1889.11.14

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 17

Τῆς 14 Νοεμβρίου 1889

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 5 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Σωτηρόπουλος καὶ ἐγὼ παρεκαλέσαμεν νὰ τυπωθῇ ἡ ἀναφορὰ τῶν κατοίκων τῆς Κυπαρισσίας.

§2ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐστάλη εἰς τὸ Τυπογραφεῖον. Κατὰ τὴν χθεσινὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, συνέστησα εἰδικὴν ἐπιτροπὴν πρὸς ἐξέτασιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ χρεῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων ἐκ τῶν κυρίων Δ. Ν. Καλλιφρονᾶ, Ῥάλλη, Νέγρη, Σωτηροπούλου, Σιμοπούλου, Μακρυγιάννη, Παχῦ, Ῥικάκη, Δημητριάδου, Ψύλλα καὶ Δ. Μ. Καλλιφρονᾶ. Οἱ καπνοπῶλαι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς δι’ ἀναφορᾶς των ἐξαιτοῦνται, ὅπως μὴ ψηφισθῇ αὔξησις τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ.

§3ΤΟΜΑΝ. Ὡς ἀντελήφθην, νομίζω ὅτι τὸ παράπονον τῶν καπνοπωλῶν τῆς πρωτευούσης ἔχουσι πάντες οἱ καπνοπῶλαι, οὐχὶ τόσον διὰ τὴν προκειμένην αὔξησιν, ὅσον διὰ τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν ἔχουσι, νὰ ἀγοράζωσι ποσὸν σιγαροχάρτου δυσανάλογον πρὸς τὴν κατανάλωσιν. Καὶ ὅτε συνεζητεῖτο ὁ ἐν ἰσχύϊ νόμος, εἶχον συνηγορήσει ὑπὲρ τοῦ δικαίου τούτου παραπόνου, εἶχον δὲ παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν καὶ τότε, ὅπως φροντίσῃ κάλλιον νὰ διαμορφώσῃ τὴν σχετικὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ καπνοῦ. Ἀφοῦ ἤδη παρουσιάζεται περίστασις, νομίζω, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ἐπαναλάβω τὴν παράκλησίν μου ταύτην, διότι ὁμολογουμένως τὸ παράπονον τῶν καπνοπωλῶν εἶναι νομιμώτατον καὶ δικαιότατον.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 57.) Ἐπιτροπὴ τῶν ἐμπόρων Ἀθηνῶν ὑπέβαλεν ἀναφορὰν μετ’ ἀναλυτικῶν πινάκων, ἐν ᾗ ἐκτίθησι σκέψεις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ δημοτικῶν προσόδων, δανείων καὶ βαρῶν, καὶ ἥτις διενεμήθη ἤδη τετυπωμένη. Ὁ Κωνσταντῖνος Καλλιοντζῆς παρακαλεῖ, ὅπως ἡ Βουλὴ συστήσῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν νὰ τῷ ἀπονείμῃ τὴν φαλαγγιτικὴν τοῦ ἀγῶνος σύνταξιν. Θὰ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορά του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§5Γ. ΜΑΥΡΟΜΙΧΑΛΗΣ. Πολλοὶ κάτοικοι τῶν δήμων Οἰνοῦντος καὶ Σελλασίας τῆς ἐπαρχίας Λακεδαίμονος παραπονοῦνται, ὅτι δὲν ἀπεζημιώθησαν διὰ τὰς γαίας, τὰς ὁποίας κατέλαβεν ἡ ἀπὸ Τριπόλεως εἰς Σπάρτην ὁδός. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου. Παραπλήσιόν τι συμβαίνει καὶ εἰς τὸν δῆμον Κροκεῶν καὶ ἄλλους δήμους, ὁπόθεν διέρχεται ἡ ὁδὸς, ἡ ἀπὸ Μονεμβασίας εἰς ὁδὸν Γυθείου–Σπάρτης.

§6ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Πάντες, Κύριοι, ἐλάβετε γνῶσιν τηλεγραφήματος, δι’ οὗ ἀνεγράφετο εὐχαριστήριος ἐπιστολὴ τοῦ Διαδόχου Κωνσταντίνου πρὸς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ Βερολίνου. Ἐπὶ τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ τὴν εὐθύνην φέρει ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις. Πρὶν εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῆς ἐπιστολῆς, δι’ ἣν θέλω ζητήσει τὴν εὐθύνην καὶ τὰς ἐξηγήσεις τῆς Κυβερνήσεως, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ εἴπῃ, ἂν ἦναι ἀληθὲς τὸ κείμενον τὸ δημοσιευθὲν, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε γνῶσιν καὶ ἂν ἐγκρίνῃ τὰ γραφέντα. Μετὰ τὴν ἀπάντησιν τῆς Κυβερνήσεως θέλομεν συζητήσει.

§7ΡΑΛΛΗΣ. Ἐτέθη ἐρώτησις εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις δὲν φαίνεται διατεθειμένη νὰ ἀπαντήσῃ.

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἐννοηθῇ, ὅτι εἰς τὰς ἐρωτήσεις αἱ ἀπαντήσεις δίδονται εἴτε κατὰ τὴν αὐτὴν συνεδρίασιν, εἴτε κατὰ συνεδρίασιν ὅσον ἐπιτρέπει ἡ συγκέντρωσις τῶν πληροφοριῶν προσεχεστέραν. Ἡ ἀξίωσις ὅπως εὐθὺς, ὡς τίθεται ἡ ἐρώτησις, δίδωται ἡ ἀπάντησις καὶ διεξάγηται ἡ συζήτησις διαλογικῶς, εἶναι ἀπαράδεκτος. Νὰ ἔχητε ὡς βέβαιον, ὅτι πάντοτε θὰ δίδωνται ἀπαντήσεις, θὰ δίδωνται δὲ καὶ τὸ ταχύτερον, τουτέστιν ὅταν ἡ Κυβέρνησις φρονῇ, ὅτι εἶναι ἑτοίμη.

§9ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἀξίωσις ἡμῶν εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἀναγράφει ὁ Κανονισμός. Ὁ Κανονισμὸς διαγράφει εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργὸς ὡς καθῆκον, νὰ δίδωσι πληροφορίας, τὰς ὁποίας ζητοῦσιν οἱ κύριοι Βουλευταί. Τοῦτο ἔπραξεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεσσηνίας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔχει ἐπὶ τούτου, νομίζομεν, νὰ σκεφθῇ πολὺ, διὰ νὰ ἀπαντήσῃ. Ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἐπερωτήσεως. Λέγων ὅμως, ὅτι ἡμεῖς παραβαίνομεν τὸν Κανονισμὸν καὶ τὸν σεβασμὸν, τὸν ὀφειλόμενον πρὸς τὴν Βουλὴν, δὲν ἔχει δίκαιον. Ἐτέθησαν ὡρισμέναι ἐρωτήσεις· ἂν ἔχητε σκοπὸν νὰ ἀπαντήσησε, καλῶς, ἄλλως ἡμεῖς ὀφείλομεν νὰ ἀναπτύξωμεν τὴν ἐπερώτησιν.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ πάσης ἐπερωτήσεως δίδοται ἀπάντησις· οὐδένα ἀφήσαμεν ἄνευ ἀπαντήσεως. Ταύτας δίδομεν ὅτε θεωροῦμεν πρέπον, εὐθὺς κατόπιν τῆς ἐπερωτήσεως, ἢ βραδύτερον ἐν τῇ αὐτῇ συνεδριάσει, ἢ καὶ τὴν ἐπαύριον, ἢ ἐν ἄλλῃ μεταγενεστέρᾳ συνεδριάσει. Σπανίως ὅμως ἀναβάλλομεν πλέον τῶν 24 ὡρῶν. Πιθανὸν νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν ἐπερώτησιν καὶ σήμερον, ὅτε θὰ ὁμιλήσω περὶ ἄλλων ἐπερωτήσεων, ἀλλ’ ἡ ἀξίωσις, ὅπως ἀπαντῶ εἰς ἑκάστην ἐπερώτησιν χωριστὰ, δὲν εἶναι εὔλογος. Δικαίωμα ἑκάστου Βουλευτοῦ εἶναι, νὰ λαμβάνῃ ἀπάντησιν ἐντὸς βραχείας διορίας· ταύτην θέλει λάβει καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ πρὸ ὀλίγου ἐπερωτήσας, ὡς λαμβάνουσιν ἀπαντήσεις πάντες οἱ ἐπερωτῶντες Βουλευταὶ ἐντὸς τοῦ χρόνου, ὅστις φαίνεται ὁ πρέπων, ἀναλόγως τοῦ θέματος, περὶ οὗ ἡ ἐπερώτησις.

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Θὰ ἦτο ὀρθὴ ἡ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἂν ἡ ἐπερώτησις ἦτο ἁπλῆ, προκειμένου περὶ ἐσωτερικῶν πραγμάτων, καὶ οὐχὶ τόσον σοβαρὰ, ὅσον αὐτὴ, τὴν ὁποίαν ἀπηύθυνεν ὁ κ. Μισυρλῆς. Ἡ ἐπερώτησις εἶναι σοβαρωτάτη, ἐπέχει τόπον μεγάλου πολιτικοῦ συμβεβηκότος, δύναται νὰ χωρίσῃ ἀληθῶς τὴν Ἑλλάδα ἀπὸ τὰς Δυνάμεις, καὶ ἀληθῶς τότε ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ ἔχῃ φίλους, θὰ ὑπάρξωσιν ἐχθροὶ ἀμείλικτοι κατὰ Κράτους τόσῳ μικροῦ, ὡς τὸ ἰδικόν μας, μὴ δυναμένου νὰ ἀμυνθῇ κατὰ τῶν συνεπειῶν τῆς πράξεως τοῦ Διαδόχου ἀπέναντι τῶν Δυνάμεων. Διὰ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις εἰς τοιαῦτα ζητήματα νὰ μὴ ἦναι ἑτοίμη, ὀφείλει δὲ νὰ καθησυχάσῃ τὸ κοινὸν, ὅπερ ἀνησυχεῖ, καὶ πάντες ἀνησυχοῦμεν, καὶ πολὺ δικαίως, διὰ τοιοῦτον βαρυσήμαντον γεγονὸς, τὸ ὁποῖον μεγάλως θέλει παραβλάψει τὴν Πατρίδα. Ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ μὴ χωρίζωμεν τὴν Πατρίδα ἡμῶν ἀπὸ τὰς ἄλλας Δυνάμεις, οὐδὲ νὰ προσκολλώμεθα εἰς μίαν. Καὶ ἡ γλῶσσα καὶ ἡ γραφὶς καὶ ἡ συμπεριφορὰ ἡμῶν πρέπει νὰ ἦναι μεμελετημένη καὶ σοβαρὰ, ὥστε νὰ μὴ δίδωμεν ἀφορμὴν εἰς κἀμμίαν τῶν Δυνάμεων νὰ νομίζῃ, ὅτι κακῶς διακείμεθα πρὸς αὐτήν. Διὰ τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν εἶναι ἐν τῷ δικαίῳ του, ὁμιλῶν περὶ αὐτῆς τῆς ἐπερωτήσεως ὡς περὶ τῶν λοιπῶν. Ἡ ἀναβολὴ τῆς ἀπαντήσεως θὰ κρατῇ εἰς ἀνησυχίαν ὁλόκληρον τὸ Κράτος. Τὸ προκείμενον ζήτημα δὲν εἶναι ζήτημα ἀριθμῶν. Μὴ ἐξωθῆτε τοὺς ὑποστηρίζοντάς σας εἰς πράξεις, δι’ ἃς θὰ μεταμεληθῶσι. Μὴ ἀνάγετε τὰ τοιαῦτα ζητήματα εἰς ζητήματα πλειοψηφίας. Ἐὰν ἐγνωρίζετε, ὅτι ὑπῆρχε πλειονοψηφία διακρίνουσα τὰ ζητήματα, δὲν θὰ ἡρμηνεύετε οὕτω τὸν Κανονισμὸν, οὔτε θὰ ἐξελαμβάνετε τὴν ἐπερώτησιν ταύτην ὅπως τὰς λοιπὰς, διότι ἤθελε σᾶς διδάξει τὴν θέσιν τοῦ προκειμένου ζητήματος.

§12ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἡ παρατήρησις, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀποδεικνύει ἀκριβῶς, ὅτι δὲν ἀπέδωκεν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Μισυρλῆ τὴν ἔκτακτον σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν αὕτη ἔχει. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι γνωρίζομεν τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ὅπως καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν του, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀφῆκεν ἤδη νὰ παρέλθωσι τρεῖς ἡμέραι, ἀφ’ ὅτου ἐπαρουσιάσθη ἡ περίπτωσις, ἀφ’ ὅτου ἦλθεν ἡ εἴδησις εἰς τὰς Ἀθήνας, πρὶν ἢ ἀπευθύνωμεν τὴν ἐρώτησιν αὐτήν. Ἑπομένως ἡμεῖς ἐπιστεύομεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις βεβαίως ἀπέδωκεν εἰς τὸ γεγονὸς τὴν σπουδαιότητα, τὴν ὁποίαν ἔχει, καὶ ἦτο ἑτοίμη ν’ ἀπαντήσῃ. Διὰ τοῦτο φαίνεται παράδοξον εἰς ἡμᾶς, ὅτι ἀναβάλλει τὴν ἀπάντησιν. Δὲν ἀντελήφθημεν δὲ ἀκριβῶς, ἐὰν εἶπεν, ὅτι μέλλει ἐντὸς ὀλίγου ν’ ἀπαντήσῃ ἢ ν’ ἀναβάλῃ ἐπὶ τεσσαράκοντα ὀκτὼ ὥρας. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀντελήφθημεν, εἶναι ὅτι, ὡς εἶπεν ὀρθῶς ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, ἀπέδωσεν εἰς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην σημασίαν, ὡς νὰ ἦτο ἐκ τῶν συνήθων. Ἀλλὰ τὸ γεγονὸς ἔχει ἔκτακτον σημασίαν. Δὲν δυνάμεθα δυστυχῶς ν’ ἀμφιβάλλωμεν, καίτοι δὲν ἔχομεν τὸ κείμενον τῆς ἐπιστολῆς, ὅτι ἡ ἐπιστολὴ τῷ ὄντι ἐγράφη παρὰ τοῦ Διαδόχου πρὸς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ Βερολίνου, ὅτι ἐν τῇ ἐπιστολῇ ταύτῃ ἐκφράζονται αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ὡς ἰδιώτης βεβαίως ἐδικαιοῦτο νὰ ἔχῃ, ὡς βασιλόπαις Κωνσταντῖνος, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα ὡς Διάδοχος τῆς Ἑλλάδος, ὡς μέλλων Βασιλεὺς τῆς Ἑλλάδος, ποσῶς δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκφράσῃ. Δὲν θέλω εἰσέλθει εἰς τὴν συνταγματικὴν θεωρίαν τοῦ ἀνευθύνου ἢ τῆς εὐθύνης τοῦ Διαδόχου, ἢ περὶ τῆς εὐθύνης τοῦ Ὑπουργείου. Ἔρχομαι εἰς τὴν οὐσίαν τοῦ πράγματος. Ἡ οὐσία εἶναι, ὅτι ἡ γραφεῖσα ἐπιστολὴ προὐκάλεσεν ἐντυπώσεις δυσαρέστους καὶ λυπηρὰς ἐν Γαλλίᾳ. Τοῦτο εἶναι τὸ γεγονός. Διὰ τὸ γεγονὸς δὲ τοῦτο κατὰ συνταγματικὴν θεωρίαν θεωροῦμεν ὑπεύθυνον τὸ Ὑπουργεῖον. Τὸ Ὑπουργεῖον πρέπει ν’ ἀπαντήσῃ εἰς ἡμᾶς περὶ τοῦ γεγονότος τούτου, πρέπει νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ἡ πολιτικὴ τοῦ Ὑπουργείου συμφωνῇ πρὸς τὰς ἐκφράσεις τῆς ἐπιστολῆς ταύτης, ἢ ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον πρόκηται νὰ μετέλθῃ ἢ μετῆλθεν ἤδη πολιτικὴν ἄλλην, ἂν ἔλαβε τὰ μέτρα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι χρήσιμα εἰς τοιαύτας περιστάσεις, ὅπως ἀπαλλάξωσι τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν συμμετοχῆς εἰς πράξεις, αἵτινες ἐκθέτουν τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους. Ἀνάγκη λοιπὸν, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ θέσῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν πραγματικὴν αὐτοῦ περιωπὴν, νὰ ἀποδείξῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐννοεῖ τὴν σπουδαιότητα τοῦ γεγονότος, ν’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἐπὶ τέλους ἐπῆλθεν ὁ καιρὸς νὰ παύσῃ ἡ ὑπερβασία τῶν ἀνευθύνων προνομίων. Δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι πρόσωπα ἀνεύθυνα δύνανται νὰ κανονίζωσι τὰ τῆς γενικῆς πολιτικῆς τῆς Ἐπικρατείας, ὅτι δύνανται νὰ ἐκθέτωσι τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου, καὶ ὅτι δύνανται νὰ δίδωσι τοιάνδε ἢ τοιάνδε διεύθυνσιν εἰς τὴν πολιτικὴν τοῦ Ἔθνους ἄνευ τῆς συμμετοχῆς τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ πρώτη ἡ Κυβέρνησις ἔχει συμφέρον νὰ θέσῃ φραγμὸν εἰς τοιοῦτο προηγούμενον. Προηγούμενα πολλὰ ὑπάρχουσιν. Ἀλλὰ τὸ πρῶτον ἤδη παρουσιάζεται περίπτωσις, καθ’ ἣν τίθεται ἀκριβῶς τὸ ζήτημα, ἂν θὰ ἔχωμεν πολιτικὴν δυναστικὴν ἢ πολιτικὴν κοινοβουλευτικὴν, πολιτικὴν ἀνευθύνων ἢ πολιτικὴν Ὑπουργείου ὑπευθύνου.

