1890.03.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 20

Τῆς 18 Μαρτίου 1890.

(Δευτέρα)

Ὥρα 6 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ νομαρχιακὸς δημοδιδάσκαλος Κυκλάδων Γ. Ι. Κουκουλᾶς ὑποβάλλει γνώμην τῶν δημοδιδασκάλων Ἑρμουπόλεως ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως καὶ τοῦ ὑπομνήματος τῶν δημοδιδασκάλων Ἀθηνῶν. Παραπέμπεται εἰς τὴν ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων Ἐπιτροπήν. Ἡ Αἰκατερίνη χήρα τοῦ ἀγωνιστοῦ Σαμαρτζοπούλου ζητεῖ μηνιαῖον βοήθημα ὑπὲρ ἑαυτῆς καὶ τῶν δύο θυγατέρων της. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά της εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Κατάδικοι ἐν τῷ σωφρονιστηρίῳ Αἰγίνης ἀναφέρουσι τηλεγραφικῶς, ὅτι καθ’ ἑκάστην ἐνεργοῦνται στάσεις κατὰ τῆς διευθύνσεως καὶ τῆς φρουρᾶς τῶν φυλακῶν ὑπὸ τῶν καταδίκων ἀδελφῶν Τουρνικιώτη, καὶ παρακαλοῦσιν, ὅπως μετατεθῶσιν οὗτοι ἐκεῖθεν. Παραπέμπεται τὸ τηλεγράφημά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Κατάδικοι Θεσσαλοὶ, κρατούμενοι ἐν ταῖς φυλακαῖς Χαλκίδος, αἰτοῦνται τὴν ἀπονομὴν βασιλικῆς χάριτος. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Οἱ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Φθιώτιδος μέτοχοι τοῦ ταμείου τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων παρακαλοῦσι νὰ ψηφισθῇ νόμος, ὑποχρεῶν πάντας τοὺς ὑπαλλήλους νὰ ἐγγραφῶσιν εἰς τὸ Μετοχικὸν τοῦτο ταμεῖον, νὰ συγχωνευθῇ δὲ τοῦτο μετὰ τοῦ δημοσίου ταμείου. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§2ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν εἶχον παρακαλέσει τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν νὰ ζητήσῃ πληροφορίας περὶ τῶν κρατουμένων διὰ χρέη εἰς τὸ Δημόσιον Ν. Παπασταυροπούλου καὶ Δ. Σταυροπούλου, οἱ ὁποῖοι κρατοῦνται χωρὶς νὰ ἦναι ὑπόχρεοι.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔλαβον πληροφορίας τινὰς, ἐξ ὧν συνάγεται, ὅτι τὰ ἐκτεθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ κατὰ τὸ πλεῖστον εἶναι ἀκριβῆ· διότι ὁ ταμίας κατεδίκασε γαμβροὺς διὰ χρέη ἀποθανόντος πενθεροῦ. Αἱ πληροφορίαι ἡμῶν δὲν εἶναι πλήρεις, καὶ ἐζητήσαμεν συμπλήρωσιν· ὑπεδείξαμεν δὲ εἰς τὸν ταμίαν, ὅτι, ἐὰν τὰ πράγματα ἔχωσιν ὡς προκύπτει ἐκ τῶν πληροφοριῶν, ἡ ἐνέργεια αὐτοῦ δὲν ὑπῆρξεν ἡ πρέπουσα· καθωδηγήσαμεν δὲ αὐτὸν εἰς ἐνέργειαν τῶν δεόντων.

§4ΣΚΟΥΛΟΥΔΗΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων Ἐπιτροπὴ, καίτοι φρονεῖ, ὅτι δὲν ἤθελεν εἶσθαι κατορθωτὸν νὰ περαιώσῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς πρὸ τοῦ τέλους τῆς παρούσης Συνόδου, οὐχ ἧττον ἐσκέφθη, ὅτι, ἐπιληφθεῖσα ἅπαξ τῆς μελέτης τῶν νομοσχεδίων, δὲν ἤθελεν εἶσθαι ἄσκοπον νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀρξαμένην ἐργασίαν καὶ μετὰ τὸ πέρας τῆς Συνόδου, ἀναγράψῃ δὲ ἐν ἐκθέσει τὰ συμπεράσματα αὐτῆς, οὕτως ὥστε νὰ μείνῃ ἡ ἔκθεσις αὕτη ὡς στοιχεῖον μελέτης, δυνάμενον νὰ χρησιμοποιηθῇ κατὰ τὴν ἐπιοῦσαν Περίοδον τῆς Βουλῆς· ἔχουσιν ὅμως ἀνάγκην τὰ μέλη τῆς ἐπὶ τῶν ἐκπαιδευτικῶν νομοσχεδίων Ἐπιτροπῆς νὰ λάβωσι γνῶσιν διαφόρων ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπαραίτητον νὰ τυπωθῶσιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἀπετάθη πρὸς τὸ ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργεῖον καὶ ἐζήτησε τὴν τύπωσιν τῶν ἐγγράφων τούτων, ἀλλ’ ἀτυχῶς τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔχει πρὸς τοῦτο πίστωσιν. Ἐπειδὴ δὲ, ὡς προεῖπον, ἡ ἐκτύπωσις εἶναι ἀναγκαιοτάτη, εἶναι ἀναπόφευκτος, πρὸς ἐπισταμένην μελέτην τῶν νομοσχεδίων, παρακαλῶ τὴν Βουλὴν δι’ ὑμῶν, κύριε Πρόεδρε, νὰ θελήσῃ νὰ χορηγήσῃ πίστωσιν 700 ἕως 800 δραχμῶν, ὅπως ἐκτυπωθῶσι τὰ ἀναγκαῖα ἔγγραφα ἐκ τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν ἐκπαιδευτικὴν Ἐπιτροπήν.

§5ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐννοεῖ νὰ τυπωθῶσι παρὰ τῆς Βουλῆς· ἐὰν δ’ ἡ πίστωσις δὲν ἐξαρκῇ, δύναται νὰ ζητηθῇ καὶ ἄλλη.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§7ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Παρουσιάζεται καὶ ἑτέρα ἔκτακτος ἀνάγκη πιστώσεως τετρακοσίων δραχμῶν διὰ τὸν στέφανον, ὁ ὁποῖος κατετέθη εἰς τὸν ἀποθανόντα καθηγητὴν τοῦ Πανεπιστημίου Ἰωάννην Σοῦτσον. Ἐγκρίνει ἡ Βουλή;

§9ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§11Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως δημοσιεύονται περιοδικῶς δελτία τῶν εἰσπραττομένων ἑκάστοτε ποσῶν ἐκ τοῦ δικαιώματος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ καὶ τοῦ τουμπεκίου. Ἀλλὰ τὰ ποσὰ σημειοῦνται συλλήβδην, ἐπεθύμουν δὲ νὰ εἴχομεν ἀναλυτικώτερον πίνακα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, ὅπως ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς διατάξῃ νὰ συνταχθῇ καὶ κατατεθῇ πίναξ τῶν κατὰ τὸ λῆξαν ἔτος 1889 εἰσπραχθέντων κατὰ καπνοκοπτήριον δικαιωμάτων καταναλώσεως καπνοῦ, τουμπεκίου καὶ σιγαροχάρτου.

§12ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐκ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς ἐπληροφορήθην, κύριοι Βουλευταί, ὅτι περὶ τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως τῆς παρελθούσης Τρίτης ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς, ἀπόντος ἐμοῦ κατὰ τύχην, ἀνέγνω ἔγγραφα, ἐμφαίνοντα, ὡς εἶπεν, ὅτι καὶ τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ὁ ἁρμόδιος Νομάρχης ἐμερίμνησαν περὶ τῶν ἐν τῇ ἐπερωτήσει μου τῆς ἡμέρας ἐκείνης ἀφορώντων. Καθ’ ἃς ὅμως ἔχω πληροφορίας μέχρι σήμερον, διότι δὲν κατετέθησαν τὰ ἀναγνωσθέντα ἔγγραφα ἐν τῷ Γραφείῳ τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ λάβω γνῶσιν, μεταξὺ τῶν ἐγγράφων τούτων οὐδὲν ὑπάρχει οὔτε τοῦ Ὑπουργείου, οὔτε τῶν ἁρμοδίων Νομαρχῶν Κερκύρας, Κεφαλληνίας καὶ Ἀργολιδοκορινθίας, ἀφορῶν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν συμπεφωνημένων ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν Παξῶν, Λευκάδος, Ἰθάκης καὶ Κυθήρων, οὔτε περὶ ἄρσεως τῶς σκληροτήτων καὶ τῶν παρανομιῶν, αἵτινες ἐξαιρετικῶς ἐξασκοῦνται κατὰ τῶν χωρικῶν Κερκύρας κατὰ τὴν συνομολόγησιν ἀγροτικῶν δανείων.

§13ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶπον ὅτι τὰ ἀναγνωσθέντα ἔγγραφα ἀπήντων εἰς τὸν ἰσχυρισμόν σας, ὅτι δὲν ἐφροντίσαμεν νὰ ὑπομνήσωμεν εἰς τὴν Τράπεζαν τὰς ὑποχρεώσεις αὐτῆς. Περὶ τῶν ἄλλων θέλω ἀπαντήσει ἐν καιρῷ.

§14ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Κατὰ τὴν σύμβασιν, ἦτο ὑπόχρεως ἡ Τράπεζα νὰ συστήσῃ ὑποκατάστημα καὶ εἰς τὰ Κύθηρα. Παρακαλῶ νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἐσυστήθη τοιοῦτον ἢ ὄχι;

§15ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Περὶ αὐτοῦ ὁμιλῶ. Δικαιοῦμαι λοιπὸν νὰ περιμένω ἀπάντησιν τοῦ ἀξιοτίμου κυρίου Ὑπουργοῦ. Ἀλλ’ ὅμως, κύριε Ὑπουργὲ, ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων ἐξάγεται μόνον, ὅτι ὁ Νομάρχης Κερκύρας διὰ καλογηρικῆς συμπεριφορᾶς ᾐτήσατο νὰ μάθῃ ἐκ τοῦ ἐν Κερκύρᾳ ὑποκαταστήματος τῆς Τραπέζης, διατὶ δὲν χορηγοῦνται δάνεια ἀγροτικὰ εἰς τοὺς χωρικοὺς Κερκύρας, ὁ δὲ ἁρμόδιος ὑπάλληλος κολαφιστικῶς ἀπήντησεν, ὅτι ἔγραψεν εἰς Λονδῖνον, καὶ ὅταν λάβῃ ὁδηγίας, θέλει ἀπολογηθῆ. Ἡ ἀπάντησις ἦτο ὀρθοτάτη, διότι ἐν Λονδίνῳ ἀποφασίζονται αἱ ἐργασίαι τῆς Τραπέζης καὶ ὁ τρόπος τῆς διεξαγωγῆς αὐτῶν. Ἐκεῖ ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐνεργήσῃ ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῶν τεσσάρων μικροτέρων νήσων τῆς Ἑπτανήσου καὶ τῶν χωρικῶν Κερκύρας, καὶ ὄχι ἐν τῇ πόλει Κερκύρας, ὅπου οὐδεμίαν ἔχουσιν ἁρμοδιότητα οἱ ὑπάλληλοι, εἰμὴ μόνον νὰ ἐκτελῶσι τὰς μεταβιβαζομένας ἀποφάσεις τῶν ἐν Λονδίνῳ προϊσταμένων των. Ὥστε τὰ ἔγγραφα ταῦτα δὲν ἀποκρίνονται εἰς οὐδὲν μέρος τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ἀλλὰ βεβαιοῦσι τὰς καταγγελθείσας παρανομίας τῆς Ἰονίου Τραπέζης, καὶ προσμαρτυροῦσι τὴν μαρτυρικὴν αὐταπάρνησιν, μεθ’ ἧς ἡ Κυβέρνησίς μας εἶναι ὡπλισμένη κατὰ τῶν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς προσφερομένων κολάφων. Ἐγὼ δὲν ἐζήτησα νὰ μάθῃ ἡ Βουλὴ οὔτε τὰς ὑποκριτικὰς ἐπιστολὰς μεταξὺ τῆς Διοικήσεως καὶ τῆς Ἰονίου Τραπέζης, τὰς ἀμειβομένας καθ’ ὑπόδειξιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως δοθῇ τόπος τῇ ὀργῇ καὶ μειωθῇ τῶν ἁρμοδίων ἡ ἐκλογικὴ εὐθύνη, οὔτε τὸν βαθμὸν τῆς ὑπουργικῆς ἀντοχῆς καὶ ἐπιδεκτικότητος εἰς χλευασμούς. Ἡ ἐπερώτησίς μου τῆς παρελθούσης Τρίτης ἔχει σκοπὸν νὰ ὑποχρεώσῃ τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν νὰ δηλώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διορίαν, ἣν ἔταξεν εἰς τὴν Ἰόνιον Τράπεζαν πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν συμπεφωνημένων, καὶ νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα, τὰ δικαιολογοῦντα τὴν ἀνάκλησιν τῶν ἐκ τῆς συμβάσεως δικαιωμάτων τῆς Τραπέζης, ἀφοῦ παρέλθῃ ἡ ταχθεῖσα προθεσμία ἄνευ ἀποτελέσματος. Εἰς πάντα ταῦτα ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς οὐδεμίαν ἔδωκεν ἀπάντησιν. Δικαιούμενος λοιπὸν νὰ περιμένω τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, μεταβαίνω εἰς ἕτερον θέμα, λίαν σκανδαλῶδες, ἀφορῶν τὰς ἐν Κερκύρᾳ γυναικείας φυλακάς. Ὁ πολύκλαυστος συνάδελφος διὰ τὰς ἐπιστημονικὰς καὶ κοινωνικὰς ἀρετάς του, ὁ πρὸ μικροῦ μεταστὰς ἐκ μέσου ἡμῶν ἰατρὸς Ἰωάννης Παδοβᾶς κατώρθωσε διὰ τῶν ἐνεργειῶν του νὰ διορισθῇ εἰς τὴν ἐπιστασίαν τῶν γυναικείων φυλακῶν Κερκύρας ἡ σώφρων, σεμνὴ καὶ ἔντιμος χήρα τοῦ μακαρίτου Κωνσταντίνου Πηλοῦ, ἀνδρὸς τεχνίτου μὲν, ἀλλὰ θυσιασθέντος ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν σκοπῶν τοῦ ἐν Κερκύρᾳ ῥιζοσπαστισμοῦ. Ἡ Κερκυραϊκὴ κοινωνία ἐχειροκρότησε τὸν διορισμὸν τοῦτον, διότι τὰ πολυτιμότερα μέλη αὐτῆς πολλάκις, ἐξ ἀπροόπτων, τυχαίων καὶ ἐκ πλάνης τῶν ἁρμοδίων προερχομένων περιστατικῶν, ἀναγκάζονται νὰ διαμένωσιν ἐν τῇ φυλακῇ ταύτῃ, ἐν ᾗ ἔχουσιν ἀπόλυτον ἀνάγκην ἐντίμου, φιλοστόργου, μητρικῆς καὶ ἐμπιστευτικῆς ἐπιτηρήσεως. Πλὴν ἰσχυροὶ ὀργιασταὶ ἐθεώρησαν ἐπιβλαβῆ εἰς τὰς γυναικείας φυλακὰς τὴν σωφροσύνην, τὴν ἐντιμότητα καὶ τὴν σεμνότητα, καὶ ἐπιτηδείως λαβόντες ἰατρικὸν πιστοποιητικὸν, ὅτι ἡ γνωστὴ ἐπὶ εὐρωστίᾳ χήρα Πηλοῦ κατέστη ἀνίκανος συνεποίᾳ ἀσθενείας, ἀντικατέστησαν αὐτὴν διὰ κυριῶν τῆς ἐγκαρδίου ἀφοσιώσεως καὶ συμπαθείας των. Τί δὲ συμβαίνει εἰς τὰς γυναικείας φυλακὰς Κερκύρας, δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ μάθῃ παρὰ τοῦ προστυχωτέρου Κερκυραίου, διότι ἐγὼ ἀπέχω ἐπὶ τοῦ παρόντος νὰ ἐκθέσω τὰ γινόμενα, ἀφοῦ οἱοσδήποτε τρόπος ἀφηγήσεως τῶν γιγνομένων προσκρούει εἰς τὴν λεπτότητα τῆς δημοσίας ἠθικῆς. Πέποιθα δὲ, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸς θέλει παύσει κατάστασιν πραγμάτων, μὴ περιποιοῦσαν τιμὴν εἰς αὐτὸν, οὔτε ὡς κυβερνήτην, οὔτε ὡς οἰκογενειάρχην.

§16ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν εἶμαι ὁ ἁρμόδιος.

§17ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Γνωρίζετε ἐὰν σήμερον ἦναι αὐτή, περὶ τῆς ὁποίας ὁμιλεῖτε, καὶ δὲν ἐπαύθη;

§18ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Δὲν γνωρίζω· διότι, ἐὰν ἐγνώριζον, δὲν ἤθελον ἐπερωτήσει τὴν Κυβέρνησιν.

§19ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ διευθύντρια ἐπαύθη, καὶ διωρίσθη ἡ πρώην· καὶ ἂν δὲν διωρίσθη εἰσέτι, νομίζω ὅτι πρόκειται νὰ διορισθῇ.

§20ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ, κύριε Ὑπουργὲ, σᾶς συγχαίρω διὰ τὴν ἀντικατάστασιν, διότι τοιαύτη κατάστασις γυναικείων φυλακῶν κάμνει ἐντροπὴν εἰς τὸ Κράτος.

§21ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐπαύθη ἡ διευθύντρια καὶ διωρίσθη ἡ πρώην.

§22ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Σᾶς συγχαίρω καὶ πάλιν.

§23ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἔκαμε τὸ καθῆκόν του.

