1889.12.05

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 34

τῆς 5 Δεκεμβρίου 1889

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἐσχημάτισα Ἐπιτροπὴν πρὸς μελέτην τῶν χθὲς εἰσαχθέντων εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχεδίων τῆς μέσης καὶ τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως. Τὴν Ἐπιτροπὴν κατήρτισα ἐκ πολλῶν προσώπων, ὅπως γίνηται δυνατὸν νὰ συνέρχωνται καὶ συνεδριάζωσι, καθόσον, ἐὰν ἦναι ὀλιγομελής, θὰ καθίσταται δύσκολος ἡ συγκρότησις καὶ ἡ ἀπαρτία. Τὰ πρόσωπα, τὰ ἀποτελοῦντα τὴν Ἐπιτροπήν, εἰσὶ τὰ ἑξῆς: οἱ κύριοι Κοντόσταυλος, Κανταρτζῆς, Μίλησης, Σωτηρόπουλος, Ζαΐμης, Μπογιατζόγλους, Νέγρης, Σιμόπουλος, Μανέτας, Πετρίδης, Σκουλούδης, Τυπάλδος, Κοσσονάκος, Δημητριάδης, Κανακάρης, Ράλλης, Βάρβογλης, Καράπαυλος, Μεταξᾶς, Ῥικάκης, Βουδούρης καὶ ὁ κ. Καλογερόπουλος.

§2ΤΙΝΕΣ. Εἶναι ὁλόκληρος ἡ Βουλή.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν ἦναι ὀλιγοπρόσωποι αἱ Ἐπιτροπαί, δὲν συνέρχονται, καὶ παρακαλῶ τοὺς ἰδίους Βουλευτὰς νὰ τὸ ἀνομολογήσωσιν.

§4ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπὸ ἕνα ὅρον, νὰ ἐργάζωνται ὅσοι ἂν συνέρχωνται, ἀνεξαρτήτως τῆς ἀπαρτίας.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τοῦτο ἐσχημάτισα τὴν Ἐπιτροπὴν πολυπρόσωπον, διὰ νὰ ἐργάζωνται ὅσοι ἂν συνέρχωνται.

§6ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ὀνόματος τῆς εἰδικῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν τὸ Προεδρεῖον κατήρτισεν, ἀποφάσει τῆς Βουλῆς, διὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐμπορικῶν καὶ βιομηχανικῶν σημάτων, καταθέτω τὴν ἔκθεσιν μετὰ πλήρους νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἐμπεριέχει ὅλας τὰς τροπολογίας, ἃς ἡ Ἐπιτροπὴ ἐθεώρησε χρησίμους. Παρακαλῶ δὲ νὰ διαταχθῇ ἡ ἐκτύπωσις αὐτῆς. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 113).

§7ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἐργασία τῆς Ἐπιτροπῆς, προϊὸν εὐσυνειδήτου μελέτης, προσέθηκε νεώτερα πράγματα εἰς τὴν ἐργασίαν, τὴν γενομένην ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ληφθείσης ὑπ’ ὄψει καὶ τῆς τελευταίας ἐν Γαλλίᾳ νομοθεσίας. Ἑπομένως ἡ ἐργασία αὕτη ἀποτελεῖ κέρδος διὰ τὴν Βουλήν, καὶ θέλομεν ἐν συμπαραβολῇ τῶν δύο νομοσχεδίων ἴδει, ἐὰν δὲν πρέπῃ νὰ προτιμηθῇ τὸ τῆς Ἐπιτροπῆς μᾶλλον ἢ τὸ τοῦ Ὑπουργείου.

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ ἐξέλεγξις τῆς ἐκλογῆς Κερκύρας. Ἔχει τις τὸν λόγον; Ἡ ἔκθεσις τυπωθεῖσα ἐδημοσιεύθη χθές.

§9ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐννοεῖτε;

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§11ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν εἰσήλθομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Οὐδὲν πολιτικὸν συμφέρον ὑπάρχει, οὐδὲ δικαιούμεθα νὰ στερήσωμεν τὸ Ὑπουργεῖον ἑνὸς φίλου, διότι ψηφοφορία δὲν πρόκειται νὰ γίνῃ, ἀλλὰ πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι αἱ ἐπερωτήσεις, ἡ δὲ χθεσινὴ συζήτησις δὲν ἐτελείωσε.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νομίζω, ὅτι τὰ τῆς ἐξελέγξεως ἐκλογῆς πρέπει νὰ προτάσσωνται πάσης ἄλλης συζητήσεως, ὡς ἀφορῶντα εἰς τὸν καταρτισμὸν τοῦ Σώματος. Ἐὰν τὸ θέμα, οὗτινος ἐπελήφθη χθὲς ἡ Βουλὴ, θὰ προκαλέσῃ περαιτέρω συζήτησιν, αὕτη θὰ ἐξακολουθήσῃ σήμερον. Δὲν ἀνεγράφη ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἡ ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως, ἀλλ’ ἀνήκει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἐννοεῖται δὲ, ὅτι πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως εἶναι ἡ ἐξέλεγξις τῆς ἐκλογῆς, δεύτερον ἀντικείμενον εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τῆς χθεσινῆς συζητήσεως, καὶ τρίτον ἡ τῶν νομοσχεδίων, καθ’ ἣν εἶναι τεταγμένα σειράν. Τῆς ἡμερησίας διατάξεως προτάσσεται ἡ ἀναγγελία τῶν ὑποβλητέων ἐπερωτήσεων, ἀλλὰ συνήθως ἡ ἐπερώτησις γίνεται ἀντικείμενον συζητήσεως, ἧς ἡ τάξις δέον νὰ κανονίζηται διὰ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Παραδεχόμεθα, ὅπως ταχθῇ ἐν τοῖς πρώτοις ἡ ἐξακολούθησις τῆς χθεσινῆς συζητήσεως, πρὸ αὐτῆς ὅμως ἐννοεῖται, ὅτι τάσσονται αἱ ἐξελέγξεις τῶν ἐκλογῶν, διότι ὡς πρὸς ταύτας οὐδεμία χωρεῖ ἀναβολή.

§14ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὸ θεωρεῖτε ὡς ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως;

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα. Εὐθὺς δὲ ἑπομένην ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, εἴτε εἶναι ἀναγεγραμμένη εἴτε δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένη, θεωρῶ τὴν ἐξακολούθησιν τῆς χθεσινῆς συζητήσεως.

§16ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐπερωτήσεις;

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ὑπάρχωσιν ὑποβλητέαι ἐπερωτήσεις, δύνανται νὰ ἀναγγελθῶσι, πρὶν ἢ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, μεθ’ ὃ θὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς Κερκύρας, καὶ μετ’ αὐτὴν εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς χθεσινῆς συζητήσεως.

§18Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ τί πρέπει νὰ γίνῃ, δὲν πρόκειται ν’ ἀποφασίσωμεν σήμερον. Σήμερον δὲν εἶναι ἡ πρώτη ἡμέρα τῆς κοσμογονίας, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλομεν συνομολογήσει τὴν νομοθεσίαν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἀπεφασίσαμεν νὰ ζῶμεν. Τὸ τί πρέπει νὰ γίνῃ, ἀπεφασίσθη πρὸ χρόνου, καὶ αὐτὸ γίνεται· καὶ ἐρευνήσατε τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τῆς χθὲς, — ὅτε συνεζητήθη τὴν πρώτην φορὰν ἡ ἐπερώτησις περὶ τῆς Κρήτης, ἐὰν τὴν ἐπιοῦσαν, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις, δὲν ἀνεβλήθη ἡ ἐξέλεγξις τῆς ἐκλογῆς Κυκλάδων, διὰ νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις τῆς εἰρημένης ἐπερωτήσεως. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν κἀνὲν ἐνδιαφέρον διὰ ν’ ἀναβάλωμεν τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Κερκύρας· ὁμιλοῦμεν περὶ τοῦ τί δεῖ γενέσθαι, καὶ ζητοῦμεν τί ἐγένετο μέχρι τοῦδε, ἵνα πράξωμεν τὸ αὐτό. Ἂν ἡ πλειοψηφία δὲν στέργῃ, δέον νὰ γνωρίζῃ, ὅτι δὲν εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γίνεται μέχρι τοῦδε.

§19ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐπερωτήσεις, θὰ προηγηθῶσιν, ὡς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν.

§20ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν σᾶς κάμνει χάριν ὁ Πρωθυπουργός· αἱ ἐπερωτήσεις προηγοῦνται πάντοτε.

§21ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὰ λεχθέντα χθὲς ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας μοὶ δίδουσι τὸ θάῤῥος νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν προσοχήν του καὶ τὴν μέριμνάν του ἐπὶ πράξεών τινων, τὰς ὁποίας εὑρίσκω ὡς ἀντιβαινούσας εἰς τὸν νόμον καὶ τὰ ἀφορῶντα τὴν ὑπόθεσιν ἔγγραφα. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι ἐγένοντο ἴσως ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας, καὶ ὡς ἐκ τούτου ἐλπίζω, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάπτυξιν, τὴν ὁποίαν θὰ κάμω πρὸς τὴν Βουλήν, παρίσταται πιθανὴ ἡ θεραπεία καὶ ὁπωςδήποτε θ’ ἀναγκασθῇ νὰ διορθώσῃ ὅ,τι παρανόμως ἐγένετο· ἐὰν δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐστηρίχθη διὰ τοιαύτην ἐνέργειαν ἐπὶ τῶν κειμένων νόμων, θὰ ἐκθέσῃ τοὺς λόγους, καὶ πιθανὸν νὰ πεισθῶ, ὅτι ἐγὼ σφάλλω. Κατὰ τὸν νόμον περὶ συστάσεως ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐν ἄρθρῳ 7ῳ ὡρισμένως καὶ σαφῶς διατάσσονται τὰ ἑξῆς: «Ἡ κατὰ τὴν § βʹ τοῦ ἄρθρου 2 συνδρομὴ προσδιορίζεται ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου ἑκάστου ἔτους ἐν τῇ ἐγκρινούσῃ τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν δήμων ἀποφάσει τοῦ ἁρμοδίου Νομάρχου. «Αἱ ἀποφάσεις τῶν Νομαρχῶν κοινοποιοῦνται εἰς τοὺς ἁρμοδίους ταμίας καὶ τὴν διοικοῦσαν τὸ ταμεῖον ἐπιτροπήν.» Τὸ δὲ ἄρθρον 2ον λέγει τὰ ἑξῆς: «Ἡ εἰσφορὰ αὕτη οὐδέποτε ἐπιβάλλεται ἀνωτέρα τῶν 50 καὶ κατωτέρα τῶν 15 ἑκατοστῶν τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν ἐν γένει ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων δημοτικῶν φόρων εἰσοδημάτων τοῦ σχετικοῦ ἔτους, τῶν κατατασσομένων ἐν τῷ προϋπολογισμῷ ἑκάστου δήμου, πάντοτε ὅμως εἰς ὅρον, ἀφίνοντα δι’ ἕκαστον δῆμον, ἐκ τῶν προϋπολογιζομένων εἰσοδημάτων αὐτοῦ, ἀπηλλαγμένον τῆς εἰσφορᾶς ποσὸν δραχμῶν 2,000.» Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Ἄνω Λειβαθοῦς κατήρτισε τὸν προϋπολογισμὸν, ἐν δὲ τῷ προϋπολογισμῷ κατεχωρίσθη καὶ τὸ κονδύλιον, τὸ ὀφειλόμενον πρὸς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ὁ προϋπολογισμὸς οὗτος ὑπεβλήθη, ἐνεκρίθη, κατέστη ὁριστικὸς, καὶ ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ ὁριστικοῦ, τοῦ ἐγκεκριμένου, στηριζόμεναι αἱ δημοτικαὶ ἀρχαὶ, προέβησαν εἰς τὴν δαπάνην τοῦ ἔτους 1889. Περιορίζομαι μόνον νὰ ἐπικαλεσθῶ ὡς παράδειγμα ἕνα καὶ μόνον δῆμον ἐκ τῶν δήμων τοῦ νομοῦ, διὰ νὰ μὴ καταναλίσκω τὸν χρόνον τῆς Βουλῆς καὶ νὰ μὴ ἔχω πάλιν τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καίτοι φρονῶ, ὅτι προπάντων ὀφείλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἀποβλέπῃ εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων καὶ ὄχι εἰς τὴν σωρείαν τῶν νόμων, διότι, ἀντὶ νὰ περισυλλέγωμεν τοὺς νόμους τῶν εὐρωπαϊκῶν Κρατῶν καὶ μεταφράζοντες αὐτοὺς νὰ τοὺς καθιστῶμεν νομοθετοῦντες ἰδικούς μας, νὰ μὴ ἐφαρμόζωμεν δὲ αὐτοὺς, εἶναι προτιμότερον νὰ ἀποβλέπωμεν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τῶν νόμων, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ ταύτης κυρίως νὰ προσέχῃ καὶ ἡ Βουλὴ ἰδιαιτέρως νὰ ἀσχολῆται, ὁσάκις πρόκειται περὶ ἐφαρμογῆς ἢ περὶ παραβάσεως τῶν νόμων. Ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ δήμου Ἄνω Λειβαθοῦς ἐνεκρίθη τὴν 12 Δεκεμβρίου 1888, διὰ πράξεως ὑπ’ ἀριθ. 5758, διὰ τὸ τρέχον ἔτος 1889, καὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Νομάρχου, ἐν τῷ προϋπολογισμῷ δὲ ἀναγράφεται ὡς πρόσοδος, ὀφειλομένη εἰς τὸ ταμεῖον τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, 4,000 δραχμῶν. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τοῦ ἐγκριθέντος τούτου προϋπολογισμοῦ ἐγένοντο πᾶσαι αἱ δαπάναι ἐν τῷ δήμῳ τούτῳ, ὡς καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς δήμους. Κατὰ τὸν Σεπτέμβριον κοινοποιεῖ ὁ Νομάρχης Κεφαλληνίας πρὸς τὸν Δήμαρχον Ἄνω Λειβαθοῦς τὸ ἑξῆς ἔγγραφον (ἀναγινώσκει): «Ὁ Νομάρχης Κεφαλληνίας πρὸς τὸν κ. Δήμαρχον Ἄνω Λειβαθοῦς. Συμφώνως πρὸς τὴν ὑπ’ ἀριθ. 7912 ἀπὸ 4 ἱσταμένου ἐπισημειωτικὴν διαταγὴν τοῦ προϊσταμένου Ὑπουργείου, γνωρίζω ὑμῖν, ὅτι ἡ εἰσφορὰ ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ὡρίσθη εἰς δραχμὰς 5178 διὰ τὸ τρέχον ἔτος τοῦ ὑμετέρου δήμου. «Ἀργοστόλιον, 11 Σεπτεμβρίου 1889. «Ὁ Νομαρχῶν.» Κατὰ τὸν ἔννατον δηλ. μῆνα τῆς χρήσεως, ἐνῷ ἐδαπανήθησαν τὰ 9)12 τοῦ προϋπολογισμοῦ, αἱ 4,000 δραχ. διὰ πράξεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας ἀναβιβάζονται εἰς 5,178, ὡς ἠκούσατε. Ποῦ ἐστηρίχθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, διὰ νὰ πράξῃ ὅ,τι ἔπραξε; Κατὰ τὸν νόμον, ὡς ἠκούσατε, ἡ εἰσφορὰ προσδιορίζεται ἐντὸς τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου ἑκάστου ἔτους ἐν τῇ ἐγκρίσει τῶν προϋπολογισμῶν τῶν δήμων καὶ ἀποφάσει τοῦ ἁρμοδίου Νομάρχου· ὥστε, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν πεποίθησιν, ὅτι τὸ ὡρισμένον ὑπὸ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τοῦ Νομάρχου ποσὸν δὲν ἦτο ἀνάλογον πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὤφειλε νὰ καταβάλῃ ὁ Α ἢ ὁ Β δῆμος, ὤφειλε τότε νὰ μεταβάλῃ τὸ ποσὸν, ἐὰν ἐδικαιοῦτο νὰ τὸ πράξῃ· ἀλλ’ ἀφοῦ παρῆλθεν ὁλόκληρος σχεδὸν ἡ χρῆσις, καὶ ἀφοῦ ἐδαπανήθησαν τὰ 9)12 ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ διατάσσῃ ἡ Κυβέρνησις τὸν ταμίαν νὰ κρατήσῃ οὐχὶ 4,500, ἀλλὰ 5,178 δραχμὰς, εἶναι καθαρὰ ἀθέτησις τοῦ νόμου, καὶ συνάμα τοιαύτη ἐνέργεια φέρει τὴν ἄμεσον παραλυσίαν τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, διότι βεβαίως, ὅταν ἀφαιρέσητε τὰ μέσα, διὰ τῶν ὁποίων συντηρεῖται ὁ δῆμος, δὲν δύναται νὰ ἐκτελέσῃ ὑπηρεσίαν. Ἀλλὰ δὲν ἐδικαιοῦτο νὰ τὸ πράξῃ καὶ δι’ ἄλλον λόγον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας, καθότι κατὰ τὸ 2ον ἄρθρον δὲν δύναται νὰ ὑπερβῇ ἡ καταβολὴ τὸ 50% τοῦ μέσου ὅρου ἑκάστου δήμου, πάντοτε ὑπὸ τὸν ὅρον νὰ μένωσι 2,000 δραχ. ἐλεύθεραι καὶ χωρὶς νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν συνεισφοράν. Δὲν ἔχω πρόχειρον τὸ ποσὸν, εἰς ὃ ἀναβιβάζεται ἡ πρόσοδος τοῦ δήμου Ἄνω Λειβαθοῦς, κατὰ τοὺς πίνακας ὅμως τοὺς τυπωθέντας καὶ σχέσιν ἔχοντας μὲ τὸν περὶ διαπυλίων νόμον, ἡ πρόσοδος τοῦ δήμου ἐκείνου, ἡ ἐκ τῶν ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων, ἀναβιβάζεται πλέον τῶν 4,000 δραχμῶν, ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἄλλας προσόδους, δὲν πιστεύω ὅμως, ὅτι ἡ ὅλη πρόσοδος ἀναβιβάζεται πλέον τῶν 7,000 δραχμῶν, ὥστε καὶ κατὰ τοῦτο ἡ τοιαύτη διαταγὴ ἀντιβαίνει εἰς τὸν νόμον, διότι ὑποχρεοῖ τὸν δῆμον νὰ δώσῃ πολὺ πλέον ἢ ὅσον αὐτὸς ὁ νόμος τὸν ὑποχρεοῖ. Ἐὰν, κύριε Ὑπουργὲ, ἠθέλατε συμμορφωθῆ μὲ τὸν νόμον, ὁ ὁποῖος σᾶς ἀπαγορεύει ῥητῶς τὴν σύστασιν νέων δημοτικῶν σχολείων, ὁσάκις ἡ πρόσοδος τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲ τὸ ἐπιτρέπει, βεβαίως δὲν θὰ ὑπεπίπτετε εἰς τοιαύτην παράβασιν, καθότι ἠναγκάσθητε ν’ αὐξήσητε τὴν καταβολὴν βεβαίως ἐκ τῆς συστάσεως πολλῶν νέων σχολείων, εἰς τὰ ὁποῖα προέβητε. Καὶ δὲν συμβαίνει μόνον τοῦτο, δηλαδὴ τὸ νὰ ἐπιβαρύνωνται οἱ δῆμοι παρανόμως καὶ πλέον τοῦ ὅ,τι δαπανῶσι διὰ τὰ ἰδιαίτερα σχολεῖα, ἀλλὰ δαπανῶσι πρὸς συντήρησιν καὶ ἄλλων σχολείων, πολλοὶ δὲ τῶν δήμων ἐκείνων στεροῦνται καὶ σχολείων, ὡς καὶ ἄλλοτε παρετήρησα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, διότι τὸ ἔξοδον, τὸ ὁποῖον καταβάλλουσι πρὸς συντήρησιν τῶν σχολείων των χρησιμεύει πρὸς συντήρησιν ἄλλων σχολείων, ἐκ τῶν νεωστὶ ἴσως ἱδρυθέντων. Καὶ τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον ἀντικείμενον, διὰ τὸ ὁποῖον παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ μοὶ χαρίσῃ τὴν προσοχὴν καὶ τὴν μέριμνάν του, καὶ συνεπείᾳ τοῦ ὁποίου θὰ ὑποβάλω καὶ γραπτὴν ἐπερώτησιν διὰ τὰς σχετικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ζητῶ. Δεύτερον ἀντικείμενον εἶναι τὸ ἑξῆς. Εἰς τὴν «Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως» τῆς 20 Νοεμβρίου ἐ. ἔ. εἶδον, ὅτι διωρίσθη εἰς τὸ ἐν Πεσάδαις λειτουργοῦν Ἑλληνικὸν σχολεῖον βοηθός. Ἀληθῶς ὑπῆρχεν ἄλλοτε Ἑλληνικὸν σχολεῖον ἐν Πεσάδαις, ἀλλὰ τοῦτο ἔπαυσε λειτουργοῦν πρὸ τεσσάρων ἢ πέντε ἐτῶν. Δὲν γνωρίζω, κύριε Ὑπουργὲ, ἂν ἠξεύρετε τίνι τρόπῳ ἐλειτούργει τὸ σχολεῖον αὐτὸ καὶ διὰ ποίων χρημάτων ἐπληρόνετο ὁ ἑλληνοδιδάσκαλος, καὶ τίς συνετήρει τὸ σχολεῖον τοῦτο. Ἐν συνόψει σᾶς λέγω, ἐπιφυλαττόμενος μετὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας θὰ μοὶ δώσητε, νὰ ἐπανέλθω ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ὅτι τὸ σχολεῖον τοῦτο συνετηρεῖτο διὰ κληροδοτήματος, ἀφεθέντος παρὰ τοῦ μακαρίτου Ἀντωνίου Ἰγγλέση, ἀποβιώσαντος ἐν Κωνσταντινουπόλει πρὸ πολλῶν ἐτῶν· ἀλλὰ τὸ κληροδότημα τοῦτο συνίσταται εἰς δύο οἰκίας, ἐν Κωνσταντινουπόλει εὑρισκομένας· ὁ κληρονόμος ἠδύνατο, ἐὰν ἤθελε, ν’ ἀποφύγῃ τὴν καταβολὴν τοῦ κληροδοτήματος, διότι αἱ οἰκίαι αὗται ἔφερον ὡς ἰδιοκτήτην ἀλλότριον ὄνομα, ἂν δὲν σφάλλω, τὸ τῆς κυρίας Βαλλιάνου· διότι, καθὼς γνωρίζετε, ἐν Τουρκίᾳ οἱ ξένοι ὑπήκοοι πρὸ τῶν τελευταίων συνθηκῶν δὲν ἐδικαιοῦντο νὰ ἔχωσιν ἀκίνητον ἰδιοκτησίαν, τοῦτο δ’ ἐπετρέπετο μόνον εἰς τὰς γυναῖκας, δι’ ὃ τὰ ἀγοραζόμενα κτήματα ἔφερον τὸ ὄνομα τῆς γυναικός των, ἐπειδὴ δὲ αὐτὸς ἦτο ἄγαμος, ἔφερον τὸ ὄνομα ἄλλης κυρίας· οὐχ ἧττον ὅμως, σεβόμενος τὴν διαθήκην, ἐξηκολούθησεν ἐπὶ ἔτη, καταβάλλων τὸ ἐνοίκιον αὐτῶν, ἀλλ’ ὡς ἐκ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τῆς Κωνσταντινουπόλεως κατεβιβάσθησαν τὰ ἐνοίκια πολὺ, καὶ ὑπεχρεώθη νὰ παύσῃ ἀποστέλλων τὸ τακτικὸν ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐξαπέστελλε, καὶ ὡς ἐκ τούτου τὸ σχολεῖον ἔπαυσε νὰ λειτουργῇ. Ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου εἰργάσθην πολὺ καὶ μὲ συνέδραμον καί τινες Κεφαλλῆνες ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἰδίως ὁ κ. Βαλλιάνος, καὶ ἐπείσθη ὁ κ. Ἰγγλέσης, νὰ καταβάλῃ ὡρισμένον ποσὸν ἀντὶ τῆς ἀξίας τῶν ἀποθηκῶν, αἵτινες σὺν τοῖς ἄλλοις, ὡς ἐκ τῆς παλαιότητος καὶ τῆς μὴ συντηρήσεως, εἶχον ἐκπέσει πολὺ, συνιστάμεναι εἰς 1000 φρονῶ λίρας· ἀπεφασίσαμεν δὲ, τὸ ποσὸν τοῦτο νὰ κατατεθῇ διαρκῶς εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν· ἐπειδὴ δὲ οἱ τόκοι τοῦ ποσοῦ τούτου δὲν ἦσαν ἀρκετοὶ, ἵνα συντηρηθῇ τὸ σχολεῖον, ἐνομίσθη ἀναγκαῖον νὰ συμπεριληφθῇ ὅρος ἐν τῷ συμβιβασμῷ, ἐὰν καλῶς ἐνθυμοῦμαι, κατὰ τὸν ὁποῖον οἱ τόκοι πρέπει νὰ ἀνακεφαλαιῶνται, μέχρις οὗ τὸ κεφάλαιον αὐξηθῇ διὰ τῶν τόκων ἢ δι’ ἄλλου κληροδοτήματος,—διότι ὑπῆρχε μάλιστα καὶ δίκη ἐκκρεμὴς, δι’ ἧς ἡ κοινότης διεξεδίκει τοιοῦτον,—καὶ παρέξῃ τὰ μέσα πρὸς σύστασιν ἀληθοῦς σχολείου, διότι πρὸς συντήρησιν ἑνὸς διδασκάλου τὸ ποσὸν ἤρκει, καὶ πολλάκις ἐβασανίσθην νὰ ἐνεργήσω τὴν σύστασιν μονοταξίου σχολείου, ὅπως οἰκονομηθῇ πρόσωπόν τι, ἀλλ’ οὐδέποτε συνῄνεσα ἱερὸν χρῆμα νὰ γίνῃ ῥουσφετολογικὸν ἐμπόρευμα, νῦν δὲ τοιοῦτόν τι συμβαίνει, διότι ὁ διορισμὸς ἑνὸς βοηθοῦ οὐδένα ἄλλον σκοπὸν ἔχει ἢ τὴν οἰκονομίαν ἑνὸς προσώπου. Ἐλησμόνησα νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι εἰς τὸ κληροδότημα συμπεριελαμβάνετο καὶ μία οἰκία, εὑρισκομένη ἐν Πεσάδαις, περὶ τῆς ὁποίας μάλιστα οὐχὶ νομίμως ἡ διοικητικὴ ἀρχὴ διέταξε νὰ καταληφθῇ ἀπὸ τὸ δημοτικὸν σχολεῖον καὶ χρησιμεύῃ ὡς δημοτικὴ σχολή· ἐπανειλημμένως μάλιστα ὁ Δήμαρχος ᾐτήσατο παρὰ τοῦ Νομάρχου, νὰ τῷ χορηγηθῇ ἐνοίκιον διὰ τὸ σχολεῖον τοῦτο, ἀλλ’ ὁ Νομάρχης, ἐνόμισεν, ὅτι δὲν ὑπεχρεοῦτο εἰς τὴν χορήγησιν ἐνοικίου, παρεστάθη δὲ εἰς αὐτὸν ἡ κατάστασις τῆς οἰκοδομῆς καὶ ἐζητήθη ἡ φροντὶς τοὐλάχιστον πρὸς ἐπιδιόρθωσιν, ἀλλ’ οὐδὲ τοῦτο μέχρι τοῦδε ἐγένετο, καὶ ἤδη εἶναι ἑτοιμόῤῥοπον, καὶ ὡς ἐκ τούτου κινδυνεύει ν’ ἀπολέσῃ τὸ σχολεῖον καὶ τὸ κτῆμα τοῦτο, καὶ τοῦτο ἕνεκα τῆς αὐθαιρεσίας τῆς διοικητικῆς ἀρχῆς καὶ τῆς ἀρνήσεως τοῦ νὰ χορηγήσῃ τοὐλάχιστον τὴν ἀναγκαίαν δαπάνην διὰ τὴν ἐπισκευήν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἀφοῦ ἐν συνόψει ἐξέθεσα ὅσα ἀνέπτυξα ἐπὶ τῶν ἀνωτέρω ἀντικειμένων, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, καταθέτων συνάμα καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα: α) Ἐὰν λειτουργῇ ἐν Πεσάδαις Ἑλληνικὸν σχολεῖον. βʹ) Ἐὰν ἔχῃ γνῶσιν τῶν ἀφορώντων τὸ κληροδότημα ὡς πρὸς τὴν διάθεσιν καὶ τὰς προσόδους αὐτοῦ. γʹ) Ἐὰν δικαιοῦται, ἐναντίον τῶν διατάξεων τοῦ διαθέτου καὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς ἀρχῆς, εἰς ἣν ἡ ἐπιμέλεια τοῦ κληροδοτήματος ἀνατίθεται, νὰ διατάξῃ τὴν λειτουργίαν τοῦ σχολείου. δʹ) Εἰς ποῖον νόμον στηριχθεὶς, κατὰ τὴν 11 Σεπτεμβρίου 1889 ἀνεβίβασε τὴν εἰσφορὰν ὑπὲρ τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τοῦ δήμου Ἄνω Λειβαθαθοῦς ἐκ δραχμῶν 4,000 εἰς δραχμὰς 5,178 διὰ τὸ τρέχον ἔτος. Ἐὰν τὸ αὐτὸ ἔπραξε καὶ εἰς τοὺς λοιποὺς δήμου τοῦ νομοῦ Κεφαλληνίας καὶ εἰς τίνας, ὁρίζων συνάμα καὶ τὴν διαφοράν. Δὲν ἤμην χθὲς, καθὸ ἐργαζόμενος ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, καθ’ ἣν στιγμὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατέθεσε τὰ ἔγγραφα, καὶ ἑπομένως δὲν ἔλαβον τὴν εὐχαρίστησιν ν’ ἀκούσω τὴν ἐπιτίμησιν, τὴν γενομένην παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι κατηνάλωσα ἀδίκως τὴν ὥραν καὶ ἠμπόδισα τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Λυποῦμαι πολὺ, ὅτι ἀκουσίως συνέτεινα ἴσως εἰς τὴν ἀπώλειαν τοσούτου χρόνου, καίτοι ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ἐὰν ἠδυνάμην ἐξ ἀρχῆς τῆς Περιόδου νὰ ἐμποδίσω τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ νὰ εἰσέρχηται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, βεβαίως ἤθελον προσφέρει, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ὑπηρεσίαν εἰς τὸ Κράτος, καθόσον, ἂν ὄχι καθ’ ὁλοκληρίαν, ἀλλὰ κατὰ τὰ 9)10 ἐκ τῶν ψηφισθέντων ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ ἰσχυόντων νόμων ἐν τῷ Κράτει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θὰ ἦτο ἀπηλλαγμένος πολλῶν κακῶν. Ὥστε ὡς πρὸς τοῦτο ἔχω τὴν συνείδησιν καθαρὰν, καὶ ἡ ἐπιτίμησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν μὲ ἠνώχλησε διόλου. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐκ τῶν προσαχθέντων ἐγγράφων, ἤτοι τοῦ τηλεγραφήματος τοῦ τελώνου Ζακύνθου, ἐφάνη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἀνῄρεσε πάντα, ὅσα ἐξέθεσα ἀπὸ τοῦ βήματος, καὶ ὅτι ἔδωκε τὴν πλήρη ἀπάντησιν, θὰ τὸν παρακαλέσω νὰ προσέξῃ πρῶτον εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου, ἥτις ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «γʹ) Τὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐπὶ ποίας ἀξίας ἐφορολογήθη ὁ ἐξ 120,000 σταφιδόκαρπος, ὁ ὑπὸ τῶν ἐν τῷ ἐγγράφῳ τοῦ τελώνου ἀναφερομένων κατεχόμενος. «δʹ) Τὴν ἐπὶ τοῦ ζητήματος ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, ὅπερ δὲν καταφαίνεται ἐκ τῶν προσαχθέντων ἐγγράφων, ἤτοι ποίαν διαταγὴν ἔδωκεν εἰς τὸν τελώνην, ὅπερ δὲν φαίνεται, καὶ ἐπὶ ποίας ἀξίας ὑπελογίσθη ὁ φόρος».