§13ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θ’ ἀναβάλῃ τὴν ἀπάντησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου πέραν τῆς ἡμέρας ταύτης, δὲν δύναμαι νὰ πιστεύσω, ὅτι δύναται νὰ παραγνωρίσῃ τὴν σημασίαν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς σιωπῆς ταύτης καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐθνικὴν καὶ ὑπὸ ἔποψιν ἐμπορικήν. Ταῦτα γνωρίζει καὶ ὀφείλει νὰ τὰ γνωρίζῃ. Ἐνόμιζον μάλιστα, ὅτι ἤθελε μ’ εὐχαριστήσει, διότι ἔδωκα ἀφορμὴν ν’ ἀπαντήσῃ καὶ ἐξηγήσῃ τὴν ἔννοιαν τῆς ἐπιστολῆς ταύτης. Διὰ τοῦτο πέποιθα, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τάχιστα θέλει ἀπαντήσει, καὶ δὲν συμμερίζομαι τὰς ἰδέας τῶν προλαλησάντων, ὅτι θέλει ἀναβάλει...

§14ΡΑΛΛΗΣ. Ὅπως δήποτε ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ ὁρίσῃ ἡμέραν, καθ’ ἣν θὰ δώσῃ ἀπάντησιν. Δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν ἐπερωτήσεων ἡ προκειμένη, αἱ ὁποῖαι δύνανται καὶ ν’ ἀναβληθῶσιν. Εἶναι θέμα, ἐφ’ οὗ ὀφείλομεν νὰ συζητήσωμεν, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκεν ὁ κ. Βουλευτὴς Κεφαλληνίας, ὀφείλομεν νὰ θέσωμεν φραγμὸν εἰς τὰς ὑπερβασίας τῶν προνομίων. Ἐὰν δὲν αἰσθάνωνται ὑποχρεώσεις πρὸς τὸν τόπον, ἡμεῖς αἰσθανόμεθα, καὶ παρακαλῶ νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεως καὶ πρὸς παροχὴν τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ κ. Μισυρλῆς· ἄλλως, αὔριον θὰ ἐπανέλθωμεν.

§15ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπαντῶ εἰς διαφόρους ἐπερωτήσεις, αἵτινες ὑπεβλήθησαν χθὲς καὶ κατὰ τὰς προηγουμένας ἡμέρας, καταθέτων καὶ διαφόρους σειμειώσεις, ζητηθείσας παρὰ τῶν ὑποβαλόντων τὰς ἐπερωτήσεις. Πρώτη ἐπερώτησις ἐγένετο περὶ τοῦ ἐν Πάτραις σταθμοῦ τοῦ ἀπὸ Πατρῶν εἰς Πύργον σιδηροδρόμου. Περὶ τούτου καταθέτω σημείωσιν. Ἐπίσης χθὲς ἐγένετο ἐπερώτησις περὶ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν καὶ τῆς προσόδου τῶν ἐργασιῶν. Ἀπήντησα ἀμέσως τότε, ἀλλὰ δὲν ἔλλειψα νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ ἁρμοδίου τμήματος πληροφορίας περὶ τοῦ θέματος, αἵτινες ταυτίζονται ἐντελῶς πρὸς ὅσα εἶπον προχθές. Τὰς πληροφορίας ταύτας ἐγγράφως καταθέτω. Ἐγένετο ἐπερώτησις καὶ περὶ τῆς διαθέσεως τῶν βοηθημάτων τῶν ὑπὲρ τῶν Κρητῶν. Εἰς μέρος τῆς ἐπερωτήσεως ἀπήντησα· σήμερον καταθέτω πίνακα, ἐξ οὗ καταφαίνεται κατὰ τίνα τρόπον ἐγένετο ἡ διανομὴ τῶν βοηθημάτων· ὡς πρὸς τὸν κανόνα δὲ, ὅστις ἐτέθη, θέλω φέρει πληροφορίας αὔριον, ἃς ἐζήτησα παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς. Καταθέτω ἔγγραφα, σχετιζόμενα πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον περὶ τῆς παρατάσεως τῆς προθεσμίας τοῦ λιμενικοῦ φόρου Πειραιῶς. Ἐπίσης καταθέτω τὰ ἔγγραφα τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ τοῦ δήμου Βώλακος. Ὡσαύτως τὰς πληροφορίας, αἵτινες ἐζητήθησαν περὶ τῶν Γεωργικῶν Σχολῶν ἐν σχέσει πρὸς τὰ ὑπὸ συζήτησιν γεωργικὰ νομοσχέδια· ἐπίσης πίνακας δύο, ἀναγομένους εἰς τὰ τῆς Σχολῆς Ἀϊδινίου· θέλει δὲ προσαχθῆ καὶ ὁ πίναξ, ὁ μέλλων νὰ καταρτισθῇ ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Αἱ πληροφορίαι συνοδεύονται καὶ ὑπὸ ἐκθέσεως τοῦ κ. Γενναδίου, ἥτις ἀπαντᾷ καὶ εἰς τὰς ἐπερωτήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς. Ἐγένετο χθὲς ἐπερώτησις περὶ ὑποθέσεώς τινος, σχετιζομένης πρὸς τὸ σχέδιον τῆς πόλεως Ληξουρίου. Καταθέτω τὸν φάκελλον πλήρη, ὅπως ὑπῆρχεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὴν τελευταίαν προφορικὴν ἀναφορὰν τοῦ ἐνδιαφερομένου κ. Φορέστη, ἀνεστάλη ἡ ἐκτέλεσις τῆς πρώτης διαταγῆς· ἀλλ’ ἀπεδείχθη ἐξ ἐξετάσεως, ἣν σήμερον εἰδικῶς ἐποιησάμην, τῆς ὑποθέσεως, ὅτι ὁ κ. Φορέστης, κατόπιν τῆς ἐφέσεως αὐτοῦ, ἥτις ἀπεῤῥίφθη, δὲν ἔχει δικαίωμα ὑποβολῆς παραπόνων καὶ ἡ γενομένη ἀναστολὴ δὲν ἠδύνατο νὰ διατηρηθῇ, διότι ἡ ὑπόθεσις εἶναι τελεσιδίκως δεδικασμένη ἐναντίον αὐτοῦ.

§16ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ περὶ τῆς μεταβιβάσεως τῶν ταχυδρομικῶν φακέλλων ἀπὸ Μύλων εἰς Τρίπολιν;

§17ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἔλαβον ὑπ’ ὄψει τὸ πρᾶγμα.

§18Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δὲν τυποῦνται, πρέπει νὰ ἀποστέλλωνται εἰς τὸν ἐπερωτῶντα. Ἡμεῖς ἀπευθύνομεν ἐρωτήσεις, οἱ Ὑπουργοὶ δίδουσιν ἀπαντήσεις, αἱ ὁποῖαι μένουσιν εἰς τὸ Γραφεῖον· ὅσα ἔγγραφα δὲν τυποῦνται, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ στέλλωνται εἰς τὸν ἐπερωτῶντα.

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὰ πρακτικὰ περιέχουσιν ἀκριβῶς τὰς ἀπαντήσεις, τὰς ὁποίας δίδομεν.

§20ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ἔχω πεποίθησιν εἰς τὰ πρακτικά· εἰς αὐτὰ περιλαμβάνεται μόνον περίληψις.

§21ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ ἔγγραφα εἶναι κατατεθειμένα· ζητήσατε νὰ τὰ ἰδῆτε.

§22ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Τὸ Γραφεῖον γνωρίζει τίς ὁ ἐπερωτήσας καὶ δύναται νὰ δώσῃ τὰ ἔγγραφα εἰς τὸν κλητῆρα νὰ μᾶς τὰ φέρῃ.

§23ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν ἐζητήθησαν πολλοὶ πίνακες, κατετέθησαν, ἀλλ’ εἰσέτι δὲν ἐτυπώθησαν.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ Γραφεῖον μοὶ λέγει, ὅτι τίποτε δὲν καθυστερεῖται.

§25Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μὴ ἀναλαμβάνετε, κύριε Πρόεδρε, κἀμμίαν εὐθύνην. Ἐγὼ σᾶς διαβεβαιῶ, ὅτι δὲν ἐτυπώθη κἀνὲν ἔγγραφον ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα καὶ τὰ ὁποῖα κατέθηκεν ἡ Κυβέρνησις.

§26ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πρὸς συμπλήρωσιν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα κατέθηκα περὶ ὑποδίκου Ἀγγέλου Στεφανίδου καταθέτω καὶ ἕτερα. Καταθέτω ἐπίσης ὅσα ἔγγραφα ὑπῆρχον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης σχετικὰ πρὸς τὸ ζήτημα τῆς ἐνοικιάσεως Δικαστηρίων εἰς τὴν παραλίαν συνοικίαν τῆς Κυπαρισσίας. Καταθέτω ἐπίσης τὴν ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας ζητηθεῖσαν πρότασιν τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν περὶ συστάσεως Κακουργιοδικείων ἐν τῇ περιφερείᾳ τοῦ Ἐφετείου Ναυπλίου. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐζήτησε νὰ καταθέσω καὶ τὴν διαμειφθεῖσαν ἀλληλογραφίαν περὶ συστάσεως Κακουργιοδικείου ἐν Κυπαρισσίᾳ. Ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον δὲν διήμειψεν ἀλληλογραφίαν τοιαύτην. Κατὰ μῆνα Αὔγουστον ἡ Εἰσαγγελία τῶν Ἐφετῶν τοῦ Ναυπλίου ἠρώτησε τὸν Εἰσαγγελέα τῶν ἐν Κυπαρισσίᾳ Πρωτοδικῶν, ἐὰν τὸ κατάστημα τῶν Δικαστηρίων ἐκεῖ εἶχε χῶρον, δυνάμενον νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἤθελε δημιουργήσει ἡ σύστασις Κακουργιοδικείου, ἐὰν προέβαινεν εἰς τοιαύτην ἀπόφασιν ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν. Φαίνεται ὅτι ὁ Εἰσαγγελεὺς ἀπήντησεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐπαρκὴς χῶρος, μετὰ δὲ τὴν ἀπάντησιν αὐτὴν τὰ ἔγγραφα ἐστάλησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπερ ἀπέστειλε ταῦτα πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα τῆς Κυπαρισσίας, διὰ νὰ δώσῃ ἐξηγήσεις σαφεστέρας, διότι ἐκ τοῦ μισθωτηρίου συμβολαίου τοῦ καταστήματος τοῦ Δικαστηρίου, τοῦ ἐν τῇ παραλίᾳ τῆς Κυπαρισσίας, τὸ Ὑπουργεῖον εἶδεν, ὅτι τὸ κατάστημα αὐτὸ ἔπρεπε νὰ ἔχῃ διπλῆν αἴθουσαν εὐρεῖαν συνεδριάσεων, καὶ ἐὰν κατὰ τὰ συμπεφωνημένα ὑπῆρχον δύο αἴθουσαι συνεδριάσεων, δὲν ὑπῆρχεν οὐδεμία δυσκολία νὰ λειτουργήσῃ ἐκεῖ Κακουργιοδικεῖον. Τὰ ἔγγραφα εἶναι ἀκόμη ὑπ’ ὄψει τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν τῆς Κυπαρισσίας. Ἐν τούτοις πρὸ τῆς ἀπαντήσεως τοῦ Εἰσαγγελέως, τὴν 5 Σεπτεμβρίου ἐ. ἔ., ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν Ναυπλίου προέτεινε τὴν σύστασιν τῶν Κακουργιοδικείων, τὰ ὁποῖα ἐθεώρει ἀναγκαῖα εἰς τὴν περιφέρειαν Ναυπλίου, μεταξὺ δὲ τῶν προταθέντων τοιούτων Κακουργιοδικείων δὲν ἐγένετο πρότασις περὶ συστάσεως τοιούτου ἐν Κυπαρισσίᾳ. Μετὰ τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ παρήγγειλα τὸν Εἰσαγγελέα τῆς Κυπαρισσίας νὰ στείλῃ ὅλον τὸν φάκελλον πρὸς ἐμὲ, τὸ δὲ τηλεγράφημά μου αὐτὸ συγκατατίθεται μετὰ τῆς προτάσεως τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν. Ὅταν ὁ Εἰσαγγελεὺς τῆς Κυπαρισσίας ἀποστείλῃ τὸν φάκελλον, θέλω καταθέσει καὶ αὐτὸν εἰς τὴν Βουλήν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἠρώτησε κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων, ἐὰν ὄντως μένωσιν ἐλεύθεροι οἱ πρό τινων ἡμερῶν εἰς τὸν δῆμον Εὔας ἁρπάσαντες γυναῖκά τινα, ἀφοῦ προηγουμένως ἐφόνευσαν ἕνα τῶν συνοδευόντων αὐτὴν, ταύτην δὲ, ἀφοῦ ἐκράτησαν ἐπὶ ὁλόκληρον τὴν νύκτα πρὸς ἀθεμιτουργίαν, τὴν πρωΐαν ἐφόνευσαν. Ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν ἐν Καλάμαις Πρωτοδικῶν διὰ μακρῶν ἀπαντᾷ εἰς τὸ ἐρώτημα, τὸ ὁποῖον τῷ ἀπηύθυνα, καὶ μὲ πληροφορεῖ, ὅτι οἱ αὐτουργοὶ τῆς πράξεως συνελήφθησαν, τέσσαρες δ’ ἐξ αὐτῶν προφυλακίσθησαν καὶ διατελοῦσιν ἐν ταῖς φυλακαῖς, ἀπελύθησαν δέ τινες ἄλλοι, ὡς πρὸς τοὺς ὁποίους δὲν ὑπῆρξαν ἐνδείξεις ἐπαρκεῖς. Ὁ Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας κ. Γ. Πετροπουλάκης μὲ παρεκάλεσε νὰ ζητήσω πληροφορίας, διατὶ δὲν ἐνεργεῖται ἀνάκρισις ἐπὶ καταγγελίας τινὸς κατὰ τοῦ Οἰκονομικοῦ Ἐφόρου Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς. Ὁ Εἰσαγγελεὺς, τὸν ὁποῖον ἠρώτησα ἐπὶ τοῦ θέματος αὐτοῦ, μοὶ ἀπαντᾷ, ὅτι ἀνάκρισις ἐνηργήθη καὶ μάλιστα συνεληρώθη ἤδη καὶ ὅτι ἡ σχετικὴ δικογραφία, περατωθείσης τῆς ἀνακρίσεως, τὴν προσεχῆ ἑβδομάδα ὑποβάλλεται εἰς τὸ Συμβούλιον. Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας κ. Κατσικόπουλος ἐξήνεγκε προχθὲς παράπονα κατὰ τῆς καταστάσεως τοῦ Δικαστηρίου Σπάρτης, ἀναγόμενα εἰς ἀπουσίας δικαστῶν ἀπὸ τῆς θέσεως αὐτῶν καὶ εἰς ἀνεπάρκειαν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν δικαστῶν, τοῦ ὡρισμένου διὰ τὸ Δικαστήριον ἐκεῖνο. Καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ δικαίωμα τοῦ ὁρίζειν τὸν ἀριθμὸν τῶν δικαστῶν παρὰ τοῖς Πρωτοδικείοις ἔκειτο ἀπολύτως ἐν τῇ ἐξουσίᾳ τῇ διακριτικῇ τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐν τῷ Πρωτοδικείῳ τῆς Σπάρτης ὑπῆρχον κατὰ κανόνα πέντε δικασταὶ καὶ ὁ Πρόεδρος. Βεβαίως ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς δὲν ἦτο ὁ ἐπαρκὴς διὰ τὴν Σπάρτην, ὑπῆρχον δὲ εἰς Πρωτοδικεῖα ἄλλα, ὀλιγωτέρας ἔχοντα ὑποθέσεις, δικασταὶ πλειότεροι. Πρὸς παῦσιν τῶν τοιούτων ἀτόπων, ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον διὰ νόμου νὰ κανονισθῇ περιστολὴ τις τῆς ἀπολύτου αὐτῆς ἐλευθερίας τοῦ Ὑπουργοῦ περὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν παρ’ ἑκάστῳ Δικαστηρίῳ ἀναγκαίων δικαστῶν. Μετὰ τὸν νόμον αὐτὸν, ληφθεισῶν ὑπ’ ὄψει τῶν ἀναγκῶν τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἐκ τῶν ἐκκρεμῶν πολιτικῶν καὶ ποινικῶν δικῶν ἐν τῷ Πρωτοδικείῳ τῆς Σπάρτης, ἡ δύναμις αὐτοῦ ηὐξήθη ἀπὸ 6 εἰς 8 δικαστὰς καὶ σήμερον 8 δικασταὶ ἀποτελοῦσι τὸ ἐπὶ πολλὰ κατὰ συνέχειαν ἔτη ἐξ 6 δικαστῶν ἀποτελούμενον Δικαστήριον τῆς Σπάρτης. Ἐκ τῶν 8 δικαστῶν οἱ 7 εἶναι εἰς τὰς θέσεις των, καὶ ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἔχετε, δὲν φαίνεται νὰ ἦναι ἀκριβής.