§24ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὄχι· σήμερον ὀφείλομεν νὰ συγχαίρωμεν τοὺς Ὑπουργοὺς, διότι κάμνουν ἐνίοτε καὶ τὸ καθῆκόν των. Μεταβαίνω λοιπὸν εἰς ἕτερον ἀντικείμενον, ἄξιον τῆς προσοχῆς καὶ τῆς μελέτης, πρὸ παντὸς ἄλλου, τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Κατὰ τὴν τετάρτην τακτικὴν Σύνοδον τῆς Βουλῆς, μεταβὰς εἰς Κέρκυραν λόγῳ ἀσθενείας, ἔλαβον ἐξ ἐπιστροφῆς τοῦ ταχυδρομείου Ἀθηνῶν φάκελλον, περιέχοντα ὡραῖον ἔντυπον πρακτικὸν τριῶν κυρίων, αὐτοκαλουμένων διαχειριστῶν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ κληροδοτήματος Κερκύρας, ὅπερ ἀνήκει εἰς τὴν ἀείμνηστον Ἑλένην Ἀρμένου χήραν Μοτσενίγου, ἐξ οὗ προκύπτουσι διαφωνίαι καὶ παραιτήσεις ὡς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς διαθήκης· δεύτερον, ἀντίγραφον ἐφέσεως πρὸς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τῶν δημοτικῶν συμβούλων τοῦ δήμου Κερκυραίων Μαρ. Θεοτόκη, Ἰωάννου Τόμπρου, Νικολάου Τριβόλη, Νικοδήμου Ζαβιτσάνου καὶ Σπυρίδωνος Ξάνθη, πάντων ἐπιστημόνων καὶ διακεκριμένων μελῶν τῆς Κερκυραϊκῆς κοινωνίας, κατ’ ἀποφάσεως τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Κερκυραίων, τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Νομάρχου Κερκύρας, περὶ μεταβολῆς τῆς διαθήκης τῆς ἀειμνήστου Ἑλένης Ἀρμένου, χήρας Μοτσενίγου ὡς πρὸς τὸ μέρος, τὸ ἀφορῶν τὸν τόπον τῆς προπαιδείας τῶν ὑποτρόφων τῆς διαθέτιδος καὶ τρίτον, ἐπιστολὴν ἐμπιστευτικῆς ὑπογραφῆς, ἧς τὸ περιεχόμενον εἶναι τὸ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἀξιότιμε κύριε Π. Κωνσταντᾶ. «Ἐσωκλείστως θέλετε λάβει τὴν διαμαρτυρίαν, ἣν πέντε δημοτικοὶ σύμβουλοι ἔπεμψαν εἰς τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον Κερκύρας καὶ εἰς τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον διὰ τὸ ἀνήκουστον ἔγκλημα, ὅπερ διαπράτετται ἐν Κερκύρᾳ παρὰ τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς καὶ ἐλαχίστης πλειοψηφίας τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. «Πρόκειται νὰ σταλῶσι, παρὰ τὴν θέλησιν τῆς διαθέτιδος, τέκνα πλουσίων καὶ γνωστῶν οἰκογενειῶν εἰς τὴν Εὐρώπην, ἡλικίας πλέων τῶν εἴκοσιν ἐτῶν, πρὸ πολλοῦ ἀποφοιτήσαντα τοῦ Γυμνασίου. Ἡ πρᾶξις αὕτη θ’ ἀποῤῥοφήσῃ διὰ πολλὰ ἔτη τοὺς πόρους τοῦ κληροδοτήματος. Τὸ Νομαρχιακὸν Συμβούλιον ἐν ἰσοψηφίᾳ ἀπεφάνθη, ὅτι εἶναι ἀναρμόδιον νὰ κρίνῃ περὶ τῆς ὑποθέσεως, τὴν δὲ πρότασιν ταύτην ὑπέβαλεν ὁ νομαρχιακὸς σύμβουλος Παξῶν κ. Καλλονᾶς. Σᾶς θέτομεν ἐν γνώσει, ὅπως κάμετε ἐπερώτησιν εἰς τὴν Βουλήν, ἐὰν τὸ νομίζητε ἀναγκαῖον. Ὁ διαχειριστὴς κ. Ῥωμανὸς παρῃτήθη, μένουσι δὲ μέλη ὁ Σκάρπας καὶ ὁ ἰατρὸς Πολίτης, οἵτινες συνώμοσαν τὴν μεταῤῥύθμισιν τῆς διαθήκης». Ἀναγνώσας, Κύριοι, τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ἐξιχνίασα, ὅτι δὲν ἐπράχθη, κατὰ τοὺς κυρίους συμβούλους τοῦ δήμου Κερκυραίων, ἓν μόνον ἔγκλημα, ἀλλὰ πολλά, τὰ ὁποῖα ἔχουσι συνεπείας ποινικὰς καὶ πολιτικάς. Διὰ τοῦτο, προτοῦ διατυπώσω τὴν παραγγελλομένην εἰς ἐμὲ ἐπερώτησιν, ἤτοι καταγγελίαν κατὰ τῆς διοικήσεως εἰς τὴν Βουλήν, ὅπως δώσωσιν ἀπολογίαν οἱ εὐθυνόμενοι διὰ τὰ ἐν Κερκύρᾳ συμβαίνοντα ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἔχω ἀνάγκην τῶν σχετικῶν ἐγγράφων, τῶν ἀποδεικνυόντων τὴν σύμπραξιν ὅλων τῶν δήμων τῆς νήσου εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ κληροδοτήματος, καὶ τὴν τελεσθεῖσαν πληρωμὴν διαφόρων ἀποζημιώσεων εἰς πολίτας, ἀξιώσαντας ὅτι εἶχον δικαιώματα ἀποζημιώσεως ἐκ τοῦ κληροδοτήματος, καὶ ὄχι ἐκ τῶν βλαψάντων αὐτοὺς διαχειριστῶν, καὶ εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν, τὴν ἀφορῶσαν τὸν τόπον τῆς προπαιδεύσεως τῶν ὑποτρόφων. Τὸ τελευταῖον τοῦτο εἶναι πολὺ σπουδαῖον, διότι μόνος ὁ νόμος, ὅταν ἦναι νόμιμος ἐθνικὴ θέλησις, δύναται νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν διαθήκην πρὸς ἐπίτευξιν τοῦ ἐκπαιδευτικοῦ σκοποῦ της, ἐὰν συμφωνῇ ἡ πλειοψηφία τῶν εὐεργετουμένων, καὶ ὄχι μόνος ὁ δῆμος Κερκυραίων καὶ ἡ προϊσταμένη διοίκησις. Ἑπομένως καταθέτω ἔγγραφον ἐπερώτησιν προκαταρκτικὴν, δι’ ἧς ἐξαιτοῦμαι τὰ ἑξῆς. «Παρακαλοῦνται οἱ Ὑπουργοὶ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως καταθέσωσιν ἐν τῇ Βουλῇ: 1) τὰ ἔγγραφα περὶ ἐκλογῆς ἀδελφάτου τοῦ Μοτσενιγείου κληροδοτήματος Κερκύρας· 2) τὰ πρακτικὰ τοῦ ἀδελφάτου τούτου περὶ ἐκτελέσεως τῆς διαθήκης τῆς ἀειμνήστου Ἑλένης Ἀρμένου χήρας Μοτσενίγου, περὶ διαφόρων ἀποζημιώσεων, καὶ περὶ διορισμῶν ὑποτρόφων· 3) τὴν ἀπόφασιν τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων τῆς νήσου περὶ μεταῤῥυθμίσεως τῶν διατάξεων τῆς διαθήκης, καὶ τὰς ἀναφορὰς αὐτῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου· 4) τὴν ἀπόφασιν τῆς Νομαρχίας Κερκύρας καὶ τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου Κερκύρας περὶ ἐκτελέσεως τῆς διαθήκης· 5) τὴν ἀπόφασιν τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργείων τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ τῆς ἀποζημιώσεως διαφόρων πολιτῶν ἐκ τοῦ κληροδοτήματος». Μετὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας ὡς πρὸς τὰ εἰρημένα ἀντικείμενα, θεωρῶ καθῆκον ἀνυπέρβλητον νὰ προκαλέσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ζητήματος ἀφορῶντος εἰς τὴν δημοσίαν ὑγείαν τῆς Κερκύρας, ἥτις δυστυχῶς, καὶ ὡς μὴ ὤφειλε, σπουδαίως διακινδυνεύει ἐκ τῆς ἀστοργίας τῆς ἐκεῖ διοικητικῆς ἀρχῆς, ἥτις ὑποβοηθεῖ τὰς κατ’ αὐτῆς ἐνεργείας ἰδιωτῶν, ἐστερημένων παντὸς εὐγενοῦς αἰσθήματος καὶ διὰ τοῦτο κερδοσκοπούντων ἐπὶ τῆς ἐξοντώσεως τῶν συμπατριωτῶν των. Παρὰ τὰς δυτικομεσυμβρινὰς ἀκτὰς τῆς Κερκύρας, καὶ ἀκριβῶς ἐν τῷ δήμῳ Μελιτιέων τῆς βορείου Λευκίμνης, ὑπάρχει ἐκτεταμένη πεδιὰς, καλουμένη πεδιὰς τῶν Κορισσίων, τῆς ὁποίας τὰ χαμηλότερα μέρη, ὑποστάντα καθίζησιν, ἐκαλύφθησαν ὑπὸ τῶν ὑδάτων τῆς παρακειμένης θαλάσσης καὶ μετεβλήθησαν εἰς ἐκτεταμένην λίμνην, ἧς ἡ περιφέρεια ὑπολογίζεται εἰς δώδεκα σταδίους. Τὰ στόμια τῆς λίμνης ταύτης ἀποθινοῦνται ὑπὸ τῶν δυτικομεσημβρινῶν ἀνέμων, ἀλλ’ ἀποφράσσονται περιοδικῶς ὑπὸ τοῦ ῥεύματος τῶν ὑπερχειλιζόντων ὑδάτων τῆς ξηρᾶς. Ὁσάκις ὅμως τὰ στόμια ταῦτα κλείωνται ὑπὸ τῶν ἀποθινώσεων, ἡ λίμνη μεταβάλλεται εἰς ἕλος θανατηφόρον. Ἡ Ἑνετικὴ Κυβέρνησις τὴν χρῆσιν τῆς λίμνης ταύτης, ὡς καὶ τῶν λοιπῶν, παρεχώρησεν εἰς ἰδιώτας, πρὸς ἀνταμοιβὴν ὑπηρεσιῶν, προσενεχθεισῶν εἰς τὸ Κράτος. Ἀλλ’ οἱ κάτοχοι ἔκλειον τὰ στόμια, ὑποβοηθοῦντες τὰς ἀποθινώσεις, ὅπως ἐξασφαλίσωσι πλουσιωτέραν ἁλιείαν. Ἀλλ’ ἡ φθορὰ τῶν περιοίκων, ἡ ἐκ τῶν ἑλωδῶν ἀναθυμιάσεων τῆς λίμνης προερχομένη, ἠνάγκασε τὴν Ἑνετικὴν Κυβέρνησιν περὶ τὸ ἔτος 1740 νὰ ἐπιχειρήσῃ τὴν ἐποξήρανσίν της, ἣν ὅμως ἐγκατέλειψεν ἔπειτα, διὰ λόγους οἰκονομικούς. Ἐπαναληφθείσης δὲ τῆς ἁλιείας διὰ τῶν ἐμφράξεων τῆς λίμνης, τοσαύτην ἀνθρωποφθορὰν ἐπροξένει ἡ λίμνη αὕτη, ὥστε, διὰ νὰ μὴ ἐρημωθῇ ἡ Λευκίμνη ἐντελῶς, ἠναγκάσθησαν πλεῖστοι τῶν κατοίκων τῆς πόλεως καὶ τῶν περιοίκων τῆς λίμνης ν’ ἀπευθύνωσιν ἀναφορὰν ἐν ἔτει 1842 πρὸς τὸ Ἰόνιον Κοινοβούλιον περὶ ἀμέσου καὶ δραστηρίας ἐνεργείας, ὅπως ἀποσοβηθῇ ὁ ἐπικείμενος κίνδυνος τῆς ἐρημώσεως τῶν εἰς τὴν λίμνην γειτονικῶν χωρίων, τὸ δὲ Κοινοβούλιον ἐξέδοτο ἀμέσως τὸν ἑπόμενον, νόμον, ὑπ’ ἀριθ. 41 τῶν πράξεών του: «Περὶ καταπραΰνσεως τῆς εἰς τοὺς κατοίκους τῆς Λευκίμνης προξενουμένης βλάβης ἐκ τῶν νοσηρῶν ἀνέμων τῆς λίμνης Κορισσίων, μέχρις οὗ ληφθῶσιν ἀποτελεσματικώτερα μέτρα». Ὁ νόμος οὗτος, μεταφρασθεὶς ἐκ τοῦ ἰταλικοῦ, ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ληφθείσης ὑπ’ ὄψει τῆς ἀναφορᾶς 9 Μαΐου 1862, προσαχθείσης ὑπὸ διαφόρων κατοίκων τῆς πόλεως καὶ τῶν χωρίων Χλωμοῦ, Ἀργυράδων, Νεοχωρίου, Μαραθιᾶς, Περιβολίου, Καρακάδων, Βασιλάτικων καὶ Κουσπάδων. «Γνωστῆς οὔσης τῆς ἀξιοθρηνήτου βλάβης, ἣν ὑφίσταται ἡ δημοσία ὑγεία τῆς περιφερείας Λευκίμνης τῆς νήσου ταύτης ἐκ τῶν νοσηρῶν ἀναθυμιάσεων, τὰς ὁποίας διαχέει ἡ λίμνη Κορισσίων. «Γνωστοῦ ἐπίσης ὄντος, ὅτι ἡ βλάβη αὕτη, ἡ τοσοῦτον θλιβερὰ, ἀποβαίνει ἔτι μᾶλλον ὀλεθρία καὶ σπαρακτικὴ, ἰδίως κατὰ τὸ θέρος, ἐκ τῶν ἐμφράξεων, τὰς ὁποίας κάμνουσιν οἱ κάτοικοι ἐπὶ σκοπῷ διακοπῆς τῆς ἐλευθέρας συγκοινωνίας τῶν ὑδάτων μεταξὺ λίμνης καὶ θαλάσσης, πρὸς μείζονα ὠφέλειαν ἐκ τῆς ἁλιεύσεως ἰχθύων ποιότητος θανατηφόρου, ὡς τρεφομένων ἐν τῷ τέλματι. «Ληφθέντος ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ δημοσία εὐημερία εἶναι ἀχώριστος τῆς δημοσίας ὑγείας, καὶ ὅτι ἡ ἰδιωτικὴ ὠφέλεια δέον νὰ ὑποχωρῇ εἰς τὴν γενικὴν ὠφέλειαν. «Ληφθέντος ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ ἰδιοκτησία εἶναι τὸ δικαίωμα τοῦ νέμεσθαι καὶ διαθέτειν τὰ πράγματα κατὰ τὸν μᾶλλον ἀπόλυτον τρόπον, ἐφ’ ὅρῳ ὅμως νὰ μὴ γίνηται χρῆσις αὐτῆς ἀπαγορευμένη ὑπὸ τῶν νόμων καὶ τῶν κανονισμῶν. «Ληφθέντος ὑπ’ ὄψει, ὅτι κατὰ τοὺς γενικοὺς νόμους ἡ χρῆσις τῆς ἰδιωτικῆς κτήσεως, ἀπειλοῦσα τῶν γειτόνων τὴν ἀσφάλειαν, οὐδέποτε ἀποτελεῖ κεκτημένον δικαίωμα, ἀλλὰ μᾶλλον κατάχρησιν καὶ ἔγκλημα, ἀπαγορευόμενον ὑπὸ τῶν νόμων. «Ληφθέντος ὑπ’ ὄψει, ὅτι, προκειμένου περὶ τῆς συγκεκριμένης περιπτώσεως τῆς ἀείποτε αὐξανούσης καταστροφῆς τῶν κατοίκων τῶν πλησιαζόντων εἰς τὴν λίμνην ταύτην, ἡ Κυβέρνησις ἔχει ὅλον τὸ δικαίωμα νὰ παρεμβάλῃ τὴν ἐξουσίαν της, μετὰ μέτρων προνοητικῶν, σκοπούντων νὰ μετριάσωσι τὴν πρόοδον τοῦ κακοῦ. «Διὰ ταῦτα «Νομοθετοῦνται καὶ διατάσσονται τὰ ἑξῆς. «Ἅρθρ. 1. Κατὰ πᾶσαν ἐποχὴν καὶ ἀδιαλείπτως θέλει μένει ἀνοικτὴ καὶ ἐλευθέρα ἡ συγκοινωνία μεταξὺ λίμνης Κορισσίων καὶ θαλάσσης. «Ἅρθρ. 2. Οἱ κάτοχοι τῆς εἰρημένης λίμνης ὑποχρεοῦνται ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν ἀπὸ τῆς προσκλήσεως αὐτῶν ὑπὸ τῆς τοπικῆς Κυβερνήσεως Κερκύρας μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ παρόντος νόμου, νὰ ἀνοίξωσι τὰ διάφορα στόμια εἰς ὅλα τὰ μέρη, ὅπου φαίνονται φυσικὰ τοιαῦτα καὶ εἶναι κεκλεισμένα ὑπ’ ἀνθρώπων ἢ ὑπὸ τυχαίων αἰτιῶν, καὶ κατὰ συνέπειαν νὰ διατηρῶσι καὶ νὰ φυλάττωσι τὰ στόμια ταῦτα ἀνοικτά. «Ἅρθρ. 3. Ἡ τοπικὴ Κυβέρνησις τῆς νήσου διὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἀστυνομίας θέλει δώσει τὰς ἀναγκαίας ὁδηγίας εἰς τοὺς ἁρμοδίους ἐφόρους τῆς ἐξοχῆς, ὅπως ἐπιβλέπωσι τὴν ἀκριβῆ ἐκτέλεσιν τοῦ 2ου ἄρθρου καὶ ἀναφέρωσι πρὸς αὐτὴν πᾶσαν σχετικὴν περίστασιν. «Ἅρθρ. 4. Ἐὰν οἱ κάτοχοι τῆς λίμνης δὲν ἐκτελέσωσι πρεπόντως τὰ διατασσόμενα ὑπὸ τοῦ 2ου ἄρθρου, ἡ τοπικὴ Κυβέρνησις Κερκύρας θέλει λαμβάνει τὰ καταλληλότερα μέτρα, ὅπως δαπάνῃ τῶν εἰρημένων κατόχων ἐκτελῶνται καὶ διατηρῶνται ὑπὸ τῶν κατοίκων τῶν ἐνδιαφερομένων χωρίων αἱ πρὸς ἐκτέλεσιν καὶ συντήρησιν τῶν ἀνοιγμάτων ἀναγκαῖαι ἐργασίαι. «Ἄρθρ. 5. Πᾶσα ἀναγκαία δαπάνη εἰς τὴν ὑπὸ τοῦ 4ου ἄρθρου ἀναφερομένην περίπτωσιν θέλει πληρόνεσθαι ὑπὸ τῶν κατόχων τῆς λίμνης κατ’ ἐπιταγὴν τῆς τοπικῆς Κυβερνήσεως. «Ἄρθρ. 6. Ἐὰν, συνεπείᾳ τῶν ἀνοιγμάτων τῆς λίμνης, ἤθελεν ἐπέλθει ἐλάττωσις προσόδων, καὶ οἱ κάτοχοι ἤθελον νομίσει, ὅτι ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἐγείρωσιν ἀγωγὴν ἀποζημιώσεως, ἐπιφυλάσσεται αὐτοῖς τὸ δικαίωμα τῆς ἐγέρσεως αὐτῆς ἐνώπιον τῶν ἁρμοδίων δικαστηρίων, ἐὰν ὅμως ἦναι περιβεβλημένοι μὲ κανονικὴν παραχώρησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιτρέπουσαν ῥητῶς εἰς αὐτοὺς νὰ διακόπτωσι τὴν συγκοινωνίαν τῶν ὑδάτων τῆς λίμνης καὶ τῆς θαλάσσης. «Ἄρθρ. 7. Ἐπειδὴ τὸ Κοινοβούλιον ὀφείλει νὰ νομοθετήσῃ μέτρα ἀποτελεσματικώτερα πρὸς διατήρησιν τῆς ὑπάρξεως τῶν δυστυχῶν περιοίκων τῆς λίμνης Κορισσίων, θυμάτων τῶν νοσηρῶν ἀναθυμιάσεων, τῶν προερχομένων ἐξ αὐτῆς, ἡ τοπικὴ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ λάβῃ παρὰ τῶν νῦν κατόχων τὰ δικαιόγραφα τῆς κατοχῆς των, νὰ διατάξῃ τὴν ἐκτέλεσιν ἐκτενοῦς τοπολογικοῦ σχεδίου τῆς λίμνης, νὰ συλλέξῃ τὰς ἀκριβεστέρας πληροφορίας περὶ τῆς ἀρχῆς καὶ τῆς προόδου τῆς λίμνης ταύτης, νὰ διατάξῃ τὴν σύνταξιν τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς δαπάνης, ἥτις εἶναι ἀναγκαία διὰ τὴν ἀποξήρανσιν, νὰ γνωμοδοτήσῃ περὶ τῶν μέσων, ἅτινα δύνανται νὰ συμβιβάσωσι τὴν δημοσίαν οἰκονομίαν μετὰ τοῦ συμφέροντος τῶν ἰδιωτῶν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἀποξηράνσεως, καὶ νὰ ἀναφέρῃ πάντα ταῦτα εἰς τὴν Γερουσίαν, ὅπως δυνηθῇ τὸ Κοινοβούλιον νὰ ἀσχοληθῇ περὶ αὐτῶν κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδόν του». Πρὸ πάσης ἄλλης σκέψεως δέον νὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι τὸ 6ον ἄρθρον τοῦ ἀναγνωσθέντος νόμου ὁρίζει, ὅτι, διὰ νὰ ἔχωσιν οἱ κάτοχοι τῆς λίμνης ἀγωγὴν ἀποζημιώσεως διὰ τὴν ἐλάττωσιν τῶν προσόδων ἐκ τοῦ ἀνοίγματος τῶν στομίων, πρέπει νὰ ἦναι περιβεβλημένοι μὲ κανονικὴν παραχώρησιν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιτρέπουσαν τὸ κλείσιμον τῶν στομίων τῆς λίμνης. Δηλαδὴ ἡ λίμνη εἶναι κατὰ τὸν νόμον δημοσία, παραχωρηθεῖσα ὑφ’ ὅρους εἰς ἰδιώτας, οἵτινες ὀφείλουσι νὰ προσάγωσι τὴν παραχώρησίν των, διὰ νὰ ἀποζημιωθῶσιν, ἐὰν μεταξὺ τῶν ὅρων ἦναι καὶ τὸ δικαίωμα τῆς κλείσεως τῶν στομίων χάριν πλουσιωτέρας ἁλιείας. Δέον προσέτι νὰ παρατηρήσωμεν, ὅτι τὸ 7ον ἄρθρον διατάσσει τὰς προπαρασκευαστικὰς ἐργασίας τῆς ἀποξηράνσεως τῆς λίμνης, καὶ οὐδεμίαν ἀποζημίωσιν ὁρίζει ὑπὲρ τῆς ἰδιωτικῆς κυριότητος, καὶ διὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἑπομένως ὁ νόμος θεωρεῖ ταύτην ὡς δημοσίαν ἰδιοκτησίαν. Τὸ περίεργον δὲ εἶναι, ὅτι μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ νόμου τούτου ἐξηφανίσθησαν οἱ κάτοχοι, οὐδεμίαν ἀγωγὴν ἤγειραν τοῦ Δημοσίου περὶ ἀποζημιώσεως, καὶ ἀπὸ τοῦ 1842 κατέχει τὸ Δημόσιον καὶ οἱ δῆμοι τὴν λίμνην ἀνενοχλήτως καὶ διανοίᾳ κυρίου, διότι ἐπὶ 48 ἔτη διανοίγουσιν οἱ χωρικοὶ τὰ στόμια τῆς λίμνης καὶ ἁλιεύουσιν εἰς αὐτὴν κατὰ διαταγὴν τῶν Δημάρχων, χωρὶς οὐδεὶς οὐδέποτε ν’ ἀμφισβητήσῃ αὐτοῖς τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ τὴν κατοχὴν τῆς λίμνης. Ἐν ἔτει δὲ 1845 ἡ λίμνη αὕτη μετὰ πάσης τῆς λοιπῆς δημοσίας κτήσεως μετεβιβάσθη εἰς τὴν κυριότητα τῶν δήμων, δυνάμει τοῦ 10ου νόμου τοῦ Ηʹ Ἰονίου Κοινοβουλίου, καὶ ἐν ἔτει 1866 ὁ ΡΝʹ νόμος ὑπέβαλεν αὐτὴν εἰς διαχείρισιν ἐπιτροπῆς, ἀντιπροσωπευούσης ὅλους τοὺς δήμους τῶν νήσων. Δυστυχῶς ὅμως ἡ ἐπιτροπή, ἥτις ὡρίσθη διὰ τοῦ ΑΦʹ νόμου τοῦ 1887 πρὸς διανομὴν εἰς τοὺς δήμους τῆς περιουσίας ταύτης, ἄλλα μὲν τῶν δημοτικῶν κτημάτων, καίπερ πρὸ πολλοῦ ἀπαλλοτριωθέντα εἰς ἰδιώτας, περιέλαβεν εἰς τοὺς πίνακας τῶν μερίδων τῶν διαφόρων δήμων, ἕτερα δὲ, καίπερ κατεχόμενα, δὲν περιέλαβεν, ἐν οἷς ἡ προκειμένη λίμνη. Τοῦτο ἰδόντες ἰδιῶται ἰσχυροὶ, ὧν οἱ πρόγονοι πρὸ τριακοσίων ἐτῶν εἶχον τὴν χρῆσιν τῆς λίμνης, συνωμολόγησαν συμβόλαιον πρὸς ἀλλήλους, ὡς δῆθεν συνιδιοκτῆται, περὶ μεταβολῆς αὐτῆς εἰς ἰχθυοτροφεῖον, καὶ ὑπὸ τοῦ Νομάρχου ὑποστηριχθέντες, ἐξεδίωξαν διὰ χωροφυλάκων τοὺς ἐργαζομένους εἰς τὴν ἀπόφραξιν τῆς λίμνης χωρικούς, οὓς ἔστειλαν οἱ Δήμαρχοι. Οἱ περίοικοι ὅμως, ὁπλισθέντες μέχρις ὀδόντων, στιφηδὸν ὥρμησαν, καὶ ἀπέβαλον τοὺς χωροφύλακας ἐκ τῆς λίμνης, καὶ ἐπροστάτευσαν τοὺς ἐργαζομένους ὑπὲρ τῆς κοινῆς ὑγείας τῆς Λευκίμνης. Οἱ Κερκυραῖοι ἀτυχῶς δὲν συμφωνοῦσι μετὰ τῶν συμπολιτῶν των κατοίκων τῆς Αἰτωλοακαρνανίας ὡς πρὸς τὴν ὑποδοχὴν, ἣν ὀφείλουσιν εἰς ὑπαλλήλους στρατιωτικοὺς ἢ δικαστικοὺς ἢ διοικητικοὺς, μετερχομένους τὸ ἔργον τοῦ λῃστοῦ ἐν ὀνόματι τοῦ Κράτους καὶ τῶν νόμων. Θέτουσιν αὐτοὺς ἐκτὸς τῶν νόμων, ἀναλαμβάνουσιν αὐτοὶ τὴν ἔνοπλον προστασίαν τῆς ἀσφαλείας, ἣν ὀφείλει τὸ Κράτος νὰ παρέχῃ εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ εἰς τοὺς ἐκγυμνοῦντας τὰς γυναῖκας καὶ περιάγοντας εἰς τὰ ὄρη καὶ τὰ χωρία καὶ ἐγκλείοντας εἰς ἐκκλησίας καὶ πράττοντας ὅσα οὐδέποτε ἀνέγνωσα εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ Ἀλῆ πασσᾶ μεταχειρίζονται ὡς συνωμότας κατὰ τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἀσφαλείας, διότι αἰσθάνονται τὴν κοινωνικὴν ἀλληλεγγύην, εἰς οἱανδήποτε πολιτικὴν ἀπόχρωσιν καὶ ἂν ἀνήκωσιν. Ἀπόδειξιν τῶν φρονημάτων τούτων τῆς Κερκύρας ἔχομεν τὴν ἐπίθεσιν αὐτῶν κατὰ τοῦ ἀγγλικοῦ στρατοῦ ἐν ἔτει 1822 καὶ κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ ἐν ἔτει 1875.

§25ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§26ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ἔχω πεποίθησιν, ὅτι ἡ φρόνησις καὶ ὁ πατριωτισμὸς τῶν χωρικῶν Κερκύρας δὲν θέλουσιν ἐπιτρέψει νὰ γίνῃ ἡ λίμνη λάφυρον τῶν ἰσχυρῶν καὶ νὰ μεταβληθῇ εἰς ἐξολοθρευτήριον τῶν οἰκογενειῶν των· πλὴν οἱ ἐμφανισθέντες ὡς ἰδιοκτῆται τῆς λίμνης εἶναι ἄνθρωποι λίαν ἐπιτήδειοι, δυνάμενοι νὰ πείσωσι τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως χορηγήσῃ αὐτοῖς στρατιωτικὴν βοήθειαν, διὰ νὰ προστατεύσωσι δῆθεν τὴν ἰδιοκτησίαν των κατὰ τῶν βιαιοπραγιῶν τῶν χωρικῶν, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλω ν’ ἀποδείξω εἰς αὐτὴν, ὅτι δὲν δικαιοῦται νὰ χορηγήσῃ τοιαύτην προστασίαν, διότι ἐκτὸς τῆς ἀναρμοδιότητός της εἰς τοιαύτας ὑποθέσεις, δὲν εἶναι οὗτοι τῆς λίμνης οἱ ἰδιοκτῆται. Κύριοι, κατὰ τοὺς κειμένους νόμους, πάντα τὰ μέρη τῆς ἐπικρατείας, τὰ καλυπτόμενα ὑπὸ θαλασσίων ὑδάτων, ἀνήκουσιν εἰς τὸ Κράτος, καὶ οὐδεμία πρᾶξις ἰδιώτου δύναται νὰ μεταβιβάσῃ τὴν χρῆσιν ἢ τὴν κυριότητα διὰ χρησικτησίας, ἐὰν δὲν μετεβιβάσθησαν εἰς αὐτὸν διὰ νόμου ἢ κανονικῆς συμβάσεως. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὡς ἀπεδείχθη κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ 41ου νόμου τοῦ Ζʹ Κοινοβουλίου, οὔτε συμβόλαιον, οὔτε νόμος ὑφίσταται, μεταβιβάσας εἰς τοὺς προγόνους τῶν κυρίων τούτων τὴν χρῆσιν ἢ τὴν ἰδιοκτησίαν τῆς λίμνης ταύτης, ἐνῷ διὰ τὴν παραχώρησιν τῆς χρήσεως τῶν λιμνῶν Γοβίων καὶ Χαλικιοπούλων ἔχομεν τοὺς νόμους 1607, 1620, 1626, καὶ 1635, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται, ὅτι παρεχωρήθη ἡ χρῆσις αὕτη προσωρινῶς ὡς ἀμοιβὴ ὑπηρεσιῶν, προσενεχθεισῶν εἰς τὸν Ἑνετικὸν στρατὸν, καὶ εἶναι ἀπορίας ἄξιον, πῶς οἱ ἁρμόδιοι ἐπιτρέπουσι τὴν ἐξακολούθησιν τῆς χρήσεως τῶν λιμνῶν τούτων εἰς ἰδιώτας. Αἱ λίμναι αὗται εἶναι θαλάσσιοι κόλποι, ἀνήκοντες εἰς τὸ Κράτος, καὶ δὲν δύνανται νὰ ἦναι ἰδιοκτησίαι ἰδιωτικαί. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ λίμνη Κορισσίων κατὰ τὸν 41ον νόμον τοῦ Ζʹ Κοινοβουλίου εἶναι δημοσία ἰδιοκτησία, ὅτε δὲ ἡ Ἑνετικὴ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἰονικὴ ἐπεχείρησαν τὴν ἀποξήρανσιν, καὶ ἀπὸ τοῦ 1842 ἰδίως, οὐδεὶς ἐνεφανίσθη, ἵνα ἀμφισβητήσῃ τὴν κυριότητα τῆς λίμνης, οὔτε κατὰ τὸ ἔτος 1870, ὅτε ἡ Διαχειριστικὴ Ἐπιτροπὴ προεκήρυξε διαγωνισμὸν περὶ ἀποξηράνσεως, διεμαρτυρήθη τις. Ἄλλως τε καὶ αὐτὰ τὰ ὑποθετικὰ δικαιώματα τῶν νῦν ἀξιούντων, ὅτι ἡ λίμνη ἀνήκει εἰς αὐτοὺς παρεγράφησαν μετὰ 48 ἐτῶν ἀναμφισβήτητον κατοχὴν τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν δήμων. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἡ παραχωρηθεῖσα εἰς αὐτοὺς τυχὸν χρῆσις ὑπὸ τῶν Ἑνετῶν δὲν ἠδύνατο νὰ διαρκέσῃ πλέον τῶν τριάκοντα ἐτῶν, κατὰ τοὺς Ἑνετικοὺς καὶ Ἰονίους νόμους. Ἐκτὸς τούτων, οἱ Δήμαρχοι, κατὰ τὸ ἄρθρον 80 τοῦ νόμου περὶ δημοτικῆς ἀστυνομίας, ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ἐξυγιαίνωσι τὰς ἑλώδεις λίμνας, ἔστωσαν καὶ ἰδιωτικαί, καὶ ἡ χωροφυλακὴ δὲν δύναται νὰ ἐμποδίζῃ τοὺς ἐργαζομένους πρὸς ἐξυγίανσιν τῆς λίμνης ὑπὲρ τῆς δημοσίας ὑγείας τῶν δήμων Μελιτιέων καὶ Λευκιμαίων, χωρὶς νὰ διαπράξῃ ἔγκλημα, τιμωρούμενον ὑπὸ τῶν νόμων. Διὰ τοὺς λόγους τούτους, καὶ ἐπιφυλασσόμενος νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ προκειμένου, καταθέτω τὴν ἑξῆς ἔγγραφον ἐπερώτησιν (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, 1) νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα τῆς Ἰονίου Κυβερνήσεως, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ 41ου νόμου τοῦ Ζʹ Κοινοβουλίου περὶ λίμνης Κορισσίων, καὶ ἀντίγραφον τοῦ Καταστατικοῦ τῆς πρὸς ἁλίευσιν αὐτῆς ἱδρυθείσης Ἑταιρίας, καὶ 2) νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, α) τί ἔπραξε τὸ Ὑπουργεῖον ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν κατὰ τῆς ὑπὸ ἰδιωτῶν καταλήψεως τῆς ἐν τῷ δήμῳ Μελιτιέων τῆς Κερκύρας εἰρημένης λίμνης Κορισσίων καὶ τῆς ὑπ’ αὐτῶν συσταθείσης ἁλιευτικῆς ἑταιρίας πρὸς μεταβολὴν τῆς λίμνης εἰς ἰχθυοτροφεῖον, ἀποδειχθὲν πάντοτε ἑστία ἀνθρωποφθόρων μιασμάτων, καὶ διὰ τοῦτο ἀπαγορευθὲν ὑπὸ τοῦ 41ου νόμου τοῦ Ζʹ Κοινοβουλίου τοῦ πρώην Ἰονίου Κράτους, ἀντιβαῖνον δὲ καὶ εἰς τὸ ἄρθρον 80 τοῦ περὶ δημοτικῆς ἀστυνομίας νόμου; β) Διατὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν σπεύδει νὰ διαλύσῃ τὴν πρὸς παρανόμους καὶ ἀνθυγιεινοὺς σκοποὺς σχηματισθεῖσαν ἁλιευτικὴν ταύτην ἑταιρίαν, καὶ νὰ ἀπαγορεύσῃ πᾶσαν μεταβολὴν τῶν περὶ τῆς λίμνης κρατούντων, ἵνα μὴ ἐνσκήψῃ νόσος εἰς τοὺς περιοίκους κατὰ τὸ προσεχὲς θέρος; γʹ) Διατὶ ἡ Μοιραρχία Κερκύρας ἐμποδίζει τοὺς χωρικοὺς ν’ ἀποφράξωσι τὰ ἀποθινωθέντα στόμια τῆς λίμνης ταύτης, ἐκτελοῦντες διαταγὴν τοῦ ἁρμοδίου Δημάρχου, ἵνα προληφθῶσιν αἱ συνήθεις διαδόσεις τῶν ἐξ αὐτῆς μιασμάτων κατὰ τὸ θέρος; δʹ) Διατὶ ἡ διαχειριστικὴ Ἐπιτροπὴ Κερκύρας, ἐκτελοῦσα τὸν ΑΦΙʹ νόμον τῆς 28 Μαΐου 1887, δὲν περιέλαβεν εἰς τὴν διανομὴν τῆς ἐπικοίνου δημοτικῆς περιουσίας καὶ τὴν λίμνην Κορισσίων, πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων κατεχομένην ὑπὸ τοῦ Δημοσίου καὶ ἀπὸ τοῦ 1845 ὑπὸ τῶν δήμων;»

§27ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Συνεπείᾳ ἀποφάσεως ἡμῶν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς διώρισε πρὸ ἡμερῶν εἰδικὴν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὑποθήκης τῶν πλοίων. Ἡ ἐπιτροπὴ αὕτη συνεκροτήθη ἀπὸ συναδέλφους νομικοὺς, δὲν ἠξεύρω δὲ, διατὶ ὁ κ. Πρόεδρος συμπεριέλαβε καὶ ἐμὲ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ταύτην, ἐνῷ δὲν εἶμαι νομικός· μ’ ὅλα ταῦτα, διὰ νὰ μὴ δυσαρεστηθῇ ὁ κ. Πρόεδρος, προσῆλθον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ κατ’ ἀπαίτησιν τῶν συναδέλφων μου διηύθυνα καὶ τὰς ἐργασίας αὐτῆς. Ἡ ἐπιτροπὴ ἐθεώρησε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο λίαν σπουδαῖον καὶ ὡς μέλλον νὰ παράσχῃ μεγάλας εὐκολίας καὶ ὠφελείας εἰς τὴν ναυτιλίαν, διὰ τοῦτο τὸ ἀπεδέχθη παμψηφεὶ κατ’ ἀρχήν· ἀλλ’ ἐπειδή, ἐξετάσασα τὰς λεπτομερείας αὐτοῦ, εὗρε μεγάλας ἀτελείας, ἀπεφάσισε νὰ ἐργασθῇ, διὰ νὰ τὸ συμπληρώσῃ, καὶ συνεκρότησεν ἐπανειλημμένας συνεδριάσεις, κατὰ τὰς ὁποίας συνεβουλεύθη καὶ Ἑλληνικὰ καὶ Γαλλικὰ κείμενα, περισσότερον δὲ ἀπὸ ὅλα τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, εἰργάσθη καὶ ἐκοπίασεν ὁ εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς κ. Μπογιατζόγλους. Ἡ ἐπιτροπὴ, μετὰ πολλὰς συνεδριάσεις καὶ ἐπίπονον ἐργασίαν, ἔφθασεν εἰς ἀποτέλεσμα, καὶ σπεύδω τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο νὰ τὸ καθυποβάλω ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς, συνιστῶ δὲ εἰς αὐτὴν νὰ δεχθῇ, ὅπως ἀμέσως μετὰ τὴν τύπωσιν ἀναγραφῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ συζητηθῇ. Δὲν ἀγνοῶ ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ ὑπάρχουσι πολλὰ νομικὰ καὶ ἄλλα φῶτα, τὰ ὁποῖα ἤθελον συντελέσει, ἐὰν ὑπῆρχε πολὺς καιρὸς, ὥστε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο νὰ καταρτισθῇ τελειότερον, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου δύναται ἡ Βουλὴ νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τὴν ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν ἔκαμαν τὰ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ νομικὰ πρόσωπα, τὰ ὁποῖα εἶναι τὰ ἑξῆς: ὁ εἰσηγητὴς κ. Μπογιατζόγλους, ὁ κ. Βαλσαμάκης, ὁ κ. Ῥάλλης, ὁ κ. Καράπαυλος, ὁ κ. Τόμαν, ὁ κ. Μπουφίδης, ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος, ὁ κ. Δημητριάδης καὶ ὁ κ. Καλογερόπουλος. Τὰ πρόσωπα ταῦτα, νομίζω, παρέχουν ἀρκετὴν ἐγγύησιν, ὅτι τὸ ἔργον εἶναι ὅσον ἦτο δυνατὸν νὰ γίνῃ τελειότερον· ἐπειδὴ δὲ θὰ μεσολαβήσουν ὀλίγαι ἡμέραι μέχρι τῆς τρίτης συζητήσεως, δύναται καὶ ὅστις ἄλλος ἐκ τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἐγκρίνει, νὰ φέρῃ τροποποιήσεις τινάς.

