1889.11.27

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

Τῆς 27 Νοεμβρίου 1889

(Δευτέρα).

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν τῇ προτελευταίᾳ παραγράφῳ ἐξετέθησαν τὰ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου λίαν ἐπιτόμως. Ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἐγράφη, ὅτι «ἡ Βουλὴ προέβη εἰς τὴν ἐξακολούθησιν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου περὶ συνομολογήσεως καὶ τροπῆς δανείων, κατὰ τῆς ἀρχῆς τοῦ ὁποίου πολλοὶ ἔλαβον τὸν λόγον.» Δὲν ἀξιῶ νὰ ἐκτεθῶσιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς τὰ ὑπὸ τῶν λαβόντων τὸν λόγον λεχθέντα, ἀξιῶ ὅμως εὐλόγως νὰ μνημονευθῶσιν οἱ λαβόντες τὸν λόγον. Λοιπὸν ἀντὶ τοῦ «πολλοὶ ἔλαβον» νὰ τεθῇ: «ἔλαβον τὸν λόγον ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης καὶ ὁ Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας.» Ὡσαύτως ἐν τῇ τελευταίᾳ παραγράφῳ ηὐχόμην νὰ προστεθῶσι δύο λέξεις, ἵνα μὴ παραστηθῇ, ὅτι ὁ θόρυβος ὑπῆρξεν αὐθαίρετος. Δύναται ἡ πλειονοψηφία νὰ φρονῇ, ὅτι ὁ θόρυβος ἦτο ἀναίτιος, ἡ μειοψηφία ὅμως φρονεῖ, ὅτι ὁ θόρυβος εἶχεν αἰτίαν τινά. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ δηλωθῇ, ὅτι ὑπῆρχεν αἰτία τις. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ φέρω ἐρεθισμόν· ηὐχόμην νὰ τεθῇ, ὅτι ἕνεκα φράσεως τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐγένετο θόρυβος.

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς τεθῇ «ἐξ ἀφορμῆς φράσεώς τινος».

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ θέλουσι διορθωθῆ οὕτω.

§5ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Εἰς τὴν γενομένην χθὲς παρ’ ἐμοῦ ἐπερώτησιν, ἥτις καταχωρεῖται ἐν τοῖς πρακτικοῖς, κατέληξα τὸν λόγον ἐπερωτήσας τὸν Πρωθυπουργὸν, ἂν τὰ πληρώματα τοῦ ἀγγλικοῦ στόλου, τὰ ἐνεργοῦντα ὅ,τι πράττουσιν ἐν τῷ αἰγιαλῷ τοῦ Ἀστακοῦ, ἐνεργοῦσι συνεπείᾳ ἀδείας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὁ δὲ Πρωθυπουργὸς ἀπήντησε καταφατικῶς. Ἐπειδὴ τὸ θεωρῶ σπουδαῖον, παρακαλῶ νὰ προστεθῇ εἰς τὰ πρακτικά.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει προστεθῆ. (Τὰ πρακτικὰ, διορθωθέντα συμφώνως ταῖς γενομέναις παρατηρήσεσιν, ἐπικυροῦνται).

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Ἰθακησίων συνιστᾷ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου περὶ καταργήσεως τῆς εὐρείας περιφερείας. Ἔμποροι Λεβαδείας εὔχονται νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων τελῶν. Κατάδικοι ἐκ Χαλκίδος ζητοῦσι τὴν ἀπονομὴν βασιλικῆς χάριτος. Θὰ σταλῇ ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης. Ἔμποροι Ζακύνθου παρακαλοῦσι νὰ μὴ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ διαπυλίων τελῶν. Ἔμποροι ἐκ Χαλκίδος παρακαλοῦσι νὰ τροποποιηθῇ ὁ νόμος περὶ διωρύξεως τοῦ πορθμοῦ τοῦ Εὐρίπου ὡς πρὸς τὸν φόρον ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς.

§8ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐκ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Φυγαλίας παραπονοῦνται, ὅτι εἰς ὁλόκληρον τὸν δῆμον δὲν ὑπάρχει οὐδεὶς δημοδιδάσκαλος καὶ εἶναι ἑρμητικῶς κεκλεισμένα τὰ ἐν αὐτῷ Σχολεῖα· πρὸς δὲ ὅτι, ἐν ᾧ πληρόνουσιν ἐνοίκιον διὰ κατάστημα δημοτικοῦ σχολείου θηλέων, οὐδὲ ἐκεῖ ὑπάρχει διδάσκαλος. Παραπονοῦνται, καὶ δικαίως, διότι λέγουσιν, ὅτι καταβάλλουσι τοὺς φόρους χωρὶς νὰ ἀναγκάσωσι τὴν Κυβέρνησιν νὰ μεταχειρισθῇ πρὸς τοῦτο βίαν· ἀξιοῦσι λοιπὸν νὰ ἔχωσι τοὐλάχιστον διὰ τὰ τέκνα των διδασκάλους. Παρακαλοῦσιν οἱ συμπολῖταί μου ἐκεῖνοι νὰ διορίσῃ ἡ Κυβέρνησις διδασκάλους ἐκεῖ, ἂν ὄχι εἰς ὅλα τὰ χωρία τοῦ δήμου, τοὐλάχιστον εἰς τὴν πρωτεύουσαν. Ὑποβάλλω τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ παρακαλῶ νὰ διαβιβασθῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως, τὸν ὁποῖον παρακαλῶ νὰ διορίσῃ τοὐλάχιστον ἐκεῖ ἕνα διδάσκαλον. Ἐπανειλημμένας ἀναφορὰς ἔλαβον ἐκ τῶν φυλακισμένων Πύλου καὶ πολλὰς ἐπιστολὰς, δι’ ὧν μὲ παρακαλοῦσι νὰ συστήσω εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως τὸ προαύλειον τῆς φυλακῆς διαιρεθῇ κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ συναντῶνται Μεσσήνιοι μετὰ Λακώνων, διότι, ὡς μοὶ γράφουσι, δυνατὸν ἐκ τοῦ συναγελασμοῦ νὰ προκύψωσι σκηναὶ δυσάρεσται.

§9ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ταύτην τὴν στιγμὴν ἔλαβον ἓν σημείωμα, τὸ ὁποῖον μοὶ ἀπεστάλη παρά τινος συνδημότου μου ἐκ Κυνουρίας. Κατὰ τὸ σημείωμα τοῦτο, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὅτε ἐνεργεῖτο ἡ δημοπρασία τῆς ἐνοικιάσεως τῶν ἐλαιοδεκάτων τῆς ἐπαρχίας Κυνουρίας, παρουσιάσθη ὡς πλειοδότης εἷς συμπολίτης μου, ὀνομαζόμενος Μουσμούλης, ὅστις ἔκαμε προσφορὰν καὶ ἡ προσφορά του ἐγένετο δεκτὴ ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν καὶ κατεχωρίσθη εἰς τὰ πρακτικὰ, προσέφερε δὲ καὶ τὰς ζητηθείσας παρὰ τῶν ἀρχῶν ἐγγυήσεις δύο ἄλλων ἀξιοχρέων πολιτῶν. Ἀλλὰ περὶ τὴν μεσημβρίαν ἡ δημοπρασία διεκόπη, αἱ δὲ ἀρχαὶ εἶπον, ὅτι ἡ δημοπρασία θέλει ἐπαναληφθῆ τὴν ἐπιοῦσαν, ὑποθέτουσαι κατὰ τὸ σημείωμα, ὅτι ὁ τελευταῖος πλειοδότης θὰ ἐπερίμενε τὴν ἑπομένην ἡμέραν τὴν ἐπανάληψιν τῆς δημοπρασίας νὰ ἐμφανισθῇ, ὅπως ἐξακολουθήσῃ τὸν συναγωνισμόν· πλὴν μετὰ μεσημβρίαν ἐξηκολούθησεν ἡ δημοπρασία, ὅτε καὶ πάλιν ἐνεφανίσθη ὁ πλειοδότης ἐκεῖνος, ἀπὸ τὸν ὁποῖον αἱ ἀρχαὶ ἐζήτησαν νὰ φέρῃ νέας ἐγγυήσεις καὶ ὄχι τὰς ἀρχικάς. Ὁ τόπος, εἰς τὸν ὁποῖον ἐγένετο ἡ δημοπρασία, δὲν εἶναι ἡ κατοικία τοῦ τελευταίου πλειοδότου, καὶ ἑπομένως εἰς αὐτὸν δὲν ἦτο εὔκολον νὰ ἔχῃ τοιαύτας ἐγγυήσεις, ὁποίας ἀπῄτουν αἱ ἀρχαί. Ἕνεκα τούτου διέγραψαν τὴν προσφορὰν καὶ ἐδέχθησαν προσφορὰν πολὺ κατωτέραν παρὰ προσώπων ἀξιοχρέων καὶ ἐκείνων, τῶν κκ. Ἀρ. Παναγιωτοπούλου καὶ Γ. Μουντζουράκη, ἀμφοτέρων δημάρχων. Καὶ ὁ πρῶτος πλειοδοτήσας ἦτο ἀξιόχρεως, διότι πολλάκις ἀνεδείχθη ἐνοικιαστὴς καὶ πάντοτε ἐξεπλήρωσε τὰς ὑποχρεώσεις του ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου. Κατεκύρωσαν λοιπὸν τὸ ἐνοίκιον ἀντὶ τριῶν χιλιάδων δραχμῶν ὀλιγώτερον ἐπ’ ὀνόματι τῶν τελευταίων ἐνοικιαστῶν. Ὁ Μουσμούλης νομίζει, ὅτι ἠδικήθη καὶ μὲ παρεκάλεσε τὸ παράπονόν του νὰ τὸ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐξετάσῃ τὴν ὑπόθεσιν, μήπως αἱ ἀρχαὶ ἠδίκησαν τὸν πολίτην καὶ ἔβλαψαν τὸ Δημόσιον.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Γεροκωστόπουλος ὑποβάλλει τὰς ἑπομένας δύο ἐπερωτήσεις: «Παρακαλῶ καὶ αὖθις τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἐπισκευῆς τῆς γεφύρας Σελινοῦντος, καὶ καταθέσῃ τὸ σχεδιάγραμμα καὶ τὸν προϋπολογισμὸν μετὰ τῶν ἐν τῇ προηγουμένῃ ἐπερωτήσει μου λεπτομερειῶν. «Παρακαλῶ καὶ αὖθις τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐμφαίνοντα τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ Πρωτοδικείου Πατρῶν διωρισμένων δικαστικῶν κλητήρων μετὰ τῶν ἐν τῇ προηγουμένῃ ἐπερωτήσει μου ζητουμένων πληροφοριῶν.»

§11ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησιν τοῦ ἐκ Πατρῶν βουλευτοῦ κ. Κοντογούρη, καταθέτω ἔγγραφον ἀπὸ 16 Νοεμβρίου ἐ. ἔ. τοῦ Νομάρχου Ἀχαΐας, ἀφορῶν εἰς τὴν ὑπόθεσιν τῆς συγχωνεύσεως τῶν ἐκλογικῶν τμημάτων τοῦ δήμου Ἐρινεῶν. Ἐπίσης ἐκπληρῶν τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ἐκ Μεσσηνίας βουλευτοῦ κ. Σωτηροπούλου, καταθέτω πάντα τὰ ὑπολειπόμενα ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ συνοικισμοῦ τῆς παραλίας τῆς Κυπαρισσίας, οὐ μόνον τὰ προερχόμενα ἐκ τῶν διοικητικῶν ἀρχῶν, ἀλλὰ καὶ ἐκθέσεις τοῦ Εἰσαγγελέως περὶ τῆς ὑποθέσεως· ὑπάρχουσι προσηρτημένοι καὶ πίνακες δεικνύοντες τὰ οἰκοδομήματα καὶ πάσας τὰς σχετικὰς πληροφορίας. Προχθὲς ἐπηρωτήθην παρὰ τοῦ κ. ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως περὶ τῶν εἰδήσεων, τὰς ὁποίας εἶχεν ἡ Κυβέρνησις ἐκ Κρήτης, ἀπήντησα δὲ, ὅτι εἶχε μὲν ἡ Κυβέρνησις εἰδήσεις τηλεγραφικὰς, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἦσαν κατ’ ἀνάγκην ἀτελεῖς, ἤθελον ἀναβάλει τὴν ἀπάντησιν εἰς τὴν σήμερον, ἐπὶ τῇ ἐλπίδι, ὅτι ἤθελον φθάσει πληρέστεραι εἰδήσεις. Ἀληθῶς τὸ ταχυδρομεῖον ἐκόμισεν ἐνταῦθα αὐτὸ τὸ φιρμάνιον, τὸ ἐκδοθὲν ὑπὸ τοῦ Σουλτάνου, καὶ τὸ κείμενον τοῦτο ἐδημοσιεύθη ἤδη καὶ ἐν ταῖς ἐφημερίσι. Τοῦτο μόνον δύναμαι νὰ εἴπω ἐνταῦθα, ὅτι ἐκ τῆς ἀντιπαραβολῆς, ἣν ἐποιήσαμην, τοῦ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ κειμένου πρὸς τὸ δημοσιευθὲν, εἶδον ὅτι τὸ δημοσιευθὲν περιέχει πᾶν ὅ,τι καὶ τὸ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἰδοποιῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι αὔριον θέλω ἀναπτύξει τὴν γνώμην μου περὶ τῆς πολιτείας τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τῆς Κρήτης.

§13ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προχθές, κύριε Πρόεδρε, ἔλαβον τηλεγράφημα ἀπὸ ἀξιοτίμους δικηγόρους Τριπόλεως, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐκτίθεται, ὅτι ὁ ἐκεῖ Ἀντεισαγγελεὺς συνέλαβέ τινα Γεώργιον Βαρβίλαν, διότι οὗτος, διατελῶν στρατιώτης, εἶχε καταδικασθῆ εἰς ποινήν. Τὸν συνέλαβε δὲ ὁ Ἀντεισαγγελεὺς διὰ νὰ ἐκτίσῃ τὴν ποινὴν ταύτην· ἀλλ’ ὁ πολίτης αὐτὸς εἶχεν ἐκτίσει τὴν ποινήν, ἐν ᾧ διετέλει στρατιώτης, εἰς τὰς στρατιωτικὰς φυλακὰς τοῦ συντάγματός του, ἑπομένως ἄνευ δικαιώματος καὶ παρανόμως τὸν συνέλαβεν ἐκ νέου ὁ Ἀντεισαγγελεύς. Τὸ τηλεγράφημα μάλιστα ἀναφέρει, ὅτι ἐγένετο καὶ τηλεγραφικῶς εἰδοποίησις εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τοῦτο καὶ νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα.

§14ΚΟΡΠΑΣ. Ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τῆς Βουλῆς ὑπάρχει ἀπό τινων ἐτῶν μικρὸν πυροβόλον τοῦ συστήματος Κρούπ. Τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἄχρηστον ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τῆς Βουλῆς, διότι οὐδέποτε συνάδελφός τις μετέβη εἰς τὴν Βιβλιοθήκην διὰ νὰ μελετήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ. Ἑπομένως παρακαλῶ τὸ Προεδρεῖον νὰ ζητήσῃ τὴν συγκατάθεσιν τῆς Βουλῆς, ὅπως τὸ πρότυπον τοῦτο πυροβόλον ἀποσταλῇ εἰς τὴν Λέσχην τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πυροβολικοῦ, ἔνθα τελοῦνται διδασκαλίαι, εἰς τὰς ὁποίας ἀναντιῤῥήτως τὸ πυροβόλον δύναται νὰ χρησιμεύσῃ, ἐκτὸς ἐὰν φρονῆτε, ὅτι δύναται νὰ χρησιμεύσῃ κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας ἐν τῇ αἰθούσῃ (ἱλαρότης).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν;

§16ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ σταλῇ.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ τηλεβόλον ἐδωρήθη πρὸς τὴν Βουλήν, ἑπομένως ἡ Βουλὴ θὰ κανονίσῃ τὰ τῆς διαθέσεως αὐτοῦ. Ἂν σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἄνευ κανονισμοῦ τῆς διαθέσεως αὐτοῦ, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν θέλει τὸ ἀποθέσει ὡς δημοσίαν περιουσίαν ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ πυροβολικοῦ, καὶ δὲν δύναται νὰ ἐπιτρέψῃ, ἵνα ληφθῇ ἐκεῖθεν παρὰ καταστήματος μὴ ἀπολύτως δημοσίου. Ἂν ἡ Βουλὴ νομίζῃ, ὅτι πρέπει νὰ δώσῃ τὸ τηλεβόλον εἰς τὴν ἀποθήκην τοῦ πυροβολικοῦ, ἔχει καλῶς, ἂν ὅμως ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ἀποδεχθῇ τὴν εἰδικὴν πρότασιν τοῦ κ. ἐκ Κυκλάδων Βουλευτοῦ, πρέπει νὰ εἴπῃ τοῦτο, διότι ἄλλως, μεταφερόμενον τὸ τηλεβόλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, δὲν δύναται παρ’ αὐτοῦ νὰ διαβιβασθῇ εἰς κατάστημα, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἀπολύτως δημόσιον.

§18ΚΟΡΠΑΣ. Ἐγὼ ἐπρότεινα, ἵνα τὸ Προεδρεῖον ζητήσῃ τὴν συναίνεσιν τῆς Βουλῆς, ὅπως τὸ τηλεβόλον ἀποσταλῇ εἰς τὴν Λέσχην τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πυροβολικοῦ, διότι, ἂν τεθῇ εἰς τὰς ἀποθήκας τοῦ πυροβολικοῦ, θὰ ἦναι ἐντελῶς ἄχρηστον.

§19ΡΙΚΑΚΗΣ. Νὰ σταλῇ εἰς τὴν Λέσχην ὑπὸ ἕνα ὅρον, ἤτοι νὰ μένῃ ἐκεῖ ἐνόσῳ ὑπάρχει ἡ Λέσχη, ἄλλως νὰ μεταφέρηται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδοὺ πῶς νομίζω, ὅτι δύναται νὰ διατυπωθῇ ἡ πρότασις· ὅτι τὸ τηλεβόλον τοῦτο δωρεῖται ὑπὸ τῆς Βουλῆς εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἵνα αὕτη παραδώσῃ αὐτὸ εἰς τὴν Λέσχην τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πυροβολικοῦ· ὥστε, ἐὰν ἐπέλθῃ κατόπιν μεταβολή τις εἰς τὰ τῆς Λέσχης, νὰ ἐπανέρχηται τὸ τηλεβόλον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δέχεται ἡ Βουλὴ τὴν πρότασιν, ὡς διετυπώθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ;

§22ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§23ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§24ΛΕΒΙΔΗΣ. Πρὸ ἱκανῶν ἡμερῶν ἐπηρώτησα τοὺς Ὑπουργοὺς τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν περὶ σκηνῶν τινων, λαβουσῶν χώραν ἐν τῷ δήμῳ Αὐλίδος, περὶ τοῦ ὅτι τουτέστι χωροφύλακες, συμπράττοντες μετὰ φυγοδίκων καὶ φυλάκων τοῦ ἐκεῖ ἰδιοκτήτου κ. Πάλλη, ἐξέβαλον τοὺς χωρικοὺς τῶν χωρίων αὐτῶν καὶ ἐπεδίκασαν κατὰ πρωτότυπον τρόπον τὴν νομὴν εἰς τὸν ἐπιδιώκοντα αὐτὴν κ. Πάλλην. Νομίζω, ὅτι δύνανται οἱ κκ. Ὑπουργοὶ νὰ εἴπωσι περὶ τούτου ὅ,τι γνωρίζουσι.

§25ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ δὲν μοὶ ἐδόθη ἔγγραφος ἡ ἐπερώτησις αὕτη, δὲν τὴν εἶχον πρόχειρον ἐν τῇ μνήμῃ. Ἤδη, ὅτε μοὶ ὑπομιμνήσκεται, θέλω φροντίσει, ὥστε αὔριον νὰ κατατεθῶσι τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα.