§27ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀκριβεστάτη, διότι ἐγὼ ἀνεχώρησα ἐκ Σπάρτης πρὸ 14 ἡμερῶν καὶ ἀφῆκα μόνον 5 δικαστάς, μοὶ ἔκαμον δὲ παράπονον οἱ δικασταὶ, ὅτι ἡ ἔλλειψις χωλαίνει τὴν ὑπηρεσίαν.

§28ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐκ τῶν 8 οἱ 7 εἶναι εἰς τὰς θέσεις των· εἶχε λείψει ὁ Σκοῦφος, ἀσθενήσας, ἀλλὰ καὶ αὐτὸς πρὸ ἡμερῶν μετέβη εἰς τὴν θέσιν του καὶ ἤδη εἶναι παρόντες οἱ 7, λείπει δὲ μόνος εἷς, ὁ Τσακανίκας, ὁ ὁποῖος ἀπὸ πολλῶν μηνῶν ἀπουσιάζει καὶ διὰ τοῦτο διετάχθη πειθαρχικὴ καταδίωξις, ἐπερατώθη αὕτη, ἐπεβλήθη αὐτῷ ποινὴ προσωρινῆς παύσεως τριμήνου, ἐπειδὴ δὲ καὶ μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ποινῆς δὲν μετέβη εἰς τὴν θέσιν του, ἡ δικογραφία ὑπεβλήθη εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ἀρείου Πάγου, διὰ νὰ ἐνεργηθῶσι τὰ νόμιμα, κατὰ τὸν περὶ ἀποχωρήσεως τῶν ἰσοβίων δικαστῶν νόμον. Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας κ. Πετρίδης ἐπηρώτησέ με χθὲς, ἐὰν ἔχω νεωτέρας πληροφορίας περὶ τῶν συμβάντων εἰς Ἀργολίδα. Ἀνεκοίνωσα προχθὲς πρὸς τὸν κ. Βουλευτὴν τὸ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τηλεγράφημα τοῦ ἁρμοδίου Ὑπομοιράρχου καὶ τὴν ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος προκληθεῖσαν ἐμὴν διαταγὴν πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα τοῦ Ναυπλίου, ὁ ὁποῖος τῇ 11ῃ τοῦ μηνὸς ἀνέφερεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἐγένετο ἀληθῶς διαπληκτισμὸς ἐκεῖ, ὅτι ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπομοίραρχος ἔδιδεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν περὶ τοῦ ὅτι εἶχον φονευθῆ τέσσαρες, εἶναι ἀνακριβής, διότι εἷς εἶχε φονευθῆ, ὅτι ὁ Εἰρηνοδίκης ἐπελήφθη ἀνακρίσεων προεισαγωγικῶν, ὅτι ἐπεράτωσεν αὐτὰς καὶ ἔστειλεν εἰς τὸν Εἰσαγγελέα, ὁ ὁποῖος ἀνέθηκε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸν ἀνακριτὴν, ὅτι ἀνακριτὴς μέχρι τῆς 11ης τοῦ μηνὸς δὲν εἶχεν ἀποσταλῆ ἐκεῖ, διότι ὁ ἀνακριτὴς Χριστόπουλος ἀπῆν τῆς θέσεώς του, ἐργαζόμενος εἰς ἀνακρίσεις κατὰ τῶν κλεψάντων ἢ ὑπεξαιρεσάντων τὰ ἀνακαλυφθέντα νομίσματα ἐν τῇ θαλάσσῃ, ἐπρόκειτο δὲ σήμερον ἢ αὔριον νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν θέσιν του. Μετὰ τὴν λῆψιν αὐτοῦ τοῦ ἐγγράφου τοῦ Εἰσαγγελέως παρήγγειλα προσωρινὸς ἀνακριτὴς νὰ σταλῇ ἐκεῖ. Ὁ βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας κ. Σακελλαρόπουλος ἀνεκοίνωσε παράπονα, τὰ ὁποῖα πρὸς αὐτὸν ἔγραψαν ἐκ Λευκάδος ἐκ μέρους τῶν διὰ χρέη προσωποκρατουμένων ἐκεῖ, ὡς μετὰ καταδίκων συγκρατουμένων. Εἰς τὴν Λευκάδα, καθὼς καὶ εἰς 4 ἢ 5 ἄλλας ἕδρας Πρωτοδικῶν, δὲν ὑπάρχουσιν εἰδικαὶ φυλακαὶ διὰ τοὺς πολιτικῶς κρατουμένους. Ὅτε τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης παρέλαβε τὴν διοίκησιν τῶν φυλακῶν, ἦσαν πλείονες αἱ ἕδραι τῶν Πρωτοδικῶν, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἦσαν εἰδικαὶ φυλακαὶ διὰ τοὺς πολιτικῶς κρατουμένους, 12 νομίζω ἢ 13· σήμερον ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν περιωρίσθη εἰς 4 ἢ 5 τοιαύτας ἕδρας, μεταξὺ δὲ αὐτῶν εἶναι ἡ Λευκάς. Μετὰ τὴν ἀνακοίνωσιν τῶν παραπόνων αὐτῶν διέταξα τηλεγραφικῶς εἰς Λευκάδα, ἐκ τοῦ εὐρυχώρου καταστήματος τῶν φυλακῶν ἐκεῖ νὰ ὁρισθῶσι δύο δωμάτια ἐπίτηδες εἰς κράτησιν τῶν διὰ χρέη προσωποκρατουμένων, μὴ ἔχοντα οὐδεμίαν ἐπικοινωνίαν μετὰ τῶν δωματίων, ἐν οἷς κρατοῦνται κατάδικοι ἢ ὑπόδικοι.

§29ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Διατὶ δὲν ἐπεκτείνετε τὴν διαταγὴν αὐτήν, κύριε Ὑπουργέ;

§30ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐκ τῶν τεσσάρων ἢ πέντε μερῶν, ὅπου δὲν ὑπάρχουσιν εἰδικαὶ φυλακαὶ, εἶναι καὶ ἡ Κεφαλληνία καὶ ἡ Ζάκυνθος· ἀλλ’ ἐκεῖ εἶναι ὡρισμένα χωριστὰ δωμάτια διὰ τοὺς διὰ χρέη κρατουμένους.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ δυνάμεως τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1890. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 60). Χθὲς ἐζητήθησαν παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας πληροφορίαι περὶ τῆς ὑγιεινῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ καὶ ἰδίᾳ περὶ ἐνσκηψάσης δῆθεν ἐπιδημίας ἰλαρᾶς καὶ ἐγκεφαλονωτιαίας μηνιγγίτιδος, καὶ ἐζητήθη ἡ ὑποβολὴ ἐγγράφων. Εἶχον εἰπεῖ προηγουμένως, ὅτι ἡ κατάστασις ἡ ὑγιεινὴ τῆς φρουρᾶς Ἀθηνῶν οὐδὲν εἶχε τὸ ἔκρυθμον, ὅτι μάλιστα αἱ ἀναλογίαι τῶν ἀσθενῶν ἦσαν κατώτεραι τῶν θεωρουμένων ὡς συνήθων· εἶχον εἰπεῖ, ὅτι ἡ ἀναλογία τῶν ἐν συνόλῳ ἀσθενῶν πρὸς τὸ σύνολον τῆς δυνάμεως ἦτο ὡς 3 καὶ ⅓ περίπου ἐπὶ ἑκατόν, ὅπερ ὑπολείπεται τοῦ 5%, θεωρουμένου ὡς συνήθους ἀναλογίας, κατὰ 1 καὶ ¾%. Δὲν ἦτο τότε ἀναγκαῖον νὰ εἰσέλθω εἰς πληρεστέρας λεπτομερείας, ἀφοῦ, ἐὰν ἀνελύετο ἡ κατάστασις, ἐξ ἧς τὸ ἐν συνόλῳ ἀποτέλεσμα τοῦτο συνήγετο, ἠθέλομεν ἰδεῖ, ὅτι αἱ ἀναλογίαι, πρὸς ἃς σχετίζονται αἱ τοιαῦται σκέψεις, εἶναι ἔτι κατώτεραι· διότι 3 καὶ ⅓ εἶναι οἱ ἀσθενοῦντες ἐκ παντὸς νοσήματος, ἀλλὰ μεταξὺ τῶν νοσημάτων τούτων ἦσαν καὶ πολλὰ μὴ δυνάμενα νὰ θεωρηθῶσιν ὡς σχετιζόμενα πρὸς τὴν ὑγιεινὴν κατάστασιν τοῦ στρατοῦ, προερχόμενα ἐκ τραυμάτων καὶ ἄλλων τυχαίων περιστάσεων· προσέτι ὑπῆρχε καὶ ἀριθμός τις ἀνδρῶν ἐν τῷ Νοσοκομείῳ ἐκ τῶν παραπεμπομένων ἐκεῖ ὑπὸ τῆς Ἀνωτάτης Ὑγειονομικῆς Ἐπιτροπῆς πρὸς ἐξέτασιν, ἰδίως ἐκ τῶν ἀξιούντων, ὅτι πάσχουσιν ἐπιληψίαν. Ἡ Ἀνωτάτη Ὑγειονομικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν δύναται ν’ ἀποφανθῇ περὶ τούτων, ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, ἐὰν δὲν τηρήσῃ αὐτοὺς ὑπὸ ἐπίβλεψιν ἐν τῷ Νοσοκομείῳ ἐπὶ χρόνον τινά. Ὅταν ἐξαιρέσωμεν πάντας τούτους, ἐν συνόλῳ ἀνερχομένους εἰς 113, ἀπὸ τοῦ ἀριθμοῦ τῶ 278, οἵτινες ἐσημειοῦντο ὡς ἄῤῥωστοι, ἔχομεν ἐλάττωσιν τῶν ἀῤῥώστων, μειοῦσαν ἀπὸ 3 καὶ ⅓ τὴν ἀναλογίαν εἰς 2%. Ἀλλὰ μεταξὺ τούτων ὑπάρχουσι καὶ οἱ ἰλαριῶντες· τοῦτο εἶναι ἀληθές. Οἱ σήμερον ἰλαριῶντες ἐν τῷ Νοσοκομείῳ εἶναι 42. Ὑποβάλλω δὲ κατάστασιν τῆς δυνάμεως τοῦ Στρατιωτικοῦ Νοσοκομείου κατὰ τὴν σήμερον, ἀναγράφουσαν πάντας τοὺς ἀσθενεῖς διακεκριμένως κατὰ νοσήματα.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μηνιγγῖτις δὲν ὑπάρχει;

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ φθάσω καὶ ἐκεῖ. Λέγω, ὅτι σήμερον ὑπάρχουσι 42 πάσχοντες ἐξ ἰλαρᾶς. Ὁ τοιοῦτος ἀριθμὸς τῶν νοσούντων ἐν σχέσει πρὸς τὰς περιστάσεις, ὑφ’ ἃς οὗτοι εἰσῆλθον εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, οὐδὲν παρέχει ἐνδόσιμον, ἵνα ὑποθέσωμεν, ὅτι ὑπάρχει ἐπιδημία ἰλαρᾶς ἐν τῷ στρατῷ, ἢ ὅτι οἱ στρατῶνες δὲν εἶναι ἐπαρκεῖς διὰ τὸν ἀριθμὸν τῶν ἐν αὐτοῖς καὶ ὅτι ἐκ τούτου ἀνεπτύχθη ἡ ἀσθένεια ὑπὸ χαρακτῆρα ἐπιδημικόν. Ἔχομεν μάλιστα καὶ ἐνδείξεις πειστικὰς περὶ τοῦ ἐναντίου· διότι, πρὶν ἢ αὐξήσῃ ἡ δύναμις τῆς φρουρᾶς μετὰ τὴν 1ην Ὀκτωβρίου, ὅτε ὁ ἀριθμὸς τῶν ἀνδρῶν ἦτο βεβαίως τοσούτῳ μικρὸς, ὥστε δὲν ἠδύνατο νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἐκ τῆς πυκνώσεως ἐν τοῖς στρατῶσι προῆλθον αἱ ἀσθένειαι, καὶ πάλιν τότε εἴχομεν ἀσθενοῦντας ἐξ ἰλαρᾶς τὸν Ἰούνιον 17, τὸν Ἰούλιον 38, τὸν Αὔγουστον 11, καὶ μέχρις 9 Σεπτεμβρίου 3, ἀπὸ δὲ 9 Σεπτεμβρίου ἕως 1 Ὀκτωβρίου οὐδένα. Ἀπὸ τῆς 1ης Ὀκτωβρίου πάλιν ἔχομεν ἀσθενοῦντας ἐξ ἰλαρᾶς κατὰ τὰς αὐτὰς ἀναλογίας. Ἐλήφθησαν ἐννοεῖται καὶ πάντα τὰ μέτρα ἐν τοῖς στρατῶσι καὶ τῷ Νοσοκομείῳ πρὸς ἀπομόνωσιν τῶν ἰλαριώντων, ἐπίσης καὶ πρὸς ἀπολύμανσιν τῶν αἰθουσῶν. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα, ὄχι διότι ὑπετέθη, ὅτι εἶχεν ἐπιδημικὸν χαρακτῆρα τὸ νόσημα, ἀλλὰ διότι τὰ μέτρα ταῦτα πρέπει νὰ λαμβάνωνται καὶ ἐπὶ σποραδικῶν τοιούτων νοσημάτων. Ἡ ἰλαρὰ, ὡς φαίνεται, μαστίζει τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, δὲν εἶναι ἄμως τοῦτο ἐπίσης γνωστὸν, προκειμένου περὶ πολιτῶν, ὅπως περὶ στρατιωτῶν, παρ’ οἷς ὑπάρχει συγκέντρωσις. Ἡ ἀναλογία ἄμως τῶν ἀσθενούντων ἐξ ἰλαρᾶς ἐν τοῖς στρατῶσι πρὸς τοὺς ἀσθενοῦντας ἐν τῇ πόλει ἐξ ἰλαρᾶς δὲν φαίνεται, ὅτι εἶναι διάφορος τῆς συνήθους.