§28ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 43).

§29ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλάκις ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ πραγματευθῶ τὸ ζήτημα τῆς δημοσίας τάξεως ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἠλείας, εὗρον δὲ, ὅτι αὕτη δὲν εἶναι εἰς σημεῖον εὐχάριστον. Ἰδίως εἰς τὸν δῆμον Μυρτουντίων καὶ πρὸ πάντων εἰς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου αὐτοῦ συνέβησαν ἀλλεπάλληλα ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε πρὸ καιροῦ νὰ προκαλέσωσι συντονώτερον τὴν προσοχὴν καὶ μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἐν γένει μὲν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου βραδύτερον θὰ γίνῃ λόγος, ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲ ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν χήρας τινὸς Μηλιώτου κατοίκου Λεχαινῶν, ἡ ὁποία παραπονεῖται, ὅτι πέρυσι ἐφόνευσαν ἕνα τῶν υἱῶν της ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ καὶ ἀναιτίως, ἐπειδὴ δὲ οἱ φονεύσαντες αὐτὸν, οἵτινες ἦσαν δύο, παρεπέμφθησαν ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου τῶν ἐν Πύργῳ Πλημμελειοδικῶν εἰς βαθμὸν πλημμελήματος, ἀπεθρασύνθησαν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐφόνευσαν ὑπὸ τὰς αὐτὰς περιστάσεις καὶ ἕτερον υἱόν της, οἰκογενειάρχην. Καὶ ὅμως, ὡς ἐκθέτει ἐν τῇ ὑποβαλλομένῃ ἀναφορᾷ της, οἱ τὴν διπλῆν καὶ στυγερὰν ταύτην ἀνθρωποκτονίαν διαπράξαντες περιφέρονται ἐλεύθεροι εἰς Λεχαινὰ, ἀπειλοῦντες νὰ φονεύσωσι καὶ τὸν τρίτον υἱόν της! Παρακαλῶ νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ νὰ ζητήσῃ πληροφορίας, παρακαλῶ δὲ πρὸς τούτοις νὰ ζητήσῃ καὶ ἀντίγραφον τοῦ βουλεύματος τοῦ Συμβουλίου τῶν ἐν Πύργῳ Πλημμελειοδικῶν, δι’ οὗ παρεπέμφθησαν νὰ δικασθῶσιν ἐπὶ πλημμελήματι διὰ τὴν προηγουμένην ἀνθρωποκτονίαν οἱ ἐν τῇ ἀναφορᾷ σημειούμενοι. Ἔχω νὰ προσθέσω καὶ τὰ ἑξῆς ὅσον ἀφορᾷ τὴν λειτουργίαν τοῦ νόμου περὶ καπνοκοπτηρίων. Ὅλοι οἱ καπνοπῶλαι τοῦ Αἰγίου διὰ μακρᾶς ἐκθέσεώς των παριστῶσιν, ὅτι ὁ νόμος περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἔπαυσε νὰ ἔχῃ ἐφαρμογήν, διενεργουμένου λαθρεμπορίου ἀκωλύτου, ἐξ οὗ προμηθεύονται καπνὸν ἀφορολόγητον καθ’ ὅλην σχεδὸν τὴν παραλίαν τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου· ὡς ἑστίαν δὲ τοῦ λαθρεμπορίου ὑποδεικνύουσιν οἱ ἀναφερόμενοι καπνέμποροι τὴν Ναύπακτον καὶ τὴν Ἄμφισσαν. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προσαγάγῃ σημείωσιν τῶν εἰσπράξεων τῶν καπνοκοπτηρίων Ἀμφίσσης καὶ Ναυπάκτου, πρὸς δὲ καὶ σημείωσιν τῶν εἰσπράξεων τοῦ καπνοκοπτηρίου Αἰγίου κατὰ τοὺς τρεῖς πρώτους μῆνας τοῦ παρελθόντος ἔτους καὶ κατὰ τοὺς τρεῖς πρώτους μῆνας τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοὺς δύο πρώτους μῆνας τοῦ ἐνεστῶτος ἔτους.

§31ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ τὰ δύο δεκαήμερα τοῦ τρέχοντος μηνός.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐτελείωσε τὸ δεύτερον δεκαήμερον.

§33ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὔριον τελειόνει. Ὅπωςδήποτε, ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ προσαχθῇ σημείωσις καὶ διὰ τὰ δύο δεκαήμερα, θὰ ἦτο καλόν, ἂν ὅμως δὲν ἦναι δυνατὸν, ἂς ζητηθοῦν πληροφορίαι μόνον διὰ τὸ πρῶτον. Πρὸ μικροῦ ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐζήτησε τοιαύτας πληροφορίας, ἀλλ’ αὗται εἶναι γενικαὶ, καὶ ἐπειδὴ πιθανὸν νὰ βραδύνωσι, παρακαλῶ νὰ προσαχθῶσιν αἱ ὑπ’ ἐμοῦ ζητούμεναι, διότι πρόκειται περὶ τριῶν μόνον μερῶν.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν θὰ βραδύνωσι.

§35ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Σκοπῶ νὰ προκαλέσω συζήτησιν, ὅπως ἀποδείξω, ὅτι εἶχον πληρέστατον δίκαιον, ὅταν ὑπεστήριζον, ὅτι ἡ προσθήκη τῆς μιᾶς δραχμῆς καὶ τῶν 20 λεπτῶν, ἀντὶ νὰ φέρῃ ἀποτελέσματα ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, θὰ ἔφερεν ἐξεναντίας ἀποτελέσματα περιοριστικὰ μὲν τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου, καταστρεπτικὰ δὲ διὰ τὴν τάξιν τῶν καπνοπωλῶν.

§36ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῶν Ναυτικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου κανονίζονται τὰ τῆς διευθύνσεως τοῦ Ἀστεροσκοπείου, καὶ ἕτερον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου προστίθεται εἰς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ νόμου περὶ ταμείου φάρων διάταξις, δυνάμει τῆς ὁποίας τὰ ἀτμόπλοια τὰ καταπλέοντα εἰς Ἑλληνικοὺς λιμένας, ὅπως προμηθευθῶσι γαιάνθρακας, ἀπαλλάσσονται τῶν φαρικῶν τελῶν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 44–45).

§38ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μοὶ δώσῃ ἀπάντησιν εἰς μίαν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν τῷ ἀπηύθυνα περὶ ἑνὸς πρώην Εἰρηνοδίκου. Θὰ ἀπευθύνω καὶ μίαν ἄλλην ἐπερώτησιν πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν, ἡ ὁποία σχετίζεται μὲν μὲ ἕνα ἐκ τῶν δήμων τοῦ νομοῦ, εἰς ὃν ἀνήκω, ἀλλὰ σχετίζεται καὶ μὲ πολλοὺς ἄλλους δήμους τοῦ Κράτους. Ἐκ τοῦ δήμου τῆς Ἀμβρακίας τῆς Τριχωνίας πρόσωπον ἁρμόδιον,—καὶ ἂς τὸ εἴπω—αὐτὸς ὁ Δήμαρχος, μοὶ γράφει, παραπονούμενος, ὅτι ἀπὸ χρόνου ἱκανοῦ δὲν λαμβάνουν τίποτε ἀπὸ τὸν ταμίαν διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ δήμου καὶ ἰδίως διὰ τὴν μισθοδοσίαν τοῦ προσωπικοῦ. Ὁ δῆμος Ἀμβρακίας δικαιοῦται νὰ λάβῃ 2,000 δραχμάς. Ἐξ αὐτῶν ἐπρόκειτο νὰ λάβῃ ὁ Δήμαρχος ποσόν τι τελευταῖον, ἀλλ’ ὁ ταμίας δὲν τῷ δίδει τίποτε. Ἂν τὰ κατακρατῇ ἐπὶ τῇ προφάσει ὅτι ὑπάρχουν χρέη τοῦ δήμου, παρακαλῶ τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς νὰ φέρουν σημείωσιν, ποῖα χρέη ὑπάρχουν, διότι ὁ Δήμαρχος τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζει νὰ ὑπάρχωσι χρέη. Ἐπίσης νὰ κομίσωσι καὶ πᾶσαν σχετικὴν σημείωσιν καὶ νὰ μοὶ δώσωσι ταχέως ἀκριβεῖς ἐξηγήσεις καὶ ἀπαντήσεις, διότι πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ συντηρῆται εἷς δῆμος, ὅταν τὸ προσωπικὸν αὐτοῦ δὲν λαμβάνῃ οὐδεμίαν ἀμοιβήν; Ἡ κατάστασις αὕτη ὑπάρχει καὶ διὰ πολλοὺς ἄλλους δήμους τοῦ Κράτους. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἡ μέριμνα τῆς Κυβερνήσεως, ἡ τελευταῖον πολὺ ζωηρῶς ἐκδηλωθεῖσα, συνίσταται εἰς τοῦτο, εἰς τὸ νὰ ἀποθάνουν ἐξ ἀσιτίας οἱ δῆμοι λόγῳ τῆς ἐκτάκτου μερίμνης, τὴν ὁποίαν ἔλαβε τελευταῖον ὑπὲρ αὐτῶν, διότι ἐνόμισεν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ζῶσιν ὡς ἔζων, καὶ ἀνέλαβεν αὐτὴ νὰ τοὺς διατρέφῃ καὶ τοὺς καθοδηγῇ πρὸς τὸ καλόν των. Βεβαίως ἡ τοιαύτη μέριμνα εἶναι μία εὐφυεστάτη εἰρωνεία πρὸς τὴν ὑποτιθεμένην ὕπαρξιν τῶν δήμων. Θὰ ὑπάρχωσιν εἰς τὸ μέλλον οἱ δῆμοι καὶ θὰ ζῶσιν εὐτυχεῖς, χωρὶς αὐτοὶ περὶ οὐδενὸς νὰ φροντίζωσι.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν περιμένετε νὰ λάβητε τὴν σημείωσιν πρῶτον καὶ ἀκολούθως νὰ ὑποβάλητε παρατηρήσεις;

§40ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐν πολλοῖς δήμοις τὸ νὰ μὴ λαμβάνωσιν οἱ Δήμαρχοι οὐδὲ ὀβολὸν ἀπὸ ἱκανοῦ ἤδη χρόνου, ἴσως προέρχεται καὶ ἐκ τοῦ νόμου σας περὶ ταμείου δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ταχέως μία διόρθωσις τοῦ σχετικοῦ νόμου ὡς πρὸς τὴν διάταξιν περὶ τῆς διατηρήσεως τοῦ ποσοῦ τῶν 2,000 δραχμῶν, τοῦ κριθέντος ἀπαραιτήτου πρὸς συντήρησιν. Ἐν τῷ σχετικῷ ἄρθρῳ ὑπάρχει ἡ λέξις «ἐκ τῶν προϋπολογιζομένων ἐσόδων», ἀλλ’ εἶναι εὐνόητον, ὅτι δύναται τὰ εἰσπραττόμενα εἰς ἕνα δῆμον νὰ μὴ ἦναι ἴσα μὲ τὰ προϋπολογισθέντα, καὶ δῆμός τις νὰ μὴ λάβῃ ὀβολόν. Ἐπικαλοῦμαι περὶ τούτου τὴν μέριμναν τῶν συναδέλφων ἑκατέρας τῶν πτερύγων. Πρέπει νὰ σπεύσωμεν νὰ διορθώσωμεν τὸ σχετικὸν ἄρθρον, καὶ νὰ εἴπωμεν «ἐκ τῶν εἰσπραττομένων». Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὰς ἐπερωτήσεις, ἐφ’ ὧν περιμένω ἀπάντησιν. Δὲν ἔχω λεπτομερείας ἐπὶ ἄλλων τινῶν, τὰ ὁποῖα γενικῶς μοὶ ἀναγγέλλουσιν ἐκ τοῦ δήμου ἐκείνου, οὗτινος ἐμνήσθην, ὅτι τελευταῖον, ἕνεκα ἴσως ὑπονοιῶν, αἱ ὁποῖαι ἠγέρθησαν, περὶ τῆς θέσεως τῆς πολιτικῆς τοῦ Δημάρχου, ὁ ὁποῖος ὑπεστήριξε τοὺς κκ. Ὑπουργοὺς κατὰ τὴν τελευταίαν ἐκλογὴν, ἀμέσως καὶ διοικητικαὶ καὶ στρατιωτικαὶ ἀρχαὶ ἤρχισαν νὰ λαμβάνουν φυσικῷ τῷ λόγῳ διαφορετικὴν στάσιν. Δὲν μοὶ ἐκθέτουν ἀκόμη λεπτομερείας, καὶ ἑπομένως δὲν δύναμαι νὰ προβῶ εἰς ἔλεγχον τῶν ἐκεῖ ἀρχῶν. Ἐπιφυλάσσομαι περὶ τούτου, ὅταν μοὶ ἀναγγελθῶσι λεπτομέρειαι. Ἀλλὰ τοσούτῳ μᾶλλον ἀπὸ τοῦδε ἤθελον συστήσει νὰ μὴ συμβῶσι παρεκτροπαὶ, καθόσον ὑπάρχουν καὶ ζωηρὰ πρόσωπα, καὶ τοιοῦτος εἶναι ὁ Δήμαρχος αὐτὸς, ὅταν πρόκηται περὶ τῶν δικαίων των, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ ἀμυνθοῦν κατὰ τῶν τοιούτων καὶ τοῦτο δὲν θὰ ἀπέβαινεν εἰς καλὸν οὔτε διὰ τὴν δημοσίαν τάξιν, οὔτε διὰ τὴν Κυβέρνησιν. Ὁ Δήμαρχος αὐτὸς, ἂν ἐνεργηθοῦν βιαιοπραγίαι, οὐδαμῶς καθυστερεῖ ὡς πρὸς τὸ προσωπικὸν θάῤῥος, ὥστε νὰ τὰς ἀποκρούσῃ διὰ τῆς βίας, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ἔχητέ τι νὰ εἴπητε κατὰ τοῦ Δημάρχου αὐτοῦ, διότι ἦτο ἐκ τῶν ἐνθέρμων θιασωτῶν τῆς πολιτικῆς σας μέχρι πρὸ ὀλίγου, ἀλλ’ εἶναι συγχρόνως ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι βλέπουν τὴν κατάστασιν τῶν πραγμάτων καὶ δύνανται νὰ τὴν ἐκτιμήσωσι. Καὶ προκειμένου περὶ τῶν τοιούτων ἐνδεχομένων, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ νὰ προβῶ εἴς τινα ἀπάντησιν, χωρὶς οὐδὲ πόῤῥωθεν νὰ ὑποδαυλίσω ἄλλην συζήτησιν, νὰ ἀπευθύνω ἀπάντησιν ἐναντίον ἀληθοῦς κατηγορητηρίου, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ βήματος πρὸ ὀλίγου λίαν ἀξιότιμος συνάδελφος ἀπηύθυνε κατὰ τῶν συμπολιτῶν μου Ἀκαρνάνων. Εἶπεν ὁ κ. Κωνσταντᾶς, ὅτι οἱ συμπολῖταί του δὲν ὁμοιάζουν τοὺς Ἀκαρνᾶνας, καὶ ἂν διὰ τῆς βίας πιεσθοῦν, θὰ ἀντιτάξουν τὴν βίαν. Παραδέχομαι ὡς κατηγορητήριον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ κ. Κωνσταντᾶς, κατηγορητήριον περὶ παντὸς λαοῦ, ὁ ὁποῖος, ὅταν πιέζηται διὰ τῆς βίας, δὲν ἔχει τὸ σθένος νὰ ἀντιτάξῃ τὴν βίαν κατὰ τῆς βίας. Τόσον παραδέχομαι τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Κωνσταντᾶ ὡς κατηγορητήριον, ὅσον δὲν παραδέχομαι τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ὁ κ. Δραγούμης, Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς πρὸς τὸν κ. Σακελλαρόπουλον, ὅταν εἶπεν, ὅτι, ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐφαίνετο συνιστῶν εἰς τοὺς συμπολίτας του νὰ ἀντιτάξουν βίαν κατὰ τῆς βίας, ἀφοῦ τοιουτοτρόπως ἔπραττε τὸ μεγαλείτερον κατὰ τὸν κ. Δραγούμην ἔγκλημα, διότι ἦτο διατεθειμένος ἴσως νὰ ἐνεργήσῃ στάσιν κατὰ τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, δὲν εἶναι παράξενον, σᾶς εἶπε, νὰ ἔπραξε καὶ τὸ ὀλιγώτερον. Τί δὲ εἶναι τὸ ὀλιγώτερον; Νὰ ὑποθάλψῃ φυγοδίκους! Τοιουτοτρόπως, χωρὶς νὰ ἐλαττόνῃ διόλου τὴν ὑπόληψιν, τήν ὁποίαν τρέφει πρὸς τὸν συνάδελφον, ὁ κ. Ὑπουργὸς σᾶς εἶπε: «μὴ σᾶς φαίνεται παράξενον, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑποθάλψῃ φυγοδίκους, διότι τὰ πολιτικὰ πάθη ἐξωθοῦν τοὺς ἀνθρώπους εἰς ἔκνομα διαβήματα». Τοιουτοτρόπως ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὁμιλῶν περὶ τοῦ κ. Σακελλαροπούλου, ἠθέλησε νὰ μᾶς προδιαθέσῃ εἰς τὴν κατάποσιν αὐτοῦ τοῦ καταποτίου, νὰ μᾶς προδιαθέσῃ νὰ θεωρήσωμεν πιθανὸν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑποθάλψῃ φυγοδίκους, ἀφοῦ ἠδύνατο νὰ ἐνεργήσῃ ἀντίστασιν κατὰ τῆς ἀρχῆς! Ἀλλὰ κατ’ ἐμὲ, κύριοι συνάδελφοι, ὅσον τὸ πρῶτον εἶναι ἔγκλημα, τόσον τὸ δεύτερον εἶναι δικαίωμα, ὅταν ἡ ἀρχὴ βιαιοπραγῇ· καὶ οὐ μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ καθῆκον. Καὶ θεωρῶ τῳόντι κατηγορητήριον ἀληθὲς τὸ ἐναντίον, δηλαδὴ τὸ νὰ ἀποδοθῇ εἰς ἕνα λαὸν, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀντιτάσσῃ ἐν ἀνάγκῃ τὴν βίαν κατὰ τῆς βίας! Τοῦτο δὲν τὸ λέγω ὡς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐνεστῶσαν μόνον, τόσῳ μᾶλλον, καθόσον ὁμολογῶ, ὅτι μεμονωμέναι παρεκτροπαὶ στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων δὲν ἔλειψαν ποτὲ, ἂν καὶ οὐδέποτε τοῦ φατριαστικοῦ καὶ συστηματικοῦ χαρακτῆρος τῶν σημερινῶν, καὶ εἶναι ἄξιον τὸ θέμα τοῦτο δι’ ὀλίγων τινῶν νὰ συζητηθῇ κἄπως, ἂν ἔχουν οὐ μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ καθῆκον οἱ πολῖται νὰ ἀντιτάσσουν βίαν κατὰ τῆς βίας, ὅταν τοιαῦτα συμβαίνωσι. Καὶ πρέπει, Κύριοι, νὰ ὁμολογήσωμεν, ὅτι, ἂν εἰς ἔθνη τινὰ τὸ συνταγματικὸν πολίτευμα ἐγένετο πρᾶγμα καὶ ὄχι λέξις κενὴ, τοῦτο προϋποθέτει, φαίνεται, ἔθνη τοῦ χαρακτῆρος καὶ τῆς ἰδιοσυγκρασίας ἴσως τοῦ ἀγγλοσαξωνικοῦ λαοῦ. Ὑπάρχει ἐν τῇ ἰδιοσυγκρασίᾳ τῶν τοιούτων λαῶν πρὸ πάντων τὸ αἴσθημα τῆς ἀντιστάσεως κατὰ τῆς βίας. Ἀνεγίνωσκόν που, ὅτι τὸν Ἄγγλον δύνασθε περισσότερον νὰ τὸν φονεύσητε, παρὰ νὰ τὸν συλλάβητε παρανόμως. Ἂν τὸ τοιοῦτον ἐγίνετο καὶ ἐδῶ, δὲν θὰ ἠκούομεν πολλάκις βιαιοπραγίας ὀργάνων τῆς ἐξουσίας. Καὶ δὲν λέγω ταῦτα φρονῶν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἤμεθα συντηρητικοὶ καὶ πρὸ παντὸς ὑπὲρ τῆς τάξεως. Ἀπεναντίας φρονῶ, ὅτι χάριν αὐτῆς ἀκριβῶς τῆς τάξεως πρέπει νὰ συμβουλεύωμεν τοὺς πολίτας νὰ ἀντιτάσσουν τὴν βίαν κατὰ τῆς βίας, ὅταν πρόκηται περὶ αὐθαιρεσίας ὀργάνων τῆς ἐξουσίας· αὐτὸ ἐν ὀνόματι τῆς τάξεως ἀκριβῶς δυνάμεθα νὰ τὸ συμβουλεύσωμεν, διότι βεβαίως δὲν εἶναι ἀταξία μόνον ἡ διαπραττομένη παρὰ τοῦ πολίτου, ἀλλ’ εἶναι διατάραξις τάξεως πολὺ χειροτέρα ἡ διαπραττομένη παρὰ τῶν ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, παρανόμως ἐνεργούσης. Πρέπει ἴσως καὶ νὰ συνειθίσωσιν οἱ πολῖται, ἀντὶ νὰ φονεύωνται μεταξύ των πολλάκις διὰ ψύλλου πήδημα, πρὸ πάντων ἐκεῖ, εἰς τὴν βίαν τὴν αὐθαίρετον τῶν ὀργάνων τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ἐκεῖ νὰ ἀνθίστανται καὶ νὰ κινδυνεύωσιν ἐν ἀνάγκῃ. Τότε θὰ μάθουν καὶ τὰ στρατιωτικὰ ἀποσπάσματα νὰ μὴ ὑπακούουν εἰς τοὺς ὠθοῦντας αὐτὰ εἰς διάπραξιν βιαιοπραγιῶν, τὰς ὁποίας δὲν δύνανται καὶ αὐτὰ νὰ ἐπιθυμῶσι πάντοτε· Θὰ λέγωσι: «δὲν πηγαίνομεν νὰ αἱματοκυλίσωμεν τὸν τόπον καὶ νὰ ἐκθέσωμεν τὴν ζωήν μας», καὶ θὰ δέχωνται μόνον τὰς νομίμους παραγγελίας. Μὴ ἆρά γε κατ’ ἐξαίρεσιν οἱ Ἀκαρνᾶνες δὲν εἶναι διατεθειμένοι, ὅπως καὶ οἱ ἄλλοι κάτοικοι τῆς Ἑλλάδος, νὰ ἀντιτάσσουν τὴν βίαν κατὰ τῆς βίας; Ἀλλ’ εἶναι γνωστὸν, ὅτι οἱ κάτοικοι τοῦ Ξηρομέρου ἰδίως διακρίνονται διὰ τὸ ἀρειμάνιον αὐτῶν καὶ καθ’ ὑπερβολὴν μάλιστα. Ἐνθυμοῦμαι μίαν φορὰν, ὅτι μία ὁλόκληρος σύνοδος τοῦ Κακουργιοδικείου Μεσολογγίου κατηναλώθη πρὸς ἐκδίκασιν ἀνθρωποκτονιῶν ἐκ τοῦ Ξηρομέρου. Καὶ παρετήρησα πολλάκις, ὅτι ἀνθρωποκτονίαι πολλαὶ δὲν ἦσαν, εἰμὴ εἴδη μονομαχιῶν ἀπροκαλύπτων, καὶ διὰ ψύλλου πήδημα ἐφονεύοντο. Καὶ ὅμως δὲν συγκεντροῦνται πέντε δέκα, νὰ ἐνεργήσωσι μίαν ἀντίστασιν κατὰ τῆς βιαιοπραγούσης ἀρχῆς, ὅπερ μὰ τὴν ἀλήθειαν, ἐὰν ἐγίνετο ἐνίοτε, ἤθελε περιστείλει διὰ παντὸς τὰ τοιαῦτα καὶ ἤθελε σώσει τὸν τόπον. Ἀλλὰ τί συμβαίνει; ἡ στρατιωτικὴ ἰδίως δύναμις ἀποτελεῖ ἓν σύνολον, ἔχον τινὰ συνοχὴν, ἐκ κακῶς ἐννοουμένου πνεύματος συναδελφότητος, μολονότι ὀλίγιστοι εἶναι οἱ ἑκουσίως παρεκτρεπόμενοι, καὶ οἱ πολῖται εὑρίσκονται μεμονωμένοι, καὶ ἑπομένως δὲν εὑρίσκονται ἕτοιμοι εἰς τὸ νὰ ἀμυνθῶσιν. Ἀλλὰ συγχρόνως συμβαίνει καὶ τὸ ἄλλο, διὰ τὸ ὁποῖον δὲν δικαιολογούμεθα ἴσως καθολοκληρίαν ἡμεῖς οἱ πολιτευόμενοι, ἀποτρέπομεν πάντοτε καὶ ἄνευ ἐξαιρέσεων τοὺς πολίτας ἀπὸ τοιαύτης ἀντιστάσεως. Καὶ τὸ κηρύττω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι ἐνίοτε πράττομεν κακῶς, διότι ἀπ’ ἐναντίας πρέπει νὰ ἐμβάλωμεν εἰς τοὺς πολίτας τὴν ἰδέαν, ὅτι ναὶ μὲν ὑπάρχουν καὶ ἄλλα μέσα, ὅπως τὸ Σύνταγμα κατασταθῇ πρᾶγμα, ἀλλὰ κυρίως πρέπει νὰ συναισθανθοῦν, ὅταν πρόκηται περὶ βιαιοπραγιῶν ἐκ μέρους τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας, ὅτι ἔχουν καὶ καθῆκον νὰ ἀντιτάσσουν βίαν κατὰ τῆς βίας, καὶ ὄχι νὰ παριστάμεθα εἰς τὸ θέαμα, ὅτι, ἐπειδὴ ὑπάρχουν πέντε φυγόδικοι εἰς μίαν ἐπαρχίαν, δύναται νὰ λαμβάνηται τοῦτο ὡς πρόφασις, ὅπως χίλια ἄλλα ἐγκλήματα διαπραχθῶσι κατὰ ἀθώων καὶ ἡσύχων πολιτῶν. Οἱ πέντε φυγόδικοι, ὅταν θελήσῃ ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος νὰ ποιήσηται χρῆσιν καὶ τῆς ἐκ τῶν νόμων δυνάμεως καὶ τῆς προσωπικῆς αὐτῆς ἐπιῤῥοῆς εἰλικρινῶς, προσέρχονται. Εἶναι πρόφασις ἀξία ἐντόνου ἀποδοκιμασίας, ὅτι χρειάζονται ἔκτακτα μέτρα ἐν Ἑλλάδι κατὰ τῆς φυγοδικίας· ἔκτακτα μέτρα χρειάζονται κατὰ τῶν ἐλλείψεων καὶ παρεκτροπῶν ἡμῶν τῶν ἰδίων, οἵτινες ἀξιοῦμεν νὰ κυβερνῶμεν αὐτὸν τὸν τόπον. Ὁ ἔχων ἐπιῤῥοήν τινα εἰς ἐπαρχίαν, ὅταν ἦναι συγχρόνως καὶ Ὑπουργὸς, συλλαμβάνει, ἂν εἰλικρινῶς τὸ ἐπιθυμῇ, διὰ μιᾶς ὅλους τοὺς φυγοδίκους· ἀλλὰ τί γίνεται; δίδεται ὤθησις καὶ ἐνθάῤῥυνσις εἰς πρόσωπα ἀγνώστου χαρακτῆρος πολλάκις· ἐκεῖνα δὲ τὰ πρόσωπα, καὶ διὰ νὰ ὑπηρετήσουν τοὺς φίλους των, καὶ διὰ νὰ αἰσχροκερδήσουν ἐνίοτε, καὶ διὰ νὰ κορέσουν πάθη διαφόρων εἰδῶν, λαμβάνουσιν αὐτὴν τὴν πρόφασιν, ὅτι ἐργάζονται δῆθεν ἀόκνως διὰ τὴν δημοσίαν τάξιν, καὶ ἑπομένως καταστρέφουν ποίμνια, ξυλοκοποῦν, μεταβαίνουν εἰς τὸ ἄσυλον τοῦ πτωχοῦ χωρικοῦ, καὶ ἐνίοτε, μόνον διότι δὲν τοῖς ἤρεσεν ὁ πλακοῦς, τὸν ὁποῖον κατεσκεύασεν ἡ δυστυχὴς σύζυγος τοῦ χωρικοῦ, δύνανται νὰ ξυλοκοπήσουν καὶ αὐτὴν καὶ ὁλόκληρον τὴν οἰκογένειαν! Τοιαῦτα, ὡς πρέπει νὰ γινώσκητε, κύριοι ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, συμβαίνουν εἰς τὰς ἐπαρχίας· καὶ ἀνεξαρτήτως πάσης κομματικῆς ἰδέας πρέπει νὰ συστήσωμεν εἰς πᾶσαν Κυβέρνησιν νὰ συλλογισθῇ καὶ συναισθανθῇ καλῶς πλέον τὴν τοιαύτην κατάστασιν. Ἐγὼ αὐτὸς πολλάκις ἐφρικίασα διὰ λογαριασμὸν βεβαίως τῶν χωρικῶν, ὅταν εἶδον εἰσερχόμενα ὄργανα τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας εἰς χωρία.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξήτασα ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ ὅσων κατήγγειλεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἀφορώντων εἰς τὸν πρώην εἰρηνοδίκην Χρῆστον Κυρίτσην, καὶ ἐξηκρίβωσα, ὅτι δὲν ἔχουσι τὰ πράγματα ὡς ἐκτίθενται ἐν τῇ ἐπιστολῇ, ἣν ἀνεκοίνωσεν εἰς τὴν Βουλήν. Δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι ἐδόθη σύνταξις εἰς τὸν πρώην Εἰρηνοδίκην μετὰ τὴν καταδίκην του. Ἡ καταδίκη του ἀπηγγέλθη τῇ 13 Σεπτεμβρίου, ἡ δὲ σύνταξις αὐτοῦ ἐκανονίσθη τῇ 8 Σεπτεμβρίου. Δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι μετὰ τὴν καταδίκην του δὲν διεκόπη ἡ σύνταξίς του, τοὐναντίον διεκόπη, καὶ ἔχω ἐνταῦθα τὴν διαταγὴν τῆς διακοπῆς τῆς συντάξεως ἀπὸ 26 Ἰανουαρίου 1890. Δὲν εἶναι ἀκριβές, ὅτι διωρίσθη οὗτος πρωτοκολλητὴς μετὰ τὴν καταδίκην του, τοὐναντίον εἶχε διορισθῆ πρωτοκολλητὴς πρὸ τῆς καταδίκης του καὶ εἶχεν ἀπολυθῆ πρὸ τῆς καταδίκης του, οὐδὲ εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν μετέβη εἰς τὴν θέσιν του, ἀλλ’ ἔμενεν εἰς τὴν ἰδιαιτέραν πατρίδα του, ἔχομεν δὲ τὴν ἀπόδειξιν τῆς παραλαβῆς τῆς κοινοποιήσεως τῆς ἀπολύσεώς του ἐν Αἰγίῳ. Ὥστε πάντα τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀποδεικνύονται μὴ ἀκριβῆ.