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν χρειάζεται διαταγή.

§23ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἂν χρειάζηται ἢ δὲν χρειάζηται, θὰ πεισθῆτε ὅτε θὰ τὸ καταθέσητε.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Αὕτη εἶναι ἡ ἐνέργεια.

§25ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πῶς ἐπεστράφη τὸ ἔγγραφον; ὁ τελώνης ἐζήτει ὁδηγίας.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία ἐζήτει πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ τελώνης.

§27ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐζήτησε πληροφορίας ἀπὸ τὸν τελώνην, ὁ τελώνης ὑπέβαλε τὰς πληροφορίας δι’ ἐγγράφου του, ἐκφράζων συνάμα καὶ τὴν γνώμην του ἐπὶ τοῦ ζητήματος. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παραπέμπει εἰς τὸν Νομικὸν Σύμβουλον, ἵνα φέρῃ γνώμην ἐπὶ τῆς προτάσεως τοῦ τελώνου.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπέβαλε πρότασιν ὁ τελώνης.

§29ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὸ Ὑπουργεῖον ἐπέστρεψε τὸ ἔγγραφον τοῦτο· πῶς τὸ ἐπέστρεψεν; ἁπλῶς, ἄνευ οὐδεμιᾶς ὁδηγίας, ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀπαντήσεως;

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεστράφη, κατετέθη;

§31ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τοῦτο ζητῶ, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς λέγει, ὅτι ἐπεστράφη ἄνευ ἐγγράφου. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐρωτήσῃ τὴν ὑπηρεσίαν, διότι ἀναμφιβόλως θέλει εὑρεθῆ τὸ ἔγγραφον, καὶ ἐὰν θέλῃ νὰ ἦναι εἰλικρινὴς, θὰ τὸ παρουσιάσῃ. Ἐγὼ ἐζήτησα νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἐξήχθη ἐκ Ζακύνθου καὶ ἐπὶ ποίας ἀξίας ἐφορολογήθη ὁ ἐξ 120,000 σταφιδόκαρπος. Ἡ ἀπάντησις λοιπὸν τὴν, ὁποίαν ἐζήτησα παρ’ ὑμῶν, καὶ ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ζητῶ παρὰ τοῦ τελώνου, εἶναι, ἐπὶ ποίας ἀξίας ἐφορολογήθη ὁ ἐξ 120.000 σταφιδόκαρπος καὶ πόσα ἐπλήρωσαν οἱ φορολογούμενοι· διότι ἡ ἀπάντησις τοῦ τελώνου εἶναι τοσοῦτον διφορουμένη, ὥστε δύναμαι καὶ νὰ τὴν ἐκλάβω ὡς ἀπάντησιν διδομένην εἰς ἐμὲ, πρὸς ἱκανοποίησιν ἰδικήν μου, διότι λέγει, ὅτι ἐφορολογήθη κατὰ τὸν νόμον· ἀλλὰ τοῦτο ἰσχυρίζομαι πρὸ ἡμερῶν, ὅτι ἡ φορολογία πρέπει νὰ γίνεται κατὰ τὸν νόμον, καὶ ὅτι ὁ νόμος παρερμηνεύεται. Δὲν ἐπιμένω ἤδη περισσότερον, ἀλλὰ παρακαλῶ νὰ φέρητε τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησα καὶ ζητῶ, καὶ μόνον μετὰ τὰς πληροφορίας δικαιοῦσθε νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι αἱ πληροφορίαι μου δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς καὶ ὅτι νομίμως ἐνεργήσητε, διότι σεῖς ἰσχυρίσθητε καὶ ἰσχυρίζεσθε, ὅτι οὕτως ἐφηρμόζετο ὁ νόμος καὶ πρὸ τῆς ἑνώσεως, καὶ οὕτως ἀδιακρίτως τὸν ἐφηρμόσητε, ἐνῷ ἐγὼ ἰσχυρίζομαι τοὐναντίον καὶ τοῦτο θέλω νὰ ἀποδειχθῇ.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τῶν ἄλλων θεμάτων, περὶ ὧν ἐπραγματεύθη ὁ κ. Βουλευτὴς, θέλω ὑποβάλει τὰ ἔγγραφα, εἶπον δὲ καὶ χθὲς, ὅτι τὰ ζητηθέντα καὶ ἀνακοινωθησόμενα εἶναι ἀκριβῶς ὅσα ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ μάθῃ· ἀλλ’ ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι ὁ τελώνης Ζακύνθου δὲν ἀνῄρεσε πάνθ’ ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν μοὶ φαίνεται σπουδαῖος, διότι τὸ τηλεγράφημα λέγει, ὅτι ἐπεβλήθη ἡ φορολογία ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πρωτοκόλλου.

§33ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πάντοτε πρωτόκολλον συντάσσεται.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ τηλεγράφημα λέγει «τοῦ κατὰ τὴν ἐγκύκλιον τοῦ Ὑπουργείου συνταχθέντος».

§35ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἑβδομαδιαῖον πρωτόκολλον συντάσσεται καὶ ὅταν πρόκηται περὶ βεβλαμμένου σταφιδοκάρπου.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λέγει «τοῦ συμφώνως πρὸς τὴν ἐγκύκλιον τοῦ Ὑπουργείου ἐκδοθέντος»· ἡ δὲ ἐγκύκλιος τοῦ Ὑπουργείου ὁρίζει, ὅτι τὸ πρωτόκολλον εἶναι ἑνιαῖον, καὶ ὅτι οὐδεμίαν ἐπιδέχεται ἐξαίρεσιν. Ὁ κ. Βουλευτὴς θέλει νὰ μάθῃ καὶ τὴν ἀξίαν, ἐφ’ ᾗ ἐκανονίσθη ὁ φόρος. Θὰ μάθῃ τὴν ἀξίαν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἀλλ’ εἶναι αὕτη ἐντελῶς ἀδιάφορος, διότι ὁ ἔμπορος ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐξαγάγῃ τὸ προϊὸν ὁποτεδήποτε θέλει, δύναται νὰ ἐξαγάγῃ σταφιδόκαρπον καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ ἑνιαῖον πρωτόκολλον ὁρίζει ἀνωτέραν ἀξίαν, ὡς καὶ ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν ὁρίζει κατωτέραν ἀξίαν. Ὅ,τι ἡμεῖς ἰσχυριζόμεθα, εἶναι, ὅτι ὁ τελώνης Ζακύνθου βεβαιοῖ, ὅτι ὑπέβαλεν εἰς φορολογίαν τὸν ἐξαχθέντα σταφιδόκαρπον, περὶ οὗ πρόεκειτο, κατὰ τὸ ἑνιαῖον πρωτόκολλον, τὸ ἐκδοθὲν συμφώνως πρὸς τὴν ἐγκύκλιον τοῦ Ὑπουργείου· τὰς ἄλλας δὲ πληροφορίας θέλω προσεχῶς ὑποβάλει. Εἶχον εἰπεῖ χθὲς, ἀπαντῶν πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Μεσσηνίας, ὅτι ἡ «Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως» θέλει περιλάβει πίνακας, παρέχοντας ἃς ἐζήτει πληροφορίας περὶ τῆς τιμῆς τοῦ σταφιδοκάρπου τῆς Τριφυλίας ἐν σχέσει πρὸς τὰς τιμὰς τῶν σταφιδοκάρπων ἄλλων διαμερισμάτων. Οἱ πίνακες οὗτοι ἐξεδόθησαν ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως»· ἰδίως δὲ ἀπαντᾷ εἰς τὴν αἴτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ὁ φέρων ἐπιγραφὴν «Πίναξ, ἐνδεικνύων τὴν παραγωγὴν σταφιδοκάρπου ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὰ τελευταῖα πέντε ἔτη καὶ κατ’ ἐπαρχιακὴν παραγωγὴν, ὡς καὶ τὴν τελευταίαν τιμήν, εἰς ἣν ἐπωλήθη». Ἀνάγεται ὁ πίναξ οὗτος εἰς τὰ ἔτη 1885, 1886, 1887 καὶ 1888. Νομίζω, ὅτι ἡ δημοσίευσις ἐν τῇ «Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως» ἀρκεῖ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ κ. Βουλευτοῦ· ὁπωσδήποτε καταθέτω ἀντίτυπα τοῦ περιέχοντος αὐτὸν φύλλου τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως». Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας εἶχε ζητήσει παραπληρωματικὰς πληροφορίας περὶ τοῦ ἀρβυλοποιείου Πειραιῶς. Καταθέτω σημείωμα περὶ αὐτῶν.

§37ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ ἀποσπασματάρχου κατὰ τὸν δῆμον Μαντινείας ἐλάβετε πληροφορίας;

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑποθέτω ὅτι θὰ δυνηθῶ αὔριον νὰ τὰς προσαγάγω.

§39ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ παραχωρήσεως δικαιώματος ἐξορύξεως μαγνησίτου ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ δήμου Αἰγαίων μετὰ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως. Ἐπίσης, ὡς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1890 πρὸς οἰκοδόμησιν καταστήματος Πολιτικοῦ Πρακτορείου ἐν Σοφίᾳ τῆς Βουλγαρίας ἐπὶ ἐδάφους προσφερομένου δωρεὰν καὶ ἐπὶ προσφορᾷ 40,000 φρ. πρὸς οἰκοδόμησιν τοῦ κτιρίου. Τὸ ποσὸν τῶν 40,000 φράγκων, τὸ ὁποῖον ἡ ἐκεῖ Ἑλληνικὴ Κοινότης προσφέρει, μόνον δὲν ἀρκεῖ, διὰ δὲ τῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ προβλεπομένης προσθήκης ἀνακουφίζεται ὁ Προϋπολογισμὸς ἀπὸ ἐνοικίου, ἀντιπροσωπεύοντος κεφάλαιον μεῖζον τοῦ κεφαλαίου, τὸ ὁποῖον θέλει καταβληθῆ ὑπὸ τοῦ Κράτους.

§40ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ δὲν κάμνετε δήλωσιν, νὰ συμπεριληφθῇ εἰς τὸν Προϋπολογισμόν;

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν χωρεῖ· πρέπει διὰ νόμου νὰ δοθῇ.

§42ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐπιπροστίθημι ὅτι τὰ σχέδια τοῦ οἰκοδομήματος ὑπάρχουσι, καταρτισθέντα ἐν Σοφίᾳ ὑπὸ ξένου ἀρχιτέκτονος ἐπιτυχῶς, ὡς φαίνεται. Ἐὰν δὲ ἡ Βουλὴ ἔχῃ ἀνάγκην νὰ λάβῃ καὶ ταῦτα ὑπ’ ὄψει, θέλω τὰ καταθέσει. Τὸ οἰκόπεδον προσφέρεται ὑπὸ τοῦ δήμου Σοφίας, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ κοινότης, ἔχουσα ἤδη ἐκεῖ οἰκόπεδον ἐν καλλίστῃ θέσει, θὰ πωλήσῃ τοῦτο, καὶ τὸ ἀντίτιμον αὐτοῦ, ὑπολογιζόμενον κατ’ ἐλάχιστον ὅρον εἰς 40,000 φράγκων, θὰ παραδοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἀνοικοδόμησιν τοῦ μεγάρου. Ὡσαύτως μετὰ αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ συστάσεως ἐμμίσθων ὑποπροξενείων ἐν Ζέδδᾳ τῆς Ἀραβίας, ἐν Τριπόλει τῆς Βαρβαρίας καὶ ἐν Γιουργέβῳ τῆς Ῥουμανίας. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 114–116).

§43ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησα, περὶ τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου Λακωνίας.

§44ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὔριον θέλετε τὴν ἔχει. Γνωρίζω τὴν ὑπόθεσιν, ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ἀπαντήσω μετὰ λεπτομερειῶν. Πρόκειται περὶ ἰσοψηφίας.

§45ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τούτοις ὁ χρόνος τῶν συνεδριάσεων τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου ἔληξε καὶ τοῦτο δὲν συνῆλθε διόλου.

§46ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὔριον θέλω σᾶς ἀπαντήσει. Εὑρισκόμεθα ἀπέναντι σιωπῆς τοῦ νόμου.

§47ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἰς τὴν ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐζήτησα πληροφορίας τινὰς, τὰς ὁποίας, ἐπειδὴ δὲν ἔλαβον, ἐπανέλαβον καὶ ἐν τῇ Βουλῇ, ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ ἐδῶ δὲν εἰσηκούσθην. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, νὰ προσαγάγῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, διότι εἶναι ἀναγκαῖαι.

§48ΦΩΤΗΛΑΣ. Οἱ βιομήχανοι Ἑρμουπόλεως, ὅπως οἱ καὶ τοῦ Πειραιῶς, ὑποβάλλουσιν εἰς τὴν Βουλὴν ἀναφορὰν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν χρωμάτων τῆς ἀνηλίνης, καταθέτω δὲ καὶ δύο ἀναφορὰς πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν περὶ ἐλαττώσεως τοῦ φόρου τούτου.

§49ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησα σχετικῶς μὲ τὸν Προϋπολογισμόν. Παρακαλῶ νὰ τὰς ὑποβάλητε ἐγκαίρως, διὰ νὰ τὰς ἔχωμεν ἡμέρας τινὰς πρὸ τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐζητήσατε πληροφορίας, ἀφορώσας εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ Ὀκτωβρίου.

§51ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐζήτησα διαφόρους πληροφορίας. Θὰ ὑπενθυμίσω καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν θὰ λησμονήσῃ καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ταμείου τῆς ὁδοποιΐας. Καὶ τούτου ἔχομεν ἀπόλυτον ἀνάγκην, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον τὸ ταμεῖον τοῦτο παίζει ἐφέτος πρόσωπον σπουδαῖον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παντοπῶλαι καὶ ἄλλοι κάτοικοι τοῦ δήμου Εἰδυλλίας παρακαλοῦσι τὴν Βουλήν, ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν.

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, μοὶ ὑπέμνησε τοὺς πίνακας, τοὺς ὁποίους ὑπεσχέθην, τῆς περιουσίας τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος. Ἐκράτουν, ὅπως ὑποβάλω αὐτοὺς, ἀγορεύων ἐπὶ τοῦ θέματος. Καταθέτω τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ἔχω, τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, περιέχοντα τὸν γενικὸν λογαριασμὸν τοῦ κληροδοτήματος, ἀλλ’ ἀναμένω καὶ ἀναλυτικοὺς πίνακας, οἵτινες οὐδὲν ἄλλο προσθέτουσι πλὴν λεπτομερειῶν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἐκλογῆς Κερκύρας. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§55ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἔγκυρον τῆς συμπληρωματικῆς ἐκλογῆς τοῦ νομοῦ Κερκύρας καὶ νόμιμον βουλευτὴν τὸν κ. Γουλιέλμον Σκάρπαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται σχεδὸν πάντες). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἐνταῦθα προσελθὼν ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ ἀνακηρυχθεὶς βουλευτὴς κ. Γ. Σκάρπας).

§57ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Λεβίδης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς χθεσινῆς συζητήσεως τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος.

