1890.03.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 10

Τῆς 7 Μαρτίου 1890.

(Τετάρτη)

Ὥρα 4 καὶ 45′ μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, λαμβάνων ἀφορμὴν ἀπὸ τὴν ἀνακρίβειαν, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ ὡς πρὸς τὴν ὥραν τῆς ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων, ἀναγκάζομαι νὰ φέρω πάλιν τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Τὸ σῶμα τῆς Βουλῆς ἔχει ἀπόλυτον ἐξουσίαν νὰ κανονίσῃ τὴν ὥραν τῆς ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων. Πολλάκις ἀπεφασίσθη ὥρα ἐνάρξεως ἡ 3η μ. μ., ἀλλὰ δυστυχῶς κατέστη ἀδύνατος ἡ ἐκτέλεσις τῆς ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς· τοῦτο δὲ ἀποδίδω εἰς δύο λόγους: ἢ ἡ ὥρα εἶναι ἀκατάλληλος, ἢ ὑπάρχει ὀλίγη προθυμία. Ἐὰν ἦναι τὸ πρῶτον, παρακαλῶ τοὺς κυρίους συναδέλφους νὰ δηλώσωσι, ποίαν ὥραν προτιμῶσιν. Ἐὰν ἦναι τὸ δεύτερον, προτείνω νὰ ὁρισθῇ ὡς ὥρα ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων τοῦ σώματος ἡ 1 μετὰ μεσημβρίαν, ἵνα κατωρθώσωμεν νὰ συνερχώμεθα εἰς τὰς 3.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅ,τι δύναμαι νὰ βεβαιώσω, κύριε Βουλευτὰ, εἶναι, ὅτι σήμερον κατὰ τὰς 3½ μ. μ. οἱ πλεῖστοι τῶν Βουλευτῶν ἦσαν παρόντες καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν· 10 ἢ 15 εἶναι οἱ φέροντες τὴν βραδύτητα εἰς τὴν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων. Παρακαλῶ καὶ πάλιν πάντας τοὺς συναδέλφους, νὰ προσέρχωνται ἀκριβῶς εἰς τὰς 3 μ. μ.

§3ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πάντοτε οἱ ἐπιμελέστεροι ὑπακούουσιν εἰς τὰς προσκλήσεις σας· ἔρχονται ἐδῶ καὶ κάθηνται καὶ χάνουν τὴν ὥραν των. Τὰ πράγματα ἀπέδειξαν, ὅτι κατὰ τὰς 5 μ. μ. γίνεται ἡ ἀπαρτία, καὶ ἑπομένως εἰς τὰς 5 πρέπει νὰ συνερχώμεθα. Ἀπορῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον φίλον μου κ. Ῥικάκην, ὅστις πιστεύει, ὅτι, διὰ νὰ ἔρχωνται οἱ Βουλευταὶ εἰς τὰς 5, πρέπει νὰ προσδιορισθῇ ἡ 3 ὥρα μ. μ. καὶ διὰ τὴν 3ην μ. μ. πρέπει νὰ προσδιορισθῇ ἡ 12 τῆς μεσημβρίας. Προσκαλέσατε λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, διὰ τὴν 11 π. μ. διὰ νὰ ἤμεθα ἐδῶ κατὰ τὴν 2 μ. μ.

§4ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ αἴτια, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνερχώμεθα ἀκριβῶς τὴν 8ην ὥραν μ. μ., εἶναι γνωστά. Κατὰ τὴν ὥραν αὐτὴν οἱ πλεῖστοι τῶν κυρίων Βουλευτῶν ἔχουσιν ἐργασίας, ἐκτὸς δὲ τούτου εἶναι καὶ ἡ ὥρα τοῦ περιπάτου. Ἀλλὰ καὶ πρόσθετος λόγος εἶναι, ὅτι καὶ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δυσκόλως δύνανται νὰ ἔρχωνται τόσον ἐνωρίς. Διὰ τοῦτο μόλις συνερχόμεθα κατὰ τὴν 5ην ὥραν καὶ εἴμεθα ἠναγκασμένοι οἱ πλεῖστοι ἐξ ἀμφοτέρων τῶν πτερύγων ν’ ἀπερχώμεθα κατὰ τὴν 8ην, διότι, ὡς γνωρίζετε, ὅλοι οἱ κύριοι Βουλευταὶ, ὅσοι δὲν ἔχουσιν οἰκίας ἐδῶ, εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ μεταβαίνωσιν εἰς τὰ ξενοδοχεῖα, τὰ ὁποῖα δὲν εὑρίσκει τις ἀνοικτὰ κατὰ πᾶσαν ὥραν· ἐντεῦθεν γεννᾶται κατ’ ἀνάγκην ἡ σπουδή, τὴν ὁποίαν ἐνίοτε δεικνύομεν πρὸς διακοπὴν ἢ ἀναβολήν. Νομίζω, ὅτι τοῦτο θὰ ἐκλείψῃ, ἐὰν προσδιορισθῇ ὡς ὥρα ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων ἡ 8η μ. μ., ὁπότε καὶ Βουλευταὶ καὶ Ὑπουργοὶ εἶναι εὔκολον νὰ προσέρχωνται.

§5ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὶν ἢ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς ἀπόφασιν ἐπὶ τῆς προτάσεως ταύτης, πρέπει νὰ τροποποιήσωμεν τὸν ἐκλογικὸν νόμον καὶ νὰ ὁρισθῇ, ὅτι, διὰ νὰ τεθῇ τις ὑποψήφιος Βουλευτὴς, πρέπει νὰ ὑποβάλληται εἰς τὴν ἐπιθεώρησιν τῆς Ἀνωτάτης Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως βεβαιωθῇ, ὅτι δύναται νὰ διανυκτερεύῃ, διότι ἐγώ, δεχθεὶς τὴν ἐντολὴν νὰ ἀντιπροσωπεύσω τὸν νομόν μου, ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔχω τὴν σωματικὴν ἱκανότητα νὰ διανυκτερεύω. Δὲν πρέπει νὰ λέγωμεν, ὅτι μᾶς ἐμποδίζει τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο, καὶ νὰ παίζωμεν· πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι εἶναι ἔκτακτος Σύνοδος καὶ ὅτι συνήλθομεν δι’ ἐκτάκτους ἀνάγκας· ἑπομένως δὲν πρέπει νὰ λέγωμεν πράγματα, διὰ τὰ ὁποῖα γελῶσιν οἱ ἀκούοντες.

§6ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι πάντα ταῦτα τὰ ἄτοπα θὰ ἐκλείψουν, ἐὰν ἐννοήσωμεν ὅλοι, ὅτι, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἀποφασίσῃ νὰ ἄρχωνται αἱ συνεδριάσεις κατὰ τὴν τρίτην ὥραν, θεωρεῖται ἡ συνεδρίασις ἀρξαμένη ἅμα φθάσῃ ἡ ὥρα αὕτη· ἑπομένως ὁ κ. Πρόεδρος ἔχει καθῆκον, ἅμα φθάσῃ ἡ 3ῃ ὥρα, νὰ καταλάβῃ τὴν ἕδραν του καὶ ν’ ἀναγνώσῃ τὸν κατάλογον, ἐὰν δὲ δὲν εὑρεθῇ ἀπαρτία, νὰ διαλύσῃ τὴν συνεδρίασιν, καθ’ ὃν τρόπον γίνεται καὶ ὅταν ἐν τῷ μεταξὺ τῆς συνεδριάσεως ἀναγινωσκομένου τοῦ καταλόγου δὲν εὑρεθῇ ἀπαρτία. Πόθεν, κύριε Πρόεδρε, ἀρύεσθε τὸ δικαίωμα νὰ φρονῆτε, ὅτι εἶσθε ὑποχρεωμένος νὰ μένητε ἐδῶ καὶ νὰ κρατῆτε τοὺς προσερχομένους κατὰ τὴν προσδιωρισμένην ὥραν Βουλευτάς; Αὐτὸ εἶναι ἄτοπον καὶ ἀπρεπές· ἡ Βουλὴ δύναται νὰ προσδιορίσῃ οἱανδήποτε ὥραν ἐγκρίνει, ἀλλὰ κατὰ τὴν ὥραν ταύτην πρέπει νὰ θεωρῆται ἀρξαμένη ἡ συνεδρίασις, καὶ ἂν δὲν ἦναι ἀπαρτία, νὰ διαλύηται.

§7ΚΟΡΠΑΣ. Ἐὰν τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ὑπέβαλεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, τεθῇ εἰς ἐνέργειαν, εἶναι γνωστὸν ἐκ τῶν προτέρων, ὅτι θ’ ἀποτύχῃ, διότι τὴν 3ην ὥραν ἀκριβῶς εἶναι ἀδύνατον νὰ ὦσι παρόντες τόσοι Βουλευταὶ, ὥστε νὰ ἀποτελεσθῇ ἀπαρτία. Ἐὰν λοιπὸν ἐφαρμοσθῇ τὸ μέτρον τοῦτο, πρέπει νὰ ὁρισθῇ ἡ 3½ ὥρα μ. μ., ἐὰν πρόκηται νὰ διαλυθῇ ἡ συνεδρίασις ἐλλείψει ἀπαρτίας.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κύριοι Βουλευταὶ παρακαλοῦνται νὰ προσέρχωνται κατὰ τὴν 3ην ὥραν· αὐτὸ εἶναι τὸ λογικόν.

§9ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ πρόσκλησίς σας, νομίζω, εἶναι ὅλως περιττὴ, ἐὰν δὲν δεχθῆτε τὴν πρότασιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ Μεσσηνίας. Εἴχομεν σήμερον πρόσκλησίν σας ἔγγραφον, διὰ τῆς ὁποίας μᾶς προσεκαλεῖτε διὰ τὴν 3ην ὥραν. Ὅσοι ἐπίστευσαν εἰς τὸ σοβαρὸν αὐτῆς ἦλθον, καὶ ἤμεθα παρόντες, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὄχι πλέον τῶν 20. Νομίζω, ὅτι ταὐτὸ θὰ συμβῇ, ἐὰν ἐπιμένητε εἰς τὸ ἑξῆς νὰ ὁρισθῇ ἡ 3ῃ ὥρα μ. μ. διὰ τὴν ἔναρξιν, ἄνευ τῆς ποινικῆς, οὕτως εἰπεῖν, ῥήτρας τῆς διαλύσεως τῆς συνεδριάσεως. Νομίζω δὲ, ὅτι, ἐπειδὴ ἀπεδείχθη τὸ δύσκολον τῆς 3ης ὥρας, ἐὰν θέλωμεν νὰ ἐπιτύχωμεν ἀποτέλεσμά τι, πρέπει νὰ προσδιορίσωμεν τὴν 4ην ὥραν. Ἡ 4η ὥρα εἶναι περίπου ἡ ὥρα, καθ’ ἣν οἱ πλεῖστοι τῶν Βουλευτῶν ἔρχονται. Ἐὰν τὴν 4ην ὥραν ἀναβῆτε εἰς τὴν ἕδραν σας καὶ παραμείνητε 20 λεπτὰ, θὰ ἐπιτύχητε τὴν ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως ἐν ὥρᾳ καταλλήλῳ· ἄλλως, πᾶσα πρόσκλησις ἤθελεν εἶσθαι κακὴ, διότι ἤθελεν εἶσθαι πρὸς βλάβην τῶν ἐπιμελῶν καὶ πρὸς ὄφελος τῶν ἀμελῶν.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν, Κύριοι, παρακαλεῖσθε νὰ προσέρχησθε ἀπὸ τῆς αὔριον τὴν 3ην ὥραν μ. μ. Τηλεγράφημα ἐκ Πατρῶν, δι’ οὗ γνωρίζεται τῇ Βουλῇ, ὅτι ἡ Ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου κατέλαβε τὴν μεταξὺ τοῦ λιμένος Ἁγίου Ἀνδρέου καὶ τῶν συνεργείων Μανιὰκ νέαν παραλιακὴν πλατεῖαν, καὶ ἤρξατο ἀνεγείρουσα ἐπ’ αὐτῆς σταθμόν. Οἱ τηλεγραφοῦντες παρακαλοῦσι νὰ διαταχθῇ ἡ παῦσις τῶν ἐργασιῶν καὶ ἡ ἄρσις τῶν σιδηρῶν ῥάβδων.

§11ΡΙΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, χθὲς ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ὑπενθυμίσω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν παράκλησιν, τὴν ὁποίαν εἶχον ἀπευθύνει αὐτῷ ἀπὸ τῆς τακτικῆς Συνόδου, νὰ ὑποβάλῃ τὰ ἔγγραφα τοῦ σταθμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου Πατρῶν–Πύργου, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς μέχρι τοῦδε δὲν τὰ ὑπέβαλεν. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν εἶναι σημερινὴ, μὲ τὴν διαφορὰν, ὅτι σήμερον ἡ ἀνοχὴ, τὴν ὁποίαν ἡ ἁρμοδία διοικητικὴ ἀρχὴ ἐπέδειξεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος, κατέστησε τολμηροτέρους τοὺς διευθύνοντας τὴν ἑταιρίαν ταύτην, ἥτις ὄχι μόνον ἔθεσε τὰς σιδηρᾶς ῥάβδους ἐπὶ τῆς αἱμασιᾶς, ἀλλ’ ἀνεγείρει καὶ τὸν σταθμόν. Ἤδη ἔρχομαι νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, πῶς σήμερον ἡ Ἑταιρία, ἀφοῦ ἡ σύμβασις, τὴν ὁποίαν ἔκαμε καὶ ἡ ὁποία περιλαμβάνει τοὺς ὅρους, καθ’ οὓς ἀνέλαβε τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, ὁρίζει τὴν θέσιν, εἰς τὴν ὁποίαν θέλει ἀνεγερθῇ ἐν Πάτραις ὁ σταθμὸς, τὸ δὲ Δημόσιον μάλιστα εἶχε τὴν προθυμίαν νὰ πληρώσῃ 95,000 δραχμῶν διὰ τὸ γήπεδον αὐτοῦ, πῶς σήμερον, μετὰ τὰ νομοθετημένα, δύναται αὐτογνωμόνως νὰ μεταβάλῃ τὴν θέσιν τοῦ σταθμοῦ; Δεύτερον, ἀφοῦ εἶναι διαγεγραμμένη ἡ γραμμὴ τοῦ σιδηροδρόμου, δύναται ἡ Ἑταιρία νὰ ἐγκαταστήσῃ νέας διακλαδώσεις ἄνευ τῆς συναινέσεως τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἡ ὁποία ἐκύρωσε τὴν σύμβασιν; Ἀλλ’ ἔρχεται καὶ ἕτερον ζήτημα· ἐκεῖνος ὁ χῶρος, ὃν καταλαμβάνει ἡ Ἑταιρία, ἀνήκει εἰς αὐτήν; Ὄχι· κατέλαβε τὴν αἱμασιὰν, ἡ ὁποία ἀνήκει εἰς τὸν λιμένα, συνεπείᾳ νόμου κατασκευασθεῖσα διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ λιμένος, τοῦ ὁποίου ἡ ἐργασία ἐξακολουθεῖ. Ἐρωτῶ, δύναται ὁποιοσδήποτε νὰ παραβιάσῃ κεκτημένα δικαιώματα, νὰ καταλάβῃ ἀλλοτρίαν ἰδιοκτησίαν καὶ νὰ καταπατήσῃ ξένα δικαιώματα, διότι τὰ ἴδια αὐτοῦ συμφέροντα τῷ ὑπαγορεύουσι τοῦτο; καὶ ὁ Νομάρχης, ὁ ὁποῖος ἐκτὸς τῆς ἰδιότητος τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ἔχει, εἶχε καθῆκον καὶ ὡς Πρόεδρος τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς νὰ ὑπερασπίσῃ τὰ δικαιώματα αὐτῆς ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὄχι μόνον δὲν ὑπερήσπισε τὰ δικαιώματα ταῦτα, ἀλλὰ τοὐναντίον καὶ συνήργησεν εἰς τὴν κατάληψιν. Δὲν γνωρίζω, πῶς δύναται νὰ δικαιολογηθῇ ἡ ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας κατάληψις τῆς αἱμασιᾶς. Ἐὰν ὁ ἰσχυρότερος δύναται νὰ καταλαμβάνῃ τὴν ἰδιοκτησίαν τοῦ ἄλλου, πρέπει νὰ τὸ γνωρίζωμεν, ἐγένοντο τρεῖς αἱμασιαὶ, ἑκάστη τῶν ὁποίων ἔχει ἰδιαιτέραν ἀποστολὴν καὶ ἰδιαιτέραν λειτουργίαν· ἡ πρώτη ἐνώπιον τοῦ τελωνείου, χρησιμεύουσα διὰ τὴν ἐκφόρτωσιν τῶν ἐμπορευμάτων, ἑκάστη δὲ τῶν παρακειμένων εἶναι προωρισμένη δι’ ἰδιαιτέραν χρῆσιν καὶ διὰ τὴν ἐκφόρτωσιν δασικῶν καὶ ἄλλων εἰδῶν, ἵνα μὴ ἀναμιγνύωνται ταῦτα μὲ τὰ ἐμπορεύματα. Ἔρχεται ἤδη ἡ Ἑταιρία καὶ τὴν μίαν τῶν αἱμασιῶν, τὴν μεσημβρινὴν, τὴν καθιστᾷ ἄχρηστον, τὴν προσδιορίζει δι’ ἄλλην χρῆσιν, ἀφαιρεῖ αὐτὴν ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν λιμενικὴν καὶ τὴν χρησιμοποιεῖ εἰς τὴν ἐξυπηρέτησιν ἰδίων ἀναγκῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ κατατεθῶσιν ἅπαντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, ὅπως δοθῇ μία ἐξήγησις, νὰ σπεύσῃ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ σταματήσῃ τηλεγραφικῶς τὸ ἔργον.

§12ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν τῷ τηλεγραφήματι, τῷ εἰς ὑμᾶς ἀπευθυνθέντι καὶ εἰς ἡμᾶς τοὺς Βουλευτὰς Πατρῶν, προτάσσεται τὸ ὄνομα τοῦ συναδέλφου κ. Κανακάρη, βεβαίως ὡς γεροντωτέρου. Παρακαλῶ αὐτὸν καὶ διὰ τοῦτο νὰ μᾶς ἀνακοινώσῃ, τίνα γνώμην ἔχει ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος.

§13Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Νομίζω περιττὸν νὰ εἴπω τὴν γνώμην μου· αὕτη εἶναι γνωστὴ καὶ σύμφωνος μὲ τὴν τοῦ κ. συναδέλφου, ἀλλ’ ἐγὼ δὲν εἶμαι Ὑπουργός.

§14ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ δηλώσῃ, ἐὰν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ ἐξέφερε γνώμην, καὶ νὰ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ἔχωσι κατατεθῆ ἤδη.

§15ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δὲν ὑπῆρχε καιρὸς ἀπὸ τῆς χθὲς νὰ προσαχθῇ ὁ φάκελλος, τὸν ὁποῖον σήμερον τὴν πρωΐαν ἐζήτησα, ἐνθυμηθεὶς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Ρικάκη. Ἐπειδὴ ὅμως ταύτην τὴν στιγμὴν ἔλαβον καὶ ἐγὼ τηλεγράφημα ὅμοιον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀπηυθύνθη πρὸς ὑμᾶς, ἐκάλεσα τὸν ἁρμόδιον τμηματάρχην καὶ ἐλπίζω ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως νὰ ἔχωμεν τὸν φάκελλον.

§16ΡΙΚΑΚΗΣ. Διατάξατε ὅμως προπάντων τηλεγραφικῶς νὰ σταματήσῃ ἡ ἐργασία.

§17ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἐξετάσω πρῶτον, καὶ μετὰ ταῦτα ἀμέσως θὰ ἐνεργήσω.

§18ΦΩΤΗΛΑΣ. Καλὸν ἤθελεν εἶσθαι, διὰ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου, ἀλλὰ πρὸ πάντων διὰ τὴν λύσιν ἑτέρου ζητήματος σπουδαιοτάτου, ἔχοντος μεγίστην ἀξίαν διὰ τὸν τόπον, νὰ μεταβῇ εἰς Πάτρας ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἢ καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ πόλις τῶν Πατρῶν πολλὴν ἔχει πεποίθησιν ἐπὶ τὴν ἀντίληψιν καὶ τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ διὰ τὸ ζήτημα τοῦ κανονισμοῦ τοῦ σταθμοῦ, πρὸ πάντων ὅμως διὰ τὸ ζήτημα τῆς ἐπιχώσεως, ἥτις γίνεται εἰς τὴν μεσημβρινὴν παραλίαν τοῦ λιμένος Πατρῶν, πλησίον τοῦ τελωνείου. Κατεσκευάσθη λιμήν, ὁ ὁποῖος εἶναι μικροῦ χώρου, καὶ ὅμως καὶ οὗτος ὁ μικρὸς λιμὴν ἐπιχώνεται διὰ τὴν κατασκευὴν τελωνείου καὶ περιορίζεται οὕτω εἰς μίαν μικρὰν λεκάνην, συνάμα δὲ διὰ τούτου περιορίζεται καὶ ἡ ἄποψις τῆς πόλεως. Ἀπορῶ, πῶς ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ ἔφερε τοιαύτην πρότασιν, πῶς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ πότε ἀπεδέχθη τὴν πρότασιν ταύτην καὶ πῶς ἤρξατο τελούμενον τὸ ἔργον ἐκεῖνο τῆς ἐπιχώσεως τοῦ μεσημβρινοῦ μέρους τοῦ λιμένος Πατρῶν, τὸ ὁποῖον θὰ φέρῃ τὴν καταστροφὴν τοῦ λιμένος τούτου, Πολλοὶ εἶναι οἱ συζητοῦντες τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ πολλοὶ ἔμποροι καὶ κάτοικοι Πατρῶν μοὶ εἶπον, ὅτι ἐπιθυμοῦσι νὰ μεταβῇ ἐκεῖ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ὁ Πρωθυπουργός, ὅπως καὶ ἰδίαις αἰσθήσεσιν ἀντιληφθῶσιν τοῦ ἀτόπου τῆς θέσεως τοῦ σταθμοῦ καὶ ἰδίᾳ τῆς ἐπιχώσεως.

§19ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ τελωνεῖον ἐθεμελιώθη· τί ἐπιθυμεῖτε νὰ γίνῃ; Τώρα εἶναι ἀργά.

§20ΦΩΤΗΛΑΣ. Προκειμένου νὰ κατασκευσθῇ ὁ λιμήν, δὲν πιστεύω νὰ ἦναι ἀργά.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατέθεσε τὰς ἐκθέσεις της ἐπὶ τῶν ἑξῆς νομοσχεδίων: Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 200,000 ἐπὶ τῆς χρήσεως 1890 πρὸς περίθαλψιν τῶν ἐκ Κρήτης ἀπόρων προσφύγων. Περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 101,000. Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 24,441,218. Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1890 ἐκ δραχμῶν 8,676,835:88 καὶ ἀκυρώσεως πιστώσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως 1888 ἐκ δραχμῶν 6,772,433:38. Περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 436,000 ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1890. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 16–20). Ἀπεστάλη ἀναφορὰ τῆς Ἀθηναΐδος χήρας Μανεσίδου, θυγατρὸς Α. Πολυζωΐδου, αἰτουμένης χρηματικὴν βοήθειαν.

§22ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ αἴτησις αὕτη ἀνάγεται εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ βοηθημάτων, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκκρεμές. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐνεκρίθη ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς τακτικῆς Συνόδου, ὅλοι δὲ ἐμείναμεν σύμφωνοι, ὅτι πρέπει τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ συζητηθῇ, καὶ ἐζητήθη ὁ κατάλογος τῶν ἀποβιωσάντων ἐκ τῶν λαμβανόντων βοηθήματα. Χωρὶς νὰ θελήσω νὰ ἐκταθῶ εἰς περισσότερα, διότι τὸ ζήτημα εἶναι ἀρκετὰ λεπτὸν, συναισθανόμεθα, πιστεύω, ἅπαντες τὰς ἀνάγκας, ὑπὸ τῶν ὁποίων πιέζονται ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ἀφορᾷ τὸ εἰρημένον νομοσχέδιον, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι σκληρὸν νὰ ἀναβάλληται ἐπ’ ἄπειρον ἡ ψήφισις αὐτοῦ, ἀφοῦ οὐδεμία κατὰ τούτου ἀντίῤῥησις γίνεται. Ἤθελον παρακαλέσει λοιπὸν νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ σύστασίς μου αὕτη καὶ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον εἰς πρώτην συζήτησιν, διότι τότε μόνον θὰ ἐκπληρωθῇ ὁ εὐγενὴς σκοπὸς, ὁ ὁποῖος προὐκάλεσε τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§23ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς μίαν τῶν συνεδριάσεων τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος προεκάλεσα τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ τελευταίου δανείου τῶν 6,000,000 φράγκων. Ἐπειδὴ δὲ τότε εἶχον ἐνώπιόν μου μόνον τὸ Διάταγμα, τὸ δημοσιευθὲν ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως», τὸ κυροῦν τὴν σύμβασιν τοῦ δανείου τούτου, ἥτις κατὰ περίεργον σύμπτωσιν δὲν ἐδημοσιεύθη, ὡς ἔδει, σὺν τῷ Διατάγματι, ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν τῆς συμβάσεως ταύτης, ἥτις, κατατεθεῖσα, διενεμήθη χθές. Ἡ ἀνάγνωσις αὐτῆς ὄχι μόνον κυροῖ τὰς γνώμας, ἃς ἐξέθηκα εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Διατάγματος, ἀλλὰ γεννᾷ συνάμα καὶ ἑτέρας σκέψεις, ἃς νομίζω καθῆκον νὰ ὑποβάλω ὑμῖν. Οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς συνωμολογήθη τὸ δάνειον τοῦτο, ἐγείρουσι τὴν ἀπορίαν, ἂν ἡ παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πολλάκις ἐπαναληφθεῖσα βεβαίωσις, ὅτι σήμερον τὸ Δημόσιον δύναται νὰ δανεισθῇ ἄνευ εἰδικῶν ἐγγυήσεων, ἦναι ἀκριβής. Τὸ ἐναντίον ἀποδεικνύει ἡ παροῦσα σύμβασις. Δι’ αὐτῆς συνομολογεῖται δάνειον μὲ ἐγγυήσεις βαρείας, καὶ τοιαύτας, οἵας δίδουσι μόνον τὰ Κράτη, τὰ στερούμενα πίστεως. Πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ δανείου δίδεται ποσὸν τραπεζικῶν γραμματίων, ὧν ἡ σημερινὴ ἀξία εἶναι ἀνωτέρα τοῦ κεφαλαίου καὶ τῶν τόκων τοῦ δανείου. Τὰ γραμμάτια ταῦτα λαμβάνουσιν οἱ δανεισταὶ ὡς ἁπλοῦν καὶ καθαρὸν ἐνέχυρον. Ἐὰν δὲ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐξοφλήσῃ ἐγκαίρως τὸ δάνειον, οἱ δανεισταὶ δικαιοῦνται νὰ ποιήσωσι χρῆσιν τοῦ ἐνεχύρου, ὅπως πληρωθῶσιν ἐξ αὐτοῦ, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ ἀξία τῶν γραμματίων δὲν ἀρκέσῃ, νὰ ζητήσωσι τὴν συμπλήρωσιν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Πρὸς πλειοτέραν δ’ ἐξασφάλισιν τοῦ δανείου ἐκδίδονται ὑπὲρ τῶν δανειστῶν ἔντοκα γραμμάτια τοῦ Δημοσίου, Bons du trésor, πληρωτέα οὐχὶ ἐν Ἀθήναις παρὰ τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου, ἀλλ’ ἐν Παρισίοις, ἐν τῷ καταστήματι τῆς Ἐθνικῆς Ἐξοφλητικῆς Τραπέζης, καὶ δίδεται οὕτως εἰς αὐτὸ χαρακτηρισμὸς ἐξωτερικοῦ δανείου καὶ συναλλαγματικῶν πληρωτέων εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Δὲν εἶναι λοιπὸν ἀκριβεῖς αἱ βεβαιώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ θετικὴ πίστις τοῦ Δημοσίου. Ἡ πίστις τῶν Κρατῶν δὲν ἀποδεικνύεται κυρίως ἐκ τῆς τιμῆς τῶν χρεωγράφων αὐτῶν, ἥτις ἐπηρεάζεται ὑπὸ πολλῶν γεγονότων, ἀνεξαρτήτων συνήθως τῆς θελήσεώς των, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν ὅρων, ὑφ’ οὓς δανείζονται ταῦτα. Ἐὰν οἱ ὅροι οὗτοί εἰσι βαρεῖς, ἐὰν πρὸς εὕρεσιν χρημάτων Κράτος τι ὑποχρεοῦται νὰ δίδῃ ἐνέχυρα, βεβαίως ἡ πίστις αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀνθηρὰ καὶ εὐχάριστος. Τοιαύτην δὲ δυστυχῶς θέλει σχηματίσει γνώμην περὶ τῆς πίστεως ἡμῶν πᾶς, ὅστις ἤθελε μελετήσει τοὺς ὅρους τοῦ δανείου τούτου. Ἑτέρα ἀνωμαλία τοῦ παρόντος δανείου εἶναι ἡ ἔκδοσις ἐντόκων γραμματίων τοῦ Δημοσίου διὰ ποσὸν 6,000,000 φράγκων, ἐναντίον τοῦ νόμου, τοῦ ὁρίζοντος τὸ ποσὸν τῶν τοιούτων γραμματίων, οὗτινος ἐπιτρέπεται ἡ ἔκδοσις, καὶ ὅπερ, καθ’ ἃ γνωρίζομεν ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε ἀνακοινωθεισῶν εἰς τὴν Βουλὴν πληροφοριῶν, εἶναι ἤδη συμπεπληρωμένον. Ποῦ στηριζομένη ἡ Κυβέρνησις, ἐκδίδει ἔντοκα γραμμάτια 6,000,000 φράγκων, μὴ ἐπιτρεπόμενα μήτε ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ ἐντόκων γραμματίων, μήτε ὑπὸ τῶν νόμων περὶ συνομολογήσεως παγίων καὶ προσωρινῶν δανείων, μήτε ὑπὸ τοῦ κανονίζοντος τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης; Καὶ ἡ κατάθεσις δὲ τοῦ ἐκ τραπεζικῶν γραμματίων ἐνεχύρου παρουσιάζει ὡσαύτως ἀνωμαλίαν καὶ ἀντίφασιν πρὸς τὰς βεβαιώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Κατὰ τὰς εἰς τὴν Βουλὴν γενομένας ἀνακοινώσεις αὐτοῦ, ἡ Κυβέρνησις εἶχε διαθέσιμα ἐκ τῶν παρὰ ταῖς Τραπέζαις τρεχουμένων λογαριασμῶν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ μόνον 4,151, 000· διαθέτει δὲ διὰ τὸ δάνειον 7,687,500. Πόθεν ἔλαβε τὸ περιπλέον ποσὸν τῶν δραχμῶν 3,536,000; Τὴν ἐρώτησιν ταύτην ἀπηύθυνα πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συζήτησιν, ἀπήντησε δὲ, ὅτι δὲν διαθέτει τὰ 7,687,000, ἀλλ’ ἁπλῶς προσδιορίζει τὸ ποσὸν αὐτῶν ὡς ἀντίκρυσμα τοῦ δανείου, καὶ ὅτι ἐν ἀνάγκῃ θὰ συμπληρώσῃ ἐκ διαθεσίμων χρημάτων τοῦ δημοσίου ταμείου τὸ ποσὸν τῶν 3,536,000. Ἀλλὰ τὸ ἐναντίον εὑρίσκομεν ἐν τῇ συμβάσει. Κατ’ αὐτήν, λαμβάνει παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπὶ χρεώσει τοῦ τρεχομένου λογαριασμοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας δραχ. 7,687,500 καὶ διαθέτει ταύτας ὁριστικῶς ὡς ἐνέχυρον, χορηγῶν ἐκ τῶν προτέρων εἰς τοὺς δανειστὰς τὴν ἐξουσίαν νὰ ποιήσωνται χρῆσιν αὐτῶν διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου, ἐν περιπτώσει μὴ ἐγκαίρου ἐξοφλήσεως τοῦ δανείου. Δὲν πληρόνει μὲν τόκον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν διὰ τὸ ποσὸν τοῦτο, ἀλλ’ ἡ μὴ πληρωμὴ τόκου δὲν ἔχει σχέσιν μὲ τὴν διάθεσιν τῶν γραμματίων, ἅτινα οἱ δανεισταὶ κατέχουσι πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ δανείου των. Καὶ ἔχομεν μὲν πᾶσαν ἐλπίδα, ὅτι κατὰ τὴν λῆξιν θὰ πληρωθῇ τὸ δάνειον παρὰ τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ἀδύνατον νὰ μὴ πληρωθῇ καὶ νὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ τὴν ἐξόφλησίν του τὸ ἐνέχυρον. Ὁ τρόπος δὲ τῆς διαθέσεως τῶν γραμματίων ἐν τῇ τελευταίᾳ ταύτῃ περιπτώσει περιέχει καὶ ἕτερον σπουδαῖον ἐλάττωμα κατὰ τῶν συμφερόντων καὶ τῆς πίστεως τοῦ Δημοσίου. Ἐὰν μετὰ τὴν παρέλευσιν τῆς ἑξαμηνίας ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελεν ἐξοφλήσει τὸ δάνειον, τὰ γραμμάτια διανέμονται μεταξὺ τῶν τεσσάρων συμβαλλομένων Τραπεζῶν ἀναλόγως τῆς συμμετοχῆς των, ἑκάστη δ’ αὐτῶν θέλει ἀγοράσει τὸ συνάλλαγμα ἢ τὸ μεταλλικὸν, ὅπερ ἔχει νὰ λαμβάνῃ, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελεν ἀγοράσει τοῦτο εἰς τιμὴν ἀνωτέραν τῆς προσδιορισθείσης διὰ τὴν κατάθεσιν τοῦ ἐνεχύρου, δηλαδὴ ἄνω τῆς δραχ. 1,25 δι’ ἕκαστον φράγκον, τὸ Δημόσιον θέλει συμπληρώσει τὸ ἐλλεῖπον. Ἡ ἀγορὰ δ’ αὕτη θέλει γίνει ἄνευ οὐδεμιᾶς συμπράξεως τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ τιμὴ τῆς ἐκτελέσεώς της θέλει ἀποδεικνύεται ἐκ μόνων τῶν βιβλίων ἑκάστης Τραπέζης. Ἐγὼ ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν καὶ ἐμπιστοσύνην εἰς τὰ συναλλαττόμενα πρόσωπα καὶ καταστήματα. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως ἡ ὑπόληψις καὶ ἡ ἐμπιστοσύνη ἐμοῦ ἢ καὶ τοῦ Πρωθυπουργοῦ πρὸς περιφρούρησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, ἥτις πρέπει νὰ στηρίζηται ἐπὶ τῶν ὅρων πάσης μετὰ τρίτων συμβάσεως. Ἀνεξαρτήτως δὲ τῆς τοιαύτης ἡμῶν ὑπολήψεως καὶ ἐμπιστοσύνης, οἱ ὅροι τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἐνεχύρου εἰσὶν ἐπιβλαβεῖς διὰ τὸ Δημόσιον, διότι ἑκάστη τῶν τεσσάρων Τραπεζῶν, ἐνεργοῦσα ἰδίᾳ, πρέπει ἐντὸς 15 ἡμερῶν ν’ ἀγοράσῃ τὸ εἰς αὐτὴν ἀναλογοῦν συνάλλαγμα. Πάντες δ’ ἐννοεῖτε εὐκόλως, ποία ὕψωσις δύναται νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος, καὶ ποία ἐκ τούτου ζημία τοῦ Δημοσίου, ὅταν συγχρόνως παρουσιασθῶσι τέσσαρες ἀγορασταὶ, ζητοῦντες ποσὸν συναλλάγματος ὑπέρογκον διὰ τὴν περιωρισμένην ἡμῶν ἀγοράν. Κατὰ τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα, τὸ ποσὸν τῶν 6,000,000 θὰ χρησιμοποιηθῇ ἐν μέρει μὲν εἰς τὴν πληρωμὴν προϋπαρχόντων δανείων, ἐν μέρει δὲ εἰς δαπάνας τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ἡ σύμβασις ὅμως οὐδὲν τοιοῦτον περιέχει. Ἐκ τῶν διατάξεων δὲ τῆς βʹ παραγράφου τοῦ ἄρθρου 2ου αὐτῆς πᾶν ἄλλο δύναται νὰ ἐννοηθῇ. Κατ’ αὐτὰς, 4,870,500 φράγκα θέλουσι τεθῆ εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως ἐν Παρισίοις κατὰ τὴν 1ην Μαρτίου, 129,500 θέλουσι μετρηθῆ ἐνταῦθα εἰς τὸ Δημόσιον, καὶ 1,000,000 θέλει ὡσαύτως μετρηθῆ ἐν Παρισίοις τὴν 1ην Ἰουνίου. Δὲν γνωρίζω τίνα εἰσὶ τὰ χρέη τοῦ Δημοσίου ἐν Παρισίοις, πρὸς ἐξόφλησιν τῶν ὁποίων θέλουσι χρησιμεύσει τὰ ἐκεῖ μετρούμενα ποσά. Δὲν γνωρίζω ὡσαύτως ὑποχρέωσίν τινα τῆς Κυβερνήσεως νὰ πληρώσῃ χρηματικόν τι ποσὸν εἰς τοὺς κατασκευαστὰς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης ἐν Παρισίοις. Δὲν δύναμαι δὲ νὰ ὑποθέσω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀνέλαβε τοιαύτην τινὰ ὑποχρέωσιν πρὸς αὐτούς. Ὑποθέτω ἑπομένως, στηριζόμενος ἐπὶ τῶν διατάξεων τοῦ ἄρθρου 2ου, ὅτι τὸ κεφάλαιον τοῦ δανείου μετρούμενον ἐν Παρισίοις, θέλει χρησιμεύσει πρὸς πληρωμὴν τοκομεριδίων τῆς 1 Μαρτίου καὶ τῆς 1 Ἰουνίου. Ἀλλὰ τὰ τοκομερίδια ταῦτα κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν πρέπει νὰ πληρωθῶσιν ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, ἐξ αὐτῶν δὲ καὶ οὐχὶ ἐκ τοῦ λογαριασμοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας πρέπει νὰ ληφθῇ τὸ ἀντίκρυσμα τοῦ δανείου, διὰ τοῦ ὁποίου πληρόνονται ταῦτα. Ἀλλὰ τὸ ἀντίκρυσμα τοῦτο δὲν τὸ βλέπομεν καὶ δὲν γνωρίζομεν ἂν ὑπάρχῃ καὶ ἂν θὰ χρησιμεύσῃ εἰς πληρωμὴν προϋπαρχόντων χρεῶν καὶ δαπανῶν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Τοῦτο δὲ ὀφείλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλήν. Οὐσιῶδες ἐλάττωμα τοῦ δανείου ὑπάρχει ἐν τῇ νομικῇ βάσει τῆς περὶ αὐτοῦ συμβάσεως καὶ τοῦ κυροῦντος αὐτὴν Βασιλικοῦ Διατάγματος, ἅτινα στηρίζονται ἐπὶ τῶν νόμων ΑΨʹ καὶ ΑΨΠΑʹ περὶ συνομολογήσεως δανείων καὶ ἐπὶ τοῦ νόμου ΑΨΜΕʹ τοῦ ἀφορῶντος τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Ὅπως καὶ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν ἀνέπτυξα, ὁ νόμος ΑΨʹ καὶ ΑΨΠΑʹ δὲν ἐπιτρέπει τὴν συνομολόγησιν δανείων ἐπὶ τόκῳ ἀνωτέρω τῆς 6%. Τὸ παρὸν δὲ δάνειον συνωμολογήθη μέρος μὲν ἐπὶ τόκῳ 6 καὶ ⅒ τοῖς ἑκατὸν, μέρος δὲ ἐπὶ τόκῳ 7 καὶ ⅕ τοῖς ἑκατὸν περίπου. Τὰ 5,000,000 φράγκα, τὰ ὁποῖα λαμβάνει ἡ Κυβέρνησις τὴν πρώτην Μαρτίου, φέρουσι τόκον 5% καὶ ½% προμήθειαν δι’ ἓξ μῆνας, ἥτις ἀντιστοιχεῖ μὲ 1% κατ’ ἔτος. Προπληρονομένη δὲ ἡ προμήθεια, φέρει καὶ αὕτη τὸν τόκον της, ὅστις ἀντιστοιχεῖ μὲ ⅒% περίπου ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου, διότι τὸ Δημόσιον λαμβάνει οὐχὶ 5,000,000 φράγκων, ἀλλὰ 4,975,000, πληρόνει δὲ διὰ τόκον καὶ προμήθειαν 6% κατ’ ἔτος ἐπὶ 5,000,000, ἤτοι φρ. 150,000 διὰ ἓξ μῆνας, ὅπερ ἀντιστοιχεῖ μὲ 6⅒% περίπου κατ’ ἔτος. Τὸ δὲ ἕτερον 1,000,000, ὅπερ θὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν 1ην Ἰουνίου, φέρει τόκον 5% καὶ προμήθειαν ½% διὰ τρεῖς μῆνας, ἤτοι 2% κατ’ ἔτος, ἥτις προπληρομένη ἀναβιβάζει τὸν τόκον, κατὰ τὸν αὐτὸν ὑπολογισμὸν, εἰς 7½ κατ’ ἔτος. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀντικρούων τότε τὴν παρατήρησιν ταύτην, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ πληρόνῃ καὶ προμηθείας, δυνάμει τοῦ νόμου ΑΨʹ. Ἀλλ’ ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁ νόμος ἐπέτρεψε τὴν πληρωμὴν τοιούτων προμηθειῶν, χρησιμευουσῶν πρὸς κάλυψιν τοῦ τόκου, τότε πρέπει νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι οὐδεὶς ἐν αὐτῷ ἐτέθη περιορισμὸς καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸν τόκον, ὃν ἡ Κυβέρνησις δικαιοῦται νὰ πληρώσῃ εἰς τὰ παρ’ αὐτῆς συνομολογούμενα δάνεια, τοῦθ’ ὅπερ καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀποκρούει. Ὁ νόμος ΑΨʹ ἐνόησε νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν πληρωμὴν προμηθειῶν, αἵτινες δὲν σκοποῦσι τὴν αὔξησιν τοῦ τόκου, ἀλλὰ θεωροῦνται ὡς παρομαρτοῦσαι δαπάναι παντὸς δανείου, ὅπως εἰσὶ τὰ τέλη τῆς χαρτοσημάνσεως, τῆς κατασκευῆς τῶν τίτλων κτλ. Τοιαύτη δὲ προμήθεια εἶναι π. χ. ἡ διδομένη διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων τῶν χρεωλυτικῶν καὶ παγίων δανείων εἰς τὸ τραπεζιτικὸν κατάστημα, τὸ ἐπιφορτιζόμενον μὲ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς. Ἐὰν παραδεχθῶμεν τὸ ἐναντίον καὶ ἑρμηνεύσωμεν τὸ νόμον ΑΨʹ ὡς δίδοντα δικαίωμα εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ πληρόνῃ πρὸς τῷ τόκῳ 1 καὶ 2% προμήθειαν κατ’ ἔτος, οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ἐμποδίζων αὐτὴν νὰ πληρώσῃ καὶ 10% καὶ συνομολογήσῃ δάνεια οὐχὶ πρὸς 6, ἀλλὰ πρὸς 16%. Τοιούτους δὲ φόβους δύναται νὰ γεννήσῃ τὸ παρὸν δάνειον, οὗτινος οἱ ὅροι εἰσὶν ἀνάλογοι ἐκείνων, οὓς συνομολογοῦσι μόνον τὰ Κράτη τὰ στερούμενα πίστεως, ἅτινα δανείζονται δίδοντα ἐνέχυρα, ἐκδίδοντα ἔντοκα γραμμάτια, πληρωτέα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, καὶ πληρόνοντα προμηθείας, καλυπτούσας τοὺς πληρονομένους ὑπερβολικοὺς τόκους. Τοιαύτην πορείαν ἠκολούθησεν ἡ γείτων ἡμῶν ἐπικράτεια, τῆς ὁποίας τὸ παράδειγμα ἐπεκαλέσθησαν οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, ὀλίγα ἔτη πρὶν σταματήσῃ τὰς πληρωμάς της. Τὰ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πληρωτέα ἔντοκα γραμμάτια καὶ ἡ πληρωμὴ χονδρῶν προμηθειῶν ἦσαν ὁ τελευταῖος σταθμὸς τοῦ κατηφόρου, ὅστις ἔφερεν εἰς παντελῆ καταστροφὴν τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς. Τὸ παρὸν δάνειον δὲν δύναται ὡσαύτως νὰ στηριχθῇ καὶ ἐπὶ τοῦ νόμου ΑΨΜΕʹ, δυνάμει τοῦ ὁποίου κατασκευάζεται ὁ σιδηρόδρομος Πειραιῶς–Λαρίσσης, καὶ ὅστις πολὺ ὀρθῶς ἐκανόνισε τὸ ζήτημα τῆς εὑρέσεως τῶν ἀναγκαίων χρημάτων. Κατὰ τὴν γενομένην συζήτησιν τοῦ νόμου τούτου, ἐπεκρίναμεν τὴν βίαν, μεθ’ ἧς ἔσπευδεν ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, ἐπεδοκιμάζομεν δὲ τὴν ἰδέαν τοῦ συνδέσμου τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ μὲ τὴν εὕρεσιν τοῦ δι’ αὐτὴν ἀναγκαίου χρηματικοῦ ποσοῦ. Ἡ πρόβλεψις αὕτη ἦτο ὀρθοτάτη καὶ ἀναγκαιοτάτη, διότι ἡ Ἑλλὰς, ἀναδεχομένη ὑποχρέωσιν 60 καὶ περιπλέον ἑκατομμυρίων φράγκων, χωρὶς νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν εὕρεσιν αὐτῶν διὰ δανείου ὁριστικοῦ καὶ ὑπὸ ἐπωφελεῖς ὅρους, ἤθελε πράξει ἔργον ἀφροσύνης. Ἄνευ τοιαύτης ἐξασφαλίσεως αἱ ἑκάστοτε παρουσιαζόμεναι πληρωμαὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου θέλουσι φέρει τὸ Δημόσιον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ παραδέχηται ὅρους, οἷοι οἱ τοῦ παρόντος δανείου, ἢ καὶ ἐπαχθεστέρους αὐτῶν, ὅπως μὴ περιέλθῃ εἰς τὴν ἀδυναμίαν τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεών του. Τοῦτο βεβαίως ἐσκέπτετο καὶ αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτε ὑπέβαλε τὸν νόμον εἰς τὴν ψήφισιν τῆς Βουλῆς. Δίδεται μὲν διὰ τοῦ νόμου εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ ἐξουσία νὰ συνομολογήσῃ κεχωρισμένως τοῦ δανείου τὴν κατασκευὴν, ἐπιβάλλεται ὅμως εἰς αὐτὴν ἡ ὑποχρέωσις τῆς εὑρέσεως τῶν ἀναγκαίων χρημάτων διὰ τῆς ἐκδόσεως παγίου ἢ χρεωλυτικοῦ δανείου μὴ ὑπερβαίνοντος τὰ 80,000,000, καὶ οὐχὶ διὰ τῆς συνομολογήσεως προσωρινῶν δανείων, ἅτινα δύνανται νὰ ἔχωσιν ὀλέθρια ἀποτελέσματα διὰ τὴν πίστιν καὶ διὰ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Τὸ παρὸν δάνειον δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ μήτε ἐπὶ τοῦ νόμου, τοῦ ἀφορῶντος τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, μήτε ἐπὶ τῶν νόμων ΑΨʹ καὶ ΑΨΠΑʹ. Ἡ περὶ αὐτοῦ ἑπομένως σύμβασις, ὅπως ἀποβῇ ἰσχυρὰ καὶ νόμιμος, πρέπει νὰ κυρωθῇ οὐχὶ διὰ Β. Διατάγματος, ἀλλὰ διὰ νόμου. Ὀφείλει δὲ ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τακτικὸν νομοσχέδιον, ὅπερ νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ παρ’ αὐτῆς.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ σύμβασις περὶ τοῦ προσωρινοῦ δανείου, ἡ διὰ Διατάγματος κυρωθεῖσα, στηρίζεται εἰς τρεῖς νόμους, εἰς τὸν νόμον περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς καὶ Συνόρων καὶ εἰς τοὺς δύο νόμους περὶ συνομολογήσεως καὶ τροπῆς δανείων. Ἡ κυριωτέρα αἰτία τῆς συνάψεως τῆς συμβάσεως ὑπῆρξεν ἡ σκέψις τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἔπρεπεν ὑπερμέτρως νὰ σπεύσῃ εἰς τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου. Ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ πρὸ ὀλίγου καταβὰς ἀπὸ τοῦ βήματος, εἶπεν, ὅτι κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου περὶ τοῦ σιδηροδρόμου ἡ συνομολόγησις ὁλοκλήρου τοῦ δανείου καὶ ἡ παραχώρησις τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου εἶναι ἀλληλένδετοι· ἀλλ’ ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον συμβαίνει· ἡ συνομολόγησις τοῦ ὅλου δανείου δὲν ὑποτίθεται ὑπὸ τοῦ νόμου γενησομένη συνάμα μετὰ τῆς παραχωρήσεως τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου. Τοῦτο δὲ μαρτυρεῖ καὶ τὸ κατὰ τὸν νόμον κεφάλαιον τοῦ δανείου, μὴ περιλαμβάνον τοὺς ἐνδιαμέσους τόκους ἐξ ὑπαρχῆς ἐπὶ τοῦ ὅλου, ἀλλὰ περιλαμβάνον αὐτοὺς ἀπὸ τῶν διοριῶν τῶν καταβολῶν πρὸς τοὺς κατασκευαστάς. Τὴν γνώμην ἄρα τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν ὑποστηρίζει ὁ νόμος, διότι, ἂν ὁ νόμος καθιέρου τὸ ἀλληλένδετον τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου καὶ τῆς συμφωνίας περὶ τῆς κατασκευῆς, ἤθελεν ἐν τῇ περὶ τοῦ δανείου ἀδείᾳ ἐπιπροσθέσει εἰς τὸ κεφάλαιον τῆς κατασκευῆς πάντας τοὺς τόκους τοῦ δανείου ἐπὶ τὴν τετραετίαν τῆς κατασκευῆς, ἐπιπροσέθεσε δὲ μόνον δύο ἐτῶν τόκους, θεωρήσας ὅτι, τῆς κατασκευῆς παραταθησομένης ἐπὶ τετραετίαν, αἱ διορίαι τῶν καταβολῶν ἀντεστοίχουν πρὸς τὸ ἥμισυ τοῦ ὅλου ἐξ ὑπαρχῆς καταβαλλομένου. Ὁ περὶ τοῦ σιδηροδρόμου νόμος ἐψηφίσθη συνοδευθεὶς ἐν ὑπομνήματι ὑπὸ ὑπολογισμοῦ τῆς δαπάνης κατὰ κατηγορίας· ἤτοι τῆς χιλιομετρικῆς πρὸς 160,000 φράγκα, εὐτυχῶς μειωθείσης ἐν τῇ κατακυρώσει τῆς δημοπρασίας εἰς 140,000, τῆς τῶν ἀποζημιώσεων τῶν καταληφθησομένων γαιῶν καὶ τῆς τῶν ἐνδιαμέσων τόκων ἐπὶ διετίαν ἀντὶ τῆς τετραετοῦς διαρκείας τῆς κατασκευῆς. Ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος τοῦ τόκου ἐπὶ τὸν ἥμισυ χρόνον τῆς διαρκείας τῆς κατασκευῆς διατρανοῖ τὴν ἔννοιαν τοῦ νομοθέτου, καθ’ ἣν τὰ τοῦ δανείου διεξάγονται αὐτοτελῶς, μηδόλως ἐπαγομένης τῆς συνομολογήσεως τῆς συμβάσεως τοῦ σιδηροδρόμου τὴν σύγχρονον συνομολόγησιν τοῦ δανείου, τοὐναντίον δὲ παρεπομένης τῆς πραγματοποιήσεως τοῦ δανείου εἰς τὴν πρόοδον τοῦ ἔργου. Ἐὰν τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου ἤθελεν ὑπαγορεύσει, ὅπως τὸ δάνειον πραγματοποιηθῇ ὁλόκληρον, τοῦτο δὲν ἀπαγορεύεται ὑπὸ τοῦ νόμου, ἀφήσαντος πλήρη ἐλευθερίαν ἐνεργείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς συνομολόγησιν τοῦ δανείου, ὡς ἤθελε κρίνει λυσιτελέστερον, ἀλλ’ ὁ ὑπολογισμὸς τῶν ἐνδιαμέσων τόκων δεικνύει τίνα χρονικὴν τῆς συνομολογήσεως τοῦ δανείου κατανομὴν ἐθεώρησεν ὁ νόμος πιθανήν. Τί δὲ συνέβη, τὸ παρακινῆσαν τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως, καθ’ ὃ ἐκ τοῦ νόμου ἔχει δικαίωμα, μὴ σπεύσῃ εἰς συνομολόγησιν τοῦ δανείου, εἴτε ὁλοκλήρου, εἴτε καὶ ἐν μέρει; Ἤδη διεξάγονται διαπραγματεύσεις περὶ τοῦ δανείου, ἀπολήγουσαι εἰς ἀποτέλεσμα εὐθὺς ὡς θελήσωμεν, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ, ὅτι δὲν πρέπει νὰ παραδεχθῇ τοὺς προβαλλομένους ὅρους, ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει εἰς βελτίωσιν τῶν ὅρων. Ἠδύνατο νὰ κλείσῃ τὴν συμφωνίαν καὶ θὰ ἔκλειεν αὐτὴν, ἐὰν τῇ ἐπεβάλλετο ὑπὸ τοῦ νόμου ἡ ἀνυπέρθετος τοῦ δανείου συνομολόγησις· ἀλλ’ ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν ἔχει ἐκ τοῦ νόμου τοιαύτην ὑποχρέωσιν καὶ ὅτι ὁ νόμος ἐπιτρέπει εἰς αὐτὴν τὴν πραγματοποίησιν προσωρινοῦ δανείου, ὅπως τῇ δοθῇ ὁ χρόνος, ἵνα ἐπιμείνῃ εἰς βελτίωσιν τῶν ὅρων τούτων.