§42ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι κἄπως σκανδαλῶδες, εἶναι ὅτι ὁ Εἰρηνοδίκης αὐτὸς, ὁ ὁποῖος κατόπιν κατεδικάσθη ἐπὶ καταχρήσει, παρέστη διοριζόμενος πρωτοκολλητὴς Ἐφορίας.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ Ἐφόρου ἐγένετο ἡ ἐνέργεια.

§44ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο διορισμὸς, ἵνα συμπληρωθοῦν τὰ ἔτη τῆς συντάξεως. Πολλὰ τοιαῦτα διαπράττονται ἐν ἀγνοίᾳ τῶν κυβερνώντων. Εἶναι δὲ ἀκριβὲς καὶ τὸ ἄλλο, ὅτι ὑπηρεσίαν δὲν ἐξετέλεσε.

§45ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἐγὼ καὶ ἕτερος συνάδελφος ἐκ τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ὑποβάλλομεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν ἑξῆς ἔγγραφον ἐπερώτησιν. Εἷς δῆμος τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ὁ δῆμος Δύμης, εὑρίσκεται εἰς διαπραγματεύσεις πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν περὶ συνομολογήσεως δανείου ἐκ 250,000 δραχμῶν, ἀλλὰ φαίνεται ὅτι προσκόπτει ἡ πραγματοποίησις τοῦ δανείου, διότι ἡ Τράπεζα ἀπῄτησεν ἐγγυήσεις πλειοτέρας. Φαίνεται δὲ, ὅτι εἰς τοῦτο ἐδείχθη πρόθυμος ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι, ὡς ἐπληροφορήθην, πρόκειται διὰ Β. Διατάγματος νὰ κανονισθῇ ἡ εἴσπραξις τῆς ὡς ἐγγυήσεως διδομένης πρὸς πληρωμὴν τόκου καὶ χρεωλυσίου προσόδου τοῦ δημοτικοῦ δασμοῦ τῆς σταφίδος, νὰ ἐνεργῆται δηλονότι ἡ εἴσπραξις ὑπὸ τοῦ τελώνου Πατρῶν καὶ ἡ παράδοσις τοῦ χρήματος παρ’ αὐτοῦ οὐχὶ εἰς τὸν δημοτικὸν εἰσπράκτορα, ἀλλ’ εἰς τὴν δανείζουσαν Τράπεζαν. Χωρὶς νὰ ἐξετάσω τὴν ὑποχρεωτικὴν ἰσχὺν τοῦ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἀπέναντι τοῦ δήμου, παρατηρῶ ἰδίως τοῦτο, ὅτι, ἂν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, ἀπάδει καὶ πρὸς τὰς πεποιθήσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρὸς τὴν δυσπιστίαν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις φαίνεται ὅτι αἰσθάνεται πρὸς τοὺς δήμους, ὡς τοῦτο ἐκδηλοῦται σαφῶς ἐν τῷ ὑπὸ συζήτησιν τῆς Βουλῆς νομοσχεδίῳ περὶ διαπυλίων τελῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπαγορεύονται ἀπολύτως τὰ δάνεια πρὸς τοὺς δήμους, ἐπιτρέπονται δὲ μόνον προσωρινῶς εἰς τοὺς δήμους βʹ τάξεως μέχρι 5,000 δραχμῶν. Ἐν ἀπολύτῳ ἀνάγκῃ δανείου μεγαλειτέρου ἀπαιτεῖται νόμος. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπιτρέπεται δάνειον 250,000, ἐναντίον τοῦ πνεύματος καὶ τοῦ γράμματος τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων. Τοῦτο ἀντιβαίνει καὶ εἰς τὴν καλὴν πίστιν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὴν Βουλήν. Ἕνεκα τούτου παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν τὸ διαδοθὲν ἔχηται ἀληθείας. Ἐπίσης παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ αὔριον, διότι ὑποθέτω ὅτι σήμερον θὰ ἦναι κουρασμένος ἐκ τῆς εὐχαρίστου μὲν, ἀλλὰ καὶ μακρᾶς περιοδείας του, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ποῖαι αἱ ἐντυπώσεις του ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἕνωσιν τοῦ σιδηροδρόμου Πατρῶν–Πύργου, ὡς καὶ περὶ τῆς κατεδαφίσεως τῆς οἰκίας Μαγκλιβέρα, τῆς ἐγγὺς τοῦ σταθμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου.

§46ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δημόται τοῦ δήμου Ἀβίας τῆς ἐπαρχίας Οἰτύλου, ἐμπορευόμενοι ἐν Καλάμαις, συναλλαττόμενοι δὲ μὲ τὸν δῆμον, ἐξ οὗ κατάγονται, καθὼς καὶ ἄλλοι τοῦ αὐτοῦ δήμου μοὶ γνωστοποιοῦσι δι’ ἐπιστολῆς των, ὅτι ὑπέβαλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀναφορὰν, ἐξαιτούμενοι τὴν κατασκευὴν ὁδοῦ ἀπὸ τοῦ δήμου αὐτοῦ εἰς τὴν πρωτεύουσαν τῆς ἐπαρχίας. Μὲ παρακαλοῦσι δὲ, ἐπειδὴ εἶναι ὀρθὴ καὶ δικαία καὶ συμφέρουσα εἰς τὸν τόπον ἡ αἴτησίς των καὶ οὐχὶ πολυδάπανος, νὰ ὑποστηρίξω τὴν ἀναφορὰν ταύτην. Τοῦτο πράττων, παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν νὰ μοὶ κάμῃ γνωστὸν, ἂν ἔλαβε τοιαύτην ἀναφορὰν, καὶ τί ἐσκέφθη ἐπὶ τῆς αἰτήσεως ταύτης. Παρακαλῶ ἐπίσης τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἐπειδὴ ἤδη ἤρξατο ἡ ἄνοιξις καὶ κατὰ συνέπειαν ἐπέρχεται τὸ θέρος, ἂν θὰ ἀρχίσουν αἱ ἐργασίαι πρὸς ἀποξήρανσιν τῶν ἑλῶν τῆς Μεσσηνίας, πρὸς δὲ νὰ μεριμνήσῃ καὶ περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς μάνδρας τῆς Γύρας, ἂν περὶ τούτου ἐσχημάτισε γνώμην καὶ ἀπεφάσισε, καὶ πότε θ’ ἀρχίσουν αἱ ἐργασίαι. Ταῦτα καὶ ὡς πρὸς τοῦτο. Ἤδη παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἂν ἐγένοντο τὰ τρία πολεμικὰ πλοῖα, ἂν τὰ κατασκευασθέντα κατεσκευάσθησαν κατὰ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἀπαιτεῖ ἡ ἐπιστήμη, ἢ ἂν οἱ χρηματισταὶ, οἵτινες ἀνέλαβον τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων τούτων, ἠκολούθησαν τὴν ἐπιστήμην ἢ ὅρους χρηματιστικούς. Εἰς τὴν ἀπορίαν ταύτην καὶ τὴν ἐρώτησιν μὲ φέρει ἡ μὴ ἐπιμονὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν εἰς τὸ νὰ προτιμηθῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀριθμῶν, ἐνῷ ὤφειλε νὰ ζητήσῃ τὴν προτίμησιν, καθόσον ἄλλοτε παρεπονέθη, ὅτι τοιαύτη ἔλλειψις ἀξιωματικῶν ὑπάρχει, ὥστε ἀναγκάζεται εἰς τὰς λιμενικὰς θέσεις νὰ τοποθετῇ ἀξιωματικοὺς ἀποστράτους. Ἂν λοιπὸν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι τὰ πλοῖα ταῦτα κατεσκευάσθησαν καὶ δύνανται νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν κατεσκευάσθησαν, καὶ θὰ τὰ παραλάβῃ ἡ Κυβέρνησις, νομίζω, ὅτι εἶχεν ὑποχρέωσιν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν, ἐπειδὴ δὲν ἔχει ἀξιωματικοὺς, νὰ ζητήσῃ νὰ προτιμηθῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀριθμῶν. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν βλέπω νὰ ζητῇ τοῦτο, εἰκάζω, ὅτι τὰ πλοῖα δὲν κατεσκευάσθησαν ὑπὸ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἡ ἐπιστήμη ἀπαιτεῖ, καὶ εἶναι ἀληθῆ τὰ διαδοθέντα. Παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ μᾶς δώσῃ ἐπισήμους πληροφορίας.

§47ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δύναμαι ν’ ἀπαντήσω ἀμέσως εἰς τὴν ἐπερώτησιν. Δὲν ἠξεύρω ποίαν κατασκευὴν πλοίων ἀνέλαβον χρηματισταί. Ἐγὼ γινώσκω, ὅτι τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων μας ἀνέλαβεν ἡ ἑταιρία Forges et Chantiers ἐν Γαλλίᾳ. Ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων, ὅλαι αἱ πληροφορίαι αἱ ἐπίσημοι, τὰς ὁποίας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἔχει, εἴτε παρὰ τοῦ Dupont, εἴτε παρὰ τοῦ κ. Βότσαρη, εἴτε παρὰ τοῦ κ. Βίμπου, ὅλαι συμφωνοῦσι περὶ τῆς καλλίστης κατασκευῆς τῶν πλοίων καὶ περὶ τῆς τακτικῆς προόδου τῶν ἐργασιῶν. Ἐκφράζουσι δὲ οἱ ἐπιστατοῦντες τὴν κατασκευὴν Ἕλληνες τὴν εὐγνωμοσύνην αὐτῶν πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν διὰ τὴν ἐπιμέλειαν τῶν ὀργάνων αὐτῆς εἰς τὴν ἐπιτήρησιν τῆς κατασκευῆς τῶν πλοίων. Συνέδεσε τὸ ζήτημα τοῦτο μὲ τὸ νομοσχέδιον τῶν ἀριθμῶν, καὶ εἶπεν ὁ κύριος Βουλευτὴς, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν ζητῶ νὰ προτιμηθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, συμπεραίνει ὅσα μὴ ὀρθῶς συνεπέρανε. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ὑπέβαλον εἰς τὴν Βουλὴν μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἕνεκεν τῆς ἀνάγκης τῆς ἐπειγούσης, ἡ ὁποία δικαιολογεῖ αὐτὸ, θέλει ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφισθῆ. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἀφοῦ ψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδια, τὰ κατέχοντα τὴν πρώτην θέσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, βεβαίως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θὰ ἔλθῃ εἰς συζήτησιν, καὶ ἐλπίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ, ἀναγνωρίζουσα τὴν ἀνάγκην αὐτοῦ, θὰ τὸ ἐπιψηφίσῃ.

§48ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν οἱ χρηματισταὶ ἀνέλαβον τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων τούτων, ἢ ὄχι, ἐὰν οἱ ὑπάλληλοι τοῦ Δημοσίου ἔχουν συμφέρον εἰς τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην, τὸ γνωρίζω, γνωρίζω δὲ καὶ ποῖοι ἄλλοι θὰ ὠφεληθοῦν ἐκ τῆς κατασκευῆς τῶν πλοίων τούτων. Ἐπειδὴ ὅμως ὡμίλησε περὶ ἐγγράφων ὁ κ. Ὑπουργὸς, τὰ ὁποῖα οἱ ἀπεσταλμένοι εἰς Μασσαλίαν ἀπηύθυναν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, παρακαλῶ νὰ τὰ καταθέσῃ. Ἄν δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀκολουθῶν τὸ σύστημα αὑτοῦ, καὶ μὴ ὑποβάλλων ὅσα ζητῶ ἔγγραφα, δὲν μοὶ δίδῃ τὴν εὐκαιρίαν νὰ συζητήσω ἐπὶ μακρὸν περὶ τῆς κατασκευῆς τῶν πλοίων, δηλῶ αὐτῷ, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡ στιγμὴ, καθ’ ἣν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δὲν θὰ διευθύνηται παρὰ τοῦ κ. Θεοτόκη, καὶ τότε ἐλπίζω, ὅτι ὁ νέος Ὑπουργὸς, τῇ παρακλήσει μου, θὰ καταθέσῃ ὅ,τι εἶναι ἀναγκαῖον, διὰ νὰ ἀποδείξω τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου, δηλ. ὅτι ὑπολογισμοὶ χρηματιστικοὶ ἐπέβαλον τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων, ὅτι ἐκτὸς τῶν χρηματιστῶν καὶ ἄλλοι κατὰ τὴν κατασκευὴν ὠφελήθησαν καὶ ὅτι δὲν ὑπεβλήθησαν οἱ διευθύνοντες τὰ τοῦ Ναυστάθμου εἰς τὴν ἐπιστήμην, ἀλλὰ εἰς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ὑπέδειξαν αὐτοί. Εἶπον πρὸ μικροῦ, ὅτι, ὅταν θὰ ἔλθῃ ὁ καιρὸς, θέλει ἀποδειχθῆ ὅ,τι λέγω διὰ τοιούτου τρόπου, ὥστε εἰς οὐδένα νὰ μείνῃ ἀμφιβολία τις περὶ τῆς ἀκριβείας τῶν ἰσχυρισμῶν μου, καταδειχθῇ δὲ, ὅτι καὶ σπουδαῖα πρόσωπά εἰσιν ἀναμεμιγμένα εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην.

§49ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς νομίζῃ πρέπον νὰ ἀναβάλῃ τὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου συζήτησιν, ἐγὼ δὲν νομίζω διόλου, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἀναβολὴν ταύτην· ἑπομένως προκαλῶ τὸν κ. Βουλευτὴν, ἐπειδὴ εἶπεν, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι καὶ ἄλλα πρόσωπα ἐνοσφίσθησαν χρήματα, νὰ ἀναφέρῃ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰ πρόσωπα ταῦτα. Ὡς πρὸς τὰ ἔγγραφα, εἶμαι πρόθυμος νὰ καταθέσω αὔριον οἱονδήποτε ἔγγραφον θέλει, θέτω δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν εἰς τὴν διάθεσίν του. Ἀλλὰ πρὶν καταβῶ τοῦ βήματος καὶ πάλιν ἐπιμένω νὰ εἴπω εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ῥίπτῃ ὑπαινιγμοὺς ἀπὸ τοῦ βήματος. Εἶπεν ὅτι ὑπάλληλοι τῆς Κυβερνήσεως ὠφελήθησαν. Ἔχει καθῆκον νὰ ὀνομάσῃ τοὺς ὑπαλλήλους τούτους. Εἶπεν ὅτι ἄλλα πρόσωπα ὠφελήθησαν. Ἔχει καθῆκον νὰ τὰ ὀνομάσῃ. Εἶπεν, ὅτι ἡ παραγγελία τῶν πλοίων ἐγένετο πρὸς δὲν ἠξεύρω ποίους χρηματιστικοὺς λόγους. Εἶναι ὑπόχρεως τοὺς λόγους τούτους νὰ ἀναφέρῃ ἀπὸ τοῦ βήματος. Ἐνόσῳ τοῦτο δὲν πράττῃ, δικαίωμα ἔχω ἐπισήμως νὰ εἴπω, ὅτι τὰ παρ’ αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλὴν ἀνακοινωθέντα εἶναι ἁπλῆ συκοφαντία.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ ὕφος τὸ τραγικὸν δὲν ἁρμόζει εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν. Εἰς ἄλλους ἀνήκει τὸ ὕφος τοῦτο, διότι γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς, τί ἐγὼ γνωρίζω.

§51ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν γνωρίζω τί γνωρίζετε· σᾶς διαψεύδω ἀπολύτως, καὶ σᾶς προκαλῶ νὰ ὀνομάσητε τὰ πρόσωπα ταῦτα.

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὀφείλω νὰ τὰ ὀνομάσω τότε, ὅταν προσαγάγω πάσας τὰς ἀποδείξεις· δὲν ὀφείλω νὰ ὀνομάσω πρόσωπα, ὅταν δὲν δύναμαι νὰ καταθέσω ὅλας τὰς ἀποδείξεις, διότι ὅ,τι κρατῶ δὲν εἶναι τὸ ἀρκετὸν διὰ νὰ πιστεύσωσι πάντες.

§53ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Τότε δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ εἴπητε, ὅτι ὑπάλληλοι ὠφελήθησαν.

§54ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Περιμείνατε! Ἔχω τοιαύτας ἀποδείξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν παρέχουσιν, ὡς εἶπον, πλήρη τὴν ἀπόδειξιν τοῦ πράγματος, εἰσὶν ὅμως ἀρκεταὶ διὰ τοὺς καλῇ τῇ πίστει ἐπιθυμοῦντας νὰ μάθωσι τὴν ἀλήθειαν· ἔδωκα ὅμως νὰ ἐννοήσωσιν ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ὑπαινίσσομαι, ὅτι γνωρίζω τὰ πράγματα. Μὴ νομίζετε, ὅτι τρομάζω ἀπέναντι ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ὑπαινίσσομαι· δὲν τρομάζω πρὸ οὐδενός.

§55ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἐννοῶ ποῖον ἐννοεῖται.

§56ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Σᾶς τὸ εἶπον ἄλλοτε ἰδιαιτέρως.

§57ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν μοὶ εἴπετε τίποτε.

§58ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἢ εἰς ὑμᾶς ἢ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἐγὼ γνωρίζω πόσον πονεῖ καὶ εἰς ποῖον μέρος τῆς καρδίας ἐμπήγεται ἡ μάχαιρα, ἥτις καλεῖται συκοφαντία· δὲν συκοφαντῶ, οὐδὲ μοὶ ἀνήκει ὁ τίτλος αὐτός. Εἰς σᾶς ἀνήκει ὅλους, καὶ δὲν θὰ σφετερισθῶ ἄλλου τίτλους ποτέ. Γνωρίζετε ὅτι δὲν ἔχω πλήρεις τὰς ἀποδείξεις, καὶ διὰ τοῦτο προκαλεῖτε μὲ τόσην αὐθάδειαν· ἀλλ’ ὅταν θὰ τὰς ἔχω πλήρεις, τότε βεβαίως θὰ καταγγείλω τὸ πρᾶγμα, προκαλῶν συζήτησιν, καὶ δὲν θὰ ὑποχωρήσω πρὸ οὐδενός· ἔχω κληρονομίαν νὰ ὑπερασπίζω τὴν πατρίδα μου μετὰ παῤῥησίας, καὶ θὰ τὴν ὑπερασπίσω καὶ πρὸ αὐτοῦ ἀκόμη, τὸν ὁποῖον ὑπαινίσσομαι, καὶ τὸν ὁποῖον, ἂν ὄχι εἰς ἡμᾶς, τὸν ὠνόμασα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης ἰδιαιτέρως.

§59ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κύριε Βουλευτὰ, ὀφείλω νὰ σᾶς ἐξηγήσω, ὅτι δὲν ἐνθυμοῦμαι ποτὲ νὰ εἴπατε τοιοῦτόν τι εἰς ἐμέ.

§60ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λυποῦμαι· ἀλλ’ ὅταν τελειώσῃ ἡ συζήτησις, θὰ σᾶς τὸ ἐνθυμίσω. Ὡμιλήσαμεν ἐπὶ μακρὸν περὶ αὐτοῦ, καὶ μοὶ εἴπατε τότε, ὅτι καὶ σεῖς, ὅτε ἦσθε ἀντιπολιτευόμενος, τὰ αὐτὰ ἐφρονεῖτε περὶ αὐτοῦ.

§61ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τίποτε ἀπ’ αὐτὰ δὲν ἐνθυμοῦμαι.

§62ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Λοιπὸν, ὅταν θὰ ἔχω λάβει πλήρεις τὰς ἀποδείξεις, θὰ ἐπαναφέρω τὸ ζήτημα μὲ ὅλον τὸ θάῤῥος, τὸ ὁποῖον τὰ ἔγγραφα θὰ μοὶ δώσουν, καὶ ἂν δὲν ἦμαι Βουλευτὴς καὶ ἦμαι μόνον ἀξιωματικός. Δὲν πτοοῦμαι, ὅταν πρόκηται νὰ ὁμολογήσω ἐνώπιον τοῦ ἔθνους τὴν ἀλήθειαν. Πεισθῆτε, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι δὲν θὰ μὲ πτοήσῃ οὔτε ἡ φυλακὴ, οὔτε ἡ τιμωρία, οὔτε ἡ ἐξορία· τὸ ἔθνος θὰ μάθῃ τὴν ἀλήθειαν. Λοιπὸν μὴ μὲ προκαλεῖτε ἐν οὐ δέοντι. Γνωρίζετε, ὅτι, ὅταν ἀναφέρω τι ἐνταῦθα, τὸ ἀναφέρω καλῇ τῇ πίστει καὶ ἐν τῇ πεποιθήσει, ὅτι λέγω τὴν ἀλήθειαν, τὸ ἀναφέρω μετὰ σκέψιν προηγουμένην καὶ μετ’ ἀπόφασιν.

§63ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ μόνον ζητῶ μόνον τὴν ἄδειαν νὰ παρατηρήσω, ὅτι, ὅταν συνελάβετε ὑπονοίας κατὰ ὑπαλλήλου τοῦ Ὑπουργείου, ἔπρεπε ν’ ἀπευθυνθῆτε εἰς ἐμὲ, καὶ νὰ μοὶ ἀνακοινώσητε ταύτας, διότι ἠθέλετε εὕρει ἐν ἐμοὶ προθυμίαν ἀπόλυτον, ὅπως παράσχω πᾶσαν εὐκολίαν εἰς τὰς ἐρεύνας σας.

§64ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχω δυσκολίαν νὰ σᾶς ἀνακοινώσω ἰδιαιτέρως τὸ πρόσωπον τῆς ὑπηρεσίας, διότι δὲν ἔχω εἰσέτι τὰς ἀποδείξεις πλήρεις· ἐμπιστεύομαι εἰς τὴν τιμήν σας.

§65ΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ πολλοῦ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς, ὅστις εἶναι βεβαίως ὁ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, λαβὼν ὑπ’ ὄψιν τὰ δίκαια παράπονα τῶν δημοτῶν Λυκοσούρας τῆς ἐπαρχίας Μεγαλοπόλεως, τοὺς κινδύνους, οὕτως εἰπεῖν, καὶ τὰ δυστυχήματα, ἅπερ δοκιμάζουσι κατ’ ἔτος, διαβαίνοντες τὸν χείμαῤῥον, τὸν παραῤῥέοντα τὸ χωρίον Χαρέμιον τοῦ αὐτοῦ δήμου, ἐδέχθη καὶ ἐνήργησε νὰ κατασκευασθῇ γέφυρα ἐπὶ τοῦ ποταμοῦ αὐτοῦ, ἐκτεθείσης τῆς δαπάνης εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν δὶς, ἀλλ’ ἔκτοτε μένει ἐκκρεμής. Ὑπενθυμίζων τοῦτο εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, παρακαλῶ αὐτὸν, ὅπως ἐνεργήσῃ καὶ κατασκευασθῇ ἡ γέφυρα αὕτη ταχέως, δι’ ἧς θέλει κατευεργετήσει οὐ μόνον τὸν δῆμον Λυκοσούρας, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπαρχίαν Μεγαλοπόλεως. Οἱ διαχειρισταὶ καὶ ἐνοικιασταὶ τῆς ἁλαταποθήκης Μεγαλοπόλεως, ποιοῦντες κακὴν χρῆσιν αὐτῆς, πρὸς ἴδιον ὄφελος, στεροῦσι τὸν λαὸν τῆς ἐπαρχίας ταύτης πρὸ πολλοῦ ἅλατος, ἕνεκα δὲ τούτου πολλοὶ ἀναγκάζονται νὰ μεταβαίνωσιν εἰς Καλάμας πρὸς προμήθειαν ἅλατος· πωλοῦσι δὲ τὸ πλεῖστον εἰς τοὺς ἐκεῖ μεταπράτας πρὸς 17 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, τὸ δ’ ὑπόλοιπον, ἀφοῦ πρῶτον ἀναμίξωσι διὰ μεταχειρισμένου ἅλατος καὶ ἄμμου, μεταφέρουσιν εἰς Μεγαλόπολιν, ἔνθα πωλοῦσιν εἰς τοὺς ἐκεῖ μεταπράτας φίλους των ἀντὶ 20 λεπτῶν τὴν ὀκᾶν, αὐτοὶ δὲ τὸ μεταπωλοῦσιν εἰς τοὺς δυστυχεῖς φορολογουμένους ἀντὶ 25 καὶ 30 λεπτῶν τὴν ὀκᾶν. Ἕνεκα δὲ τούτου ἀναγκάζονται, ἄλλοι μὲν νὰ μεταβαίνωσιν εἰς Τρίπολιν, καὶ ἄλλοι εἰς Καλάμας, μακρὰν τῆς Μεγαλοπόλεως 8–10 ὥρας, πρὸς προμήθειαν ἅλατος καθαροῦ καὶ εὐθηνοτέρου. Παρακαλῶ ὅθεν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως ποιήσηται τὰς δεούσας παραστάσεις πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τοῦ Μονοπωλίου τοῦ ἅλατος, ἐκείνη δὲ πρὸς τοὺς ἐν Μεγαλοπόλει διαχειριστὰς αὐτῆς, ὅπως τοῦ λοιποῦ μεταφέρωσιν εἰς Μεγαλόπολιν ἅλας ἀρκετὸν, καθαρὸν καὶ ἀμιγὲς, καὶ πωλῶσιν αὐτὸ εἰς τοὺς φορολογουμένους ὡς ὁ νόμος ὁρίζει. Ἄλλως, κύριε Πρόεδρε, ἀδικοῦνται οἱ πολῖται, καὶ τὸ ἄδικον αὐτὸ δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ τὸ παρίδῃ.