§58ΛΕΒΙΔΗΣ. Καίτοι, Κύριοι, ὁ ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διὰ μακρῶν κατὰ τὴν χθὲς συνεδρίασιν ἀνέπτυξε τὴν περὶ τῶν Κρητικῶν πραγμάτων ἐπερώτησιν αὑτοῦ, νομίζομεν, ὅτι καθῆκον ἐκπληροῦμεν, προστιθέντες καὶ ἡμεῖς ὀλίγα εἰς ὅσα οὗτος ἐν ἐκτάσει καὶ εὐγλώττως εἶπε· διότι ἡ σπουδαιότης τοῦ ζητήματος βεβαίως παρακινεῖ πάντας τοὺς Βουλευτὰς, ὅσῳ καὶ ἂν ὦσιν ἀσθενεῖς ἢ ἀτελεῖς αἱ περὶ τοῦ ζητήματος γνώσεις αὐτῶν, νὰ μὴ παραλείψωσι τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος τούτου. Ἰδοὺ ὁ λόγος, δι’ ὃν καὶ ἐγὼ θέλω ἐπιχειρήσει δι’ ὀλίγων νὰ ἐκθέσω τὰς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἰδέας μου καὶ τὰς πεποιθήσεις μου. Βεβαίως ἡ πρότερον ἐν Κρήτῃ κατάστασις μετεβλήθη, βεβαίως ἡ ὑπερήφανος καὶ ἡμιανεξάρτητος Κρητικὴ Πολιτεία περιέπεσεν εἰς τὴν τάξιν τῶν ἁπλῶν βιλαετίων τῆς Τουρκίας. Ἡ Κρήτη τῆς σήμερον δὲν δύναται νὰ καυχηθῇ πλέον, ὅτι εἶναι ἡ πρὸ τεσσαράκοντα ἐτῶν, ἢ πρὸ τριάκοντα, ἢ πρὸ δέκα, ἢ πρὸ ὅσων δήποτε θέλετε. Ἡ Κρήτη δὲν δύναται πλέον νὰ κρατῇ ὑψηλὰ τὸ ὑπερήφανον μέτωπον αὑτῆς, ὡς μέχρι προχθὲς ἐκράτει τοῦτο. Βεβαίως εὑρίσκεται σήμερον ἐν τῇ τάξει, ἐν ᾗ εὕρηνται πάντες οἱ δοῦλοι ἑλληνικοὶ λαοί, οἱ ὑπὸ τὴν δεσποτείαν τῆς Πύλης. Καὶ συμβαίνουσι ταῦτα, Κύριοι, οὕτως, ἐνῷ πρὸ ὀλίγων μόλις μηνῶν, —τί λέγω; — πρὸ ὀλίγων μόλις ἡμερῶν συνεδέετο ἡ Κρήτη πρὸς τὴν δεσπόζουσαν Δύναμιν διὰ ψιλῆς, οὕτως εἰπεῖν, μόνον κυριαρχίας. Εἶχε δὲ κατορθώσει τὴν μέχρι πρό τινος τοιαύτην τῶν πραγμάτων κατάστασιν κυρίως καὶ πρωτίστως ἕνεκα τοῦ ἀρηϊφίλου τῶν τέκνων αὐτῆς. Διότι, ἂς μὴ ἀπατώμεθα, τὸ κυριώτατον τῶν αἰτίων, οὗ ἕνεκα ἡ Κρήτη ποιεῖ τὴν τιμιωτάτην ὁμολογουμένως ἐξαίρεσιν μεταξὺ τῶν δούλων ἑλληνικῶν λαῶν, ὑπῆρξε τοῦτο, τὸ ἀρηΐφιλον διηνεκῶς τῶν τέκνων αὐτῆς. Καὶ εἴτε ἀνέλθωμεν εἰς τὴν ἀρχαίαν ἱστορίαν, θέλομεν εὕρει, ὅτι αἰτία τῆς ἀκμῆς καὶ τοῦ μεγαλείου τῆς νήσου ὑπῆρξε τὸ σθένος τῶν τέκνων αὐτῆς, ἡ ἀνδρεία τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ, εἴτε κατέλθωμεν εἰς μεταγενεστέρας ἐποχάς, θέλομεν εὕρει πάλιν, ὅτι πρώτιστον τῶν αἰτίων τῆς τοιαύτης καταστάσεως τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ ὑπῆρξε πάντοτε τὸ ἀρηΐφιλον τῶν τέκνων αὐτοῦ. Ἐὰν ἀφήσωμεν τὴν ἀρχαίαν ἱστορίαν, ἐξετάσωμεν δὲ συντομώτατα καὶ διὰ δύο μόνον λέξεων τὴν κατάστασιν τῶν Κρητῶν ἐπὶ τῆς Ἑνετικῆς κυριαρχίας, θέλομεν ἴδει, ὅτι εἴτε ἐπανεστάτουν οἱ Καλλέργαι κατὰ τὸ 1365 ἔτος καὶ ὑπεβάλλοντο εἰς μαρτυρικώτατον καὶ τραγικὸν θάνατον, καρατομούμενοι, εἴτε κατὰ τὸ 1453 ἔτος οἱ Βλαστοὶ καὶ οἱ Ἀργυρόπουλοι καὶ οἱ Μελισσηνοὶ καὶ οἱ Γαβαλᾶ κατήρτιζον συνωμοσίαν κατὰ τῆς ξένης κυριαρχίας, ἀνέκαθεν καὶ πάντοτε οἱ Κρῆτες, πρὸ τῶν μαρτυρίων τῶν ὁποίων καὶ τοῦ ἡρωϊσμοῦ ἀποκαλυπτόμεθα, ἀπεδείκνυον, ὅτι μία ὑπῆρχεν ἡ αἰτία τοῦ ἐλευθέρου βίου αὐτῶν, τὸ ἀρηΐφιλον, καὶ τοῦτο μόνον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ τοιαύτη ἀρετή περιήγαγεν εἰς ἀληθῆ ὄλεθρον τὸν πληθυσμὸν τῆς Κρήτης, διότι, ἐνῷ, ὡς εἶναι γνωστὸν ἐκ τῆς ἱστορίας, κατὰ τὴν πρώτην μ. Χ. ἑκατονταετηρίδα οἱ Κρῆτες ἠριθμοῦντο εἰς 700,000 ὅλας κατοίκων, κατὰ τὸ 1627 ἔτος περιῆλθον εἰς τὸν λυπηρὸν τῷ ὄντι ἀριθμὸν τῶν 192,728 μόλις ψυχῶν. Εἴτε λοιπὸν τὴν ἀρχαίαν αὐτῆς ἱστορίαν ἐξετάσωμεν, εἴτε τὴν ἐπὶ τῆς Ἑνετικῆς κατακτήσεως, εἴτε τὴν τῆς κατακτήσεως παρὰ τῶν Τούρκων καὶ τοὺς ἀγῶνας αὐτῆς πρὸς ἀνάκτησιν τῆς αὐτονομίας, εὑρίσκομεν, ὅτι ἡ πολυάνθρωπος ἄλλοτε νῆσος αὕτη ἀπέδειξε πάντοτε, ὅτι εἶναι ἀξία τοῦ ὀνόματος αὐτῆς, κυρίως ἕνεκα τοῦ ἀρηϊφίλου καὶ τοῦ πολεμικοῦ μένους τῶν τέκνων αὐτῆς. Καὶ ἐνῷ περὶ τοιούτου λαοῦ πρόκειται, ἔπρεπε νὰ ἡγῆται τῶν ἑλληνικῶν ὑποθέσεων ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἵνα ἀπολέσῃ ὁ λαὸς οὗτος ὅ,τι διὰ μυρίων ἀγώνων καὶ πολλῶν αἱμάτων κατὰ τὴν μακραίωνα ἱστορίαν αὑτοῦ ἀπέκτησεν. Εἶναι γνωστὸν ὑμῖν, Κύριοι, ὅτι ἡ Κρήτη καὶ ἀπὸ τοῦ 1821 ἔτους πολλάκις ἐπανεστάτησε, διότι καὶ κατὰ τὸ 1841 ἔτος ἔλαβε τὰ ὅπλα, καὶ κατὰ τὸ 1854, καὶ κατὰ τὸ 1858, καὶ κατὰ τὸ 1866, καὶ κατὰ τὸ 1877 ἔτος· καὶ μετὰ πᾶσαν ἐκ τῶν ἐπαναστάσεων τούτων ἐπηκολούθουν προνόμια τιμαλφῆ. Ἔπρεπε δὲ, μετὰ τοσαύτας μυριονέκρους περιπετείας καὶ μετὰ τοσαύτας ἀποκτήσεις ἐθνικῶν προνομίων, νὰ ἡγῆται τῶν ἑλληνικῶν ὑποθέσεων ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἵνα ταῦτα πάντα διὰ μιᾶς ἀποβάλωσιν οἱ Κρῆτες διὰ τοῦ νεωστὶ ἐκδοθέντος φιρμανίου. Ἰδοὺ, ὁποία εἶναι ἡ διαφορὰ τῆς πολιτικῆς τῆς παρούσης Κυβερνήσεως τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὴν πολιτικὴν πασῶν τῶν προηγηθεισῶν αὐτῇ· ὅ,τι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις κατώρθωσε νὰ ἀπολεσθῇ διὰ μιᾶς κατὰ τῆς Κρήτης, αἱ προηγούμεναι κατέκτων καὶ καθιέρουν ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλην, μετὰ τὰς ἐπαναστάσεις τῶν Κρητῶν, ὑπὲρ τῆς μαρτυρικῆς νήσου. Ἰδοὺ ἡ διαφορὰ μεταξὺ ὑμῶν καὶ ἡμῶν. Καὶ τὴν διαφορὰν ταύτην θέλετε εὕρει γενικῶς εἰς πάντα, εἴτε ἐξετάσητε τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης καὶ τὴν ἀπώλειαν καὶ καταστροφὴν προνομίων ἐξ ἐργασίας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, εἴτε ἐξετάσητε τὸ ζήτημα τῆς Μεγάλης τοῦ Γένους Ἐκκλησίας καὶ τὸν κίνδυνον τῶν προνομιῶν αὐτῆς, πάλιν ἕνεκα τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, εἴτε ἐξετάσητε τὰ μαρτύρια, ἅτινα ὑφίστανται πολῖται Ἕλληνες, ἐν Τουρκίᾳ διατρίβοντες, εἴτε ἀναγνώσητε τὰ σήμερον παρὰ τοῦ ὑπουργικοῦ τύπου γραφόμενα περὶ ἄλλης νήσου, τῆς Σάμου. Πανταχοῦ θέλετε ἴδει, ὅτι τὴν κυριωτάτην τῶν εὐθυνῶν ὑπέχει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Διότι ἰδοὺ τί ἐξαίφνης ἀναγινώσκομεν σήμερον ἐν ὑπουργικῇ ἐφημερίδι περὶ τῆς Σάμου: «Ἡ αὐτόνομος πολιτεία τῆς Σάμου ἔχει κατὰ τὰ κρατοῦντα νόμιμα ἐν πλείσταις πόλεσι τῆς Τουρκίας ἡγεμονικὰς ἐπιστασίας καλουμένας, ἤτοι ἀρχὴν ἐντεταλμένην τὰ ἔργα καὶ καθήκοντα τῶν προξενείων ἢ προξενικῶν πρακτορείων. Τοιαύτη ἡγεμονικὴ ἐπιστασία ὑφίσταται καὶ ἐν Σμύρνῃ, κανονικῶς λειτουργοῦσα· ἀλλὰ τὴν παρελθοῦσαν ἑβδομάδα αἱ ἐν Σμύρνῃ τουρκικαὶ ἀρχαὶ ἔπαυσαν ἀναγνωρίζουσαι τὸ κῦρος καὶ τὴν ἐξουσίαν τῆς ἐπιστασίας, κατώτερα δὲ ὄργανα, προσελθόντα εἰς τὸ Σαμιακὸν γραφεῖον, κατέῤῥιψαν καὶ κατεπάτησαν τὸ ἡγεμονικὸν στέμμα. Ἐθρυλλεῖτο δὲ μεταξὺ τῶν Τούρκων, ὅτι θὰ παύσωσι νὰ ἀναγνωρίζωσι τοῦ λοιποῦ τὰ Σαμιακὰ διαβατήρια.» Ἐν τούτοις, Κύριοι, ἂς ἐλπίζωμεν ἀκόμη, διότι εὐτυχῶς ἔχομεν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις κρατεῖ, ὡς αὐτὸς οὗτος ἐπληροφόρησεν ἡμᾶς ἄλλοτε, ἓν κατάστιχον, ἐν ᾧ λαμβάνει πάντοτε σημειώσεις κατὰ τῆς γείτονος Δυνάμεως. Καὶ πρώτην σημείωσιν τοιαύτην ἔχει τὴν περιαγωγὴν τῶν αἰχμαλώτων τῆς Κούτρας. Ἂς ἐλπίζωμεν λοιπὸν, διότι, ἐὰν τὸ κατάστιχον πληρωθῇ, οἱ ἀξιότιμοι χαρτοπῶλαι Πάλλης καὶ Κοτζιᾶς δύνανται νὰ προμηθεύσωσιν αὐτῷ καὶ ἄλλα. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ῥήτωρ μέγας πολιτικὸς τῆς Γαλλίας, ὁ Mirabeau, γελῶν ἔλεγεν: «Ὅταν γινώσκῃ τις καλῶς τὰς τέσσαρας πράξεις τῆς ἀριθμητικῆς, καὶ δύναται νὰ κλίνῃ τὸ ῥῆμα ἔχω, εἶναι ἀετὸς περὶ τὰ οἰκονομικά.» Καὶ διὰ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ὅτι, ὅταν ἔχῃ ἓν κατάστιχον, καὶ οἱ συμπολῖται ἡμῶν Πάλλης Κοτζιᾶς δύνωνται νὰ προμηθεύσωσι συνέχειαν τοιούτων, καὶ ὅταν ἐν τῷ καταστίχῳ αὐτῷ σημειοῖ τὰς ἀδίκους πράξεις τῆς Τουρκίας ἐναντίον τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀσφαλῶς δύναται νὰ ὀνομασθῇ ἀετὸς ἐν τῇ διπλωματίᾳ. Ἀλλ’ ἂς ἐλπίζωμεν ἀκόμη καὶ δι’ ἄλλον λόγον, ἤτοι διότι ἡ Κυβέρνησις τῆς Ἑλλάδος φρονεῖ, ὅτι ἡ ἀφαίρεσις τῶν προνομίων τῆς Κρήτης «ὑποβοηθεῖ θαυμασίως τὰς ἐνεργείας πρὸς ἕνωσιν τῆς νήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος.» Καὶ ἰδοὺ τί ἀναγινώσκομεν ἐν φύλλῳ, ὅπερ ἐν τῇ δημοσιότητι ἐκπροσωπεῖ ὅλας τὰς ἰδέας τῆς Κυβερνήσεως. Τὸ φύλλον τοῦτο εἶναι ἡ «Παλιγγενεσία» τῆς 1 Δεκεμβρίου ἐ. ἔ. (ἀναγινώσκει): «Ἡμεῖς τὰς μεταῤῥυθμίσεις τοῦ φιρμανίου ἐχαιρετίσαμεν ὡς μέτρον, προωρισμένον νὰ ἐπιταχύνῃ τὴν ποθουμένην παρὰ παντὸς Ἕλληνος ὁριστικὴν λύσιν τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος, ὡς ὑποβοηθοῦν δὲ θαυμασίως τὰς ἐνεργείας πρὸς ἕνωσιν τῆς νήσου μετὰ τῆς Ἑλλάδος. Ὅ,τι ἔπρεπεν ὁ Ἑλληνισμὸς νὰ φοβῆται ἐν Κρήτῃ, ἦν μὴ ἡ Πύλη ἔπαυε παρέχουσα ἀφορμὰς πρὸς διηνεκεῖς διαμαρτυρήσεις.» Καὶ ἰδοὺ, ὅτι ὁ ὑπουργικὸς τύπος παριστᾷ ὡς κατόρθωμα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, μέλλον θαυμασίως νὰ συντελέσῃ εἰς τὰς ἐνεργείας αὐτῆς ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τὴν ἀφαίρεσιν τῶν προνομίων τῆς Κρήτης. Ἂς μὴ ἀποβάλωμεν λοιπὸν πᾶσαν ὑπομονὴν καὶ πᾶσαν ἐλπίδα, ἐφ’ ὅσον οἱ κύριοι οὗτοι προΐστανται τῆς Ἑλληνικῆς πολιτείας, διότι ἔχουσιν ἀκόμη ἄλλο μεγαλεπήβολον σχέδιον, κατὰ τὸν ἀντιπροσωπεύοντα αὐτοὺς τύπον ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ. Ποῖον; Νὰ ἐξαντλήσωμεν οἰκονομικῶς τὴν Τουρκίαν! Καὶ ἰδοὺ τί ἐν τῷ αὐτῷ ἀριθμῷ τοῦ αὐτοῦ φύλλου ἀναγινώσκομεν: «Ἡ κατάστασις αὕτη, γενομένη διηνεκὴς αἰτία πιέσεων ἐξωτερικῶν, ὄργανον στρατιωτικῆς καὶ οἰκονομικῆς ἐξαντλήσεως τῆς Πύλης, θὰ φέρῃ πολὺ ῥιζικώτερον καὶ ταχύτερον τὰ ἀποτελέσματα ὑπὲρ τῶν πόθων τῶν Κρητῶν καὶ τῆς Ἑλλάδος, ἢ ἐὰν ῥῆξις ἔνοπλος ἐπήρχετο ἀπὸ τοῦδε μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Τουρκίας.» Ἀναβάλλουσι τὴν ἔνοπλον ῥῆξιν, διὰ τί νομίζετε; Διότι θέλουσιν ἀσφαλέστερον νὰ ἐπιφέρωσι τὸν ὄλεθρον τῆς Τουρκίας διὰ τῆς καταστροφῆς τῶν οἰκονομικῶν αὐτῆς πραγμάτων! Ἠνόρθωσαν τὰ ἰδικά των οἰκονομικὰ καὶ βουλεύονται καὶ ἀναμένουσι τὴν καταστροφὴν τῶν οἰκονομικῶν τῆς Τουρκίας! Καὶ ἐνθυμοῦμαι κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην τὸν κ. Πρωθυπουργόν, λέγοντα κατὰ παρελθοῦσάν τινα συνεδρίασιν τῆς προηγουμένης Συνόδου: «μὴ φοβῆσθε τὴν Τουρκίαν, διότι, ἐὰν ζητήσῃ 100,000 δραχμῶν, εἶναι βεβαιότατον, ὅτι δὲν θέλει εὕρει αὐτάς, ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν ἡμεῖς χιλιάδας λιρῶν ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος δανειζόμεθα». Ἀλλ’ ἂς μὴ ἀπελπιζώμεθα ἀκόμη σήμερον, διότι ἡ πεποίθησις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἀντιπροσωπεύοντος ταύτην τύπου εἶναι, ὅτι, ὡς καθ’ ἑκάστην πρωΐαν ἐγειρόμεθα καὶ ἀναγινώσκομεν ἀνὰ μίαν αὐτοκτονίαν ἐν ἑκάστῃ τῶν πόλεων τῆς Ἑλλάδος, οὕτω προσεχῶς λίαν θέλομεν ἐγερθῆ πρωΐαν τινὰ καὶ θέλομεν μάθει ἐκ τῶν ἐφημερίδων, ὅτι ηὐτοκτόνησε, τίς νομίζετε; Ἡ Τουρκία! Ἀναγινώσκω πάλιν ἐν τῷ αὐτῷ φύλλῳ καὶ πάντοτε ἐν τῷ κυρίῳ ἄρθρῳ τῆς «Παλιγγενεσίας» τῆς 1ης Δεκεμβρίου ἐ. ἔ. τοὺς ἑξῆς παρηγόρους λόγους: «Κἀμμία δύναμις, ὅσῳ ἂν γίνῃ πρόθυμος, οὐδεμία φιλικὴ προαίρεσις, ἔστω καὶ ἡ συνδρομὴ ἐκείνη, ἣν μετὰ παραδειγματικῆς ἀφιλοκερδείας ἐθίζει νὰ παρέχῃ ἡ Αὐστρία εἰς πάντα δεόμενον αὐτῆς, κἀμμία, φρονοῦμεν, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ σώσῃ τὴν Τουρκίαν ἀπὸ τοιαύτης αὐτοκτονίας.» Καὶ ἐνῷ λοιπόν, Κύριοι, ἡ πολιτεία αὐτῶν συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ ἀπολέσῃ ἡ Κρήτη τὰ διὰ μυρίων αἱμάτων καὶ μυρίων ἀγώνων κατὰ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν ἀποκτηθέντα προνόμια, ἐντέλλονται τῷ ὑπουργικῷ τύπῳ, νὰ ἐμπαίζῃ τὴν Κρήτην καὶ τοὺς Κρῆτας αὐτοὺς, ἐμβάλλων εἰς τὸν νοῦν αὐτῶν, ὅτι ἡ ἀναίρεσις τῶν προνομίων εἶναι θαυμασία περίστασις ὑπὲρ τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος καὶ τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ! Ἐννοῶ νὰ καταστρέφῃ τις καὶ νὰ συντρίβῃ ἐχθρόν, διότι πρὸς τὴν Κρήτην ὡς πρὸς ἐχθρὸν ἐπολιτεύθητε, ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει φοβερωτέρα κακουργία, ἤ, ἵνα μεταχειρισθῶ ἐπιεικεστέραν τινὰ λέξιν, ἀπανθρωπία, τοῦ νὰ ἐμπαίζῃ τις ἐκεῖνον, ὃν πρὸ ὀλίγων στιγμῶν κατέπνιξεν εἰς τὸ αἷμα. Οὐδὲ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβωσι πρὸς ἡμᾶς, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ ὄργανα, ἀντιπροσωπεύοντα τὰς ἰδέας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διότι τότε πρῶτον μὲν θέλω εἴπει: ἀλλοίμονον εἰς τὰς Κυβερνήσεις, τὰς μὴ ἐχούσας ὑπὲρ ἑαυτῶν τὴν μεγάλην ἐκείνην δύναμιν, ἣν παριστᾷ ὁ τύπος! ἔπειτα δὲ χθὲς ἀκόμη ἀνεγινώσκομεν ἐπιστολὴν εὐρωπαίου ἱστορικοῦ, ὅστις ἐκ προσώπου, ἐγγύτατα κειμένου τῷ Πρωθυπουργῷ, ἐπληροφορεῖτο, ὅτι ἔχει ὄργανα ἐν τῇ ἑλληνικῇ δημοσιογραφίᾳ ὁ κ. Πρωθυπουργός, προστατευόμενα ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ ὑπόθεσις τῶν Κρητικῶν, φρονῶ, ὅτι ἀνεπτύχθη χθὲς τοσοῦτον λεπτομερῶς παρὰ τοῦ ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὥστε πᾶς λόγος ἤθελε περιττεύει, ἐὰν δὲν ἐπιστεύομεν, ὅτι ἐκπληροῦμεν καθῆκον, οὐχὶ ἀναλύοντες, ἀλλὰ ὑπομιμνήσκοντες ἁπλῶς τὰ κυριώτατα τῶν ἀναιρεθέντων προνομίων. Καὶ κατὰ πρῶτον μὲν τὸ φιρμάνιον, πραγματευόμενον περὶ δωρεᾶς τινος 20,000 λιρῶν πρὸς τὴν Κρήτην, λέγει: «ἐντὸς τῶν τελευταίων τριῶν ἐτῶν ἐδόθησαν ἐκ τοῦ Αὐτοκρατορικοῦ μου ταμείου ἐπὶ ἐπιστροφῇ εἴκοσι χιλιάδες λίραι κλπ» Καὶ πρέπει νὰ μάθητε, Κύριοι, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι παντάπασιν ἀληθές, διότι ἡ Πύλη εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὀφείλει εἰς τὸ Κοινωφελὲς Ταμεῖον τῆς Κρήτης ἤδη ἀπὸ τοῦ 1871 ἔτους ἑξήκοντα ὅλας χιλιάδας λιρῶν, ἃς αὕτη εἰσέπραξεν ἐκ παρανόμων φόρων, οὐδέποτε δὲ οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Κρητικοῦ λαοῦ ἀνεγνώρισαν, ὅτι καλῶς εἰσεπράχθησαν τὰ χρήματα ταῦτα, ἀλλὰ πάντοτε διεμαρτυρήθησαν κατὰ τῆς παρανόμου ταύτης εἰσφορᾶς. Ὥστε, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐδωρήθησαν εἰς τὸ Κρητικὸν Ταμεῖον αἱ εἴκοσι χιλιάδες λιρῶν, ἡ δωρεὰ αὕτη εἶναι ἄδωρος, διότι πρόκειται καὶ περὶ ἐκκρεμοῦς ἐπιστροφῆς 60 χιλιάδων λιρῶν ἐκ παρανόμως εἰσπραχθέντος φόρου. Δεύτερον δὲ, ὅπερ τῷ ὄντι ἐκίνησε τὴν προσοχὴν πάντων, εἶναι ἡ προτίμησις εἰς τὰς δημοσίας θέσεις ἐκείνων, οἵτινες γινώσκουσι τὴν ὀθωμανικὴν γλῶσσαν. Εἶναι δὲ τοῦτο μεγάλως βλαβερὸν διὰ τὴν Κρήτην, καὶ δι’ ἄλλους μὲν πολλοὺς λόγους, καὶ ἰδίως διότι τὴν ὀθωμανικὴν γλῶσσαν γινώσκουσιν οἱ Ὀθωμανοὶ καὶ ἐκ τῶν Ἑλλήνων ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐκπαιδεύονται ἐν τοῖς σχολείοις τῆς Κωνσταντινουπόλεως. Ἦτο ἀνάγκη λοιπὸν ν’ ἀποκλεισθῶσιν ἀκριβῶς ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔρχονται καὶ λαμβάνουσι τὰ νάματα τῆς παιδείας ἐκ τῶν ἐν Ἑλλάδι Γυμνασίων ἢ ἐκ τοῦ Πανεπιστημίου. Καὶ τὸ φιρμάνιον ἐξακολουθεῖ: «Καθ’ ἃ ἀναφέρεται ἐν τῷ φιρμανίῳ τοῦ 1295 (δηλ. τοῦ 1878 ἔτους), κατὰ τὴν ψήφισιν νέου ὅλως νομοσχεδίου καὶ τροποποιήσεως νόμου ἐπὶ ὑποθέσεων, ἃς προκαλοῦσιν ἀποκλειστικῶς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, τὰ σχέσιν ἔχοντα πρὸς τὴν ἐσωτερικὴν ὑπηρεσίαν τῆς νήσου, θὰ τηρῆται τὸ ἐπικρατοῦν σύστημα τῆς πλειονοψηφίας τῶν ⅔ πάντων τῶν μελῶν τῆς Συνελεύσεως κλπ.» Διὰ τῆς ῥήτρας ταύτης καθιεροῦται ἡ ἑξῆς καινοτομία· κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς Χαλέπας τοῦ 1878 ἔτους, μόνον ὑπάρχων νόμος δὲν δύναται νὰ τροποποιηθῇ ἄνευ τῶν δύο τρίτων τῆς Συνελεύσεως τῶν Κρητῶν, ἐνῷ νῦν κατὰ τὸ φιρμάνιον καὶ νέος ὅλως νόμος δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ ἄνευ τῶν ⅔. Καὶ βεβαίως, ὅταν ἀπαιτῶνται τὰ δύο τρίτα, εἶναι ἀδύνατον πλέον νὰ ψηφισθῇ νέος νόμος ἄνευ τῆς συμπράξεως τῶν Ὀθωμανῶν· διότι κατὰ τὸ νέον φιρμάνιον ἡ ἀναλογία τῶν Χριστιανῶν πρὸς τοὺς Τούρκους εἶναι 35 Χριστιανοὶ πρὸς 22 Ὀθωμανοὺς, ἤτοι τὸ ὅλον 57, τὰ δύο τρίτα εἶναι 38, ἑπομένως, ἐπειδὴ 35 μόνον εἰσὶν οἱ Χριστιανοὶ, εἶναι ἀνάγκη νὰ συμπράξωσι καὶ Ὀθωμανοί, ἵνα οὐχὶ πλέον μεταβληθῇ νόμος, ἀλλὰ καὶ ψηφισθῇ νέος ὅλως. Ἄλλη καινοτομία καὶ ἀφαίρεσις προνομίων μεγάλης σπουδαιότητος, ὡς ἀνεπτύχθη, εἶναι τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν χωροφυλακὴν, διότι κατὰ τὴν διάταξιν 7ην τοῦ φιρμανίου: «Ἂν καὶ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 12 τοῦ ὑπὸ χρονολογίαν 1295 φιρμανίου ἐδόθη δικαίωμα προτιμήσεως εἰς τοὺς ἐντοπίους κατὰ τὴν ἐκλογὴν καὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς, οὐχ ἧττον, καθ’ ἃ ἐλέχθη ἀνωτέρω, προέκυψεν ἐκ τούτου βλάβη ἀντὶ ὠφελείας, τούτου ἕνεκα δέον νὰ καταρτίζηται τοῦ λοιποῦ τὸ σῶμα τοῦτο, ἀναλόγως τῶν περιστάσεων, ἐκ τῶν κατοίκων τῶν λοιπῶν νομῶν τῆς Αὐτοκρατορίας μου, νὰ ἐπιτρέπηται δὲ ἡ πρόσληψις ἁπλῶν χωροφυλάκων καὶ ἐκ τῶν ἐντοπίων.» Ποῖαι εἶναι λοιπὸν αἱ βλάβαι, αἱ κατὰ τῆς Κρήτης ἐκ τῆς ῥήτρας ταύτης προερχόμεναι; Διὰ τοῦ φιρμανίου τούτου καθιεροῦται πρῶτον, ὅτι οἱ Κρῆτες δὲν δύνανται νὰ ὦσιν ἀξιωματικοὶ καὶ ὑπαξιωματικοὶ τῆς χωροφυλακῆς, ἐνῷ κατὰ τὴν πρότερον ὑφισταμένην νομοθεσίαν οὗτοι ἔδει πάντες νὰ ὦσι Κρῆτες. Δεύτερον, κατὰ τὸ φιρμάνιον, ἁπλοῖ χωροφύλακες ἐπιτρέπεται νὰ ὦσι Κρῆτες, ἐνῷ κατὰ τὰ πρότερον ἰσχύοντα καὶ κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς Χαλέπας, ὑποχρεωτικῶς ἔπρεπε νὰ ἦναι χωροφύλακες Κρῆτες, ἐκτὸς ἐὰν ὁ πληθυσμὸς τῆς Κρήτης δὲν ἔδιδε τὸν ἀναγκαῖον ἀριθμὸν πρὸς καταρτισμὸν τοῦ ἐν Κρήτῃ σώματος τῆς χωροφυλακῆς. Τρίτον, κατὰ τὴν ῥήτραν ταύτην, ἐπέρχεται ἄλλη καινοτομία. Κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς Χαλέπας, οἱ χωροφύλακες καὶ οἱ ὑπαξιωματικοὶ ἦσαν χριστιανοὶ καὶ ὀθωμανοὶ Κρῆτες, ἐνῷ νῦν κατὰ τὸ φιρμάνιον οἱ χωροφύλακες δύνανται νὰ στρατολογηθῶσιν ἐκ πάντων τῶν νομῶν τῆς αὐτοκρατορίας, ὥστε δυνατὸν νὰ μὴ ἦναι οὐδεὶς ἐκ Κρήτης, ἢ οὐδεὶς χριστιανός. Κατὰ τὴν 8ην διάταξιν τοῦ φιρμανίου: «αἱ τελωνειακαὶ πρόσοδοι, αἵτινές εἰσι διατεθειμέναι εἰς τὴν ἐν μέρει συντήρησιν τοῦ ἐν τῇ νήσῳ χάριν τῆς δημοσίας τάξεως καὶ ἡσυχίας διαμένοντος αὐτοκρατορικοῦ μου στρατοῦ, θὰ ἀνήκωσιν εἰς τὸ αὐτοκρατορικόν μου ταμεῖον ὁλοκλήρως, συμφώνως πρὸς τὰ ὑπὸ χρονολογίαν 1284 καὶ 1295 φιρμάνια». Κατὰ τὴν σύμβασιν τῆς Χαλέπας, γνωρίζετε, ὅτι τὸ Κρητικὸν ταμεῖον ἐδικαιοῦτο, ἐν περιπτώσει ἐλλείμματος τοῦ προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ, νὰ λαμβάνῃ τὸ ἥμισυ τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων, ἤ, ἵνα εἴπω ἀκριβέστερον, μέχρι τοῦ ἡμίσεως τῶν τελωνειακῶν εἰσπράξεων. Κατὰ τὸ 1886 ἔτος κατὰ τὴν πρώτην ἀποστολὴν εἰς Κρήτην τοῦ Μαχμοὺτ πασσᾶ, ἕνεκα τοῦ μεγάλου ἐλλείμματος τοῦ Κρητικοῦ ταμείου, ἡ Πύλη διὰ φιρμανίου ἠναγκάσθη νὰ παραχωρήσῃ ὁριστικῶς τὸ ἥμισυ τοῦτο ὑπὲρ τοῦ Κρητικοῦ ταμείου, εἴτε ὑπῆρχεν εἴτε δὲν ὑπῆρχεν ἔλλειμμα. Νῦν δὲ αἱ τελωνειακαὶ εἰσπράξεις καθ’ ὁλοκληρίαν εἰσέρχονται εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ὀθωμανικῆς Αὐτοκρατορίας. Κατ’ ἄλλην δὲ διάταξιν τοῦ φιρμανίου: «ὡς πρὸς τὸν τρόπον δὲ τῆς συντάξεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δέον νὰ ἐγγράφωνται ἐν τῇ στήλῃ τῶν ἐξόδων αὐτοῦ πρῶτον αἱ μισθοδοσίαι καὶ αἱ διάφοροι δαπάναι πάντων τῶν κλάδων τῆς ὑπηρεσίας καὶ τὸ ἀντίτιμον τῆς δεκάτης τῶν βακουφικῶν χωρίων». Ἐναντίον, Κύριοι, τῆς συμβάσεως τῆς Χαλέπας ἡ Ὀθωμανικὴ Κυβέρνησις ἐξηκολούθει ἐπὶ μακρὰν σειρὰν ἐτῶν νὰ παρέχῃ εἰς τὰ μουσουλμανικὰ τεμένη τὰ εἰσοδήματα οἰκονομικῶν τινων περιφερειῶν τῆς Κρήτης· ἀλλὰ τὸ αὐθαίρετον τοῦτο κατηργήθη κατὰ τὸ 1882 ἔτος διὰ φιρμανίου, οὕτως ὥστε ὅλη ἡ δεκάτη ἡ βακουφικὴ ἀφῃρεῖτο ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Κρήτης, εἰσήγετο δὲ εἰς τὸ Κρητικὸν λεγόμενον ταμεῖον. Νῦν δὲ τὰ πράγματα βεβαίως μεταβάλλονται ἐπὶ τὸ χεῖρον. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἐκτὸς τούτων πάντων καὶ ὅσων χθὲς διὰ μακρῶν καὶ λεπτομερέστερον ἠκούσατε, ἐκεῖνο, πρὸ τοῦ ὁποίου τις ἀληθῶς ἐξίσταται, εἶναι αἱ διατάξεις τοῦ φιρμανίου, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὰ τῆς ἀμνηστείας. Διότι ἡ διάταξις 10η τοῦ φιρμανίου λέγει: «Νὰ προκηρυχθῇ δὲ ἀμνηστεία τῶν ἐπὶ πολιτικοῖς ἀδικήμασι κατηγορουμένων, πλὴν τῶν μέχρι τῆς προκηρύξεως τοῦ παρόντος φιρμανίου ὑπὸ τοῦ Στρατοδικείου καταδικασθέντων, τῶν τὰς ταραχὰς ποιησάντων ἀρχηγῶν καὶ τῶν κοινῶν ἐγκληματιῶν». Διὰ τῆς διατάξεως ταύτης εἰς οὐδένα πλέον ἡ ἀμνηστεία δύναται νὰ ἀφορᾷ. Καὶ κατὰ πρῶτον, ποία ἐγγύησις λαμβάνεται περὶ τοῦ τίς εἶναι ὁ χαρακτηρισμὸς τῶν ἀρχηγῶν; Ἡ Πύλη δύναται, ἐφ’ οἱουδήποτε θελήσῃ, νὰ προσκολλήσῃ τὸν ἐν ἄλλῃ περιπτώσει ἐπαγωγὸν τοῦτον τίτλον τοῦ ἀρχηγοῦ, καὶ ὑπὸ τὸν τίτλον τοῦτον νὰ ἐξαιρέσῃ αὐτὸν τῆς ἀμνηστείας. Παρέχει ἀμνηστείαν εἰς τὰ πολιτικὰ ἀδικήματα. Ἀλλὰ τίς θέλει ὁρίσει τίνα ἀδικήματά εἰσι πολιτικά, καὶ τίς θέλει ποιήσει τὴν διάκρισιν τῶν συνθέτων ἀδικημάτων; Ἐν Κρήτῃ π. χ. ἐγένοντο ἐμπρησμοί, δι’ οὓς ἡμεῖς πάντοτε θέλομεν διϊσχυρίζεσθαι, ὅτι εἰσὶ πολιτικὸν ἀδίκημα, διότι οἱ ἐμπρησμοὶ οὗτοι ἐγένοντο πάντοτε διὰ σκοποὺς πολεμικούς καὶ κατ’ ἀνταπόδοσιν. Ἀλλὰ τίς θέλει ἀκούσει ἡμῶν ἐνταῦθα διαμαρτυρομένων, τίς θέλει ἀκούσει τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως διαμαρτυρομένης, ὅταν τὴν ῥήτραν ταύτην τοῦ φιρμανίου βεβαίως δὲν θέλωμεν ἑρμηνεύσει ἡμεῖς, οὔτε οἱ κύριοι Ὑπουργοί, ἀλλ’ οἱ Ὑπουργοὶ τοῦ Σουλτάνου; Ἀλλὰ, Κύριοι, ἕτερον κακὸν, ἐκ τοῦ φιρμανίου προκῦπτον, εἶναι, ὅτι οὐδαμῶς γίνεται λόγος περὶ ἄρσεως τοῦ στρατιωτικοῦ νόμου, τοῦ καὶ σήμερον εἰσέτι ἐν Κρήτῃ ὑφισταμένου. Καὶ νομίζουσί τινες, ὅτι διὰ τοῦ φιρμανίου οὐχὶ μόνον οἱ Κρῆτες δὲν ἐζημιώθησαν, ἀλλὰ καὶ, ὡς ἔγραφε τὸ ὑπουργικὸν ἐκεῖνο ὄργανον τῇ 1ῃ Δεκεμβρίου ε. ε.: «αἱ μεταῤῥυθμίσεις τοῦ φιρμανίου ὑποβοηθοῦσι θαυμασίως τὰς ἐνεργείας πρὸς ἕνωσιν τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ.» Καὶ ταῦτα μέν εἰσι τὰ δυνάμενα νὰ λεχθῶσι περὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ ἀληθῶς ἐμποιεῖ ἔκπληξιν, εἶναι, τίνα ἰδέαν εἶχον τὰ μεγάλα Κράτη περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἠκούσατε πῶς ἐξεφράζετο περὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἢ μᾶλλον περὶ τῆς διακοινώσεως αὐτοῦ, ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς τῆς Ῥωσσίας· ἠκούσατε, ὅτι τὴν διακοίνωσιν αὐτοῦ ἀπεκάλει ἀπερισκεψίαν (coup de tête)· ἠκούσατε ὁποίαν ἐντύπωσιν ἐποίησεν αὕτη εἰς πάντα τὰ ἀνακτοβούλια τῆς Εὐρώπης, ἰδίᾳ δὲ εἰς τὸ τῆς Αὐστρίας καὶ Οὑγγαρίας. Καὶ αἱ ἐντυπώσεις αὗται, αἱ καθ’ ἅπασαν τὴν Εὐρώπην ὁμοιομόρφως ἐκδηλωθεῖσαι, καὶ ἡ πολιτεία τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀποδεικνύουσιν, ὅτι δίκαιον εἶχεν ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτε κατὰ τὴν πρώτην ἐμφάνισιν τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατηγόρει τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν καὶ ἔλεγε πρὸς αὐτήν, ὅτι «σὲ κατηγοροῦμεν, οὐχὶ διότι δὲν ἀνεμίχθης ὑπὲρ τῆς Κρήτης, ἀλλὰ διότι ἔλαβες μέρος ἐναντίον αὐτῆς. Δὲν σὲ κατηγοροῦμεν ἐπὶ τῷ ὅτι δὲν ἔστειλες εἰς Κρήτην τὰς ἀνυπάρκτους ἑλληνικὰς στρατιὰς καὶ τὸν ἀνύπαρκτον ἑλληνικὸν στόλον, ἀλλὰ σὲ κατηγοροῦμεν, διότι συνετέλεσας διὰ τῆς ἐν Κρήτῃ πολιτείας σου, ἐκδηλουμένης διὰ τοῦ Ἕλληνος Προξένου, εἰς τὸ νὰ καταστῇ εἰς ἥττονα θέσιν ἀπέναντι τῶν τουρκικῶν στρατῶν καὶ τῶν ἀρχηγῶν τοῦ τουρκικοῦ στρατοῦ ὁ χριστιανικὸς καὶ ἑλληνικὸς πληθυσμὸς τῆς Κρήτης. Σὲ κατηγοροῦμεν, ἐλέγομεν αὐτῇ, διότι κυρίως ἔδωκες τὴν χεῖρα εἰς τὸν Σακὴρ πασσᾶν, καὶ ὡδήγησας αὐτὸν, ἡγουμένου τοῦ Ἕλληνος Προξένου, ὅπως καταλάβῃ τὰ ὀχυρὰ μέρη τῆς Κρήτης. Καὶ ταῦτα πάντα ἔπραξες ἄνευ ἀνάγκης». Σήμερον δὲ ἐπαναλαμβάνομεν τὰ τότε λεχθέντα, ἔχοντες πλέον καὶ τὰ ἔγγραφα τῆς Κυανῆς Βίβλου, πιστοποιοῦντα τὴν κατηγορίαν. Ἐγὼ βεβαίως, μεθ’ ὅσα περὶ τῶν ἐγγράφων τούτων χθὲς ἀνεπτύχθησαν, δὲν θέλω ἐπιχειρήσει τὴν λεπτομερῆ αὐτῶν ἐξέτασιν. Ἀλλ’ εἰμὶ ἠναγκασμένος νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἡ ἀνάλυσις αὐτῶν, ἢ καὶ μόνον ἡ ἁπλῆ ἀνάγνωσις, πείθει πάντας, ὅτι δικαίως ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ κατηγόρει πρό τινων ἡμερῶν τὴν Κυβέρνησιν διὰ τὰς πράξεις αὐτῆς ταύτας. Ὁ Μαχμοὺτ Τζελλαλεδὴν πασσᾶς, ἐλέγομεν τότε, προέβαλε τὰ αἰτήματα ὑπὲρ τῶν Κρητῶν, καὶ καθ’ ἣν στιγμὴν ἐγένετο σκέψις ἐκ μέρους τῆς Τουρκίας περὶ ἀποδοχῆς τῶν αἰτημάτων αὐτῶν, ἐμφανίζεται, ὡς ἀπὸ μηχανῆς θεὸς, ὁ Ἕλλην Πρόξενος καὶ συντελεῖ εἰς τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν αἰτημάτων. Ὁποίαν ἆρά γε ζημίαν ἢ ἡ Ἑλλὰς, ἢ ἡ Κρήτη, ἢ ὁ ὅλος Ἑλληνισμὸς ἤθελον ὑποστῆ, ἐὰν δὲν προέβαινεν εἰς τὸ μέτρον τοῦτο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις; Συναθροίζονται εἰς τὰ Μπουτζουνάρια οἱ Κρῆτες, καὶ ἡ Ἑλλὰς, συνεννοουμένη πρὸς τοὺς Προξένους ἄλλων Δυνάμεων, ἀντιπράττει εἰς τὰς συναθροίσεις ταύτας, καὶ ἀμέσως ἄρχονται αἱ βιαιοπραγίαι ἐκ μέρους τῶν Τούρκων, λαβόντων θάῤῥος ἐκ τῆς τοιαύτης πολιτείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ὁ Ῥιζᾶ πασσᾶς ζητεῖ, ὅπως οἱ Χριστιανοὶ Κρῆτες στείλωσιν ἀντιπροσώπους πρὸς συνεννόησιν μετ’ αὐτῶν, ἀλλὰ ζητεῖ πρότερον τὴν διάλυσιν τῶν συναθροίσεων. Καὶ ὁ ἀντιπρόσωπος τῆς Ἑλλάδος, αὐτὸς ἐκεῖνος, ὃν ἀνέφερον ἀνωτέρω, συμφωνεῖ τῷ Ῥιζᾷ ὡς πρὸς τὴν διάλυσιν τῶν συναθροίσεων, καὶ συνεργάζεται αὐτῷ πρὸς τοῦτο. Καὶ ἐνῷ ἔμελλον αἱ συνεννοήσεις νὰ διεξαχθῶσιν, ἐνόπλως ἱσταμένων καὶ τῶν Κρητῶν πρὸ τῶν ἐνόπλων Τούρκων, τῇ ἀρωγῇ καὶ ἐνεργείᾳ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἔσχομεν τὸ λυπηρὸν θέαμα, νὰ βλέπωμεν ἀφ’ ἑνὸς μὲν τοὺς Τούρκους ὡπλισμένους καὶ συμβαλλομένους πρὸς τοὺς Κρῆτας, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τούτους ἀόπλους καὶ μὲ δεδεμένους τούς τε πόδας καὶ τὰς χεῖρας. Καὶ ταῦτα πάντα δὲν εἶναι μῦθοι, διότι πάντες οἱ Κρῆτες γινώσκουσιν, ὅτι καὶ ἰδιόχειρον ἐπιστολὴν ἔγραψεν ὁ κ. Γρυπάρης πρὸς τοὺς συνηθροισμένους Κρῆτας, ἐν ᾗ παρεκίνει καὶ προέτρεπεν αὐτοὺς, πρῶτον νὰ καταθέσωσι τὰ ὅπλα, ἔπειτα δὲ νὰ προβῶσιν εἰς συνεννόησιν πρὸς τοὺς Τούρκους. Ἔρχεται ὁ Σακὴρ πασσᾶς, καὶ καταλαμβάνει πολλὰ ὀχυρὰ μέρη. Ἡ πενταμελὴς ἐπιτροπὴ τῆς Συνελεύσεως παραιτεῖται, καὶ ὁ κ. Γρυπάρης ἐπιδεικνύει εἰς ἔγκριτον Κρῆτα τηλεγράφημα τοῦ Ἕλληνος Πρωθυπουργοῦ, ἐν ᾧ ἐλέγετο ὅτι: «ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δὲν μεταβάλλεται, οἱανδήποτε ἀπόφασιν καὶ ἂν ἤθελον λάβει οἱ Κρῆτες». Ὁ Ἕλλην Πρόξενος ἐκεῖ πείθει ἔγκριτον Κρῆτα νὰ γράψῃ πρὸς τοὺς συνηθροισμένους ὁπλαρχηγοὺς καὶ στρατιώτας ἐπιστολὴν, ἐν ᾗ νὰ παρακινῇ αὐτοὺς νὰ διαλυθῶσιν, ἐπὶ τῇ ὑποσχέσει, ὅτι εὐθὺς, ὡς ἤθελον πράξει τοῦτο, ἡ ἀμνηστεία ἤθελε φθάσει ἀμέσως εἰς Κρήτην. Καὶ τῷ ὄντι οἱ Κρῆτες παραπείθονται, καὶ διαλυθεισῶν τῶν συναθροίσεων αὐτῶν, παρέχουσιν εὐκαιρίαν καὶ εὐκολίαν εἰς τὸν Σακὴρ νὰ καταλάβῃ τὰ ὀχυρὰ τῆς νήσου μέρη. Ἦτο ἡ 18η Αὐγούστου ἐ. ἔ., καθ’ ἣν ἡμέραν ἀκριβῶς, ὡς ἔλεγον ἐν προηγουμένῃ μου ἀγορεύσει, ἡ εἰκὼν τοῦ Σουλτάνου ἀνηρτᾶτο εἰς τὸ τελωνεῖον τῶν Χανίων, καὶ ὑπὸ τὴν εἰκόνα αὐτὴν ἐγράφετο: «Ζήτω ὁ Σουλτάνος, ὁ μιᾷ καὶ μόνῃ φωνῇ τὴν Κρήτην ὑποτάξας!» Ἡ φωνὴ αὕτη ἦν ἡ τοῦ ἐκεῖ Ἕλληνος Προξένου, ἐμπνεομένου ὑπὸ τῆς Τουρκο–Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ἰδοὺ, Κύριοι, ὅτι σήμερον ἔρχονται τὰ ἔγγραφα τῆς Κυανῆς Βίβλου, ἵνα βεβαιώσωσι πᾶσαν ταύτην τὴν πολιτείαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡμεῖς κατὰ τὰς πρώτας ἀγορεύσεις ἡμῶν ἠγορεύομεν ἐντεῦθεν ἐπὶ τῇ βάσει πληροφοριῶν ἀσφαλεστάτων· ἀλλ’ ἤδη ἔρχονται τὰ ἐπίσημα ἔγγραφα, ἵνα ἀποδείξωσι μίαν πρὸς μίαν τὰς κατηγορίας ἡμῶν ἐναντίον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἃς ἔκτοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐξετοξεύσαμεν. Καὶ ἠκούσατε χθὲς τοῦ ἡγέτου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀναγνώσαντος ἔγγραφα ἐκ τῆς Κυανῆς Βίβλου, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται ἡ ἔνοχος διαγωγὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ προκειμένῳ ζητήματι. Ἐγὼ βεβαίως δὲν θέλω ἐπιχειρήσει νὰ ἐπαναλάβω ταῦτα, διότι ἔναυλά εἰσιν εἰς τὰς ἀκοὰς ἡμῶν· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἓν ἢ δύο ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων, καὶ ἑκατοντάκις ἐὰν ἀναγνωσθῶσι, δὲν θέλουσι βλάψει, ἵνα μάθῃ ἅπας ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἰς τίνος χεῖρας εἶναι ἐμπεπιστευμένα τὰ τιμιώτατα καὶ ὕψιστα τῶν συμφερόντων αὐτοῦ. Εἶναι ἀνάγκη, ἔστω καὶ δι’ ἑκατοστὴν φορὰν, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ἀκούσῃ, ὅτι εὑρέθη Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος καὶ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, οἵτινες ἔλεγον: «Ἡ Α. Ἐξ. (ὁ κ. Δραγούμης, Ὑπουργὸς,) εἶπεν, ὅτι ἐπιθυμεῖ καὶ ἐλπίζει, ὅτι ὁ εἰδικὸς ἐπίτροπος, ὁ ἀποστελλόμενος ὑπὸ τῆς Πύλης, θὰ ἐπιτύχῃ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν ἐν Κρήτῃ, ἔστω καὶ ἂν, ὡς λίαν πιθανὸν, αὐστηρότης τις χρειασθῇ πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου». Ταῦτα γράφει ὁ ἐν Ἀθήναις πρεσβευτὴς τῆς Ἀγγλίας σὶρ Ε. Μόνσων τῷ Μαρκησίῳ Σώλσβαρυ (ἀριθ. Κυανῆς 78). Καὶ ὁποῖον εἶναι τὸ ἔργον; Ὁ ἐμπρησμὸς καὶ ἡ καταστροφὴ τῆς μεγαλομάρτυρος νήσου! Καὶ πρέπει νὰ μάθῃ δι’ ἑκατοστὴν φορὰν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ κατοικῶν τὴν ἐλευθέραν καὶ τὴν δούλην Ἑλλάδα, ὅτι εὑρέθη ὁ αὐτὸς Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ αὐτὸς Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, οἵτινες ἄνευ ἀνάγκης ἐτόλμησαν νὰ εἴπωσι (γράφει ὁ αὐτὸς κ. Μόνσων τῷ Σώλσβαρυ): «... καὶ εἶτα ἠρώτησεν (ὁ κύριος Βιλιόττης) τὸν κ. Δραγούμην (Ὑπουργὸν,) τί φρονεῖ περὶ τῆς ἀγγελλομένης ἀποστολῆς τουρκικῶν στρατευμάτων ἐκ Συρίας πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐν τῇ νήσῳ φρουρᾶς. Ἀπήντησεν ὅτι θεωρεῖ τὸ διάβημα τοῦτο τῆς Πύλης ὡς δεδικαιολογημένον καὶ προσδοκώμενον» (ἀριθ. 67 Κυανῆς). Καὶ τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἶναι τῆς 12ης Ἰουνίου ἐ. ἔ., καὶ τὸ ἔγγραφον, οὗτινος προηγουμένως ἐποιησάμην μνείαν, εἶναι τῆς 20ῆς Ἰουνίου ἐ. ἔ. Ὥστε ἀπὸ μακροῦ χρόνου βεβαιοῦται, ὁπόσον ἀνεπιτυχὴς, ἵνα μεταχειρισθῶ τὴν ἐπιεικεστέραν λέξιν, ὑπῆρξεν ἡ πολιτεία τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ Κρητικῷ ζητήματι, διότι ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ὑπῆρχεν ἀνάγκη τις τῶν ἐπισήμων τούτων δηλώσεων. Ἀλλὰ μήπως δὲν ἐγένοντο καὶ ἄλλαι δηλώσεις, ἐπίσης ἐπίσημοι καὶ βλαβεραὶ διὰ τὸ Κρητικὸν ζήτημα, ὅπερ εἶναι ζήτημα ὁμολογουμένως τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ; Μήπως δὲν ἔχωμεν ἐν τῇ Κυανῇ Βίβλῳ τὸ ὑπ’ ἀριθ. 205 ἔγγραφον, ἐν ᾧ ὁ πρεσβευτὴς τῆς Ἀγγλίας ἐν Ἀθήναις κ. Μόνσων ἀφηγεῖται τὰ τῆς συνεντεύξεως αὐτοῦ μετὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ; (ἀναγινώσκει): «Ἐν συνδιαλέξει, ἣν ἔλαβον σήμερον μετὰ τοῦ κ. Τρικούπη, ἡ Α. Ἐξ. μοὶ ἔδωκε νὰ ἐννοήσω, ὅτι ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον δὲν ὑπάρχει κίνδυνος, μὴ ἡ φορὰ τῶν πραγμάτων ἐν Κρήτῃ, ἔστω καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι θὰ λάβῃ χαρακτῆρα συντεταγμένης ἐπαναστάσεως, ὡς προβλέπει, πειθαναγκάσῃ τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐξέλθῃ τῆς ἐπιτηρητικῆς στάσεώς της.» Τίς ἡ ἀνάγκη καὶ τῆς δηλώσεως ταύτης; Τίς ἡ ἀνάγκη τῇ 25 Αὐγούστου ἐ. ἔ. ταῦτα νὰ συνομολογῇ ὁ διευθύνων τὰς τύχας τοῦ Ἑλληνισμοῦ; Ἐν ᾧ, ἀφ’ ἧς κατέλαβεν ὁ Σακὴρ τὰ στενὰ καὶ ὀχυρὰ μέρη τῆς Κρήτης, ἤτοι ἤδη ἀπὸ τῆς 18 Αὐγούστου, αἱ ἀπανθρωπίαι, αἱ βιοπραγίαι καὶ τὰ κακουργήματα ἐν Κρήτῃ συνέβαινον καθ’ ἑκάστην, ἦτο ἀνάγκη νὰ δηλώσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεπιφυλάκτως, ὁποία ἤθελεν εἶσθαι ἡ πολιτικὴ αὐτοῦ; Κατηγορήσαμεν καὶ κατηγοροῦμεν λοιπὸν τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, οὐχὶ τόσον διότι δὲν ἀνεμίχθη εἰς τὸ ζήτημα τῆς Κρήτης, — διότι περὶ αὐτοῦ ἡμεῖς ὡς Ἀντιπολίτευσις οὐδεμίαν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν γνώμην, — ἀλλὰ κυρίως διότι ἄνευ αἰτίας, ἄνευ προνοίας καὶ ἄνευ συμφέροντος τοῦ ὅλου Ἑλληνισμοῦ συνετέλεσεν εἰς τὴν ἀπόῤῥιψιν τῶν Κρητικῶν αἰτημάτων καὶ εἰς τὴν εἰσβολὴν τῶν τουρκικῶν στρατιῶν εἰς τὰ ὀχυρὰ μέρη τῆς Κρήτης, καὶ ὑπῆρξεν ἡ αἰτία τῶν φρικαλεοτήτων, αἵτινες ἐπανελήφθησαν καὶ κατὰ τὴν φορὰν ταύτην ἐν Κρήτῃ. Κατηγοροῦμεν αὐτῆς, διότι ἡ πολιτεία τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ἡ αἰτία, ἵνα ἡ πολιτικὴ τῆς Τουρκίας μὴ ᾖ ἠπία καὶ δικαία ἀπέναντι τῶν Κρητῶν. Καὶ μετεχειρίσθην αὐτὰς τὰς δύο λέξεις, διότι εὑρίσκω διακοίνωσιν τῶν μεγάλων δυνάμεων Ἀγγλίας, Γαλλίας καὶ Ῥωσσίας τῆς 8 Ἀπριλίου 1830 ἔτους, ἐν ᾗ αἱ ῥηθεῖσαι Δυνάμεις ἔγραφον πρὸς τὴν Τουρκίαν: «Τὰ τρία ἀνακτοβούλια εὐχαρίστως πιστεύουσιν, ὅτι ἐν τῇ πεφωτισμένῃ αὐτῆς φρονήσει ἡ Πύλη θέλει πεισθῇ ἀφ’ ἑαυτῆς, ὅτι, ἀφοῦ σχέσεις γειτνιάσεως καὶ θρησκείας συνδέουσι τοὺς κατοίκους τῆς Σάμου καὶ τῆς Κρήτης πρὸς τοὺς τοῦ νέου Κράτους, διοίκησις δικαία καὶ ἠπία (une administration équitable et douce) εἶναι τὸ ἀσφαλέστερον μέσον πρὸς διατήρησιν τῆς δεσποτείας της ἐπὶ βάσεων ἀκλονήτων». Ὅτι ἄρα ἀπὸ τοῦ 1830 ἔτους συνεβούλευον τὰ τρία ταῦτα ἀνακτοβούλια πρὸς τὴν Πύλην, δηλαδὴ νὰ ᾖ δικαία καὶ ἠπία ἡ διοίκησις αὐτῆς πρὸς τὴν Κρήτην, ἦλθον οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τῆς Ἑλλάδος τοῦ 1889 ἔτους, ἵνα καταστρέψωσι, παρακωλύοντες καὶ ἐνθαῤῥύνοντες αὐτὴν, οὔτε δικαία οὔτε ἠπία νὰ τυγχάνῃ, ἀλλὰ νὰ πλημμυρήσωσιν αἱ φρικαλεότητες καθ’ ἅπαν τὸ ἔδαφος τῆς νήσου. Καὶ ὅταν, Κύριοι, ἡ Πύλη ἐν τῇ διακοινώσει αὑτῆς τῆς 9ης Αὐγούστου ἐ. ἔ. ἔγραφεν: «Ἀφικνούμενος οὗτος (ὁ Σακὴρ) θέλει θέσει εἰς κατάστασιν πολιορκίας τὴν νῆσον, θέλει συστήσει, συνῳδὰ τῷ νόμῳ Στρατοδικεῖα, καὶ θ’ ἀπευθύνῃ μετριοπαθῆ, ἀλλὰ σταθερὰν προκήρυξιν, καλοῦσαν τὰς ἀνταρτικὰς συμμορίας νὰ καταθέσωσι τὰ ὅπλα, τὰ αὐτοκρατορικὰ στρατεύματα ἀφ’ ἑτέρου θέλουσιν ἐκπληρώσει τὸ καθῆκον», δὲν προέβαινεν εἰς τὰς φρικαλεότητας τοῦ Σακὴρ, ἀφορμὴν λαμβάνουσα μόνον ἐκ τῆς Ἑλληνικῆς διακοινώσεως τῆς 7ης Αὐγούστου ἐ. ἔ. γραφούσης: «Ἀποδίδουσα (ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις) εἰς ἀδράνειαν τὴν ὀλιγωρίαν τῆς Αὐτοκρατορικῆς Κυβερνήσεως, ἤλπιζεν ἐν προσεχεῖ μέλλοντι εἰς τελεσφόρον ἐνέργειαν», ἀλλὰ διέπραττε τὰς κακουργίας ἐκείνας διὰ τοῦ Σακὴρ ἡ Πύλη καὶ διότι ἦσαν γνωσταὶ αὐτῇ ἐκ τῶν ἐπισήμων διπλωματικῶν ἐγγράφων αἱ ἰδέαι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως οὐχὶ πλέον περὶ ἐγκαταλείψεως τοῦ Κρητικοῦ ζητήματος, ἀλλὰ περὶ τελείας ἐξοντώσεως καὶ καταστροφῆς αὐτοῦ. Ἡ ἱστορία ἡ Ἑλληνικὴ βεβαίως θέλει ἐπιγράψει ἐπὶ τῶν τάφων τῶν Ὑπουργῶν: «Οἱ νεκροθάπται τῆς Κρήτης». Ὅτε ἐμελέτων τὴν ἱστορίαν τῶν Βουλγάρων καὶ εἶχον φθάσει εἰς τὴν πτῶσιν τῆς δευτέρας βασιλείας αὐτῶν, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἀπήντησα αἵρεσίν τινα θρησκευτικὴν τῶν Βογομίλων, οἵτινες ἦσαν οἱ ἐχθροὶ τῆς καθεστώσης τάξεως, οἵτινες διὰ ζοφερῶν δογμάτων εἶχον διαιρέσει τὴν κοινωνίαν τοῦ Βουλγαρικοῦ Κράτους. Ἡ Ἄννα ἡ Κομνηνὴ ἔγραφε περὶ αὐτῶν: «Δεινότατον τὸ τῶν Βογομίλων γένος ἀρετὴν ὑποκρίνασθαι, κέκρυπται δὲ τὸ κακὸν ὑπὸ τὸν μανδύαν.... καὶ ἐσκυθρώπακεν ὁ Βογόμιλος, καὶ μέχρι ῥινὸς σκέπεται, καὶ κεκυφὼς βαδίζει, καὶ ὑποψιθυρίζει τὸ στόμα, τάνδοθε δὲ λύκος ἐστὶν ἀκάθεκτος.» Τὰ δόγματα τῶν Βογομίλων εἶχον ἐπιφέρει τὴν ἀδιαφορίαν τοῦ λαοῦ πρὸς τὴν πατρίδα. Καὶ ὅτε ὁ Βαγιαζὴτ ὑπέταξε τοὺς Βουλγάρους, ἡ αἵρεσις τῶν Βογομίλων ἦν ἡ συντελέσασα εἰς τὴν κατάπτωσιν τοῦ Βουλγαρικοῦ ἔθνους καὶ εἰς τὴν εἰσβολὴν τῶν Τούρκων εἰς τὸ μέγα Βουλγαρικὸν Κράτος. Οἱ Βογόμιλοι εἶχον ὑποδεχθῆ τοὺς κατακτητὰς ὡς σωτῆρας. Μήπως εὑρισκώμεθα τώρα πρὸ ὁμοίου ἱστορικοῦ γεγονότος; Μήπως ἡ αἵρεσις αὕτη τῶν νέων Βογομίλων διέπῃ τὴν Ἑλλάδα; Μήπως ὁ διάδοχος τοῦ Βαγιαζὴτ, ὁ Σουλτάνος, μεθ’ οὗ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις συμπράττουσα κατέπνιξεν εἰς τὸ αἷμα τὴν Κρήτην καὶ τὰς προνομίας ἀνῄρεσε, μήπως, λέγω, ὁ διάδοχος τοῦ Βαγιαζὴτ Σουλτάνος πρόκηται νὰ κηρυχθῇ καὶ σωτὴρ τῆς Ἑλλάδος;

