιρέσεις μεταξὺ τῶν ἀξιωματικῶν, μακιαβελικῶς ὑποθαλπομένας. Τὸ σύστημα τῆς σιωπῆς τοῦ Πρωθυπουργοῦ καταδεικνύει κάλλιστα τὸν σκοπόν του. Σιωπᾷ, λέγει, ἵνα μὴ ἀποκαλυφθῶσι φοβερὰ αἴσχη, τὰ ὁποῖα χάριν τῆς τιμῆς τοῦ ἔθνους πρέπει νὰ μένωσι κεκαλυμμένα. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τοῦτο τῆς σιωπῆς ἢ τῶν ὑπαινιγμῶν δὲν φέρει ἆρά γε μεγαλειτέραν καταισχύνην; Βεβαίως θὰ ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν ὑπάρχει εἷς ἀξιωματικός, ἐκπληρῶν τὸ καθῆκόν του, καὶ ὅτι ὁ λαὸς αὐτὸς φορολογεῖται ἀπηνῶς διὰ νὰ τρέφῃ στρατὸν, ὁ ὁποῖος χρησιμεύει, κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, μόνον πρὸς ἐθνικὴν προσβολήν! Ὅταν πρόκηται περὶ τῶν παραβιασάντων τὸ ἑαυτῶν καθῆκον, περὶ αὐτῶν δὲν ὑπάρχει ἀποσιώπησις, περὶ αὐτῶν διεξήχθη δίκη, πᾶν ὅ,τι κακὸν ἀποκαλύπτεται· ἀλλὰ ποῖον πρέπει νὰ μείνῃ συγκεκαλυμμένον; Ἀκριβῶς πᾶν ὅ,τι ἠδύνατο νὰ συνηγορήσῃ ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ. Ὑπάρχει λοιπὸν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὡς εἶπον, οὐχὶ τὰ συνήθη φατριαστικὰ, ἀλλὰ σχέδιον μακιαβελικόν· καὶ δὲν μεταχειρίζομαι τὴν λέξιν κατὰ τὴν συνήθη χειροτέραν σημασίαν, διότι ὑπάρχουσί τινες, φρονοῦντες ὅτι ὁ Μακιαβέλης ἦτο μέγας πατριώτης, καὶ ἐν τῇ μεγάλῃ πατριωτικῇ του καρδίᾳ ἠθέλησε νὰ συμβουλεύσῃ τοὺς Βασιλεῖς, τίνι τρόπῳ νὰ καταστρέψωσι τοὺς τιμαριώτας, ὅπως κατόπιν δι’ ἑτέρου συγγράμματος περὶ δημοκρατίας ἐσκέφθη νὰ διδάξῃ τὸν λαὸν, τίνι τρόπῳ ν’ ἀνακτήσῃ παρὰ τῶν Βασιλέων τὴν ἐλευθερίαν του. Ὁ στρατὸς τῆς Ἑλλάδος εἶναι, κατὰ τὰς σκέψεις τοῦ Πρωθυπουργοῦ, εἰς τὴν θέσιν τῶν τιμαριωτῶν, καὶ διὰ τοῦτο ὁ κ. Τρικούπης θεωρεῖ, φαίνεται, ὅτι πατριωτικὸν σχέδιον ἐκτελεῖ. Ἀλλὰ χωρὶς νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ οὐσιαστικοῦ ζητήματος τῆς φοβερᾶς ἀδικίας, τὴν ὁποίαν ὁ Πρωθυπουργὸς διαπράττει, ἤθελον ἐρωτήσει, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτρέπηται χρῆσις μέσων τοιούτων, διὰ τῶν ὁποίων διαφθείρεται μία τάξις καὶ μία δύναμις τοιαύτη; Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου νομίζω ὅτι πρέπει νὰ ἀσχοληθῇ ἡ Βουλή.