§26ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ πάλιν ὑπενθυμίζω εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν τὸ παράπονον, τὸ ὁποῖον εἶχον ὑποβάλει ἐντεῦθεν ὡς πρὸς τοὺς στρατιωτικούς, τοὺς νοσηλευομένους ἐν τῷ Στρατιωτικῷ Νοσοκομείῳ. Πρὸ δύο δὲ ἢ τριῶν ἡμερῶν, μεταβὰς εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, παρετήρησα ὅτι ἀπὸ δύο, ἀπὸ τρεῖς καθ’ ἡμέραν μεταβαίνουσιν εἰς τὴν αἰωνιότητα. Μεταβὰς δὲ εἰς τὸ σύνταγμα, εἶδον ὅτι, διὰ νὰ ἀπολυμάνωσι τοὺς θαλάμους, ἐν οἷς ὁπλῖται ἔπαθον ἀπὸ ἰλαρὰν, διέταξαν τὴν κατασκήνωσιν λόχων τινῶν. Φρονῶ, ὅτι εἰς τοιαύτην ἐποχὴν καὶ ἄνευ σοβαρᾶς ἀνάγκης δὲν εἶναι ὀρθὴ ἡ διαταγὴ αὕτη. Ἠδύνατο, καὶ παρακαλῶ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ λάβῃ πρὸς τοῦτο μέτρα, νὰ κενωθῶσιν οἱ θάλαμοι τῆς Σχολῆς τῶν ὑπαξιωματικῶν, ὅπου εἶναι αἱ σαγαί, καὶ νὰ στρατωνισθῶσιν ἐκεῖ οἱ ὁπλῖται, ἀντὶ εἰς τὰς σκηνάς.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὡς πρὸς μὲν τὴν σημείωσιν, περὶ ἧς ποιεῖται λόγον ὁ κ. Βουλευτὴς, εἶχον βραδύνει νὰ ζητήσω πληροφορίας, διότι δὲν εἶχον λάβει ἐγγράφως ἀνακοίνωσιν τῆς ἐπερωτήσεως, καὶ δὲν ἐγίνωσκον ἀκριβῶς τὰ κατ’ αὐτήν. Ὅτε ἔλαβον τὴν ἐπερώτησιν, ἀνεκοίνωσα αὐτὴν τηλεγραφικῶς εἰς τὸν οἰκεῖον ταμίαν, ὅστις ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ἦτο ὑπαίτιος αὐτὸς τῆς βραδυτῆτος, ἀλλὰ παραίτιος ἦτο ἡ Ἐφορία. Ἐζήτησα ἤδη ἀπὸ τῆς Ἐφορίας ἐξηγήσεις περὶ τῆς βραδυτῆτος ταύτης καὶ ὑποθέτω ὅτι αὔριον θέλω ἔχει τὴν ἀπάντησιν, εὐθὺς δὲ, ὡς τὴν λάβω, θέλω ἀνακοινώσει αὐτὴν πρὸς τὴν Βουλήν. Περὶ δὲ τῶν τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ ἐγένετο λόγος καὶ πρότερον, εἶναι δὲ βέβαιον, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ὡς λέγουσιν οἱ εἰδικοὶ, ἕνεκα τοῦ ψύχους, ἐπετάθη τὸ κακὸν, ἐπῆλθεν ἐπιπλοκὴ τῆς ἰλαρᾶς μετὰ τριχοειδοῦς βρογχίτιδος, ἐκ τούτων δὲ καὶ θάνατοι. Φροντὶς μεγίστη ἐλήφθη καὶ λαμβάνεται πρὸς κατάπαυσιν τοῦ κακοῦ. Πολλὰ τῶν καταστημάτων ἀπελυμάνθησαν, ἐδέησε δὲ, ἵνα γένηται ὁλοσχερὴς ἡ ἀπολύμανσις, εἴς τινας τῶν στρατώνων, ἐπὶ μίαν ἢ δύο ἡμέρας, ἀλλὰ πρὸ τοῦ μεγάλου τούτου ψύχους, οἱ στρατιῶται νὰ μείνωσιν ὑπὸ σκηνάς. Ἐπίσης ἐλήφθη φροντὶς, ὅπως αἱ αἴθουσαι στρατώνων, ὅπου ὑπῆρχον κατατεθειμέναι αἱ σαγαὶ, κενωθῶσι καὶ αὗται καὶ χρησιμοποιηθῶσιν ὡς θεραπευτήρια, εἴτε αὐταὶ ἀμέσως, εἴτε διὰ μεταφορᾶς ἐκεῖ στρατιωτῶν κενούμεναι ἄλλαι καταλληλότεραι, ὅπως ἕκαστον τάγμα ἔχῃ τὸ θεραπευτήριόν του. Πλὴν τούτων, εἰς τὸ Νοσοκομεῖον ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προστεθῇ χῶρος, καὶ διὰ τοῦτο μετηνέχθησαν ἀπὸ τοῦ στρατῶνος τῶν νοσοκόμων, τοῦ ἐν τῷ περιβόλῳ τοῦ Νοσοκομείου, οἱ νοσοκόμοι εἰς κατάστημα ἄλλο μισθωθέν· εἰς τὸν τέως δὲ στρατῶνα ἐκεῖνον μετηνέχθησαν οἱ πάσχοντες ἐξ ἐξωτερικῶν νοσημάτων, ὅπως οἱ πάσχοντες ἐξ ἐσωτερικῶν νοσημάτων ἔχωσι πλείονα χῶρον ἐντὸς τοῦ καταστήματος τοῦ Νοσοκομείου. Πάντα ταῦτα τὰ μέτρα λαμβάνονται· εἶναι ὅμως βέβαιον, ὅτι ἡ νόσος ἱλαρὰ, ἥτις εἶναι ἡ μεταδοτικωτέρα ὅλων τῶν τοιούτων νοσημάτων, ἀφοῦ ἅπαξ μετεδόθη εἰς τὸν στρατὸν, μετὰ πολλῆς προσοχῆς πρέπει νὰ παρακολουθῆται, διότι ἄλλως ἐν τῷ ψύχει τούτῳ, ἐπερχομένης τῆς ἐπιπλοκῆς μετὰ τῆς τριχοειδοῦς βρογχίτιδος, καθίσταται λίαν ἐπικίνδυνος. Τὴν προσοχὴν ταύτην παρέχομεν πλήρη καὶ ἐνταῦθα καὶ εἰς ἄλλας φρουρὰς, ὅπου δυστυχῶς ἡ νόσος μετεδόθη.

§28ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἡ ἐν τῷ Νοσοκομείῳ ἀπομόνωσις εἶναι μέτρον ἀνεπαρκές. Ἡ ἀπομόνωσις πρέπει νὰ γίνηται εἰς ἀπομονωτήριον, κεχωρισμένον ἀπὸ τοῦ Νοσοκομείου, ἐντελῶς ἰδιαίτερον· ἐνόσῳ δὲν ἔχετε τοῦτο, ἔχετε ἑστίαν, ἐξ ἧς ἡ ἀσθένεια μεταδίδεται.

§29ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν ὅ,τι καὶ πρό τινων ἡμερῶν ὑπέμνησα αὐτῷ, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν πίνακα τὸν λογιστικὸν τοῦ Τριανταφυλλιδείου κληροδοτήματος, διότι ἀφ’ ἧς ἐζήτησα αὐτὸν τὸ πρῶτον, παρῆλθον εἴκοσιν ἡμέραι.

§30ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ σπεύδω περισσότερον ὑμῶν νὰ προσαγάγω τοῦτον, διότι ἐκ τῆς προσαγωγῆς αὐτοῦ ἐξηρτήσαμεν τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐπισπεύδομεν. Ἀλλ’ ἡ ἐργασία αὕτη ἀπήτει ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ πολλὴν φροντίδα. Μοὶ ὑπεσχέθη ἐν τούτοις ὁ Διευθυντὴς, ὅτι μετὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας θέλει ἔχει τὸν πίνακα.

§31ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἀναφορᾶς, ἣν ὑπέβαλον σήμερον οἱ κάτοικοι Χαλκίδος εἰς τὴν Βουλὴν, παρακαλοῦντες, ἵνα τροποποιηθῇ ὁ περὶ διορύξεως τοῦ πορθμοῦ νόμος, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὲ πληροφορήσῃ, εἰς ποῖον σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ἐργασία τῆς διορύξεως τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου. Διατυπῶ δὲ ἀπὸ τοῦδε ἐκεῖνο, ὅπερ κυρίως θέλω νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἵνα, ὅταν προσαγάγῃ τὴν παρ’ ἐμοῦ αἰτουμένην πληροφορίαν, μὲ πληροφορήσῃ καὶ περὶ τούτου: Τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τῆς ἀνορύξεως τοῦ πορθμοῦ Εὐρίπου ἀνέλαβον δύο Βέλγοι ἐν τῇ πρωτοτύπῳ ἐργολαβίᾳ. Μανθάνω ἤδη, καὶ σχεδὸν εἶμαι βέβαιος περὶ τούτου, ὅτι οἱ Βέλγοι οὗτοι ἐξεχώρησαν τὴν ἐργολαβίαν εἰς ἄλλον, Ἕλληνα αὐτὸν, ἐπ’ ὠφελείᾳ 38%. Ἂν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, σημαίνει, ὅτι κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς πρώτης ἐργολαβίας ὑπὲρ τῶν Βέλγων δὲν ἐλήφθη προσήκουσα πρόνοια πρὸς φρούρησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου.

§32ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ κατατεθῇ ὁ προϋπολογισμὸς τοῦ ἔργου.

§33ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Δὲν ἤμην ἐνταῦθα πρὸ ὀλίγου, ὅτε ὁ κ. Κουμουνδοῦρος ὑπέβαλεν αἴτησιν ἐκ Φυγαλίας καὶ ἐπηρώτησε τὸν ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως κ. Ὑπουργὸν περὶ τῶν ἐν Ζούρτσῃ σχολείων. Ἤδη ἐλθὼν ὀφείλω νὰ δώσω τὰς ἑξῆς πληροφορίας, διότι, καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος ἐκ τοῦ νομοῦ Μεσσηνίας καὶ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Ὀλυμπίας ὁρμώμενος, καθῆκον ἔχω νὰ γνωρίζω καλῶς τὰ κατὰ τὸν τόπον ἐκεῖνον καὶ νὰ μεριμνῶ κάλλιον παντὸς ἄλλου περὶ τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ. Ἐν Ζούρτσῃ ὑπῆρχον δημοδιδάσκαλοι ἀμφοτέρων τῶν φύλων, ὡς καὶ ἑλληνοδιδάσκαλος, ἀλλὰ πάντες πρὸ μηνὸς ἐγκατέλιπον τὰς θέσεις των· τούτου δὲ γενομένου γνωστοῦ εἰς ἐμὲ, συνέστησα εἰς τὸν ἁρμόδιον κ. Ὑπουργὸν, ὅπως μεριμνήσῃ ταχέως νὰ διορισθῶσι διδάσκαλοι καὶ λειτουργήσωσι τὰ σχολεῖα ἐκεῖνα· καὶ ὁμολογουμένως, εὑρεθέντων διδασκάλων, διωρίσθησαν τοιοῦτοι· καὶ τοῦ μὲν δημοδιδασκάλου ὁ διορισμὸς ἐδημοσιεύθη πρὸ δέκα περίπου ἡμερῶν διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», περὶ δὲ τῶν ἄλλων ἔχω πληροφορίας, ὅτι ἐγένοντο τὰ Διατάγματα καὶ οὕτω ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν θὰ λειτουργήσωσιν ἅπαντα τὰ σχολεῖα ταῦτα.

§34ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Συγχαίρω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, διότι ἔχει ἀντιπροσώπους καὶ δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ δίδῃ ὁ ἴδιος λόγον τῶν πρὸς αὐτὸν ἀπευθυνομένων ἐπερωτήσεων. Οἱ Βουλευταὶ ἀναπληροῦσιν αὐτόν. Ἀλλὰ παρατηρῶ εἰς τὸν κ. συνάδελφον, ὅτι ἐγὼ δὲν ἔκαμα ἐπερώτησιν, ὑπέβαλον ἀναφορὰν τῶν δημοτῶν, τῶν ὁποίων εἶμαι ἀντιπρόσωπος, κατ’ ἐντολὴν τῶν ἰδίων.

§35ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Οἱ δημόται δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γνωρίζωσι τὰ περὶ τούτου, διότι οἱ διδάσκαλοι δὲν μετέβησαν εἰσέτι ἐκεῖ.

§36ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς Κωνσταντῖνος Κουμουνδοῦρος κάμνει γνωστὸν εἰς τὸν βουλευτὴν ἐκ Μεσσηνίας κ. Παπαλέξην, ὅτι δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν μετ’ αὐτοῦ, ὥστε νὰ τὸν ἐρωτᾷ, τί συμβαίνει εἰς ἕκαστον τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας, εἰς ἣν ἀνήκει, καὶ τί ἀποφασίζει τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὰ ἀναφυόμενα εἰς τοὺς δήμους ἐκείνους ζητήματα. Ἐγὼ ἔχω ἓν καθῆκον, νὰ ἐρωτῶ τὸν Ὑπουργὸν, ὁ ὁποῖος ἔχει τὴν ὑποχρέωσιν νὰ λαμβάνῃ ὑπ’ ὄψει τὰ παράπονά μου, νὰ ἐνεργῇ καθόσον ταῦτα στηρίζονται εἰς τὸν νόμον καὶ τὸ δίκαιον, καὶ νὰ μοὶ ἀπαντᾷ, ὅταν τοῦτο ἦναι ἀναγκαῖον.

§37ΠΑΠΑΛΕΞΗΣ. Ὁ βουλευτὴς Παπαλέξης ἔχει καθῆκον νὰ γνωρίζῃ τὰ περὶ τῶν δήμων τῆς ἐπαρχίας, εἰς ἣν ἀνήκει.

§38ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν σκοπῶ νὰ παρέμβω εἰς τὴν συζήτησιν τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μὲ ἐνδιαφέρει πρὸ πάντων, εἶναι, νὰ μάθω, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας δημοδιδάσκαλοι, τῶν ὁποίων ἐμποδίζουσι λόγοι φατριαστικοὶ τὸν διορισμόν· διότι τοῦτο θὰ ἦτο λίαν ἄδικον καὶ διὰ τοὺς μὴ διοριζομένους δημοδιδασκάλους καὶ διὰ τὴν νεότητα, ἥτις μένει ἄνευ διδασκάλων. Ἑπομένως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως νὰ μᾶς ὑποβάλῃ πίνακα, ἐν ᾧ νὰ ἐνδείκνυνται τὰ ὀνόματα τῶν ἀπὸ τῆς συστάσεως τῶν Διδασκαλείων ἐξελθόντων μετὰ πτυχίου δημοδιδασκάλου· δὲν εἶναι δὲ πολλὰ τὰ ὀνόματα, ὥστε νὰ γεννήσῃ τοῦτο εἰς τὴν ὑπηρεσίαν δυσχέρειάν τινα. Ἐν τῷ πίνακι τούτῳ θὰ ἦναι ἀναγεγραμμένη καὶ ἡ ἡμερομηνία τοῦ διορισμοῦ ἑκάστου τῶν ἀπὸ τοῦ Διδασκαλείου ἐξελθόντων δημοδιδασκάλων καὶ ἡ ἡμερομηνία τῆς παύσεως καὶ ὁ λόγος, δι’ ὃν ἐπαύθη, διότι ἔχω τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ὑπάρχουσί τινες δημοδιδάσκαλοι ἐκτὸς ὑπηρεσίας, θέλοντες νὰ διορισθῶσι καὶ μὴ διοριζόμενοι, ὡς ὑπὸ πολιτικῶν ἰσχυόντων προγεγραμμένοι. Ἐπειδὴ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως μᾶς ἔδωσεν ἓν παράδειγμα λίαν δυσάρεστον, ἀπολύσας ἄνευ λόγου δύο ἀνωτέρους λειτουργοὺς τῆς δημοσίας ἐκπαιδεύσεως, Γυμνασιάρχας, χωρὶς νὰ δυνηθῇ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀπόλυσίν των, γεννᾶται εὐλόγως ἡ ὑπόνοια εἰς ἡμᾶς, ὅτι εἶναι ἱκανὸς πολλοὺς κατωτέρους τοιούτους δημοδιδασκάλους νὰ κρατήσῃ μακρὰν τῆς ὑπηρεσίας. Καὶ εὐλόγως, ἀφοῦ δύο Γυμνασιάρχας ἀπέλυσε, τὸν μὲν διότι ἔμενε παρὰ τῇ πατρικῇ του οἰκογενείᾳ καὶ διότι ὁ πατήρ του ἔτυχε νὰ ἦναι φίλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὸν δὲ διότι ἀπῄτησε τοῦτο εἷς ἄλλος τῶν συμπολιτευομένων Βουλευτῶν. Ὁ Ὑπουργὸς λοιπὸν, ὅστις δύναται τόσον εὐπαῤῥησιάστως λειτουργοὺς τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως, ἄνδρας ἔχοντας τοσαύτην ἀξίαν καὶ μακρὰν ὑπηρεσίαν εὐδόκιμον, μάλιστα ὁ εἷς, βεβαίως εἶναι ἱκανὸς ν’ ἀπολύῃ πολλοὺς τοιούτους μικροὺς διδασκάλους. Ἐπιθυμῶ νὰ λυθῇ ἡ ἀπορία αὕτη διὰ τῆς ὑποβολῆς τοῦ πίνακος τούτου. Ἀλλ’ ὑπενθυμίζω εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἐζητήθη παρ’ αὐτοῦ, οὗτος δὲ δι’ ἐπινεύσεως τῆς κεφαλῆς ἐδήλωσεν, ὅτι ἔμελλε νὰ ὑποβάλῃ γενικήν τινα ἔκθεσιν περὶ τῆς καταστάσεως τῆς παιδείας καὶ τῆς λειτουργίας αὐτῆς κατὰ τὸ λῆγον ἤδη ἔτος κατὰ τοὺς τρεῖς βαθμοὺς, τῆς κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως, τῆς μέσης καὶ τῆς ἀνωτέρας. Παρῆλθον ἔκτοτε 15 ἡμέραι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς πληροφορίας περὶ θέματος, περὶ τοῦ ὁποίου νομίζω, ὅτι ἔχουσι καθῆκον καὶ οἱ Βουλευταὶ καὶ ὁ φορολογούμενος λαὸς νὰ μάθῃ. Δηλονότι νὰ μάθῃ ὁ λαὸς, ἂν καὶ κατὰ πόσον καταβάλλεται παρὰ τῆς Πολιτείας ἡ ἐπιβαλλομένη εἰς αὐτὴν μέριμνα καὶ ἡ ἠθικὴ ὑποχρέωσις περὶ τῆς ἀνατροφῆς καὶ τῆς μορφώσεως τῆς γεννεᾶς τῶν πολιτῶν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι συνεισφέρουσιν εἰς συντήρησιν τῆς Πολιτείας. Ἐὰν δὲ αἱ προηγούμεναι Κυβερνήσεις δὲν ἐπήρκουν διὰ τῶν 40 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανον παρὰ τῶν πολιτῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ἡ ὁποία εἰσπράττει 90 ἑκατομμύρια εἰς τὸν τράχηλον τοῦ λαοῦ, νομίζω ὅτι ἔχει ὑποχρέωσιν ἀνάλογα ἀντισηκώματα, κατὰ τὴν ἰδίαν σας ἔκφρασιν, νὰ παρουσιάσῃ, διότι βλέπετε, ὅτι συνειθίσαμεν εἰς τὴν ἔκφρασιν τῶν ἀντισηκωμάτων; ὅταν δὲ ἡ Πολιτεία λαμβάνῃ ἀντισηκώματα παρὰ τῶν τυγχανόντων ἀπαλλαγῆς νοσούντων στρατευσίμων, ἀπὸ τοιαύτης Πολιτείας ἡμεῖς ἔχομεν ἀξίωσιν νὰ τῇ εἴπωμεν: «σοὶ δίδομεν τὰ 90 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ θέλομεν νὰ μάθωμεν τίνα πρόνοιαν λαμβάνεις περὶ τῶν σπουδαιοτέρων σου καθηκόντων, εἶναι δὲ ταῦτα ἡ μέριμνα περὶ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν τέκνων μας». Ἀναμένομεν δὲ νὰ μάθωμεν τὴν πληροφορίαν ταύτην ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν, τὸν μέγαν αὐτὸν διδάσκαλον τοῦ Κράτους, διότι αὐτὸς εἶναι ὁ μέγας διδάσκαλος τοῦ Κράτους, καὶ πρέπει νὰ ᾖναι τὸ πρότυπον τῆς ἠθικῆς καὶ τῆς ἐκπληρώσεως τοῦ καθήκοντος. Τὸν παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸν πίνακα τοῦτον, διότι ἔρχεται καὶ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ λήγει καὶ τὸ ἔτος, καὶ προτοῦ ζητήσητε πιστώσεις ἀπὸ τὸ Κράτος, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ μᾶς δώσητε πληροφορίας, κατὰ πόσον ἐκπληροῦτε τὰ καθήκοντά σας ταῦτα, τὰ ὑψηλά.

§39ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ταύτην τὴν στιγμὴν ἔλαβον τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα ἐκ Πύργου (ἀναγινώσκει): «Καταδιώκομαι διὰ χρέος ἀνύπαρκτον προσωποκρατηθείς. Ὑπουργεῖον ἀρνεῖται ἔκδοσιν παραχωρητηρίου δηλωθεισῶν ὑπ’ ἐμοῦ φυτειῶν, ὡς ἀνηκουσῶν δῆθεν λιμένι Κατακώλου, καὶ ἐν τούτοις καταδιώκομαι διὰ πληρωμὴν δόσεων. Ὑψώσατε φωνὴν, ἢ ἐκδοθῆναι παραχωρητήριον, ἢ ἀπαλλαχθῆναί με χρέους.

ΓΕΩΡ. ΖΑΓΓΛΑΡΗΣ.»