§59ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, μεθ’ ὅσα διὰ μακρῶν χθὲς ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ σήμερον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Λεβίδης ἀνέπτυξαν περὶ τῆς ὀδυνηρᾶς ὑποθέσεως τῆς Κρήτης, ἐλάχιστα ἔχω νὰ εἴπω. Θέλω μόνον παρατηρήσει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ πολιτεία τοῦ γείτονος Κράτους ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον, νὰ ἀνατρέψῃ τὸ μέχρι τοῦδε διέπον τὰ ἀνατολικὰ πράγματα διπλωματικὸν καθεστός. Ἀληθῶς τὸ φιρμάνιον, τὸ διακανονίζον ἤδη τὰ τῆς Κρήτης, εἶναι ἄρνησις, εἶναι προσβολὴ τοῦ 23 ἄρθρου τῆς συνθήκης τοῦ Βερολίνου. Ἡ συνθήκη τοῦ Βερολίνου εἶναι ἔργον, τὸ ὁποῖον βεβαίως φέρει χαρακτῆρα ὅλως προσωρινῶν διατάξεων, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε εἶναι ἔργον, τὸ ὁποῖον διατυποῖ τὰς γενικὰς γραμμὰς, οὕτως εἰπεῖν, τῆς εὐρωπαϊκῆς πολιτικῆς ἐν τοῖς ἀνατολικοῖς πράγμασιν, εἶναι ἔργον οἰκονομίας τῶν περιστάσεων. Ἡ ἔννοια τῆς συνθήκης τοῦ Βερολίνου ὑπῆρξε, νὰ συμβιβάσῃ προσωρινῶς τὰ ποικίλα συμφέροντα τῶν χριστιανῶν τῆς Τουρκικῆς Αὐτοκρατορίας πρὸς ἀλλήλους καὶ νὰ συμβιβάσῃ ἐν τῷ μέτρῳ τοῦ δυνατοῦ τὰς σχέσεις τῶν χριστιανῶν ὑπηκόων τῆς Πύλης πρὸς Κυβέρνησιν, ἥτις κατὰ τύπους μόνον ἀποτελεῖ μέρος τοῦ εὐρωπαϊκοῦ συμπλέγματος, διότι κατ’ οὐσίαν ἡ Τουρκικὴ Κυβέρνησις ἀποτελεῖ Κυβέρνησιν ἀσιατικὴν, ἄντικρυς εὑρισκομένην ἐκτὸς τοῦ εὐρωπαϊκοῦ κόσμου. Μεταξὺ τῶν ἀντικειμένων, περὶ ὧν εἰδικῶς ἐμερίμνησεν ἡ συνθήκη τοῦ Βερολίνου, ὑπῆρξε καὶ ἡ Κρήτη, καὶ ῥητῶς τὸ 23 ἄρθρον τῆς συνθήκης τοῦ Βερολίνου ἀναφέρει καὶ διακανονίζει τὰ τῆς Κρήτης ὡς ἑξῆς: «Ἄρθρον 23. Ἡ Ὑψηλὴ Πύλη ὑπόσχεται, νὰ ἐφαρμόσῃ ἀκριβῶς (s’ engage à appliquer scrupuleusement) ἐν τῇ νήσῳ Κρήτῃ τὸν Ὀργανικὸν Νόμον τοῦ 1868, ἐπιφέρουσα τὰς μεταῤῥυθμίσεις, αἵτινες ἤθελον θεωρηθῆ δίκαιαι.» Ὁ ὀργανικὸς κανονισμὸς τοῦ 1868 εἶναι λοιπὸν κείμενον εὐρωπαϊκὸν, κείμενον τοῦ ὁποίου τὴν ἐκτέλεσιν ἐγγυᾶται ἡ Εὐρώπη, ἐγγυᾶται συνθήκη, διέπουσα ἐν τῷ παρόντι τὰ πράγματα τῆς Τουρκίας, τὴν τύχην τῶν χριστιανῶν τῆς Τουρκικῆς Αὐτοκρατορίας. Ἀλλὰ τὸ φιρμάνιον, ὡς λεπτομερέστατα ἀνέπτυξε χθὲς ὁ ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ σήμερον ὁ κ. ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, τὸ φιρμάνιον ἀνατρέπει ἐντελῶς τὸ κείμενον τοῦτο. Τὸ κείμενον τοῦ ὀργανικοῦ νόμου τοῦ 1868 εἶναι προσηρτημένον εἰς τὴν συνθήκην τοῦ Βερολίνου, εἶναι ἐκ τῶν καλουμένων annêxes τῆς συνθήκης ταύτης, εἶναι κείμενον εὐρωπαϊκὸν, εἶναι Σύνταγμα, περὶ τοῦ ὁποίου ἐγγυᾶται ἡ Εὐρώπη. Ἀλλὰ τὸ φιρμάνιον, τὸ ὁποῖον ἀναιρεῖ ἑτέραν σύμβασιν, κατόπιν ἐπελθοῦσαν, τὴν καλουμένην σύμβασιν τῆς Χαλέπας, ἀναιρεῖ συνάμα καὶ τὸν ὀργανικὸν νόμον τοῦ 1868. Διότι οὐδὲν ἕτερον εἶναι τὸ κείμενον, τὸ καλούμενον σύμβασις τῆς Χαλέπας, παρὰ ἔγγραφον τοῦ κατὰ τὸ 1878 ἐν Κρήτῃ εὑρισκομένου Ἐπιτρόπου τῆς Πύλης, ὅστις, ἀπαντῶν εἰς τὸ ὑπὸ χρονολογίαν 19 Σεπτεμβρίου 1878 ἔγγραφον τῶν ἀντιπροσώπων τῆς Κρήτης, δι’ οὗ αἰτοῦνται μεταῤῥυθμίσεις τινὰς εἰς τὸν ὀργανικὸν νόμον τοῦ 1868, ὑπὸ χρονολογίαν 24 Σεπτεμβρίου 1878, παραδέχεται, ἐκτὸς ἀσημάντων τινῶν λεπτομερειῶν, τὰς κυριωτάτας αἰτήσεις τῶν Κρητῶν. Καὶ δὲν ἀναφέρω τι περὶ τῆς συμβάσεως ταύτης, διότι τὰ περὶ αὐτῆς καὶ χθὲς καὶ σήμερον λεπτομερέστατα ἀνεπτύχθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Τὸ κείμενον λοιπὸν τοῦτο, τὸ ἔγγραφον τοῦ Τούρκου ἐπιτρόπου Γαζῆ Ἀχμὲτ Μουχτὰρ πασσᾶ, ἀποτελεῖ τὸ Σύνταγμα τῆς Κρήτης, καὶ εἶναι εἰς τὰς βάσεις αὐτοῦ, τὰς κυριωτάτας, καθόσον ἀφορᾷ τὴν Συνέλευσιν τῶν Κρητῶν, καθόσον ἀφορᾷ τὰς κυριωτέρας προνομίας τῶν Κρητῶν, εἶναι κατ’ οὐσίαν ὅμοιον πρὸς τὸν ὀργανικὸν νόμον τοῦ 1868. Ὡς γνωρίζετε, αἱ κυριώτεραι μεταῤῥυθμίσεις τοῦ Συντάγματος τῆς Χαλέπας εἶναι αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν πενταετῆ διατήρησιν τοῦ διοικητοῦ τῆς Κρήτης ἐν τῇ θέσει του καὶ εἰς τὴν ἐπέκτασιν τῆς νομοθετικῆς καὶ τῆς διοικητικῆς ἐξουσίας τῆς Συνελεύσεως. Ἀλλὰ κατ’ οὐσίαν καὶ χριστιανὸς διοικητὴς καὶ σῶμα νομοθετικὸν, ἔχον ἰδίαν ἐκτεταμένην δικαιοδοσίαν, καὶ ἄλλαι οὐσιωδέστεραι προνομίαι ἠσφαλίζοντο ἤδη διὰ τοῦ ὀργανικοῦ κανονισμοῦ τοῦ 1868. Ἡ σύμβασις λοιπὸν τῆς Χαλέπας, ἥτις ἐγένετο δεκτὴ ἐξ ἀμφοτέρων τῶν μερῶν, ἥτις ἀνεγνωρίσθη ὡς ὁ διέπων τὴν Κρήτην ὀργανικὸς νόμος καὶ ἐκ μέρους τῆς Πύλης καὶ ἐκ μέρους τῆς Κρήτης, ἀποτελεῖ κατ’ οὐσίαν παράρτημα τοῦ ὀργανικοῦ κανονισμοῦ τοῦ 1868, ὁ ὁποῖος, ὡς ἠκούσατε, ἀποτελεῖ μέρος τῆς συνθήκης τοῦ Βερολίνου. Ἑπομένως τὸ φιρμάνιον εἶναι προσβολὴ τῆς συνθήκης τοῦ Βερολίνου, εἶναι ἀναίρεσις καὶ ἀθέτησις ὁριστικῆς διατάξεως τῆς συνθήκης ἐκείνης, εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ἐπανάστασις, εἶναι ἐπίθεσις τῆς Πύλης πρὸς καθεστὸς, τὸ ὁποῖον συνυπέγραψε καὶ αὐτὴ, καὶ τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ μίαν τῶν σπουδαίων, τῶν σπουδαιοτάτων, δύναμαι νὰ εἴπω, βάσεων τοῦ δημοσίου διπλωματικοῦ δικαίου τῆς Εὐρώπης εἰς αὐτὴν τὴν ἐποχήν. Διότι ἀληθῶς μὲν ἡ συνθήκη τοῦ Βερολίνου ἔπαθεν οὐσιώδεις προσβολὰς μέχρι τοῦδε, διότι τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα ἡ συνθήκη εἶχε καθορίσει εἰς ἡμᾶς, δὲν τὰ ἐλάβομεν, διότι ἓν τῶν Κρατῶν τοῦ Αἵμου ἔσχισεν οὐσιωδεστάτην διάταξιν τῆς συνθήκης ἐκείνης καὶ διὰ τῆς βίας κατέλαβε μεγάλην χώραν, τὴν Ἀνατολικὴν Ῥωμυλίαν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον τὸ γεγονὸς τοῦ φιρμανίου ἀποτελεῖ νέαν ἀθέτησιν κατὰ τῆς συνθήκης ταύτης, ἑπομένως ἀποτελεῖ πραξικόπημα, διὰ τὸ ὁποῖον βεβαίως ἔχομεν οὐ μόνον δικαίωμα, ἀλλὰ καὶ καθῆκον, νὰ διαμαρτυρηθῶμεν ὡς Κράτος. Εἶναι σήμερον ἀναντίῤῥητον γεγονὸς, ὅτι τὰ ἐν Κρήτῃ ἀποτελοῦσι μέρος σχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀπὸ ἐτῶν ἡ Πύλη ἀναπτύσσει, διὰ τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ὁποίου ἀσχολεῖται ἀνενδότως, καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐποίησε μέχρι τοῦδε σπουδαιότατα βήματα, βήματα δεινότατα δι’ ἡμᾶς. Ταῦτα ἀρκούντως ἐνταῦθα ἀνεπτύχθησαν. Ἴσως ἠδυνάμεθα νὰ δώσωμεν καὶ ἄλλας λεπτομερείας, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ λεπτομέρειαι, τὰς ὁποίας δὲν δυνάμεθα οὔτε ὡς Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ δώσωμεν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Πλὴν βεβαίως ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις σήμερον κάλλιστα διέγνωσε τὸ σχέδιον τοῦτο. Δὲν δυνάμεθα ὅμως, καίτοι δὲν θέλομεν νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς μομφὰς, τὰς ὁποίας ἐπεῤῥίψαμεν ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν προηγουμένην περὶ τῶν Κρητικῶν συζήτησιν, δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ ἀναπολήσωμεν μετ’ ὀδύνης, ὅτι ἐπὶ ἔτη μακρὰ, καθ’ ἃ ἡ Πύλη ἐπεδίωκε τὸ σχέδιον τοῦτο, τοῦ ὁποίου ἤδη καρποῦται ὀδυνηρότατα δι’ ἡμᾶς ἀποτελέσματα, ὅτι καθ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦτο τὸ πολυετὲς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐκ πολιτικῆς πλάνης ἐθεώρει τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν ὡς Κυβέρνησιν, μεθ’ ἧς διὰ πάσης θυσίας ἔπρεπε νὰ συμμαχῇ. Ἐγὼ βεβαίως ἀπεφάνθην ἤδη ἀρκούντως περὶ τοῦ τρόπου, μεθ’ οὗ βλέπω τὴν πολιτικὴν ταύτην, ἣν μέχρι πρὸ ὀλίγου ἠκολούθει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Οὐδέποτε ἐνόησα ἕτερόν τι ἢ πλάνην πολιτικὴν, δὲν ὑπέθεσα πολιτικὴν κερδοσκοπίαν, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ἡ πλάνη αὕτη συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ ὑποβοηθήσῃ μεγάλως τὴν Πύλην εἰς τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπετέλεσε. Διότι, ἀντὶ νὰ ἔχῃ τὴν συστηματικὴν ἀντίπραξιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, εἶχεν, οὕτως εἰπεῖν, τὴν συστηματικὴν σύμπραξιν αὐτῆς. Ταῦτα μετὰ μεγίστης εἰλικρινείας ἀνωμολόγησεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συζήτησιν περὶ τῶν Κρητικῶν ἐνταῦθα. Βεβαίως δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, οἵτινες θὰ ὑποδείξωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀπέναντι τῆς νέας φάσεως τῶν πραγμάτων, ποία εἰς τὸ μέλλον θέλει εἶσθαι ἡ πορεία αὐτῆς. Διότι ἡμεῖς οὔτε ἐντολὴν ἔχομεν πρὸς τοῦτο, οὔτε τὰ μέσα. Ἡ Κυβέρνησις, ἥτις μετὰ πολλῶν ἐτῶν πλάνην ὑπὲρ τῆς τουρκικῆς συμμαχίας, μετὰ τὴν πολυετῆ ταύτην φαντασμαγορίαν, τέλος ἀφυπνίσθη καὶ ἐνόησε τὸ βάραθρον, πρὸς τὸ ὁποῖον ἐβάδιζεν, ἡ Κυβέρνησις σκέπτεται ἤδη περὶ τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ διαθέσῃ, ὅπως διαγράψῃ ὅλως νέαν πολιτικήν. Θὰ μᾶς εἴπῃ βεβαίως ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ πολιτική, τὴν ὁποίαν θὰ ἀκολουθήσῃ, δὲν θὰ ᾖναι πλέον ἡ παρελθοῦσα πολιτικὴ αὐτοῦ, πρὸς τὴν ὁποίαν ἔκαμε πλήρη διάῤῥηξιν. Ταῦτα μᾶς εἶπε. Διότι, κατὰ τὴν ἀξίαν τῷ ὄντι μελέτης ἀγόρευσιν αὐτοῦ ἐπὶ τῶν Κρητικῶν, διετύπωσε δύο ἐννοίας τῆς ἐξωτερικῆς του πολιτικῆς, τὴν μίαν συμμαχικὴν πρὸς τὴν Πύλην, καὶ ὡμολόγησεν, ὅτι αὐτὴ ἀπέληξεν εἰς τὴν καταστροφὴν τῆς Κρήτης, τὴν δευτέραν ἀπειλητικὴν πρὸς τὴν Τουρκίαν, περισσότερον παρ’ ὅσον θὰ ἐπεθύμουν ν’ ἀκούσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἐκφραζόμενον ἐν τῷ ἀξιώματι αὐτοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Γνωρίζομεν βεβαίως, ὅτι ἡ θέσις ἡμῶν δὲν εἶναι εὐχερὴς εἰς τὴν νέαν ταύτην σταδιοδρομίαν. Μέχρι σήμερον τοὐλάχιστον ἠξεύρομεν, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶναι ἐντελῶς μεμονωμένη, δὲν ἔχει συμμάχους γνωστούς. Γνωρίζομεν δὲ δυστυχῶς καὶ μέχρι τίνος ἐχρησίμευσαν εἰς ἡμᾶς προσδοκίαι ἄλλαι, τὰς ὁποίας μετὰ τόσης κουφότητος πολλοὶ ἐξ ἡμῶν ἐξύμνησαν ἐπὶ ἓν καὶ ἥμισυ ἤδη ἔτος. Πλὴν δὲν ἔχομεν ἡμεῖς νὰ ἐπεμβῶμεν καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰς μελλούσας ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως. Καθῆκον ἔχομεν, ὡς ἀντιπολιτευόμενοι, νὰ ἐλέγξωμεν τὴν μέχρι τοῦδε πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ καταδείξωμεν τὰ σφάλματα, τὰ ὁποῖα ἔκαμε. Καὶ ὅπως ἤδη πολλοὶ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διετύπωσαν, ἡμεῖς δὲν ἐλέγχομεν τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ἦλθεν ὡς Κράτος ἢ ἄλλως πως εἰς ἐπικουρίαν τῆς Κρήτης. Διότι δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν, νὰ ἐλέγξωμεν τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει, πότε καὶ πῶς δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς ἐπικουρίαν τῶν Κρητῶν ἢ ἄλλου τμήματος τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἡμεῖς ἐλέγχομεν τὴν Κυβέῤῥνησιν, οὐχὶ δι’ ὅσα δὲν ἔπραξεν, ἀλλὰ δι’ ὅσα σφαλερῶς ἔπραξε. Τὴν ἠλέγξαμεν, διότι ἔκαμεν ἐπεμβάσεις εἰς τὰ ἐσωτερικὰ τῆς Κρήτης, καὶ δὲν ἔσχε τὴν δύναμιν ἢ τὴν ἱκανότητα νὰ διευθύνῃ τὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἀπέληξαν εἰς περίπτωσιν ὅλως ἀπροσδόκητον δι’ αὐτήν. Τὴν ἠλέγξαμεν προπάντων διὰ διάβημα διπλωματικὸν, τὸ ὁποῖον, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι θεωρῶ μοναδικὸν εἰς τὴν ἱστορίαν τῆς νέας Ἑλληνικῆς διπλωματίας. Ἡ διακοίνωσις ἀληθῶς ἐκείνη ἀποτελεῖ ἓν τῶν μεγίστων σφαλμάτων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἔκαμεν ἐν τῷ ζητήματι, καὶ τὰ ὁποῖα ἀπέληξαν κατὰ τῆς Κρήτης. Περιττὸν νὰ προσθέσω εἰς ταῦτα καὶ τὴν γνωστὴν ἀφέλειαν, μεθ’ ἧς συνειργάσθη ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις πρὸς κατάληψιν τῆς νήσου. Μεταχειρίζομαι τὴν λέξιν ἀφέλειαν, διότι ἐγὼ βεβαίως ἑτέραν ἔννοιαν δὲν ἀποδίδω εἰς τὴν παρέμβασιν, τὴν ὁποίαν ἡ Κυβέρνησις ἔκαμεν ὑπὲρ τῆς ἐκστρατείας τοῦ Σακὴρ πασσᾶ. Ἔχομεν λοιπὸν σειρὰν παρεμβάσεων ἀτυχῶν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, αἵτινες μεγάλως συνετέλεσαν εἰς τὴν εὐόδωσιν τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν κατεργάζεται ἡ Πύλη, ἔχουσα ὅλην τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θ’ ὅλον τὸ διάστημα τοῦτο ὠνειροπόλει τουρκικὴν συμμαχίαν. Καὶ ταῦτα μὲν ἀνήκουσιν ἤδη εἰς τὴν ἱστορίαν. Ἐπαναλαμβάνω δὲ, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἔχομεν νὰ διατυπώσωμεν οὐδὲν περὶ τῆς μελλούσης πολιτικῆς τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ὡς Ἕλληνες εὐχόμεθα αὐτῇ βεβαίως ἐπιτυχίαν. Ἀλλὰ καθῆκον ἔχομεν νὰ εἴπωμεν, ὅτι δὲν ἔχομεν, τὸ ἐφ’ ἡμῖν, ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν δεξιότητα αὐτῆς εἰς τὸ μέλλον, καὶ θεωροῦμεν, ὅτι ἔδωκεν ἀρκούντως τὸ μέτρον τῆς ἀδεξιότητος αὐτῆς περὶ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐξωτερικῶν ἡμῶν ζητημάτων.