§46ΜΙΛΗΣΗΣ. Διὰ τῶν ὀλίγων λέξεων, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, πιεζόμενος παρ’ ἡμῶν, εἶπεν εἰς ἀπάντησιν, ἐζήτησε νὰ ὑπεκφύγῃ τὸ ζήτημα. Ἐνθυμεῖσθε, τί μᾶς εἶπε: «δὲν ἔλαβον ἀκόμη ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν κ. Ζυμβρακάκην». Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς πειθαρχικῆς τιμωρίας τοῦ Ζυμβρακάκη εἶναι δευτερεῦον, κύριε Πρωθυπουργέ· ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐνδιαφέρει πρωτίστως, καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ὡμίλησεν ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι ἄλλο. Εἴχομεν μέχρι τοῦδε τὴν παρηγορίαν, ὅτι τὸ ἀτύχημα τῆς Κούτρας ἀντεσταθμίζετο διὰ τῶν ἀνδραγαθημάτων τοῦ Γκριτζόβαλι, τῆς Μελούνας κλπ. Ἰδοὺ ὅμως, ὅτι ἔρχεται νῦν εἷς κύριος συνταγματάρχης, ὅστις ἔλαβε μέρος εἰς τὰ μεθοριακὰ καὶ μᾶς ἀφαιρεῖ αὐτὴν τὴν παρηγορίαν. «Μὴ ζητεῖτε, μᾶς λέγει, νὰ σηκώσητε τὸν πέπλον, τὸν καλύπτοντα τὰ συνοριακά, διότι ἐκεῖνοι, οἵτινες τὰ ἐπικαλοῦνται, θὰ ἐρυθριάσωσιν, ἂν ἀρθῇ ὁ πέπλος, καὶ οὐδὲ πόῤῥωθεν θὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι ἔλαβον μέρος εἰς αὐτά». Τί σημαίνουσι ταῦτα; Σημαίνουσιν, ὅτι εἰς ὅλην τὴν μεθοριακὴν γραμμὴν κατῃσχύνθη ὁ στρατὸς, καὶ ὅτι τὸ δημόσιον συμφέρον ὑπαγορεύει νὰ ἔχωμεν κεκαλυμμένα τὰ αἴσχη. Ἔ! Κύριοι, ὅταν οὕτω τίθεται τὸ ζήτημα, ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία, ἂν ἔχῃ συνείδησιν τῶν καθηκόντων της, ἀδύνατον νὰ μὴ ζητήσῃ λόγον. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα, ἔχομεν τὸ καθῆκον νὰ πληροφορηθῶμεν, ἂν ὅσα ὑπαινίσσεται ὁ κ. Ζυμβρακάκης ἦναι ἀληθῆ ἢ ὄχι. Καὶ ἡμεῖς μὲν εἴμεθα ἐκ τῶν προτέρων βέβαιοι, ὅτι οἱ λόγοι τοῦ κ. συνταγματάρχου πόῤῥω ἀπέχουσι τῆς ἀληθείας, εἴμεθα πεπεισμένοι, ὅτι ὁ στρατὸς ἐπετέλεσεν εὐγενῶς τὸ καθῆκόν του· ἀλλὰ δὲν ἀρκεῖ ἡ ἰδική μας πεποίθησις, διότι, ἀφοῦ ἅπαξ ῥίπτεται τοιαύτη ὑπόνοια ἐκ μέρους ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ, ἕκαστος δικαιοῦται νὰ συμπεράνῃ, ὅτι ἔλαβον χώραν ἐκεῖ τερατώδη πράγματα, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ καλυφθῶσιν. Ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ἔχει, ὑποθέτω, τοιαύτην ἰδέαν, διότι ἄλλως δὲν ἤθελεν ἐπιτρέψει νὰ ἐκτιλυχθῶσι τὰ αἴσχη τοῦ ἀτυχήματος τῆς Κούτρας ἐν δημοσίᾳ δίκῃ. Ἀλλ’ ἐὰν τότε δὲν ἐνθυμήθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸ δημόσιον συμφέρον, ὅτε ἐπρόκειτο ν’ ἀποκαλυφθῇ ἡ εἰδεχθὴς ὄψις τοῦ κινήματος τοῦ μεθοριακοῦ, νῦν, ὅτε πρόκειται ν’ ἀποκαλυφθῇ ἡ ὄψις ἡ ἡρωϊκὴ, ἡ ὄψις ἡ καλὴ, ἡ ὁποία ἤθελε μᾶς παρηγορήσει διὰ τὴν Κούτραν, μᾶς ἀντιτάσσει τὸ δημόσιον συμφέρον; Καὶ νομίζετε, ὅτι δύνασθε ἐπὶ παντὸς ζητήματος νὰ μᾶς προτάσσητε αὐτὸ τὸ δημόσιον συμφέρον; Εἴμεθα τάχα ὑποχρεωμένοι νὰ δεχώμεθα τὰς ἰδικάς σας περὶ τοῦ δημοσίου συμφέροντος ἐκτιμήσεις; Ὑποδείξατέ μας, ποῖον εἶναι τὸ δημόσιον συμφέρον, τὸ ὁποῖον μᾶς ὑποχρεοῖ νὰ κρατῶμεν τοὺς εὐγενεῖς ἐκείνους ἄθλους τοῦ στρατοῦ κεκαλυμμένους, ἐνῷ μᾶς ἀπεκαλύψατε τὰ αἴσχη τῆς Κούτρας. Νομίζω ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν πρέπει νὰ παρέλθῃ τὸ ζήτημα τοῦτο ἄνευ ψηφοφορίας· ἕκαστος πρέπει νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῆς γνώμης του. Διὰ τοῦτο ἀξιοῦμεν νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰς περὶ τούτου ἐκθέσεις τῶν ἀρχηγῶν καὶ πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, καὶ παρακαλῶ νὰ θέσητε, κύριε Πρόεδρε, τὴν πρότασίν μου εἰς ψηφοφορίαν.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τί προτείνει ὁ κ. Μίλησης: «Νὰ καταθέσῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν τὰς ἐκθέσεις τῶν ἀρχηγῶν καὶ πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὰ ἐν τοῖς μεθορίοις στρατιωτικὰ γεγονότα τοῦ Μαΐου τοῦ 1886.» Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν ταύτην λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνοματικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Κουμουνδούρου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 71 κατὰ 29, ἐπὶ ψηφοφορησάντων ἐν ὅλῳ 100.

§49ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Μεσσηνίας κατήγγειλε τοὺς δικηγόρους Ἠλίαν Ἀγγελίδην, Λυμπερόπουλον, Γερασιμόπουλον καὶ ἕνα πρῴην Δήμαρχον. Ἡ καταγγελία μένει πρὸ πολλοῦ ἐκκρεμής. Ἐπειδὴ ἡ ἀποπεράτωσις τῆς καταγγελίας θέτει ἐν ἀμφιβόλῳ τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἀρχιερέως ὡς μέλους τῆς Συνόδου, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μάθῃ, ἂν ἐνηργήθησαν ἀνακρίσεις· ζητῶ δὲ καὶ τὴν κατάθεσιν τῆς δικογραφίας. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ ὑποβάλῃ τὰ ἔγγραφα περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Ἡγουμενοσυμβουλίου τῆς Μονῆς Βουλκάνων καὶ τὰ ἔγγραφα τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, διότι ἐπ’ αὐτῆς θὰ γίνῃ συζήτησις.