§34ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖος εἶναι ὁ ἀριθμὸς τῶν νοσησάντων ἐξ ἰλαρᾶς καὶ μηνιγγίτιδος; ἢ φρονεῖτε, ὅτι δὲν ὑπάρχει μηνιγγῖτις;

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ φθάσω εἰς τὴν μηνιγγίτιδα.

§36ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Σχετικῶς πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνδρῶν, τῶν ἀποτελούντων τὰ σώματα τὰ προσβληθέντα, ποία εἶναι ἡ ἀναλογία μεταξὺ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πασχόντων;

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπάρχουσι σώματα προσβληθέντα. Ἀκριβῶς τοῦτο λέγω· μέχρι τοῦδε δὲν ὑπάρχουσι σώματα προσβληθέντα, τουτέστι δὲν ἔλαβεν ἐπιδημικὸν χαρακτῆρα τὸ νόσημα, εἶναι σποραδικόν· ἑπομένως ἐξ ὅλης τῆς φρουρᾶς τῆς ἐξ 8,500 ὑπάρχουσι 42 νοσοῦντες ἐξ ἰλαρᾶς, ὅπως ἐν συνόλῳ ὑπάρχουσι 278 νοσοῦντες ἐκ διαφόρων νοσημάτων. Ὡς πρὸς δὲ τὴν ἐγκεφαλονωτιαίαν μηνιγγίτιδα, ὁ ἀριθμὸς εἶναι πολὺ μικρὸς τῶν ἐκ ταύτης παθόντων, διότι ἀπὸ 1ης Ὀκτωβρίου μέχρι σήμερον, ἤτοι ἐν διαστήματι 45 ἡμερῶν, 8 μόνον ἄῤῥωστοι τοῦ στρατοῦ ἔπαθον ἀπὸ τῆς ἀσθενείας ταύτης. Ἡ νόσος αὕτη καὶ ἐν τῇ πόλει ταύτῃ καὶ ἐν Λαρίσσῃ καὶ ἐν Ναυπλίῳ καὶ ἐν ἄλλαις φρουραῖς παρουσιάζεται τακτικῶς πάντα χειμῶνα μετὰ σποραδικοῦ χαρακτῆρος, ὡς καὶ νῦν, κατὰ τὰ μεγάλα ψύχη. Καὶ κατ’ αὐτῆς ἐφηρμόσθη ἡ ἀπομόνωσις καὶ ἡ ἀπολύμανσις. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν θνησιμότητα, παρατηρῶ ὅτι ἐπὶ 68 νοσηλευθέντων δι’ ἰλαρὰν ἀπὸ 1ης Ἰουνίου μέχρι τῆς 30 Σεπτεμβρίου ἀπεβίωσαν 6, ἐπὶ δὲ τῶν ἀπὸ 1ης Ὀκτωβρίου μέχρι σήμερον νοσηλευθέντων 61 ἰλαριώντων ἀπεβίωσαν δύο. Διὰ ἐγκεφαλονωτιαίαν μηνιγγίτιδα ἐνοσηλεύθησαν 8, ὧν τέσσαρες ἀπεβίωσαν, ἤτοι 50%, ἐνῷ ἐν ἄλλοις Νοσοκομείοις ἡ θνησιμότης ἀνέρχεται εἰς 70 καὶ 75% καὶ ἡ ἀναλογία αὕτη θεωρεῖται ἀκόμη ὄχι δυσάρεστος. Ἐπὶ τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν ἀπὸ 1ης Ὀκτωβρίου μέχρι σήμερον ἀποβιωσάντων ἐν τῷ Νοσοκομείῳ εὑρίσκομεν, ὅτι οὗτοι ἀνέρχονται εἰς 11 ἐπὶ ἀριθμοῦ νοσηλευθέντων 1252, ἤτοι ὀλιγώτερον τοῦ 1%, 0,87 τοῦ 1 ἐπὶ 100 ἀσθενῶν, τουτέστιν ἐπὶ 1000 ἀνδρῶν τῆς φρουρᾶς ἀπεβίωσαν 1 καὶ ⅓. Ἡ θνησιμότης αὕτη παρὰ πάντων θεωρεῖται ὡς ἐλαχίστη. Ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς πίνακα ὀνομαστικὸν τῶν νοσημάτων, ἐξ ὧν ἔπασχον οἱ 1252 νοσηλευθέντες ἄῤῥωστοι ἀπὸ 1ης Ὀκτωβρίου μέχρι 14 Νοεμβρίου. Ὁ πίναξ παρασκευάζεται καὶ θὰ ὑποβληθῇ αὔριον, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦδε δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι ἐπὶ τοῦ ὅλου τούτου ἀριθμοῦ ἐκ τῶν πασχόντων ἐξ ἐγκεφαλονωτιαίας μηνιγγίτιδος 8 ἀπεβίωσαν 4, ἐκ τῶν 61 πασχόντων ἐξ ἰλαρᾶς ἀπεβίωσαν 2, ἐκ τῶν 59 πασχόντων ἐκ πνευμονίας ἀπεβίωσαν 3, ἐκ τεσσάρων πασχόντων ἐξ αἱμοσφαιροουρικοῦ πυρετοῦ ἀπεβίωσεν 1, καὶ 1 ἀπεβίωσεν ἐκ δυσεντερίας ἐπιπεπλεγμένης μετὰ βρογχίτιδος. Ἐζήτησεν ὁ κ. Βουλευτής, ὅπως ὑποβληθῶσι καὶ αἱ ἐκθέσεις τῶν ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν περὶ τῆς ὑγιεινῆς καταστάσεως τῆς φρουρᾶς. Τοιαῦται ἐκθέσεις δὲν ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διὰ τὸν λόγον, ὅτι οἱ ὑγειονομικοὶ ἀξιωματικοὶ οὐδὲν εὗρον ἐν τῇ καταστάσει ἔκρυθμον, ἵνα συντάξωσιν ἐκθέσεις· ἐζήτησαν κατὰ καιροὺς τὰ ἀναγκαῖα ἀπολυμαντικὰ μέσα συνεπείᾳ διαταγῶν τοῦ Ὑπουργείου, ἅτινα καὶ παραχρῆμα ἐδόθησαν. Ἐγένετο ἐπερώτησις πρὸ ὀλίγου περὶ ἐπιστολῆς ἢ τηλεγραφήματος, δημοσιευθέντος ἐν ταῖς ἐφημερίσι καὶ ἀποδιδομένου εἰς τὸν Διάδοχον τοῦ θρόνου, ἀπευθυνομένου δὲ πρὸς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Βερολίνου. Ἐγένετο δὲ λόγος κατόπιν τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης περὶ ὑπευθύνων καὶ ἀνευθύνων καὶ περὶ τῆς ὑποχρεώσεως τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως αὕτη ἀναλαμβάνῃ τὴν ὑπεράσπισιν καὶ τὴν εὐθύνην τοιούτων ἐγγράφων. Ἐγὼ δὲν θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα ὑπὸ τὴν νομικὴν αὐτοῦ ἔποψιν, τὸ ζήτημα, λέγω, τῆς εὐθύνης τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ ταῖς πράξεσι τοῦ Διαδόχου, διότι ἀναντιῤῥήτως ὁ Διάδοχος δὲν εἶναι ἀνεύθυνος, ὅπως ὁ Βασιλεύς. Ὁ Διάδοχος οὔτε τὸ ἀνεύθυνον τοῦ Βασιλέως φέρει, οὔτε καὶ τοὺς περιορισμοὺς τῆς ἐξουσίας ὑφίσταται, οὓς ἐπάγεται τὸ ἀνεύθυνον, οὔτε ἑπομένως δύνανται ὡς πρὸς τὰς πράξεις τοῦ Διαδόχου νομίμως νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ὑπεύθυνοι ἄλλοι, ἀφοῦ ὁ Διάδοχος ὑπέχει ἐπὶ ταῖς πράξεσιν αὑτοῦ ἰδίας εὐθύνας. Ἀλλὰ πάντα ταῦτα ἐγὼ δὲν πρόκειται νὰ ἐπικαλεσθῶ ἐνταῦθα, διότι ὑπάρχει εὐθύνη νομικὴ καὶ εὐθύνη ἠθικὴ, καὶ ἐνῷ οὐδεμίαν δυνάμεθα νὰ ἀναδεχθῶμεν νομικὴν εὐθύνην μὴ ἀποῤῥέουσαν ἐκ τοῦ Συντάγματος καὶ τῶν νόμων, ἀφ’ ἑτέρου οὐδεμίαν θέλομεν ἀποκρούσει ἠθικὴν εὐθύνην ἐκ τῶν ἀνηκουσῶν εἰς κοινοβουλευτικὴν Κυβέρνησιν, ἀναγνωρίζομεν δὲ, ὅτι ἐπὶ ταῖς πολιτικαῖς πράξεσι τοῦ Διαδόχου ὑπέχει εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις, εὐθύνην, ἐννοεῖται, κανονιζομένην ἐκ τῆς ἐξουσίας τοῦ Διαδόχου. Κυβέρνησις κοινοβουλευτικὴ ὀφείλει νὰ δύναται νὰ ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῆς πολιτικῆς ἐνεργείας τοῦ Διαδόχου, καὶ ἐὰν, ὀφείλουσα νὰ δύναται τοῦτο, δὲν δύναται, ἀποδεικνύεται ἐλλιπὴς εἰς τὰς ὑποχρεώσεις αὑτῆς ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν δὲ πάλιν δύναται καὶ δὲν ἤσκησε τὸ δικαίωμα αὑτῆς κατὰ τὸν τρόπον, ὃν ἡ Βουλὴ ἤθελε θεωρήσει ὡς τὸν πρέποντα, βεβαίως ὑφίσταται εὐθύνην ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ ἐλλείψει καταλλήλου ἐνασκήσεως τοῦ δικαιώματος αὐτῆς. Ἰδίᾳ ὅμως δέον ν’ ἀποδίδωται μεγίστη προσοχή, ἵνα μὴ χαρακτηρίζωνται ἀναγόμενα εἰς τὴν πολιτικὴν ἐνέργειαν τὰ τῆς καθαρῶς ἰδιωτικῆς ἐνεργείας, διότι ἡ ἔλλειψις τῆς διακρίσεως ἤθελε σπουδαίως περιορίσει τὴν ἐλευθερίαν τοῦ Διαδόχου, ὅστις, ὡς καὶ πᾶς ἄλλος πολίτης Ἕλλην, ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐνασκῇ τὰ τῆς ἰδιωτικῆς αὐτοῦ ἐνεργείας ἄνευ περιορισμῶν παρ’ ἄλλων. Τὸ τηλεγράφημα, περὶ οὗ ἐγένετο λόγος, ἦτο, ὡς συνάγω ἐκ τῆς ἀναγνώσεως αὐτοῦ ἐν ταῖς ἐφημερίσι, τηλεγράφημα καθαρῶς τυπικὸν, ἦτο ἀπάντησις εἰς τηλεγράφημα συγχαρητήριον. Τὸ συγχαρητήριον τηλεγράφημα, ὡς ἐπληροφορήθην, ἦτο λίαν θερμὸν, ὁδηγίαι δὲ ἐδόθησαν, ὅπως γραφῇ εἰς τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἀπάντησις ἐν ἁρμονίᾳ πρὸς αὐτὸ, ἡ δὲ δοθεῖσα ἀπάντησις ἦτο καθαρῶς τυπικὴ, τουτέστι συνίστατο εἰς τὴν ἀντιστροφὴν τῶν φράσεων. Μία ἰδία ἐκ τῶν φράσεων, καὶ νομίζω μία μόνη, παρεξηγήθη, ἡ τελευταία φράσις. Ἡ φράσις αὕτη, καθ’ ἃ ἐπληροφορήθην, ἦτο ἡ ἀντιστροφὴ τῆς φράσεως τῆς παρὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ Βερολίνου ἀποταθείσης πρὸς τὸν Διάδοχον, φράσις, ἐν ᾗ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Βερολίνου ἔλεγε πρὸς τὸν Διάδοχον, ὅτι συμμερίζεται τὴν ἐν τῷ βίῳ αὐτοῦ χαρὰν καὶ τὴν λύπην. Τοῦτο ἀντεστράφη καὶ περιελήφθη ἡ φράσις, ἥτις ἔδωκε χώραν εἰς παρεξηγήσεις. Ἂν ἐξ ἀντιστροφῆς τοῦ πρὸς τὸν Διάδοχον τηλεγραφήματος ἡ φράσις συνετάχθη ὡς εἶχε, προδήλως εἰς οὐδένα ἀφεώρα πολιτικὸν σκοπὸν, οὐδεμίαν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ πολιτικὴν ἔννοιαν, διότι, ἂν εἶχε πολιτικὴν ἔννοιαν ἀπευθυνομένη ὑπὸ τοῦ Διαδόχου πρὸς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Βερολίνου, ἔπρεπε νὰ ἔχῃ τὴν αὐτὴν πολιτικὴν ἔννοιαν καὶ ἀπευθυνομένη παρὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου πρὸς τὸν Διάδοχον· ἀναμφηρίστως δὲ πρὸς τὸν Διάδοχον ἀπευθυνομένη, δὲν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ τὴν ἔννοιαν τὴν ἀποδιδομένην εἰς αὐτήν. Γινώσκομεν ἤδη τὴν ἱστορικὴν καταγωγὴν τῆς ἐκφράσεως, ἀποδεικνύουσαν, ὅτι δὲν ἔχει τὴν πολιτικὴν ἔννοιαν, τὴν ἀποδοθεῖσαν εἰς αὐτὴν, ἔννοιαν, ἥτις θὰ ἦτο προσβλητικὴ, ἐὰν ἦτο τοιαύτη, ὁποία ὑπετέθη, πρὸς ἄλλην Δύναμιν. Ἀνεξαρτήτως ὅμως τούτου, οὐδένα ἔχομεν λόγον, ἵνα ὑποθέσωμεν, ὅτι ὁ Διάδοχος ἤθελε νὰ ἐκφρασθῇ μετὰ ψυχρότητος περὶ ἄλλης Δυνάμεως· πάντα ἔχομεν λόγον, ἵνα ὑποθέσωμεν, ὅτι περὶ Γαλλίας ἰδίᾳ, ἐὰν ὁ Διάδοχος προεκαλεῖτο δι’ ὁμοίας πρὸς αὐτὸν ἐπιστολῆς, εἰς ἀπάντησιν ἤθελεν ἀπαντήσει κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. Ὁ Διάδοχος ἀναντιῤῥήτως ἐμφορεῖται αἰσθημάτων ἐνθερμοτάτων καὶ πρὸς τὴν Γαλλίαν, ὅπως καὶ πρὸς τὴν Γερμανίαν καὶ πρὸς τ’ ἄλλα Κράτη, πρὸς ἃ ἡ Ἑλλὰς ἔχει σχέσεις φιλικὰς, ἅτινα μάλιστα, ὡς ἡ Γαλλία, ἔχουσι προηγούμενα, ἐπιβάλλοντα εἰς τὴν Ἑλλάδα καὶ ἑπομένως εἰς τοὺς ἐπὶ τοῦ θρόνου καὶ παρὰ τὸν θρόνον αἰσθήματα εὐγνωμοσύνης, καὶ ἀντιῤῥήτως ἤθελε δράξει πᾶσαν εὐκαιρίαν, ἵνα ἐπιστείλῃ πρὸς τοὺς ἐν Γαλλίᾳ μετὰ τῆς αὐτῆς θερμότητος· ἡ θερμότης ὅμως τῶν ἐκφράσεων πρὸς τὴν Γαλλίαν οὐδὲν βεβαίως θὰ ἐνέφαινε τὸ ὀλίγωρον, τὸ μὴ εὐλαβὲς πρὸς ἑτέραν Δύναμιν. Ἐπίσης καὶ τὸ ἔνθερμον τῶν ἐκφράσεων πρὸς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ Βερολίνου ἐν τηλεγραφήματι ὅλως τυπικῷ, ἐν τηλεγραφήματι ἀντιστρέφοντι τὰς φιλοφροσύνας, τὰς περιλαμβανομένας ἐν τῷ τηλεγραφήματι τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ Βερολίνου, οὐδεμίαν εἶχε πολιτικὴν πρόθεσιν, οὐδεμίαν ἠδύνατο νὰ ἔχῃ πολιτικὴν πρόθεσιν, καὶ ἑπομένως οὐδεμίαν προεκάλει ἢ προκαλεῖ ἀνάμιξιν τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ προκειμένῳ.