§60ΚΟΝΤΟΓΟΥΡΗΣ. Συζητοῦμεν καὶ πάλιν περὶ τῆς πολιτικῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐν τοῖς πράγμασι τῆς Κρήτης. Ζητοῦμεν νὰ μάθωμεν καὶ πάλιν, τί ἔπραξε καὶ πῶς ἐνήργησεν αὕτη, εἴτε μετὰ τῆς Τουρκίας εἴτε μετὰ τῶν Δυνάμεων συνεννουμένη, ὅπως ἀποτρέψῃ τὸ ναυάγιον τοῦ Κρητικοῦ ἀγῶνος. Δὲν θέλομεν νὰ μάθωμεν, τί σκέπτεται νὰ πράξῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν κρίνῃ κατάλληλον τὸν καιρὸν, ὅπως καταπαύσῃ τὴν δημιουργηθεῖσαν κατάστασιν, ἀλλ’ ἀξιοῦμεν, ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, νὰ μάθωμεν, πῶς ἐδημιουργήθη ἡ κατάστασις αὕτη καὶ προέκυψε τὸ ἀπαίσιον ἐκεῖνο ἔγγραφον, ὅπερ καλεῖται φιρμάνιον, δι’ οὗ ἡ Κρήτη ἐπανῆλθεν εἰς τὸ πρὸ τῆς συμβάσεως τῆς Χαλέπας καθεστὸς, ἀπογυμνωθεῖσα θεσμῶν καὶ προνομίων, ἀποκτηθέντων διὰ τηλικούτων θυσιῶν καὶ τοσούτων αἱμάτων. Εἶναι ἀναμφισβήτητον, μεθ’ ὅσα καὶ ἂν εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ἡ Κυβέρνησις ἀπέτυχεν οἰκτρῶς, ὅτι κατεφωράθη ἡ διπλωματικὴ ἀνικανότης, ἡ ἄστοχος καὶ βλαβερὰ αὐτῆς ἐργασία, ἐπὶ πᾶσι δὲ τούτοις ἡ ἀναλγησία καὶ ἡ ἀπάθεια ἔν τε ταῖς ἐνεργείαις καὶ τοῖς λόγοις αὐτῆς. Καὶ τῳόντι, δὲν ἐνθυμεῖσθε μετὰ τίνος ἁπλότητος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς ἀνεκοίνωσε πρὸ μηνὸς ὡς ἐπικειμένην τὴν ἀνάκλησιν τῶν προνομίων τῆς Κρήτης; Ἐρωτηθεὶς, τί ἔπραξεν ἐν Κρήτῃ, καὶ προκληθεὶς νὰ καταθέσῃ τὴν διπλωματικὴν ἀλληλογραφίαν, περὶ μὲν τῆς Κρήτης οὐδὲν εἶπε, περιωρίσθη δὲ μόνον εἰς τὸ νὰ ἀναγγείλῃ τὴν ἐπικειμένην ἔκδοσιν τοῦ φιρμανίου. Καὶ ἀληθῶς τὸ φιρμάνιον ἐξεδόθη πρό τινων ἡμερῶν. Ἐπὶ τῷ ἀκούσματι δὲ τῆς ἐκδόσεώς του καὶ τοῦ περιεχομένου αὐτοῦ πάντες συνεταράχθημεν, ἀναμετρήσαντες τὸ μέγεθος τῆς συμφορᾶς. Ἐνῷ ἓν βῆμα ὑπελείπετο πρὸς τὰ πρόσω, πρὸς ἀπελευθέρωσιν τῆς Κρήτης, ἐνῷ ἡ πλήρωσις τῶν προαιωνίων πόθων αὐτῆς, ἐνῷ ἡ ἕνωσις μετὰ τῆς Ἑλλάδος ἦτο ζήτημα χρόνου, ἐπέπρωτο ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως Τρικούπη ἡ Κρήτη νὰ πέσῃ, νὰ συντριβῇ καὶ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν κατάστασιν, ἐν ᾗ διετέλει, οὐχὶ ὅτε κατεκτήθη, τὸ 66 π. Χ., ἁλωθεῖσα ὑπὸ τοῦ Ῥωμαίου στρατηγοῦ Μετέλλου, οὐχὶ ὅτε ἀνεκτήθη ὑπὸ τοῦ Νικηφόρου Φωκᾶ, οὐχὶ ὅτε κατεκτήθη ὑπὸ τῆς Βενετίας, εἰσαγαγούσης γενναιοφρόνως ἐκεῖ τὸν ἀκμάζοντα τότε Ἰταλικὸν πολιτισμὸν, ἀλλὰ ἐν ᾗ θέσει διετέλει ὅτε ὑπέκυψεν εἰς τὸ ξίφος τοῦ μεγάλου πολεμάρχου Βεζύρου Κυπριλῆ. Ἰδοὺ διατὶ ἱερὰ συγκίνησις κατέλαβε πᾶν τὸ Ἑλληνικὸν, εὐθὺς ὡς ἐγνώσθη ἡ ἔκδοσις τοῦ φιρμανίου. Καὶ ἦτο δυνατὸν ἄλλως γενέσθαι; Αἱ τύχαι τῆς Κρήτης συνεταυτίσθησαν πάντοτε μετὰ τῶν τῆς Ἑλλάδος, καὶ δὲν ὑπῆρξε στιγμὴ τοῦ πνευματικοῦ καὶ κοινωνικοῦ αὐτῆς βίου, χωρὶς νὰ κατέχηται ὑπὸ τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου πυρὸς, ὑπὸ τοῦ ἀνωτέρου ἐκείνου ἰδανικοῦ, ὅπερ καὶ σήμερον θερμαίνει τὰ στήθη αὐτῆς. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ὑπομνήσω εἰς ὑμᾶς, εἰδότας τοὺς ἀγῶνας καὶ τὴν ἱστορίαν τῆς Κρήτης; Παραλείπων πάντα τὰ ἄλλα, ὑπενθυμίζω μόνον τὸ Φάληρον καὶ τὸν Καλλέργην, ὅτε οἱ Ἕλληνες ἐμάχοντο ὑπὸ τὸν Καραϊσκάκην, ὑπενθυμίζω τὸ 1854 καὶ τὸν ἀνδρεῖον Βασιλογιώργην, τὸν ἀγωνισθέντα καὶ πεσόντα ἐν Καλαμπάκᾳ μετὰ 200 Κρητῶν· ὑπενθυμίζω τοὺς ἐνδόξους ἀγῶνας τοῦ 1866, οἵτινες ὡδήγησαν εἰς τὸ Βαφὲ, οἵτινες ὡδήγησαν εἰς τὸν δαυλὸν ἐκεῖνον, ὅστις διὰ τῆς ἁγίας τοῦ Γαβριὴλ χειρὸς ἀνετίναξε τὸ Ἀρκάδιον, ὑπὸ τὰ ἐρείπια τοῦ ὁποίου συνετάφησαν τόσοι μάρτυρες, δαυλὸν, ὅστις ὑπενθυμίζει τὸ Μεσολόγγιον καὶ τὰς Θερμοπύλας, καὶ ὅστις ἐξήστραψεν ἀνὰ τὴν ὑφήλιον, καὶ μικροῦ δεῖν ἡ Κρήτη ἠλευθεροῦτο. Ἡ Πύλη ἑκάστοτε προσεπάθησε νὰ καθησυχάσῃ τοὺς Κρῆτας, διότι φόβος καὶ τρόμος τὴν κατελάμβανεν, ὅταν οἱ Κρῆτες ἐξηγείροντο, καὶ πολλάκις ἀπεφάσισε νὰ ἱκανοποιήσῃ δῆθεν τὰς ἀξιώσεις αὐτῶν. Ἀλλὰ τὰ πάντα πάντοτε ὑπῆρξαν φενάκη. Καὶ πρὸ τοῦ 1866 παρεχώρησε προνόμια, καὶ ἄλλα μὲν, ἀλλὰ καὶ τὰ μικτὰ λεγόμενα δικαστήρια, δικαστήρια ὡς ἐκεῖνα, ἅτινα ἐδημιουργήθησαν διὰ τοῦ φιρμανίου, τὸ ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψει. Γνωρίζετε ὅμως, τί σημαίνουσι τὰ δικαστήρια ἐκεῖνα. «Δυστυχία εἰς τὸν χριστιανὸν, λέγει ἄραψ συγγραφεὺς εἰς τὰ ἀπομνημονεύματά του, ὅταν εὑρεθῇ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν δικαιοσύνην! Νομίζω, ἐξακολουθεῖ ὁ αὐτὸς συγγραφεὺς, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι εὐκολώτερον νὰ ἐφελκύσῃ τις τὴν συμπάθειαν τῶν Τίγρεων τῆς Ταυρίδος μᾶλλον, παρὰ τὴν δικαιοσύνην τοιούτων δικαστῶν.» Ἐν τούτοις ἀπὸ τῆς συμβάσεως τῆς Χαλέπας τὰ πράγματα ἐβελτιώθησαν. Διοικητὴς Χριστιανὸς ἀποκατέστη, ἐδημιουργήθη δὲ ἓν εἶδος κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἐδημιουργήθη Βουλὴ, τῆς ὁποίας τὴν πλειονοψηφίαν ἀπετέλουν οἱ Χριστιανοὶ, καὶ ἥτις μετὰ τοῦ Διοικητοῦ διεχειρίζετο τὴν καθόλου διοίκησιν τῆς νήσου· παρεχωρήθη τουτέστιν ἓν εἶδος πολιτικῆς αὐτονομίας, ἐπιφυλαχθείσης μόνον τῆς ψιλῆς ἐπικυριαρχίας τοῦ Σουλτάνου ἐπὶ τῆς νήσου. Ἰδοὺ ἡ πολιτειακὴ κατάστασις τῆς νήσου ἕως πρὸ ὀλίγου. Τί ἐγένετο ἐν τούτῳ τῷ μεταξύ; Ἡ νῆσος ἀπώλεσε τὰ προνόμιά της, ἡ νῆσος ὑπεδουλώθη, διότι ἠθέλησε νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὴν φιλειρηνικὴν πολιτικὴν, τὴν ὑπαγορευθεῖσαν, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τῆς ἐγκυκλίου, ὑπὸ τῶν ἰθυνόντων τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἡ Πύλη ἤρξατο πρὸ καιροῦ διαγράφουσα ἓν πρὸς ἓν τὰ προνόμια τῆς Κρήτης, ἰδίως τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν οἰκονομικὴν αὐτῆς αὐτονομίαν. Ἐντεῦθεν ἡ ἀγανάκτησις, ἥτις μετεδόθη καὶ εἰς τὴν Βουλήν. Αἱ σχέσεις τοῦ Διοικητοῦ πρὸς τὴν Βουλὴν ἐτραχύνθησαν. Ἐπῆλθεν ὅμως διάθεσις συμβιβασμοῦ· οἱ Κρῆτες, στηριζόμενοι εἰς τὰς συνθήκας, ὑπέβαλον αἰτήματα, ἡ δὲ Πύλη, στενοχωρηθεῖσα καὶ ἀποβλέπουσα μετὰ δέους εἰς τὴν ἐπανάστασιν, ἧς δὲν ἠδύνατο νὰ σταθμίσῃ τὰς διαστάσεις, ὑπενέδωκε καὶ ἤρξατο διαπραγματεύσεων περὶ παραχωρήσεως τῶν αἰτημάτων. Ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τί ἔπραξεν; Ἐπεζήτησε νὰ δημιουργήσῃ κόμμα καὶ ἐν Κρήτῃ. Ἀλλὰ τὸ κόμμα ἐξηγέρθη. Οἱ δὲ Κρῆτες, ἀδελφωθέντες, καὶ ἐμπαιζόμενοι ὑπὸ τῆς Τουρκίας, ἔλαβον τὰ ὅπλα, πεποιθότες, ὅτι, ἀφοῦ τὸ κόμμα ἔδωκε πρῶτον τὸ σύνθημα, ἀναντιῤῥήτως ὄπισθεν αὐτοῦ ἵστατο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἵστατο ἡ Ἑλλάς. Καὶ μήπως οἱ Κρῆτες ἀφέθησαν τότε ἐλεύθεροι; Πολλοῦ γε καὶ δεῖ! Ἀντὶ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις νὰ περιορισθῇ εἰς τὸ νὰ δηλώσῃ, ὅτι δὲν ἐγκρίνει τὸ κίνημα, κατεγίνετο, πῶς νὰ καταπνίξῃ αὐτὸ, ἐπίκουρος γινομένη τῶν πράξεων τῆς Τουρκίας· ἡ δὲ τουρκικὴ διπλωματία ἐξεμεταλλεύθη τὴν ἁπλότητα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐπὶ ἰδίᾳ ὠφελείᾳ. Καὶ καλῶς ἔπραξε· διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐργασθεὶς ὡς εἰργάσθη, ἵνα καταστείλῃ τὴν ἐπανάστασιν, δὲν ἔλαβε τὰς ἀποχρώσεις ἐγγυήσεις περὶ τοῦ ἀντισταθμίσματος τῆς τοιαύτης πολιτικῆς του. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε τοὺς λόγους του, ἐπιδιώκων τὴν εἰρήνην ἐν Κρήτῃ, ἡ Τουρκία εἶχε ἐπίσης τοὺς ἰδικούς της· οἱ πόθοι συνεταυτίσθησαν, καὶ ἡ Κρήτη ἔπεσεν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔπραξε καί τι ἄλλο, προέβη εἰς τὴν ἐπίδοσιν τῆς ἀπρεποῦς ἐκείνης ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν διακοινώσεως. Ἐνῷ ἐνεθάῤῥυνε τὴν διαίρεσιν, ἐνῷ οἱ Κρῆτες ἐσφάζοντο, ποίαν σημασίαν εἶχον αἱ ἀπειλαί σας; αἱ ἀπειλαί σας ἦσαν ἀντίθετοι πρὸς τὰς πράξεις σας. Λυπηρὸν τῷ ὄντι, ὅτι δὲν ἠθέλησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ὠφεληθῇ τῆς ψυχολογικῆς καταστάσεως τῆς Εὐρώπης, ὅτε τόσαι συμπάθειαι ἐξεδηλοῦντο ὑπὲρ τῆς Ἑλλάδος, ὅτε ἡ δημοσιογραφία ἡ εὐρωπαϊκὴ συνηγόρει ὑπὲρ τῆς Κρήτης, ὅτε μέγας Πρωθυπουργὸς μεγάλης δυνάμεως ὡμίλει περὶ τῆς ἑνώσεως τῆς Κρήτης ὡς ἐνδεχομένης· ἀντὶ τότε νὰ παρασταθῇ πρὸ τῆς Εὐρώπης καὶ νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν προσοχὴν αὐτῆς ὑπὲρ λαοῦ, ἀγωνιζομένου τὸν ἀγῶνα τοῦ πολιτισμοῦ καὶ τῆς ἀνθρωπότητος, κατέγεινε, πῶς νὰ καταστρέψῃ τὴν ἐπανάστασιν πάσῃ δυνάμει, καὶ ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸ ν’ ἀναπτυχθῇ ἡ δυσπιστία καὶ ἡ ἀντιζηλία μεταξὺ τῶν Δυνάμεων, ὅπερ ὡδήγησεν εἰς τὸ ναυάγιον τοῦ ἀγῶνος. Ὅσα κατηγγέλθησαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ τὴν πρὸ μηνὸς συζήτησιν περὶ τῶν πραγμάτων τῆς Κρήτης ἀπεδείχθησαν ἀληθέστατα· ἐκ τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων τῆς Κυανῆς Βίβλου προέκυψεν, ὅτι ἡ ἀφορμὴ τῆς δραστηρίας καὶ ἐνεργοῦ ἐπεμβάσεως τῆς Πύλης ἐν Κρήτῃ προῆλθεν ἐξ ὑμῶν. Κρίνω περιττὸν νὰ ἐπαναλάβω τὴν ἀνακοίνωσιν τῶν ἐγγράφων τούτων τῆς διπλωματικῆς βίβλου τῆς Ἀγγλίας. Ἕτεροι συνάδελφοι ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκον τοῦτο. Τί προέκυψεν ἐν τούτοις ἐκ τῆς ἀναγνώσεως καὶ τῆς μελέτης τῆς Κυανῆς Βίβλου; Ὅτι αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις, ἄλλαι μὲν ἀπροθύμως ἐδέχθησαν τὴν πρότασίν σας, τινὲς δὲ καὶ ἠγανάκτησαν, πᾶσαι δὲ προέτρεψαν καὶ ἐπίεσαν τὴν Πύλην νὰ προβῇ, ἀφίνουσαι αὐτὴν ἐλευθέραν εἰς τὴν ἀκίνδυνον διάῤῥηξιν τῆς συνθήκης τοῦ Βερολίνου. Καὶ ἐνταῦθα τοῦ λόγου γενόμενος, ἀποτείνομαι πρὸς τὴν Εὐρώπην καὶ ἐρωτῶ: Πρὸς τί λοιπὸν αἱ διεθνεῖς συνθῆκαι; ποῖον τὸ κῦρος καὶ ἡ αὐθεντία αὐτῶν, ὅταν ἦναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἓν τῶν συμβαλλομένων μερῶν, ἀσυστόλως καὶ ἀτιμωρητεὶ νὰ διαῤῥηγνύῃ τοὺς κυριωτέρους ὅρους πάσης διεθνοῦς συμβάσεως; Καὶ τί ἐπράξατε λοιπὸν, ὅπως προλάβητε ταῦτα τὰ κακά; Τί μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῷ λόγῳ αὑτοῦ τῆς 30ῆς Ὀκτωβρίου; Εἰργάσθην ὑπὲρ τῆς εἰρήνης, εἶπε, καὶ τὴν εἰρήνην ἐν Κρήτῃ ἐπεδίωξα ἐκ παντὸς μέσου. Εἶπε μάλιστα, ὅτι εἰργάσθη μετ’ ἐπιτυχίας, καὶ ὅτι ἡ Τουρκία δὲν ἤθελε δυνηθῆ νὰ συντρίψῃ τὴν Κρήτην μέχρι τοῦ σημείου, μέχρι τοῦ ὁποίου ἐπεθύμει νὰ συντρίψῃ αὐτὴν, διότι ἤθελεν ἐξαναγκασθῆ νὰ σταματήσῃ καθ’ ὁδόν. Ταῦτα εἴπετε· καὶ ὅμως, κύριε Πρωθυπουργέ, τὸ φιρμάνιον ἐξεδόθη, καὶ τοιουτοτρόπως ἡ Τουρκία ἠδυνήθη νὰ θέσῃ τὴν σφραγῖδα ἐπὶ τῆς ἀνακλήσεως τῶν προνομίων. Ποῦ λοιπὸν στηριζόμενοι τότε, εἴπετε, ὅτι ἤθελεν ἐξαναγκασθῆ ἡ Πύλη νὰ σταματήσῃ καθ’ ὁδόν; Ἦτο βεβαίως ῥητορικὸν σχῆμα, διότι ἐγνωρίζετε ἔκτοτε, ὅτι τὰ προνόμια ἦσαν ἤδη κατηργημένα. Ἀλλὰ ποία ἡ ἀξία τῆς καταστροφῆς τῆς Κρήτης; Σεῖς πάλιν ὑπεδείξατε αὐτὴν ἐν τῷ λόγῳ ἐκείνῳ. Ἡ καταστροφὴ τῆς Κρήτης, εἴπετε, εἶναι καταστροφὴ τοῦ Ἑλληνισμοῦ σύμπαντος. Ἀλλὰ τότε, ἐρωτῶ, τίνες οἱ ἐργάται τῆς καταστροφῆς ταύτης; Ἂν ἄλλοι ἐκυβέρνων σήμερον, ἀναλογίζομαι, ὁποίους Φιλιππικοὺς ἠθέλομεν ἀκούσει ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀναλογίζομαι εἰς ὁποίαν ἐξέγερσιν ἤθελον προκαλέσει τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὁποίας ἀρὰς καὶ ἀναθέματα ἠθέλομεν ἀκούσει! Καὶ βεβαίως ἄξιος πάντων τούτων ἤθελεν εἶσθαι ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκεῖνος, ἐὰν ἐπολιτεύετο ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ, ὅπως σεῖς ἐπολιτεύθητε. Καὶ ἐνῷ, πνίγοντες ἐν τῇ καρδίᾳ ἡμῶν τὴν ὀδύνην καὶ τὸν ἀπελπισμὸν, προσφερόμεθα μετὰ συνέσεως, ἀξίας ἴσως ἐπικρίσεως, μᾶς ἀρνοῦνται τὸ δικαίωμα νὰ ἐρωτήσωμεν, νὰ φωτισθῶμεν νὰ μάθωμεν τέλος πάντων, πῶς ἐγένοντο, ὅσα ἐγένοντο, καὶ τί ἐγένετο, ὅπως ταῦτα προληφθῶσιν! Ἀλλὰ βεβαιῶ, ὅτι εἶσθε συνεπεῖς πρὸς ὑμᾶς αὐτοὺς, καὶ ὅτι κατὰ τὸ πρόγραμμα ὑμῶν εἴχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παραδώσητε τὴν Κρήτην. Καὶ ποῖον τὸ πρόγραμμα ὑμῶν περὶ τῶν συμβαινόντων ἐν Κρήτῃ; Μᾶς τὸ ἀνεκοινώσατε κατὰ τὴν συζήτησιν ἐκείνην τῆς 30 Ὀκτωβρίου· εἴπετε τότε, ὅτι δὲν ἐννοεῖτε νὰ ἐξετάσητε τὸ Κρητικὸν ζήτημα μεμονωμένον, ὅτι δὲν ἐννοεῖτε νὰ ἐργασθῆτε, εἰμὴ συλλήβδην δι’ ὅλα τὰ ζητήματα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλ’ ὅτι πρὸς ταῦτα εἶναι ἀνάγκη νὰ προηγηθῇ ἡ οἰκονομικὴ προετοιμασία τῆς χώρας, καὶ νὰ παρασκευασθῇ τὸ οἰκονομικὸν αὐτῆς ἔδαφος. Ἡ φορολογία λοιπὸν ἐν ὀνόματι τοῦ Ἑλληνισμοῦ καταβασανίζει διηνεκῶς τὸν νοῦν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· θέλει νὰ παρασκευάσῃ τὸ οἰκονομικὸν ἔδαφος, καὶ τότε, μιμούμενος τοὺς μυρίους καὶ τὸν Μέγαν Ἀλέξανδρον, νὰ ῥιφθῇ μετὰ πεποιθήσεως εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ νὰ φέρῃ τὸ πῦρ καὶ τὸν σίδηρον καθ’ ἅπασαν τὴν Ἀνατολήν. Ἀλλ’ ἕως τότε τί μέλλει γενέσθαι; Ἕως τότε ἀποστολὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἶναι, νὰ καταπνίγῃ πᾶσαν ἐξέγερσιν τῶν ὁμοεθνῶν ἡμῶν, νὰ τιμωρῇ αὐτοὺς καὶ νὰ τοὺς παραδίδῃ εἰς τοὺς ὄνυχας τοῦ δυνάστου. «Ὑποκύψατε, θὰ τοῖς λέγῃ ἑκάστοτε, εἰς τὰς διαταγάς μου, διότι σεῖς εἴπετε, ὅτι ἡ συμβουλὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τοὺς ὁμοεθνεῖς μας εἶναι διαταγή· ὑποδουλωθῆτε καὶ πάλιν, ἐγὼ δὲ γνωρίζω, πῶς καὶ πότε πρέπει νὰ σᾶς ἀπελευθερώσω.» Ἀλλὰ τοιαύτη εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Ἑλλάδος; τοιοῦτος εἶναι ὁ προορισμὸς αὐτῆς; Σεῖς, ἀδελφοὶ τῆς ἀπελευθερωθείσης Θεσσαλίας καὶ τῆς ἐλευθέρας γωνίας τῆς Ἠπείρου, θὰ ἦσθε δοῦλοι καὶ σήμερον ἀκόμη, ἐὰν ἐκυβέρνα τὴν Ἑλλάδα ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, ὅτε ἡνώθητε μεθ’ ἡμῶν. Ἀλλὰ τοῦτο εἶναι ὕβρις, εἶναι βλασφημία κατὰ τῆς λογικῆς, βλασφημία κατὰ τῆς πατροπαραδότου σκοπίμου πολιτικῆς ἡμῶν, βλασφημία κατὰ τῶν ἀπειροπληθῶν ὑπὸ δουλείαν Ἑλληνικῶν πληθυσμῶν, βλασφημία κατὰ τῆς ἑκάστοτε συμπαθείας αὐτῆς τῆς Εὐρώπης! Πρέπει νὰ μάθῃ ὁ κόσμος, πρέπει νὰ γνωρίσῃ ὁ ἔσω καὶ ἔξω Ἑλληνισμὸς, ὅτι εἰς κακὰς χεῖράς εἰσιν ἀνατεθειμέναι αἱ ὑποθέσεις τῆς Ἑλλάδος. Πλανῶνται οἱ φρονοῦντες περὶ τῶν ἰθυνόντων τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ὅτι εἰσὶν ἄξιοι τοῦ θαυμασμοῦ καὶ τῶν ἐπαίνων, οὓς δὲν παύονται ἐπιδαψιλεύοντες αὐτοῖς. Ἐπεθύμουν, ἂν ἦτο δυνατὸν, νὰ ἔφθανε καὶ ἡ ἐμὴ ἀσθενὴς φωνὴ εἰς πᾶσαν γωνίαν, ὅπου ἔξω κατοικοῦσιν Ἕλληνες, ὅπως εἴπω πρὸς αὐτούς: «Συμπατριῶται, κατοικεῖτε ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἐντίμως θησαυρίζοντες, τιμῶντες καὶ ὑμᾶς καὶ τὴν πατρίδα. Μὴ, πρὸς Θεοῦ, ἀναμιγνύεσθε εἰς τὰ ἐσωτερικὰ πράγματα τῆς χώρας, διότι ἀγνοεῖτε τὰς λεπτομερείας. Μὴ ἐπηρεάζεσθε ἀπὸ τοὺς οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ποικίλα συμφέροντα συνεδέθησαν πρὸς αὐτούς. Ἀλλὰ πιστεύσατε, ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς τὸ ἀπροχώρητον. Τὰ φαινόμενά εἰσιν ἐπίπλαστα, πόῤῥω ἀπέχουσι τῆς ἀληθείας. Ἐνῷ ἀσυνέτως καὶ κακῶς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα διαχειρίζονται, ἐνῷ οὐδεμία φροντὶς καταβάλλεται, οὐδεμία πατρικὴ μέριμνα πρὸς ἀγαθὴν διοίκησιν τῆς χώρας, τὰ πάντα δὲ διέπει ὁ φατριασμὸς, κατὰ τρόπον ἀνήκουστον εἰς τὰ κοινοβουλευτικὰ χρονικὰ, τὰ ἐξωτερικὰ ἡμῶν πράγματα περιεπλάκησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ἕνεκα σκέψεων καὶ φρονημάτων, ἀπαδόντων πρὸς τὴν πατροπαράδοτον ἡμῶν πολιτικὴν, ὥστε τρέχομεν κίνδυνον, οὐ μόνον τὸν Ἑλληνισμὸν νὰ ἴδωμεν διαγραφόμενον ἐκ τοῦ χάρτου τῆς συγχρόνου Εὐρώπης, ἀλλὰ καὶ τὴν αὐτοτέλειαν καὶ αὐτονομίαν ἡμῶν νὰ ἀποβάλωμεν. Παύσατε λοιπὸν, ἀδελφοὶ Ἕλληνες, ἐξακολουθοῦντες τὴν κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους χρόνους εἰσαχθεῖσαν συνήθειαν τοῦ ἐκδίδειν πιστοποιητικὰ περὶ ἐναρέτου καὶ ἀγαθῆς Κυβερνήσεως. Συνειθίσατε νὰ δυσπιστῆτε πρὸς τὰς μεγάλας ἐπαγγελίας, πεποιθότες, ὅτι, οὕτω πράττοντες, καλλίτερον ὑπηρετεῖτε τὴν Πατρίδα.» Καὶ πῶς νὰ θαυμάσῃ τις τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως; Δὲν εἴδομεν μετὰ πόσης νευρικῆς προσπαθείας εἰργάσθη πάσῃ δυνάμει, ὅπως καταπνίξῃ τὸ κίνημα; Τοιαύτη λοιπὸν εἶναι ἡ πολιτικὴ τῆς Κυβερνήσεως, πολιτικὴ οὐ μόνον ἀναξία τῶν συγχαρητηρίων ἡμῶν, ἀλλὰ καὶ ἀξία τῆς αὐστηροτέρας ἐπιτιμήσεως. Ἡ Ἑλλὰς, εἴπετε ἄλλοτε, θέλει νὰ ζήσῃ καὶ θὰ ζήσῃ. Ναὶ, λέγω καὶ ἐγὼ, ἡ Ἑλλὰς θὰ ζήσῃ· ἀλλ’ ἐὰν τοῦτο θέλῃ, ὀφείλει ταχέως καὶ σοβαρῶς νὰ σκεφθῇ περὶ ἐκείνων, εἰς χεῖρας τῶν ὁποίων ἐνεπιστεύθη τὰ τιμαλφέστερα καὶ ἱερώτερα αὑτῆς συμφέροντα.

