1890.02.09

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 58

Τῆς 9 Φεβρουαρίου 1890.

(Παρασκευὴ)

Ὥρᾳ 4 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατέθεσεν ἀπάντησιν εἰς τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν εἶχον δώσει πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἐγγράφως....

§2ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν περιμένετε νὰ τυπωθῶσιν, ὥστε νὰ ἔχωμεν καὶ ἡμεῖς ἀνὰ χεῖρας τὸ κείμενον;

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐστάλησαν εἰς τὸ Τυπογραφεῖον.

§4ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Θὰ τὰς ἔχωμεν αὔριον;

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐλπίζω.

§6Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Κωνσταντόπουλος ἐπηρώτησεν ἐν τῇ χθεσινῇ συνεδριάσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν περὶ τοῦ προσθέτου φόρου, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλουσιν αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαὶ εἰς τοὺς δικηγόρους. Τί ἀπαντᾷ ὁ κ. Ὑπουργός;

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἔλαβον πληροφορίας, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς τοῦτο, καὶ τὰς ἔδωκα εἰς τὸν κ. Κωνσταντόπουλον, ἔχω δὲ καὶ ἐνταῦθα ἔγγραφα, ἐξ ὧν προκύπτει, ὅτι δὲν ἐπεβλήθη τοιοῦτος φόρος.

§8Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐν τούτοις εἰσεπράχθη.

§9ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι. Ἡ πλάνη προέκυψεν ἐκ παρερμηνείας τῶν ἐν τῷ διπλοτύπῳ διακρίσεων, αἵτινες ὅμως δὲν ἀφεώρων εἰς πρόσθετον δημόσιον φόρον, ἀλλ’ εἰς τὸν δημοτικὸν φόρον. Τὸ ποσοστὸν τοῦ δημοτικοῦ φόρου διακρίνεται ἀπὸ τοῦ δημοσίου φόρου, ἐνόμισαν δ’ ἐκ τούτου οἱ εἰς οὓς ἐπεδείχθη τὸ διπλότυπον, ὅτι τοῖς ἐπεβάλλετο πρόσθετος δημόσιος φόρος, ἐκλαβόντες ὡς τοιοῦτον τὸν δημοτικὸν, τὸν κατὰ τὸ νέον τοῦ Προϋπολογισμοῦ σύστημα κατατάξεως σημειούμενον διακεκριμένως· ἐπίσης καὶ τὰ δύο πρόσθετα δεκατημόρια σημειοῦνται διακεκριμένα, καὶ ταῦτα ὡσαύτως ἐξελήφθησαν ὡς ἐπιβάρυνσις τοῦ φόρου λόγῳ προστίμου· ἀλλ’ εἶναι αὔξησις τοῦ φορολογικοῦ ὅρου, ἐκ τοῦ νόμου ὑφισταμένη.

§10ΣΑΚΚΗΣ. Βεβαίως ἡ Βουλὴ γινώσκει, ὅτι τὸ προϊόν τῆς σταφίδος ὑφίσταται σπουδαίαν δοκιμασίαν συνεπείᾳ τῶν ἐπαπειλουμένων ἐπ’ αὐτοῦ δασμῶν ἐν Γαλλίᾳ. Διὰ δὲ τῆς μὴ ἀνανεώσεως τῆς μεταξὺ Γαλλίας καὶ Ἑλλάδος ἐμπορικῆς συνθήκης εὑρίσκεται σήμερον τὸ προϊόν τοῦτο ὑπέρ ποτε ἐκτεθειμένον, καὶ ἡ τύχη αὐτοῦ ἀμφίβολος. Τοὐλάχιστον διὰ τῆς ἀνανεώσεως τῆς μεταξὺ Γαλλίας καὶ Τουρκίας ἐμπορικῆς συμβάσεως ὑπῆρχεν ἐλπίς τις, ὅτι τὸ προϊὸν τοῦτο ἤθελε κατορθωθῆ νὰ εἰσάγηται εἰς Γαλλίαν διά τινος λιμένος τῆς Τουρκίας. Ἀλλ’ ἤδη καὶ ἡ ἐλπὶς αὕτη ἐξέλιπε, διότι αἱ προστατευτικαὶ ἰδέαι περὶ τῆς ἐγχωρίου τοῦ οἴνου παραγωγῆς, αἱ ὁποῖαι ἐξακολουθοῦσιν ὑφιστάμεναι ἔτι ἐν Γαλλίᾳ, εἰσὶ λίαν ἐπίμονοι. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ὡς καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ πληροφορήσωσι τὴν Βουλὴν, πρῶτον ἐὰν προέβησαν εἰς νέας διαπραγματεύσεις πρὸς σύναψιν ἐμπορικῆς συνθήκης, εἶτα δὲ ἐὰν ἔχωσι πληροφορίας τινὰς, ἐξ ὧν δύναται νὰ ἐλπίζηται προστασία τις τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος ἐν Γαλλίᾳ, διότι, ἐὰν δὲν τύχῃ τοιαύτης προστασίας, εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἡ ἀξία τοῦ προϊόντος τούτου θὰ καταντήσῃ εἰς τοσοῦτον εὐτελεῖς τιμὰς, ὥστε θὰ καταντήσῃ εἰς ἐντελῆ ἀζητησίαν, ἡ δὲ ἐκ τούτου προσγενησομένη εἰς τὸ Ἔθνος ζημία ἔσεται ἀνυπολόγιστος, ὡς πάντες καλῶς γινώσκομεν.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Συνθῆκαι μετὰ τῆς Γαλλίας περὶ σταφίδος συνήφθησαν μέχρι τοῦδε τρεῖς, ἀλλ’ αἱ μὲν δύο ἀπεῤῥίφθησαν ὑπὸ τῶν Γαλλικῶν Βουλῶν, ἡ δὲ πρώτη δὲν ὑπεβλήθη κἂν εἰς τὰς Γαλλικὰς Βουλὰς· καὶ ἤδη διαπραγματευόμεθα πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν περὶ σταφίδος, ἀλλὰ, καὶ ἂν ἐπιτευχθῇ ἡ σύναψις συνθήκης, δὲν ἕπεται, ὅτι θέλει κατορθωθῆ καὶ τὸ ποθούμενον, διότι αἱ Βουλαὶ ἐν Γαλλίᾳ τοιαύτην πρὸς τὴν Ἑλλάδα συνθήκην δὲν φαίνονται διατεθειμέναι, ὅπως ἐπιψηφίσωσιν. Ἐν τούτοις ἔχομεν ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα τῆς συνθήκης τῆς Γαλλοτουρκικῆς, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξέφρασε λύπην διὰ τὴν ἐνδεχομένην περίπτωσιν τῆς μὴ ἐπιψηφίσεως τῆς συνθήκης, ὡς ἐλπίζων, ὅτι διὰ τῆς Τουρκίας θὰ ἠδυνάμεθα, ἀνανεουμένης τῆς συνθήκης, νὰ εἰσαγάγωμεν τὴν σταφίδα ἐπὶ τοῖς ὅροις τῆς συνθήκης ἐκείνης. Τὰ πράγματα δὲν ἔχουσιν ὅπως ὁ κ. Βουλευτὴς ἀντιλαμβάνεται αὐτῶν, διότι ἡ συνθήκη τῆς Γαλλίας μετὰ τῆς Τουρκίας, ὡς φαίνεται, δὲν θέλει ἀνανεωθῆ, ἀλλὰ τὸ ἐπιζητούμενον παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ πιθανῶς θέλει ὑπάρξει, διότι ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις φαίνεται διατεθειμένη νὰ θεωρήσῃ, ὅτι, καὶ μὴ ἀνανεουμένης τῆς συνθήκης μέχρι τοῦ 1892, πάντως ὅμως ἡ τουρκικὴ σταφὶς θέλει τυγχάνει κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν ἐν Γαλλίᾳ τῶν πλεονεκτημάτων τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων ἐθνῶν, καὶ τοῦτο δυνάμει τῶν παλαιῶν πρὸς τὴν Τουρκίαν συνθηκῶν, δυνάμει τῶν capitulations· ὥστε τὸ ἐπιζητούμενον παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ θὰ ὑπάρξῃ, ἡ τουρκικὴ σταφὶς θὰ εἰσάγηται ἐν Γαλλίᾳ μέχρι τοῦ 1892, ὅτε ἐκπνέουσι πᾶσαι αἱ πρὸς τὴν Γαλλίαν ἐμπορικαὶ συνθῆκαι, ὑπὸ τὸ κράτος τῶν θεσμῶν, τῶν ἐφαρμοζομένων πρὸς τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη, ἑπομένως ἐπὶ τῷ δασμῷ τῶν 6 φράγκων. Ἡμεῖς ὅμως δὲν θεωροῦμεν ὅτι πρέπον εἶναι νὰ ὑπάρξῃ διάφορος δασμὸς διὰ τὴν τουρκικὴν καὶ διάφορος διὰ τὴν ἑλληνικὴν σταφίδα· ἡμεῖς ἀξιοῦμεν παρὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως, ἐὰν πρὸς τὴν τουρκικὴν σταφίδα παραχωρηθῇ τοιαύτη προνομία, παραχωρηθῇ αὕτη καὶ εἰς τὴν ἑλληνικὴν σταφίδα, καθ’ οἱονδήποτε τρόπον· ζητοῦμεν ὅπως, ἐν ᾗ περιπτώσει, εἴτε δι’ ἀνανεώσεως τῆς συνθήκης τῆς Γαλλοτουρκικῆς, εἴτε ἐξ ἐφαρμογῆς τῶν παλαιῶν συνθηκῶν τῆς Γαλλίας πρὸς τὴν Τουρκίαν, ἀπολαύῃ ἡ τουρκικὴ σταφὶς τοῦ πλεονεκτήματος ἐν Γαλλίᾳ, ὅπως εἰσάγηται ἐπὶ δασμῷ 6 φράγκων, παραχωρηθῇ τὸ αὐτὸ πλεονέκτημα καὶ εἰς τὴν ἑλληνικὴν σταφίδα, ἀφοῦ τὸ Γαλλικὸν ταμεῖον οὐδὲν ἔχει συμφέρον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ν’ ἀποκλείσῃ διὰ βαρυτάτου δασμοῦ τὴν ἑλληνικὴν σταφίδα, ἀντικατασταθησομένην ἐν τῇ εἰσαγωγῇ ὑπὸ τῆς τουρκικῆς ἐπὶ τῷ κατωτέρῳ δασμῷ. Ἐὰν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις καὶ αἱ Γαλλικαὶ Βουλαὶ προέβαινον εἰς μέτρον τοιοῦτον, ἐπιτρέπουσαι τὴν εἰσαγωγὴν τῆς τουρκικῆς σταφίδος ἐπὶ δασμῷ διαφόρῳ τοῦ τῆς σταφίδος τῆς ἑλληνικῆς, θ’ ἀπεδείκνυον πρὸς τὴν Ἑλλάδα πνεῦμα ἀνεπιεικείας, ὅπερ θὰ ἠνάγκαζε καὶ τὴν Ἑλλάδα νὰ προσενεχθῇ ἐμπορικῶς πρὸς τὴν Γαλλίαν ἀντιστοίχως πρὸς τὴν τοιαύτην αὐτῆς ἐνέργειαν. Ταῦτα ἐδηλώσαμεν πρὸς τὴν Γαλλικὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν σκέψεων τούτων ἐργαζόμεθα ἤδη παρ’ αὐτῇ· ἀλλὰ ποία ἔσεται ἡ ἔκβασις τῶν ἐνεργειῶν ἡμῶν, εἶναι ἀδύνατον νὰ προείπωμεν.

§12ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὑπάρχουσι διαπραγματεύσεις πρὸς συνομολόγησιν νέας συνθήκης μετὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως;

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ πρὸς τοῦτο διαπραγματευόμεθα διὰ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἤθελε παραταθῆ ἡ ἰσχὺς τῆς Γαλλοτουρκικῆς συνθήκης, ἢ ἤθελε δοθῆ ἑρμηνεία εἰς τὰς παλαιὰς τουρκικὰς συνθήκας, ἐπιτρέπουσα τὴν εἰσαγωγὴν τῆς τουρκικῆς σταφίδος ἐν Γαλλίᾳ ἐπὶ δασμῷ κατωτέρῳ τοῦ ἐπιβληθησομένου δασμοῦ εἰς τὴν ἑλληνικὴν σταφίδα Πάντα τὰ μέλη τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ἃ ἐγένοντο παραστάσεις ἐπὶ τούτῳ, ἀνεγνώρισαν, ὅτι τοῦτο θὰ ἦτο τερατῶδες ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅτι θέλει δεήσει ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει νὰ γένηταί τι, ὅπως μὴ ὑποβληθῇ ἡ ἑλληνικὴ σταφὶς εἰς τοιαύτην ἄνισον φορολογίαν· ἀλλὰ κατὰ τίνα τρόπον δέον νὰ γένηται τοῦτο, ἐὰν δέον νὰ γένηται διὰ συνομολογήσεως συμβάσεως ἀμοιβαιότητος πρὸς τὴν Ἑλλάδα μέχρι τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν λήγουσιν ἅπασαι αἱ Γαλλικαὶ συμβάσεις, ἢ ἐὰν θὰ δεήσῃ νὰ ἐπιδιωχθῇ δι’ ἄλλου τρόπου, δὲν καθωρίσθη ἔτι. Ἴσως ὁ καταλληλότερος τρόπος πρὸς ἐπίτευξιν τούτου εἶναι ἡ ἀποχὴ ἀπὸ τῆς ἐπιβολῆς προσθέτου ἐπὶ τῆς σταφίδος δασμοῦ ἐν Γαλλίᾳ. Τούτου ἐπιτυγχανομένου, εἶναι ἀδιάφορον, ἐὰν ἔχωμεν ἢ δὲν ἔχωμεν τὴν σύμβασιν πρὸς τὴν Γαλλίαν. Δὲν εἶναι ὅλως ἀδύνατον τοιαύτη λύσις νὰ δοθῇ, μὴ οὔσης δυνατῆς τῆς ἐπιψηφίσεως συμβάσεως μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἀναγνωριζομένου δὲ παρὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι θὰ ἦτο ὅλως ἄτοπον, ἡ ἑλληνικὴ σταφὶς νὰ ὑποβληθῇ εἰς δασμὸν διάφορον τοῦ τῆς τουρκικῆς σταφίδος, εἴτε πεισθῶσιν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις καὶ αἱ Γαλλικαὶ Βουλαὶ νὰ μὴ αὐξήσωσι τὸν δασμὸν, ἀφοῦ ἡ αὔξησις οὐδὲν ἔχει ἀποτέλεσμα ὑπὲρ τοῦ ταμείου τοῦ Γαλλικοῦ, διότι, ἐν ὅσῳ ἡ αὔξησις τοῦ δασμοῦ, ἡ γενησομένη, ἐφαρμόζεται μόνον εἰς τὴν ἑλληνικὴν σταφίδα, οὐχὶ δὲ εἰς τὴν τουρκικὴν, ἐννοεῖται ὅτι ὡς τουρκικὴ σταφὶς θέλει εἰσέλθει ποσὸν ἐπαρκὲς εἰς ἀναπλήρωσιν τοῦ ἐκ τῆς ἑλληνικῆς σταφίδος κενοῦ. Μὴ ὑπάρχοντος τοῦ συμφέροντος, ὑποθέτω ὅτι οἱ ἐν ταῖς Γαλλικαῖς Βουλαῖς πλειονοψηφοῦντες προστατευτικοὶ θέλουσι παύσει ἀπαιτοῦντες τὴν αὔξησιν τοῦ δασμοῦ, ἐν ὅσῳ, ὑφισταμένων τῶν συνθηκῶν μετὰ τῶν ἄλλων Κρατῶν καὶ ἰδίως μετὰ τῆς Ἱσπανίας καὶ Πορτογαλλίας, τοιαύτη αὔξησις δύναται μὲν νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν ἑλληνικὴν, δὲν δύναται ὅμως νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὴν τουρκικὴν σταφίδα, ἀφοῦ δίδεται ὁπωσδήποτε ἡ ἑρμηνεία, καθ’ ἣν, ἂν μὴ ἀνανεωθῇ ἡ σύμβασις ἡ Γαλλοτουρκικὴ, ἡ Τουρκία ὅμως θ’ ἀπολαύῃ ἐν Γαλλίᾳ ὑπὲρ τῶν ἐξ αὐτῆς προελεύσεων τῶν δασμολογικῶν πλεονεκτημάτων τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων ἐθνῶν, δυνάμει τῶν παλαιῶν συμβάσεων.

§14ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ μιᾶς γνώμης, ἥτις μοὶ φαίνεται ἐσφαλμένη. Ἐν Γαλλίᾳ οἱ κυρίως καταπολεμοῦντες τὴν ἑλληνικὴν σταφίδα χωρίζουσιν αὐτὴν ἀπὸ τῆς ἱσπανικῆς καὶ τῆς τουρκικῆς. Τὴν μαύρην σταφίδα, τὴν Κορινθιακὴν, διακρίνουσι τῶν ἄλλων, καὶ εἰδικώτερον ἐνεργοῦσι κατ’ αὐτῆς. Εἰς τοῦτο ἐνόμισα καλὸν νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅπως εἰς τὰς διαπραγματεύσεις, ἃς ὑποθέτω ὅτι διεξάγει μετὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως, μὴ λησμονήσῃ τὴν διάκρισιν ταύτην καὶ μὴ ἐφησυχάσῃ, στηριζομένη εἰς τὸ ὁμοειδὲς τῆς τουρκικῆς καὶ τῆς ἱσπανικῆς σταφίδος, μὲ τὴν ἑλληνικήν. Γνωρίζω καλῶς, ὅτι μεταξὺ αὐτῶν ποιοῦσι διάκρισιν οἱ Γάλλοι οἰνοπαραγωγοὶ, καὶ διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ βασισθῇ πολὺ εἰς τὸ ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι τὸ ὁμοφυὲς τοῦ προϊόντος θὰ συντελέσῃ κατὰ τρόπον ἀπόλυτον εἰς τὴν καλὴν διεξαγωγὴν τοῦ ζητήματος.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν πιστεύω, ὅτι τὸ ὁμοφυὲς τοῦ προϊόντος ἔχει τινὰ ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν διαπραγματεύσεων, στηριζομένων εἰς τοῦτο· ἐὰν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις καὶ αἱ Γαλλικαὶ Βουλαὶ ἐπιτρέψωσι τὴν εἰς Γαλλίαν εἰσαγωγὴν τῆς τουρκικῆς σταφίδος ἐπὶ τῇ βάσει τῶν συμβάσεων τῆς Ἱσπανίας καὶ τῆς Πορτογαλλίας, δὲν ἐπιτρέψωσι δὲ τοῦτο εἰς τὴν ἑλληνικὴν σταφίδα, προσφέρονται εἰς τὴν Ἑλλάδα διὰ τρόπου, ἐπιβάλλοντος εἰς ταύτην τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προσενεχθῇ ἐμπορικῶς πρὸς τὴν Γαλλίαν διὰ τρόπου ἀναλόγου. Αὕτη εἶναι ἡ βάσις τῶν διαπραγματεύσεων ἡμῶν, κατὰ τίνα ὅμως τρόπον θέλει ἐπιτευχθῆ ὅπως μὴ ἐφαρμοσθῇ ἐπὶ τὴν ἑλληνικὴν σταφίδα δασμολογικὸν μέτρον διάφορον τοῦ ἐφαρμοζομένου ἐπὶ τὴν τουρκικὴν, ἐπὶ τούτου δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποφανθῶμεν ἀπὸ τοῦδε. Θέλει τοῦτο ἐπιτευχθῆ διὰ συνομολογήσεως συμβάσεως τῆς Γαλλίας μετὰ τῆς Ἑλλάδος, ἐχούσης διάρκειαν μέχρι τοῦ 1892, ὅτε ἐκπνέουσιν αἱ συνθῆκαι μετὰ τῆς Ἱσπανίας καὶ τῆς Πορτογαλλίας; θέλει τοῦτο ἐπιτευχθῆ διὰ τῆς ἀποχῆς τῶν Γαλλικῶν Βουλῶν ἀπὸ τῆς ἐπιβολῆς ηὐξημένου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος; ταῦτα εἶναι θέματα, ἅτινα ἡ πρόοδος τῶν διαπραγματεύσεων θέλει διευκρινίσει· ἀλλ’ ἡμεῖς ἐργαζόμεθα κατὰ πάσης διακρίσεως δασμολογικῆς ἐν Γαλλίᾳ μεταξὺ τουρκικῆς καὶ ἑλληνικῆς σταφίδος. Τοῦτο, φρονοῦμεν, ἔχομεν δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κανόνων τῆς ἰσότητος, καὶ ἂν τὴν ἰσότητα ταύτην ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις καὶ αἱ Γαλλικαὶ Βουλαὶ παραβιάσωσιν ἀπέναντι τῆς Ἑλλάδος, ὑποχρεοῦσι καὶ τὴν Ἑλλάδα νὰ παραβιάσῃ ἐμπορικῶς τοὺς κανόνας τῆς ἰσότητος ἀπέναντι τῶν προϊόντων τῆς Γαλλίας.

§16ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Προχθὲς ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα σχετικῶς μὲ τὴν κατάστασιν τοῦ ἐν Ἄρτῃ Τηλεγραφείου· δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψιν του ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ παράπονον τῶν τηλεγραφησάντων, καὶ τί ἐνήργησε. Σήμερον δ’ ἔλαβον πολλὰς ἐπιστολὰς ἐκ Τζουμέρκων, δι’ ὧν παραπονοῦνται ὅτι, μολονότι ὑπάρχει Τηλεγραφεῖον καὶ ἐν Καλαῤῥύταις, ἐν Ἀγνάντοις καὶ ἐν Πραμάντοις, οὐχ ἧττον δὲν ὑπάρχει οὔτε τηλεγραφητὴς, οὔτε λειτουργεῖ τὸ Τηλεγραφεῖον τοῦτο, καὶ διότι δὲν ὑπάρχει τηλεγραφητὴς, ἀλλὰ καὶ ἐκ τῆς κακῆς καταστάσεως τῶν τηλεγραφικῶν συρμάτων. Ἐφελκύω λοιπὸν τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Θὰ ἐπιστήσω δὲ τὴν προσοχήν του καὶ ἐπὶ ἑτέρου ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ὁδοποιΐας, διότι ἡ μόνη βατὴ ὁδὸς, ἡ ὁποία ἤρξατο νὰ κατασκευάζηται ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ταύτῃ, σχεδὸν κατεστράφη, καὶ δὲν δύνανται οἱ κάτοικοι νὰ συγκοινωνήσουν ἀπὸ χωρίου εἰς χωρίον. Ἡ ἐπαρχία αὕτη εἶναι μία ἐκ τῶν μᾶλλον ἐγκαταλελειμμένων ἐπαρχιῶν, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ δώσῃ προσοχὴν καὶ ἐπὶ τῶν δύο τούτων ζητημάτων.

§17ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ ταῖς παρατηρήσεσι, περὶ ὧν γίνεται λόγος, διὰ τὴν ταχυδρομικὴν συγκοινωνίαν, ἐφρόντισα καὶ ἔλαβον ἀμέσως πληροφορίας, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ ταχυδρομικὴ συγκοινωνία μεταξὺ Ἄρτης καὶ Μενιδίου γίνεται ἑξάκις τῆς ἑβδομάδος, γίνεται δὲ διὰ πεζῶν. Ἡ ἀλληλογραφία εἰς Μενίδιον φθάνει διὰ δύο τρόπων, καὶ διὰ θαλάσσης καὶ διὰ ξηρᾶς, ἐνίοτε δὲ καθυστέρησις γίνεται μεταξὺ Μεσολογγίου καὶ Μενιδίου καὶ οὐχὶ ἐν τῇ διὰ θαλάσσης μεταφορᾷ, ἐκτὸς ἐὰν ὑπάρχῃ κακοκαιρία. Παρετηρήθη ὅμως, ὅτι αὗται αἱ καθυστερήσεις ἀρκετὰ συχνὰ τὸν χειμῶνα συμβαίνουσιν. Ἐκ τούτου ἐδόθη ἀφορμὴ καὶ προέβην ἤδη εἰς συνεννοήσεις, αἵτινες ἐλπίζω ὅτι θ’ ἀπολήξωσιν, ὅπως ἀντικατασταθῇ ἡ συγκοινωνία ἡ ταχυδρομική, ἡ διὰ πεζῶν γινομένη καὶ δι’ ἱππέων, διὰ συγκοινωνίας δι’ ἁμαξῶν. Τὸ ζήτημα εἶναι οἰκονομικόν· μοὶ ἐλέχθη δὲ, ὅτι εἶναι δυνατὸν διὰ προσθήκης 50 δραχμῶν κατὰ μῆνα νὰ ἐπιτύχωμεν τὸ ζητούμενον, ἐπωφελούμενοι τῶν ἁμαξῶν, αἵτινες μεταβιβάζουσι τοὺς ἐπιβάτας. Ἐὰν τὸ πρᾶγμα ἦναι ἐφικτὸν πραγματικῶς, θέλομεν μεταβάλει τὴν ταχυδρομικὴν συγκοινωνίαν οὕτως, ἐὰν ὅμως ἦναι ἀνάγκη ἐνοικιάσεως εἰδικῶν ἁμαξῶν πρὸς τοῦτο, καὶ ἐπειδὴ ἡ δαπάνη ὑπερβαίνει κατὰ πολὺ τοὺς πόρους, οὓς διαθέτομεν, δὲν θέλομεν δυνηθῆ νὰ ἐπιφέρωμεν τὴν βελτίωσιν ταύτην. Ἰδοὺ ποία εἶναι ἡ συγκοινωνία ἀκριβῶς (ἀναγινώσκει): «Ἄρτης–Ἀγνάντων διὰ πεζῶν δὶς τῆς ἑβδομάδος, Ἀγνάντων – Πραμάντων – Καλαῤῥυτῶν ὡσαύτως δὶς τῆς ἑβδομάδος, Ἄρτης – Βουργαρελίου ὡσαύτως δὶς τῆς ἑβδομάδος, Ἄρτης – Μενιδίου δι’ ἐφίππων ταχυδρόμων ἑξάκις τῆς ἑβδομάδος. Εἰς Μενίδιον προσεγγίζουσιν ἑλληνικὰ ἀτμόπλοια τετράκις τῆς ἑβδομάδος· ὁ δὲ ταχυδρόμος τῆς γραμμῆς Μενιδίου – Ἄρτης μεταφέρει καὶ τὴν διὰ θαλάσσης καὶ τὴν διὰ ξηρᾶς ἐκ Μεσολογγίου ἀλληλογραφίαν». Ὡς πρὸς τὴν τηλεγραφικὴν συγκοινωνίαν, ὁ κ. Βουλευτὴς γινώσκει καὶ ἐξ ἄλλων ἐπερωτήσεων, ὅτι τὸ προσωπικὸν τῆς τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας δὲν ἐπαρκεῖ διὰ τὰ γραφεῖα τὰ ὑπάρχοντα, καὶ οὗτος εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν καὶ ἐκεῖ ἔχομεν ἔλλειψιν ἐνεργείας τοῦ γραφείου. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ τῆς ὁδοποιΐας, καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος κ. Παχὺς ἐπέστησεν ἤδη τὴν προσοχήν μου ἐπ’ αὐτῆς, ταύτην δὲ τὴν ὥραν μελετᾶται τὸ ζήτημα τῆς χαράξεως ὁδοῦ βατῆς, ἡ ὁποία νὰ διασχίζῃ τὴν ἐπαρχίαν καθ’ ὃν τρόπον ὑπεδείχθη.

§18ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Αἱ ἐπίσημοι πληροφορίαι εἶναι τοιαῦται, οἵας ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἀλλὰ δὲν συμφωνοῦσι μὲ τὰ πράγματα, διότι ἐνδεχόμενον νὰ ἦναι κεκανονισμένη ἡ συγκοινωνία καθ’ ὃν τρόπον εἶπεν ἡ ὑπηρεσία, ἀλλὰ δὲν ἐκτελεῖται. Τοῦτο δὲν ὠφελεῖ τοὺς κατοίκους τοῦ νομοῦ ἐκείνου, ὅπως δὲν ὠφελεῖ τὸν ἔχοντα τὴν κλεῖδα τῆς οἰκίας του, καθ’ ἣν στιγμὴν καίεται αὕτη. Θὰ τὸν παρακαλέσω λοιπὸν νὰ φροντίσῃ περὶ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ κανονισμοῦ τούτου. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῶν τηλεγραφητῶν, ἐνθυμοῦμαι ὅτι συνεζητήσαμεν διὰ μακρῶν τὸ ζήτημα τοῦτο, ὅτε πέρυσιν ὑπεβλήθη νομοσχέδιον, αὐξάνον τὸν ἀριθμὸν τῶν τηλεγραφητῶν, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι εὕρομεν τότε, ὅτι ὑπάρχει συσσώρευσις τηλεγραφητῶν εἴς τινα γραφεῖα καὶ ἔλλειψις τοιούτων εἰς ἄλλα· ἀλλὰ καὶ μὲ ὅλην τὴν συσσώρευσιν τῶν τοιούτων ὑπαλλήλων εἴς τινα γραφεῖα, πάλιν καὶ τὰ ἄλλα γραφεῖα ὅλα καὶ κατὰ συνέπειαν καὶ τὰ περὶ ὧν γίνονται τὰ παράπονα παρίσταντο ὡς ἔχοντα τηλεγραφητὰς, κατὰ συνέπειαν ὁ ἀριθμὸς ὅλων τῶν τηλεγραφητῶν παρίστατο ὡς ὑπάρχων, ἐν τῷ ἀριθμῷ δὲ τούτῳ συμπεριλαμβάνονται καὶ οἱ τηλεγραφηταὶ τῆς ἐπαρχίας Τζουμέρκων. Τοιαύτην ἔχων ἰδέαν, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἐν ἀνάγκῃ καὶ ἐξ ἄλλων γραφείων ἀφαιρέσῃ ὑπεραρίθμους καὶ πέμψῃ τοιούτους εἰς ἐπαρχίαν Τζουμέρκων, ἡ ὁποία δὲν παρουσιάζει μὲν κοινωνικὰς ἀπολαύσεις καὶ δὲν ἑλκύει τοὺς ὑπαλλήλους, ἀλλ’ ἕνεκα τῆς γεωγραφικῆς καὶ τῆς στρατηγικῆς αὐτῆς θέσεως πρέπει νὰ ἦναι ἐν συγκοινωνίᾳ μετὰ τοῦ ἄλλου Κράτους. Ὅσον ἀφορᾷ τὰ τῆς ὁδοποιΐας, θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ μὴ περιορίζηται εἰς μελέτας, ἀλλὰ ν’ ἀποφασίσῃ τὴν κατασκευὴν τοὐλάχιστον βατῶν ὁδῶν ἐν τῷ νομῷ Ἄρτης.

§19ΜΠΑΣΙΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, διατὶ ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα κατήργησεν ἐντὸς μιᾶς καὶ τῆς αὐτῆς ἑβδομάδος τρεῖς γραμμάς της, διὰ τὰς ὁποίας λαμβάνει ἀποζημίωσιν, δηλ. τὴν γραμμὴν τῆς Κεφαλληνίας, τὴν τῆς Ἰθάκης καὶ τὴν τῶν Παξῶν.

§20ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρία ἠσθάνθη ἑαυτὴν ἐν ἀδυναμίᾳ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐκτελοῦσα τὰς πλοῦς, οἵτινες δὲν ἐπιβάλλονται αὐτῇ ὑπὸ τῆς συμβάσεως, περιώρισεν ἑπομένως τὰς γραμμὰς αὐτῆς ἀκριβῶς εἰς ἐκείνας, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ἡ σύμβασις. Ἐὰν παρέβαινε τὴν σύμβασιν, ἠθέλομεν ὑποχρεώσει αὐτήν, ὅπως τὴν σεβασθῇ, ἀλλὰ τὰ γενόμενα μέχρι τοῦδε δὲν ἀποτελοῦσι παράβασιν τῆς συμβάσεως.

§21ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐλέγετε πρὸ μικροῦ, ὅτι τὸ προσωπικὸν τῶν τηλεγραφητῶν δὲν ἀρκεῖ διὰ τὴν κανονικὴν λειτουργίαν ὅλων τῶν Τηλεγραφείων· διὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ εἴπητε, ἂν ἐλήφθη ἢ πρόκηται νὰ ληφθῇ μέτρον τι πρὸς τοῦτο· καθόσον πρό τινων ἡμερῶν καὶ ἐν τῷ Τηλεγραφείῳ Μολάων ἡ συγκοινωνία διεκόπη ἐπὶ μίαν ἑβδομάδα, διότι ὁ τηλεγραφητὴς ἐκεῖ ἠσθένησε καὶ οὐδεὶς ἄλλος ὑπῆρχεν.

§22ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ ἐξετάσω.

§23ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται, ἂν ἐλήφθη μέτρον τι....

§24ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ προσωπικὸν θὰ ἐπήρκει κατὰ τὸ πλεῖστον, ἐὰν οἱ παρασκευαζόμενοι ἐν τῇ Τηλεγραφικῇ Σχολῇ εἶχον τὴν διάθεσιν νὰ ἐξέλθωσι τῆς πρωτευούσης, ἀλλὰ δυστυχῶς οὗτοι πάντες, ἀπόφοιτοι τῶν Γυμνασίων, φοιτῶσιν ἐν τῇ Σχολῇ ἐφ’ ὅσον διαρκοῦσι καὶ αἱ σπουδαὶ αὐτῶν αἱ πανεπιστημιακαί, εὐθὺς δ’ ὡς λήξωσιν αὗται, δείκνυνται ἀπρόθυμοι, διότι ἐπιδίδονται εἰς ἐξάσκησιν τῆς ἐπιστήμης αὐτῶν, ἀπέχοντες τῆς ὑπηρεσίας, μόνον δ’ ἐφ’ ὅσον πρόκειται νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν Ἀθήναις, δέχονταί τινες καὶ ἐξακολουθοῦσι νὰ ἐργάζωνται. Ὀφείλομεν βεβαίως νὰ εὕρωμεν τρόπον, ὥστε εἰς τὸ μέλλον νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὴν Σχολὴν νέοι, οἵτινες νὰ μὴ ἔχωσιν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς σκοπὸν προσωρινῆς μόνον παραμονῆς ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, καὶ τοῦτο, πρὸς διευκόλυνσιν τῶν ἄλλων σπουδῶν αὐτῶν. Εἰς τοῦτο προεκάλεσα τὴν προσοχὴν τῶν ἁρμοδίων, ὅπως ἐξεύρωμεν τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος.

§25ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθηκε τὸν φάκελλον τῆς ὑποθέσεως Καζάζη καὶ Κανελλοπούλου;

§26ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι, διότι τὸν ἔλαβον χθὲς καὶ διαρκούσης τῆς συνεδριάσεως ἐσφραγισμένον, πρὸ ὀλίγου δὲ ἀποσφραγίσας αὐτόν, εὗρον μόνον τὰ ἀντίγραφα, τὰ ὁποῖα εἶχον παραγγείλει, ἀντὶ δὲ τῶν ζητηθέντων ἄλλων ἐγγράφων ἐμπεριεκλείετο ἄλλος φάκελλος, ἀφορῶν εἰς τὰ τοῦ ἐν Αἰγίῳ σεισμοῦ. Ἀπὸ τοῦδε ἐν τούτοις καταθέτω τὰ ἀντίγραφα, τὰ ὁποῖα ἔχω.

§27ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, τί μέτρον ἔλαβε διὰ τὸν ὑπενωμοτάρχην Μακρῆν.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἦτο παρὼν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, ὅτε κατέθηκα πληροφορίας ζητηθείσας παρὰ διαφόρων Βουλευτῶν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀπήντησα εἰς τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸν ὑπενωμοτάρχην Παναγιώτην Μακρῆν. Οὗτος, κατὰ τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας, κατάγεται ἐκ τοῦ χωρίου Βρωμοβρύσεως τοῦ δήμου Ἀμφείας τῆς ἐπαρχίας Καλαμῶν, καὶ ὄχι ἐκ τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης, ὡς παρεστήθη, οὐδ’ ἀνήκει εἰς τὴν ἐπαρχίαν, ὅπου εἶναι τοποθετημένος· ἄλλως τε ἐν Μελιγαλᾷ, οὗ γίνεται μνεία ὡς τόπου τῆς σταθμεύσεως τοῦ εἰρημένου ὑπενωμοτάρχου, δὲν εἶναι τοποθετημένος ὁ Παναγιώτης Μακρῆς, ἀλλ’ ἕτερος ὑπενωμοτάρχης, ὁ Νικόλαος Παπαδόπουλος.

§29ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὑποθέτω, ὅτι ἡ ὑπηρεσία δὲν θὰ ἔδωκεν ἀκριβεῖς πληροφορίας, διότι ἦτο ἀδύνατον νὰ παραπονεθῇ ὁ συμπολίτης μου ἄνευ λόγου. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα, ὅτι δὲν κατάγεται ἐκ τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης, εἶναι ἀληθὲς, ἀλλὰ γειτνιάζουσι κατὰ τοσοῦτον καὶ τὰ συμφέροντα τῶν δύο ἐπαρχιῶν εἶναι τόσον στενῶς συνδεδεμένα, ὡς νὰ ἦναι τῆς αὐτῆς ἐπαρχίας. Ὅλοι οἱ κάτοικοι τοῦ δήμου αὐτοῦ, ἀπὸ τοῦ ὁποίου κατάγεται ὁ ὑπενωμοτάρχης οὗτος, ἡ πρωτεύουσα τοῦ δήμου τοῦ ὁποίου ἀπέχει 1½ ὥραν ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ δήμου Οἰχαλίας, ὅλοι αὐτοὶ ἐμπορεύονται εἰς τὸ Μελιγαλᾶ, ὡς τὸ πλησιέστερον μέρος, κατὰ συνέπειαν ἐπειδὴ ὁ ὑπενωμοτάρχης αὐτὸς ἔδωκεν ἀφορμὰς εἰς ἐγκλήματα ἰδιαιτέρας χροιᾶς, οὐχὶ ἐκείνης τῆς ὑπηρεσίας του, περὶ ὧν ἡ Δικαιοσύνη δὲν ἐπελήφθη ἀκόμη, ἐνῷ ἐδόθησαν κατ’ αὐτοῦ καταγγελίαι, καὶ ἐπειδὴ τόσα συμφέροντα τῶν συνδημοτῶν του, μετά τινων τῶν ὁποίων διάκειται οὐχὶ φιλικῶς, δύνανται νὰ κινδυνεύσωσι, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸν τῆς Δικαιοσύνης, τὸν μὲν, νὰ διατάξῃ νὰ ἀπομακρυνθῇ ἐκεῖθεν ὁ ὑπενωμοτάρχης οὗτος, τὸν δὲ, νὰ διατάξῃ νὰ ἐπιληφθῇ ἡ Δικαιοσύνη τῶν καταγγελιῶν, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο.

§30ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἐτηλεγράφησα ἀπὸ προχθές.

§31ΚΟΡΠΑΣ. Πρό τινων ἡμερῶν ἀνέγνων ἐν τῷ τύπῳ, ὅτι κληρωτὸς τοῦ δήμου Πατρέων, ὀνόματι Γεώργιος Εὐσταθίου, ἐξῃρέθη ὑπὸ τοῦ ἐνταῦθα ἐκτάκτου Στρατολογικοῦ Συμβουλίου ὡς σωματικῶς ἀνίκανος. Ἐπειδὴ ἡ ἐξαίρεσις αὕτη ἔδωκεν ὑπονοίας εἰς σχόλια, καὶ ἐπειδὴ τὰ τοιαῦτα νομίζω δὲν πρέπει νὰ μένωσιν ἀπαρατήρητα, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἀλληλογραφίαν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὴν σύλληψιν, προσαγωγὴν καὶ ἐξαίρεσιν τοῦ κληρωτοῦ τούτου, ὡς ἐπίσης καὶ τὴν γνωμοδότησιν τοῦ ἐκτάκτου Στρατολογικοῦ Συμβουλίου. Ἰδοὺ δὲ ἐν ὀλίγαις λέξεσι τί ἐπὶ τοῦ προκειμένου συνέβη. Ὁ καθυστερούμενος οὗτος κληρωτὸς, προσαχθεὶς, διὰ νὰ ὑπηρετήσῃ, προεφασίσθη ἀνικανότητα, ἐπαγομένην ὑπὸ τοῦ νόμου ἐξαίρεσιν· ὁ ἰατρὸς τοῦ Στρατολογικοῦ Γραφείου ὤφειλε νὰ παραπέμψῃ αὐτὸν εἰς τὸ ἁρμόδιον Στρατολογικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον ἦτο τὸ τοῦ νομοῦ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, ἀφοῦ οὗτος εἶναι κληρωτὸς τοῦ δήμου Πατρέων, ἀλλ’ ἀντὶ τούτου τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν παρέπεμψεν αὐτὸν πρὸς ἐξέτασιν ἐνώπιον τοῦ ἐνταῦθα ἐκτάκτου Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον δι’ ἀποφάσεώς του τὸν ἐξήρεσεν. Ἡ ἐνέργεια αὕτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ βεβαίως δὲν εἶναι κανονική, ἀλλ’ ἐὰν ἡ γνωμοδότησις καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Συμβουλίου ἔχῃ ὅπως εἶναι διατετυπωμένη ἐν τῷ τύπῳ, εἶναί τι τραγελαφικὸν, διότι τὴν ταυτότητα τοῦ κληρωτοῦ ἐβεβαίωσεν αὐτὸς ὁ ἴδιος κληρωτὸς, ἐνῷ ὁ νόμος ὁρίζει ῥητῶς, ὅτι ἐν μὲν τοῖς στρατολογικοῖς ἐκτάκτοις συμβουλίοις τὴν ταυτότητα βεβαιοῖ ὁ Δήμαρχος, ἐν δὲ τοῖς τακτικοῖς πιστοποιητικὸν τοῦ Δημάρχου, ὁ ὁποῖος ὀφείλει νὰ σημειοῖ τὰς οἰκογενειακὰς περιστάσεις, τὰ χαρακτηριστικὰ κλπ. Δεύτερον, ὅτι διὰ τῆς ἀποφάσεως ταύτης ἐπιβάλλεται εἰς τὸν κληρωτὸν τοῦτον πρόσθετος ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν ὤφειλεν οὗτος νὰ διανύσῃ, ἢ νὰ ἐξαγοράσῃ, ἐνῷ τοιοῦτόν τι ὁ νόμος δὲν περιέχει. Ἐπιθυμῶ λοιπὸν νὰ μάθω, ἂν πραγματικῶς ἐξεδόθη διαταγὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἐναντίου τοῦ νόμου, νὰ παραπεμφθῇ ὁ κληρωτὸς οὗτος ἐνώπιον ἄλλου Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, ἀφοῦ ὑπάρχει Στρατολογικὸν Συμβούλιον ἐν Πάτραις, τὸ ὁποῖον καὶ λειτουργεῖ καὶ πρὸς τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ σταλῇ ὁ κληρωτός. Ὡς πρὸς τὴν ἐξαίρεσιν τούτου ὑπὸ τοῦ ἐνταῦθα Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, δὲν ἐννοῶ βεβαίως, ὅτι ὁ ἰατρὸς ἐξῄρεσε τοῦτον μὴ πάσχοντα, διότι δὲν πιστεύω ποτὲ, ὅτι στρατιωτικὸς ἰατρὸς, γνωρίζων καλῶς τὰς ποινικὰς διατάξεις τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου, ἤθελε ποτὲ προβῆ εἰς τοιαύτην πρᾶξιν. Ἑπομένως δὲν ἐννοῶ, ὅτι κακῶς ἐξῃρέθη ὁ κληρωτός, ἐννοῶ ὅτι, ἂν ὅσα ἡ ἐφημερὶς ἐκείνη ἔγραψεν ἔλαβον χώραν, ὑπῆρξαν δύο ἐνέργειαι ἀκανόνιστοι, ἡ διαταγὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, δι’ ἧς παρεπέμφθη ὁ κληρωτὸς ἐνώπιον ἄλλου Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἡ ἀπόφασις τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, ἥτις δὲν ἦτο πρέπουσα, οὔτε κανονικὴ, διότι περιεῖχε δύο διατάξεις, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι σύμφωνοι πρὸς τὸν νόμον.