§25ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ποῖοι εἶναι οἱ προτεινόμενοι ὅροι;

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν συντελεῖ εἰς τὴν διαξαγωγὴν τῆς ὑποθέσεως ἡ δημοσίευσις τῶν καθέκαστον, θέλω ὅμως εἰπεῖ τινα γενικώτερα. Σήμερον δυνάμεθα νὰ κλείσωμεν συμφωνίαν περὶ τοῦ δανείου, ἥτις θὰ καθίστα περιττὰ τὰ προσωρινὰ δάνεια, ἀλλ’ ἐθεωρήσαμεν, ὅτι δὲν ἦτο ὠφέλιμος εἰς τὸ Δημόσιον ἡ ἐπίσπευσις τῆς ὑπογραφῆς συμβάσεως ἐπὶ τῇ ἀποδοχῇ τῶν προτεινομένων ὅρων, ἐνῷ ἔχομεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι, ἂν δοθῇ εἰς ἡμᾶς ὀλίγος χρόνος πρὸς περαιτέρω διαπραγματεύσεις, θέλομεν δυνηθῆ νὰ βελτιώσωμεν τοὺς ὅρους. Συμβουλευθέντες τὸν νόμον, ἐπείσθημεν ὅτι εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ δανεισθῶμεν προσωρινῶς, ἵνα ἀποτίσωμεν διὰ τῶν κεφαλαίων τοῦ δανείου τὰς ὀφειλὰς, τὰς καθισταμένας ληξιπροθέσμους, ἐντὸς διορίας, καθ’ ἣν ἐλπίζομεν, ὅτι αἱ περὶ βελτιώσεως τῶν ὅρων διαπραγματεύσεις θέλουσι διεκπεραιωθῆ. Τιθεμένων ὡς ἀφετηρίας τῶν ὅρων τοῦ τελευταίου συνομολογηθέντος δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν, ἐπιθυμητὸν θὰ ἦτο νὰ ἐβελτιοῦντο οἱ ὅροι οὗτοι ἐν δανείῳ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ τὰ πράγματα σήμερον δὲν ἔχουσιν ὡς εἶχον κατὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν, καὶ σήμερον ἡ ἐπιδιωκομένη παρ’ ἡμῶν βελτίωσις τῶν προβαλλομένων ὅρων τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐπίτευξιν συμφωνιῶν ἐπὶ μέτρῳ οὐχὶ ἀσυμφορωτέρῳ τοῦ κανονίσαντος τὰ τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν στερλινῶν. Τί ἐπῆλθεν ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου ἐκείνου, ὥστε νὰ ἦναι σήμερον δυσχερεστέρα ἢ τότε ἡ συνομολόγησις δανείου, ἢ τοὐλάχιστον νὰ μὴ ἦναι εὐχερεστέρα, ὡς ἦτο εὐκταῖον; Εὐκταῖον ἦτο νὰ μὴ ἀνεκόπτετο ἡ τέως διατρανουμένη πρόοδος ἐπὶ τὸ εὐνούστερον πρὸς τὸ Δημόσιον τῶν συνομολογουμένων δανείων. Ἤρξατο αὕτη ἀπὸ τοῦ δανείου τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν, συνομολογηθέντος ἐπὶ ὅροις, οἵτινες, σχετικῶς πρὸς τοὺς τῶν προηγουμένων, ἐθεωρήθησαν καλοί· ἐν τοῖς κατόπιν ὅμως δανείοις ἐπετύχομεν ὅρους, οἵτινες σήμερον, ὡς πολὺ βελτίονες, προκαλοῦσι παρά τισιν ἔκφρασιν λύπης, ὅτι ἐσπεύσαμεν εἰς τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου ἐκείνου, καίτοι ἡ ἐπὶ τούτῳ λύπη δὲν δικαιολογεῖται, διότι ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου ἐκείνου προελείανε τὴν ὁδὸν εἰς τοὺς βελτίονας ὅρους τοῦ δανείου τῶν 1,200,000 λιρῶν, ὅπερ ἐπηκολούθησε τὸ δάνειον τῶν 5,000,000 λιρῶν, τὸ ἐπὶ ὅροις ἔτι συμφερωτέροις τῶν τοῦ δανείου τῶν 1,200,000 λιρῶν συνομολογηθέν. Τὸ ἐπὶ τόκῳ 4% πάγιον δάνειον τῶν 1,200,000 λιρῶν εἶχε συνομολογηθῆ ἐπὶ τιμῇ 68⅛%, τὸ δὲ τῶν 5,000,000 πάγιον ἐπίσης καὶ ἐπὶ τόκῳ 4% συνωμολογήθη ἐπὶ τιμῇ 72¾%· ἐνῷ δ’ ἐκ τῆς ἀφετηρίας ταύτης ὁρμώμενοι, ἀπεξεδεχόμεθα διὰ τὸ προσεχὲς δάνειον τιμὴν ἀναλόγως πρὸς τὴν προϊοῦσαν κλίμακα τοῦ παρελθόντος ηὐξημένην, σήμερον δύσκολον εἶναι νὰ συνομολογήσωμεν δάνειον ἐπὶ τοῖς αὐτοῖς ὅροις τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν, καὶ τοῦτο, διότι ἡ κατάστασις μετεβλήθη. Ἐπῆλθεν ἰδίᾳ τὸ Κρητικὸν ζήτημα καὶ τὰ ἐξ αὐτοῦ ἀποῤῥέοντα, καταστήσαντα τὰς ἀγορὰς ὀλιγώτερον θαῤῥαλέας πρὸς Ἑλληνικὰς ἐπιχειρήσεις, ἀνεκόπη δὲ καὶ ἡ ζωηρότης τῶν ἀγορῶν Λονδίνου καὶ Βερολίνου, ἀναπληρωθεῖσα ὅμως ἐν μέρει ὑπὸ τῆς ἀγορᾶς τῶν Παρισίων, μετὰ πολλῆς ζέσεως ἐπιδεδομένης ἐπ’ ἐσχάτων εἰς ἐπιχειρήσεις. Ἡ κατάστασις ἄρα σήμερον δὲν εἶναι εὐνοϊκὴ, ὅσον κατὰ τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν, ἐπιδιώκομεν ὅμως ἐν τῇ συμφωνίᾳ περὶ τοῦ ὑπὸ διαπραγμάτευσιν δανείου τοὺς αὐτοὺς τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 ὅρους, ἢ ἐπ’ ἐλάχιστον μόνον βαρυτέρους, πάντως δὲ κατὰ πολὺ βελτίονας τῶν τοῦ δανείου τῶν 1,200,000. Τοιαῦτα ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσιν ἐπιζητοῦντες, ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ παρασκευάσωμεν τῇ Κυβερνήσει χρονικήν τινα περίοδον, ἐλευθέραν μερίμνης περὶ τῶν ἀμέσων δαπανῶν τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, ὅπως κατ’ αὐτὴν διεξαγάγωμεν τὰ τῶν διαπραγματεύσεων τοῦ δανείου λυσιτελέστερον πρὸς τὸ Δημόσιον. Τούτου χάριν συνωμολογήσαμεν προσωρινὸν δάνειον συμφώνως πρὸς τὴν ἔννοιαν τοῦ νόμου. Μετὰ τοῦ προσωρινοῦ δανείου ὑπὲρ τοῦ σιδηροδρόμου συνεδέσαμεν καὶ τὰ τῶν προσωρινῶν δανείων πρὸς τροπὴν προηγουμένων δανείων, ἵνα μὴ μένῃ ἀργὸν τὸ χρῆμα, τὸ μὴ ἀπαιτητὸν εὐθὺς διὰ τὰ ἔργα τοῦ σιδηροδρόμου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἐπεδόθη εἰς ὑπολογισμοὺς, ἵν’ ἀποδείξῃ, ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο δὲν συνωμολογήθη ἐπὶ τόκῳ 5%, ἀλλ’ ἐπιπροσθετομένης τῆς προμηθείας, ἣν μετέτρεψεν εἰς τόκον, ἀποφέρει 6% ἢ 7%. Ἂν καὶ ἐγὼ ἐπιδοθῶ εἰς ἀναλύσεις, θέλω πείσει τὸν κ. Βουλευτὴν, ὅτι ἐπὶ τοιούτοις ὑπολογισμοῖς ὁ τόκος δὲν εἶναι 6% ἢ 7%, ἀλλὰ κατώτερος τῶν 5%. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὑπολογίζει τὴν προμήθειαν μετατρεπομένην εἰς τόκον πολλαπλασίαν τῆς ὀνομαστικῆς, ἐπὶ τῷ λόγῳ ὅτι, ἐνῷ ἡ καταβολὴ τοῦ χρήματος γίνεται ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου, ἡ προμήθεια ὑπολογίζεται ὡσανεὶ ἐγίνετο ἡ καταβολὴ εὐθύς· ἀλλὰ παρορᾷ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἀντὶ προμηθείας ½% ἀπαλλάσεται τὸ Δημόσιον τῶν πρὸς 5% τόκων μέχρι τοῦ Ἰουνίου, ἐξ οὗ διαφορὰ ὠφελείας κατὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα κατὰ λόγον 4½%. Ἡμεῖς τὸ χρῆμα τοῦτο δὲν ἠδυνάμεθα νὰ διαθέσωμεν ὠφελίμως πρὸς τὸ Δημόσιον, τουτέστι καταργοῦντες δι’ αὐτοῦ τὸ κεφάλαιον καὶ ἑπομένως τὸν τόκον ἄλλων δανείων, εἰμὴ τὸν Ἰούνιον. Ἐζητήσαμεν ἄρα παρὰ τῆς Τραπέζης τὴν ἀναβολὴν τῆς καταβολῆς, ἐξ ἧς ἔχομεν κέρδος τὸν τόκον. Τοῦ κέρδους τούτου ὁ κ. Βουλευτὴς διατελεῖ ἐν ἀγνοίᾳ, ὑπολογίζει δὲ μόνον τὴν ἐκ τῆς προμηθείας ἐλαχίστην τοῦ Δημοσίου ἐπιβάρυνσιν. Ἂν τὸ χρῆμα κατεβάλλετο εὐθὺς, ὡς θὰ εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν αἱ μὲν Τράπεζαι νὰ καταβάλλωσιν αὐτὸ, ἂν μὴ ἐγίνετο ἄλλη συμφωνία, ἡμεῖς δὲ νὰ τὸ δεχθῶμεν, θ’ ἀπηλλάττετο τὸ Δημόσιον τῆς καταλογιζομένης αὐτῷ ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ζημίας ἐκ προμηθείας, ζημιούμενον δεκαπλασίως λόγῳ τόκου. Ἵνα ἀπαλλαγῇ τὸ Δημόσιον τῆς ἐκ τοῦ τόκου ζημίας, συνεφωνήθη ἡ ἀναβολὴ τῆς καταβολῆς τοῦ χρήματος εἰς τὸν Ἰούνιον, ὅτε δι’ αὐτοῦ ἐξοφληθήσονται ληξιπρόθεσμα ἔντοκα τοῦ Δημοσίου χρέη. Ἕνεκα τῆς ἀναβολῆς ταύτης τὸ ½% λόγῳ προμηθείας κατανεμητέον κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν εἰς τρεῖς μῆνας ἀντὶ 6 μηνῶν, ἀντιστοιχοῦν οὕτω κατ’ αὐτὸν εἰς ἐτήσιον τόκον 2%, ἐπιπροσθετέον εἰς τὸν συμπεφωνημένον· ἀλλ’ ἀφαιρετέον συνάμα ἀπὸ τοῦ συμπεφωνημένου τόκου τὸν ἀντιστοιχοῦντα εἰς τοὺς τρεῖς μῆνας· ὥστε, ἐὰν κατὰ τὸν ὑπολογισμὸν τοῦ κ. Βουλευτοῦ προσθετέον εἰς τὸν τόκον 50 ἑκατοστὰ τῆς δραχμῆς λόγῳ τῆς καταβαλλομένης προμηθείας ἐπὶ τοὺς τρεῖς μῆνας, ἀφαιρετέον ἀπ’ αὐτοῦ τὸν τόκον κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα ἐκ μιᾶς δραχμῆς καὶ 25 λεπτῶν, ἑπομένως κατὰ τὴν σύμβασιν ὁ τόκος ἀποδεικνύεται περιοριζόμενος εἰς 4½%, ἀντὶ τῶν κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν 7%.

§27ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δι’ αὐτῆς τῆς μεθόδου δυνάμεθα νὰ φθάσωμεν καὶ εἰς τὸ 1%.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅπως καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς θὰ ἠδύνατο νὰ ἐξογκώσῃ τὸν τόκον, ὄχι εἰς 7%, ἀλλὰ καὶ εἰς 700%. Ἐὰν τυχὸν τὸ Δημόσιον δὲν ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ τὸ χρῆμα, εἰμὴ ἡμέρας μόνον ἀντὶ μηνῶν πρὸ τῆς παρελεύσεως τῆς ἑξαμηνίας καὶ ἐπετύγχανε τὴν ἀναβολὴν τῆς καταβολῆς, ἵνα μὴ τρέχῃ ὁ τόκος, ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐπὶ τὰς ἡμέρας ταύτας ὑπολογίζων τὸ ½% καὶ παρορῶν τὸ ἐκ τῆς ἀπαλλαγῆς ἀπὸ τοῦ τόκου κέρδος, θὰ παρίστα τὸ Δημόσιον ζημιούμενον πολλαπλάσια. Τοιοῦτοι ὑπολογισμοὶ οὐδεμίαν ἔχουσι σημασίαν· ἄλλως οὐδὲ τὸ γράμμα τοῦ νόμου περὶ τόκου κατωτέρου τῶν 6%, ἐξ οὗ ἠθέλησε νὰ ἀντλήσῃ ἐπιχείρημα ὁ κ. Βουλευτὴς, συντρέχει εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτοῦ, ὡς συμπληρούμενον ἐκ τοῦ γράμματος ἑτέρας διατάξεως τοῦ αὐτοῦ νόμου. Ἐὰν δὲν ἔλεγεν ὁ νόμος ἐπὶ τόκῳ κατωτέρῳ τῶν 6%, ἀλλ’ ἔλεγεν ἐπὶ τόκῳ οὐχὶ ἀνωτέρῳ τῶν 6%, θὰ ἐστερεῖτο τοῦ ἐπιχειρήματος τούτου ὁ κ. Βουλευτής. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο οὐδεμίαν ἔχει σημασίαν, διότι κατ’ ἄλλην διάταξιν τοῦ νόμου ἐπιτρέπεται ἡ χορήγησις προμηθείας, ἡ δ’ ἐπιτρεπομένη αὕτη προμήθεια δὲν περιλαμβάνεται ἐν τῷ κατωτέρω τῶν 6% τόκῳ. Ἐὰν ὁ νόμος δὲν ἀνέγραφε τὸ δικαίωμα τῆς χορηγίας προμηθείας, ἐννοῶ τὸν παριστῶντα τὴν ἄνευ ἀδείας χορηγηθεῖσαν προμήθειαν ὡς καταλογιστέαν εἰς τὸν τόκον· ἀλλ’ ὁ νόμος ῥητῶς ὁρίζει, ὅτι ἐπιτρέπεται τῇ Κυβερνήσει ἡ χορήγησις προμηθείας, ὅτι ἐπιτρέπονται αὐτῇ πληρωμαὶ λόγῳ δαπανῶν. Ἡμεῖς ἀντὶ προμηθειῶν καὶ τῶν δαπανῶν, περὶ ὧν προνοεῖ ἡ διάταξις, ἐχορηγήσαμεν ½%. Ἀλλ’ ἀφοῦ ἐχορηγήσατε ½%, λέγει ὁ κ. Βουλευτὴς, ἠδύνασθε νὰ χορηγήσητε 1% ἢ καὶ 3%. Ναί· ἀλλὰ ἐχορηγήσαμεν ½%. Ἐὰν ἐχορηγοῦμεν 3%, δεδικαιολογημένως ὁ κ. Βουλευτὴς θὰ ἐπέκρινε τὴν πρᾶξιν· χορηγήσαντες ὅμως ½% ἀντὶ προμηθείας καὶ πάσης δαπάνης, διότι οὐδὲν ἔξοδον ἐπιβαρύνει τὸ Δημόσιον, τὸ ½ τοῦτο τοῖς ἑκατὸν δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐπικριτέον. Καὶ ταῦτα μὲν ὑπῆρξαν τὰ θεμελιώδη ἐπιφυλαχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ διὰ τὸ τέλος τῆς ἀγορεύσεώς του· ἡ ἐπίθεσις ὅμως ἤρξατο δι’ ἐλαφροῦ πυρὸς, ἀπὸ ἐρωτήματος, διατὶ τὸ χρῆμα ζητοῦμεν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ καὶ οὐχὶ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ, ὅπως οὕτως ἀποφύγωμεν τὴν δαπάνην τῆς μεταφορᾶς τῶν τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ ἐσωτερικοῦ εἰς τὸ ἐξωτερικόν· ἐξέφρασε δὲ τὴν ἐλπίδα ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι δὲν ἐδεσμεύθημεν, ὅπως συνομολογήσωμεν τὸ δάνειον ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, δηλώσας, ὅτι περὶ τούτου θέλει προβῆ εἰς ἐξετάσεις. Τὸ δάνειον δὲν συνωμολογήθη, ὥστε πεδίον ἐξετάσεων ἐν τῷ παρόντι δὲν ὑφίσταται. Οἱαδήποτε ὅμως καὶ ἂν ὑπάρξῃ ἡ λύσις τῶν τεθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ζητημάτων, εἴτε ἐν τῷ ἐσωτερικῷ γένηται ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου, εἴτε τὰ τῆς ὑπηρεσίας αὐτοῦ καταβάλλονται ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, τὸ Δημόσιον θὰ ἐπιβαρύνῃ πᾶσα ἐπὶ πλέον δαπάνη, καὶ ἂν ἔτι κατὰ πρώτην ὄψιν θεωρηθῶσιν ἐπιβαρυνόμενοι οἱ χορηγοῦντες τὸ δάνειον, διότι πᾶν ἔξοδον μεταφορᾶς χρήματος, βαρύνον αὐτοὺς, θέλουσιν οὗτοι ὑπολογίσει ἐν τῇ τιμῇ τοῦ δανείου· εἰδικώτερον δὲ περὶ τῆς γνώμης, ὅτι προτιμητέα ἡ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ συνομολόγησις μεταλλικοῦ δανείου, παρατηρῶ ὅτι, μὴ ὑπάρχοντος μεταλλικοῦ ἐν τῇ χώρᾳ, πᾶσα συμφωνία περὶ καταβολῆς μεταλλικοῦ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ θέλει πάντως περιλάβει εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου τὰ ἔξοδα τῆς μεταφορᾶς.

§29ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὀλίγα θὰ προσθέσω εἰς ἀπάντησιν τῶν λεχθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Πρὸς δικαιολόγησιν τῆς συνομολογήσεως τοῦ συζητουμένου δανείου ὑπὸ τόσον βαρεῖς ὅρους, ἀνέφερε τὰς διαπραγματεύσεις του περὶ παγίου δανείου, ὅπερ ἐλπίζει νὰ συνομολογήσῃ ἀργότερον, ἐπιτυγχάνων ἐπωφελεστέρους ὅρους ἐκείνων, οὓς εὑρίσκει σήμερον. Δὲν θέλω νὰ ἐγείρω συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἰδεῶν, ἃς ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τῆς κλιμακωτῆς προόδου τῶν ὑπ’ αὐτοῦ συνομολογηθέντων δανείων, καὶ δείξω κατὰ τίνα τρόπον ἐγένετο ἡ κλιμακωτὴ αὕτη πρόοδος, καὶ ποίας ἐπορίσθησαν ὠφελείας οἱ συνομολογήσαντες τὰ νεώτερα δάνεια, κάτοχοι ὄντες τῶν προγενεστέρων καὶ συγχωνεύσαντες αὐτὰ ἐν ταῖς γενομέναις τροπαῖς. Τοῦτο δὲν εἶναι ζήτημα τῆς σήμερον, καὶ ἡ συζήτησις αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ πρακτικόν τι ἀποτέλεσμα.

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχει χρησιμότητα, διότι ἀναιρεῖ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους συνωμολόγησε τὰ δάνεια, ἦσαν βελτίονες.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τίνα ὁ δανείσας τὰ 5,000,000 ἠρύσθη ὠφέλειαν ἐκ τῆς τροπῆς προγενεστέρου δανείου ἑνὸς ἑκατομμυρίου;

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θέλω νὰ συζητήσω τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἐὰν θέλητε, δυνάμεθα νὰ τὸ συζητήσωμεν, προσδιορίζοντες ἄλλην συνεδρίασιν. Θὰ περιορισθῶ εἰς τὸ ζήτημα, ὅπερ ἔφερον ἐνώπιον τῆς Βουλῆς.

§33ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει θὰ ἐξετασθῶσι τὰ περὶ τούτου.

§34ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὡς ἐπιχείρημα, ὅτι ἐδικαιοῦτο νὰ συνομολογήσῃ προσωρινὸν δάνειον πρὸς κατασκευὴν μέρους ἢ τοῦ ὅλου τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς Λαρίσσης, ἔφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐν τῷ ὑπομνήματι, τῷ συνοδεύσαντι τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ὑπελογίζετο τόκος διὰ 2 μόνον ἔτη, ἐνῷ ὁ σιδηρόδρομος πρόκειται νὰ κατασκευασθῇ ἐντὸς 4 ἐτῶν. Τοιαῦτα ἰσχυριζόμενος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἢ ἐλησμόνησε τοὺς ὑπολογισμούς του, ἢ δὲν ἠθέλησε νὰ ἐνθυμηθῇ αὐτούς. Αἱ δαπάναι τοῦ σιδηροδρόμου θὰ πληρωθῶσι κατὰ λόγον τῆς προόδου τῶν ἐργασιῶν, ἐντὸς 4 ἐτῶν, εἰς διαφόρους ἐποχάς. Μέσος ὅρος τῶν πληρωμῶν τούτων ἕπεται, ὅτι εἶναι περίπου δύο ἔτη. Ὁ μέσος ὅρος ἑπομένως καὶ τῶν μεσολαβούντων τόκων, οἵτινες θὰ πληρωθῶσιν ἐκ τοῦ συνομολογηθησομένου πρὸς κατασκευὴν αὐτοῦ δανείου, εἶναι ὡσαύτως δύο ἔτη. Ἕνεκα τούτου καὶ τὸ ὑπόμνημα, ὅπερ ἀνέφερεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὑπελόγισε δύο ἐτῶν τόκους ὡς πληρωτέους παρὰ τῶν κατασκευαστῶν ἢ παρὰ τῆς ὁμάδος τραπεζιτῶν, ἥτις ἤθελεν ἀναλάβει τὸ δάνειον.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν συνῆψα τοιαύτην σύμβασιν.

§36ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Συνήψατε διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων Καλαμῶν.

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς ἀπητήσαμεν ὅπως ἐπιβαρύνουσιν οἱ τόκοι, οὕτως ὑπολογιζόμενοι, τὸν ἀνάδοχον.