Τὸ ἐπεξηγῶ. Κατὰ τὸ 1855, νομίζω, εἶχον παραχωρηθῆ πολλαὶ γαῖαι ἔξωθι τοῦ Κατακώλου εἰς ὄφελος τοῦ λιμένος Κατακώλου, ἀλλὰ κατόπιν, ὅτε ἐγένετο νόμος περὶ διαθέσεως τῆς ἐθνικῆς γῆς, τὸ μέρος ἐκεῖνο, ὡς παραχωρηθὲν προηγουμένως, εἶχεν ἐξαιρεθῆ, πολλοὶ ὅμως, ἀγνοοῦντες τοῦτο, ὑπέβαλον δηλώσεις εἰς τὴν Ἐφορίαν καὶ ἔκτοτε εἶναι χρεωμένοι, διὰ νὰ πληρώσουν. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἰδίᾳ δὲ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διότι εἰς αὐτὸν ἀνήκει ἡ ὑπόθεσις, νὰ μεριμνήσῃ περὶ τούτου, διότι πολλοὶ ἄνθρωποι, χωρὶς νὰ ἔχωσιν εἰς τὴν κατοχήν των γαίας, εὑρίσκονται ἐκτεθειμένοι καὶ καταδιώκονται, νομίζω δὲ, ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ταχεῖα πρόνοια περὶ τούτου, διότι ὁ ἀναφερόμενος εἶναι εἷς τῶν καλλιτέρων οἰκοκυραίων τοῦ τόπου, καὶ εἶναι ὅλως ἄδικον νὰ κρατῆται εἰς τὰς φυλακάς.

§40ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι, ἐπειδὴ ἐπισπεύδει ἡ ἐνέργεια, προκειμένου περὶ φυλακισμένου, δύναται ν’ ἀνακαλυφθῇ ἡ ἀλήθεια, χωρὶς ν’ ἀναμιγνύωμεν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτεικῶν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀρκεῖ νὰ διατάξῃ νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψιν ἡ δήλωσις καὶ, ἂν αὕτη ἀποβλέπῃ εἰς γαίας ἐξῃρημένας, πρέπει νὰ διαταχθῇ ἡ ἀπόλυσις τοῦ ἀνθρώπου αὐτοῦ, ἀδιάφορον ἂν αὐτὸς ὑπέβαλε δήλωσιν, ἢ ἐχρεώθη διὰ κτῆμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἠδύνατο νὰ τῷ παραχωρηθῇ κατὰ τὸν νόμον. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπειδὴ κρατεῖται εἰς τὰς φυλακὰς ὁ ἀναφερόμενος, νὰ διατάξῃ αὐτὴν τὴν ἐξέτασιν καὶ τὴν ἀπόλυσίν του, διότι ἄλλως εἶναι πολὺ ἄδικον ἄνευ λόγου νὰ κρατῆται εἷς ἄνθρωπος εἰς τὰς φυλακάς.

§41ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Προτείνω, νὰ διατάξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀπολυθῇ ὁ ἄνθρωπος αὐτός.