§32ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν κατέθηκε, περὶ τῆς ἐνοικιάσεως τοῦ παρὰ τὴν παραλίαν χώρου ἐν Πύλῳ, οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει, ὅτι πρόκειται περὶ χώρου τῆς πλατείας. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἐπισπεύσῃ τὰς ἐνεργείας του καὶ ὡς τάχιστα νὰ κάμῃ χρῆσιν τοῦ διαλυτικοῦ ὅρου τῆς ἐνοικιάσεως, ἵνα ἐπανέλθουν τὰ πράγματα εἰς τὴν προτέραν αὐτῶν κατάστασιν, διότι περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης συμφωνεῖ ὅλη ἡ Πύλος, ὅτι προσγίγνεται μέγιστον ἀδίκημα εἰς τὴν πόλιν.

§33ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους.

§34Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καθ’ ἃ καὶ χθὲς ἔλεγον, ἡ Βουλὴ ἐπεψήφισε τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890. Δὲν ἀμφιβάλλω ὅτι, καθ’ ὃν τρόπον ἐπεψήφισε τὰ ἔσοδα, ἀναγινώσκοντος τοῦ κ. Ἐφόρου τῆς Βουλῆς, θέλει ἐπιψηφίσει κατά τινα τῶν συνεδριάσεων τούτων, ἂν μὴ σήμερον, καὶ τὰ ἔξοδα, ἀναγινωσκόμενα ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ συναδέλφου ἡμῶν. Τὰ ἔσοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890, κατὰ τὸν πίνακα τῶν μεταβολῶν, τὸν ὁποῖον ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργὸς κατέθηκε χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν ἔντυπον, ἀνέρχονται εἰς δρ. 93,543,365. Τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν ἐσόδων μικρὸν διαφέρει τοῦ ποσοῦ τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα ἐπεψηφίσθησαν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889, τὰ ὁποῖα καὶ ταῦτα μικρὸν ὡσαύτως διέφερον τοῦ ποσοῦ τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα εἶχον ψηφισθῆ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888, καὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εἶχον ψηφισθῆ διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887. Καὶ οἱ τέσσαρες οὗτοι προϋπολογισμοί εἰσιν ἔργα τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἠρευνήθησαν ὑπὸ τῆς αὐτῆς Βουλῆς, ἐν τῇ ὁποίᾳ ὑπάρχει ἡ αὐτὴ πλειοψηφία, μηδόλως κατὰ τὴν τετραετίαν ταύτην μεταβληθεῖσα. Τοῦτο μοὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ προβῶ εἰς ἀλλοίαν τινὰ ἔρευναν τῶν περὶ τούτου. Ἀνελογίσθην ὅτι, ἀφοῦ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1890 εἶναι ὁ τέταρτος Προϋπολογισμός, τὸν ὁποῖον ψηφίζει ἡ Βουλὴ αὕτη, δὲν ὑπολείπεται πλέον εἰς αὐτὴν νὰ ψηφίσῃ ἕτερον Προϋπολογισμόν. Ψηφίσασα τέσσαρας Προϋπολογισμούς, μηδόλως διαφέροντας ἀπ’ ἀλλήλων, ὑπεστήριξε πιστῶς τὴν γνωστὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Μοὶ ἐφάνη λοιπὸν, ὅτι ἠδυνάμην, ἀντὶ νὰ ἐρευνήσω τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1890, νὰ ἐρευνήσω τὸν ἀπολογισμὸν τῆς οἰκονομικῆς ταύτης πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ταύτης τετραετίαν ἤδη ὑποστηρίζει. Ἀλλ’ ἡ οἰκονομικὴ αὕτη πολιτικὴ δὲν ἤρξατο ἐφαρμοζομένη μόνον ἀπὸ τοῦ 1887, διὰ τοῦτο ἡ μελέτη αὐτῆς δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς τετραετίας ταύτης, διότι ἡ οἰκονομικὴ πολιτική, ἡ κατὰ τὴν τετραετίαν ταύτην ἐφαρμοσθεῖσα, εἶναι ἡ αὐτὴ οἰκονομικὴ πολιτική, ἥτις εἶχεν ἐφαρμοσθῆ ὑπὸ τοῦ αὐτοῦ Ὑπουργείου καὶ κατὰ τὴν προηγηθεῖσαν τριετίαν, μικρὸν ἀπέχουσαν ἀπὸ τὴν τετραετίαν ταύτην. Ἀληθῶς κατὰ τὰ τελευταῖα ἑπτὰ ἔτη ἐφαρμόζεται ἡ αὐτὴ οἰκονομικὴ πολιτική, καὶ ἐφαρμόζει αὐτὴν ὁ αὐτὸς Ὑπουργός. Τὴν πολιτικὴν ταύτην εἶχεν ἀποδεχθῆ καὶ ἄλλη Βουλὴ προηγηθεῖσα, καὶ ἐφήρμοσεν αὐτὴν τρία ἔτη. Ἐμεσολάβησεν ἀληθῶς χρονικόν τι διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐγένετο ἀνακοπή τις τῆς ἐφαρμογῆς τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος οἰκονομικῆς πολιτικῆς, ἀλλ’ ἡ παροῦσα Βουλὴ ἐπελθοῦσα ἀπεδέξατο καὶ ἐπεψήφισε, καὶ ἐξακολουθεῖ ἀποδεχομένη καὶ ὑποστηρίζουσα τὴν οἰκονομικὴν ταύτην πολιτικήν. Δὲν εἶναι προσῆκον, Κύριοι, νὰ ἐρευνήσωμεν, τί ἐκερδίσαμεν ἐκ τῆς οἰκονομικῆς ταύτης πολιτικῆς, ἢ τί ἐζημιώθημεν ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτῆς; Καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι ἤδη καιρὸς νὰ τὸ ἐρευνήσωμεν, ἀφοῦ μάλιστα, οἱαδήποτε καὶ ἂν ὑπῆρξεν ἡ καταγωγὴ τῆς Βουλῆς ταύτης, ἐγγίζει τὸ τέλος αὐτῆς, καὶ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς αὐτῆς πρόκειται νὰ κληθῇ, ἵνα κρίνῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, ἐν ᾗ περιπτώσει ἠθέλομεν ἐξακολουθεῖ ἔχοντες καὶ κατὰ τὸν ὑπολειπόμενον χρόνον τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα. Πρέπει νὰ φωτίσωμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, διὰ νὰ μάθῃ κατὰ τίνα τρόπον διεχειρίσθησαν τὴν ἐντολὴν αὐτοῦ οἱ ἀντιπρόσωποι αὐτοῦ, οἱ ἀποσταλέντες εἰς τὸ Κοινοβούλιον κατὰ τὴν 4 Ἰανουαρίου 1887. Πρέπει ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων, καὶ ἐν συνειδήσει τῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, νὰ σπεύσῃ, εἴτε νὰ διορθώσῃ τὰ πράγματα, ἀναστέλλων τὸν ῥοῦν αὐτῶν, εἴτε νὰ ἀνατρέψῃ τὸ ὑπάρχον καὶ ἐγκαταστήσῃ ἄλλο πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐγκρίνει. Μοὶ ἐφάνη ἄλλως, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι ἀληθὴς ματαιοπονία νὰ ἐρευνήσω τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1890 καὶ νὰ ἀπασχολήσω τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὀγδοήκοντα ἢ καὶ περισσότεροι φαίνονται τοσοῦτον ἀνυπόμονοι νὰ φθάσωσιν εἰς τὸ τέλος τῆς ἐργασίας ταύτης, ὥστε ἐρεθίζονται καὶ ἀγανακτοῦσιν, ὅταν συνάδελφοι αὐτῶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει ζητῶσι λόγον διὰ τὰς παρανομίας, τὰς ὁποίας τὸ Ὑπουργεῖον διέπραξεν, ἢ διὰ νὰ συζητήσωσιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὅτι δὲ ἤθελον πράξει ματαιοπονίαν, μοὶ τὸ ἐδίδαξεν αὐτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργός, διότι αὐτὸς διὰ τῆς τακτικῆς αὐτοῦ μοὶ ἔκαμε γνωστὸν, ὅτι, ὅσα καὶ ἂν λέγωμεν, εἰσέρχονται ἀπὸ τὸ ἓν οὖς αὐτοῦ καὶ ἐξέρχονται ἀπὸ τὸ ἕτερον, ὅτι οὐδεμίαν δίδωσι προσοχὴν εἰς αὐτὰ, τελευταῖον δ’ ὅτι εἰς τοσοῦτον ἐξίκετο τὸ θράσος αὐτοῦ, ὥστε οὐδὲ ν’ ἀπαντήσῃ ἠξίωσε πρὸς τὰ λεχθέντα ἀπὸ τρεῖς ῥήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἵτινες, μετὰ μεγάλης εὐσυνειδησίας ἐκπληρώσαντες τὸ καθῆκόν των, ἔσπευσαν νὰ προβάλωσι τὰς περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου γνώμας των. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐφαρμόζει τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν του ἀπὸ τοῦ 1882, ὅτε διεδέχθη τὸν ἀείμνηστον Κουμουνδοῦρον ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, τοῦ ὁποίου Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐτύγχανεν ὁ Βουλευτὴς ἐκ Τριφυλίας. Τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1882 συνέταξε καὶ εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν οὐχὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διότι τότε δὲν ἐτύγχανεν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀλλ’ ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅστις ἐτύγχανεν Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐκείνῳ. Λαμβάνω λοιπὸν ὡς ἀφετηρίαν τῆς ἐρεύνης μου, ὡς ἀρχὴν τῆς μελέτης μου ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τῆς οἰκονομικῆς πολιτικῆς τοῦ Ὑπουργείου, τὸν Προϋπολογιγὸν τοῦ 1882, ὅστις εἶναι ἔργον αὐτοῦ. Λαμβάνω δὲ αὐτὸν κατ’ ἀνάγκην καὶ δι’ ἄλλον λόγον, διότι τὸ 1882 ἦτο τὸ πρῶτον ἔτος μετὰ τὴν ἕνωσιν τῶν κατὰ τὸ 1881 προσαρτηθεισῶν εἰς τὸ Κράτος νέων ἐπαρχιῶν, ὁ δὲ Προϋπολογισμὸς αὐτοῦ εἶχε περιλάβει καὶ τὰ ἔσοδα, ἅτινα προσεδοκῶντο ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν τούτων, καὶ τὰ ἔξοδα, ἅτινα προεκάλει ἡ διοίκησις αὐτῶν. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1882 εἶναι ἤδη ἐκτετελεσμένος, δυνάμεθα μάλιστα νὰ ἔχωμεν ὁριστικὰ καὶ βέβαια ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, καὶ νὰ γνωρίζωμεν ἐπακριβῶς τοὺς ἀριθμοὺς καὶ τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὸ 1882 ἐπορίσθη τὸ Κράτος, καὶ τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἐδαπάνησεν εἰς τὰς ἀνάγκας αὐτοῦ. Κατὰ τὸ 1882 εἰσεπράχθησαν 65,801,370:04 παλαιῶν δραχμῶν, ἤτοι δραχμαὶ νέαι 58,751,223. Ἐπειδὴ ὅμως ἐκ τῶν ἐσόδων τούτων εἰσί τινα, τὰ ὁποῖα δὲν ἦσαν ἔσοδα τακτικά, ἀλλ’ ἔκτακτα, ὡς προερχόμενα ἐξ ἀντιτίμου τοῦ ἐκποιηθέντος τότε ἀχρήστου ὑλικοῦ τοῦ πολέμου καὶ ἐκ τῆς νομισματοποιίας, ἀνερχόμενα εἰς 4,941,316, τὰ τακτικὰ ἔσοδα τοῦ 1882 συνίσταντο μόνον εἰς 53,809,907. Ἀπὸ τοῦ 1882 ὅμως ἤρξατο ἐφαρμοζομένη ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος οἰκονομικὴ πολιτική, ἕνεκα δὲ αὐτῆς προέβημεν εἰς αὔξησιν τῶν ἐσόδων. Εἰς δύο πόδας στηρίζεται ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἥτις ἤρξατο ἐφαρμοζομένη ἀπὸ τοῦ 1882· ὁ μὲν τῶν ποδῶν τούτων εἶναι ἡ διὰ παντὸς μέσου αὔξησις τῶν ἐσόδων, ὁ δὲ ἄλλος ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων. Ἐπειδὴ δὲ νῦν ἐρευνῶμεν τὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων, ἀνάγκη νὰ ἐρευνήσωμεν, πόσα ἔσοδα εἰσεπράχθησαν ἀπὸ τοῦ 1882 καθ’ ἕκαστον τῶν μέχρι τοῦδε ἐτῶν περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1882 εἰσπραχθέντων. Κατὰ τὸ 1883 εἰσεπράχθησαν 58,537,556:10, ἤτοι περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1882 εἰσπραχθέντων 4,727, 649:10. Κατὰ τὸ 1884 εἰσεπράχθησαν 60,744,636:66, ἤτοι περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1882 εἰσπραχθέντων 6,934, 729:66. Κατὰ τὸ 1885 εἰσεπράχθησαν 59,436,676:10, ἤτοι περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1882 κατὰ 5,626,769:10. Κατὰ τὸ 1886 εἰσεπράχθησαν 62,151,128:28, ἤτοι περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1882 κατὰ 8,341.221:28. Κατὰ τὸ 1887 εἰσεπράχθησαν 82,849,805:38, ἤτοι περισσότερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1882 κατὰ 29, 039,898:38. Κατὰ τὸ 1888 εἰσεπράχθησαν 89,343,288:05, ἤτοι περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1882 κατὰ 35,533,381:05. Τοῦ 1889 τὰ ἀποτελέσματα δὲν ἐγνώσθησαν ἤδη, διότι οὐδ’ ἐξ ἀπολογισμοῦ ἠδυνάμεθα νὰ γνωρίσωμεν αὐτὰ, ὡς ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν ἐμάθομεν τὰ εἰσπραχθέντα ἔσοδα κατὰ τὰ ἔτη 1882–1888, οὐδ’ ἐκ πίνακος, οἷος ὁ δημοσιευθεὶς περὶ τῶν εἰσπραχθέντων ἐσόδων κατὰ τὸ 1888. Δυνάμεθα ὅμως νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι καὶ κατὰ τὸ 1889 θέλει ὑπάρξει ὡς ἔγγιστα ἡ αὐτὴ διαφορὰ μεταξὺ τῶν ποσῶν τῶν ἐσόδων, τὰ ὁποῖα προϋπελογίσθησαν, καὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα θέλουσιν εἰσπραχθῆ, ἥτις ὑπῆρξε μεταξὺ τῶν προϋπολογισθέντων καὶ εἰσπραχθέντων ἐσόδων τοῦ 1888. Ὅθεν, ἀφοῦ τὰ προϋπολογισθέντα προσδιωρίσθησαν εἰς 96,449,453, δυνάμεθα νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι τὰ κατὰ τὸ 1889 εἰσπραχθησόμενα θέλουσιν ἀνέλθει εἰς 90,000,000. Ἑπομένως τὰ εἰσπραχθησόμενα κατὰ τὸ 1889 θέλουσιν εἶσθαι περισσότερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1882 κατὰ 36,190,000. Ἄν ἀθροίσωμεν τὰ ποσὰ ταῦτα, τὰ ὁποῖα καθ’ ἕκαστον τῶν ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1890 ἐτῶν εἰσεπράχθησαν περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1882 εἰσπραχθέντων, θέλομεν ἀνεύρει, ὅτι ταῦτα ἀνέρχονται εἰς 126,393,741:57. Τὰ ποσὰ δὲ ταῦτα, τὰ περιπλέον εἰσπραχθέντα, δὲν παρήχθησαν ἔκ τινος μεταλλείου, τὸ ὁποῖον ἐκαλιέργησε κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα ἡ Κυβέρνησις, οὐδ’ ἔκ τινος ὀρυχείου, τὸ ὁποῖον ἀνεκαλύφθη. Τὰ ποσὰ ταῦτα ἐπορίσθη διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων, οἵτινες ὑπῆρχον, καὶ διὰ τῆς ἐπιβολῆς νέων φόρων. Οὕτως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὰ ἑπτὰ ταῦτα ἔτη ὑπεχρεώθη νὰ εἰσφέρῃ περισσότερα ὅσων εἶχεν εἰσφέρει κατὰ τὸ 1882 δραχ. 126,393,741. Ἐπεθύμουν νὰ εἴχετε τὴν ἀνοχὴν ν’ ἀκούσητε, ποία ὑπῆρξε καὶ κατὰ τίνα τρόπον ἐλειτούργησεν ἡ φορολογικὴ νομοθεσία τῆς Κυβερνήσεως· ἐπεθύμουν δὲ τοῦτο, διότι ἠθέλατε κατανοήσει, ὅτι τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων καὶ ἐκ τῆς προσθήκης τῶν νέων φόρων, εἰσεπράχθησαν διὰ μεγάλης βλάβης τῆς παραγωγῆς, καὶ δι’ ἐξαντλήσεως τῶν ἐν τῇ χώρᾳ κεφαλαίων, τὰ ὁποῖα ἦσαν προωρισμένα εἰς ἐνίσχυσιν τῆς παραγωγῆς. Καὶ ἐπορίσθημεν αὐτὰ κατὰ τοιοῦτον τρόπον, ἕνεκα τῆς ἀμαθείας, ἥτις ἐπεκράτησε κατὰ τὴν δημιουργίαν τῆς φορολογικῆς ταύτης νομοθεσίας, καὶ τῆς τραχύτητος, ἥτις ἐπεκράτησε κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῆς. Ἐκπλήσσομαι δὲ, πῶς ἠδυνήθη νὰ ὑποκύψῃ εἰς τὰ ἐκ τούτων παραχθέντα ἀποτελέσματα ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Καὶ πρῶτον ἂς ἀσχοληθῶ περὶ τῆς φορολογίας ἑνὸς προϊόντος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐκ τῶν πολυτιμοτέρων προϊόντων τοῦ τόπου. Καὶ ὠνόμασα πολύτιμον τὸ προϊόν τοῦτο, διότι εἶναι ἁπλῆ ἡ χρησιμότης αὐτοῦ, ἀφοῦ χρησιμεύει καὶ ὡς βοηθητικὸν εἰς τὴν παραγωγὴν ἄλλου προϊόντος, ἀλλὰ καὶ αὐτοτελῆ ἀποτελεῖ παραγωγήν, ἥτις εἶναι ἀληθὴς ἐθνικὴ βιομηχανία. Ὁμιλῶ περὶ τοῦ προϊόντος τοῦ οἴνου. Ὁ οἶνος εἶναι ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ ἡμερομισθίου τοῦ ἐργάτου, ἐπηρεάζει δὲ διὰ τοῦτο τὴν καλλιέργειαν καὶ τῶν ἄλλων προϊόντων, τὰ ὁποῖα καλλιεργοῦνται ἐν τῇ χώρᾳ, καὶ τοῦ πολυτιμοτάτου πάντων, τοῦ προϊόντος τῆς σταφίδος. Εἰς τοὺς ἐργάτας, οἵτινες ἀσχολοῦνται εἰς τὴν καλλιέργειαν τῆς σταφίδος, δὲν παρέχεται μόνον ἡμερομίσθιον εἰς χρήματα, ἀλλὰ καὶ ποσὸν οἴνου καθ’ ἡμέραν. Ἡ εὐθηνεία συνεπῶς ἢ ἡ μεγάλη τιμὴ τοῦ οἴνου ἐπηρεάζει τὴν καλλιέργειαν τῆς σταφίδος, διότι αὐξάνει ἢ ἐλαττόνει τὰ παραγωγικὰ ἔξοδα αὐτῆς. Διὰ τὸν λόγον τοῦτον ὁ οἶνος εἶναι ἄξιος ἰδίας κυβερνητικῆς προστασίας, αἱ δὲ Κυβερνήσεις εἶχον καθῆκον, οὐχὶ νὰ καταπονήσωσι τὴν παραγωγὴν τοῦ οἴνου καὶ τοὺς καλλιεργητὰς τῆς ἀμπέλου, ἀλλὰ νὰ ἐνισχύσωσιν αὐτοὺς, διότι οὕτω καὶ τὰ παραγωγικὰ ἔξοδα τῆς σταφίδος ἤθελον ἐλαττωθῆ, καὶ ἐν γένει ἡ παραγωγὴ τοῦ οἴνου ἤθελεν ἐνισχυθῆ, ἡ ἐνίσχυσις δὲ τῆς βιομηχανίας ταύτης ἤθελε καὶ αὕτη συντελέσει εἰς τὴν ἰσοζύγισιν τῆς εἰσαγωγῆς πρὸς τὴν ἐξαγωγήν. Ἡ οἰκονομικὴ πολιτική, τὴν ὁποίαν ἐφαρμόζει ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐθεώρησε τὸν οἶνον ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, ἐθεώρησε τὴν παραγωγὴν αὐτοῦ ὡς πηγὴν, ἐκ τῆς ὁποίας ἠδύνατο ἀπ’ εὐθείας νὰ ἀντλήσῃ μεγάλα χρηματικὰ ποσὰ, καὶ κατὰ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ ν’ αὐξήσῃ τὰ ἔσοδα, ὁ πρῶτος δὲ πόρος, ἐξ οὗ ἐζήτησε ν’ αὐξήσῃ τὰ ἔσοδα, ἦτο ἡ δημιουργία φόρου ὑπερμέτρου ἐπὶ τοῦ οἴνου. Διὰ τοῦτο, μόλις εἶχε συμπληρωθῆ ἔτος ἀφ’ ἧς ἀνῆλθεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν 27 Ἀπριλίου 1883, προεκάλεσε νόμον, διὰ τοῦ ὁποίου μετέβαλε τὴν ἕως τότε κρατοῦσαν φορολογίαν τοῦ οἴνου. Καὶ ἐνῷ πρὸ τῆς ἐποχῆς ταύτης ὁ οἶνος ἐφορολογεῖτο διὰ τῆς στρεμματικῆς φορολογίας τῶν ἀμπέλων, μετέβαλε τὴν φορολογίαν εἰς φόρον καταναλώσεως τοῦ οἴνου, ἐπέβαλε φόρον κατ’ ὀκᾶν πέντε λεπτῶν ἐν ταῖς πόλεσιν, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι πλυθησμὸν ἀνώτερον τῶν 40,000 ψυχῶν, 4½ λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν διὰ τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν 20,000–40,000, 4 λεπτῶν διὰ τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν ἀπὸ 15,000 ἕως 20,000, 3½ λεπτῶν διὰ τὰς πόλεις πληθυσμοῦ 10,000 ἕως 15,000 κατοίκων, 3 λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν διὰ τὰς πόλεις πληθυσμοῦ 5,000–10,000 κατοίκων, 2½ λεπτῶν διὰ τὰς πόλεις πληθυσμοῦ 2,000–5,000, ψυχῶν, 2 λεπτῶν διὰ τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν 500–2,000, 1½ λεπτῶν διὰ τὰς κώμας καὶ τὰ χωρία πληθυσμοῦ 100–500 ψυχῶν. Ὁ Πρωθυπουργὸς εἰς ἓν ἀπέβλεπεν ἀποτέλεσμα, πῶς νὰ εἰσπράξῃ μεγαλείτερον ἐκ τῆς φορολογίας ἔσοδον, καὶ ἀνέγραψεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἔσοδον ἐκ τοῦ φόρου τούτου δραχμῶν 3,200,000. Ἀλλ’ ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου ὑπέστη τοιαύτην ἀποτυχίαν, ὥστε αὐτὸς οὗτος ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐν τῇ κυβερνήσει ἔτι τυγχάνων, ἠναγκάσθη νὰ μὴ ἐπιζητήσῃ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου ἐν ταῖς πλείστας τῶν ἐπαρχιῶν τοῦ Κράτους, μόλις δὲ ἠδυνήθη νὰ εἰσπράξῃ 789,209:18, ἀντὶ τῶν 3,200,000, τὰς ὁποίας εἶχε προϋπολογίσει. Κατὰ τὸ 1885 ἐφηρμόσθη τὸ αὐτὸ σύστημα τῆς ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ νομοθετικῆς φορολογίας, καὶ ἐκ τῶν 2,500,000, αἵτινες εἶχον προϋπολογισθῆ ὡς ἔσοδον, εἰσεπράχθησαν μόνον 398,835. Κατὰ τὸ 1886 ἡμεῖς, τυγχάνοντες ἐν τῇ κυβερνήσει, ἐσπεύσαμεν νὰ μεταβάλωμεν τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου, μετατρέψαντες τὸν φόρον ἀπὸ ἐμμέσου φόρου εἰς ἄμεσον, προσδιορίσαντες δὲ τὸ ποσὸν αὐτοῦ εἰς ½ λεπτοῦ κατ’ ὀκᾶν ἐν ταῖς κώμαις, αἵτινες εἶχον πληθυσμὸν κατώτερον τῶν 2,500 ψυχῶν, εἰς ἓν λεπτὸν διὰ τὰς πόλεις τὰς ἐχούσας πληθυσμὸν ψυχῶν 2500–5000, καὶ εἰς 2 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν διὰ τὰς πόλεις, αἵτινες εἶχον πληθυσμὸν ἀνώτερον τῶν 5,000. Ἐκ τῆς τοιαύτης δὲ φορολογίας τοῦ οἴνου εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1886 δραχμαὶ 826,231:06, ἤτοι ὑπὲρ τὸ διπλάσιον τοῦ κατὰ τὰ προηγηθέντα ἔτη εἰσπραχθέντος ἐκ τῆς ὑπερόγκου φορολογίας, ἣν εἶχε νομοθετήσει κατὰ τὸ 1883 ὁ Πρωθυπουργός. Κατὰ τὸ 1887 ὅμως, διατελῶν οὗτος ἐν τῇ κυβερνήσει, δὲν ἐτόλμησε μὲν νὰ μεταβάλῃ τὸ φορολογικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τῇ προτάσει ἡμῶν ἐνομοθετήθη, πεισθεὶς, ὅτι ἦτο ἀνεφάρμοστος ἡ ὑπ’ αὐτοῦ νομοθετηθεῖσα φορολογία ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, ηὔξησεν ὅμως τὸν φορολογικὸν ὅρον εἰς 2 λεπτὰ κατ’ ὀκᾶν ἐν πάσαις ταῖς πόλεσι, καὶ ἐπέβαλε προσέτι δύο δεκατημόρια ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ τούτου ὅρου, εἰσέπραξε δ’ οὕτω κατὰ τὸ 1887 δραχμὰς 2,027,710:24 καὶ κατὰ τὸ 1888 δραχμὰς 1,988,129:10. Ἀλλὰ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ὁ Πρωθυπουργὸς εἰσέπραξε κατὰ τὰ 1887 καὶ 1888 ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ τῇ προτάσει ἡμῶν ψηφισθέντος νέου συστήματος φορολογίας, πλείω τῶν κατὰ τὰ 1884 καὶ 1885 διὰ τοῦ ὑπ’ αὐτοῦ προταθέντος φορολογικοῦ συστήματος εἰσπραχθέντων, εἰσὶν ἄξια προσοχῆς ἥσσονος ἢ ὅσης τυγχάνει ἀξίας ἡ δοκιμασία, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέβαλε μίαν τάξιν φορολογουμένων, τὴν τάξιν τῶν παραγωγῶν τοῦ οἴνου. Ἐὰν αἱ Κυβερνήσεις μεταβάλλωσιν ἑκάστοτε διὰ νόμων τὰ φορολογικὰ συστήματα, αὐξάνουσαι ἢ μειοῦσαι τοὺς φορολογικοὺς ὅρους, ὅπως εἰσπράξωσιν ὅσῳ τὸ δυνατὸν περισσότερα, ἡ ἐργασία τῶν αὕτη ἐνασκεῖ ὀλεθρίαν ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ ἐκείνων, οἵτινες ἐργάζονται διὰ νὰ παραγάγωσιν οἶνον. Ὑπῆρξε δὲ ἀληθῶς ἡ ἐπιῤῥοὴ, τὴν ὁποίαν ἐξήσκησεν ἐπὶ τῆς καλλιεργείας τῆς ἀμπέλου καὶ ἐπὶ τῶν παραγωγῶν τοῦ οἴνου τὰ μάλα δυσάρεστος. Ἐπειδὴ δὲ συνεχεῖς ἐποιήσατο δοκιμὰς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διαφόρων τρόπων φορολογίας τοῦ οἰνοπνεύματος, ἦτο τοσοῦτον δυσάρεστος πρὸς τούτοις καὶ ἡ ἐπιῤῥοή, τὴν ὁποίαν ἤσκησαν αἱ τοιαῦται δοκιμαὶ φορολογίας τῶν οἰνοπνευμάτων, ὥστε ὑπῆρξαν περιφέρειαι ἐν τῇ Πελοποννήσῳ, ἐν αἷς τὸ προϊὸν τῆς ἀμπέλου εἶχε καταλειφθῆ, προορισθὲν ὑπὸ τῶν καλλιεργητῶν νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τροφὴν τῶν χοίρων. Ὁμιλῶ περὶ τῆς φορολογίας τῶν οἰνοπνευμάτων, ἥτις τῷ ὄντι κατεδήλωσε τὴν ἀμάθειαν ἐκείνων, οἵτινες ἐδημιούργησαν τὴν νομοθεσίαν ταύτην. Διὰ τοῦ νόμου τῆς 5 Ἀπριλίου 1883 ἐψηφίσθη πρώτην φορὰν νόμος περὶ φορολογίας τοῦ ζύθου καὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, καὶ προσδιωρίσθη ὁ ἐπ’ αὐτῶν φόρος εἰς 1 δραχμὴν κατ’ ὀκᾶν ἐπὶ τοῦ ἀνύδρου οἰνοπνεύματος καὶ εἰς 30 λεπτὰ ἐπὶ τοῦ ζύθου. Κατὰ δὲ τὸ 1884, κατὰ τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ φόρος οὗτος, ὁ Πρωθυπουργὸς ὑπέλαβεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ προσδοκᾷ πρόσοδον 2,140,000, ἀλλ’ εἰσέπραξε μόνον 702,607:76. Κατὰ τὸ 1885 ἡ ἐκ τοῦ φόρου τούτου εἴσπραξις κατέπεσεν ἐπαισθητῶς, διότι εἰσεπράχθησαν μόνον 416,385:13 ἐκ τῶν 700,000, αἵτινες εἶχον προϋπολογισθῆ. Κατὰ τὸ 1886, μολονότι κατὰ τοὺς 18 μῆνας τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους τούτου ἐκυβέρνα ὁ Πρωθυπουργὸς, δὲν ἠδυνήθη νὰ εἰσπράξῃ, εἰμὴ μόνον 438,914:67. Διὰ τοῦτο ἀπηλπίσθη ἐκ τῆς φορολογικῆς ταύτης νομοθεσίας του, καὶ κατὰ τὸ 1887 διὰ τοῦ νόμου τῆς 28ης Μαΐου μετέβαλεν αὐτὴν, καὶ ἀπεδέχθη ἕτερον σύστημα φορολογίας τοῦ ζύθου καὶ τῶν οἰνοπνευμάτων. Ἐκ τοῦ συστήματος τούτου προσεδόκα νὰ εἰσπράξῃ 900,000, καὶ τοσαύτας ἀνέγραψεν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἀλλὰ δὲν ἠδυνήθη νὰ εἰσπράξῃ, εἰμὴ 449,979:77, κατὰ δὲ τὸ 1888 ἐκ τῶν 900,000, ἃς εἶχεν ὡσαύτως προϋπολογίσει, μόνον δραχ. 566,515:53, ἂν καὶ εἶχε πληροφορήσει τὴν Βουλὴν διὰ τοῦ κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1888 ὑποβληθέντος πίνακος, ὅτι εἶχε βεβαιωθῆ ἐκ τοῦ φόρου τούτου ποσὸν δρ. 631,895. Ἡ ἀποτυχία ὅμως καὶ τῆς νέας ταύτης νομοθετικῆς ἀποπείρας ἠνάγκασε τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ περιορίσῃ τὰς ἐκ τῆς φορολογίας τοῦ προϊόντος τούτου ἀλόγους προσδοκίας του, καὶ νὰ προβάλῃ νόμον νέον εἰς τὴν Βουλὴν, διὰ τοῦ ὁποίου ἠρκέσθη νὰ προϋπολογίσῃ ὡς ἔσοδον ἐκ τοῦ φόρου κατὰ τὸ νέον τοῦτο σύστημα ποσὸν δραχ. 450,000 περίπου, καὶ ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος οὗτος, ἐνθυμοῦμαι ποίαν ὁ Πρωθυπουργὸς ὑπεκρίνετο ὅτι ἐπεδείκνυε μέριμναν ὑπὲρ τῶν φορολογουμένων, παραστήσας εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἠλάττονε τοὺς φόρους, διότι προσεδόκα νὰ εἰσπράξῃ διὰ τοῦ νέου νόμου δραχ. 450,000, ἐνῷ διὰ τοῦ παλαιοῦ προϋπελόγιζε ποσὰ μεγαλείτερα, τὰ ὁποῖα ὅμως οὐδέποτε εἶχεν εἰσπράξει. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι μίαν πρωίαν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἀνεγίνωσκον εἰς τὰς ὑπουργικὰς ἐφημερίδας τῶν Ἀθηνῶν μετάφρασιν ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν ἡ «Σημαία» τοῦ Λονδίνου, τὸ γνωστὸν «Standart», μετέδιδεν εἰς τὸν εὐρωπαϊκὸν κόσμον, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος κατώρθωσε νὰ ἀνακαλύψῃ νέον πόρον καὶ νὰ ἀσφαλίσῃ ἔσοδον 10,000,000. Τὸ «Standart» ἐδημοσίευσε ταῦτα, ἵνα μάθωσιν οἱ κεφαλαιοῦχοι τὸν νέον πλοῦτον, ὃν ἀνεκάλυψεν ὁ Πρωθυπουργὸς, καὶ νὰ μὴ διστάσωσι νὰ συναλλαχθῶσι μετ’ αὐτοῦ, παρέχοντες αὐτῷ δάνεια· καὶ ὁ νέος πλοῦτος, ὁ ἐπινοηθεὶς ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ νέος πόρος, ἦτο τὸ νομοθετηθὲν κατὰ τὰ 1883 σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐπέκρινα τότε ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἔκτοτε σχεδὸν κατὰ πᾶν ἔτος ἐξήλεγξα καὶ ἐπέκρινα κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἑπομένως νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπαναλάβω τὸ ἔργον τοῦτο καὶ νῦν. Ἀλλὰ βεβαίως ὁ Πρωθυπουργὸς προσεδόκα, ὅτι θέλει εἰσπράξει 10,000,000, τὰ πράγματα ὅμως ἐδίδαξαν αὐτὸν, ὅτι οὐδὲ 10 οὐδὲ 5 ἑκατομμύρια ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τοῦ φόρου τούτου. Κατὰ τὸ 1884, τὸ πρῶτον τοῦτο ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐξετελέσθη ὁ νόμος περὶ δικαιώματος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, εἰσπραττομένου κατὰ τὴν ἐκκοπὴν, ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅστις ὑπελόγιζεν ὅτι ἤθελεν εἰσπράξει 10,000,000, εἰσέπραξε μόνον 3,023,588:63, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ ἔτους ἐκείνου. Ἀλλὰ, διὰ νὰ εἰσπράξῃ ταῦτα, ἐδαπάνησεν 176,252:24 δραχ. διὰ τὰς ταινίας, καὶ 834, 294:36 δι’ ἔξοδα καπνοκοπτηρίων, ἤτοι ἐδαπάνησε δραχ. 1,010,546:60, ἵνα εἰσπράξῃ τὰ 3,023,588. Οὕτως ἡ καθαρὰ πρόσοδος ἐκ τοῦ φόρου τούτου, τὸν ὁποῖον ἀνήγγειλε διὰ τῆς μνημονευθείσης παγκοσμίου ἐφημερίδος τοῦ Λονδίνου, περιωρίσθη εἰς 2,013,042:03. Καὶ ἀπέδωκα τὴν διὰ τῆς Λονδινείου «Σημαίας» δημοσίευσιν τῆς ψευδοῦς ταύτης εἰδήσεως εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν, διότι γνωστὸν πλέον εἶναι, ὅτι ὁ ἐν Ἀθήναις ἀνταποκριτὴς τοῦ «Standart» εἶναί τις, ὅστις διωρίσθη ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ὑπάλληλος, μισθοδοτούμενος ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ χρησιμεύων ἵνα μεταδίδῃ εἰς τὸ «Standart» τὰς εἰδήσεις, τὰς ὁποίας ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπιθυμεῖ νὰ δημοσιεύῃ. Ὁ φόρος ὁ ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ εἶχε προσδιορισθῆ διὰ τοῦ νόμου τῆς 27 Ἀπριλίου 1883 εἰς δραχ. 3 κατ’ ὀκᾶν, τῇ προσθήκῃ δὲ δικαιωμάτων ἄλλων, εἰσπραττομένων μετὰ τοῦ φόρου κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ καπνοῦ εἰς τὰ καπνοκοπτήρια, εἰς δραχ. 3,80. Κατὰ τὸ 1885 προϋπελογίσθη ὡς ἔσοδον ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ, οὐχὶ πλέον τὸ ποσὸν τῶν 10 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ 3,501,328, εἰσεπράχθησαν ὅμως, 2,821,841:88. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀγορεύων ἄλλοτε ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἄλλος τις φίλος αὐτοῦ, ὅστις δυστυχῶς κωλύεται νὰ παρευρίσκηται κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην ἐν τῇ αἰθούσῃ ἡμῶν, καὶ τρίτος ἔτι φίλος αὐτοῦ, ὃν ἀπέστειλε πρὸ διετίας, ἵνα ἀντιπροσωπεύσῃ τὴν Ἑλλάδα παρά τινι Αὐλῇ, ἔλεγον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι εἰσεπράχθησαν ὀλιγώτερα κατὰ τὸ 1885 τῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος εἰσπραχθέντων ἕνεκα τῆς χαλαρᾶς ἐνεργείας ἡμῶν, οἵτινες ἐκυβερνῶμεν τότε, ἢ καὶ ἕνεκα προαιρέσεως ἡμῶν, ὅπως παραλύσωμεν τὴν φορολογικὴν ταύτην νομοθεσίαν, παριστῶντες ἀποτελέσματα ὑποδεέστερα. Ἀλλὰ νῦν ὁ δημοσιευθεὶς ἀπολογισμὸς τοῦ 1885 ἀποδεικνύει, ὅτι ψευδῶς ἠτιᾶτο ἡμῶν τότε καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ, διότι βεβαιοῖ, ὅτι εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1885 δρ. 2,821,841:88 ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ, ἐδαπανήθησαν δὲ μόνον 581,658:25 καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ καθαρὰ πρόσοδος τοῦ 1885 ἀνῆλθεν εἰς δρ. 2,240,183:63, ἐν ᾧ ἡ κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος 1884 καθαρὰ πρόσοδος ἐκ τοῦ φόρου τούτου ἦτο ὑποδεεστέρα, ἀνελθοῦσα μόνον εἰς δραχ. 2,013,042:03, ἕνεκα τῆς κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο γενομένης σπατάλης ἐν ταῖς πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ φόρου τούτου δαπάναις, ἀνελθούσαις εἰς 1,010,546:60, ἀντὶ τῶν 581,658:25, ἃς ἐδαπανήσαμεν ἡμεῖς κατὰ τὸ 1885. Ἀλλὰ μήπως κατὰ τὸ 1886, καθ’ ὃ ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκυβέρνησε κατὰ τὰ δύο τρίτα τοῦ ἔτους, ἤτοι κατὰ 8 μῆνας, εἰσεπράχθησαν περισσότερα ἐκ τοῦ φόρου τούτου, ἂν καὶ εἶχε προϋπολογισθῆ ἐξ αὐτοῦ ἔσοδον 5,000,000; Μόνον 1,992,906:94 κατωρθώθη νὰ εἰσπραχθῶσι, χάρις δὲ εἰς τὴν περὶ τὰς δαπάνας φειδὼ ἡμῶν, περιορισάντων τὰ ἔξοδα εἰς 70,431:27 μόνον, ἡ ἐκ τοῦ φόρου τούτου πρόσοδος συνίστατο εἰς 1,922,475:67, ἤτοι κατὰ 90,566:36 ὀλιγώτερον τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1884. Εἶναι δ’ ἀξία περιεργείας ἡ διακύμανσις τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ φόρου τούτου, διότι, κυβερνῶντος τοῦ Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὸ 1884, ἀνῆλθον τὰ ἔξοδα εἰς 1,010,546:60, ὅτε δ’ ἡμεῖς ἐκυβερνῶμεν, κατὰ μὲν τὸ πρῶτον ἔτος περιωρίσθησαν εἰς 581,658:25, κατὰ δὲ τὸ ἑπόμενον εἰς μόνας 70,431:27. Μετὰ τὸ 1886 ἄλλος ἐνομοθετήθη φορολογικὸς ὅρος, διατηρηθέντος μὲν τοῦ συστήματος τῶν κοπτηρίων, προσδιορισθέντος ὅμως τοῦ φόρου εἰς δραχμὰς 4 κατ’ ὀκᾶν· προστιθεμένων δ’ εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν δικαιωμάτων τῶν ταινιῶν καὶ τῆς κοπῆς, τὸ ὑπὸ τῶν καπνοπωλῶν καταβαλλόμενον ποσὸν ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 4,80 κατ’ ὀκᾶν. Εἰσεπράχθησαν ὅμως κατὰ τὸ 1887 δρ. 2,127,948:42, ἐκ τῶν ὁποίων, ἀφαιρουμένων τῶν ἐξόδων, ἀνελθόντων αὖθις εἰς 348,488:50, ὑπελείφθη καθαρὸν ἔσοδον δρ. 1,779,459:92. Κατὰ δὲ τὸ 1888, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους μέχρι τέλους ὁ νέος φορολογικὸς ὅρος, προϋπελογίσθησαν μὲν δραχμαὶ 4,850,000, εἰσεπράχθησαν δὲ 4,599,945:88 διὰ φορολογίας δραχ. 4,80 κατ’ ὀκᾶν, ὡς εἴρηται. Ἀλλὰ γνωστὸν εἶναι εἰς πάντας, ὅτι ἐν Ἑλλάδι ὁ καταναλισκόμενος καπνὸς ἀνέρχεται εἰς δύο ἑκατομμύρια ὀκάδων, τοσοῦτον δὲ ποσὸν ὑπελογίσθη καὶ κατὰ τὸ 1879, ὅτε ἐγὼ ἐπρότεινα πρώτην φορὰν νόμον περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, τοσοῦτον δ’ ὑπελόγισε καὶ κατὰ τὸ 1883 ὁ Πρωθυπουργός. Ἂν δὲ τόσον ποσὸν καπνοῦ ὑπεβάλλετο εἰς τὴν νομοθετηθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ φορολογίαν, ἤθελον εἰσπραχθῆ ἐκ τοῦ φόρου τούτου δρ. 9,600,000 καὶ οὐχὶ 4,599,948, διότι δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς φορολογίαν 2 ἑκατομμύρια ὀκάδων καπνοῦ, ἀλλ’ 850,000 μόνον, ὑπεκφυγόντος τοῦ ὑπολοίπου ποσοῦ τὴν φορολογίαν. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, φορολογεῖται μόνος ὁ ἐν ταῖς πόλεσι, ταῖς πολυπληθέσιν ὅμως, καταναλισκόμενος καπνὸς, οὐχὶ δὲ καὶ ὁ καταναλισκόμενος ἐν ταῖς κώμαις καὶ τοῖς χωρίοις. Ἡ φορολογία λοιπὸν τοῦ καπνοῦ εἶναι φορολογία ἄνισος, ἐπιβαλλομένη εἰς τοὺς κατοίκους τῶν πόλεων, καὶ ἰδίως τῶν μεγάλων, οἱ δὲ καπνοπαραγωγοί, οἵτινες παρεστάθησαν ἄλλοτε ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὡς κύψαντες ὑπὸ τὸ βάρος τοῦ φορολογικοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς ἐπροτείναμεν, ἀναθεματίζουσι νῦν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ, καὶ κραυγάζουσι κατὰ τοῦ μεγάλου καὶ βαρέως φόρου, ὅστις ἐπεβλήθη εἰς τὸν προϊόν αὐτό. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον πολλάκις ἐγένετο λόγος περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐνομοθετήθη ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς πωλήσεως τοῦ σιγαροχάρτου. Διὰ τοῦτο δὲν σκοπῶ νὰ ἐπαναλάβω τὰ περὶ τούτου λεχθέντα. Ἂν ὅμως εἰκονίσω πιστῶς τὰς παραστάσεις τῶν κυρίων Βουλευτῶν, οἵτινες ἠκούσθησαν ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐνομοθετήθη ἐπὶ τοῦ ἐσόδου τούτου ἐκβιασμὸς τῶν πολιτῶν, ὑποχρεουμένων νὰ δίδωσι χρήματα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον καὶ ἂν δὲν καταναλίσκωσι τὸ φορολογούμενον εἶδος. Καὶ ὄντως ἡ Κυβέρνησις ἐκβιάζει τοὺς πολίτας νὰ πληρόνωσι φόρον ἐπὶ ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον οἱ μὲν ἐμπορευόμενοι δὲν δύνανται νὰ ἐμπορευθῶσιν, οἱ δὲ καταναλωταὶ δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ καταναλώσωσιν ἐν ὅλῳ. Ἐννοοῦμεν καλῶς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐπιθυμεῖ ν’ αὐξήσῃ τοὺς φόρους, ἀδιαφορῶν κατὰ τίνα τρόπον οἱ πολῖται θέλουσι πληρόνει αὐτοὺς, καὶ ἐὰν θὰ δύνανται νὰ τοὺς πληρόνωσιν. Ὁ Πρωθυπουργὸς ζητεῖ νὰ εἰσπράξῃ κατὰ τὸ ἔτος 96 ἑκατομμύρια, οὐδὲ φροντίζει, ἂν τὸ ποσὸν τοῦτο, τὸ ὁποῖον ζητεῖ παρὰ τῶν πολιτῶν, ἦναι ὑπέρτερον τῶν δυνάμεων αὐτῶν, καὶ ἑπομένως δὲν θέλωσιν οὗτοι δυνηθῆ νὰ καταβάλωσιν αὐτὸ, οὐδὲ μεριμνᾷ, ἐὰν ὁ τρόπος, καθ’ ὃν τοῦτο εἰσπράττεται, καταπονῇ τοὺς ἐργαζομένους, καὶ ἐξαντλῇ τὰ μέσα τῆς παραγωγῆς. Συνδιελεγόμην ἄλλοτε μετά τινος, ὅστις, εἶναι γνωστόν, ὅτι μετέρχεται τὸ ἔργον τοῦ χρηματιστοῦ. Δὲν συνεδριάζει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἄλλοι χρηματισταὶ συνεδριάζουσι. Μοὶ ἔλεγεν ἐκεῖνος, ὅτι δὲν πρέπει νὰ βαρυθυμῶμεν διὰ τοὺς μεγάλους φόρους, διότι τὰ χρήματα λαμβάνονται ἀπὸ τοὺς μὲν καὶ δίδονται εἰς τοὺς ἄλλους, δὲν ζημιοῦται δὲ οὐδὲ τὸ Κράτος, οὐδὲ ἡ κοινωνία, διότι τὰ χρήματα δὲν ἀπόλλυνται, οὐδ’ ἐξάγονται τοῦ Κράτους. Τὴν πολιτικὴν ταύτην ἐφαρμόζει ἄριστα ὁ προϊστάμενος τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ πολιτικὴ ὅμως αὕτη δὲν εἶναι μόνον ἄδικος, ἀλλ’ εἶναι καὶ ἐπιζήμιος, διότι ἀφαιροῦνται τὰ χρήματα ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀποκτῶσιν αὐτὰ διὰ τῆς πωλήσεως τῶν προϊόντων, τὰ ὁποῖα παράγουσιν· ὅταν δὲ ἀφαιρῶνται ἀπὸ αὐτοὺς περισσότερα ἀπὸ ὅσα οὗτοι δύνανται νὰ εἰσφέρωσιν, ἐμποδίζονται οὗτοι νὰ ἐπεκτείνωσι τὰς ἐργασίας των, συνήθως δὲ καὶ εἰσφέρουσιν οὐχὶ ἀποταμιεύματα, ἀλλὰ τὰ προωρισμένα διὰ τὰς παραγωγικὰς ἐργασίας των, ἀναγκάζονται δὲ εἴτε νὰ περιορίζωσι τὰς παραγωγικὰς ἐργασίας των ἐπὶ μειώσει τῆς παραγωγῆς των, εἴτε νὰ δανείζωνται ἐπὶ καταπονήσει αὐτῆς. Τὰ δὲ χρήματα, τὰ ὁποῖα οὗτοι εἰσφέρουσι, δίδονται εἰς ἄλλους, οἱ ὁποῖοι δὲν παράγουσι, καὶ δίδονται ἐνίοτε οὐχὶ ὡς ἀντάλλαγμα ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν προσφέρουσιν εἰς τὸ Κράτος, ἀλλὰ κατὰ ἰδιότροπον γνώμην, ὅπως θεραπευθῶσιν ἀνάγκαι κομματικαί, ὅπως κρατυνθῇ ἡ πολιτικὴ δύναμις τοῦ Πρωθυπουργοῦ, διαφθειρομένων τῶν ἠθῶν τῶν πολιτῶν. Καὶ οἱ λαμβάνοντες τὰ οὕτως εἰσπραττόμενα χρήματά εἰσι κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν, τὰ δὲ χρήματα ἀφαιροῦνται ἀπὸ τοὺς κατοίκους τῶν ἐπαρχιῶν. Οὕτω καταδικάζομεν εἰς ἀργίαν τοὺς παράγοντας ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, διὰ νὰ διασπείρωμεν τὰ χρήματα ἐν Ἀθήναις, ὅπως προσεταιρισθῶμεν ἀνθρώπους, συνηγοροῦντας ὑπὲρ ἡμῶν, ἢ γράφοντας ἐν ταῖς ἐφημερίσι καὶ ἐξυμνοῦντας τὸν Πρωθυπουργόν, ὑβρίζοντας δὲ καὶ συκοφαντοῦντας καὶ διαβάλλοντας τοὺς ἀντιφρονοῦντας εἰς αὐτόν. Ὅσοι ἐπισκοπεῖτε τὴν πρόοδον καὶ τὴν πορείαν τῆς δημοσιογραφίας ἐν Ἑλλάδι, εἴδετε βεβαίως μετὰ λύπης, ὅτι κατὰ τοὺς τελευταίους χρόνους συνετελέσθησαν συμβεβηκότα, ἄξια τοῦ οἴκτου ὑμῶν. Ὅτε πρὸ ἡμῶν ἐπολιτεύοντο ἄλλοι, καὶ ὁ πολιτικὸς ἀνταγωνισμὸς συνετελεῖτο ἐν τῇ Βουλῇ, ἐνθυμοῦμαι ὅτι διετέλουν ὡς Ὑπουργὸς ἐν ἑνὶ Ὑπουργείῳ, προΐστατο δὲ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου ὁ Θρασύβουλος Ζαΐμης. Εἴχομεν τότε, ὡς εἴπετο, ἀνάγκην δημοσιογραφικοῦ τινος ὀργάνου, ἵνα ὑπερασπίζωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, εἴτε ἀδικουμένους ὑπὸ τῶν τότε ἀντιπολιτευομένων, εἴτε συκοφαντουμένους, εἴτε ἄλλως ἐγκαλουμένους. Πῶς νὰ συντηρήσωμεν ἐφημερίδα; Νὰ λάβωμεν τὰ χρήματα ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου; Ἀλλὰ τοῦτο ἦτο ἀσυνείδητος διασπάθησις τῶν ὑπὸ τοῦ λαοῦ καταβαλλομένων φόρων. Ἀπεφασίσθη τότε νὰ εἰσφέρῃ ἕκαστος Ὑπουργὸς 80 δραχμὰς κατὰ μῆνα, καὶ οὕτως ἀπετελέσθη ποσὸν 560 δραχμῶν, δι’ οὗ συνετηροῦμεν μικρὰν ἐφημερίδα, διὰ τῆς ὁποίας ἠδυνάμεθα νὰ ἀπαντῶμεν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἐνεκάλουν. Ἐνθυμοῦμαι ἄλλον ἡγέτην πολιτικοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἡ κομματικὴ δύναμις ἦτο μεγάλη, οὐ μόνον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλὰ ἐν τῷ Κράτει, ἀλλὰ ἐν τῷ Ἑλληνικῷ λαῷ, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐταῖς ταῖς Ἑλληνικαῖς χώραις τῆς Ἀνατολῆς. Καὶ ἂν συνέπιπτεν ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς νὰ ὑποστηρίζῃ ἐκεῖνον καὶ ἀναβιβάζῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, διηρμήνευε τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, παρὰ τῷ ὁποίῳ εἶχε σχηματισθῆ πεποίθησις περὶ τοῦ πατριωτισμοῦ καὶ τῆς ἱκανότητος τοῦ πολιτικοῦ ἐκείνου ἀνδρὸς, ὅταν εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1876, ἐν ᾧ εἶχεν ἀναγράψει ποσὸν 10 χιλιάδων δραχμῶν περίπου δι’ ἐφημερίδας, ἐνθυμοῦμαι τοῦτον, τὸν νῦν κυβερνῶντα, καθήμενον ἐκεῖ ὑψηλὰ, καταγγέλλοντα τὸν Κουμουνδοῦρον ὡς διαφθείροντα τὴν δημοσιογραφίαν, καὶ διὰ τῆς διεφθαρμένης δημοσιογραφίας ἀπατῶντα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Δὲν ζῇ οὔτε ὁ Κουμουνδοῦρος, οὔτε ὁ Ζαΐμης, διὰ νὰ ἴδωσι τὰ νῦν γιγνόμενα. Ἐὰν τὰ ἔβλεπον, δὲν γνωρίζω κατὰ τίνα τρόπον ἤθελον προσενεχθῆ πρὸς κυβερνήτας, οἵτινες ἀνεβίβασαν εἰς ἐπιστήμην τὸ ἔργον τῆς διαφθορᾶς τοῦ Ἑλληνικοῦ τύπου, τοῦ τύπου τοῦ ἐν Ἀθήναις, τοῦ τύπου τοῦ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, τοῦ τύπου τοῦ ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ. Ἐπὶ χρονικόν τι διάστημα διετέλεσα κατὰ τὰ 1885 Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, τί δ’ εὗρον ἐν τοῖς λογαριασμοῖς αὐτοῦ; Εὗρον ὅτι 500 δραχμαὶ ἐπληρόνοντο κατὰ μῆνα εἰς τὸ «Journal d'Athènes», τὸ ὁποῖον ἐξεδίδετο τότε ἐν Ἀθήναις, οὐχὶ ἵνα φωτίζῃ τὴν Εὐρώπην περὶ τῶν Ἑλληνικῶν πραγμάτων, οὐχὶ ἵνα ἀμύνηται ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, ἀλλ’ ἵνα ὑβρίζῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν, καὶ ἐμὲ προσωπικῶς. Καὶ τὰ χρήματα ταῦτα ἀπεκόπτοντο ἀπὸ τὴν γνωστὴν πίστωσιν τῶν 700 χιλιάδων δραχμῶν, ἀπὸ τὰ ἱερὰ ἐκεῖνα χρήματα, τὰ ὁποῖα κατέβαλε τὸ Κράτος ἐκ τοῦ ὑστερήματος αὐτοῦ, ἵνα χρησιμεύωσι πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Καὶ εὗρον ὅτι 15,000 δραχμῶν εἶχον πληρωθῆ κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος ἐκ τῆς αὐτῆς πιστώσεως, ἐξ αὐτῶν τῶν ἱερῶν χρημάτων, εἰς ἑτέραν ἐφημερίδα, δημοσιευομένην τότε ἐν Κωνσταντινουπόλει, οὐχὶ διότι αὕτη ὑπηρέτει τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλὰ διότι εἶχε κατασταθῆ ὄργανον ὕβρεων καὶ προπηλακισμῶν, καὶ οὐδὲν ἄλλο ἔπραττεν ἢ νὰ παριστᾷ ἐμὲ ὡς τὸν ἀχρειέστερον καὶ χυδαιότερον τῶν Ἑλλήνων, τὸν δὲ Πρωθυπουργὸν ὡς σωτῆρα τοῦ Ἑλληνισμοῦ! Καὶ εἶπον ταῦτα περὶ τῆς διὰ χρημάτων διαφθορᾶς τῆς δημοσιογραφίας, ἵνα μὴ ποιήσωμαι μνείαν τῆς διὰ μισθοδοσιῶν διαφθορᾶς αὐτῆς. Πόθεν ἡ πληθὺς τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς δι’ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν θέσεων, διὰ δημιουργίας νέων λειτουργημάτων; Ἔχει σκοπὸν τὴν βελτίωσιν ἢ τὴν ἐξυπηρέτησιν τῆς διοικήσεως; Οἱ πλεῖστοι τῶν γραφόντων ἐν ταῖς ὑπουργικαῖς ἐφημερίσιν εἰσὶ μεμισθωμένοι ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου, δῆθεν καὶ ὡς δημόσιοι ὑπάλληλοι, ὡς ὑπηρετοῦντες ἔν τινι δημοσίᾳ ὑπηρεσίᾳ, καὶ διωρίσθησαν τοιοῦτοι. Ἀλλὰ δὲν διωρίσθησαν ἵνα ἐκπληρῶσι τὰ καθήκοντα τῆς θέσεως, εἰς ἣν διωρίσθησαν, ἀλλ’ ἵνα γράφωσιν ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, ἐπαινοῦντες, ἐξυμνοῦντες ἢ θαυμάζοντες τὰ ἔργα τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Νὰ ὁμιλήσω περὶ τῆς διαφθορᾶς καὶ αὐτοῦ τοῦ εὐρωπαϊκοῦ τύπου; Νὰ ὁμιλήσω περὶ τῶν παρασήμων, ὡς μέσου διαφθορᾶς αὐτοῦ; Προχθὲς, ὅτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ἐζήτει νὰ δικαιολογήσῃ τὴν κατὰ τὸ 1889 σπατάλην ἐπὶ τῶν γαιανθράκων, δὲν κατεδέχθην νὰ ἀποκαλύψω, ὅτι μετέβαλε τὰ πλοῖα τοῦ στόλου εἰς ταχυδρομικὰ, πρὸς διαπόρθμευσιν τῶν ξένων, ὅσοι δύνανται νὰ γράφωσιν ἐν ταῖς ἐφημερίσι. Πλοῖον τοῦ στόλου μετέφερεν εἰς Ἰτέαν τὸν Γερμανὸν ἐκεῖνον ὑπάλληλον τῆς Γερμανικῆς Βουλῆς, τοῦ ὁποίου ἡ ἐλαφρότης ὑπερβαίνει τοὺς συνήθεις ὅρους, ἀλλ’ ὅστις ἔμελλε νὰ γράψῃ καὶ ἐφέτος, θαυμάζων τὸν Πρωθυπουργὸν καὶ ὑβρίζων τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ἐστόλισε τὰ στήθη τοῦ μωροῦ ἐκείνου ὑβριστοῦ ἡμῶν διὰ τοῦ χρυσοῦ Σταυροῦ τοῦ Σωτῆρος! Οὕτω λοιπὸν ἡ οἰκονομικὴ πολιτικὴ τοῦ Ὑπουργείου εἶχεν ὡς ἀποτέλεσμα, νὰ εἰσφέρῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἑπτὰ ἀπὸ τοῦ 1882 ἐτῶν, κατὰ τὰ ὁποῖα ἐφαρμόζεται ἡ πολιτικὴ αὕτη, 126,393,741 δραχμὰς καὶ 57 ἑκατοστὰ περισσότερα ὅσων εἶχεν εἰσφέρει κατὰ τὸ 1882, τὸ πρῶτον ἔτος τῆς κυβερνήσεως τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλὰ μόνον ταῦτα ἔλαβεν ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ προσθήκην τῶν μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου εἰσπραττομένων διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους; Ἂς στρέψωμεν τὴν σελίδα, διὰ νὰ φθάσωμεν εἰς τὰ δάνεια τοῦ Κράτους. Ἂς ἴδωμεν πόσα ὤφειλε τὸ Κράτος καθ’ ὃν χρόνον ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν ὁ Πρωθυπουργὸς, καὶ πόσα ὀφείλει σήμερον, διὰ νὰ ἴδωμεν, πόσα δάνεια συνωμολόγησε, πόσα χρήματα ἐκ τῶν δανείων τούτων ἐπορίσθη ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ ἑπταετὲς τοῦτο διάστημα, πλὴν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα ἐπορίσθη ἐκ τῶν φόρων. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι κατὰ τὴν 1ην Ἰανουαρίου 1890 τὸ Κράτος ὤφειλεν 760,841,757 δραχ. Ἀλλὰ πόσα ὤφειλε κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν ἀνῆλθεν ὁ Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν κυβέρνησιν; Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1882 καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1883 μᾶς δίδουσι τὴν πληροφορίαν ταύτην. Τὸ Κράτος ὤφειλε κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1882 τὰ ἑξῆς ἐκ δανείων ποσά: Αʹ) Ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομ. δρ. 118,515,000. Βʹ) Ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60 ἑκατ. τοῦ 1887 δρ. 58,585,000. Γʹ) Ἐκ τῶν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς τὴν Ἐθνικὴν καὶ Ἰονικὴν Τράπεζαν δρ. 69,394,271. Δʹ) Ἐκ τοῦ δανείου τῶν 10 ἑκατομ. δραχ. 5,434,447. Εʹ) Ἐκ τοῦ δανείου τῶν 26,000,000 δραχ. 24,586,000. Ϛʹ) Ἐκ τοῦ δανείου τῶν 4,000,000 δραχ. 3,268,000. Ζʹ) Ἐκ τοῦ δανείου τῶν 25,000,000 δραχ. 21,500,000. Ηʹ) Ἐκ τοῦ δαν. τῶν 6,000,000 τοῦ 1863 δρ. 3,642,000. Θʹ) Ὤφειλε προσέτι ἐκ τοῦ δανείου τοῦ 1824 καὶ 1825 δραχμὰς 19,000,000. Ιʹ) Ὡς ὤφειλε, κατὰ τὴν σημείωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνεῦρον ἀναγεγραμμένην ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἐκ τοῦ δανείου τῶν 60,000,000 τοῦ 1833, τὸ ὁποῖον εἶχον ἐγγυηθῆ αἱ τρεῖς Μεγάλαι Δυνάμεις, αἵτινες ἐξώφλησαν αὐτὸ, δρ. 86,123,047. ΙΑʹ) Καὶ χρέος πρὸς τὸν ἀείμνηστον Βασιλέα, ὡς εὗρον ἀναγεγραμμένον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, δραχ. 2,660,039. Ἀμφιβάλλω, ἂν τὰ δύο τελευταῖα ποσὰ ἐσημειώθησαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀκριβῶς, νομίζω δὲ, ὅτι διὰ τὸ δάνειον τῶν 60,000,000 τοῦ 1863 ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει πολλῷ περισσότερα τῶν σημειωθέντων 86 ἑκατομμυρίων, ἐπειδὴ ὅμως τόσον ἀνεγράφη ἐν τῷ λογαριασμῷ τῶν κατὰ τὴν 1ην Ἰανουαρίου 1890 χρεῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀνακοινωθεισῶν ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφοριῶν, τόσον ποσὸν ἀνέγραψα καὶ ἐγὼ ἐν τῷ λογαριασμῷ τῶν κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1882 χρεῶν τοῦ Κράτους. Ἀνήρχοντο λοιπὸν κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1882 τὰ χρέη τοῦ Κράτους εἰς 412,718,204. Καθ’ ὃν λοιπὸν χρόνον ὁ Πρωθυπουργὸς ἀνέβη εἰς τὴν κυβέρνησιν, τὸ Κράτος ὤφειλε 412,718,204, ἐὰν δὲ λάβωμεν τὴν δυστυχίαν νὰ καταλίπῃ τὴν Κυβέρνησιν αὔριον ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀπερχόμενος τῆς ἀρχῆς, ἀφίνει ὄπισθέν του εἰς βάρος τοῦ Κράτους χρέη 760,841,757:37, ἤτοι κατὰ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν κυβερνᾷ, ἐδανείσθη δραχ. 348,133,553:37, ὅπως δυνηθῇ νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικήν του, νὰ διοικήσῃ τὴν χώραν, νὰ κυβερνήσῃ τὸ Κράτος ἐπὶ 7 ἔτη. Ὅθεν ἠναγκάσθη νὰ αὐξήσῃ τοὺς φόρους καὶ νὰ ἐπιβάλῃ νέους φόρους, διὰ νὰ εἰσπράξῃ ἐκ τῶν αὐξήσεων, ἐκ τῶν προσθηκῶν φόρων 126,393,741:57 περισσότερα τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα εἰσέφερον οἱ πολῖται, ἀλλ’ ἐπειδὴ ταῦτα δὲν ἤρκεσαν, ἐδανείσθη καὶ 348,133,553:37. Οὕτως ἐπὶ τὰ ἑπτὰ ἔτη, καθ’ ἃ κυβερνᾷ, ἐδαπάνησε 474,527,294:94 περισσότερα ὅσων ἤθελον δαπανήσει ἄλλοι, ἂν ἐκυβέρνων αὐτοὶ ἀντ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ θέλουσι μοὶ προβάλει τὰ κατὰ τὴν ἑπταετίαν ταύτην γενόμενα ἔκτακτα ἔξοδα, τὰ ἔξοδα τῆς ἐπιστρατείας, τὰ δαπανηθέντα διὰ νὰ κατασκευασθῶσιν οἱ σιδηρόδρομοι, διὰ νὰ ἐκτελεσθῶσι δημόσια ἔργα. Πρέπει Κύριοι, νὰ ἐρευνήσωμεν ταῦτα πάντα, καὶ εὐτυχῶς δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἀκριβεῖς λογαριασμοὺς περὶ τούτων, ἀφοῦ ἐδημοσιεύθησαν ἤδη οἱ ἀπολογισμοί. Ὅταν τὸ πρῶτον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρέστη εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἀνέφερε περὶ τῶν ἐξόδων τῆς ἐπιστρατείας, προεκάλεσα αὐτὸν νὰ πορισθῇ ἐκ τῶν Ὑπουργείων ἀκριβεῖς πίνακας τῶν γενομένων δαπανῶν χάριν τῆς ἐπιστρατείας, ἤτοι τῶν γενομένων δαπανῶν πρὸς μισθοδοσίαν τοῦ στρατοῦ, τῶν γενομένων πρὸς τροφοδοσίαν τοῦ στρατοῦ, τῶν γενομένων δι’ ἱπποφορβὴν κτηνῶν τοῦ στρατοῦ, τῶν γενομένων πρὸς ἀγορὰν ὑλικοῦ, οἷον ὑλικοῦ ἱππωνείας, ὑλικοῦ στρατοπεδεύσεως, ὑλικοῦ πολέμου, εἴτε ὑλικοῦ κατασκηνώσεως καὶ καταυλίσεως, ὑλικοῦ πυροβολικοῦ. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ἔκρινε συμφέρον αὐτοῦ, νὰ μὴ ἐκτελέσῃ τὴν αἴτησίν μου ταύτην, νὰ ἐξακολουθήσῃ δὲ λέγων ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ποτὲ μὲν, ὅτι ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας ἐκληρονομήσαμεν ἀπὸ ἡμᾶς ἐλλείμματα 150 ἢ 200 ἑκατομμυρίων, ποτὲ δὲ, ὅτι ἡ ἐπιστρατεία τοσοῦτον εἶχε καταπονήσει οἰκονομικῶς τὴν χώραν, ὥστε δὲν ἠδύνατο νὰ εὕρῃ νὰ δανεισθῇ οὐδὲ 100,000 δραχ. Ἂς ἴδωμεν τέλος πάντων τὰ βάρη, τὰ ὁποῖα ἐπέθηκεν ἐπὶ τοῦ τραχήλου τοῦ Ἕλληνος ἡ πολιτικὴ τῆς ἐπιστρατείας. Νομίζετε, ὅτι ἐγὼ ἤθελον διστάσει ν’ ἀναλάβω μόνος τὴν εὐθύνην ὅλην τῆς πολιτικῆς ἐκείνης; Νομίζετε ὅτι ἐγὼ ἤθελον ζητήσει νὰ μετάσχωσι τῆς εὐθύνης καὶ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους ὑμεῖς, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πλειονοψηφίαν, ὑποστηρίζετε τέσσαρα ἤδη ἔτη; Νομίζετε ὅτι ἐγὼ ἤθελον καταδεχθῆ νὰ ἐνθυμίσω εἰς τὴν Βουλὴν, ἢ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ποῖα ἔλεγεν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, ταξειδεύων τότε εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, περὶ τῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ ἀσπασθῇ κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην, ἢ νὰ ἀναφέρω ποῖα διὰ τῆς γραφίδος του ἐχάρασσε τότε ἐν τῇ «Ὥρᾳ», τῷ ἡμιεπισήμῳ ὀργάνῳ τοῦ κόμματος, ὁ νῦν Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν; Παντάπασι. Τὴν εὐθύνην τῆς ἐπιστρατεύσεως ἀναλαμβάνω μόνος ἐγὼ, καὶ ἀναλαμβάνω αὐτὴν μεθ’ ὑπερηφανείας, διότι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὤφειλον νὰ συμμερισθῶσιν αὐτὴν, ἀπεδείχθησαν ἀνάξιοι ν’ ἀναλάβωσι τοιαύτην εὐθύνην (εὖγε! εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Τὸ ἀπέδειξεν ἡ πολιτεία, τὴν ὁποίαν μετῆλθον κατὰ τὸ 1886. Κοινωνοὺς τῆς εὐθύνης μου δὲν στέργω αὐτούς. Πάντα ἄλλον Ἕλληνα στέργω, ὄχι ὅμως αὐτούς. Ἂς ἴδωμεν ἤδη, ποῖα βάρη ἔφερεν ἡ ἐπιστρατεία. Καὶ, ὡς εἶπον πρὸ μικροῦ εἰς ὑμᾶς, δυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ γνωρίζωμεν μέχρι λεπτοῦ τὰς δαπάνας τοῦ 1885 καὶ 1886, διότι οἱ ἀπολογισμοὶ συνετάχθησαν καὶ ἐδημοσιεύθησαν ἤδη, καὶ πάντες ὑμεῖς κατέχομεν ἀντίτυπον αὐτῶν. Κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1885, ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς ἔξοδα τακτικὰ δραχ. 18,835,611:58, ἐδαπανήθησαν δὲ εἰς ἔκτακτα ἔξοδα ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας 22,118,576:54, τὸ ὅλον δραχ. 40,954, 188:12. Ἐὰν ὅμως δὲν ἠσπαζόμεθα τὴν πολιτικὴν τῆς ἐπιστρατείας, δὲν ἠθέλομεν δαπανήσει τὰ συνήθη ἔξοδα διὰ τὴν συντήρησιν καὶ τὴν διοίκησιν τοῦ στρατοῦ; Ἐὰν μάλιστα δὲν ἐπήρχετο ἡ ἀπαισία ἡμέρα τῆς 7ης Ἀπριλίου, ἡ ἀνατρέψασα τὸν Πρωθυπουργὸν, ἐξηκολούθει ἂν ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ κυβερνᾷ ἄνευ διακοπῆς καὶ κατὰ τὸ 1885, δὲν δικαιούμεθα νὰ ὑπολάβωμεν, ὅτι, διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἤθελε δαπανήσει καὶ κατὰ τὸ 1885 ὅσα ἐδαπάνησε κατὰ τὸ 1884, κατὰ τὸ ὁποῖον τὸ Κράτος δὲν ἦτο ἐν ἐπιστρατεύσει; Κατὰ τὸ 1884, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ ἔτους ἐκείνου, ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν διοίκησιν καὶ συντήρησιν τοῦ στρατοῦ 22,503,028:88. Ἀφαιρέσατε λοιπὸν ταῦτα ἀπὸ τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο κατὰ τὸ 1885, ἵνα εὕρητε ὡς ἔξοδα ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας γενόμενα 18,451,159:24. Ἂς ἐρευνήσωμεν καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὸ 1886. Ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1886 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δὲν διαιρεῖ τὰ γενόμενα ἔξοδα εἰς τακτικὰ καὶ εἰς ἔκτακτα, ὡς ὁ ἀπολογισμὸς τοῦ 1885, ἀλλ’ ἀναγράφει πάντα τὰ ἔξοδα ἀδιακρίτως, συγκεφαλαιοῖ δ’ αὐτὰ εἰς 51,213,852:36. Ἐὰν, καθ’ ἣν ἐποιησάμην προηγουμένως ὑπόθεσιν, τὸ Κράτος δὲν ἦτο ἐν ἐπιστρατεύσει, ἐκυβέρνα δὲ καὶ κατὰ τὸ 1886 τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ὁ νῦν Πρωθυπουργός, δικαίωμα ἔχομεν νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἤθελον δαπανηθῆ τοὐλάχιστον τόσα, ὅσα εἶχον δαπανηθῆ ὑπ’ αὐτοῦ κατὰ τὸ 1884. Ἀφαιρουμένων λοιπῶν ἐκ τῶν 51,213,852:36 τῶν κατὰ τὸ 1884 δαπανηθέντων 22,503,028:88, ὑπολείπονται ὡς γενόμενα ἕνεκα τῆς ἐπιστρατεύσεως ἔξοδα κατὰ τὸ 1886 μόνον 28, 140,823:48. Μεταβαίνω εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Κατὰ τὸ 1885 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐδαπανήθησαν ἔξοδα τακτικὰ δραχμαὶ 3,736, 741:78, ἔξοδα δὲ ἔκτακτα ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας δραχ. 10, 486,501:49, ἤτοι τὸν ὅλον 14,223,243:27. Ἐὰν δὲν ἐφηρμόζετο ἡ πολιτικὴ τῆς ἐπιστρατείας, ἐὰν δὲν ἀνέκοπτεν ἡ 7η Ἀπριλίου τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πολιτικῆς τοῦ Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἐξηκολούθει ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ κυβερνᾷ καὶ κατὰ τὸ 1885, νὰ κυβερνᾷ ἐν εἰρήνῃ, ἤθελε βεβαίως δαπανήσει ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τόσα, ὅσα εἶχε δαπανήσει κατὰ τὸ 1884. Κατὰ τὸ 1884 ἐδαπάνησεν ὁ Πρωθυπουργὸς, κατὰ τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ ἔτους ἐκείνου, 7,952,734:76, ἑπομένως τὰ ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1885 ἀνέρχονται εἰς 6,270,508:51. Κατὰ τὸ 1886 ὡσαύτως, ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν δὲν διακρίνονται τὰ τακτικὰ ἀπὸ τῶν ἐκτάκτων ἐξόδων, σημειοῦται δὲ, ὅτι ἐδαπανήθησαν καὶ ὡς τακτικὰ καὶ ὡς ἔκτακτα ἔξοδα 6,741,313:16. Οὕτως ἔχομεν, ὅτι ἐκ μὲν τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐδαπανήθησαν κατά τε τὸ 1885 καὶ κατὰ τὸ 1886 ὡς ἔξοδα ἕνεκα ἐπιστρατείας δραχ. 47,161,982:72, ἐκ δὲ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κατ’ ἀμφότερα τὰ ἔτη δραχ. 5,059,086:91, ἤτοι τὸ ὅλον δραχ. 52,221,069:63. Ἀλλ’ ἐὰν ἐδαπανήθησαν ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας ἐν ὅλῳ, ὡς εἴπομεν, 52,221,069: 63, πάντα ταῦτα κατηναλώθησαν τότε; Δὲν ὑπελείφθησαν ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης ὑλικά; Δὲν παρέλαβον τὰς ἀποθήκας ταύτας πλήρεις οἱ ἐνεστῶτες Ὑπουργοὶ, καὶ ἐξ αὐτῶν θεραπεύουσιν ἔκτοτε τὰς ἀνάγκας τοῦ στρατοῦ, μὴ ἀναγκαζόμενοι νὰ δαπανῶσι δι’ αὐτὰς νῦν; Πόσης ἀξίας ἦσαν τὰ ὑλικὰ, τὰ ὁποῖα εὑρέθησαν κατὰ Μάϊον τοῦ 1886 πληροῦντα τὰς στρατιωτικὰς ἀποθήκας; Προχθὲς, ὅτε ἐγένετο λόγος περὶ τῶν δαπανηθέντων εἰς γαιάνθρακας κατὰ τὸ 1889, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν μὲ συνεβούλευε νὰ μὴ παραβάλω τὰ δαπανηθέντα δι’ ἀγορὰν γαιανθράκων κατὰ τὸ 1889 πρὸς τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1886, τὸ 1887 καὶ τὸ 1888, διότι κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα ἦσαν πλήρεις γαιανθράκων αἱ ἀποθῆκαι, καὶ ἑπομένως κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα, τὰ μετὰ τὴν ἐπιστρατείαν, ἡ ὑπηρεσία ᾠκονόμει τὰς ἀνάγκας της διὰ τῶν προμηθειῶν, αἱ ὁποῖαι εἶχον γίνει ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας, τὸ δὲ δημόσιον ταμεῖον δὲν ἐδαπάνα δι’ αὐτάς. Ἂς ἐρευνήσωμεν λοιπὸν, πόσα ἐκ τῶν δαπανηθέντων ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας 52,221,069:63 ἐδαπανήθησαν εἰς ἀγορὰν ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον παρέλαβον ἐν ταῖς ἀποθήκαις οἱ διάδοχοι ἡμῶν ἀντὶ χρημάτων (ἀναγινώσκει):