§38ΣΑΚΚΗΣ. Βεβαίως, Κύριοι, ἠδύνατο ὁ Διάδοχος νὰ ἐκφράσῃ εὐχήν τινα ἀνεξαρτήτως τῆς ἰδιότητός του, ἀλλ’ ἡ εὐχή, τὴν ὁποίαν ἐξέφερε διὰ τοῦ τηλεγραφήματος ἐκείνου, πᾶν ἄλλο φέρει ἢ ἰδιωτικὸν χαρακτῆρα, διότι τὸ τηλεγράφημα ἀπηυθύνετο πρὸς ἐπίσημον ἀρχὴν τῆς πόλεως τοῦ Βερολίνου καὶ ἦτο ἑπομένως τηλεγράφημα τοσοῦτον ἐπισήμως ἐκδηλούμενον. Διὰ τοῦ τηλεγραφήματος ἐκείνου ὁ Διάδοχος, ἐὰν μὲν δὲν ἠθέλησε νὰ ἐκδηλώσῃ τὰ φιλογερμανικά του αἰσθήματα, βεβαίως ἀφῆκε τὴν ὑπόνοιαν, ὅτι ἠθέλησε νὰ ἐκδηλώσῃ δυσμενῆ αἰσθήματα πρὸς τὴν Γαλλίαν (θόρυβος δεξιᾷ), ἠδύνατο ἄλλως νὰ ἐκδηλώσῃ τὰ πρὸς τὴν Γερμανίαν αἰσθήματά του, ὥστε νὰ μὴ τὰ ἐκλάβωσιν ἐν Γαλλίᾳ ὡς ἔκφρασιν ἀντιπαθείας καὶ νὰ ἐκφρασθῇ ἡ Γαλλικὴ δημοσιογραφία ἕνεκα τούτου τοσοῦτον πικρῶς. Πάντες φρονοῦμεν, ὅτι ὁ Διάδοχος οὐδεμίαν ὀφείλει νὰ δεικνύῃ προτίμησιν πρὸς οὐδὲν Κράτος, τὰ δὲ αἰσθήματα τοῦ Κράτους δέον νὰ ὦσιν αἰσθήματα καὶ αὐτοῦ, οὐδεμίαν ἄλλην νὰ ἔχῃ πολιτικὴν ἢ τὴν πολιτικὴν τοῦ Ἔθνους του, καὶ ἕνεκα τούτου αἱ πρὸς τὴν μίαν ἢ τὴν ἄλλην Δύναμιν κατ’ ἀνάγκην ἐκδηλώσεις του δέον νὰ ὦσιν ἐπιφυλακτικαὶ καὶ λελογισμέναι. Σήμερον μάλιστα, ὅτε πανταχόθεν ὑποβλέπεται καὶ διαβάλλεται τὸ Ἔθνους ἡμῶν, δέον νὰ ἵσταται μακρὰν πάσης παρεξηγήσεως καὶ ἀφορμῆς πρὸς δυσαρέσκειαν, ἀναλογιζόμενος τὸ μέγιστον καθῆκον, ὅπερ ἔχομεν, πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τῶν προαιωνίων πόθων μας· μακρὰν λοιπὸν αἱ προτιμήσεις, μακρὰν αἱ συμπάθειαι. Ὅτι δὲ τὸ τηλεγράφημα ἐκεῖνο τοῦ Διαδόχου ἐγένετο πρόξενον ζημίας τῶν συμφερόντων τοῦ Ἔθνους, οὐδεὶς θέλει μετ’ ὀλίγον, νομίζω, ἀμφισβητήσει, ἀναλογιζόμενος ὅτι εἰς χεῖρας τῶν Γάλλων εὑρίσκονται σήμερον σπουδαιότατα τοιαῦτα τοῦ ἡμετέρου Ἔθνους. Τὸ γεγονὸς τοῦτο, Κύριοι, εἴθε νὰ γίνῃ ἀφορμὴ, ὅπως εἰς τὸ μέλλον λείψωσιν αἱ τοιαῦται ἀπροσεξίαι, αἱ ὁποῖαι καὶ τὸ γόητρον τῆς Βασιλείας μειοῦσι καὶ πρόξενοι βλάβης οὐ σμικρᾶς εἰς τὸ Ἔθνους προσγίγνονται.

§39ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αἱ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας μᾶς ἔδωκεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, βεβαίως ἐλαφρύνουσι τὰ ἀποτελέσματα τοῦ ἀπερισκέπτου διαβήματος τοῦ Διαδόχου. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς ἔκαμε θεωρίαν, τὴν ὁποίαν θεωρῶ χρησιμωτάτην, περὶ τῆς Ὑπουργικῆς εὐθύνης, περὶ τῆς σχετικῆς εὐθύνης τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ Διαδόχου, ἀλλὰ καλῶς ποιῶν ἔθεσε παρὰ τὴν νομικὴν εὐθύνην καὶ τὴν ἠθικὴν, καὶ προπάντων τὴν πολιτικὴν εὐθύνην, καὶ αὕτη ἡ πολιτικὴ εὐθύνη ἀποτελεῖ τὴν βάσιν τοῦ ζητήματος.

§40ΜΠΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, παρακαλέσατε τὸν ἀγορεύοντα νὰ ἀναβῇ εἰς τὸ βῆμα.

§41ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἡμεῖς δὲν μεριμνῶμεν περὶ τῆς ἐλευθερίας τῆς ἐνεργείας τοῦ Διαδόχου, περὶ τῆς ἐλευθερίας αὐτοῦ νὰ γράφῃ ἐπιστολὰς ἰδιαιτέρας, ὅπως μᾶς εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως. Μεριμνῶμεν περὶ τῶν πολιτικῶν ἡμῶν συμφερόντων, καὶ ἐὰν ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς ἐλευθερίας αὐτῆς φέρῃ ζημίαν εἰς τὰ συμφέροντα ἡμῶν, ἔχομεν δικαίωμα νὰ παρεμβῶμεν εἰς τὴν τοιαύτην χρῆσιν τῆς ἐλευθερίας του, καὶ ἔχει καθῆκον ἡ Κυβέρνησις νὰ παρέμβῃ καὶ νὰ θέσῃ φραγμὸν εἰς ἐνεργείας τοιαύτας, αἵτινες ζημιοῦσι σπουδαιότατα τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Καὶ δὲν ὁμιλῶ περὶ τῶν συμφερόντων ἐκείνων, περὶ ὧν ὡμίλησε πρὸ ὀλίγου ὁ ἀξιότιμος προλαλήσας, περὶ τῶν ὑλικῶν συμφερόντων τοῦ τόπου. Ταῦτα βεβαίως εἶναι πολὺ σπουδαῖα· ἀλλ’ ἔχομεν καὶ ἄλλα πολὺ ἀνώτερα συμφέροντα, καὶ ταῦτα εἶναι τὰ πολιτικὰ συμφέροντα. Καὶ ἂς μὴ πιστευθῇ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις παρενέβη εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, δηλοῦσα οἱονεὶ προτίμησίν τινα διά τινα Δύναμιν, ὅτι προαγγέλλει, οὕτως εἰπεῖν, πολιτικὴν ἀντίδρασιν ἐν τῷ τόπῳ τούτῳ πρὸς ἄλλην πολιτικὴν, πρὸς τὴν πολιτικὴν τῆς Γερμανίας. Οὐδαμῶς τοιαύτη ἰδέα ὑπάρχει ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει. Ἀλλ’ ὑπάρχει ἡ ἰδέα, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ φραγμὸς εἰς τὴν τάσιν, ἥτις ἀπό τινος ἐπικρατεῖ εἰς τὰς βασιλικὰς ἡμῶν σφαίρας, νὰ ἐκθέτωσι τὴν πολιτικὴν ἐνέργειαν, τὰς πολιτικὰς τάσεις τοῦ τόπου. Λόγοι ἀνωτέρας εὐπρεπείας ἀπαγορεύουσιν εἰς ἡμᾶς νὰ εἰσέλθωμεν τὴν στιγμὴν ταύτην εἰς λεπτομερείας. Ἠδυνάμεθα ὅμως ν’ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἡ ἐπιστολὴ, περὶ ἧς γίνεται λόγος, δὲν εἶναι ἡ πρώτη ὑπερβασία, ἥτις γίνεται ἐκ μέρους τῆς Αὐλῆς εἰς τὰ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος διαγεγραμμένα ὅρια τῆς δράσεως αὐτῆς ἐν τῇ ἐξωτερικῇ πολιτικῇ. Ὅταν συνεχῶς γίνεται λόγος περὶ προσωπικῶν ἐνεργειῶν τοῦ Βασιλέως ἐν τῇ ἐθνικῇ πολιτικῇ κατὰ τὰς περιοδείας αὐτοῦ, ὀφείλομεν νὰ ἐννοήσωμεν, ὅτι διὰ τοῦ τρόπου τούτου θέτομεν εἰς τὴν εὐθύνην τοῦ Βασιλέως πράξεις καὶ ἐνίοτε ἀποτυχίας, τὰς ὁποίας αὐτὸς δὲν πρέπει νὰ φέρῃ. Καὶ ἤδη εὑρισκόμεθα ἀπέναντι περιστατικοῦ, τὸ ὁποῖον μᾶς ἐφάνη, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠθέλησε νὰ θεωρήσῃ ὡς περιστατικὸν ὅλως δευτερεῦον, ἐνῷ ἔχει σημασίαν σπουδαιοτάτην. Ἡμεῖς δὲν ἔχομεν νὰ ἐξετάσωμεν ἐν ποίῳ πνεύματι ἔγραψε τὴν ἐπιστολὴν αὐτὴν ὁ Διάδοχος, ἐὰν τὴν ἔγραψεν ἐν διαχύσει αἰσθημάτων, λίαν φυσικῶν πρὸς τὸν τόπον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ἠγάπησεν, ὅπου ἐν μέρει ἀνετράφη. Ἔχομεν μόνον νὰ παρατηρήσωμεν τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἔφερεν ἡ ἐπιστολὴ αὕτη, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα γνωρίζομεν, ὅτι ὑπῆρξε δυσάρεστον εἰς τὰ συμφέροντα ἡμῶν, καὶ ἑπομένως ἔχετε, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τὴν ἠθικὴν εὐθύνην καὶ τὴν πολιτικὴν εὐθύνην ν’ ἀπαγορεύσητε τὰς τοιαύτας ὑπερβασίας, καὶ ὅταν δὲν δύνασθε νὰ τὰς προλάβητε, ὀφείλετε νὰ μεταχειρισθῆτε πάντα τὰ μέσα, τὰ ὁποῖα τὸ Σύνταγμα σᾶς δίδει, ὅπως ἐμποδίσητε τὴν ἐπανάληψιν αὐτῶν. Ἡ συζήτησις αὕτη ἔχει ὑψίστην σημασίαν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, διότι αὕτη μόνον ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ τόπος οὗτος ἐξακολουθεῖ τὴν πατροπαράδοτον, τὴν φυσικὴν αὐτοῦ πολιτικὴν, τὴν καιροσκοπικὴν, ὅτι δὲν ἐπηρεάζεται ἡ πολιτικὴ αὕτη ἀπὸ αἰσθήματα ἢ ἀπὸ φαντασιοπληξίας. Ταῦτα περὶ τῆς ἠθικῆς καὶ πολιτικῆς ὑμῶν εὐθύνης, κύριε Πρόεδρε τῆς Κυβερνήσεως, καὶ κάλλιστα γνωρίζετε, ὅτι, ἐὰν σήμερον ἐποιησάμεθα λόγον περὶ τῆς ἐπιστολῆς ταύτης, τοῦτο ἐγένετο διότι εἶναι ἐξακολούθησις σειρᾶς ὅλης περιστάσεων, ἐξ ὧν τινες ἐκθέτουσι τὴν ἐθνικὴν πολιτικήν. Ἀπέναντι τοιαύτης τάσεως διαμαρτυρόμεθα ἡμεῖς ἐνταῦθα, διότι δὲν θέλομεν νὰ πιστευθῇ, ὅτι ἐπικρατεῖ ἐν τῷ τόπῳ πολιτικὴ αὐλική, ἀλλ’ ὅτι ἐπικρατεῖ πολιτικὴ, φέρουσα τὰς εὐθύνας, τὰς ὁποίας τὸ Ἔθνος ἐπιβάλλει εἰς τοὺς ἐνασκοῦντας τὴν ἐξουσίαν αὐτοῦ.