§50ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ ἐδόθη πληροφορία, ὅτι τῆς ἐν Ναυπλίῳ Διευθύνσεως τοῦ Μηχανικοῦ προΐσταται εἷς ἁπλοῦς ἀνθυπασπιστὴς ἀπὸ πολλοῦ χρόνου. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ἐξηγήσῃ, διατὶ ἡ ἀνωμαλία αὕτη· διότι, διευθυνομένου τοῦ τμήματος αὐτοῦ τοῦ στρατοῦ ὑπὸ ἀνθυπασπιστοῦ, νομίζω ὅτι αἱ ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας μένουσιν ἀνεκπλήρωτοι. Ἡ θέσις αὕτη πρέπει νὰ κατέχηται καὶ διευθύνηται ὑπὸ ἀξιωματικοῦ.

§51ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καταθέτω τοὺς πίνακας, τοὺς ἀφορῶντας εἰς τὰ τῆς ἐθνικῆς ὁδοποιΐας, οὓς ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, ἤτοι διπλοῦν πίνακα, τὸν μὲν πρῶτον ἔχοντα ἀναγεγραμμένας μετὰ πασῶν τῶν λεπτομερειῶν τὰς ὁδοὺς τὰς κατασκευαζομένας ἢ τὰς κατασκευασθείσας, τὸν δὲ, ἔχοντα ἀναγεγραμμένας τὰς ὁδοὺς τὰς μὴ κατασκευασθείσας. Ἐπειδὴ δὲ εἶναι πιθανὸν νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὴν μελέτην τῶν ἐρωτησάντων περὶ τῶν τῆς ὁδοποιΐας, καταθέτω καὶ χάρτην τελευταῖον δημοσιευθέντα, περιέχοντα δὲ τάς τε ὁδοὺς καὶ τοὺς σιδηροδρόμους, εἴτε κατασκευασθέντας, εἴτε κατασκευαζομένους, εἴτε τοὺς μελετωμένους νὰ κατασκευασθῶσι, καὶ τὰ χιλιομετρικὰ μήκη αὐτῶν. Κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν περὶ πιστώσεων νομοσχεδίων ἐζητήθη ἡ πληροφορία περὶ τῶν γενομένων δαπανῶν ἐκ τοῦ κεφαλαίου 8, ἄρθρ. 13 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Καταθέτω ταύτην.

§52Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Συναφῶς πρὸς τί;

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Συναφῶς πρὸς τὴν ἀποξήρανσιν λιμνῶν καὶ τελμάτων. Δὲν ἀπήντησα ὡς πρὸς τὰ ὑδραυλικὰ Θεσσαλίας. Χθὲς εἶδον τὸν ἀρχιμηχανικὸν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς· παρεκάλεσα αὐτὸν, ἵνα ἀνεύρῃ μεταξὺ τῶν ἐγγράφων αὐτοῦ συντόμως συντεταγμένην ἔκθεσιν περὶ τῶν ὑδραυλικῶν Θεσσαλίας, καθόσον ἡ μεγάλη ἔκθεσις δὲν εἶναι συντεταγμένη. Κατέθηκε τὸ πόρισμα τῶν μελετῶν αὐτοῦ, ἀλλὰ τὴν ἔκθεσιν τὴν ἐπὶ τοῦ συνόλου δὲν ἔχει ἑτοίμην· ὑπεσχέθη δὲ, ὅτι θέλει μοὶ παράσχει τὴν περιληπτικὴν ἔκθεσιν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁρκωμοσίας τοῦ Ἀντιβασιλέως. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως δωρεὰν τῇ Γαλλικῇ Κυβερνήσει χώρου ἐθνικοῦ πρὸς ταφὴν τῶν Γάλλων στρατιωτῶν καὶ ναυτῶν.)

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῶν πιστώσεων ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους τῆς χρήσεως 1889 ἐκ δραχμῶν 562,699.

§56ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ συζητήσωμεν ἄνευ τῆς διανομῆς τῶν πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι παρεσχέθησαν. Ἐζητήσαμεν τὸν ἀριθμὸν τοῦ τακτικοῦ καὶ ἐκτάκτου προσωπικοῦ τῶν καπνοκοπτηρίων.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατετέθη σημείωσις, ἐξ ἧς προκύπτει, ὅτι ἔκτακτοι ὑπάλληλοι τῶν κοπτηρίων δὲν ὑπάρχουσι, τὸ δὲ τακτικὸν προσωπικὸν τῶν ὑπαλλήλων εἶναι τὸ ἀναγεγραμμένον ἐν τοῖς νόμοις καὶ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ. Ὥστε οὐδὲν ὑπάρχει τὸ ἐπιπροστιθέμενον διὰ τῆς σημειώσεως ταύτης.

§58ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ οὕτως ἂν ἔχῃ ἡ πληροφορία, πάλιν μᾶς εἶναι χρήσιμος ὁ πίναξ, διότι δὲν δυνάμεθα νὰ ἀνατρέχωμεν εἰς τὸν ὀργανικὸν νόμον καὶ τὰ Βασ. διατάγματα, ἵνα καταρτίσωμεν ἡμεῖς αὐτοὶ πίνακα τοῦ τακτικοῦ προσωπικοῦ Ἔχομεν δὲ ἀνάγκην τοῦ ἀριθμοῦ τοῦ τακτικοῦ προσωπικοῦ, ἵνα ἐπιφέρωμεν τὰ συμπεράσματα ἡμῶν ὅσον ἀφορᾷ τὰ δαπανώμενα καὶ εἰσπραττόμενα.