§38ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπελογίσατε καὶ ἐν αὐτῇ τὸν μέσον ὅρον τῶν πληρωμῶν.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀλλὰ καταβάλλεται παρ’ αὐτοῦ, δὲν καταβάλλεται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§40ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐννοῶ νὰ καταβληθῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ παρὰ τῶν κατασκευαστῶν, ἢ παρὰ τῆς ὁμάδος τῶν τραπεζιτῶν, μεθ’ ὧν ἤθελε συμβληθῆ αὕτη. Τοῦτο ἠδύνασθε νὰ πράξητε, καὶ ἀπόδειξιν σᾶς φέρω ἰδίαν ὑμῶν πρᾶξιν, τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων. Ἐντὸς αὐτοῦ περιλαμβάνονται τὰ 26 ἑκατομμύρια φρ. πραγματικὸν κεφάλαιον, τὰ προωρισμένα διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν, ἅτινα οἱ συνομολογήσαντες τὸ δάνειον εἶχον ἀναδεχθῆ ὁριστικῶς νὰ πληρώσωσιν εἰς προθεσμίας, κανονισθείσας ὑπὸ τῆς κατασκευῆς ταύτης, ὑπολογίζοντες τὸν τόκον αὐτῶν ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς πληρωμῆς ἑκάστης δόσεως. Ὅπως δὲ ἐγένετο διὰ τὸ δάνειον τοῦτο, οὕτως ἠδύνατο νὰ γίνῃ καὶ διὰ δάνειον προωρισμένον εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου, οὗτινος ἡ πληρωμὴ τῶν τόκων ἤθελεν ἀρχίσει εἴτε ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς καταβολῆς ἑκάστης τῶν δόσεων, κατὰ λόγον τῆς προόδου τῶν ἔργων, εἴτε ἀπὸ ὡρισμένης ἡμέρας κατὰ τὸν μέσον ὅρον τῶν πληρωμῶν τούτων.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὥστε τώρα ἐπαινεῖτε τὴν πρᾶξιν ἐκείνην· διότι ὑμεῖς ἐλέγετε, ὅτι ἐν τῷ δανείῳ ἐκείνῳ ὑπῆρχεν ἓν σκιερὸν σημεῖον, καὶ ἦτο τοῦτο· τώρα βλέπω, ὅτι τὸ θαυμάζετε.

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ παράδειγμα, ὅπερ σᾶς ἔφερον, ὅπως σᾶς δείξω, ὅτι ἠδύνατο νὰ γίνῃ τοιοῦτον δάνειον καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης, δὲν σημαίνει θαυμασμὸν διὰ πᾶν ὅ,τι ἐπράξατε διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν. Ἔφερα τὸ παράδειγμα τοῦτο, ἀπαντῶν εἰς τὴν κατηγορηματικὴν ἄρνησίν σας, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ τοιοῦτόν τι. Τοιοῦτον δὲ εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ νόμου, οὗτινος ὑμεῖς ἐπροκαλέσατε τὴν ψήφισιν διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Λαρίσσης. Διὰ τοῦτο δὲ ὑπελογίσατε τότε τὸν μέσον ὅρον τοῦ τόκου εἰς δύο ἔτη. Δὲν ἐννοῶ νὰ συζητήσω τὸ ἐπίκαιρον ἢ μὴ τῆς συνομολογήσεως παγίου δανείου καὶ τοὺς ὅρους, οἵτινες σᾶς προτείνονται καὶ οὓς ἡμεῖς ἀγνοοῦμεν. Ἐκεῖνο, ὅπερ ἰσχυρίζομαι, εἶναι, ὅτι πᾶς ὁ ἀναγινώσκων τὸ ἄρθρον 5 τοῦ ΑΨΜΕʹ, ὅπερ ἀνέγνωσα κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν, οὐδεμίαν δύναται νὰ ἔχῃ ἀμφιβολίαν, ὅτι τὰ πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ἀναγκαῖα χρήματα ὁ νόμος ἐννοεῖ νὰ προμηθευθῇ τὸ Δημόσιον διὰ δανείου 80 ἑκατομμυρίων κατ’ ἀνώτατον ὅρον, συναφθησομένου κατὰ τύπον πάγιον ἢ χρεωλυτικόν. Τὰ 80 ταῦτα ἑκατομμύρια περιλαμβάνουσι τὰ 60 ἑκατομμύρια τῆς κατασκευῆς, τοὺς μεσολαβοῦντας τόκους, καὶ ἀφίνουσι καὶ περίσσευμα. Ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ὁ νόμος εἶναι ῥητὸς καὶ σαφής. Ἔχοντες τὴν εὐθύνην τῆς διαχειρίσεως τῶν κοινῶν, ὀφείλετε φυσικῶς, ἐὰν νομίζητε, ὅτι οἱ ὅροι, οὓς εὑρίσκετε σήμερον, εἰσὶ βαρεῖς καὶ ὅτι μετ’ ὀλίγον θὰ εὕρητε καλλιτέρους, νὰ μὴ δεχθῆτε τὰς σημερινὰς προτάσεις καὶ ἐπιδιώξητε καλλιτέρας.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πῶς θὰ πληρώσωμεν;

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν νομίζητε, ὅτι, ὅπως πληρώσητε, πρέπει νὰ πράξητέ τι διάφορον ἐκείνου, ὅπερ σᾶς ἐπιτρέπει ὁ νόμος, ὀφείλετε διὰ τὴν τοιαύτην ὑμῶν πρᾶξιν νὰ ζητήσητε τὴν κύρωσιν τοῦ σώματος ἐκείνου, ὅπερ ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ ἐπιβάλλῃ ὑποχρεώσεις ἐπὶ τοῦ ἔθνους. Ζητήσατε παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ σᾶς ἐπιτρέψῃ νὰ συνομολογήσητε προσωρινὸν δάνειον διὰ τὸ ἀναγκαιοῦν ὑμῖν ποσὸν, ἐκθέτοντες τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν ἐγκρίνετε σήμερον τὴν συνομολόγησιν τοῦ νομοθετηθέντος παγίου ἢ χρεωλυτικοῦ δανείου. Μόνον διὰ τῆς ὁδοῦ ταύτης δύνασθε νομίμως νὰ συνομολογήσητε προσωρινὸν δάνειον, ὅπως ἀνταποκριθῆτε εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου, τὴν ὁποίαν κακῶς κατ’ ἐμὲ παρεχωρήσατε, χωρὶς νὰ ἐξασφαλίσητε καὶ τὰ ἀναγκαῖα χρήματα διὰ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς; Ἀστεῖος, Κύριοι, μοὶ ἐφάνη ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὁ σχετικὸς μὲ τὸν τόκον καὶ τὴν προμήθειαν τοῦ δανείου.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς ἀστεῖον τὸν εἶπον.

§46ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸν εἴχετε εἰπεῖ σοβαρῶς. Ἀλλὰ τὰ ἀποτελέσματά του πείθουν καὶ ὑμᾶς, ὅτι ἦτο ἀστεῖος. Λαμβάνων τὸ 1 ἑκατομμύριον, οὐχὶ τὴν 1ην Μαρτίου, ἀλλὰ τὴν 1ην Ἰουνίου, ὑπολογίζει ὡς ὠφέλειαν τοῦ Δημοσίου τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον κερδίζει, μὴ πληρόνων τοιοῦτον εἰς τὴν Τράπεζαν ἀπὸ τῆς 1ης Μαρτίου μέχρι τῆς 1ης Ἰουνίου, καὶ εὑρίσκει, ὅτι ἐκ τῆς τοιαύτης ὠφελείας ἐλαττοῦται ὁ τόκος τοῦ ὅλου δανείου, ἀντὶ ν’ ἀναβιβασθῇ οὗτος ἐκ τῆς προμηθείας, ἥτις, πληρονομένη ἐπιπροσθέτως εἰς τὸν τόκον, οὐδὲν ἄλλο εἶναι ἢ αὔξησις τοῦ τόκου τούτου. Ὑποθέτει ὅτι ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ λάβῃ τὰ χρήματα ταῦτα τὴν πρώτην Μαρτίου καὶ τὰ κρατήσῃ ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ ἄτοκα μέχρι τῆς 1ης Ἰουνίου, ὅτε θὰ τὰ χρησιμοποιήσῃ. Μὴ λαμβάνων δ’ αὐτά, κερδίζει τοὺς τόκους τῶν τριῶν μηνῶν. Ἀλλὰ ποίαν ὑποχρέωσιν εἴχετε, νὰ λάβητε ταῦτα τὴν 1ην Μαρτίου; Ὑπῆρχε προηγουμένη τις σύμβασις, ὑποχρεοῦσα τὴν Κυβέρνησιν νὰ δανεισθῇ, οὐχὶ 5,000,000, ὧν ἔχει ἀνάγκην, ἀλλὰ καὶ 1,000,000 περιπλέον, οὗτινος δὲν ἔχει σήμερον ἀνάγκην; Τί σᾶς ἠνάγκασε νὰ συνομολογήσητε ἀπὸ σήμερον δάνειον 6 ἀντὶ 5 ἑκατομμυρίων; Τὸ 1,000,000, οὗτινος ἔχετε ἀνάγκην διὰ τὸν Ἰούνιον, δύνασθε νὰ τὸ δανεισθῆτε τότε. Ἰσχυρίζεσθε ὅτι ἡ πίστις ἡμῶν εἶναι τόσον ἀκμαία καὶ ἀνθηρὰ, ὥστε δύναται νὰ συγκριθῇ μὲ τὴν τῆς Ἀγγλίας καὶ τοῦ Βελγίου. Τοιαύτην δ’ ἔχοντες ἰδέαν, φοβεῖσθε μήπως δὲν εὕρητε τὸν Ἰούνιον 1 ἑκατομμύριον φρ. καὶ θέλετε νὰ τὸ ἐξασφαλίσητε ἀπὸ σήμερον, καθιστῶντες βαρυτέρους τοὺς ὅρους τοῦ δανείου; Κατὰ τὴν θεωρίαν του ταύτην, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύναται νὰ συνομολογήσῃ 10 ἑκατομμυρίων δάνειον, νὰ λάβῃ σήμερον τὰ 5, ὧν ἔχει ἀνάγκην, τὰ δ’ ἕτερα 5 νὰ λάβῃ τὴν 25 Αὐγούστου. Διὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα θὰ πληρώσῃ μόνον 2 ἡμερῶν τόκον, καὶ ½% προμήθειαν διὰ 5 ἡμέρας, ἥτις θὰ ἀντιστοιχῇ μὲ 36% κατ’ ἔτος. Θὰ πληρώσῃ μὲν ταύτην, ἀλλὰ θὰ κερδήσῃ 2 μηνῶν καὶ 25 ἡμερῶν τόκον, ὅστις θὰ ἐλαττώσῃ πολὺ τὸν τόκον τῶν 5 ἑκατομμυρίων, ἅτινα λαμβάνει σήμερον. Τοῦτο βεβαίως εἶναι ἀστεῖον.

§47ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δι’ ἀστεϊσμῶν ἔπρεπε ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τοὺς ὑπολογισμούς σας. (Διάλογοι).

§48ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν συμψηφίζεται μὲ ἀστεϊσμοὺς, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἡ πληρωμὴ τῶν χρημάτων τοῦ Δημοσίου. Εἰς τὰς ἄλλας παρατηρήσεις μου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδὲν ἀπήντησε, διότι οὐδὲν ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, ἀποδεικνύον τὸ δάνειον ὡς γενόμενον ὑπὸ ὅρους μὴ βαρεῖς, καὶ ὡς στηριζόμενον εἴτε ἐπὶ τῶν νόμων ΑΨʹ καὶ ΑΨΠΑʹ, εἴτε ἐπὶ τοῦ νόμου ΑΨΜΕʹ.

§49ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Πρὸ 8 ἡμερῶν ἀκριβῶς παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ καταθέσῃ δικαστικάς τινας ἐκθέσεις, διὰ νὰ προβῶ εἰς ἀνάπτυξιν ἐπερωτήσεώς μου, ἀλλὰ μέχρι σήμερον δὲν κατετέθησαν. Δηλῶ ὅτι, ἐὰν αὗται δὲν κατατεθῶσι, τὸ προσεχὲς Σάββατον θὰ προβῶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεώς μου καὶ ἄνευ αὐτῶν.

§50ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης.). Ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας, ὁ προλαλήσας, ἐζήτησεν ἁπάσας τὰς ἐκθέσεις τῶν ἁρμοδίων Εἰσαγγελέων Πρωτοδικῶν καὶ Ἐφετῶν περὶ μεταθέσεως Πρωτοδικῶν Ἄρτης, Πύργου, Πατρῶν, Λαρίσσης καὶ Βόλου, πραγματοποιηθείσας εἴτε μή. Ἁπάσας λέγοντες, ἐννοεῖτε τὰς ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου, τοῦ ἀπαιτοῦντος τὰς γνωμοδοτήσεις, ἢ ἁπάσας τὰς τοῦ 1889;

§51ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Ἀπὸ τοῦ Αὐγούστου καὶ ἐντεῦθεν.

§52ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ καταθέτω τὰς ἀπὸ τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου, τὰς ἀπὸ τοῦ 1887 μέχρι σήμερον. Ἐπίσης ἐζητήσατε νὰ καταθέσω κατάλογον λεπτομερῆ τῶν ἀπὸ 15 Αὐγούστου 1889 καὶ ἐντεῦθεν γενομένων μεταθέσεων Πρωτοδικῶν καὶ Προέδρων Πρωτοδικείων. Καταθέτω αὐτάς. Ἐζητήσατε νὰ αἰτήσω τηλεγραφικῶς ἐκ Λαρίσσης νὰ μοὶ ὑποβληθῇ ἡ γνωμοδότησις τῶν ἁρμοδίων ἐκεῖ ἀρχῶν περὶ ἀπονομῆς πεντακοσιοδράχμου ἀμοιβῆς πρὸς τὸν τέως ἀνακριτὴν Λαρίσσης, τὸν ἄρτι μετατεθέντα εἰς Κυπαρισσίαν. Ἐζήτησα αὐτὴν καὶ τὴν καταθέτω. Ὁ ἐξ Ἀχαΐας ἐπίσης βουλευτὴς κ. Γεροκωστόπουλος εἶχε πρὸ πολλοῦ ζητήσει δι’ ἐπερωτήσεώς του πληροφορίας τινὰς, ἀναγομένας εἰς τὰ τῶν κλητήρων τῆς περιφερείας τῶν ἐν Πάτραις Πρωτοδικῶν. Καταθέτω πάσας τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας καὶ ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τῆς ἐκδικάσεως τῆς δημοτικῆς ἐκλογῆς Μυκόνου παρὰ τοῦ Δικαστηρίου τῶν ἐν Σύρῳ Πρωτοδικῶν, περὶ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ὑπεβλήθη εἰς τὸ Δικαστήριον ὁ φάκελλος τῆς ὑποθέσεως, καὶ περὶ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις. Καταθέτω τὰς πληροφορίας ταύτας, περιλαμβανομένας ἐν ἐγγράφῳ τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν τῶν ἐν Σύρῳ, ὑποβληθέντι εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, ζητήσαντα τὰς περὶ τούτου πληροφορίας. Ὁ βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας κ. Σάκκης εἶχε ζητήσει τὰ ἔγγραφα, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη ἡ ἀπόλυσις εἰρηνοδίκου τινὸς Φάριδος, τὰς γνωμοδοτήσεις δηλονότι τῶν ἁρμοδίων Εἰσαγγελέων Πρωτοδικῶν καὶ Ἐφετῶν. Καταθέτω τὰ ἔγγραφα ταῦτα.

§53ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶχον συστήσει εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ φροντίσῃ περὶ ἀδικήματός τινος, τὸ ὁποῖον ἐγένετο εἰς ἔμπορόν τινα Μεσσήνιον. Τί ἀπέγεινε τέλος πάντων; θὰ τῷ ἀποδοθῶσι τὰ χρήματα;

§54ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Σᾶς ἀπήντησα.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἀπηντήσατε μόνον διὰ τὴν κατακράτησιν, ἡ ὁποία τῷ ἐγένετο εἰς τὰ ἐμπορεύματά του.

§56ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς μὲν τὸ ἀφορῶν τὰ ἐμπορεύματά του σᾶς ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐγὼ δὲ εἰς ὑμᾶς ἀπήντησα, καὶ ἔφερα μάλιστα καὶ τὰ ἔγγραφα, ὡς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν τὴν ἀναγομένην εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς ἐν Πετρουπόλει Πρεσβείας, καὶ εἶπον ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἐξαρτᾶται ἐκ τοῦ Ῥωσσικοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· προσέθηκα δὲ μάλιστα, ὅτι καὶ ἐκεῖ τὸ Συνέδριον, ὀλιγώτερον μὲν ἴσως ἢ ἐνταῦθα, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε βραδύνει, ἡ δὲ Πρεσβεία ἀπήντησε (καὶ ἀνέγνωσα τὸ σχετικὸν μέρος τῆς ἐκθέσεώς της), ὅτι, εὐθὺς ὡς ἤθελεν ἐκκαθαρίσει τὴν ὑπόθεσιν τὸ Συνέδριον, ἤθελε δώσει πληροφορίας πρὸς ἡμᾶς. Τότε δ’ ὑμεῖς μοὶ ἐσυστήσατε νὰ ὑπομνήσω τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν Πετρούπολιν.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἶχον εἰπεῖ τότε, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀπεφάνθη.

§58ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τώρα τὸ λέγετε.

§59ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὄχι, τὸ εἶπον τότε. Λοιπὸν τὸ συνιστῶ πάλιν, καὶ παρακαλῶ νὰ ἐνεργήσητε δραστηρίως καὶ μᾶς πληροφορήσητε ἐν καιρῷ, τί ἐγένετο.

§60ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Θέλω ὑπενθυμίσει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν τὰ κατὰ τὴν 6 Φεβρουαρίου ζητηθέντα ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν κατὰ τοῦ Δημάρχου Σικυῶνος....

§61ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὰ εἶχον ἀπὸ προχθὲς ἐνταῦθα, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ τὰ ἀναγνώσω πρότερον, διότι ἦσαν ἀρκετὰ, καὶ νὰ διαχωρίσω τὰ ζητηθέντα. Εἴχετε διπλῆν ἐπερώτησιν· εἴχετε πρῶτον ἐπερώτησιν περὶ εἰδικῶν παρέδρων· τὰ ζητούμενα ἔγγραφα καταθέτω ἐνταῦθα ἐν ἀντιγράφῳ, ὥστε νὰ γίνῃ χρῆσις εὔκολος αὐτῶν. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ὑπόθεσιν τῶν ἀγροφυλάκων τῆς περιφερείας Γεληνιάτικα, καταθέτω τὰ ζητούμενα ἔγγραφα, ἀφαιρῶν αὐτὰ ἐκ φακέλλου, ὁ ὁποῖος ἔχει πολλὰ τὰ περίπλοκα, ἀλλὰ καταθέτω πάντα τὰ ζητηθέντα, ἐκτὸς μόνον τινῶν, τὰ ὁποῖα δὲν ὑπάρχουσιν, ἐκτὸς τῶν ἀναφορῶν τῆς περιφερείας Γεληνιάτικα πρὸς τὸν Δήμαρχον Σικυῶνος, ὑποβληθεισῶν ὑπὸ τοῦ Δημάρχου εἰς τὴν Νομαρχίαν ἢ μὴ, διότι οὔτε εἰς τὸν φάκελλον ἐνταῦθα εὑρίσκονται, οὔτε εἶναι δυνατὸν, ἐὰν δὲν ὑπεβλήθησαν, νὰ τὰς ὑποβάλω. Ἡ ἐπερώτησις κατὰ τοῦτο μὲ θέτει εἰς δύσκολον θέσιν, διότι λέγει νὰ τὰς ὑποβάλω, καὶ ἂν δὲν ὑπεβλήθησαν.

§62ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὄχι.

§63ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁπωσδήποτε πάντα τὰ λοιπὰ, πλὴν τούτων, καταθέτω.

§64ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Περιμένομεν καὶ τὸν φάκελλον ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Λεπροκομείου.

§65ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ τὸν ἔχητε αὔριον.

§66ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τὰ μόνα ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἔμελλον νὰ λύσωσι τὸ ζήτημα, ἦσαν ἀκριβῶς ἐκεῖνα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δὲν κατέθεσεν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν· διότι, ὅταν ἐγένετο ἡ ἐκλογὴ τῶν ἀγροφυλάκων ὑπὸ τοῦ Δημάρχου καὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἐγένετο κατὰ πιστοποίησιν τοῦ Παρέδρου, τοῦ παραστάντος εἰς τὴν ἐκλογὴν, ὅτι δὲν ἐγένετο ἡ ἀπαρτία· καὶ τοῦτο ἐβεβαιοῦτο διὰ δύο ἀναφορῶν τῶν κτηματιῶν τοῦ χωρίου Γεληνιάτικα, οἵτινες ἠξίουν ἀπὸ τὴν Δημοτικὴν ἀρχὴν Σικυῶνος νὰ προβῇ, νομίζω, εἰς τὸ διορισμὸν ἀγροφυλάκων. Ἦσαν λοιπὸν πιστοποίησις τὰ ἔγγραφα αὐτὰ, ὅτι ἐπληρώθη ἡ ῥήτρα τοῦ νόμου, καθ’ ἣν ἔμελλε νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογὴ ἐνώπιον τοῦ Παρέδρου, διότι, ὅπως ἐνθυμεῖσθε, τὸ ἄρθρον 2 τοῦ περὶ ἐκλογῆς ἀγροφυλάκων νόμου ὁρίζει, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν κατορθωθῇ νὰ γένηται ἀπαρτία κατὰ τὴν προκηρυχθεῖσαν ὑπὸ τῆς Διοικητικῆς ἀρχῆς ἡμέραν καὶ τὸν τόπον, ἢ ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν συμφωνήσουν οἱ κτηματίαι διὰ τὸν μισθὸν τῶν ἀγροφυλάκων, τότε καθίσταται ἐνεργὸν τὸ δικαίωμα τῆς Διοικητικῆς ἀρχῆς, νὰ προβῇ εἰς διορισμὸν ἀγροφύλακος, ἵνα μὴ καταστραφῶσι τὰ κτήματα. Ἑπομένως τὸ ζήτημα τοῦτο λύεται διὰ τῶν δύο ἀναφορῶν· θὰ παρακαλέσω δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τηλεγραφικῶς τὸν Νομάρχην, νὰ ὑποβάλῃ αὐτὰ τὰ δύο ἔγγραφα, διὰ τοῦτο καὶ ἐπέμεινα, αἰτησάμενος αὐτὰ ῥητῶς. Διότι ὁ Δήμαρχος, ἐπειδὴ ὁ Νομάρχης τὸν ἐπίεζε καὶ ἐπεζήτει νὰ παρέμβῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν του, τῷ ἐζήτησε τὰς δύο ἀναφορὰς, ἵνα ποιήσηται ἔκκλησιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Νομάρχου εἰς τὸ ἁρμόδιον Νομαρχιακὸν Συμβούλιον ἢ τὸν Ὑπουργόν. Ἀλλ’ ὁ Νομάρχης ἠρνήθη νὰ τῷ ἐπιστρέψῃ τὰς ἀναφοράς. Ταῦτα λοιπὸν τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἠρνήθη ὁ Νομάρχης νὰ ἐπιστρέψῃ εἰς τὸν Δήμαρχον, ταῦτα ἐζήτησα, ἐπικαλεσθεὶς εἰς τοῦτο τὸ ἀξίωμα τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅπως διατάξῃ αὐτὸν ἐντόνως καὶ τὸν ἐξαναγκάσῃ νὰ τὰ ὑποβάλῃ τοὐλάχιστον εἰς τὴν Βουλήν. Ἀξιῶ λοιπὸν, χρώμενος τῷ δικαιώματί μου, ἀπαραιτήτως τὰ δύο ταῦτα ἔγγραφα νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν.

§67ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἤθελε σᾶς ἐπαρκέσει ἡ ἔφεσις, ἐν ᾗ γίνεται μνεία τῶν ἀναφορῶν τούτων, καὶ ἡ παραδοχὴ, ὅτι περιέχει τὰς ὑπογραφὰς, τὰς ὁποίας περιεῖχον καὶ αἱ ἀναφοραί;

§68Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν φαίνεται ὅτι κατετέθησαν;

§69ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐνταῦθα δὲν φαίνεται· τὸ μόνον ἴχνος, τὸ μαρτυροῦν περὶ αὐτῶν, εἶναι ἡ ἔφεσις τῶν κατοίκων, οἱ ὁποῖοι ἰσχυρίζονται, ὅτι ὑπέβαλον τὰς ἀναφορὰς ταύτας. Δὲν ἐσκέφθην ὅτι τὸ πρᾶγμα εἶχε σημασίαν, καὶ δὲν τὰς ἐζήτησα, ἀλλὰ θὰ τὰς ζητήσω.