§42Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁποίαν δήποτε καὶ ἂν ἔχωμεν γνώμην περὶ τῆς ἀκριβολογίας τοῦ Πρωθυπουργοῦ καὶ περὶ τοῦ σεβασμοῦ πρὸς τὴν ἀλήθειαν, τὸν ὁποῖον καθ’ ὅλον τὸ παρελθὸν κατεδήλωσεν, ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῶν ἐξωτερικῶν πραγμάτων, νομίζω, ὅτι ἐπὶ ὑποθέσεως τοσοῦτον ἀκροσφαλοῦς πρέπει ν’ ἀποδεχθῶμεν ὡς ἀρκούσας τὰς ἐξηγήσεις αὐτοῦ. Ἐγὼ βεβαίως δὲν εἶμαι ἐξ ἐκείνων, οἵτινες παρέχουσι τὸ οὖς πρόθυμον εἰς τὰς διαβεβαιώσεις τοῦ Πρωθυπουργοῦ, διότι ἐγνώρισα αὐτὸν καθ’ ὅλον τὸ παρεληλυθὸς διάστημα, κατὰ τὸ ὁποῖον κυβερνᾷ ὡς κυβερνήτης, καὶ κατ’ ἐκεῖνο, καθ’ ὃ διετέλει ὡς ἀντιπολιτευόμενος, γνωρίζω ὅτι καὶ ἐν τῇ συνειδήσει αὐτοῦ, ἐν τῇ γλώσσῃ αὐτοῦ εἰσι δυσδιάκριτα τὰ ὅρια τῆς ἀληθείας ἀπὸ τοῦ ψεύδους. Ἀλλ’ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης παρακαλῶ τοὺς ἐμοὺς συναδέλφους ν’ ἀποδεχθῶσιν ὡς ἀρκοῦσαν τὴν ἐξήγησιν αὐτοῦ, ἀφοῦ βεβαιοῖ, ὅτι ἡ φράσις, ἥτις κατὰ τὸ δημοσιευθὲν τηλεγράφημα τῆς ἑταιρίας Havas περιέχεται ἐν τῇ ἀπαντήσει τοῦ Διαδόχου τοῦ Ἑλληνικοῦ θρόνου πρὸς τὸ Δημ. Συμβούλιον Βερολίνου, ἐγράφη ὡς ἁπλῆ ἀντιστροφὴ ἐξηγήσεως αἰσθημάτων φιλίας καὶ εὐχῶν προσωπικῶν πρὸς τὸν Διάδοχον ἐπὶ τῇ εὐκαιρίᾳ τῶν γάμων του. Καὶ εἶναι μὲν ἀληθὲς, ὅτι, κατὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Βερολίνου ἔδιδεν εὐχὰς εὐτυχίας καὶ εὐδαιμονίας εἰς τὸν Διάδοχον καὶ τὴν σεπτὴν σύζυγον αὐτοῦ, ἐν ᾧ ἡ ἀντιστροφὴ ἐγένετο οὐχὶ πρὸς τὴν ἐκδήλωσιν εὐχῶν εὐτυχίας καὶ εὐδαιμονίας εἰς τὰ πρόσωπα τὰ ἀποτελοῦντα τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Βερολίνου, ἀλλ’ εἰς τὴν πόλιν τοῦ Βερολίνου. Ἀλλὰ τοῦτο παρακαλῶ νὰ θεωρήσητε ὡς ἀπροσεξίαν τοῦ γράψαντος τὴν ἐπιστολὴν, καὶ νὰ ἀρκεσθῆτε εἰς τὴν βεβαίωσιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅτι οὐδεμία πολιτικὴ ἔννοια ὑπῆρχεν εἰς τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ἀπάντησιν τοῦ Διαδόχου. Ὁ ἐμὸς συνάδελφος, φίλος, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κεφαλληνίας Βουλευτὴς, ἐξέτεινε τὸν λόγον πέραν τοῦ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀφεώρα ἡ ἐπερώτησις τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας κ. Μισυρλῆ. Ἐξέτεινε τὸν λόγον καὶ ἠγόρευσε περὶ αὐλικῆς πολιτικῆς, καὶ ἐδήλωσεν ἐπιθυμίαν νὰ τεθῇ τέλος πάντων ὅριον πρὸς κατάπαυσιν τοιούτων τάσεων καὶ ἕξεων. Ἡμεῖς τοιαύτην ἐπιθυμίαν δὲν δηλοῦμεν, οὐδὲ ἐκτείνομεν τὸν λόγον πέραν τοῦ εἰδικοῦ τούτου ζητήματος· διότι, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἢ ἐὰν ὑπῆρξαν ὑπερβασίαι τοιαῦται, οἵας ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος φίλος μου, πᾶσαι ἐγένοντο ὑπ’ εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν, οἵτινες ἦσαν οἱ σύμβουλοι τοῦ Ἡγεμόνος. Ἐὰν δὲ κατὰ τὸ παρελθὸν Ὑπουργοὶ ἐφιλοτιμήθησαν, εἴτε ὁμιλοῦντες πρὸς τὸν λαὸν διὰ τῶν δημοσιογραφικῶν αὐτῶν ὀργάνων, εἴτε ἀγορεύοντες πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, νὰ ἐξαίρωσι τὰς ἐνεργείας τοῦ Βασιλέως, περιοδεύοντος τὴν Εὐρώπην, καὶ νὰ ἐκθειάζωσι τὰς προσπαθείας Αὑτοῦ ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων, παρακαλῶ τὸν κ. συνάδελφον νὰ καταλογίσῃ τὴν ἐκτροπὴν ταύτην τῶν Ὑπουργῶν εἰς τὴν τάσιν, τὴν ὁποίαν ἔχουσι, νὰ κολακεύωσι τὸν Ἡγεμόνα. Ἐγὼ πάντοτε ἐφρόνησα καὶ ἐξακολουθῶ νὰ φρονῶ, ὅτι οἱ πλέον ἐπικίνδυνοι ἐχθροὶ τῶν ἡγεμόνων εἶναι οἱ κολακεύοντες αὐτούς. Κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς παρελθούσης Συνόδου παραπλησία ἀληθῶς ἀπροσεξία εἰσέδυσεν εἰς τὸ κείμενον τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, ἥτις καὶ τότε ἠνάγκασε μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως νὰ ζητήσωσιν ἐξηγήσεις, εἰς τὰς ὁποίας ὁ Πρωθυπουργὸς προθύμως τότε ἀπήντησεν. Ὡς τότε αἱ ἐξηγήσεις τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἦραν τὴν ἀνησυχίαν, τὴν προκύψασαν ἐν τῇ Ἑλληνικῇ κοινωνίᾳ, οὕτω καὶ αἱ ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας πρὸ μικροῦ ἔδωκεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ἂς ἄρωσι πᾶσαν ἀνησυχίαν, τὴν ὁποίαν τὰ τελευταῖα τηλεγραφήματα ἐνεποίησαν εἰς τὴν κοινωνίαν.

§43ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ μὴ δώσῃ ἐξήγησιν τῆς ἐννοίας τῆς ἐπιστολῆς, ἥτις θίγει σπουδαιότατα συμφέροντα καὶ ἥτις, ὡς διετυπώθη, προῆλθε βεβαίως ἐξ εἰσηγήσεως παραγνωριζούσης τὴν θέσιν, τὰ αἰσθήματα καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου. Αἱ ἐξηγήσεις αὗται ἦσαν ἀναγκαιόταται, νομίζω δὲ, ὅτι ἐπετεύχθη ὁ σκοπὸς τῆς ἐπερωτήσεώς μου, διότι αἱ ἐξηγήσεις αὗται θὰ γίνωσι γνωσταὶ ὅπου δεῖ. Διὰ τοῦτο συμφωνῶ μὲ τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ἀναγνωρίσῃ τὰς ἐξηγήσεις ταύτας ὡς εἰλικρινεῖς καὶ ν’ ἀρκεσθῇ εἰς αὐτάς.

§44ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε, κύριε Πρόεδρε, ἀπηύθυνα εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν ἐπερώτησίν μου, δὲν εἶχον κατὰ νοῦν νὰ ἐλέγξω τὴν Κυβέρνησιν, διότι δὲν ἐγνώριζον ἐὰν καὶ κατὰ πόσον εὐθύνεται διὰ τὴν κατάστασιν τῆς ὑγείας τοῦ στρατοῦ. Τυχαίως ἔμαθον παρ’ ἀξιωματικοῦ ὑγειονομικοῦ, ὄντος εἰς θέσιν νὰ γνωρίζῃ, ὅτι ὡρισμένα σώματα τοῦ στρατοῦ καὶ ὀνομαστὶ τὸ 1ον σύνταγμα τοῦ πεζικοῦ, τὸ 2ον τάγμα τῶν εὐζώνων καὶ τὸ 3ον τοῦ πυροβολικοῦ προσεβλήθησαν ὑπὸ νοσημάτων ἐπιδημικῶν, ἐνόμισα δὲ, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ἀνακοινώσω τοῦτο εἰς τὴν Βουλὴν δι’ ἐπερωτήσεως πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διότι ἐπίστευον, ὅτι ἡ Βουλὴ ὁλόκληρος εἶχε καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ τίνι τρόπῳ διαχειρίζεται ἡ Κυβέρνησις τὴν ὑγείαν τῶν ἀνδρῶν. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔδωκε σήμερον ὁ κ. Ὑπουργὸς, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀρκοῦσαι, ὅπως καθησυχάσωσι τὴν Βουλὴν καὶ τὸ κοινόν. Ἐὰν καλῶς ἀντελήφθην, εἶπε δύο τινά· πρῶτον, ὅτι ἡ ἀναλογία τῶν ἀσθενῶν πρὸς τοὺς ὑγιεῖς εἶναι τρία περίπου τοῖς ἑκατὸν καὶ ὅτι ἐξ ἱλαρᾶς καὶ ἐκ μηνιγγίτιδος ἔπαθεν ὁ στρατὸς σποραδικῶς. Ἀλλὰ κατὰ τὰς πληροφορίας μου ἡ ἀναλογία αὕτη δὲν εἶναι ἡ ἀκριβὴς, διότι οἱ παθόντες ἀνήκουσιν εἰς ὡρισμένα σώματα, τῶν ὁποίων ἡ δύναμις εἶναι πολὺ μικρὰ, ἑπομένως ὑποθέτω, ὅτι θὰ ἔχωμεν ἀναλογίαν ἴσως εἴκοσι τοῖς ἑκατὸν ἢ καὶ πλέον, διότι οἱ περισσότεροι τῶν παθόντων ἐξ αὐτῶν τῶν ἀσθενειῶν ἀνήκουσιν εἰς τὸ 2ον τάγμα τῶν εὐζώνων, τὸ ὁποῖον δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἀποτελῆται ὑπὸ ἀνδρῶν πλειοτέρων τῶν ἑκατόν. Ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθὲς, νομίζω ὅτι ὁ κίνδυνος, τὸν ὁποῖον διατρέχουν καὶ οἱ λοιποὶ ἄνδρες τοῦ στρατοῦ, εἶναι ἀρκετὰ σπουδαῖος, διότι πρόκειται πλέον περὶ ἐπιδημίας, καὶ ἐπιδημίας θανατηφόρου. Θὰ ἐπεθύμουν, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ λάβῃ πληροφορίας ἀκριβεστέρας καὶ νὰ βεβαιώσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἀληθῶς οἱ παθόντες οὗτοι ἀνήκωσιν εἰς τὰ σώματα, ὧν ἐμνημόνευσα, ἢ εἰς ὅλα τὰ σώματα τὰ ἐν Ἀθήναις. Παρακαλῶ ἐπίσης νὰ γνωστοποιήσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ποῖα μέτρα ἔλαβε πρὸς περιορισμὸν τοῦ κακοῦ.

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπομόνωσιν, ἀραίωσιν καὶ ἀπολύμανσιν.

§46ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ μέτρα ταῦτα ἐφηρμόσθησαν οὕτω μέχρι τοῦδε, ὥστε οὐδὲν ἔφερον ἀποτέλεσμα. Ἡ ἐπιδημία τῆς ἱλαρᾶς καὶ τῆς μηνιγγίτιδος, ὡς εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, πρὸ πολλοῦ παρατηρεῖται ἐν τῷ μέσῳ τοῦ στρατοῦ, ἐν δὲ τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν δὲν ὑπάρχει· εἶναι ἑπομένως ἀνάγκη νὰ γνωρίζωμεν, διατὶ μόνον ὁ στρατὸς προσβάλλεται ἐκ τῶν ἐπιδημιῶν τούτων. Ὅλοι οἱ στρατιῶται, μετὰ τῶν ὁποίων ἔτυχε νὰ ἔχω σχέσιν τινὰ, ὁμολογοῦσιν, ὅτι ὁ στρατωνισμὸς εἶναι κάκιστος. Ὅλοι προέρχονται ἐξ ἐπαρχιῶν, ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ πληθυσμοῦ γεωργικοῦ, ἀέρα ἀναπνέουν καθαρώτατον καὶ καθαριότητα ἔχουν ἐντὸς τῶν οἰκιῶν των πολὺ ἀνωτέραν τῆς ἐντὸς τῶν στρατώνων. Ἑπομένως εἶναι ἀνάγκη, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ἐὰν μὲν ἔχῃ πληροφορίας, νὰ μᾶς φωτίσῃ, ἄλλως νὰ ζητήσῃ τοιαύτας καὶ εἰς τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐὰν τῷ ὄντι αἱ ἐπιδημίαι αὗται παρατηρῶνται ἐν τῷ στρατῷ μόνον, ἐὰν οἱ στρατιῶται ἦναι εἰς καλὴν κατάστασιν καὶ εἰς τοιαύτην, ὥστε νὰ μὴ δίδωσιν ἀφορμὴν εἰς ἀνάπτυξιν νοσημάτων, καὶ ἐὰν ἀληθῶς δὲν ὑπεβλήθησαν ἐκθέσεις παρὰ τῶν ἁρμοδίων ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν· διότι ἔμαθον, ὅτι ὑπεβλήθησαν τρεῖς ἐκθέσεις, παριστάνουσαι τὴν κακὴν κατάστασιν τῶν στρατώνων καὶ προτείνουσαι μέτρα τινά.

§47ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν ἔχομεν νὰ εἴπωμεν τίποτε περὶ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν περὶ τῆς ὑγιεινῆς καταστάσεως τοῦ στρατοῦ. Ἀλλὰ ἠμέλησε νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ Στρατιωτικοῦ Νοσοκομείου, περὶ τοῦ ὁποίου ἐξετέθη ἐν τῇ παρελθούσῃ συζητήσει, ὅτι ἔχει χωρητικότητα πολὺ μικρὰν, ἀναλόγως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀῤῥώστων, οἵτινες ἤδη νοσηλεύονται ἐν αὐτῷ. Τὴν παρελθοῦσαν Κυριακὴν ἐνοσηλεύοντο ἐν τῷ Στρατιωτικῷ Νοσοκομείῳ 294 ἀσθενεῖς, κατὰ τὴν ἡμερησίαν κατάστασιν, ἐξ ὧν ἔπασχον 3 ἐκ μηνιγγίτιδος, 60 ἐκ πνευμονίας, 47 ἐξ ἱλαρᾶς, οἱ δὲ λοιποὶ ἐκ διαφόρων ἄλλων νοσημάτων. Ἐὰν τὸ πρᾶγμα οὕτως ἔχῃ, δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν ἄνευ ὑπερβολῆς, ὅτι τὸ Νοσοκομεῖον τοῦτο ἔχει ἀκριβῶς ὑπερτριπλασίους ἀῤῥώστους ἀπὸ ἐκείνους, τοὺς ὁποίους δύναται νὰ νοσηλεύσῃ. Τὸ ζήτημα εἶναι σπουδαιότατον, διότι ὡς γνωρίζετε, ἡ ἀρίστη νοσηλεία καὶ ἡ ἀρίστη θεραπεία ἀποτυγχάνει ὑπὸ τοὺς ὅρους τοιαύτης ἐπισωρεύσεως. Δὲν θὰ εἰσέλθω εἰς ἐπιστημονικὰς λεπτομερείας ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διότι οὔτε τὸ δικαίωμα ἔχω ν’ ἀπασχολῶ πέραν τοῦ δέοντος τὴν Βουλὴν, οὔτε τὰ ἀναγκαῖα βοηθήματα τὴν στιγμὴν ταύτην, ὅπως περιγράψω ἀκριβῶς ποῖοι εἶναι οἱ ὅροι, ὑπὸ τοὺς ὁποίους δέον νὰ λειτουργῶσι τὰ Νοσοκομεῖα. Ἀλλὰ δύναμαι νὰ βεβαιώσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ὅτι, ἐὰν τὴν στιγμὴν ταύτην μεταβῶμεν μετὰ τῆς ὑπηρεσίας του εἰς τὸ Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον, εὐχερέστατα θὰ ἦναι νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι ὑφ’ ὅλους τοὺς ὅρους τῆς ὑγιεινῆς τὸ Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον εἶναι ἐλλιπές. Θέλει ἴδει, ὅτι ἑκάστη αἴθουσα περιέχει ἀριθμὸν ἀῤῥώστων τοὐλάχιστον τριπλάσιον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ὑπαγορεύει ἡ ὑγιεινὴ τῶν Νοσοκομείων. Εἶναι προσδιωρισμένοι οἱ κύβοι τοῦ ἀέρος, τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ ἔχῃ εἰς τὴν διάθεσίν του, οὕτως εἰπεῖν, ὁ ἀσθενὴς ἐντὸς 24 ὡρῶν, εἶναι προσδιωρισμένος ὁ ἀριθμὸς τῶν κλινῶν, πέραν τοῦ ὁποίου δὲν πρέπει νὰ προστίθηνται ἕτεραι ἐντὸς αἰθούσης, ἐχούσης ὡρισμένας διαστάσεις. Ἠδυνάμην νὰ εἴπω καὶ τὴν στιγμὴν ταύτην εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ποῖαι εἶναι αἱ διαστάσεις αὗται, ποῖα εἶναι τὰ κυβικὰ μέτρα ἀέρος, τὰ ὁποῖα πρέπει νὰ ἔχῃ ἡ αἴθουσα. Ἀλλὰ ἀφίνω ταῦτα, διότι δὲν πρόκειται βεβαίως νὰ μεταβάλωμεν τὸ Κοινοβούλιον εἰς ἕδραν ὑγιεινῆς νοσοκομιακῆς, λέγω ὅμως, ὅτι Νοσοκομεῖον, τὸ ὁποῖον ᾠκοδομήθη ἀρχικῶς δι’ ὀγδοήκοντα ἀῤῥώστους, εἶναι ὑπὸ τοὺς χειρίστους ὅρους, ὅταν ἔχῃ ἀριθμὸν ἀῤῥώστων φθάνοντα εἰς τοὺς τριακοσίους. Ὅταν λοιπὸν ὑπάρχῃ τοιαύτη συσσώρευσις, δὲν ἀρκεῖ ἡ ὁμολογουμένως ἔξοχος ἱκανότης τοῦ ἀνωτέρου ἀρχιάτρου, ἡ ἀφοσίωσις καὶ ἱκανότης τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ ὑγειονομικοῦ κλάδου καὶ τῶν νοσοκόμων, ὅπως φέρωσι τὰ ἀποτελέσματα, διὰ τὰ ὁποῖα εἶναι προσδιωρισμένον ἓν Νοσοκομεῖον, καὶ ὅταν μάλιστα πλὴν τῆς συσσωρεύσεως προστίθηνται καὶ οἱ ὅροι, ὑφ’ οὓς εἶναι ᾠκοδομημένον τὸ Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον, οἱ ὁποῖοι ἀντίκεινται εἰς ὅλους τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους παραδέχεται σήμερον ἡ ἐπιστήμη. Εἰς ταῦτα δὲν ἀπήντησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θ’ ἀπαντήσῃ, διότι ἔχω πεποίθησιν εἰς τὴν εἰλικρίνειαν αὐτοῦ, καὶ ἐὰν ἀπαντήσῃ, δὲν δύναται νὰ μὴ ὁμολογήσῃ, ὅτι τὸ Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον εὑρίσκεται ὑπὸ τοὺς χειρίστους ὅρους. Καὶ ἐὰν εἴπῃ, ὅτι θεραπεύονται καὶ ἐξέρχονται ἐκεῖθεν οἱ ἀσθενεῖς, θὰ ἀπαντήσω πρὸς αὐτὸν, ὅτι κακῶς θεραπεύονται, διότι δέχονται ἐν αὐτῷ μιάσματα ἀσθενειῶν, τὰ ὁποῖα θέλουσι φέρει ὡς καρποὺς ἄλλας ἀσθενείας μετὰ τινα χρόνον. Ἄλλως τε, ἐὰν ἡ κρᾶσις τῶν ἡμετέρων στρατιωτῶν ἦναι τοιαύτη, ὥστε νὰ ἀντέχωσιν ἐν τῷ Νοσοκομείῳ τούτῳ, βεβαίως τοῦτο δὲν ἀπαλλάσσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ περὶ τῆς θεραπείας τοῦ κακοῦ, ὅπως ἡ ἰώδειος ὑπομονὴ τοῦ λαοῦ δὲν ἀπαλλάσσει τὴν Ἐξουσίαν τῆς εὐθύνης τῆς κακῆς αὐτῆς διοικήσεως. Ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν καλῶς ποιῶν ᾠκοδόμησεν ὁλοκλήρους συνοικίας στρατιωτικὰς πρὸς στρατωνισμὸν τῶν ἀνδρῶν τοῦ στρατοῦ, διατὶ εἰς ταύτας δὲν προσέθεσε καὶ οἰκοδομήματά τινα διὰ τὴν νοσηλείαν τῶν ἀνδρῶν;