§59ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ἀναβληθῇ καὶ δι’ ἄλλον λόγον· διότι ἐν τῷ ποσῷ τῶν 562,699 δραχμῶν περιλαμβάνεται ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἐκ δραχμῶν 60,000, αἵτινες ἀπαιτοῦνται πρὸς βελτίωσιν τῶν σωφρονιστικῶν φυλακῶν Συγγροῦ. Ἡ ἔκθεσις λέγει ῥητῶς (ἀναγινώσκει): «Ἕνεκα τῆς συστάσεως τῶν σωφρονιστικῶν φυλακῶν Συγγροῦ, ἐν αἷς χορηγεῖται τοῖς καταδίκοις ἡ διὰ τὰ σωφρονιστήρια ὡρισμένη τροφὴ, καὶ ἕνεκα τῶν ἐν αὐταῖς βελτιώσεων, ἐγένοντο δαπάναι ἀνώτεραι τῶν τοῦ παρελθόντος κλπ.» Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὁποῖαι τάχα εἰσὶν αὐταὶ αἱ βελτιώσεις τῶν φυλακῶν Συγγροῦ; διότι μέχρι σήμερον, ἐγὼ τοὐλάχιστον καὶ πολλοὶ ἄλλοι ὡς βελτίωσιν γνωρίζομεν, ὅτι ὅστις θέλει ἐκ τῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους νὰ δραπετεύσῃ εὐκολώτερον, πρέπει νὰ καθειρχθῇ ἐν ταῖς φυλακαῖς Συγγροῦ καὶ ἐκεῖθεν, δὲν ἠξεύρω τίνι τρόπῳ, κατορθοῦται ἡ δραπέτευσις ἀνθρώπων, οἵτινες μάλιστα κατόπιν καταρτίζουσι καὶ ληστρικὰς συμμορίας, ὅπως ἔπραξεν ὁ Συγδίτσας. Καὶ ἐπ’ ἐσχάτων μάλιστα εἶδον ἐν ὑπουργικῇ ἐφημερίδι, ὅτι καὶ ἄλλος τις ἀνεχώρησε τῶν φυλακῶν Συγγροῦ. Ἐὰν δὲν ἦναι δύσκολον εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, ἵνα προσκομίσῃ τὰς δεούσας ἐξηγήσεις περὶ αὐτῶν τῶν βελτιώσεων, δι’ ἃς ζητεῖται πίστωσις ἀναπληρωματικὴ δραχμῶν 60,000.

§60ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ ζητουμένη πίστωσις τῶν 60,000 δραχμῶν ζητεῖται ἐν γένει διὰ τὴν βελτίωσιν τῆς συντηρήσεως τῶν καταδίκων, ὧν ὁ ἀριθμὸς ηὔξησε κατὰ πολὺ κατὰ τὸ 1889. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὸ 1886 ἀνήρχετο εἰς τὸν ἀριθμὸν τῶν 3,000 περίπου, κατὰ τὸ 1889 ὑπερέβη τὰς 5,000, ἔφθασε δὲ μέχρι τῶν 5,060, καὶ ἡ αὔξησις αὕτη τοῦ ἀριθμοῦ ηὔξησε τὰς δαπάνας. Πλὴν τούτου αἱ δαπάναι ηὐξήθησαν καὶ ἕνεκα τῆς λειτουργίας τῶν σωφρονιστικῶν φυλακῶν Συγγροῦ κατὰ τὸ 1889· λέγω δὲ τοῦτο, διότι ἡ δαπάνη τῆς καθείρξεως καὶ συντηρήσεως τῶν καταδίκων ἐν σωφρονιστικῷ καθιδρύματι εἶναι πολὺ ἀνωτέρα παρὰ ἐν ταῖς κοιναῖς φυλακαῖς· ἴσως ἴσως φθάνει εἰς τὸ διπλάσιον. Εἶναι μάλιστα ἐξηκριβωμένον, ὅτι, ἐνῷ ἐν ταῖς κοιναῖς φυλακαῖς ἡ δαπάνη τῆς συντηρήσεως τῶν καταδίκων ἀνέρχεται εἰς 52 λεπτὰ καθ’ ἑκάστην ἡμέραν δι’ ἕκαστον ἄτομον, ἐν ταῖς σωφρονιστικαῖς φυλακαῖς Συγγροῦ φθάνει μέχρις 98, ἐν Κερκύρᾳ δὲ μέχρις 82. Ἐὰν λάβητε λοιπὸν ὑπ’ ὄψιν, ὅτι 250 κατάδικοι ἀπέτισαν τὴν ποινήν των κατὰ τὸ 1889 ἐν ταῖς φυλακαῖς Συγγροῦ, θέλετε ἴδει, ὅτι μόνον διὰ τὴν συντήρησιν αὐτῶν ἀπητήθησαν ἐπὶ πλέον δραχμαὶ πλείονες τῶν 40 χιλιάδων. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ ποσοῦ τούτου, τοῦ ἐπὶ πλέον ἀποκτηθέντος, πρόκειται διὰ τῆς πιστώσεως αὐτῆς νὰ καλυφθῇ καὶ δαπάνη ἄλλη, γενομένη ἐν ταῖς φυλακαῖς Συγγροῦ πρὸς ἵδρυσιν τῶν ἐν αὐταῖς ἐργοστασίων καὶ συμπλήρωσιν αὐτῶν, πρὸς ἀγορὰν ἐργαλείων, μηχανημάτων, ἐπίπλων κλπ., τὰ δὲ ἐντάλματα, τὰ ἀναγόμενα εἰς τὴν πίστωσιν ταύτην, περιέχουσιν ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ τὰ τοιαῦτα.

§61ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ κατατεθῶσι.