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς αʹ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ δημοτικῶν προσόδων, δανείων καὶ βαρῶν. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§71ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν προτίθεμαι νὰ εἰσέλθω κυρίως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν διαπυλίων τελῶν, οὐδὲ νὰ ἐκφράσω ἀπὸ τοῦδε τὴν γνώμην μου περὶ τῶν διατάξεων αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἀπετέλεσα μέρος τῆς εἰδικῆς ἐπιτροπῆς, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνετέθη ἡ μελέτη καὶ ἐπεξεργασία τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ ἐπειδὴ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, ὑπείκουσα εἰς τὴν ἀπαίτησιν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀνεκάλεσε τὴν δοθεῖσαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐντολὴν, πρὶν αὕτη ἀποπερατώσῃ τὴν ἐργασίαν της καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της ἐνόμισα ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τινὰς τῶν ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι ἀντηλλάγησαν μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ αἱ ὁποῖαι, ἐὰν δὲν χρησιμεύσουν εἰς ἄλλο τι, θέλουσι πείσει ὑμᾶς μὲν, ὅτι δὲν δύνασθε οὐδὲ πρέπει νὰ προβῆτε εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἄνευ ἐκτενεστέρας καὶ ἐπιμελεστέρας μελέτης καὶ ἐπεξεργασίας, τὸν δὲ κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι εἶχε μέγα ἄδικον, ἐπιμένων χθὲς τὸ ἑσπέρας νὰ ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον του πρὶν ἢ ἀκουσθῇ ἓν τοὐλάχιστον τῶν μελῶν τῆς ἐπιτροπῆς, ἡ ὁποία ἐπὶ τούτου εἰργάσθη. Καὶ πρῶτον ὀφείλω νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ παμψηφεὶ ἀπεδέχθη τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου. Ἡ κατάργησις τῶν διαπυλίων τελῶν εἶναι ἀληθῶς μέτρον ἀγαθὸν καὶ ὠφέλιμον, διότι ἀπαλλάσσει τοὺς πολίτας ἀπὸ τὰς ἐνοχλήσεις καὶ τὰς καταπιέσεις τὰς ὁποίας ὑφίστανται κατὰ τὴν εἴσοδόν των εἰς τὰς πόλεις καὶ τὰ χωρία, ἐν οἷς εἶναι ταῦτα ἐπιβεβλημένα· ἦτο δὲ ὅλως περιττὸν ὁ χθὲς ἀγορεύσας ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀχαΐας νὰ καταναλώσῃ τοσαύτην εὐγλωττίαν, διὰ νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τούτου, οὐδὲ ἦτο ἀνάγκη, φρονῶ, νὰ ἀπαριθμήσῃ τὰς ἐνοχλήσεις, τὰς ὁποίας διὰ τὴν μεταφορὰν τοῦ βουτύρου του δὲν ἐδοκίμασε πράγματι, ἀλλὰ φαντάζεται ὅτι ἤθελεν δοκιμάσει, ἐὰν ὑπῆρχον ἐπιβεβλημένα διαπύλια τέλη εἰς ὅλους τοὺς δήμους τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, καὶ ἐὰν ἤθελεν εὑρεθῆ ποτε μωρὸς νομοθέτης, ὅστις νὰ ἐπιβάλῃ τοιαῦτα τέλη οὐ μόνον εἰς τὰ εἰσαγόμενα πρὸς κατανάλωσιν εἰς ἕκαστον δῆμον προϊόντα καὶ ἐμπορεύματα, ἀλλὰ καὶ εἰς τὰ ἁπλῶς δι’ αὐτοῦ διερχόμενα. Ἐν τῇ ἐπιτροπῇ οὐ μόνον οὐδεὶς ἐπολέμησε τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἀπ’ ἐναντίας πάντες ἐπῃνέσαμεν τὴν ἀγαθὴν προαίρεσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις μετὰ θαυμασίας τῳόντι τόλμης ἀπεφάσισε νὰ ἀπαλλάξῃ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπὸ τὴν μάστιγα τῶν διαπυλίων, ὑπὸ τὴν ὁποίαν στενάζουσιν ὅλοι σχεδὸν οἱ λαοὶ τῆς Εὐρώπης, καὶ ἀπὸ τὴν ὁποίαν δὲν ἠδυνήθησαν νὰ τοὺς ἀπαλλάξωσι τοσοῦτοι ἔξοχοι πολιτικοὶ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι ἐκυβέρνησαν καὶ κυβερνοῦν τοὺς λαοὺς ἐκείνους. Ἀλλ’ ὅτε ἐῤῥίψαμεν ἓν βλέμμα εἰς τὰ καθέκαστα τοῦ νομοσχεδίου, δὲν ἐβραδύναμεν νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι τὰ μέτρα, διὰ τῶν ὁποίων προτείνεται ἡ ἀντικατάστασις τῶν διαπυλίων τελῶν, θέλουσιν ἀποβῆ καταθλιπτικώτερα καὶ θὰ ἔχωσι συνεπείας πολὺ ὀλεθριωτέρας, καὶ ὅτι, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ἐψηφίζετο ὅπως ὑπεβλήθη, ἤθελε προξενηθῆ εἰς τὸν τόπον κακὸν, ἀσυγκρίτῳ τῷ λόγῳ μεγαλείτερον ἀπὸ τὸ κακὸν, ἀπὸ τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν ν’ ἀπαλλαγῶμεν. Μ’ ὅλα ταῦτα, ἐμφορούμενοι καὶ ἡμεῖς ἀπὸ τὴν αὐτὴν μὲ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν προαίρεσιν, καὶ ἐπιθυμοῦντες νὰ συντελέσωμεν κατὰ τὸ μέτρον τῶν ἡμετέρων δυνάμεων εἰς τὴν θεραπείαν τοῦ ὑπάρχοντος κακοῦ, ἀπεφασίσαμεν νὰ μελετήσωμεν τὸ νομοσχέδιον ἐπισταμένως καὶ ἐμβριθῶς, καὶ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν διά τινων τροποποιήσεων, ὄχι νὰ ἐκλείψωσιν ὅλα τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα εἰς αὐτὸ παρετηρήσαμεν, ἀλλὰ τοὐλάχιστον νὰ μετριασθοῦν, εἰς τρόπον ὥστε νὰ δυνηθῶμεν νὰ συστήσωμεν τὴν παραδοχὴν αὐτοῦ εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπὶ τούτῳ συνεκροτήσαμεν ἐπανειλημμένως συνεδριάσεις, ἀντηλλάξαμεν τὰς ἰδέας μας, ἐζητήσαμεν διαφόρους πληροφορίας, προσῆλθε δὶς ὁ τότε Γενικὸς Γραμματεὺς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐκόμισέ τινας τῶν πληροφοριῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον ζητηθῆ, ὑπεσχέθη ὅτι θὰ προσαγάγῃ καὶ τὰς ὑπολοίπους, καὶ προσέθηκεν, ὅτι ἐκτὸς αὐτῶν θὰ φέρῃ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν καὶ πολλὰς ἄλλας, τὰς ὁποίας, μετὰ τὰς γενομένας εἰς τὴν ἐπιτροπὴν παρατηρήσεις, ἐνόησε καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ ὑποβληθοῦν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς κατανόησιν τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου. Μετὰ τοῦτο ἀπεφασίσαμεν νὰ διακόψωμεν τὰς ἐργασίας μας, καὶ ἐπεφορτίσαμεν τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλον τῆς Βουλῆς, ὅπως, ὅταν προσαχθῶσιν αἱ πληροφορίαι, εἰδοποιήσῃ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ μᾶς συγκαλέσῃ εἰς συνεδρίασιν. Μᾶς συνεκάλει δὲ πάντοτε ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, διότι, καθὼς ἠκούσατε, ἡ ἐπιτροπή μας δὲν ἐξέλεξε Πρόεδρον· καὶ δὲν ἐξέλεξε Πρόεδρον, ὄχι διότι δὲν ἤθελε νὰ συγκροτηθῇ, ἢ διότι δὲν ἐπεθύμει νὰ ἐργασθῇ σπουδαίως, ἀπ’ ἐναντίας καὶ συνεκροτήθη καὶ σπουδαίως εἰργάσθη καὶ θέλησιν μεγάλην εἶχε νὰ ἐργασθῇ σπουδαιότατα, ὅπως σπουδαιότατον εἶναι καὶ τὸ νομοσχέδιον, τοῦ ὁποίου ἡ μελέτη ἀνετέθη εἰς αὐτήν. Ἀλλὰ δὲν ἐξέλεξε Πρόεδρον διὰ λόγον ὅλως ἀσήμαντον καὶ προσωπικόν· εἰς τὰς εἰδικὰς ἐπιτροπὰς, αἱ ὁποῖαι εἶναι ὅλως προσωριναί, συνήθως ἡ διεύθυνσις τῶν ἐργασιῶν ἀνατίθεται εἰς τὸν πρεσβύτερον, συνέπεσε δὲ δυστυχῶς τὸ γέρας τῶν πρεσβείων νὰ ἀνήκῃ εἰς ἕνα τῶν ἀντιπολιτευομένων, οἱ πλεῖστοι δὲ τῶν συμπολιτευομένων, ἀκολουθοῦντες τὸ σύστημα τοῦ ἀρχηγοῦ των, ἤθελον νὰ λύσουν καὶ τὸ ἀσήμαντον τοῦτο καὶ μηδαμινὸν ζήτημα διὰ τῶν ἀριθμῶν· ἀλλ’ ἐκεῖνος ἐξ αὐτῶν, τὸν ὁποῖον ἐπεθύμουν νὰ ἐκλέξουν, φαίνεται, ὅτι ἐκ λόγων ἁβρότητος πρὸς τὸν παριστάμενον πρεσβύτην ἀπέκλινε τὴν τιμὴν ταύτην, καὶ διὰ τοῦτο οὐδὲ λόγος ἐγένετο περὶ ἐκλογῆς Προέδρου. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἐξέλεξε Πρόεδρον. Τοῦτο ὅμως οὐδόλως ἐκώλυε τὴν ἐπιτροπὴν νὰ συνέρχηται τακτικῶς, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶχε τὴν καλωσύνην, ὁσάκις ἦτο ἀνάγκη, νὰ τὴν συγκαλῇ. Αὐτὰ ὅλα ἐγένοντο πρὶν ἢ ἐπαναληφθῶσιν αἱ διακοπεῖσαι ἐργασίαι τῆς τακτικῆς Συνόδου. Ἐπανελήφθησαν αἱ ἐργασίαι, διήρκεσαν ἕνα καὶ ἐπέκεινα μῆνα καὶ οὐδεὶς λόγος ἐγένετο περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, οὔτε ἐκ μέρους τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, οὔτε ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἐνομίζομεν δὲ πάντες, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, λαβοῦσα γνῶσιν τῶν παρατηρήσεων, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, κατεγίνετο νὰ συμπληρώσῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, ἢ ὅτι, βλέπουσα ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρασκευάσῃ ταχέως ταύτας, διενοεῖτο ἴσως νὰ ἐγκαταλείψῃ καὶ κατὰ τὴν Σύνοδον αὐτὴν τὸ νομοσχέδιον, ὅπως τὸ ἐγκατέλειψε κατὰ δύο ἄλλας προηγουμένας Συνόδους· διότι, καθὼς γινώσκετε, τρίτην ἤδη φορὰν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑποβάλλεται. Ἐν τούτοις μόλις συνεκροτήθη ἡ ἔκτακτος Σύνοδος καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπῄτησεν ἀμέσως νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Βουλὴ τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου, οὐδεμίαν διδοὺς προσοχὴν εἰς τὰς παραστάσεις ἡμῶν, ὅτι πρέπει νὰ τελειώσῃ ἡ ἐπιτροπὴ τὰς ἐργασίας της, νὰ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της, καὶ τότε νὰ προβῆτε εἰς τὴν ἐπιψήφισιν. Πρὸς δικαιολόγησιν δὲ τῆς ἀποτόμου ταύτης ἀπαντήσεως σᾶς εἶπεν, ὅτι ἡ ἐπιτροπὴ δὲν ἠθέλησε νὰ ἐργασθῇ σπουδαίως, ὅτι δὲν ἐξέλεξε Πρόεδρον καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν ἐπείσθη εἰς τοὺς λόγους τούτους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ὅτι πάντες ἐνοήσατε, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠθέλησε νὰ ὑποστῇ τὸ νομοσχέδιόν του τὴν μελέτην καὶ τὴν ἐπεξεργασίαν τῆς ἐπιτροπῆς, διότι εἰς τὰς ἐπιτροπὰς τὰ πράγματα δὲν ἐξετάζονται καὶ δὲν συζητοῦνται ὅπως ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς· ἐν τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς οἱ μὲν συμπολιτευόμενοι εἶναι καταδεδικασμένοι εἰς ἀφασίαν καὶ δὲν τολμοῦν νὰ ἐκφέρουν οὐδεμίαν γνώμην ἢ παρατήρησιν, εἰς δὲ τὰ παρὰ τῶν ἀντιπολιτευομένων προτεινόμενα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἄλλοτε μὲν λέγει, ὅτι δὲν θέλει ἀπαντήσει, διότι τὰ θεωρεῖ ἀνάξια ἀπαντήσεως ἢ μὴ σπουδαῖα, ἢ ὅτι δὲν προέρχονται ἐκ μέρους ἐκείνων, ἄνευ τῆς συμμετοχῆς τῶν ὁποίων δὲν καθίσταται ἀρτία ἡ συζήτησις, καὶ ἄλλα τοιαῦτα, ὁσάκις δὲ ἀπαντᾷ, δίδει εἰς τὸ ζήτημα χαρακτῆρα πολιτικὸν, καὶ ἀναγκάζει τὴν πλειοψηφίαν νὰ τὰ ψηφίσῃ. Πάντα τὰ νομοσχέδιά του εἶναι ἀμελέτητα, ἀσυνάρτητα καὶ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἐλεεινὰ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δύνανται νὰ ὑποστῶσι τὴν ἐλαχίστην βάσανον, οὐδὲ τὸν ἐλάχιστον ἔλεγχον· καὶ ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι ὅσα νομοσχέδια παρεπέμφθησαν εἰς ἐπιτροπὰς καὶ εἴχετε τὴν ὑπομονὴν νὰ περιμείνητε τὴν ἔκθεσιν αὐτῶν, ἢ ἀπεῤῥίφθησαν, ἢ ἔλαβον τοιαύτας μεταβολὰς, ὥστε οὔτε αὐτὸς ὁ ἴδιος ἠδύνατο νὰ τὰ ἀναγνωρίσῃ. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ἤθελεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ περιμείνῃ, ὅπως ἡ ἐπιτροπὴ περατώσῃ τὴν ἐργασίαν αὑτῆς καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἔκθεσίν της. Ἔρχομαι ἤδη νὰ σᾶς ἀνακοινώσω τινὰς τῶν ἰδεῶν, αἱ ὁποῖαι καθυπεβλήθησαν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ αἱ ὁποῖαι, νομίζω ὅτι θέλουσι σᾶς δώσει ἀφορμὴν νὰ σκεφθῆτε καὶ ὑμεῖς ἐμβριθέστερον περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Τὸ πρῶτον ἀντικείμενον, τὸ ὁποῖον ἔκαμεν ἐντύπωσιν εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, εἶναι ἡ μεγάλη καὶ καταπληκτικὴ αὔξησις τῆς φορολογίας, ἡ ὁποία διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιβάλλεται εἰς τὸν τόπον. Τὰ διαπύλια τέλη, ὧν προτείνεται ἡ κατάργησις, ἀποφέρουσι κατ’ ἔτος πρόσοδον 4,500,000 δραχμῶν· ἀντὶ τούτων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προτείνει αὔξησιν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν, ἐξ ἧς κατὰ τὰ ἀποτελέσματα τῶν γενομένων τὸ 1887 τελωνειακῶν εἰσπράξεων θέλουν εἰσπράττεσθαι δρ. 8,500,000, εἶτα δὲ τὴν προσθήκην δύο δεκατημορίων ἐπὶ τοῦ εἰσπραττομένου δικαιώματος τῶν οἰνοπνευμάτων καὶ τοῦ ζύθου, ἐκ τῆς ὁποίας θέλει προκύψει ἔσοδον 90,000 δραχμῶν. Περιπλέον δίδει τὴν ἄδειαν εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς νὰ ἀναβιβάσωσι τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν εἰς τὸ ἀνώτατον ὅριον τῆς φορολογικῆς κλίμακος, τὸ ὁποῖον μετὰ τῶν δύο δεκατημορίων φθάνει εἰς 9 καὶ 60%, ἐκ τούτου δὲ θέλει ἐπέλθει προσθήκη φορολογίας 900,000. Καὶ θὰ εἴπῃ μὲν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἡ φορολογία αὕτη δὲν εἶναι ὑποχρεωτικὴ, ἀλλὰ γνωρίζετε, ὅτι αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ ἐπιθυμοῦσι νὰ ἔχωσι πάντοτε περισσότερα εἰσοδήματα, καὶ ἅμα λάβωσι τοιαύτην ἄδειαν, μὴ ἔχετε ἀμφιβολίαν, ὅτι πάντα τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια θ’ ἀναβιβάσωσι τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν εἰς τὸν ἀνώτατον ὅρον. Πλὴν τῶν οἰκοδομῶν δίδεται προσέτι ἡ ἄδεια εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς νὰ ἐπιβάλωσι φόρους ἐπὶ τῶν ἀσκεπῶν οἰκοπέδων, ἐπὶ τῶν πλατειῶν καὶ ἐπὶ τῶν πεζοδρομίων· μολονότι δὲ δὲν ἔχομεν ἀκριβεῖς πληροφορίας, ὑπολογίζω, ὅτι καὶ ταῦτα θέλουσιν ἀποφέρει περὶ τὸ 1,000,000 δι’ ὅλον τὸ Κράτος. Ὥστε ἀντὶ τῶν 4,500,000, ἀπὸ τὰ ὁποῖα πρόκειται ν’ ἀπαλλάξωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν μὲ τὴν μίαν χεῖρα, καλούμεθα νὰ τῷ ἐπιβάλωμεν μὲ τὴν ἑτέραν 10,000,000, νὰ αὐξήσωμεν τουτέστι τὰ βάρη του κατὰ 6,000,000. Ἀλλὰ ἐκ τῆς γενομένης συζητήσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ τρέχοντος ἔτους ἐβεβαιώθη, ὅτι ζητοῦμεν ἀπὸ τὸν λαὸν 40,000,000 περισσότερα ἀφ’ ὅσα ἐπλήρωσε κατὰ τὸ ἔτος 1882, καὶ ὅτι τὸ ὑπέρογκον τοῦτο ποσὸν δὲν προέρχεται κυρίως ἀπὸ τὴν πρόοδον τοῦ τόπου καὶ τὴν ἐπέκτασιν τῆς παραγωγῆς καὶ τῶν συναλλαγῶν, ἀλλ’ εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἐπιβληθείσης βαρυτάτης φορολογίας, ἕνεκα τῆς ὁποίας μεγάλη οἰκονομικὴ δυσπραγία ἐπικρατεῖ εἰς ὅλον τὸ Κράτος, ὑψώθη εἰς τὰς ἐπαρχίας καταπληκτικῶς ὁ τόκος καὶ ὑπετιμήθη ἡ ἀξία τῶν κτημάτων, οἱ δὲ ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου, οἱ κάτοικοι ὁλοκλήρων χωρίων, τρέπονται εἰς τὰ ὄρη, διὰ νὰ ἀποφύγουν τὴν καταδίωξιν τῶν εἰσπρακτόρων. Ἐνῷ λοιπὸν ὁ τόπος εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην στενόχωρον θέσιν καὶ αἰσθάνεται τοσοῦτον βαθέως τὸ φορολογικὸν βάρος, ἐρωτῶ πάντας ὑμᾶς, εἶναι φρόνιμον καὶ λογικὸν νὰ ἐπιφορτίσωμεν αὐτὸν καὶ μὲ ἄλλα ἓξ ἑκατομμύρια; Ἀλλὰ τοῦτο, λέγουσι, δὲν γίνεται χάριν τοῦ Δημοσίου, γίνεται χάριν τῶν δήμων. Ἀλλὰ δι’ οἱουδήποτε χάριν καὶ ἂν γίνηται, πάντοτε θὰ ἐπιπέσῃ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἐκτὸς τούτου, δὲν βλέπω, ποῖαι εἶναι αἱ μεγάλαι, αἱ ἐπιτακτικαὶ αἱ ἀπαραίτητοι ἀνάγκαι τῶν δήμων, ἕνεκα τῶν ὁποίων μᾶς ἐπιβάλλεται ἡ ὑποχρέωσις εἰς τοσοῦτον δυσκόλους καὶ δεινὰς περιστάσεις νὰ ἐπιβάλωμεν νέα φορολογικὰ βάρη εἰς τὸν λαόν. Οἱ δῆμοι οἰκονομοῦνται καὶ σήμερον μὲ τὰ εἰσοδήματα, τὰ ὁποῖα ἔχουν, ἐὰν δὲ ἡ διοίκησις, ὑπὸ τὴν ἄμεσον ἐποπτείαν τῆς ὁποίας διατελοῦσιν, ἐξήσκει εἰλικρινῶς καὶ ἀμερολήπτως τὸ καθῆκόν της, ἐὰν ἀπέῤῥιπτε πολλὰς περιττὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας ἀναγράφουν εἰς τοὺς προϋπολογισμούς των, ἐὰν δὲν ἦτο πρόθυμος νὰ ἐγκρίνῃ τὰς προτεινομένας ὑπὸ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων ἐκπτώσεις τῶν ὀφειλομένων πρὸς τοὺς δήμους χρεῶν, νομίζω, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ τῶν δήμων θὰ ἦσαν εἰς πολὺ καλλιτέραν κατάστασιν, καὶ θὰ ἠδύναντο οἱ Δήμαρχοι νὰ ἐπαρκῶσι καὶ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν πολλῶν ἔργων. Ἀλλὰ δυστυχῶς, καθὼς γνωρίζετε, ἡ διοίκησις οὐδόλως μεριμνᾷ περὶ τούτων, ἀσχολεῖται κυρίως εἰς τὸ νὰ προσηλυτίζῃ τοὺς Δημάρχους, καὶ διὰ τοῦτο, μόνον ἐὰν ὁ Δήμαρχος ἦναι ἀντιπολιτευόμενος, ἀποκόπτῃ δαπάνας, ἀποῤῥίπτουσα ἐνίοτε καὶ αὐτὰς τὰς μᾶλλον νομίμους καὶ δικαιολογημένας προτάσεις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου· καὶ σήμερον ἀκόμη ἀνεγίνωσκον εἴς τινα ὑπουργικὴν ἐφημερίδα, ὅτι ὁ Νομάρχης Ἀργολίδος ἀπέκοψεν ἀπὸ τὸν προϋπολογισμὸν τοῦ δήμου Κορινθίων δαπάνην πρὸς διοχέτευσιν ὕδατος διὰ τὴν ἄρδευσιν τῶν κτημάτων, καὶ ἄλλην δαπάνην διὰ τὴν κατασκευὴν μιᾶς ἀναγκαιοτάτης δημοτικῆς ὁδοῦ. Ἐὰν δὲν ἦτο ἀντιπολιτευόμενος ὁ Δήμαρχος Κορινθίων, εἶμαι βέβαιος, ὅτι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ζητοῦνται διὰ τὴν διοχέτευσιν τῶν ὑδάτων καὶ τὴν κατασκευὴν τῆς ὁδοῦ, ἤθελον ἐγκριθῆ, καὶ ἐὰν ἐζητοῦντο χάριν οἱασδήποτε προσωπικῆς παροχῆς. Διὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ ἐπιστήσῃ κατὰ πρῶτον λόγον τὴν προσοχὴν καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, δηλαδὴ ἐὰν πρέπῃ, εἰς οἷας εὑρισκόμεθα περιστάσεις, νὰ αὐξήσωμεν τὸ φορολογικὸν βάρος τοῦ τόπου κατὰ ἓξ ἑκατομμύρια. Μετὰ τοῦτο ἡ ἐπιτροπὴ παρετήρησεν, ὅτι τὰ διαπύλια τέλη, ὅπως σήμερον ἐπιβάλλονται, προέρχονται ἐν μέρει μὲν ἀπὸ τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσάγονται εἰς τὸ Κράτος, ἐν μέρει δὲ ἀπὸ τὰ ἐγχώρια προϊόντα, τὰ ὁποῖα ἐξ ἑνὸς εἰς ἄλλον δῆμον μεταφέρονται. Κατὰ τοὺς πιθανωτέρους ὑπολογισμοὺς, ἐκ τῶν 4,500,000 τὰ 2,500,000 προέρχονται ἀπὸ ἐγχώρια καὶ τὰ 2,000,000 ἀπὸ ξένα προϊόντα. Καταργουμένων τῶν διαπυλίων τελῶν καὶ ἐπιῤῥιπτομένου ὅλου τοῦ βάρους εἰς τὰ ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα εἰσάγονται ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, τὰ ἐμπορεύματα ταῦτα, ἀντὶ τῶν 2,000,000, τὰ ὁποῖα ἐπλήροναν μέχρι τοῦδε, θέλουν πληρόνει 8,500,000. Πρόκειται λοιπὸν νὰ αὐξήσωμεν τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον, εἰς τρόπον ὥστε νὰ ἀποφέρῃ πλέον τῶν ὅσα σήμερον λαμβάνομεν 6,000,000. Ἐπειδὴ δὲ τὸ σύνολον τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν ἀναβαίνει εἰς 25,000,000, ἐννοεῖται, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου προτείνεται αὔξησις τοῦ τελωνειακοῦ δασμολογίου κατὰ 30%. Ἀλλὰ τὸ τελωνειακὸν ἡμῶν δασμολόγιον εἶναι τοσοῦτον ἐλαφρὸν, ὥστε νὰ δύναται νὰ ὑποστῇ καὶ ἄλλην ἐπιβάρυνσιν; Μετὰ τὰς αὐξήσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο κατὰ τὸ 1887, καὶ μετὰ τὴν προσθήκην τῶν 15% τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον κατέστη τοιοῦτον, ὁποῖον ἀμφιβάλλω ἐὰν ὑπάρχῃ εἰς ἄλλο Κράτος, διότι δὲν φορολογοῦνται βαρέως μόνα τὰ εἴδη τῆς πολυτελείας, ἀλλὰ καὶ τὰ τῆς πρώτης ἀνάγκης, καθόσον ἡ Ἑλλὰς, μὴ ἔχουσα βιομηχανίαν, οὔτε ἀρκοῦσαν γεωργικὴν παραγωγὴν, ἀναγκάζεται νὰ φέρῃ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ τὰ πλεῖστα τῶν ἀντικειμένων τούτων. Πάντα τὰ ἀντικείμενα ταῦτα εἶναι λίαν ἐπιβεβαρημένα, ἐὰν δὲ ἐπιβληθῇ καὶ νέον πρόσθετον βάρος 30%, καταλαμβάνετε ποῦ θέλομεν φθάσει; Οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι τοιαύτη προσθήκη θέλει καταστήσει δυσχερεστέραν τὴν θέσιν τῶν ἀπορωτέρων ἰδίως τάξεων, αἱ ὁποῖαι καταναλίσκουσι τὰ εἴδη τῆς πρώτης ἀνάγκης, θέλει ἐλαττώσει τὰ τελωνειακὰ εἰσοδήματα, τὸ δὲ χειρότερον πάντων, θέλει δώσει νέα ὅπλα εἰς τοὺς ἐπιδιώκοντας τὸν ἀποκλεισμὸν τῶν ἡμετέρων προϊόντων ἀπὸ τὰς ξένας ἀγοράς. Ἂν τὸ μικρὸν τοῦτο Κράτος, τὸ ὁποῖον ἐγεννήθη ὡς ἄλλος φοῖνιξ ἐκ τῆς τέφρας αὐτοῦ, ἠδυνήθη νὰ προοδεύσῃ καὶ νὰ ἀναβιβάσῃ τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ ἀπὸ ἑπτὰ ἑκατομμυρίων, ὅσα ἦσαν κατὰ τὸ 1833, εἰς ἑκατὸν, τοῦτο δὲν ὀφείλεται οὔτε εἰς τὴν παραγωγὴν τῶν δημητριακῶν καρπῶν, οὔτε εἰς τὴν κτηνοτροφίαν, ὀφείλεται κυρίως εἰς τὴν καλλιέργεαν ἐξαιρετικῶν τινων καὶ πολυτίμων προϊόντων, τὰ ὁποῖα δὲν καταναλίσκονται εἰς τὸ ἐσωτερικὸν, εἰμὴ εἰς μικρὰς καὶ ἀσημάντους ποσότητας, ἀλλ’ ἀποστελλόμενα εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, εἰσκομίζουσιν ἐκεῖθεν πολλὰ χρήματα, διὰ τῶν ὁποίων ὁ τόπος οὗτος ἠδυνήθη νὰ κάμῃ τὰς προόδους, τὰς ὁποίας βλέπομεν. Ἀλλὰ διὰ νὰ δυνάμεθα νὰ ἀπαιτῶμεν ἀπὸ τὰ ἄλλα ἔθνη, νὰ μὴ ἐπιβαρύνωσι τὰ προϊόντα μας ταῦτα μὲ ὑπέρογκα εἰσαγωγικὰ τέλη, πρέπει καὶ ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν τὴν ἀπαιτουμένην διάκρισιν, καὶ νὰ μὴ θέλωμεν νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὰ παρ’ αὐτῶν παραγόμενα καὶ εἰς τὸν τόπον ἡμῶν ἀποστελλόμενα ἐμπορεύματα μὲ τέλη βαρύτατα, διότι, τοῦτο πράττοντες, προκαλοῦμεν ἀντεκδικήσεις. Γνωρίζετε δὲ ὅλοι, τί συμβαίνει σήμερον ἐν Γαλλίᾳ μὲ τὴν σταφίδα. Συνωμολογήσαμεν μετὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως συνθήκην, δι’ ἧς ὑπεχρεοῦτο αὕτη νὰ μὴ ἀναβιβάσῃ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῆς σταφίδος, τὸ ὁποῖον περιορίζεται σήμερον εἰς ἓξ φράγκα τὸ ἑκατόλιτρον, ἀλλ’ ἡ συνθήκη αὕτη δὲν ἐπεψηφίσθη ἀπὸ τὴν Γαλλικὴν Βουλήν. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι τοῦτο προῆλθεν ἕνεκα τοῦ ἐπικρατοῦντος ἐκεῖ προστατευτικοῦ πνεύματος, ἀλλὰ δὲν ἀγνοοῦμεν, ὅτι τὸ πνεῦμα τοῦτο ἐνισχύθη καὶ παρὰ πολλῶν, οἱ ὁποῖοι ἔλεγον καὶ ἔγραφον, ὅτι θὰ ἦναι γελοῖον εἰς ἡμᾶς τοὺς Γάλλους νὰ μὴ αὐξήσωμεν τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῆς σταφίδος, ἀφοῦ ἡ Ἑλλὰς ηὔξησε καταπληκτικῶς τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῶν ἡμετέρων ἐμπορευμάτων. Ἀπὸ ἓν ἑκατόλιτρον σταφίδων, ἔλεγον, παράγονται 200 ὀκάδες οἴνου, καὶ παραπονοῦνται οἱ Ἕλληνες, διότι θέλομεν νὰ ἀναβιβάσωμεν τὸν φόρον ἀπὸ ἓξ φράγκα εἰς 15 καὶ 30, ἐνῷ αὐτοὶ διὰ τοῦ νέου των δασμολογίου εἰς τοὺς οἴνους τῆς Γαλλίας ἐπιβάλλουσι τέλος, ἐὰν ᾖναι εἰς βαρέλια, δύο δραχμῶν καὶ 30)00 κατ’ ὀκᾶν, ἐὰν δὲ εἰς φιάλας, 3 καὶ 45, καὶ ἐὰν ᾖναι ἀφρώδης, 5 καὶ 75 κατ’ ὀκᾶν. Μετὰ τὴν ἤδη προτεινομένην προσθήκην τῶν 30% τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῶν γαλλικῶν οἴνων θέλει ἀναβιβασθῆ διὰ τοὺς ἀφρώδεις εἰς 7 καὶ 47)00, διὰ τοὺς ἐν φιάλαις εἰς 4 καὶ 48)00, καὶ διὰ τοὺς ἐν βαρελίοις εἰς 3 καὶ 60)00. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου ὀφείλετε νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας, διὰ νὰ μὴ γίνητε παραίτιοι μεγάλου κακοῦ εἰς τὸν τόπον, διότι ἡ σταφὶς, καθὼς εἶπε πολλάκις ὁ Πρωθυπουργὸς, δὲν ὠφελεῖ μόνον τοὺς ἰδιοκτήτας, οἱ ὁποῖοι τὴν παράγουν, ἀλλ’ εἶναι ἀντικείμενον, τοῦ ὁποίου ἡ ὑποτίμησις ἀπειλεῖ γενικὴν καταστροφήν. Ἠκούσατε τί ἔλεγε χθὲς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀχαΐας· ἡ ἐλάττωσις τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων προέρχεται κυρίως, διότι ἡ σταφὶς δὲν ἐπωλήθη εἰς ὑψηλὰς τιμάς. Ἀλλ’ ἐσυλλογίσθη ὁ κ. Βουλευτὴς, τί θέλει συμβῆ, ἐὰν κλεισθῇ ἡ ἀγορὰ τῆς Γαλλίας, καὶ εἰς ποίας τιμὰς θὰ πωλῆται τότε ἡ σταφίς; Καὶ εἰς ἄλλην συνεδρίασιν ἔλεγεν ὁ Πρωθυπουργός: μὴ παραξενεύεσθε διὰ τὴν μικρὰν ἐλάττωσιν, ἡ ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη. Αὕτη ὀφείλεται κυρίως διότι εἰσῆλθον κατὰ τὸ 1888 δέκα ἑκατομμύρια ὀλιγώτερα ἀπὸ τὴν πώλησιν τῆς σταφίδος. Ἂν δέκα ἑκατομμυρίων ἐλάττωσις ἔφερεν αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, ὁποῖον ἀποτέλεσμα θὰ ἔχωμεν ἐὰν ἡ σταφὶς αὕτη ὑποτιμηθῇ ἔτι μᾶλλον καὶ δὲν φέρῃ οὔτε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἔφερε κατὰ τὸ 1888; Μετὰ ταῦτα ἡ ἐπιτροπὴ παρετήρησεν, ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν ἐπὶ τῶν ἐγχωρίων προϊόντων, τὰ ὁποῖα μεταφέρονται ἀπὸ ἕνα δῆμον εἰς ἄλλον, καὶ ἐκ τῆς τοσοῦτον καταπληκτικῆς αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῶν ἔξωθεν εἰσκομιζομένων ἐπέρχεται μεγάλη ἀνισότης εἰς τὰ διάφορα διαμερίσματα τοῦ Κράτους, διότι ἡ εἰσαγωγὴ καὶ ἡ κατανάλωσις τῶν εἰσαγομένων ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς ἀντικειμένων δὲν εἶναι ἡ αὐτὴ δι’ ὅλα τὰ μέρη τῆς ἐπικρατείας· οἱ δῆμοι σιτοφόρων ἐπαρχιῶν δὲν ἔχουν τὴν ἀνάγκην νὰ λαμβάνουν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ὅσα οἱ λοιποὶ δῆμοι τοῦ Κράτους, διότι οἱ πρῶτοι τρώγουν ἐγχώριον σῖτον καὶ οὐχὶ ξενικὸν, μεταχειρίζονται δὲ ὄσπρια, κρέατα καὶ πολλὰ ἄλλα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα παράγει ὁ τόπος· ἐξ ἐναντίας οἱ δῆμοι τῶν νήσων καὶ τῶν δυτικῶν παραλίων τῆς Πελοποννήσου, εἰς τὰ ὁποῖα καλλιεργεῖται κυρίως ἡ σταφὶς καὶ τὰ σῦκα, προμηθεύονται τὰ πάντα σχεδὸν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Ἂν λοιπὸν καταργήσωμεν τὰ διαπύλια διὰ τὰ ἐγχώρια προϊόντα καὶ αὐξήσωμεν τὸ τέλος διὰ τὰ ἔξωθεν ἐρχόμενα, θὰ φέρωμεν βεβαίως μεγάλην ἀνωμαλίαν καὶ ἀνισότητα μεταξὺ τῶν δήμων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐλάχιστα ἢ ὀλίγα λαμβάνουν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, καὶ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι λαμβάνουν τὸ ὅλον ἢ τὰ περισσότερα ἔξωθεν. Ἀλλ’ παρατήρησις, ἡ ὁποία ἐγένετο εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, εἶναι, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον μεταβάλλεται ἡ βάσις, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐπιβάλλονται μέχρι τοῦδε τὰ διαπύλια τέλη. Μέχρι τοῦδε τὰ διαπύλια τέλη ἐπιβάλλονται ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν ἐμπορευμάτων, κατὰ δὲ τὸ νομοσχέδιον θέλουν ἐπιβληθῆ ἐπὶ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους. Ἀλλ’ ἡ ἀξία καὶ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος δὲν εἶναι ἐν τῇ αὐτῇ ἀναλογίᾳ δι’ ὅλα τὰ ἐμπορεύματα. Ὑπάρχουσιν ἐμπορεύματα, τὰ ὁποῖα οὐδὲν πληρόνουν, εἰσαγόμενα εἰς τὴν ἐπικράτειαν, ἄλλα πληρόνουν 5 ἕως 10%, τὰ πλειότερα δὲ ὑποβάλλονται εἰς τέλος 30 ἕως 40%, εἶναι δὲ καί τινα, τῶν ὁποίων τὸ τέλος εἶναι ἴσον μὲ τὴν ἀξίαν, ἐνίοτε δὲ καὶ διπλάσιον αὐτῆς. Ἑπομένως, ἀφοῦ τὸ τέλος δὲν θὰ ἐπιβάλληται πλέον ἐπὶ τῆς ἀξίας, ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους, ἐννοεῖτε ὅτι ἄλλα μὲν τῶν ἐμπορευμάτων θέλουν ἐπιβαρυνθῆ μὲ ἀσήμαντον ποσὸν, ἄλλα δὲ μὲ ποσὸν λίαν ὑπερβολικόν. Θέλω ἀναφέρει ἀντικείμενά τινα τῆς πρωτίστης ἀνάγκης, παραλείπων τὰ τῆς πολυτελείας, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ὑποβληθεῖσαν ἀναφορὰν τῶν ἐνταῦθα ἐμπόρων θὰ ἐπιβαρυνθοῦν μὲ δημοτικὸν δασμὸν κατὰ 75–60% ἀνώτερον τοῦ ἤδη ἐπιβαλλομένου. Τὸ βόειον κρέας π. χ. κατὰ τὸ δασμολόγιον πληρόνει μετὰ τοῦ 15% 39 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ζυγιζομένου τοῦ βοὸς πρὶν σφαγῇ, μία δὲ ὀκᾶ ζωντανοῦ βοὸς ἀναλογεῖ πρὸς ⅔ τῆς ὀκᾶς καθαροῦ κρέατος, διότι τὸ ἄλλο ⅓ χάνεται εἰς τὸ δέρμα, τὰ ἐντόσθια, τοὺς πόδας κτλ.· ἑπομένως τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τοῦ βοείου κρέατος κατὰ τὸ ἰσχύον δασμολόγιον εἶναι 60 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἀλλ’ εἰς τὰ 60 ταῦτα λεπτὰ θὰ προστεθοῦν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἄλλα 18, ὥστε διὰ νὰ ἀγοράσητε μίαν ὀκᾶν βοείου κρέατος πρέπει νὰ πληρώσητε τοῦ λοιποῦ φόρον 78 λεπτά. Ἄν δὲ θελήσητε νὰ φάγητε βιδέλο, τότε ὁ φόρος διπλασιάζεται, διότι ὁ φόρος τοῦ βιδέλου κατὰ τὸ δασμολόγιον εἶναι 70 λεπτὰ ἐπὶ τοῦ ζωντανοῦ.

§72ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐκάματε τὸν ὑπολογισμὸν τῆς διαφορᾶς τοῦ βάρους ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς εἰσαγωγῆς μέχρι τῆς ἡμέρας τῆς σφαγῆς; Ὅταν σφάζουν αὐτοὺς, ζυγίζουν πολὺ περισσότερον ἀφ’ ὅ,τι ἐζύγιζον ὅτε εἰσῆλθον.

§73ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἐξετάζω τὸ δασμολόγιον. Ἔρχομαι εἰς ἄλλα ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι οὐδὲ τελωνίζονται ζωντανά· ὁ τυρὸς π. χ, ὁ ὁποῖος ἔρχεται ἀπὸ τὰ μέρη τῆς Τουρκίας, ὁ κοινὸς τυρὸς, πληρόνει 40 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν, ἀλλ’ ἡ ἀξία αὐτοῦ κατὰ τὸ δημοτικὸν δασμολόγιον εἶναι 1 δραχμὴ καὶ 50|00· ἑπομένως δὲν δύναται νὰ ἐπιβληθῇ δημοτικὸς φόρος εἰς τὸν τυρὸν, εἰμὴ μόνον τριῶν λεπτῶν, ἅτινα ὅμως κατὰ τὸ νομοσχέδιον θὰ ἀναβιβασθῶσιν εἰς 12, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο δὲν πιστεύω ὁ κ. Μπουφίδης νὰ φέρῃ παρατήρησίν τινα. Ὁ μπακαλάος καὶ τὸ κοκκινοχάβιαρον,—λαμβάνω, βλέπετε, ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ὁ λαὸς μεταχειρίζεται,—τὰ δύο αὐτὰ εἴδη, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία κατὰ τὸ τελωνειακὸν δασμολόγιον ὁρίζεται εἰς μίαν δραχμὴν, καὶ εἰς τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐπιβληθῇ δημοτικὸς δασμὸς πλέον τῶν δύο λεπτῶν, ὑποβάλλονται εἰς τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος 23 λεπτῶν, ἑπομένως θὰ ἐπιβληθῇ καὶ εἰς αὐτὰ δασμὸς 7 λεπτῶν. Τὰ ἄλλα παστὰ, τὰ ὁποῖα πληρόνουν σήμερον εἰσαγωγικὸν τέλος 34 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, ἔχουσι δὲ ἀξίαν κατὰ τὸ δημοτικὸν δασμολόγιον 1 καὶ 50 καὶ δημοτικὸν φόρον 3 μόνον λεπτῶν, θὰ πληρόνουν 10 λεπτά. Τὰ φασόλια ἔχουν 40 λεπτῶν ἀξίαν κατὰ τὸ δημοτικὸν δασμολόγιον, καὶ δημοτικὸν φόρον κατώτερον τοῦ ἑνὸς λεπτοῦ, ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος εἶναι 14 λεπτά, ὁ δημοτικὸς δασμὸς θὰ ὑπερβῇ τὰ 4. Ἡ ζάχαρις, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς 1 καὶ 50|00, εἰς τὴν ὁποίαν ἐκτιμᾶται ἡ ἀξία αὐτῆς, κατὰ τὸ δημοτικὸν δασμολόγιον πληρόνει 3 λεπτά, ἀλλὰ τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος ἀναβαίνει εἰς 86 λεπτά, ἑπομένως καὶ ὁ δημοτικὸς φόρος θὰ φθάσῃ εἰς τὰ 17 λεπτά. Ὑπάρχουν καὶ ἄλλα τινὰ ἀντικείμενα, καθὼς π. χ. εἶναι αἱ ἀρβύλαι, τὰς ὁποίας μεταχειρίζονται αἱ ἐργατικαὶ τάξεις. Αὗται κατὰ τὸ δημοτικὸν δασμολόγιον ἔχουν ἀξίαν 12 μόνον δραχμῶν κατ’ ὀκᾶν, ἐν τούτοις εἶναι ἐπιβεβαρημέναι μὲ τέλος 9 δραχμῶν καὶ 20|00 κατ’ ὀκᾶν, λόγῳ προστασίας τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας, ἀντὶ δὲ τῶν 24 λεπτῶν, τὰ ὁποῖα εἴχομεν δικαίωμα μέχρι τοῦδε νὰ ἐπιβάλωμεν ὡς δημοτικὸν φόρον, θὰ ἐπιβληθῇ κατὰ τὸ νομοσχέδιον 2 καὶ 76|00, καὶ οὕτω τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῶν ἀρβυλῶν θὰ ἀναβῇ εἰς 12 δραχμὰς κατ’ ὀκᾶν, νομίζω δὲ, ὅτι μία ὀκᾶ δὲν ἠμπορεῖ νὰ ἔχῃ περισσότερα ἀπὸ δύο ζεύγη ἀρβυλῶν, ὥστε ἓν ζεῦγος ἀρβυλῶν θὰ φορολογῆται ἓξ δραχμάς. Περὶ τῶν οἴνων σᾶς εἶπον καὶ προηγουμένως τί θέλει γίνει, καὶ δὲν φροντίζω τόσον πολὺ διὰ τοῦτο, διότι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς δὲν μεταχειρίζεται ξένους οἴνους· αὐτοὶ εἶναι διὰ τοὺς πλουσίους, καὶ ἤθελον ἀδιαφορήσει, οἱονδήποτε τέλος καὶ ἂν ἐπεβάλλετο, ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως ἡ αὔξησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐρεθίσῃ ἔτι μᾶλλον τὰ πνεύματα εἰς τὰ ἄλλα Κράτη, καὶ ἐπιδράσῃ τοῦτο εἰς τὴν τύχην τῆς σταφίδος καὶ τῶν ἄλλων προϊόντων ἡμῶν, τῶν ἀποστελλομένων εἰς τὸ ἐξωτερικόν. Αὐταὶ εἶναι, Κύριοι, αἱ παρατηρήσεις, αἱ ὁποῖαι διημείφθησαν ἐν τῇ ἐπιτροπῇ ὡς πρὸς τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας, ὡς πρὸς τὴν ἐπιβάρυνσιν τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν καὶ ὡς πρὸς τὴν μεταβολὴν τῆς βάσεως, ἐφ’ ἧς ἐγένετο μέχρι τοῦδε ἡ ἐπιβολὴ τῶν δημοτικῶν δασμῶν. Μετὰ ταῦτα μετέβη ἡ ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον μέλλει νὰ γίνηται ἡ διανομή· καὶ πρῶτον παρετήρησεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ κρατήσῃ ἀπὸ τὸ ἔσοδον τῶν διαπυλίων τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν δανείου δέκα ἑκατομμυρίων πρὸς ἀνέγερσιν δημοτικῶν σχολείων, ἀλλὰ ταῦτα εἶναι κεκανονισμένον νὰ κατασκευάζωνται ἀπὸ τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, χάριν τοῦ ὁποίου ὑπεχρεώθησαν οἱ δῆμοι νὰ συνεισφέρωσι τὸ μεγαλείτερον μέρος τῶν εἰσοδημάτων των· δὲν ἐννοῦμεν λοιπὸν, πρὸς τί ἀπαιτεῖται νὰ γίνῃ λόγος καὶ ἐνταῦθα διὰ τὸ δάνειον τοῦτο. Ἐγένετο ἔπειτα ἡ παρατήρησις, ὅτι, ἀφοῦ εἰς πολλοὺς δήμους ὑπάρχουν σήμερον σχολεῖα καὶ εἰς ἄλλους δὲν ὑπάρχουν, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ κατασκευασθῶσι τοιαῦτα εἰς τοὺς τελευταίους ἐκ τοῦ κοινοῦ εἰσοδήματος καὶ νὰ ἐλαττωθῇ οὕτω τὸ μέρισμα τῶν πρώτων. Τὴν παρατήρησιν ταύτην ἔλαβε, φαίνεται, ὑπ’ ὄψιν καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ τοῦτο δὲ τὸ νέον νομοσχέδιον διαλαμβάνει ὅτι, ὅπου ὑπάρχουσι δημοτικὰ σχολεῖα καὶ κριθῶσι ταῦτα παρὰ τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς κατάλληλα, θὰ ἐξαγοράζωνται. Ἀλλὰ πρῶτον δὲν ἐννοῶ, διὰ ποῖον λόγον νὰ ἐξαγοράσῃ ἡ Κυβέρνησις τὰ δημοτικὰ σχολεῖα. Κατὰ τὸ Σύνταγμα, ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις γίνεται δαπάνῃ τῶν δήμων, ἑπομένως καὶ πάντα τὰ συντελοῦντα εἰς αὐτὴν εἶναι περιουσία τοῦ δήμου· ἀφοῦ δὲ ὁ δῆμος ἔχει σχολεῖον, διατὶ νὰ τὸ ἀγοράσῃ παρ’ αὐτοῦ ἡ Κυβέρνησις; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου θέλουν προκύψει καὶ πολλὰ σκάνδαλα, διότι δὲν ὑποχρεοῦται ἡ ἐπιτροπὴ ν’ ἀγοράσῃ ὅλα τὰ κτίρια, ἀλλὰ μόνον ὅσα ἤθελε κρίνει κατάλληλα. Ἑπομένως, ὅπου ἡ ἐπιτροπὴ εὐνοεῖ τὸν Δήμαρχον, θὰ τὰ θεωρῇ κατάλληλα, τὸ ἐναντίον δὲ θέλει συμβαίνει ὅπου δὲν τὸν εὐνοεῖ. Ἀντὶ τούτων ὅλων θὰ ἦτο προτιμότερον νὰ ἀφήσωμεν εἰς ἕκαστον δῆμον πλῆρες τὸ μερίδιον, ὅπερ τῷ ἀνήκει, διὰ τοὺς μὴ ἔχοντας δὲ δημοτικὰ σχολεῖα νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δίδῃ ἐγγύησιν πρὸς εὕρεσιν δανείου ἀναλόγου διὰ τὴν κατασκευὴν τοιούτων, καὶ νὰ κρατῇ τὸ ἀπαιτούμενον ποσὸν διὰ τοὺς τόκους καὶ τὸ χρεωλύσιον ἀπὸ τὸ μέρισμα ἑκάστου δήμου· διότι ἄλλως θὰ συμβῇ ὅ,τι συνέβη καὶ διὰ τὴν ὁδοποιΐαν, τὸ ταμεῖον τῆς ὁποίας ἐξηντλήθη δι’ ὀλίγας μόνον ἐπαρχίας, χωρὶς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψιν αἱ πραγματικαὶ ἀνάγκαι τῆς συγκοινωνίας· τὸ αὐτὸ θέλει συμβῆ καὶ ἤδη, καὶ θὰ ἔχωμεν μίαν δευτέραν ἔκδοσιν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Ἐπίσης δὲν ἐθεωρήθη ὀρθὸν νὰ κρατῶνται 200,000 δραχμῶν διὰ τοὺς στρατῶνας καὶ τὰ Εἰρηνοδικεῖα ἐκ τοῦ μερίσματος ὅλων τῶν δήμων, διότι δὲν ὑπάρχουσι τοιαῦτα καταστήματα εἰς ὅλους τοὺς δήμους. Σήμερον τὴν δαπάνην αὐτὴν καταβάλλουν οἱ δῆμοι, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπάρχουν στρατῶνες, καὶ δὲν ἐννοῶ, διατὶ νὰ ῥιφθῇ εἰς βάρος ὅλων τῶν δήμων. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔκαμε μεγαλειτέραν ἐντύπωσιν, εἶναι ἡ κράτησις τοῦ μικροῦ ποσοῦ τῶν 90,000 δραχμῶν διὰ τὴν συντήρησιν τῶν νοσηλευομένων ἐνδεῶν φρενοβλαβῶν, λωβῶν καὶ ἄλλων τοιούτων. Ἀλλὰ δὲν νομίζετε σκληρὸν καὶ ἀπάνθρωπον, ἐὰν συμβῇ νὰ πάθῃ δυστυχής τις εἰς ἀπόκεντρον δῆμον τοῦ Κράτους, νὰ μὴ δύναται ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ νὰ φροντίσῃ ἀμέσως περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ νὰ περιμένῃ, ὅπως μετὰ μακρὰν ἴσως ἀλληλογραφίαν μεταξὺ αὐτῆς, τοῦ Νομάρχου καὶ τῆς Κυβερνήσεως ληφθῇ πρόνοια; Ὁ περὶ δήμων νόμος ἀναθέτει ταῦτα εἰς τὴν δημοτικὴν ἀρχὴν, καὶ περιττὸν εἶναι νὰ ἀνακατεύεται ἡ Κυβέρνησις, λαμβάνουσα τὰς 90,000. Μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ταύτην ἔρχεται ἡ διανομὴ τοῦ ὑπολοίπου ποσοῦ εἰς τοὺς διαφόρους δήμους· ἐπὶ τούτου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὗρε, καθὼς ἔλεγε προχθὲς, μέθοδον ἀπολύτου δικαιοσύνης, καὶ κατορθώνει, ὥστε ἕκαστος δῆμος νὰ λαμβάνῃ ἀκριβῶς ὅ,τι τῷ ἀνήκει, διότι, καθ’ ὃν τρόπον λειτουργοῦσι σήμερον τὰ διαπύλια, συμβαίνουσι καὶ ἀδικίαι, καθόσον πολλοὶ δῆμοι εἰσπράττουσι τοιαῦτα τέλη δι’ ἀντικείμενα, τὰ ὁποῖα ἐξοδεύονται εἰς ἄλλους δήμους. Ἀλλ’ ἀφοῦ εὗρε καὶ διετύπωσεν ἐν τῷ ἀρχικῷ νομοσχεδίῳ τὴν μέθοδον τῆς ἀπολύτου δικαιοσύνης, ἠναγκάσθη δυστυχῶς, ἕνεκα πρακτικῶν λόγων, νὰ παρεκτραπῇ ἀκολούθως. Ἂς ἐξετάσωμεν κατὰ πρῶτον, ἐὰν διὰ τῆς μεθόδου του ἐπετυγχάνετο τὸ ἀπόλυτον δίκαιον, καὶ μετὰ ταῦτα ἐρχόμεθα εἰς τὴν παρεκτροπὴν, τὴν ὁποίαν ἡ πρακτικὴ ὑπηγόρευσεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι ἐπιτυγχάνει ἀπόλυτον δικαιοσύνην εἰς τὴν διανομὴν τῶν διαπυλίων τελῶν, ἐὰν στηριχθῇ εἰς τρία στοιχεῖα, τὸν πληθυσμὸν, τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν καὶ τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων. Ἀλλὰ διὰ νὰ ἴδωμεν, ἐὰν τὰ τρία ταῦτα ἦναι ἱκανὰ νὰ ἐξασφαλίσωσι τὴν δικαιοσύνην, πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον ἕκαστον τούτων ἄγει εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ὁ πληθυσμὸς δὲν ἔχει μεγάλην σχέσιν μὲ τὴν δικαιοσύνην, τὴν ὁποίαν ἐπαγγέλλεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἐὰν θελήσωμεν τὰ διαπύλια τέλη νὰ διανείμωμεν κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ, θὰ προκύψῃ ἡ μεγαλειτέρα ἀδικία· διότι 10,000 κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν π. χ. δαπανῶσιν ἀσυγκρίτως περισσότερα παρ’ ὅσα 10,000 κάτοικοι τῆς ἐπαρχίας Εὐρυτανίας. Ἀλλὰ καὶ ὁ φόρος τῶν οἰκοδομῶν, ἐὰν μελετήσητε τὸν παρουσιασθέντα πίνακα, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι δὲν παρέχει καλλιτέραν βάσιν· καὶ ἐν παραδείγματι σᾶς ἀναφέρω, ὅτι ἡ ἐπαρχία τοῦ Βόλου ἔχει φόρους οἰκοδομῶν 98,000, ἐνῷ ὁλόκληρος ὁ νομὸς Μεσσηνίας ἔχει μόνον 87,000· ἀλλὰ μετὰ τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων ἐπὶ τῶν ἐγχωρίων προϊόντων καὶ τὴν ἐπιβολὴν αὐτῶν εἰς τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα ἐμπορεύματα, δύνασθε νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι ἡ ἐπαρχία τοῦ Βόλου θέλει εἰσάγει καὶ καταναλίσκει περισσότερα ἐμπορεύματα ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς, ἀφ’ ὅσα καταναλίσκει ὁ νομὸς Μεσσηνίας; Ὁ νομὸς τῆς Μεσσηνίας δὲν παράγει σιτηρὰ, δὲν ἔχει κτηνοτροφίαν, ἀσχολεῖται κυρίως εἰς τὴν καλλιέργειαν προϊόντων, τὰ ὁποῖα ἀποστέλλει εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, καὶ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς λαμβάνει σιτηρὰ, ζῶα, ὄσπρια καὶ ἄλλα τοιαῦτα. Τὸ αὐτὸ ἐφαρμόζεται καὶ διὰ τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων· ὥστε ἡ ἐξέτασις ἑνὸς ἑκάστου τῶν τριῶν στοιχείων, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀποδεικνύει, ὅτι πόῤῥω ἀπέχομεν τοῦ νὰ ἐπιτύχωμεν δι’ αὐτῶν ἀπόλυτον δικαιοσύνην κατὰ τὴν διανομήν. Τοῦτο βεβαιοῦται καὶ ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων, τὰ ὁποῖα προκύπτουσι κατὰ τὴν μέθοδον ταύτην καὶ τὰ ὁποῖα εἶναι τερατώδη, διὰ τὸν λόγον δὲ τοῦτον ἠναγκάσθη καὶ νὰ τὰ παραιτήσῃ. Κατὰ τοὺς πίνακας, τοὺς συνοδεύσαντας τὸ ἀρχικὸν νομοσχέδιον, πολλῶν δήμων αὐξάνουσι καταπληκτικῶς τὰ εἰσοδήματα, ἄλλων δὲ ἐλαττοῦνται ἐπαισθητῶς, τὸ ἀστεῖον δὲ εἶναι, ὅτι ἡ ἐλάττωσις γίνεται εἰς δήμους, οἵτινες διὰ τοῦ νέου συστήματος ἐπιβαρύνονται, διότι καταναλίσκουν ἐμπορεύματα ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς. Τὰ εἰσοδήματα τῆς Αἰγίνης ἐλαττοῦνται κατὰ 8,000 δραχμῶν, τὰ τοῦ Γυθείου ἀπὸ 32,000, τὰς ὁποίας εἰσπράττει σήμερον, κατέρχονται εἰς 13,000 μόνον· ἑπομένως θὰ ζημιοῦται 19,000 δραχ. Ἐν δὲ τῷ νομῷ Μεσσηνίας, ὅπου τὰ πλεῖστα τῶν καταναλισκομένων εἰσάγονται ἔξωθεν, πάντες οἱ πρωτεύοντες δῆμοι ζημιοῦνται· ὁ δῆμος Καλαμῶν χάνει 52,000 δραχμῶν, ὁ τοῦ Παμίσου 16,000, ὁ τῆς Πύλου 5,000, ὁ τῆς Κυπαρισσίας 15,000, ὁ τῆς Ἐράνης 31,000, ὁ τοῦ Πλαταμώδους 20,000· καὶ ὅμως ὁ δῆμος Ἐράνης καὶ ὁ δῆμος Πλαταμώδους καὶ οἱ δῆμοι Πύλου καὶ Καλαμῶν θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς διπλασίαν καὶ τριπλασίαν φορολογίαν τῆς σημερινῆς. Ἡ Ὕδρα εἰσπράττει σήμερον 29,600 δραχμὰς ἐξ ὠνίων, καὶ θὰ μείνῃ μόνον μὲ 15,600. Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ὕδρας κ. Γκίκας δύναται νὰ σᾶς βεβαιώσῃ, ἐὰν μὲ τὸ νέον σύστημα θὰ πληρόνῃ περισσότερα ἢ ὀλιγώτερα. Ὥστε, ἐὰν ἐπέμενεν εἰς τὰ στοιχεῖα, τὰ παρέχοντα κατὰ τὴν γνώμην του τὴν ἀπόλυτον δικαιοσύνην, ἠθέλομεν ἔχει τῳόντι τερατώδη ἀποτελέσματα. Περὶ τούτων ἐῤῥέθησαν πολλὰ εἰς τὴν ἐπιτροπὴν, καὶ ἐὰν δὲν ἐχρησίμευσεν αὕτη εἰς ἄλλο, ἀρκεῖ ὅτι ἤνοιξε τοὺς ὀφθαλμοὺς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ τὸν ἔκαμε νὰ διορθώσῃ τὸ ἀτόπημα τοῦτο· ἑπομένως τὸ νέον νομοσχέδιον διατηρεῖ μὲν πάντοτε τὴν αὐτὴν βάσιν, ἀλλὰ κανονίζει, ὥστε οἱ δῆμοι, οἱ ὁποῖοι ζημιοῦνται ἐκ τῆς διανομῆς, ν’ ἀποζημιῶνται διὰ τὸ ἐλλεῖπον ἀπὸ τοὺς δήμους, τοὺς ἔχοντας πλεόνασμα ἀνώτερον τοῦ 10%. Ἀλλὰ καὶ μὲ τοῦτο δὲν θεραπεύεται ἐντελῶς ἡ ἀδικία· ἀφοῦ πρόκειται νὰ γίνῃ συνεισφορὰ ἐκ τῶν ἄλλων δήμων, ὅπως ἀποζημιωθῶσιν οἱ ζημιούμενοι, καὶ νὰ ἀφαιρῶνται 22% (τοιαύτη εἶναι ἡ ἀναλογία) ἀπὸ τοὺς ἔχοντας πλεονάσματα, διατὶ νὰ μὴ ἀφαιρῶμεν τίποτε ἀπὸ τοὺς δήμους, οἱ ὁποῖοι μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἐλάμβανον; Περιπλέον δὲν ἐννοῶ, διατὶ οἱ ζημιούμενοι δῆμοι νὰ ἀρκεσθῶσιν εἰς μόνην τὴν ἀναπλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος, νὰ μὴ λάβωσι δὲ καὶ αὐτοὶ αὔξησίν τινα, ἀφοῦ πολλοὶ ἄλλοι δῆμοι, οἱ ὁποῖοι οὐδὲν ἔχουν ἕως τώρα, λαμβάνουσι μέρισμα ἀρκετὰ μέγα. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μελετήσῃ καλλίτερον τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, καὶ νὰ σκεφθῇ, ἐὰν δὲν ἦναι δίκαιον ν’ ἀφαιρῆται ἀνάλογον ποσοστὸν ἀπὸ πάντας τοὺς δήμους, τόσον ἀπὸ τοὺς μὴ ἔχοντας σήμερον ὤνια, ὅσον καὶ ἀπὸ ἐκείνους, εἰς τοὺς ὁποίους γίνεται αὔξησις μικροτέρα τῶν 10%.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μόνον διὰ τὸ πρῶτον ἔτος ὁρίζεται τοῦτο, κατὰ τἆλλα θὰ ὑπαχθῶσιν εἰς τὸ γενικὸν μέτρον.