§61ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὅ,τι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν προέβλεπον ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶναι γεγονός. Τὸ αὐτοκρατορικὸν φιρμάνιον τοῦ Σουλτάνου ἔδωκε τὸ σύνθημα τῆς ἐξεγέρσεως εἰς τὴν ἡρωϊκὴν νῆσον Κρήτην, καὶ ἐκανόνισε τὴν μέλλουσαν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος. Ἡ Κρήτη ἡσύχαζεν, ἡ Κρήτη ἐσεβάσθη τὰ κείμενα, ὅπως μὴ διαταράξῃ τὴν εἰρήνην τῆς Εὐρώπης, ὅπως μὴ περιφρονήσῃ τὰς συμβουλὰς, αἱ ὁποῖαι τῇ ἐδόθησαν· ἀλλ’ ὁ Σουλτάνος δὲν ηὐχαριστεῖτο εἰς τὰ κείμενα, ὁ Σουλτάνος θέλει ἀνατροπὴν τοῦ καθεστῶτος, θέλει νὰ ὑποδουλώσῃ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δι’ ἀγώνων καὶ θυσιῶν ἀπέκτησαν ἀνεπαρκῆ τινα προνόμια. Ἡ Κρήτη εἶναι ἑτοίμη, νὰ ἱκανοποιηθῇ διὰ τῶν ἰδίων δυνάμεών της. Τινὰ τῶν τέκνων της κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην διαιτῶνται εἰς τὰ Λευκὰ Ὄρη, ὑψώσαντα ἤδη τὴν σημαίαν τῆς ἐλευθερίας, ἡ δὲ Ἑλλὰς ἂς σκεφθῇ καὶ ἂς κανονίσῃ τὴν πολιτικήν της. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Σουλτάνου δὲν εἶναι δικαιολογημένη, διότι ἡ Κρήτη δὲν ἐπανεστάτησεν, οὔτε ἀπεκήρυξε τὴν κυριαρχίαν αὐτοῦ. Ἁπλᾶ αἰτήματα ὑπεβλήθησαν, δι’ ὧν ἐζητοῦντο μεταῤῥυθμίσεις διοικητικαὶ καὶ οἰκονομικαί. Ὁ Σουλτάνος ἔπεμψεν ἀπεσταλμένον, τὸν Μαχμοὺτ πασσᾶν, ὅστις ἦλθεν εἰς συνεννοήσεις μετὰ τῶν Χριστιανῶν ἐπὶ τῶν αἰτημάτων τούτων, ἀλλὰ τὸ Μουσουλμανικὸν στοιχεῖον, τὸ ὁποῖον ὄχι μὲ εὐχάριστον ὄμμα ἔβλεπε τὰ προνόμια τῶν Χριστιανῶν, καὶ τὸ ὁποῖον ἐπεζήτει τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἀνακτήσῃ τὴν ἐπ’ αὐτῶν ἀπολεσθεῖσαν ἰσχύν του, προέβη εἰς σφαγὰς καὶ βιαιοπραγίας, τὰς ὁποίας ἐνθυμεῖσθε, πρὸ ὀλίγου καιροῦ διεκτραγωδουμένας διὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ ξένου τύπου. Οἱ Τοῦρκοι προέβησαν εἰς σφαγὰς καὶ εἰς ἐμπρησμοὺς, ἐβεβήλωσαν τοὺς ναοὺς, ἠτίμασαν παρθένους, ἀνώρυξαν τάφους καὶ ἠσέβησαν ἐπὶ τῶν νεκρῶν. Φωνὴ ἠγέρθη ὑπὲρ τῶν Χριστιανῶν, ἡ δὲ Α. Μ. ὁ Σουλτάνος ηὐδόκησε νὰ ἀποστείλῃ στρατὸν μετὰ τοῦ Σακὴρ πασσᾶ, ἐπὶ τῇ προφάσει τοῦ νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν, ἀλλὰ κυρίως, ὅπως συμπληρώσῃ τὸ ἔργον τῶν ἐντοπίων Μουσουλμάνων. Ὁ Σακὴρ πασσᾶς, ἀναγγέλλων εἰς τοὺς κατοίκους τῆς Κρήτης τὴν ἄφιξιν τοῦ στρατοῦ, θεωρεῖ τὸν τόπον ὄχι ἐν ἐπαναστατικῇ καταστάσει, ὁμολογεῖ, ὅτι ἐρεθισμὸς μεταξὺ δύο μερίδων τῶν Χριστιανῶν καὶ μεταξὺ Χριστιανῶν καὶ Τούρκων διετάραξε τὴν τάξιν, τὴν ὁποίαν ὁ αὐτοκρατορικὸς στρατὸς ἤθελε νὰ ἐπαναφέρῃ. Ἡ προκήρυξις ἐκείνη, ἥτις ἐδημοσιεύθη καὶ τὴν ὁποίαν πάντες ἐνθυμεῖσθε, λέγει ῥητῶς, ὅτι ὁ στρατὸς ἔρχεται νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν τάξιν καὶ καθησυχάσῃ τὴν ταραχὴν, ἣν τοπικὸς ἐρεθισμὸς ἐπήνεγκεν. Ὁ τουρκικὸς στρατὸς ἀνταπεκρίθη εἰς τὴν ἀποστολήν του ταύτην; ἐπανέφερε τὴν τάξιν; Ἀπεναντίας, ὁ τουρκικὸς στρατὸς, ἑνωθεὶς μετὰ τῶν Μουσουλμάνων τῆς νήσου, ἔπραξε τὰς μεγαλειτέρας βιαιοπραγίας· ὁ τουρκικὸς στρατὸς προέβη εἰς δηώσεις, εἰς βάσανα, εἰς σφαγὰς, εἰς μαρτύρια, τὸ δὲ λεγόμενον στρατιωτικὸν δικαστήριον, ὡς ἄλλο δικαστήριον τῆς ἱερᾶς ἐξετάσεως, συνέλαβε καὶ κατεδίκασε σωρείαν Χριστιανῶν, κεκλεισμένων τῶν θυρῶν, ἄνευ οὐδεμιᾶς διαδικασίας, ἄνευ οὐδεμιᾶς ὑπερασπίσεως. Οἰκτρὸν θέαμα παρουσιάζεται ἀπό τινων μηνῶν εἰς τὰς ὄψεις τῆς πεπολισμένης Εὐρώπης. Αἱ συμβουλαὶ καὶ αἱ νουθεσίαι τῶν Μεγάλων Δυνάμεων δὲν ἴσχυσαν παρὰ τῷ Σουλτάνῳ, ἀλλὰ προετιμήθη ἡ θέλησις καὶ ἡ ἐπιθυμία τῶν Μουσουλμάνων τῆς Κρήτης, οἱ ὁποῖοι ἐζήτουν πλήρη ἐξόντωσιν τῶν Χριστιανῶν. Εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ Σουλτάνος διὰ τοῦ φιρμανίου νὰ καταλύσῃ τὸ καθεστὸς πολίτευμα; Ὄχι! Ἡ Κρήτη δὲν διῳκεῖτο ὡς ἐπαρχία Ὀθωμανικὴ, διῳκεῖτο ὑπὸ πολίτευμα, συνομολογηθὲν μεταξὺ αὐτῆς καὶ τοῦ κυριάρχου, τὸ ὁποῖον Εὐρωπαϊκὸν Συνέδριον συνέστησε καὶ διὰ τὸ ὁποῖον αἱ Μεγάλαι Δυνάμεις ἠγγυήθησαν. Ἡ σύμβασις τῆς Χαλέπας ἐν τέλει ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οἱ ὑποφαινόμενοι ἐν ὀνόματι καὶ κατ’ ἐντολὴν τῆς Γεν. Συνελεύσεως τῶν Χριστιανῶν τῆς Κρήτης ἀποδεχόμεθα τὰς ἀνωτέρω τροποποιήσεις, συζητηθείσας καὶ κοινοποιηθείσας ἡμῖν παρὰ τῆς Α. Ἐξοχότητος τοῦ αὐτοκρατορικοῦ ἀπεσταλμένου Γαζῆ Ἀχμὲτ Μουκτὰρ πασσᾶ, παρόντων καὶ τῶν Α. Ἐξοχοτήτων τοῦ Γεν. Διοικητοῦ Κωστάκη πασσᾶ, Καλὴμ Ἐφένδη καὶ τοῦ κ. Θωμᾶ Σάνδουϊθ, προξένου τῆς Α. Βρεττανικῆς Μεγαλειότητος ἐν Χανίοις. Οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Γεν. τῶν Κρητῶν Συνελεύσεως». Παρατηρεῖτε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι συνωμολογήθη σύμβασις μεταξὺ τοῦ κυριάρχου καὶ τῶν Χριστιανῶν τῆς Κρήτης, καὶ ἡ σύμβασις αὕτη συνωμολογήθη συνεπείᾳ τῆς Βερολινείου συνθήκης καὶ ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ Προξένου τῆς Ἀγγλίας, ὡς ἀντιπροσώπου, οὕτως εἰπεῖν, ἐγγυωμένου τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συνθήκης ἐκείνης. Ἀπέναντι τοιαύτης καταστάσεως εἶχε δικαίωμα ἡ Πύλη νὰ καταργήσῃ τὴν σύμβασιν ἐκείνην, νὰ ἀφαιρέσῃ τὰ προνόμια, τὰ ὁποῖα οἱ Χριστιανοὶ ἀπέκτησαν δι’ αὐτῆς, καὶ αὐθαιρέτως νὰ ἐπαναφέρῃ τὴν διοίκησιν, ἥτις ἰσχύει εἰς τὴν Καππαδοκίαν καὶ τὰς λοιπὰς ἐπαρχίας τῆς Ἀνατολῆς; Δὲν ὀφείλει τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος, δὲν ὀφείλει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὄχι νὰ διαμαρτυρηθῇ, διότι αἱ διαμαρτυρήσεις δὲν ἔχουσιν ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ νὰ σηκώσῃ τὸ χειρόκτιον, τὸ ὁποῖον μᾶς ῥίπτει ἡ Τουρκία; Εἴμεθα ὑπόχρεοι ἡμεῖς νὰ ἀκούσωμεν τὰς γινομένας παραινέσεις καὶ τὰς διδομένας συμβουλὰς, ἵνα μὴ διαταράξωμεν τὴν εἰρήνην τῆς Εὐρώπης, ἐνῷ οἱ ἰσχυροὶ ἀδιαφοροῦσι πρὸς τὸ δυστύχημα ἡμῶν, δὲν συγκινοῦνται ἀπέναντι τοιούτων αὐθαιρεσιῶν, τὰς ὁποίας εἰς ἀπόλυτος δεσπότης διαπράττει ἐν τῷ μέσῳ τῆς Εὐρώπης, ὑπὸ τὰ ὄμματα τοῦ πεπολιτισμένου κόσμου; Ἡ ὑποχρέωσις, ἡ ὁποία μᾶς ἐπιβάλλεται, ἡ σκέψις, εἰς τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ προσηλωθῶμεν, ἡ ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν, εἶναι, νὰ ἀπαντήσωμεν καταλλήλως εἰς τὸ αὐτοκρατορικὸν φιρμάνιον, τὸ ὁποῖον ἀπὸ τοῦ ὕψους τοῦ Γιλδὶζ μᾶς ἐῤῥίφθη. Ἐν ὀνόματι τῶν πρὸς τὸν Ἑλληνισμὸν ὑποχρεώσεών μας, δὲν πρέπει νὰ ἀναγνωρίσωμεν εἰς τὸν κατακτητὴν τὸ δικαίωμα, νὰ καταπατῇ τὰ προνόμια τῶν Χριστιανῶν, νὰ παραβιάζῃ τὰ συμπεφωνημένα, καὶ χάριν τοῦ Ὀθωμανικοῦ στοιχείου νὰ κηρύττῃ τὴν καταστροφὴν τῶν Χριστιανῶν ὑπηκόων του, ἐν ἐποχῇ, κατὰ τὴν ὁποίαν αἱ ἐλευθερίαι τῶν λαῶν ὁσημέραι καθίστανται σεβασταί. Πρέπει νὰ ἐννοήσῃ ἡ Α. Μ. ὁ Σουλτάνος, ὅτι αἱ Ἑλληνικαὶ ἐπαρχίαι, τὰς ὁποίας προσωρινῶς κρατεῖ ὡς παρακαταθήκην, δὲν ἔπαυσαν νὰ ὦσι τὸ ἀντικείμενον τῆς ἰδιαιτέρας μερίμνης τῆς μητρὸς αὐτῶν Ἑλλάδος. Ἡμεῖς δὲ μίαν φωνὴν πρέπει πάντες νὰ ἐκφέρωμεν, μίαν θέλησιν πρέπει νὰ ἐκφράσωμεν, ὅτι ἐν οὐδεμιᾷ περιπτώσει θέλομεν θεωρήσει μετ’ ἀδιαφορίας πραξικόπημα, ὁποῖον πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν ἡμῶν ἐξετελέσθη. Ἡ Κρήτη, ἐπαναστατοῦσα, θέλει τείνει πρὸς τὴν μητέρα Ἑλλάδα τὴν δεξιὰν, τὴν ὁποίαν θὰ σφίγξωμεν, καὶ θὰ ὁρκισθῶμεν, ὅτι τὰ μέσα, τὰς δυνάμεις καὶ τὴν ζωὴν ἡμῶν θέλομεν προσφέρει, ὅπως ὑποστηρίξωμεν εὐγενῆ ἀγῶνα ἀδελφῶν, τὸν ὁποῖον θέλει σεβασθῆ καὶ ἀναγνωρίσει ὁλόκληρος ἡ Εὐρώπη. (Εὖγε! ἑκατέρωθεν).

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ἔχει τὸν λόγον. Μεταβαίνομεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀτελείας τοῦ εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐξαγομένου οἴνου. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ὡσαύτως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑξῆς νομοσχέδια: Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ᾼΡΛΘʹ νόμου περὶ ἀτελείας τῶν εἰσαγομένων διὰ τῆς μεθορίου γραμμῆς κτηνῶν κλπ. Περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων διὰ τὸ ἔτος 1890. Περὶ μεταῤῥυθμίσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τῶν παγίων φορολογικῶν νόμων).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως γεωργικοῦ σταθμοῦ.

§64ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν, ἐν ᾗ τὸ πρῶτον συνεζητήθη τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καὶ κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην συζητεῖται, ἀπαντῶν διὰ βραχέων εἰς τὸν κ. ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας Βουλευτὴν, εἶπον, ὅτι ἀναγνωρίζομεν πάντες, ὅτι ἕνα ἔχομεν σκοπὸν, ἱδρύοντες τὰ σχολεῖα καὶ τοὺς σταθμοὺς, τὴν πρακτικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν γεωργῶν, τὴν πρακτικὴν ἐκπαίδευσιν τῶν νέων, τῶν εἰσαγομένων εἰς τὸ στάδιον τὸ γεωργικὸν, διαφωνοῦμεν δὲ μόνον περὶ τὸ εἶδος τῶν ἱδρυμάτων, δι’ ὧν θὰ φθάσωμεν εἰς τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα. Εἶπον τότε, ὅτι ἡ μέχρι τοῦδε ἀποκτηθεῖσα ἐν Ἑλλάδι πεῖρα δὲν ἦτο τοιαύτη, ὥστε νὰ δικαιολογήσῃ, κατὰ τὴν πρὸ δύο ἐτῶν εἰσαγωγὴν τοῦ ἰσχύοντος περὶ γεωργικῶν σχολείων νόμου, δὲν ἦτο λέγω τοιαύτη, ὥστε νὰ πείσῃ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν ἀδιστάκτως καὶ θετικῶς, ὅτι τὰ προτεινόμενα ἦσαν προωρισμένα εἰς πλήρη ἐπιτυχίαν· ἐφαίνετο μὲν πιθανὴ ἡ ἐπιτυχία τῶν προτεινομένων σχολείων, ἀλλ’ ἐκ τῶν προτέρων, ἐστερημένοι πείρας, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν αὐτήν. Καὶ τότε εἶχε λεχθῆ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἵδρυσις σταθμῶν προεμηνύετο προσεχὴς, διότι διὰ τῶν γεωργικῶν σταθμῶν ἤθελεν ἐπιτευχθῆ ἡ ἀνάπτυξις τῶν γεωργικῶν γνώσεων παρὰ τοῖς γεωργικοῖς πληθυσμοῖς. Οὗτοι, ἔχοντες ἤδη τὴν πεῖραν, ὡς ἐργαζόμενοι τὴν γῆν, διὰ τῶν συμβουλῶν καὶ τῶν ὁδηγιῶν, ἃς ἐν τοῖς σταθμοῖς ἤθελον λαμβάνει, ἐκ τῶν πειραμάτων, ἅτινα ἐν αὐτοῖς ἤθελον γίνεσθαι, ἤθελον δυνηθῆ νὰ προαχθῶσιν ἓν βῆμα πρὸς τὰ πρόσω εἰς τὴν γεωργικὴν ἀνάπτυξιν. Ἡ ἔκτοτε ἀποκτηθεῖσα πεῖρα, εἶπον πρὸ ὀλίγου, δὲν ὑπῆρξεν ἀρκούντως μακρὰ, ὥστε νὰ βεβαιώσωμεν, ὅτι ἐπέτυχε τὸ σύστημα τῶν ἱδρυθέντων γεωργικῶν σχολείων, τὸ εἰσαχθὲν διὰ τοῦ νόμου, τοῦ νῦν ἰσχύοντος, ὑπῆρξεν ὅμως ἱκανή, ὅπως παράσχῃ εἰς ἡμᾶς ἐλπίδας περὶ ἐπιτυχίας ἐν προσεχεῖ μέλλοντι, ἂν μάλιστα σὺν τῷ χρόνῳ ἐπέλθωσιν αἱ ἀναγκαῖαι τροποποιήσεις καὶ βελτιώσεις. Τὰ σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἵδρυσεν ὁ νόμος τοῦ 1887, ἐξ ἀρχῆς ἐκρίθη, ὅτι ἔδει νὰ ἔχωσι χαρακτῆρα κυρίως πρακτικόν· εἶναι σχολαὶ μᾶλλον πρακτικαὶ ἢ θεωρητικαὶ, ἐν αἷς ἡ διδασκαλία ἡ γεωργικὴ κατὰ τὸ πλεῖστον γίνεται ἐν ἐφαρμογῇ, κατὰ δεύτερον δὲ λόγον ἐπιστημονική. Διὰ τῶν σχολείων τούτων ἐπεδιώχθη ἡ παροχὴ γνώσεων ἐφηρμοσμένης καλλιεργείας εἰς τὰ τέκνα τῶν κτηματιῶν. Ἐπεδιώχθησαν ἐν τοῖς σχολείοις δοκιμαὶ ἐπὶ γαιῶν, ἀνηκουσῶν εἰς αὐτά, ἐπεδιώχθη ἡ εἰσαγωγὴ καὶ διάδοσις ἐργαλείων τελειοτέρων, παραλαμβανομένων ἐκ τῶν χωρῶν τῶν μᾶλλον προωδευμένων ἐν τῇ γεωργίᾳ, ἐπεδιώχθη τέλος ἡ εἰσαγωγὴ, ἡ διάδοσις καὶ βελτίωσις σπανίων καὶ ἐκλεκτῶν φυτῶν. Τί ἀπέδειξεν ἡ μέχρι τοῦδε ἐφαρμογὴ ἐπὶ ἓν μὲν ἔτος ὁλόκληρον ἐν τῷ σχολείῳ τῶν Ἀθηνῶν, ἐπὶ ἓν δὲ περίπου ἔτος ἐν Ἀϊδινίῳ; Πρῶτον ἀπέδειξεν, ὅτι οἱ φόβοι, οἱ φόβοι ἰδίως οἱ ἐκδηλωθέντες κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νόμου τοῦ 1887, περὶ τοῦ ὅτι εἰς τὰ σχολεῖα ταῦτα δὲν ἤθελον εἰσαχθῆ υἱοὶ γεωργῶν, υἱοὶ κτηματιῶν, ἀλλ’ ἤθελον τὰ σχολεῖα κατασταθῆ καταφύγια νέων, ἀποτυγχανόντων ἐν ταῖς γυμνασιακαῖς σπουδαῖς καὶ ἐπιδιωκόντων δι’ εὐκόλου τινός τρόπου εὕρεσιν σταδίου προσοδοφόρου, ἀπεδείχθη, ὅτι οἱ φόβοι τῆς τε Κυβερνήσεως, τῆς εἰσαγαγούσης τὸν νόμον, καὶ τοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν εἰσηγητοῦ αὐτοῦ, καὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τῆς ἀγορευσάσης διά τινων τῶν μελῶν αὐτῆς, ὅτι οἱ φόβοι ἐκεῖνοι ὑπῆρξαν ὑπερβολικοί. Οἱ πίνακες, τοὺς ὁποίους ἔχομεν ἐνταῦθα, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι οἱ μαθηταὶ τῶν δύο σχολείων, οἵτινες ἀνέρχονται ἐν ὅλῳ εἰς 55, ἀνήκουσιν εἰς γεωργικὰς καὶ κτηματικὰς οἰκογενείας, καὶ ἔδειξαν διὰ τῆς ἐπιμελείας αὑτῶν, ὅτι εἰσῆλθον ἐκεῖ, ὄχι διότι ἀπετύγχανον ἐν ἄλλῳ σταδίῳ, ἢ διότι ἐζήτουν νὰ εὕρωσι πρόχειρον πόρον, ἀλλ’ ὅπως διδαχθέντες χρησιμεύσωσιν ἔπειτα εἰς τὰς ἑστίας αὑτῶν ὡς γεωργοὶ τελειότεροι εἰς καλλιέργειαν τῶν κτημάτων τῶν γονέων καὶ τῶν ἰδίων ἑαυτῶν. Ἀλλ’ ἡ ἐν τῇ σχολῇ κατάρτισις τῶν νέων τούτων δὲν θέλει μόνον χρησιμεύσει εἰς τὴν προαγωγὴν τῆς καλιεργείας τῶν οἰκογενειακῶν αὐτῶν κτημάτων, ἢ τῶν κτημάτων, εἰς ἃ οὗτοι θέλουσι προσλαμβάνεσθαι ἐπὶ μισθῷ ἀνὰ τὴν Ἑλλάδα· οἱ νέοι οὗτοι θέλουσι παράσχει εἰς ἡμᾶς αὐτὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπιδιώκει ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, δηλ. τοὺς καταλλήλους ἐργοδηγοὺς πρὸς ἵδρυσιν καθ’ ἅπασαν τὴν Ἑλλάδα τῶν πολυαρίθμων ἐκείνων σταθμῶν, εἰς τοὺς ὁποίους νομίζει ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ἀπαιτοῦνται εὐθὺς ἀμέσως 150 ἐργοδηγοί· σήμερον ἡ εὕρεσις ἁρμοδίων διδασκάλων πρακτικῆς γεωργίας ἐν τοῖς γεωργικοῖς σχολείοις, διδασκάλων, τοὺς ὁποίους ὁ νόμος αὐτὸς ἀπαιτεῖ εἰς ἱκανὸν ἀριθμὸν, ἡ εὕρεσις λέγω τοιούτων διδασκάλων εἶναι δυσκολωτάτη, ἀναγκαζόμεθα δὲ νὰ προσφεύγωμεν εἰς τοὺς ὀλίγους ἐκείνους πρακτικοὺς ἄνδρας, οἵτινες ἐπὶ ἔτη ἱκανὰ συνέπεσε νὰ ἐπιστατήσωσιν ἐν κτήμασι καὶ ἐκ τῆς ἐργασίας ταύτης ν’ ἀποκτήσωσι γνώσεις τινὰς, δυναμένας νὰ χρησιμοποιηθῶσιν εἰς τὸ ἔργον, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσάγομεν αὐτούς. Ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν τριῶν ἐτῶν θέλομεν ἀποδώσει εἰς τὸ Κράτος τοὺς ἀποφοίτους τῶν σχολείων τούτων ἑτοίμους ἐργοδηγοὺς, ὅπως εἰς τοὺς σταθμούς, τοὺς ὁποίους θέλομεν σὺν τῷ χρόνῳ δυνηθῆ νὰ ἱδρύσωμεν, χρησιμοποιήσωμεν αὐτοὺς εἰς τὴν καθοδήγησιν τῶν γεωργῶν πρὸς ἀνάπτυξιν τῶν γεωργικῶν αὐτῶν ἐργασιῶν. Καὶ ἰδοὺ εἷς πρακτικὸς σκοπὸς, ἐπιτυγχανόμενος διὰ τῶν σχολείων, τὰ ὁποῖα ἔψεξεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος, σκοπὸς πρακτικώτατος, ὅστις ἀποδεικνύεται, ὅτι ἀμέσως ἐπιτυγχάνεται, κατὰ τὴν ἐπὶ τῷ τέλει τοῦ ἔτους ὑποβληθεῖσαν ἔκθεσιν τοῦ Διευθυντοῦ τῆς ἐνταῦθα σχολῆς καὶ τμηματάρχου ἐπὶ τῆς γεωργίας, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπ’ ὄψει. Βλέπετε, ὅτι ἤδη ἐν ἀμφοτέραις ταῖς σχολαῖς εἰσήχθη καὶ λειτουργεῖ ἡ δενδροκομία· ἡ δενδροκομία διδάσκεται, ὅπως καὶ τὰ ἄλλα μαθήματα, κυρίως μὲν ἐπὶ ὥρας καθ’ ἡμέραν πρακτικῶς, θεωρητικῶς δὲ ἐν ταῖς τρισὶν ὥραις, αἵτινες εἶναι ὡρισμέναι διὰ τὴν ἐπιστημονικὴν διδασκαλίαν. Δύο ἤδη σχολεῖα εἰσάγουσι τοὺς μαθητὰς εἰς τὴν διδασκαλίαν ταύτην, καὶ καθιστῶσιν αὐτοὺς δενδροκόμους ἐμπείρους. Κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, ἐν Ἀθήναις μὲν εἰσήχθη ἡ κηπουρικὴ, ἡ καλλιέργεια τῶν σανῶν καὶ ἡ σηροτροφία, ἐν Ἀϊδινίῳ δὲ ἡ καλλιέργεια τῶν δημητριακῶν καρπῶν ἐν γένει, ἡ ἀμπελουργία καὶ ἡ οἰνοποιΐα, διδασκόμεναι ἐν ἐφαρμογῇ, ἐπικουρικῶς δὲ καὶ δι’ ἐπιστημονικῶν μαθημάτων. Ἐντὸς δὲ τοῦ ἔτους τοῦ τρέχοντος εἰσάγονται, ἐν μὲν Ἀθήναις ἡ καλλιέργεια τῶν δημητριακῶν καρπῶν, τῶν βιομηχανικῶν φυτῶν, ἡ ἀμπελουργία, ἡ οἰνοποιΐα, ἡ ἐλαιοκομία, ἡ κτηνοτροφία, ἐν δὲ Ἀϊδινίῳ ἡ καλλιέργεια τῶν βιομηχανικῶν φυτῶν, ἡ σηροτροφία, ἡ κτηνοτροφία καὶ ἡ τυροκομία. Κατὰ τὸ ἔτος τὸ λῆξαν τὸ σχολεῖον τῶν Ἀθηνῶν, πληρῶσαν ἕνα τῶν πρώτων αὐτοῦ σκοπῶν, εἰσήγαγεν ἐργαλεῖα ἐξ Ἀμερικῆς, τὰ ὁποῖα ἀπεδείχθησαν ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν τελειότερα τῶν νῦν ἐν Ἑλλάδι λειτουργούντων εὐρωπαϊκῶν ἐργαλείων, κατὰ τὰς βεβαιώσεις τοῦ Διευθυντοῦ τῆς σχολῆς. Τὰ ἐργαλεῖα ταῦτα, τὰ ἐξ Ἀμερικῆς, εἶναι καὶ εὐωνότερα τῶν ἐνταῦθα καὶ λειτουργοῦσι τελειότερον, ἰδίως δὲ τὰ ἄροτρα, τὰ ὁποῖα τοσοῦτον ἀπεδείχθησαν λυσιτελῆ εἰς τὴν καλλιέργειαν ἐνταῦθα διά τε τὴν ἁπλότητα, τὴν ἐλαφρότητα καὶ τὴν στερεότητα, ὥστε ἤδη κτηματίαι τινὲς ἐζήτησαν παρὰ τῆς σχολῆς νὰ προμηθεύσῃ αὐτοῖς τοιαῦτα ἐργαλεῖα. Ἐλπίζεται δὲ, ὅτι διὰ τῆς ἐν Ἀττικῇ χρήσεως θέλουσι διαδοθῆ γενικῶς, πρὸς ὄφελος τῆς γεωργίας. Κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ἐπὶ τῇ εἰσηγήσει τοῦ ἐν Φιλιππουπόλει Γενικοῦ Προξένου, καταδείξαντος τὰς ὠφελείας, ἃς καρποῦται ἡ Ἀνατολικὴ Ῥωμυλία καὶ ἡ Βουλγαρία ἐκ τῆς καλλιεργείας τῶν ῥόδων καὶ τῆς ἐξαγωγῆς ῥοδελαίου, ἐγένοντο δοκιμαὶ παραγωγῆς τοιούτου ῥοδελαίου ἐκ δύο εἰδῶν ῥοδωνιῶν, καλλιεργουμένων ἐν τῷ τόπῳ, καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐργασίας ταύτης, ὑποβληθέντα εἰς ἀνάλυσιν ἐν τε Γερμανίᾳ καὶ Γαλλίᾳ, ἀπέδειξαν, ὅτι ἐν Ἑλλάδι δύναται νὰ παραχθῇ διὰ τῆς αὐτῆς περίπου δαπάνης ῥοδέλαιον τῆς αὐτῆς ποιότητος καὶ κατά τινα χαρακτῆρα ἴσως ἀνωτέρας τοῦ ῥοδελαίου τοῦ παραγομένου ἐν Ἀνατολικῇ Ῥωμυλίᾳ καὶ εἰσάγοντος εἰς αὐτὴν εἰσόδημα σπουδαῖον. Ἡ σηροτροφία ἐν Ἀθήναις ἐδιδάχθη κανονικῶς ἐν τῷ σχολείῳ ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ σχολείου καὶ τοῦ Ὑποδιευθυντοῦ. Οἱ μαθηταὶ εἰσήχθησαν εἰς τὴν μελέτην τῆς παραγωγῆς σπόρου κουκουλίων, ἀπηλλαγμένου τῆς γνωστῆς ἀσθενείας, κατὰ τὸ σύστημα τοῦ Pasteur· ἡ μικροσκόπησις γίνεται κανονικῶς, καὶ ὁ μεταβαίνων εἰς τὴν σχολὴν θέλει ἴδει, ὅτι οἱ μαθηταὶ αὐτῆς παρεσκευάσθησαν ἐπιμελῶς εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην, ἐξ ἧς ἀσφαλίζεται ἡ σηροτροφία ἐν Ἑλλάδι. Οὗτοι εἶναι οἱ πρῶτοι καρποὶ, τοὺς ὁποίους ἐκ τῶν σχολῶν, τῶν ἄρτι ἱδρυθεισῶν, ἀπεκομίσαμεν ἐν ἑνὶ ἔτει. Οἱ καρποὶ οὗτοι βεβαίως δὲν εἶναι ἀρκετοὶ, ὅπως πεισθῶμεν, ὅτι αἱ σχολαὶ, ὅπως ὠργανίσθησαν, εἶναι οἷαι δέον ὁριστικῶς νὰ ὑπάρχωσιν ἐν Ἑλλάδι, ἀλλ’ εἶναι ἱκανοὶ, ἵνα ἐνθαῤῥύνωσιν ἡμᾶς, ὅτι δὲν ἀπετύχομεν ἐν τῇ πρώτῃ δοκιμῇ. Σήμερον, μετὰ τὴν ἵδρυσιν τῶν δύο τούτων σχολῶν, καὶ μὴ δυνάμενοι ἔτι νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἵδρυσιν τῆς ἐν Τίρυνθι σχολῆς, ἥτις προβλέπεται ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ ἰσχύοντος, οὐ μόνον διότι ὑπάρχει ἔλλειψις διδασκάλων πρὸς καταρτισμὸν αὐτῆς, ἀλλὰ καὶ διότι οἱ πόροι τοῦ κληροδοτήματος δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς, προβαίνομεν εἰς πρότασιν, ὅπως ἱδρυθῇ σταθμὸς γεωργικός, ὁ πρῶτος ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, ἐξ ἧς κατάγεται ὁ ἀείμνηστος Τριανταφυλλίδης· διὰ τῆς ἱδρύσεως τοῦ σταθμοῦ τούτου ἐγκαινίζομεν τὸν ἕτερον τῶν δύο τρόπων, οἵτινες ἐκρίθησαν χρήσιμοι πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς γεωργίας ἐν Ἑλλάδι, ἐπιτυγχάνομεν δηλ. τὴν ἀνάπτυξιν αὐτῶν τούτων τῶν γεωργῶν ἐν ταῖς ἑστίαις αὐτῶν. Τῶν σταθμῶν τὰ πλεονεκτήματα ἀνεπτύχθησαν ἤδη καὶ ὑπὸ τοῦ ἐντίμου ἐξ Ἄρτης Βουλευτοῦ καὶ ὑπὸ τοῦ ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, καὶ ἤθελεν εἶσθαι περιττὸν νὰ φέρω καὶ ἐγὼ ἐπ’ αὐτῶν ἐπὶ μακρὸν τὸν λόγον. Οἱ σταθμοὶ θέτουσι τοὺς γεωργοὺς εἰς συνάφειαν πρὸς τοὺς ἐν αὐτοῖς τεταγμένους εἰδικοὺς ἄνδρας, προσεγγίζουσι τοὺς γεωργοὺς πρὸς τοὺς ἄνδρας τούτους, τοῖς ἐπιτρέπουσι νὰ λαμβάνωσι παρ’ αὐτῶν συμβουλάς, ἐπιτρέπουσιν εἰς αὐτοὺς νὰ παρίστανται καὶ διεξάγωσι δοκιμὰς ἐν τοῖς σταθμοῖς, καὶ ἀναλύσεις χημικάς, ὁσάκις ὑπάρχει ἀνάγκη, ἐπιτρέπουσιν εἰς τοὺς διευθυντὰς τῶν σταθμῶν νὰ μεταβαίνωσιν ἐπὶ τόπου καὶ καθοδηγῶσι τοὺς γεωργοὺς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων αὐτῶν, καὶ ἐκ τούτου μεταδίδουσιν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν τάξιν τῶν καλλιεργούντων τὴν γῆν τὰς γνώσεις ἐκείνας, τὰς ὁποίας, πρακτικῶς κατὰ παράδοσιν ἐξασκοῦντες τὸ ἔργον, ἀδύνατον ἐκεῖ νὰ ἔχωσιν. Οἱ σταθμοὶ ἐν Ἑλλάδι, ὅπως ἐπιδιώκομεν αὐτούς, εἶναι πολὺ ἁπλούστεροι ἢ οἱ ἀλλαχοῦ, διότι ἐνταῦθα καὶ ἡ ἀνάπτυξις τῆς γεωργίας εἶναι ἐλαχίστη. Ἡμεῖς διὰ τοῦ νομοσχεδίου λαμβάνομεν σταθμούς, δι’ ὧν ἁπλῶς θέλει ἐπιτευχθῆ ἡ ἐπὶ τὰ πρόσω κίνησις τῆς γεωργίας· οἱ σταθμοὶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους καὶ ὀλιγοδάπανοι εἶναι καὶ εὐεπίτευκτοι, ἂν δὲν ἀπαιτήσωμεν διὰ μιᾶς πολλοὺς νὰ ἱδρύσωμεν, διότι δι’ ἕνα ἢ δύο σταθμοὺς δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν προσωπικόν, εἰ καὶ μετά τινος δυσκολίας. Οἱ σταθμοὶ θέλουσι χρησιμεύσει νὰ ἀναπτύξωμεν πρακτικῶς ἐν αὐτῇ τῇ διδασκαλίᾳ τοὺς ἐν τῇ Ἑσπερίᾳ ἐπιστημονικῶς μορφωθέντας νέους ἡμῶν γεωπόνους, διότι οἱ πλεῖστοι τῶν ἡμετέρων, τῶν μεταβάντων εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν ἐπὶ σπουδαῖς τοιαύταις, ἐπανῆλθον ἀτελεῖς περὶ τὸ πρακτικὸν μέρος, εἰς ὃ δὲν δίδεται αὐτοῖς ὁ καιρὸς νὰ ἐπιδοθῶσιν ἐφ’ ἱκανόν. Τὸ νομοσχέδιον προτείνει τὴν ἵδρυσιν σταθμοῦ, ὡς εἶπον, ἐν τῇ γενεθλίῳ χώρᾳ τοῦ ἀειμνήστου Τριανταφυλλίδου, ἀλλ’ ἡ ὑπηρεσία μετὰ τὴν ὑποβολὴν αὐτοῦ ἐπείσθη, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἱδρύσωμεν καὶ δεύτερον σταθμὸν ἐν Τίρυνθι, μέχρις οὗ κατορθωθῇ ἡ ἐκεῖ ἵδρυσις τῆς Γεωργικῆς σχολῆς. Οἱ τόκοι τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος ἐπαρκοῦσιν εἰς τοῦτο, διότι ἐκ τοῦ πίνακος φαίνεται, ὅτι καὶ περίσσευμα θὰ ὑπάρξῃ.