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας ψέγει τὴν Κυβέρνησιν, διότι ἐφρόντισε περὶ τῆς ὑγείας τῶν ὑγιῶν, ἐνῷ κατ’ αὐτὸν ἔπρεπε νὰ ἄρξηται τῆς φροντίδος ἀπὸ τῶν ἀσθενῶν. Κατ’ ἐμὲ, ἐπίσης πολύτιμος εἶναι ἡ ὑγεία καὶ τῶν μὴ ἀσθενῶν, ὅπως καὶ τῶν ἀσθενῶν· ἠρχίσαμεν ἀπὸ τῶν στρατώνων, ἐν οἷς καταυλίζονται οἱ ὑγιεῖς, θέλομεν προχωρήσει καὶ εἰς τοὺς στρατῶνας, ἐν οἷς θὰ καταυλίζωνται οἱ ἀσθενοῦντες. Ὡς πρὸς τοὺς στρατῶνας, οὓς ᾠκοδομήσαμεν διὰ τοὺς ὑγιεῖς, ἀναντιῤῥήτως οἱ ὑγιεινοὶ κανόνες ὑπάρχουσι κατὰ τὸ πλεῖστον, καὶ τοῦτο εἰς ἀπάντησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας· ὡς πρὸς δὲ τὸ Νοσοκομεῖον, εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν πληροῦνται οἱ ὅροι τῆς νεωτέρας ἐπιστήμης, οὐδὲ δύνανται νὰ πληρῶνται, ἀφοῦ τὸ Νοσοκομεῖον τοῦτο ᾠκοδομήθη ὅτε οἱ ὅροι τῆς νεωτέρας ἐπιστήμης ἦσαν ἄγνωστοι· τὸ Νοσοκομεῖον ὅμως τοῦτο, καίτοι στερεῖται θεμελιωδῶν τινων ὅρων ἐκ τῶν σήμερον θεωρουμένων ὡς ἀπαραιτήτων, οὕτω καλῶς συντηρεῖται ὑπὸ τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας τοῦ στρατοῦ, ὥστε δύναται νὰ θεωρηθῇ ἐκ τῶν ὑγιεινοτέρων καταστημάτων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, καὶ εἶναι βέβαιον, ὅτι ἐξέρχονται ἐξ αὐτοῦ ἀναλογίαι ἀσθενῶν μεγαλεῖτεραι τῶν συνήθως ἐξερχομένων ἐκ νοσοκομείων στρατιωτικῶν. Καὶ πρὸ ὀλίγου εἶχον ἀφορμὴν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ στατιστικῶν δεδομένων ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Περὶ τῶν ὅρων ἄρα τῆς κατασκευῆς τοῦ κτιρίου καὶ τῆς παλαιότητος τοῦ κτιρίου συμφωνῶ πρὸς ὅσα εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, καίτοι προσθέτω, ὅτι ἡ ὑγειονομικὴ ὑπηρεσία διὰ τῆς ἱκανότητος καὶ ἐπιμελείας αὐτῆς ἐπανορθοῖ πολλὰ τῶν κακῶς ἐχόντων, ὡς πρὸς τὸν ἀριθμὸν ὅμως τῶν ἐν τῷ Νοσοκομείῳ δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ πληροφορία τοῦ κ. Βουλευτοῦ, διότι τὸ Νοσοκομεῖον δὲν περιλαμβάνει καὶ σήμερον ἔτι ἀσθενεῖς πλείονας τοῦ ἀριθμοῦ, δι’ ὃν ἦτο ἐξ ἀρχῆς προωρισμένον, τουτέστιν ἀφ’ ὅτου συνεπληρώθη διὰ τῶν παραρτημάτων καὶ διὰ τῶν προσθέτων ὀρόφων, ὁ δὲ κυβισμὸς τοῦ ἀέρος εἶναι ἀνώτερος τοῦ συνήθως καθοριζομένου ὡς ἀναγκαίου. Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς εἶχεν ἀναφέρει τοὺς ἀριθμοὺς, οὓς γινώσκω ὅτι ἔχει προχείρους, τῶν κατὰ μέσον ὅρον κυβισμῶν τῶν Νοσοκομείων ἄλλων Κρατῶν, θὰ ἠδυνάμην νὰ τὸν βεβαιώσω, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν τῷ Στρατιωτικῷ Νοσοκομείῳ....

§49ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Εἶναι ἑβδομήκοντα κυβικὰ μέτρα, καὶ ἀμφιβάλλω πολὺ, ἐὰν ἔχητε τὸ ἥμισυ ἐξ αὐτῶν.

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἔχομεν κύβους διαθεσίμους (ἱλαρότης). Ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐν τῷ Νοσοκομείῳ νοσηλευομένων, ὡς ἐπληροφορήθην παρὰ τῆς ὑγειονομικῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἔφθασεν ἔτι εἰς τὸν ἀνώτατον, εἰς ὅσους ἐπιτρέπει ἡ ὑγιεινὴ νὰ νοσηλεύωνται ἐντὸς αὐτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας εἶχεν εἰπεῖ καὶ ἕτερόν τι ἐν προηγουμένῃ ἀγορεύσει περὶ τοῦ θέματος τούτου, εἶχεν εἰπεῖ, ὅτι ᾠκοδομήθη ἐν τῷ περιβόλῳ τοῦ Νοσοκομείου παράπηγμα ἐναντίον τῶν κανόνων τῆς ὑγιεινῆς, ὅτι τὸ παράπηγμα τοῦτο δὲν εἶναι εὐάερον καὶ ὡς ἐκ τούτου κινδυνεύουσιν οἱ ἐν αὐτῷ. Περὶ τοῦ παραπήγματος τούτου εἶχον πληροφορίας ἐπαρκεῖς, διότι ἐπὶ τῆς ὑπουργείας μου εἶχεν ᾠκοδομηθῆ, ἀλλ’ ὑπεβλήθησαν καὶ νεώτεραι καὶ ἐπείσθην, ὅτι τὸ παράπηγμα ᾠκοδομήθη καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας τῆς νεωτέρας ἐπιστήμης, ὅτι ἐγένετο φροντὶς περὶ ἀερισμοῦ ἄνωθεν καὶ οὐχὶ ἐκ πλαγίου, ἀπορῶ δὲ, πῶς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπὶ τούτου ἐπλανήθη. Ἠδύνατο νὰ πλανηθῇ οἱοσδήποτε ἄλλος λαϊκὸς, ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ μεμυημένος εἰς τὰ ἄδυτα τῶν τοιούτων θεμάτων, δὲν ἦτο συγκεχωρημένον νὰ ἀπατηθῇ, δὲν ἐπετρέπετο νὰ ζητῇ τὸν ἀερισμὸν ἐν τῷ ἀριθμῷ καὶ ταῖς διαστάσεσι τῶν παραθύρων καὶ νὰ μὴ ἀντιληφθῇ πόθεν ἐνεργεῖται ἐν αὐτῷ κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις τῆς νεωτέρας ἐπιστήμης ὁ ἀερισμός. Τὸ παράπηγμα τοὐναντίον εἶναι ἐκ τῶν καταλληλοτάτων, καὶ ἐὰν δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν εἰς οἰκοδομὴν καταστήματος Νοσοκομείου, τὸ κατάστημα θέλει ἔχει τὸν χαρακτῆρα τοῦ παραπήγματος. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἐζήτησε συμπληρωματικάς τινας πληροφορίας. Εἰς μίαν ἐξ αὐτῶν ἀπήντησα, ὡς πρὸς τὰς ἄλλας παρακαλῶ αὐτὸν νὰ εὐαρεστηθῇ, ὅπως ἐπὶ τῶν προηγουμένων, νὰ μοὶ δώσῃ σημείωσιν περὶ αὐτῶν· πρὸς τούτοις δὲ καὶ περὶ τῶν πινάκων, οὓς ζητεῖ, θέλω φροντίσει. Ἓν μόνον ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἠρώτησεν, ἐὰν δὲν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι ὑπέβαλον ἐκθέσεις τινὲς τῶν ὑγειονομικῶν ἀξιωματικῶν. Ἡ βεβαίωσις, ἣν ἔχω ἐκ τῆς οἰκείας ὑπηρεσίας, εἶναι, ὅτι ἐκθέσεις τοιαῦται δὲν ὑπεβλήθησαν· ἐὰν ἐξαιρετικῶς ὑπεβλήθη ἔκθεσίς τις, θέλω ἐξετάσει καὶ θέλω ἀνακοινώσει τὰ περὶ τούτου εἰς τὴν Βουλὴν ἐν προσεχεῖ συνεδριάσει.

§51ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς παντὸς ἀναγκαῖον εἶναι νὰ ἐξακριβωθῇ, ἐὰν τὰ νοσήματα, περὶ ὧν πρόκειται, προσέβαλον ὡρισμένα σώματα, ἢ σποραδικῶς ὁλόκληρον τὸν στρατὸν, ἵνα ἴδωμεν ἐὰν ἔχωσιν ἐπιδημικὸν χαρακτῆρα. Τόσῳ μᾶλλον δὲ ἀναγκάζομαι νὰ ποιήσωμαι τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, διότι, καθόσον ἔμαθον σήμερον θετικῶς, χθὲς δέκα περίπου ἄνδρες ἐκ τοῦ σώματος ἐκείνου μετεκομίσθησαν διὰ φορείου εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, πάσχοντες ἐξ ἰλαρᾶς.

§52ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας ἐζήτησε τὰς ἑξῆς πληροφορίας: «1) Ἐὰν ὁ ἑλληνοδιδάσκαλος Τζώρτζης ἐμισθοδοτήθη ὡς τοιοῦτος κατὰ τὸ τρέχον σχολικὸν ἔτος καὶ ἕως πότε, καὶ ἂν, φοιτητὴς ὤν, ἐργάζηται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, καὶ τίνι. «2) Πόσα κατὰ τὸ τρέχον ἔτος Βασιλικὰ Διατάγματα ἐδημοσιεύθησαν περὶ διορισμοῦ ἢ μεταθέσεως Σχολαρχῶν ἢ Ἑλληνοδιδασκάλων εἰς τὸ Σχολαρχεῖον Βονίτσης, ἂν δὲν μετέβησαν καὶ ἕνεκα τίνος λόγου δὲν μετέβησαν, ἢ ἐγκατέλειψαν τὴν θέσιν των, καὶ ἂν νῦν εὑρίσκωνται ἐν Βονίτσῃ καὶ διδάσκωσι πάντες οἱ διδάσκαλοι». Ὁ βοηθὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Σχολείου Βονίτσης Κ. Τζώρτζης κατὰ τὸ τρέχον ἔτος δὲν ἔλαβε μισθόν. Τουλάχιστον αὐτὴ εἶναι ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν μοὶ ἔδωκεν ἡ ὑπηρεσία. Τηλεγραφικῶς δὲ ἐζήτησα πληροφορίας ἀπὸ τὸν Νομάρχην, ἐὰν οὗτος ἐξέδωκεν ἔνταλμα. Ὁ βοηθὸς οὗτος διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος ἀπὸ 3 Νβρίου ἐ. ἔ. μετετέθη, ἀντ’ αὐτοῦ δὲ μετετέθη εἰς Βόνιτσαν ἕτερός τις. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν Σχολάρχην Νικολάου, οὗτος διὰ Διατάγματος τῆς 2 Αὐγούστου μετετέθη εἰς τὴν κενὴν θέσιν Βονίτσης, ἀπελύθη δὲ διὰ Διατάγματος τῆς 30 Αὐγούστου, καθόσον εἶχε παρέλθει ἀρκετὸς χρόνος καὶ δὲν μετέβη εἰς τὴν θέσιν του, ἐδήλωσε δὲ κατόπιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι δὲν ἀποδέχεται τὴν θέσιν ταύτην. Διὰ τοῦ αὐτοῦ Διατάγματος τῆς ἀπολύσεως διωρίσθη ἕτερος Σχολάρχης, ὅστις μετέβη κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ σχολικοῦ ἔτους, ἀλλὰ μετά τινας ἡμέρας ἀπὸ τῆς ἐκεῖ μεταβάσεώς του ἀσθενήσας, ἐζήτησε τὴν μετάθεσίν του, ἢ τὴν ἀπόλυσίν του. Εὑρέθημεν λοιπὸν καὶ πάλιν εἰς τὴν ἀνάγκην, ἵνα μεταθέσωμεν αὐτὸν καὶ διορίσωμεν ἀντ’ αὐτοῦ ἄλλον, καὶ οὕτω διὰ τοῦ Διατάγματος τῆς 3 Νοεμβρίου διωρίσαμεν τρίτον. Ὥστε τὸ ἐν Βονίτσῃ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον σήμερον εἶναι πλῆρες καὶ κάλλιστα κατηρτισμένον. Ἤδη ἔχει Σχολάρχην διδάκτορα τῆς φιλολογίας, τὸν Κυριακόπουλον δευτεροβάθμιον Ἑλληνοδιδάσκαλον, καὶ τὸν Παῦλον Δήμαν βοηθὸν πρὸ δύο ἐτῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐπηρώτησε καὶ περὶ τῆς συχνῆς ἀλλαγῆς διδακτικῶν βιβλίων, καὶ ἐπέκρινε τὸ ἄτοπον τοῦτο. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου οὐδὲν παράπονον ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, μόλις ὅμως ἔλαβον τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, διέταξα τὴν ὑπηρεσίαν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Σχολάρχου, ὅπως μὴ συμβαίνῃ τὸ ἄτοπον τοῦτο.