§75ΡΑΛΛΗΣ. Θὰ ἀδικῶνται διαρκῶς πλέον.

§76ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν θὰ ἀδικῶνται, θ’ ἀποζημιῶνται.

§77ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ νέον νομοσχέδιον προσετέθη ἄρθρον 10ον, τὸ ὁποῖον κανονίζει, κατὰ τίνα τρόπον θέλουσιν ἀποδίδεσθαι εἰς τοὺς δήμους τὰ εἰσπραττόμενα κατὰ τὸ νέον σύστημα διαπύλια τέλη. Κατ’ αὐτὸ, ὅσοι δῆμοι ἔχουσιν ἕως τώρα ὤνια θὰ λαμβάνωσι κατὰ τριμηνίαν τὸ τέταρτον τοῦ κατὰ τὸ 1889 ἐσόδου, ὅσοι δὲ δὲν εἶχον ἕως τώρα τοιαῦτα, θὰ λαμβάνωσι τὸ ⅕ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον τοῖς ἀνήκει κατὰ τὸν γενόμενον ἀναλογισμόν. Ῥίψατε ἓν βλέμμα ἐπὶ τοῦ πίνακος διὰ νὰ ἴδητε, ὁποῖα γελοῖα ἀποτελέσματα θέλουσιν ἐπέλθει, ἐὰν τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν τροποποιηθῇ. Ὁ δῆμος Κρωπίας π. χ., ὅστις δὲν ἔχει μέχρι τοῦδε διαπύλια τέλη, κατὰ τὸν ἀναλογισμὸν δικαιοῦται νὰ λάβῃ 11,600 δραχμὰς κατ’ ἔτος καὶ μετὰ τὰς ἀφαιρέσεις 10,000, ἑπομένως θέλει λαμβάνει κατὰ τριμηνίαν δύο χιλιάδας περίπου δραχμῶν. Ὁ δῆμος τῆς Πέτρας, ὅστις δικαιοῦται καὶ αὐτὸς κατὰ τὸν ἀναλογισμὸν νὰ λάβῃ δραχμὰς 5,622, ἐπειδὴ ἔχει διαπύλια τέλη ἐκ 360 δραχμῶν, θέλει λαμβάνει τὸ ¼ τῶν 360, ἤτοι 90 δραχμὰς μόνον κατὰ τριμηνίαν. Ὁ μηδὲν μέχρι τοῦδε ἔχων θὰ λαμβάνῃ 2,000 δραχμὰς, ὁ δὲ ἔχων ὁπωσδήποτε θὰ λαμβάνῃ 90 δραχμάς· διατὶ δὲν δίδετε τοὐλάχιστον καὶ εἰς αὐτὸν τὸ ¼ τοῦ ἀναλογισθέντος ποσοῦ; Δὲν ἐννοῶ, ποῖος λόγος ὑπηγόρευσεν αὐτὰς τὰς τερατώδεις διατάξεις. Ὁ δῆμος Αἰδηψίων, δικαιούμενος νὰ λαμβάνῃ ἐτησίως 4,800 δραχμὰς, ἤθελε λαμβάνει κατὰ τριμηνίαν σχεδὸν χιλίας δραχμὰς, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἔχει ἔσοδον ἐξ ὠνίων 310 δραχμὰς, θὰ τῷ δίδωνται μόνον 77.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅλα ταῦτα διὰ τὸ πρῶτον ἔτος.

§79ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 10ον δὲν λέγει περὶ πρώτου ἢ δευτέρου ἔτους.

§80ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ πρώτη παράγραφος αὐτοῦ εἶναι γενική.

§81ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω, ὅτι εἶναι καὶ δι’ ἓν ἔτος· ἐγὼ θέλω ν’ ἀποδείξω τὴν σύγχυσιν, ἡ ὁποία ἐπεκράτησε κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ τὴν ἀνάγκην, ὅπως μὴ μελετηθῇ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὅπου τὰ πάντα γίνονται κομματικὰ, ἀλλ’ ἐν τῇ ἐπιτροπῇ. Καὶ ταῦτα ὅσον ἀφορᾷ τοὺς εἰσπραχθησομένους προσθέτους φόρους ἐπὶ τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν. Τὸ δὲ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ εἰσπράττηται ἀπὸ τὸ δικαίωμα ἐπὶ τοῦ ζύθου καὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, κανονίζει τὸ νομοσχέδιον νὰ διανέμηται εἰς ὅλους τοὺς δήμους τοῦ Κράτους, ἀναλόγως τοῦ πληθυσμοῦ. Ἀλλὰ ζῦθος δὲν καταναλίσκεται εἰς ὅλους τοὺς δήμους, καὶ ὅταν ἐπιβάλλητε φόρον ἐπ’ αὐτοῦ, δὲν ἐννοῶ, τί δικαίωμα ἔχετε νὰ τὸν διανέμητε εἰς δήμους, πολλοὶ τῶν ὁποίων οὔτε κατ’ ὄνομα γνωρίζουσι τὸν ζῦθον. Πλὴν τῶν ἀνωτέρω δύο ὑποχρεωτικῶν δασμῶν τὸ νομοσχέδιον χορηγεῖ εἰς τὰς δημοτικὰς ἀρχὰς τὴν ἄδειαν νὰ ἐπιβάλωσι καί τινας ἀμέσους φόρους. Καὶ εἶναι μὲν προαιρετικοὶ οἱ φόροι οὗτοι, ἀλλὰ θεωρῶ περιττὸν νὰ εἴπω, ὅτι, ἅμα δοθῇ τοιαύτη ἄδεια εἰς τοὺς Δημάρχους, ἀμέσως θέλουσι τοὺς ἐπιβάλει. Ψηφιζομένης τῆς διατάξεως περὶ φόρου οἰκοδομῶν, αἱ μικραὶ ἐπαρχίαι, εἰς τὰς ὁποίας αἱ οἰκοδομαὶ σήμερον ὑποβάλλονται εἰς τὸν ἐλάχιστον φόρον 6%, δὲν πρέπει νὰ ἔχητε οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι τάχιστα θέλουσιν ὑποβληθῆ εἰς τὸν ἀνώτατον ὅρον τῶν 9 καὶ 6/10 τοῖς ἑκατόν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δοθῇ τοιοῦτον δικαίωμα, ὅπερ χάριν τῶν δήμων θὰ ἐπιβαρύνῃ τοὺς φορολογουμένους, θ’ ἀπαλλάξῃ δὲ τὸ Κράτος ἀπὸ τὸ ποσοστὸν τῶν 10 τοῖς ἑκατὸν, τὸ ὁποῖον ἀποδίδει σήμερον ἐκ τοῦ φόρου τούτου. Ὥστε ἡ διάταξις αὕτη ἔχει καὶ ταμιευτικὸν σκοπὸν ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου. Τὸ νομοσχέδιον παρέχει προσέτι τὴν ἄδειαν νὰ τεθῇ φόρος ἐπὶ τῶν ἀσκεπῶν οἰκοπέδων. Τὰ ἀσκεπῆ οἰκόπεδα, μὴ παράγοντα οὐδὲν εἰσόδημα, δὲν εἶναι δίκαιον νὰ φορολογῶνται· ὑπάρχει ὅμως ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν συμμερίζομαι καὶ ἐγὼ, ὅτι ἡ ἐπιβολὴ φόρου τινὸς ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων συντελεῖ εἰς τὴν τακτοποίησιν τῶν πόλεων, διότι ἀναγκάζονται οἱ κάτοχοι αὐτῶν νὰ τὰ οἰκοδομῶσιν, ἢ νὰ τὰ πωλῶσιν εἰς ἄλλους, καὶ οὕτω μὴ εὑρίσκωνται εἰς τὴν ἀνάγκην οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ οἰκοδομῶσι νὰ τρέχωσιν εἰς τὰς ἐξοχάς. Ἀλλὰ τοῦτο ἠδύνατο νὰ γίνῃ μόνον εἰς τὰ μέρη, ὅπου δύναται νὰ πωλήσῃ ὁ κάτοχος εὐκόλως καὶ ἄνευ ζημίας τὸ οἰκόπεδόν του, ἀλλ’, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ πράγματα, εἰς μὲν τὰς πόλεις ἡ ἀξία τῶν οἰκοπέδων εἶναι πολὺ ὑποτετιμημένη, ὑπάρχουσι δὲ ἄλλα πολλὰ μικρὰ μέρη, εἰς τὰ ὁποῖα ἠθέλησαν νὰ κάμωσι ῥυμοτομίας, καὶ δὲν περιωρίσθησαν μόνον εἰς τὸ μέρος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὑπῆρχον οἰκοδομαὶ ἢ ἦτο ἐλπὶς νὰ ἀνεγερθῶσι ταχέως, ἀλλὰ περιέλαβον μεγάλας ἐκτάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ὑπῆρχον ἄμπελοι καὶ ἀγροί· ἕνεκα τούτου ἐζημιώθησαν οἱ κύριοι τῶν ἐκτάσεων τούτων, διότι αἱ χαραχθεῖσαι ὁδοὶ κατέστρεψαν τὰ κτήματα, τὰ δὲ σχηματισθέντα οἰκόπεδα δὲν δύνανται νὰ ἐκποιηθῶσι.

§82ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχουσι πλέον ἀγοραίαν ἀξίαν.

§83ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν ἀξίαν. Ἐκτὸς τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων δίδεται ἡ ἄδεια εἰς τοὺς δήμους νὰ προσπορισθῶσιν εἰσοδήματα ἀπὸ τὴν ἐνοικίασιν τῶν πλατειῶν καὶ τῶν πεζοδρομίων. Τοῦτο, σᾶς ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἠδυνήθην ἀκόμη νὰ τὸ ἐννοήσω, τοὐλάχιστον καθόσον ἀφορᾷ τὰ πεζοδρόμια. Τὰ πεζοδρόμια ἀνήκουσιν εἰς τὰς οἰκίας, κατεσκευάσθησαν δαπάναις τῶν ἰδιοκτητῶν καὶ χρησιμεύουσιν ὅπως διέρχωνται οἱ διαβάται, ἑπομένως δὲν ἐννοῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐνοικιασθῶσι· δὲν πιστεύω δὲ νὰ ἐπέρασεν ἀπὸ τὸν νοῦν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δύναται νὰ ἐνοικιάσῃ τὸ πεζοδρόμιον, τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἔμπροσθεν ἑνὸς καφφενείου, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ καφφεπώλης πληρόνει 200 ἢ 300 καὶ ἐπέκεινα δραχμῶν ἐνοίκιον, καὶ νὰ ἐγκατασταθῇ ἄλλος, ὁ ὁποῖος θὰ κατασκευάζῃ παράπηγμα, διὰ νὰ ψήνῃ καὶ αὐτὸς καφφὲ καὶ νὰ τηγανίζῃ σηκοτάκια καὶ λουκάνικα. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ ἰδέα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι ἄλλη· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἴσως θέλει νὰ κάμῃ καὶ ἐνταῦθα ὅ,τι γίνεται εἴς τινας πόλεις τῆς Γαλλίας· ἐκεῖ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ τίθηνται ἐπὶ τῶν πεζοδρομίων οὔτε τράπεζαι οὔτε καθίσματα, ἵνα μὴ ἐμποδίζηται ἡ διάβασις τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἐὰν τὸ πεζοδρόμιον ἦναι πολὺ πλατὺ καὶ θελήσῃ ὁ κατέχων τὸ ἐργαστήριον νὰ θέσῃ καθίσματα ἢ τραπέζας, ὑποχρεοῦται νὰ πληρώσῃ φόρον τινά· ἀλλὰ τοῦτο εἶναι προαιρετικὸν καὶ δικαιοῦται νὰ τὸ ζητήσῃ ὁ κατέχων τὸ παρόδιον κατάστημα, ἐὰν θέλῃ, ἐὰν ὅμως δὲν θέλῃ, δὲν ἔχει δικαίωμα ὁ δῆμος νὰ ἐνοικιάσῃ τὸ πεζοδρόμιον εἰς ἄλλον. Ἐπειδὴ δὲν ἤκουσα περὶ τούτου ἕως τώρα οὐδεμίαν παρατήρησιν, οὔτε βλέπω νὰ ἔγεινε μεταβολή τις εἰς τὸ νέον νομοσχέδιον, διὰ τοῦτο ἔκρινα ἀναγκαῖον νὰ τὸ σημειώσω ἐνταῦθα, ἵνα τὸ λάβῃ ἡ Βουλὴ ὑπ’ ὄψιν· διότι, ἐὰν τυχὸν ψηφισθῇ διάταξις, ἐπιτρέπουσα καὶ εἰς τοὺς δήμους νὰ ἐνοικιάζωσι τὰ πεζοδρόμια, τότε δὲν γνωρίζω εἰς τί χρησιμεύουσιν αἱ οἰκίαι καὶ τὰ ἐργαστήρια. Αὐταί, Κύριοι, εἶναι ἐν περιλήψει αἱ ἰδέαι, αἱ ὁποῖαι ἀντηλλάγησαν μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς. Εἶναι δὲ ταῦτα ἀρκετὰ ἵνα σᾶς πείσωσιν, ὅτι τὸ νομοσχέδιον οὔτε ἐν ἀρχῇ ἦτο ἀρκούντως μεμελετημένον, ἀλλ’ οὔτε καὶ αὐτὴν τὴν στιγμήν· σᾶς προτρέπω δὲ νὰ ἀποφασίσητε, ὅπως τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ παραπεμφθῇ εἰς Ἐπιτροπήν, οὐχὶ πλέον εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν τὸ εἴχετε παραπέμψει, διότι ἐγὼ τοὐλάχιστον, ἀφοῦ ἀνεκαλέσατε τὴν ἐντολήν σας καὶ δὲν μᾶς ἐθεωρεῖτε ἱκανοὺς νὰ ἀποτελειώσωμεν τὴν ἐπεξεργασίαν, δὲν ἐννοῶ νὰ λάβω πλέον μέρος. Πρέπει νὰ σχηματίσητε ἄλλην Ἐπιτροπήν, εἰς τὴν ὁποίαν νὰ προσαχθῶσιν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν καὶ αἱ ὁποῖαι ἐξακριβόνουσι, κατὰ πόσον ζημιοῦνται δῆμοί τινες καὶ ὠφελοῦνται ἄλλοι, καὶ ἥτις νὰ προσπαθήσῃ νὰ εὕρῃ μέθοδόν τινα καὶ τρόπον, ὥστε νὰ γίνῃ ἡ διανομὴ δικαιοτέρα, νὰ λείψωσι δὲ καὶ αἱ ἄλλαι ἀνωμαλίαι, τὰς ὁποίας ἀνέφερον, ἤτοι ἡ ὑπέρογκος αὔξησις τῆς φορολογίας, τὸ δάνειον τῶν δημοτικῶν σχολείων, οἱ φόροι τῶν οἰκοδομῶν καὶ τῶν πεζοδρομίων καὶ τὰ ἄλλα τοιαῦτα. Μετὰ ταῦτα, ἐὰν βεβαίως κατορθώσητε νὰ πεισθῆτε, ὅτι δὲν θέλουσιν ἐπέλθει κακὰ εἰς τὸν τόπον, τότε καὶ ἐγὼ εἶμαι γνώμης νὰ παραδεχθῆτε τὸ νομοσχέδιον, διότι βεβαίως ἡ κατάργησις τῶν διαπυλίων τελῶν εἶναι καλὴ καὶ ὠφέλιμος, καὶ ὅλοι τὴν ἐπιθυμοῦμεν.

§84ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ὑπῆρχεν ἀνάγκη ἀποδείξεως, ὅτι ὀρθῶς ἐπράξαμεν, ἐπιληφθέντες εὐθὺς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου καὶ μὴ παραπέμψαντες αὐτὸ ἐκ νέου εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, τὴν ἀπόδειξιν παρέσχεν ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας· διότι, ἀφοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, ὅπως καὶ ἕτερος Βουλευτὴς ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, συνάδελφος αὐτοῦ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ἐβεβαίωσαν ἡμᾶς, ὅτι αὐτοὶ ἠδυνήθησαν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ σπουδαίως νὰ ἐργασθῶσι καὶ νὰ φωτίσωσι μάλιστα τοὺς συναδέλφους αὐτῶν, ἤδη βλέπομεν ὁποία εἶναι ἡ παρασκευὴ αὐτῶν πρὸς τὴν ἐργασίαν ταύτην καὶ ὁποία ἡ διαφώτισις, ἣν ἠδύναντο νὰ παράσχωσι· διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἦλθεν ἐπὶ τὸ βῆμα, ἵνα ἀνακοινώσῃ ὅσα πρὶν ἢ εἰσέλθῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν ἐγίνωσκε καὶ ὅσα ἠρύσθη ἐκ τῆς συζητήσεως, τῆς γενομένης μεταξὺ τῶν μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ οὐδεμίαν ἠδυνήθη θετικὴν ἰδέαν νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Βουλήν. Εἶπεν, ὅτι τὰ διαπύλια πρέπει νὰ καταργηθῶσι καὶ ὅτι πρέπει ν’ ἀντικαταστηθῶσιν· εἶπεν, ὅτι ἡ προτεινομένη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀντικατάστασις εἶναι ἀπαράδεκτος, ἀλλ’ οὐδαμῶς οὐδὲ πόῤῥωθεν κἂν ὑπέδειξε κατὰ τίνα τρόπον πρέπει ν’ ἀντικαταστηθῶσι. Τοιαύτη ἐργασία ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ δὲν ἠδυνήθη νὰ φωτίσῃ αὐτὸν ἢ τὸν συνάδελφον αὐτοῦ ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτήν, τὸν φωτίσαντα τοὺς συναδέλφους· εἰσῆλθον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἀμφότεροι ἄνευ ἑτέρου θετικοῦ περὶ τοῦ θέματος ἐφοδίου, πλὴν τῶν πρὸ ὀλίγου ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐκτυλιχθέντων. Ἀπ’ ἀρχῆς ἕως τέλους τῆς ἀγορεύσεως αὐτοῦ ὁ κ. Βουλευτὴς οὐδὲ βῆμα ἐξῆλθε τοῦ κύκλου ἀρνητικῶν ἐπικρίσεων τῶν θετικῶς ἐργασθέντων, μόνον ἔχων φῶς τὸ ἐκ τῆς θετικῆς ταύτης ἐργασίας, καί τοι δὲν ἀνομολογεῖ τὴν ὀφειλὴν, οὐδ’ ἀποδίδει εἰς τοὺς ἐργασθέντας τὴν εὐγνωμοσύνην. Τὰ διαπύλια ἔπρεπε νὰ καταργηθῶσι· περὶ τούτου εἴμεθα σύμφωνοι καὶ περιττὴ πᾶσα συζήτησις· ἔπρεπε νὰ καταργηθῶσι τὰ διαπύλια καὶ δι’ οὓς λόγους ἄλλα Κράτη ἐπεζήτησαν τὴν κατάργησιν αὐτῶν, τινὰ δὲ καὶ κατήργησαν ταῦτα, ἔπρεπεν ὅμως νὰ καταργηθῶσι καὶ διὰ λόγους ἄλλους εἰδικωτέρους, καὶ μάλιστα ἐφ’ ὅσον παρ’ ἡμῖν τὰ διαπύλια δὲν ἦναι τὰ παρ’ ἄλλοις Κράτεσι κείμενα, διότι παρ’ ἄλλοις Κράτεσι τὰ διαπύλια δὲν ἔχουσι τὴν δοθεῖσαν εἰς αὐτὰ παρ’ ἡμῖν εὐρεῖαν ἔκτασιν, ἀλλὰ περιορίζονται εἰς ὀλίγιστα εἴδη. Παρ’ ἡμῖν τὰ διαπύλια ἐφηρμόσθησαν ἀρχῆθεν ἄλλως, καὶ ἔχομεν αὐτὰ ἐφ’ ἁπάντων σχεδὸν τῶν εἰδῶν καὶ ἐπὶ εἰδῶν, ἐφ’ ὧν δὲν ἐπιβάλλεται δασμὸς κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν ἐν τῇ χώρᾳ.

§85ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ Γαλλία τὰ ἔχει.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐν Γαλλίᾳ εἶναι ἐλάχιστα τὰ εἴδη, ἐφ’ ὧν ἐπιβάλλονται τέλη διαπύλια· ἐκεῖ ἡ διάταξις, καθ’ ἣν τὰ διαπύλια ἐφαρμόζονται μόνον εἰς τὰ ποτὰ, εἰς τὰ τρόφιμα, ἐξαιρέσει τῶν σιτηρῶν καί τινων ἄλλων, εἰς τὴν νομὴν, εἰς τὴν καύσιμον ὕλην καὶ εἰς τὴν οἰκοδομικὴν ὕλην, ἐκεῖ ἡ διάταξις αὕτη ἐφαρμόζεται περιοριστικώτερον, ἐνῷ ἡμεῖς, ἀπὸ τῆς αὐτῆς ἀφετηρίας ὁρμώμενοι, ἐφηρμόσαμεν τὰ διαπύλια εἰς πάντα τὰ εἰς τὸν δῆμον εἰσαγόμενα καὶ εἰς αὐτὰ τὰ κατὰ τὸ δημόσιον δασμολόγιον ἀτελῆ. Τὸ δημόσιον δασμολόγιον ἐθεώρησεν ἐπιβλαβῆ τὴν φορολογίαν ἐνίων εἰδῶν προερχομένων ἔξωθεν, καὶ ὅμως εἰς τὰ εἴδη ταῦτα ἐπιβάλλονται παρ’ ἡμῖν τὰ διαπύλια, καὶ ἂν ἔτι ὦσιν ἐγχωρίου προελεύσεως. Τοῦτο διότι ἐξωλισθήσαμεν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ τοῦ νόμου, παραγνωρίσαντες τὴν ἔννοιαν αὐτοῦ, δημιουργήσαντες δημοτικὸν δασμολόγιον, ὁποῖον οὐδαμοῦ ὑπάρχει, διότι τὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ δημοτικὰ δασμολόγια ὀλίγας μόνον ἐκ τῶν κλάσεων τοῦ δημοσίου δασμολογίου περιλαμβάνουσι. Τὸ δημοτικὸν δασμολόγιον, οὗτινος οἱ ξένοι ζητοῦσι τὴν κατάργησιν, δὲν εἶναι τὸ παρ’ ἡμῖν δημοτικὸν δασμολόγιον, εἶναι κατὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν κλάσεων τὸ δεκατημόριον, εἶναι τὸ ἑκατοστημόριον τοῦ ἡμετέρου, καὶ ὅμως ζητοῦσι τὴν κατάργησιν αὐτοῦ, ὡς κακοῦ· παρ’ ἡμῖν τὸ κακὸν εἶναι πολλαπλάσιον καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ζητηθῇ ἡ ἄρσις αὐτοῦ, ζητηθεῖσα δὲ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ ἐπιτευχθῇ. Ἀλλὰ παρ’ ἡμῖν ὑπάρχει γενικωτέρα ἀνάγκη ῥυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν τῶν δήμων, ἣν ἀναγνωρίζουσι πάντες· ὑπάρχουσι δῆμοι ἐξ ὑπαρχῆς χρεωκοπημένοι, μὴ χρεωκοπήσαντες διότι ἐν τῇ σειρᾷ τῶν ἐτῶν ἐπῆλθεν ἐπισώρευσις ἐλλειμμάτων, ἀλλὰ διότι ἀπὸ τοῦ πρώτου ἔτους τῆς ἐφαρμογῆς ὁ προϋπολογισμὸς δὲν ἦτο ἄρτιος· δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συντηρηθῶσιν οἱ δῆμοι, ὡς σήμερον ὠργανωμένοι οἰκονομικῶς· δὲν πρόκειται περὶ βελτιώσεως τῶν οἰκονομικῶν αὐτῶν, πρόκειται περὶ τῆς ὑποστάσεως τῆς οἰκονομικῆς τῶν δήμων, μὴ δυναμένων νὰ ὑπάρξωσιν ὡς ἔχουσιν. Ἀκούω πολλάκις πολλὰ περὶ αὐτονομίας τῶν δήμων, ἣν δῆθεν ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει, ἐνῷ ἄλλοι, ἀνακινοῦντες τὸ θέμα, ἐπιδιώκουσιν αὐτήν. Εἴθε νὰ διετέλουν τὰ τῶν δήμων ἐν καταστάσει, ἐπιτρεπούσῃ συζήτησιν σπουδαίαν περὶ τῆς αὐτονομίας αὐτῶν· ἀλλὰ τίς δύναται νὰ γενῇ λόγος περὶ αὐτονομίας δήμου, στερουμένου τῶν στοιχείων τῆς ὑπάρξεως; τίνα δύνανται νὰ ἔχωσιν ἔννοιαν σκέψεις περὶ αὐτονομίας δήμου, μὴ ἐπαρκοῦντος εἰς τὰ τῆς συνήθους διοικήσεως; Δὲν προέρχεται ἐκ τυχαίων περιστάσεων τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ δήμου ἡ ἀνεπαρκὴς λειτουργία τῶν δημοτικῶν θεσμῶν περὶ τὰ τῆς διοικήσεως, προέρχεται ἐκ τῆς ἀνεπαρκοῦς προνοίας τῆς νομοθεσίας περὶ πόρων τῶν δήμων. Καὶ δὲν εἶναι ὀλίγοι οἱ δῆμοι παρ’ ἡμῖν, οἱ μονονοὺ ἐστερημένοι διοικήσεως. Δῆμοι, ἐν τοιαύτῃ διατελοῦντες καταστάσει, δέονται ἀνορθώσεως, πρὶν ἢ γένηται σκέψις περὶ αὐτονομίας. Καὶ ὅμως κατεβλήθη προσπάθεια, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ, ἵνα τὰ τῆς διαῤῥυθμίσεως τῆς δημοτικῆς φορολογίας συνδεθῶσι πρὸς τὰ τῆς δημοτικῆς αὐτονομίας. Σχετίζεται ἴσως πόῤῥωθεν πρὸς τὴν αὐτονομίαν τῶν δήμων ἡ διὰ τῶν ἰδίων ὀργάνων εἴσπραξις τῶν δημοτικῶν φόρων, ἀλλ’ ἡ σχέσις εἶναι θεωρητική, μήτε ἔχουσα, μήτε θεωρουμένη ὡς ἔχουσα πρακτικὴν ἀξίαν, ἀφοῦ καὶ αὐτῶν τῶν δημοσίων φόρων τὴν εἴσπραξιν πολλάκις Κράτη, ἐκ τῶν μᾶλλον φιλελευθέρων, παρεχώρησαν εἰς Ἑταιρίας, ἀφοῦ σήμερον καὶ αὐτῆς τῆς δημοτικῆς φορολογίας ἡ διαχείρισις, ἣν οἱ ἐπικριταὶ τοῦ νομοσχεδίου χαρακτηρίζουσιν, ὡς μὴ ἐπιτρεπομένην τῇ Κυβερνήσει, παραδίδεται εἰς κερδοσκόπους ἐκμισθωτὰς αὐτῆς. Ἐνῷ ἀνέχονται τὴν ὑπὸ κερδοσκόπων διαχείρισιν τῆς δημοτικῆς φορολογίας, διαμαρτύρονται οἱ ἐπικριταὶ κατὰ τῆς διαχειρίσεως αὐτῆς ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἄνευ ἐκμισθώσεως καὶ κερδοσκοπίας ἐν τῇ ἐπιτελέσει τῶν καθηκόντων αὐτῆς καὶ ὑπὸ πάντας τοὺς ἐλέγχους τῆς κυβερνητικῆς λειτουργίας καὶ τὸν κράτιστον μάλιστα χαλινὸν τῆς δημοσιότητος. Ἡ κατάστασις αὕτη τῶν δήμων οὐ μόνον εἰς τὰ τῆς κυρίως δημοτικῆς διοικήσεως ἐπιδρᾷ διὰ τρόπου, ἐπιβάλλοντος τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα σκεφθῇ περὶ θεραπείας, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλα, μὴ δυνάμενα νὰ λογισθῶσι κυρίως καὶ καθ’ ἑαυτὰ ὡς δημοτικαὶ ὑποχρεώσεις. Δημοτικὴ ὑποχρέωσις εἶναι, κατὰ τὸ πολίτευμα ἡμῶν, ἡ προκαταρκτικὴ ἐκπαίδευσις, ἀλλ’ ἡ προκαταρκτικὴ ἐκπαίδευσις εἶναι φύσει ὑποχρέωσις πολὺ γενικωτέρα ἢ δημοτική, εἶναι ὑποχρέωσις, ἐπιβαλλομένη πάντως ἀμέσως ἢ ἐμμέσως εἰς τὴν Πολιτείαν, δὲν ἐπιτελεῖται δὲ, ὡς ἔχουσι σήμερον τὰ τῶν δήμων, παρὰ τῶν ὑπεχόντων τὴν ὑποχρέωσιν. Ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν τὸ μέγα ἔλλειμμα ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τῆς προκαταρκτικῆς παιδεύσεως ἀναπληροῦται ἐκ πόρων πάντως μὴ δημοτικῶν· οὐχὶ ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους, διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους ἀνεγράφετο εἰσφορὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἀνερχομένη εἰς 300, 350 ἢ 400 χιλιάδας, εἰς ταύτας ὅμως ποσὸν 600 ἕως 700 χιλιάδων δραχμῶν, μὴ ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἐπιπροσετίθετο ὑπὸ τύπον προκαταβολῆς ἐκ χρήματος διαχειριζομένου ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, συμποσοῦνται δὲ ἤδη τὰ οὕτω προκαταβληθέντα εἰς 7,500,000, ἅτινα, ἐφ’ ὅσον δὲν ἀποδοθῶσι, θὰ ἐπιβαρύνωσι τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, καίτοι ἡ δαπάνη δὲν ἐνεκρίθη νομοθετικῶς καὶ δὲν ὑπέστη τὸν ἔλεγχον τῶν κανονικῶς ἐπιτρεπομένων δαπανῶν. Ἡ σύστασις τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπεκάλυψε τὴν κατάστασιν ταύτην, καταδείξασα, ὅτι ἀπαιτεῖται ποσὸν 600 χιλιάδων δραχμῶν ἐτησίως ἐπὶ πλέον τοῦ κανονικῶς χορηγουμένου ὑπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρὸς ἐπικουρίαν τῶν δήμων ἐν τῇ ἐπιτελέσει τῆς ὑποχρεώσεως αὐτῶν ὑπὲρ τῆς προκαταρκτικῆς παιδεύσεως. Ἂν οἱ δῆμοι ἀποκτήσωσιν οἰκονομικὴν ὑπόστασιν, τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἐξαφανίζεται, ἂν ὅμως δὲν ληφθῇ τοιαύτη πρόνοια, πρέπει πάντως νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ἀναπληρώσεως τοῦ ἐλλείμματος, διότι, καὶ ἂν ἁπλῶς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγράψωμεν τὰ πρὸς τοῦτο, δέον νὰ ἐξευρεθῇ καὶ ἔσοδον ἀντίστοιχον. Ὥστε ἐφ’ ὅσον πρόκειται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ τῆς προσόδου ταύτης, περὶ ποσοῦ 600 χιλιάδων, ἡ ἀνάγκη τοῦ κανονισμοῦ τῶν κατ’ αὐτὴν εἶναι ἐκτὸς συζητήσεως, διότι καὶ σήμερον καταβάλλεται τὸ ποσὸν, ἀφοῦ δὲ πληρόνεται, ἄρα καὶ εἰσπράττεται. Ὅταν λέγωμεν, ὅτι ὀφείλονται ὑπὸ τῶν δήμων 7 ἑκατομμύρια, οὐδέποτε παρ’ αὐτῶν ἀποδοθησόμενα, λέγομεν ὅτι θὰ πληρώσῃ τις ταῦτα, ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν τὸ λέγωμεν, θὰ τὰ πληρώσῃ τις. Δὲν εἶναι δυνατὸν τὰ 7 ἑκατομμύρια, καταβληθέντα προσωρινῶς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, νὰ μὴ ἀντληθῶσί που ὁριστικῶς καὶ ποῦ ἄλλοθι θ’ ἀντληθῶσιν ἢ ἐν τῇ φορολογίᾳ; Καὶ ἂν καταψηφισθῶσιν οἱ φόροι, δι’ ὧν θέλουσι πληρόνεσθαι ἐν τῷ μέλλοντι αἱ 600 χιλιάδες δραχμῶν ἐτησίως, καὶ ἂν καταψηφισθῶσιν οἱ φόροι, οἱ προταθησόμενοι πρὸς ἀπόδοσιν τῶν μέχρι τοῦδε προκαταβληθέντων 7 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ τὰ 7 ἑκατομμύρια ἐλλείπουσιν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ ἑπομένως τὸ βάρος τῆς καταβολῆς ἐπιπίπτει καὶ θέλει ἐξακολουθεῖ ἐπιπίπτον εἰς τὸν φορολογούμενον λαόν. Τὰ ὑπὸ τοῦ Δημοσίου προκαταβληθέντα ἐπληρώθησαν ὑπὸ τοῦ λαοῦ, καὶ τοῦτον βαρύνουσιν, ἂν μὴ ἀποδοθῶσι παρ’ ἄλλου· ἀλλὰ τίς ἄλλος θέλει ἀποδόσει αὐτά; Δύναται νὰ ἐξαπατηθῇ ὁ λαὸς περὶ τοῦ πληρώσαντος, περικαλυπτομένου τοῦ πόρου διὰ δανείου ἢ ἄλλως, ἀλλ’ αὐτὸς διὰ τῶν φόρων θέλει πληρώσει εἴτε αὐτὸ τὸ ποσὸν, εἴτε τὰς χρεωλυτικὰς δόσεις τοῦ δανείου, δι’ οὗ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπετίθη.