§65ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε πόσον εἶναι κατ’ ἔτος;

§66ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ κεφάλαιον τοῦ κληροδοτήματος ἀναβαίνει σήμερον, μετὰ συγκεφαλαίωσιν τῶν τόκων, εἰς 1½ ἑκατομμύριον, ἐκτιμωμένων τῶν μετοχῶν τῆς Τραπέζης καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐλήφθησαν, ἂν ὅμως κατὰ τὴν σήμερον ἀξίαν ἐκτιμηθῶσιν, ὑπερβαίνει καὶ τὰ δύο ἑκατομμύρια. Σήμερον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον εὑρίσκονται κατατεθειμένα τὰ ἑξῆς ποσά. (Ἀναγινώσκει). Ταῦτα μένουσι παρὰ τῷ Κεντρικῷ Ταμείῳ, λαμβάνεται δὲ πρόνοια, ὅπως κατασταθῶσι τοκοφόρα.

§67Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ καθ’ ὅλον αὐτὸ τὸ διάστημα ἔμενον ἀργὰ τὰ κεφάλαια ταῦτα;

§68ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀφ’ ὅτου κατετέθησαν εἰς τὸ ταμεῖον, ἔμενον ἀργά.

§69ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀπὸ ποίας ἐποχῆς μένουσιν ἀργά;

§70ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπὸ ἑνὸς ἢ καὶ ἑνὸς καὶ ½ ἴσως ἔτους. Ὅτι λοιπὸν οἱ τόκοι τοῦ κληροδοτήματος ἐπαρκοῦσιν εἰς τὴν συντήρησιν καὶ δευτέρου σχολείου, εἶναι βέβαιον· οἱ τόκοι τοῦ κληροδοτήματος, οἱ μὲν τοῦ 1886 προωρίσθησαν ὑπὸ τοῦ νόμου, ὅπως χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν καθίδρυσιν τῶν σχολείων, οἱ δὲ τοῦ 1887 χρησιμεύουσιν εἰς τὴν συντήρησιν τῶν σχολείων, καὶ οὕτω καθεξῆς. Κατὰ δὲ τοὺς ὑπολογισμούς, τοὺς κατὰ προσέγγισιν, τῆς ὑπηρεσίας, ἕκαστος σταθμὸς δὲν θέλει ἀπαιτήσει δαπάνην μείζονα τῶν 12,000 δραχ. κατ’ ἔτος, εἰς προσωπικόν, εἰς συντήρησιν, εἰς ἐργάτας καὶ εἰς τακτικὰ ἔξοδα. Θέλουσι δὲ ἀποδίδει οἱ σταθμοὶ, καθὼς ἀποδίδουσι καὶ αἱ σχολαί, μέρος τῆς δαπάνης ταύτης. Εἴδετε ἐκ τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους ὑπεβάλομεν, ὅτι ἡ Σχολὴ τῶν Ἀθηνῶν κατὰ τὸ 1888 ἀπέδωκε 15,660 δραχμάς, ἐὰν δ’ ὑπολογίσητε κατὰ μέσον ὅρον τὴν ἀξίαν τῶν φυτῶν, τὰ ὁποῖα παρέσχεν εἰς τὸ Δημόσιον διὰ διαφόρους ἀνάγκας, 5819 τὸν ἀριθμὸν, ἀνὰ μίαν δραχμὴν, ἔχετε ἀξίαν 5819 δραχμῶν, δηλαδὴ ἔχετε ἐν ὅλῳ ἀπόδοσιν ὠφελείας ἐκ τῆς σχολῆς ἄνω τῶν 21,000 δραχμῶν ἐπὶ τῶν δαπανῶν τῆς συντηρήσεως.

§71Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλ’ ἐκ τῆς προσόδου ταύτης πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ ἀντίτιμον τῆς προσόδου τῶν ἀγρῶν, τὸ ὁποῖον εἰσπράττει τὸ Δημόσιον.

§72ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι, διότι κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος θέλετε παρατηρήσει, ὅτι δὲν εἰσεπράξαμέν τι ἐκ τῶν ἀγρῶν· κατὰ τὸ δεύτερον ἔτος εἴχομεν τὴν πρόσοδον τοῦ σανοῦ. Τὸ δεύτερον ἔτος εἴχομεν ἔσοδον, περιλαμβανομένων καὶ τῶν διδάκτρων, 33,000 δραχμῶν, δηλαδὴ τὸ ἥμισυ τῆς δαπάνης, τῆς γενομένης πρὸς συντήρησιν τῆς σχολῆς. Καθ’ ὃν τρόπον ἔχομεν ἔσοδα ἐκ τῶν γεωργικῶν σχολείων, κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, ἀλλ’ ἐπὶ ἥττονι λόγῳ, θέλομεν ἔχει ἔσοδα καὶ ἐκ τῶν γεωργικῶν σταθμῶν, ὥστε ἡ δαπάνη τῶν 12,000 δραχμῶν θέλει ἐλαττοῦσθαι ἐκ τῶν εἰσπράξεων, τῶν πραγματοποιηθησομένων κατὰ τὴν λειτουργίαν αὐτῶν. Ταῦτα, Κύριοι, ἔχοντες ὑπ’ ὄψει, νομίζω, ὅτι δυνάμεθα μετὰ θάῤῥους νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἱδρύσεως γεωργικοῦ σταθμοῦ ἐν τῇ γενεθλίῳ χώρᾳ τοῦ καταλιπόντος τὸ κληροδότημα ἀειμνήστου Τριανταφυλλίδου. Νομίζω δὲ, ὅτι δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν καὶ ἵδρυσιν γεωργικοῦ σταθμοῦ ἐν Τίρυνθι, μέχρις ὅτου κατορθωθῇ ἡ ἐκεῖ ἐγκατάστασις τῆς γεωργικῆς σχολῆς, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος τοῦ 1887 προβλέπει, καὶ πρὸς τοῦτο ὑποβάλλω τροπολογίαν τοῦ νομοσχεδίου, ἥτις, προστιθεμένη εἰς τὸ 1ον ἄρθρον, ὡς βʹ παράγραφος, ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ὡσαύτως ἐπιτρέπεται, ἵνα διὰ Β. Διατάγματος ἱδρυθῇ προσωρινῶς γεωργικὸς σταθμὸς ἐν Τίρυνθι, μέχρις οὗ κατασταθῇ δυνατὴ ἡ αὐτόθι ἐγκατάστασις τοῦ κατὰ τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νόμου ΑΦΜΒʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 γεωργικοῦ σχολείου». Ὑπάρχει ἐνταῦθα καὶ τροπολογία ἐπὶ τοῦ βʹ ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 3, ἥτις ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀκριβεστέραν διατύπωσιν τοῦ ἐδαφίου, καὶ τὴν ὁποίαν παραδίδω, ὅπως καὶ αὕτη τυπωθῇ μετὰ τῆς προηγουμένης. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ.118). Ταῦτα ἐνόμισα, ὅτι ἦτο ἀνάγκη νὰ εἴπω συντόμως, πρὸς ἀντίκρουσιν τῶν δισταγμῶν τῶν προσαγορευσάντων καὶ πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ νομοσχεδίου.

§73ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐπιφυλασσόμενος ν’ ἀπαντήσω κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν καὶ ἀναιρέσω τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ λεχθέντα, ὑποδείξω δὲ τὰ σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα εἶμαι σύμφωνος μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, νομίζω μόνον ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλω κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν εἶναι ἐνδεχόμενον, ν’ ἀποδεχθῇ ὁ κ. Ὑπουργός. Ἐπιθυμῶ δὲ ν’ ἀποδεχθῇ αὐτὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς, οὐχὶ ἐκ φιλοδοξίας, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐπιθυμῶ νὰ νομοθετηθῶσιν αἱ θέσεις, ἵνα οἱ νέοι, οἱ ἐπιθυμοῦντες νὰ ἐπιδοθῶσιν εἰς τὴν σπουδὴν τῆς γεωργίας, μὴ κωλύωνται ἀπὸ τὴν ἔλλειψιν σταδίου δι’ ὡρισμένων θέσεων, εἰς τὰς ὁποίας δύνανται νὰ τοποθετηθῶσιν ἐκπαιδευόμενοι. Ἡ τροπολογία μου εἶναι ὀλίγον εὐρεῖα καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 119). (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1, 2 καὶ 3).

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον. (Ἀναγινώσκεται)

§76ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 4 θέλω παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, δυνάμει τίνος νόμου ἔλαβεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν τὰ μερίσματα, τὰ ὁποῖα ἦσαν κατατεθειμένα παρ’ αὐτῇ καὶ τὰ ὁποῖα ἀνέρχονται εἰς δραχμὰς 900,000. Ἐπίσης παρακαλῶ αὐτὸν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, τί ἐννοεῖ διὰ τῆς ἐκφράσεως: «μὴ ἐπαρκούντων δὲ τῶν πόρων τούτων, τὸ Δημόσιον ἀναπληροῖ τὸ ἔλλειμμα». Θέλει τὸ Δημόσιον πληρώσει ἐκ τοῦ ἰδίου ταμείου τὸ ἔλλειμμα, καὶ ποῦ ἀναγράφεται ἐν ταῖς δαπάναις τὸ ἀναγκαῖον ποσόν;

§77ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὰ μὲν χρήματα ἀνέλαβε τὸ Δημόσιον ἀπὸ τῆς Τραπέζης, διότι αὕτη ἠρνεῖτο πλέον νὰ ἔχῃ αὐτὰ ἐπὶ τόκῳ, καὶ τούτου οὕτως ἔχοντος, βεβαίως ὀρθὸν ἦτο νὰ εἰσέλθωσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἡ δὲ διάταξις περὶ δαπάνης εἶναι διάταξις περὶ δαπάνης ἐκ τῶν πόρων τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία εὕρηται ἐν αὐτῷ τῷ νόμῳ, τῷ ἰσχύοντι σήμερον, προκειμένου περὶ γεωργικῶν σχολείων. Ὅπως ἐκεῖ ἐθεώρησεν ὁ νομοθέτης, ὅτι, ἐὰν δὲν ἐπαρκῶσιν οἱ πόροι τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος, καθῆκον ἔχει τὸ Κράτος νὰ ἔρχηται ἐπίκουρον πρὸς συντήρησιν τῶν σχολείων, οὕτω καὶ ἐνταῦθα ἐνομίσαμεν, ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν ἐπαρκῶσιν οἱ πόροι πρὸς συντήρησιν τοῦ σταθμοῦ, ὀφείλει νὰ ἔρχηται τὸ Κράτος ἐπίκουρον πρὸς τοῦτο.

§78ΡΑΛΛΗΣ. Τότε παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἐὰν ἀνεγράφησάν που αὐταὶ αἱ 900,000 δραχμαὶ, αἵτινες εἰσήχθησαν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Ἡ ἀπάντησις δὲ, ἡ δοθεῖσα ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, δὲν ἱκανοποιεῖ τὴν περιέργειάν μου, διότι ἡ Τράπεζα ἔχει πολλὰ ἄλλα κληροδοτήματα καὶ οὐδέποτε προέβαλε τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ πληρόνῃ τόκον. Ὁπωσδήποτε ἡ Τράπεζα βεβαίως θὰ ὑπέβαλεν ἓν ἔγγραφον, τὸ ἔγγραφον δ’ αὐτὸ εἶμαι πολὺ περίεργος νὰ τὸ ἴδω. Ἐπίσης δὲ πολὺ περίεργοι εἴμεθα νὰ μάθωμεν, πῶς κατωρθώθη νὰ μὴ ἀναγραφῇ ἡ εἰσαγωγὴ τοῦ ποσοῦ τούτου εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πάντα τὰ ποσὰ ἀναγράφονται, ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτής, ἐὰν τὰ ζητῇ ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τῆς χρήσεως, βεβαίως δὲν θὰ τὰ εὑρίσκῃ, ἀλλὰ θὰ τὰ εὕρῃ ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τῆς διαχειρίσεως καὶ ὡρισμένως τῆς διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων. Θέλω παρουσιάσει πάντας τοὺς λογαριασμοὺς τούτους, δεικνύοντας ὅτι εἶναι ἐγγεγραμμένα τὰ ποσὰ ἐν τοῖς βιβλίοις κανονικῶς, ὅπως πᾶσα εἴσπραξις. Τὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, οὐ μόνον ὡς πρὸς τοῦτο τὸ κεφάλαιον, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς ἄλλα κεφάλαια, διεξήχθησαν δι’ ἀλληλογραφίας. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἔλαβε μέτρον γενικὸν, ὅπως παύσῃ δίδουσα τόκον ἐπὶ τῶν χρημάτων τούτων, ὡς ἔχουσα πλεονάζοντα χρήματα. Ἡ εἰδικὴ ἐρώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ποία πρόνοια ἐλήφθη περὶ τῆς ἀναπληρώσεως τοῦ ἐλλείμματος, ἐνέχει τὴν ἀπάντησιν, διότι δὲν ὑπάρχει μέχρι τοῦδε, ὡς ἐκ τῶν λογαριασμῶν τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος καταφαίνεται, πιθανότης, ὅτι θέλει ὑπάρξει ἀνάγκη ἀναπληρώσεως ἐλλείμματος. Ἐὰν κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους προεμηνύετο ἀνεπάρκεια τῶν πόρων τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος, ληπτέον πρόνοιαν, συμφώνως πρὸς τὴν διάταξιν τοῦ γενικοῦ νόμου, ἣν ἐπαναλαμβάνει καὶ τὸ νομοσχέδιον. Ἐφ’ ὅσον ὅμως αἱ πρόσοδοι τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος ἀρκοῦσιν, οὐδεμία ἀνάγκη ὑπάρχει εἰδικῆς προνοίας.

§80ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῶν χρημάτων αὐτῶν, ἠδύνατο δὲ, ἀφοῦ εὑρίσκεται εἰς δυσχέρειαν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ν’ ἀγοράσῃ μετοχὰς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἢ χρεώγραφα δανείων. Ἀλλὰ τοιαύτην πρόνοιαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔλαβεν· ἔλαβε τὴν πρόνοιαν μόνον, πῶς νὰ κατορθώσῃ νὰ λάβῃ εἰς χεῖράς του καὶ συγκεντρώσῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον τὸ ποσὸν τῶν 900,000 δραχμῶν, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἡ Τράπεζα δὲν δέχεται πλέον τὸ ποσὸν τοῦτο ἐπὶ τόκῳ καὶ συγκεφαλαιώσει. Ἀλλ’ ὑμεῖς, εἰσαγαγόντες τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἔχετε ἓν σιωπηρὸν δάνειον, ὅπερ δὲν εἴχετε τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἀναγράψητε ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους. Δὲν ἐννοῶ αὐτὸν τὸν τρόπον τῆς διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων, ἐὰν δὲ δὲν ἔχητε σκοπὸν νὰ ἀποθαῤῥύνητε ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διαθέτουσι τὰς περιουσίας αὑτῶν ὑπὲρ σκοπῶν κοινωφελῶν, ὀφείλετε βεβαίως μέχρι κεραίας νὰ ἐκτελῆτε τὰς διατάξεις αὐτῶν.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ὑποθέτει, ὅτι τὸ Δημόσιον εἶχεν ἀνάγκην χρημάτων, ἐνῷ πάντες οἱ λογαριασμοὶ τοῦ Κράτους ἀποδεικνύουσιν, ὅτι τὸ Δημόσιον οὐδεμίαν ἔχει ἀνάγκην χρημάτων, ὅτι ἔχει περισσεύοντα χρήματα, καὶ ὅτι αἱ δυσχέρειαι, τὰς ὁποίας σήμερον αἰσθάνεται, εἶναι αἱ τῆς τοποθετήσεως τῶν περισσευόντων χρημάτων διὰ τρόπου προλαμβάνοντος ἢ μειοῦντος τὴν ἐκ τῆς ἀργίας αὐτῶν ζημίαν. Σήμερον ἔχει τὸ Δημόσιον περίσσευμα χρημάτων καὶ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ εἰς μεταλλικὸν, κινδυνεύοντα νὰ μένωσιν ἀπρόσοδα, ὅπως ἔμεινεν ἄτοκον καὶ τὸ χρῆμα τοῦ Τριανταφυλλιδείου, καίτοι ὁ χρόνος, ἐφ’ ὃν ἔμεινεν ἄτοκον τὸ χρῆμα τοῦτο, δὲν εἶναι ὅσος ἐῤῥήθη. Αὔριον, ἀφοῦ λάβω περὶ τοῦ χρόνου βεβαίας πληροφορίας, θέλω ἀνακοινώσει αὐτὰς εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ δυνάμεθα μὲν νὰ καταστήσωμεν προσοδοφόρον τὸ χρῆμα τοῦτο ἀγοράζοντες χρεώγραφα τοῦ Δημοσίου· ἀλλ’ ἐὰν παραστῇ προσεχὴς ἀνάγκη διαθέσεως τοῦ χρήματος, διατρέχομεν τὸν κίνδυνον, ἐπερχομένης τυχὸν ἐν τῷ μεταξὺ ἐκπτώσεως τῆς ἀξίας τῶν χρεωγράφων, νὰ ἴδωμεν τὴν ὠφέλειαν ἐκ τοῦ δεδουλευμένου τόκου ὑστεροῦσαν τῆς ζημίας ἐκ τῆς πωλήσεως ἐπὶ τιμῇ κατωτέρᾳ τῆς ἐφ’ ᾗ ἠγοράσθησαν. Ὑπέθεσε προσέτι ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι αἱ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατάξεις εἰσὶ νέαι. Οὐδεμία ὑπάρχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καινοτομία· πάντα τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιλαμβάνονται ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1887. Κατὰ τὸν νόμον δ’ ἐκεῖνον, δὲν ἔχουσι τὰ τοῦ κληροδοτήματος ὅπως ὑπέθεσεν ὁ κ. Βουλευτής. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 18 τοῦ νόμου ἀναγινώσκομεν, ὅτι «πρὸς οἰκοδομὴν τῶν ἀναγκαίων κτιρίων, προμήθειαν τῶν ἀναγκαιοτέρων γεωργικῶν ἐργαλείων καὶ κτηνῶν καὶ πρὸς συντήρησιν τῶν σχολείων τούτων κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος θὰ δαπανηθῇ ὁ τόκος τοῦ τελευταίου ἔτους, 1886, ἐκ τοῦ κληροδοτήματος Τριανταφυλλίδου. Ἐν ἑτέρῳ δὲ ἄρθρῳ τοῦ αὐτοῦ νόμου, τῷ 20ῷ, ἀναγινώσκομεν, ὅτι «οἱ τόκοι τοῦ κληροδοτήματος, συμπεριλαμβανομένων καὶ τῶν τοῦ ἔτους 1887, τὰ εἰσοδήματα τῶν κτημάτων τῶν σχολείων καὶ τὰ δίδακτρα τῶν μαθητευομένων θὰ χρησιμεύσωσι πρὸς συντήρησιν καὶ ἀνάπτυξιν αὐτῶν. Μὴ ἐπαρκούντων δὲ τῶν πόρων τούτων, τὸ Δημόσιον ἀναπληροῖ τὸ ἔλλειμμα». Ἑπομένως οἱ τόκοι προορίζονται ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ νόμου πρὸς τὰς δαπάνας τῶν σχολῶν. Τοῦτο ἐξετελέσαμεν, οὐδ’ ἐθίξαμεν χρῆμα ἀνῆκον εἰς τὸ κεφάλαιον. Ῥητὴ διάταξις τοῦ νόμου τοῦ 1887 ἀναγράφει ὑπὲρ τῶν σχολείων τὸ δικαίωμα, ὅπως ἀναπληρῶσιν ἐκ τοῦ Δημοσίου τὰ τυχὸν ἐλλείμματα, ἀλλ’ ἐλλείμματα δὲν ὑπάρχουσιν, ἑπομένως ὅλαι αἱ ὑποδείξεις περὶ προνοίας, ληφθείσης δῆθεν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τῆς ἄνευ τόκου κατακρατήσεως τοῦ χρήματος εἰς ἀντισήκωμα τῶν δαπανῶν, εἰς ἃς ἤθελεν ὑποβληθῆ τὸ Δημόσιον, στεροῦνται ὑποστάσεως, διότι τὸ κληροδότημα, ὅπως σήμερον εἶναι κεκανονισμένα τὰ κατ’ αὐτό, ἀφίνει περισσεύματα. Ἡ περὶ ἀναπληρώσεως ἐνδεχομένου ἐλλείμματος διάταξις τοῦ ἄρθρου περιελήφθη ὡς ἐκ περισσοῦ, χάριν τοῦ ἀρτίου, χάριν τοῦ ἀσφαλοῦς. Δὲν προβλέπει ὁ νόμος τὴν ὕπαρξιν ἐλλείμματος, ἀφορῶν ὅμως εἰς ἐνδεχόμενα ἀπρόοπτα, προνοεῖ, ὅπως τὸ κεφάλαιον μένῃ πάντως ἄθικτον, πληρουμένων συνάμα πασῶν τῶν ἀναγκῶν τοῦ σχολείου. Θέλομεν σπεύσει νὰ ὑποβάλωμεν ἐν πρώτῃ εὐκαιρίᾳ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησαν οἱ κ. Βουλευταί, τουτέστιν ἀπὸ πότε ἀπεδόθη τὸ χρῆμα παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διὰ τίνος ἐγγράφου ἡ Τράπεζα ἐδήλωσεν, ὅτι παύει ἀποδίδουσα τόκον ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου ἐκείνου, καὶ ἐν γένει πάντα τ’ ἀφορῶντα εἰς τὴν πρόσοδον τῶν χρημάτων τούτων, μεινάντων προσωρινῶς ἀτόκων, ὡς ἐκ τοῦ φόβου μή, διατιθεμένων αὐτῶν εἰς ἀγορὰν χρεωγράφων χρεωλυτικῶν ἢ παγίων δανείων, παρίστατο προσεχὴς ἀνάγκη πωλήσεως τῶν χρεωγράφων ἐπὶ ζημίᾳ ὑπερτέρᾳ ἴσως πάσης τῆς ἐκ τοῦ τόκου ὠφελείας.

§82Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὀφείλω νὰ ζητήσω τὴν διόρθωσιν ἰσχυρισμοῦ τινος, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προέβαλε. Πρὸ μικροῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔλεγεν, ὅτι ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαθέσῃ καὶ τὰ κεφάλαια τοῦ κληροδοτήματος τούτου, καὶ πρὸς ἀπόδειξιν ἀνέγνω διάταξίν τινα τοῦ νόμου, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ διαθέσῃ τὰ κεφάλαια. Πρέπει ἐν τούτοις νὰ ἐξηγήσωμεν, τί ἐννοοῦμεν λέγοντες κεφάλαιον. Ἐὰν κεφάλαιον ἦναι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁ μακαρίτης Τριανταφυλλίδης κατέλιπεν εἰς τὸ Κράτος, ἤτοι τὸ ποσὸν τῶν 700,000 δραχμῶν, τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνῆλθεν ἤδη εἰς 2,000,000 δραχμῶν, ὡς ἔλεγε πρὸ ὀλίγου ὁ κ. Ὑπουργός, διότι οἱ τόκοι τῶν 700,000 δραχμῶν συνεκεφαλαιώθησαν μετὰ τοῦ ἀρχικοῦ κεφαλαίου, ὡς καὶ πάντες οἱ τόκοι, οἱ μέχρι τῆς ψηφίσεως τοῦ νόμου περὶ γεωργικῶν σχολείων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σχεδὸν ἐπετίμησε τὸν κ. Ῥάλλην, διότι ἐζήτησεν ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τῆς χρήσεως τὴν πληροφορίαν περὶ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσήχθησαν εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον, ληφθέντα παρὰ τῆς Τραπέζης, καὶ δὲν ἐζήτησε τὴν πληροφορίαν, τῆς ὁποίας εἶχε ἀνάγκην, ἐν τῷ λογαριασμῷ τῆς διαχειρίσεως. Καὶ ποῖος εἶναι αὐτὸς ὁ λογαριασμός;

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ λογαριασμοὶ οὗτοι ἐδημοσιεύθησαν πέρυσι.