Τοσαῦτα ἐδαπανήθησαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς ἀγορὰν ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον ἔμεινεν ἐν ταῖς ἀποθήκαις εἰς τὴν διάθεσιν τῶν Ὑπουργῶν, τοῦ ὁποίου μέγα μέρος, τὸ καταναλισκόμενον, κατηνάλωσαν ἤδη, μέγα δὲ μέρος, τὸ μὴ καταναλισκόμενον, μένει ἐν ταῖς ἀποθήκαις, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, καὶ τοιοῦτον ἐννοῶ τὸ ὑλικὸν τοῦ ὁπλισμοῦ καὶ τὸ ὑλικὸν τοῦ πυροβολικοῦ. Καὶ ἐκ τῶν δαπανηθέντων δὲ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν μεγάλα ποσὰ ἐδαπανήθησαν εἰς ἀγορὰν ὑλικοῦ (ἀναγινώσκει):

Ἑπομένως τὰ δαπανηθέντα εἰς ἀγορὰν ὑλικοῦ παρὰ μὲν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἀνέρχονται εἰς 10,039,325, παρὰ δὲ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν εἰς 35,224,854: 38, ἐν ὅλῳ εἰς 45,264,179:38, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἀφαιρεθῶσιν ἀπὸ τὰ 52,231,069:63, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνέβησαν πᾶσαι αἱ δαπάναι τῆς ἐπιστρατείας, τότε δὲ θέλει ἀναγνωρισθῆ, ὅτι μόνον διὰ 6,755,890:25 δὲν ὑπελείφθη εἰς τὸ Κράτος ἄλλο ἀντάλλαγμα, πλὴν τῆς ἀσκήσεως τῶν νέων, οἵτινες ἀνήκουσιν εἰς τὰς ἡλικίας, αἵτινες ἐκλήθησαν ὑπὸ τὰ ὅπλα κατὰ τὴν ἐπιστράτευσιν τοῦ 1885 καὶ 1886. Ἐλπίζω ὅτι δὲν θέλει ἐγερθῆ τις ἐξ ὑμῶν, διὰ νὰ μοὶ προβάλῃ, ὅτι τὸ ὑλικὸν αὐτὸ ἦτο ἄχρηστον, ὡς διέδιδεν ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ 1887, ὅτι τὰ ἀγορασθέντα δύο πλοῖα, ἡ «Μυκάλη» καὶ ἡ «Σφακτηρία», ἦσαν ἄχρηστα πλοῖα, καὶ ὅτι ἐῤῥίψαμεν τὰ χρήματα εἰς τὴν θάλασσαν. Ταῦτα ἐλέγοντο τὴν ἐπιοῦσαν τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῆς Ἑλλάδος, διὰ νὰ ἐνσπείρωσι δισταγμοὺς εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν περὶ τῆς ἀκεραιότητος καὶ τῆς πίστεως, μετὰ τῆς ὁποίας διεχειρίσθημεν τὰ κοινὰ κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον. Ἀλλ’ αὐτὰ τὰ πλοῖα, τὰ ὁποῖα ἐδυσφήμουν τότε, ἵνα δυσφημήσωσι τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1885, αὐτοὶ οὗτοι ἐπώλησαν μετ’ ὀλίγον ἐπὶ ταῖς αὐταῖς τιμαῖς, ἐφ’ αἷς εἴχομεν ἀγοράσει αὐτά. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὴν περὶ τῶν πλοίων σύμβασίν των μετέβαλον αὖθις, καὶ ἐπανέκτησαν πάλιν τὸ ἓν τῶν πλοίων τούτων, ἀλλ’ ἀφοῦ ἠνάγκασαν τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν νὰ ὑποταχθῇ εἰς τὸ κόμμα, τότε χάριν συναλλαγῆς κομματικῆς ἀνέλαβον αὖθις τὸ ἓν τῶν δύο πλοίων, τὰ ὁποῖα εἶχον πωλήσει εἰς αὐτὴν, διὰ νὰ ἀνακουφίσωσιν αὐτήν, ἐλαττοῦντες τὸ χρέος της πρὸς τὸ Δημόσιον, ἀφοῦ τὰ οἰκονομικὰ αὐτῆς δὲν εἶχον καλῶς. Ἀλλὰ μολονότι ἐκ τῶν ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας δαπανηθέντων 52 ἑκατομμυρίων τὰ 45 ἑκατομμύρια ἐδαπανήθησαν εἰς ἀγορὰν ὑλικοῦ, τοῦ ὁποίου μέγα μέρος, τὸ πολυτιμότερον, σώζεται ἔτι καὶ στολίζει τὰς ἀποθήκας τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ τῆς Ἑλλάδος, ἃς ὑπολάβωμεν ὅτι καὶ τὰ 52 ἑκατομμύρια ἐῤῥίφθησαν εἰς τὴν θάλασσαν, καὶ ἂς ἀφαιρέσωμεν πάντα τὰ 52,221,069:63 ἀπὸ τὰ περισσὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐκ δανείων καὶ φόρων ἐπορίσθη κατὰ τὴν ἑπταετίαν ὁ Πρωθυπουργός. Ἂς μὴ παραλίπωμεν οὐδὲ τὴν ἔρευναν τῶν δαπανηθέντων εἰς δημόσια ἔργα, διὰ νὰ ἀνεύρωμεν τέλος πάντων τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον ἐπορίσθη τὸ Κράτος ἐκ τῶν χρηματικῶν τούτων βαρῶν, εἰς τὰ ὁποῖα ὑπέκυψε, καὶ ἀπὸ τὸ ἄχθος τῶν ὁποίων δὲν γνωρίζω κατὰ ποίαν γενεὰν θέλει δυνηθῆ ὁ τόπος νὰ ἀπαλλαγῇ. Ἐδαπανήθησαν: Αʹ) Κατὰ τὸ 1885 διὰ τὴν χορηγίαν εἰς τοὺς κατασκευαστὰς τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου δραχ. 4,131,999:17. Βʹ) Κατὰ τὸ 1886 δι’ ἀποζημίωσιν κτημάτων, καταληφθέντων ὑπὸ τῆς διώρυγος τοῦ Ἰσθμοῦ τῆς Κορίνθου, δρ. 66,905:84. Γʹ) Κατὰ τὸ 1886 ὡσαύτως δι’ ἀποζημίωσιν καταληφθέντων κτημάτων ὑπὸ σιδηροδρόμων δραχ. 70,399:17. Δʹ) Κατὰ τὸ 1886 ὡσαύτως εἰς χορηγίαν σιδηροδρομικῶν ἑταιριῶν 3,751,193: 30. Εʹ) Κατὰ τὸ 1887 δι’ ἀποζημίωσιν κτημάτων 614, 259.73. Ϛʹ) Κατὰ τὸ 1887 ὡσαύτως εἰς δαπάνας διὰ τὴν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν δραχ. 1,803.565:80. Ζʹ) Κατὰ 1888, κατὰ τὸν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου δημοσιευθέντα πίνακα, διότι τοῦ ἔτους τούτου ὁ ἀπολογισμὸς δὲν συνετάχθη εἰσέτι, διὰ τὰς σιδηροδρομικὰς ἀνάγκας ἐδαπανήθησαν δραχ. 1,624,594:98. Ηʹ) Καὶ κατὰ τὸ 1889, κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν, διότι δὲν ἐδημοσιεύθη οὐδὲ πίναξ οὐδὲ ἀπολογισμὸς, ἐχορηγήθησαν πιστώσεις διὰ τὴν κατασκευὴν σιδηροδρόμων καὶ δημοσίων ἔργων ἐκ δραχ. 2,800,800. Τὸ ὅλον τῶν δαπανῶν τούτων ἀνέρχεται εἰς 14,862,917:99 χάριν τῶν σιδηροδρόμων καὶ τῶν δημοσίων ἔργων. Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν καὶ τὰ δαπανηθέντα χάριν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν παρασκευῶν κατὰ τὸ 1885, διότι καὶ αἱ δαπάναι αὗται εἰσιν ἔκτακτοι. Δὲν ἐξετάζω, ἂν ἦσαν σκόπιμοι ἢ ὄχι, εὑρίσκω ὅμως αὐτὰς ἀναγεγραμμένας ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τοῦ 1884 ὡς ἐκτάκτους δαπάνας, πρέπει δὲ νὰ περιλάβω καὶ ταύτας, διὰ νὰ μὴ ὑποληφθῶ, ὅτι ἐλησμόνησα ὅτι «πᾶσα ἡμέρα παρερχομένη ἄνευ ναυτικῶν παρασκευῶν εἶναι ἀπώλεια διὰ τὸν Ἑλληνισμόν». Λοιπὸν ἐδαπάνησεν ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ 1884 ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν.