§62ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἰδοὺ αὐτὰ, ἅπερ καὶ καταθέτω. Ἔχοντες ὑπ’ ὄψιν τὴν αὔξησιν τῆς δαπάνης ἐκ τῶν λόγων τούτων διὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ σωφρονιστικοῦ καταστήματος Συγγροῦ καὶ τὴν κάθειρξιν τῶν καταδίκων, καθὼς καὶ τὴν αὔξησιν τοῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ 1890, διὰ ν’ ἀποφύγωμεν πλέον πιστώσεις ἀναπληρωματικὰς, ἀνηγάγομεν τὴν πίστωσιν ἀπὸ 911,000 δραχμῶν, αἵτινες ἦσαν διὰ τὸ 1889, εἰς 950,000. Ἐνθυμοῦνται δὲ οἱ παλαιότεροι ἐξ ἡμῶν, ὅτι δὲν παρῆλθε Σύνοδος Βουλῆς, χωρὶς νὰ ζητηθῇ ἀναπληρωματικὴ πίστωσις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ κεφαλαίου. Αὕτη εἶναι ἡ ἱστορία τῆς πιστώσεως, τῆς ζητουμένης διὰ τοῦ νομοσχεδίου.

§63ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκηται ν’ ἀναβληθῇ ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ φέρῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἑξῆς πληροφορίαν: Πόσαι μετακινήσεις δικαστικῶν ὑπαλλήλων ἐγένοντο κατὰ τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886 κατὰ μῆνα.

§64ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχω κατατεθειμένους πίνακας.

§65ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Κατὰ τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886 κατὰ μῆνα;

§66ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Βεβαίως ἔχω, καὶ εἶναι τυπωμένοι, καὶ τοῦ 1884, 1883 καὶ 1882.

§67ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Διότι, ὡς ἐνθυμοῦμαι, μοὶ εἴπετε τότε, ὅτι αἱ γενόμεναι τότε μετακινήσεις εἶναι διπλάσιαι τοῦ ἔτους, καθ’ ὃ ἀνελάβετε τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης.

§68ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἔχω τὴν ἐξήγησιν’ πρῶτον, ὅτι ὁ νέος νόμος, ὁ κανονίσας τὰ τῶν ὁδοιπορικῶν, ηὔξησε τὴν δι’ αὐτὰ δαπάνην, καὶ δεύτερον ἡ εὐρεῖα περιφέρεια, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸν νόμον περὶ ἐντοπίων ὑπαλλήλων, καὶ αὕτη ηὔξησεν οὐσιωδῶς τὴν πίστωσιν ταύτην, διότι πρότερον, ἀποδεικνυομένης τῆς ἀνάγκης μεταθέσεως ὑπαλλήλου ἐξ ἐπαρχίας τινὸς, μετετίθετο οὗτος εἰς ἑτέραν γείτονα ἐπαρχίαν, ἐνῷ σήμερον αἱ μετακινήσεις γίνονται ἀπὸ νομοῦ εἰς νομόν.