§84ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἔχετε δέκα ὀκτὼ μῆνας νὰ δημοσιεύσητε τὸν ἰσολογισμὸν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη ἄλλο τι προσέτι, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθόν, ὅτι ἐκράτησεν ἀδιαθέτους τὰς 900,000 δραχμῶν ἐν τῷ Κεντρικῷ Ταμείῳ, διότι ὑπέθετεν, ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ παρουσιασθῇ ἀνάγκη νὰ διαθέσῃ τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν γεωργικῶν σχολείων, ἐὰν δ’ εἶχε διαθέσει τὸ ποσὸν τοῦτο, ἤθελεν ἐκποιήσει τότε τὰ ἀγορασθέντα δι’ αὐτοῦ χρεώγραφα ἐπὶ ζημίᾳ. Ὑποθέτει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἤθελέ ποτε παρουσιασθῇ ἀνάγκη τοιαύτη, νὰ διαθέσῃ 900,000 δραχμῶν ἐντὸς τοῦ 1889, πρὸς συντήρησιν τῶν γεωργικῶν σχολείων; Τοιοῦτοι ἰσχυρισμοὶ δὲν πρέπει νὰ λέγωνται πρὸς ἡμᾶς, διότι οὗτοι εἶναι λόγοι, δὲν πρέπει νὰ προβάλλωνται εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς δικαιολογίαν τῆς πράξεως, ἡ δὲ πρᾶξίς μοι φαίνεται, ὅτι ἀποτελεῖ ἀμέλειαν περὶ τὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων χρημάτων. Ἐὰν τὰ χρήματα διέθετεν ἡ Κυβέρνησις εἰς ἀγορὰν ἐντόκων γραμματίων ἐπὶ τόκῳ 4%, ἐπρόκειτο περὶ κέρδους 72 χιλιάδων δραχμῶν, αἱ ὁποῖαι θὰ προσετίθεντο εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ κληροδοτήματος. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἀφθονίαν τῶν χρημάτων, τὴν ὁποίαν ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος παρέστησε τὴν Ἑλλάδα, ὅτι κατέστη Ἀμερικὴ, ταῦτα δὲν πρέπει νὰ λέγῃ πρὸς ἡμᾶς, διότι, ἐὰν ἔχῃ περίσσευμα, τὸ ἔχει ἐκ τοῦ δανείου, τὸ ὁποῖον δὲν διέθεσε μέχρι τοῦδε, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ διαθέσῃ, εἰμὴ εἰς ἐξόφλησιν ἄλλων χρεωλυτικῶν δανείων. Ἐὰν δὲ ἐννοῇ τὴν πίστωσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, νομίζω, ὅτι ὤφειλε νὰ ποιήσηται χρῆσιν τῆς πιστώσεως ταύτης, καὶ οὐχὶ νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ χρήματα τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος.

§85ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ἑαυτὸν προστάτην τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος κατὰ τῶν ἁρπακτικῶν διαθέσεων τῆς Κυβερνήσεως, ἐπικαλεσθεὶς δῆθεν ὅσα ἐγὼ εἶπον, ἀλλ’ ἐγὼ οὐδὲν εἶπον· ἀνέγνωσα τὸν νόμον, ὁρίζοντα περὶ τῶν τόκων τοῦ 1886 καὶ 1887, ὅτι τὸ Δημόσιον ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ διαθέσῃ αὐτοὺς ὑπὲρ τῶν ἐτησίων δαπανῶν τῶν σχολείων. Ἐπίσης παρίστησιν ἑαυτὸν ὁ κ. Βουλευτὴς προστάτην τοῦ κληροδοτήματος κατὰ τῆς ἀμελείας τῆς Κυβερνήσεως, ἐνῷ τοὐναντίον ἐκ τῆς ἐπιμελείας αὐτῆς ἐγεννήθη τὸ ἀπασχολοῦν ἡμᾶς ζήτημα· διότι ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἔλαβε τὴν ἐγκύκλιον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δηλούσης, ὅτι ἀπὸ τακτῆς διορίας τὸ χρῆμα θὰ καταστῇ ἄτοκον παρ’ αὐτῇ, ἔσπευσε νὰ λάβῃ τοῦτο, ἵνα φροντίσῃ περὶ καταστάσεως αὐτοῦ τοκοφόρου. Ἐὰν τὸ χρῆμα ἀφίετο παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἀτόκως, θὰ ὑπῆρχεν ἀμέλεια, ἀλλὰ ληφθὲν ἐγκαίρως παρὰ τοῦ Δημοσίου, ἢ ἐχρησιμοποιήθη ἐν τῇ διαχειρίσει, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δέον ν’ ἀποδοθῇ τόκος ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ὑπὲρ οὗ ἐγένετο χρῆσις αὐτοῦ, ἢ δὲν ἠδύνατο νὰ διατεθῇ χρησίμως ἐν τῇ διαχειρίσει τοῦ Δημοσίου, ὡς ἔχοντος πλεονάζοντα χρήματα. Τοῦτο συνέβη, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας εἶπεν, ὅτι κακῶς παρεκωλύθη ἐκ τοιούτου λόγου ἡ χρησιμοποίησις τῶν ἀποδοθέντων ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, διότι τὸ πλεονάζον χρῆμα δὲν προέρχεται ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἐκ δανείων, ὧν τὸ προϊὸν ἔδει νὰ διατεθῇ πρὸς ἄλλον σκοπὸν, πρὸς ὃν δὲν διετέθη. Ὅτι προῆλθεν ἐκ δανείων καὶ οὐχὶ ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους τὸ χρῆμα, τὸ περισσεῦον παρὰ τῷ Δημοσίῳ, τοῦτο εἶναι βέβαιον, διότι τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους δὲν καταλείπουσι περισσεύματα· ἀλλ’ ἔμεινεν ἀργὸν τὸ χρῆμα, μὴ δυνάμενον νὰ διατεθῇ εὐθὺς πρὸς οὓς ἦτο προωρισμένον σκοπούς. Ὠφείλομεν νὰ διαθέσωμεν ἑκατομμύρια πρὸς ἐξόφλησιν τῶν ὁμολογιῶν τῶν 60,000,000, ὅσαι δὲν παρουσιάσθησαν ἐν τῷ ἐξωτερικῷ πρὸς ἐξόφλησιν ἐντὸς τῆς διορίας, τὸ δὲ ἀντίστοιχον χρῆμα ἔμενεν ἀργόν. Θὰ ἦτο ἐπιθυμητὸν, τὸ χρῆμα τοῦτο νὰ καθίστατο προσοδοφόρον, ἕως οὗ διατεθῇ πρὸς τὴν ἐξόφλησιν τῶν ὑπολειπομένων ὁμολογιῶν, πρὸς τοῦτο δὲ χρησιμοποιοῦμεν αὐτὸ ἐν τῇ διαχειρίσει, ἀλλὰ μέγα ποσὸν μένει ἀργὸν, εἰς τοῦτο δὲ προσετέθη καὶ τὸ ἀποδοθὲν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς λογαριασμὸν τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος. Ἄν τὸ Δημόσιον μὴ ἐδέχετο τ’ ἀποδιδόμενα, θὰ ἐκράτει αὐτὰ ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀτόκως, ὑπὸ τοιοῦτον δὲ ὅρον, προτιμότερον ἦτο νὰ διαχειρίζηται αὐτὰ τὸ Δημόσιον.

§86Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἔλεγε πρὸ μικροῦ, ὅτι δὲν εὑρίσκεται τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ποιήσηται χρῆσιν εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους τῶν χρημάτων τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος τὰ ὁποῖα ὑπῆρχον εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον, διότι εἶχεν ἀφθονίαν χρημάτων. Ὅτε δὲ παρετήρησα εἰς αὐτὸν, ὅτι, ἂν ἔχῃ χρήματα, δὲν τὰ ἔχει ἐκ τῆς περισσείας τῶν ἐσόδων, ἀλλ’ ἐκ δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολόγησε πρὸς ὡρισμένον σκοπὸν, τὰ ὁποῖα δὲ δὲν ἠδύνατο νὰ χρησιμοποιήσῃ ἀλλαχοῦ ὁ Πρωθυπουργὸς, ἔλεγεν ὅτι ἐκ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους δὲν ἔχει περισσεύματα, ἀλλ’ ἐκ τῶν δανείων, τῶν ὁποίων τὸ χρῆμα, ἐπειδὴ δὲν δύναται ἀμέσως νὰ μεταχειρισθῇ, ἔχει διαθέσιμον. Ἀλλὰ δὲν ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ αὐτὸ, εἰμὴ εἰς μετατροπὴν δανείων, δὲν ἠδύνατο νὰ λάβῃ τὰ περισσεύματα, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθη δι’ ἄλλας ἀνάγκας, διότι ταῦτά εἰσι διαθέσιμα πρὸς μετατροπὴν χρεωλυτικῶν δανείων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι ἐγὼ ἠξίωσα νὰ γίνω προστάτης τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος. Ἐγὼ δὲν ἀπήτησα, εἰμὴ ὅ,τι ἠδύνατο ν’ ἀπαιτήσῃ ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν, διότι πάντες ἐνταῦθά εἰσι προστάται τοῦ κληροδοτήματος, καὶ ἔχομεν δικαίωμα ν’ ἀπευθύνωμεν παρατηρήσεις περὶ τῆς κακῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ. Δὲν εἶχεν ἀφορμὴν νὰ μὲ παραστήσῃ ὡς ἀξιοῦντά τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ ἀξιώσω, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύουσιν οἱ λόγοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ἔλεγεν, ὅτι δὲν ποιεῖται χρῆσιν τῶν τόκων, εἰμὴ κατὰ τὸ 1886. Ἀλλ’ οἱ τόκοι μέχρι τοῦδε ἀνέρχονται εἰς 900,000. Πῶς μᾶς ἔλεγεν, ὅτι τὰς 900,000 δὲν ἐφρόντισε νὰ διαθέσῃ εἰς ἀγορὰν χρεωγράφων, ἵνα ἔχῃ τόκον, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ λάβῃ ἀνάγκην διὰ τὰ γεωργικὰ σχολεῖα; Ἐγὼ δὲ ὑπεστήριξα, ὅτι τὸ περισσεῦον ποσὸν ἔπρεπε νὰ τοποθετήσῃ, ὅπως τὸ καταστήσῃ τοκοφόρον. Τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι εἶναι ἀληθῶς ἀνάγκη νὰ ἀνακηρυχθῶμεν προστάται τῆς διαχειρίσεως τοῦ κληροδοτήματος.

§87ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δύο λέξεις θὰ εἴπω ἐπὶ τῆς συζητήσεως. Ἐκ τῆς συζητήσεως προέκυψεν, ὅτι λαβοῦσα ἡ Κυβέρνησις χρήματα ἐκ τόκων τοῦ κληροδοτήματος τοῦ Τριανταφυλλιδείου, ἀντὶ νὰ τὰ καταστήσῃ τοκοφόρα, ἐνέκλεισεν αὐτὰ εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Δημοσίου, ἢ τὰ ἀφῆκεν ἀπρόσοδα ἐξ ἀμελείας, ἢ μετεχειρίσθη ταῦτα εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου, ἐκ τῶν ὁποίων προέκυψε κέρδος τόκου, τὸν ὁποῖον θὰ ἀπέτιε τὸ Δημόσιον, ἂν δὲν εἶχε τὸ χρῆμα τοῦ κληροδοτήματος. Ἐκ τούτου προκύπτει, ὅτι ἠδίκησε τὸ κληροδότημα ἡ Κυβέρνησις, κρατήσασα αὐτὸ ἐπὶ δύο ἔτη· τὸ ποσὸν δὲ τῆς ζημίας ταύτης θὰ τὸ μάθωμεν ἐκ τοῦ τυπωθησομένου πίνακος· ἀλλ’ ἐὰν ἡ ὁμολογία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἦναι ἀληθὴς, τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 900,000, ἀτόκως ἐγκλεισθείσας εἰς τὰ ταμεῖα τοῦ Κράτους. Ἐπῆλθε λοιπὸν ζημία εἰς τὸ κληροδότημα, ἐὰν ὑπολογίσωμεν πρὸς 5%, ἐπὶ δύο ἔτη, 90,000 δραχμῶν. Διότι ὁ Πρωθυπουργὸς ὤφειλε, ἔχων πεποίθησιν εἰς τὴν πίστιν τοῦ Κράτους καὶ εἰς τὴν σταθερὰν τιμὴν, ἣν ἔχουσι τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα, εὐθὺς ὡς ἔλαβε τὸ χρῆμα ἐκ τῆς Τραπέζης, νὰ διατάξῃ ν’ ἀγορασθῶσιν ἐθνικὰ χρεώγραφα. Πιστεύω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ αἰσθάνηται τύψιν συνειδήσεως, διότι ἠδίκησε τὸ κληροδότημα. Δὲν ἔχω πρόχειρον τὸ πρωτόκολλον τῆς διαθήκης, ἀλλ’ ὁ ἀείμνηστος Τριανταφυλλίδης, νομίζω, δὲν εἶχεν ἀφήσει ἢ τὸ Κράτος ἐκτελεστὴν τῆς διαθήκης του, καὶ οἱ ἐκτελεσταὶ δύνανται νὰ κινήσωσιν ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου, ὅπως ἀποτίσῃ τὴν ζημίαν ταύτην. Πιστεύω δὲ, ὅτι τούτων ἕνεκα τὴν ζημίαν θὰ θελήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ν’ ἀποτίσῃ.

§88ΡΑΛΛΗΣ. Ἠρώτησα τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διατὶ ἔλαβεν ἐκ τοῦ κληροδοτήματος 900,000 δραχμῶν καὶ ἔκαμε χρῆσιν αὐτῶν ὑπὲρ τῶν ἀναγκῶν τοῦ δημοσίου ταμείου; διατὶ ἔλαβε δάνειον σιωπηρόν; ἐκεῖνος δὲ ἀπήντησεν, ὅτι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον περιλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι νέον, ἀλλ’ ὅτι περιελαμβάνετο ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1887. Ἀλλ’ ἡ παρατήρησίς μου ἀπέβλεπεν εἰς ἕτερον θέμα· ἐγὼ τῷ ἔλεγον, ἐπὶ τίνι δικαιώματι ἔθηκε χεῖρα ἀσεβῆ ἐπὶ τοῦ κληροδοτήματος, καὶ αὐτὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι «ἡμεῖς δὲν ἐκάμαμεν χρῆσιν, διότι ἔχομεν περισσεύματα». Ἀλλὰ τὰ περισσεύματα, τὰ ὁποῖα εἶχε καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν εἶχεν ἀνάγκην ἄλλων χρημάτων, ἀπεδείχθη ὅτι δὲν ὑπῆρχον, καὶ ὅτι ἔκαμε πραγματικὴν χρῆσιν τῶν 900,000 καὶ ἔφθασε μέχρι τοῦ σημείου νὰ ἀναγνωρίσῃ, ὅτι ἠδίκησε τὸ κληροδότημα καὶ ὅτι εἶναι πρόθυμος ν’ ἀποδώσῃ τοὺς τόκους. Βεβαίως τὸ Δημόσιον ὀφείλει ν’ ἀποδώσῃ τοὺς τόκους, ἵνα παύσῃ ἡ ἀδικία. Ταῦτα ὅμως δὲν ἀποδεικνύουσι καὶ τὴν ὁμαλὴν διαχείρισιν τῶν δημοσίων χρημάτων, διότι ποῦ μέχρι τοῦδε ἀνεγράφη τὸ ποσὸν τῶν 900,000; ἀνεγράφη εἰς τὰς γενικὰς καταστάσεις, ἀλλ’ αἱ γενικαὶ καταστάσεις δὲν σᾶς δίδουν τὸ δικαίωμα νὰ κάμητε χρῆσιν τοιαύτην τῶν δημοσίων χρημάτων. Ἐκάματε δὲ χρῆσιν χωρὶς νὰ ἀναγράψητε εἰς τοὺς πίνακας καὶ τὸ ἔξοδον. Ἐὰν ἐλαμβάνετε τὸ χρῆμα ἐξ ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, θὰ ἐπληρόνετε τόκους, λαβόντες ὅμως ἐκ τοῦ κληροδοτήματος, δὲν ἐπληρώσατε καὶ ἑπομένως δὲν ἀνεγράψατε τὴν δαπάνην, ἣν θὰ ἦσθε ἠναγκασμένοι νὰ ἀναγράψητε, καθ’ ἣν περίπτωσιν ἐδανείζεσθε τὸ χρῆμα ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Εἴπετε ὅτι δὲν διαθέσατε τὰ χρήματα, φοβούμενοι μήπως μειωθῇ ἡ ἀξία τῶν μετοχῶν· ἀλλὰ σεῖς εἶσθε τόσον αἰσιόδοξοι, ὥστε προεβλέπετε, ὅτι θὰ φθάσουν τὰ δημόσια χρεώγραφα εἰς τὸ ἄρτιον, καὶ ἐντεῦθεν ἔπρεπε νὰ προβλέψητε, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ζημιωθῇ τὸ κληροδότημα· ἤθελε κερδίσει τὴν διαφορὰν, ἥτις θὰ ὑπῆρχε μεταξὺ τῆς τιμῆς τῆς χθὲς καὶ τῆς τιμῆς τῆς σήμερον. Ἑπομένως ἠδικήσατε τὸ κληροδότημα, διότι δὲν ἐπετρέψατε νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς ἀγορὰν δημοσίων χρεωγράφων τὸ ποσὸν τῶν 900,000 δραχμῶν, διὰ τῶν ὁποίων θὰ ἠδύνατο ν’ αὐξηθῇ τὸ κληροδότημα. Λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ διαθέσῃ τὰ χρήματα, καὶ ἐφοβεῖτο τὴν ζημίαν· ἀλλὰ βλέπομεν, ὅτι οἱ τόκοι τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν, τοῦ 1886 καὶ 1887, ἐπήρκεσαν πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἐγκαταστάσεως· πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ δικαιολογήσητε τὴν κατακράτησιν τῶν χρημάτων τοῦ κληροδοτήματος; Περὶ αὐτοῦ πρόκειται, καὶ ὄχι περὶ διαχειρίσεως συμφώνου πρὸς τὸν νόμον τοῦ 1887, πρόκειται περὶ διαχειρίσεως ἀντιθέτου πρὸς τὸν νόμον.

§89ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐὰν ἐλάμβανεν ἡ Κυβέρνησις τὰ χρήματα ἐπὶ τοῦ λογαριασμοῦ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἤθελεν αὐξήσει τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, καὶ εἰς τοῦτο περιορίζει τὴν παρατήρησίν του ὁ κ. Βουλευτής· ἐὰν δὲ ὑποτεθῇ, ὅτι ἐπὶ ἓξ μῆνας διήρκεσεν ἡ ὅλη αὐτὴ κατακράτησις πρόκειται περὶ 4,500 δραχμῶν ἢ ἔστω καὶ περὶ 9,000 ἐπὶ ὁλόκληρον ἔτος· ταῦτα δὲ τὸ Δημόσιον διέπραξεν, ἵνα ἐξασφαλίσῃ τὸ ἰσοζύγιον! Ἀλλὰ καὶ ἡ ἐξ ἡμίσεος τοῖς ἑκατὸν ἢ ἑνὸς τοῖς ἑκατὸν ὠφέλεια ἐπὶ ἀσημάντου ποσοῦ θὰ ἦτο πραγματικὴ, μόνον ἐὰν τὸ ποσὸν τοῦτο διετίθετο εἰς τὰς ἀνάγκας τῆς διαχειρίσεως. Οὐδαμῶς ὅμως διετέθη τὸ ποσὸν εἰς τοιαύτας ἀνάγκας, μὴ ὑφισταμένας, τοῦτο δὲ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐλησμόνησε. Ῥητῶς εἶπον, ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν τὸ χρῆμα, διότι εἴχομεν καὶ ἕτερον περίσσευμα, ἤτοι χρῆμα, ὅπερ ἠθέλομεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν, ὅπως τὸ καταστήσωμεν προσοδοφόρον, καὶ δὲν ἠδυνάμεθα νὰ χρησιμοποιήσωμεν, ὡς ὑπέρτερον τῶν ἀναγκῶν. Ἂν ἐχρησιμοποιοῦμεν τ’ ἀποδοθέντα ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, θὰ ἦτο δίκαιον νὰ καταλογίσωμεν ὑπὲρ τοῦ κληροδοτήματος τὸν τόκον, εἴτε τὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, εἴτε τὸν τῶν ἐντόκων γραμματίων. Ὅτι εἴχομεν περισσεύματα, μαρτυρεῖ καὶ ὁ κ. Βουλευτής, εἰπὼν, ὅτι δὲν ἐλάβομεν πρόνοιαν νὰ περιορίσωμεν περαιτέρω τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἠδυνάμεθα ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας νὰ λάβωμεν πολλαπλάσιον τῶν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀποδοθέντων ποσὸν, ἀλλὰ δὲν ὑπῆρχον πληρωτέαι ἀνάγκαι τοῦ Δημοσίου, τὸ δὲ ἀποδοθὲν χρῆμα ἐλήφθη διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἠρνεῖτο νὰ κρατήσῃ τὸ χρῆμα ἐντόκως. Θαυμάζει ὁ κ. Βουλευτὴς, διατὶ δὲν ἐνεγράφη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τὸ οὕτως ἀποδοθὲν κεφάλαιον. Δὲν ἠδύνατο νὰ ἐγγραφῇ ἐν τῷ προϋπολογισμῷ, οὐδ’ ἐν τῷ ἀπολογισμῷ τῆς χρήσεως, διότι δὲν εἶναι ἔσοδον τοῦ Δημοσίου, εἶναι πρᾶξις διαχειρίσεως, καὶ ἀναγράφεται ἐν τῷ λογαριασμῷ τῆς διαχειρίσεως ὑπὸ τὸ κεφάλαιον τῶν κληροδοτημάτων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας λέγει, ὅτι δὲν ἐδημοσιεύσαμεν τοιοῦτον λογαριασμόν· ἐδημοσιεύσαμεν τὸν γενικὸν λογαριασμὸν τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ Κράτους μέχρι τέλους τοῦ 1887, καὶ ἤδη δημοσιεύομεν αὐτὸν μέχρι τέλους τοῦ 1888. Ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐνῷ τὸ πρῶτον ἔψεγε τὴν Κυβέρνησιν διότι δὲν διέθεσε τὸ χρῆμα τοῦτο ἐπωφελῶς, ἔπειτα τὴν ἔψεγε διότι τὸ διέθεσε, ἐνῷ δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ τὸ διαθέσῃ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ διαθέσῃ τὸ χρῆμα, δὲν εἶχε καὶ δικαίωμα νὰ καταστήσῃ αὐτὸ προσοδοφόρον. Ἡ τελευταία ἐπίκρισις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀπαντᾷ εἰς τὰ πρότερον παρ’ αὐτοῦ λεχθέντα, ἀλλ’ ἡ ἀπάντησις εἶναι ἀτυχὴς, καὶ δὲν ἀποδεχόμεθα αὐτὴν, διότι ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι εἶχε τὸ Δημόσιον τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ διαθέσῃ τὸ ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀποδοθὲν χρῆμα ὅσον ἐνῆν ἀσφαλέστερον καὶ συμφορώτερον ὑπὲρ τοῦ κληροδοτήματος. Ἐὰν ἡ βραδύτης περὶ τὴν διάθεσιν τοῦ κεφαλαίου, καίπερ δεδικαιολογημένη, παρέσχεν ὅμως εἰς τὸ Δημόσιον τὴν εὐκαιρίαν, ἵνα περιορίσῃ ἐπὶ τοσοῦτον τὸν λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπ’ ὠφελείᾳ 1 τοῖς ἑκατὸν, ἐφ’ ὅσον διήρκεσεν ἡ τοιαύτη χρησιμοποίησις, ἤτοι ἑπτὰ περίπου χιλιάδων δραχμῶν, δίκαιον εἶναι, ὅπως ἡ ὠφέλεια αὕτη, ἂν ἀποδειχθῇ ὑπάρξασα, καταλογισθῇ ὑπὲρ τοῦ κληροδοτήματος.

§90Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι περίεργος τῷ ὄντι ὁ Πρωθυπουργός. Ἔλεγε πρὸ ὀλίγου, ἐπιτιμῶν τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ὅτι ἐδημοσίευσεν ἤδη τοὺς λογαριασμοὺς τῆς διαχειρίσεως τῶν κληροδοτημάτων τοῦ 1887, ἀλλ’ ὅτι δὲν ἐδημοσίευσε τοὺς τοῦ 1888 καὶ ἔπρεπε νὰ προσφύγωμεν ἐκεῖ, ἵνα ἴδωμεν, πῶς τὰ χρήματα μετηνέχθησαν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον. Ἀλλὰ πρὸ μικροῦ ἔλεγεν, ὅτι τὰ χρήματα μετηνέχθησαν πρὸ ἓξ μηνῶν, καὶ εἶπε τοῦτο διορθόνων τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις εἶχεν εἰπεῖ, ὅτι εἶχον μετενεχθῇ πρὸ δύο ἐτῶν. Ἀλλὰ, ἐὰν μετηνέχθησαν πρὸ ἓξ μηνῶν, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ τὰ ἀνεύρωμεν ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τοῦ 1887; Ταῦτα νομίζω εἶναι ἀνάξια ὑμῶν. Καὶ διὰ νὰ δώσω τέρμα εἰς συζήτησιν δυσάρεστον, διότι δυσαρέσκειαν ἐμποιεῖ εἰς ἡμᾶς νὰ ἀναγκαζώμεθα νὰ ἀναιρῶμεν τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι οὗτος εἶναι ὁ ἐπιμελητὴς τῆς διαχειρίσεως τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος, νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, δηλοῦντα αʹ) τὸ ποσὸν τοῦ κληροδοτήματος, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ἐν τῇ Τραπέζῃ ἐπὶ τόκῳ, καὶ νὰ δηλώσῃ, ἐὰν τοῦτο συνίσταται εἰς ὁμολογίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἢ εἰς ἑτέρας ἀξίας· βʹ) τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον μετεφέρθη εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον, καὶ τὸν χρόνον, καθ’ ὃν μετεφέρθη· γʹ) ἐκ τίνων αἰτίων προέρχεται, ἂν προέρχηται ἐκ τόκων, καὶ τίνων ἐτῶν, καὶ πόσον ἀναλογεῖ δι’ ἕκαστον ἔτος· προσέτι καὶ ἐὰν εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον εἰσήχθησαν εἰς γραμμάτια ἢ εἰς χρυσὸν ἢ εἰς ἀξίας καὶ τίνας;

§91Α. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀργολιδοκορινθίας συνάδελφον ἐγεννήθη ἡ ἀπορία περὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ κληροδοτήματος, πληροφορῶ τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ ἀείμνηστος Τριανταφυλλίδης κατέλιπε ποσὸν ἐξ 700,000 περίπου δραχμῶν πρὸ τριακονταετίας, ὅπως χρησιμοποιηθῇ ὑπὲρ κοινωφελοῦς τινος ἐθνικοῦ σκοποῦ. Ἐπὶ τῆς ὑπουργείας δὲ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς κ. Αὐγερινοῦ, κατὰ τὸ ἔτος 1870 νομίζω, προεκλήθη ἡ γνωμοδότησις τῆς Συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου, διότι ἐν τῇ διαθήκῃ ἀνεφέρετο «μετὰ προηγουμένην γνωμοδότησιν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς Συγκλήτου τοῦ Πανεπιστημίου», ἡ δὲ Σύγκλητος τοῦ Πανεπιστημίου, πρυτανεύοντος τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ἀπεφήνατο ὑπὲρ τῆς συστάσεως γεωργικῶν σχολείων, τοῦτο δὲ παρεδέχθη καὶ ἡ τότε Βουλή. Μετὰ παρέλευσιν δὲ τόσων ἐτῶν ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἰσήγαγε πρὸ διετίας τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως τριῶν γεωργικῶν σχολείων, τὸ ὁποῖον ἐψήφισεν ἡ Βουλή· διὰ τοῦ νόμου δὲ τούτου συνιστῶνται τρία γεωργικὰ σχολεῖα, τὸ ἓν ἐν Ἀθήναις, τὸ ἕτερον ἐν Τίρυνθι καὶ τὸ τρίτον ἐν Θεσσαλίᾳ. Τὸ ἐν Ἀθήναις συνεστήθη ἀπὸ ἔτους ἤδη, καὶ, ὡς ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐξέθηκε πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλὴν, λειτουργεῖ λίαν εὐδοκίμως, ἐπίσης καὶ τὸ ἐν Ἀϊδινίῳ, ὡς ἐκ τῆς γενομένης κατόπιν δωρεᾶς τοῦ κτήματος τούτου ὑπὸ τῆς χήρας Κασσαβέτη. Ὥστε δὲν ἀπομένει ἤδη, εἰμὴ ἡ σύστασις καὶ τοῦ ἐν Τίρυνθι σχολείου. Ἐπειδὴ ὅμως, ὡς ἐκ τῆς συστάσεως τῶν δύο ἑτέρων σχολείων, δὲν ἀπομένει ἀνάλογον ποσὸν ἐκ τῶν τόκων τοῦ κληροδοτήματος πρὸς σύστασιν πλήρους σχολῆς καὶ ἐν Τίρυνθι, ἡ Κυβέρνησις προτείνει διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου τὴν σύστασιν ἐν Τίρυνθι γεωργικοῦ σταθμοῦ, ὅστις, ἐκτὸς τῆς ὠφελείας, ἣν θέλει παράσχει εἰς τὴν γεωργίαν, θέλει διασώσει καὶ σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, διότι ἐν Τίρυνθι ὑπάρχουσι καταστήματα, τὰ ὁποῖα ἐρειποῦνται, καὶ αἱ γαῖαι δὲ τοῦ Δημοσίου δὲν ἐνοικιάζονται, ἐκτὸς ὀλίγων στρεμμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἐνοικιασθῆ, διότι οὐδεὶς παρουσιάζεται εἰς τὴν δημοπρασίαν, ἀφοῦ ἐπίκειται ἡ σύστασις τῆς σχολῆς, καὶ ἑπομένως ἡ μίσθωσις διαλύεται. Πρὸς φύλαξιν δὲ τῶν καταστημάτων καὶ τῶν γαιῶν ἐπέστη ἡ ἀνάγκη συστάσεως στρατιωτικοῦ σταθμοῦ ἐν Τίρυνθι. Διὰ τοὺς λόγους τούτους νομίζω, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ συνομολογήσῃ τοῦτο, ὅτι ἡ περαιτέρω ἀναβολὴ τῆς ψηφίσεως τοῦ παρόντος νομοσχεδίου εἶναι ἀδικαιολόγητος. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, εἶτα δὲ ἐπιψηφίζεται καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως τοῦ ᾼΦΜΒʹ νόμου περὶ γεωργικῶν σχολείων.

§93ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ χρονολογία τοῦ νόμου εἶναι ἐσφαλμένη. Ἀντὶ 8 «Μαΐου 1888», δέον νὰ τεθῇ «28 Μαΐου 1887». Ἐπίσης ἐν τῷ ἄρθρῳ 1, ἔνθα λέγεται «3,000 εἰς μετρητὰ ἢ 2,000 εἰς χρεώγραφα», νὰ διαγραφῇ ἡ λέξις «2,000» καὶ νὰ τεθῇ «3,000 εἰς μετρητὰ ἢ χρεώγραφα». (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, μετὰ τῶν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπενεχθεισῶν, ὡς ἀνωτέρω, διορθώσεων).

§94ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Ἀρκεῖ ἕως ἐδῶ, κύριε Πρόεδρε. Αὔριον πλέον.

§95ΕΤΕΡΟΙ (ὡσαύτως). Τὴν Πέμπτην, διότι αὔριον εἶναι μεγάλη ἑορτή. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 καὶ 35′ μ. μ.