Οὕτω τὰ δαπανηθέντα εἰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς κατὰ τὸ 1884 ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ συγκεφαλαιοῦνται εἰς 7,864,734:80, μὴ παραλειφθέντων μηδὲ τῶν δαπανηθέντων διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν τεσσάρων ποταμῶν, μηδὲ τῶν πληρωθέντων εἰς ἀγορὰν τῆς «Κίχλης» καὶ τῆς «Κίσσης».

Ἂν εἰς ταῦτα προστεθῶσι καὶ τὰ κατὰ τὸν πίνακα τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ 1888 δαπανηθέντα διὰ ναυπήγησιν θωρηκτῶν, συνιστάμενα εἰς δραχμὰς 16,393,551, τὸ ὅλον τῶν δαπανηθέντων εἰς ἔκτακτα ἔξοδα ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 91,342,273:42. Ὅθεν ἂς ἀφαιρέσωμεν τὰ ἀνωτέρω 91,342,273:42 ἀπὸ τὰ 476,527,294:94, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξεν ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἑπταετίας πλέον τῶν μέχρι τοῦ 1882 εἰσπραττομένων συνήθων ἐσόδων, καὶ θέλομεν εὑρεῖ, ὅτι ὑπολείπονται ἀκόμη 383,185,057:52, διὰ τὰ ὁποῖα ἔχετε δικαίωμα νὰ ἐρωτήσητε, εἰς τί ἐχρησίμευσαν. Ἐδαπανήθησαν καὶ αὐτὰ εἰς τὴν συνήθη διοίκησιν τοῦ Κράτους κατὰ τὸ διάστημα τῆς ἑπταετίας; Ἀλλὰ τὸ Κράτος αὐτὸ ἐκυβέρνων οἱ πρὸ ὑμῶν χωρὶς νὰ ἀναγκασθῶσι νὰ δαπανήσωσι τοσαῦτα, ὅσα ὑμεῖς ἐδαπανήσατε. Ἐκυβέρνων αὐτὸ διὰ τῶν συνήθων πόρων, ἄνευ τῶν ηὐξημένων φόρων σας, ἄνευ τῶν νέων φόρων, οὓς ἐπεβάλετε, ἄνευ τῶν δανείων σας. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω λοιπὸν, ποῖα ἀνταλλάγματα προσηνέγκατε εἰς τὸν τόπον, ἀντὶ τῶν τοσούτων δαπανῶν, τί τέλος πάντων ἐκέρδησεν ἡ χώρα ἀντὶ τῆς κολοσσιαίας ταύτης δαπάνης, εἰς ἣν ὑπεβάλετε αὐτήν. Ἀναζητῶ νὰ μάθω, ἀλλ’ ὁμολογῶ εὐσυνειδήτως, ὅτι οὐδὲν εὗρον. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν Ὑπουργός τις θὰ μὲ διαδεχθῇ ἐπὶ τὸ βῆμα, ἵνα μοὶ εἴπῃ, τί ὁ Πρωθυπουργὸς παρέσχεν ὡς ἀντάλλαγμα τοσαύτης δαπάνης εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀλλ’ ἐὰν μετ’ ὀλίγον ἀποτανθῶ εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ ἐρωτήσω αὐτὸν, τί ἐκέρδησεν ἐκ τῆς ἑπταετοῦς διοικήσεως τοῦ Ὑπουργείου τούτου, χάριν τῆς ὁποίας τοσοῦτον ὑπέρογκα ποσὰ κατεβλήθησαν, γνωρίζω τί ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει μοὶ ἀπαντήσει. Πρὸ μικροῦ ὁ κ. Καραπάνος ὡδήγησεν ἡμᾶς, ἵνα ἐννοήσωμεν τὰ ἀγαθὰ τῆς διοικήσεως, ἣν ἐγκατέστησεν εἰς τὴν πατρίδα ὁ Πρωθυπουργός. Ηὔξησε τὰ Τηλεγραφεῖα, συστήσας τοιαῦτα πανταχοῦ, ἕνεκα ἐλλείψεως ὅμως τηλεγραφικῶν ὑπαλλήλων, ἔκλεισεν ὅσα Τηλεγραφεῖα ὑπῆρχον. Ὅθεν ἐσύστησε Τηλεγραφεῖα εἰς τὰ χωρία, εἰς τοὺς δήμους, εἰς τὰς πόλεις, ἔνθα ἐκλέγονται οἱ φίλοι αὐτοῦ, ἔκλεισε δὲ τὰ Τηλεγραφεῖα εἰς τὰς κώμας, τὰς πόλεις καὶ τὰ χωρία ἐκεῖνα, ἔνθα ἐκλέγονται ἀντιπολιτευόμενοι. Καὶ ἔκλεισεν αὐτὰ εὐπροσώπως, λέγων ὅτι δὲν ὑπάρχουσι τηλεγραφηταί. Εἶπον ταῦτα ἐν παρόδῳ, διότι εἶναι ἐπουσιῶδες τὸ ἀδίκημα. Κέρδη ὑποθετικὰ ἄλλα συνεκόμισεν ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τὰ ὁποῖα θέλω ἀπαριθμήσει, διότι εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἐὰν παραλίπω νὰ ἀπαριθμήσω αὐτά, θέλουσι μοὶ ἀναμνήσει αὐτὰ οἱ ἐκλογεῖς, ὅταν ἀποτανθῶ πρὸς αὐτούς, ζητῶν τὰς ψήφους των. Θέλουσι μοὶ εἴπει οἱ ἐκλογεῖς, ὅτι εἶχον δικαιοσύνην, τὴν ὁποίαν πλέον δὲν ἔχουσι· καὶ ἐὰν λέγητε ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη, ὅτι λειτουργεῖ, θέλουσι μοὶ εἴπει, ὅτι δὲν ἔχουσι πλέον ἐμπιστοσύνην εἰς αὐτήν. Καὶ πῶς νὰ ἔχωσιν ἐμπιστοσύνην, ὅταν ἀντιλαμβάνωνται αὐταῖς αἰσθήσεσι τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἡ δικαιοσύνη ἀπονέμεται, ὅταν ἐν ταῖς ἐφημερίσιν ἀναγινώσκωσιν, εἰς ποίαν κατάστασιν περιῆλθον τὰ Δικαστήρια ἐν μέσαις Ἀθήναις; Ἐν τῷ Δικαστηρίῳ τῶν Πλημμελειοδικῶν γίνεται ἀπονομὴ ποινικῆς δικαιοσύνης; Καὶ ὁμιλῶ περὶ ποινικῆς δικαιοσύνης μόνον, διότι συντρίβεται ἡ καρδία μου, ὁσάκις ἀναλογίζωμαι, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ πολιτικὴ δικαιοσύνη ἐτέθη ἐν ἀμφιβολίᾳ. Εἶναι γνωστοὶ οἱ δικηγόροι, οἱ ὁποῖοι πρέπει νὰ παρασταθῶσιν ἐνώπιον τῶν Πλημμελειοδικῶν Ἀθηνῶν, ἵνα ἐξασφαλίσωσι κατὰ μέγαν ἀριθμὸν πιθανοτήτων εἰς τοὺς πελάτας των τὴν ἀθώωσιν αὐτῶν. Θέλετε νὰ σᾶς ἀναφέρω περὶ τῶν ἀνακριτικῶν ἐργασιῶν; Θέλετε νὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ τῶν ἀνακρίσεων τῆς κλοπῆς τοῦ Νομισματικοῦ Μουσείου; Περὶ τῆς δημοσίας ἀγωγῆς, ἥτις ἠγέρθη κατὰ ἑκατοστύος πολιτῶν τῶν Ἀθηνῶν διὰ πρᾶξιν, μὴ χαρακτηριζομένην ὑπὸ τῶν νόμων ὡς ἀξιόποινον; Θέλετε νὰ σᾶς ὁμιλήσω περὶ τῶν μηνύσεων, αἵτινες συνεσωρεύθησαν ἐν τοῖς γραφείοις τῆς Εἰσαγγελίας, καὶ περὶ τῶν ὁποίων οὐδεμία ἐγένετο ἐνέργεια, διότι δι’ αὐτῶν κατηγγέλλοντο ὑπάλληλοι τῆς Κυβερνήσεως, ἢ κατεμηνύοντο φίλοι τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως; Δὲν ἐφονεύθη ἐν μέσαις Ἀθήναις πολίτης ὑπὸ ἐνεδρευόντων παρὰ τῇ Ῥόμβῃ, ἔστω καὶ ἂν ἦτο στασιαστής, ἔστω καὶ ἂν ἦτο ἐπαναστάτης; δὲν κατηγγέλθη ἡ πρᾶξις; Τί ἐνήργησεν ἡ ἀνακριτικὴ ἐξουσία; Δὲν ἐκτυπήθησαν δημοσιογράφοι; δὲν κατηγγέλθησαν αἱ πράξεις; Τί ἐνήργησεν ἡ ἀνακριτικὴ ἐξουσία; Καὶ πῶς νὰ ἐνεργήσῃ; Ἔφθανεν ἐνώπιον προσώπων, πρὸ τῶν ὁποίων ἔπρεπε νὰ σταματήσῃ, νὰ ῥίψῃ τὴν γραφίδα. Θέλετε νὰ σᾶς ἐνθυμίσω, πῶς διεξάγεται ἡ ἀνακριτικὴ ὑπηρεσία; Οἱ πλεῖστοι ἐξ ὑμῶν εἶσθε δικηγόροι, διημερεύετε ἐν τοῖς Δικαστηρίοις καὶ γνωρίζετε, πῶς ἡ ποινικὴ δικαιοσύνη ἀπονέμεται. Ἀλλ’ ἐρωτήσατε τοὺς ἐκλογεῖς σας. Ἐὰν δὲν ἦναι φίλοι τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως, ἡ Εἰσαγγελία; ἀναδιφῶσα ἐν τοῖς ἀρχείοις, ἀνευρίσκει παλαιῶν χρόνων μηνύσεις, προβαίνει εἰς δραστηρίας ἐνεργείας, καὶ εἰσάγει τοὺς μηνυθέντας εἰς δίκην. Ἐὰν ἦναι φίλοι τῶν φίλων τῶν Ὑπουργῶν, αἱ πράξεις, διὰ τὰς ὁποίας ἐγένοντο οἱ μηνύσεις, δὲν ἐρευνῶνται, οὐδ’ ἐξετάζονται. Ἀλλ’ εἴχομεν καὶ βελτιώσεις, βελτιώσεις μεγάλας, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, αὐτὸς ὁ ἀκοίμητος ὀφθαλμός, ὁ ἐπισκοπῶν τοὺς λειτουργοὺς τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, ἐνόμισεν, ὅτι παρέχει ὑπερτάτην ἐγγύησιν εἰς τὴν ἀπονομὴν τῆς δικαιοσύνης, ἂν τάξῃ τοὺς δικαστικοὺς λειτουργοὺς ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν Νομαρχιακῶν Ἐπιτροπῶν. Δὲν ἀναγράφω ὡς βελτίωσιν τὰ σκάνδαλα τοῦ Δικαστηρίου τῶν ἐν Σπάρτῃ Πρωτοδικῶν. Εὐφυέστατος συνάδελφος ἡμῶν, ὁ κ. Κατσικόπουλος, περιέγραψεν αὐτὰ πρό τινων ἡμερῶν. Ἀλλὰ μήπως ἐκέρδησεν ὁ τόπος, ὁ ὑποβληθεὶς εἰς τοσαύτας εἰσφορὰς καὶ εἰς τοσαῦτα βάρη, μήπως ἐκέρδησεν ἐν τῇ ἐκπαιδεύσει; Ἠπόρουν καὶ ἐθαύμαζον τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, πρό τινων ἑβδομάδων, ὅταν, εἰσάγων τὰ νέα ἐκπαιδευτικὰ νομοσχέδια, ἀνήγγελλεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐκπαίδευσις ἐν Ἑλλάδι. Ἀλλὰ δὲν ἦτο ἀκριβὴς ἡ πληροφορία, διότι ἐκπαίδευσις λειτουργεῖ ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἤρχισε νὰ λειτουργῇ ἀφ’ ἧς ἱδρύθη τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἐλειτούργει ἀτελῶς, διότι ἔλειπον καὶ οἱ τρεῖς πρὸς βελτίωσιν αὐτῆς ἀπαιτούμενοι ὅροι. Ἔλειπον οἱ καθηγηταὶ καὶ διδάσκαλοι, οἱ πρὸς λειτουργίαν πλήρους ἐκπαιδευτικοῦ συστήματος ἀπαιτούμενοι, ἔλειπον οἰκοδομαὶ ἐπιτήδειαι πρὸς διδασκαλίαν, ἔλειπον καὶ αὐτὰ τὰ ὄργανα τῆς διδασκαλίας. Καὶ μολονότι ἐν τοιαύτῃ καταστάσει ἐτύγχανον τὰ τοῦ τόπου κατὰ τὸ 1835 καὶ 1836, οἱ κυβερνῶντες κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἐξύφαναν ἀνάλογον τῆς καταστάσεως σύστημα ἐκπαιδευτικὸν, καὶ ἔθηκαν αὐτὸ εἰς ἐνέργειαν, καὶ τὸ σύστημα αὐτῶν ἐλειτούργει ὑπὸ τοὺς ὅρους καὶ τὰς ἀναλογίας, τὰς ὁποίας εἶχον παρασκευάσει τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὴν διάθεσιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ἀτέλεια τοῦ ὑπάρχοντος, πρὸ πάντων ἐν τῇ δημοτικῇ ἐκπαιδεύσει συστήματος καθίστατο καταφανεστάτη, ἐπειδὴ δὲ ἡ πρώτη ἀνάγκη, ἥτις προσέπιπτεν εἰς τὰς αἰσθήσεις πάντων, ἦτο ἡ ἔλλειψις τοῦ ἀναγκαιοῦντος ἀριθμοῦ διδασκάλων τῶν δημοτικῶν σχολείων, συνετάχθη νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐλήφθη πρόνοια πρὸς παρασκευὴν τοιούτων. Ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχον ἐν τῷ Κράτει πολλοὶ, οἱ δυνάμενοι νὰ παρασκευάσωσι διὰ τῆς διδασκαλίας δοκίμους δημοδιδασκάλους, διὰ τοῦτο ἓν μόνον Διδασκαλεῖον συνεστάθη, μέχρις οὗ ἤθελε ληφθῆ πρόνοια πρὸς προπαρασκευὴν καὶ ἄλλων, ἐπιτηδείων ἵνα προπαρασκευάσωσι διὰ τῆς διδασκαλίας δοκίμους δημοδιδασκάλους. Ἡ ἐνεστῶσα Κυβέρνησις ὅμως ὀλίγον ἐφρόντιζε περὶ τούτου, ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ εὐχαριστήσῃ φίλους. Δὲν ἀνεστάλη ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν εἰδικῶν διδασκάλων, διὰ νὰ συστήσῃ καὶ ἄλλα Διδασκαλεῖα, συνέστησε τέσσαρα τοιαῦτα, διορίσασα ἐν αὐτοῖς καθηγητὰς Γυμνασίων, καὶ ὑπεκρίνετο ὅτι προσεδόκα νὰ παρασκευάσῃ διὰ τοιούτων διδασκάλων δημοδιδασκάλους. Ἀλλὰ τὰ Διδασκαλεῖα ἐκεῖνα εἶχον οὕτω μεταβληθῆ εἰς Γυμνάσια, καὶ παρῆγον οὐχὶ δημοδιδασκάλους ἀλλὰ μαθητὰς, ἐπιτηδείους νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Οἵαν δὲ μεταχειρίσθη ἡ Κυβέρνησις μέθοδον ἐπὶ τῶν τηλεγραφείων, μετεχειρίσθη καὶ ἐπὶ τῶν δημοτικῶν σχολείων. Συνίστα τοιαῦτα ἐν πάσῃ κώμῃ, ἔνθα ἐξελέγοντο οἱ φίλοι αὐτῆς, ἐπειδὴ δὲ δὲν ἤρκει ὁ ἀριθμὸς τῶν δημοδιδασκάλων, ἔκλεισε τὰ ὑπάρχοντα σχολεῖα ἐν τοῖς χωρίοις, ἔνθα δὲν ἐξελέγοντο οἱ φίλοι αὐτῆς. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἄλλοτε ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐγένετο μακρὰ συζήτησις περὶ τῶν ὁρίων, μέχρι τῶν ὁποίων ἐκτείνεται ἡ ἐξουσία τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἐπὶ τῶν δημοδιδασκάλων, καὶ ὑπεστηρίχθη τότε, ὅτι τὸ δικαίωμα τοῦ παύειν τοὺς δημοδιδασκάλους δὲν εἶναι ἀπόλυτον. Ἀλλ’ οἱ τότε διευθύνοντες τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἠξίουν ὅτι εἶχον καὶ ἰδιοποιοῦντο τὴν αὐτὴν ἐπὶ τῶν δημοδιδασκάλων ἐξουσίαν, ἣν ἐγήσκουν ἐπὶ πάντων τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων. Ἡ Βουλὴ, ὡς εἵπετο, ἐδικαίωσε τὸν Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ οὐχὶ ἡμᾶς, οἱ δὲ δημοδιδάσκαλοι ὑπήχθησαν εἰς τὰς διατάξεις, τὰς διεπούσας τοὺς λοιποὺς ὑπαλλήλους, καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἔλαβε τὴν ἐλευθερίαν νὰ πράττῃ ὅ,τι θέλῃ. Καὶ εἶχεν ἀνάγκην τῆς ἐλευθερίας ταύτης, διότι ἔπρεπε καὶ οἱ δημοδιδάσκαλοι νὰ συνεισφέρωσιν εἰς τὴν ἐπικράτησιν τοῦ κόμματος. Δὲν ἠκούσατε τί συνέβη ἐπὶ γυμνασιαρχῶν καὶ καθηγητῶν; Ἐνθυμεῖσθε διὰ ποῖον λόγον ἐπαύθη ὁ γυμνασιάρχης κ. Τσέγκος; Ἠκούσατε διὰ ποῖον λόγον ἀπελύθη ὁ γυμνασιάρχης κ. Πάγκαλος; Διότι οἱ συγγενεῖς αὐτοῦ δὲν ἐψήφισαν τὸν κ. Γκιὼν, ὑποψήφιον τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὸ κυριώτατον τῶν κεφαλαίων τοῦ προγράμματος τοῦ Πρωθυπουργοῦ, εὐθὺς ὡς ἦλθεν ἐπὶ τὴν πρωθυπουργίαν κατὰ τὸ 1882, ἦτο ἡ στρατιωτικὴ καὶ ναυτικὴ παρασκευὴ τῆς χώρας, ἦτο ἡ καταστολὴ πάσης ὑπερβασίας, ἡ ὁροθέτησις τῆς περιφερείας, ἐντὸς τῆς ὁποίας πᾶσα ἀρχὴ ὤφειλε νὰ λειτουργῇ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε προικίσει τὴν χώραν μὲ στρατιωτικὸν ὀργανισμόν, τοῦ ὁποίου τὰ μεγάλα προτερήματα ἐξεθείασεν ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ὡς ἀντιπολιτευόμενος καὶ ὡς κυβερνήτης. Ἦτο ὁ στρατιωτικὸς ὀργανισμὸς τοῦ 1880, δι’ οὗ εἶχε διαιρέσει τὸν στρατὸν εἰς στρατὸν ἐκπαιδεύσεως, τὸν ὁποῖον ἤθελε παρατάξει ἐνώπιον τοῦ ἐχθροῦ, καὶ εἰς στρατὸν ὑπηρεσίας, ὅστις ἤθελεν ἀσχολεῖσθαι εἰς τὰ ἔργα τῆς διοικήσεως. Ἀλλὰ δὲν εἶχε λειτουργήσει τὸ σύστημα τοῦτο πέραν τῶν δύο ἐτῶν, ὅτε ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπείσθη, ὅτι ὁ στρατιωτικὸς ὀργανισμὸς οὗτος ἦτο πλημμελής. Συνέταξε λοιπὸν, καὶ ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν 22 Ἰουλίου 1882 νέον ὀργανισμὸν, ἀλλὰ καὶ τούτου ἄρθρα τινὰ, πέντε τὸν ἀριθμὸν, μετέβαλε μετὰ δύο ἔτη διὰ τοῦ νόμου τῆς 30 Μαρτίου τοῦ 1884. Ἀλλὰ καὶ τοὺς ὀργανισμοὺς τούτους, τόν τε κατὰ τὸ 1882 νομοθετηθέντα καὶ τὸν τροποποιήσαντα αὐτὸν κατὰ τὸ 1884, κατήργησε, καὶ συνέταξε νέον ὀργανισμὸν τὴν 28 Μαΐου 1887. Ἀλλὰ καὶ τοῦτον πάλιν ἔν τισι διατάξεσιν αὐτοῦ ἐτροποποίησεν ἐντὸς τοῦ αὐτοῦ ἔτους διὰ τοῦ νόμου τῆς 18 Δεκεμβρίου 1887. Πλὴν δὲ τῶν ὀργανισμῶν τούτων ἐκανόνισεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰ τοῦ δικαιώματος τῶν ὑπηρετούντων ἐν τῷ στρατῷ, ἀναγράψας ὅριον ἡλικίας δι’ ἕκαστον βαθμοφόρον διὰ τοῦ νόμου τῆς 22 Ἰουνίου 1882, καὶ δι’ ἄλλου νόμου τῆς αὐτῆς ἡμέρας περὶ προσμετρήσεως τοῦ πρὸς προβιβασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἀπαιτουμένου χρόνου· ἐκανόνισε δὲ διὰ δύο ἄλλων νόμων, ἐκδοθέντων τὴν 12 Ἰουνίου 1886, τοῦ νόμου ΑΤΠΘʹ, περὶ μὴ προσμετρήσεως εἰς τὴν ἀρχαιότητα τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ διανυομένου χρόνου ἐν ἀδείᾳ τῶν 5 καὶ ½ μηνῶν, καὶ ἐν ὡρισμένῃ διαθεσιμότητι, καὶ τοῦ νόμου ΑΤϚʹ περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου τοῦ 1882 περὶ προσμετρήσεως τοῦ πρὸς προβιβασμὸν τῶν ἀξιωματικῶν ἀπαιτουμένου χρόνου. Ἐκανόνισε τέλος δι’ ἑνὸς ἄλλου νόμου, τοῦ ΑΦΠΖʹ ἀπὸ 14 Δεκεμβρίου 1887, περὶ ἀναθεωρήσεως τῶν κυβερνητικῶν πράξεων τῶν σχετιζομένων ματὰ τῆς καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν, καὶ δι’ ἑτέρου ΑΥΚΗʹ τῆς 16 Μαΐου 1887, περὶ ἐντοπίων ἀξιωματικῶν. Πάντες οἱ νόμοι οὗτοι, ἐὰν ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν ἔρευναν καὶ τὴν μελέτην ὑμῶν, θέλουσι διδάξει ὑμᾶς, ὅτι ἐν αὐτοῖς μία κυρίως ὑπάρχει μέλησις καὶ φροντὶς, πῶς νὰ μειωθῇ ἡ ἀνεξαρτησία τῶν ἐν τῷ στρατῷ ὑπηρετούντων, πῶς νὰ ἐξαρτηθῶσι τὰ δικαιώματα αὐτῶν ἀπὸ τὴν θέλησιν τοῦ διευθύνοντος τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Δὲν δύναμαι νὰ ποιήσωμαι χρῆσιν τοῦ δημοσιευθέντος καὶ λεχθέντος τελευταῖον διὰ τὰ ἐν Λαρίσσῃ συμβάντα, ὅτι δῆθεν ἀξιωματικοὶ τοῦ στρατοῦ ἐτέθησαν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ἀρχῶν τινων πολιτικῶν ἐν τῇ πόλει ἐκείνῃ· δὲν δύναμαι νὰ ποιήσωμαι χρῆσιν αὐτοῦ, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδὲν εἶπεν, ἐπερωτηθεὶς ἐπὶ τούτου, οἱ δὲ ἐπερωτήσαντες δὲν ἐκόμισαν ἐνδείξεις βεβαίας περὶ αὐτοῦ· δύναμαι ὅμως νὰ εἴπω ἄλλο τι, ὅτι, ἐὰν δὲν συνετέλεσαν αἱ μεγάλαι δαπάναι, τὰς ὁποίας ἡ πολιτεία τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐπέβαλεν εἰς τὸ Κράτος, ἐὰν δὲν συνετέλεσαν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ εἰς τὴν κατερείπωσιν αὐτῆς, ἐὰν δὲν συνετέλεσαν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ εἰς τὴν μείωσιν τῆς ἐπ’ αὐτὴν ἐμπιστοσύνης τοῦ λαοῦ, βεβαίως δὲν συνετέλεσαν εἰς τὴν ὀργάνωσιν καὶ τὴν σύνταξιν τοῦ στρατοῦ, εἰς τὴν παρασκευὴν στρατοῦ, ἐὰν ὄχι μονίμου ἐν ταῖς τάξεσιν, ἀλλ’ οὔτε στρατοῦ ἐφεδρείας. Ἀλλὰ μήπως συνετέλεσαν αἱ μεγάλαι αὗται δαπάναι εἰς τὴν ἀνύψωσιν τῆς Ἐκκλησίας τῆς πατρίδος; Ἡ Ἐκκλησία ὑπάρχει ἐν τῇ Πολιτείᾳ καὶ μετὰ τῆς Πολιτείας, ἀλλ’ ὑπάρχει ἀνεξάρτητος καὶ αὐτόβουλος· ἔχει διοίκησιν ἰδίαν, μηδόλως ἐξαρτωμένην ἐκ τῆς Πολιτείας, λειτουργοῦσαν δὲ κατὰ τὸ πολίτευμα τῆς Ἐκκλησίας, τὸ ὁποῖον ἀποτελοῦσιν οἱ ἱεροὶ Κανόνες. Ἡ αὐτοτέλεια τῆς Ἐκκλησίας καὶ αὕτη ἀνῃρέθη, καὶ ἡ διοίκησις αὐτῆς ὑπετάχθη εἰς τὴν νομοτελεστικὴν ἐξουσίαν· ὡς δὲ κατὰ πᾶσαν ἑσπέραν τὰ ὀχήματα εἴτε τῶν Ὑπουργῶν, εἴτε τὰ ὑπὸ τῆς Διευθύνσεως τῆς Ἀστυνομίας μισθούμενα διὰ τῶν δημοσίων χρημάτων, διασχίζουσι τὰς ὁδοὺς καὶ τὰς λεωφόρους τῶν Ἀθηνῶν, ἀναζητοῦντα Βουλευτὰς τῆς πλειοψηφίας, ὅπως παραλάβωσι καὶ κομίσωσιν αὐτοὺς εἰς τὸ Βουλευτήριον πρὸς καταρτισμὸν τῆς ἀπαρτίας, τὸ αὐτὸ ἐτολμήθη καὶ ἐπί τινων μελῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, τὰ ὁποῖα τὴν αὐτὴν ἔλαβον τύχην. Ὀχήματα, μεμισθωμένα δημοσίᾳ δαπάνῃ, ἔχοντα δὲ παρὰ τὸν ἡνίοχον ἀστυνομικὸν κλητῆρα, ἔτρεχον καὶ ταῦτα εἰς τὰς οἰκίας τῶν μελῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ὅπως ἀπαγάγωσιν αὐτοὺς εἰς τὴν Ἱερὰν Σύνοδον. Καὶ ἐπειδὴ ἀλλεπάλληλα προσκόμματα παρενεβλήθησαν, καὶ ἐπειδὴ Ἱεράρχαι, σεβόμενοι τὸ σχῆμα αὐτῶν, μηδόλως δὲ στέργοντες ν’ ἀπομακρυνθῶσιν ἀπὸ τὰ παραγγέλματα τοῦ πολιτεύματος, ὑπὸ τὸ ὁποῖον κυβερνᾶται ἡ Ἐκκλησία, ἐπροτίμησαν νὰ παραιτήσωσι τὰς ἐν τῇ Συνόδῳ θέσεις των, παρὰ νὰ γένωνται ὄργανα ἀλλοτρίων κοσμικῶν ἐπιδράσεων, ὑπῆρξαν Νομικοὶ Σύμβουλοι, πρόθυμοι νὰ δώσωσιν εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν γνωμοδότησιν, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας νὰ παρασταθῇ ὁ Ὑπουργὸς ἐξετάζων τὴν οὐσίαν τῶν γενομένων κατά τινων μελῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καταγγελιῶν, ἀναζητῶν, ἂν αἱ καταγγελίαι ἦναι ἢ δὲν ἦναι βάσιμοι, ἀποφαινόμενος ὅτι δὲν εἶναι βάσιμοι, καὶ ἀποῤῥίπτων αὐτὰς, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν ὑποχρεοῦται νὰ προκαλέσῃ τὴν κατὰ νόμον ἐνέργειαν ἀνακρίσεως ἐπ’ αὐτῶν. Οὕτως αἱ μὲν μηνύσεις ἐτέθησαν ἐν τοῖς ἀρχείοις, ἡ δὲ κοσμικὴ ἀρχὴ ἠδυνήθη νὰ ἐπικρατήσῃ, προταθέντος ὑπὸ τῆς Συνόδου διὰ τὴν κενωθεῖσαν θέσιν τοῦ Προέδρου αὐτῆς ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἡ κοσμικὴ ἀρχὴ ἤθελε, καταρτισθείσης τῆς προτάσεως διὰ τῆς ψήφου αὐτοῦ τούτου τοῦ προταθέντος. Ἀφοῦ δὲ τοιαύτη κατὰ τῆς αὐτοτελείας καὶ τῆς ἀνεξαρτήτου διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας διεπράχθη ἐπιδρομή, ζητεῖτε νὰ μάθητε, ἐὰν διὰ τῶν δαπανηθέντων κολοσσιαίων ποσῶν ἐλήφθη πρόνοιά τις περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ κλήρου, περὶ τῆς μορφώσεως αὐτοῦ, περὶ τῆς βελτιώσεως τῆς θέσεως τῶν λειτουργῶν τῆς Ἐκκλησίας; Ὅταν ἐκυβέρνων πρὸ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ ἄλλοι πολιτικοὶ ἄνδρες, διεπράττοντο κατὰ πᾶσαν ὑπουργικὴν μεταβολὴν ἀντικαταστάσεις τῶν ὑπαλλήλων τῆς διοικήσεως ὡρισμένων τάξεων καὶ βαθμῶν. Λέγω ὡρισμένων τάξεων καὶ βαθμῶν, διότι οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ὑπηρετοῦντες ἐν τοῖς Ὑπουργείοις, σπανιώτατα ἀντικαθίσταντο ἢ ἀπεμακρύνοντο. Αἱ μεταβολαὶ αὗται ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ὑπαλλήλων ἔδιδον ἀφορμὴν εἴς τινας, ἄρτι εἰσελθόντας εἰς τὸν δημόσιον βίον, νέους τὴν ἡλικίαν, ἀτελῆ γνῶσιν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος κεκτημένους, οὐδεμίαν δὲ κυβερνητικὴν ἐμπειρίαν ἔχοντας, ἔδιδον, λέγω, ἀφορμὴν εἰς αὐτοὺς, νὰ παραπονῶνται κατὰ τῆς τοιαύτης καταστάσεως, νὰ ἐπικρίνωσι τὰς τοιαύτας ἐπὶ τοῦ προσωπικοῦ τῶν ἐν τῇ διοικήσει ὑπηρετούντων μεταβολάς, καὶ νὰ νομίζωσιν, ὅτι ἤθελον καταστήσει διοίκησιν σώφρονα καὶ πιστὴν τῶν νόμων φύλακα, ἐὰν ἐξησφάλιζον ἀπὸ τὴν αὐθαιρεσίαν τῶν προϊσταμένων αὑτῶν διὰ νόμου τοὺς ἐν τῇ δημοσίᾳ ὑπηρεσίᾳ τυγχάνοντας ὑπαλλήλους. Καθ’ ὅλας τὰς χρονικὰς περιόδους δὲν ὁρμῶνται ἐκ τῶν αὐτῶν ἀφορμῶν οἱ ἐπὶ τῷ αὐτῷ συνελθόντες καὶ συμπράτοντες πολιτευόμενοι. Οἱ πρεσβύτεροι, οἱ κεκτημένοι τὴν πεῖραν τῶν πραγμάτων καὶ τὴν γνῶσιν τῶν ἀνθρώπων, ὑπὸ ἄλλων ἐπηρεάζοντο ἀφορμῶν, οἱ μεσήλικες, οἵτινες ζητοῦσι τὴν βελτίωσιν τῶν πραγμάτων, ἄλλας κρίνουσι ποθητὰς βελτιώσεις, καὶ ἄλλας διαγινώσκουσιν ἀνάγκας, καὶ οἱ νεώτεροι ζητοῦσι μεταβολὰς ἀποτόμους, ἐπηρεαζόμενοι ὑπὸ ἐπουσιωδῶν αἰτίων καὶ ἐλαχίστων ἀφορμῶν, ἐκθύμως δ’ ἐπιφαίνονται ἰατροὶ, ἐπαγγελλόμενοι τὴν θεραπείαν τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα προσπίπτουσιν εἰς τὰς αἰσθήσεις αὐτῶν. Κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1882–1883 ὑπῆρξαν πολλοί, οἱ νεώτεροι, οἵτινες οὕτως ἐσκέπτοντο, ἐξανιστάμενοι κατὰ τῶν μετακινήσεων τῶν ὑπαλλήλων, καὶ ζητοῦντες τὴν θεραπείαν τοῦ πράγματος, τὸ ὁποῖον ἡ φαντασία αὐτῶν παρίστα ὡς μέγα καὶ ὀλέθριον κακόν. Δὲν εἶχον τὴν γνώμην αὐτῶν, ἐξ ἐναντίας ἐφρόνουν καὶ φρονῶ, ὅτι ἐν τοῖς Κράτεσι τοῖς νεαροῖς, ἐν οἷς ἡ ἐκπαίδευσις δὲν λειτουργεῖ ἐπὶ αἰῶνας οὐδὲ τῶν ἐπιστημῶν ἡ διδασκαλία εἰσέδυσε μέχρι τῶν τελευταίων ἄκρων τῆς χώρας, ὅτι ἡ μονιμότης τῶν ὑπηρετούντων ἐν τῇ δημοσίᾳ ὑπηρεσίᾳ καθηλόνει ἐν αὐτῇ, τοῦ χρόνου προϊόντος, τὰς μετριότητας καὶ τὴν ἡμιμάθειαν, ἐνίοτε δὲ καὶ τὴν ἀποδεδειγμένην ἀνικανότητα. Πολλάκις δὲ ἡ ἀσφάλεια τῶν ὑπηρετούντων ἐν τῇ διοικήσει δημιουργεῖ καὶ ἐνισχύει ἐν αὐτοῖς ἐλαττώματα καὶ κακίας, αἵτινες παραβλάπτουσι καιρίως τὴν διοίκησιν. Διὰ τοῦτο δὲν ἤμην ὑπὲρ τοῦ νόμου περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων. Ἀλλὰ τὰς ἀξιώσεις τῶν νέων ἔσπευσε νὰ ἐκμεταλλευθῇ ὁ Πρωθυπουργὸς, διανοηθεὶς νὰ παρασκευάσῃ εἰς χεῖρας αὐτοῦ μηχανὴν, δι’ ἧς νὰ καταστήσῃ τὴν διοίκησιν ὑποχειρίαν, καὶ νὰ μεταβάλῃ αὐτὴν ἀπὸ διοικήσεως τῆς χώρας εἰς ὑπηρέτιδα τῶν κομματικῶν αὐτοῦ συμφερόντων. Παρεσκεύασε λοιπὸν καὶ ἐξέδωκε νόμον περὶ προσόντων τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων· ἀλλὰ πρὶν ἢ προβῇ εἰς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ, τοιαύτας διέπραξεν ἀτασθαλίας, τοιαύτας ἐν τῷ προσωπικῷ τῶν τότε ὑπηρετούντων ὑπαλλήλων ἀσέμνους μεταβολάς, ἵνα δημιουργήσῃ προσόντα εἴς τινας στερουμένους αὐτῶν, ὥστε εὐλόγως δύναται νὰ ἐξαναστῇ τις, ἐρευνῶν τὰ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καὶ πληροφορούμενος περὶ τοῦ θάῤῥους, μὲ τὸ ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ἐδίστασε νὰ ἐφαρμόσῃ κατὰ τοιοῦτον τρόπον τὸν νόμον. Ἐξεδόθη ὁ νόμος, ἤρξατο ἡ ἐκτέλεσις αὐτοῦ, καὶ κατηρτίσθη διοίκησις ἐκ μόνων τῶν φίλων τοῦ κόμματος, καὶ ἰδίως ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἐξηρτῶντο ἀπ’ εὐθείας παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἢ παρὰ τῶν πιστοτέρων ὀπαδῶν αὐτοῦ. Ἐπειδὴ δὲ οὗτοι μόνοι δὲν ἐπήρκουν, ἀναγκαῖον δ’ ἦτο, νὰ προσληφθῶσι καὶ ἄλλοι, προσελήφθησαν καὶ οὗτοι, τῇ συστάσει τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις πολιτικῶν φίλων αὐτοῦ. Ὁ δὲ τρόπος, καθ’ ὅν διεχειρίσθη τὴν ἐπ’ αὐτῶν ἐξουσίαν, ἐδίδαξεν αὐτοὺς, ὅτι, ἵνα διατηρηθῶσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ὤφειλον νὰ μεταβληθῶσιν εἰς τυφλὰ ὄργανα, εἰς ὑπηρέτας τῶν κομματικῶν συμφερόντων τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἄν ἐρευνήσητε ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, θέλετε εὕρει, ὅτι ὑπὸ διαφόρους βαθμοὺς καὶ ὑπὸ διαφόρους κατηγορίας ὑπηρετοῦσιν ἐν τῷ κλάδῳ τῆς οἰκονομικῆς διοικήσεως 2136 ὑπάλληλοι, μὴ συμπεριλαμβανομένων τῶν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς συντάξεως τῶν ἀπολογισμῶν ἐργαζομένων ἐκτάκτων ὑπαλλήλων, μὴ συμπεριλαμβανομένων τῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν τοκομεριδίων τῶν δανείων προσλαμβανομένων ἐκτάκτων, μηδὲ τῶν διοριζομένων ἀπαριθμητῶν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν φορολογικῶν νόμων, μηδὲ τῶν ἐργατῶν τῶν ἐν τοῖς Καπνοκοπτηρίοις, γνωστὸν δ’ ὅτι ἡ ἐργασία τῶν ἐργατῶν τούτων εἶναι ἀξία μεγάλης προσοχῆς. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἐνθυμῆσθε ἀναπληρωματικὴν πίστωσιν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησε πέρυσιν ὁ Πρωθυπουργὸς δι’ ἔξοδα τῆς ἐκτελέσεως τοῦ νόμου περὶ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ ἐφέτος δαπανῶνται διὰ τὰς ἐν τοῖς Καπνοκοπτηρίοις ἐργασίας ποσὰ διπλάσια ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀναγραφῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Αἱ ἀνάγκαι βεβαίως εἰσὶ πολλαὶ καὶ ἀπρόβλεπτοι, οὐδ’ εἶναι δυνατὸν νὰ προΐδῃ τις αὐτάς. Ἂν οἱ πολῖται δυνηθῶσι νὰ ἐκδηλώσωσιν ἐν τῇ πόλει τὸ φρόνημά των, οἱ ἐργάται τοῦ Ἐθνικοῦ Τυπογραφείου, οἱ ἐργάται τοῦ Καπνοκοπτηρίου, οἱ ἐργαζόμενοι εἰς ἐπισκευὰς ἢ οἰκοδομὰς δημοσίων κτιρίων, πρέπει νὰ παρασταθῶσι καὶ αὐτοί, διὰ νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ῥύθμισιν τῆς ἐκδηλώσεως τοῦ δημοσίου φρονήματος. Καὶ ἂν ἦναι ἀνάγκη νὰ ἐκδηλωθῇ γνώμη τις ἐκ τῶν θεωρείων τῆς Βουλῆς; Τὰ Καπνοκοπτήρια ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει πρέπει νὰ κλεισθῶσι, διὰ νὰ ἔλθωσι καὶ τοποθετηθῶσιν ἐν τοῖς θεωρείοις οἱ ἐν τοῖς Κοπτηρίοις ἐργαζόμενοι. Τελευταῖον εἶχε διαδοθῆ εἰς τοὺς κυβερνητικοὺς κύκλους ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἰσέρχονται εἰς αὐτοὺς καὶ οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσι νὰ ἐπιδεικνύωσι ζῆλον, ὅπως προσφέρωσι τὰς μεγάλας ὑπηρεσίας των, ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσι νὰ φαίνωνται, ὅτι ἐξασφαλίζουσι τὴν ζωὴν τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἀπὸ τῶν κακοποιῶν, εἶχε, λέγω, διαδοθῆ, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γένηται ἔνοπλος διαδήλωσις τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν. Πάραυτα ἐδόθησαν διαταγαὶ εἰς τὸ Καπνοκοπτήριον, νὰ συγκεντρωθῶσι πάντες οἱ ἐργάται, φέροντες ὅμως καὶ ὅπλα, διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς ἐπίκουρος δύναμις εἰς τὴν δημοσίαν δύναμιν. Ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς τοὺς κλάδους τῆς ἐσωτερικῆς διοικήσεως, ὑπηρετοῦσι 1733 ὑπάλληλοι. Πάντες οὗτοι, ὧν ὁ ἀριθμὸς ἀνέρχεται κατὰ τὰ εἰρημένα εἰς 4,000, δὲν εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, διότι ὀλίγοι ἐκπληροῦσι τὸ καθῆκον αὑτῶν ὡς λειτουργοὶ τῆς ὑπηρεσίας, οἱ πλεῖστοί εἰσιν ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους μόνον διότι λαμβάνουσι τὸν μισθόν των ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, οἱ ἄλλοι εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου τὰς διαταγὰς ἐκτελοῦσι. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἠξιώθη τις ἐξ ὑμῶν νὰ δεχθῇ ἐπίσκεψιν ἐν τῇ οἰκίᾳ τοῦ ὑπαλλήλου τινὸς δημοσίου, ἂν καὶ μεταξὺ ὑμῶν εἰσι πολλοί, οἵτινες πολλάκις διέπραξαν τὰ κοινά. Βλέπω ἀπέναντι ἕνα Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνελθόντα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον δεκάκις καὶ πλέον· δὲν γνωρίζω ὅμως, ἂν ἠξιώθη ποτὲ ἐπισκέψεως ὑπαλλήλου τινὸς οἰκονομικοῦ εἰς τὴν οἰκίαν του. Καὶ τίς ὑπάλληλος ἤθελε τολμήσει νὰ ἐπισκεφθῇ τὸν κ. Σωτηρόπουλον; Ἡ κεφαλὴ αὐτοῦ ἤθελε κοπῆ τὴν ἐπιοῦσαν. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἄλλος τις, ὕπερθεν τοῦ κ. Σωτηροπούλου καθήμενος, ἐὰν ἐδέχθη ἐπίσκεψιν δημοσίου ὑπαλλήλου ἐν τῇ οἰκίᾳ του. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον γνωρίζω, εἶναι ὅτι, ἂν Βουλευτής τις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἤθελε μεταβῆ εἰς γραφεῖόν τι δημόσιον, διὰ νὰ φροντίσῃ περὶ ὑποθέσεώς τινος ἢ περί τινος αἰτήσεως πολίτου τινὸς, τὰ βλέμματα ὅλων τῶν ὑπαλλήλων στρέφονται πρὸς αὐτὸν, πάντες δ’ ἀποφεύγουσιν αὐτὸν, ὡς ἤθελον ἀποφύγει λεπρόν τινα, ἵνα μὴ μολυνθῶσι, καιροσκοποῦσι δὲ, διὰ νὰ ἴδωσιν εἰς τίνα δωμάτια ἤθελεν ὁ Βουλευτὴς ἐκεῖνος εἰσέλθει, καὶ ἀμέσως ἐγείρεται ὑπόνοια κατὰ τῶν ὑπαλλήλων, τῶν ἐν τοῖς δωματίοις ἐκείνοις, ὅτι εἰσὶν ἀντιπολιτευόμενοι, διότι ἦλθον εἰς συνάφειαν πρὸς τοιοῦτον λεπρὸν καὶ μολυσμένον! Ἤθελον πράξει πρᾶξιν ἀναξίαν ἐμοῦ, ἂν ἐμνημόνευον δημοσίων ὑπαλλήλων, ἀπολυθέντων ἀπὸ τῆς ὑπηρεσίας, διότι ἐπεσκέφθησαν ἀντιπολιτευομένους, ἢ διότι ἐξεδήλωσαν αἰσθήματα τιμῆς πρὸς αὐτούς. Εἶπον, ἤθελον πράξει πρᾶξιν ἀναξίαν ἐμοῦ, ἥτις ἥρμοζε μόνον εἰς ἐκείνους, οἵτινες διαχειρίζονται τὴν διοίκησιν κατὰ τοιοῦτον τρόπον, διότι εἰς ἐκείνους ἥρμοζε νὰ διαχειρίζωνται αὐτὴν οὕτω, παριστῶντες τοὺς συμβούλους τοῦ Βασιλέως τοσοῦτον ταπεινούς, καὶ καταβιβάζοντες εἰς τοιαύτας εὐτελεῖς σκέψεις τοὺς διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Κοινοβουλίου ἀναχθέντας εἰς τὰς ἕδρας τῶν Ὑπουργῶν. Ἀλλ’ εἰς ἐμὲ δὲν ἁρμόζει, οὐδὲ ὡς Βουλευτὴν, νὰ σταματήσω ἐπὶ τοιαύτης τακτικῆς, ἢ νὰ στιγματίσω αὐτήν. Ἠναγκάσθην νὰ ποιήσωμαι τὴν ἐκδρομὴν ταύτην, ὁμιλῶν περὶ διοικήσεως, διότι ἀληθῶς ἡ διοίκησις ἐν ταῖς ἐπαρχίαις δὲν ὑφίσταται πλέον, ὑφίστανται μόνον καταδιῶκται καὶ καταδιωκόμενοι, καταπιέζοντες καὶ καταπιεζόμενοι, φονεύοντες καὶ φονευόμενοι. Καὶ καταδιῶκται μὲν καὶ καταπιέζοντες καὶ φονεύοντες ἀτιμωρητεί εἰσιν οἱ φίλοι τῆς Κυβερνήσεως, καταπιεζόμενοι δὲ καὶ ἀδικούμενοι καὶ φονευόμενοί εἰσιν οἱ φίλοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ διατὶ νὰ μὴ ἔχῃ οὕτω τὸ πρᾶγμα, ἀφοῦ καὶ τὴν ἱερωτέραν τῶν προνομιῶν τοῦ Στέμματος, τὸ δικαίωμα τῆς ἀπονομῆς χάριτος, καὶ τοῦτο τὸ κατέστησαν ταπεινὸν ἐμπόρευμα κερδοσκοπίας κομματικῆς; Καὶ δὲν ἐδειλίασαν, ὑποκρινόμενοι ὅτι ἑορτάζουσιν ἑορτὴν, τὴν ὁποίαν δὲν ἑώρταζον, νὰ ἐμφανισθῶσιν ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως καὶ νὰ ζητήσωσι τὴν ὑπογραφὴν αὐτοῦ, διὰ νὰ ἐξευτελίσωσι τὸ μόνον παράσημον τῆς χώρας, τὸ ὁποῖον Ἐθνικὴ Συνέλευσις ἵδρυσε διὰ νὰ βραβεύῃ τὴν ἀρετὴν, διὰ νὰ τιμᾷ τὰς ὑπηρεσίας πρὸς τὴν πατρίδα, ἐνισχύῃ τὴν ἐπιστήμην, καὶ ἐξηυτέλισαν αὐτὸ διὰ νὰ βραβεύσωσι τοὺς φίλους των καὶ τοὺς ἐνισχύσωσιν εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα! Ἐξηυτέλισαν τὴν ἱερωτέραν τῶν προνομιῶν, τὴν χάριτα, ἐξαγαγόντες ἐκ τῶν φυλακῶν χιλιάδας καταδίκων, ἀναξίων νὰ ἀποδοθῶσιν εἰς τὴν κοινωνίαν! Ἀλλὰ βλέπετε σήμερον τὰ ἀποτελέσματα. Καὶ ἂν ἡμεῖς ἐπικρίνωμεν, οἱ Ὑπουργοὶ δὲν αἰσθάνονται τάραχον εἰς τὴν συνείδησίν των, διότι πάντα ταῦτα διέπραξαν ὅπως κερδοσκοπήσωσι, καὶ συνεκόμισαν δι’ αὐτῶν τὸ κέρδος, καὶ διότι τὸ συνεκόμισαν, ἐπεψηφίσθησαν παρ’ ὑμῶν ἀφωνητεὶ ἐπὶ τέσσαρα ἔτη τοιοῦτοι Προϋπολογισμοί, καὶ ἐνεθαῤῥύνθησαν παρ’ ὑμῶν, ὅπως μὴ καταδέχωνται νὰ ἀπαντῶσιν εἰς τὰς ἀπευθυνομένας αὐτοῖς ἐπερωτήσεις, μὴ καταδέχωνται νὰ καταθέτωσι τὰ ζητούμενα παρ’ αὐτῶν ἔγγραφα, μὴ καταδέχωνται νὰ ἀπαντῶσιν οὐδὲ κἂν εἰς τὰς παραστάσεις τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τῶν ἀποδεικνύντων, ποῖον ψεῦδός εἰσιν οἱ εἰσαγόμενοι καὶ ἐπιψηφιζόμενοι παρ’ ὑμῶν Προϋπολογισμοί, ποίας πλεκτάνης καὶ δολιότητος κατασκεύασμα εἶναι αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ παριστάνον τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ 1890. Τὴν δύναμιν ταύτην ὀφείλουσιν εἰς τὴν ἐξευτέλισιν τῶν παρασήμων, εἰς τὴν κατασπορὰν τῶν χαρίτων, εἰς τὴν τέλεσιν ἑορτῶν δῆθεν, τὰς ὁποίας ψευδῶς ἑώρτασαν, μειώσαντες καὶ ἐν πολλοῖς ἀναιρέσαντες ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους τὴν εὐλάβειαν, ἣν οἱ πολῖται εἶχον καὶ ὤφειλον νὰ ἔχωσιν εἰς τὸν μέλλοντα Βασιλέα, τὸν φέροντα τὸ ὄνομα τοῦ τελευταίου αὐτοκράτορος τοῦ Βυζαντίου. Ἂν λοιπὸν ἐδαπανήσατε κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν ἑπτὰ τούτων ἐτῶν 383 ἑκατομμύρια, περισσότερα τῶν δαπανωμένων διὰ τὴν διοίκησιν τοῦ Κράτους ἄλλοτε, ὅταν ἄλλοι ἐκυβέρνων τὸ Κράτος, διότι τόσα ἐπορίσθητε ἐκ τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων καὶ ἐκ τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολογήσατε, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς γνωρίζει κάλλιον πάντων ἡμῶν, ὅτι οὐδὲν ἐκ τῆς δαπάνης ταύτης ὠφελήθη, διότι αὐτὸς ἀντιλαμβάνεται ἐκ τοῦ ἐγγύς, εἰς ποίαν κατάστασιν περιῆλθεν ἡ δικαιοσύνη, εἰς ποίαν ἡ διοίκησις, πῶς ἐγένοντο καὶ πῶς κεῖνται τὰ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ πῶς ἔχει ἡ ἐκπαίδευσις, ἡ ὁποία δίδεται εἰς αὐτόν. Βλέπει δὲ τὰ τοῦ στρατοῦ, μανθάνει τὰ τοῦ ναυτικοῦ, καὶ ἄπελπις στρέφει πρὸς τὰ πρόσω τὸ βλέμμα, ἐρευνῶν ποία θέλει εἶσθαι ἡ τύχη τῆς χώρας. Ἀλλὰ δὲν γνωρίζει ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ἡμεῖς καθῆκον νὰ τῷ εἴπωμεν, δὲν γνωρίζει, ὅτι πάντα ταῦτα ἐγένοντο, καὶ εἰς τὴν καταβολὴν τοσούτων χρημάτων ὑπεχρεώθη, καὶ εἰς τοιαύτην κατάστασιν περιῆλθε καὶ ἡ διοίκησις καὶ ἡ δικαιοσύνη καὶ τὰ τοῦ στρατοῦ καὶ τὰ τοῦ ναυτικοῦ καὶ τὰ τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὰ τῆς Ἐκκλησίας, διότι χωλαίνει ἡ λειτουργία τοῦ πολιτεύματος, προσκόπτει ἡ ἐφαρμογὴ τῶν θεσμῶν, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Ἄν δὲν ἐλειτούργει τὸ πολίτευμα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὡς λειτουργεῖ, οὐδὲν τῶν κακῶν τούτων ἤθελε συμβῆ ποτέ. Ἀλλὰ λειτουργεῖ τὸ πολίτευμα ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ; Τὸ πρῶτον ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον παρήγαγεν ἡ τεραστία αὕτη σπατάλη τῶν χρημάτων τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὁ κύριος σκοπὸς αὐτῆς ἦτο, νὰ κιβδηλωθῇ τὸ πολίτευμα, καὶ νὰ κατασταθῇ ἡ λειτουργία αὐτοῦ εἰκονική. Λέγουσιν, ὅτι ὑπάρχουσι θεσμοὶ κοινοβουλευτικοὶ ἐν Ἑλλάδι. Παντάπασιν. Ὑπάρχει ἀπόλυτος καὶ ἀνυπότακτος εἰς νόμον δικτατορία, μὴ ἐμπνεομένη ὑπὸ εὐγενοῦς πόθου, μὴ διεπομένη ὑπὸ αἰσθημάτων εἴτε φιλοπατρίας, εἴτε φιλοδοξίας, δικτατορία, συγκεντρώσασα πᾶσαν ἀρχὴν καὶ ἐξουσίαν ἐν τῇ παλάμῃ ἑνὸς ἀνθρώπου. Πρὸς τίνα σκοπόν; Μόνον διὰ νὰ κυβερνᾷ, διὰ νὰ διατηρῆται ἐν τῇ ἀρχῇ, διὰ νὰ προσεταιρίζηται ὀπαδοὺς, διὰ νὰ συγκρατῇ κόμμα, διὰ νὰ ὑποστηρίζηται ὑπ’ αὐτοῦ ἐν πᾶσι τοῖς ἀνομήμασι καὶ ἐν πάσαις ταῖς ἀτασθάλοις πράξεσιν αὐτοῦ, διὰ νὰ ἄρχῃ, διὰ νὰ κυβερνᾷ, ἀλλὰ νὰ κυβερνᾷ ἐπ’ ὀλέθρῳ τοῦ τόπου. Αἱ τελευταῖαι ἡμέραι παρέστησαν θέαμα ἄξιον οἴκτου. Ἐάν τι τῶν μελῶν τῆς Ἐθνικῆς Συνελεύσεως τοῦ 1863 ὑπάρχῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ ἀναλογισθῇ, ποῖαι ἐν τῇ μεγάλῃ ἐκείνῃ συντακτικῇ συνόδῳ ἐξετίθεντο γνῶμαι περὶ τοῦ πολιτεύματος, τὸ ὁποῖον ἐνομοθετεῖτο διὰ τὴν χώραν, ἤθελεν ἐρυθριάσει, ἤθελεν ἀγανακτήσει καθ’ ἑαυτοῦ, διότι στέργει νὰ μένῃ ἀκόμη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καὶ νὰ συντελῇ εἰς ψευδῆ παράστασιν τοῦ ἐθνικοῦ φρονήματος, εἰς ψευδῆ ἐνάσκησιν νομοθετικῆς ἐξουσίας, εἰς ψευδῆ ἐπιτήρησιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Βεβαίως, Κύριοι, μεγάλη δέσις συνετελέσθη. Μεταχειρίζομαι ὅρον, τὸ ὁποῖον μεταχειρίζονται οἱ ὁμιλοῦντες περὶ δραμάτων, διότι φοβοῦμαι ὅτι περὶ δράματος πρόκειται. Ἡ δέσις αὕτη δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ πολὺν χρόνον. Ἐν τοῖς ἤθεσιν ἐμοῦ δὲν διεῤῥυθμίσθη ἡ ἕξις τῆς ἐπιζητήσεως τῆς θεραπείας τῶν κακῶν διὰ μέτρων, τὰ ὁποῖα δὲν ὑποδεικνύει τὸ πολίτευμα. Ἡ ἡλικία ἄλλως, τὴν ὁποίαν διανύω, κρατύνει τὰ ἐξ ἀνατροφῆς ἢ ἐκ μελέτης συντηρητικὰ ἤθη μου. Δὲν συνεκόμισα δὲ καὶ ἀναμνήσεις λίαν ἐνθαῤῥυντικὰς ἐκ τῆς χρονικῆς περιόδου, τῆς λαβούσης χώραν πρὸ 28 ἐτῶν, ἐκ τῆς περιόδου ἐκείνης, ἥτις ἀνεκαίνισε καὶ πολίτευμα καὶ δυναστείαν ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν. Διὰ τοῦτο ὁμολογῶ, ὅτι εὔχομαι ἐνθέρμως, ἡ δέσις αὕτη, ἥτις μετὰ τοσαύτης ἐπιμονῆς περιδέεται, νὰ τύχῃ λύσεως ἐῤῥύθμου καὶ νομίμου, λύσεως συνήθους καί φυσικῆς. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ ἐργαζόμενοι ἵνα περιδέσωσι τὴν δέσιν ταύτην, ὁμοιάζουσι πρὸς ἐκείνους, οἵτινες κάθηνται κύκλῳ τραπέζης, κεκαλυμμένης μὲ πράσινον ἐριοῦχον, καὶ οἵτινες παίζουσι τὴν περιουσίαν αὐτῶν, ὅτι ὁμοιάζουσι πρὸς χαρτοπαίκτας, οἵτινες δὲν βλέπουσι πλέον καὶ οἵτινες εἶναι εἰς θέσιν νὰ διακινδυνεύσωσι καὶ τὸ ὡρολόγιόν των καὶ τὴν σύζυγόν των. Ἂν δὲν ἐπέλθῃ λύσις ὁμαλὴ καὶ συνήθης οὐδὲ ὑπὸ τῆς θελήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, τοῦ προσεχῶς κληθησομένου νὰ ἀποφήνηται γνώμην, ἐξακολουθήσῃ δὲ ἡ δέσις, σᾶς βεβαιῶ, Κύριοι, ὅτι θέλουσι μεταβληθῆ αἱ περὶ τῶν πολιτικῶν πραγμάτων γνῶμαι πάντων τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς χώρας. Φοβοῦμαι, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ ἴδω τὸν φίλον κ. Κωνσταντόπουλον λησμονοῦντα τὸ κράτος τῶν νόμων, καὶ τὸν φίλον κ. Τυπάλδον παραιτοῦντα τὰ συντηρητικὰ φρονήματά του. Ἐγὼ ἐπιδοκιμάζω τὰ φρονήματα τοῦ κ. Κωνσταντοπούλου καὶ τὰ φρονήματα τοῦ κ. Τυπάλδου, ὡς καὶ τὰ φρονήματα πάντων τῶν ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, καὶ θαυμάζω τὴν ἀνοχὴν καὶ τὴν μετριοπάθειαν αὐτῶν. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἄλλοι ἀντὶ ἡμῶν ἐκάθηντο ἐπὶ τῶν θρανίων τούτων, δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἐκάθηντο ἐπ’ αὐτῶν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι κατῆλθον εἰς τὸν τάφον, ἂν ἤθελον πολιτευθῆ καὶ ἐκεῖνοι ὡς πολιτευόμεθα ἡμεῖς, ἢ ἂν πρὸ πολλοῦ ἤθελε παύσει ἡ ἀνοχὴ αὐτῶν, ἄλλα δὲ μέτρα ἤθελον κριθῆ παρ’ αὐτῶν ἀναγκαῖα καὶ ἐπείγοντα. Διὰ τοῦτο θαυμάζω τοὺς συναδέλφους μου, καὶ θαυμάζω καὶ τοὺς ἐντολεῖς πάντων ἡμῶν καὶ τοὺς φίλους ἡμῶν ἐν τῷ Κράτει, οἵτινες ἀνέχονται καὶ ὑποφέρουσιν, ὡς ὁ Ἰὼβ ὑπέφερε, τὰς πληγὰς, αἵτινες ἐπέσκηψαν ἐπ’ αὐτούς. Βεβαίως ἡμεῖς οὐδὲν προσδοκῶμεν παρὰ τῆς Βουλῆς ταύτης, καὶ ἐὰν ἐξακολουθήσῃ τὰς ἐργασίας αὐτῆς ὡς τακτικὴ Σύνοδος, καὶ ἐὰν κηρυχθῇ ἡ λῆξις καὶ κληθῇ ὡς ἔκτακτος Σύνοδος. Τὸ μόνον, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ὑποθέτωμεν, εἶναι, ὅτι πᾶσαι αἱ ἐργασίαι, αἵτινες θέλουσι διεξαχθῆ, θέλουσιν ὁδηγεῖσθαι ἀπὸ τὸ αὐτὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον μέχρι τοῦδε ὑπηγόρευσε πάσας τὰς πράξεις τῆς Βουλῆς ταύτης, καὶ θέλουσι σκοπεῖ τὸ αὐτὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἐσκόπουν πᾶσαι αἱ μέχρι τοῦδε πράξεις καὶ πᾶσα ἡ μέχρι τοῦδε πολιτικὴ τῆς πλειονοψηφίας. Διὰ τοῦτο δὲν εἶπον ὅσα εἶπον διὰ νὰ φωτίσω ὑμᾶς τοὺς τῆς πλειονοψηφίας, διότι πάντες εἶσθε ἀρχῆθεν πεφωτισμένοι ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Δὲν ἦλθον νὰ φωτίσω οὔτε τούτους, μετὰ τῶν ὁποίων συμπράττω, διότι καὶ αὐτοὶ ἐφωτίσθησαν ὑπὸ τῆς πολιτείας ὑμῶν. Εἶπον ὅσα εἶπον, διὰ νὰ ἀκούσωσιν αὐτὰ οἱ συμπολῖται, διὰ νὰ προετοιμασθῶσιν εἰς τὸν ἀγῶνα τὸν ἐκλογικὸν, ὁ ὁποῖος θέλει ἀποφασίσει περὶ τῆς τύχης των, διὰ νὰ παρασκευασθῶσι νὰ ἐξασφαλίσωσι τὰ ἐκλογικά των δικαιώματα, διὰ νὰ παρασκευασθῶσιν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἀσέβεια ἤθελε καταδειχθῆ καὶ πρὸς τὰ δικαιώματα αὐτῶν ταῦτα, νὰ διασώσωσιν αὐτά. Τὰ εἶπον διὰ νὰ μάθῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ ἐκλογῆς, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ ἐπιτύχωμεν ἡμεῖς, ἢ νὰ μὴ ἐπιτύχωσιν ἄλλοι. Ὁποιοιδήποτε καὶ ἂν ἐπιτύχωσιν, ἐὰν ἔχωσι τὰ φρονήματα ἡμῶν, καὶ στέργομεν καὶ ὑποστηρίζομεν αὐτούς. Δὲν πρόκειται περὶ τῶν ἀτόμων ἡμῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ τῶν ἰδεῶν ἡμῶν. Τὰ εἶπον διὰ νὰ κατανοήσωσιν οἱ ἐκλογεῖς τῆς Ἑλλάδος, ὅτι εἶναι ἡ τελευταία προσπάθεια, ἣν καταβάλλομεν πρὸς διάσωσιν τῆς τάξεως καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν θεσμῶν τῆς χώρας. (Χειροκροτήματα ἐξ ἀριστερῶν καὶ ἐκ τῶν ἀκροατηρίων).