§42Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Χρεωστῶ νὰ εἰδοποιήσω τὴν Βουλὴν, διὰ νὰ γένηται τοῦτο ἐν γνώσει καὶ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι αὔριον θέλω προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν μεταβολὴν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ζητῶν νὰ ἀναχθῇ μεταξὺ τῶν πρώτων ἡ πρόταξις τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ μέσον τῆς παρελθούσης ἑβδομάδος προέβαλον, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐπρότεινα τὴν ἀκύρωσιν δύο νόμων περὶ ἐκλογῆς Βουλευτῶν, ἐκδοθέντων κατὰ τὸ 1886.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς αʹ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου ΑΨ περὶ συνομολογήσεως καὶ τροπῆς δανείων.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀγορεύοντες οἱ κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, οὗτινος πρόκειται ἡ συζήτησις, ἐπεξέτειναν τὸν λόγον καὶ εἰς τὸν νόμον, οὗτινος ζητεῖται ἡ τροποποίησις· παρέστησαν, ὅτι ὁ νόμος εἶναι ἀνατρεπτικὸς τῶν περιορισμῶν, οἵτινες πρέπει νὰ ἐπιβάλλωνται εἰς Κυβερνήσεις κοινοβουλευτικὰς, εἰς τοῦτο δὲ στηριζόμενοι, ἐζήτησαν, ἀφοῦ ὁπωσδήποτε κεῖται ὁ νόμος, νὰ μὴ ἐπεκταθῇ ἡ ἔννοια αὐτοῦ καὶ ἐπὶ τὰ προσωρινὰ δάνεια, ἀλλὰ νὰ μείνῃ ὡς ἔχει, περιωρισμένος εἰς μόνα τὰ πάγια. Ἡ δικαιολογία τοῦ κειμένου νόμου ἐγένετο διὰ μακρῶν, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ περὶ αὐτοῦ νομοσχέδιον. Καὶ τότε παρεστήθη, ὅτι αἱ ζητούμεναι διὰ τοῦ νόμου ἄδειαι ἦσαν ἀπαραίτητοι πρὸς τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου, ὅπερ ὀφείλομεν νὰ ἐπιδιώκωμεν, τουτέστι τῆς ἀνακουφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐκ τῶν χρεωλυσίων καὶ εἰ δυνατὸν καὶ ἐκ μέρους τοῦ τόκου τῶν κειμένων δανείων, τοῦτο δὲ τῇ συγκαταθέσει τῶν δανειστῶν, προκαλουμένων κατὰ τὰ νενομισμένα. Εἴπομεν καὶ τότε, λέγομεν δὲ καὶ ἤδη, ὅτι δύο ὑπάρχουσι συστήματα, δι’ ὧν δύναται νὰ ἐπιδιωχθῇ ἡ κατὰ ταῦτα ἐλάφρυνσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ· δύναται νὰ ἐπιδιωχθῇ δι’ ἀθετήσεως τῶν πρὸς τοὺς πιστωτὰς ὑποχρεώσεων, δύναται νὰ ἐπιδιωχθῇ καὶ διὰ τῆς χρήσεως μόνον τῶν μέσων, ἅτινα ἐξ αὐτῶν τῶν πρὸς αὐτοὺς συμβάσεων ἀποῤῥέουσιν· ἡμεῖς ἀποδεχόμεθα τὸ τελευταῖον τοῦτο σύστημα, τὸ σύστημα τῆς καταργήσεως τῶν χρεωλυσίων, τῆς ἐλαττώσεως τῶν τόκων, ἐφ’ ὅσον ταῦτα δύνανται νὰ ἐπιτευχθῶσι συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τῶν συμβάσεων, συμφώνως πρὸς τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας διὰ τῶν συμβάσεων ἀνελάβομεν πρὸς τοὺς δανειστάς. Ἵνα δυνηθῶμεν ὅμως νὰ διεξαγάγωμεν τὸ ἔργον τοῦτο, θεωροῦμεν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην τῆς ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν τὰ Κοινοβούλια παρέχουσι πάντοτε εἰς τὰς Κυβερνήσεις, ὅταν πρόκηται περὶ τοιούτων μέτρων· παρεστήσαμεν δὲ καὶ ὅτε ἐψηφίζετο ὁ κείμενος νόμος, ὅτι δὲν ἐζητοῦμεν τότε τι πλέον τῶν εἰθισμένων ἐν τοιαύταις περιστάσεσι, καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνομεν, ὅτι δι’ ἧς προτείνομεν ἐπεκτάσεως τῆς ἐννοίας τοῦ νόμου, οὐδὲν ζητοῦμεν ἐπὶ πλέον· μάλιστα ὡς πρὸς τὴν ἐπέκτασιν δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι αὕτη ἀφορᾷ εἰς περιπτώσεις ὀλιγώτερον ἐξαιρετικὰς ἐκείνων, εἰς ἃς ἀφορᾷ ὁ κείμενος νόμος. Διότι ὁ κείμενος νόμος ἀφορᾷ εἰς δάνεια, ὧν δίδοται ἡ ἄδεια τῆς διαπραγματεύσεως καὶ συνομολογήσεως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, αἰώνια, ἐν ᾧ ἤδη δὲν ζητεῖται περὶ αἰωνίων δανείων ἄδεια, ἀλλὰ ζητεῖται ἄδεια μόνον περὶ προσωρινῶν δανείων, περὶ προσωρινῶν δὲ δανείων αἱ ἄδειαι δίδονται εὐκολώτερον ὑπὸ τῶν Κοινοβουλίων εἰς τὰς Κυβερνήσεις ἢ ὅσον δίδονται αἱ περὶ δανείων παγίων. Ἐπὶ τοῦ κειμένου νόμου ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ὅτι οὗτος ἐκτείνει τὰς ἀδείας, τὰς παρεχομένας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, πέραν τῶν ὁρίων, τῶν ἐν ἑτέροις κοινοβουλευτικοῖς Κράτεσι θεωρουμένων ὡς ἀπαραβάτων, καὶ ἅτινα καὶ τὸ ἡμέτερον Κοινοβούλιον ὀφείλει νὰ θεωρῇ ὡς τοιαῦτα, διότι ἀνεγνωρίσθη μὲν, ὅτι ὁ κείμενος νόμος περιέχει τοὺς περιορισμοὺς, τοὺς ἐν τοιούτοις νόμοις ἄλλων Κρατῶν περιεχομένους ὡς πρὸς τὰ τοῦ τόκου, ὡς πρὸς τὰ τοῦ χρεωλυσίου, ὡς πρὸς τῶν ἐγγυήσεων, ἀλλὰ παρετηρήθη, ὅτι ἐνταῦθα δίδοταί τι, ὅπερ δὲν ἀπαντᾷ ἐν ἄλλοις Κράτεσιν, ὅτι δίδεται ἡ ἄδεια ἀπεριορίστως. Εἰς τοῦτο εἴχομεν ἀπαντήσει διὰ μακρῶν, ὅτε ἐψηφίσθη ὁ κείμενος νόμος, καὶ εἴχομεν ἀποδείξει, ὅτι ἡ ἄδεια, ἣν περιλαμβάνει ὁ νῦν κείμενος νόμος, εἶναι ἐπίσης περιωρισμένη, ὅσον αἱ τοιαῦται ἄδειαι ἐν νόμοις ἄλλων Κρατῶν, ὅτι εἶναι καὶ μᾶλλον περιωρισμένη νόμων εἰδικῶν, οὓς τότε ἐμνημονεύσαμεν, διότι παρεστήσαμεν, ὅτι κατὰ τὸν κείμενον νόμον ἡ ἄδεια, τὴν ὁποίαν ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἐπιτρέπει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, περὶ συνομολογήσεως δανείων, οὐ μόνον περιορίζεται ὡς πρὸς τὸν τόκον, ὡς πρὸς τὰς ἐγγυήσεις, ὡς πρὸς τὸ χρεωλύσιον, ἀλλὰ περιορίζεται καὶ ὡς πρὸς τὸ ποσὸν ἐντὸς τῶν ὁρίων τῶν ὑπαρχόντων δανείων. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ἀναγράφεται εἰς ἀριθμοὺς ὁ περιορισμὸς, ἀλλ’ ἀναγράφεται ἐπίσης στενῶς, ἐπίσης αὐστηρῶς, ὡσανεὶ ἦτο ἀναγεγραμμένος εἰς ἀριθμοὺς, διότι τὰ ὑπάρχοντα δάνεια εἶναι καθωρισμένα, τὸ ποσὸν αὐτῶν εἶναι γνωστὸν, βέβαιον, ἀναλλοίωτον, ἑπομένως τὸ ἄθροισμα τοῦ ὀφειλομένου κεφαλαίου τῶν ὑπαρχόντων δανείων εἶναι ὁ ὅρος τῆς ἀδείας τοῦ νόμου. Οὐδεμία ἄρα ὑπάρχει ἀνωμαλία ἐν τῷ νόμῳ τούτῳ. Αἱ ἄδειαι βεβαίως ἐμφαίνουσιν ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ὡς εἶχον ἀναπτύξει ὅτε ἐψηφίζετο ὁ νόμος, δὲν ἐζητεῖτο ἡ ἄδεια εἰς ἔνδειξιν ἐμπιστοσύνης προσωπικῆς πρὸς τὰ μέλη τῆς νῦν Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἐζητεῖτο ὡς ἐνδεικτικὴ ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς πρὸς τὰς Κυβερνήσεις, πρὸς τὴν ἐκτελεστικὴν ἐξουσίαν, ὡς ἀπόδειξις τοῦ ὅτι προέβημεν ἐφ’ ἱκανὸν ἐν τῷ βίῳ τῷ κοινοβουλευτικῷ, ὅπως δύνηται τὸ Κοινοβούλιον καὶ παρ’ ἡμῖν νὰ ἐμπιστεύηται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ, ὅσα διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπιτρέπει εἰς αὐτὴν νὰ ἐκτελῇ, καθ’ ἃ καὶ ἐν ἄλλοις Κοινοβουλίοις συμβαίνει. Εἴπομεν τότε ῥητῶς, διεκρίναμεν, ὅτι δὲν ἐζητοῦμεν τοῦτο ὡς προσωπικῆς πρὸς ἡμᾶς ἐμπιστοσύνης ἀπόδειξιν, οὐδὲ ἦτο δυνατὸν νὰ ἦναι τοῦτο προσωπικῆς ἐμπιστοσύνης ἀπόδειξις, διότι ὁ νόμος δὲν ἔχει ὅριον χρονικῆς διαρκείας, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις ἡ νῦν βεβαίως ἔχει τοιοῦτον ὅριον· ὥστε ἡ Βουλὴ ἠδύνατο νὰ ψηφίσῃ τὸν νόμον, μόνον ἂν ἐθεώρει, ὅτι τὰ κυβερνητικὰ πράγματα τῆς χώρας ἐπὶ τοσοῦτον ἐμπεδώθησαν, ἐπὶ τοσοῦτον ἀνεπτύχθησαν, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρχῃ ἐπὶ πλέον ἀνάγκη, ἵνα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία διατηρῇ ὑφ’ ἣν μέχρι τοῦδε διετήρει κηδεμονίαν τὴν Κυβέρνησιν περὶ τὰ τοιαῦτα ζητήματα· οὕτως ἐψηφίσθη τὸ τότε ὑποβληθὲν νομοσχέδιον καὶ ὑφίσταται ἔκτοτε ὡς κείμενος νόμος. Ἤδη, ὡς εἶπον, ζητοῦμεν τοῦ νόμου τούτου τροποποίησιν, συμπλήρωσιν· συμπλήρωσιν διὰ προσθήκης περιπτώσεων ὀλιγώτερον ἐξαιρετικῶν τῶν ῥητῶς ἀναγραφομένων ἐν αὐτῷ. Εἶναι βέβαιον μάλιστα, ὅτι ἡ ἀναγκάζουσα ἡμᾶς νὰ προτείνωμεν τὴν συμπλήρωσιν λέξις «παγίων» παρέλκει ἐν τῷ νόμῳ καὶ δὲν ἐτέθη σκοπίμως πρὸς ἀποκλεισμὸν τῶν προσωρινῶν δανείων, ὧν ζητοῦμεν ἤδη ἄδειαν συνομολογήσεως, τοῦτο δὲ ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ κειμένου, εὐθὺς ἐξηγοῦντος τὴν λέξιν «παγίων», τουτέστιν «ἄνευ χρεωλυσίου». Τοῦτο μόνον ἠθελήσαμεν νὰ ἐκφράσωμεν ἐν τῷ νόμῳ, ἀλλ’ ἐτέθη ἐκ πλεονασμοῦ ἡ λέξις «παγίων», ἥτις ἠδύνατο σήμερον νὰ ἐκληφθῇ ὡς περιορίζουσα τὸ χορηγούμενον δικαίωμα. Ἐὰν τότε δὲν παρενεβάλλετο ἡ λέξις «παγίων», ἀλλ’ ἀφίεντο μόναι αἱ λέξεις «ἄνευ χρεωλυσίου», αἱ ἐκφράζουσαι τὸ σκοπούμενον, δὲν θὰ ἦτο ἀναγκαία ἡ σήμερον ζητουμένη συμπλήρωσις. Οἱ ἐπικρίνοντες τὸ νομοσχέδιον, οἱ θεωροῦντες, ὅτι δὲν πρέπει ἡ συμπλήρωσις τοῦ κειμένου νόμου νὰ ψηφισθῇ, ἐστηρίχθησαν καὶ εἰς τοῦτο, ὅτι ὁ κείμενος νόμος δὲν ἐφηρμόσθη ἐν πάσῃ ἀκριβείᾳ, τουτέστιν ὅτι αὐτὸς ὁ περιορισμός, τὸν ὁποῖον παρέστησα πρὸ ὀλίγου ὡς κατὰ πάντα ἐπαρκῆ, ὡς ὅμοιον πρὸς τοὺς περιορισμούς, τοὺς ἐν τοιούτοις νόμοις ἄλλων Κρατῶν, ὅτι αὐτὸς ὁ περιορισμὸς δὲν ἐθεωρήθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὡς δεσμεύων αὐτήν· καὶ παρεστήθησαν ἐνταῦθα ἀριθμοὶ εἰς ἀπόδειξιν ὅτι ἐγένετο χρῆσις τοῦ ἐκ τῶν δανείων χρήματος οὐχὶ πρὸς τοὺς εἰδικοὺς μόνον σκοπούς, τοὺς ἐν τῷ νόμῳ ἀναγεγραμμένους. Ἀναντιῤῥήτως, ἐὰν ἐγένετο χρῆσις τοῦ χρήματος πρὸς ἄλλους σκοποὺς ἢ τοὺς ἐν τῷ νόμῳ ἀναγεγραμμένους, ἔστω καὶ ἐὰν ἐγένετο διὰ μικρὸν ποσόν, ἡ ἐγγύησις, ἣν ἐπεδίωξεν ὁ νομοθέτης, δὲν ὑφίσταται· ἀλλὰ πάντα τὰ παραστηθέντα πρὸς τὴν Βουλὴν στεροῦνται ὑποστάσεως· οὐδὲν, οὔτε ἐδαπανήθη, οὔτε ἐδύνατο νὰ δαπανηθῇ ἐκ τῶν εἰσπραχθέντων δυνάμει τοῦ νόμου τούτου εἰς ἄλλους σκοποὺς ἢ τοὺς ἐν τῷ νόμῳ ἀναγεγραμμένους, δηλαδὴ εἰς τροπὰς ὑφισταμένων δανείων. Ὅταν λέγω, ὅτι δαπανῶνται μόνον πρὸς τοὺς σκοποὺς τούτους, ἐννοῶ, ὅτι οὕτως ἔχουσι ταῦτα ἐν τῷ τελικῷ λογαριασμῷ τῶν δανείων, καὶ ὅτι ἀπὸ τῆς εἰσπράξεως μέχρι τοῦ τελικοῦ καταλογισμοῦ, ἤτοι ἐφ’ ὅσον τὰ εἰσπραττόμενα διατελοῦσιν ὑπὸ προσωρινὴν παρακαταθήκην ἢ ἐν μεταβιβάσει ἐνταῦθα ἢ ἀλλαχοῦ, πρὸς πραγματοποίησιν τῶν ἐν τῷ νόμῳ, δύνανται νὰ γίνωνται διαχειριστικαὶ πράξεις πρὸς ὄφελος τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἐὰν ὀφείλωμεν νὰ πληρώσωμεν χρῆμα ἐκεῖ, ὅπου εἰσπράττομεν τὸ ἐκ τῶν δανείων κεφάλαιον, ἔχομεν δὲ χρῆμα προωρισμένον εἰς τὴν ἀπότισιν τῆς ὀφειλῆς ἐκεῖ, ὅπου πρόκειται ἀποστελλόμενον νὰ διατεθῇ τὸ εἰσπραχθὲν κεφάλαιον πρὸς πλήρωσιν τῆς κατὰ τὸν νόμον ὑποχρεώσεως, ἀποφεύγομεν δαπάνας διπλῶν ἀποστολῶν καὶ προμηθειῶν, ἀποτίνοντες τὴν ὀφειλὴν διὰ τῶν ἐκ τῶν δανείων εἰσπράξεων καὶ πραγματοποιοῦντες τὰς ἐκ τοῦ νόμου ὑποχρεώσεις διὰ τοῦ ἐπὶ τόπου χρήματος, τοῦ προωρισμένου εἰς ἀποστολὴν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν πρὸς ἀπότισιν τῆς ὀφειλῆς· ἀλλ’ ἐνῷ ταῦτα γίνονται κατὰ τὴν μεταβίβασιν, ἐν τῷ τελικῷ λογαριασμῷ καταδεικνύεται, ὅτι ἅπαν τὸ χρῆμα, τὸ ἐκ δανείων εἰσπραχθὲν, διετέθη πρὸς τοὺς σκοπούς, τοὺς ἀναγεγραμμένους ἐν τῷ νόμῳ, τουτέστι πρὸς κατάργησιν ἄλλων δανείων διὰ τροπῆς ἢ δι’ ἐξοφλήσεως. Ἰδίως ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἀφοῦ ὁμιλήσας προὐκάλεσεν ἀπάντησίν μου, ἐπανῆλθεν εἰς τὸ θέμα, φέρων νέους ἀριθμούς, ἵν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἡ διάθεσις τοῦ χρήματος ἐγένετο ἄλλως ἢ ὅπως ὁ νόμος ἐπέτρεπεν. Ἀλλ’ οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους παρουσίασεν ὁ κ. Βουλευτής, οὐδόλως ἀποδεικνύουσι τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτοῦ· διότι οἱ ἀριθμοί, τοὺς ὁποίους ἠρύσθη ἐν τῷ τεύχει τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ ἰδίᾳ ἐν τῇ εἰσαγωγικῇ ἐκθέσει, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι καὶ προσωρινῶς, ἤτοι πρὶν ἔτι τοῦ τελικοῦ καθορισμοῦ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν εἰσπραχθέντων χρημάτων, ἡ διάθεσις ἐγένετο κατὰ τὸ πλεῖστον πάλιν εἰς τροπὴν δανείων, διότι τροπὴ εἶναι καὶ ἡ ἐξόφλησις δανείου ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας περιλαμβάνεται ἐν τοῖς δανείοις, ὧν ἐπιτρέπεται διὰ τοῦ νόμου ΑΨʹ ἢ ἐπὶ τροπῇ ἐξόφλησις, καὶ εἶναι φυσικὸν τοῦτο, καθ’ ἃ ἐῤῥήθη ὅτε ὁ νόμος ΑΨʹ ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ἀφοῦ εἷς τῶν κυριωτέρων σκοπῶν τοῦ νόμου ἐκείνου ἦτο ἡ ἐξόφλησις τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὅπως καταστῇ ἐφικτὴ ἡ ἄρσις αὐτῆς. Ἰδίᾳ εἰς τὸν βουλευτὴν ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Ῥικάκην ἀπαντῶν, εἶχον διατρανώσει, ὅτι μεταξὺ τῶν δανείων, ὧν ἐπετρέπετο ἡ ἐξόφλησις κατὰ τὸν νόμον, ἦτο καὶ τὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ὅτι σκοπὸς ἡμῶν ἦτο διὰ τῶν νέων δανείων βαθμηδὸν νὰ ἐξοφλήσωμεν ὁλοσχερῶς τὸ δάνειον τοῦτο. Ἑπομένως πᾶν τὸ διατεθὲν εἰς ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας διετέθη σύμφωνα πρὸς τὸν νόμον καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν αὐτοῦ τὸν ἀρχικὸν, κατὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ψηφιζομένου αὐτοῦ ἔδωκα. Παρεστήθη προσέτι, ὅτι δὲν εἴχομεν σήμερον τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν καὶ τὴν ἐκ τῶν ἐντόκων γραμματίων ὀφειλὴν περιωρισμένην ἐντὸς τῶν ὁρίων, οὐχὶ τῶν κανονιζομένων ὑπὸ τοῦ νόμου, διότι τοῦτο δὲν ἠδύνατο νὰ παραστηθῇ, ἀλλ’ ἐντὸς τῶν ὁρίων, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς ἐθεωροῦμεν ὡς τὰ πρέποντα· ἀλλ’ εἰς τοῦτο εἶχον ἀπαντήσει καὶ πρὸ τῆς τελευταίας ἀγορεύσεως τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ἀποδείξας, ὅτι ποσὰ, πολὺ μεγαλείτερα τῶν καθοριζομένων διὰ τῶν νομοσχεδίων τῶν μὴ ψηφισθέντων καὶ ἑπομένως μὴ ὑποχρεούντων ἡμᾶς νομίμως, ἀλλὰ, καίτοι μὴ ὑπόχρεοι νομίμως, εἴχομεν ποσὰ ἀποδεδομένα εἰς λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ διατεθειμένα εἰς περιορισμὸν τῶν ἐντόκων γραμματίων ἀσυγκρίτως ἀνώτερα, ὅσων κατὰ τὸν νόμον ὠφείλομεν νὰ ἐξαιρέσωμεν ἀπὸ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καὶ ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τῶν ἐντόκων γραμματίων. Εἶχον δείξει, ὅτι τὰ ποσὰ, τὰ εἰς λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀποδεδομένα, δὲν ἦσαν 10 ἑκατομ. ἢ 12 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ 22,600,000, καὶ ὅτι τὸ ἀποδοθὲν χρῆμα ἠρύσθημεν ἐκ τῶν ἐπὶ τῇ ἀδείᾳ τοῦ νόμου συνομολογηθέντων δανείων. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἠρώτησε, πόθεν τὸ χρῆμα τοῦτο ἠρύσθημεν· ὡς ἠκούσατε, δὲν τὸ ἠρύσθημεν ἐκ περισσευμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀφοῦ δὲν ὑπῆρχον περισσεύματα, ἀλλ’ ἐκ τῶν περισσευμάτων τῆς διαχειρίσεως, περιλαμβανούσης καὶ τὰ πραγματοποιηθέντα δάνεια. Ἐφ’ ὅσον ὑπάρχῃ ἀνάγκη, ὅπως αἱ ἐκ τῶν δανείων εἰσπράξεις ἔχωσιν ἀντικρύσματα εἰς πραγματοποίησιν τῶν ὅρων τοῦ νόμου ᾼΨʹ, τ’ ἀποδοθέντα εἰς λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας καταλογιστέα εἰς τ’ ἀντικρύσματα ταῦτα. Ὡς ἐξήγησα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, τὸ μόνον εἰσπραχθὲν ποσὸν, ὅπερ πλεονάζει, ἤτοι μένει ἔτι ἄνευ ἀντικρύσματος, ἐκ τῶν δύο δανείων, ἤτοι τοῦ τῶν 1,200,000 λιρῶν καὶ τοῦ τῶν 5,000,000 λιρῶν, εἶναι 214,000 λιρῶν, ἃς βεβαίως ὀφείλομεν νὰ διαθέσωμεν εἰς τροπὴν δανείων. Τὸ χρῆμα τοῦτο ὑπάρχει αὐτούσιον παρὰ τοῖς συνομολογήσασι τὸ δάνειον. Οὗτοι σήμερον τὸ κρατοῦσιν εἰς ἀνοικτὸν λογαριασμὸν, ἕως οὗ λάβωσι τὴν διαταγὴν περὶ διαθέσεως αὐτοῦ· ἐπειδὴ δὲ πρόκειται τὸ χρῆμα τοῦτο νὰ διατεθῇ εἰς ἐξόφλησιν δανείου οὐχὶ μεταλλικοῦ, τηροῦμεν αὐτὸ ἐκεῖ, ὅπου ὑπάρχει, ἵνα γένηται χρῆσις αὐτοῦ ἀπέναντι ὑποχρεώσεων εἰς μεταλλικὸν, διατιθεμένου εἰς τὴν τροπὴν ἢ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ ἀντιστοίχου ποσοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ἅτινα ἄλλως ἤθελε δεήσει νὰ μετατρέψωμεν εἰς συνάλλαγμα, ὅπως χρησιμοποιήσωμεν αὐτὸ ἀπέναντι τῶν εἰς μεταλλικὸν ὑποχρεώσεων. Τοῦτο εἶναι τὸ σύστημα, ὅπερ ἠκολουθήσαμεν ἀποκλειστικῶς ὡς πρὸς τὰ δάνεια, τὰ ἤδη πραγματοποιηθέντα, τῶν 1,200,000 λιρῶν καὶ τῶν 5,000,000 λιρῶν· ὡς πρὸς τὸ δάνειον τῶν 1,200,000 δὲν χωρεῖ ἀμφισβήτησις, καὶ ὅλη ἡ συζήτησις, ἡ γενομένη ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ἦτο ματαία, διότι τὸ δάνειον ἐκεῖνο διετέθη καὶ διατίθεται εἰς τὴν ἐξόφλησιν δύο δανείων, τοῦ τῶν 400,000 λιρῶν καὶ τοῦ τῶν 10,200,000 φράγκων. Τῶν δύο τούτων δανείων ἐξοφλουμένων ἐκ τῶν χρημάτων τούτων, πραγματοποιεῖται ὁ ὅρος τοῦ νόμου. Πάντες οἱ ὑπολογισμοὶ περὶ τῆς χρησιμοποιήσεως τῶν εἰσπραχθέντων μέχρι τῆς ἐξοφλήσεως τῶν δύο τούτων δανείων, οὐδένα σκοπὸν ἔχουσιν, ἀφοῦ καὶ τὸ δάνειον τῶν 400,000 λιρῶν ἐξωφλήθη καὶ τὸ δάνειον τῶν 10,200,000 φράγκων ἐξοφλεῖται, καὶ ἐφ’ ὅσον δὲν εἶναι ἔτι ὁλόκληρον ἐξωφλημένον, ἐφ’ ὅσον τὸ ποσὸν ὁλόκληρον τῶν εἰσπραχθέντων δὲν διετέθη ἔτι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, εἶναι ἀποδεδομένον εἰς λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας προσωρινῶς, συμφώνως καὶ τοῦτο πρὸς τὸν νόμον, διότι καὶ ἡ ἀπόδοσις εἰς λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀποτελεῖ ἐξόφλησιν ἐκ τῶν ἐπιτρεπομένων. Ἀλλὰ διατὶ διαθέτομεν προσωρινῶς εἰς περιορισμὸν τοῦ δανείου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐπ’ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ μέρος τοῦ ποσοῦ τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ τοῦ δανείου τῶν 1,200,000 λιρῶν; Διότι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποτίσωμεν εὐθὺς ἴσον ποσὸν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 10,200,000, ὡς ὀφειλόμενον ἐπὶ ὅρῳ ἀποδόσεως κατὰ Δεκέμβριον, δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ ὑποχρεώσωμεν τὸν κάτοχον τῶν ὁμολογιῶν, ἵνα δεχθῇ ἀπὸ τοῦδε τὴν ἀπόδοσιν. Μέχρις ἄρα τῆς ἀποδόσεως, διεθέσαμεν τὸ χρῆμα ἀπέναντι μεταλλικῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου, δι’ ἀντιστοίχου δὲ ποσοῦ ἀπεσύρομεν τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐκπληροῦντες οὕτω καὶ διὰ τὸ χρονικὸν τοῦτο διάστημα τὸν ὅρον τοῦ νόμου. Τὰ τοῦ δανείου ἄρα τῶν 1,200,000 λιρῶν εἶναι διάτρανα· ἐξοφλοῦνται διὰ τῶν ἐξ αὐτοῦ εἰσπράξεων τὰ δάνεια τῶν 400,000 λιρῶν καὶ τῶν 10,200,000 φράγκων, ἐφ’ ὅσον δὲ μένει μέρος τοῦ τελευταίου τούτου δανείου ἀνεξόφλητον, διότι δὲν εἶναι ἔτι ἀποδοτέον, ἔχομεν τὸ χρῆμα διατεθειμένον καθ’ ὃν τρόπον ὁ νόμος ὁρίζει. Ὡς πρὸς δὲ τὸ δάνειον τῶν 5,000,000, ἀναγεγραμμένα εἶναι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πάντα τὰ δάνεια, ἅτινα θέλουσιν ἐξοφληθῆ διὰ τῶν ἐκ τοῦ δανείου ἐκείνου εἰσπράξεων. Ἡ ἀναγραφὴ αὕτη καταλείπει, ὡς εἶπον, ποσὸν ἀδιάθετον 214,000 λιρῶν, ὅπερ παρέστησα κατὰ τίνα τρόπον θέλομεν διαθέσει, μένον σήμερον αὐτούσιον ἐν χερσὶ τῶν συνομολογησάντων τὸ δάνειον. Οὕτως ἔχουσι τὰ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ κειμένου νόμου, τὸν ὁποῖον ζητοῦμεν ἤδη νὰ συμπληρώσωμεν, διότι ἡ παρέλκουσα λέξις «παγίων» δίδει χώραν εἰς ἀμφιβολίαν περὶ τῆς ἐννοίας. Ἡ ἔννοια τοῦ νόμου ἦτο, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ συνομολόγησις δανείων ἄνευ χρεωλυσίου· ἀλλ’ ὅπως συνετάχθη τὸ ἄρθρον, δὲν προκύπτει σαφῶς, ὅτι δυνάμεθα νὰ πραγματοποιήσωμεν προσωρινὰ δάνεια. Δὲν ἐπραγματοποιήσαμεν ἄρα προσωρινὰ δάνεια, φρονοῦντες, ὅτι περὶ τὰ τοιαῦτα δέον νὰ ὦμεν προσεκτικοὶ εἰς ἄκρον, καὶ ἐν ἀμφιβολίᾳ περὶ τῆς νομιμότητος, νὰ ἀπέχωμεν. Ἐγένετο λόγος παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης καὶ περὶ τῆς διαθέσεως χρήματος ἐκ τοῦ περισσεύσαντος εἰς οἰκοδομὴν τοῦ καταστήματος τοῦ Στρατοδικείου καὶ τοῦ Καπνοκοπτηρίου· ἰδοὺ, ἔλεγεν ὁ κ. Βουλευτής, παρεβιάσατε τὸν νόμον, διαθέσαντες χρῆμα ἐκ τῶν δανείων εἰς οἰκοδομὰς, ἃς ἔπρεπε νὰ ἐγείρητε διὰ τῶν προσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἄρα διεθέσαμεν χρῆμα δυνάμει τοῦ νόμου ΑΨʹ; Ἀκριβῶς, διότι δὲν ἐπέτρεπεν ὁ νόμος τοιαύτην διάθεσιν, ἐπορίσθημεν τὸ χρῆμα κανονικῶς ἄλλοθεν, ὑπεβάλομεν δὲ μετὰ τὴν οἰκοδομὴν νομοσχέδιον, ἐπιτρέπον τὴν διάθεσιν χρήματος ἐκ τῶν κεφαλαίων τῶν δανείων πρὸς ἀπόδοσιν τῶν ἐξ ἄλλων πόρων δαπανηθέντων, ὥστε τὰ γενόμενα ἀνασκευάζουσι τὰ ῥηθέντα. Ἡμεῖς ἐνομίσαμεν, ὅτι δὲν ἠδυνάμεθα νὰ δαπανήσωμεν τὰ πρὸς οἰκοδομὴν ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν δανείων ἄνευ εἰδικῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς, ἐθεωρήσαμεν ὅμως, ὅτι δαπάνη οἰκοδομῶν, ὡς ἔκτακτος, ἔδει νὰ ἐκτελεσθῇ ἐκ πόρου ἐκτάκτου, ἤτοι ἐκ δανείου, καὶ ὅτι, ἀφοῦ εἴχομεν δάνειον πραγματοποιηθὲν κατὰ τὸν νόμον ΑΨʹ καὶ καταλίπον περίσσευμα, συνέφερεν εἰς τὸ περίσσευμα ἐκεῖνο νὰ καταλογισθῇ ἡ ἔκτακτος δαπάνη, ἀλλὰ τοῦτο κατόπιν εἰδικῆς νομοθετικῆς ἀδείας, ἀφοῦ ὁ νόμος ΑΨʹ, καθ’ ὃν συνωμολογήθη τὸ δάνειον, δὲν προέβλεπε τοιοῦτον καταλογισμόν. Ἐπίσης καὶ ὡς πρὸς τὴν συνομολόγησιν προσωρινῶν δανείων ἑρμηνεύσαντες τὸν νόμον ΑΨʹ μετὰ πάσης εὐλαβείας, ἐθεωρήσαμεν αὐτὸν μὴ προνοοῦντα περὶ αὐτῶν. Ζητοῦμεν ἄρα εἰδικὸν νομοθετικὸν καθορισμὸν τῆς ἀδείας συνομολογήσεως προσωρινοῦ δανείου, ἀφοῦ κατὰ τὸ κείμενον τοῦ νόμου ΑΨʹ δὲν θεωροῦμεν ἡμᾶς ὡς κεκτημένους τὸ δικαίωμα τῆς συνομολογήσεως τοιούτων δανείων. Ἀλλὰ τίνα θὰ εἶχε λόγον ἡ Βουλή, ἵνα ἀρνηθῇ περὶ τῶν προσωρινῶν δανείων, ὅ,τι ἐπέτρεψε περὶ τῶν παγίων; Ἀφοῦ περιελάβομεν ἐν τῷ νόμῳ τὴν λέξιν «παγίων», βεβαίως ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ θεωρήσῃ, ὅτι μόνον περὶ τῆς συνομολογήσεως ἐκείνων ἔδωκε τὴν ἄδειαν· ἀλλ’ ἀφοῦ ἐπέτρεψεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν λόγῳ δανείου νὰ δεσμεύσῃ τὸ Κράτος ἐς ἀεί, διατὶ θέλει ἀπαγορεύσει εἰς αὐτὴν νὰ δεσμεύσῃ τὸ Κράτος λόγῳ δανείου ἐπὶ βραχύ, ἀφοῦ μάλιστα διὰ βραχυπροθέσμων δανείων, ἀντικαθισταμένων βραδύτερον διὰ παγίου, ἐπιτυγχάνεται πολλάκις συμφερωτέρα προκαταρκτικὴ διαῤῥύθμισις; Ἐφ’ ὅσον δὲν εἴχομεν ἄδειαν πραγματοποιήσεως προσωρινῶν δανείων, ἅτινα συνομολογοῦνται εὐκόλως ἐπὶ μικρῷ κεφαλαίῳ, θὰ ὑπεχρεούμεθα ἢ ν’ ἀναβάλωμεν τὰς κατὰ τὸν νόμον ΑΨʹ πράξεις, ἕως οὗ αὗται ἀντιστοιχοῦσι πρὸς κεφάλαιον ποσοῦ, ἱκανοῦ πρὸς συνομολόγησιν παγίου δανείου, ἢ θὰ συνωμολογοῦμεν τὸ πάγιον δάνειον χάριν ὡρίμων πράξεων μικροτέρου ποσοῦ, τηροῦντες ἐν χερσὶν ἀργὰ τὰ περισσεύοντα, ἕως οὗ παρασκευασθῶσι πράξεις πρὸς διάθεσιν αὐτῶν. Διὰ τῶν προσωρινῶν δανείων ἐκτελοῦνται ὥριμοι πράξεις διὰ πορισμοῦ κεφαλαίων ἴσων πρὸς αὐτάς, οὕτω δὲ συγκεντρουμένων πλειόνων προσωρινῶν δανείων, ἀποτελεῖται κεφάλαιον παγίου δανείου, συνομολογουμένου πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν προσωρινῶν. Πρόκειται ἄρα περὶ ἀπαλλαγῆς τοῦ Κράτους ἀπὸ ζημίας, προερχομένης ἐκ τοῦ ἐπί τινα χρόνον ἀδιαθέτου πλεοναζόντων χρημάτων ἐκ παγίων δανείων εἰσπραττομένων.» Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἀρνηθῆ τὴν ψήφισιν τοῦ προτεινομένου νομοσχεδίου, τίς ἡ συνέπεια; Ὁ νόμος ΑΨʹ μένει ἀκέραιος, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησι θὰ ἦναι ὑπόχρεως νὰ προβαίνῃ εἰς συνομολόγησιν παγίων δανείων κεφαλαίου ἀνωτέρου τοῦ ποσοῦ, οὗτινος ἑκάστοτε ἔχει ἀνάγκην, ἔχομεν δὲ ἤδη ἀνάγκην ποσοῦ 600,000 λιρῶν διὰ τὴν ἐξόφλησιν τοῦ δανείου τῆς ἀνεξαρτησίας, οὗτινος ἡ ἐξόφλησις ἐπάγεται οἰκονομίαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ 1,100,000. Βεβαίως ἡ πρᾶξις αὕτη πρέπει νὰ μὴ ἀναβληθῇ, διότι ἡ τοιαύτη ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶναι ἐπείγουσα· ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἔχωμεν τὴν ἄδειαν τῆς συνομολογήσεως προσωρινῶν δανείων, ἐπειδὴ πάγιον δάνειον διὰ ποσὸν 600,000 λιρῶν δὲν εἶναι εὔκολον νὰ πραγματοποιηθῇ, θὰ δεήσῃ νὰ πραγματοποιήσωμεν δάνειον 1,200,000 λιρῶν, ἐὰν δυνηθῶμεν ἐκ δευτέρου ἐπὶ τοιούτῳ ποσῷ νὰ πραγματοποιήσωμεν πάγιον δάνειον. Ὡς ἐνθυμεῖσθε, τὸ δάνειον ἐκεῖνο ἐπραγματοποιήσαμεν ἐπὶ ὅροις βαρυτέροις τῶν τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν, εἶναι δὲ βέβαιον, ὅτι τὰ πάγια δάνεια, ἵνα δυνηθῶσι νὰ ἐπιπλεύσωσιν ἐν ταῖς ἀγοραῖς καὶ τοποθετηθῶσιν ὁριστικῶς, ἔχουσιν ἀνάγκην ἀναδόχων ἰσχυρῶν, τοιοῦτοι δὲ δὲν παρουσιάζονται ἐν μικροῖς δανείοις. Ἵνα δυνηθῶμεν νὰ κινήσωμεν οἴκους, ὡς τοὺς ἀναλαβόντας τὸ δάνειον τῶν 5,000,000 λιρῶν ἢ καὶ τὸ τῶν 1,200,000, οἴκους, ὁποῖοι ὁ τῶν Antony Gibbs, Bleichröder καὶ Hambro, εἶναι ἀνάγκη ἡ πρᾶξις νὰ ἦναι ἱκανῶς σπουδαία, δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ ἐλπίσωμεν ἐπὶ πράξεων, ὁποία εἶναι ἡ προκειμένη, νὰ ἑλκύσωμεν τὸ διαφέρον τοιούτων οἴκων. Δυσκόλως σήμερον θὰ δυνηθῶμεν νὰ πραγματοποιήσωμεν δάνειον καὶ ἐπὶ ποσῷ 1,200,000. Σήμερον θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι, ἵνα πραγματοποιήσωμεν πάγιον δάνειον, νὰ ὁρίσωμεν τὸ κεφάλαιον εἰς ποσὸν ἀνώτερον, πρέπει ἄρα ν’ ἀναβάλωμεν τὴν συνομολόγησιν αὐτοῦ, ἕως οὗ ὑπάρξῃ ἀνάγκη πραγματοποιήσεως ἀνωτέρου ποσοῦ, ἀνάγκην δὲ ὀνομάζω τὴν εἰς πρόχειρον διάθεσιν. Ἄνευ βεβαιότητος προχείρου διαθέσεως τῶν εἰσπραχθησομένων, δὲν εἶναι πρέπον νὰ πραγματοποιήσωμεν δάνειον, αἱ δὲ πράξεις, εἰς ἃς ἤδη δυνάμεθα νὰ προβῶμεν, δὲν προκαλοῦσι διάθεσιν κεφαλαίου, ὅσον θὰ εἰσεπράττομεν ἐκ τοῦ μᾶλλον περιωρισμένου παγίου δανείου· αἱ πράξεις αὗται ἀπαιτοῦσι κεφάλαια, ἅτινα μόνον διὰ προσωρινῶν δανείων δυνάμεθα νὰ πορισθῶμεν ἄνευ ὑπερβάσεως. Ἡ μὴ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου δὲν θ’ ἀφήρει ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἐξουσίαν, ὅπως δανεισθῇ τὸ χρῆμα, ἀλλὰ θὰ ἐστέρει αὐτὴν τῆς εὐκαιρίας, ὅπως πορισθῇ αὐτὸ οἰκονομικώτερον· ἡ ἄδεια, ἣν κέκτηται ἡ Κυβέρνησις, τοῦ δανείζεσθαι παγίως, εἶναι ἐπίσης σπουδαία, ὅσον καὶ ἡ τοῦ δανείζεσθαι προσωρινῶς· μεγαλειτέραν μάλιστα ἐμφαίνει ἐμπιστοσύνην ἡ τοῦ δανείζεσθαι παγίως. Ἡμεῖς ζητοῦμεν ἤδη, ἵνα ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δανείζηται ἐπὶ διορίᾳ βραχυτέρᾳ, τουτέστιν ἐπιβαρύνουσα τὸ Κράτος ὀλιγώτερον χρονικῶς, ζητοῦμεν δὲ τοῦτο, διότι οὕτω δανείζεται ἡ Κυβέρνησις οἰκονομικώτερον. Ὁ ἀρνούμενος εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ζητουμένην ἄδειαν λέγει εἰς αὐτήν: δὲν σοῦ ἀφαιρῶ, ὅπερ ἔχεις δικαίωμα ἐκ τοῦ κειμένου νόμου, ὅπως δανείζησαι, ἀλλὰ σοὶ ἀπαγορεύω νὰ συνομολογῇς τὰ δάνεια διὰ τοῦ συμφερωτέρου εἰς τὸ Κράτος συστήματος, σὲ ἀναγκάζω νὰ πραγματοποιήσῃς αὐτὰ κατὰ τρόπον ἀδικαιολογήτως ἐπιβαρύνοντα τὸ Κράτος. Ἐὰν ἐζητοῦμεν τὴν ἄδειαν τῆς πραγματοποιήσεως προσωρινῶν δανείων ἐπὶ ὅροις διαφόροις τῶν τοῦ νόμου ᾼΨʹ, θὰ ἐνόουν τὰς ἀντιῤῥήσεις· ἐὰν ἠρχόμεθα λέγοντες, ὅτι ζητοῦμεν ἁπλῶς ἄδειαν συνομολογήσεως προσωρινῶν δανείων, ἐπιτρεπομένων ταῖς Κυβερνήσεσιν ἁπάντων τῶν Κρατῶν, ὅτι ἄνευ προσωρινῶν δανείων οὔτε ἡ χρῆσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ δύναται νὰ λειτουργήσῃ ἀπροσκόπτως, οὔτε ἡ διαχείρισις τοῦ Δημοσίου, καὶ διὰ τοῦτο ἄνευ περιορισμοῦ ἄλλου, εἰμὴ μόνον ὡς πρὸς τὸ ποσὸν, ζητοῦμεν ἄδειαν πραγματοποιήσεως προσωρινῶν δανείων, καίτοι θὰ ἦτο εὔλογος ἡ αἴτησις, θὰ ἐνόουν τοὺς ἀντιλέγοντας, ὅτι, ἀφοῦ διὰ τοῦ νόμου ὑπεβλήθη ἡ Κυβέρνησις εἰς περιορισμοὺς ὡς πρὸς τὴν συνομολόγησιν παγίων δανείων, διατί ἔρχεσθε ζητοῦντες ὡς πρὸς τὰ προσωρινὰ ἄδειαν ἐκτενεστέραν; Θὰ ἠδυνάμεθα ν’ ἀπαντήσωμεν εἰς τούτους, ὅτι, ἐπειδὴ περὶ προσωρινῶν δανείων πρόκειται, δὲν εἶναι πρέπον νὰ ὑποβληθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς περιορισμοὺς στενοτέρους τῶν ἐκ τῆς φύσεως τοιούτων δανείων ὑπαγορευομένων, δὲν εἶναι πρέπον νὰ εἰδικευθῇ ὁ σκοπός, ἐφ’ ᾧ θὰ συνομολογῶνται τὰ προσωρινὰ δάνεια· ἀλλὰ δὲν δίδομεν τοιαύτην ἀπάντησιν, διότι πράγματι δὲν ἔχομεν ἀνάγκην τῶν προσωρινῶν δανείων πρὸς σκοπὸν ἄλλον ἢ τὸν ἐν τῷ νόμῳ ἀναγεγραμμένον. Ὡς εἶπον καὶ πρότερον, ἂν δὲν ὑπῆρχεν ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, θὰ εἴχομεν ἄδειαν συνομολογήσεως προσωρινῶν δανείων μέχρι ποσοῦ 14,000,000, ἡ δὲ ἄδεια αὕτη θὰ ἐπήρκει πρὸς τὰς ἀνάγκας, περὶ ὧν ἤδη προνοοῦμεν· ἡ ὕπαρξις ὅμως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἀφῄρεσεν ἀπὸ τοῦ ἐντόκου γραμματίου τὴν χρησιμότητα ἐν μεταλλικῇ συναλλαγῇ, ἡμεῖς δὲ ὡς πρὸς τὴν μελετωμένην τροπὴν ἔχομεν ἀνάγκην μεταλλικοῦ χρήματος. Ἀφοῦ τὰ ἔντοκα γραμμάτια ἐστερήθησαν διαρκούσης τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας τὴν χρησιμότητα ταύτην, ζητοῦμεν παρὰ τῆς Βουλῆς, ὅπως δώσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὅ,τι θὰ εἶχεν αὕτη, ἂν μὴ ὑφίστατο ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ζητοῦμεν ὅμως τοῦτο οὐχὶ ἀορίστως, ἀλλ’ ὑπὸ πάντας τοὺς περιορισμοὺς τοῦ νόμου ᾼΨʹ, περιορισμοὺς, οὓς ἀπεδείξαμεν, ὅτι ἐτηρήσαμεν κατὰ γράμμα, καὶ οὓς σκοποῦμεν νὰ τηρήσωμεν κατὰ γράμμα.