§66ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἐκτελέσεως ὑδραυλικῶν ἔργων ἐν τῷ χειμάρῳ Νέδοντι. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 46).

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀδείας πρὸς ἀναγνώρισιν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς παρὰ τῆς διεθνοῦς ἑταιρίας τῆς θαλασσίας διώρυγος τῆς Κορίνθου ἐκχωρήσεως πάντων τῶν δικαιωμάτων καὶ πασῶν τῶν ὑποχρεώσεων αὐτῆς εἰς Ἑλληνικὴν ἀνώνυμον ἑταιρίαν.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐζητήθησαν πληροφορίαι περὶ τῶν τοῦ νομοσχεδίου τούτου· 1) «ἐὰν ἐξηκριβώθη ἡ δαπάνη, ἥτις μέλλει νὰ καταβληθῇ μέχρις ἀποπερατώσεως ἐντελοῦς τοῦ ἔργου τῆς τομῆς τοῦ Ἰσθμοῦ». Τὰ περὶ τούτου ἐμελετήθησαν κατ’ ἐντολὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐν καιρῷ παρὰ τοῦ μηχανικοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κ. Κελλενὲκ, ὑποβαλόντος ὑπόμνημα, δημοσιευθὲν Γαλλιστί. Ἀντίτυπον τοῦ ὑπομνήματος καταθέτω, ἵνα ἐξ αὐτοῦ πληροφορηθῇ πᾶς ὁ βουλόμενος περὶ τῶν καθέκαστον· τὰ δὲ συμπεράσματα αὐτοῦ, συμπληρούμενα ἐξ ὑπομνήματος μεταγενεστέρου τοῦ αὐτοῦ κ. Κελλενὲκ, ἔχουσιν οὕτω. Αἱ δαπάναι, αἱ πρὸς περαίωσιν τοῦ ἔργου ἀπαιτηθησόμεναι, ἀνέρχονται εἰς 13,000,000 εἰς χρυσόν· ἀλλ’ εἶναι πιθανὸν, ἕνεκα ἐκτάκτων τινῶν περιστάσεων προβλεπομένων, ἐὰν αὗται πραγματοποιηθῶσι, νὰ ἀπαιτηθῶσιν ἔτι 600,000 φράγκων. Πλὴν τούτων ἡ συντήρησις τῶν ἐκτισμένων παρειῶν τῆς διώρυγος κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη τῆς συντηρήσεως θ’ ἀπαιτήσῃ δαπάνας, ἐπιπροσθετέας εἰς τὰ ἔξοδα τῆς κατασκευῆς. Θὰ ἀπαιτηθῶσι προσέτι τὰ πρὸς διαπλάτυνσιν τῶν στομίων τῆς διώρυγος, ἥτις θὰ περιλάβῃ 3,800 μέτρα. Αὕτη δὲ ἡ διαπλάτυνσις, τὰ προβλεπόμενα ἔκτακτα ἔξοδα, καὶ τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως, τὰ καταλογιστέα εἰς τὴν κατασκευὴν, ἐπιπροστιθέμενα εἰς τὰ 13,000,000, φέρουσι τὴν δαπάνην κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Κελλενὲκ εἰς 15,000,000. Ἀλλὰ καὶ ἐν ταύτῃ δὲν συμπεριλαμβάνονται ἄλλαι τινὲς δαπάναι, ὡς π. χ. αἱ τῆς ἐγκαταστάσεως τῶν ἀναγκαίων πρὸς σύστασιν ὑπηρεσίας ῥυμουλκήσεως δι’ ἵππων ἢ δι’ ἄλλων μέσων, καὶ αἱ τῆς ἐγκαταστάσεως συστήματος φωτισμοῦ, ἵνα τῆς διώρυγος γένηται χρῆσις καὶ κατὰ τὴν νύκτα. Δευτέρα ζητηθεῖσα πληροφορία: «Ποῖοι ἦσαν οἱ λόγοι, οἵτινες εἶχον ὑπαγορεύσει κατὰ τὴν πρώτην σύστασιν τῆς ἐπιχειρήσεως ταύτης τὸν προσδιορισμὸν τοῦ πλάτους τῆς διώρυγος εἰς 22 μέτρα, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπέρχεται μεταβολή τις εἰς τὰ τότε προσδιορισθέντα». Κατὰ τὸν ἀρχικὸν νόμον δὲν εἶχε προσδιορισθῆ τὸ πλάτος τῆς διώρυγος εἰς 22 μέτρα, ἀλλὰ εἰς 42 μέτρα, περιείχετο ὅμως ἐν τῷ νόμῳ καὶ διάταξίς της ἀντιφατικὴ, ὁρίζουσα, ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ διῶρυξ τὰς αὐτὰς διαστάσεις τῆς διώρυγος τοῦ Σουὲζ, ἧς τὸ πλάτος ἦτο 22 μέτρων. Ὑπάρχει ἀλληλογραφία περὶ τούτου μακρὰ καὶ γνωμοδότησις αὐτοῦ τοῦ κ. Λεσσὲψ, ἀπολήξασα εἰς νομοθετικὴν ἐνέργειαν, δι’ ἧς περιωρίσθη τὸ πλάτος εἰς 22 μέτρα. Ταῦτα τὰ 22 μέτρα ἤδη περιορίζονται εἰς 21 μέτρα· ἡ ἑταιρία ὅμως θὰ ὀφείλῃ νὰ ἐκσκάψῃ οὐχὶ 22 μέτρων πλάτος, ἀλλὰ πλάτος 24 ἕως 25 μέτρων, διότι ἀπεδείχθη, ὅπερ δὲν προεβλέπετο, ἀναγκαία ἡ κατασκευὴ τειχίσματος, οὗτινος τὸ πάχος, ἐπιπροστιθέμενον εἰς τὰ 21 μέτρα ἑκατέρωθεν, θὰ φέρῃ τὸ ὅλον ἐκσκαφησόμενον πλάτος εἰς 24 ἕως 25 μέτρα. Ὁ περιορισμὸς τοῦ πλάτους κατὰ τὸν πυθμένα ἀντισηκοῦται δι’ εὐρύνσεως αὐτοῦ κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν, καὶ ἐν γένει διὰ μεγαλειτέρας κλίσεως τῶν παρειῶν, ἡ δὲ τομὴ ἡ ἐγκάρσιος παρουσιάζει βρεχομένην ἐπιφάνειαν μεγαλειτέραν τῆς τοῦ ἀρχικοῦ σχεδίου. Τοῦτο κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Κελλενὲκ εἶναι τὸ ληπτέον ὑπ’ ὄψει. Τὸ πλάτος ἐκτιμᾶται ἐκ τῆς βρεχομένης ἐπιφανείας τομῆς. Ἐὰν ἡ ἐπιφάνεια αὕτη εἶναι ἐλάσσων ἐν τοῖς κάτω καὶ μείζων ἐν τοῖς ἄνω, τοῦτο κατὰ τὸν κ. Κελλενὲκ εἶναι ὠφέλιμον, διότι τὸ πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν πλάτος εἶναι τὸ ἀναγκαῖον πρὸς τὸν πλοῦν, ὡς ἐκ τοῦ σχήματος τῶν πλοίων, τὸ δὲ πρὸς τὸ βάθος εἶναι ὀλιγώτερον χρήσιμον. Ἤδη μετὰ τὴν γενομένην μεταῤῥύθμισιν ὑπάρχει βρεχομένη ἐπιφάνεια τομῆς μεγαλειτέρα ἢ πρότερον. «3) Νὰ καταθέσῃ τὴν σύμβασιν, ἥτις συνωμολογήθη μεταξὺ τῆς ἑταιρίας τῆς ὑπὸ διάλυσιν, τῆς ἐκχωρούσης, καὶ τῆς ἑταιρίας τῆς παραλαμβανούσης». Τοιαύτη σύμβασις δὲν φαίνεται ὑπογραφεῖσα, διὸ καὶ τὸ νομοσχέδιον καθορίζει, ὅτι παραχωρεῖται ἄδεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐγκρίνῃ σύμβασιν, συνομολογηθησομένην ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου. Μάλιστα μεταξὺ τῆς ὑπὸ διάλυσιν ἑταιρίας καὶ τῆς ὁμάδος τῆς ἀναλαμβανούσης ἤδη τὴν ἐπιχείρησιν δὲν δύναται νὰ ὑπογραφῇ σύμβασις, διότι ἡ ἑταιρία ἤδη εὑρίσκεται ὑπὸ ἐκκαθάρισιν· ἑπομένως ὁ συνομολογήσων τὴν σύμβασιν θὰ ἦναι ὁ δικαστικὸς ἐκκαθαριστής· ἀλλὰ τὴν σύμβασιν, κατόπιν συνεννοήσεως, ὑφισταμένης βεβαίως ἤδη, θὰ ὑπογράψῃ οὗτος μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου. Τίνες δὲ οἱ θεμελιώδεις ὅροι τῆς συνεννοήσεως τῆς ὁμάδος, ἥτις θ’ ἀναλάβῃ τὴν ἐπιχείρησιν, πρὸς τὸν ἐκκαθαριστὴν τὸν δικαστικὸν, τοῦτο δὲν γινώσκομεν ἐπισήμως καὶ ἀκριβῶς. Ἔχομεν ὅμως ἐπίσημόν τινα κοινοποίησιν, γενομένην ἐν τῇ Ἐφημερίδι τοῦ Ἰσθμοῦ ὑπὸ τῶν διευθυνόντων τὰ τῆς ἑταιρίας, ἐν ᾗ περιέχονταί τινα περὶ τούτου. Ὑποβάλλω δὲ ἀντίτυπον τῆς ἐπισήμου ταύτης ἀνακοινώσεως, ἧς ἐν τέλει περιλαμβάνονται αἱ πληροφορίαι περὶ τῶν βάσεων, ἐφ’ ὧν διεξάγονται αἱ διαπραγματεύσεις. Τετάρτη ἐρώτησις εἶναι: «Νὰ μὴ παραλειφθῇ ἡ πληροφορία περὶ τῆς ὑποσχέσεως, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ἡ ὑπὸ διάλυσιν ἑταιρία, ἵνα μεταφέρῃ εἰς τὴν θάλασσαν τοὺς ὀγκολίθους πρὸς ἐπέκτασιν τοῦ βραχίονος τοῦ λιμένος τῆς Κορίνθου.» Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἶχον δώσει ἐξηγήσεις εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὸ ἔτος 1882, ὅτε ἐψηφίζετο νομοσχέδιον, κυροῦν τὰ τῆς παραχωρήσεως τοῦ δικαιώματος τῆς κατασκευῆς τῆς διώρυγος. Τότε εἶχον εἰπεῖ, τίνα συνεφωνήθησαν· ἤδη δὲ προσάγω καὶ αὐτὰ τὰ ἔγγραφα τῶν συμφωνιῶν, τουτέστι δύο ἔγγραφα τοῦ πληρεξουσίου τῆς Ἑταιρίας κ. Bela Gerster, ὅστις ἀνελάμβανε τὴν ὑποχρέωσιν, ὅπως 20,000 κυβικὰ μέτρα ὀγκολίθων, προερχομένων ἐκ τῆς τομῆς τῆς διώρυγος, κατὰ τὸ μέρος τὸ ἐνδειχθησόμενον ὑπὸ τῶν μηχανικῶν τῆς Κυβερνήσεως, μετενεχθῶσι καὶ ῥιφθῶσιν εἰς τὴν θάλασσαν δωρεὰν ἐπὶ τῆς προεκτάσεως, τῆς σχηματιζομένης πρὸς τὰ νοτιοανατολικὰ τοῦ ἐν τῷ λιμένι τῆς Κορίνθου βραχίονος· ὑπέσχετο προσέτι, ὅπως κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος μετὰ τὸ ἄνοιγμα τῆς διώρυγος εἰς τὴν ἐκμετάλλευσιν, καὶ καθ’ ἃς ἡ Ἑταιρία ἤθελε θεωρήσει προσφόρους ἐποχὰς, ἡ βυθοκόρος καὶ αἱ φορτηγίδες αὐτῆς, ἡ ἐργαζομένη πρὸς τὸ μέρος τῆς Κορίνθου, τεθῇ ἐπὶ τρεῖς μῆνας ἐν συνόλῳ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἐκτελέσῃ ἐκσκαφὰς ἐν τῷ λιμένι τῆς Κορίνθου. Αὗται εἶναι αἱ ὑποχρεώσεις, ἃς ἀνέλαβεν ὁ κ. Gerster ἐν ὀνόματι τοῦ στρατηγοῦ Τὺρ, καὶ ἐγγυήθη ἐν ὀνόματι τοῦ στρατηγοῦ ὁ κ. Ῥενιέρης. Περιελήφθησαν δὲ αἱ ὑποχρεώσεις αὗται καὶ ἐν τῇ δηλώσει τοῦ κ. Gerster περὶ τῆς ἀποδοχῆς τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς ἐγένετο ἡ παραχώρησις. Ἔχω ἐνταῦθα ἀμφότερα τὰ ἔγγραφα. Καὶ ὅμως, ἐνῷ τοιαῦτα συνεφωνήθησαν, τὰ τῆς μεταφορᾶς τῶν ὀγκολίθων πρὸς κατασκευὴν τῆς προεκτάσεως τοῦ βραχίονος δὲν ἐξετελέσθησαν, καὶ κατὰ τὸ 1885 ὑπὸ τῆς τότε Κυβερνήσεως ἐδόθη ἐντολὴ εἰς τὸν μηχανικὸν κ. Γαζῆν, ὅπως μεταβῇ εἰς τὸν Ἰσθμὸν καὶ ἐξακριβώσῃ τοὺς λόγους τῆς μὴ ἐκτελέσεως τῆς ὑποσχέσεως. Ὁ κ. Γαζῆς μοὶ ὑποβάλλει ἀναφορὰν, καθ’ ἣν δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνεύρῃ τὴν πότε παρ’ αὐτοῦ ὑποβληθεῖσαν ἔκθεσιν, τὴν ἐξηγοῦσαν τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα δὲν ἐπετεύχθη ἡ ἐκπλήρωσις τῆς ἀναληφθείσης ὑποχρεώσεως. Ἀλλ’ ἐπαναλαμβάνων τὰ ἐν τῇ ἐκθέσει ἐκείνῃ ἀπὸ μνήμης, λέγει: «διὰ τῆς ἐκθέσεώς μου ταύτης, ἣν συνέταξα μετὰ ἐπιτόπιον ἀκριβῆ ἐξέτασιν, διαταχθεὶς διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 9291 ἀπὸ 6 Αὐγούστου τοῦ 1885 διαταγῆς τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου, ἀνέφερον, ὅτι ἡ Ἑταιρία μέχρις ἐκείνης τῆς ἐποχῆς κατὰ τὴν ἐκσκαφὴν τοῦ Ἰσθμοῦ δὲν εἶχεν ἀνεύρει λίθους ἐκ τῶν χρησιμοποιουμένων εἰς κατασκευὴν κυματοθραυστῶν. Πάντα τὰ ἐξαγόμενα ὑλικὰ συνίστανται ἐξ ἀπολιθωμένης ἄμμου (conglomérat), ἐκ παντελῶς σεσηπότων βράχων καὶ ἐκ χωμάτων διαφόρων φύσεων. Ἀνέφερον μάλιστα, ὅτι ἡ Ἑταιρία πρὸς κατασκευὴν τῶν δύο κυματοθραυστῶν της εἰς Ἴσθμια καὶ Ποσειδωνίαν, ἠναγκάσθη νὰ καλλιεργήσῃ ἐπίτηδες λατομεῖον πρὸς τὸ μέρος τοῦ Λουτρακίου.» Ὅτε ὁ κύριος Κελλενὲκ εἶχεν ἀποσταλῆ κατόπιν παρ’ ἡμῶν, ἵνα ἐξετάσῃ τὰ περὶ τούτου, καὶ ἐκεῖνος ἐπίσης ἐβεβαίου, ὅτι ὀγκόλιθοι δὲν εὑρέθησαν· ἀλλ’ ὁ κ. Κελλενὲκ φρονεῖ, ὅτι ὀγκόλιθοι δὲν εἶναι ἀναγκαῖοι κατὰ πολύ, διότι κατὰ τὴν γνώμην τοῦ κ. Κελλενὲκ, πρὸς κατασκευὴν προεκτάσεως ἐπὶ 100 μέτρα τοῦ βραχίονος, θέλουσιν ἀρκέσει ὀγκόλιθοι τοῦ ἡμίσεως ποσοῦ, εἰς οὗτινος τὴν παροχὴν ὑπεχρεώθη ἡ Ἑταιρία· ἀλλὰ θέλει ἀπαιτηθῆ πολὺ μεγαλείτερον ποσὸν θραυσμάτων λίθων, σκύρων καὶ ἀμμωδῶν πετρῶν ἢ συμπαγῶν τροχμάλων (conglomérats), ὅτι ταῦτα εἶναι κατάλληλα, ὅσον καὶ οἱ ὀγκόλιθοι, διὰ τὰ βάθη τὰ κάτω τῶν 5 μέτρων ἀπὸ τῆς ἐπιφανείας, διότι μόνον, ἐν Κορίνθῳ τοὐλάχιστον, μέχρι 5 καὶ 5½ μέτρων ὑπὸ τὴν ἐπιφάνειαν ἐπιδρᾷ ἡ διακύμανσις τοῦ ὕδατος· κάτω τοῦ βάθους ἐκείνου τὰ κύματα εἶναι ἤρεμα, ἑπομένως χρήσιμον εἶναι καὶ ἄλλο ὑλικόν· ἀλλ’ ἀνωτέρω τοῦ σημείου τούτου ἀπαιτοῦνται ὀγκόλιθοι. Οὕτως ἔχουσιν ἤδη τὰ περὶ τούτου· τίνες ἄρα αἱ ὑποχρεώσεις τῆς Ἑταιρίας, ἀφοῦ δὲν εὑρέθησαν ὀγκόλιθοι κατὰ τὸ μέρος, ὅθεν κατὰ τὰς ἀναληφθείσας ὑποχρεώσεις θὰ μετεφέροντο οὗτοι, εἶναι ζήτημα λυτέον βραδύτερον· ὤφειλον ὅμως ν’ ἀνακοινώσω τὴν σημερινὴν τοῦ ζητήματος κατάστασιν, τοῦ ὁριστικοῦ κανονισμοῦ γενησομένου διὰ Διατάγματος, κατὰ τὰς γνώμας τῶν ἁρμοδίων περὶ τῶν ὑποχρεώσεων ἑκάστου. Γίνεται προσέτι ἐρώτησις καὶ περὶ ἐπιφυλάξεως τοῦ δικαιώματος τῆς Πολιτείας, ὅπως ἐν καιρῷ πολέμου κατασκευάσῃ ἔργα ἀμυντικὰ, ἢ διακόψῃ τὴν συγκοινωνίαν, ἢ λάβῃ ἄλλα μέτρα, ἐκ τοῦ ἐκρύθμου τῆς καταστάσεως ἐπιβαλλόμενα· ἀλλὰ περὶ τούτων πάντων προνοεῖ ὁ νόμος καὶ ἡ σύμβασις, διότι πᾶν τὸ ἐν τῷ νόμῳ περιλαμβάνεται ἐν τῇ συμβάσει διὰ παραπομπῆς. Ἐν τῷ νόμῳ γίνεται ῥητὴ μνεία τῶν θεμάτων τούτων· ἔχομεν ἐν αὐτῷ διάταξιν, καθ’ ἣν, «πολέμου ἐκραγέντος, ἡ Ἑταιρία θέλει συμμορφοῦσθαι μὲ τὰ προφυλακτικὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἤθελε θεωρήσει εὔλογον νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις.» Ἀλλὰ καὶ ἂν ταῦτα μὴ ὑπῆρχον ἐν τῷ νόμῳ, ἐξυπακοῦνται· περιελήφθησαν δ’ ἐν τῷ νόμῳ πρὸς βεβαίωσιν μᾶλλον, ὅτι ἡ δαπάνη ἔσται εἰς βάρος τῆς Κυβερνήσεως ἢ δι’ ἄλλον λόγον, διότι τὰ τῆς ἐνασκήσεως τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων τῆς Πολιτείας δὲν χρήζουσιν ἰδίας ἐπιφυλάξεως.

§69ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐπιτακτικὸν ἔχω καθῆκον, καὶ ὡς πολίτης Κορίνθιος, ἀλλὰ μάλιστα ὡς Βουλευτὴς, νὰ ὑπενθυμίσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ὅταν μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν ἐκ τοῦ σεισμοῦ καταστροφὴν τῆς Κορίνθου παρεκίνησε τοὺς Κορινθίους νὰ μετοικήσωσιν ἐκ τῆς ἐρειπωθείσης αὐτῶν πόλεως καὶ νὰ συνοικισθῶσιν εἰς τὸ κόλπωμα ἐκεῖνο τῆς ἀκτῆς, ἔνθα ἐκτίσθη ἡ σημερινὴ πόλις, ὑπεσχέθη πρὸς αὐτοὺς, οὐχὶ βεβαίως διὰ συμβολαίου, ἀλλὰ διὰ τοῦ ἀξιώματος καὶ τοῦ ἠθικοῦ κύρους, ἐπισήμως, ὅτι διὰ τοῦ καθορισμοῦ τοῦ τόπου ἐκείνου ἐσκόπει νὰ παρασκευάσῃ δι’ αὐτοὺς μέλλον εὐτυχὲς, ἐμπορικὸν καὶ βιομηχανικὸν ἀσυγκρίτως τοῦ ἐν τῇ ἀρχαίᾳ πόλει καλλίτερον. Κατὰ τὴν συζήτησιν μάλιστα τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ κανονίζοντος τὸν συνοικισμὸν τῆς Κορίνθου, ἐξῆρεν ὁ τότε Πρωθυπουργὸς τὰ πλεονεκτήματα τῆς θέσεως, εἰς ἣν ὡρίσθη ὁ συνοικισμὸς τῆς πόλεως τῆς νέας Κορίνθου, καὶ παρήνει αὐτοὺς καὶ παρεκίνει διὰ πολλῶν παροχῶν καὶ πλειόνων ἐπαγγελιῶν περὶ τοῦ εὐτυχοῦς αὐτῶν μέλλοντος, νὰ σπεύσωσι νὰ κατέλθωσιν εἰς τὴν νέαν παραλίαν, τὴν καλουμένην τότε καὶ οὖσαν Σχοινιᾷ, ὡς ἐκ τοῦ ἐκ πυκνῶν σχοίνων δάσους. Μετὰ μελέτην δὲ τότε εἶχεν ἀποβλέψει ἡ Κυβέρνησις νὰ καθορίσῃ τοῦτο τὸ πρὸς τὸ ἄκρον τοῦ Ἰσθμοῦ κόλπωμα τῆς ἀκτῆς πρὸς ἀνοικοδόμησιν τῆς νέας πόλεως· διότι ἐφρόνει εὐλόγως, ὅτι μετὰ βραχὺ θὰ ἐπήρχετο ἡ ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς διὰ τῆς θαλάσσης συγκοινωνίας ἐπίσπευσις τῆς τομῆς τοῦ Ἰσθμοῦ. Οὕτω δὲ θὰ εὑρίσκετο ἡ νέα πόλις, ἡ μέλλουσα νὰ συνοικισθῇ ἐκεῖ παρὰ τὸ στόμιον τῆς διώρυγος, μεταξὺ δύο θαλασσῶν, καὶ χρυσαῖ ἐλπίδες ὑπανέτελλον εἰς αὐτήν. Ἀτυχῶς ὅμως ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1882, ἧς προΐστατο αὐτὸς ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, δὲν ἐπέμεινεν, ὅπως τὸ δυτικὸν στόμιον τῆς διώρυγος ἀνοιχθῇ ἐγγύτατα πρὸς τὴν πόλιν, ἵνα δώσῃ ζωὴν εἰς αὐτὴν, ἀλλ’ ἔστερξε νὰ ἀνοιχθῇ τὸ στόμιον ἡμίσειαν ὥραν μακρὰν τῆς Κορίνθου, χάριν τῆς ἑταιρίας. Τοῦτο δὲ ἀποδεικνύει τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως μεριμνήσῃ νῦν, οὐχὶ πλέον ὅπως μέρος τῶν χρυσῶν τούτων ἐλπίδων καὶ ἐπαγγελιῶν ἐπιτευχθῇ, ἀλλ’ ὅπως ἀποσοβηθῇ ἡ παντελὴς αὐτῆς ἐρήμωσις.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἤδη, μετὰ τὴν πτώχευσιν τῆς ἑταιρίας, περιμένομεν ν’ ἀποκτήσωμεν παρὰ τῆς διαδόχου ἑταιρίας ὅ,τι δὲν ἠδυνήθημεν ν’ ἀποκτήσωμεν παρὰ τῆς ἀρχικῆς;

§71ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην ἀναντιλέκτως εἶχεν ἀναλάβει ἡ παλαιὰ ἑταιρία, διότι οὐ μόνον ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Τὺρ ἀνέλαβε ταύτην ἐγγράφως, ἀλλ’ ἠγγυήθη διὰ τὸν κ. Τὺρ καὶ ὁ ἀξιότιμος διοικητὴς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κ. Ῥενιέρης. Ἰδοὺ, κρατῶ ἀνὰ χεῖρας τὰ κείμενα τῶν ἐπιστολῶν τῶν κυρίων τούτων, ἅπερ δὲν ἀναγινώσκω, ἵνα μὴ μάτην σᾶς βαρύνω, ἀφοῦ οὐδεὶς τὰ ἀρνεῖται. Ἐὰν λοιπὸν ἡ ἑταιρία ἐκείνη, ἡ ἐπ’ ἀδήλοις ἀναλαβοῦσα μίαν τοσοῦτον βαρυδάπανον ἐπιχείρησιν καὶ ὡς πρὸς τὴν ἔκβασιν πολὺ δυστέκμαρτον, εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ ἀναλάβῃ δι’ ἐγγράφου ὁμολογίας, ἐξαναγκασθεῖσα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τῆς τότε, τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παράσχῃ εὐκολίας τινὰς εἰς τὴν ἀποπεράτωσιν τοῦ κυματοθραύστου καὶ τὴν ἐκβάθυνσιν τοῦ λιμένος τῆς πόλεως, πῶς δὲν δύναται ν’ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, τοῦ νὰ παράσχῃ τὰς αὐτὰς εὐκολίας, μία ἑταιρία, ἡ ὁποία, τελεσθέντος σχεδὸν ἤδη τοῦ ἔργου, ἐπὶ βεβαίοις καὶ ἀσφαλέσι σχεδὸν ἀναλαμβάνει τὴν περαίωσιν αὐτοῦ; Ἡ ἑταιρία ἐκείνη πολλοὺς διέτρεχε κινδύνους, ἠδύνατο βεβαίως νὰ εὕρῃ ἐν τῇ σκαφῇ καὶ ὀλιγώτερα προσκόμματα, ἠδύνατο ὅμως νὰ εὕρῃ καὶ πολὺ μεγαλείτερα· ἠδύνατο ἀντὶ τῆς μαλακῆς γῆς νὰ εὕρῃ γρανίτην, νὰ εὕρῃ βράχον, ὁ ὁποῖος πολὺ μεγαλειτέρας δυσκολίας καὶ δαπάνας ἤθελεν ἐπιφέρει. Ἠδύνατο νὰ προσκρούσῃ καὶ πρὸς μυρία ἄλλα ἀπρόοπτα προσκόμματα. Ἀλλὰ σήμερον ἡ νέα ἑταιρία ἀναλαμβάνει τετελεσμένον ἔργον, καὶ μόνον, ὅπερ ἀπομένει αὐτῇ νὰ πράξῃ, εἶναι ἡ τοίχωσις τῶν χθαμαλῶν μερῶν τῆς διώρυγος. Δὲν ἔχει οὐδὲν ἄλλο νὰ πράξῃ ἡ νέα ἑταιρία ἢ νὰ διαπλατύνῃ κατά τι τὰς ἄνω παρειὰς τῆς διώρυγος, ὥστε νὰ μὴ ἦναι ὅλως κάθετοι, ἀλλὰ, καταστᾶσαι ἐπικλινέστεραι, νὰ μὴ φέρωσι μέγα βάρος εἰς τὰ κάτω στρώματα. Καὶ μετὰ τοῦτο νὰ ὀχυρώσῃ τὰ βάθη αὐτῆς διὰ λιθοκτίστου τοίχου, ἵνα μὴ παρασύρωνται ἀπὸ τὴν θάλασσαν τὰ ἀμμώδη στρώματα, τὰ ἐν τῷ βάθει ἀπαντηθέντα. Ἀντὶ δὲ τούτων λαμβάνει τὸ δικαίωμα, ὅπως ἐκ τῶν κερδῶν ἀποσύρῃ ὁλόκληρον τὸν τόκον τῶν καταβληθησομένων κεφαλαίων καὶ πλὴν τούτου καὶ τὸ ¼ τῶν ὑπολειφθησομένων κερδῶν. Οὐδόλως λοιπὸν ἀκριβὴς ὁ ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ προτεινόμενος λόγος. Ἐξ ἐναντίας φρονῶ ἀδιστάκτως, ὅτι εἰς κρείσσονα θέσιν εὑρίσκεται ἡ νέα ἑταιρία αὕτη, καὶ δύναται ν’ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, καὶ ὀφείλει νὰ τὴν ἀναλάβῃ, ἀφοῦ ἀναλαμβάνει πάσας τὰς ὑποχρεώσεις καὶ τὰ δικαιώματα τῆς παλαιᾶς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὁ συλλογισμὸς, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Γαζῆς, ὁ Ἕλλην μηχανικὸς, ὁ ἐσχάτως ἐκεῖ ἀποσταλεὶς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἐσκέφθη καὶ ὑπέβαλε πρὸς τοὺς προϊσταμένους αὑτοῦ, δὲν εἶναι κατὰ πάντα ὀρθὸς, οὐδὲ δίκαιος. Ὁ κ. Γαζῆς, ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν ἑταιρίαν, μὴ ἐκτελέσασαν τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῆς καὶ μὴ παρασχοῦσαν τοὺς ὀγκολίθους πρὸς περάτωσιν τοῦ κυματοθραύστου Κορίνθου, λέγει, ὅτι τοῦτο συνέβη διότι δὲν εὑρέθησαν ὀγκόλιθοι τοιοῦτοι ἐν τῇ σκαφῇ τῆς διώρυγος. Βεβαίως τοῦτο ἔχει τινὰ βάσιν, δὲν εἶναι ὅμως καὶ ἀπολύτως ἀκριβὴς, διότι ἂς ἐνθυμηθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι, ἂν οἱ ὀγκόλιθοι οὗτοι εὑρίσκοντο εἰς τὸ ἀνατολικώτατον χεῖλος τῆς διώρυγος, ἤτοι τὸ πρὸς τὸν Σαρωνικὸν κόλπον, θὰ ὑπεχρεοῦτο νὰ μεταφέρῃ τούτους ἐκεῖθεν, ὥστε, ἐὰν μετέφερεν, ὡς ὑπεχρεοῦτο, ἐκεῖθεν τοὺς ὀγκολίθους ἡ ἑταιρία, βεβαίως θὰ εἶχε μεγαλειτέρας δαπάνας καὶ δυσχερείας· διότι τὸ μέρος ἐκεῖνο ἀπέχει περισσότερον ἐκ τῆς πόλεως Κορίνθου, ἔνθα θὰ ἐῤῥίπτοντο οἱ ὀγκόλιθοι.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἑταιρία ἔχει σιδηρόδρομον καθ’ ὅλον τὸ μῆκος τῆς διώρυγος.