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι κατάλληλος εὐκαιρία πρὸς ἐπισκόπησιν τῶν πολιτικῶν πραγμάτων τῆς χώρας, καὶ σχετικὴν πρὸς τὰ ὑπὸ συζήτησιν θεωρῶ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ πρὸ μικροῦ καταβάντος ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐκταθεῖσαν καὶ ἐπὶ θεμάτων ἀλλοτρίων πρὸς τὰ οἰκονομικά. Ὁ προαγορεύσας κ. Βουλευτὴς ἐνόμισεν, ὅτι ὁμιλῶν ἤδη ἐξ ἀφορμῆς τοῦ τελευταίου Προϋπολογισμοῦ, ὃν ψηφίζει ἡ παροῦσα Βουλευτικὴ Περίοδος, ὤφειλε μᾶλλον ν’ ἀγορεύσῃ πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς ἢ πρὸς τοὺς Βουλευτὰς καὶ μᾶλλον ν’ ἀποβλέψῃ εἰς τὰς μελλούσας ἐκλογὰς ἢ εἰς τὰς ἀποφάσεις τῆς παρούσης Βουλῆς· οἱοσδήποτε καὶ ἂν ὑπῆρξεν ὁ σκοπὸς τοῦ λόγου αὐτοῦ, ἡμεῖς καθῆκον ἔχομεν, συζητουμένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ν’ ἀντεπεξέλθωμεν κατὰ τῶν παρ’ αὐτοῦ λεχθέντων, ὡς καταδεικνυόντων ἔλλειψιν σεβασμοῦ πρὸς τὸ πολίτευμα, τὸ διέπον τὴν χώραν, καὶ πρὸς τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρέστησεν, ὅτι παραίτιοι τῆς κακοδαιμονίας τῆς χώρας εἶναι οἱ ἀντιπροσωπεύοντες τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, εἶναι οἱ Βουλευταί, οἱ ἐπὶ τριετίαν ψηφίζοντες τοὺς Προϋπολογισμούς, οὓς ἡμεῖς εἰσηγούμεθα, οἱ Βουλευταί, οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ σύστημα, τὸ θεωρούμενον παρ’ αὐτοῦ ὡς ὀλέθριον. Ἀλλ’ ἐὰν οἱ Βουλευταὶ ἦναι παραίτιοι τῆς καταστάσεως ταύτης, ἡ χώρα, ἥτις ἀνέχεται τοὺς Βουλευτὰς τούτους, εἶναι ἡ ἀληθῶς ὑπεύθυνος, καὶ μὴ φρονῆτε, Κύριοι, ὅτι δύνασθε νὰ πιστευθῆτε, λέγοντες ὅτι διαπράττομεν, ὅσα παριστᾶτε ὡς ἐν τῇ χώρᾳ ταύτῃ τελούμενα, τῇ ἀνοχῇ λαοῦ ἠθικῶς ὑγιαίνοντος. Ἐὰν τοιαῦτα διεπράττοντο ἐν τῇ χώρᾳ, καὶ ὁ λαὸς δὲν ἐξανίστατο καὶ δὲν ἐπεβάλλετο εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ, ὅπως θέση τέρμα εἰς αὐτὰ, θὰ ἦτο ἀπελπισία περὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Μὴ φρονῶμεν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι, πολιτείᾳ νεαρᾷ καὶ ἐν τῷ πολιτεύματι τῷ συνταγματικῷ εἰσέτι μὴ πεπειραμένῃ, δὲν ἐπιδρᾷ ἐπὶ ζωτικῶν ζητημάτων ἡ κοινὴ γνώμη ἐπὶ τὴν γνώμην τῶν Βουλῶν. Αὐτὸς ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅστις τοσοῦτον ἀνευλαβῶς ὡμίλησε περὶ τῶν ἀντιπροσώπων τῆς χώρας, θὰ ἐνθυμῆται τί ἡ Βουλὴ, ἡ ἀναγαγοῦσα αὐτὸν εἰς τὴν ἐξουσίαν, τί ἡ Βουλὴ ἐκείνη περὶ αὐτοῦ ἀπεφάνθη, ὅτε ἡ πολιτεία αὐτοῦ κατεδείχθη ἀξία αὐστηρᾶς ἀποφάσεως· ὑπὸ τίνος κατεδικάσθη ἡ πολιτεία τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἢ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐκείνης, ἐν ᾗ τέως ὑπεστηρίζετο σχεδὸν ὑπὸ παμψηφίας; Ἡ Βουλὴ τῆς ἑβδόμης Ἀπριλίου, ἥτις ἀπεμάκρυνεν ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, ἵνα φέρῃ ἐπ’ αὐτὴν τὸν νῦν ἡγέτην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐκείνη ἡ Βουλὴ κατεψήφισεν αὐτὸν, προβαλόντα τὴν ἰδίαν ὑποψηφιότητα διὰ τὴν Προεδρείαν τῆς Βουλῆς, θελήσασα διὰ τῆς ψήφου ἐκείνης νὰ διατρανώσῃ, ὅτι ἡ πολιτεία αὐτοῦ ἦτο ἀναξία τῶν προσδοκιῶν της. Μετέβαλεν ἡ Βουλὴ ἐκείνη γνώμην περὶ αὐτοῦ, διότι μετέβαλεν ἐπὶ τῇ πολιτείᾳ αὐτοῦ γνώμην ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Οὐδέποτε ἡμεῖς ἠξιώσαμεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ ἀποστείλας διὰ τῶν ἐκλογῶν τῆς 7ης Ἀπριλίου τοὺς ἀντιπροσώπους, οἵτινες ἀπεμάκρυναν ἡμᾶς ἀπὸ τῆς ἀρχῆς, δὲν ἤσκει, οὕτως ἐνεργῶν, δικαίωμα εἰς αὐτὸν ἀνῆκον, οὐδέποτε ἠξιώσαμεν, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ δὲν ἐπετέλουν καθῆκον, περιβάλλοντες διὰ τῆς ἐμπιστοσύνης των, ἑπόμενοι τῇ ἐντολῇ τῶν ἐκλογέων αὐτῶν, τοὺς ἐπαγγελλομένους, ὅτι ἤθελον ἀνατρέψει πάντα τὰ παρ’ ἡμῶν πεπραγμένα. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅταν ἡ Βουλὴ δὲν ἀνταποκρίνηται εἰς τὰ συμφέροντα αὐτοῦ, διότι μόνον περὶ συμφερόντων πρόκειται, μόνον δ’ ὅταν πρόκηται περὶ συμφερόντων, δύναταί τις νὰ σκέπτηται καὶ νὰ ὁμιλῇ ὅπως σκέπτεται καὶ ὁμιλεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅταν ἡ Βουλὴ, καθῆκον ἐπιτελοῦσα, ἐπισπροσθῇ εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ἐξανίσταται οὗτος κατὰ καταστάσεως πραγμάτων οὕτως ἀσυμφόρου αὐτῷ, καὶ ὡς παραιτίους αὐτῆς καταγγέλλει τοὺς Βουλευτάς, τὴν Βουλήν, αὐτὸν τὸν λαὸν, τοιαῦτα δ’ ἀποφθεγγόμενος, χαρακτηρίζει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὡς ἀνάξιον τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, διότι ἀνάξιος τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος θὰ ἦτο, ἐὰν, τελουμένων τῶν ἐκτραγωδηθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιβληθῇ ἐπὶ τοὺς ἀντιπροσώπους αὑτοῦ, ὅπως ἀπομακρύνωσι τῆς ἐξουσίας τοὺς παραιτίους τοιούτων κακῶν. Ὄχι Κύριοι, οὐδὲν συμβαίνει ἐκ τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ῥηθέντων, ἀλλὰ συμβαίνει ἕτερόν τι, ὅπερ πάντες γινώσκομεν, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀπομακρυνθεὶς ἀπὸ τῆς ἐξουσίας ὑπὸ τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ λαοῦ, τῶν ἀποσταλέντων ἐνταῦθα διὰ τῆς ψήφου τῆς ἑβδόμης Ἀπριλίου, καὶ ἔκτοτε μένων ἐκτὸς τῆς ἐξουσίας ἐπὶ τετραετίαν σχεδὸν, ἀνυπομονῶν δυσχεραίνει, βλέπει, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ἀρχὴν διὰ τῆς κανονικῆς ὁδοῦ, καὶ ἐξανίσταται κατὰ τῶν κοινοβουλευτικῶν θεσμῶν, ἐξανίσταται κατὰ τοῦ λαοῦ, ὅστις εἶναι ἡ δύναμις πᾶσα ἐν κοινοβουλευτικῷ Κράτει, καὶ, ὀνειρεύεται τὰ ἔκθεσμα, ἐκφράζων τὴν ἐλπίδα, ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ Βουλευταὶ, οἱ μηδέποτε τὰ ἔκρυθμα μέσα ἐπιδοκιμάσαντες, θέλουσι τέλος ἀναγκασθῆ νὰ συνταχθῶσι μετ’ αὐτοῦ πρὸς ἐπιδίωξιν τῆς ἀρχῆς διὰ τρόπων τοιούτων. Ἐὰν ἠδύναντο, ἔλεγε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Βουλευτὴς, νὰ ἐξέλθωσιν ἐκ τοῦ τάφου ἐκεῖνοι, οὓς αὐτὸς ἀντικατέστησεν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ δὲν ἀνεπλήρωσε, καὶ αὐτοὶ ἤθελον παραιτήσει τὰς νομιμόφρονας ἀρχὰς τῆς πολιτικῆς, εἰς ἃς ἐν τῷ βίῳ αὐτῶν προσηλώθησαν, ἵνα τραπῶσι τὰς ὑπὸ τῆς ἀπελπισίας ὑπαγορευομένας εἰς τὸν κ. Βουλευτήν. Βεβαίως, Κύριοι, ἐὰν ἤθελον ἐξέλθει ἐκ τοῦ τάφου οἱ ἄνδρες, οἵτινες διεῖπον τὰ τῆς Βουλῆς ἐπὶ ἔτη πολλὰ, δὲν θὰ παριστάμεθα εἰς τὴν σημερινὴν κατάστασιν τοῦ Κοινοβουλίου, διότι ἡ κατάστασις τοῦ Κοινοβουλίου ἡ σημερινὴ δὲν προέρχεται ἐκ τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλ’ εἶναι ἔργον τῆς μειονοψηφίας, δυσχεραινούσης ὅτι εἶναι μειονοψηφία, καὶ φρονούσης, ὅτι τὰ πάντα ἐπιτρέπονται εἰς αὐτὴν, ἵνα ἐπεκτείνῃ τὴν δρᾶσιν αὑτῆς πέραν τῶν τεταγμένων αὐτῇ ὁρίων. Ἐὰν σήμερον διεῖπε τὴν Ἀντιπολίτευσιν εἷς, οἱοσδήποτε, ἐκ τῶν ἐπιφανῶν ἐκείνων ἀνδρῶν, ἐὰν διεῖπε αὐτὴν ὁ πρῶτος κατελθὼν εἰς τὸν τάφον, ἢ ὁ δεύτερος, ἢ ὁ τρίτος, δὲν θὰ παριστάμεθα εἰς τὰς παρακωλύσεις, δι’ ὧν ἀσχημίζονται, ἀφ’ ὅτου ἐκεῖνοι ἐξέλιπον, αἱ ἐργασίαι ἡμῶν, δὲν θ’ ἀνεγράφοντο αἱ ἀποχωρήσεις, δι’ ὧν ἐπιδιώκεται ἡ ματαίωσις τῶν συνεδριάσεων, θὰ ἐλειτούργει ἡ Βουλὴ, καὶ θὰ ἠδύνατο τότε ἡ μειονοψηφία νὰ ὑπομιμνήσκῃ εἰς τὴν πλειονοψηφίαν τὰς ἐπὶ τῇ ἐνεργείᾳ τῆς Βουλῆς εὐθύνας αὑτῆς. Ἀλλὰ σήμερον, καὶ ἂν χωλαίνῃ τι ἐν τῇ Πολιτείᾳ, αἰτία εἶναι, ὅτι ἀπὸ χρόνου πολλοῦ δὲν λειτουργεῖ τὸ πολίτευμα παρ’ ἡμῖν, ὄχι διότι παραλείπει τὸ καθῆκον ἡ πλειονοψηφία, ἥτις ἐν κοινοβουλευτικῷ Κράτει εἶναι ἡ διέπουσα τὰ τῶν ἀποφάσεων τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ διότι ἡ μειονοψηφία θεωρεῖ φιλοτιμίας ἔργον τὴν ἔκθεσμον παρεμπόδισιν παντὸς ἀγαθοῦ, τὴν ἀνακοπὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ὅπως μὴ ψηφισθῇ οἱονδήποτε μέτρον, δυνάμενον νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν πρόοδον τῆς χώρας, διότι τὸ μέτρον εἰσάγεται ὑπὸ Κυβερνήσεως, ἧς τὴν διαδοχὴν ἐποφθαλμιᾷ. Εὐθὺς ὡς εἰσαχθῇ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως μέτρον τι, βλέπομεν τὴν Ἀντιπολίτευσιν διὰ παντὸς τρόπου προσπαθοῦσαν νὰ ἐμποδίσῃ τὴν ψήφισιν αὐτοῦ, καὶ ἐντείνουσαν τὰς πρὸς ματαίωσιν ἀνευλαβεῖς πρὸς τὰ δικαιώματα τῆς πλειονότητος ἐνεργείας αὑτῆς, ἀναλόγως πρὸς τὴν χρησιμότητα τοῦ μέτρου· βλέπομεν δὲ τὴν Βουλευτικὴν Σύνοδον καταδαπανωμένην εἰς ἀγῶνας πρὸς ἐπικράτησιν τῶν δικαιωμάτων τῆς πλειονότητος, τοὺς δ’ ἀγῶνας τούτους πληροῦντας τὸν χρόνον τῆς κοινοβουλευτικῆς ἐργασίας. Θεωρεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι τὰ τῆς παιδείας ἔχουσι κακῶς, τοῦτο δὲ πρῶτον εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἶπεν ὅμως αὐτὸ κομίζων ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ πάντα τὰ χρειώδη, ὅπως τῇ συμπράξει τῆς Βουλῆς ἐπενεχθῇ ἡ ἐπανόρθωσις. Ἀλλ’ ἐπιτρέπεται νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται νὰ ἐργασθῇ πρὸς ψήφισιν τοιούτων ἔργων, ἐνόσῳ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐργάζεται κατὰ τὸ διαγεγραμμένον αὐτῆς σχέδιον, ἐνόσῳ ἐπὶ ὥρας μακρὰς βλέπομεν τὸν ἕνα μετὰ τὸν ἄλλον ἀνερχόμενον ἐπὶ τὸ βῆμα καὶ ἐπὶ ψευδέσι προφάσεσιν ἐλέγχου τῆς Κυβερνήσεως προκαλοῦντα συζήτησιν ἐπὶ θεμάτων, ἀποδεικνυομένων τοῦ ἑνὸς μετὰ τὸ ἄλλο ἐπινενοημένων πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τῆς παρεμποδίσεως τῆς Βουλῆς, ὅπως πράξῃ τι ἀγαθόν; Ἐὰν ἐν τοῖς πράγμασι τῆς παιδείας ἐβλέπετε τὴν Κυβέρνησιν ἀδιαφοροῦσαν, ἠδύνασθε νὰ ὁμιλῆτε ὡς ὡμιλήσατε· ἀλλ’ ὅτε ἦλθεν ὁ Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, φέρων πλῆρες σύστημα ἐνώπιον ὑμῶν καὶ ζητῶν τὴν σύμπραξιν ὑμῶν, ὅπως ἐπὶ τοῦ συστήματος τούτου ἑδραιωθῇ ἡ νομοθεσία, καὶ ὑμεῖς δὲν ἀφίνετε οὐδ’ ἐπὶ μίαν ὥραν νὰ ἐργασθῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἐπιτρέπεται νὰ λέγητε, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ παραίτιοι τῶν μὴ ἐπανορθουμένων πλημμελειῶν ἐν τῇ δημοσίᾳ παιδεύσει; Δὲν παρελείψατε οὐδ’ αὐτὴν τὴν Ἐκκλησίαν, νὰ σύρητε εἰς τὴν κονίστραν τῆς πολιτικῆς· ἐπράξατε πᾶν ὅ,τι ἠδύνασθε, ἵνα γεννήσητε ζήτημα ἐκκλησιαστικόν· διεδώκατε καὶ πρὸ μικροῦ ἔτι ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπανελάβετε, ὅτι νύκτωρ ἐκαλοῦντο οἱ Ἐπίσκοποι, μεταφερόμενοι ἐν ταῖς ἁμάξαις τῶν Ὑπουργῶν, ἵνα κατηχηθῶσι καὶ πιεσθῶσι πρὸς ἐνέργειαν, ἣν ὁ τύπος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπενόει καὶ περιέγραφεν. Εὐτυχῶς τὰ τῆς Ἐκκλησίας ἤδη ἀπεκλείσθησαν ἐκ τῆς πολιτικῆς, καὶ δυνάμεθα ν’ ἀνταγωνιζώμεθα ἐπὶ ζητημάτων, ἐφ’ ὧν ὁ ἀνταγωνισμὸς δὲν ἐπάγεται τὸ σκάνδαλον τῆς συγκρούσεως Ἐκκλησίας καὶ Πολιτείας, ἣν ἐπεδίωξαν, ἀλλὰ δὲν ἐπέτυχον, οἱ ἐπινοήσαντες τὰ διαδοθέντα, τὰ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος πρὸ μικροῦ ἐπαναληφθέντα. Πάντα ταῦτα ἦσαν ἀνύπαρκτα. Οὐδείς ποτε Ἐπίσκοπος ἐκλήθη εἰς συνέντευξιν παρ’ ἐμοί, ἐὰν δέ τις μὲ ἐπεσκέφθη, προσῆλθεν ἐν ἡμέρᾳ καὶ αὐτόκλητος, καὶ ἐμοῦ μάλιστα μὴ θέλοντος συνομιλίαν περὶ ἐνεργείας, ἐν ᾗ ἤρκουν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ ἐκ τοῦ νόμου δικαιώματα αὐτῆς, καὶ ἐν ᾗ οὐδένα λόγον εἴχομεν, ἵνα θελήσωμεν νὰ ἐπιβληθῶμεν εἰς τὴν Ἐκκλησιαστικὴν ἀρχὴν ἐν τῇ ἐνασκήσει τῶν εἰς αὐτὴν ἀνηκόντων δικαιωμάτων. Ἀλλὰ καὶ θέματα ἄλλα, ἐφ’ ὧν ἐπιτρέπεται ἡ πολιτικὴ συζήτησις, ἔθιξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐν τῇ ἀγορεύσει του, τὰ τοῦ στρατοῦ καὶ τὰ τοῦ ναυτικοῦ. Ἡ περὶ τούτων συζήτησις προσήκει ἐν σχέσει πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ οὐχὶ οὕτω προκαλουμένη. Τὰ τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ εἶναι ἰδιαίτατα θέματα συζητήσεως ἐν τῇ Βουλῇ κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν, διότι καὶ ταῦτα ἑδράζονται ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὸ ἀρτιμελὲς ἐξήρτηται κατὰ τὸ πλεῖστον ἐκ τῶν στρατιωτικῶν καὶ τῶν ναυτικῶν δαπανῶν. Ἠκούσαμεν καὶ ἄλλων Βουλευτῶν, ὁμιλησάντων περὶ αὐτῶν ἐν σχέσει πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, τινῶν μάλιστα ὁμιλησάντων ἐν πνεύματι μᾶλλον προσήκοντι ἢ τῷ ἐμφοροῦντι τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὃν διεδέχθην ἐπὶ τοῦ βήματος· ἠκούσαμεν δ’ αὐτῶν λεγόντων, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῶσιν οἰκονομίαι ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τοῦ στρατοῦ, καὶ ψεγόντων τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν εἰσηγήσατο αὐτάς. Ἡμεῖς, οἱ διαχειρισθέντες τὰ τοῦ στρατοῦ ἐπὶ χρόνον τινὰ, γινώσκομεν, ὅτι, ἐὰν τὰ τοῦ στρατοῦ δὲν ἔχωσι καθ’ ὅλα ὅπως πρέπει νὰ ἔχωσιν, αἰτία τούτου, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ δαπανήσωμεν ὅσα πρέπει. Ἔχομεν σύστημα καθολικῆς στρατεύσεως, ἐπαγόμενον ὑποχρεώσεις καὶ ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν καὶ ὡς πρὸς τὸν τρόπον τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ στρατοῦ, αὗται δὲ αἱ ὑποχρεώσεις ἔχουσιν ἄμεσον σχέσιν πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, πρὸς τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς χώρας. Ἆρά γε ἀγνοοῦμεν ἡμεῖς ὅ,τι ἔλεγεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐν τῇ γενικῇ συζητήσει ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὁ ἀγορεύσας ἰδίως περὶ τῶν τοῦ στρατοῦ, ὅτι, ἐὰν ἐδίδοντο βραβεῖα ἐπὶ τῇ ἀνακατατάξει τῶν ὑπαξιωματικῶν, θὰ εἴχομεν καὶ πλείονας καὶ καλλιτέραν ἐπιλογὴν αὐτῶν; Ἀλλ’ ἆρά γε ἐπιτρέπουσι τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπως ἐπιτευχθῶσι ταῦτα; Ἠκούσαμεν τοῦ κ. Βουλευτοῦ λέγοντος, ὅτι θεωρεῖ προσθετέαν τὴν δαπάνην ταύτην, καὶ δαπάνην πρὸς ἀναδιοργανισμὸν τῆς χωροφυλακῆς, καὶ σειρὰν ὅλην ἄλλων δαπανῶν, καὶ ταῦτα ἐν προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐπαισθητῶς μειωτέῳ. Ἐκφερόμεναι ὑπὸ Βουλευτοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως αἱ ἀντιφάσεις αὗται, μικρὰν ἐπάγονται βλάβην, μηδενὸς ὑπάρχοντος κινδύνου, ὅτι γενήσεται ἀπόπειρα ἐφαρμογῆς, ἀλλ’ ἡμεῖς, καίτοι ἔχομεν τὴν γνώμην, ὅτι χωροφυλακὴ καὶ ὁροφυλακὴ ἔδει νὰ ὦσι συντεταγμέναι ἐξ ἐθελοντῶν κατ’ ἐπιλογὴν, ὀφείλομεν ν’ ἀποβλέψωμεν καὶ εἰς τὴν ὑπερτριπλασίαν δαπάνην, ἣν ἐπάγεται ὁ διάφορος καταρτισμὸς, καὶ νὰ ἐξεύρωμεν καὶ πόρον ἐπαρκῆ πρὸς τὴν δαπάνην ταύτην. Ἐνόσῳ δὲν δυνάμεθα νὰ ἐξεύρωμεν τὸν πόρον πρὸς βελτίωσιν τῶν τοῦ στρατοῦ, εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ συντάττωμεν τὸν προϋπολογισμὸν αὐτοῦ γλίσχρον μέχρις ἀνεπαρκείας, καὶ ἐὰν ἠδυνήθημεν νὰ συντελέσωμεν εἰς τὸν καταρτισμὸν στρατοῦ καὶ εἰς τὴν πρόοδον αὐτοῦ, εἰς τὴν γλισχρότητα τῶν δαπανῶν ὀφείλεται, ὅτι ἐπετεύχθησαν τ’ ἀναμφήριστα ἀποτελέσματα τῆς διαμορφώσεως τοῦ στρατοῦ ἄνευ παραλύσεως τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας. Τίς ὁ ἀμφισβητῶν, ὅτι ἐξ ἀνδρῶν τῆς ἀπογραφῆς δὲν καταρτίζεται χωροφυλακὴ τελεία ἢ ὁροφυλακὴ, ἔχουσα τὴν πρέπουσαν εἰδικότητα; τίς ὁ μὴ ἀναγνωρίζων, ὅτι ἡ μὲν χωροφυλακὴ πρέπει νὰ συγκροτῆται ἐξ ἐθελοντῶν, διακριθέντων ἐν ταῖς τάξεσι τοῦ στρατοῦ, καὶ μάλιστα ἐν τοῖς στελέχεσιν αὐτοῦ, ἡ δὲ ὁροφυλακὴ ἐξ ἀνδρῶν ὀρεσειβίων, ἐπιδιδομένων ἐξ ἰδίας προαιρέσεως εἰς βίον, εἰς ὃν ἀπὸ γενετῆς εἰθίσθησαν; ἀλλ’ ὁ διὰ τοιούτων ἐθελοντῶν καταρτισμὸς τῆς χωροφυλακῆς καὶ τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων ἐπάγεται δαπάνην τριπλασίαν τῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένης διὰ τὰ σώματα ταῦτα, καὶ μάλιστα ἂν ἡ χωροφυλακὴ συμπληρωθῇ εἰς τὴν πρέπουσαν δύναμιν. Εἶναι εὐκταῖον ν’ ἀποκτήσῃ ταχέως ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους δυνάμεις, ἐπιτρεπούσας τοιαύτας δαπάνας, ἀλλὰ σήμερον μόνον εἰς Βουλευτὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπιτρέπεται νὰ λέγῃ, ὅτι τὴν χωροφυλακὴν θέλει ὑπερδιπλασίαν, καὶ τοὺς χωροφύλακας καὶ τοὺς εὐζώνους ἀπολαύοντας μισθὸν ἐθελοντῶν, ὅτι θέλει τὰ στελέχη τοῦ στρατοῦ ηὐξημένα, ὅπως ἐπαρκῶσιν εἰς τὴν περίληψιν τῶν ἐφέδρων, καὶ παρόντα ἐν ταῖς τάξεσι διαρκῶς πάντα τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν, ὅστις εἶναι ἀναγκαῖος πρὸς κανονικὴν λειτουργίαν τῶν ηὐξημένων στελεχῶν, νὰ ἐπαγγέλληται δὲ συνάμα πάντων τούτων τὴν ἐπίτευξιν μετὰ ἐλαττώσεως τῆς σήμερον καθωρισμένης ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ δαπάνης. Ὅταν οὕτω συζητῶμεν, δυνάμεθα νὰ ἀξιῶμεν, ὅτι θέλομεν σπουδαίαν συζήτησιν, καὶ νὰ παραπονώμεθα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐθεώρησεν ἄξιον ἑαυτῆς νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως; Καὶ ὅμως οἱ οὕτω συζητήσαντες ἐπραγματεύθησαν ὁπωσδήποτε τὸ θέμα, ἔστω καὶ ἀποδείξαντες, ὅτι δὲν κατενόησαν τοὺς ὅρους αὐτοῦ· ὁ πρὸ ὀλίγου ὅμως καταβὰς ἀπὸ τοῦ βήματος οὐδὲ τοῦτο ἠδυνήθη νὰ πράξῃ, νομίσας ὅτι ἐπετέλεσε τὸ ἐπιβαλλόμενον αὐτῷ, συσσωρεύων χαρακτηρισμοὺς περὶ τῆς δράσεως τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ στρατῷ, ἣν οὐδ’ ἐπεχείρησε νὰ ἐξετάσῃ, μάτην δὲ θὰ ἐπεχείρει νὰ κατανοήσῃ, ἐπιλαμβανόμενος τῆς μελέτης ἐν τῷ διήκοντι διὰ τῆς ἀγορεύσεως αὑτοῦ πνεύματι. Ἀλλ’ ἐὰν περὶ τῶν τοῦ στρατοῦ δὲν ὑπῆρξε σπουδαία ἡ εἰς συζήτησιν πρόκλησις, οἰκτρότερος ἔτι ὑπῆρξεν ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐγένετο λόγος περὶ τῶν τοῦ ναυτικοῦ. Δύναται νὰ θεωρηθῇ σπουδαία συζήτησις, ὁρμωμένη ἐκ τοῦ ἰσχυρισμοῦ, ὅτι αἱ ὑπὸ τοῦ ἐνεστῶτος Ὑπουργείου ἀναγραφόμεναι ἐν τῷ τακτικῷ Προϋπολογισμῷ δαπάναι ἀριθμοῦνται εἰς ἑπτὰ ἑκατομμύρια, ἐνῷ πάντες γινώσκομεν, ὅτι ὁ τακτικὸς προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν μόλις ἐπ’ ἐσχάτων ὑπερβαίνει τὰ 4,000,000; Ἐὰν ἐδαπανήσαμεν πλείονα ὑπὲρ τοῦ ναυτικοῦ, ἐὰν ἐδαπανήσαμεν οὐχὶ 7,000,000, ἀλλὰ τετράκις 7,000,000, τὰ ἐδαπανήσαμεν ἐκτάκτως πρὸς καταρτισμὸν στόλου. Καὶ ἐνῷ τοσαῦτα ἐκτάκτως δαπανῶμεν πρὸς καταρτισμὸν στόλου, πραγματοποιοῦντες καὶ τὸν ἔκτακτον πόρον, οὐδὲν λέγουσιν οἱ ἀγορεύσαντες περὶ τῶν «Ψαρῶν» καὶ τῆς «Ὕδρας» καὶ τῶν «Σπετσῶν», περὶ τῶν τριῶν ναυπηγουμένων θωρηκτῶν, ἅτινα ἐν τῷ μέτρῳ τῆς δυνάμεως αὑτῶν θεωροῦνται ὡς τὰ ἄριστα τῶν σημερινῶν πολεμικῶν σκαφῶν. Λησμονοῦσιν ἐντελῶς τὰ τοῦ καταρτιζομένου στόλου, καὶ ὁμιλοῦσι περὶ «Κίχλης» καὶ «Ἀηδόνος», διότι κατεσκευάσαμέν ποτε πλοῖα μικρὰ πρὸς σκοποὺς διαφόρους τῆς οἰκονομικῆς καὶ τῆς διοικητικῆς ὑπηρεσίας τοῦ Κράτους. Ἐὰν ἠθέλετε ἀληθῆ συζήτησιν, δὲν θὰ ἠρνεῖσθε, ὅτι πρῶτον ἤδη ἡ Ἑλλὰς ἀποκτᾷ ἀπαρχὴν στόλου, καὶ ὅτι ὁ στόλος, ὃν θ’ ἀποκτήσωμεν, τουλάχιστον ὡς πρὸς τὴν γείτονα ἐπικράτειαν, παρασκευάζει τῇ Ἑλλάδι ὑπεροχήν. Εἰς ὀλίγους μόνον θὰ ἦναι τοῦτο λυπηρὸν, εἰς οὐδένα, διότι καὶ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει πάντες ἐπιθυμοῦσιν, ὅπως ἡ Ἑλλὰς ἀποκτήσῃ στόλον ἀξιόμαχον. Ἡ Ἑλλὰς εἶναι πρώτιστα ἔθνος ναυτικὸν, καὶ εἰς τὸν ἀποκτηθησόμενον στόλον θὰ προσβλέπωσι καὶ οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, ὅπως καὶ οἱ συμπολιτευόμενοι, οὐδὲ θὰ ἐτόλμα Βουλευτής, ἔστω καὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ μυκτηρίσῃ τοιαύτην δαπάνην. Ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς περὶ τῆς διοικήσεως, ἐπικρίνας τοὺς ἡμετέρους νεωτερισμοὺς ἐν τῇ νομοθεσίᾳ καὶ μάλιστα τὸν νόμον περὶ προσόντων τῶν δημοσίων λειτουργῶν. Ἡ ψήφισις νόμου περὶ προσόντων ἦτο συνταγματικὴ ὑποχρέωσις, ἀλλὰ καὶ ἂν μὴ ἦτο συνταγματικὴ ὑποχρέωσις, ὁ νόμος περὶ προσόντων ἦτο ἀναγκαῖος, ἵνα θέσῃ τέρμα εἰς ὑφισταμένην κατάστασιν, ἣν ἠθέλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, διαψευδόμενος ὑπὸ τῶν πραγμάτων, νὰ παραστήσῃ ὡς ἐξ ἡμῶν προελθοῦσαν. Κατὰ τὸν νόμον περὶ προσόντων, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ διορίσῃ ἐν δημοσίᾳ ὑπηρεσίᾳ ἄλλως ἢ διὰ διαγωνισμοῦ οὐδένα μὴ διατελέσαντα ἐν δημοσίᾳ ὑπηρεσίᾳ πρὸ τῆς δημοσιεύσεως αὐτοῦ καὶ ἐφ’ ᾧ ἐκέκτητο βαθμῷ· ἀπεκλείσθησαν οὕτω ἐκ τῶν αἰτούντων θέσεις τὰ 9|10, τὰ 99|100, καὶ τοῦτο ἔπραξε Κυβέρνησις, ἥτις κατὰ τὸν κύριον Βουλευτὴν, οὐδὲν ἔλασσον ἐπιδιώκει ἢ δικτατορίαν, ἢ ἀπόλυτον ἐξουσίαν, ὅπως αὐτὴ διαχειρίζηται τὰ πάντα ἐν τῇ Πολιτείᾳ· αὐτὴ ἐδέσμευσε τὰς ἰδίας αὑτῆς χεῖρας, καὶ ἀπηγόρευσε διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου εἰς ἑαυτὴν ὅ,τι κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν εἶναι τὸ κυριωδέστατον αὑτῆς μέλημα, τὰς πρὸς τοὺς πολιτικοὺς αὑτῆς φίλους προσωπικὰς χάριτας. Πλὴν τῶν χαρίτων τούτων ἐγένετο λόγος ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ καὶ περὶ τῶν δικαστικῶν χαρίτων. Περὶ τούτων ἐγένετο εἰδικὴ συζήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, ἀποδείξασα, ὅτι αἱ χάριτες, αἱ δοθεῖσαι κατ’ ἀριθμὸν σπουδαῖον ἐν ὡρισμέναις περιστάσεσιν, ἀπενεμήθησαν κατὰ κανόνας, ὅτι οὐδεμία χάρις ἐδόθη προσωπική· ὅτε δὲ τοῦτο ἀπεδείχθη, ἠκούσθη ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ παρ’ αὑτοῦ τοῦ προκαλέσαντος τὴν εἰδικὴν ἐκείνην συζήτησιν, ὅτι δι’ αὐτὸ τοῦτο ἐπεκρίνοντο αἱ ἀπονεμηθεῖσαι χάριτες, ὅτι ἡ ἀπονομὴ αὐτῶν ἐγένετο κατὰ κανόνας, διότι ἡ κατὰ κανόνας ἀπονομὴ τῶν χαρίτων παραγνωρίζει τὴν ἀρχὴν, ἐξ ἧς ἀποῤῥέει ἡ χάρις· καὶ ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ ἰθύνων τὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πρὸ ὀλίγου ἔλεγεν, ὅτι μετεχειρίσθημεν τὰς χάριτας, ἵνα ἐπηρεάσωμεν τοὺς Βουλευτὰς, καὶ ὅτι διὰ τῶν χαρίτων, καίτοι αἱ πολλαὶ κατὰ κατηγορίας ἀπενεμήθησαν, καὶ τῶν διορισμῶν εἰς θέσεις, καίτοι ἡμεῖς προεκαλέσαμεν τὸν νόμον, τὸν περιορίσαντα τὴν προϋπάρχουσαν ἀπόλυτον περὶ ταύτας ἐλευθερίαν ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, κατωρθώσαμεν νὰ διευθύνωμεν τὴν πλειονοψηφίαν ἐν τῇ Βουλῇ. Οἱ Βουλευταὶ, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πλειονοψηφίαν, δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην συνηγορίας κατὰ τοιούτων μομφῶν, ἔχουσιν αὐτοὶ συνήγορον τὴν ἰδίαν συνείδησιν καὶ τὴν πολιτείαν αὐτῶν, μαρτυρούσας, ὅτι τοσαύτη ὑπῆρξεν ἡ εἰς τὸ καθῆκον προσήλωσις αὐτῶν, ὥστε ἐν γνώσει, ὅτι οἱ ἐναντίοι θὰ ἐξεμεταλλεύοντο παρὰ τοῖς ἐκλογεῦσι τὴν ἐπὶ νομοσχεδίων αὐξανόντων τοὺς φόρους ψῆφον αὐτῶν, δὲν ἐδίστασαν νὰ δώσωσιν αὐτὴν, ὡς ἀναγκαίαν εἰς τὴν Πολιτείαν, καίπερ δυσάρεστον εἰς τὸν λαόν. Βουλευτάς, οὕτω πολιτευθέντας, δὲν θίγουσι τὰ περὶ χαρίτων δικαστικῶν καὶ χαρίτων ἐν τῇ διοικήσει φληναφήματα. Οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι κατὰ τὴν πρώτην περίοδον τῆς ὑπουργίας ἡμῶν καὶ πλειότερον ἔτι, ἐπανελθόντες εἰς τὴν ἐξουσίαν κατόπιν τῆς Κυβερνήσεως, τῆς διευθυνομένης ὑπὸ τοῦ πρὸ μικροῦ ἀγορεύοντος, ὑπήρξαμεν ἠναγκασμένοι, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν ἐνεστῶσαν περίοδον, ὅπως ἐπανορθώσωμεν τὰ παρ’ ἐκείνων τελεσθέντα, νὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τὸν λαὸν βάρη μέγιστα. Εὔκολος ἦτο ἡ θέσις τῶν ἀντιπολιτευομένων Βουλευτῶν, διαμαρτυρομένων καθ’ ἑνὸς ἑκάστου ἐκ τῶν βαρῶν ἐκείνων καὶ ἐπωφελουμένων ἐκ τῆς εὐσυνειδησίας τῶν Βουλευτῶν τῆς Συμπολιτεύσεως, ψηφιζόντων ἐπὶ θυσίᾳ τῆς ἰδίας δημοτικότητος, χάριν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Ἔθνους, τὰ ἀπαρέσκοντα εἰς τὸν λαόν. Δὲν τοῖς ἀρκεῖ δὲ τοῦτο, ἀλλ’ ἤδη ἐπιτίθενται κατὰ τῶν ἐπὶ τοιαύτῃ θυσίᾳ ἐπιτελεσάντων τὸ καθῆκον αὑτῶν ὡς Βουλευτῶν, αὐτοὶ οἱ ἀποσχόντες, ἵνα ἐπιτελέσωσιν αὐτὸ, καὶ μηδὲν ἄλλο διαγνώσαντες ἐν ταῖς ἐπιβαλλομέναις εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὑπὸ τῶν ἀναγκῶν τῆς Πολιτείας φορολογικαῖς προτάσεσιν ἢ εὐκαιρίαν πρὸς ὑπονόμευσιν τῶν ψηφιζόντων αὐτὰς Βουλευτῶν καὶ πρὸς ἐπιδίωξιν ἐκλογικῶν κεφαλαίων. Ἐν τοιαύτῃ ἐννοίᾳ πρέπει νὰ ἐξετασθῶσι τὰ τῶν ψηφισθέντων ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς Προϋπολογισμῶν, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ ἀνάγκη, ἣν ὠφείλωμεν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν, καὶ τί ἐπράξαμεν, ἵνα ἀνταποκριθῶμεν εἰς τὰς ὑπαγορεύσεις αὐτῆς, τί ἐπράξαμεν, ἵνα εἰσαγάγωμεν τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας ἐν ὁδῷ, ἀγούσῃ πρὸς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν κατὰ τὰ τότε φαινόμενα σχεδὸν ἀνεπιδέκτων ἀνορθώσεως. Οἱ ὑπὸ τῆς παρούσης Βουλῆς ψηφισθέντες Προϋπολογισμοὶ ἔλυσαν τὸ ζήτημα τοῦ ἰσοζυγίου τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, οὗ ἄνευ Πολιτεία δὲν ὑπάρχει· ἄνευ ἰσοζυγίου ἐκ τῶν τακτικῶν ἐσόδων, ἀνέφικτος ἡ λειτουργία τῆς ὑπηρεσίας, διότι ἡ ἀναπλήρωσις διὰ δανείων ἐλλειμμάτων τακτικῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν δύναται νὰ διαρκέσῃ ἐπὶ μακρόν· δάνεια δὲ χάριν ἐκτάκτων δαπανῶν προσφέρονται, μόνον ἐὰν ἐπαρκῶσι τὰ τακτικὰ ἔσοδα πρὸς τὰς τακτικὰς δαπάνας. Καὶ ὅμως ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ τὰ πάντα κατεργασαμένη εἰς παρεμπόδισιν τῆς ἀποκαταστάσεως τοῦ ἰσοζυγίου ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἡ ἐπιῤῥίψασα εἰς τὴν Συμπολίτευσιν μόνην ὁλόκληρον τὸ βάρος τῆς εὐθύνης ἀπέναντι τοῦ λαοῦ τῶν ἀναποφεύκτων πρὸς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου, ἐπαχθῶν δὲ τῷ λαῷ μέτρων, αὕτη ἔρχεται σήμερον, τοῦτο μὲν ἀρνουμένη, ὅτι διὰ τῶν ψηφισθέντων μέτρων ἐπετεύχθη ὁλοσχερῶς ἡ ἀποκατάστασις τοῦ ἰσοζυγίου, τοῦτο δὲ, ἐπαγγελλομένη ἐνώπιον τοῦ λαοῦ τὴν κατάργησιν καὶ αὐτῶν ἔτι τῶν φορολογικῶν μέτρων, τῶν κατ’ αὐτὴν ἀποδειχθέντων ἀνεπαρκῶν εἰς πλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος, μηδόλως δὲ πτοουμένη ἐκ τῆς παρεπομένης εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τοιαύτης ἐπαγγελίας ἐπαυξήσεως τοῦ κατ’ αὐτὴν ὑφισταμένου ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους ἐλλείμματος. Πῶς θέλετε νὰ θεωρήσωμεν σπουδαῖα τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ἐπὶ δύο ἡμέρας ἀγορεύσαντος, ἵνα ἀποδείξῃ, ὅτι οἱ Προϋπολογισμοὶ τῶν τελευταίων ἐτῶν, ὁ τοῦ 1890, ὅστις πρόκειται εἰς ψήφισιν, καὶ οἱ τοῦ 1889 καὶ τοῦ 1888 καταλήγουσιν εἰς ἐλλείμματα κατ’ αὐτὸν 10 ἢ 7 ἑκατομμυρίων, ἐνῷ ἡ Ἀντιπολίτευσις πᾶσα ἰσχυρίζεται, ὅτι κακῶς ἐπεβάλομεν τοὺς φόρους καὶ ὅτι πρέπει νὰ καταργήσωμεν αὐτοὺς καὶ ὅτι δὲν πρέπει ν’ ἀντικαταστήσωμεν εἰς αὐτοὺς ἄλλους; Ὅταν ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τῆς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ μειονοψηφίας βεβαιοῖ, ὅτι τὸ παριστάμενον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἰσοζύγιον καλύπτει πραγματικὸν ἔλλειμμα, παρέπεται ὑποχρέωσις εἰς αὐτὴν νὰ ὑποδείξῃ τὰ μέσα πρὸς ἀναπλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος καὶ εἰδικώτερον τοὺς φόρους, ὧν συνιστᾷ τὴν προσθήκην εἰς τοὺς ὑπάρχοντας ἢ τοὺς ἀντικαταστήσοντας αὐτούς· μηδὲν προτείνουσα περὶ νέων φόρων, τοὐναντίον δὲ προτείνουσα κατάργησιν ἢ μείωσιν τῶν νῦν ἰσχυόντων, ἀποδεικνύεται μὴ πιστεύουσα εἰς τὸ ἔλλειμμα. Ὅταν λέγητε, ὅτι ὁ νόμος περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, δὲν ἀπήνεγκε 10 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ τρία, καὶ πράγματι ἀπήνεγκε περὶ τὰ ἑπτὰ ἑκατομμύρια, διότι φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ εἶναι καὶ ὁ ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου, ἐξ ἀμφοτέρων δ’ ὁμοῦ τοσαῦτα περίπου εἰσπράττονται, ὅταν λέγητε, ὅτι ὁ νόμος οὗτος εἶναι καταργητέος, διὰ τίνος ἄλλου νόμου προτείνετε ν’ ἀντικατασταθῇ; προτείνετε νὰ ἀντικατασταθῇ διὰ τῆς ἐπὶ τοῦ καπνοῦ φορολογίας, ἣν εἰσήγαγεν ὁ κ. Βουλευτὴς ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἥτις ἀπήνεγκε κατὰ τὴν ἀξίωσίν του, οὐχὶ κατὰ τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων, 2,000,000; καὶ τὰ ἐπὶ πλέον 5,000,000, τὰ καταργούμενα, πόθεν θὰ τὰ πορισθῆτε; καὶ ἂν πράγματι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1890 παρουσιάζῃ, ὡς διατείνεσθε, ἔλλειμμα 10,000,000, πόθεν θέλετε ἀναπληρώσει τὰ 10,000,000 καὶ τὰ πέντε ἔτι ἑκατομμύρια, ἅτινα θέλετε προσθέσει εἰς ταῦτα, ἀντικαθιστῶντες τὸ κείμενον φορολογικὸν σύστημα ἐπὶ τοῦ καπνοῦ διὰ τοῦ ὑμετέρου; Καὶ πῶς θέλετε ἀναπληρώσει τὸ ἑκατομμύριον, οὗτινος τὴν θυσίαν ἐπάγεται ἡ μείωσις, ἣν συνίστα πρὸ μικροῦ ἀπὸ τοῦ βήματος ὁ κ. Βουλευτής, ἐπὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου; Καὶ τίς ἀρνεῖται, ὅτι ὁ φόρος οὗτος ἦτο βαρύτατος; ἠλαττώθη διὰ τὸ 1890 κατὰ 40 ἑκατοστὰ, ἀλλὰ καὶ πάλιν ὁ φόρος εἶναι βαρὺς, οὐ μόνον