§45Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ ἀγορεύσω καὶ αὖθις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ὑπὸ συζήτησιν, διότι τὰ πραγματικὰ γεγονότα, τὰ ὁποῖα ἐτέθησαν ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος, δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι τοιαῦτα, ὁποῖα ἐξετέθησαν ὑπ’ αὐτοῦ. Ὀφείλω λοιπὸν νὰ ἐξακριβώσω τὰ πράγματα, καὶ τὴν ἐξακρίβωσιν ταύτην νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν γνῶσιν τῆς Βουλῆς, ἵνα ἐν ἐπιγνώσει δώσῃ ψῆφον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἔλεγε πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐμποδίζουσα τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον προέβαλε καὶ τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, γίγνεται αἰτία ζημίας εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, διότι, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον δὲν ψηφισθῇ, ἐὰν δὲν δοθῇ εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν ἡ ἄδεια νὰ συνομολογήσῃ ὅσα ἂν θέλῃ προσωρινὰ δάνεια, ὅπως μετατρέψῃ δι’ αὐτῶν εἰς πάγια τὰ χρεωλυτικὰ, τότε θέλει ἀναγκασθῆ ὁ Πρωθυπουργὸς νὰ προσφύγῃ εἰς συνομολόγησιν παγίων δανείων, ἐκ τούτου δὲ θέλει ἐπέλθει ζημία εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Τὴν ζημίαν ταύτην θέλων ν’ ἀποφύγῃ, προβάλλει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, δι’ οὗ ζητεῖ τὴν ἄδειαν νὰ συνομολογήσῃ ὅσα ἂν ἐγκρίνῃ προσωρινὰ δάνεια. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι ἡμεῖς δὲν ἀρνούμεθα νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δοθῇ εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν ἡ ἄδεια νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ὡρισμένου ποσοῦ, ἀλλ’ ἀρνούμεθα νὰ ψηφίσωμεν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου νὰ δοθῇ ἄδεια νὰ συνομολογήσῃ δάνεια ἀγνώστου ποσοῦ. Ἐὰν ἐζήτει τὴν ἄδειαν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ὡρισμένου ποσοῦ, ἠθέλαμεν ψηφίσει τὸ νομοσχέδιον, ἀφίνοντες πάντοτε ὑπὸ τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως τὴν διάθεσιν τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τούτου, ἂν ἤθελε διατεθῆ εἰς ἑτέρας ἀνάγκας καὶ οὐχὶ εἰς τὰς ἀνάγκας τῶν χρεωλυτικῶν δανείων. Ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν μᾶς ζητεῖ τὴν ἄδειαν νὰ συνομολογήσῃ δάνειον ὡρισμένου ποσοῦ, ἀλλ’ ἀορίστου, καὶ ὑπὸ οἱουσδήποτε ὅρους. Τοιαύτην ἄδειαν, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ δώσωμεν, διὰ δύο λόγους· πρῶτον, διότι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας συνήγαγον ἐκ τῆς ἐρεύνης τῆς οἰκονομικῆς διαχειρίσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν συμβιβάζονται μὲ τὰς πληροφορίας, αἱ ὁποῖαι πρὸ μικροῦ ἐξετέθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ὑπ’ αὐτοῦ. Τί ἔλεγεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀπόντα κατὰ τὴν ὥραν ταύτην βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης κ. Καραπάνον, ὅστις εἶχεν ἰσχυρισθῆ, ὅτι ἐκ τοῦ προϊόντος τῶν δανείων ποσόν τι διετέθη πρὸς ἄλλας ἀνάγκας καὶ οὐχὶ πρὸς μετατροπὴν τῶν δανείων, ἤτοι εἰς οἰκοδομὴν τοῦ Καπνοκοπτηρίου, εἰς πληρωμὴν τόκων καὶ χρεωλυσίων; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐβεβαίωσεν, ὅτι τοιοῦτόν τι δὲν ἔλαβε χώραν, καὶ περὶ μὲν τῆς πληρωμῆς τῶν τόκων καὶ τῶν χρεωλυσίων ἔλεγεν, ὅτι ἦτο ἄτοπον, ἀφοῦ εἶχε χρυσὸν ἐν Εὐρώπῃ, νὰ διατάξῃ νὰ μετενεχθῇ ὁ χρυσὸς ἐνταῦθα, καθ’ ἣν ὥραν ὤφειλε νὰ στείλῃ εἰς Εὐρώπην χρυσὸν διὰ νὰ πληρώσῃ τόκους καὶ χρεωλύσια. Ἀλλὰ τίς ἀρνεῖται, ὅτι τοῦτο οὐχὶ ἦτο ὀρθὸν, ἀλλ’ ἦτο ἀναγκαῖον καὶ ὤφειλε νὰ τὸ πράξῃ; Ὅτε ὅμως ἐνετείλατο εἰς τοὺς ἀνταποκριτάς του ἐν Εὐρώπῃ νὰ διαθέσωσιν εἰς πληρωμὴν τῶν τόκων καὶ χρεωλυσίων τὸν χρυσὸν, ὁ ὁποῖος εἰσεπράχθη ἐκ δανείων προωρισμένων εἰς ἄλλον σκοπὸν, ἔπρεπε κατὰ τὴν αὐτὴν στιγμὴν τὸ ἀντίτιμον τοῦ διατεθέντος χρυσοῦ νὰ τεθῇ εἰς τὸ ταμεῖον, τὸ προσδιωρισμένον πρὸς μετατροπὴν τῶν χρεωλυτικῶν δανείων. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ἔπραξεν οὕτω. Διέθετε μὲν ἐν Εὐρώπῃ τὸν χρυσὸν, τὸν προκύψαντα ἐκ τοῦ δανείου, ἀλλ’ ἄφινεν ἑαυτὸν χρεωμένον, ἄφινεν ἐν χρεώσει τὴν διαχείρισίν του πρὸς τὰ κεφάλαια ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προσδιωρίσθησαν πρὸς μετατροπὴν δανείων. Καὶ ὅτε ἤλεγχεν αὐτὸν ὁ κ. Καραπάνος ἐπὶ τούτῳ, ἔλεγεν, ὅτι, ὅταν τελειώσῃ ἡ διαχείρισις τῶν χρημάτων, τῶν εἰσπραχθέντων ἐκ τῶν δανείων, τότε θέλει δώσει λογαριασμόν. Ἐντεῦθεν λοιπὸν ἔχομεν δάνεια ἐπὶ δανείων, δάνειον, τὸ ὁποῖον συνωμολογήθη διὰ νὰ χρησιμεύσῃ τὸ προϊὸν αὐτοῦ εἰς μετατροπὴν χρεωλυτικῶν δανείων, καὶ δάνειον, τὸ ὁποῖον ἡ τρέχουσα ὑπηρεσία ἔλαβεν ἀπὸ τὸ προϊὸν τοῦ δανείου ἐκείνου, διὰ νὰ θεραπεύσῃ τὰς συνήθεις ἀνάγκας τοῦ ταμείου. Ὁ Πρωθυπουργὸς ὅμως προσέθηκεν, ὅτι, καὶ ἂν τυχὸν διετέθη ποσὸν ἐκ τῶν εἰρημένων δανείων χωρὶς ἀμέσως νὰ πληρωθῇ τὸ ἀντίτιμον αὐτοῦ, εἶχε περισσεύματα, τὰ ὁποῖα ἐπλήρωσεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἀπέναντι τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Προχθὲς δ’ ἔλεγεν, ὅτι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐπλήρωσεν οὗτος εἰς τὴν Τράπεζαν ἀπέναντι τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀνέρχονται εἰς 17 ἑκατομμύρια, σήμερον δὲ, ἐξετάσας ἀκριβέστερον τοὺς λογαριασμοὺς, ἀνέφερεν, ὅτι ταῦτα ἀνέρχονται εἰς 21,000,000.

§46ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Προχθὲς ὡμίλουν περὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀλλ’ ἔχομεν λογαριασμὸν καὶ μετὰ τῆς Ἰονικῆς καὶ μετὰ τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς.