§87ΡΑΛΛΗΣ. Κἄπως σαφέστερον, παρακαλοῦμεν.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ συμβαῖνον εἶναι ἁπλούστατον....

§89ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τῶν 7,500,000, τῶν ὀφειλομένων ἐκ μέρους τῶν δήμων πρὸς τὸ Δημόσιον διὰ τὴν προκαταβολὴν τῶν μισθῶν τῶν δημοδιδασκάλων, τί ἐννοεῖτε ὅτι θὰ γίνῃ;

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐννοῶ ὅ,τι γίνεται· διότι τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα προκατεβλήθησαν παρὰ τοῦ Δημοσίου, ἀρυσθέντος προδήλως τὰ τῆς προκαταβολῆς ἐκ δανείων, ὧν τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια ἀποτίνουσιν οἱ φόροι· ἡ πληρωμὴ ἄρα τῶν προκαταβληθέντων ἑκατομμυρίων γίνεται ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους καὶ τοῦ κεφαλαίου τοῦ δημοσίου χρέους. Ἀναμολογεῖτε ὅτι 7 ἑκατομμύρια προκατεβλήθησαν, ταῦτα δὲ, καίτοι μηδαμοῦ ἔτι ἀναγεγραμμένα, ἀναγκαίως καταλογίζονταί που· ἀλλὰ ποῦ; τοῦτο θὰ μάθωμεν ἀκριβῶς, ὅταν συμπληρωθῇ καὶ δημοσιευθῇ ἡ γοργῶς ἤδη συντελουμένη σειρὰ τῶν ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Κράτους ἐτησίων γενικῶν λογαριασμῶν τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ. Ἐν τῷ ἰσολογισμῷ τῶν ἐτησίων διαχειρίσεων τοῦ Κράτους, οὐχὶ τῶν χρήσεων, προδήλως περιλαμβάνονται καὶ τὰ ὑπὸ τῆς διαχειρίσεως καταβληθέντα εἰς ἀναπλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος τῶν δήμων, ἐν ᾧ καὶ τὰ ἑπτὰ ἑκατομμύρια.

§91ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Διὰ τὸ παρελθὸν ὁμιλεῖτε, ἢ διὰ τὸ μέλλον;

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ ἑπτὰ ἑκατομμύρια διὰ τὸ παρελθόν, τὰς 600 χιλιάδας διὰ τὸ μέλλον ἐτησίως. Τὰ ἑπτὰ ἑκατομμύρια ἐλλείπουσιν ἐν τῇ διαχειρίσει, ὡς καταβληθέντα· πρόκειται νὰ τακτοποιηθῶσι τὰ τοῦ ἐλλείμματος, τῆς δαπάνης τελεσθείσης λογιστικῶς, ἀλλὰ μήπω ἀναγνωρισθείσης ὡς ὁριστικῆς.

§93ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Νομίζουσιν οἱ Κύριοι, ὅτι θ’ ἀπαιτηθῶσι τὰ ἑπτὰ ἑκατομμύρια ἀπὸ τοὺς δήμους.

§94ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ νεωτέρας ἀπαιτήσεως παρὰ τῶν δήμων οὐδὲν προτείνεται.

§95ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔχετε νόμον, ὁ ὁποῖος ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λαμβάνῃ ποσοστόν....

§96ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο λέγω. Τὰ τῆς ὀφειλῆς τῶν δήμων ἐκανονίσαμεν....

§97ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θὰ τὰ λάβητε.

§98ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν θὰ τὰ λάβωμεν παρὰ τῶν δήμων, διότι δὲν ἐπιτρέπεται ν’ ἀπαιτήσωμεν ἄνω τῶν 10% ἐπὶ τῶν ἐσόδων αὐτῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Τὰ τῆς ὀφειλῆς τῶν δήμων ἐκανονίσαμεν μὴ σχετίσαντες τὸ ἀποδοτέον πρὸς τὰ ὀφειλόμενα, διότι, ἂν τὸ ἐσχετίζομεν, οἱ δῆμοι δὲν θὰ ἦσαν εἰς θέσιν νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ἐπιβαλλομένην εἰς αὐτοὺς ὑποχρέωσιν. Δὲν θὰ πληρώσωσιν οἱ δῆμοι τὰ 7 ἑκατομμύρια, διότι ὑποχρεοῦνται μόνον εἰς ἀπόδοσιν 10% ἐπὶ τῶν προσόδων αὐτῶν, καὶ ταῦτα τὰ 10% περιοριζόμενα ἀναλόγως πρὸς τὴν ὅλην εἴσπραξιν ἐξ ἐμμέσων καὶ ἀμέσων φόρων, καὶ ὑπὸ τοῦ ὅρου τῆς τηρήσεως ἀμειώτου ὑπὲρ τῆς διοικήσεως τοῦ δήμου ποσοῦ χαρακτηρισθέντος ὑπὸ τοῦ νόμου ὡς ἀπαραιτήτου πρὸς τὴν συντήρησιν αὐτοῦ. Οὐ μόνον οὐδέποτε θέλουσιν ἀποτίσει οἱ δῆμοι τὰ 7 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ ἐὰν ἡ ὀφειλὴ αὕτη ὑπολογίζηται ὡς τοκοφόρος, ἐπιπροστίθεται εἰς αὐτὴν ἐτησίως καὶ μετὰ τὴν ἀπόδοσιν τῶν 10% προσαύξησις ἀσχέτως πρὸς τὴν ἄλλην προσαύξησιν, τὴν ἐκ τοῦ ἐτησίου ἐλλείμματος τῶν 600,000 δραχμῶν. Περὶ τοῦ ἐτησίου τούτου ἐλλείμματος τῶν 600,000 δραχμῶν οὐδεμία ἐλπὶς, ὅπως οὐδ’ ἐπ’ ἐλάχιστον ἀναπληρωθῇ τοῦτο ἐκ δημοτικῶν πόρων, ἐνόσῳ τὰ οἰκονομικὰ τῶν δήμων καταλιμπάνονται ἐν τῇ παρούσῃ αὐτῶν καταστάσει, σπουδαίως ὅμως θὰ συντελέσῃ ἡ προτεινομένη νομοθεσία πρὸς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τῶν δήμων, ἧς συνέπεια ἔσται ὁ περιορισμὸς τοῦ εἰρημένου ἐλλείμματος καὶ ἡ βαθμιαία κατάργησις αὐτοῦ. Ἀλλ’ εἰς ταῦτα δὲν προετιθέμην νὰ εἰσέλθω, παρεσύρθην δ’ εἰς ὅσα εἶπον ἐκ τῶν ἀντιῤῥήσεων, διότι ἐν γένει δὲν πολεμεῖται ἡ ἀρχὴ, οὐδ’ ἡ ἀπόλυτος ἀνάγκη τῆς καταργήσεως τῶν διαπυλίων. Ὅ,τι ἄρα ἐπιβάλλεται εἰς τοὺς ἐγκρίνοντας τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων εἶναι ἡ ἐξεύρεσις καὶ ὑποστήριξις προσφόρου συστήματος ἀντικαταστάσεως αὐτοῦ. Δυστυχῶς καὶ μετὰ τὴν ἀνακοίνωσιν τῶν σκέψεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, δὲν ἔχομέν τι, πρὸς ὅ ν’ ἀντιπαραβάλωμεν τὸ ἡμέτερον σύστημα, καὶ τοῦτο εἶναι ἐπαχθὲς, διότι σύστημα οἱονδήποτε ἀντικαταστάσεως ἀπολύτως δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀπηλλαγμένον μειονεκτημάτων, πάντως δὲ τῶν συμφυῶν παντὶ φόρῳ μειονεκτημάτων, ἡ δ’ ὑπεράσπισις αὐτοῦ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι τὰ μειονεκτήματα εἶναι πλείονα ἐν παντὶ ἄλλῳ συστήματι. Ἀναντιῤῥήτως τὸ σύστημα δημοτικῆς φορολογίας, τὸ παρ’ ἡμῶν προτεινόμενον, εἶναι βέλτιον τοῦ καταργουμένου, κατ’ ἐμὴν δὲ γνώμην, εἶναι βέλτιον παντὸς ἄλλου συστήματος, ὅπερ δύναται νὰ προταθῇ, καὶ νομίζω, ὅτι κατέχω τὴν ἀπόδειξιν ἐν τούτῳ, ὅτι δύο ἐκ τῶν ἐγκρίτων μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μετασχόντα τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἂν ἠδύναντο νὰ καταρτίσωσιν ἕτερον σύστημα, δὲν θὰ ὤκνουν ν’ ἀποκαλύψωσιν αὐτὸ, ἀφοῦ μάλιστα καὶ ὁ ἕτερος αὐτῶν ἐνόμισεν, ὅτι εἶχέ τι νὰ ἀνακοινώσῃ περὶ τοῦ θέματος· λαβὼν δὲ οὗτος τὸν λόγον, δὲν θὰ ἐσιώπα περὶ τοῦ ἰδίου συστήματος, ἔστω καὶ μόνον ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν προσέκοψεν εἰς ἀνυπέρβλητα κωλύματα. Διατὶ ὁ κ. Βουλευτὴς οὐδὲν περὶ ἰδίου συστήματος ἀνεκοίνωσε; διότι δὲν ὑπάρχει ἕτερον σύστημα ἐν ταῖς βάσεσι καταλληλότερον τοῦ προτεινομένου. Ἐν ταῖς λεπτομερείαις προδήλως ἡ συζήτησις, ὅπως προκειμένου περὶ λεπτομερειῶν πᾶσα συζήτησις, θέλει ἀποδείξει καὶ ἐν τούτῳ πλημμελείας, καὶ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι πᾶσα νέα συζήτησις θὰ καταδεικνύῃ καί τινα μεταβλητέα· περὶ τούτου δὲν ἀντιλέγω, ἀλλ’ ὅ,τι ἀξιῶ εἶναι, ὅτι αἱ βάσεις, ἐφ’ ὧν ἐστηρίξαμεν τ’ ἀντισταθμίσματα, ἤτοι τοὺς νέους φόρους, δι’ ὧν θ’ ἀναπληρωθῇ ὁ καταργούμενος καὶ θὰ παρασχεθῶσιν εἰς τοὺς δήμους οἱ πόροι πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς αὐτοὺς ὑποχρεώσεων, ἀξιῶ, λέγω, ὅτι αἱ βάσεις αὗται εἶναι ἐπαρκεῖς. Ἐνταῦθα δὲ ὀφείλω, ἀφορῶν ἰδίως εἰς τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας, νὰ παρατηρήσω, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐν τῇ θέσει τοῦ ζητήματος παρεμόρφωσεν ἐντελῶς τὰ πράγματα, παραστήσας τὴν ἀντικατάστασιν τῶν διαπυλίων ὡς γινομένην δι’ ὁλοκλήρου τοῦ συστήματος τῆς φορολογίας, τοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἐνῷ διὰ τοῦ νομοσχεδίου εἰσάγεται φορολογία δημοτική, μὴ σχετιζομένη ἀποκλειστικῶς πρὸς τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων. Πρὸς τὴν κατάργησιν τῶν διαπυλίων δὲν σχετίζονται πάντα τὰ προαιρετικὰ, τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ. Ταῦτα ἠδύναντο νὰ περιληφθῶσιν ἐν νομοσχεδίῳ, οὐδεμίαν ἔχοντι σχέσιν πρὸς τὰ τῶν διαπυλίων. Ἄδεια πρὸς τοὺς δήμους, ὅπως ἐπιβάλλωσι φόρον πρόσθετον ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν, ὅπως ἐπιβάλλωσι φόρον ἐπὶ τῶν οἰκοπέδων, ὅπως ἐπιβάλλωσι φόρους ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐλάσσονας τῶν νῦν κατὰ κανόνα ἐπιβεβλημένων, ὅπως ἐπιβάλλωσι πληρωμὴν εἰς τοὺς χρωμένους τοῖς πεζοδρομίοις, τοῖς πρὸ τῶν καταστημάτων αὐτῶν. Πάντα ταῦτα ἠδύναντο νὰ περιληφθῶσιν ἐν νομοσχεδίῳ ἢ ἐν νομοσχεδίοις ἀσχέτοις πρὸς τὰ τῶν διαπυλίων. Ὅταν ὁμιλῶμεν περὶ καταργήσεως διαπυλίων καὶ περὶ ἀντικαταστάσεως αὐτῶν, ἀφορῶμεν εἰς τοὺς φόρους, οὓς ἐπιβάλλομεν ὡς ἀντισταθμίσματα ἐκείνων, καὶ οὐ μόνον ὡς ἀντισταθμίσματα τοῦ ποσοῦ, τοῦ εἰσπραττομένου τέως παρὰ τῶν δήμων, ἀλλὰ καὶ τοῦ ποσοῦ, ὅπερ θεωροῦμεν, ὅτι ἔπρεπε πάντως νὰ εἰσπράττωσιν οἱ δῆμοι, διότι οἱ ἄλλοι φόροι τοῦ νομοσχεδίου, μὴ ὄντες ὑποχρεωτικοί, δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς κανονίζοντες τὰ τῶν οἰκονομικῶν τῶν δήμων, παρέχουσι μόνον εἰς τοὺς δήμους τὴν ἄδειαν, ἵνα, ἐὰν αἰσθάνωνται ἐν ἑαυτοῖς τὴν δύναμιν, ὑποβληθῶσιν εἰς τοιοῦτον βάρος. Ἀλλ’ ἀγνοοῦμεν ἐντελῶς τίνες οἱ δῆμοι, οἱ αἰσθανόμενοι ἐν ἑαυτοῖς τοιαύτην δύναμιν, καὶ τίνες οἱ συνάμα μετὰ τῆς συναισθήσεως τῆς δυνάμεως ἔχοντες καὶ τὴν προαίρεσιν, ἵνα προκαλέσωσι τὴν ἐπιβάρυνσιν· οὐδεμίαν ἄρα σχέσιν πρὸς τὴν ὑποχρεωτικὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν τῶν δήμων διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως τῶν διαπυλίων ἔχουσιν οἱ φόροι ἐκεῖνοι, διότι τὰ οἰκονομικὰ τῶν δήμων ὀφείλομεν νὰ κανονίσωμεν οὕτως, ὥστε παντὸς δήμου νὰ ἐξασφαλίζηται ἡ κανονικὴ λειτουργία. Ἐκ τούτων ἕπεται, ὅτι οἱ ὑπολογισμοὶ πάντες τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐνῷ καὶ ἀριθμητικῶς οὐδεμίαν ἔχουσιν ὑπόστασιν, δὲν ἔχουσι καὶ θεωρητικῶς ὑπόστασιν. Ἀριθμητικῶς δὲν ἔχουσιν ὑπόστασιν, διότι φόροι, ὧν ἡ ἀναγνώρισις καὶ ὁ ὅρος ἐξαρτῶνται ἐκ τῆς προαιρέσεως τοῦ ἀποτίσοντος, δὲν παρουσιάζουσι τὰ στοιχεῖα πρὸς ὑπολογισμὸν τῆς ἐξ αὐτῶν προσόδου. Πῶς θὰ γινώσκωμεν, τίνες δῆμοι θέλουσιν ἐπιβάλει εἰς ἑαυτοὺς τοὺς φόρους, ὧν ἁπλῶς τοῖς ἐδόθη ἡ ἄδεια ἐπιβολῆς, καὶ ἐπὶ τίνι ὅρῳ θέλουσιν ἐπιβάλει αὐτούς; Καὶ ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς, ὑπολογίσας αὐτοὺς ὡς ἐπιβεβλημένους πάντας καὶ ἐπὶ τῷ ἀνωτάτῳ ὅρῳ, ἀνεβίβασεν ἐν συνόλῳ τὴν ἐπὶ τῇ καταργήσει τῶν διαπυλίων ἐπιβαλλομένην φορολογίαν εἰς δέκα καὶ πλέον ἑκατομμύρια, ἀφῄρεσεν ἀπὸ τῆς φορολογίας ταύτης τὰ τέως ἐκ διαπυλίων εἰσπραττόμενα, καὶ παρέστησε τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἐπιβαρυνόμενον δι’ ἓξ ἑκατομμυρίων ἐπὶ πλέον πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ τῆς τῶν διαπυλίων καταργήσεως. Ἀλλ’ ἐκ τῶν ἓξ τούτων ἑκατομμυρίων πᾶν τὸ ὑπερβαῖνον τ’ ἀναγεγραμμένα ἐν τοῖς πίναξι τοῖς ὑποβληθεῖσιν εἶναι ἰδανικόν. Οἱ πίνακες ὁρίζουσι θετικῶς, τί προσθέτομεν εἰς τὰς εἰσπράξεις τῶν κειμένων φόρων. Εἰς τὰς εἰσπράξεις προσθέτομεν 2,502,000, διότι εἰσπράττομεν ἐπὶ πλέον μὲν 2,965,000 ἐπὶ ἔλαττον δὲ 463,000, διαφορὰ 2,502,000. Τοῦτο εἶναι τὸ ἀριθμητικῶς προστιθέμενον, ἀλλ’ ἐξεταστέον, ἂν τῷ ὄντι ἀποτελῇ τοῦτο προσθήκην, διότι ἐπιβάλλεται εἰς τὸν λαὸν ἡ κατὰ τὸ νομοσχέδιον φορολογία καὶ ἀποδίδεται ὁλόκληρος μέχρις ὀβολοῦ εἰς τοὺς δήμους, ἀλλὰ κατὰ τὰ κείμενα, ἐνῷ εἰς τοὺς δήμους ἀποδίδονται σήμερον μόνον τὰ ποσὰ, τὰ μέχρι τοῦδε ἀναγεγραμμένα ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς, ἀνερχόμενα κατὰ τὰ σημειώματα τὰ δημοσιευθέντα εἰς 4,500,000, δὲν εἶναι αὕτη ἡ ὅλη φορολογία, εἰς ἣν ὑποβάλλεται ὁ λαός. Ἡ νόμιμος διαπύλιος φορολογία—ὑπάρχει δὲ σήμερον ἐκτὸς αὐτῆς καὶ ἡ ἔκθεσμος φορολογία—ἡ νόμιμος φορολογία εἶναι πολὺ μεγαλειτέρα τῆς ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν δήμων καταδηλουμένης, διότι οἱ μισθοῦντες τοὺς φόρους τούτους καὶ δαπάνας βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως ὑφίστανται καὶ εἰς κέρδη ἀποβλέπουσιν, ἀμφότερα δὲ ταῦτα, καὶ τὰ δαπανώμενα καὶ τὰ κερδαινόμενα, βαρύνουσι τὰ διαπύλια, εἰσπραττόμενα ὑπὸ τοῦ μισθωτοῦ, μὴ ἀποδιδόμενα δὲ εἰς τὸν δῆμον. Εἰς ταῦτα προσθετέον τὰ καταχρηστικῶς εἰσπραττόμενα, εἰς δύο διακρινόμενα κυριώδεις κατηγορίας, ἀμφοτέρας σπουδαιοτάτας, τὴν ἀναγομένην εἰς τὰς ἀπαλλαγὰς τῶν μισθωτῶν ἀπὸ τῆς ἀποδόσεως τῶν παρ’ αὐτῶν καθυστερουμένων, καὶ τὴν ἀναγομένην εἰς τὰς ἐν τῇ ἐφαρμογῇ ἐκθέσμους εἰσπράξεις. Ἤδη τὴν πρώτην ἡμέραν τῆς συζητήσεως ἐνταῦθα, καθ’ ἣν ὥραν ἐγίνετο λόγος περὶ τῆς αὐτονομίας τῶν δήμων, σφαγιασθησομένης διὰ τοῦ νομοσχεδίου, μοὶ ἐπεδόθη ἐπιστολὴ λίαν ἐπείγουσα, ἀπευθυνομένη πρός με ὑπὸ περιηγητῶν ἑβδομήκοντα τὸν ἀριθμὸν, διελθόντων μὲν διὰ τοῦ τελωνείου ἄνευ ὑποχρεώσεως πρὸς πληρωμὴν οὐδεμίαν, κρατηθέντων δὲ ἐν τῷ σταθμῷ τοῦ δημοτικοῦ φόρου ἐξ αὐθαιρέτου ἀπαιτήσεως, ὅπως ἀποτίσωσιν ἀνὰ τρεῖς δραχμὰς ἐπὶ ἑκάστου σάκκου ἄνευ ἐξετάσεως τοῦ περιεχομένου. Ἐδέησε νὰ ἐπεμβῇ ἡ Ἀστυνομία, ἐπειδὴ δὲ ἦσαν πολλοὶ, προεκλήθη ἡ περιέργεια τοῦ κοινοῦ καὶ ὑπεχώρησεν ὁ ἐργολάβος, ἀλλ’ ἂν ἦσαν ὀλιγώτεροι, βεβαίως ἤθελον ὑποχωρήσει, ὅπως ἠξεύρομεν, ὅτι οἱ πλεῖστοι πληρόνουσιν, ἵνα ἀπαλλαγῶσι τῶν ἐνοχλήσεων τῆς φορολογίας, τῆς ἐξόχως διατρανούσης τὴν αὐτονομίαν τῶν δήμων. Ὑπὸ τὴν ἔποψιν ἄρα τῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ λαοῦ ἐπαυξάνουσι τὰς ἀποδιδομένας εἰς τοὺς δήμους εἰσπράξεις αἱ νόμιμοι ἢ καταχρηστικαὶ εἰσπράξεις, αἱ μὴ ἀναγραφόμεναι ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς τῶν δήμων. Ἀνέφικτος ὅλως εἶναι ἡ καλῇ τῇ πίστει παραβολὴ τῶν κατὰ τὰ κείμενα εἰσπραττομένων ἐκ τοῦ ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς εἰς τοὺς δήμους φόρου πρὸς τὸ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐπιπροστιθέμενον εἰς τὴν δημοσίαν φορολογίαν ποσοστὸν ἐπὶ ἀποδόσει πρὸς τοὺς δήμους, διότι ἡ κατὰ τὸ νομοσχέδιον δημοσία ὑπὲρ τῶν δήμων φορολογία οὐδεμίαν ἐπάγεται δαπάνην, ἐνῷ ἡ κατὰ τὰ κείμενα διαπύλιος φορολογία ἐπάγεται δαπάνας εἰσπράξεως, καταβαλλομένας ὑπὸ τοῦ μισθωτοῦ, ἐπάγεται πρόσοδον τοῦ μισθωτοῦ ἐκ τῆς ἐπιχειρήσεως καὶ τὰς πολλαπλᾶς καταχρήσεις καὶ τὰς ζημίας, τὰς ἐκ τῆς παρεμποδίσεως τῆς συγκοινωνίας, διότι οὐ μόνον ὑποβάλλεται εἰς τὴν ἀπότισιν τῶν διαπυλίων ὁ εἰσερχόμενος εἰς τὸν δῆμον, ἀλλὰ καὶ παρακωλύσεις ὑφίσταται, ἐπαγομένας, δαπάνην χρόνου, πολλάκις δὲ καὶ χρήματος. Ὅταν οὕτως ὑπολογίσωμεν, οὐχὶ ἓξ ἑκατομμύρια, ὡς παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, οὐχὶ 2,512,000, ὡς προκύπτει ἐκ τῆς παραθέσεως τῶν ἐν τῷ ὑποβληθέντι πίνακι στηλῶν, δὲν θ’ ἀναγράψωμεν ὡς διαφορὰν ἐπιβαρύνσεως τοῦ λαοῦ κατὰ τὸ προτεινόμενον σύστημα ἐπὶ πλέον ἢ κατὰ τὸ καταργούμενον, ἀλλὰ τοὐναντίον φρονῶ, ὅτι τὸ προτεινόμενον σύστημα ἀποδεικνύεται ἐπαγόμενον μείωσιν τῆς ἐπιβαρύνσεως, ἀσχέτως πρὸς τ’ ἄλλα ἀγαθὰ, τὰ ἐκ τῆς καταργήσεως τῶν διαπυλίων. Θὰ εἰσέλθω δὲ ὡς πρὸς τοῦτο εἰς λεπτομερείας, ἵνα ἀνασκευάσω τὰ λεχθέντα παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, καὶ ἵνα ἐξετάσω διακεκριμένως τὰ τῆς ἐπιπτώσεως τῆς νέας φορολογίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὡμίλησε περὶ τῶν εἰσπράξεων ἐκ τῶν καταργουμένων διαπυλίων, ὡσανεὶ αὗται, ἀντικαθιστάμεναι διὰ τῆς κατὰ τὸ νομοσχέδιον φορολογίας, ἦσαν ἡ μόνη καταργουμένη ἐπιβάρυνσις. Ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἀντικαθισταμένη φορολογία δύναται ὡς πρός τινα νὰ ἐπάγηται ἐπιβάρυνσιν, οὐχὶ τὴν παρ’ αὐτοῦ παραστηθεῖσαν, ἀλλὰ τὴν ἐνδειχθησομένην παρ’ ἐμοῦ, προτιθεμένου νὰ ἐπιληφθῶ ἐντεῦθεν τῆς ἐξετάσεως ἑκάστου ἰδίᾳ τῶν προτεινομένων, ἀλλὰ δὲν ἐπάγεται ἐπιβάρυνσιν καὶ ἐν παντὶ, τοὐναντίον δ’ ἐν πολλοῖς ἐπάγεται ἐλάφρυνσιν. Ἔχομεν ὅλην τὴν σειρὰν τῶν ἐν τῷ δασμολογίῳ ἀτελειῶν· πάντα τὰ κατὰ τὸ δασμολόγιον ἀτελῆ σήμερον ὑποβάλλονται εἰς τὰ διαπύλια, μετὰ τὴν ψήφισιν ὅμως τοῦ νομοσχεδίου θέλουσι παύσει φορολογούμενα ὑπὲρ τῶν δήμων. Πόσα δὲ εἶναι ταῦτα; Ἆρα μικρὸς εἶναι ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν καὶ μικρὰ ἡ ἐκ τῆς καταργήσεως τῆς φορολογίας αὐτῶν ὑπὲρ τῶν δήμων ἀνακούφισις τοῦ λαοῦ; Ἡ ἀνακούφισις παρέχεται ἐπὶ τῶν εἰδῶν, τῶν ἀνεγνωρισμένων ὡς χρησίμως ἀπολαυόντων ἀτελείας καὶ δι’ αὐτὸ τοῦτο μὴ περιληφθέντων ἐν τῷ δασμολογίῳ, ἐνδείξαντι διὰ τῆς ἐξαιρέσεως αὐτῶν, ὅτι δὲν προσήκει ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ λαοῦ διὰ δασμοῦ ἐπὶ τῶν εἰδῶν τούτων. Καὶ ὅμως ἡ κειμένη δημοτικὴ δασμολογία, ἐπιβαρύνει τὸν λαὸν ἐπὶ τῇ καταναλώσει τῶν εἰδῶν τούτων. Ἐν ἀκριβείᾳ δὲν γινώσκομεν τὸ ποσὸν τοῦ διὰ τῆς δημοτικῆς τῶν εἰδῶν τούτων ἀτελείας καταργηθησομένου ἐσόδου· ἐργασθέντες ὅμως ἄνευ τῶν φώτων τῆς Ἐπιτροπῆς, ἢ ἀκριβέστερον τῶν δύο ἀξιοτίμων μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τῶν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ πίνακας περὶ τούτου, ὅσον τὸ δυνατὸν ἀκριβεστέρους.

§99ΡΑΛΛΗΣ. Ἐνομίσατε ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ, δὲν εἶχεν ἀνάγκην πινάκων;

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁμιλῶ περὶ τῶν δύο μελῶν τῆς Ἐπιτροπῆς, τῶν ἐκ τῶν τάξεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἅτινα ἠκούσαμεν ἐπαγγελλόμενα, ὅτι θὰ ἐφώτιζον τοὺς συναδέλφους των. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει πίνακας πιθανοτήτων· πίνακας ὅμως πιθανοτήτων ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς Ἐπιτροπὴν ἢ εἰς τὴν Βουλὴν, ἔχουσα πρὸ ὀφθαλμῶν, κατὰ τίνα τρόπον γίνονται αἱ συζητήσεις ἐνταῦθα. Εὐθὺς ὡς ἐν ταῖς κυβερνητικαῖς ἀνακοινώσεσι, ταῖς μὴ ἐπαγγελλομέναις ἀκρίβειαν, ἀνευρεθῇ ἀριθμὸς δεκτικὸς ἀμφισβητήσεως, —οἱ δὲ πίνακες οὗτοι κατὰ πολλὰ εἶναι ἀμφισβητήσεως δεκτικοὶ, ὡς μὴ στηριζόμενοι ἐπὶ θετικῶν βάσεων, —παριστᾶται ἡ ἀνακρίβεια ὡς σκόπιμος καὶ πρὸς παραπλάνησιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως παρεμβληθεῖσα.

§101ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι ὅταν πρόκηται περὶ πιθανοτήτων.

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅτε ὑπεβάλομεν τοὺς πίνακας τῆς ἐμπορικῆς κινήσεως, εἰπόντες, ὅτι ἡ ὑπηρεσία εἶναι ἀτελὴς, ὅτι προοδεύει, ἀλλ’ ὅτι εἰσέτι δὲν στηρίζεται ἐπὶ δεδομένων θετικῶν καὶ ἐπαρκῶν, εἴχομεν τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ προκληθῇ συζήτησις περὶ ἀνακριβειῶν ἐν τοῖς πίναξι, καὶ ὅμως ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐγκριτώτατον μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὴν ἐπίκρισιν κυριωδέστερον ἐστήριξεν εἰς τὸ ἐσφαλμένον τῶν ἐμπορικῶν πινάκων, ἐπιπάσῃ δὲ καταδεικνυομένῃ ἀνακριβείᾳ ἠκούοντο ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπιφωνήσεις θαυμασμοῦ, ὡσανεὶ αἱ ἀνακρίβειαι μὴ ἀνωμολογοῦντο ἐν τῇ εἰσαγωγικῇ τῶν πινάκων ἐκθέσει, ἐξηγούσῃ τὸ ἀναπόφευκτον αὐτῶν.

§103ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐννοεῖτε τὰ σιτηρά.

§104ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐννοῶ τὰ σιτηρὰ, ἐννοῶ ἀγόρευσίν τινα κατὰ τὴν γενικὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, κυρίως περιστραφεῖσαν εἰς τὰς ἀνακριβείας τῶν πινάκων τοῦ ἐμπορίου. Ἐννοεῖται, ὅτι μετὰ τοιαύτην....

§105Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑποθέτω, ὅτι ἐννοεῖτε ὅσα ἐγὼ εἶπον περὶ τούτου. Ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζω τοῦτο, διότι θὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι δὲν λέγετε ἀκριβείας.

§106ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πιθανὸν, ἀφοῦ μάτην ἐπεζήτησα, παρασιωπήσας τὸ ὄνομα τοῦ ἀγορεύσαντος, νὰ διαφύγω τὴν ἀπόδειξιν ταύτην.

§107Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν σᾶς συμφέρει ἡ ἀπόδειξις.

§108ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀνομολογῶ, ὅτι δὲν εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ εἴπω τὸ ὄνομα τοῦ ἀγορεύσαντος, συνειδὼς τὴν ἀνεπάρκειάν μου εἰς ἀντιμετώπισιν τῆς ἀνασκευῆς (ἱλαρότης ἐν τῇ αἰθούσῃ). Μετὰ τοιαύτην πεῖραν, καίτοι ἀπὸ διετίας κατεῖχον τὸν πίνακα τοῦτον, δὲν τὸν παρουσίαζον, ἀνευρίσκων, ὁσάκις ἐποιούμην χρῆσιν αὐτοῦ, ἀνακριβείας τερατώδεις ἐνίοτε ἐν ταῖς λεπτομερείαις. Ἀλλ’ αἱ ἐν ταῖς λεπτομερείαις ἀνακρίβειαι δὲν δύνανται νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ἀφαιροῦσαι τὴν ἐν τῷ συνόλῳ ἀξίαν τῶν πινάκων τούτων, παρεχόντων ἐνδείξεις, δυναμένας σπουδαίως νὰ χρησιμοποιηθῶσιν. Ἐκ τῶν πινάκων τί προκύπτει; Ἔχω ἕν τινι αὐτῶν τὴν σειρὰν τῶν κυριωτέρων εἰδῶν, ἅτινα κατὰ τὸ νομοσχέδιον εἶναι ἀπηλλαγμένα δασμοῦ ὑπὲρ τῶν δήμων, ἐνῷ κατὰ τὸν δημοτικὸν νόμον, ὡς ἐφαρμόζεται, ὑπόκεινται εἰς τέλος. Τὸ ἄθροισμα τῶν ἐπὶ τῶν εἰδῶν τούτων ἐπιτρεπομένων ὑπὸ τοῦ δημοτικοῦ νόμου δασμῶν εἶναι 650,000 δραχμῶν.

§109ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δύνασθε νὰ μᾶς δώσητε τὸν πίνακα τοῦτον; καὶ ἡμεῖς ὑποσχόμεθα, ὅτι...

§110ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν δίδητε τοιαύτην ὑπόσχεσιν, δύναμαι νὰ παραγγείλω, ὅπως διανεμηθῇ. Ἂς ἐξετάσωμεν τὰ εἴδη ταῦτα μερικώτερον. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξελέξατο πρὸς ἀντιπαραβολὴν τῶν δύο συστημάτων τὸν μπακαλάον, νομίζω, καὶ τὸ κόκκινο χαβιάρι (ἱλαρότης), καὶ τοῦτο, ἐπὶ τῇ προθέσει τῆς παραστάσεως τοῦ λαοῦ ὡς πολὺ ἐπιβαρυνομένου ἐκ τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον προσθέτου ἐπὶ τῶν εἰδῶν τούτων δασμοῦ, ὃν ἐν ταῖς παραστάσεσιν αὐτοῦ ὑπελόγιζεν ἀνώτερον τοῦ πραγματικοῦ. Ἀλλ’ ἐδῶ, ἐν τῷ πίνακι, ἔχομεν σειρὰν ὁλόκληρον τοιούτων εἰδῶν εἰδικωτέρας τοῦ λαοῦ χρήσεως ἢ καταναλώσεως, τέως δασμολογητέων ὑπὲρ τῶν δήμων, κατὰ δὲ τὸ νομοσχέδιον ἀτελῶν. Ἀναγινώσκω: «Ἵπποι, ἡμίονοι καὶ οἱ πῶλοι αὐτῶν», ἤδη ὑπόκεινται εἰς δασμὸν, θὰ παύσωσι δὲ φορολογούμενοι ὑπὲρ τῶν δήμων κατὰ τὸ νομοσχέδιον· «ὄρνιθες καὶ πάπιαι, πίτυρα, βάμβαξ σύσπορος ἢ ἐκκοκισμένος, λῖνον, ψίαθοι, κάλαμοι, λαχανικά, κρόμμυα ξηρά». Μοὶ φαίνεται, ὅτι τὰ ξηρὰ κρόμμυα ἔχουσιν ἐν τῇ καταναλώσει τοῦ λαοῦ τὴν ἀξίαν τῶν εἰδῶν, ὧν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐμνήσθη (ἱλαρότης), «Σκόροδα, κοκκάρι, πεφρυγμένη κριθή, κακάον, λινόσπορος, κανναβόσπορος, βαμβακόσπορος, ἐλαιοπυρῆνες, πᾶσα πρὸς ἔκθλιψιν οὐσία, ξύλα καύσιμα, ξυλεία ναυπηγήσιμος, ξηροπίσσιον, θεῖον, κὸκ, σίδηρος, μέταξα, εἴδη κοινῆς ἐργασίας ἐξ ὀπτῆς γῆς»· τοιούτων δὲ εἰδῶν ἡ σειρὰ πληροῖ, ὡς βλέπετε, ἐννέα ὅλας σελίδας, ὧν τὴν ἀνάγνωσιν παραλείπω, ἀρκούμενος εἰς τὰ ἐνδειχθέντα πρὸς ἀντιστάθμισιν τῶν τεσσάρων ἢ πέντε εἰδῶν, ὧν ἐμνήσθη ὁ κ. Βουλευτής. Πάντων δὲ τῶν ἐν ταῖς ἐννέα σελίσιν ὁ δημοτικὸς δασμὸς, εἰς ὃν τὸ νομοσχέδιον ἀντικαθιστᾷ τὴν ἀτέλειαν, συμποσοῦται εἰς 650,000 δραχμῶν. Ἔχομεν ἄλλον πίνακα τῶν εἰδῶν, ἐφ’ ὧν ὁ πρόσθετος ὑπὲρ τῶν δήμων δασμὸς τῶν 30 ἑκατοστῶν εἶναι ἐλάσσων τοῦ δημοτικοῦ δασμοῦ τῶν 2 ἑκατοστῶν, εἰς ὃν σήμερον τὰ εἴδη ταῦτα ὑπόκεινται, καὶ ἐν τῷ πίνακι τούτῳ εὑρίσκομεν εἴδη ἱκανῆς τῷ λαῷ σημασίας· «δέρματα ἀκατέργαστα, ἀσκοὶ, κασσίτερος» καὶ διάφορα ἄλλα.

§111ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ μᾶς δώσητε καὶ τὸν πίνακα αὐτόν;

§112ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ὅλοι ἐν τῷ τεύχει. Ὁ πίναξ περιέχει καὶ τὴν παραβολὴν τῶν καθ’ ἑκάτερον τῶν συστημάτων εἰσπρακτέων.