§69ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἂν σκέπτηται περὶ μέτρων, προσωρινῶν τοὐλάχιστον, ἀφορώντων εἰς τὴν ὁπωσοῦν ἀνθρωπίνην μεταῤῥύθμισιν τῶν κοινῶν καλουμένων φυλακῶν τοῦ Κράτους. Διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον βεβαιῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι πολλάκις ἐσιώπησα, καίτοι παρεκαλούμην νὰ παρέμβω καὶ νὰ συστήσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν στοιχειώδεις τινὰς βελτιώσεις ἀπέναντι τῆς φοβερᾶς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται αἱ κοιναὶ καλούμεναι φυλακαὶ, ἀλλὰ δὲν ἔκαμα τοῦτο, διότι πολλάκις ἐπανῆλθον ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου καὶ παρετήρησα, ὅτι οὐδὲν εἶχε νὰ μοὶ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, διότι καὶ οὐδὲν σχέδιον ἔχει. Σχέδιον βεβαίως, ὑποθέτω, ἔχει ὁ κ. Ὑπουργὸς περὶ γενικῆς τινος μεταῤῥυθμίσεως τῶν φυλακῶν τοῦ Κράτους, αἵτινες πρόκειται νὰ μεταῤῥυθμισθῶσιν, ὅπως αἱ φυλακαὶ, αἱ καλούμεναι τοῦ Συγγροῦ, ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε ἐλάβομεν ἀφορμὴν νὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν θέλει κατορθώσει ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐφαρμόσῃ ὁλοσχερῶς τὸ σχέδιόν της, θ’ ἀπαιτηθῶσι 12 ἢ καὶ πλέον ἑκατομμύρια δραχμῶν πρὸς οἰκοδομὴν καταστημάτων καὶ πάροδος χρόνου τοὐλάχιστον 20–25 ἐτῶν, καὶ πιστεύω ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐξακολουθῇ ὑφισταμένη ἡ φοβερὰ αὕτη κατάστασις τῶν φυλακῶν, περὶ τῆς ὁποίας δὲν ἔχω νὰ εἴπω τίποτε, διότι λεπτομερέστατα τὴν γνωρίζει καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις, μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν θὰ κατορθώσωμεν νὰ εἰσαγάγωμεν ἐν τῷ συστήματι τῶν φυλακῶν ὅλα αὐτὰ τὰ θαύματα τῆς ἐπιστήμης, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐν τοῖς χαρτοφυλακείοις τῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ νομίζω μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐπιζητήσῃ τὴν βελτίωσιν τῆς φοβερᾶς ταύτης πληγῆς καὶ διὰ μέτρων προσωρινῶν, τὰ ὁποῖα βεβαίως προνοητικὴ Κυβέρνησις δύναται νὰ κατορθώσῃ. Ὑπάρχουσι δημόσιά τινα καταστήματα ἄχρηστα, ὅπως λ. χ. φρούριά τινα,—καὶ περὶ τούτου καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος,—ὡς τὸ φρούριον τῆς Κεφαλληνίας, περὶ τοῦ ὁποίου ἀπεδείχθη, ὅτι δύναται νὰ περιλάβῃ τοὐλάχιστον 650 καταδίκους, καὶ τὸ φρούριον τῆς Ζακύνθου, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ δύναται νὰ περιλάβῃ ἑκατοντάδας τινὰς, καὶ ἄλλα, ὡς τῆς Μονεμβασίας καὶ ἄλλα καταστήματα καὶ ἐν Ἑπτανήσῳ καὶ ἐν Πελοποννήσῳ καὶ ἐν τῇ Στερεᾷ Ἑλλάδι. Ταῦτα πάντα δι’ ἐπιδιορθώσεως, ἡ ὁποία δὲν ἤθελε πιθανῶς ἀπαιτήσει δαπάνην πλέον τοῦ 1,000,000, δύνανται νὰ μεταῤῥυθμισθῶσιν ὡς φυλακαὶ, ἂν ὄχι κατὰ τὰ τελειότερα συστήματα, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ ἦναι τοιαῦται, ὥστε νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ κρατῶνται ἐν αὐταῖς φυλακισμένοι ὑπὸ ὅρους ἀνθρωπίνους, ὑπὸ ὅρους, καθ’ οὓς νὰ ἦναι δυνατὴ ἡ ἐπίβλεψις καὶ τήρησις τῆς πειθαρχίας, πρὸς ἀποφυγὴν τῶν τρομερῶν σκηνῶν, τὰς ὁποίας καθ’ ἑκάστην ἀναγινώσκομεν ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ὅτι γίνονται ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἐν αἷς ἀλληλοσφάζονται. Καὶ ἄλλοτε ἐγένετο λόγος περὶ τῆς τοιαύτης προσωρινῆς μεταῤῥυθμίσεως τῶν φυλακῶν πρὸς αὐτὸν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐκ μέρους ἐπιτροπῆς ἀνδρῶν λίαν εἰδημόνων ἐκ τοῦ Συλλόγου «Παρνασσοῦ», ὅστις ὑπέβαλεν ὁλόκληρον σχέδιον, καθ’ ὃ, κατὰ τὰς πληροφορίας, ἃς ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος πρόεδρος αὐτῆς κ. Ἰω. Τυπάλδος, διὰ δαπάνης 600,000 δραχμῶν ἀνελάμβανεν ἡ ἐπιτροπὴ ἐκείνη νὰ μετασχηματίσῃ παλαιὰ φρούρια καὶ ἄλλα διάφορα καταστήματα ἀρκούντως, ὥστε νὰ δύνανται 4,000 καταδίκων νὰ καθείργωνται ὑπὸ ὅρους ἀνθρωπίνους καὶ προσφορωτέρους εἰς τὸν σκοπὸν τῶν φυλακῶν. Τὴν ἰδέαν ταύτην συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διότι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἐννοῇ νὰ βελτιώσῃ τὸ σύστημα τῶν φυλακῶν διὰ τῆς ἐφαρμογῆς μόνον τοῦ γενικοῦ μέτρου, δὲν θὰ ἦναι εἰς θέσιν νὰ πράξῃ τοῦτο, εἰμὴ μετὰ πάροδον 20 καὶ 30 ἐτῶν, καὶ τοῦτο, ἐὰν ἦναι εἰς θέσιν νὰ δαπανήσῃ 10 ἕως 15 ἑκατομμύρια δραχμῶν.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἀναβληθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτων πιστώσεων ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 625,000.

§72ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς καὶ τὸ ἑπόμενον, πρέπει ν’ ἀναβληθῇ, μέχρις οὗ διανεμηθῶσιν αἱ σήμερον κατατεθεῖσαι πληροφορίαι· ἐπὶ τοῦ ἑτέρου δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ὅτι αὔριον θὰ καταθέσῃ τὴν ζητηθεῖσαν σημείωσιν, καὶ ὅμως πρόκειται περὶ τρίτης συζήσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§73ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν.). Σᾶς εἶπον, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡ ἔκθεσις.

§74ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡμεῖς ἀρκούμεθα εἰς τὴν περίληψιν τῆς ἐκθέσεως (διάλογοι).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί θέλετε λοιπὸν νὰ γίνῃ;

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς ἐπιμένομεν, ἵνα ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις.

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡμεῖς ἐπιμένομεν ν’ ἀναβληθῇ.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ τί θὰ ἐμποδίσῃ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς αὔριον νὰ ζητήσωσιν ἄλλας πληροφορίας καὶ μεθαύριον ἄλλας; Ἀφ’ ὅτου ἠρχίσαμεν τὰς ἐργασίας, ὁλονὲν ζητοῦνται πληροφορίαι, οὐδεμία ὅμως γίνεται ὠφέλιμος χρῆσις τῶν πληροφοριῶν. Ἐπὶ τοῦ πρὸ ὀλίγου ἀναβληθέντος νομοσχεδίου ἐζητήθησαν πληροφορίαι, τὰς ἐκομίσαμεν, καὶ ἀπεδείχθη, ὅτι οὐδαμῶς ἀπητοῦντο ἢ ἐχρησίμευον κἂν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἔκτακτον προσωπικὸν ὑπαλλήλων τῶν καπνοκοπτηρίων δὲν ὑπάρχει, τὰ δὲ τοῦ τακτικοῦ προσωπικοῦ εἶναι δεδημοσιευμένα· καὶ ὅμως οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐπέμενον εἰς τὴν ἀναβολὴν, ὑπεχωρήσαμεν δ’ ἐκεῖ, καὶ ἔγεινεν ἡ ἀναβολή· ἐρχόμεθα εἰς τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ ἤδη πρόκειται, καὶ ἐπὶ τούτου ἐπίσης ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ, διότι δῆθεν δὲν κατετέθησαν πληροφορίαι ζητηθεῖσαι· ἀλλ’ εἶχον ζητηθῆ πληροφορίαι καὶ ἐδώσαμεν αὐτὰς, ἀλλὰ καὶ πάλιν ἐπῆλθεν ἀναβολὴ ἐπὶ τῇ αἰτήσει νέων πληροφοριῶν, ἐδόθησαν καὶ αὗται, καὶ πάλιν ὅμως προτείνεται ἀναβολή. Πρέπει τέλος νὰ σταματήσῃ που ἡ παρέλκυσις αὕτη.