§47Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἠναγκάσθην ν’ ἀναδράμω εἰς τὴν ἱστορίαν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, διὰ νὰ μάθω, ποίας διακυμάνσεις ἔλαβον αἱ λειψοδοσίαι ἡμῶν μετὰ τῆς Τραπέζης τῆς Ἐθνικῆς· διότι αἱ μετὰ τῶν ἄλλων Τραπεζῶν ἐπὶ ἀνοικτῶν λογαριασμῶν ἐν τραπεζικοῖς γραμματίοις εἰσὶν ἀσήμαντοι. Παρακαλῶ νὰ τύχω τῆς προσοχῆς ὑμῶν, διότι θέλω ἀναγνώσει ἀριθμοὺς, γνωρίζω δὲ, ὅτι τῶν ἀριθμῶν ἡ ἀνάγνωσις φέρει κάματον εἰς τοὺς ἀκροωμένους. Διὰ τῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι ἐπέτρεψαν τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἐχορηγήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸ δικαίωμα νὰ λάβῃ ἐκ τῆς Τραπέζης δάνειον εἰς γραμμάτια ποσοῦ μέχρις 67,000,000. Ἐκ τούτων εἶχον πραγματοποιηθῆ μέχρι τῆς ἑσπέρας τῆς 26 Ἀπριλίου 1886, καθ’ ἣν παρῃτήθη τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὑπὸ τὴν προεδρείαν μου, 45,875,265 δραχ. Τὸ ποσὸν ὅμως τοῦτο ὑπέκυψεν ἔκτοτε εἰς αὐξομειώσεις. Οὕτω κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1886 ἀνεβιβάσθη ἀπὸ 45,875,265 εἰς 52,465,847, κατὰ τὴν δημοσιευθεῖσαν μηνιαίαν κατάστασιν τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, αὐξηθὲν κατὰ 6,590,582, κατὰ δὲ τὴν 30 Ἀπριλίου 1887 ἀνεβιβάσθη εἰς 57,939,701, αὐξηθὲν ἀκόμη κατὰ 5,473,854, καθ’ ἃ ἐβεβαίωσεν ἡ δημοσιευθεῖσα κατὰ Μάϊον τοῦ 1887 μηνιαία κατάστασις τῆς Τραπέζης. Καὶ ἐντὸς τῆς δευτέρας τετραμηνίας τοῦ 1887 νέος συνετελέσθη ἀναβιβασμὸς τοῦ χρέους τούτου, ἀναγαγὼν αὐτὸ εἰς 63,859,581, διότι καὶ ἐντὸς αὐτῆς ἔλαβεν ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης 5,919,880, οὕτω δὲ ἀπὸ τοῦ Μαΐου 1886, ὅτε ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἀρχὴν, μέχρι τῆς 31 Αὐγούστου 1887 ἔλαβεν ἐκ τοῦ δανείου τούτου δραχ. 17,984,316, διότι ἀνεβίβασεν αὐτὸ ἀπὸ 45,875,265 εἰς 63,859,581. Κατὰ τὸν Ἰανουάριον τοῦ 1888 ὁ Πρωθυπουργὸς ἠλάττωσεν ἀληθῶς τὸ χρέος τοῦτο εἰς 55,485,000, ἂν καὶ ὤφειλε νὰ ἐλαττώσῃ αὐτὸ εἰς 50,344,581, διότι ὤφειλε νὰ πληρώσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν 13,515,000, καθ’ ἣν ἀνέλαβε τότε διὰ συμβάσεως μετ’ αὐτῆς ὑποχρέωσιν, τὸ ἀντίτιμον εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δανείου εἰς χρυσὸν ἐκ φραγ. 10,200,000, τὸ ὁποῖον τότε εἶχε συνομολογήσει δ’ ἓν ἔτος, κατὰ δὲ τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1889 εἶχε περιορίσει αὐτὸ εἰς 54,106,164. Ἑπομένως, ἀφ’ ἧς ἀνέλαβεν ὁ Πρωθυπουργὸς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κράτους, ηὔξησε τὸ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια χρέος πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ἀπὸ 45,875,265 εἰς 54,106,164, ἤτοι κατὰ 8,277,899, καὶ δὲν ἠλάττωσεν αὐτὸ κατὰ 17,000,000, ὡς ἔλεγε πρὸ μικροῦ. Ἐὰν δὲ παραβληθῇ τὸ κατὰ τὴν 31 Ὀκτωβρίου 1889 ποσὸν τοῦ χρέους τούτου τοῦ Δημοσίου, συνιστάμενον, ὡς εἴρηται, εἰς 54,106,164, πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον κατὰ τοὺς νόμους ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν ἄδειαν νὰ δανεισθῇ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ, δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ εἰς τὴν παραβολὴν τὸ ποσὸν τῶν 67,000,000, εἰμὴ μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν 13,515,000, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν ἀπὸ 23 Νοεμβρίου 1887 σύμβασιν ὤφειλε νὰ πληρώσῃ εἰς τὴν Τράπεζαν, ὡς ἐγγύησιν τοῦ δανείου τῶν 10,200,000 φράγκων εἰς χρυσόν. Λοιπὸν, ἀφοῦ μέχρις 67 ἑκατομμυρίων ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ δανεισθῇ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀφαιρουμένων ἀπὸ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 13,515,000, κατὰ τὰ ὁποῖα ἔπρεπε κατὰ τὴν σύμβασιν νὰ ἐλαττωθῇ τὸ εἰρημένον ποσὸν, ἔμενον 53,485,000. Ἐκ τούτου δὲ δηλοῦται, ὅτι οὐ μόνον δὲν ἠλάττωσε τὸ εἰρημένον χρέος κατὰ 17,000,000, ὡς εἶπεν, ἀλλ’ ηὔξησεν αὐτὸ κατὰ δρ. 621,164. Κατὰ τὸν χρόνον ἐκεῖνον, ὅτε συνεζητοῦντο τὰ τοῦ δανείου τῶν 10,200,000, προὐτάθησαν ἀντιῤῥήσεις κατὰ τοῦ περὶ τούτου νομοσχεδίου, ὁ δ’ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ὁ ὁποῖος συνειθίζει νὰ ἀκριβολογῇ ἐπὶ τῶν λογαριασμῶν, ἠρώτησε τὸν Πρωθυπουργὸν, πόθεν θέλει πορισθῆ τὰ 13,515,000, τὰ ὁποῖα ἔμελλε κατὰ τὴν σύμβασιν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν’ ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ἀπήντησε, καθ’ ἃ ἀναφέρουσι τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ὡς ἤθελεν ἀπαντήσει ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐν τοῖς ταμείοις του ἔχει ἄφθονα χρήματα καὶ μετὰ περιφρονήσεως δύναται ν’ ἀπαντᾷ πρὸς πάντα, ὅστις ἤθελεν ἐρωτήσει, πόθεν ἤθελεν εὑρεῖ τὰ χρήματα. Ἔλεγε τότε ὁ Πρωθυπουργὸς (σελ. 210 ἐστενογραφημένων πρακτικῶν τῆς συνεδριάσεως τῆς 24 Νοεμβρ. 1887) (ἀναγινώσκει): «Τὸ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ποσὸν τὸ ἔχομεν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια καὶ θέλομεν τὸ καταθέσει. Ἔχομεν δὲ τὸ δικαίωμα νὰ λάβωμεν παρὰ τῶν συναλλασσομένων Τραπεζῶν εἰς χρυσὸν φράγκα 10,200,000 ἀντὶ δραχμῶν 13,515,000, κατατιθεμένων εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, αἵτινες καλύπτουσιν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ ἀναγκαιοῦν ἡμῖν ἤδη εἰς μεταλλικὸν, καὶ τὸν τόκον αὐτοῦ μέχρι παρελεύσεως ἑνὸς ἔτους. Δὲν εἴχομεν δὲ ἀντίῤῥησιν κατὰ τῆς καταθέσεως καὶ ἀνωτέρου ποσοῦ τραπεζικῶν γραμματίων, ἀφοῦ διὰ τῆς καταθέσεως περιορίζεται ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία ἐπ’ ὠφελείᾳ τῆς ἀγορᾶς καὶ ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ δημοσίου ταμείου». Ἀλλὰ δὲν ἔλεγε τὴν ἀλήθειαν οὐδὲ τότε ὁ Πρωθυπουργὸς, διότι δὲν εἶχε νὰ καταθέσῃ οὐδὲ τὰ 13,515,000, ἀφοῦ μέχρι τοῦ Ἰανουαρίου 1888 δὲν εἶχε καταθέσει, εἰμὴ μόνον 9,903,396.87, καὶ δὲν κατέθηκεν ὅλον τὸ ποσὸν τῶν 13,515,000, εἰμὴ ὅτε ἀνεκαλύφθησαν τὰ 6 ἐκεῖνα πολυθρύλλητα ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ἐκρύπτοντο ἐν τῷ Κεντρικῷ Ταμείῳ, διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν πρὸς τοὺς σκοποὺς αὐτῆς. Λοιπὸν, ἀφοῦ εἰς 54,106,164 ἀνέρχεται σήμερον τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Τράπεζαν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, τότε τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν εἶναι ὀλιγώτερον, ἀλλὰ περισσότερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον οἱ νόμοι προσδιώρισαν ὡς ἀνώτατον ὅρον τῶν χρεῶν, τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ συνομολογήσωμεν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ μὲ τὴν Τράπεζαν ἐν τραπεζικοῖς γραμματίοις. Ἐὰν δέ τις ἤθελε προβάλει, ὅτι τὸ χρέος τοῦτο ηὐξήθη διότι ὑπῆρχον τότε τὰ βάρη ἐκεῖνα τῆς ἐπιστρατείας, θέλει ἀπευθυνθῆ ἐρώτησις πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἂν αὐτὰ τὰ βάρη τῆς ἐπιστρατείας δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἐξοφληθῶσι διὰ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000, διὰ τοῦ δανείου τῶν 1,200,000 λιρῶν, διὰ τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν, διὰ τῶν 18 ἑκατομμυρίων τῶν διδράχμων καὶ μονοδράχμων, διὰ τῶν 17 ἑκατομμυρίων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καθ’ ἃ ηὔξησε τὸ χρέος τοῦτο, διὰ τῶν 10 ἑκατομμυρίων τῶν ἐντόκων γραμματίων, καὶ διὰ τοῦ προϊόντος τοσαύτης φορολογίας. Ἀλλὰ, καὶ ἂν αἱ ἀνάγκαι τοῦ ταμείου ἀπῄτησαν ν’ αὐξήσῃ μέχρι τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ χρέος ἡμῶν, διατὶ μᾶς ἔλεγε σήμερον, ὅτι ἠλάττωσεν αὐτὸ κατὰ 17,000,000; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην καὶ ἄλλην τινὰ πληροφορίαν. Ἐπειδὴ, εἶπε, μεταξὺ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν ἐκ συνομολογήσεως δανείων, προοριζομένων πρὸς μετατροπὴν ἄλλων χρεωλυτικῶν δανείων, διετέθη καὶ ποσόν τι πρὸς οἰκοδομὴν Καπνοκοπτηρίου, ἐνῷ δὲν εἴχομεν δικαίωμα νὰ δαπανήσωμεν πρὸς τοῦτο ἐκ τῶν χρημάτων τούτων, ἐπροτείναμεν νομοσχέδιον καὶ ἐζητήσαμεν δι’ αὐτοῦ τὴν περὶ τούτου ἄδειαν τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ μηδὲ τοῦτο εἶναι ἀκριβὲς, διότι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει, ζητοῦνται πιστώσεις, μεταξὺ τῶν ὁποίων ὑπάρχει καὶ ἡ διὰ τὴν οἰκοδομὴν τοῦ Καπνοκοπτηρίου. Δὲν ἐζητήθη λοιπὸν, νὰ ἐπιτραπῇ ἐξαίρεσις τῶν περιορισμῶν, τοὺς ὁποίους ὁ νόμος ΑΨ ἔθηκεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλ’ ἐζητήθη ἁπλῆ πίστωσις. Ἰδοὺ τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου (ἀναγινώσκει): «Νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως δραχ. 503,000 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1889. Ἄρθρον 1. Ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν τῆς χρήσεως 1889 χορηγεῖται ἔκτακτος πίστωσις ἐκ δραχμῶν πεντακοσίων τριῶν χιλιάδων, καταλογιζομένη ὑπὸ τὸ Κεφ. 36, ὡς ἑξῆς:

Δὲν ζητεῖται λοιπὸν ἡ συγγνώμη τῆς Βουλῆς, διότι ἐναντίον τῆς ἀποφάσεως αὐτῆς, ἐναντίον τοῦ νόμου, τοῦ ψηφισθέντος ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ Πρωθυπουργοῦ, διετέθησαν χρήματα, προωρισμένα διὰ τὴν μετατροπὴν τῶν χρεωλυτικῶν δανείων, εἰς ἀνάγκας τῆς συνήθους ὑπηρεσίας, ἀλλ’ ἐζητήθη ἁπλῆ πίστωσις διὰ δαπάνας τῆς ὑπηρεσίας. Καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ζητηθῇ, διότι εἶχε παρουσιασθῆ ἡ ἀνάγκη τῆς πληρωμῆς τῶν 61,000 δραχμῶν, ἔπρεπε δὲ νὰ ἐκδοθῇ ἔνταλμα, καὶ ἔπρεπε τοῦτο νὰ στηριχθῇ ἐπὶ κεφαλαίου καὶ ἄρθρου τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Λοιπὸν πρὸς τοῦτο ἐζητήθη ἡ πίστωσις. Ὅσα εἶπον μέχρι τοῦδε, βεβαιοῦσι τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς ἔδιδε προχθὲς εἰς τὴν Βουλήν, ὅτε ἐπελάβετο τοῦ ἐλέγχου τῆς διαχειρίσεως τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα προέκυψαν ἐκ δανείου, προοριζομένου εἰς μετατροπὴν χρεωλυτικῶν δανείων. Καὶ ὁμολογῶ, ὅτι καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν Σάββατον ἔκρινα καὶ κατὰ τὴν ὥραν ταύτην κρίνω ἐπίσης πρόωρον τὴν περὶ τούτου συζήτησιν. Ἀλλὰ, καίτοι πρόωρος, ἐχρησίμευσεν εἰς ἡμᾶς ἐπαρκῶς, διὰ νὰ φωτίσῃ ἡμᾶς περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον γίνεται ἡ διαχείρισις τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα δανειζόμεθα πρὸς μετατροπὴν ἄλλων δανείων, καὶ ἐλπίζω, ὅτι θέλει χειραγωγήσει ὑμᾶς, ἵνα ἀνεύρητε ποίαν νὰ δώσητε ψῆφον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν. Ὁ Πρωθυπουργὸς κατηνάλωσε πολὺν χρόνον, διὰ νὰ πείσῃ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ διὰ παγίων δανείων μετατροπὴ τῶν ὑπαρχόντων χρεωλυτικῶν δανείων συμβαίνει ἐνίοτε νὰ ἦναι ἐπιζήμιος καὶ ὅτι ἀσφαλῶς δὲν θέλει εἶσθαι ἐπιζήμιος, θέλομεν δὲ καρποῦσθαι ἀκέραιον τὸ κέρδος, τὸ ὁποῖον ζητοῦμεν, ἐὰν συνομολογῶμεν προσωρινὰ δάνεια, ἵνα δι’ αὐτῶν μετατρέπωμεν τὰ χρεωλυτικὰ δάνεια. Ὁμολογῶ ἐπὶ τούτου, ὅτι ἐγνώριζον μέχρι τοῦδε, ὅτι συνομολογοῦσι τὰ Κράτη δάνεια μόνιμα, μὴ προσωρινὰ, διὰ νὰ ἐξοφλῶσι τὰ προσωρινὰ, δὲν ἤξευρον ὅμως, ὅτι συνομολογοῦσι καὶ προσωρινὰ δάνεια διὰ νὰ μετατρέπωσι τὰ δάνεια τὰ χρεωλυτικά. Τὰ προσωρινὰ δάνεια εἶναι μέσα πρόχειρα, τὰ δὲ πρόχειρα μέσα πάντοτε ἐπιβαρύνουσι τὸ δημόσιον ταμεῖον. Δὲν ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ποῖον ἄχθος ἐπεκάθησεν ἐπὶ τῆς ῥάχεως τοῦ δημοσίου ταμείου, ἕνεκα τῶν προσωρινῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ τὰ τέλη τοῦ 1884 συνωμολόγησε, διὰ νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν; Τὰ προσωρινὰ δάνεια ἐκεῖνα μᾶς ἀφῆκαν τὰς περιφήμους προκαταβολὰς, τὰς ἐπὶ ἐνεχυριάσει τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170,000,000, καὶ ἐβάρυναν τὸν Προϋπολογισμὸν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε, ἐάν τις ἐξ ἡμῶν ἤθελε λάβει κονδύλιον ἀνὰ χεῖρας καὶ ὑπελόγιζε τοὺς τόκους καὶ τὰς προμηθείας, τὰς ὁποίας ἐπληρώσαμεν, καὶ τὰς ἄλλας ζημίας, τὰς ἐκ τῶν προσωρινῶν ἐκείνων δανείων ἐπιβαρυνάσας τὸ ταμεῖον, θέλει πεισθῆ, ὅτι ἀκριβὰ ἐπλήρωσε τὸ Κράτος τότε τὴν μέθοδον ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὰς γενικὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας ὁ Πρωθυπουργὸς σᾶς ἀνεκοίνωσε τότε καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην ἀγορεύων, πρέπει νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας. Πρὸ μικροῦ ὀλίγου δεῖν νὰ σᾶς παραστήσῃ, ὅτι, διὰ νὰ ἀποδείξητε, ὅτι εἶσθε ἱκανῶς προκεχωρηκότες εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, πρέπει τοιαύτας νὰ παρέχητε εἰς τὰς Κυβερνήσεις ἀδείας, ψηφίζοντες τὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων νὰ δίδητε ἀπεριόριστον ἄδειαν εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ συνομολογῇ ὅσα ἂν θέλῃ δάνεια καὶ μέχρι ποσῶν, ὅσα ἤθελεν ἐγκρίνει. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει παράδειγμα τοιαύτης συνταγματικῆς θεωρίας. Γνωρίζω, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις εἰσὶν ὑποχρεωμέναι, ὅταν συνομολογῶσι δάνειόν τι, νὰ ζητῶσι τὴν ψῆφον τοῦ Κοινοβουλίου. Τοῦτο δὲ δηλοῖ, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὰς Κυβερνήσεις νὰ συνομολογῶσι δάνεια ἄνευ ἀδείας τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας, ἀλλὰ δάνεια γνωστὰ εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν, δάνεια, διὰ τὰ ὁποῖα ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔμαθε καὶ τὴν αἰτίαν, καὶ τὴν ἀνάγκην, καὶ τὸ ποσὸν, τοῦ ὁποίου χρήζει ἡ ὑπηρεσία διὰ τὴν διοίκησιν. Ὑπῆρξεν ἐξαίρεσις, καὶ ἐνθυμοῦμαι ὅτι προέβαλον αὐτὴν ἐγὼ, ἡ ἐξαίρεσις νὰ ἐπιτραπῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προσδιορίσῃ αὕτη τὸ ποσὸν τοῦ τόκου καὶ τὰς ἄλλας λεπτομερείας τῶν μετὰ τοῦ δανειστοῦ συμφωνιῶν. Καὶ ἦτο μὲν ἡ ἐξαίρεσις αὕτη, ὅτε ἐνεκρίθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐκδήλωσις ἀρκούσης ἐμπιστοσύνης πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, λόγον ὅμως εἶχε καὶ αὕτη τὸ δημόσιον συμφέρον. Ἐὰν ἦναι γνωστὸν εἰς τὸν χρηματιστικὸν κόσμον, πόσος εἶναι ὁ ἀνώτατος ὅρος τοῦ τόκου, ὑπὸ τὸν ὁποῖον ἐπετράπη εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ συνομολογῇ ἓν δάνειον, ἢ ὁ ἀνώτατος ὅρος τῶν ἄλλων ἐν ταῖς λεπτομερείαις συμφωνιῶν, εἶναι ἐνδεχόμενον κατὰ τὰς διαπραγματεύσεις οἱ τραπεζῖται νὰ δείξωσιν ἐπιμονὴν εἰς τὰς ἀξιώσεις των, καὶ ἑπομένως νὰ ἐπέλθῃ ζημία εἰς τὸν δανειζόμενον. Πρὸς ἀποτροπὴν λοιπὸν τοιαύτης ζημίας δικαιολογοῦνται τὰ Κοινοβούλια νὰ δηλώνωσι τοιαύτην ἐμπιστοσύνην πρὸς τὰς Κυβερνήσεις, ἀφίνοντα αὐτὰς ἐλευθέρας νὰ προσδιορίζωσιν αὐταὶ διὰ τῶν μετὰ τῶν δανειστῶν διαπραγματεύσεων τὸ ποσὸν τοῦ τόκου καὶ τοὺς ἄλλους ὅρους. Ἀλλ’ οὐδὲν Κοινοβούλιον ὑπῆρξε, τὸ ὁποῖον ἀφῆκεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ἐλευθερίαν νὰ προσδιορίζῃ καὶ τὸ ποσὸν τοῦ δανείου. Αὐτὸ, σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὐδέποτε καὶ οὐδαμοῦ ὑπῆρξεν. Ἤκουσα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, λέγοντος τὴν ἑσπέραν ταύτην, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν πολλοῖς Κράτεσι διάφοροι νόμοι, τοὺς ὁποίους ἀποφεύγει, διὰ νὰ μὴ ἐνοχλήσῃ τὴν Βουλὴν, νὰ μνημονεύσῃ. Ἐγὼ ὅμως προκαλῶ τὸν Πρωθυπουργὸν ν’ ἀναφέρῃ τὸ Κράτος, ἐν τῷ ὁποίῳ ἡ νομοθετικὴ ἐξουσία ἔδωκε τοιαύτας ἀπολύτους ἀδείας, μὴ καταδεχθεῖσα ν’ ἀσχοληθῇ νὰ μάθῃ, οὐδὲ πόσον θέλει εἶσθαι τὸ ποσὸν τοῦ δανείου. Εἰς δυσχερεστάτας περιστάσεις εὑρέθησάν ποτε Κράτη, καὶ αἱ ἀνάγκαι αὐτῶν ἦσαν τοσοῦτον ἐπιτακτικαὶ, ὥστε ἦτο ἀδύνατον νὰ ἀναβάλωσιν ἐπὶ στιγμὴν τὴν θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν αὐτῶν. Περιῆλθεν ἤδη εἰς δυσχερεστέρας ἀνάγκας ἄλλο Κράτος ἐκείνων, εἰς ἃς περιῆλθεν ἡ Γαλλία μετὰ τὸ τέλος τοῦ Γαλλογερμανικοῦ πολέμου; Καὶ μολονότι αἱ ὑποθέσεις τῆς Γαλλίας διεξήγοντο δικτατορικῶς, οὕτως εἰπεῖν, ἕνεκα τῆς ἐπικειμένης καὶ ἐπιτακτικῆς ἀνάγκης, μ’ ὅλα ταῦτα οὐδὲ τότε ἐπετράπη νὰ συνομολογήσωσι δάνεια ἀπεριορίστου ποσοῦ. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἐδήλωσε πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο νὰ δηλωθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν προσωπικὴ ἐμπιστοσύνη διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγε καὶ διὰ τοῦ ὁποίου παρείχετο αὐτῷ ἀπόλυτος ἐλευθερία νὰ συνομολογῇ προσωρινὰ δάνεια, ὅσα θέλει, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ὑπηγορεύθη ὑπ’ ἀνάγκης τοῦ Κράτους, τῆς ὁποίας ἡ θεραπεία δὲν συνεδέετο μὲ τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς πρὸς τὰ πρόσωπα τῶν μελῶν τοῦ Ὑπουργείου. Ἀλλ’ ἡ Βουλὴ νομίζω, ὅτι ὀλίγον ἐνδιαφέρεται διὰ νὰ προσδιορίσῃ τὸ εἶδος τῆς ἐμπιστοσύνης, τὸ ὁποῖον ἐκδηλοῖ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἡ ἐπιψήφισις, οὐδ’ ἀσχολεῖται νὰ ἀνεύρῃ, ἐὰν πρόκηται περὶ προσωπικῆς πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς ἢ περὶ ἐμπιστοσύνης πραγματικῆς. Ἡ Ἀντιπολίτευσις γνωρίζει, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ Βουλευταὶ, οἵτινες ἀποτελοῦσι τὴν πλειοψηφίαν, κατὰ πᾶσαν στιγμὴν ἐκδηλοῦσι τὴν προσωπικὴν ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν Πρωθυπουργόν. Ἀλλὰ μήπως διὰ τοῦτο ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ὀφείλῃ νὰ ἀντιτάσσηται, ἵνα μὴ τὸ Κοινοβούλιον ἐκδηλοῖ πρὸς οὐδεμίαν Κυβέρνησιν ἐμπιστοσύνην εὐρυτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν τὸ Σύνταγμα ἐπιτρέπει εἰς αὐτὸ νὰ ἐκδηλοῖ; Καὶ τί μᾶς ἐνδιαφέρει, ἐὰν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν ἀποτελῇ ἐκδήλωσιν ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅταν ἀποτελῇ ἀπογύμνωσιν τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης ἐπὶ θεμάτων, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα ἀνέθηκεν εἰς αὐτήν; Λέγω ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀνάγκης, διότι, ἐὰν ἐπαναλάβητε νὰ ἐπικαλεσθῆτε τὴν ἀνάγκην τῆς μετατροπῆς ἑνὸς δανείου χρεωλυτικοῦ, ἐπαναλαμβάνω νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι ψηφίζομεν νομοσχέδιον, ἐὰν φέρητε τοιοῦτο, εἰδικὸν διὰ τὴν ὡρισμένην ἀνάγκην. Ὅταν δὲ τὸ Κοινοβούλιον παρέχῃ ἄνευ ἀνάγκης εἰς τὴν Κυβέρνησιν περισσοτέραν ἐμπιστοσύνην ἐκείνης, ἥτις εἶναι ἀναγκαία διὰ νὰ κυβερνήσῃ τὴν χώραν, νομίζω, ὅτι πράττει σπατάλην τῶν δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἔχει. Ἐν χώρᾳ δὲ, ὅπου λειτουργεῖ εἰλικρινῶς καὶ μετ’ εὐθύτητος τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα, δὲν ἐπιτρέπεται αἱ Βουλαὶ νὰ σπαταλῶσι τὰ ἀνατεθειμένα αὐταῖς ὑπὸ τοῦ Συντάγματος δικαιώματα. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἤρξατο τοῦ λόγου του διὰ μιᾶς θεωρίας. Ἡ θεωρία του ἦτο ἡ ἑξῆς, ὅτι δύο τρόποι ὑπάρχουσι, διὰ νὰ ἐκπληρῶσι τὰ Κράτη τὰς ὑποχρεώσεις των· ὁ πρῶτος τρόπος εἶναι διὰ τῆς ἀθετήσεως τῶν ὑποχρεώσεών των, ὁ δεύτερος διὰ τῆς ἐκπληρώσεως αὐτῶν. Καὶ ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἀποδέχεται τὸν δεύτερον τρόπον. Ἀλλ’ ὅταν ὁ Πρωθυπουργὸς ἔθηκεν ὡς θέμα τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους, δὲν ἐννοῶ, πῶς ἐδημιούργησε τὸν τρόπον τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων διὰ τῆς ἀθετήσεως τῶν ὑποχρεώσεων. Ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι καὶ πάλιν ἐσκόπει νὰ ὑπαινιχθῇ τῆς ἀθετήσεως τῶν ὑποχρεώσεων, ὡς ἔπραξε καὶ προχθές, προκαλέσας τὰ τότε γενόμενα. Οὐδέποτε ἡ Ἀντιπολίτευσις συνεβούλευσε τοιαύτην ἀθέτησιν ὑποχρεώσεων. Σᾶς συνεβουλεύσαμεν μόνον καὶ σήμερον καὶ προχθές, συζητοῦντες ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, νὰ προτείνητε νομοσχέδιον εἰδικόν, προσδιορίζον τὸ ποσὸν καὶ τοὺς ὅρους τοῦ προσωρινοῦ δανείου, τοῦ ὁποίου ἔχετε ἀνάγκην.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἀπαντήσω μόνον ὡς πρός τινα ζητήματα, ἀναγόμενα εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἐκ τοῦ νόμου ἀποῤῥεουσῶν ὑποχρεώσεων, διότι ὁ κ. προαγορεύσας παρέστησεν, ὅτι τὰ τοῦ λογαριασμοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων δὲν ἔχουσιν ὅπως ἐξήγησα αὐτά. Εἶπεν, ὅτι τὰ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων πρέπει νὰ ὑπολογισθῶσι κατὰ τρόπον διάφορον ὅλως, ὅτι ἡμεῖς λαμβάνομεν ὡς ἀφετηρίαν ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς τοῦ λογαριασμοῦ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τὴν ἄδειαν ἐπὶ τῷ ἀνωτάτῳ ὅρῳ, καὶ πᾶν τὸ ἐπὶ ἔλαττον θεωροῦμεν ὡς ἀνταποκρινόμενον εἰς πράξεις, δι’ ὧν ἐπετεύχθησαν περιορισμοὶ τοῦ δανείου, ἐνῷ κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἔπρεπε νὰ λάβωμεν ὡς ἀφετηρίαν τὸ ποσὸν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, τὸ διατεθειμένον καθ’ ἣν ἐποχὴν ἀνελάβομεν τὴν ἐξουσίαν. Ὅτε ἀνελάβομεν τὴν ἐξουσίαν, παρελάβομεν καὶ ἐνεργητικὸν καὶ παθητικόν, παρελάβομεν παθητικὸν οὐ μόνον τὸ ποσὸν τῶν 45,000,000, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅτι ὠφείλοντο ἐκ τραπεζικῶν γραμματίων, ἀλλὰ καὶ ἄλλας ὑποχρεώσεις, ἐξ ὧν 9,000,000, νομίζω, ἦσαν εἰς μεταλλικὸν ἀπαιτητὰ πρὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης καὶ δεκάδες ἄλλαι ἑκατομμυρίων, ὧν ἐγένετο ἐξόφλησις βραδύτερον. Ἀπέναντι τοῦ παθητικοῦ τούτου ἅπαν τὸ ἐνεργητικόν, περιλαμβάνον ἐπὶ τῷ ἀνωτάτῳ ὅρῳ καὶ τὸν λογαριασμὸν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἀπεδείχθη ἀνεπαρκές. Ἐνεργητικὸν τοῦ Δημοσίου ἦτο ὅ,τι εἴχομεν νὰ λάβωμεν, εἴχομεν δὲ νὰ λάβωμεν τὰ μήπω εἰσπραχθέντα μέχρι τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ὠφείλομεν δὲ πᾶν τὸ παθητικὸν τοῦ Δημοσίου, ὅπερ ἦτο ἀνώτερον τοῦ ἐνεργητικοῦ. Δὲν ἦτο δὲ τὸ εἰσπρακτέον ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, οἷον παρεστήθη ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν 67,000,000, ἀλλ’ ἐλησμόνησε καὶ τὸ ποσόν, τὸ προστεθὲν κατόπιν ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ νόμου περὶ κερματικῶν γραμματίων, δι’ ἧς κατηργήθησαν 4,000,000 κερματικῶν γραμματίων καὶ κατελογίσθησαν εἰς τὸν λογαριασμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Τὸ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, μετὰ τὴν προσθήκην ταύτην καὶ τριῶν ἔτι ἑκατομμυρίων ἐκ τῶν δύο ἄλλων προνομιούχων Τραπεζῶν, ἀνέρχεται εἰς 73,600,000. Ἀλλὰ πλὴν τούτων ἔχομεν καὶ ἕτερον λογαριασμόν, βαρύνοντα ἐπὶ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ἐδαπανήσαμεν ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας εἰς σκοπούς, πρὸς οὓς ἐπετράπη ἡ συνομολόγησις δανείων μήπω πραγματοποιηθέντων. Οὕτω δαπανῶμεν ἐτησίως εἰς ἐπιχορηγήσεις τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου καὶ εἰς ἄλλα τοιαῦτα, ἐνῷ οὐδὲν εἰσπράττομεν ἐκ δανείων, καθ’ ὃ ἔχομεν δικαίωμα. Καταβάλλοντες τὸ χρῆμα ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐπιβαρύνομεν τὸ Δημόσιον διὰ τόκου πρὸς 1%, φέρει ὅμως τὸ δάνειον τοῦτο ἄλλας ἐπιβαρύνσεις εἰς τὸ Κράτος, ὧν εἶναι ἀπηλλαγμένα τὰ κοινὰ δάνεια, τ’ ἀποφέροντα τόκον 5 καὶ 6%. Τὸ ζήτημα περὶ τοῦ προτιμητέου τύπου τοῦ δανείου ἐξήρτηται ἐκ τῶν περιστάσεων καὶ λύεται κατὰ τὰς ὑποδείξεις αὐτῶν. Περὶ τούτου δὲν πρόκειται ἤδη· ἀρκεῖ, ὅτι ἐκ τοιούτων ὑποδείξεων ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρησεν, ὅτι δανείων τινῶν, ἐπιτρεπομένων εἰς αὐτὴν, ἔπρεπε ν’ ἀναβληθῇ ἡ πραγματοποίησις, γινομένης τῆς ἀποτίσεως τῶν ἀνταποκρινομένων εἰς τὰ δάνεια ταῦτα ὠφελειῶν ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Πᾶς ἄρα ὑπολογισμὸς τῶν τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, μὴ περιλαμβάνων τὰ οὕτω ἐξ αὐτοῦ διατεθέντα, ἢ παραγνωρίζων τὴν διάθεσιν αὐτοῦ πρὸς ἀπότισιν τῶν κληροδοτηθεισῶν ὑπὸ τῶν προκατόχων Κυβερνήσεων ὀφειλῶν, ἄγει εἰς συμπεράσματα σφαλερά. Πρὸς τοὺς σκοποὺς τῆς παρούσης συζητήσεως εἰς οὐδὲν συντελοῦσι τοιοῦτοι ὑπολογισμοί. Τὸ μόνον σκόπιμον εἶναι ἡ ἐξέτασις τοῦ θέματος, τί ἐγένετο τὸ εἰσπραχθὲν χρῆμα ἐκ τοῦ δανείου τῶν 1,200,000 λιρῶν καὶ τῶν 5,000,000 λιρῶν. Τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 1,200,000 λιρῶν 400,000 λίραι κατεβλήθησαν αὐτούσιοι εἰς ἀπότισιν τοῦ οἰκείου προσωρινοῦ δανείου, τὰ δ’ εἰς ἐξόφλησιν τοῦ προσωρινοῦ δανείου τῶν 10,200,000 φράγκων κατεβλήθησαν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια. Ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησεν, ὅτι παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ ἦσαν κατατεθειμένα ἀπέναντι τοῦ προσωρινοῦ τούτου δανείου τραπεζικὰ γραμμάτια οὐχὶ δέκα ἑκατομμυρίων καὶ διακοσίων χιλιάδων δραχμῶν, ἀλλὰ τὸ ἀντίτιμον τοσούτων χρυσῶν φράγκων, ὑπολογιζομένου πρὸς 1,25 τοῦ φράγκου. Καίτοι ἡ ἐξέτασις τοῦ κατατεθειμένου ποσοῦ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ λόγῳ ἐγγυήσεως οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὸ προκείμενον, ἀφορῶν εἰς τὸ ποσὸν τῆς ὀφειλῆς ἐκ τοῦ προσωρινοῦ δανείου καὶ οὐχὶ εἰς τὸ ποσὸν τῆς εἰς ἀσφάλειαν αὐτοῦ κατατεθειμένης ἐγγυήσεως, ἀπαντῶ ὅμως εἰς τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι δὲν εἶχον τὰ τῆς ἐγγυήσεως ὡς παρεστήθησαν ταῦτα ὑπ’ αὐτοῦ. Ἐπὶ τιμῇ τοῦ συναλλάγματος 1,25, ἀντὶ 10 ἑκατομμυρίων καὶ 200 χιλιάδων χρυσῶν φράγκων ἔπρεπε νὰ κατατεθῶσιν 12,750,000, ἀλλὰ δὲν κατετέθησαν 12,750,000, κατετέθησαν 13,500,000, διότι δὲν προέκειτο, ὡς ἐφαίνετο ὑποθέτων ὁ κ. Βουλευτής, περὶ ποσοῦ ἴσου πρὸς τὴν ἐκ τοῦ δανείου ὀφειλὴν καὶ χάριν τῆς ἀποτίσεως αὐτοῦ, ἐκ προκαταβολῆς κατατεθέντος, ἀλλὰ προέκειτο περὶ ποσοῦ καταβληθέντος λόγῳ ἐγγυήσεως, περὶ ἐνεχύρου, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐλευθερωθῆ, ὅταν ἐπληρόνετο τὸ δάνειον. Τὸ ἀποδοτέον ἀπέναντι τῆς ὀφειλῆς δὲν σχετίζεται πρὸς τὸ ποσὸν τῆς ἐγγυήσεως, ἀλλ’ εἶναι τὸ ἀντίστοιχον τῶν 10,200,000 φράγκων χρυσῶν· τὸ ἀντίστοιχον δὲ τοῦτο εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ὑπελογίσαμεν κατὰ τὴν ἀπόδοσιν ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, καθ’ ὃν ἀρχῆθεν ἐτηρήσαμεν κανόνα ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τοῦ Κράτους, οἵτινες θὰ ἐκκαθαρισθῶσι περὶ τὰ τοῦ κεφαλαίου τούτου ὅταν ἀρθῇ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία· ἀλλὰ καὶ ἐπὶ τῇ τιμῇ τῶν 1,25 ἂν ὑπολογισθῇ τὸ χρυσοῦν φράγκον ἐκ τῷ καθορισμῷ τοῦ ἀποδοτέου ποσοῦ, πάλιν εὕρηνται παρὰ ταῖς προνομιούχοις Τραπέζαις τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς λογαριασμὸν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, κατατεθέντα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ποσοῦ ἀνωτέρου. Ἡ δὲ διαφορὰ μεταξὺ τῶν παραστάσεων τούτων καὶ τῶν προχθὲς ὑπ’ ἐμοῦ λεχθέντων, προέρχεται ἐκ τούτου, ὅτι προχθὲς ἀπήντων εἰς ἐρώτησιν γενομένην μοι μόνον περὶ τοῦ λογαριασμοῦ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐνῷ σήμερον ὁμιλῶ περὶ τοῦ λογαριασμοῦ πρὸς πάσας τὰς προνομιούχους Τραπέζας. Ἐντὸς τοῦ ποσοῦ τῶν 21,700,000, ἅτινα εἶναι κατατεθειμένα παρὰ ταῖς Τραπέζαις, περιλαμβάνονται καὶ τὰ 12,750,000, ἂν πρὸς 1,25 ὑπολογίσωμεν τὸ φράγκον, ἢ τὰ 10,200,000, ἂν ὑπολογίσωμεν αὐτὸ ἐπὶ τῷ ἀρτίῳ, τὰ ἀποδοτέα ὡς ἀντίστοιχα τοῦ ἀποσβεστέου προσωρινοῦ δανείου τῶν 12,000,000 φράγκων. Ἅπαν ἄρα τὸ εἰσπραχθὲν ποσὸν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 1,200,000 λιρῶν διετέθη κατὰ τὰ ὁριζόμενα ὑπὸ τοῦ νόμου ΑΨʹ εἰς ἀπότισιν παλαιοτέρων δανείων, ἐν οἷς, ὡς εἰκὸς, συγκαταλέγεται καὶ τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπε προσέτι, ὅτι ὠφείλομεν, ἐφ’ ὅσον ἐποιούμεθα πληρωμὰς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, τὴν αὐτὴν ἡμέραν νὰ καταθέτωμεν τὸ ἀντίτιμον παρὰ τῇ Τραπέζῃ. Καίτοι νομίζω, ὅτι δὲν ἐπιβάλλεται τοιοῦτος μαθηματικὸς συγχρονισμός, ἐγένετο ὅμως ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἡ κατάθεσις τοῦ ἀντιτίμου ἅμα τῇ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ πληρωμῇ, διότι τὸ ἀντίστοιχον χρῆμα εὑρίσκετο ἐν τοῖς ταμείοις τῶν Τραπεζῶν κατατεθειμένον λόγῳ ἐγγυήσεως τῆς πληρωμῆς τῶν τοκομεριδίων, γινομένης δὲ πληρωμῆς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ εἰς ἀπότισιν τῶν τοκομεριδίων, κατελόγιζον αἱ Τράπεζαι ἐκ τῶν εἰς ἐγγύησιν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου κατατεθειμένων παρ’ αὐταῖς τραπεζικῶν γραμματίων ποσὸν ἀντίστοιχον εἰς μείωσιν τῆς ἐκ τοῦ δανείου ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ὀφειλῆς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι εἶπόν τι ἀνακριβὲς ὡς πρὸς τὰ τῆς τροπῆς τοῦ δανείου, τοῦ συνομολογηθέντος πρὸς οἰκοδομὴν τοῦ Στρατοδικείου καὶ τοῦ Καπνοκοπτηρίου, ἰσχυρισθεὶς, ὅτι ἐγένετο ἤδη ἡ πληρωμὴ ἐξ εἰσπράξεων τῶν κατὰ τὸν νόμον ΑΨʹ δανείων, ἐνῷ ἡ πληρωμὴ ἐγένετο καὶ ὑφίσταται ἤδη ἐκ κεφαλαίων τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τῶν χηρῶν καὶ ὀρφανῶν τοῦ στρατοῦ. Τὰ καταβληθέντα πρὸς τοῦτο ὑπὸ τοῦ εἰρημένου ταμείου κεφάλαια ἀποτελοῦσι δάνειον, οὗτινος πρόκειται ἤδη ἡ τροπὴ ἐκ τῶν εἰσπράξεων τῶν κατὰ τὸν νόμον ΑΨʹ δανείων. Ἐπειδὴ δὲ τὸ δάνειον, οὗτινος πρόκειται ἡ τροπὴ, δὲν ἦτο ὁριστικῶς κεκανονισμένον ὅτε ἐψηφίσθη ὁ νόμος ΑΨʹ, ἐθεωρήθη, ὡς ἐκ τῆς περιστάσεως ταύτης, ἀναγκαία εἰδικὴ ἐπὶ τῇ χορηγήσει πιστώσεως μνεία τῆς προηγουμένως χορηγουμένης ἀδείας ὡς καταργουμένης, ὅπερ ἐμφαίνει, ὅτι ἐπιτρέπεται ἡ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον διάθεσις χρήματος ἐκ τῶν δυνάμει τοῦ νόμου ΑΨʹ εἰσπραχθέντων. Ταῦτα προκύπτουσι σαφῶς ἐκ τοῦ συνδυασμοῦ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου περὶ χορηγήσεως τῆς πρὸς ἀνέγερσιν τῶν καταστημάτων πιστώσεως πρὸς τὴν ἐν τῇ ἐκθέσει αἰτιολογίαν τοῦ ἄρθρου τούτου. Τὸ ἄρθρον 2 ἔχει ὡς ἑξῆς: «Ἡ διὰ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ΑΦΠΓʹ τῆς 11 Δεκεμβρίου 1887 χορηγουμένη ἄδεια πρὸς συνομολόγησιν δανείου ἀνακαλεῖται.» Τὸν λόγον δὲ τῆς ἀνακλήσεως τῆς ἀδείας περιλαμβάνει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ ἐκ τοῦ συνομολογηθέντος παγίου δανείου ἐκ λιρῶν 5,000,000 περισσεύει ἀνάλογον ποσὸν διαθέσιμον εἰς ἀπόσβεσιν ἄλλων δανείων, ἡ ὑπὲρ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου ἀναγνώρισις τοῦ ἄνω ποσοῦ ὡς χρεωλυτικοῦ δανείου ἐπὶ τόκῳ 6%, ἡ ἐπιτρεπομένη ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ΑΦΠΓʹ, κατέστη περιττή.» Διὰ τοῦ προτεινομένου ἄρα νόμου κατηργήθη ἡ ἄδεια ἐκείνη, ἐπιτρεπομένης τῆς πληρωμῆς ὑπὸ τῶν εἰσπράξεων τοῦ δανείου τῶν 5,000,000 λιρῶν, ὡς λέγει ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις. Τοῦτο παρέστησα εἰς τὴν Βουλὴν καὶ πρότερον, ὡς δεικνύον μετὰ πόσης προσοχῆς προσπαθοῦμεν νὰ τηρήσωμεν ἀκριβῶς τὰ τοῦ νόμου ΑΨʹ. Εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς ὡς πρὸς τὰ τῶν προσωρινῶν δανείων, ὅτι, ἐὰν προσδιωρίζετο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τὸ ποσὸν, ἐφ’ ᾧ παρέχεται ἡ ἄδεια συνομολογήσεως τοιούτων δανείων, θὰ ἦτο διατεθειμένος, ἵνα ψηφίσῃ αὐτό. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον αὐστηρῶς περιορίζει τὴν ἄδειαν συνομολογήσεως προσωρινῶν δανείων, ὅπως καὶ τῶν παγίων, μέχρι τοῦ ποσοῦ τῶν δι’ αὐτῶν ἐξοφλουμένων παλαιοτέρων δανείων, τὰ δὲ ὑφιστάμενα δάνεια μετροῦνται ἐπὶ τῶν δακτύλων τῆς ἑτέρας τῶν χειρῶν. Ἐπὶ ποσῶν ἀσυγκρίτως μεγαλειτέρων ἐδόθησαν τοιαῦται ἄδειαι ἐν ἄλλοις Κράτεσι. Τοιαῦται ἄδειαι ἐδόθησαν παρὰ τοῦ Κράτους, ὅπερ ἐμνημόνευσεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅστις δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτι κατόπιν τῶν ἀτυχῶν περιστάσεων τοῦ πολέμου ὁ Θιέρσος ἄφθονον ἐπορίσθη χρῆμα διὰ προσωρινῶν δανείων, καὶ διὰ συναλλαγῶν ἐφημερωτέρων τῶν προσωρινῶν δανείων, καὶ ὑπὸ τύπον ἔτι συναλλαγμάτων. Δὲν πρόκειται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περὶ δισεκατομμυρίων, ὁ δὲ περιορισμὸς, καίτοι δὲν ἀναγράφεται ἐν ἀριθμῷ ἑκατομμυρίων, εἶναι ὅμως ἀπαραβάτως ὁ τῶν ἑκατομμυρίων, ὧν ἐπιτρέπεται ἡ ἐξόφλησις· ὥστε αὐτὸ τοῦτο, ὅπερ ζητεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς, αὐτὸ τοῦτο ὑφίσταται ἐν τῷ νομοσχεδίῳ πλειότερον ἔτι ἢ παρὰ τοῖς ξένοις Κράτεσι, τοῖς εὑρεθεῖσιν εἰς ὁμοίας περιστάσεις πρὸς τὰς ὑπαγορευούσας τὰ προτεινόμενα δάνεια.