§113ΡΑΛΛΗΣ. Εἰς πόσον ποσὸν ἀναβιβάζεται ἡ διαφορά;

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ διαφορὰ τοῦ δευτέρου πίνακος εἶναι μικρὰ, εἶναι 52,000 δραχμῶν, ἔχομεν δὲ καὶ ἐλάχιστα ἐν ἑτέρῳ πίνακι, ἐφ’ ὧν οὐδεμία ἐπέρχεται μεταβολή.

§115ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχουν καὶ τὰ αὐξάνοντα;

§116ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν δὲν εἴχομεν καὶ τὰ αὐξάνοντα, ποῦ ἠθέλετε σταθῇ; (ἱλαρότης). Ἔχομεν ὅμως ἕτερον πίνακα περὶ τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν ἐμπορευμάτων καὶ τῶν ὠνίων τοῦ σήμερον ὑπὲρ τῶν δήμων ἐπιτρεπομένου καὶ τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἐπιβαλλομένου. Εἶναι οὗτος διδακτικὸς, καίτοι θὰ ἠδύνατο ἕκαστος δι’ ἀντιπαραβολῆς τοῦ δημοτικοῦ δασμολογίου πρὸς τὰ 30 ἑκατοστὰ τῶν ἐν τῷ δημοσίῳ δασμολογίῳ νὰ ἀνεύρῃ δι’ ἑαυτὸν τὰς διαφοράς. Περὶ σίτου πολλὴ συζήτησις ἐγένετο. Καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας περὶ σίτου συνεζήτησεν, ὅπως καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, ὁ πρὸ μικροῦ ἀγορεύσας· ὡμίλει δὲ συνεχῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας περὶ τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τοῦ ἰσχύοντος δημοτικοῦ τέλους ὡς 2%· καὶ τῷ ὄντι οὕτως ἔχει κατὰ κανόνα, ἀλλὰ διὰ τὸν κύριον Βουλευτὴν ἐκ Κεφαλληνίας δὲν ἔχει οὕτω, διότι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας εἰδικῶς ἀφώρα ἐν ταῖς παρατηρήσεσιν αὐτοῦ εἰς τοὺς δήμους τῆς Κεφαλληνίας, ἐν δὲ τοῖς δήμοις τῆς Κεφαλληνίας ὁ δημοτικὸς δασμὸς δὲν εἶναι 2%, εἶναι 3½% κατὰ γενικὸν κανόνα, 4% δὲ ἐν τοῖς δήμοις Κρανίων καὶ Δολιχίου· διότι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1872 ἐπιπροστίθενται ὑποχρεωτικῶς 1½% τέλη ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς εἰς τοὺς δήμους τῶν νήσων Κεφαλληνίας καὶ Ζακύνθου, εἰς οὓς διὰ νόμου τοῦ 1873 ἐπιπροσετέθησαν καὶ οἱ δῆμοι τῆς νήσου Ἰθάκης. Ταῦτα ἐπιπροστίθενται εἰς τὰ 2% τοῦ νόμου τοῦ 1847· τὸ δὲ ἄθροισμα, ἤτοι τὰ 3½%, οἱ δῆμοι Κρανίων καὶ Δολιχίου τῆς Κεφαλληνίας ἐπηύξησαν εἰς 4%, ἐφαρμόσαντες εἰς ἑαυτοὺς, καθ’ ἣν παρέχει ἄδειαν ὁ νόμος περὶ συστάσεως ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, δασμὸν ἐπὶ πλέον ½%. Πρόκειται ἐν τούτῳ περὶ ἀνακριβείας τῶν ὑπολογισμῶν, μεταβαλλούσης τοὺς ὅρους κατὰ 100%. Ἀλλὰ πλὴν τούτου ἔχομεν καὶ ἕτερα 100% ἄλλοθεν, ὥστε φθάνομεν εἰς 200% μεταβολὴν τῶν ὅρων ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς τοῦ κ. Βουλευτοῦ· διότι ὁ κ. Βουλευτὴς, κομίσας πίνακα, ὑποβληθέντα ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῇ αἰτήσει του, παρέστησεν, ὅτι κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον τὰ ἔσοδα τῆς νήσου Κεφαλληνίας ἐκ τῶν τελωνείων, ὅπως θὰ ἔχωσι μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νομοσχεδίου, ψηφιζομένου, θὰ ἀνέρχωνται κατὰ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1887 εἰς 533,000 δραχμῶν, κατὰ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ 1888 εἰς ποσὸν ὀλίγον τι διάφορον, καὶ κατὰ τὰ τοῦ 1889 εἰς ἀποτελέσματα παραπλήσια. Ἀλλὰ τοῦ 1887 τὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν παριστᾷ ὁ πίναξ ὡς ἀνερχόμενα εἰς 533,000 δραχμῶν, κατ’ ἀκριβῆ ὑπολογισμὸν ἀνέρχονται εἰς 279,000 δραχμῶν, καὶ αὗται δὲ ἀντιπαραθετέαι πρὸς τὰς καταργουμένας εἰσπράξεις ἐκ ποσοστῶν πρὸς 3½ καὶ 4% καὶ οὐχὶ πρὸς 2%, ὡς προϋπέθεσεν ὁ κ. Βουλευτής· ὥστε ἔχομεν διαφορὰν 200% ἐκ σφάλματος ἐν τῷ ὑπολογισμῷ. Εἰς τὸ πρῶτον σφάλμα ὑπέπεσεν ὁ κ. Βουλευτὴς, μὴ λαβὼν ὑπ’ ὄψει τὸν νόμον, εἰς δὲ τὸ δεύτερον, ἐκλαβὼν ἄλλην ἀντὶ ἄλλης τὴν ἐν τῷ προσαχθέντι παρ’ αὐτοῦ πίνακι ἀπάντησιν τῆς ὑπηρεσίας εἰς τὴν αἴτησίν του περὶ προσαγωγῆς «πίνακος, ἐνδεικνύοντος τὴν κατὰ τὰ ἔτη 1887 καὶ 1888 εἰσαγωγὴν δημητριακῶν καρπῶν καὶ ζακχάρεως διὰ τοῦ τελωνείου Κεφαλληνίας καὶ Ἰθάκης, ὡς καὶ τὰ πληρωθέντα τέλη ἐπ’ αὐτῶν καὶ τῶν λοιπῶν ἐμπορευμάτων.» Ἐκ τῆς αἰτήσεως, οὕτως αὐταῖς λέξεσι διατυπωθείσης ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐξέλαβεν ἡ ὑπηρεσία, ὅτι προέκειτο περὶ πάντων τῶν τελῶν, διότι δὲν ἔλεγε «τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη», ἀλλὰ «τὰ τέλη ἐπ’ αὐτῶν καὶ τῶν λοιπῶν ἐμπορευμάτων». Ἑπομένως ἡ ὑπηρεσία ἔδωκε τὰ ἀποτελέσματα τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων ἐν γένει, ταῦτα δὲ εἶναι ἐξ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς· ἡ ἐξαγωγὴ ὅμως διατηρεῖται, ἑπομένως ἀφαιρετέον ἐκ τῶν ἀριθμῶν τοῦ πίνακος τὰ εἰς ταύτην ἀναγόμενα. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι τοῦτο δὲν ἔχει οὕτω, προέβλεπον δὲ τὴν ἀμφισβήτησιν, ἐκόμισα τὸν πίνακα.

§117ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πόσον εἶναι τὸ ὅλον ποσόν;

§118ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸν πίνακα τοῦτον τὸ σύνολον τῶν ἐξ εἰσαγωγῆς καὶ ἐξαγωγῆς εἰσπραχθέντων τελῶν ἀνέρχεται κατὰ τὸ 1887 εἰς δραχ. 1,779,000, κατὰ δὲ τὸ 1888 εἰς δραχμὰς 1,643,000· ἕτερος ὅμως πίναξ, ἐμφαίνων τὰς κατὰ τελωνεῖα ἐξ εἰσαγωγῆς τελωνειακὰς εἰσπράξεις, ἀναγράφει ἐν τῇ στήλῃ τοῦ ἔτους 1887 ἀπέναντι τῆς λέξεως «Κεφαλληνία» δραχμὰς 972,000. Τούτων ἄρα τὰ τρία δεκατημόρια, ἤτοι δραχμαὶ 279,000, εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὑπὲρ τῶν δήμων ἐπιβαλλομένων προσθέτων τελῶν, ἐνῷ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξέλαβε τὰ τρία δεκατημόρια ὡς ὑπολογιστέα ἐπὶ τῶν δραχμῶν 1,779,000, αἵτινες δὲν πηγάζουσιν, ὡς αὐτὸς ὑπέθεσεν, ἐκ μόνης εἰσαγωγῆς, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἐξαγωγῆς, ἧς τὰ τέλη μένουσιν ἀνέπαφα.

§119ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τί λέγει ὁ πίναξ, τὸν ὁποῖον μᾶς ἐδώκατε;

§120ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὗτος εἶναι ὁ πίναξ.

§121ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁ πίναξ τῆς ἀπαντήσεως, τὴν ὁποίαν μᾶς ἐδώκατε;

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὗτος εἶναι, καὶ τούτου ἀντίτυπον ὑμεῖς προσεκομίσατε καὶ ἔχετε ἐν τῷ φακέλλῳ σας. Ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ παραστήσω, πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὴν συζήτησιν περὶ τῆς βάσεως τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι αἱ παραβολαὶ τοῦ τέως ἰσχύοντος συστήματος πρὸς τὸ προτεινόμενον, αἱ μέχρι τοῦδε γενόμενοι ἀπὸ τοῦ βήματος, δὲν μετεῖχον τῆς περὶ τὰ δεδομένα ἀκριβείας, ἥτις θὰ μᾶς ἐπέτρεπε νὰ περιορισθῶμεν ἐν τῇ ἀπαντήσει εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῶν πλεονεκτημάτων τῆς προτεινομένης διὰ τοῦ νομοσχεδίου μεταῤῥυθμίσεως· ἔδει πρὸ τούτου νὰ ἐξομαλισθῇ τὸ ἔδαφος, ἀποδεικνυομένης τῆς ἀνακριβείας τῶν ἀριθμῶν, οἵτινες προετάχθησαν ὡς παράγοντες. Τ’ ἀνακοινωθέντα παρ’ ἐμοῦ ἐκ πινάκων τετυπωμένων, ἀλλὰ μήπω διανεμηθέντων, δεικνύουσιν, ὅτι ἐπὶ πολλῶν εἰδῶν ἔχομεν κατὰ τὸ νομοσχέδιον κατάργησιν φόρου, καὶ ἐπὶ ἄλλων ἔχομεν ἐλάττωσιν φόρου· ἐπὶ δὲ τῶν λοιπῶν ἔχομεν φαινομένην αὔξησιν φόρου, ἀλλ’ αὕτη πολλάκις καλύπτει πραγματικὴν ἐλάττωσιν. Οὕτω περὶ σιτηρῶν ἰδίᾳ ἐγένετο πολὺς λόγος. Περὶ σιτηρῶν παρεστήθη, ὅτι ἐπιβάλλει τὸ νομοσχέδιον φορολογίαν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἀπεχθῆ, καὶ εἰς ἀπόδειξιν τοῦ βάρους τῆς φορολογίας οἱ ταῦτα ἰσχυριζόμενοι παρέστησαν τὰ ποσοστὰ τοῦ νέου φόρου ἐν ἀντιπαραβολῇ πρὸς τὸν καταργούμενον, ἀλλὰ παρέλειψαν ἐντελῶς νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς αὑτῶν, ὅτι τὰ ποσοστὰ τοῦ νομοσχεδίου δὲν ἐφαρμόζονται ἐπὶ πάντων, ἐφ’ ὧν ἐφαρμόζονται οἱ δι’ αὐτῶν ἀντικαθιστάμενοι φόροι. Τὰ ποσοστὰ τοῦ νομοσχεδίου εἶναι βάρος ἀνώτερον τοῦ κατὰ τὸ νῦν ἰσχύον δημοτικὸν δασμολόγιον, ἀλλὰ τὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐφαρμόζονται μόνον εἰς τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα σιτηρά, ὡς τὰ τοῦ ἰσχύοντος δασμολογίου, δὲν ἐφαρμόζονται δὲ εἰς τὰ ἐντὸς τοῦ Κράτους παραγόμενα καὶ μεταφερόμενα ἀπὸ τόπου εἰς τόπον. Τὸ αὐτὸ δὲ ῥητέον καὶ περὶ τῶν ζώων καὶ περὶ ἄλλων εἰδῶν, ὧν τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα συναγωνίζονται πρὸς τὰ ἐγχώρια. Οἱ πίνακες, ἐξ ὧν ἠρύσθην τ’ ἀνακοινωθέντα, στηρίζονται μόνον εἰς ὑπολογισμοὺς κατὰ πιθανότητα, ἐν δὲ τοῖς ἀφορῶσιν εἰς τὴν ἀντιπαραβολὴν τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων προϊόντων πρὸς ὁμοειδῆ προϊόντα ἐγχωρίου παραγωγῆς, ἀπὸ δήμου εἰς δῆμον μεταφερόμενα, τὰ δεδομένα τῶν πιθανοτήτων εἶναι ὀλιγώτερα ἢ ἐν τοῖς λοιποῖς. Κατὰ τὸν εἰδικὸν περὶ τούτων πίνακα τὸ ποσὸν τῶν παραγομένων κοιλῶν σιτηρῶν ἐν τῷ Κράτει ὑπολογίζεται κατὰ προσέγγισιν εἰς 15,000,000, ἐκ τούτων τὰ 10,000,000 μεταφέρονται ἀπὸ δήμου εἰς δῆμον, ἀξίας κατὰ τὴν ἐπίσημον διατίμησιν 60,000,000 δραχμῶν, ἐπ’ αὐτῶν δέ, ἐὰν ὅλοι οἱ δῆμοι, εἰς οὓς γίνεται ἡ μεταφορά, ἦσαν ἐκ τῶν ἐπιβαλλόντων φόρους ἐμμέσους ἐπὶ τῷ ἐπιτρεπομένῳ ἀνωτάτῳ ὅρῳ, θ’ ἀνήρχετο ἡ δημοτικὴ φορολογία εἰς 1,200,000 δραχμῶν. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ὁ μεταφερόμενος οὗτος ἐγχώριος σῖτος, ἀξίας 60,000,000, ἀπαλλάσσεται τῆς φορολογίας, εἰς σῖτον δὲ ἀξίας πολὺ ὀλιγωτέρας, εἰς σῖτον ἀξίας 35,000,000, κατὰ τὴν ἐπίσημον στατιστικὴν τοῦ 1889, ἐπιβάλλεται πρόσθετος φόρος. Δύναται λοιπὸν νὰ ἦναι ἀκριβὴς ὁ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὅρος τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ σίτου, ὡς ἐξέθηκεν αὐτὸν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, καὶ δύναται νὰ ἦναι ἀκριβὴς ἡ διαφορά, τοῦ ὅρου τούτου πρὸς τὸν νῦν ἐφαρμοζόμενον, ἀλλ’ ὁ οὕτως ηὐξημένος φόρος ἐπιβάλλεται ἐπὶ σίτου ξενικοῦ, ἀξίας 35,000,000 δραχμῶν, ἐνῷ ὁ τέως ὑποβαλλόμενος εἰς δασμὸν ὑπὲρ τῶν δήμων ἐγχώριος σῖτος ἀξίας 60,000,000 δραχμῶν ἀπαλλάσσεται ὁλοσχερῶς τοῦ φόρου. Ἀναγνωρίζω, ὅτι τὰ ἀπαλλασσόμενα, ἀξίας κατὰ τὸν πίνακα 60,000,000, θέλουσιν ὑπερτιμηθῆ, ὡς ἐκ τῆς ἐπιβαρύνσεως κατὰ τὸ νομοσχέδιον τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων σιτηρῶν, ἀλλ’ ἡ ὑπερτίμησις, ἥτις εἶναι ἐπιβάρυνσις τῆς καταναλώσεως, δὲν γίνεται χάριν τοῦ δήμου, ἀλλὰ χάριν τοῦ παραγωγοῦ, καὶ ἐδῶ παρεμβάλλεται τὸ ζήτημα τῆς προστασίας καὶ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου. Ἀλλ’ εἴτε ὦμεν θιασῶται τῆς προστασίας τοῦ ἐμπορίου, εἴτε ὦμεν θιασῶται τῆς προστασίας τῆς παραγωγῆς, ὅταν πρόκηται περὶ μεταφορᾶς βάρους ἀπὸ τοῦ παραγωγοῦ εἰς τὸν καταναλωτήν, δὲν δυνάμεθα νὰ θεωρήσωμεν τὸ ἐκ τοιαύτης μεταφορᾶς ἐπιπίπτον βάρος ὡς ἔχον τὴν ἔννοιαν τοῦ ἐπιβαλλομένου βάρους εἰς τὸν καταναλωτὴν χάριν τῆς διοικήσεως, εἴτε τῆς δημοσίας εἴτε τῆς δημοτικῆς. Πιθανὸν νὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ συστήματος τοῦ νομοσχεδίου ἐπιβάρυνσις τοῦ μεταφερομένου ἐγχωρίου σίτου, τοῦ ἔχοντος ἀξίαν 60,000,000 δραχμῶν, ἀλλὰ θὰ ἐπέλθῃ χάριν εὐεργεσίας πρὸς τὸν παραγωγὸν, καὶ μάλιστα πρὸς τὸν ἔχοντα, ὡς ἐκ τῆς ἐπελθούσης ἀποτόμου ὑποτιμήσεως τῶν ξενικῶν σιτηρῶν, ὑπὲρ πάντας τοὺς ἄλλους παραγωγοὺς ἀνάγκην τοιαύτης προστασίας. Δὲν λέγω τοῦτο ἐπαινῶν τὸ σύστημα, ἀλλ’ ἁπλῶς διευκρινίζω τὸ ἀποτέλεσμα. Ἐὰν πρέπῃ χάριν τοιούτου ἀποτελέσματος νὰ εἰσαγάγωμεν νομοθεσίαν, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ἡμεῖς δὲν εἰσάγομεν νομοθεσίαν χάριν τοῦ ἀποτελέσματος τούτου· ἡμεῖς, ἐκτιθέμενοι τὰ περὶ τὴν ἐπίπτωσιν τῶν φορολογικῶν βαρῶν ἀποτελέσματα νομοθετημάτων, εἰσαγομένων ἄλλων ἕνεκα λόγων, ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ἐδῶ ἐπιπίπτει βάρος ἐπὶ τὸν καταναλωτὴν, ἀλλὰ συνάμα παρέχεται βραβεῖον εἰς τὸν παραγωγόν. Δὲν δυνάμεθα νὰ ἀρνηθῶμεν, ὅτι εὐεργετεῖται ἡ παραγωγή. Ἡ εὐεργεσία εἶναι ἀναντίῤῥητος, τὸ δὲ στοιχεῖον τοῦτο, τυγχάνον ἢ μὴ τῆς ἐγκρίσεως ἡμῶν, πρέπει νὰ ἦναι ἐν τῇ πλάστιγγι, ὅταν σταθμίζωμεν τὰ καλὰ καὶ τὰ κακὰ τοῦ νόμου.

§123ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ποῖον σύστημα ἔχετε ὑπ’ ὄψει;

§124ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει, ὅτι, ὅταν ἐκτιμῶ τὰ πράγματα, καὶ ἂν τυχὸν ἦμαι θιασώτης τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, δὲν ἀφαιρῶ ἐκ τῆς πλάστιγγος τοὺς παράγοντας τῆς ἀντιθέτου πρὸς τὴν ἐλευθερίαν τοῦ ἐμπορίου γνώμης. Ἐδῶ εὐεργετεῖται ὁ παραγωγὸς ἐπὶ προϊόντων αὐτοῦ ἀξίας 60,000,000, δραχμῶν· τοῦτο εἶναι ἀναντίῤῥητον. Τὸ αὐτὸ εἶναι ἐπίσης ἀναντίῤῥητον καὶ ἐπὶ τῶν ὑπὲρ τῶν δήμων ποσοστῶν ἐπὶ τοῦ δασμοῦ τῶν ξενικῶν κτηνῶν, θέματος ἀνακινηθέντος ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας.

§125ΡΑΛΛΗΣ. Ἕν ἑκατομμύριον καταργεῖται ἐκ τοῦ φόρου;

§126ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχω ὑπ’ ὄψει τὰ σημειώματα. Τὰ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τρία δεκατημόρια ἐπὶ τῶν σιτηρῶν, ὑπολογιζόμενα ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ 1889, ἀποδίδουσιν 1,957,000 δραχμῶν, ἐπὶ δὲ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ 1888 1.550,000 δραχμῶν. Ἀντὶ τούτων καταργοῦμεν 1,200,000, ἀναλογοῦσαν δημοτικὴν φορολογίαν ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν μεταφερομένων σιτηρῶν πρὸς 2%, ὥστε μένει διαφορὰ ἐπὶ πλέον τῆς κατὰ τὸ νομοσχέδιον φορολογίας τῶν σιτηρῶν 350,000 δραχμῶν, ὑπολογιζομένων τῶν ποσοστῶν ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ 1888 καὶ 750,000 δραχμῶν ἐπὶ τῶν τοῦ 1889. Ἀλλ’ ἡ διαφορὰ αὕτη τῶν 350 ἢ τῶν 750 χιλιάδων δραχμῶν ποῦ ἐπιπίπτει; Ἐπιπίπτει ὁλόκληρος εἰς τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενα, εἰς τὸν ξένον σῖτον. Καὶ ἐδῶ ἐγένετο ἄλλη παρατήρησις παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ὅτι διὰ τῶν δασμῶν τούτων βλάπτομεν ἑτέραν παραγωγὴν τῆς χώρας. Ἀλλὰ πρὸ τούτου ἂς προσθέσω καὶ ἄλλα παραδείγματα, ἵνα ἐξετάσωμεν τὸ θέμα γενικώτερον. Οὕτω, ὡς πρὸς τὸν φόρον τὸν ὑπὲρ τῶν δήμων ἐπιβαλλόμενον ἐπὶ τῶν ζώων ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας παρατηρεῖ, ὅτι εἶναι μεγάλη ἡ ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰ τοῦ νῦν ἐπιβαλλομένου φόρου καὶ τοῦ φόρου τοῦ ἐπιβαλλομένου ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου. Τῷ ὄντι ὑπάρχει μεγάλη διαφορά, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ αὕτη ἐπὶ ποίων ζώων πίπτει; Ἡ ἀξία τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων ζώων ὑπολογίζεται εἰς 3,551,000 δραχμῶν, ἐὰν δ’ ἡ ἀξία τῶν ἐν τῇ χώρᾳ μεταφερομένων ἦναι 13,000,000, τουτέστι σχεδὸν τετραπλασία, ὠφελοῦνται ἐκ τῆς κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀτελείας ζῶα ἀξίας σχεδὸν τετραπλασίας τῆς τῶν ὑποβαλλομένων εἰς τὸν κατὰ τὸ νομοσχέδιον βαρύτερον φόρον· ἄλλαις λέξεσιν, ἔχομεν κατὰ τὸ νομοσχέδιον κατάργησιν κειμένου φόρου ἐπὶ τῶν μεταφερομένων ζώων 260,000 δραχμῶν, ἀφ’ ἑτέρου δ’ ἔχομεν ἐπιβολὴν φόρου ἐπὶ τῶν ξενικῶν ζώων 92,000, ἀντὶ τῶν τέως ἐπιβαλλομένων 16,000 δραχμῶν· ὥστε ἐπὶ τῶν ζώων ἔχομεν ἐν συνόλῳ ἐλάττωσιν τῆς ὑπὲρ τῶν δήμων φορολογίας 184,000 δραχμῶν.

§127ΡΑΛΛΗΣ. Ἀλλὰ δὲν ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας τὸ παλαιὸν νομοσχέδιον; Εἰς τὰ ζῶα περιλαμβάνετε τὰ ζῶα, τὰ εἰσερχόμενα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ διὰ ξηρᾶς;

§128ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ εἰσερχόμενα διὰ τῆς τελωνειακῆς ζώνης.

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· ἔχω ὑπ’ ὄψει τὰ τέλη τὰ πραγματικῶς εἰσπραχθέντα. Τὰ πραγματικῶς εἰσπραχθέντα τέλη ἐπὶ τῶν ξενικῶν ζώων κατὰ τὸ 1889 ὑπῆρξαν 307,000 δραχμῶν, ὧν τὰ τρία δεκατημόρια εἶναι 92,000 δραχμῶν.

§130ΡΑΛΛΗΣ. Διατὶ ὑπολογίζετε 13,000,000 ὡς ἐλαφρυνόμενα;

§131ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ποσὸν μεταφερομένων ζώων 700,000 κεφαλαί, ἀξία 13,000,000, δασμὸς δημοτικὸς 260,000.

§132ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τὴν τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν ἐκάματε εἰς τὸ δασμολόγιον, θὰ πληρόνουν φόρον εἰσαγωγῆς οὐ μόνον τὰ διὰ θαλάσσης, ἀλλὰ καὶ τὰ διὰ ξηρᾶς εἰσαγόμενα· λοιπὸν δὲν ἠμπορεῖτε νὰ ὑπολογίσητε, ὅτι ἐλαφρύνετε κατὰ 13,000,000.

§133ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Παραδέχομαι, ὅτι, ἐὰν κατὰ τὸ 1889 εἴχομεν φορολογηθέντα ζῶα κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν ἀξίας 3,500,000, προσθετέον εἰς ταῦτα ὡς φορολογητέα τὰ διὰ τῆς κατὰ ξηρὰν ζώνης εἰσαχθησόμενα, ἀλλ’ ἡ ἐκ τούτου διαφορὰ ἐλαχίστη ἐν σχέσει πρὸς τὴν πρόσοδον τοῦ κειμένου δημοτικοῦ φόρου ἐκ δραχμῶν 260,000.

§134ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶναι ἀδύνατον νὰ εἰσέλθωσι ζῶα πλέον κατὰ ξηράν.

§135ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδού, ἀπαντᾷ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη αὕτη διαφορὰ θέλει παρουσιασθῆ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἐμνήσθη τοῦ τυροῦ, ἐξεταστέον δὲ καὶ τὰ κατ’ αὐτὸν, ἵνα μὴ γένηται ἡ παρατήρησις, ὅτι ἐκλέγω τὰ παραδείγματα· τοὐναντίον καὶ τὰ σιτηρὰ ἐνεδείχθησαν παρὰ τῶν ἀγορευσάντων καὶ τὰ ζῶα καὶ πρὸ αὐτῶν τὸ κόκκινον χαβιάρι· καὶ ἤδη τὸν τυρὸν παραλαμβάνω εἰς ἐξέτασιν παρὰ τῶν ἀγορευσάντων. Τυροῦ εἴχομεν εἰσαγωγὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ κατὰ τὸ 1889 ἀξίας 236,000 δραχμῶν, εἰσεπράχθη δ’ ἐπ’ αὐτοῦ δημόσιος φόρος 86,977 δραχμῶν. Ὁ ἐπὶ τούτων ἐκ τριῶν δεκατημορίων πρόσθετος φόρος ἐπὶ τῶν δήμων εἶναι 26,000 δραχμῶν· μεταφερόμενον δὲ τυρὸν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ ἔχομεν 2,000,000 ὀκάδων, ἀξίας 4,000,000 δραχμῶν, καὶ δημοτικὸν ἐπ’ αὐτοῦ δασμὸν καταργούμενον 80,000 δραχμῶν, ἀντὶ τῶν 26,000, ἃς πρόκειται νὰ ἐπιβάλωμεν· ἔχομεν ἄρα καὶ ἐλάττωσιν ἐπιβαρύνσεως ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ ἐν τῷ Κράτει καταναλισκομένου τυροῦ, καὶ ὠφέλειαν τοῦ κτηνοτρόφου, τοῦ παράγοντος τὸν τυρόν. Δὲν ἐννοῶ διὰ τούτων νὰ ὑποδείξω, ὅτι ἐπὶ πάντων τῶν εἰδῶν ἔχομεν ἀποτελέσματα τοιαῦτα· δυνάμεθα ὅμως ἐπὶ τοῦ συνόλου νὰ ἐκτιμήσωμεν κατὰ προσέγγισιν τὴν διαφοράν. Τὸ δασμολόγιον ἡμῶν κατεκρίθη πρὸ ὀλίγου ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας διὰ τὴν ποικιλίαν. Αὕτη ἡ ἐν τῷ δασμολογίῳ ποικιλία δεικνύει τὸν ἐπιδιωχθέντα καί, ἐλπίζω, κατὰ τὸ πλεῖστον ἐπιτευχθέντα σκοπὸν τοῦ ἀναλογισμοῦ τοῦ δασμοῦ πρὸς τὰς περιστάσεις ἑκάστου εἴδους. Εἶναι εἴδη οὐδόλως φορολογητέα, εἶναι εἴδη, ὡς ὁ σῖτος καὶ ἄλλα, φορολογητέα ἐπὶ τῷ συνήθει μέσῳ ὅρῳ, καὶ εἶναι εἴδη φορολογητέα βαρύτερον. Μεταξὺ τῶν τελευταίων τούτων κατατάσσονται καὶ οἱ ἀφρώδεις οἶνοι, ὧν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐθεώρησε τὴν φορολογίαν κατακριτέαν διὰ τὸ ὑπέρμετρον. Ὁμολογῶ, ὅτι εἶναι ἐκτάκτως βαρὺς ὁ φόρος, ἀλλὰ λόγον ἔχει τὸ ὑπέρμετρον αὐτοῦ, εἶναι δὲ ὁμολογούμενον, ὅτι ὁ φόρος ἐπὶ τῶν ἀφρωδῶν οἴνων δύναται ἀζημίως, ἂν ὑπαγορεύωσι τοῦτο εἰδικαὶ περιστάσεις, νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ μέτρῳ δυσαναλόγῳ πρὸς τὴν συνήθη φορολογίαν τοῦ Κράτους. Ὅπως ποτ’ ἂν ἔχωσι ταῦτα, εἰς τὴν ἀναμφηρίστως ὑφισταμένην ποικιλίαν ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δασμῶν κατὰ λόγον τῆς σχετικῆς εὐπορίας τῶν καταναλισκόντων τὰ ὑποβαλλόμενα εἰς βαρύτερον ἢ ἐλαφρότερον δασμὸν εἴδη καὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν εἰδῶν εἰς τὴν βιομηχανίαν ἢ εἰς ἀπολαύσεις ἀναγκαίας ἢ μὴ, ὠφελίμους ἢ μὴ, εἰς τὴν ποικιλίαν ταύτην, ἐπιτυχοῦσαν ὁπωσδήποτε τοῦ σκοποῦ, πάντως δὲ ὑφισταμένην, ὀφείλεται, ὅτι ὁ ὅρος τοῦ δημοσίου φόρου ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων δὲν δύναται νὰ προσδιορισθῇ ἀκριβῶς, ὅπως ὁ τοῦ κειμένου δημοτικοῦ φόρου. Τοῦ δημοτικοῦ φόρου, 2% εἶναι ὁ κατὰ γενικὸν κανόνα ἀνώτατος ὅρος, ὅστις εἶναι καὶ ὁ συνήθης, ἐξαιρετικῶς δὲ ἐπιβάλλεται πρόσθετος δημοτικὸς φόρος ½% ἐπὶ τῇ εἰσαγωγῇ ἐν τοῖς δήμοις τοῖς ποιουμένοις χρῆσιν τῆς παρεχομένης πρὸς τοῦτο ἀδείας ὑπὸ τοῦ νόμου περὶ συστάσεως ταμείου δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐν Κερκύρᾳ ὁ ὅρος τοῦ φόρου εἶναι ηὐξημένος εἰς 3% καὶ ½% ἐπὶ πλέον ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως· ἐν Κεφαλληνίᾳ εἰς 3½% καὶ ½% ἐπὶ πλέον ἐν τοῖς δήμοις Κρανίων καὶ Δολιχίου ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἄλλως ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ πάντοτε ἐξαιρετικῶς· τοῦ δημοσίου ὅμως φόρου κατὰ τὸ δασμολόγιον κοινὸς κανονικὸς ὅρος δὲν ὑφίσταται, οἱ δὲ ποικίλλοντες ὅροι ἑκάστου εἴδους δὲν δύνανται ν’ ἀναχθῶσιν εἰς κοινὸν μέσον ὅρον· καὶ ὅμως ἐπὶ τοῦ συνόλου τῆς εἰσαγωγῆς δύναται νὰ ἐξευρεθῇ κατὰ προσέγγισιν ἡ ἀναλογία τοῦ φόρου διὰ τῆς παραβολῆς τῆς ἀξίας τῶν εἰσαχθέντων κατὰ τὴν διάρκειαν ἑνὸς ἔτους πρὸς τὸ ὅλον ποσὸν τῶν εἰσπραχθέντων. Ἡ ἀξία τῶν εἰσαχθέντων κατὰ τὸ 1889 ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἐπισήμου διατιμήσεως εἶναι 132,000,000 δραχμῶν, τὰ εἰσπραχθέντα δὲ εἶναι 24,000,000, ἔχομεν ἄρα ἀναλογίαν 18%, τούτων τῶν 18 ἑκατοστῶν τὰ 3 δεκατημόρια, ἤτοι 5½ ἑκατοστὰ τῆς ἀξίας τῆς ὅλης εἰσαγωγῆς, εἶναι ὁ δημοτικὸς φόρος, ὁ ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιβαλλόμενος· ἀλλὰ ποῦ ἐπιβαλλόμενος; εἰς μόνα τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα· ἐν τούτῳ δὲ κεῖται τὸ θεμέλιον τοῦ ἡμαρτημένου τῶν σκέψεων τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ἡ ὑπὲρ τῶν δήμων φορολογία εἶναι βαρυτέρα κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἢ κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν ὡς 3 ἑκατοστὰ ἐπὶ τῆς ἀξίας, καὶ νομίζω, ὅτι αὕτη περίπου εἶναι ἡ ἀναλογία, ἑπομένως ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἔχομεν φόρον 5% ἐπὶ τῆς ἀξίας ἀντὶ 2%, τουτέστι 3% ἐπὶ πλέον ὡς πρὸς τοὺς δήμους, ἐν οἷς δὲν εἶναι ἐπιβεβλημμένος πρόσθετος δημοτικὸς φόρος, οὐδόλως ὅμως ἐμνήσθη, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον καταργεῖται ἡ δημοτικὴ φορολογία ἐπὶ τῶν ἀπὸ δήμου εἰς δῆμον μεταφερομένων, ὥστε ἐν συνόλῳ διὰ τοῦ φόρου τῶν τριῶν δεκατημορίων ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων ὁ λαὸς δὲν ἐπιβαρύνεται, διότι θὰ πληρόνῃ μὲν δασμὸν ὑπὲρ τῶν δήμων ἐπὶ τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων 5½% ἐπὶ τῆς ἀξίας, ἀντὶ τῶν 2%, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἐντὸς τοῦ Κράτους μεταφερομένων, ἐφ’ ὧν πληρόνει ἤδη ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τὸν δημοτικὸν δασμὸν τῶν 2%, ὡς πρός τινας δὲ δήμους καὶ ἀνώτερον, οὐδένα θὰ πληρόνῃ φόρον ὑπὲρ τῶν δήμων, ὅπερ ἐξουδετεροῖ τὴν ἐπιβάρυνσιν.

§136ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δηλαδὴ, ἐνῷ ἐπλήρονε 4½%, ἤδη θὰ πληρόνῃ 8%. Αὐτὸ ἀκριβῶς λέγετε.

§137ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ ἀριθμοὶ παρ’ ὑμῖν γεννῶσιν. Ἡ διαφορὰ τῶν ποσοστῶν δὲν εἶναι 4½% κατὰ τὰ κείμενα, πρὸς 8% κατὰ τὰ προτεινόμενα, ἀλλὰ 2% πρὸς 5½%, ἅτινα ὅμως δὲν ἐφαρμόζονται ἐφ’ ὅσων καὶ τὰ 2%, ἐξ οὗ ἐπέρχεται ἐξουδετέρωσις τῆς διαφορᾶς. Καὶ διαφέρει μὲν ἡ κατὰ τὸ νομοσχέδιον φορολογία τῆς φορολογίας τῆς ὑφισταμένης περὶ τὰς εἰσπράξεις τὰς πραγματικὰς ὑπὲρ τῶν δήμων κατὰ 2,500,000, ἀλλ’ ἡ διαφορὰ αὕτη προκύπτει ἐξ εἰσπράξεων, κατὰ μὲν τὸ νομοσχέδιον συμπιπτουσῶν πρὸς τὰ πραγματικῶς καταβαλλόμενα ὑπὸ τῶν φορολογουμένων, κατὰ δὲ τὴν κειμένην νομοθεσίαν πολὺ ὑπολειπομένων τῆς φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως, ἣν αὕτη ἐπάγεται. Τὰ κατὰ τὴν κειμένην νομοθεσίαν πραγματικῶς καταβαλλόμενα ὑπὸ τῶν φορολογουμένων δὲν εἰσέρχονται πάντα εἰς τὰ δημοτικὰ ταμεῖα, καὶ ἐκ τούτου ἡ διαφορὰ τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὑπὲρ τῶν δημοτικῶν ταμείων εἰσπραττομένων πρὸς τὰ νῦν παρ’ αὐτῶν εἰσπραττόμενα. Ἡ νῦν ἐπιβαλλομένη φορολογία ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων εἰς τοὺς δήμους ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων ἔχει ὅρον ἀνώτατον 2%, ὅστις εἶναι καὶ ὁ συνήθης, ἐξαιρετικῶς δὲ, δυνάμει εἰδικῶν ἀποφάσεων, στηριζομένων εἰς εἰδικοὺς νόμους, ἐπιπροστίθενται καὶ ἄλλα ποσοστὰ εἰς τὸν ὅρον τοῦτον.