ἐν σχέσει πρὸς τὴν παραγωγὴν τῆς σταφίδος, ὡς παρέστησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀλλὰ καὶ ἐν τῇ ἀμέσῳ αὐτοῦ ἐπιπτώσει ἐπὶ τὸν λαὸν τῆς Ἑλλάδος, ἔνθα κυρία τροφὴ, σχεδὸν ἀπὸ ἴσου μετὰ τοῦ σίτου, εἶναι καὶ ὁ οἶνος. Ἐκ τῆς Ἑλλάδος ἐλαχίστη ἐν σχέσει πρὸς τὴν παραγωγὴν γίνεται ἐξαγωγὴ οἴνου· ἐπὶ παραγωγῆς, ἥτις φθάνει μέχρις 130,000,000 ὀκάδων, τὸ ἐξαγόμενον ποσὸν εἶναι 15,000,000, τὸ λοιπὸν ποσὸν καταναλίσκεται ἐν τῇ χώρᾳ. Τοσαύτη κατανάλωσις μαρτυρεῖ, ὅτι ὁ ἐπὶ τοῦ οἴνου φόρος βαρύνει ἀντικείμενον πρώτης ἀνάγκης, ὡς δὲ κατηργήθη ὁ ἐπὶ τοῦ ἐξαγομένου οἴνου φόρος, εὐκταία θὰ ἦτο καὶ ἡ κατάργησις τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐν τῷ ἐσωτερικῷ καταναλισκομένου· ἀλλ’ ἐπιτρέπει ταύτην ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς χώρας; Ὅτε τὸ πρῶτον ἐκλήθημεν, ἵνα κανονίσωμεν τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἄλλως διετάξαμεν τὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου ἢ ὡς ἔχει σήμερον, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς διαῤῥυθμίσεως τῶν προκατόχων ἡμῶν· ὅτε δ’ ἐπανήλθομεν εἰς τὴν ἐξουσίαν καὶ ᾐσθάνθημεν τὴν ἀνάγκην, ἕνεκα ἰδίως τῶν 129,000,000, ἅτινα εἶχον ἐπιπροστεθῆ ὑπὸ τῶν προκατόχων ἡμῶν εἰς τὰ βάρη τῆς Πολιτείας, ὅπως ἐπαυξήσωμεν τοὺς φόρους, καὶ αὐτοὺς, οὓς εἴχομεν πρότερον εἰσαγάγει ἐπὶ ὅρῳ μετριωτέρῳ, ἀπεδέχθημεν τὴν βάσιν, ἣν εἶχεν εἰσαγάγει ὁ κ. Βουλευτὴς, καὶ προσεθέσαμεν ἓν λεπτὸν κατ’ ὀκᾶν εἰς τὸν κεκανονισμένον ὑπὸ τοῦ νόμου τῶν προκατόχων ὅρον καὶ δύο ἔτι δεκατημόρια. Διὰ τοιούτων ἐπὶ τοῦ φόρου αὐξήσεων, ἐπιπροστεθεισῶν εἰς ὁμοίας ἐπιβαρύνσεις τῆς ἄλλης φορολογίας, ἐπετύχομεν, ὅπως ἀποκαταστηθῶσιν οὕτω τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα καὶ ἀναπτυχθῶσιν, ὥστε νὰ δυνάμεθα κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο νὰ ποιήσωμεν ἀρχὴν ἐπαναφορᾶς τῆς φορολογίας εἰς τὸ καθεστὸς, ἐξ οὗ μετὰ μεγάλης θλίψεως εἴχομεν ἀναγκασθῆ ν’ ἀπομακρυνθῶμεν, Εἴχομεν εἰσαγάγει ἡμεῖς κατὰ τὸ 1884 δασμολόγιον τελωνειακὸν, προνοῆσαν, ὅπως πλεῖστα τῶν τροφίμων τοῦ λαοῦ καὶ αἱ πρῶται ὗλαι τῆς βιομηχανίας ὦσι παντελῶς ἀφορολόγητοι, ἢ φορολογῶνται ἐλαφρότατα, καὶ ὅμως ἠναγκάσθημεν, ἐπανελθόντες εἰς τὴν ἐξουσίαν, νὰ μεταβάλωμεν τὸ δασμολόγιον ἐκεῖνο, ἐπαυξάνοντες τοὺς τέως ἐλαφροὺς ἐπὶ τῶν πρώτων ὑλῶν τῆς βιομηχανίας καὶ ἐπὶ τῶν τροφίμων δασμοὺς, καὶ ὑποβάλλοντες εἰς δασμολόγησιν ἄλλα εἴδη τῶν αὐτῶν κατηγοριῶν, ἅτινα εἶχον ἀφεθῆ πρότερον ἀτελῆ. Τοιαῦτα πράξαντες τότε, ἀπεκτήσαμεν Προϋπολογισμὸν, ἐπιτρέψαντα κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἀπαρχὴν μεταῤῥυθμίσεων πρὸς ἀνακούφισιν τῶν φορολογουμένων. Οἱ προκάτοχοι ἡμῶν κατ’ ἀντίθετον σύστημα εἶχον ἐργασθῆ, καὶ διὰ τοῦτο, πλὴν τοῦ ἐλλείμματος ἐκ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, ἀφῆκαν εἰς τοὺς διαδόχους αὐτῶν πρὸς ἀναπλήρωσιν ὑπέρογκον ἔλλειμμα ἐκ δαπανῶν τακτικῶν. Ἠλάττουν τοὺς φόρους, ἐπαγγελλόμενοι ὅτι θὰ ἐπετύγχανον τὸ ἰσοζύγιον δι’ οἰκονομιῶν, ἃς καὶ ἀνέγραφον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἐπιφυλασσόμενοι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν νὰ ἐπιπροσθέσωσι δαπάνας καὶ εἰς τὰς ἀρχικὰς, ἐφ’ ὧν κατ’ ἐπίφασιν ἀνεγράφοντο οἰκονομίαι. Τὰς κατ’ ἐπίφασιν οἰκονομίας, τὰς ἀποληγούσας ἐν τῇ ἐφαρμογῇ εἰς ὑπερβάσεις δαπανῶν, ἀντικατέστησαν ἐν τοῖς ἐπικρινομένοις ὑπὸ τῶν ἀγορητῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἡμετέροις Προϋπολογισμοῖς ἀναγραφαὶ δαπανῶν ἐπὶ τῷ ἐνδεχομένῳ κατὰ νόμον ἀνωτάτῳ ὅρῳ, καταλιποῦσαι διὰ τοῦ περιορισμοῦ τῶν δαπανῶν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ σπουδαῖα περισσεύματα· ἐπὶ τοσοῦτον δὲ περιορίζομεν τὰς δαπάνας ἐν τῇ ἐφαρμογῇ, ὥστε κατεκρίθημεν ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι διαχειριζόμεθα τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ παραγνωρίζοντες τὰ δικαιώματα τῆς Βουλῆς, διότι κατὰ τοὺς ἐπικρίνοντας ἡμᾶς, ἡ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀναγραφὴ δαπάνης δὲν ἐπιτρέπει τὴν ἐπὶ ὅρῳ δαπάνης κατωτέρω ἐκτέλεσιν. Ἡμεῖς τὴν ἀρχὴν ταύτην παρεγνωρίσαμεν, προσεπαθήσαμεν ἐν παντὶ ἄρθρῳ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ δαπανήσωμεν ὅσον ἐνῆν ἐλάσσω τῶν ἐπιτρεπομένων, καὶ ἐπιτύχωμεν οὕτω, ὅπως τὸ καὶ μετὰ τοὺς βαρεῖς φόρους μὴ ὑπάρχον ἐν τῷ ἐψηφισμένῳ Προϋπολογισμῷ ἰσοζύγιον εἰσπράξεων καὶ ἐξόδων πραγματοποιήσωμεν ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ὡμίλησε περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοῦ παρ’ ἡμῶν εἰσαγομένου διὰ τὸ τρέχον ἔτος, καὶ περὶ τῶν Προϋπολογισμῶν τῶν τέως ψηφισθέντων, ὡς παρουσιαζόντων ἰσοζύγιον. Οὐδέποτε ἠξιώσαμεν, ὅτι οἱ Προϋπολογισμοὶ ἡμῶν παρουσίαζον ἰσοζύγιον, πάντοτε εἴπομεν, ὅτι δὲν παρουσίαζον ἰσοζύγιον, διότι πάντοτε ἀνωμολογήσαμεν, ὅτι τὰ εἰσπραχθησόμενα, τὰ ἀποτελοῦντα τὴν ἀλήθειαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θὰ ἀπεῖχον κατὰ 8% περίπου ἀπὸ τῶν βεβαιωθησομένων, παρουσιάσαμεν ὅμως ἀπολογισμὸν ἐν ἰσοζυγίῳ, τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ 1887. Περὶ αὐτοῦ ἠκούσαμεν παρὰ τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἐγένοντο ἐπὶ μεταγενεστέρων χρήσεων δαπάναι, ἀνήκουσαι εἰς τὸν ἀπολογισμὸν ἐκεῖνον. Εὗρον οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐν ταῖς δαπάναις κεκλεισμένων χρήσεων τῶν κατόπιν Προϋπολογισμῶν τινας, ἀναγομένας εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, καὶ ἐζήτησαν νὰ ἐπιβαρύνωσι δι’ αὐτῶν τ’ ἀποτελέσματα τοῦ ἀπολογισμοῦ τοῦ ἔτους ἐκείνου, μεταβάλλοντες τὸ πλεόνασμα τῶν 250 χιλιάδων δραχμῶν εἰς ἔλλειμμα 450,900· ἀλλ’ ἐὰν οὕτω θέλητε νὰ ὑπολογίζωμεν, οὐ μόνον τὰ κατόπιν πληρωθέντα εἰς λογαριασμὸν τοῦ 1887 πρέπει νὰ καταλογίσωμεν εἰς τὸν ἀπολογισμὸν τοῦ ἔτους ἐκείνου, ἀλλὰ καὶ τὰ κατόπιν εἰσπραχθέντα διὰ λογαριασμὸν τοῦ 1887, τὸ δὲ ἀποτέλεσμα ἔσται ἀντίθετον τοῦ παρ’ ὑμῶν ἐπιδιωκομένου. Ἀλλὰ τοιοῦτοι καταλογισμοὶ οὐδεμίαν ἔχουσιν ἔννοιαν· ἔννοιαν ἔχουσι μόνον οἱ στηριζόμενοι ἐπὶ τοῦ λογιστικοῦ συστήματος, τοῦ παρ’ ἡμῖν ἰσχύοντος. Ἐὰν καλὸν ἦναι τὸ σύστημα, τὸ παρέχον δέκα ἐπὶ πλέον μῆνας πρὸς κανονισμὸν τῶν δαπανῶν καὶ τῶν εἰσπράξεων τοῦ ἔτους, ἢ ἂν ἦναι ὀρθότερον τὸ σύστημα, τὸ κλεῖον τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ τὸ τέλος τοῦ ἔτους, ἢ τὸ ἀφίνον ἀνεῳγμένην τὴν ἐκτέλεσιν ἐπὶ 5 ἔτη, περὶ τούτων δὲν πρόκειται ἐνταῦθα. Σήμερον ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ κειμένου λογιστικοῦ συστήματος ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν, ἵνα ἴδωμεν, ἂν ἐπετεύχθη ὅ,τι ἡμεῖς ἐπηγγελλόμεθα, ἀνταποκρινόμενοι εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ Ἔθνους καὶ τῆς Βουλῆς. Τί ἐπηγγελλόμεθα ἡμεῖς; Ὅτι θέλομεν ἐπαρκέσει διὰ μόνων τῶν τακτικῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως εἰς τὰ τακτικὰ ἔξοδα αὐτῆς. Τοῦτο ἐπετεύχθη ἀναμφηρίστως, οὐδὲν δ’ ἀπελείφθη εἰς τοὺς θέλοντας ν’ ἀμφισβητήσωσι τοῦτο ἢ ὁ καταλογισμὸς τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν ἐν ταῖς τακτικαῖς. Ὁ Προϋπολογισμὸς ἡμῶν εἶναι ἑνιαῖος, περιλαμβάνων τακτικά τε καὶ ἔκτακτα ἔσοδα καὶ ἔξοδα· ἀλλὰ περὶ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ ἑνιαίου Προϋπολογισμοῦ δὲν πρόκειται, διότι τοῦτο πάντοτε ἀποκτᾶται, συμπληρουμένης τῆς ἀνεπαρκείας τῶν ἐσόδων διὰ δανείων, πρόκειται περὶ τῆς ἐπαρκείας τῶν τακτικῶν ἐσόδων εἰς ἀπάντησιν τῶν τακτικῶν ἐξόδων. Τοῦτο ζητεῖται παρὰ τῶν Κυβερνήσεων, εἶναι δὲ ἀπαραίτητον καὶ πρὸς αὐτοῦ τοῦ ἑνιαίου Προϋπολογισμοῦ τὴν ἀρτιότητα, διότι ἄνευ ἐπιδείξεως τακτικῶν ἐσόδων, ἐπαρκῶν πρὸς κάλυψιν τῶν τακτικῶν ἐξόδων, δυσχερῶς ἀποκτῶνται τ’ ἀναγκαῖα πρὸς τὰς ἐκτάκτους δαπάνας δάνεια. Ὑπάρχουσι Κράτη, οὕτως οἰκονομικῶς ἀνθηρὰ, ὥστε διὰ τῶν τακτικῶν ἐσόδων ἐπαρκοῦσι συνήθως εἰς ὅλας τὰς ἐκτάκτους δαπάνας. Ἡ Ἀγγλία δύναται διὰ τῶν τακτικῶν ἐσόδων νὰ διεξαγάγῃ καὶ πόλεμον, ἐπαυξάνουσα τοὺς φόρους, καὶ μάλιστα τὸν ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος· 14 δηναρίων προσθήκη εἰς τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος φέρει 28 ἑκατομμύρια λιρῶν πρόσοδον, ἐπαρκῆ εἰς διεξαγωγὴν ὑπὸ τῆς Ἀγγλίας μικροῦ πολέμου. Ἀλλ’ ἀπεδείχθη, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ Ἀγγλία διὰ μόνων τῶν τακτικῶν ἐσόδων δὲν ἐπαρκεῖ πάντοτε εἰς τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας· τοιαύτη ἀξίωσις θὰ ἦτο παρ’ ἡμῖν ἀδικαιολόγητος, θὰ ἦτο δὲ καὶ ὀλέθριον τὸ σύστημα ἐν Κράτει πτωχῷ καὶ μικρῷ, ὡς τὸ ἡμέτερον. Δὲν ἐπιτρέπεται νὰ καταβάλωμεν ἡμεῖς δαπάνας, ὧν τὸ βάρος ἀνήκει ἐν δικαίῳ εἰς τοὺς ἀπογόνους ἡμῶν, ὅπως δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὰς μελλούσας γενεὰς διὰ δαπανῶν, ὧν ἡ ἀπότισις ἐπιβάλλεται ἐν δικαίῳ εἰς ἡμᾶς. Ἀποτίνοντες ἡμεῖς τὰς ὀφειλὰς τῶν μεταγενεστέρων, καὶ ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ τοὺς μεταγενεστέρους ζημιοῦμεν, διότι ἡ ὑπέρμετρος τῆς παρούσης γενεᾶς ἐπιβάρυνσις περιορίζει τὰς παραγωγικὰς δυνάμεις, δι’ ὧν παρασκευάζει τὴν κληροδοσίαν τοῦ μέλλοντος. Πλούσια Κράτη ἀναλαμβάνουσιν ἀβλαβῶς τοιαύτας δαπάνας, ἀλλ’ εἰς ἡμᾶς θὰ ἦσαν καταστρεπτικαί, ἐκ τούτου δ’ ἐπιβάλλεται ἡ ἐπιμέλεια περὶ τὴν διάκρισιν τῶν τακτικῶν ἀπὸ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν. Ἡ διάκρισις λογιστικῶς οὐδεμίαν ἔννοιαν ἔχει, διότι πᾶσαι αἱ δαπάναι περιλαμβάνονται ἐν ἑνιαίῳ Προϋπολογισμῷ, ἀλλ’ ἔχει σπουδαίαν ἔννοιαν ἡ διάκρισις περὶ τὸν κανονισμὸν τῶν πόρων, δι’ ὧν ὀφείλομεν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν δαπάνην. Ἐὰν ἡ δαπάνη ᾖναι τακτική, πρέπει νὰ φροντίζωμεν, ὅπως ἐπαρκῶσιν εἰς αὐτὴν τὰ τακτικὰ ἔσοδα καί, ἐν ἀνεπαρκείᾳ τούτων, νὰ ἐξεύρωμεν νέον καὶ ἀποχρῶντα τακτικὸν πόρον, ἐὰν δὲ ἡ δαπάνη ᾖναι ἔκτακτος, δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διαθέσωμεν πρὸς ταύτην πόρον τακτικὸν, τοὐναντίον, ἐὰν οἱ τακτικοὶ πόροι ᾖναι ὑπέρτεροι τῶν τακτικῶν δαπανῶν, ὀφείλομεν νὰ ἐλαττώσωμεν τοὺς φόρους. Αὕτη εἶναι ἡ ἀρχὴ, ἐφ’ ἧς ἐργαζόμεθα, καὶ ἐπειδὴ, καταρτιζομένου Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1890, περὶ οὗ ἡ παροῦσα συζήτησις, ἐπείσθημεν, ὅτι εἴχομεν πλεόνασμα τακτικῶν ἐσόδων ἐπὶ τὰ τακτικὰ ἔξοδα, ἠδυνήθημεν νὰ προτείνωμεν ἐλάττωσίν τινα φόρων· δὲν θὰ ἐπετρέπετο δὲ, ἀκολουθοῦντες τὸ παράδειγμα τῆς Ἀγγλίας, νὰ διεθέτομεν τὸ πλεόνασμα εἰς δαπάνας ἐκτάκτους, αἵτινες πρέπει νὰ καλύπτωνται δι’ ἐκτάκτων πόρων, τουτέστι διὰ δανείων, ὧν τὸ βάρος ἐπιπίπτει καὶ ἐπὶ τοὺς μεταγενεστέρους, μετέχοντας τῆς ἐκ τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν ὠφελείας. Ἐὰν οὕτως ἐξητάζετο ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1890 παρὰ τῶν ἀγορευσάντων, καὶ ἠδύναντο οὗτοι νὰ δείξωσιν, ὅτι αἱ τακτικαὶ δαπάναι δὲν ἐκαλύπτοντο ὑπὸ τακτικῶν πόρων, ἀναγνωρίζω, ὅτι ἠθέλομεν φωραθῆ μὴ ἐκπληρώσαντες τὴν ἐπαγγελίαν ἡμῶν, ἀλλὰ συνέπεια τῆς ἀποδείξεως θὰ ἦτο, ὅτι ὤφειλον οἱ ἀγορεύσαντες οὐ μόνον νὰ συστήσωσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διατήρησιν πάντων τῶν ὑφισταμένων φόρων καὶ τὴν ἀπόκρουσιν πασῶν τῶν προτάσεων περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ὅρου τῶν φόρων, ἀλλὰ καὶ νὰ προτείνωσι τὴν ψήφισιν νέων φόρων, ἢ τὴν ὕψωσιν τοῦ ὅρου τῶν ὑφισταμένων φόρων, πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος. Ἐνόσῳ δὲν πράττουσι τοῦτο, δὲν ἐκπληροῦσι τὸ ἑαυτῶν καθῆκον· τὸ καθῆκον τοῦτο θὰ ἦτο δυσάρεστον εἰς αὐτοὺς, καὶ διὰ τοῦτο ἴσως ἀπέφυγον τὴν ἐπιτέλεσιν αὐτοῦ, ἀλλὰ πιθανώτερον ἀπέφυγον αὐτὴν δι’ ἕτερον λόγον, διότι, μελετήσαντες τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, γινώσκουσιν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἔλλειμμα τακτικῶν ἐσόδων πρὸς τὰ τακτικὰ ἔξοδα, καὶ ὅτι ἦτο περιττὴ ἡ φροντὶς περὶ αὐξήσεως φόρων· ὅτι ἠδύναντο νὰ ψηφίζωσιν ὑπὲρ τῆς ἐλαττώσεως τῶν φόρων, ἣν ἡμεῖς ὑπεδείξαμεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἄνευ ἐπιβαρύνσεως τῆς συνειδήσεως αὐτῶν· ὄντως δὲ μέγα θὰ ἐπεκάθητο βάρος ἐπὶ τὴν συνείδησιν αὐτῶν, ψηφισάντων ὑπὲρ ἐλαττώσεως φόρων, ἐὰν εἰλικρινῶς ἐφρόνουν, ὡς παρέστησαν, ὅτι ὑφίσταται ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἔλλειμμα, ἐπαυξηθὲν διὰ τῶν ψηφισθεισῶν φορολογικῶν ἀνακουφίσεων τοῦ λαοῦ. Ὡμίλησαν οἱ κύριοι Βουλευταὶ πάντες, ἀπὸ τοῦ τελευταῖον ἀγορεύσαντος ἕως τοῦ πρώτου, περὶ τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ ὑπὸ συζήτησιν Προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ, ὡς ἐπαγομένων ἐν τῇ ἐκτελέσει αὔξησιν τῶν βαρῶν τοῦ Κράτους, καὶ ἐλήφθησαν ἀνὰ χεῖρας σημειώσεις, εἰς ἀπόδειξιν, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι σήμερον τὰ χρέη τοῦ Κράτους ηὔξησαν, καὶ ὅτι ἰδίως ηὔξησαν ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1886, ὅτε ἀνελάβομεν πάλιν τὴν ἐξουσίαν· ἰσχυρίσθησαν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς διοικήσεως ἡμῶν ἐπήνεγκεν αὐξήσεις δαπανῶν, ἃς παρέστησαν ἐν ἀριθμοῖς, ἐξαγομένοις δῆθεν ἐκ τῶν λογιστικῶν καταστάσεων. Τὰ λογιστικὰ βιβλία παρουσιάζουσιν ἀποτελέσματα ὅλως διάφορα τῶν παραστηθέντων, καὶ αὐτὰ δὲ τὰ δημοσιευθέντα, τὰ ἐπισήμως ἀνακοινωθέντα, δὲν παρεστήθησαν ὡς ἔχουσιν· ἐποιήσαντο συγκρίσεις οἱ ἀγορεύσαντες Βουλευταὶ, παραλιπόντες ἐν τῷ παθητικῷ τοῦ 1882 ὁλόκληρον τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἤτοι πλέον τῶν ἑβδομήκοντα ἑκατομμυρίων, περιλαβόντες δὲ ἐν τῷ παθητικῷ τοῦ 1890 τὸ δάνειον, δι’ οὗ ἐξωφλήθη τὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐπιπροσθέτοντες δὲ καὶ δεκάδας ἔτι ἑκατομμυρίων διὰ τὴν ἐπὶ πλέον διαφορὰν τοῦ ὀνομαστικοῦ πρὸς τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον. Περιττὴν ἐθεώρησαν οἱ συγκρίναντες τὴν ἐξέτασιν, τίνα ἦσαν τὰ βάρη, τὰ ὑπὸ τοῦ παρελθόντος κληροδοτηθέντα, ἅτινα διὰ δανείων ἐκανονίσθησαν μετὰ ταῦτα, καὶ τίνα ὑπῆρξαν τὰ δημόσια ἔργα, ἅτινα διὰ δανείων συνετελέσθησαν, καὶ τίνα ὑπῆρξαν τὰ προστεθέντα ὑπὸ τῶν ἀμέσων ἡμῶν προκατόχων βάρη εἰς τὰ τοῦ 1882. Αἱ διακρίσεις αὗται εἶναι ἀπαραίτητοι πρὸς τὴν προκειμένην ἐξέτασιν, διότι ἡ Βουλὴ, ψηφίζουσα τὸν Προϋπολογισμὸν, ὀφείλει νὰ ἐξακριβώσῃ, τίς ἐπῆλθεν αὔξησις τοῦ χρέους τοῦ Κράτους, καὶ ἂν ἕνεκα τῶν τακτικῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους ἐπῆλθεν αὕτη καὶ κατὰ πόσον ἡ αὔξησις τοῦ χρέους, ἡ ἐπελθοῦσα ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, ἀνταπεκρίθη πρὸς τὰς ἀνάγκας τῆς Πολιτείας, καὶ ἐπὶ τίνων Κυβερνήσεων ἐγένοντο αἱ ἔκτακτοι δαπάναι. Τὸ ἐπιπροστεθὲν χρέος ἀπὸ τοῦ 1882 ἕως τῆς ἀναῤῥήσεως εἰς τὴν ἀρχὴν τῶν ἀμέσων ἡμῶν προκατόχων, πλὴν τοῦ χάριν τῆς ὁδοποιΐας πραγματοποιηθέντος, εἶναι τὸ ἀντικαταστῆσαν τὸ χρέος ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, οὗτινος τὸ βάρος δὲν δύναται νὰ λογισθῇ ὡς πρόσθετον, καὶ ὑπολείπονται ὡς πρόσθετα βάρη μόνον τὰ πρὸς κάλυψιν τῶν γνωστῶν ἐλλειμμάτων τοῦ 1882, τοῦ 1883 καὶ 1884. Μετὰ ταῦτα προσετέθησαν τὰ γνωστὰ ἐπίσης βάρη τῶν ἐλλειμμάτων τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886, συμποσουμένων ἀμφοτέρων εἰς 129,256,376 δραχμάς. Τοῦ ἔτους 1887 ὁ Προϋπολογισμὸς εὐθύνει ὁλόκληρον τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ οὗτος κατέλιπε περίσσευμα τακτικῶν ἐσόδων πρὸς τὰ τακτικὰ ἔξοδα. Τὰ λογιστικὰ βιβλία τοῦ Κράτους μαρτυροῦσιν, ὅτι 2,450,000 περίπου εἶναι τὸ ἔλλειμμα τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ 1888 πρὸς τὰ τακτικὰ ἔξοδα. Τοῦτο τὸ ἔλλειμμα ἐπηύξησε τὸ χρέος τῆς Πολιτείας διὰ ποσοῦ 2,450,000 πραγματικῶν, εἰς ὃ προσθετέον ἓν περίπου ἑκατομμύριον διαφορὰν ἐπὶ πλέον τοῦ ὀνομαστικοῦ, ἐπεβάρυνε δὲ τὸν ἐτήσιον Προϋπολογισμὸν πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ διὰ δαπάνης 4 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου, ἤτοι 140 χιλιάδων δραχμῶν. Τοῦτο εἶναι τὸ ἐκ τῆς ἐκτελέσεως τῶν τακτικῶν Προϋπολογισμῶν προκύπτον πόρισμα. Δεδικαιολογημένη ὅμως εἶναι ἡ ἀπαίτησις, ὅπως τὸ πόρισμα τοῦτο ἐξελεγχθῇ ἐκ τῆς παραβολῆς τοῦ σημερινοῦ χρέους τοῦ Κράτους πρὸς τὸ ἐν τῷ παρελθόντι. Καὶ περὶ μὲν τῶν ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ ἕως τῆς ἀναῤῥήσεως ἐπὶ τὴν ἀρχὴν τῶν τελευταίων ἡμῶν προκατόχων ὡμίλησα ἤδη· περὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν προκατόχων ἃς ὁμιλήσωσιν αὐτοί· ἡμεῖς γινώσκομεν, ὅτι ἐκ τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων δαπανῶν τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886 κατελείφθη ἔλλειμμα ὑπὲρ τὰ 129 ἑκατομμύρια, ὀφείλομεν ὅμως λόγον τῆς αὐξήσεως τοῦ δημοσίου χρέους ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου τοῦ 1886, ὅτε ἀνελάβομεν τὴν ἐξουσίαν, καὶ ἕως τοῦ νῦν. Ἡ παραβολὴ τῶν κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1886 βαρῶν τῆς Πολιτείας ἐκ δημοσίου χρέους πρὸς τὰ ἐκ τῆς αὐτῆς πηγῆς βάρη τῆς Πολιτείας, τ’ ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890, προσήκει εἰς ἔλεγχον τῶν λογιστικῶν παραστάσεων περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν Προϋπολογισμῶν. Ἐὰν ἡ ἀντιπαράθεσις αὕτη ἀπολήγῃ εἰς ταὐτὰ περίπου ἀποτελέσματα, αἱ λογιστικαὶ παραστάσεις ἀποδεικνύονται εἰλικρινεῖς καὶ τ’ ἀναγεγραμμένα ἐν τοῖς ἀπολογισμοῖς ἐλλείμματα τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους πρὸς τὰ τακτικὰ ἔξοδα εἶναι ἡ μόνη ἐπιβάρυνσις τῆς Πολιτείας, ἡ καταλογιστέα εἰς ἀνεπάρκειαν τῶν τακτικῶν ἐσόδων. Ἔχω ἐνταῦθα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ ἐλέγχου τούτου παρεσκευασμένους πίνακας τῶν ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους κατὰ τὸ 1886 ἐν μηνὶ Ἀπριλίῳ βαρῶν τῆς Πολιτείας καὶ τῶν βαρῶν, ἅτινα ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1890 ἀναγράφει· ἐν αὐτοῖς θέλομεν ἰδεῖ κατὰ πόσον ἐπεβαρύνθη τὸ παθητικὸν τοῦ Κράτους, θέλομεν δὲ ἰδεῖ καὶ διὰ τίνας λόγους καὶ πρὸς τίνας σκοποὺς ἐπεβαρύνθη κατὰ τὸ διάστημα τῆς διαχειρίσεως ἡμῶν. Τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1886 τὰ ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους βάρη, ἅτινα ἔχω ἀπηριθμημένα καὶ εἶναι περιττὸν νὰ ἀναγνώσω, διότι τὸν πίνακα θέλω δημοσιεύσει, τὰ βάρη ἀθροίζονται, λόγῳ μὲν τῶν κεφαλαίων τῶν δανείων εἰς 450,443,982 δραχμῶν, λόγῳ δὲ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων εἰς 28,794,569, τὰ δὲ ἀναγεγραμμένα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 ἀθροίζονται, λόγῳ μὲν τοῦ κεφαλαίου τῶν δανείων εἰς 660,217,537, λόγῳ δὲ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων εἰς 30,269,991 δραχμῶν. Ἤδη ἐξεταστέον, τίνα ποσὰ ἡμεῖς προσεθέσαμεν καὶ τίνα ἡμεῖς ἀφῃρέσαμεν ποσὰ ἀπὸ τῶν κατ’ Ἀπρίλιον 1886 ὑφισταμένων βαρῶν. Ὅταν ἀπαριθμήσω τὰς ἐκτάκτους ἀνάγκας, ὧν ἕνεκεν ἐδαπάνησε τὸ Δημόσιον ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου 1886, ἐπιπροσθέσω δὲ τὰ χάριν τῶν δαπανῶν τούτων ἀναληφθέντα βάρη ὑπὸ τῆς Πολιτείας εἰς τὸ ὑφιστάμενον βάρος κατ’ Ἀπρίλιον 1886, ἂν τὸ ἄθροισμα ὑπερβαίνῃ τὸ σύνολον τῶν βαρῶν, ἅτινα παρουσιάζει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1890, τὸ πλεόνασμα δεικνύει τὴν ἐπιτευχθεῖσαν ἐλάττωσιν τῶν ἐκ τοῦ δημοσίου χρέους βαρῶν διὰ τῶν οἰκονομικῶν τῆς Κυβερνήσεως συνδυασμῶν. Λοιπὸν ἡμεῖς, ἀναλαβόντες τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς Πολιτείας κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1886, ὠφείλομεν νὰ ἀναπληρώσωμεν τὰ ἐλλείμματα τοῦ παρελθόντος, τὰ δὲ ἔτη 1885 καὶ 1886 κατέλιπον ἔλλειμμα τακτικῶν καὶ ἐκτάκτων ἐσόδων καὶ ἐξόδων 129,256,000 δραχμῶν, ἀλλ’ ἐκ τοῦ ἐλλείμματος τούτου τῶν προκατόχων ἡμῶν εἶχον αὐτοὶ καλύψει διὰ δανείων ποσὸν 68,942,995 δραχ. ἑπομένως ἔμενεν εἰς ἡμᾶς ἡ ὑποχρέωσις, ὅπως καλύψωμεν ποσὸν 60,313,386 δραχμῶν ἐξ ἐλλειμμάτων, βεβαιουμένων ἐκ τῶν ἐπισήμων βιβλίων τοῦ Κράτους. Πλὴν τοῦ ποσοῦ τούτου ἐδαπανήσαμεν ἐπὶ τῇ βάσει προηγουμένων νόμων διὰ χορηγήσεις εἰς σιδηροδρόμους καὶ διὰ στρατιωτικὰς οἰκοδομὰς τὸ ποσὸν 5,212,796. Τὸ ὅλον, ἤτοι 65,526,177, ἐκαλύψαμεν διὰ δανείου πρὸς 67 καὶ 40 πραγματικῶν ἐπὶ ἑκατὸν ὀνομαστικῶν. Ἑπομένως πρὸς ἀπότισιν ὀφειλῶν, κληροδοτηθεισῶν εἰς ἡμᾶς, ἐδέησε νὰ ἐπιβαρύνωμεν τὸ παθητικὸν τοῦ Κράτους διὰ χρέους ὀνομαστικοῦ 97,219,840 δραχμῶν, οὗτινος ἡ ὑπηρεσία ἀπῄτει διὰ τόκον πρὸς 4 τοῖς ἑκατὸν 3,888,793 δραχμάς. Προσέτι ἐπεβαρύναμεν τὸ παθητικὸν τοῦ Κράτους διὰ τοῦ δανείου τῶν θωρηκτῶν, ἀναγεγραμμένου ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890, πρὸς ὃ γίνεται ἡ παραβολή, ὑπὸ τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων. Τὸ πραγματικὸν κεφάλαιον τοῦ δανείου τῶν θωρηκτῶν ἐκ δραχμῶν 26,000,000 φέρει ὀνομαστικὸν, πρὸς 67 καὶ 40 τοῖς ἑκατὸν, 38,575,667, ἐξυπηρετούμενα ἐτησίως διὰ δραχμῶν 1,543,026. Μετὰ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1886 συνωμολογήθησαν τὰ δάνεια τῶν σιδηροδρόμων Μύλων καὶ Καλαμῶν καὶ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου ἐκ λιρῶν 1,099,260. Ταῦτα, μετατραπέντα ἐν τῷ δανείῳ τῶν 5,000,000 λιρῶν, δὲν βαρύνουσιν ἔτι τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, οὐχ ἧττον περιέλαβον καὶ ταῦτα ἐν τῷ ἀνακοινωθέντι ὑμῖν ἀθροίσματι τῶν κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1890 βαρῶν τοῦ Κράτους ἐκ δανείων. Τὸ ὀνομαστικὸν αὐτῶν κεφάλαιον ἐν τῷ δανείῳ τῶν 5,000,000 λιρῶν ἐπὶ τῇ τιμῇ τοῦ πραγματικοῦ πρὸς 72,75 ἀναγράφεται εἰς λίρας 1,511,010, ἤτοι εἰς δραχμὰς 37,775,250, ἐξυπηρετουμένας ἐπὶ τόκῳ ἐτησίῳ 4 τοῖς ἑκατὸν διὰ δραχμῶν 1,511,010· ἀθροίζονται ἄρα εἰς δραχ. 173,570,757 τὰ ὀνομαστικὰ κεφάλαια, καὶ εἰς 6,942,892 δραχμὰς τὰ τῆς ὑπηρεσίας τῶν κεφαλαίων τούτων διὰ δανείων, ἀποκτηθέντων καὶ διατεθέντων εἰς ἐξόφλησιν ἐλλειμμάτων τῆς κληροδοτηθείσης ἡμῖν διαχειρίσεως, εἰς ναυπήγησιν τριῶν θωρηκτῶν καὶ εἰς κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων Μύλων καὶ Καλαμῶν καὶ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου. Ἐὰν εἰς τὰς δραχμὰς 173,570,757 ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου καὶ εἰς τὰς δραχ. 6,942,829 πρὸς ὑπηρεσίαν αὐτοῦ προσθέσωμεν τὰς δραχ. 450,443,982 τοῦ λόγῳ κεφαλαίου καὶ τὰς δραχμὰς 28,794,569 τοῦ λόγῳ ὑπηρεσίας δανείων παθητικοῦ τοῦ Κράτους κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1886, δικαιολογοῦμεν ποσὰ 624,014,739 δραχ. λόγῳ κεφαλαίου, καὶ 35,737,398 λόγῳ ὑπηρεσίας, βαρύνοντα νῦν τὸ Κράτος ἄνευ ὑπολογισμοῦ ἐλλειμμάτων ἐκ τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τῶν ἀπὸ τοῦ 1887 Προϋπολογισμῶν. Ἀπέναντι τῶν οὕτω δικαιολογουμένων ἐκ χρέους προγενεστέρου τοῦ Ἀπριλίου 1886 καὶ ἐκ χρεῶν πρὸς ἀπότισιν ἐλλείμματος, εὐθύνοντος τὴν προκάτοχον διαχείρισιν, καὶ τῶν πρὸς κατασκευὴν στόλου καὶ σιδηροδρόμων δαπανῶν, ἀναγράφει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1890 κεφάλαιον χρέους, καταλελογισμένον ἢ ἀναβεβλημένον, 660,217,537, καὶ ὑπηρεσίαν δανείων, καταβληθησομένην ἐντὸς τοῦ ἔτους, ἢ ἀναβληθησομένην, 30,269,991. Καίτοι τὰ τῶν σιδηροδρόμων δὲν βαρύνουσιν ἔτι τὴν Πολιτείαν, καταλογίζοντες ὅμως καὶ τὰ ἐκ τούτων βάρη ὡς ὑφιστάμενα ἀπὸ τοῦδε, καὶ παραβάλλοντες πρὸς τὰ οὕτω καθοριζόμενα βάρη τοῦ 1890 τὰ ἀθροίσματα τῶν δικαιολογηθέντων βαρῶν τῆς Πολιτείας, εὑρίσκομεν ταῦτα ἐλάσσονα μὲν τὸ ὀνομαστικὸν κεφάλαιον κατὰ δραχμὰς 36,202,798, ὑπέρτερα δὲ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν δανείων κατὰ δραχ. 5,467,407. Τί δηλοῦσι ταῦτα; διατὶ τὸ ἐπὶ πλέον τῶν δεδικαιολογημένων κεφάλαιον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890; διατὶ τὸ ἐπὶ ἔλαττον τῶν δεδικαιολογημένων πρὸς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων; Ὡς πρὸς τὸ κεφάλαιον, ἡ διαφορὰ εἶναι ὀνομαστικὴ, διότι δάνεια, ἀποφέροντα τόκον ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ ἀπὸ 6 μέχρις 9 τοῖς ἑκατὸν, μετετράπησαν εἰς δάνεια ἀποφέροντα τόκον ἐπὶ τοῦ ὀνομαστικοῦ 4 τοῖς ἑκατὸν, ἐπὶ ἐλαττώσει μὲν τοῦ πραγματικοῦ τόκου, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ αὐξήσει τοῦ ὀνομαστικοῦ κεφαλαίου· ὡς πρὸς δὲ τὰ τῆς ὑπηρεσίας, ἡ ἀναγραφομένη ἐπὶ ἔλαττον ἐπιβάρυνσις τῆς Πολιτείας δὲν εἶναι ἁπλῶς ὀνομαστικὴ, ἀλλ’ εἶναι ἐτησία οἰκονομία πραγματικὴ, ὀφειλομένη εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῶν τροπῶν τῶν δανείων, εἰς τὴν πολιτικὴν, ἣν δὲν ἀπαυδῶσι χλευάζοντες οἱ ἀγορηταὶ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι καὶ αὐτὴ δὲν ἀπαυδᾷ ἐνοχλοῦσα αὐτοὺς δι’ ὧν ὑπὲρ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους κατεργάζεται, ἡ πολιτικὴ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, ἣν χαρακτηρίζουσιν οἱ κύριοι Βουλευταὶ ὡς τὴν παραίτιον τῆς οἰκονομικῆς κακοδαιμονίας τῆς χώρας, τῆς ἐν τῇ φαντασίᾳ αὐτῶν διατρεφομένης, διότι ἐν τῷ πραγματικῷ κόσμῳ τὰ τῆς πίστεως τῆς χώρας ἔχουσιν ἤδη ἄριστα, ἐμπεδωθέντα ἐντελῶς. Οἱ οἰκονομικοὶ ἡμῶν συνδυασμοὶ ἔσχον ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἀφήσωσι καθαρὸν κέρδος ἐτήσιον ὑπὲρ τῆς Πολιτείας δραχ. 5,467,000. Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι δαπάναι δικαιολογούμεναι, μὴ περιληφθεῖσαι ὅμως ἐν τῷ ὑπολογισμῷ καὶ αἵτινες ἤθελον ἀποδείξει τὴν ἐπιτευχθεῖσαν οἰκονομίαν ὑπερτέραν ἔτι, ἀλλὰ περιορίζομαι εἰς ταῦτα ἐπὶ τοῦ παρόντος. Ἐπειδὴ δὲ καὶ περὶ μεταλλικοῦ ὡμίλησαν οἱ προαγορεύσαντες, παραστήσαντες, ὅτι αἱ ἐπιτευχθεῖσαι ἐν τῷ δημοσίῳ χρέει οἰκονομίαι ὀφείλονται εἰς τὴν μετατροπὴν τῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ὑποχρεώσεων εἰς ὑποχρεώσεις μεταλλικοῦ, ἐκόμισα συγκριτικὴν σημείωσιν περὶ τῶν εἰς μεταλλικὸν ἐκ δανείων ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου, δεικνύουσαν, ὅτι αἱ τροπαὶ ἐμείωσαν τὸ ἐτήσιον βάρος εἰς μεταλλικόν. Μικρά τις αὔξησις ἐν συνόλῳ τοῦ βάρους ὀφείλεται εἰς τὰ μεταλλικὰ δάνεια πρὸς κατασκευὴν στόλου καὶ σιδηροδρόμων Μύλων καὶ Καλαμῶν καὶ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου, ἤτοι εἰς δαπάνας ἐψηφισμένας ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ ἐγκρινομένας, νομίζω, παρὰ πάντων τῶν τε φερόντων τὴν εὐθύνην τῆς ὑπὲρ αὐτῶν ψήφου καὶ αὐτῶν ἔτι τῶν μὴ ψηφισάντων. Κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1886 ἐπληρόνοντο εἰς μεταλλικὸν πρὸς ὑπηρεσίαν δανείων δραχμαὶ 24,250,000, ἀρχομένου δὲ τοῦ 1890 αἱ πρὸς ὑπηρεσίαν δανείων ὑποχρεώσεις εἰς μεταλλικὸν ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 24,219,887, εἰς ἃς προστεθήσονται μετὰ τὴν εἰς δημοσίαν χρῆσιν παράδοσιν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων καὶ Καλαμῶν 1,440,000, καὶ 500,000 διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ προσωρινοῦ δανείου τῶν 10,000,000, δι’ οὗ, ἄρτι συνομολογηθέντος, ἐξοφλοῦνται ἕτερα δάνεια εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ἔχομεν ἄρα 26,159,887 δραχμὰς εἰς μεταλλικὸν ἐτησίως πληρωτέας, ἀντὶ τῶν 24,250,000 τῶν κατ’ Ἀπρίλιον 1886· ἀφαιρουμένων ὅμως τῶν τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων Μύλων καὶ Καλαμῶν καὶ Μεσολογγίου καὶ Ἀγρινίου καὶ τοῦ δανείου διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν, ὡς μὴ σχετιζομένων τῶν δανείων τούτων πρὸς τὰς τροπὰς, ὑπολείπονται 23,105,000. Ἑπομένως, ἀντὶ 24,250,000, ἅτινα ἦτο ὑπόχρεων τὸ Δημόσιον νὰ καταβάλλῃ ἐτησίως εἰς μεταλλικὸν, ὅτε παρελάβομεν τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας, σήμερον, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ὑποχρεώσεων, τῶν ἀποῤῥεουσῶν ἐκ τῆς παραγγελίας τῶν πλοίων καὶ τῆς κατασκευῆς τῶν σιδηροδρόμων, ἔχομεν ὑποχρεώσεις εἰς μεταλλικὸν δραχ. 23,105,000, ἤτοι ἐπὶ ἔλαττον 1,145,000 δραχμῶν. Καὶ ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἔλεγεν, ὅτι πάνθ’ ὅσα ἐπετύχομεν διὰ τῶν τροπῶν πρὸς ἐλάττωσιν τοῦ ἐκ τῆς ὑπηρεσίας τῶν δανείων βάρους ὀφείλονται εἰς τὴν ἐπαύξησιν τῆς ἐπιβαρύνσεως τοῦ Δημοσίου εἰς μεταλλικὸν, καὶ τοῦτο, κατ’ αὐτὸν, εἰς βαθμὸν καθιστῶντα σήμερον δυσχερεστάτην τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην καὶ ὡσανεὶ μὴ ἦτο αὕτη καὶ πρότερον ἱκανῶς βαρεῖα...