§79ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐζήτησα, ἐζητήθη πρὸ 20 ἡμερῶν.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἄλλαι ἦσαν αἱ πρὸ ἡμερῶν ζητηθεῖσαι πληροφορίαι, οὐχὶ δὲ ἡ εἰδίκευσις κατ’ ἄρθρον, περὶ ἧς ἤδη πρόκειται.

§81ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατ’ ἄρθρον, μάλιστα· καὶ πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὑπέμνησα τὴν αἴτησίν μου, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι τὸ γραφεῖον δὲν τῷ τὴν μεταβίβασε. Τὴν ἔδωκα αὐτῷ ἐγγράφως πρὸ τριῶν ἡμερῶν, σήμερον δὲ μόνον κατέθεσε τὴν ἀπάντησιν. Ἀπεφασίσαμεν δὲ, προτοῦ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅτι θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ αὕτη.

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τῶν στρατιωτικῶν κτιρίων ἐζητήθησαν πληροφορίαι, αἵτινες ἐκομίσθησαν, ἀφοῦ δὲ ἐκομίσθησαν, ἐζητήθη ἡ εἰδίκευσις τῶν ἄρθρων, εἰς ἃ ἀνήγοντο αἱ καθ’ ἕκαστον δαπάναι, καὶ ἐκομίσαμεν τὰς πληροφορίας ταύτας· τώρα πρέπει νὰ περιμείνωμεν, ὅπως καὶ αὗται τυπωθῶσιν· ἀλλ’ εἴδετε τὸν πίνακα· εἶναι μακρότατος, ἀπαιτεῖ δὲ χρόνον ἡ τύπωσις αὐτοῦ, μηδεμίαν ἄλλως ἔχοντος σχέσιν πρὸς τὴν συζήτησιν, διότι οὐδὲν παρουσιάζει τὸ ἔκτακτον ἡ δαπάνη αὕτη ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον διαθέσεως τοῦ χρήματος· ὡς πρὸς δὲ τὴν οὐσίαν, ἤτοι τὸν σκοπὸν, πρὸς ὃν διετέθη τὸ χρῆμα, εἰς ταύτην ἀφώρων αἱ προηγουμένως ζητηθεῖσαι πληροφορίαι, αἵτινες παρεσχέθησαν πᾶσαι. Περὶ δὲ τῶν τῆς Θεσσαλίας, ζητεῖται πίστωσις πρὸς ἐκτέλεσιν νόμου, ἀλλ’ ἐπειδὴ ζητεῖται ἐν ἐποχῇ προκεχωρημένῃ, ἐξετελέσθησαν τὰ ἐπαγόμενα τὴν ἀνάγκην τῆς πιστώσεως, ὥστε αἱ πληροφορίαι περιέχονται ἐν τῷ ἀπολογισμῷ· δὲν ἀρνούμεθα νὰ δώσωμεν καὶ τοῦτον, καίτοι μηδαμῶς ἀναγκαῖον, ἀφοῦ πρόκειται περὶ ἀδείας ἐκτελέσεως νόμου ἐκτελεσθέντος. Ἐὰν ἐζητοῦντο τὰ σχέδια πρὸ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου, δὲν θὰ ἦσαν ἕτοιμα, ἤδη ὅμως, ἐκτελεσθέντος τοῦ νόμου πρὸ τῆς ψηφίσεως τῆς πιστώσεως, προθύμως θέλομεν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν τὸ προϊὸν τῆς ἐκτελέσεως, τὸ παριστώμενον ὑπὸ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ὡς ἀπαραίτητον πρὸς χορήγησιν τῆς ἀδείας πρὸς ἐκτέλεσιν.