§138ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Πόσα εἰσπράττονται ἐκ τῶν εἰσαγομένων;

§139ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐρωτᾷ τι, ἐξ οὗ τοσοῦτον στενῶς ἤρτηται τὸ προκείμενον ζήτημα, ὥστε, ἂν ἠδυνάμην νὰ δώσω εἰς τὴν ἐρώτησιν ἀσφαλῆ ἀπάντησιν, περιττὴ θὰ ἦτο πᾶσα ἄλλη ἀνάπτυξις, διότι γνωστὸν εἶναι, πόσα καταβάλλει εἰς τὸν δῆμον ὁ ἐνοικιαστής, ἀλλὰ δὲν ἠξεύρομεν, πόσα οὗτος εἰσπράττει· ὁ λαὸς ὑφίσταται τὸ βάρος τοῦ φόρου, ὃν εἰσπράττει ὁ ἐνοικιαστής, ἡμεῖς ὅμως διατελοῦμεν ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ προϊόντος τοῦ βάρους τούτου, γινώσκομεν δὲ μόνον, ὁπόσα ἀποδίδει εἰς τὸν δῆμον ὁ ἐνοικιαστής. Ὑπάρχει ὅρος ἄγνωστος, ὃν ζητοῦμεν, ἵνα ἐξακριβώσωμεν, ἂν διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιβάλλωνται βάρη ἀνώτερα τῶν τέως ἐπιβαλλομένων, ἢ ἂν ἐπιβάλλωνται βάρη ἐλάσσονα. Ἡ διαφορὰ τῶν καταβαλλομένων εἰς τὰ δημοτικὰ ταμεῖα τὸ πλεῖστον ὑπὸ τῶν ἐνοικιαστῶν καὶ τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὑπὲρ τῶν δήμων ποσοστῶν εἶναι 3½%. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον δὲν ὑπάρχει ἐνοικιαστὴς τῶν ποσοστῶν· ταῦτα καταβάλλει πρὸς τὸν τελωνειακὸν εἰσπράκτορα ἀπ’ εὐθείας ὁ φορολογούμενος συνάμα μετὰ τοῦ κυρίου δασμοῦ· κατὰ τὸν κείμενον νόμον, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καταβάλλει ὁ φορολογούμενος τὸν ἐπὶ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων δασμὸν οὐχὶ εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον, ἀλλ’ εἰς τὸν ἐνοικιαστὴν, ὅστις ἐνίοτε διὰ πιέσεως εἰσπράττει πλείονα τῶν ὀφειλομένων, ἀντὶ δὲ τῶν νομίμως εἰσπραττομένων ἀποδίδει εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον τὸ μίσθωμα, ἀντιστοιχοῦν πρὸς τὸ ὑπόλοιπον μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν ἀπὸ τῶν εἰσπραττομένων τῶν ἐξόδων τῆς εἰσπράξεως καὶ τοῦ ἐπὶ τῆς μισθώσεως κέρδους, ἐνίοτε δὲ, ἐρειδόμενος ἐπὶ ἐκθέσμων προστασιῶν, ἢ καὶ ἕνεκεν ἀνεχείας, οὐδὲ καὶ τοῦτο τὸ μίσθωμα ἀποδίδει ἀκέραιον. Ταῦτα δὲν λανθάνουσι τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεσσηνίας, καίτοι ἐκ τοῦ πρώτου μέρους τῆς ἀγορεύσεώς του ἠδυνάμεθα νὰ ὑποθέσωμεν τὸ ἐναντίον· ἀλλὰ τὰ κατόπιν παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα διατρανοῦσιν, ὅτι ἔχει τὴν συναίσθησιν τῶν τρωτῶν τοῦ καταργουμένου συστήματος. Ἡ συναίσθησις αὕτη προεκάλεσε τὸν παρ’ αὐτοῦ χαρακτηρισμὸν ὡς ἐπιζημίου ἑνὸς τῶν διακριτικῶν τοῦ νέου νόμου, ἀποτελοῦντος κυριωδεστάτην αὐτοῦ ὠφέλειαν πρὸς τὴν χώραν. Παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς τὴν ἐπιβάρυνσιν τῶν ἔξωθεν εἰσαγομένων καὶ τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τοιαύτης ἐπιβαρύνσεως τῶν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ μεταφερομένων ὡς ἔχουσαν ἐνδεχόμενα ἢ μᾶλλον βέβαια ἀποτελέσματα ἐπαχθῆ εἰς τὴν γεωργίαν καὶ δὴ εἰς τὴν σημαντικωτέραν παρ’ ἡμῖν παραγωγικὴν τάξιν, τὴν τῶν σταφιδοκτημόνων. Ἡ μεταφορὰ αὕτη τῆς ἐπιβαρύνσεως ἀπὸ τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς εἰς τὴν ξενικὴν παραγωγὴν εἶναι, ὡς εἶπον, ἓν τῶν κυριωδεστέρων πλεονεκτημάτων τοῦ νομοσχεδίου. Ποῖον δ’ ἔσται τὸ ἀποτέλεσμα αὐτῆς ὡς πρὸς τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα; Ἐθεωρήθη παρὰ τῶν προαγορευσάντων, ὅτι ἀποτέλεσμα αὐτῆς ἔσται ὁ περιορισμὸς τῆς ἔξωθεν εἰσαγωγῆς. Ὁ περιορισμὸς εἶναι κακὸν διὰ τοὺς πρεσβεύοντας τὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ ἐμπορίου, διὰ δὲ τοὺς πρεσβεύοντας τὰ τῆς προστασίας εἶναι καλόν· ἀλλὰ δὲν εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τοῦ ζητήματος ἀπὸ τῆς ἀπόψεως ταύτης, ἥτις εἶναι ξένη πρὸς τὸ προκείμενον, ἐξετάζων δὲ μόνον τὴν ἄμεσον τοῦ περιορισμοῦ ἐπίδρασιν ἐπὶ τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν, ἄγομαι εἰς τὴν διάκρισιν, ὅτι, μόνον ἂν ὁ περιορισμὸς ἀφορᾷ εἰς πρώτας ὕλας βιομηχανίας, ἀνακόπτει τὴν παραγωγήν. Δυστυχῶς δὲν ἔχομεν ἀνεπτυγμένην βιομηχανίαν, ἥτις νὰ ποιῆται μεγάλην χρῆσιν πρώτων ὑλῶν, ἔξωθεν εἰσαγομένων, ὥστε εἰς οὐδεμίαν ὁ περιορισμὸς τῆς ἔξωθεν εἰσαγωγῆς θὰ ἐξέθετε ζημίαν τὴν ἐγχώριον παραγωγήν. Ἐὰν ταῦτα δὲν εἶχον οὕτω, ἄλλως θὰ ἐκανονίζοντο τὰ τοῦ προσθέτου ὑπὲρ τῶν δήμων ποσοστοῦ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, δὲν θὰ ἐξηροῦντο τοῦ ὅρου τῶν 30% ἡ ζάκχαρις καὶ ὁ σῖτος, ἀλλὰ θ’ ἀπηλλάττοντο ἀπὸ τῆς πληρωμῆς τοῦ ποσοστοῦ αἱ πρῶται ὗλαι τῶν σπουδαιοτέρων βιομηχανιῶν. Τὴν ἀναγραφὴν τοιαύτης ἀπαλλαγῆς καθιστᾷ, ὡς εἶπον, περιττὴν ἡ ἔλλειψις ἀναπτύξεως τῆς βιομηχανίας παρ’ ἡμῖν· ἄλλως, ἐφ’ ὅσον ὑφίστανται παρ’ ἡμῖν βιομηχανίαι, κατεργαζόμεναι ὕλας ξενικὰς, αὗται κατὰ τὸ δασμολόγιον εἰσάγονται ἀτελῶς, ὥστε τὰ ποσοστὰ δὲν ἔχουσιν ἐπ’ αὐτῶν ἐφαρμογήν· εὐεργετικὴ ὅμως καὶ ὡς πρὸς ταύτας εἰς τὴν ἐγχώριον παραγωγὴν εἶναι ἡ ἐπίδρασις τοῦ νομοσχεδίου, καταργοῦντος ἄνευ ἀντικαταστάσεως τὸν κατὰ τὸν κείμενον νόμον δημοτικὸν φόρον ἐπὶ τῶν ὁμοειδῶν ὑλῶν τῶν ἀπὸ δήμου εἰς δῆμον μεταφερομένων· τῶν δὲ εἰδῶν, ἅτινα δὲν εἶναι πρῶται ὕλαι βιομηχανίας, ὁ περιορισμὸς τῆς εἰσαγωγῆς, ὃν ἐπάγεται τὸ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ποσοστὸν, ἐπάγεται ὠφελήματα εἰς τὴν χώραν· εἶναι τὰ εἴδη ταῦτα τὰ τῆς ἀπολαύσεως καὶ τὰ τῆς πολυτελείας. Δὲν εἶμαι ἐκ τῶν φρονούντων, ὅτι πρέπει νὰ φορολογῶμεν βαρέως τὰ εἴδη τῆς πολυτελείας, καίτοι τὸ δασμολόγιον ἡμῶν βαρύτατα φορολογεῖ αὐτά. Εἰσηγάγομεν τοιοῦτο δασμολόγιον ὡς ἐκ τῶν ἀναγκῶν τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ δὲν ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι βλάπτεται ἡ χώρα, ἐὰν τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα εἴδη πολυτελείας δὲν φορολογῶνται βαρέως καὶ οἱ εὔποροι τυγχάνωσί τινος εὐνοίας παρὰ τοῦ νομοθέτου, φορολογούμενοι οὐχὶ ἐλαφρότερον τῶν ἀπορωτέρων, ἀλλ’ ἐν μέτρῳ ἐπιεικοῦς ἀναλογίας· ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, ὡς ἔχουσι τὰ τοῦ δασμολογίου, θέλει ἐπενέγκει ἡ ἐφαρμογὴ τῶν κατὰ τὸ νομοσχέδιον ποσοστῶν περιορισμὸν εἰσαγωγῆς τῶν εἰδῶν πολυτελείας· ποῖον δὲ τὸ ἄμεσον τοῦ περιορισμοῦ ἀποτέλεσμα; Ἆρα ἡ χώρα θὰ ὑποστῇ ἐξ αὐτοῦ ζημίαν τινὰ χρηματικήν; Ἆρα θὰ περισταλῇ ἡ παραγωγὴ τῆς χώρας; Δὲν ἀφορᾷ ὁ περιορισμὸς εἰς πρώτας ὕλας βιομηχανίας, δὲν ἀφορᾷ ἄρα ἀμέσως εἰς τὴν παραγωγήν· ἀλλ’ οὐδὲ καὶ ἐμμέσως ἐπηρεάζει τὴν παραγωγήν, ἀφοῦ ἀποτέλεσμα τοῦ περιορισμοῦ τῆς εἰσαγωγῆς προϊόντων εἶναι ὁ περιορισμὸς τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ ἀντιστοίχου χρήματος. Ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ χρήματος ἐκ τῆς χώρας, ὅταν πρόκηται περὶ πρώτων ὑλῶν βιομηχανίας, ἢ περὶ ἀντικειμένων πρώτης ἀνάγκης, εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ὠφελιμωτέρα τῆς κατακρατήσεως αὐτοῦ ἐν τῇ χώρᾳ διὰ μέτρων νομοθετικῶν· δύναται ἡ ἐξαγωγὴ τοῦ χρήματος νὰ ἦναι ὠφέλιμος καὶ χάριν προμηθείας εἰδῶν ἀπολαύσεως, ἔστω καὶ πολυτελοῦς, ἀλλὰ τὸ παρὰ τῶν προαγορευσάντων ἐπισειόμενον μορμολύκειον τῆς ἐπικειμένης καταστροφῆς τῆς χώρας, ὡς ἐκ τῆς παρεμποδίσεως τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ χρήματος πρὸς ἀπόκτησιν τριχάπτων, ἢ χνουδωτῶν μεταξωτῶν, ἢ καμπανίτου οἴνου, δὲν νομίζω ὅτι ταράττει τινὸς τοὺς ὕπνους, οὐδὲ πείθει τινά, ὅτι ἡ μεταφορὰ τοῦ βάρους τῶν ὑπὲρ τῶν δήμων φόρων ἀπὸ τῶν εἰδῶν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς εἰς τὰ εἴδη τῆς ἐξωτερικῆς παραγωγῆς θὰ ἦναι ἐπιζήμιος εἰς τὴν χώραν. Ἐῤῥήθη προσέτι, ὅτι ζημία εἰς τὴν χώραν θὰ ἐπέλθῃ ἐκ τῆς μεταφορᾶς τῆς φορολογικῆς ἐπιβαρύνσεως ἀπὸ τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς εἰς τὴν ξένην, ὡς προκαλούσης ἐξέγερσιν παρὰ τοῖς ξένοις Κράτεσι καὶ ἀνταπόδοσιν παρ’ αὐτῶν εἰς ἡμᾶς τῶν ἴσων ἐπὶ τοῦ προϊόντος ἰδίως, τοῦ ἀποδίδοντος εἰς τὸ Κράτος τοὺς πλείονας πόρους. Εὐτυχῶς τὸ δασμολόγιον, οὗτινος τὰ ὑπερβολικὰ τέλη παρέστησεν ἡ Ἀντιπολίτευσις συστηματικῶς ὡς προκαλοῦντα ἀντίδρασιν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κατὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀπεδείχθη τοὐναντίον μοχλός, δι’ οὗ ἠδυνήθη τὸ Κράτος νὰ τελεσιουργήσῃ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὑπὲρ τῆς σταφίδος καὶ δι’ οὗ ἐλπίζομεν νὰ ἐπιτύχωμεν, διαπραγματευόμενοι διεθνῶς, σπουδαιότατα ἀποτελέσματα. Ἐπετύχομεν διὰ τοῦ δασμολογίου τὴν σύμβασιν τὴν γερμανικήν, ἐλαττώσασαν τὸν ἐπὶ τῆς σταφίδος δασμὸν ἀπὸ 24 μάρκων εἰς 8, δηλαδὴ κατὰ τὰ δύο τρίτα. Ἂν δὲν συνέπιπτεν, ὅτε μᾶς ἐγένετο ἡ εἰδοποίησις παρὰ τῆς Γερμανικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐπὶ τῇ ἐλαττώσει τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῆς ἱσπανικῆς σταφίδος θὰ διετήρει διαφορικὸν δασμὸν ἐπὶ τῆς ἑλληνικῆς καὶ ὅτι μόνον ἀντὶ σπουδαιοτάτων παραχωρήσεων δασμολογικῶν ἤθελε συναινέσει, ἵνα ἀφομοιώσῃ δασμολογικῶς τὴν ἑλληνικὴν σταφίδα πρὸς τὴν τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, ἤτοι πρὸς τὴν τῆς Ἱσπανίας, ἂν δὲν συνέπιπτε νὰ ἔχωμεν συντεταγμένον τὸ δασμολόγιον, τὸ οὕτως ηὐξημένον, δὲν θὰ εἴχομεν τὸ μέσον, ἵνα ἐπιτύχωμεν τὴν παραχώρησιν πρὸς ἡμᾶς τῆς ἐλαττώσεως τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος ἀπὸ 24 εἰς 8 μάρκα.

§140ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν θὰ ὑπῆρχεν ὅμως καὶ ἡ ἀπειλή.

§141ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον περὶ δασμολογίου δὲν ἦτο τότε δημοσιευμένον. Ἡμεῖς ἀνεκοινώσαμεν αὐτὸ εὐθὺς ὡς ἐπελήφθημεν τῶν διαπραγματεύσεων ὡς ἀφετηρίαν τῶν παρὰ τῆς Ἑλλάδος παραχωρήσεων. Εἰς τὴν ἐλάττωσιν δὲ τοῦ δασμοῦ ἀπὸ 24 μάρκων εἰς 8 ὀφείλεται ἡ ἀνάπτυξις τῆς εἰσαγωγῆς τῆς ἑλληνικῆς σταφίδος εἰς Γερμανίαν, ἀπειλουμένης ἄλλως δι’ ἀποκλεισμοῦ συνεπείᾳ διαφορικῆς φορολογίας. Ἀλλὰ καὶ ἐν Γαλλίᾳ, ἣν οἱ ἐπικριταὶ τοῦ δασμολογίου ἀπαύστως φέρουσιν ἀνὰ στόμα, ὡς ἀγανακτοῦσαν δῆθεν ἐπ’ αὐτῷ καὶ ἀντεκδικουμένην, τὰ πράγματα οὐδαμῶς μαρτυροῦσιν ἀγανάκτησιν ἐπὶ τῇ διασκευῇ τοῦ ἡμετέρου δασμολογίου ἐπὶ βάσεων, ἐν αἷς πολὺ ὑπολειπόμεθα τοῦ βάρους τῶν διεπουσῶν τὰ τοῦ Γαλλικοῦ δασμολογίου ἀρχῶν. Ἤδη ἀγγέλλεται, ὅτι σκοπεῖ ἡ Γαλλία μετὰ τὸ 1892, ὅτε ἐκπνέουσιν αἱ δασμολογικαὶ αὐτῆς συνθῆκαι, νὰ μὴ συνάψῃ νέας, ἀλλὰ νὰ συντάξῃ δύο δασμολόγια, γενικὸν καὶ συμβατικόν, νὰ ἐφαρμόζῃ δὲ τὸ συμβατικὸν εἰς τοὺς παραχωροῦντας αὐτῇ τὰ πλεονεκτήματα τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους. Ἀφοῦ τὴν ἀρχὴν τῶν διαφορικῶν τελῶν θέτουσιν οἱ μελετῶντες τὰ τοῦ θέματος ἐν Γαλλίᾳ ὡς βάσιν τῆς νέας δασμολογικῆς αὐτῆς πολιτικῆς, δὲν ἔχει ἀφορμὴν ἡ Γαλλία, παραπονουμένη καθ’ ἡμῶν, ἐπιβαρυνόντων κατὰ τὸ νομοσχέδιον τὰ τέλη οὐχὶ πρὸς εἰσαγωγὴν διαφορικῆς φορολογίας, ἀλλὰ πρὸς ἀπαλλαγὴν τῆς χώρας ἀπὸ τοῦ ἄχθους τῶν διαπυλίων. Ἐφαρμόζουσα ἡ Γαλλία δασμολόγιον προστατευτικὸν τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας καὶ ἐκτάκτως βαρύ, οὐδὲν αὐτὴ θὰ ἠδύνατο νὰ ἐκφράσῃ παράπονον κατὰ δασμολογίου ὡς τὸ ἡμέτερον, ἀλλὰ καὶ οὐδὲν ἐξέφρασε παράπονον, αἱ δὲ προτάσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως περὶ συνομολογήσεως συμβάσεως ἔτυχον ἀρίστης παρὰ τῇ Γαλλικῇ Κυβερνήσει ὑποδοχῆς, ἥτις καὶ σύμβασιν ὑπέγραψε μεθ’ ἡμῶν. Τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς συμβάσεως ὑπὸ τῶν Γαλλικῶν Βουλῶν παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ὡς ὑπαγορευθεῖσαν ἐκ τῶν ὅρων τοῦ δασμολογίου ἡμῶν καὶ μηδόλως ἐκ τοῦ παρασύραντος τὰς Γαλλικὰς Βουλὰς ἀκαθέκτου προστατευτικοῦ ῥεύματος. Ἀλλὰ τί συνέβη προχθὲς πρὸς διάψευσιν τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ κ. Βουλευτοῦ; Ἡ Γερουσία τῆς Γαλλίας ἀπέῤῥιψε τὴν συμφωνίαν τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Γαλλικῆς περὶ ἀμοιβαίας παραχωρήσεως τῶν δασμολογικῶν πλεονεκτημάτων τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων ἐθνῶν. Ἡ Τουρκία ἔχει δασμολόγιον βαρύ; ἔχει δασμολόγιον, οἷον τὰ Κράτη, τὰ διεπόμενα ὑπὸ τοῦ προστατευτικοῦ συστήματος; ἔχει δασμολόγιον προσεγγίζον εἰς τὸ ἡμέτερον; Τὸ δασμολόγιον τὸ τουρκικὸν εἶναι τὸ ἐλαφρότερον ὅλων τῶν δασμολογίων τοῦ κόσμου· ἔχει βάσιν τὸ 8% ἐπὶ τῆς ἀξίας θεωρητικῶς, ἐν τῇ ἐφαρμογῇ δὲ 3 ἢ 4%, καὶ ὅμως ἡ Γαλλικὴ Γερουσία ἀπέῤῥιψε τὴν περὶ δασμολογικῶν μετὰ τῆς Πύλης συμφωνίαν.

§142ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ζήτημα ἦτο πολιτικόν.

§143ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοὐναντίον, ἡ ἐπιθυμία τῆς Γερουσίας ἦτο νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἡ πτῶσις τοῦ Ὑπουργείου, ἣν ἡ ψῆφος αὐτῆς ἐπήνεγκεν· ἡ ψῆφος ἐδόθη, ἵνα μὴ ἀναγνωρισθῇ ὑπὲρ τῆς Τουρκίας δικαίωμα εἰσαγωγῆς τῆς σταφίδος μέχρι τοῦ 1892 ἐπὶ τῷ σημερινῷ δασμῷ· καὶ οἱ δόντες τὴν ψῆφον ἦσαν αὐτοὶ οἱ ὑπέρμαχοι τοῦ πεσόντος Ὑπουργείου καὶ τοῦ ἀμέσως εὐθυνομένου ἐπὶ τῇ συμφωνίᾳ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀλλὰ ἀνῆκον εἰς ἐπαρχίας, ὅπου ἡ ἄμπελος πλεονάζει. Αὐτοὶ οἱ καταψηφίσαντες καὶ τὴν ἡμετέραν σύμβασιν κατεψήφισαν καὶ τὴν σύμβασιν μετὰ Κράτους, ἔχοντος τὸ ἐλαφρότερον δασμολόγιον. Οὔτε ἐλπίδα ἄρα ἐμπνέει ἡ ἐλάττωσις τῶν δασμῶν, οὔτε κίνδυνόν τινα ἀπειλεῖ ἡ ἐπιβάρυνσις αὐτῶν· τοὐναντίον ἐκ τῆς ἐπιβαρύνσεως πολλὰ ἀπεκδεχόμεθα. Τὰ ὑπερβολικὰ τοῦ δασμολογίου τέλη χρησιμοποιοῦνται, ὡς προεῖπον, ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ὡς μοχλὸς εἰς ἐπίτευξιν παραχωρήσεων ὑπὲρ τῆς ἑλληνικῆς παραγωγῆς, καὶ σήμερον διαπραγματευόμεθα πρὸς τὴν Γαλλίαν, προσφέροντες εἰς ἀντάλλαγμα τῶν ἐπιδιωκομένων παρ’ ἡμῶν πλεονεκτημάτων, τὴν μείωσιν τελῶν τοῦ ἡμετέρου δασμολογίου, κρινομένων ὡς ὑπερβολικῶν. Ἐμνήσθη ὁ κ. Βουλευτὴς τῶν δασμῶν ἐπὶ τῶν εἰσαγομένων εἰς τὴν Ἑλλάδα οἴνων· τὸ ὑπέρογκον αὐτῶν οὐδένα εἶχεν ἄλλον σκοπὸν ἢ τὸν ἐκτεθέντα, τῆς διὰ τῆς προσφερομένης μειώσεως αὐτῶν ἀποκτήσεως παρὰ ξένων Κρατῶν δασμολογικῶν παραχωρήσεων. Ἐλάβομεν πεῖραν τῆς ἀνάγκης τοῦ ἐφοδιασμοῦ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοιούτων ἀνταλλαγμάτων ἐν διαπραγματεύσεσι μετὰ τῆς Γαλλίας, ὅτε ἴσχυε παρ’ ἡμῖν τὸ παλαιὸν δασμολόγιον, οὗτινος τὰ τέλη ἦσαν μετριώτατα. Ἀντὶ τῶν ζητουμένων παρ’ ἡμῶν τότε παραχωρήσεων ὑπὲρ τῆς σταφίδος ἀπῄτει παρ’ ἡμῶν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις μείωσιν ἑκατομμυρίων ἐπὶ τῶν ἐξ εἰσαγωγικῶν τελῶν εἰσπράξεων· μάτην ἀπηντῶμεν, ὅτι τέλη μέτρια, ὡς τὰ τοῦ τότε ἰσχύοντος δασμολογίου, δὲν ἦσαν δεκτικὰ τοιούτων μειώσεων, ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἐπέμενεν ἀρνουμένη πᾶσαν παραχώρησιν ἄνευ γενναίων ἀνταλλαγμάτων· τὸ δ’ ἐκ τούτου δίδαγμα ὑπῆρξεν, ὅτι ἔπρεπεν οὕτω νὰ συνταχθῇ τὸ δασμολόγιον, ὥστε νὰ δυνάμεθα ἐν αὐτῷ ν’ ἀντλῶμεν τ’ ἀνταλλάγματα. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἰσχυρίζετο, ὅτι διὰ τῆς ἀμοιβαίας παραχωρήσεως τῶν δασμολογικῶν πλεονεκτημάτων τῶν μᾶλλον εὐνομουμένων ἐθνῶν ἡμεῖς μὲν θ’ ἀπελαμβάνομεν τῶν ἀγαθῶν τοῦ συμβατικοῦ δασμολογίου τῆς Γαλλίας, ἀλλὰ τὰ γαλλικὰ προϊόντα, εἰσαγόμενα ἐν Ἑλλάδι, οὐδαμῶς θὰ ὠφελοῦντο, διὰ τὴν ἔλλειψιν παρ’ ἡμῖν συμβατικοῦ δασμολογίου, ὡς μὴ οὔσης τότε συνωμολογημένης μηδὲ τῆς νῦν ἰσχυούσης Γερμανικῆς συμβάσεως. Συμπέρασμα τούτων ἀλάθητον, ὅτι ἔπρεπε καὶ ἡμεῖς νὰ ἔχωμεν δασμολόγιον συμβατικόν, διαφέρον ἐν πολλοῖς ἐπὶ ἔλαττον τοῦ γενικοῦ δασμολογίου. Ἵνα δὲ ἔχωμεν τοιοῦτον δασμολόγιον ἐκ συμβάσεων, πρέπει τὸ γενικὸν δασμολόγιον ἔν τισιν ὅροις νὰ ἦναι βαρὺ, ὥστε ἡ συμβατικὴ τῶν τελῶν ἐλάττωσις ν’ ἀποβαίνῃ ἀζημιωτέρα εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους. Μετὰ τῶν πρὸς τοιοῦτον σκοπὸν ἐπιβαρυνθέντων προϊόντων συμπεριελήφθη καὶ ὁ οἶνος. Ἐκ τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τοῦ οἴνου οὐδὲν σπουδαῖον ἀπεκδέχεται τὸ Δημόσιον, διότι οἱ καταναλισκόμενοι ἐν Ἑλλάδι καμπανῖται, ὑπὲρ ὧν ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ μᾶς συγκινήσῃ, δὲν θὰ συντελέσωσι βεβαίως εἰς τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἀλλ’ οἱ δασμοὶ, οὓς ὠνόμασε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Βουλευτὴς, ἵνα παραστήσῃ τὰ ἐπιζήμια ἀποτελέσματα τοῦ δασμολογίου ὡς πρὸς τὴν Γαλλίαν, αὐτοὶ ἐκεῖνοι οἱ ἐπὶ τῶν οἴνων δασμοὶ χρησιμεύουσι σήμερον ἐν ταῖς διαπραγματεύσεσι πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, καθ’ ἃς προέβημεν ἐν ἄλλοις καὶ μέχρι προτάσεως τῆς ὁλοσχεροῦς καταργήσεως τῶν δασμῶν ἐπὶ τῶν οἴνων, ἐπιφυλαττομένου μόνον τοῦ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1886 φόρου καταναλώσεως λεπτῶν 20 κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ τοῦ ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς εἰσαγομένου. Ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη τὰς προτάσεις ταύτας ὡς βάσεις συμφωνίας, καθ’ ἣν θὰ παρασχεθῶσι καὶ εἰς ἡμᾶς τὰ εἰς τὴν Τουρκίαν παρεχόμενα δασμολογικὰ πλεονεκτήματα. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ ἐπελθοῦσα μερικὴ μεταβολὴ τοῦ Ὑπουργείου ἐν Γαλλίᾳ δὲν θέλει ἀνακόψει τὰς διαπραγματεύσεις ταύτας, καὶ ὅτι θέλομεν πάντως τύχει, ἂν παραχωρηθῇ εἰς τὴν Τουρκίαν ἡ ἀπολαυὴ τῶν ὠφελημάτων τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων Κρατῶν μέχρι τοῦ 1892, ὅπως παραχωρηθῇ αὕτη καὶ πρὸς ἡμᾶς. Τοῦτο ἐπιδιώκομεν σήμερον, οὐδὲν ἄλλο ἔχοντες ἐφόδιον ἐν τῇ διαπραγματεύσει ἢ μόνον τὸ δασμολόγιον, οὗτινος βαρέα τινὰ τέλη προσφερόμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν.

§144ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Καλὰ θὰ ἐκάμνατε, νὰ διπλασιάσητε τὸν φόρον, διὰ νὰ ἔχωμεν νὰ τοὺς δώσωμεν περισσότερα.

§145ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸν ἐπὶ τοῦ οἴνου δασμὸν ἔχομεν τετραπλασιασμένον. Ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου, μέχρι τίνος φθάνει ἡ ἀναλογία τοῦ δασμοῦ κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν, ἡμεῖς δὲ προετείνομεν εἰς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν τὴν ὁλοσχερῆ αὐτοῦ κατάργησιν μετ’ ἄλλων πολλῶν καταργήσεων. Ἐν πάσαις ταῖς διαπραγματεύσεσιν ἡμῶν περὶ σταφίδος τὸ δασμολόγιον εἶναι τὸ ὅπλον, ὅπερ φέρομεν, κατερχόμενοι εἰς τὸ στάδιον, καὶ ἐλπίζω, ὅτι διὰ τοῦ ὅπλου τούτου θέλομεν προσεχῶς δυνηθῆ νὰ ἐπιτύχωμεν ἀποτελέσματα ὑπὲρ τῆς σταφίδος. Δὲν ἔχομεν ὅμως ἀνάγκην τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων, ἵνα ἐννοήσωμεν, ὅτι τὸ δασμολόγιον, ἐπιβαρυνόμενον, οὐδαμῶς βλάπτει ἐν ταῖς ἐξωτερικαῖς ἡμῶν σχέσεσιν, ἐφ’ ὧν μάλιστα ἐνίοτε ἀσκεῖ ἐπίδρασιν ὠφέλιμον. Τὴν ἐπίδρασιν ταύτην ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θ’ ἀποδείξωσι τὰ πράγματα ὠφελιμωτέραν ἔτι ἢ ὅσον παριστῶσιν αὐτὴν τὰ παρ’ ἐμοῦ λεχθέντα.

§146ΡΑΛΛΗΣ. Εἴμεθα πρὸ ἓξ ὡρῶν ἐδῶ.

§147ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προτιμότερον ν’ ἀποφεύγωμεν τὴν διακοπὴν τῶν ἀγορεύσεων.

§148ΡΑΛΛΗΣ. Διὰ νὰ σᾶς εὐκολύνωμεν.

§149ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐμὲ εὐκολύνει ἡ αὐθημερὸν περαίωσις.

§150ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πόσην ὥραν θὰ ἐξακολουθήσητε; πλησιάζετε νὰ τελειώσητε;

§151ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ ἐπὶ διατετυπωμένου σχεδίου. Τὴν ὁμιλίαν μου κανονίζουσι τὰ κατὰ τὴν συζήτησιν ῥηθέντα, εἰς ἃ ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω, ἐφ’ ὅσον μὲ βοηθεῖ ἡ μνήμη εἰς ἀναπόλησιν αὐτῶν. Ἤδη ἐξετάζομεν τὰ τοῦ βάρους τῶν δασμῶν ἐν σχέσει πρὸς τὴν προσθήκην εἰς αὐτὰ ποσοστῶν ὑπὲρ τῶν δήμων, καὶ εἶπον, ὅτι ἡ ἐπιβάρυνσις τοῦ δασμολογίου δὲν δύναται νὰ βλάψῃ, καὶ ὅτι οὐδ’ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν σχέσεων ἡμῶν πρὸς τὰ ξένα Κράτη ἔχουσιν οἱ βαρεῖς δασμοὶ τὰ παραστηθέντα ἀποτελέσματα. Ἀλλ’ εἶναι τῷ ὄντι τὸ βάρος τῆς τοῦ δασμολογίου φορολογίας ὁποῖον παρεστήθη; Πρὸ ὀλίγου ὡμίλει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, ὡσανεὶ ὁ δασμὸς ἐπὶ τοῦ σίτου, ἐφ’ ᾧ θέλει αὐξηθῆ ὅρῳ παρ’ ἡμῖν διὰ τῆς ὑπὲρ τῶν δήμων προσθήκης τῶν 50%, θὰ ἦναί τι πρωτάκουστον, καὶ ὅμως ὁ ὅρος τοῦ δασμοῦ, οὕτως ηὐξημένος, εἶναι κατώτερος τοῦ παρὰ τοῖς πλείστοις τῶν ἐπιβαλλόντων δασμὸν εἰς τὸν σῖτον Κρατῶν ὅρου· διότι ὑπάρχουσι πολλὰ Κράτη, ἀφίνοντα ἐντελῶς ἀδασμολόγητον τὸν σῖτον, ἀλλὰ τὰ Κράτη, τὰ ὑποβάλλοντα τὸν σῖτον εἰς δασμόν, φορολογοῦσιν αὐτὸν βαρύτερον ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ τοῦ ὅρου, εἰς ὃν θέλει ἀναχθῆ ὁ δασμὸς παρ’ ἡμῖν μετὰ τὴν προσθήκην τῶν 50%. Μετὰ τὴν προσθήκην τῶν 50% ὁ ὅρος τοῦ δασμοῦ, περιλαμβανομένων καὶ τῶν 15% τῆς νομισματικῆς διαφορᾶς, ἅτινα, ἐν παραβολῇ πρὸς ξένους δασμοὺς, θὰ ἦτο ὀρθότερον νὰ μὴ περιληφθῶσιν, ὡς καταβαλλομένου τοῦ δασμοῦ παρ’ ἡμῖν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐνῷ ἀλλαχοῦ καταβάλλεται εἰς χρυσὸν, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν προσθήκην τῶν 15% θὰ ἀνέλθῃ ὁ δασμὸς εἰς 4 λεπτὰ καὶ 7 δέκατα τοῦ λεπτοῦ κατ’ ὀκᾶν, ἄνευ δὲ τῶν 15%, ἤτοι καταβαλλόμενος εἰς χρυσὸν, θ’ ἀνέλθῃ εἰς 4 λεπτὰ καὶ 98 χιλιοστὰ τοῦ λεπτοῦ. Ἐν Γερμανίᾳ ὁ δασμὸς εἶναι 8 λεπτῶν καὶ ἑνὸς ἑκατοστοῦ κατ’ ὀκᾶν, ἐν Γαλλίᾳ καὶ Ἰταλίᾳ 6 λεπτῶν καὶ 41 ἑκατοστοῦ, ἐν Ἱσπανίᾳ 5 καὶ 38 ἑκατοστῶν, ἐν Αὐστρίᾳ καὶ Οὑγγρίᾳ 4 καὶ 80 ἑκατοστῶν, ἐν Σουηδίᾳ 4 καὶ 44 ἑκατοστῶν, ἤτοι ἁπανταχοῦ ἀνώτερος τοῦ ὅρου, εἰς ὃν, ψηφιζομένου τοῦ νομοσχεδίου, θέλει φθάσει ὁ ἡμέτερος.

§152ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἡ Γερμανία εἰσάγει σῖτον;

§153ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Διὰ τοῦ βαρυτάτου δασμοῦ ζητεῖ ν’ ἀποκλείσῃ ἐκ τῆς χώρας τὸν ξένον σῖτον. Ἂν ἐπιβάλῃ δασμὸν τοιοῦτον, δὲν πράττει τοῦτο ἵνα ἔχωσι τὴν εὐχαρίστησιν οἱ γαιοκτήμονες νὰ βλέπωσιν αὐτὸν ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ δασμολογίῳ· ἐφ’ ὅσον δὲ δὲν τελεσφορεῖ ὁ δασμολογικὸς ἀποκλεισμός, ὑπάρχει εἰσαγωγὴ σίτου ἐν Γερμανίᾳ. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ἡ Ῥωσσία, ἡ Ἀγγλία, τὸ Βέλγιον, αἱ Κάτω Χῶραι, ἡ Δανία οὐδένα ἐπιβάλλουσι δασμὸν ἐπὶ τοῦ σίτου, ἀλλὰ τὰ Κράτη, ὅσα φορολογοῦσι τὸν ἐκ τῆς ἀλλοδαπῆς σῖτον, φορολογοῦσιν αὐτὸν βαρύτερον τοῦ κατὰ τὸ νομοσχέδιον ὅρου, ὃν θεωρεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἀποκρουστέον, διότι θέλει κριθῆ ὑπὸ τῆς Εὐρώπης ὡς τεράστιος καὶ θέλει καταστήσει ἀτελεσφορήτους καὶ ἀπαραδέκτους τὰς πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν διαπραγματεύσεις περὶ δασμολογικῶν. Ἔχω καὶ περὶ τῆς ζακχάρεως πίνακα. Κατ’ αὐτὸν, ἐπὶ τῆς κεκαθαρμένης ζακχάρεως, ἐνῷ ἡμεῖς ἐπιβάλλομεν δασμὸν 75 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, πλὴν τῶν 15 ἑκατοστῶν, ἅτινα, ὡς εἶπον, ἐν παραβολῇ πρὸς ξένους δασμοὺς δὲν πρέπει νὰ λαμβάνωνται ὑπ’ ὄψει, ἔχομεν τὴν Ἰταλίαν, ἐπιβάλλουσαν δασμὸν 1 δραχμῆς καὶ 10 λεπτῶν εἰς τὴν τῆς αʹ τάξεως καὶ 98 λεπτῶν εἰς τὴν τῆς βʹ τάξεως, τὴν Φιλλανδίαν 95 λεπτῶν, τὴν Γαλλίαν 93 λεπτῶν, τὴν Πορτογαλλίαν 79 λεπτῶν...

§154ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὰ θεωροῦνται ὡς τέλη ἀπαγορευτικά.

§155ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὁμιλῶ περὶ τῆς ζακχάρεως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς ἐπιπτώσεως τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν καταναλωτῶν ἐν τῇ χώρᾳ, ὁμιλῶ περὶ τοῦ παρ’ ἡμῖν δασμοῦ ἐπὶ τῆς ζακχάρεως ἐν παραβολῇ πρὸς τοὺς δασμοὺς τῶν ἄλλων Κρατῶν, πρὸς ἔλεγχον τοῦ ἰσχυρισμοῦ, ὅτι θὰ ἔχωσι δικαίωμα τὰ ξένα Κράτη νὰ παραπονεθῶσι διὰ τὸ ὑπερβολικὸν τῆς φορολογίας, καὶ λέγω, ὅτι ἡ Γαλλία, ἡ ἐπιβάλλουσα δασμὸν 93 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν εἰς τὴν ζάκχαριν, δὲν δικαιοῦται νὰ παραπονηθῇ κατὰ τῆς Ἑλλάδος, ἐπιπροσθετούσης 15 λεπτὰ εἰς τὰ τέως ἐπιβαλλόμενα κατ’ ὀκᾶν 75 λεπτὰ. Ἐν τίνι δικαιώματι θέλει παραπονηθῆ ἡ Ἰταλία, ἡ ἐπιβάλλουσα δασμὸν 1 καὶ 16 ἐφ’ ἑκάστης ὀκᾶς ζακχάρεως, κατὰ τῆς Ἑλλάδος, ἔνθα ὁ δασμὸς, μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἔσται 90 λεπτῶν; Λέγω δὲ ταῦτα περὶ σίτου καὶ ζακχάρεως, διότι περὶ τούτων ἐγένετο λόγος, καὶ διότι ἐπηγγέλθην, ἀρχόμενος τῆς ὁμιλίας μου, ὅτι ἤθελον ἀνασκευάσει ἓν πρὸς ἓν τὰ λεχθέντα.

§156ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ τὰ ἄλλα εἴδη δὲν ἔχετε πίνακας;

§157ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἔχω.

§158ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἀγόρευσίς σας ἀποτελεῖ κωλυσιεργίαν. (Ἱλαρότης).

§159ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ ταῦτα μὲν ὡς πρὸς τὴν βάσιν τοῦ νόμου. Ἤδη, παρακολουθῶν τοὺς προαγορεύσαντας, μεταβαίνω εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου.

§160ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν τελειόνομεν ἀπόψε.

§161ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἂν θέλητε, νὰ συνεχίσητε αὔριον....

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10 μ. μ.