§36ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ πίνακες θὰ δημοσιευθῶσι;

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πάντα ταῦτα παρασκευάζονται πρὸς δημοσίευσιν. Ἡ κατάστρωσις τῶν πινάκων ἐβράδυνε, διότι ἔπρεπε ν’ ἀνατρέχωσιν οὗτοι εἰς τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1886, μὴ ἔχοντες ἄλλως τὴν ζητουμένην ἔννοιαν.

§38Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἄλλους πίνακας, ζητηθέντας παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης καὶ σχετικοὺς πρὸς τὰ κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην, ἔχετε ἤδη ἀνὰ χεῖρας ἐντύπους, περιλαμβάνοντας καὶ ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς καθώρισε καὶ ἄλλα, ὧν ἄνευ δὲν θὰ ἦσαν καταληπτὰ ἐκεῖνα.

§40ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ πίνακες ἀποδεικνύουσι...

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τώρα θὰ ἴδωμεν, τί ἀποδεικνύουσιν οἱ πίνακες. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἠξίωσεν, ὅτι τῶν νόμων ΑΨʹ καὶ ΑΨΠΑʹ, δι’ ὧν ἐχορηγήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα τοῦ δανείζεσθαι πρὸς ἐξόφλησιν ἢ τροπὴν ἄλλων δανείων, ἐγένετο χρῆσις πρὸς κάλυψιν ἐλλειμμάτων· οὗτος ὑπῆρξεν ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Βουλευτοῦ· νομίζω ὅτι, ὅ,τι εἶπον, περιέχει πάντα τὸν ἰσχυρισμὸν καὶ οὐδὲν πλέον.

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἡ βάσις.