§73ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν ἠδύνατο ὅμως διὰ τοῦ σιδηροδρόμου νὰ μεταφέρῃ τοὺς ὀγκολίθους μέχρι τοῦ σημείου τῆς καταβυθίσεως καὶ τῶν ἐργασιῶν τοῦ κυματοθραύστου. Μοὶ φαίνεται ἑπομένως, ὅτι οὔτε ἡ παρατήρησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι βάσιμος, οὔτε ἡ νέα ἑταιρία ἤθελεν ὑποβληθῆ εἰς μεγάλας δαπάνας, διὰ νὰ παράσχῃ τὸ ὀφειλόμενον μικρὸν τοῦτο βοήθημα εἰς τὴν δυσπραγήσασαν πόλιν. Ἀνάγκη νὰ ἐνθυμηθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ πόλις αὕτη, ἕνεκα τῶν φυσικῶν καὶ πολιτικῶν αὐτῆς ἀτυχημάτων, ἕνεκα τῶν ἐπανειλημμένων τραυμάτων, τὰ ὁποῖα ὑπέστη, καὶ ἕνεκα ὅλων τῶν μεγάλων ἰδίως συγκοινωνίας ἔργων, τὰ ὁποῖα κατεσκευάσθησαν πρὸς ὄφελος τοῦ λοιποῦ βασιλείου, περιέστη εἰς ἀπελπιστικὴν θέσιν. Πλὴν τῆς ἐκ τοῦ σεισμοῦ ἐρημώσεως, ἐξαντλησάσης οἰκονομικῶς, ὡς εἰκὸς, τοὺς κατοίκους, ἐπῆλθεν ἡ κατάργησις τοῦ Ἐπαρχείου, καὶ ἡ ἀπ’ αὐτῆς ἀφαίρεσις τοῦ στρατοῦ ἐκεῖθεν, ἐνῷ ἡ Κόρινθος ἦτο ἕδρα τάγματος, πάντοτε μεγαλοπρεπῆ πρὸς τοῦτο κεκτημένη στρατῶνα. Κατεσκευάσθησαν οἱ σιδηρόδρομοι, καὶ ἐστερήθη πασῶν τῶν ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας ἡ Κόρινθος ἐκαρποῦτο, χρησιμεύουσα ὡς μικρὸς σταθμὸς εἰς τοὺς ἐκεῖθεν διερχομένους· ἤδη μόνον τὸν καπνὸν τῶν διερχομένων σιδηροδρόμων βλέπει. Μετὰ μικρὸν θὰ κοπῇ καὶ ἡ μικρὰ αὕτη λωρὶς καὶ ἅπαντα τὰ πλοῖα θὰ διέρχωνται ἀπ’ εὐθείας ἐκεῖθεν· θὰ ἐκλείψῃ καὶ ἡ ἀπομένουσα μικρὰ κίνησις ἐν τῇ πόλει, καὶ μόνον τὴν πληθὺν τῶν διερχομένων πλοίων καὶ ἀτμοπλοίων μακρόθεν θὰ θεῶνται, θαυμάζοντες, οἱ Κορίνθιοι. Καὶ δὲν λυποῦμαι βεβαίως διὰ τὴν κατασκευὴν ἁπάντων τούτων τῶν ἔργων, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο βεβαίως πρὸς ὄφελος καὶ προαγωγὴν τῶν ἐν γένει κοινωνικῶν συμφερόντων, ἀλλὰ λέγω, μόνον, ὅτι ταῦτα ἐπέφερον εὐκολίας καὶ ὀφέλη εἰς τὸ γενικὸν ἐμπόριον, τὴν δυστυχίαν δὲ εἰς τὴν Κόρινθον καὶ ἐπικαλοῦμαι τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως πρὸς σωτηρίαν αὐτῆς ἀπὸ παντελοῦς καταστροφῆς. Αἱ περιστάσεις λοιπὸν αὗται, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελεῖ ἡ πόλις αὕτη ἔκτοτε, ἡ δυστυχία, εἰς ἣν εὑρίσκονται τοσαῦται οἰκογένειαι, αἱ ὁποῖαι, ἔχουσαι τὰς ὑποσχέσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ ταύταις δικαίως στηριχθεῖσαι, συνῳκίσθησαν ἐκεῖ, ἀσφαλὲς ἐχέγγυον θεωρήσασαι τὴν ἐκ τούτων ἠθικὴν αὐτῆς ὑποχρέωσιν, ἐπιβάλλουσιν ἀδυσωπήτως τῇ Κυβερνήσει σύντονον μέριμναν. Οὐχ ἧττον καὶ ἡ πραγματικὴ ὑποχρέωσις, ἣν εἶχεν ἀναλάβει ἐγγράφως ἡ παλαιὰ ἑταιρία, ὅπως μεταφέρῃ ἰδίαις δαπάναις ἐκεῖ 20 χιλιάδων κυβικῶν μέτρων ὀγκολίθους, νομίζω, ὅτι εὐκολύνει τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅπως ἀξιώσῃ ἀπὸ τὴν νέαν ἑταιρίαν, ἀντὶ τῶν πολλῶν εὐκολιῶν, τὰς ὁποίας τῇ παρέχει, ν’ ἀναλάβῃ εὐλόγως καὶ δικαίως αὐτὴν τὴν μικρὰν ὑποχρέωσιν, τῆς ἐκτελέσεως τῆς ἐργασίας ταύτης. Ἀφοῦ μάλιστα δὲν θ’ ἀπαιτήσῃ ἢ ὀλίγας χιλιάδας δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν θὰ ἐπηρεάσωσι βεβαίως οὔτε τὰ κέρδη οὔτε τὴν τύχην αὐτῆς. Οὐδὲ τρεῖς δραχμαὶ ἢ τέσσαρες κατὰ κυβικὸν μέτρον θὰ χρειασθῶσιν, ὅπως μεταφέρῃ τοὺς ὀγκολίθους ἀπὸ τοῦ Λουτρακίου εἰς νέαν Κόρινθον διὰ φορτηγίδων, πρὸς τὴν κατασκευὴν τοῦ κυματοθραύστου, ὁ ὁποῖος μάλιστα, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀπὸ 5 μέτρων καὶ ἄνω ἀπαιτεῖται νὰ κατασκευασθῇ δι’ ὀγκολίθων, ἐνῷ κάτω τῶν πέντε μέτρων βάθους, τῆς θαλάσσης μενούσης ἀκυμάντου καὶ ὑπὸ τὸν σφοδρότατον ἄνεμον, δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ μηχανικοῦ καὶ τὸ ἐξορυσσόμενον ἐκ τῆς σκαφῆς τῆς διώρυγος ὑλικόν. Τί εἶναι ἡ δαπάνη αὕτη ἀπέναντι τῶν 20 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα θὰ δαπανήσῃ ἡ νέα ἑταιρία εἰς ἀποπεράτωσιν τῆς διώρυγος; Τίνα σημασίαν, ἐρωτῶ, δύναται νὰ ἔχῃ τόσῳ μικρὰ δαπάνη πρὸς τὴν τύχην αὐτῆς; Προκειμένου δὲ περὶ τῆς σωτηρίας πόλεως τόσῳ εὐκλεοῦς, ἀτυχησάσης, ποῖον τὸ καθῆκον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Ἔχει ἀνάγκην νὰ τὸ ἀκούσῃ παρ’ ἐμοῦ;

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Προκειμένου περὶ συμβάσεως, πρέπει ν’ ἀκριβολογῶμεν καὶ δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παρέχωμεν ἐλπίδας περὶ ὠφελημάτων, ἀποῤῥεόντων ἐξ αὐτῆς, ἂν μὴ στηρίζωνται αὗται ἐπὶ ἀναγεγραμμένων ὑποχρεώσεων. Τὸ ἔργον τοῦ Ἰσθμοῦ, οὗ τὴν περάτωσιν θ’ ἀναλάβῃ ἤδη ἄλλη ἑταιρία, εἶναι ὠφέλιμον οὐ μόνον εἰς τὴν ὅλην Ἑλλάδα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν Κόρινθον, δὲν ὑπάρχει ἄρα ἀφορμὴ ἀποζημιώσεως τῆς Κορίνθου ἐπὶ τῷ ἔργῳ, καίτοι εἶναι πρέπον νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκ τοῦ ἔργου ὅσον ἔνεστι πλειότερον καὶ ὑπὲρ τῆς Κορίνθου, ἐπιτυγχάνοντες, εἰ δυνατὸν, καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑποχρεώσεως, ἣν ἄλλοτε ἀνέλαβεν ἡ ἑταιρία. Ἀλλὰ δέον νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ μεταβίβασις τῶν δικαιωμάτων καὶ ὑποχρεώσεων τῆς πτωχευσάσης ἑταιρίας εἰς τὴν νέαν ἑταιρίαν εἶναί τι, ἐφ’ ᾧ ἀξιοῦται συγχαρητηρίων ἡ χώρα· διότι, ἂν μὴ ἐγίνετο αὕτη, ἠθέλομεν στερηθῆ τῶν ἐκ τοῦ ἔργου ποικίλων ἀγαθῶν, οἱ δὲ ὅροι, ὑφ’ οὓς ἐγένετο ἡ μεταβίβασις τῆς ἐπιχειρήσεως ἀπὸ τῆς πτωχευσάσης ἑταιρίας εἰς ἑταιρίαν νέαν, ἀναλαμβάνουσαν τὴν συνέχισιν καὶ συμπλήρωσιν τοῦ ἔργου, ὑπῆρξαν καθ’ ὅλα ἐπωφελεῖς, ἐπιτευχθέντος ἐν ἄλλοις, ἵνα ἑταιρία Ἑλληνικὴ ἀντικαταστήσῃ ἑταιρίαν ξένην, ὅπερ ἐπὶ ἔργου σημαίνοντος ἐν τῇ φυσικῇ γεωγραφίᾳ τῆς χώρας ἔχει ἰδίαν ὅλως ἀξίαν. Ἡ Κυβέρνησις προσεπάθησε πολλαχῶς νὰ ὑποβοηθήσῃ τὴν τοιαύτην τῆς ἐπιχειρήσεως μεταβίβασιν, καὶ δὲν προέβη μὲν εἰς θυσίας τοῦ Δημοσίου, καίπερ ἐπιμόνως ζητουμένας, ὡς ἀπαραιτήτους πρὸς τὴν συνέχισιν καὶ συμπλήρωσιν τοῦ ἔργου, ἀλλ’ εὐτυχήσασα νὰ ἴδῃ τέλος τὰς ὑποχρεώσεις τῆς πτωχευσάσης ἑταιρίας ἀναλαμβανομένας ὑπὸ τῶν δυναμένων νὰ ἐκπληρώσωσιν αὐτὰς ἐνδελεχῶς καὶ διὰ τρόπου ἱκανοποιοῦντος τὰς εὐλόγους ἀξιώσεις τῆς Πολιτείας, ὀφείλει νὰ ἀρκεσθῇ εἰς τοῦτο καὶ νὰ μὴ προκαλέσῃ δι’ ἀπαιτήσεων ὑπερβολικῶν τὸ ναυάγιον τῆς ἐπιχειρήσεως. Οὐδεμία ἄλλη γίνεται πρὸς τὴν νέαν ἑταιρίαν παροχὴ, πλὴν τῆς παρατάσεως τῶν διοριῶν τῆς ἐκτελέσεως, ἣν ἐπάγεται ἀναποδράστως ἡ τῆς ὑποχρέου ἑταιρίας πτώχευσις.

§75ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἶχεν ἀπαιτήσεις διὰ παροχὰς, ἐνῷ ἀναλαμβάνει ἔργον ἕτοιμον;

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶχεν ἀπαιτήσεις περὶ παροχῶν, διότι ἀναλαμβάνει ἐπιχείρησιν ἀτελεσφορήτως καταβροχθίσασαν δύο κεφάλαια· καὶ πρῶτον μὲν τὸ ἐκ τῶν μετοχῶν ἐκ 30,000,000, δεύτερον δὲ τὸ ἐκ τῶν διατεθεισῶν ὁμολογιῶν καὶ ἐξ ἄλλων ὑποχρεώσεων σχεδὸν ἐκ 15,000,000. Ἐπιστεύετο, ὅτι κεφάλαια πολὺ μικρότερα θὰ ἤρκουν εἰς συντέλεσιν τῶν ἔργων, καὶ ὅμως ἐξηντλοῦντο ἀλληλοδιαδόχως τὰ καταβαλλόμενα, αἱ δὲ ὑπολειπόμεναι δαπάναι ὑπελογίζοντο κατόπιν τῆς ἐξαντλήσεως αὐτῶν ὑπέρτεραι ἐνίοτε ἢ πρὸ τῆς καταβολῆς. Καὶ ἤδη τίς ἐγγυᾶται, ὅτι τὰ ὑπὸ τῆς νέας ἑταιρίας ὑπολογιζόμενα θέλουσιν ἐπαρκέσει εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπιχειρήσεως; Πλὴν τῶν κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ κ. Κελλενὲκ δαπανῶν εἰς ἐκτέλεσιν τῶν ἀπαραιτήτων πρὸς τὴν ἔναρξιν τῆς λειτουργίας τῆς διώρυγος ἔργων, ἀπαριθμεῖ ὁ κ. Κελλενὲκ ἐν τῷ ὑπομνήματι αὐτοῦ, καὶ ἄλλας δαπάνας, παρομαρτούσας, ὑφίστανται ὅμως καὶ δίκαι, ὧν ἡ ἔκβασις ἐνδέχεται νὰ βαρύνῃ τὴν νέαν ἑταιρίαν, ἐκινήθη δὲ ἤδη δικαστικῶς ἡ περὶ τὸν κ. Βιτάλην ἐργολαβία.

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἱ ἀξιώσεις αὗται εἶναι κατὰ τῆς παλαιᾶς ἑταιρίας.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο ἤρτηται ἐκ τῶν συμφωνιῶν τῆς παλαιᾶς ἑταιρίας καὶ τῆς νέας, ὧν δὲν ἔχομεν γνῶσιν, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε περὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων ὑπάρχουσι καὶ ἀβέβαια πολλὰ, ἡ δ’ ἐκτίμησις τοῦ κ. Κελλενὲκ παρουσιάζει τὸν κατώτατον ὅρον τῆς δαπάνης. Ἄδηλος ἔτι ἡ δαπάνη, ἣν τὸ τετελεσμένον ἔργον θέλει καταδείξει, ἀρκεῖ ὅμως τοῦτο ἐπὶ τοῦ παρόντος εἰς κατανόησιν τοῦ ἀβεβαίου τῶν ὑπολογισμῶν ἐν τοιούτῳ ἔργῳ, ὅτι, ἐνῷ σήμερον τὰ ⅔ τῆς τομῆς ἐτελέσθησαν, δὲν φαίνεται, ὅτι τὸ ὑπόλοιπον θὰ στοιχίσῃ πολὺ ὀλιγώτερον τῶν ἐξόδων τῆς τομῆς ὁλοκλήρου, ὡς ὑπελογίζοντο ὅτε ἤρξατο ἐκτελουμένη ἡ ἐπιχείρησις· διότι, ναὶ μὲν τότε συνεστήθη ἑταιρία ἐπὶ κεφαλαίῳ 30,000,000, ἀλλ’ ἡ δαπάνη τοῦ ἔργου ὑπελογίζετο κατωτέρα τῶν 24,000,000. Δὲν ἐπεβαρύνετο δὲ ἡ ἐπιχείρησις ἀρχικῶς δι’ ὑποχρεώσεων, οἵας ἀναλαμβάνει ἡ νέα ἑταιρία. Αὕτη μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἐξόδων τῆς διαχειρίσεως καὶ τοῦ πρὸς 6% τόκου τῶν ὁμολογιῶν, πρὸς δὲ καὶ τοῦ χρεωλυσίου αὐτῶν, μόνον μέχρι τῆς συμπληρώσεως τόκου 5% ἐπὶ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου ἔχει ἐνοχὴν ἐφ’ ὅλων τῶν κερδῶν, τὰ δὲ ἐπὶ πλέον διανέμεται μετὰ τῆς παλαιᾶς ἑταιρίας, λαμβάνουσα αὐτὴ τὸ ¼ καὶ ἀποδίδουσα εἰς τὴν παλαιὰν ἑταιρίαν τὰ ¾, καὶ ταῦτα ἕως οὗ τὸ μέρισμα ἀνέλθῃ εἰς 8% ἐπὶ τοῦ μετοχικοῦ κεφαλαίου, τῶν δ’ ἐπὶ πλέον τοῦ ὅρου ἐκείνου ἡ μὲν νέα ἑταιρία θὰ λαμβάνῃ μόνον τὰ δέκα ἑκατοστὰ, θ’ ἀποδίδῃ δὲ εἰς τὴν παλαιὰν ἑταιρίαν τὰ ἐννενήκοντα ἑκατοστά.

§79ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ἢ νὰ κερδίζῃ τὸν τόκον.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἐπιχείρησις εἶναι ἀβεβαία, διότι πλὴν τῶν ἐκτεθέντων ἔχομεν ἀβέβαια καὶ τὰ ἔξοδα συντηρήσεως, ἀβεβαίους καὶ τὰς προσόδους. Ἄδηλον, ἐὰν ἡ ναυτιλία τῆς Μεσογείου θέλῃ ὠφεληθῆ ἐκ τῆς ἀνοιγομένης ταύτης ὁδοῦ, ἢ ἐὰν θὰ ποιήσηται χρῆσιν αὐτῆς μόνη ἡ ναυτιλία τῆς Ἀδριατικῆς, ἢ μέρος αὐτῆς, καὶ ποῖον μέρος. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἀβέβαιον ἂν ἡ πρόσοδος θὰ ᾖ ἐπαρκὴς εἰς παροχὴν τοῦ τόκου 15 ἢ 18 ἑκατομμυρίων, καὶ κίνδυνος μὴ κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη αἱ δαπάναι τῆς συντηρήσεως ἀποδειχθῶσιν ἐλάσσονες τῶν προσόδων. Δὲν ἦτο ἄρα ἀδικαιολόγητος ἡ αἴτησις τῆς ἀναδεχομένης τὴν ἐπιχείρησιν ὁμάδος, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ποιήσηται πρὸς αὐτὴν παροχὰς, καίτοι ἄλλαι τοῦ Κράτους ἀνάγκαι, καὶ μάλιστα αἱ σιδηροδρομικαὶ, ἐπέβαλλον τῇ Κυβερνήσει ἄρνησιν πάσης παροχῆς, πλὴν τῆς παρατάσεως τῆς διορίας. Ἐπιτευχθείσης ὅμως ἐπὶ τοιούτοις ὅροις τῆς μεταβιβάσεως τῆς ἐπιχειρήσεως, ἡ πρὸς παροχὴν τῆς ἐγκρίσεως τῆς μεταβιβάσεως ἀπαίτησις τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως αὐξήσῃ τὰ βάρη τῆς ἐπιχειρήσεως, δὲν θὰ ὑπηγορεύετο ὑπὸ τοῦ δικαίου, ἀποκρούεται δὲ ὑπὸ τοῦ συμφέροντος τῆς Πολιτείας. Περὶ μεταφορᾶς ὀγκολίθων καὶ τῆς ἀνασκαφῆς τοῦ λιμένος Κορίνθου δὲν προσῆκεν ἵνα γένηται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως λόγος ἐπὶ τῇ παρεχομένῃ ἐγκρίσει τῆς νέας ἐπιχειρήσεως, ἂν μὴ ὑπῆρχε πρόθεσις ἐπιβαρύνσεως τῶν μεταβιβαζομένων ὑποχρεώσεων. Μηδεμιᾶς γενομένης πρὸς τὴν νέαν ἑταιρίαν παροχῆς, θὰ ἐκινδυνεύομεν, ἐγείροντες ἀπαιτήσεις, δυναμένας νὰ ἐκληφθῶσιν ὡς νέαι, νὰ προκαλέσωμεν τὴν διάλυσιν τῶν συμφωνιῶν τῆς παλαιᾶς ἑταιρίας καὶ τῆς νέας, καὶ θ’ ἀνελαμβάνομεν εὐθύνας ἐπὶ τῇ ἐνδεχομένῃ ματαιώσει ἔργου ὠφελιμωτάτου εἰς τὸ ἔθνος ἐν γένει καὶ εἰς τὸ διαμέρισμα, ἐν ᾧ ἐκτελεῖται, διότι καὶ ἡ Κόρινθος, ἥτις ὑπό τινων παριστᾶται ὡς ζημιουμένη, ὠφελήθη ἐκ τῶν τέως ἐργασιῶν τῆς τομῆς, θέλει δὲ ὠφεληθῆ καὶ ἐν τῷ μετέπειτα ἐκ τῆς λειτουργίας τοῦ ἔργου.

§81ΓΟΥΔΗΣ. Μὲ τὰς συζητήσεις θὰ κάμωμεν ν’ ἀποσύρωσι τὴν σύμβασιν.

§82Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν ἄλλοις πολιτεύμασι δύνανται νὰ ἐκδίδωνται νόμοι ἄνευ συζητήσεως, ἀλλ’ ἐν συνταγματικῷ πολιτεύματι οὐδεὶς νόμος δύναται νὰ ἐκδοθῇ, ἂν δὲν συζητηθῇ ἐν τῇ Βουλῇ. Ἐπειδὴ δὲ τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα συζητοῦσι, καλοῦνται νὰ δώσωσι ψῆφον ἀφοῦ σχηματίσωσιν γνώμην, ἕνεκα δὲ τούτου ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ συζητήσωσι, νὰ προβάλωσιν ἀπορίας, νὰ ζητήσωσι διασαφήσεις, ἵνα μορφώσωσι τὴν γνώμην αὐτῶν, διὰ τοῦτο οὐδαμοῦ καθορῶ τὸν κίνδυνον, τὸν ὁποῖον φοβεῖται ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Σπετσῶν. Οὕτως εἰμὶ καὶ ἐγὼ ἠναγκασμένος νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πληροφορίας πρὸς λύσιν ἀποριῶν, ἃς προέβαλον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου νομοθετεῖται μεταβολὴ εἰς τὰς διαστάσεις τοῦ εὔρους τῆς διώρυγος κατὰ τὸν πυθμένα, καὶ τοῦ εὔρους κατὰ τὰς παρειάς. Κατὰ τὸν παλαιὸν νόμον, τὸ εὖρος τοῦ πυθμένος εἶχε προσδιορισθῆ εἰς 22 μέτρα, τῶν δὲ παρειῶν εἰς 23 καὶ 60. Κατὰ τὸν νόμον, ὃν πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, τὸ εὖρος τοῦ πυθμένος ἀπὸ 22 γίνεται 21, τῶν δὲ παρειῶν εὐρύνεται εἰς 24 καὶ 60. Ἡ μεταβολὴ τοῦ εὔρους τῶν παρειῶν, ἡ νομοθετουμένη, κατεστάθη ἀναγκαία ἕνεκα τῆς ποιότητος τῆς γῆς, ἥτις κατὰ τὴν ἔναρξιν καὶ τὴν πρόοδον τῆς ἀνασκαφῆς κατεδείχθη, καὶ ἥτις δὲν ἦτο ἐκείνη, ἡ ὁποία ὑπετίθετο ἀρχικῶς. Ὅτε ἐπεχειρίσθη τὸ ἔργον, ἀπεδείχθη ὅτι ἡ γῆ, κατὰ τὸ μέρος, εἰς τὸ ὁποῖον διέρχεται ἡ διῶρυξ, δὲν εἶναι στερεὰ, ἐξ ἐναντίας ἀπεδείχθη, ὅτι εἶναι εὔθρυπτος καὶ καταπίπτει. Ἐντεῦθεν παρεστάθη ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιστρώσεως τῶν παρειῶν, διὰ λιθοδομῆς, ἔπρεπε δὲ πρὸς τοῦτο αἱ παρειαὶ νὰ γίνωσι μᾶλλον ὕπτιαι, ἵνα μὴ ἐπέλθῃ βλάβη εἰς τὸ ἔργον τῆς διώρυγος. Ἀλλ’ ἡ ἕνεκα τούτου ἀποφασισθεῖσα εὔρυνσις κατὰ τὸ ἄνω μέρος ἀπὸ 23, καὶ 60 εἰς 24, καὶ 60, ἤτοι κατὰ ἓν μέτρον, ἐκρίθη, ὅτι δύναται νὰ οἰκονομηθῇ περιοριζομένου τοῦ εὔρους τοῦ πυθμένος ἀπὸ 22 εἰς 21. Τοῦτο δὲ παρήγαγε τὴν ἀπορίαν μου, μήπως τοῦτο παραβλάπτῃ τὴν διώρυγα. Ἄλλως γνωρίζω, ὅτι κατ’ ἀρχὰς τὸ εὖρος τοῦ πυθμένος εἶχεν ὁρισθῆ εἰς 42 μέτρα, καὶ ἀπὸ 42 περιωρίσθη ὑπὸ τοῦ νόμου εἰς 22, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Λεσὲψ ἀναλόγως τῆς διώρυγος τοῦ Σουέζ. Τόσον δ’ εἶχε κῦρος ἡ γνώμη αὕτη, ὥστε οὐδεὶς ἀντεῖπεν, ἵνα νομοθετηθῇ ἡ εἰρημένη μεταβολή. Ὅταν ὅμως ἀπὸ 22 μέτρων περιορίζηται εἰς 21 τὸ εὖρος τοῦ πυθμένος, μοὶ ἠγέρθη δισταγμός. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπήντησεν, ὅτι ναὶ μὲν περιορίζεται τὸ εὖρος κατὰ 1 μέτρον, ἀλλὰ θέλουσιν ἀνασκαφῆ 24 καὶ 60, διότι ἑκατέρωθεν θέλει ἀνασκαφῆ 1 μέτρον, τὸ ὁποῖον θὰ καταληφθῇ ἀπὸ τὰς οἰκοδομηθησομένας παρειάς, ἀλλὰ τοῦτο οὐδὲν προσθέτει εἰς τὸ εὖρος τοῦ πυθμένος. Ἐὰν ἡ ἑταιρία ἀναγκάζηται ν’ ἀνασκάψῃ ἓν μέτρον ἑκατέρωθεν, τοῦτο τὸ πράττει ἵνα λιθοστρώσῃ τὰς παρειάς, τοῦτο ὅμως οὐδὲν προσθέτει εἰς τὸ εὖρος τοῦ πυθμένος, ὅστις θέλει εἶσθαι ὀλιγώτερον εὐρὺς ἢ ὅσον εἶναι ὁ πυθμὴν τῆς διώρυγος τοῦ Σουέζ, ἐναντίον τῆς γνώμης τοῦ κ. Λεσέψ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπείσθη, ὅτι ὁ περιορισμὸς τοῦ εὔρους τοῦ πυθμένος κατὰ ἓν μέτρον οὐδεμίαν θέλει φέρει βλάβην εἰς τὴν διώρυγα, ἐγὼ δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ εἴπω τι. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν εἶπεν ἰδίαν γνώμην, ἀνέφερε μόνον τὴν γνώμην τοῦ κ. Κελλενέκ. Ἀλλ’ ἡ γνώμη τοῦ κ. Λεσὲψ ἐπιστημονικῶς ἔχει μεῖζον κῦρος, ὁ δὲ κ. Λεσὲψ ἔκρινεν ἀναγκαῖον εὖρος 22 μέτρων.