§83ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἢ λησμονεῖ, ἢ προσποιεῖται ὅτι δὲν ἐνόησε τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι ἐζητήθησαν, τῆς κατ’ ἄρθρον δηλ. κατατάξεως τῶν δαπανηθέντων ἐκ τῆς πιστώσεως τῆς δοθείσης κατὰ τὸ 1882 διὰ τὰ στρατιωτικὰ κτίρια. Τὰς πληροφορίας ταύτας τὰς ἐζήτησα ὅτε συνεζητοῦμεν ἄλλο νομοσχέδιον, σχετιζόμενον μὲ τὴν πίστωσιν ταύτην, καὶ τὰς ἐζήτησα τότε, διότι ἀναλύσας τὰς δαπάνας ταύτας, εὗρον ὅτι ὑπάρχουσιν ὑπερβάσεις εἰς τὰς ζητηθείσας πιστώσεις. Ἐζήτησα δὲ παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐὰν πράγματι ἐγένοντο αἱ ὑπερβάσεις αὗται. Μᾶς εἶπεν ὅτι δὲν ἦτο εἰς θέσιν τότε νὰ μᾶς ἀπαντήσῃ καὶ ὅτι ἤθελε φέρει πίνακα ἀκριβῆ τῶν δαπανῶν τούτων. Τὸ ζήτημα ἐπανέρχεται ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καὶ ἐνῷ ἔκτοτε εἶχεν ὑποσχεθῆ, ἠναγκάσθην νὰ ζητήσω πάλιν τὴν κατάθεσιν τοῦ πίνακος τούτου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρό τινων ἡμερῶν, ὅτε ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν αὐτοῦ, εἶπεν ὅτι δὲν ἔλαβε παρὰ τοῦ γραφείου τὴν αἴτησίν μου ταύτην. Τὴν ἔγραψα δὲ τότε καὶ πάλιν μόνος μου καὶ τὴν ἐνεχείρισα ἐνταῦθα πρὸ τριῶν ἡμερῶν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅστις σήμερον κατέθηκε τὰς πληροφορίας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅμως δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐργασθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου κατὰ θετικὸν καὶ σπουδαῖον τρόπον, ἀλλὰ θέλει τὴν ἐργασίαν αὐτῆς κατὰ τὸ σχέδιον τὸ τυπικὸν, τὸ ὁποῖον ὁ ἴδιος χαράσσει. Ἐὰν ἐννοῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μᾶς ἐπιβάλῃ τὸ πεῖσμά του, ἂς μᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ ἔχωμεν τὴν αὐτὴν ἀδυναμίαν καὶ ἡμεῖς διὰ τὸ ἰδικόν μας πεῖσμα. Δὲν ἐπιθυμοῦμεν τοῦτο, ἀλλὰ θέλομεν νὰ συζητῶμεν ἐν πάσῃ εἰλικρινείᾳ· τοῦτο δὲ πλειότερον ἡμῶν ἔχει καθῆκον νὰ πράττῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνετε λοιπὸν τὴν ἀναβολήν. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§85ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§86Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι καλὸν εἶναι ν’ ἀποφύγωμεν τὴν ὀνομαστικὴν κλῆσιν. Ἡ ὥρα εἶναι 9½, καὶ συνήθως ἀπερχόμεθα τὴν ὥραν ταύτην. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς πιστώσεως τῶν 625,000 δραχμῶν ἐγὼ δὲν εἶχον ἀντίῤῥησιν νὰ συζητηθῇ, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου ἐζήτησε πληροφορίας, αἵτινες σήμερον κατετέθησαν, νομίζω, ὅτι δὲν κινδυνεύουσι συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἐὰν ψηφισθῇ αὔριον τὸ νομοσχέδιον. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς ἐκτάκτου πιστώσεως τῶν 5,285,520 δραχμῶν, μοὶ φαίνεται, ὅτι τοῦτο εἶναι δεκτικὸν μακρᾶς συζητήσεως, καὶ ἐπεθύμουν ἡ συζήτησις αὕτη νὰ γένηται αὔριον, ὅτε καὶ ἡ Βουλὴ δὲν θὰ ἦναι κεκμηκυῖα· διότι, ἐκτὸς τῶν ἀντιῤῥήσεων, τὰς ὁποίας ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης προέβαλε μέχρι τοῦδε καὶ τὰς ὁποίας γνωρίζει ἡ Βουλὴ, ἐγὼ θέλω προβάλει καὶ ἄλλας τινὰς γενικὰς παρατηρήσεις. Διὰ τὸ νομοσχέδιον δὲ τὸ ἑπόμενον, περὶ πιστώσεως 61,708,085 δραχμῶν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν κατέθηκεν ἔτι τὰς πληροφορίας περὶ τοῦ λογαριασμοῦ τῆς ἀγορασθείσης ξυλείας.

§87ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἔχω τὸν φάκελλον ἐνταῦθα ἀπὸ πολλῶν ἡμερῶν, ἀλλὰ ζητεῖτε νὰ σᾶς φέρω τὰ δικαιολογητικά.

§88ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ζητῶ τὰ δικαιολογητικὰ, ζητῶ μόνον τὸν κατάλογον, ποῦ ἐδαπανήθησαν τὰ πληρωθέντα διὰ τὴν ἀγορὰν τῆς ξυλείας. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ ὥρα εἶναι παρεληλυθυῖα, δὲν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν ἕτερον νομοσχέδιον ἢ τὸ περὶ Μοτζενιγείου κληροδοτήματος, τὸ ὁποῖον, ἂν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, θέλει ψηφισθῆ, ἀλλ’ εὔχομαι νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, διότι ἔχομεν καὶ ἀνάγκην ἀναπαύσεως.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν πρόκηται νὰ μὴ συζητηθῇ οὐδὲν νομοσχέδιον, δὲν ἐννοῶ, εἰς τί ὠφελεῖ ἡ ψήφισις τοῦ περὶ τοῦ Μοτζενιγείου κληροδοτήματος.

§90ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ περὶ τῆς πιστώσεως τῶν δραχμῶν 61,708,085 δὲν δύναται νὰ συζητηθῇ, διότι δὲν διενεμήθησαν εἰσέτι αἱ κατατεθεῖσαι σήμερον πληροφορίαι.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς ἀναβληθῇ τοῦτο.

§92ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὸ ἄλλο νὰ ἀναβληθῇ.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖτε τὴν ἀναβολὴν καὶ τοῦ προηγουμένου;

§94ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Μάλιστα· καὶ νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς πιστώσεως τῶν 5,285,520 δραχμῶν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Παπαγιαννακοπούλου).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 72. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 καὶ 45′ μ. μ.