§43ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἰσχυρίσθη, ὅτι ἐδανείσθημεν δυνάμει τῶν νόμων ἐκείνων καὶ δὲν διεθέσαμεν τὸ προϊὸν τῶν νέων δανείων εἰς ἀπόσβεσιν παλαιοτέρων. Οἱ διανεμηθέντες πίνακες δεικνύουσι τίνα συνωμολογήσαμεν δάνεια, τί ἐπραγματοποιήσαμεν ἐκ τῶν δανείων, καὶ τὰ δάνεια, εἰς ὧν τὴν ἀπόσβεσιν διετέθησαν τὰ εἰσπραχθέντα, ἀποδεικνύεται δὲ ἐκ τῶν πινάκων, ὅτι τὰ ἐξοφληθέντα κεφάλαια ἐξισοῦνται πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα, καὶ ὅτι ἐγένοντο ἐξοφλήσεις ἐπὶ πλέον τῶν εἰσπραχθέντων καὶ αὐτῶν ἔτι τῶν κατὰ τὸν κύριον Βουλευτὴν ἀτόπως παριστωμένων ὡς ἐξοφλητέων λόγῳ τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος· εἰς πρόληψιν δὲ πάσης ἐπὶ τοιαύτῃ προφάσει ἀντιῤῥήσεως διεκρίθησαν ἐν ἰδιαιτέραις στήλαις τοῦ πίνακος τὰ ἐξοφληθέντα μεταλλικὰ δάνεια ἀπὸ τῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ πάλιν ταῦτα ἀπὸ τοῦ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἐκ τοῦ πίνακος τοῦ διακρίνοντος ταῦτα καὶ ἐκ τῶν ἄλλων πινάκων καταφαίνεται, ὅτι ἐξωφλήθησαν ποσὰ καὶ ἐν τῷ δανείῳ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἐν τῷ δανείῳ τῶν 10,200,000, εἰς ἃ δὲν ἠδύναντο νὰ ἐπαρκέσωσι τὰ εἰσπραχθέντα κεφάλαια ἐκ τῶν δανείων, τῶν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν νόμων ΑΨʹ καὶ ΑΨΠΑʹ συνομολογηθέντων, ὅτι ἀπεσβέσαμεν δάνεια οὐ μόνον διὰ τῶν χρημάτων τούτων, ἀλλὰ καὶ ἐξ ἄλλων πόρων διαχειριστικῶν ἐπὶ ποσῷ, οὐ μόνον ἴσῳ πρὸς τὸ ἐκ διαφορᾶς συναλλάγματος, περὶ οὗ πολὺν ἀλλ’ οὐχὶ δεδικαιολογημένως ποιεῖται λόγον ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀλλὰ καὶ ἐπὶ πλέον τοῦ ποσοῦ τούτου. Τοῦτο εἶναι τὸ πόρισμα τῶν πινάκων, οὓς διενείμαμεν, καὶ, ἂν τοῦτο ἀμφισβητηθῇ, δι’ ὀλίγων λέξεων δυνάμεθα ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἄνευ βάσεως ἀμφισβητεῖται, διότι οἱ πίνακες εἶναι οὕτω λεπτομερῶς συντεταγμένοι, καὶ αἱ ἀναγραφαὶ οὕτω διακεκριμέναι, ὥστε δὲν εἶναι εὔκολος ἡ διαστροφή. Οἱ συνδυασμοὶ ἄρα, δι’ ὧν ἐπετύχομεν τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐτησίου δημοσίου χρέους, συνετελέσθησαν ἐντελῶς κατὰ τοὺς ὅρους τῶν νόμων καὶ μάλιστα ἐπὶ ἐλαφροτέροις τῇ Πολιτείᾳ ὅροις, ὧν ἀπεξεδεχόμεθα ὅτε προεκαλοῦμεν τὴν ψήφισιν τῶν νόμων. Ὅτε προεκαλοῦμεν τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου ΑΨʹ, ἐπηγγελλόμεθα, ὅτι τὰ δάνεια ἤθελον συνομολογηθῆ ἐπὶ τόκῳ 6%, ἀλλ’ ἠδυνήθημεν νὰ πραγματοποιήσωμεν τὰ δάνεια ἐπὶ τόκῳ κατωτέρω καὶ ἄνευ οὐδενὸς ἐξόδου καὶ οὐδεμιᾶς προμηθείας, ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον εἴχομεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀναγνωρίσωμεν τόκον ἐπὶ τοῦ πραγματικοῦ 6%, νὰ διαθέσωμεν δὲ καὶ τὰ κανονικὰ ἔξοδα καὶ προμηθείας. Ὥστε καὶ τὰ τῶν δανείων καὶ τὰ τῶν συνδυασμῶν τῶν ἐπὶ τῶν δανείων ἐκείνων στηριζομένων, ἀποδεικνύονται γενόμενα ὅπως ὁ νόμος ἀπαιτεῖ, ὠφελίμως δὲ πρὸς τὴν Πολιτείαν καὶ ἐπέκεινα τῶν κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου ἐλπίδων ἡμῶν· ἀποδεικνύεται δὲ ἐκ τῶν πινάκων, οὓς σήμερον ἐκόμισα καὶ ἐξ ὧν ἀνέγνωσα πρὸς ὑμᾶς τὰ κυριώτερα, ὅτι αὐταὶ αἱ πράξεις, αἱ δυνάμει τῶν νόμων ΑΨʹ καὶ ΑΨΠΑʹ συντελεσθεῖσαι, καὶ ἄλλαι, ἀπὸ τοῦ Ἀπριλίου 1886 μέχρι τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου ΑΨʹ γενόμεναι, ἐπέτυχον ὅπως ἐλαττώσωσι τὸ βάρος τοῦ ἐτησίου χρέους τοῦ Δημοσίου κατὰ 5 καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια, καὶ τοῦτο, οὐ μόνον ἐν τραπεζικοῖς γραμματίοις, ἀλλ’ ἐν μέρει καὶ ἐν μεταλλικῷ, ἐλαττωθέντος διὰ τῶν συνδυασμῶν τοῦ βάρους τῶν εἰς μεταλλικὸν ἐτησίων ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους κατὰ 1,145,000 δραχμῶν καὶ περιοριζομένης τῆς αὐξήσεως τῶν εἰς μεταλλικὸν ἐτησίων ὑποχρεώσεων εἰς μόνας τὰς ἀποῤῥεούσας ἐκ δανείων πρὸς κατασκευὴν στόλου καὶ σιδηροδρόμων. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτής, ὁ ἰδίως εἰς τὰ τοῦ θέματος τούτου ἐνδιατρίψας, δὲν περιωρίσθη εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι τὰ τοῦ νόμου ΑΨʹ παρεβιάσθησαν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ καὶ ὅτι ἡ παράστασις τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἐπὶ τοῦ νόμου ἐκείνου στηριζομένων πράξεων ὑπῆρξεν ἀνακριβὴς, ἀλλὰ κατήγγειλεν ἐπὶ ἀνακριβείᾳ καὶ τὴν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1890 ἀναγραφὴν τῶν ἐσόδων, ὡς πόρισμα δὲ τῆς τοιαύτης ἀνακριβείας ἐξέφρασε γνώμην, ὅτι ὁ Προϋπογισμὸς ὁ ὑποβαλλόμενος φαίνεται μὲν ἀπολήγων εἰς περίσσευμα, πράγματι ὅμως ἀπολήγει εἰς ἔλλειμμα. Ἄν ὁ κ. Βουλευτὴς ἰσχυρίζετο, ὅτι ἀπολήγει ὁ Προϋπολογισμὸς εἰς ἔλλειμμα, ἕνεκα τῆς συνήθους ἐπὶ ἔλαττον διαφορᾶς τῶν εἰσπράξεων πρὸς τὰς βεβαιώσεις, θὰ ἠδυνάμην νὰ παραδεχθῶ τὴν δυσπιστίαν αὐτοῦ περὶ τοῦ ἰσοζυγίου ὡς ἐν μέρει εὔλογον, διότι ἠδύνατο ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ μὴ πιστεύῃ, ὅτι θέλει ἐπιτευχθῆ κατὰ τὸ 1890 ὅ,τι ἐπετεύχθη κατὰ τὸ 1889, κατὰ τὸ 1888, κατὰ τὸ 1887, τουτέστιν ἡ περιστολὴ τῶν ἀναγεγραμμένων δαπανῶν καὶ ἑπομένως ἡ ἐπὶ ἔλαττον διάθεσις τῶν πιστώσεων. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Βουλευτὴς, καὶ ἀσχέτως πρὸς τοῦτο παρέστησεν, ὅτι, ἕνεκεν ὑπερβολικῶν ἀναγραφῶν ἐν τοῖς ἐσόδοις, ἕνεκεν ἀνεπαρκῶν ἀναγραφῶν ἐν τοῖς ἐξόδοις, ὑπάρχει ἔλλειμμα, ὑπολογισθὲν παρ’ αὐτοῦ εἰς 8 ἢ 10 ἑκατομμύρια. Ἐν τῇ ἀναγραφῇ τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπῆρχόν τινα, χρήζοντα διορθώσεως, διότι ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ νέους νόμους, ὧν τινες ἀνηγγέλλοντο ἐν τῇ ἐκθέσει περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ τὰ πορίσματα αὐτῶν δὲν ἦσαν ἀναγεγραμμένα ἐν τοῖς πίναξιν. Ὡς εἶπον καὶ ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀγορεύσει, ἐξηγήσας τὰ περὶ τούτου, ἵνα ὑποβληθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς εἰς τὴν Βουλὴν τετυπωμένος, ἔπρεπε νὰ ὦσιν οἱ πίνακες συντεταγμένοι καὶ παραδεδομένοι εἰς τὸ τυπογραφεῖον πρὸ χρόνου, ἀποφάσεις δὲ περὶ μεταῤῥυθμίσεων φορολογιῶν δὲν ἠδύναντο νὰ ληφθῶσιν ἔκτοτε, διὰ τὴν ἔλλειψιν τῶν δεδομένων, ἐφ’ ὧν θὰ ἐστηρίζετο ὁριστικὴ γνώμη περὶ τοῦ ἀποδεκτοῦ ἢ μὴ τῶν μελετωμένων φορολογικῶν ἐλαττώσεων. Πάντα τὰ διὰ τῶν νόμων μεταῤῥυθμισθέντα ἀναγράφησαν ἤδη ἐν τῇ δηλώσει καὶ ἐψηφίσθησαν, ἀπολήγοντα εἰς ἐλαττώσεις ἐσόδων 610,000 δραχμῶν ἐν συνόλῳ, καὶ εἰς αὔξησιν 186,000, ὥστε ἐν συμπεράσματι ἀνεγράφη διαφορὰ ἐπὶ ἔλαττον δραχμῶν 424,000. Ἡ ἀνάγκη τῆς διορθώσεως τῶν ἀναγραφῶν ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐσόδων μετὰ τὴν ψήφισιν τῶν μεταῤῥυθμιζόντων τὰ τῆς φορολογίας νόμων ἐπανειλημμένως ἀνωμολογήθη παρ’ ἡμῶν, οὐδεμία ἄρα ἐγένετο ἀπόκρυψις κατὰ τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅστις ὅμως ἐπωφελήθη ἐκ τῆς ἀνάγκης τῆς διορθώσεως τῶν ἀριθμῶν, ὅπως παραστήσῃ τὰ διαγραπτέα ὡς πολλαπλάσια τῶν πραγματικῶν, περιοριζομένων, ὡς προεῖπον, μετὰ τὰς προσθαφαιρέσεις εἰς διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον 424,000 δραχμῶν. Ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων γινώσκομεν, ὅτι ἐπετεύχθη παρὰ τῆς Κυβερνήσεως πάντοτε μέχρι τοῦδε, καὶ δὲν ὑπάρχει λόγος, ἵνα πιστευθῇ, ὅτι ἐν τῷ μέλοντι δὲν θέλει ἐπιτευχθῆ, περιστολὴ τῶν διατιθεμένων πιστώσεων. Ἀποφαινόμενος ὁ κ. Βουλευτὴς ἀναποδείκτως, ὅτι κατὰ τὸ 1890 θὰ ὑπάρξῃ ὑπέρβασις ἐπὶ τοῦ συνόλου τῶν πιστώσεων, ἐνῷ πάντοτε ὑπῆρξε μέγα τὸ ποσὸν τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐμπνεόμενος ὑπὸ τῶν πραγμάτων. Ἐνδιέτριψεν ὁ κ. Βουλευτής, πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ἀνακριβείας τῶν ἀναγραφῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἰς πληροφορίαν τινὰ ἐν τῇ προτεταγμένῃ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκθέσει, καθ’ ἣν ἡ τῶν σιτηρῶν εἰσαγωγὴ ὑπῆρξεν ἐλάσσων κατὰ τὸ ἔτος 1889 ἢ κατὰ τὸ προηγούμενον, ἐνῷ πράγματι ὑπῆρξε μεγαλειτέρα· ἕτερος δὲ Βουλευτὴς ἐθεώρησε τὸ σφαλερὸν τῆς πληροφορίας ὡς πρᾶξιν τῆς Κυβερνήσεως, ἧς τὸν χαρακτηρισμὸν διὰ τοῦ οἰκείου ὀνόματος δὲν ἐπιτρέπεται νὰ προφέρωσι χείλη ἁβρόφρονα. Καὶ ὅμως ἡ αἰτία τῆς πλάνης εἶναι γνωστὴ εἰς τοὺς μελετῶντας, ὡς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, τοὺς πίνακας τοῦ Στατιστικοῦ Γραφείου τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου. Ὁ κ. Βουλευτὴς γινώσκει, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς συντάσσεται ὁριστικώτερον κατὰ τὸν Αὔγουστον καὶ ἀρχομένου τοῦ Σεπτεμβρίου, ἵνα ᾖ ἕτοιμος κατὰ τὸν Ὀκτώβριον, καὶ ὅτι οἱ μηνιαῖοι πίνακες τοῦ ἐμπορίου, οἱ δεδημοσιευμένοι μέχρι τοῦ Αὐγούστου, ἤτοι οἱ ἀπὸ τοῦ Ἰανουαρίου μέχρις Ἰουνίου ἢ Ἰουλίου, ἀνέγραφον μόνον τὰς ἀξίας, τούτων δὲ τὴν σύγκρισιν σφαλερὰν διὰ τὸ ἀνακριβὲς τῆς βάσεως τῶν ἀναγραφομένων ἀξιῶν κατὰ τοὺς πρώτους μῆνας τοῦ προηγουμένου ἔτους, ὅτε δὲν εἶχεν ἔτι ἐκδοθῆ ὁ ἐπίσημος καὶ σταθερὸς πίναξ τῶν ἀξιῶν, καὶ ὡς ἐκ τούτου ὁ ὅρος τῆς συγκρίσεως δὲν ἦτο αὐτός. Ὑπὸ τοιαύτας συνθήκας συνταχθέντες οἱ συγκριτικοὶ πίνακες, ἀνέγραφον ἀξίαν εἰσαχθέντων δημητριακῶν καρπῶν ἕως τέλος Ἰουλίου 1888 δρ. 17,304,242, ἐνῷ κατὰ τὴν περίοδον τοῦ 1889 ἀνέγραφον 14,015,878, ἤτοι διαφορὰν ἐπὶ ἔλαττον δρ. 3,285,364. Ἐνῷ δὲ οὕτως ἀνεγράφοντο τὰ τῆς ἀξίας, ἀπὸ τοῦ τεύχους τοῦ Αὐγούστου, ἐξ οὗ ἤρξαντο ἀναγραφόμενα τὰ εἰσαγόμενα ποσὰ καὶ τὰ ἐπ’ αὐτῶν εἰσπραχθέντα τέλη, ἀπεδείχθη τὸ ἐσφαλμένον τῆς συγκρίσεως τῶν ἀξιῶν, διότι τὰ εἰσπραχθέντα ποσὰ κατὰ τὸ 1889 ἦσαν ὑπέρτερα τῶν κατὰ τὸ 1888 εἰσπραχθέντων. Τοιοῦτος ὁ λόγος τῆς ἐσφαλμένης ἐν τῇ προτεταγμένῃ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκθέσει πληροφορίας περὶ εἰσαγωγῆς σιτηρῶν. Τὴν μεγαλειτέραν ὅμως εἰσαγωγὴν τῶν σιτηρῶν κατὰ τὸ 1889 ἢ κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος δὲν ἐπεκαλέσθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης μόνον εἰς ἔλεγχον τῆς ἀνακριβείας τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐκτιμήσεων τῶν ἐσόδων, εἰς ταύτην ἐστηρίχθη καὶ πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι κατεπονήθη ἐκ τοῦ ὑπερόγκου τῆς κειμένης φορολογίας ὁ Ἑλληνικὸς λαός. Κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν, ἡ μεγαλειτέρα εἰσαγωγὴ σιτηρῶν, ἣν δῆθεν ἡμεῖς ἀπεπειράθημεν ν’ ἀποκρύψωμεν διὰ τῆς ἐν τῇ εἰσαγωγικῇ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκθέσει ἐσφαλμένης πληροφορίας, ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ λαὸς καταπεπονημένος περιώρισε τὰς σπορὰς, τὴν δὲ ὡς ἐκ τούτου ἐλάττωσιν τῆς παραγωγῆς ἀναπληροῖ ἡ μείζων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγωγὴ δημητριακῶν καρπῶν. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡ παραγωγὴ τῶν σιτηρῶν κατὰ τὸ 1889 ὑπῆρξεν ὑπερτέρα τῆς τοῦ 1888, περὶ τούτου οὐδ’ ἐλαχίστη ὑπάρχει ἀμφιβολία, καὶ ὅμως κατὰ τὸ 1889 ἔχομεν μείζονα εἰσαγωγὴν ξενικῶν σιτηρῶν. Τοὺς λόγους τοῦ φαινομένου τούτου δὲν ἔρχομαι νὰ ἐξετάσω, βεβαίως ὅμως οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν πρὸς τὸ θέμα, πρὸς ὃ συνέδεσεν ὁ κ. Βουλευτὴς τὰ τῆς μείζονος εἰσαγωγῆς σιτηρῶν. Δὲν περιωρίσθη ὅμως εἰς τὰ σιτηρὰ ὁ κ. Βουλευτής, ἐπεσκόπησε καὶ τὰ τοῦ καφὲ εἰς βεβαίωσιν τῆς καταπονήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ· ἰδοὺ, εἶπεν, ἔχομεν καφὲν καταναλωθέντα ὀλιγώτερον κατὰ τὸ 1889 ἢ κατὰ τὸ 1888 ἀπὸ Ἰανουαρίου μέχρι Νοεμβρίου, διότι μόνον τοῦ μηνὸς τούτου τὸν πίνακα εἶχε τότε· ἀλλὰ πρὸς ἀτυχίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ δημοσιεύεται ὁ πίναξ Δεκεμβρίου, ἀνατρέπων τοὺς ὅρους, διότι τὸν Δεκέμβριον τοῦ 1889 εἰσήχθη καφὲς ἐπὶ πλέον τοῦ κατὰ Δεκέμβριον 1888 εἰσαχθέντος κατὰ τοσοῦτον, ὥστε ἡ διαφορὰ, προστιθεμένη εἰς τὴν ἀναγεγραμμένην εἰσαγωγὴν τῶν δύο ἐτῶν ἀπὸ Ἰανουαρίου μέχρι Νοεμβρίου, φέρει ἐξίσωσιν. Καὶ οὐ μόνον εἰς τὰ τοῦ καφὲ, ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ συνόλῳ τῆς εἰσαγωγῆς ὑπῆρξεν ὁ Δεκέμβριος τοῦ 1889 κατὰ πολὺ ὑπέρτερος τοῦ Δεκεμβρίου 1888· ὥστε κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ὁ λαὸς, ὁ καταπεπονημένος ὑπὸ τῆς φορολογίας μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου, ἀπηλλάγη τοῦ καμάτου κατὰ τὸν Δεκέμβριον. Τὴν ἐκ τῆς φορολογίας καταπόνησιν ἐνόμισεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἠδύνατο ν’ ἀποδείξῃ προσέτι καὶ ἐκ τῆς ἐλάσσονος ἀποδόσεως τῶν εἰσαγωγικῶν δασμῶν ὁ κ. Βουλευτὴς, λαβὼν ἀνὰ χεῖρας τοὺς πίνακας τῆς εἰσαγωγῆς, παρέστησεν, ὅτι ἡ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων ἐλάττωσις, ἡ ἄλλως τε ἱκανῶς σπουδαία, δὲν δύναται νὰ ἐξηγηθῇ ἐκ τοῦ λόγου, ὃν δῆθεν ἐγὼ ἐπεκαλέσθην, ὡς τὸν μόνον ἐξηγοῦντα τὸ φαινόμενον, ἤτοι τὸν τῆς ἀναπτύξεως τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας. Τὸν λόγον τοῦτον ἀνέφερον ὡς παραπληρωματικὸν καὶ λίαν ἀμφίβολον. Τὰ αἴτια βεβαίως εἶναι ἄλλα, πάντως δὲ δὲν εἶναι τὰ ὑποτιθέμενα ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ἀκριβῶς δὲν δυνάμεθα νὰ καθορίσωμεν τὰ αἴτια, ἐκτὸς ἐὰν, ἀγορεύοντες ἐντεῦθεν, ζηλῶμεν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ὅστις, ἀναγνοὺς ἐν τῷ γνωστῷ συγγράμματι τοῦ Leroy Beaulieu, ὅτι ἄρχονται οἱ φόροι καταπονοῦντες τὸν λαὸν ἀπὸ ὡρισμένης αὐτῶν ἀναλογίας πρὸς τὴν κατὰ μέσον ὅρον παραγωγὴν ἑκάστου κατοίκου, ἐπειδὴ τῷ ἐχρειάζετο εἰς ἀπόδειξιν τῆς φορολογικῆς καταπονήσεως τοῦ Ἕλληνος μέση παραγωγὴ δραχμῶν 300 κατὰ κεφαλὴν, εἶπε: 300 δραχμαὶ εἶναι κατὰ κεφαλὴν τὸ εἰσόδημα τοῦ Ἕλληνος, ἄρα καταπονεῖται φορολογικῶς ὁ λαός. Ἂν ἐχρειάζετο 500 ἢ 1000 δραχμὰς, θὰ ἔλεγεν ἀνενδοιάστως 500 ἢ 1000 δραχμαὶ εἶναι τὸ εἰσόδημα τοῦ Ἕλληνος, ἐπίσης δὲ ἀσφαλεῖς θὰ ἦσαν καὶ οἱ τελευταῖοι προσδιορισμοὶ, ὅσον καὶ ὁ πρῶτος, ὡς ἐστερημένος καὶ οὗτος καὶ ἐκεῖνοι παντὸς δεδομένου. Δεδομένων, πρὸς τὸν ἐν ἀκριβείᾳ ὁρισμὸν κατὰ κεφαλὴν τοῦ εἰσοδήματος ἐξ οἱασδήποτε ἐργασίας διανοητικῆς ἢ ὑλικῆς, στεροῦνται καὶ αὐτὰ τὰ Κράτη, τὰ μᾶλλον ἀνεπτυγμένα, καὶ αὐτὰ τὰ κεκτημένα φορολογικὸν σύστημα, συντελοῦν εἰς τὴν ἐξεύρεσιν τοῦ εἰσοδήματος, τὰ ἐφαρμόζοντα φόρον ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος. Ὅ,τι ὅμως κατ’ ἀτελεστάτην προσέγγισιν ἐπιτυγχάνεται ἐν ἐπικρατείαις, διαθετούσαις ἐμπορικὰ, βιομηχανικὰ, νομοθετικὰ καὶ διοικητικὰ μέσα πρὸς ἐξακρίβωσιν τοῦ κατὰ μέσον ὅρον εἰσοδήματος τῶν κατοίκων, παρ’ ἡμῖν εἶναι ὅλως ἀνέφικτον. Οὕτω καὶ περὶ τῶν αἰτίων τῆς κατὰ τὸ 1889 ἐλάσσονος ἢ κατὰ τὸ 1888 εἰσαγωγῆς οὐδὲν δυνάμεθα ἀσφαλῶς νὰ ἀποφανθῶμεν, ὑπάρχουσιν ὅμως δεδομένα τινὰ, σχετικὰ πρὸς τὸ θέμα, ὧν ἡ μελέτη δὲν εἶναι ἀνωφελής. Ἡ ἐλάσσων εἰσαγωγὴ προέρχεται ἴσως ἐκ καταπονήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἀλλὰ βεβαίως οὐχὶ ἐκ καταπονήσεως φορολογικῆς. Ἡ καταπόνησις, ἡ συντελοῦσα εἰς τὴν ἥσσονα εἰσαγωγὴν, εἶναι ἡ ἄσχετος πρὸς τὴν φορολογίαν μείωσις τῆς προσόδου τῆς χώρας ἐκ τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἐμπορίου. Πρόσοδος τῆς χώρας ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς εἶναι κατὰ πρῶτον λόγον ἡ ἐκ τῆς σταφίδος, ἀποτελούσης τὰ ⅗ τῆς ἀξίας τῶν ἐξαγομένων. Ὅταν ἐκ τῆς σταφίδος ἔχῃ καλὴν πρόσοδον ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, βλέπομεν ταύτην ἀντανακλωμένην ἐν τῇ εἰσαγωγῇ, ὅταν ἔχῃ μικρὰν πρόσοδον, ἔχομεν εἰσαγωγὴν ἠλαττωμένην. Ἡ ἐκ τῆς σταφίδος τῆς παραγωγῆς τοῦ 1888 πρόσοδος ὑπῆρξε κατὰ ἐννέα περίπου ἑκατομμύρια ἐλάσσων τῆς προσόδου ἐκ τῆς παραγωγῆς τοῦ προηγουμένου ἔτους. Ἐλάσσων πρόσοδος τῆς χώρας ἐννέα ἑκατομμυρίων ἐκ τῆς ἐξαγωγῆς, ἄρα πόσων ἑκατομμυρίων ἐλάττωσιν ἐπάγεται ἐν τῇ εἰσαγωγῇ; Θὰ ἤρκει ἴσως ἡ ἠλαττωμένη πρόσοδος ἐξ ἐξαγωγῆς εἰς ἐξήγησιν τῶν αἰτίων τοῦ πλείστου τῆς μειώσεως τῆς εἰσαγωγῆς, τοσούτῳ μᾶλλον, ὅσῳ ἀπὸ τῆς νέας ἐσοδείας τῆς σταφίδος, διατιθεμένης ὑπὸ βελτίονας ὅρους τῆς περυσινῆς, ἀνεκόπη ἡ ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς τοῦ παρελθόντος ἔτους ἐλάττωσις τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων. Καὶ κατὰ Ὀκτώβριον καὶ κατὰ Νοέμβριον πλείονα εἰσεπράχθησαν ἐκ δασμῶν εἰσαγωγῆς ἢ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, κατὰ δὲ τὸν Δεκέμβριον, ἴσως ὅμως ἐκ λόγου εἰδικοῦ καὶ ἀσχέτου πρὸς τὰ τῆς σταφίδος, ὑπῆρξεν ἡ εἴσπραξις ἐξ εἰσαγωγικῶν δασμῶν ὑπερόγκως μεγαλειτέρα, σχεδὸν 500 χιλιάδων δραχμῶν. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἕτερος λόγος μειώσεως τῆς εἰσαγωγῆς κατὰ τὸ 1889, λίαν σπουδαῖος, καὶ ὃν πρέπει νὰ ἔχωμεν ἐπιμελῶς ὑπ’ ὄψει, κανονίζοντες τὰ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Σχετίζεται οὗτος πρὸς τὰ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὸ τραπεζικὸν γραμμάτιον, τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, εἶχεν ὑποτιμηθῆ μέχρις 129 λεπ. τὴν δραχμὴν, σήμερον δὲ ὑποτιμᾶται 122 καὶ 123. Πῶς ἀπεκτήθη ἡ ἐλάττωσις τῆς ὑποτιμήσεως; Διὰ περιστολῆς τοῦ τραπεζικοῦ γραμματίου, διὰ τῆς ἀποδόσεως εἰς τὰς τραπέζας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως πολλῶν ἑκατομμυρίων, ἀφαιρουμένων οὕτως ἐκ τῆς κυκλοφορίας. Ἡ περιστολὴ αὕτη τοῦ ποσοῦ τοῦ κυκλοφοροῦντος νομίσματος βεβαίως ἐπήνεγκεν ἐλάττωσιν εἰσαγωγῆς, ὡς ἐπήνεγκε καὶ ἐλάττωσιν τῆς ὑποτιμήσεως. Εἶναι κακὸν ἡ ἐλάττωσις τῆς εἰσαγωγῆς; ζήτημα τοῦτο ἄσχετον πρὸς τὸ προκείμενον. Εἶναι κακὸν ἡ ὑποτίμησις τοῦ κυκλοφοροῦντος νομίσματος; Βεβαίως εἶναι κακὸν, καὶ ἡ ἐλάττωσις τῆς ὑποτιμήσεως εἶναι ἀγαθὸν μέγα, ἂν δὲ ἐπληρώθη ἡ ἐπενεγκοῦσα τὴν ἐλάττωσιν τῆς ὑποτιμήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων περιστολὴ τοῦ ποσοῦ αὐτῶν δι’ ἐλαττώσεως τῶν προσόδων τοῦ Κράτους ἐξ εἰσαγωγῆς, δυνάμεθα οὐχ ἧττον νὰ συγχαρῶμεν ἡμᾶς αὐτοὺς καὶ τὴν πολιτικὴν, τὴν τοιαῦτα ἐπενεγκοῦσαν ἀποτελέσματα. Εἰς ταῦτα προσθετέον παραπληρωματικῶς, ὡς εἶπον εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν, ὅτι ἡ βαρεῖα κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν δασμολόγησις εἰδῶν τινων συνετέλεσέ πως εἰς τὴν ἀνάπτυξιν βιομηχανίας ἐν Ἑλλάδι, βεβαίως οὐχὶ πολὺ σπουδαίας, ἀλλὰ, σχετικῶς πρὸς τὰ τῆς βιομηχανίας τῆς Ἑλλάδος τῆς παρελθούσης καὶ πρὸς ὑποσχέσεις τοῦ μέλλοντος, ἀξίας ὅπως ληφθῇ ὑπ’ ὄψει. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἀνεζήτησεν ἐν τοῖς πίναξιν, ἐν τίνι δύναται νὰ σχετισθῇ ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἐγχωρίου βιομηχανίας πρὸς τὴν ἐλάττωσιν τῆς εἰσαγωγῆς, καὶ οὐδὲν ἀνεῦρε, καὶ ὅμως τὰ ἐν τοῖς πίναξι περὶ τῶν βαμβακερῶν ὑφασμάτων εἶναι λίαν ἐνδεικτικά. Γνωστὸν τυγχάνει, ὅτι βιομηχανία σπουδαιοτέρα παρ’ ἡμῖν σχετικῶς καὶ ἀναπτυχθεῖσα ἐκ τῶν βαρέων δασμῶν εἶναι ἡ τῆς κατεργασίας τοῦ βάμβακος. Συναγωνίζεται ἤδη παρ’ ἡμῖν ἡ ἐγχωρία βιομηχανία τοῦ βάμβακος πρὸς τὴν ἐξωτερικὴν, δὲν συναγωνίζεται ἐπὶ τοῖς ὅροις τοῖς πρέπουσιν, ὡς θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν, δὲν συναγωνίζεται ἐλευθέρα, ἀλλὰ χάρις εἰς βαρύτατον εἰσαγωγικὸν τέλος, ὑπερβαῖνον τὰ ὅρια τοῦ ἐπιτρεπομένου, διότι βιομηχανία ἐπιτυγχάνουσα ἐπὶ ἐπιβαρύνσει τοῦ λαοῦ ἐν τοιούτῳ μέτρῳ, ἀμφίβολον, ἂν ἦναι λίαν ὠφέλιμος εἰς τὴν χώραν. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε συνετέλεσεν ὁ βαρύτατος δασμὸς, ὅπως δοθῇ ἡ πρώτη ὤθησις εἰς τὴν ἐγχωρίαν βιομηχανίαν, καὶ ἴσως βαθμηδὸν ἤδη δυνηθῶμεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ καταναλωτοῦ, περιορίζοντες ὅ,τι ἡ φορολογία ἐνέχει τὸ ὑπέρογκον. Ἀλλὰ τίς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, ὅτι ἡ ταχίστη ἐν τῇ χώρᾳ ἀνάπτυξις τῆς βιομηχανίας τοῦ βάμβακος ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων; Τίς ἀγνοεῖ, ὅτι ἐν Ἑλλάδι αἱ ἀπορώτεραι τάξεις ἐνδύονται ἤδη τὸ πολὺ ἐκ τῶν βαμβακερῶν ὑφασμάτων τοῦ Πειραιῶς; Εἶναι ἄρα παράγων παραπληρωματικὸς τῆς μειώσεως τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων καὶ ἡ ἐν τῇ χώρᾳ ἀνάπτυξις τῆς βιομηχανίας ταύτης καὶ ἄλλων μικροτέρου λόγου βιομηχανιῶν, καίτοι κυριωδέστερος παραίτιος τῆς ἐλαττώσεως τῆς εἰσαγωγῆς εἶναι ἡ ἐκ τῆς σταφίδος μειωμένη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος εἴσπραξις, εἶτα δὲ ἡ περιστολὴ τῶν ἐν κυκλοφορίᾳ ἀναγκαστικῇ τραπεζικῶν γραμματίων, οὐδόλως δὲ ἡ δῆθεν ἐκ τῆς φορολογίας ἐπελθοῦσα καταπόνησις τῆς χώρας. Ἄν προέκειτο τὴν καταπόνησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ νὰ ἀναζητήσωμεν ἐν τοῖς ἀποτελέσμασι τῆς ἐφαρμογῆς τῶν φορολογικῶν νόμων, ἐκ τῆς κινήσεως τῆς ἐμπορικῆς καὶ τῆς βιομηχανικῆς, ἣν αἱ πρόσοδοι τοῦ Κράτους μαρτυροῦσιν, ἔπρεπεν ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ μὴ περιορισθῇ μόνον εἰς τὰ τελωνειακὰ, ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰς προσόδους ὅλων τῶν φόρων, καὶ νὰ ἐξετάσῃ, ἂν κατὰ τὸ 1889, ὅπως ἐκ τελωνειακῶν, οὕτω καὶ ἐκ τῶν λοιπῶν φόρων ὑπάρχῃ ἐλάττωσις προσόδων. Τοῦτο ὅμως δὲν ἔπραξεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἢ, ἀφοῦ τὸ ἔπραξεν, ἐνόμισε συμφέρον νὰ παρασιωπήσῃ τὸ πόρισμα τῆς ἐξετάσεως. Ἐγὼ δὲν ἔχω τοὺς αὐτοὺς λόγους, ἵνα παρασιωπήσω τὰ ἀποτελέσματα καὶ φέρω πρὸς ὑμᾶς πίνακα, ἀναγράφοντα τὰς διαφορὰς τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1889 πρὸς τὰς τοῦ 1888 ἐκ τῶν φόρων, τῶν συντελουμένων ἐντὸς τοῦ ἔτους. Τοὺς αὐτοὺς ἔχομεν λόγους πρὸς ἐξερεύνησιν τῶν προσόδων τῶν ἄλλων φόρων, ὧν ἡ βεβαίωσις καὶ ἡ εἴσπραξις λήγουσι μετὰ τοῦ ἔτους, οὓς ἔχομεν εἰς τὴν ἐξακρίβωσιν τῆς ἐκ τῶν εἰσαγωγικῶν δασμῶν προσόδου. Ἀναγινώσκω μόνον τὰ κυριωδέστερα. Φόρος καπνοῦ μεταφερομένου διὰ ξηρᾶς ἐπὶ πλέον 47,000, ἐπὶ τῶν λακωνικῶν προϊόντων 37,000, ἐπὶ τῶν κουκουλίων 15,000, ἐπὶ τοῦ εἰσοδήματος ἀνωνύμων ἑταιριῶν 15,000, ἐπὶ τῆς σταφίδος 450,000, ἐπὶ τοῦ χαρτοσήμου 409,000, ἀλλὰ στερούμεθα πληροφοριῶν τινων, καὶ ὑποτίθεται, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἔτι 100,000 ἐπὶ πλέον, ἐκ παιγνιοχάρτων 40,000, ἐξ εἰσιτηρίων σιδηροδρόμων 82,000, ἐκ πυρείων 68,000, ἐκ πετρελαίου 185,000, ἐκ τελῶν ταχυδρομικῶν 99,000, ἐκ ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν 23,000, ἐκ τηλεγραφικῶν 81,000, ἐξ ἁλάτων 266,000, ἐκ φόρου βαλανοκάρπου, διὰ θαλάσσης ἐξαγομένου, 72,000, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἐπὶ ἔλαττον δὲ ἔχομεν τὰ τελωνειακὰ τέλη 1,264,000 καὶ ὀλίγα ἄλλα ὅλως ἀσήμαντα. Ἐν ἀθροίσματι ἔχομεν εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1889 61,922,000 ἐνῷ κατὰ τὸ 1888 εἰσεπράχθησαν 61,091,000, εἰσπραχθέντα δὲ κατὰ τὸ 1889 ἐπὶ πλέον μὲν 2,686,378, ἐπὶ ἔλαττον δὲ, περιλαμβανομένων καὶ τῶν τελωνειακῶν, 1,855,272, διαφορὰν ἄρα ἐν συνόλῳ κατὰ τὸ 1889 δρ. 831,601 ἐπὶ πλέον εἰσπραχθεισῶν. Ἄν ἄρα σχετίζωνται κατὰ τὸν κύριον Βουλευτὴν αἱ φορολογικαὶ πρόσοδοι πρὸς τὰ τῆς καταπονήσεως τοῦ λαοῦ, ἀποῤῥέουσιν ἐκ τῆς συσχετίσεως ἀντίθετα συμπεράσματα τῶν παρ’ αὐτοῦ παραστηθέντων. Ταῦτα δὲ πάντα ἐλέχθησαν παρὰ τῶν Βουλευτῶν, οἵτινες ἐξήτασαν τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἵνα καταδείξωσιν, ὅτι δὲν ἀνεγράψαμεν εἰλικρινῶς ἐν αὐτῷ τὰ τῶν ἐσόδων, ὅτι δὲν ἀνεγράψαμεν εἰλικρινῶς καὶ τὰ τῶν ἐξόδων, καὶ τοῦτο, ἵνα παραστήσωμεν ψευδὲς ἰσοζύγιον. Τὸ ἰσοζύγιον τοῦτο τὸ ψευδὲς βεβαίως ὀλίγον θέλει μᾶς χρησιμεύσει, διότι, ἂν ἦναι ψευδὲς, θὰ ἐλλείπῃ τὸ χρῆμα, καὶ ἡμεῖς κυρίως, οἵτινες ὀφείλομεν νὰ διεξαγάγωμεν τὰ τῆς διαχειρίσεως, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ καλύψωμεν τὴν διαφορὰν τῶν δαπανῶν.

§44ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε τὸν νόμον ΑΨʹ.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπεδείξαμεν διὰ καταστάσεων δημοσιευθεισῶν, ὅτι δανειζόμενοι κατὰ τὸν νόμον ΑΨʹ διαθέτομεν τὸ χρῆμα πρὸς τοὺς σκοποὺς τοὺς ὑπὸ τοῦ νόμου προβλεπομένους· ἐκ τοῦ χρήματος ἄρα ἐκείνου οὐδὲν δυνάμεθα νὰ ὠφεληθῶμεν. Τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἔχουσιν ὡς ἀναγράφονται, ἀλλ’ ὡς ἀναγράφονται, ὡμολόγησα, ὅτι δὲν παριστῶσιν ἰσοζύγιον πλῆρες, ὅτι τοὐναντίον, ἂν πραγματοποιήσωμεν πάντα ὡς ἔχουσιν ἀναγεγραμμένα, ὑπάρχει ἔλλειμμα 5 ἢ 6 ἑκατομμυρίων. Τὸ ἔλλειμμα ὅμως τοῦτο ἀπεδείχθη ἐκ τῶν προηγουμένων, ὅτι θέλει ἐκλείψει κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἰδίως μάλιστα ἂν ἀναπτυχθῶσι κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ νέοι συνδυασμοὶ ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ἐκίνησαν τὴν χολὴν τῶν Βουλευτῶν τῆς ἀντιπολιτεύσεως. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἡμεῖς ἐπιδιώκομεν παντοιοτρόπως τὴν ἐλάττωσιν τῶν βαρῶν τοῦ Κράτους τῶν ἐκ τῶν δανείων. Ἐπετύχομεν μέχρι τοῦδε πολλὰ, καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ὡμολόγησε τοῦτο, προσθεὶς ὅμως, ὅτι ἡ κατ’ αὐτὸν ψευδὴς παράστασις τοῦ ἰσοζυγίου ὑπῆρξε τὸ αἴτιον τῆς ἐπιτυχίας ταύτης, ἰσχυρίσθη, ὅτι τὴν παράστασιν ταύτην ἐπικαλούμεθα, ὅπως δυνώμεθα νὰ δανειζώμεθα ἐπὶ ὅροις ὠφελίμοις. Καὶ πράγματι ἐδανείσθημεν ἐπὶ ὅροις ὠφελίμοις, ἀλλ’ εὐτυχῶς ἄνευ ψευδῶν παραστάσεων καὶ ἐπὶ μόνῃ τῇ παραστάσει τῆς ἀληθοῦς ἡμῶν οἰκονομικῆς καταστάσεως, ἐπειδὴ δὲ ἡ κατάστασις αὕτη εἶναι ἀληθὴς καὶ διαρκὴς, εἶναι ἐλπιζόμενον, ὅτι θέλουσιν ἐπιτευχθῆ καὶ ἄλλαι πράξεις, δυσχερέστεραι ὅμως τῶν προηγουμένων, διότι ἐννοεῖται, ὅτι τὰ δάνεια, τὰ μέχρι τοῦδε τραπέντα, ἦσαν τὰ μᾶλλον βαρύνοντα τὴν χώραν καὶ τὰ μᾶλλον πρόσφορα εἰς τροπήν. Σήμερον δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τρέψωμεν ἐπωφελῶς τὰ ὑπολειπόμενα δάνεια, εἰμὴ ἐπιτυγχάνοντες τὴν συνομολόγησιν νέων, ἐπὶ ὅροις συμφερωτέροις τῶν δανείων, δι’ ὧν ἠδυνήθημεν νὰ πραγματοποιήσωμεν τὰς προγενεστέρας τροπάς· εἶναι ἄδηλος ἡ ἔκβασις τῶν περὶ τούτου ἐνεργειῶν ἡμῶν, τοὐλάχιστον ἐν προσεχεῖ μέλλοντι, ἐργαζόμεθα ὅμως πρὸς σκοποὺς τοιούτους, καὶ μέχρι τοῦδε οὐχὶ ἀνεπιτυχῶς. Ἡ τῶν δανείων διάθεσις ἐγένετο καὶ γίνεται ἐν γνώσει τῶν ἐχόντων νόμιμον διαφέρον εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν ὅρων τῶν συμβάσεων, ἐγένετο πᾶσα καὶ γίνεται πρὸς τοὺς σκοποὺς τοῦ νόμου, ἐμπεδουμένης οὕτω τῆς δημοσίας πίστεως, ἧς ἡ ἀνάπτυξις συνάμα μετὰ τῆς βελτιώσεως τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς χώρας ὑπόσχεται τὴν πραγματοποίησιν συμφερωτέρων ἔτι δανείων, καὶ τὴν δι’ αὐτῶν ἐλάττωσιν τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους εἰς τὰ τοῦ δημοσίου χρέους. Ἀλλὰ καὶ τῆς ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου ἐλαττώσεως τῶν εἰς τὰ τοῦ δημοσίου χρέους δαπανῶν τὴν σημασίαν ἠρνήθη ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης παρέστησε τὴν εἰς τὰ βάρη τοῦ δημοσίου χρέους ἐπενεχθεῖσαν ἐλάφρυνσιν ὡς ἐλάχιστα ὀφειλομένην εἰς μείωσιν τόκων, κατὰ τὸ πλεῖστον δὲ ὀφειλομένην εἰς κατάργησιν χρεωλυσίου. Καὶ μήπως ἐπηγγειλάμεθά ποτε ἡμεῖς ἄλλο τι ἢ τὴν διὰ καταργήσεως χρεωλυσίου ἐλάφρυνσιν τοῦ δημοσίου χρέους; Αὕτη τοῦ χρεωλυσίου ἡ κατάργησις ὑπῆρξε τὸ μέγα θέμα, ἐξ οὗ προῆλθε διάστασις Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως, περὶ ἧς διαστάσεως ἡμέραν τινὰ, ὁμιλῶν ἐντεῦθεν, τοσοῦτον ἐξήγειρα τὴν ἀγανάκτησιν τῶν κυρίων Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὥστε ἐχύθησαν οἱ πλεῖστοι ἕως πρὸ τοῦ βήματος, ἵνα ἐμποδίσωσι τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ θέματος· καὶ ἔχουσι τῷ ὄντι δίκαιον, νομίζοντες, ὅτι τοιαύτη συζήτησις δὲν τοῖς συμφέρει. Τὸ θέμα δὲν ἀφώρα εἰς ἐλάττωσιν τόκου, διότι ἡμεῖς τοὐλάχιστον κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ἠξιοῦμεν, ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα, νὰ πραγματοποιήσωμεν ἐλάττωσιν τόκου σπουδαίαν, ὅ,τι ἠξιοῦμεν ἦτο, ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα διὰ τῆς δημοσίας πίστεως νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν κατάργησιν τῶν χρεωλυσίων, ἣν οἱ ἀντιφρονοῦντες ἠξίουν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐπιτύχωμεν διὰ μόνης τῆς πίστεως, συνιστῶντες καὶ βοηθητικά τινα μέσα, ἅτινα περιττὸν νὰ ὀνομάσω (ἱλαρότης ἐν τῇ δεξιᾷ). Ἀλλὰ τὰ βοηθητικὰ ταῦτα μέσα, τοὐλάχιστον ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ παρ’ ἡμῶν προβληθὲν θέμα, περιωρίζοντο εἰς μόνον τὸ ζήτημα τοῦ χρεωλυσίου, ἂν δ’ ἐγένοντο εἰσηγήσεις περὶ ἐπεκτάσεως αὐτῶν καὶ εἰς τὰ τοῦ τόκου, αὗται δὲν προῆλθον παρ’ ἡμῶν· παριστῶν ἄρα ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἐπετεύχθησαν μὲν ἐλαττώσεις τοῦ δημοσίου χρέους, ἀλλ’ ἐν μόνῳ τῷ χρεωλυσίῳ, οὐδὲν ἄλλο λέγει ἢ ὅ,τι ἡμεῖς ἐπηγγέλθημεν τότε, ἀξιοῦμεν δὲ ἤδη, ὅτι ἐξεπληρώσαμεν. Ἐλέγομεν ἡμεῖς, ὅτι δύναται νὰ καταργηθῇ τὸ χρεωλύσιον ἄνευ βοηθητικῶν μέσων, καὶ ἀπεδείχθη, ὅτι διὰ τῆς καταργήσεως τῶν χρεωλυσίων, εἰς ἣν ἠδυνήθημεν νὰ ἐπιπροσθέσωμεν καὶ μείωσίν τινα τῶν τόκων, ἐπετεύχθη ἐλάττωσις 5,500,000 ἐν τῷ προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων. Τοῦτο δὲ εἶναι ἀναντίῤῥητον, ὅτι χάρις εἰς τὴν ἐπιτυχίαν ταύτην, χάρις εἰς τοὺς βαρυτάτους φόρους, οὓς ἡ Βουλὴ ἐπέβαλε τῇ εἰσηγήσει ἡμῶν, ἀποκατέστη τὸ ἰσοζύγιον τῶν τακτικῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, καὶ ὅτι ἤδη τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἔχουσιν οὕτως εὐρώστως, ὥστε διὰ τὸ ἔτος 1890 ἠδυνήθημεν νὰ καταργήσωμεν φορολογικά τινα βάρη, καὶ ἂν οὕτω προχωρῶμεν, θὰ δυνηθῶμεν, ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος διαγράφοντες ἐν τοῖς φορολογικοῖς ἡμῶν νόμοις τὰ ἐπαχθέστερα, νὰ διαῤῥυθμίσωμεν τὰ τῆς φορολογίας ἐπιεικῶς. Εἶπον ἄλλοτε, ὅτι οἱ φόροι, οὓς πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει ὡς διαγραπτέους, εἶναι κυρίως οἱ γεωργικοὶ φόροι, ὡς πρὸς δὲ τὴν κατανάλωσιν, οἱ ἐπιπίπτοντες βαρύτερον εἰς τοὺς ἀγρότας καὶ εἰς τοὺς ἀπορωτέρους· καὶ ἐπὶ τοῦ φόρου ἄρα τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν καὶ ἐπὶ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου εἶναι ἐλπιζόμενον νὰ πραγματοποιηθῶσι τὰ συνιστώμενα περὶ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος Βουλευτοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς συνιστᾷ ταῦτα ἄνευ παροχῆς τοῦ ἐδάφους, τοῦ ἀπαραιτήτου πρὸς τὴν ἐπίτευξιν τοῦ ἐπιδιωκομένου, ἐνῷ ἡμεῖς παρεσκευάσαμεν ἔδαφος. Ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τούτου εὔκολον θὰ ἦναι καὶ εἰς ὑμᾶς, ἂν σᾶς εὐνοήσῃ ἡ τύχη κατὰ τὰς μελλούσας ἐκλογάς, νὰ πραγματοποιήσητε τὰς ἐνδεικνυμένας φορολογικὰς μεταῤῥυθμίσεις, ἀλλ’ ὁθενδήποτε καὶ ἂν αὗται προέλθωσιν, ἡ ἐπ’ αὐταῖς χάρις θὰ ὀφείληται παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ εἰς τοὺς μὴ διστάσαντας νὰ θυσιάσωσι τὴν ἰδίαν δημοτικότητα ἀπέναντι αὐτοῦ, ἵνα διὰ τῆς θυσίας ταύτης ἀποκτηθῇ τὸ «ποῦ στῶ», ἐφ’ οὗ ἐρειδόμενοι, δυνάμεθα νὰ διαῤῥυθμίσωμεν ἤδη τὰ τῆς φορολογίας διὰ τρόπου, ἐπιτρέποντος εἰς τὴν χώραν νὰ ἀνανήψῃ. Τὰ τῆς φορολογίας δὲν ἐξετάζονται ὑπὸ τὸ πνεῦμα, ὑφ’ ὃ ἐξήτασαν αὐτὰ οἱ Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ δὲ ὅλη συζήτησις ἀπέδειξεν, ὅτι, ἂν περιέλθωσιν εἰς τὴν ἀρχὴν οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δὲν εἶναι ἀρκούντως παρεσκευασμένοι πρὸς τὴν ἐργασίαν, ἥτις τοὺς ἀναμένει. Δὲν ἐξετάζεται ὁ Προϋπολογισμὸς ἄνευ ἀρτίας ἰδέας, δὲν συζητεῖται ὁ Προϋπολογισμὸς, ὅπως διὰ κενῶν ἐπαγγελιῶν προσφέρωνται εἰς τὸν στρατὸν ἡ ἀνάπτυξις τῶν στελεχῶν αὐτοῦ, ἡ αὔξησις τῶν ἀπολαυῶν τῶν ἀξιωματικῶν, βραβεῖα ἐπὶ τῇ ἀνακατατάξει τῶν ὑπαξιωματικῶν, σύνταξις ἐν τῇ δεούσῃ δυνάμει χωροφυλακῆς καὶ εὐζώνων ἐξ ἐθελοντῶν. Ὁ ἔῤῥυθμος καταρτισμὸς τοῦ στρατοῦ ἀπαιτεῖ πάντα ταῦτα, προαπαιτοῦνται δὲ οἱ πόροι, περὶ ὧν οὐδαμῶς φροντίζουσιν οἱ τοιαῦτα ἐπαγγελλόμενοι. Βαθμηδὸν θέλουσιν ἐπιτελεσθῆ καὶ ταῦτα καὶ ἄλλα, τὴν ἐπιτέλεσιν ὅμως αὐτῶν παρασκευάζει τὸ ἄρτιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὀφειλόμενον εἰς τοὺς Βουλευτὰς ἐκείνους, εἰς οὓς ἀπέδωκεν ὁ προαγορεύσας τὴν κακοδαιμονίαν τῆς χώρας. Τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἤδη ἐκανονίσθησαν, ἀλλ’ ἐμπεδώθησαν τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας; Οὐχί· ἐκεῖ κεῖται ἡ κλεὶς τοῦ ἀπασχολοῦντος ἡμᾶς ζητήματος. Τὴν καταπόνησιν τῆς χώρας ἐξετάζουσιν οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡσανεὶ ἦτο ἀῤῥήκτως συνδεδεμένη πρὸς τὰ τῆς φορολογίας καὶ ἄμεσος συνέπεια αὐτῆς· ἡ καταπόνησις τῆς χώρας ὑφίσταται σήμερον ὀλιγώτερον ἢ ἄλλοτε, ἀλλὰ δὲν ἕλκει τὴν καταγωγὴν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Οἱ φόροι, καίτοι βαρύτατοι, ἦσαν ὅμως οὕτω διεῤῥυθμισμένοι, ὥστε αἱ δυνάμεις τῆς χώρας ἠδυνήθησαν νὰ βαστάσωσιν αὐτοὺς, ὑπὸ τὸ κράτος δὲ τῆς βαρυτάτης ταύτης φορολογίας, τῆς ἕνεκα ἀναποδράστου ἀνάγκης προσωρινῶς μόνον ἐπιβληθείσης, ἠδυνήθη ἡ χώρα νὰ ἀνανήψῃ. Ὅτε συνεζητεῖτο ἐν τῇ Βουλῇ ὁ νόμος περὶ φόρου ἐπιτηδεύματος, οἱ ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει Βουλευταὶ τῆς Ἀττικῆς ἔλεγον πρὸς ἡμᾶς: εἰσάγετε τοιοῦτον νόμον καὶ δὲν βλέπετε, ὅτι πᾶσα ἡ ὁδὸς Ἑρμοῦ εἶναι χρεωκοπημένη; Δὲν ὑπάρχει, ἔλεγον αὐταῖς λέξεσιν, ἐργαστήριον ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἑρμοῦ, ἔχον ἰσοζύγιον ἐνεργητικοῦ· πάντα εἶναι εἰς παθητικὴν κατάστασιν καὶ πάντα ἐν παραμοναῖς πτωχεύσεως.

§46ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν τὰ ἐλέγομεν ἡμεῖς αὐτὰ, οἱ φίλοι σας τὰ ἔλεγον.

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ πρακτικὰ μαρτυροῦσι, τίνες τὰ ἔλεγον, δὲν ἀπεῖχον δὲ πολὺ τῆς ἀληθείας τὰ λεγόμενα. Σήμερον ὅμως δὲν ὑπάρχει ἐργαστήριον ἐν τῇ ὁδῷ Ἑρμοῦ, οὗτινος ἡ κατάστασις νὰ μὴ ἦναι ἐνεργητική· παρῆλθεν ἐντελῶς ἡ κρίσις. Ὅτε συνεζητοῦμεν τὸν ἐπιβαρύνοντα τοὺς ἐπιτηδευματίας νόμον, ἦτο τῳόντι ἡ κατάστασις περίπου οἵα παριστᾶτο, καίτοι ὅμως ἦτο τοιαύτη ἡ κατάστασις, καίτοι ὑφίστατο οἰκονομικὴ κρίσις ἐν ἁπάσῃ τῇ χώρᾳ, οἱ Βουλευταὶ ἐξ Ἀττικῆς καὶ πάντες οἱ Βουλευταὶ, οἱ μεθ’ ἡμῶν συμπράττοντες, ἐτόλμησαν νὰ ψηφίσωσι τοὺς νόμους, δι’ ὧν ἐπιβαρύνοντες προσκαίρως τοὺς οἰκονομικῶς πάσχοντας, ἐφρονοῦμεν καὶ ἀπεδείχθημεν ὀρθῶς φρονοῦντες, ὅτι ἠθέλομεν συντελέσει εἰς τὴν ἄρσιν τῆς δυσπραγίας. Ἀλλ’ εἶναι ἑδραία ἡ ἐπελθοῦσα βελτίωσις; εἶναι ἀφετηρία προόδου; τίνα δὲ ἀπαιτεῖ παρὰ τῆς Πολιτείας συνδρομὴν ἡ κοινωνία πρὸς τὴν ἐμπέδωσιν τῶν οἰκονομικῶν αὑτῆς, πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῶν; Τὰ οἰκονομικὰ τῆς χώρας εἶναι ἡ βάσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δὲν ἐπιδρῶσι δ’ ἐπ’ αὐτὰ μόνα τὰ τῆς φορολογίας, ὡς προῆλθον ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ, ἀποφαινόμενοι οἱ Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Σπουδαιοτέρα τῶν φορολογικῶν ἀνακουφίσεων εἶναι ἡ συνδρομὴ πρὸς περιφρούρησιν καὶ ἀνάπτυξιν τῶν πηγῶν τῆς παραγωγῆς καὶ μάλιστα παρ’ ἡμῖν τῆς γεωργικῆς παραγωγῆς. Ὀφείλομεν νὰ ἐργασθῶμεν πάντες, καὶ Βουλὴ καὶ Κυβέρνησις, ἵνα πρὸς ταύτην τρέψωμεν τὸν ῥοῦν τῆς ἀνορθωθείσης εὐτυχῶς δημοσίας πίστεως, ὀφείλομεν νὰ συγκεντρώσωμεν πάσας ἡμῶν τὰς δυνάμεις πρὸς ἀνάπτυξιν τοῦ ἐξαγωγικοῦ ἡμῶν ἐμπορίου. Σχετίζονται ταῦτα πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ ἀπαιτοῦσιν ἐργασίαν καὶ ἐν εὐρυτέρῳ κύκλῳ. Εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην, εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, ἐξ ἧς ἐξήρτηνται τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ ἐφ’ ἧς στηρίζεται ὁ Προϋπολογισμός, ὀφείλομεν νὰ ἐπιδοθῶμεν πάντες, καὶ μάλιστα ἡ Κυβέρνησις, τοιαύτης τυγχάνουσα ὑποστηρίξεως παρὰ τῆς Βουλῆς, εἰσάγοντες καὶ ψηφίζοντες τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τὴν ἐπίδοσιν τῆς παραγωγῆς μέτρα, μελετῶντες δὲ καὶ ἐξευρίσκοντες τοὺς τρόπους πρὸς διάνοιξιν νέων ἀγορῶν εἰς τὰ προϊόντα ἡμῶν καὶ ἰδίως εἰς ἐξασφάλισιν τοῦ μέλλοντος τῆς κυριωτάτης ἡμῶν παραγωγῆς, τῆς σταφίδος. (Χειροτήματα καὶ ἐπευφημίαι ἐκ τῆς δεξιᾶς καὶ τῶν ἀκροατηρίων).

§48ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§49ΕΤΕΡΟΙ (ὡσαύτως). Τὴν Τρίτην.

§50ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Αὔριον.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον παρακαλῶ νὰ συνέλθωμεν τὴν 3ην ὥραν μ. μ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 μ. μ.