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ βεβρεγμένη τομὴ εἶναι μεγαλειτέρα.

§84ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι εὐρυτέρα, διότι αἱ γωνίαι γίνονται ἀμβλύτεραι.

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ τοῦτο εἶναι τὸ σημαῖνον πρὸς τὴν χρησιμότητα. Τὸ στενότερον ἢ εὐρύτερον τῶν παρειῶν ἀπολύτως δὲν εἶναι τὸ κύριον ζήτημα· τὸ κύριον ζήτημα εἶναι ἡ ἔκτασις τῆς βεβρεγμένης τομῆς. Ἡ βεβρεγμένη τομὴ κατόπιν τῆς προτεινομένης εὐρύνσεως κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν ἐπὶ τῇ στενώσει κατὰ τὸν πυθμένα εἶναι μεγαλειτέρα. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ κ. Κελλενὲκ (ἀναγινώσκει): «Ἐκ τῆς τροποποιήσεως ταύτης θέλει προκύψει αὔξησις τοῦ πλάτους κατὰ τὴν ἐπιφάνειαν τῆς θαλάσσης, καὶ δύναταί τις νὰ ἐπωφεληθῇ ἐκ τῆς αὐξήσεως ταύτης, ἵνα ἐλαττώσῃ ὀλίγον τὸ εὖρος τοῦ πυθμένος. Τῷ ὄντι οἱ ὅροι τῆς πλωϊμότητος τῆς διώρυγος ἤρτηνται ἐκ τῆς καλουμένης βεβρεγμένης τομῆς. Ἐὰν ἐλαττωθῇ τὸ εὖρος κάτω ἐπὶ αὐξήσει καταλλήλῳ τοῦ εὔρους ἄνω, δὲν μεταβάλλεται ἡ βεβρεγμένη αὕτη τομή, διευκολύνεται μάλιστα ὁ διάπλους τῶν πλοίων, διότι ἐν τούτῳ καθίσταται ἡ διῶρυξ προσφυεστέρα πρὸς τὸ σχῆμα τῶν σκαφῶν, ἐχόντων τὸ μέγα εὖρος πρὸς τὴν ἐπιφάνειαν τοῦ ὕδατος.»

§86ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν τοῦτο ἦτο ἀληθές, ἐν πάσαις ταῖς περιπτώσεσι καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ εὖρος τοῦ πυθμένος περιωρίζετο κατὰ ἓν μέτρον, αἱ παρειαὶ θ’ ἀπετελοῦντο εὐρύτεραι.

§87ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχει βεβαίως ὅριον.

§88ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διατὶ περιώρισεν ὁ κ. Λεσὲψ τὸ εὖρος τοῦ πυθμένος τῆς διώρυγος τοῦ Σουέζ εἰς 22 μέτρα καὶ εἰς 21;

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τούτου τὴν ἐξήγησιν δίδει ὁ κ. Κελλενέκ· διότι κατὰ τὸ σχέδιον τῆς διώρυγος, ἐν ᾗ ἐποχῇ ἐζητήθη ἡ γνώμη τοῦ κ. Λεσὲψ, ἐκανονίζετο ἡ κλίσις ἐπὶ 1 μέτρου βάσεως διὰ 10 μέτρων ὕψους, ἐνῷ τώρα ἡ κλίσις δὲν κανονίζεται ἐπὶ ἑνὸς μέτρου βάσεως διὰ 10 μέτρων ὕψους, ἀλλ’ ἐπὶ ἑνὸς διὰ τεσσάρων. Τοῦτο δὲ μεταβάλλει τοὺς ὅρους. Ὁ κ. Λεσὲψ ἀναλόγως πρὸς τὴν κλίσιν ἐζήτει κατὰ τὸν πυθμένα πλάτος ἀνώτερον, ὅπως ἡ ὤθησις τῶν ὑδάτων εἰς τὰς παρειὰς μειωθῇ· αὐξανομένης ὅμως τῆς κλίσεως τῶν παρειῶν διὰ τῆς μειώσεως ἀπὸ 10 εἰς 4 τοῦ ἀντιστοιχοῦντος ὕψους πρὸς τὴν βάσιν 1 μέτρου, ἐγκρίνεται ἡ ἀφαίρεσις ἑνὸς μέτρου ἀπὸ τοῦ πλάτους τοῦ πυθμένος ἀβλαβὴς πρὸς τὴν πλωϊμότητα τῆς διώρυγος. Ταῦτα λέγει ὁ κ. Κελλενέκ.

§90ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τοῦτο ἐπεθύμουν νὰ παρατηρήσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ νέα ἑταιρία, ἥτις μέλλει νὰ σχηματισθῇ, εὑρίσκεται ὑπὸ ὅρους ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ κρείττονας τῶν ὅρων, ὑπὸ τοὺς ὁποίους ἤρξατο ὁ στρατηγὸς Τύρ. Ὁ στρατηγὸς Τὺρ, ὅταν ἤρξατο τοῦ ἔργου, ἐστηρίζετο ἐπὶ ὑποθέσεως, ἢ ἐπὶ δοκιμαστικῶν μελετῶν, ἡ νέα δὲ ἑταιρία ἔχει ὑπ’ ὄψιν της ὄχι μόνον δοκιμαστικὰς μελέτας, ἀλλὰ πλῆρες τὸ ἔδαφος ἀνεῳγμένον, ἔχει δὲ προσέτι ὅλον τὸ κέρδος τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων ἔργων. Δὲν εἶναι δὲ ἐντελῶς ἀληθὲς τὸ λεχθὲν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν ἐποιήσατο ὑποχώρησιν πρὸς τὴν νέαν ἑταιρίαν, διότι συνήνεσεν ἵνα περιορισθῇ κατὰ ἓν μέτρον τὸ εὖρος τοῦ πυθμένος, καὶ προσέτι συνήνεσε νὰ παραχωρήσῃ εἰς αὐτὴν δικαίωμα ἐγγραφῆς ὑποθήκης ἐπὶ τῆς διώρυγος. Καὶ τοῦτο μὲν δὲν ἐπάγει εἰς τὸ Κράτος τοὺς αὐτοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους θέλει ἐπιφέρει τὸ δικαίωμα ἐγγραφῆς ὑποθήκης ἐπὶ τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου, τὸ ὁποῖον ἐπετράπη διὰ νόμου, ἄλλως τε εἶναι ἀβέβαιον εἰς τὴν νέαν ἑταιρίαν τὸ ποσὸν, διὰ τοῦ ὁποίου δύνανται ν’ ἀναβιβασθῶσι τὰ ἔσοδα, τὸ ποσὸν ὅμως, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ δαπανήσῃ, δὲν εἶναι ἀβέβαιον.

§91ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ἔννοια τοῦ κ. Κελλενὲκ δὲν εἶναι αὕτη· ἡ συντήρησις τῶν παρειῶν ἐπάγεται δαπάνας ἐτησίας, αἵτινες κατὰ τὰ πρῶτα ἔτη πρέπει νὰ καταλογισθῶσιν εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς κατασκευῆς, διότι δὲν θὰ ἦναι πλῆρες τὸ ἔργον ἐπὶ τῇ ἐνάρξει τῆς κατασκευῆς τῆς διώρυγος, ἀλλὰ θὰ συμπληρωθῇ κατὰ μικρὸν, προσλαμβανούσης τῆς συντηρήσεως χαρακτῆρα κατασκευῆς, ἧς ἡ δαπάνη ἀναβιβάζεται ἐκ τούτου ἀπὸ 13 εἰς 15 ἑκατομμύρια. Τὰ ἔξοδα τῆς συντηρήσεως θὰ ἦναι ἐκ τῶν σπουδαιοτάτων, ἰδίως διὰ τὴν προσεγγίζουσαν εἰς τὴν κάθετον τομὴν τῶν παρειῶν.

§92ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν εἰς αὐτὴν νὰ ἀξιώσῃ παρὰ τῆς νέας ἑταιρίας ν’ ἀναλάβῃ τὴν ὑποχρέωσιν τῆς μεταφορᾶς ἢ τῆς παροχῆς τοῦ ἀναγκαίου ὑλικοῦ πρὸς κατασκευὴν τῆς ἐπεκτάσεως τοῦ βραχίονος τοῦ λιμένος Κορίνθου, ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ ἀξιώσωμεν παρ’ αὐτῆς τοιαύτην αἴτησιν, ἀφοῦ φοβεῖται ὅτι τοιαύτη πρότασις δύναται νὰ ματαιώσῃ τὴν σύστασιν τῆς ἑταιρίας. Ποιούμεθα ὅμως τὴν παρατήρησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι εὐκταῖον ἦτο νὰ ἔκρινεν ἄλλως, διότι ἤθελεν ἀποφύγει τὴν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου εἰσφορὰν τῶν ἀναγκαίων χρημάτων πρὸς ἐπέκτασιν τοῦ βραχίονος τοῦ λιμένος Κορίνθου, τοῦ ὁποίου ἡ ἀνάγκη εἶναι ὡμολογημένη, καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη μόνης τῆς πόλεως, ἀλλ’ ἀνάγκη, ἥτις συντελεῖ εἰς τὴν διευκόλυνσιν τῆς ἐν γένει συγκοινωνίας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, παρὰ τοῦ ὁποίου εἶχον ζητήσει τὴν σύμβασιν μεταξὺ τῆς νέας ἑταιρίας καὶ τῆς παλαιᾶς, ἀπήντησεν ὅτι τοιαύτη σύμβασις δὲν ὑπάρχει, διότι ἡ παλαιὰ ἑταιρία διατελεῖ ὑπὸ διάλυσιν, ἑπομένως ἦτο ἐν τῇ ἀνικανότητι νὰ συνομολογήσῃ σύμβασιν τοιαύτην, καὶ ὅτι μόνον ὁ διαχειριστὴς ἠδύνατο νὰ ὑπογράφῃ τὴν σύμβασιν ταύτην. Ὑπεγράφη ὅμως σύμβασις προσωρινὴ μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῶν κεφαλαιούχων τῶν Παρισίων, ὡς ἀναφέρει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις, ἡ συνοδεύουσα τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον. Δὲν ὑποθέτω ὅτι ὑπάρχει δυσκολία νὰ κατατεθῇ ἡ σύμβασις αὕτη εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ ἔκθεσις τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, δι’ ἧς συνωδεύθη τὸ νομοσχέδιον, ποιεῖται μνείαν τοιαύτης συμβάσεως, διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ κατατεθῇ καὶ ἡ σύμβασις αὕτη.

§93ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς τρίτης συζητήσεως, ἀντλοῦσα τὰς πληροφορίας της ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δημοσίων ἔργων, εἰς τί ποσὸν ἤθελεν ἀναβῆ ἡ δαπάνη πρὸς μεταφορὰν ὀγκολίθων, ὅσοι εἶναι ἀναγκαῖοι διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ κυματοθραύστου βραχίονος τῆς Κορίνθου· διότι μοὶ φαίνεται, ὅτι ἡ δαπάνη, ἡ ὁποία ἤθελεν ἐξευρεθῆ κατὰ προσέγγισιν, εἶναι τόσον μικρὰ ἀπέναντι τῶν πολλῶν ὑποχρεώσεων, ἃς ἔχει ἡ ἑταιρία, καὶ τὰ 15,000,000, τὰ ὁποῖα θὰ συντελέσουν εἰς περαίωσιν τοῦ ἔργου, ὥστε πιστεύω, ὅτι οὐδ’ αὐτὴ ἡ ἑταιρία ἤθελε παρουσιάσει δυσκολίαν εἰς τὴν πρώτην ἀξίωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡμολόγησεν ἐν τῇ πρώτῃ του ἀγορεύσει, ὅτι ἡ ὑποχρέωσις τῆς κατασκευῆς τοῦ κυματοθραύστου δὲν διημφισβητήθη ὑπὸ τῆς ἑταιρίας, ἀλλ’ ὅτι θέλει φροντίσει αὕτη νὰ μετακομίσῃ τοὺς ὀγκολίθους ἐκ τῆς διώρυγος· ἀλλ’ αὐτοὶ οἱ λόγοι, οὓς προέβαλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μοὶ φαίνονται ἀσθενεῖς, καὶ θὰ παρακαλέσω νὰ μᾶς φέρῃ πληροφορίας περὶ τῆς δαπάνης.

§94ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂν ἐξητάσθη τὸ ζήτημα τῆς στερεότητος τῶν τοιχωμάτων, τὰ ὁποῖα θὰ ἦναι κεκλιμένα καὶ οὐχὶ κάθετα.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον, ὅτι πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν διαπραγματεύσεων εἴχομεν ἀποστείλει ἐπὶ τόπου τὸν κ. Κελλενὲκ, χάριν εἰδικῶν μελετῶν ἐφ’ ὅλων τούτων τῶν ζητημάτων· ἀπεφάνθη δὲ ὁ κ. Κελλενὲκ διὰ τοῦ ὑπομνήματος, ὅπερ ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι πάντα τὰ ἐν τῷ ὑπομνήματι παριστάμενα ὡς ἀναγκαῖα, ἐκτελούμενα κατὰ τὰ ἐν αὐτῷ, θὰ ὦσιν ἀσφαλῆ. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως συμβάσεως περὶ παρατάσεως ἐπὶ ἓν ἔτος τῆς διαρκείας τῆς Γαλλικῆς ναυτικῆς ἀποστολῆς.

§97Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκεν εἰς τὴν ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν προέβαλον, εἶναι ἀρκοῦσα νὰ ὑποχρεώσῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ μὴ προσθέσῃ ἄλλους ἀξιωματικοὺς, ἀλλὰ νὰ περιορισθῇ εἰς τὸν ὑποναύαρχον κ. Λεζὲν καὶ νὰ ὑποχρεώσῃ καὶ ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον. Ἀλλ’ ἐὰν ἤθελε συμβῆ ν’ ἀντικατασταθῇ ὁλόκληρον τὸ Ὑπουργεῖον ὑπὸ ἄλλου, τὸ νέον Ὑπουργεῖον δὲν ὑποχρεοῦται ἐκ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ. Διὰ τοῦτο ἤθελον παρακαλέσει νὰ διασαφηνισθῶσι τὰ περὶ τούτου.

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὑποχρεοῦται, διότι ἡμεῖς δίδομεν διαβεβαίωσιν ὡς Κυβέρνησις ἐπισήμως εἰς τὴν Βουλήν. Τοιαύτη δὲ διαβεβαίωσις ὑποχρεοῖ πᾶσαν Κυβέρνησιν· δὲν πρόκειται περὶ ζητήματος κυβερνητικῆς εὐθύνης· ἡ Βουλὴ ψηφίζει τὸν νόμον ἐπὶ τῇ δοθείσῃ ὑποσχέσει, ἥτις εἶναι ἐπίσημος καὶ ὅρος τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, ἀναγραφησόμενος ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς.

§99ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ τούτου ἔχω ἀμφιβολίαν, διότι δὲν πρόκειται περὶ ἑρμηνείας, ἀλλὰ περὶ ἑτέρου, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ κυριώτατον. Τὸ ἄρθρον δεύτερον τοῦ νόμου δὲν χρῄζει ἑρμηνείας, ἀλλὰ ῥητῶς παρέχει ἐξουσίαν, καὶ ὁ μὲν Ὑπουργὸς βεβαιοῖ, ὅτι δὲν θέλει ποιήσει χρῆσιν τῆς ἐξουσίας ταύτης, βεβαίως δ’ ἐκ τῆς ὁμολογίας ταύτης οἱ νῦν Ὑπουργοὶ ὑποχρεοῦνται εἰς τοῦτο. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον μεταβληθῇ, καὶ ἔλθωσιν ἄλλοι Ὑπουργοί, αὐτοὶ θέλουσιν ἰσχυρισθῆ, ὅτι ἔχουσι κείμενον νόμου, τὸ ὁποῖον παρέχει αὐτοῖς ἐξουσίαν, οὐδεὶς δ’ ἐκ τοῦ νόμου διετάχθη περιορισμὸς αὐτῆς.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν θὰ ἠναντιούμεθα εἰς τὴν παραδοχὴν τούτου, προκειμένου περὶ τύπου, ἂν μὴ ἀνήγετο ὁ τύπος εἰς σύμβασιν, ἀλλ’ ἦτο ἁπλοῦν ζήτημα συντάξεως νόμου. Ἡ σύνταξις τοῦ νόμου ἀνήκει εἰς μόνην τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, ἀλλ’ ἡ διατύπωσις συμβάσεως δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν Βουλήν, οὐδὲ εἰς μόνην τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἀφορᾷ καὶ εἰς τὸν συνάψαντα τὴν σύμβασιν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν εἶναι δὲ πρέπον διὰ τοῦ νόμου νὰ ἐπηρεασθῶσι τὰ τῆς συμβάσεως. Ἐὰν ἦτο ἀναγκαῖος ὁ καθορισμὸς τῶν ἐν τῇ συμβάσει, ἡ διατύπωσις αὐτοῦ ἔδει ἐξ ἁβρότητος νὰ περιληφθῇ ἐν νέῳ κειμένῳ συμβάσεως ὑπὸ τῶν συνομολογησάντων τὴν ἀρχικήν. Τοιοῦτον καθορισμὸν δὲν κρίνω ἀναγκαῖον· ἀρκεῖ, φρονῶ, ἡ ἐξήγησις, ἡ δοθεῖσα περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἡ Κυβέρνησις ἐννοεῖ νὰ διαχειρισθῇ τὴν ἐξουσίαν, τὴν παρεχομένην εἰς αὐτήν· ἡ ἀναγραφὴ δὲ τῆς δηλώσεως ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς ἐγγυᾶται περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῆς συμβάσεως κατὰ τὰ ὑπεσχημένα.

§101ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅτι ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου δὲν εἶναι ὁμοία πρὸς τὴν διάταξιν τῆς συμβάσεως. Ἡ σύμβασις ἐν ἄρθρῳ 2 ἀφίνει εἰς τὴν ἐκλογὴν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἂν θέλῃ, νὰ καλέσῃ καὶ ἄλλους ναυτικοὺς ἀξιωματικοὺς ἐκ Γαλλίας, δὲν περιέχει δὲ ὡρισμένην καὶ καθαρὰν ὑποχρέωσιν πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, ἧς ἡ τροποποίησις ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ν’ ἀπαιτῇ τὴν ἐν νέου συνεννόησιν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ταύτης. Ὁ ὅρος οὗτος τῆς συμβάσεως εἶναι ὅλως προαιρετικὸς διὰ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἥτις δικαιοῦται νὰ καλέσῃ καὶ ἄλλους ἀξιωματικούς, δὲν ἔχει ὅμως οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν. Τὸ νομοσχέδιον ὅμως ἀπ’ ἐναντίας δίδει ὁριστικῶς τὴν ἐξουσίαν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν νὰ καλέσῃ καὶ ἄλλους καὶ νὰ πληρώσῃ τὰς ἀποδοχὰς αὐτῶν ἐξ ὡρισμένου κεφαλαίου τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργείου, ὡς ὥρισται ἐν τῷ νόμῳ. Ἡ δήλωσις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν βεβαίως δεσμεύει τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ δεσμεύει τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἥτις ἀνεδέχθη ὄχι τὴν ὑποχρέωσιν τῆς μὴ ἐκτελέσεως τοῦ νόμου ἀπολύτως, ἀλλὰ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ ζητήσῃ πίστωσιν πλείονα ἐκείνης, ἥτις ἀπαιτεῖται διὰ τὸν ναύαρχον. Ἄλλη ὅμως Κυβέρνησις δὲν δεσμεύεται νὰ ζητήσῃ πίστωσιν τοιαύτην, διότι αἱ δηλώσεις τῶν Κυβερνήσεων δὲν ἀκυροῦσι ῥητὰς διατάξεις τῶν νόμων. Δὲν δύναται ἑπομένως ἡ θεωρία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ ἦναι ἀκριβής. Ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις θέλῃ νὰ ἦναι συνεπὴς μὲ τὴν γνώμην ὅτι δὲν θὰ προσκληθῶσι καὶ ἄλλα πρόσωπα, τότε τὸ ἄρθρον 2 δύναται νὰ μεταβληθῇ, χωρὶς νὰ θίξῃ κατ’ οὐδὲν τὴν σύμβασιν, τὴν ὑπογραφεῖσαν μετὰ τοῦ Πρέσβεως τῆς Γαλλίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως ἄρθρων τινῶν τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§103ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν περιελήφθη ἐν τῷ τροποποιουμένῳ 41 ἄρθρῳ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προχθὲς παρετήρησα περὶ αὐτοῦ, τουτέστι δὲν ὁρίζεται ὁ χρόνος, ὁ μέλλων νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, τῆς κατατάξεως καὶ τῆς κληρώσεως, καὶ μένει μία ἀσάφεια πλήρης καὶ ἀκεραία.

§104ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ χρόνος τῆς κληρώσεως περιελήφθη εἰς καθορισμὸν τοῦ δικαιώματος.

§105ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι.

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως· διότι ἐτέθη ἐνταῦθα «....τῆς κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κληρώσεως φοιτήσεως ἢ μαθητείας ἀπόδειξιν». Ὥστε ἡ ἀπόδειξις ἀφορᾷ εἰς φοίτησιν ἀναγομένην εἰς τὴν ἐποχὴν τῆς κληρώσεως. Ἀφετηρία ὅμως τῆς ἀναβολῆς εἶναι ἡ ἐποχὴ τῆς κατατάξεως· τοῦτο δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναγραφῇ, διότι βεβαίως ἡ ἀναβολὴ ἡ τριετὴς, ἡ διετὴς, ἡ μονοετὴς, ἔχει ἀφετηρίαν τὸν χρόνον, ἀφ’ οὗ ἤρξατο ὑφισταμένη ἡ ὑποχρέωσις, ἀλλ’ ὁ χρόνος, ὁ λαμβανόμενος ὑπ’ ὄψει εἰς βεβαίωσιν, ἂν ὁ φοιτητὴς διανύῃ ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ τὸ δεύτερον ἢ τὸ τρίτον ἢ τὸ τέταρτον ἔτος, εἶναι ὁ χρόνος τῆς κληρώσεως. Τοῦτο δὲν ἔχει ἤδη ἣν εἶχε πρότερον σημασίαν, διότι ἤδη περιελάβομεν καὶ τοὺς τοῦ δευτέρου ἔτους φοιτητάς. Περιληφθέντων ὅμως καὶ τούτων, ἐὰν ὡρίζετο τὸ δικαίωμα ἐκ τῆς ἐποχῆς τῆς κατατάξεως, θὰ ἐπεξετείνετο τὸ δικαίωμα εἰς πάντα φοιτητὴν, διότι ὁ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κληρώσεως πρωτοετὴς θὰ διανύῃ τὸ δεύτερον ἔτος κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κατατάξεως, γινομένης τὸν Ὀκτώβριον, τουτέστιν εὐθὺς κατόπιν τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἑπομένου σχολικοῦ ἔτους.

§107ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε κατὰ τοῦτο ἐχειροτέρευσε τὸ νομοσχέδιον· διότι, ἐὰν ἔμενεν ἀπροσδιόριστον, ἴσως τὰ στρατολογικὰ συμβούλια θὰ ἐλάμβανον ὑπ’ ὄψει τὸν χρόνον τῆς κατατάξεως καὶ θὰ παρεῖχον ἀναβολὴν καὶ εἰς τοὺς διανύοντας τὸ πρῶτον ἔτος, ὡς διανύοντας τὸ δεύτερον κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κατατάξεως.

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐννοοῦμεν νὰ δώσωμεν τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς πρωτοετεῖς.

§109ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει ὁ αὐτὸς λόγος.

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν τῷ ἀρχικῷ νόμῳ καὶ ἐν τοῖς ξένοις νόμοις, ὅθεν παρελάβομεν τὴν διάταξιν, ἡ ἀναβολὴ δίδεται μόνον εἰς τοὺς διανύσαντας τὸ πλεῖστον τῶν σπουδῶν των, ἵνα μὴ διακόψωσιν αὐτὰς πρὸς τὸ τέλος, διότι μετὰ δύο ἐτῶν διακοπὴν χάριν τῆς ὑπηρεσίας θὰ ἐλησμόνει ὁ φοιτητὴς τὰ παραδοθέντα καὶ θὰ ἠναγκάζετο νὰ ἐπαναλάβῃ αὐτὰ ἐξ ὑπαρχῆς, ἐνῷ διακοπὴ ἀρχομένης τῆς φοιτήσεως δὲν εἶναι ἐπίσης ἐπιζήμιος.

§111ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ αὐτὸς λόγος τῆς ἀναβολῆς διὰ τοὺς φοιτητὰς δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ καὶ εἰς τοὺς μαθητὰς τοῦ Γυμνασίου.

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ μαθητῶν Γυμνασίου, συμπληρωσάντων τὸ 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας, δὲν λαμβάνεται νομοθετικὴ πρόνοια· ἀλλὰ καὶ περὶ φοιτητῶν πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι συμπληρουμένου τοῦ 21ου ἔτους ἡ φοίτησις κανονικῶς παύει, ἢ τοὐλάχιστον πλησιάζει πρὸς τὸ τέρμα· ὅτι, ἐὰν ὁ συμπληρώσας τὸ 21ον ἔτος δὲν ἐπεραίωσε τὰς πανεπιστημιακάς του σπουδὰς, ἢ δὲν πλησιάζῃ εἰς τὸ τέρμα αὐτῶν, ἀποτελεῖ ἐξαίρεσιν· εἶναι δὲ ἡ περίπτωσις τοσούτῳ μᾶλλον ἐξαιρετικὴ, ὅσῳ ἀπέχει πλειότερον τὸ τέρμα τῆς φοιτήσεως· πολλῷ δὲ μᾶλλον εἶναι ἐξαιρετικὴ ἡ περίπτωσις τοῦ συμπληροῦντος τὸ 21ον ἔτος τῆς ἡλικίας μαθητοῦ Γυμνασίου. Ὅτε ἐφοιτῶμεν ἐν τῷ Γυμνασίῳ ὁ κ. Μίλησης καὶ ἐγὼ, οἱ συμμαθηταὶ ἡμῶν ἦσαν τὸ πλεῖστον ἡλικίας ἀνωτέρας τοῦ 20 καὶ 21 ἔτους, ἀλλὰ σήμερον ἐν τῷ Γυμνασίῳ σπάνιοι εἶναι οἱ ἄγοντες τὸ 22ον ἔτος, περὶ τούτων δὲ, ὡς καὶ περὶ πρωτοετῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου, ἐχόντων ἡλικίαν 21 ἐτῶν συμπεπληρωμένων, δὲν καλούμεθα νὰ προνοήσωμεν νομοθετικῶς· ἴσως μάλιστα ἐπεξετείναμεν τὸ εὐεργέτημα πέραν τοῦ δέοντος, παρασχόντες αὐτὸ καὶ εἰς τοὺς δευτεροετεῖς, ἀλλὰ πάντως δέον νὰ σταματήσωμεν ἐκεῖ.