§49Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πάλιν περιεπλανήθησαν τὰ πράγματα. Κατὰ τὴν τριακοστὴν πρώτην Ὀκτωβρίου 1889 τὸ ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια χρέος τοῦ Δημοσίου ἀνήρχετο εἰς 54,109,164, ὁ ἀνώτατος ὅρος τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἠδυνάμεθα νὰ δανεισθῶμεν ἀπὸ τὴν Τράπεζαν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων ἀνέρχεται εἰς 67 ἑκατομμύρια· ἐὰν εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο προστεθῇ τὸ ποσὸν τῶν 4,000,000, κατὰ τὸ ὁποῖον ἔμελλε νὰ αὐξήσῃ ἡ πίστωσις τοῦ δημοσίου ταμείου παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, ὁ ἀνώτατος ὅρος τῆς πιστώσεως ἡμῶν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ ἀνέρχεται εἰς 71,109,164. Ἀλλὰ 54,109,167 ἔχομεν δανεισθῆ μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου 1889, ἂν δ’ εἰς ταῦτα προστεθῶσι 13,515,000, τὰς ὁποίας ὤφειλε νὰ καταθέσῃ εἰς τὰς Τραπέζας ὁ Πρωθυπουργὸς δυνάμει τῆς συμβάσεως τῆς 31 Ὀκτωβρίου 1887, τὸ ποσὸν ἀνέρχεται εἰς 67,624,167 δραχμάς. Ἀπὸ τῶν 67,624,167 μέχρι τῶν 71,000,000, τὰ ὁποῖα ἔχομεν δικαίωμα νὰ δανεισθῶμεν, ἡ διαφορὰ εἶναι 3,375,833. Λοιπὸν κατὰ 3,375,833 ἠλάττωσε τὸ χρέος ἡμῶν ἐπὶ ἀναγκαστικῇ κυκλοφορίᾳ εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, καὶ ὅμως εἶπεν, ὅτι ἠλάττωσεν αὐτὸ κατὰ 17 ἑκατομμύρια. Αὐτὴ ἡ διαφορὰ ὑπάρχει. Καὶ σημειωτέον, ὅτι ἐχρησιμοποίησεν εἰς τοὺς λογαριασμός του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν διαφορὰν τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα συνωμολόγησε κατὰ τὸ 1888, διότι ὁ τόκος καὶ τὸ χρεωλύσιον τοῦ 1888 ἐπληρώθησαν ἐκ δανείων τοιούτων. Ἑπομένως δὲν ἐμείωσε τὸ χρέος κατὰ 17 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ κατὰ 3,875,833.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς λέγει, ὅτι ἐμειώθη τὸ χρέος κατὰ 3,375,000, καὶ ὅτι κατελογίσαμεν 13,500,000, διότι ὁ ἀριθμὸς οὗτος ὑπολείπεται μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν μειωθέντων. Ἐὰν εἰς τὰ 13,500,000 προσθέσητε 3,375,000, ἔχετε τὰ 17,000,000, περὶ ὧν ὡμίλησα προχθές.

§51ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μὲ μίαν διαφορὰν, ν’ ἀναγνωρισθῇ καὶ ἐγγραφῇ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ὅτι τὸ δάνειον τῶν 10,200,000 ἐπληρώθη εἰς τόκον καὶ χρεωλύσιον δανείων. Τότε βεβαίως ἔχει δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ τότε πρέπει νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὰ βιβλία, καὶ τότε τὸ περίσσευμα ᾤχετο ἀπιόν.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν παρεστήσαμεν, ὅτι τὰ 17,000,000 ἀπεδόθησαν εἰς τὰς Τραπέζας ἐξ εἰσπράξεων τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ, παρεστήσαμεν, τί ἀπεδόθη ἐν συνόλῳ. Ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἠρώτησεν, ἂν ἀπεδόθη τι ἐκ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τῆς χρήσεως, διότι τοιούτων περισσευμάτων δὲν ἔχει γνῶσιν ὁ κ. Βουλευτὴς, καὶ ἐγὼ εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ἔχω γνῶσιν τοιούτων περισσευμάτων. Ὅ,τι ἐπληρώθη εἰς ἐξόφλησιν δανείων, κατεβλήθη ἐξ εἰσπράξεων ἄλλων δανείων, μεταξὺ δὲ τῶν δανείων, ὧν τὸ κεφάλαιον ἐμειώθη διὰ τοιαύτης ἐξοφλήσεως, εἶναι καὶ τὸ δάνειον τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας.

§53ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πάλιν εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, θέλων νὰ πείσῃ ἡμᾶς, ὅτι πάντα τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξεν ἐκ τῶν δανείων, τῶν συνομολογηθέντων δυνάμει τοῦ νόμου ΑΨʹ, διετέθησαν πρὸς τροπὴν ἄλλων δανείων, τουτέστι πρὸς ἐκτέλεσιν ἀκριβῶς τοῦ σκοποῦ, διὰ τὸν ὁποῖον ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐψηφίσθη, πολὺ δὲ περισσότερα προσέθηκε, διὰ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν βάσιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον προτείνει. Καὶ καθόσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν διάθεσιν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσέπραξεν ἀπὸ τὰ συνομολογηθέντα δάνεια, δὲν θέλω σᾶς ἀπασχολήσει, διότι ἀρκετὰ περὶ τούτου ἐῤῥήθησαν, θέλουσι δὲ προστεθῆ καὶ ἄλλα εἰς τὰς ἑπομένας συζητήσεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἀλλ’ αἱ συζητήσεις, αἱ ὁποῖαι διεξήχθησαν σήμερον, ἐὰν δὲν πείθωσι τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἔπεισαν ὅμως πάντας ἡμᾶς, πόσον μέγα δίκαιον εἶχον καὶ ἔχουσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἀπαιτοῦσιν, ὅπως ὁμοῦ μὲ τὴν κατάστασιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους δημοσιεύηται καὶ περίληψις ὅλων τῶν μερίδων τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ. Ἐὰν τοῦτο ἐγίνετο κατὰ μῆνα, θὰ ἐφαίνετο ὅλη ἡ δοσοληψία, καὶ ἑπομένως οὐδέποτε ἤθελον ἀπασχολεῖ οἱ ἀνερχόμενοι εἰς τὸ βῆμα τὴν Βουλὴν, προσπαθοῦντες νὰ ἀνεύρωσι, πόσα εἰσεπράχθησαν σήμερον καὶ πόσα αὔριον, καὶ ποῦ διετέθησαν τὰ μὲν καὶ ποῦ τὰ δέ. Διὰ νὰ ἐννοήσητε δὲ, πόσον εἶναι εὔκολον τὸ πρᾶγμα, ἀρκεῖ νὰ σᾶς εἴπω, ὅτι τὰ ἔσοδα καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους περιλαμβάνουσιν ὑπὲρ τὰ 150 ἄρθρα καὶ κεφάλαια, καὶ δι’ αὐτὰ κατορθώνει ἡ ὑπηρεσία νὰ μᾶς δίδῃ εἰς τὸ τέλος τοῦ μηνὸς σημείωσιν, ἐκ τῆς ὁποίας γνωρίζομεν πόσα ἐξ ἑκάστου ἄρθρου εἰσπράττονται καὶ πόσα ἐξ ἑκάστου κεφαλαίου πληρόνονται. Ἀφοῦ δὲ οἱ ταμίαι, οἱ ὁποῖοι ἐνεργοῦσι πάσας τὰς εἰσπράξεις καὶ πάσας τὰς πληρωμὰς, σημειόνουσιν εἰς τὰς μηνιαίας καταστάσεις καὶ τὴν κίνησιν τῶν ἰδιαιτέρων αὐτῶν λογαριασμῶν, εὔκολον ἦτο εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν, εἰς τὴν κατάστασιν τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων νὰ περιλαμβάνῃ καὶ ὅλας τὰς ἄλλας δοσοληψίας, ἤτοι πάσας τὰς μερίδας τοῦ ἐνεργητικοῦ καὶ παθητικοῦ. Ἀλλὰ θέλων νὰ δικαιολογηθῇ ὁ Πρωθυπουργὸς διὰ τὴν ἔλλειψιν ταύτην, ἔλεγε μίαν ἡμέραν: «ἠθέλησε καί τις προκάτοχος Ὑπουργὸς νὰ κάμῃ πρὸ πολλῶν χρόνων τοῦτο, ἀλλ’ ἐφάνη ἐκ τῶν ὑστέρων, ὅτι ἡ ἐργασία του ἦτο λανθασμένη». Ἀλλὰ μήπως αἱ καταστάσεις, τὰς ὁποίας παρουσιάζει κατὰ μῆνα, δὲν εἶναι λανθασμέναι; Ἐὰν παραβάλητε αὐτὰς μὲ τοὺς ὁριστικοὺς ἀπολογισμοὺς, θέλετε ἰδεῖ πολλὰς διαφοράς· καὶ ὅμως εἴμεθα εὐχαριστημένοι, διότι τὰ λάθη ταῦτα δὲν εἶναι τόσον μεγάλα, ὥστε νὰ μὴ μᾶς δίδουν μίαν γενικὴν ἰδέαν περὶ τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων. Ἂν δὲ ὁ προκάτοχος Ὑπουργὸς δὲν ἠδυνήθη νὰ κάμῃ τελείαν τὴν κατάστασιν, ὁ Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος διοικεῖ ὀκτὼ ἔτη τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ἐπέμενεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀντικείμενον, ἠδύνατο νὰ τὴν καταστήσῃ τελειοτέραν. Ἀλλὰ δὲν θέλει ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ διὰ τοῦτο ἀπασχολεῖται ματαίως καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία, συντρίβουσα τὴν κεφαλὴν αὑτῆς, διὰ νὰ εὕρῃ ποῦ δίδονται τὰ χρήματα. Πότε σᾶς λέγει, ὅτι ἐπῆρε τὰ χρήματα ἀπὸ τὸ ἐξωτερικὸν καὶ τὰ ἐπλήρωσεν εἰς τὴν Τράπεζαν, ὅπερ δὲν συμφωνεῖ μὲ τὰς καταστάσεις, πότε ὅτι τὰ ἔδωσεν εἰς τὰ ἔντοκα γραμμάτια, ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἀποδεικνύεται μὴ ἀκριβές. Καὶ ταῦτα μὲν περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, δηλ. καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν διάθεσιν τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν. Μεταβαίνω τώρα εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν βάσεων, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον. Ὁ Πρωθυπουργὸς ζητεῖ τὴν ἄδειαν, ὅπως πρὸς τροπὴν τῶν ὑπαρχόντων χρεωλυτικῶν δανείων τοῦ Κράτους τῷ ἐπιτραπῇ νὰ συνομολογῇ ὄχι μόνον πάγια δάνεια κατὰ τὸν νόμον ᾼΨʹ, ἀλλὰ καὶ δάνεια προσωρινά, καὶ σᾶς λέγει ὅτι, ἐὰν δὲν δοθῇ ἡ ἄδεια αὕτη, τὸ Δημόσιον θέλει ὑποστῆ ζημίαν οὐχὶ μικράν. Τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἤθελον θεωρήσει ἐν μέρει δικαιολογημένον, ἐὰν ὁ τόκος τῶν χρεωλυτικῶν δανείων, τῶν ὁποίων προτίθεται νὰ κάμῃ τὴν τροπὴν, ἦτο μεγαλύτερος ἀπὸ τὸν τόκον, μὲ τὸν ὁποῖον θὰ συνομολογήσῃ τὰ προσωρινὰ δάνεια. Ἀλλ’ ὁ μὲν τόκος τῶν χρεωλυτικῶν δανείων εἶναι 5%, τὸ δὲ δάνειον τὸ προσωρινὸν, τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ συνομολογήσῃ, δύναται νὰ ἔχῃ τόκον καὶ μέχρι τῶν 6%. Δὲν ἐννοῶ δὲ, διατὶ νὰ βιασθῶμεν νὰ κάμωμεν δάνειον, καὶ δάνειον προσωρινόν, μὲ τόκον ἀνώτερον, ἵνα πληρώσωμεν ἓν δάνειον, διὰ τὸ ὁποῖον πληρόνομεν τόκον κατώτερον. Ἐκτὸς τούτου δὲν ἐννοῶ ποία λογικὴ ὑπαγορεύει νὰ δανειζώμεθα προσωρινῶς, διὰ νὰ ἐξοφλήσωμεν δάνεια χρεωλυτικά. Τί κερδίζομεν ἐκ τῆς ἐξοφλήσεως τῶν χρεωλυτικῶν δανείων; οὐδὲν ἄλλο, εἰμὴ ὅτι ἀνακουφίζομεν τὸν Προϋπολογισμὸν ἀπὸ τῶν χρεωλυσίων. Τὸ χρεωλύσιον τοῦ δανείου, περὶ οὗ πρόκειται, συνίσταται εἰς ἓν ἑκατομμύριον δραχμῶν. Ἂν τὸ δάνειον αὐτὸ ἐξοφληθῇ, βεβαίως θ’ ἀνακουφισθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς κατὰ ἓν ἑκατομμύριον, ἀλλ’ ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος θέλει ἐπιβαρυνθῆ τὸ Κράτος μὲ ποσὸν 15 ἕως 20 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον καὶ αὐτὸ θὰ ἦναι ἀπαιτητὸν εἰς τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν εἶναι ἀπαιτητὸν καὶ τὸ ἑκατομμύριον. Λοιπὸν τί εἶναι προτιμότερον, νὰ εὑρίσκηται τὸ Κράτος ὑπὸ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ἢ ὑπὸ τὴν ἀπαίτησιν τῶν εἴκοσιν ἑκατομμυρίων; ὁ Πρωθυπουργὸς φρονεῖ, ὅτι, ἂν δανεισθῇ σήμερον προσωρινῶς μὲ τόκον 5½% ἢ 6% καὶ πληρώσῃ αὐτὸ τὸ χρεωλυτικὸν δάνειον, μετὰ ἓν ἔτος, ὅτε θὰ λήξῃ ἡ προθεσμία αὐτοῦ τοῦ προσωρινοῦ δανείου, τὰ πράγματα τοῦ Κράτους θὰ ἦναι εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν, ὥστε θὰ δυνηθῇ νὰ εὕρῃ δάνειον πάγιον μὲ τόκον πολὺ μικρότερον· ἀλλὰ βλέπω, ὅτι εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν δὲν ἐφαρμόζεται τὸ λόγιον, ὅτι τὰ παθήματα γίνονται μαθήματα. Ὁ Πρωθυπουργὸς ἔπρεπε νὰ συλλογισθῇ, τί ἔπαθε κατὰ τὸ 1884, ὅτε, θελήσας νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, δὲν ἐτοποθέτησε τὸ δάνειον τῶν 170,000,000 ferme, δὲν τὸ ἐπώλησεν ὁριστικῶς, ἐνῷ ἠδύνατο νὰ τὸ πωλήσῃ μὲ τιμὴν κατά τι μικροτέραν ἀπὸ ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν διέθεσε μέρος αὐτοῦ, ἀλλ’ ἔκαμε δάνειον προσωρινὸν, ἤτοι ἀποδοτέον μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς ἔτους. Ἐνῷ δὲ ἤλπιζεν, ὅτι μετὰ τὴν παρέλευσιν τοῦ ἔτους ἤθελον βελτιωθῆ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους καὶ αὐξήσει ἡ δημοσία πίστις, συνέβη ὅλον τὸ ἐναντίον· αἱ ληφθεῖσαι προκαταβολαὶ ἐπίεζον τὸ Κράτος καὶ ὀλίγον ἔλειψε νὰ κηρυχθῶμεν εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως ἀπὸ τοὺς δανειστάς, οἵτινες, κατέχοντες τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου, ἠπείλησαν νὰ τὰς ἐκθέσουν εἰς πλειστηριασμόν. Ὕστερον λοιπὸν ἀπὸ αὐτὸ τὸ πάθημα, ἀπορῶ πῶς τολμᾷ νὰ ἐπιβαρύνῃ τὸ Κράτος μὲ δάνειον προσωρινόν, τὸ ὁποῖον θὰ πληρωθῇ μετὰ ἓν ἔτος, διὰ νὰ ἐξοφλήσῃ χρεωλυτικὸν καὶ ἀνακουφίσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν κατὰ ἓν ἑκατομμύριον. Σεῖς ἔχετε περισσεύματα εἰς τὸν Προϋπολογισμόν σας ἐκ δύο καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμυρίων· δύνασθε λοιπὸν ἐκ τῶν περισσευμάτων αὐτῶν νὰ πληρώσητε τὸ ἑκατομμύριον, οὐδέποτε ὅμως νὰ βάλητε εἰς τὸν τράχηλον τοῦ Ἔθνους τόσῳ μέγα βάρος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου θὰ εὑρεθῇ εἰς δυσχερεστάτην θέσιν. Ἀλλὰ λέγει ὁ Πρωθυπουργός, ὅτι δάνεια πάγια δὲν ἠμποροῦν νὰ συνομολογῶνται διὰ μικρὰ ποσὰ, καὶ ἡμεῖς τώρα ἔχομεν ἀνάγκην μικροῦ ποσοῦ, 15 ἕως 20 ἑκατομμυρίων, διὰ νὰ πληρώσωμεν τὸ δάνειον τῆς ἀνεξαρτησίας. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ δανείου τούτου ἔχομεν καὶ ἄλλα δύο δάνεια, τῶν 120 ἑκατομμυρίων καὶ τῶν 170 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον περιωρίσθη εἰς τὰ 100 ἑκατομμύρια. Τὰ δάνεια λοιπὸν τὰ χρεωλυτικὰ, διὰ τὰ ὁποῖα πληρόνομεν τόκον 5%, δὲν εἶναι μόνον 15 ἢ 20 ἑκατομμυρίων, ἀλλὰ 230,000,000. Ἂν λοιπὸν εὑρίσκεται εἰς ἀνθηρὰν καὶ ἀκμαίαν κατάστασιν ἡ πίστις τοῦ Κράτους, καὶ τὸ μόνον κώλυμα, τὸ ὁποῖον ἀπαντᾷ ὁ Πρωθυπουργὸς, εἶναι, ὅτι οἱ κεφαλαιοῦχοι δὲν ἀναμιγνύονται εἰς μικρὰ δάνεια καὶ θέλουν μεγάλα, ἂς κάμῃ ἓν δάνειον 230 ἑκατομμυρίων καὶ ἂς ἐξοφλήσῃ ὅλα τὰ χρεωλυτικὰ δάνεια, τὰ ὁποῖα ἔχομεν μὲ 5%, διότι τότε ἡ ἀνακούφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν θὰ ᾖναι μόνον κατὰ ἓν ἑκατομμύριον, ἀλλὰ κατὰ τρία καὶ ἐπέκεινα ἑκατομμύρια. Ὥστε δὲν βλέπω καὶ αὐτὸ τὸ κώλυμα, τὸ ὁποῖον προτείνει, νὰ ᾖναι πραγματικόν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει ὅμως παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιβαρύνῃ τὸ Κράτος μὲ χρέος, τὸ ὁποῖον θὰ ᾖναι ἀπαιτητὸν ἐντὸς βραχυτάτης προθεσμίας, διότι εἶναι ἄδηλον εἰς ποίαν θέσιν θὰ εὑρεθῇ τὸ Κράτος μετά τινα καιρὸν, καὶ οὐδεὶς φρόνιμος ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος θέλει νὰ ᾖναι ἀκριβὴς εἰς τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών του, ἀναλαμβάνει ὑποχρεώσεις βραχυπροθέσμους, στηριζόμενος εἰς ὑπολογισμοὺς ἰδανικοὺς καὶ ἐλπίδας ἀβεβαίας.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἄλλος τις τὸν λόγον;

§55Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀγορεύων τὸ Σάββατον τὸ ἑσπέρας, εἶχον προδηλώσει εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἂν ὁ Πρωθυπουργὸς ἐπιμένῃ νὰ ψηφισθῇ ὡς ἔχει καὶ δὲν στέργῃ νὰ προσδιορίσῃ ὡρισμένον ποσὸν διὰ τὴν ἄδειαν τοῦ δανείου, θὰ ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ θέσωμεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης διὰ τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ Ὑπουργείου.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν καταθέσατε ἔγγραφον πρότασιν.

§57ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλή, μετὰ τὰ λεχθέντα, ἀποφαίνεται, ὅτι δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τοῦ Ὑπουργείου». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κ. Κρεστενίτου καὶ Καλογεροπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας):

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 135. Ἐκ τούτων 59 εἶπον Ναὶ καὶ 76 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 μ. μ.