§113ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν λέγω ὅτι ὑπάρχουσι πολλοὶ, φοιτῶντες εἰς τὰ Γυμνάσια καὶ ἄγοντες τὸ 21ον ἔτος· ἐὰν δὲν ὑπάρχωσιν, ὁ νόμος δὲν θὰ ἐφαρμόζηται, ἐὰν ὅμως ὑπάρχωσιν εἴτε 5 εἴτε 10, διατὶ τάχα νὰ μὴ ἀπολαύσωσι καὶ αὐτοὶ τοῦ εὐεργετήματος τούτου; Γνωρίζω δὲ ἐκ πείρας μαθητάς τινας ἐν τοῖς Γυμνασίοις, ἄγοντας τὸ 20ὸν ἔτος τῆς ἡλικίας· νομίζω δὲ, ὅτι ἡ διακοπὴ τῶν μαθημάτων ἐν τοῖς Γυμνασίοις εἶναι πολὺ σπουδαιοτέρα τῆς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, καὶ δι’ αὐτὸ πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς αὐτοὺς ἡ ἀναβολή.

§114ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπιμένω, κύριε Πρόεδρε. Διηρέσαμεν τοὺς φοιτητὰς εἰς δύο τάξεις, εἰς τοὺς διανύοντας τὸ πρῶτον ἔτος, καὶ εἰς τοὺς διανύοντας τὸ δεύτερον, τρίτον καὶ τέταρτον· καὶ τοὺς μὲν διανύοντας τὸ δεύτερον, τρίτον καὶ τέταρτον ἔτος ἐκρίναμεν ἀξίους ἀναβολῆς κατατάξεως, διὰ τὸν λόγον, νὰ μὴ χάσωσι τὰ ἔτη τῶν σπουδῶν των ἢ τὰς κεκτημένας σπουδὰς, ὡς ἐκ τῆς παρεμβάσεως τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας, ἡ ὁποία εἶναι διετὴς, ἀλλὰ καὶ οἱ διανύοντες τὸ πρῶτον ἔτος τῆς φοιτήσεώς των κατὰ τὴν κλήρωσιν θὰ διανύωσι τὸ δεύτερον κατὰ τὴν κατάταξιν.

§115ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἐξαιροῦνται.

§116ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν νόμον δὲν ἐξαιροῦνται.

§117ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἐξαιροῦνται.

§118ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε ἀντὶ βελτιώσεως ἐπῆλθε μάλιστα ἀλλοίωσις ἐπὶ τὰ χείρω τοῦ νομοσχεδίου. Ἐὰν ἔμενε τὸ νομοσχέδιον ὡς ἦτο, οἱ πρωτοετεῖς φοιτηταὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κληρώσεως, τὸν Ἀπρίλιον, θὰ ἦσαν δευτεροετεῖς κατὰ τὴν κατάταξιν· ἤδη δι’ αὐτῆς τῆς τροπολογίας ἀποκλείονται. Πρόκειται περὶ τῶν φοιτητῶν τῶν ἐγγραφέντων τὸν παρελθόντα Σεπτέμβριον, οἱ ὁποῖοι θὰ κληρωθῶσι τὸν Ἀπρίλιον καὶ θὰ καταταχθῶσι τὸν Ὀκτώβριον, καὶ οἱ ὁποῖοι θὰ ἦναι δευτεροετεῖς τότε· αὐτοὺς τοὺς ἀποκλείει τὸ νομοσχέδιον. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ προσέξῃ εἰς τοῦτο.

§119ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχει ἔννοιαν τότε ἡ ἀναβολὴ ἐπὶ 3 ἔτη, τὴν ὁποίαν χορηγεῖτε.

§120ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διατί;

§121ΡΑΛΛΗΣ. Διότι δὲν περιλαμβάνετε τοὺς δευτεροετεῖς.

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀκριβῶς τοὺς περιλαμβάνομεν.

§123ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀναβολὴ τῶν τριῶν ἐτῶν ἀντιστοιχεῖ πρὸς τοὺς πρωτοετεῖς· οἱ δευτεροετεῖς κατὰ τὴν κλήρωσιν θὰ ἦναι τριτοετεῖς κατὰ τὴν κατάταξιν. (Διάλογοι).

§124ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι περιττὸν νὰ λέγητε, ὅτι χορηγεῖτε ἀναβολὴν κατατάξεως.

§125ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγκάζομαι καὶ αὖθις νὰ ἐπιμείνω. Δὲν βλέπω, διατὶ νὰ διακρίνωμεν εἰς δύο διαφόρους κατηγορίας τοὺς φοιτητὰς, ἀφοῦ ὁ αὐτὸς λόγος συντρέχει· ἔπειτα δὲν πρόκειται περὶ πολλῶν φοιτητῶν, διότι δὲν εἶναι πολλοὶ οἱ φοιτηταὶ, οἵτινες θὰ τύχωσι νὰ ἦναι πρωτοετεῖς καὶ νὰ πρόκηται νὰ κληρωθῶσι τὸ ἔτος ἐκεῖνο. Ἐὰν συνδυάσῃ τις τὰ δύο γεγονότα, ὅτι πρέπει νὰ διανύσωσι τὸ πρῶτον ἔτος, καὶ ὅτι κατ’ αὐτὴν τὴν ἐποχὴν πρέπει νὰ συμπέσῃ νὰ κληρωθοῦν θὰ ἴδῃ, ὅτι πρόκειται περὶ ἐλαχίστου ἀριθμοῦ φοιτητῶν· δὲν βλέπω δὲ τὸν λόγον, διατὶ νὰ μὴ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ τούτων.

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ λάβωμεν ὡς ἀφετηρίαν τὸ καθεστός. Κατὰ τὸ καθεστὸς λαμβάνουσιν ἀναβολὴν κατατάξεως οἱ τεταρτοετεῖς καὶ οἱ τριτοετεῖς, εἰς τούτους δὲ πρόκειται νὰ προσθέσωμεν τοὺς δευτεροετεῖς. Τίνες δὲ οἱ κατὰ τὸν νόμον τεταρτοετεῖς; Εἶναι οὗτοι οἱ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κατατάξεως ἀπόφοιτοι. Διατὶ εἰς τὸν ἀπόφοιτον δίδει ὁ νόμος τὴν ἀναβολήν; Ἵνα παρασκευασθῇ πρὸς τὰς ἐξετάσεις καὶ ὑποστῇ αὐτὰς πρὸ τῆς κατατάξεως. Εἰς τοῦτον τῷ ὄντι προσήκει ἡ ἀναβολὴ, διότι, τελειώσας τὴν φοίτησίν του, διατελεῖ παρασκευαζόμενος πρὸς τὰς ἐξετάσεις, ἀνεπανόρθωτον δὲ θὰ ὑφίστατο ζημίαν, διακοπτόμενος ἐν τῷ σταδίῳ τῆς παρασκευῆς, πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς στρατιωτικῆς αὐτοῦ ὑποχρεώσεως. Σωτήριος ἄρα ἀποβαίνει εἰς αὐτὸν, ἀπόφοιτον κατὰ τὴν ὥραν τῆς κατατάξεως, ἡ ἐτησία ἀναβολή. Χρήσιμος καὶ εἰς τὸν τριτοετῆ, κατατασσόμενον ὡς τεταρτοετῆ, ἡ διετὴς ἀναβολή· ἤδη προτείνομεν, ἵνα χορηγῆται τριετὴς ἀναβολὴ, τουτέστι πρόκειται νὰ προστεθῇ μία ἔτι ἡλικία εἰς τὰς εὐεργετουμένας δύο.

§127ΡΑΛΛΗΣ. Λοιπὸν τότε χορηγεῖται ἀναβολὴ κατατάξεως εἰς τὸν πεμπτοετῆ.

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδὲν ἤδη νεώτερον χορηγοῦμεν εἰς τὸν τεταρτοετῆ, ὅστις κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κατατάξεως θὰ ἦναι ἀπόφοιτος. Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι κατὰ τὰ κείμενα ὁ τεταρτοετὴς φοιτητὴς, τυγχάνων ἀναβολῆς, ὑπολογίζει αὐτὴν ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ὤφειλε νὰ καταταχθῇ καὶ καθ’ ἣν θὰ ἦναι ἀπόφοιτος· εἶναι δὲ τοῦτο δεδικαιολογημένον λίαν.

§129ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ἔλεγεν, ὅτι τὸν ὑφιστάμενον νόμον, ὅστις ἀφορᾷ τοὺς τεταρτοετεῖς καὶ τριτοετεῖς, τὸν ἑρμηνεύει ὡς ἀναφερόμενον εἰς τὴν κατάταξιν καὶ οὐχὶ εἰς τὴν κλήρωσιν. Ἐὰν ἐνθυμοῦμαι ἀκριβῶς τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ἕπεται, ὅτι οὐδὲν παραχωρεῖ διὰ τῆς σήμερον προτεινομένης τροποποιήσεως. Ἡ πρὸ ὀλίγου δὲ ἀγόρευσις αὐτοῦ δεικνύει, ὅτι καὶ ὁ σκοπὸς αὐτοῦ τοῦ ἰδίου δὲν ἦτο τοιοῦτος, ἀλλ’ ὅτι ἤθελε νὰ συμπεριλαμβάνῃ καὶ τοὺς δευτεροετεῖς, παριστῶν, ὅτι οἱ ἔχοντες ἡλικίαν 21 ἐτῶν πρωτοετεῖς εἰσι τόσον ὀλίγοι καὶ ἀποτελοῦσι τόσῳ μικρὰν ἐξαίρεσιν, ὥστε δὲν πρέπει νὰ συμπεριληφθῶσιν εἰς τὴν περὶ ἀναβολῆς κατατάξεως διάταξιν, διότι οὕτως ἠθέλομεν κατέλθει καὶ εἰς τοὺς μαθητὰς τῶν Γυμνασίων. Ἐὰν ἑπομένως ἡ πρώτη ἀγόρευσίς του, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο, πεποιθὼς ὅτι συμπεριλαμβάνει καὶ τοὺς δευτεροετεῖς, ἐκφράζῃ τὴν γνώμην του, τότε πρέπει νὰ ὁρισθῇ ὡς χρόνος, καθ’ ὃν θὰ χαρακτηρισθῇ ἡ φοίτησις τοῦ κληρωτοῦ, οὐχὶ ἡ ἡμέρα τῆς κληρώσεως, ἀλλ’ ἡ τῆς κατατάξεως, καὶ ἐὰν κατὰ τὴν ἡμέραν ταύτην ἦναί τις δευτεροετής, νὰ ἀπολαμβάνῃ τοῦ δικαιώματος τῆς ἀναβολῆς. Οὕτω θὰ συμπεριλάβῃ τοὺς δευτεροετεῖς καὶ θὰ ἦναι σύμφωνος μὲ ὅσα πρὸ ὀλίγου εἶπεν, ὅτι δηλ. μόνον τοὺς πρωτοετεῖς δὲν ἐννοεῖ νὰ συμπεριλάβῃ.

§130ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐξέθηκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι χορηγεῖται ἓν ἔτος ἐπὶ πλέον μετὰ τὸ πέρας τῆς φοιτήσεως· τοῦτο δὲ ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ κειμένου ἀκριβῶς τοῦ ἄρθρου 41 τοῦ νόμου ᾼΦΚΗʹ, καθ’ ὃ εἰς τὴν αὐτὴν μοῖραν τίθενται καὶ οἱ φοιτηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου καὶ οἱ μαθηταὶ τῆς Σχολῆς τῶν Τεχνῶν· ἐπειδὴ δὲ οἱ μαθηταὶ τῆς Σχολῆς τῶν Τεχνῶν δίδουσι τὰς ἐξετάσεις των ἀμέσως μετὰ τὴν λῆξιν τῶν σπουδῶν των, δὲν ὑπάρχει λόγος νὰ ἑρμηνεύσωμεν τὸν νόμον ὡς τὸν ἡρμήνευσεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ ἄρθρου 41 ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἐξέφερε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτε ὡμίλει διὰ τοὺς φοιτητὰς τοῦ Πανεπιστημίου, δηλ. ἐπειδὴ οὗτοι ἅμα τῇ περατώσει τῶν σπουδῶν των δὲν δίδουσιν ἀμέσως ἐξετάσεις, νὰ τοῖς χορηγηθῇ ἓν ἔτος ἐπὶ πλέον, διὰ νὰ δυνηθοῦν νὰ περατώσουν τὰς σπουδάς των· τοῦτο δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει, καὶ ἠθέλησεν ὁ νομοθέτης, τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ἐπεράτωσαν τὴν φοίτησίν των, νὰ δύνανται νὰ δίδωσι καὶ τὰς ἐξετάσεις των, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον τοῖς ἐχορηγήθη ἡ ἀναβολὴ κατατάξεως ἐπὶ ἓν ἔτος, καὶ ἐπὶ δύο ἔτη εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διανύουν τὸ τρίτον ἔτος· τοῦτο δὲ ἀποδεικνύεται διότι τίθενται εἰς ἴσην μοῖραν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι φοιτῶσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι φοιτῶσιν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν Τεχνῶν. Σήμερον θέλομεν ἢ δὲν θέλομεν νὰ χορηγήσωμεν τὸ αὐτὸ δικαίωμα τῆς ἀναβολῆς κατατάξεως εἰς τοὺς διανύοντας τὸ δεύτερον ἔτος; Ἐὰν μὲν θέλωμεν νὰ τοῖς χορηγήσωμεν αὐτὸ τὸ δικαίωμα, ἀναγκαίως θὰ λάβωμεν τὸν χρόνον τῆς κατατάξεως· θὰ εἴπωμεν λοιπὸν, ὅτι ὁ διανύων κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κληρώσεως τὸ πρῶτον ἔτος τῶν σπουδῶν του πραγματικῶς διανύει τὸ δεύτερον ἔτος κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κατατάξεως· ἑπομένως πρέπει νὰ ληφθῇ ἀναγκαίως ὑπ’ ὄψει.

§131ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ τῶν μαθητῶν τοῦ Σχολείου τῶν Τεχνῶν περιλαμβάνονται ἐν τῷ νόμῳ, βάσις ὅμως τοῦ κανονισμοῦ εἶναι τὰ τῶν φοιτητῶν τοῦ Πανεπιστημίου. Δὲν χωρεῖ μεταβολὴ τοῦ κανόνος χάριν τῆς Σχολῆς τῶν Τεχνῶν, ὅπως δὲν χωρεῖ μεταβολὴ χάριν τῶν σπουδαζόντων ἐν ξένοις Πανεπιστημίοις, τὸ δὲ κείμενον τοῦ ἰσχύοντος νόμου εἶναι εὐκρινέστατον ἐν τῷ θέματι τούτῳ. Ὁ ἰσχύων νόμος δὲν ὁμιλεῖ περὶ τρίτου καὶ τετάρτου ἔτους φοιτήσεως, ἀλλ’ ὁμιλεῖ περὶ τελευταίου καὶ προτελευταίου ἔτους. Ἐὰν ἄρα τὸ τελευταῖον ἔτος καθωρίζετο ἐκ τῆς ἐποχῆς τῆς κατατάξεως, ὁ κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κληρώσεως διανύων τὸ τελευταῖον ἔτος θὰ ἐστερεῖτο τοῦ δικαιώματος τῆς ἀναβολῆς, ἐνῷ ἐν τῇ ἐφαρμογῇ δὲν ἠμφισβητήθη τὸ δικαίωμα εἰς ἀπολαυὴν τοῦ εὐεργετήματος τοῦ διανύοντος τὸ τελευταῖον τῆς φοιτήσεως ἔτος κατὰ Μάρτιον, ἐποχὴν τῆς κληρώσεως, ὅστις κατὰ Ὀκτώβριον, ἐποχὴν τῆς κατατάξεως, θὰ ἦναι ἀπόφοιτος.

§132ΡΑΛΛΗΣ. Σᾶς παρακαλῶ νὰ ἑρμηνεύσητε τὸν νόμον ὡς πρὸς τὸν φοιτητὴν τῆς Σχολῆς τῶν Τεχνῶν, καὶ νὰ μοὶ εἴπητε, ποῖον εἶναι τὸ τελευταῖον ἔτος.

§133ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶπον, ὅτι τὰ περὶ τῶν μαθητῶν τῆς Σχολῆς τῶν Τεχνῶν ἐπιπροσετέθησαν εἰς τὰ ἐν τῷ νόμῳ περὶ τελευταίου καὶ προτελευταίου ἔτους τῆς ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ φοιτήσεως κεκανονισμένα, καὶ κατὰ ταῦτα ἐφαρμόζονται. Ἤδη πρόκειται εἰς τὸ τελευταῖον καὶ προτελευταῖον ἔτος νὰ προστεθῇ ἓν ἐπὶ πλέον, ἤτοι τὸ δεύτερον τῆς φοιτήσεως.

§134ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδὲν προστίθεται.

§135ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς φρονεῖ, ὅτι οὐδὲν προστίθεται, παραβάλλων τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πρὸς τὰ μέχρι τοῦδε γενόμενα· ἀλλὰ ταῦτα ἦσαν ἀντιφατικὰ καὶ παροδικά. Πλὴν δὲ τῶν ἀποφάσεων τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, μὴ συμφωνουσῶν πρὸς ἀλλήλας, ἀναιρουμένων δὲ πολλάκις ὑπὸ τῶν ἀποφάσεων τῆς ἐπὶ τῶν προσφυγῶν ἐπιτροπῆς, ἐπηύξανε τὴν σύγχυσιν ἡ φαινομένη προσθήκη ἔτους φοιτήσεως, ὡς ἐκ τῆς μὴ συμπεριλήψεως ἐν τῷ ὑπολογισμῷ τῶν ἐτῶν τῆς φοιτήσεως τοῦ χρόνου τῆς ἐπιστρατεύσεως, καθ’ ὃν τὸ Πανεπιστήμιον διετέλει κεκλεισμένον. Ἐκ τούτων πάντων ἐγεννήθησαν ζητήματα, ἅτινα ἔπρεπεν ὅπως δήποτε νὰ λυθῶσι καὶ ἐφ’ ὧν τὰ στρατολογικὰ συμβούλια ἐνήργουν ἕκαστον κατὰ τὴν ἰδίαν γνώμην. Σήμερον, ἀποφοιτησάντων τῶν κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν διανυόντων τὰς ἐπιστημονικὰς αὑτῶν σπουδὰς, τὰ ἔτη τῆς φοιτήσεως εἶναι κανονικὰ, νομίζω δὲ, ὅτι ἡ παροχὴ τοῦ εὐεργετήματος τῆς ἀναβολῆς εἰς τοὺς τὰ τρία τελευταῖα τῆς φοιτήσεως ἔτη διανύοντας εἶναι ἐπαρκής.

§136ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω κἀμμίαν ἀντίῤῥησιν εἰς αὐτὴν τὴν γνώμην, ἀλλὰ θέλω ἀκριβῶς νὰ ὁρίσωμεν, τί ἐννοοῦμεν νὰ κάμωμεν.

§137ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ νόμος ἐκφράζεται εὐκρινῶς.

§138ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θέλομεν νὰ μάθωμεν, ἂν παρέχωμέν τι νεώτερον ὑπὲρ τῶν φοιτητῶν, διότι κατὰ τὴν γνώμην μας τίποτε δὲν παρέχομεν. Κατὰ τὸν ὑπάρχοντα νόμον ἀπαλλάσσονται οἱ τεταρτοετεῖς, διότι λαμβάνεται ὑπ’ ὄψιν ὁ χρόνος τῆς κατατάξεως, οἱ δὲ τριτοετεῖς ἀπαλλάσσονται ἐπίσης· ὥστε δὲν προσθέτομεν τίποτε ἀπολύτως.

§139ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξηγεῖται τοῦτο εὐκρινῶς ἐν τῷ νόμῳ. Ἡ ἐγκύκλιος, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς ἐπιτροπῆς, δὲν ἐλαμβάνετο ὑπ’ ὄψιν ὑπὸ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων, καὶ ἐκ τούτου ἐγεννῶντο παράπονα, ἐπενεγκόντα τὴν ἀνάγκην τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἀναγνωρισθῇ ὑπὲρ τῶν δευτεροετῶν φοιτητῶν τὸ εὐεργέτημα, οὗτινος ἀπελάμβανον ἐνίοτε, ἐπικρατούσης παρὰ τοῖς στρατολογικοῖς συμβουλίοις τῆς ἑρμηνείας τῆς ἐπιτροπῆς, ἀλλ’ ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ δὲν ἀπελάμβανον, μὴ θεωρουμένης τῆς ἑρμηνείας ἐκείνης ὡς ὑποχρεωτικῆς ὑπὸ τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων. Δὲν ἐκρίνομεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἐπεκταθῇ τὸ εὐεργέτημα πέραν τοῦ ὑπὸ τῆς γνώμης τῆς ἐπιτροπῆς τασσομένου ὁρίου, ἀλλ’ ἐνομίσαμεν, ὅτι τὸ ὑπὸ τῆς ἐπιτροπῆς ἐνδεικνύμενον καὶ ὑπὸ τῶν πλείστων στρατολογικῶν συμβουλίων μὴ ἐφαρμοζόμενον ἔπρεπε νὰ παρασχεθῇ διὰ νόμου.

§140ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν δὲν πρόκειται περὶ εὐεργετήματος.

§141ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἀρκεῖ νὰ θέλῃ ὁ Ὑπουργὸς νὰ δεχθῇ τὴν πρότασίν μου, διὰ νὰ καταστήσῃ εὐεργετικὸν τὸ νομοσχέδιον. Ἠμποροῦμεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐξαιροῦνται οἱ διανύοντες τὸ πρῶτον ἔτος τῶν σπουδῶν των κατὰ τὴν κλήρωσιν, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κατατάξεως θὰ διανύουν τὸ δεύτερον. Διὰ τῆς φράσεως «κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κατατάξεως» θ’ ἀποκλείσωμεν τοὺς ἀποφοίτους, οἱ ὁποῖοι ἔχουν μείζονα ἀνάγκην τῆς προστασίας τοῦ νόμου· διὰ τῆς παρ’ ἐμοῦ προτεινομένης διορθώσεως δὲν ἀποκλείομεν τοὺς ἀποφοίτους, καὶ περιλαμβάνομεν οὐχ ἧττον τοὺς διανύοντας κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κατατάξεως τὸ δεύτερον ἔτος.

§142ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ τροπολογία αὕτη, ἵνα καταστῇ ἀρτία, ἀπαιτεῖ τὴν παράτασιν τῆς διορίας τῆς ἀναβολῆς ἐπὶ ἓν ἔτι ἔτος, ὡς κανονισθείσης ταύτης ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κατὰ τὴν κλήρωσιν ἔτους τῆς φοιτήσεως. Οἱ ἔχοντες ἄλλην γνώμην τῆς διὰ τοῦ νομοσχεδίου προβαλλομένης ἂς ὑποβάλωσι τὰς προτάσεις αὐτῶν διατετυπωμένας κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§143ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως μέχρι τῆς 1 Φεβρουαρίου 1894 τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου ΦΟΗʹ τῆς 6 Ἰανουαρίου 1876 περὶ ἀδείας πρὸς περιορισμὸν τῆς δικαστικῆς δικαιοδοσίας τῶν ἐν Αἰγύπτῳ προξενικῶν ἀρχῶν τῆς Ἑλλάδος.

§144ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνδέεται μετὰ τῶν συμβάσεων, τὰς ὁποίας συνωμολόγησεν ἡ Κυβέρνησις μετὰ τῆς Αἰγυπτιακῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἄλλοτε ἐδείξαμεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀτελὲς τῶν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως χορηγηθεισῶν πληροφοριῶν, καὶ σήμερον ἐπαναλαμβάνοντες τοῦτο παρακαλοῦμεν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, εἴτε δι’ ἰδίας αὑτοῦ ἐκθέσεως, εἴτε διὰ καταθέσεως ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα δὲν θίγουν τὸ ἀπόῤῥητον τῶν μετὰ τῆς Αἰγύπτου σχέσεών μας, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, πότε καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἠγέρθη ἐν Αἰγύπτῳ ζήτημα ἰθαγενείας. Πρώτην φορὰν ἠκούσαμεν, ὅτι ὑπάρχει τοιοῦτον ζήτημα ἐκ τῆς συμβάσεως, ἥτις κανονίζει αὐτό. Ἐγνωρίζομεν ὅτι ὑπάρχει ζήτημα ἰθαγενείας μετὰ τῆς Τουρκίας, ἀλλ’ ὄχι καὶ μετὰ τῆς Αἰγύπτου. Ἐνδεχόμενον νὰ ὑπῆρχεν, ἡμεῖς ὅμως δὲν τὸ ἐγνωρίζομεν. Ἐπειδὴ δὲ ὑποθέτω, ὅτι θὰ ἠγέρθη ἐσχάτως, παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τούτου, διότι τὸ ζήτημα τῆς παρατάσεως τῆς προθεσμίας τῶν Μικτῶν Δικαστηρίων δὲν εἶναι τοιοῦτον, ὁποῖον τὸ παρέστησε προχθὲς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὡς ἀποδεικνύει τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Αἰγύπτου πρὸς τὸν Πολιτικὸν Πράκτορα τῆς Ἑλλάδος, ὅπερ ἀναφέρει, ὅτι ἐξαιρετικῶς εἶχε παραδεχθῆ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις παράτασιν μόνον ἑνὸς ἔτους. Γνωρίζομεν δὲ, διατὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1889 δὲν ἐδέχθη μακροτέραν παράτασιν. Ἐζήτει τότε νὰ διορισθῇ καὶ Ἕλλην δικαστὴς ἐν τῷ Ἐφετείῳ. Τοῦτο παραχωρεῖται σήμερον, ἀλλὰ παραχωρεῖται ὄχι μόνον ἀπέναντι τῆς παραδοχῆς τῆς παρατάσεως, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀντάλλαγμα πολλῶν ἄλλων παραχωρήσεων, τὰς ὁποίας ποιεῖται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρὸς τὴν Αἰγυπτιακήν.

§145Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ζητοῦνται πληροφορίαι περὶ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον, πιστεύω, δὲν πρόκειται νὰ συζητηθῇ σήμερον, παρακαλῶ καὶ ἐγὼ νὰ κατατεθῶσι τὰ ἑξῆς ἔγγραφα, σχετικὰ πρὸς αὐτό. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Αἰγύπτου διὰ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἀπέστειλε τῇ 25 Ἰανουαρίου 1890 πρὸς τὸν Γενικὸν Πρόξενον καὶ Πράκτορα τῆς Ἑλλάδος, ἀναφέρει, ὅτι ὁ προκάτοχος Γενικὸς Πρόξενος, ὅταν ἐδήλωσεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Αἰγύπτου, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις συναινεῖ νὰ παρατείνῃ ἐπὶ ἓν μόνον ἔτος τὴν συγκατάθεσίν της ἐπὶ τοῦ περιορισμοῦ τῆς δικαστικῆς δικαιοδοσίας τῶν Προξένων, ἔγραφε τοῦτο εἰς ἀπάντησιν ἐγκυκλίου, τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχε στείλει τῇ 9 Νοεμβρίου 1888.

§146ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θέλω τὴν προσαγάγει.

§147ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἀναβάλλεται. Ἐρχόμεθα εἰς τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαθέσεως τῆς Ναξίας σμύριδος.

§148Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχω νὰ ἀντιταχθῶ κατὰ τῆς καινοτομίας, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο προβάλλει, ἔχω δὲ νὰ φέρω καὶ παρατηρήσεις ἐν γένει ἐπὶ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ πρὸ χρόνων ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν τῆς Ναξίας σμύριδος. Ἀλλὰ τὸ πρῶτον θέλω ἀναπτύξει διὰ μακρῶν, θέλω ἐπιμείνει κατὰ τοῦτο, καὶ τὸ ζήτημα θέλει καταλήξει εἰς ψηφοφορίαν.

§149ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται καὶ τοῦτο. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παραχωρήσεως δικαιώματος ἐξορύξεως μαγνησίτου δι’ ὑπονόμων στοῶν κτλ. ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ δήμου Αἰγαίων.

§150Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ ὥρα εἶναι δεκάτη, καὶ νομίζω ὅτι ἀρκετὰ εἰργάσθημεν.

§151ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 10 μ. μ.