§53ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ ὅσων εἴπετε προκύπτει εἰς ποίαν ἀταξίαν εὑρίσκεται τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, τὴν αὐτὴν δὲ παρατήρησιν ἠναγκάσθην νὰ ἀπευθύνω καὶ πέρυσιν εἰς τὸν προκάτοχόν σας. Ἴσως αἱ πολλαὶ ἀσχολίαι, τὰς ὁποίας ἔχετε εἰς τὰ δύο Ὑπουργεῖα, δὲν σᾶς ἀφίνουσι καιρὸν, ἀλλ’ εἶσθε ἄξιος κατακρίσεως καὶ ὑμεῖς καὶ ὁ προκάτοχός σας καὶ πᾶς ἄλλος, διότι δὲν φροντίζετε νὰ ἔχητε καλὴν ὑπηρεσίαν. Διορίζονται ἀλλεπαλλήλως τρεῖς Σχολάρχαι καὶ οὐδεὶς μεταβαίνει εἰς τὴν θέσιν του, καὶ μ’ ὅλα ταῦτα τὸ Ὑπουργεῖόν σας οὐδὲν πράττει, ὅπως ἐξαναγκάσῃ τοὺς διδασκάλους εἰς τοῦτο πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν μαθημάτων. Εἴπετε, ὅτι ὁ πρῶτος μετέβη καὶ ἀσθενήσας ἐζήτησε τὴν μετάθεσίν του. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθὲς, καὶ σᾶς ἐξηπάτησαν. Ἦλθεν εἰς Βόνιτσαν, ὅτε ἤμην ἔτι ἐκεῖ, εἷς Σχολάρχης, ἤρχισε νὰ διδάσκῃ, ἀλλὰ δὲν τῷ ἤρεσε, φαίνεται, ὁ τόπος,—ὁ ὁποῖος ἴσως εἶναι νοσηρὸς, ἀλλὰ τοῦτο εὐθύνει τὴν Κυβέρνησιν,— καὶ ἀνεχώρησεν. Ἀλλὰ οἱ ἄλλοι πολιτικοὶ καὶ στρατιωτικοὶ ὑπάλληλοι πῶς μένουσι; τίς ἄλλος ὑπάλληλος ἠρνήθη νὰ μεταβῇ; Ἀλλ’ ἐὰν οἱ διδάσκαλοι δὲν αἰσθάνωνται ἀφ’ ἑαυτῶν τὸ καθῆκόν των, ἔχει ὑποχρέωσιν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας νὰ διδάξῃ εἰς αὐτοὺς τοῦτο. Τὸ παρελθὸν ἔτος διώρισε τὸ Ὑπουργεῖον ἕνα Σχολάρχην Ἀλεξόπουλον, ὁ ὁποῖος μετέβη εἰς Μεσολόγγιον, ἕτοιμος νὰ ἀπέλθῃ εἰς τὴν θέσιν του, ἀλλ’ ὁ Νομάρχης δὲν ἐδέχετο νὰ ὁρκίσῃ αὐτὸν, ἀλλ’ ἐζήτει ὁδηγίας ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, διότι ὁ Σχολάρχης δὲν εἶχε λάβει ἔτι τὸν διορισμόν του. Τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας τηλεγραφεῖ αὐθημερόν: «σήμερον ἀποστέλλεται διορισμός του καὶ ἀναμείνατε»· δηλ. σήμερον ἀποστέλλεται ὁ διορισμὸς, καὶ ἅμα λάβητε αὐτὸν, ὁρκίσατε καὶ ἀποστείλατε εἰς τὴν θέσιν του. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος κ. Σκαλτσᾶς, ὁ ἐκ Τριχωνίας συνάδελφος, ἔχων καὶ αὐτὸς συμφέρον καὶ καθῆκον νὰ φροντίσῃ διὰ τὸ Γυμνάσιον τῆς πατρίδος του, καὶ μὴ εὑρίσκων ἄλλον, ἢ θέλων αὐτὸν, διότι ἄλλοτε ὑπηρέτησεν εἰς τὸν τόπον του, ἦλθε καὶ παρεκάλεσε τὸν κ. Ὑπουργὸν ν’ ἀποστείλῃ αὐτὸν ὡς καθηγητὴν, διότι ἦτο καὶ πρότερον καθηγητὴς εἰς τὸ Ἀγρίνιον, καὶ ἀποστέλλεται ὁ κ. Ἀλεξόπουλος εἰς Ἀγρίνιον. Οἱ μαθηταὶ τοῦ Σχολαρχείου Βονίτσης, ἀναμένοντες ἐπὶ καιρὸν καὶ μὴ βλέποντες Σχολάρχην, ἐτράπησαν, ἐννοεῖται, εἰς διαφόρους ἐργασίας, ἢ μετέβησαν εἰς Λευκάδα, διὰ νὰ μὴ χάσωσι τὸ ἔτος των. Ἔρχομαι ἐνταῦθα καὶ ἀναπτύσσω ἐπερώτησιν, παρακαλῶ νὰ ἀποσταλῇ εἰς Βόνιτσαν Σχολάρχης. «Σχολάρχης εἶναι πρὸ πολλοῦ διωρισμένος», ἀπαντᾷ ὁ κ. Ὑπουργός. Ἐγὼ διαβεβαιῶ, ὅτι δὲν ὑπάρχει, καὶ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας ἐξετάσας ὁ κ. Ὑπουργὸς, ἔρχεται καὶ μᾶς λέγει: «Σχολάρχης ἀληθῶς δὲν ὑπάρχει εἰς Βόνιτσαν, διότι δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, καθόσον ἡ τάξις ἔχει δύο μόνον μαθητάς». Ἐγὼ τότε ἐξήγησα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, διὰ ποῖον λόγον ἔχει ἡ τάξις δύο μόνον μαθητὰς· ἐὰν μάλιστα παρήρχετο εἰσέτι ὀλίγος χρόνος, τότε δὲν θὰ εἶχεν οὔτε ἕνα. Παρετήρησα δὲ προσέτι, ὅτι ὁ Σχολάρχης δὲν ἔχει προορισμὸν μόνον νὰ διδάσκῃ, ἀλλὰ καὶ νὰ διοικῇ τὸ Σχολεῖον, καὶ νὰ χρησιμεύῃ εἰς τοὺς ἀποκέντρους καὶ ἀγρίους ἐκείνους τόπους ὡς ὄργανον καὶ ἀπόστολος τῆς προόδου καὶ τοῦ πολιτισμοῦ. Ἀλλ’ εἶπον καὶ τὸν λόγον, ἕνεκα τοῦ ὁποίου εἶχε δύο μόνον μαθητὰς ἡ ἀνωτέρα τάξις, καὶ οὗτος εἶναι, ὅτι κατὰ τὸ παρελθὸν μία τάξις δὲν εἶχε διδάσκαλον, οὕτω δὲ οἱ μαθηταὶ ἀπεσύρθησαν, ἀφοῦ δὲ τὸ Ὑπουργεῖον ἔφερε τὴν εὐθύνην, ὤφειλε νὰ διορίσῃ Σχολάρχην, ἔστω καὶ δύο μαθητὰς ἐχούσης τῆς τάξεως, ἀλλὰ δὲν εἰσηκούσθην. Κατὰ τὸ προπαρελθὸν ἔτος τετράκις μετέβην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Παιδείας, παρακαλῶν νὰ στείλῃ Ἑλληνοδιδάσκαλον καὶ δημοδιδάσκαλον, διότι, μετατεθέντος τούτου μηνὶ Δεκεμβρίῳ, τὸ Σχολεῖον ἐκλείσθη. Ἐφέτος εἶναι Νοέμβριος μὴν καὶ μέχρι τοῦδε τρεῖς Σχολάρχαι διωρίσθησαν. Ὁ κ. Τζώρτζης, διωρισμένος ἐν Βονίτσῃ, εἶναι διδάσκαλος μιᾶς τάξεως, ἀλλὰ τί ἔπραττεν αὐτὴ ἡ τάξις, ἀφοῦ οὗτος ἦτο ἐν Ἀθήναις καὶ εἰργάζετο ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Παιδείας; Φρονῶ ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν πρέπει νὰ μισθοδοτῇ φοιτητὰς, ὄντας ὑποχρεωμένους νὰ φοιτῶσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον, ὡς ὑπαλλήλους δῆθεν, διότι οὕτω τοὺς διδάσκει τὴν πρὸς τὸ δημόσιον ταμεῖον ἀνευλάβειαν, λαμβάνοντας ἐξ αὐτοῦ μισθοὺς ἀπέναντι ὑπηρεσίας, τὴν ὁποίαν δὲν προσφέρουσι.

§54ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Σᾶς εἶπον ὅτι δὲν ἐμισθοδοτεῖτο, ἀλλὰ πρὸς τούτοις, ὅτι θέλω ζητήσει πληροφορίας παρὰ τοῦ Νομάρχου.

§55ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰργάζετο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον;

§56ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὄχι. Ἀλλὰ σᾶς εἶπον, ὅτι θὰ ζητήσω πληροφορίας καὶ πάλιν.

§57ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι δὲν πράττουν καλῶς τὰ Ὑπουργεῖα, διορίζοντα ὡς ὑπαλλήλους φοιτητὰς καὶ μισθοδοτοῦντα αὐτοὺς, χωρὶς νὰ παρέχουν ὑπηρεσίας· διότι, ἂν παρέχουν ὑπηρεσίας, τότε δὲν φοιτῶσιν εἰς τὸ Πανεπιστήμιον. Γνωρίζω μάλιστα τινὰ, καὶ τοῦτο εἶναι ἀναγκαῖον νὰ λεχθῇ, ὁ ὁποῖος σήμερον εἶναι δημοδιδάσκαλος πρωτοβάθμιος, διευθύνων ἓν τῶν μεγάλων δημοτικῶν σχολείων τοῦ Κράτους, ὁ ὁποῖος, ὅτε ἐσπούδαζεν, εἶχε προσκολληθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ ἐμισθοδοτεῖτο, χωρὶς νὰ ἐργάζηται, μετέβαινε μόνον κατὰ μῆνα καὶ ὑπέγραφε τὴν ἀπόδειξιν, ὡς ὡμολόγησεν ὁ ἴδιος εἴς τινα τῶν ἐδῶ καθηγητῶν του, ὑπεχρεοῦτο δὲ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ νὰ ὑπογράφῃ τὰς ἀποδείξεις καὶ ἄλλων δικαιούχων, μιμούμενος τὰς ὑπογραφάς των.

§58ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τίνος;

§59ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐχὶ ἐπὶ τῆς ἰδικῆς σας, οὔτε ἐπὶ τῆς ὑπουργείας τοῦ κ. Μανέτα. Λέγων τοῦτο, δὲν ἐννοῶ νὰ προσάψω μομφὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ τούτῳ· κατακρίνω ὅμως τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον διώρισεν ἄνθρωπον μὴ ἐργαζόμενον. Ἐὰν ὁ Τζώρτζης ἐζήτησε νὰ μετατεθῇ, τὸ Ὑπουργεῖον ὤφειλε νὰ μὴ περιμένῃ τὸ τηλεγράφημα τῶν γονέων, διὰ νὰ μεριμνήσῃ περὶ ἀποστολῆς ἑτέρου διδασκάλου. Πῶς! ἐπερίμενεν ἡ Κυβέρνησις, οἱ πολῖται τῆς Βονίτσης νὰ ὑπενθυμίσωσιν εἰς αὐτὴν τὰ καθήκοντά της τὰ στοιχειώδη, ἢ ἔπρεπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ περιμένῃ ἐπὶ τούτου ἐπερώτησιν ἐν τῇ Βουλῇ; Καὶ τώρα περιμένει πάλιν, οἱ κάτοικοι τῆς Σαλαμῖνος, ὅπου εἶναι μετατεθειμένος ὁ Τζώρτζης καὶ τῶν ὁποίων τὰ τέκνα περιφέρονται εἰς τὰς ἀγυιὰς, νὰ παραπονεθῶσι καὶ οὗτοι, διὰ ν’ ἀποφασίσῃ νὰ λάβῃ πρόνοιαν; Ἔχετε, κύριε Ὑπουργὲ, καθῆκον νὰ μεριμνᾶτε περὶ τῆς καταστάσεως τῶν Σχολείων, περὶ τῆς συντηρήσεως αὐτῶν, περὶ τῆς μεταβάσεως τῶν διδασκάλων εἰς τὰς θέσεις των. Ὅτε κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἐὰν ἐφρόντισε νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἐὰν δὲν ἐφρόντισε, διὰ τίνα λόγον δὲν ἐφρόντισεν, ὁ κ. Ὑπουργὸς οὐδὲν ἀπήντησε. Καὶ δὲν κακίζω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ἀλλ’ ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν, διότι τὸ περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκπαιδεύσεως ζήτημα εἶναι ζήτημα, ἀφορῶν εἰς ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Κράτους, καὶ ἐπιβάλλεται εἰς ὁλόκληρον τὴν Κυβέρνησιν τὸ καθῆκον νὰ μεριμνήσῃ. Μετά τινας ἡμέρας ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου, καὶ εἶπεν ὅτι εἶναι δύσκολος ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκπαιδεύσεως· εἶπε δὲ, ὅτι καὶ ἐγὼ ὡμολόγησα, ὅτι, ὤν ὁ Δήμαρχος, δὲν κατώρθωσα τὴν ἐφαρμογήν του, καίτοι ἐπεχείρησα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὡς Δήμαρχος ἠθέλησα νὰ ἐξαναγκάσω τοὺς γονεῖς, καὶ τοὺς ἐνήγαγον εἰς τὸ Πταισματοδικεῖον· εἶδον ὅμως, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πράξω τι, ἕνεκα τῆς ἀντιπράξεως τῶν Ἀρχῶν, αἱ ὁποῖαι ὤφειλον νὰ μὲ συντρέξωσιν· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι λόγος δι’ ἕνα Ὑπουργὸν νὰ ἔλθῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτελεσθῇ ὁ νόμος· ὀφείλει νὰ εἴπῃ καὶ τοὺς λόγους, δι’ οὓς εἶναι δύσκολος ἡ ἐφαρμογή του. Δὲν εἶναι ἡ Βουλὴ αἴθουσα διδακτηρίου, διὰ νὰ ἐκθέσω τὰ ἀγαθὰ τῆς ἀναγκαστικῆς ἐκπαιδεύσεως· οἱ κύριοι Βουλευταὶ γνωρίζουσι ταῦτα κάλλιον ἐμοῦ. Πανταχοῦ σχεδὸν τῆς πεπολιτισμένης Εὐρώπης ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι ἀναγκαστικὴ καὶ ὑποχρεωτικὴ, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συνέταξαν τὴν ἡμετέραν νομοθεσίαν, ἔκτοτε ἐφρόντισαν περὶ τούτου καὶ ὥρισαν καὶ ποινὰς εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ἤθελον σεβασθῆ τὸν νόμον. Καὶ ἐπειδὴ ὁ λόγος περὶ τούτου, θὰ παρακαλέσω, εἰς μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων νὰ καταστήσητε γνωστοὺς εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐφαρμόζει τὸν νόμον περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκπαιδεύσεως. Περαίνων τὸν λόγον μου, ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως μίαν προτροπήν, νὰ φροντίσῃ ὅπως παύσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, ἡ ἀληθῶς ὀδυνηρὰ εἰς τὸ Κράτος καὶ τῆς ὁποίας ἔνοχος εἶναι καὶ ἡ πολιτική, ἀλλὰ πολὺ περισσότερον ἡ ἀμάθεια, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ. Ἡ Κυβέρνησις πταίει, διότι ἐξ αὐτῆς ἐξαρτᾶται νὰ λειτουργῶσιν οἱ νόμοι, αὐτὴ δύναται νὰ ὑποχρεώσῃ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια νὰ ψηφίζωσι ποσὰ ὑπὲρ τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, καὶ ἐκ ταύτης ἐξαρτᾶται νὰ σέβωνται οἱ διδάσκαλοι τὰς διαταγάς της. Ἀναγινώσκομεν εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι εἰσάγονται προσεχῶς νομοσχέδια περὶ διοργανισμοῦ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, περὶ συγχωνεύσεως τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων εἰς τὰ Γυμνάσια.....

§60ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καὶ περὶ βελτιώσεως τῶν διδασκάλων.

§61ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε σκοπὸν νὰ φροντίσητε καὶ περὶ βελτιώσεως τῶν διδασκάλων, ἀλλὰ πρέπει νὰ κάμητε τὴν ἀρχὴν ἀφ’ ὑμῶν· δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ ἐπικαλεσθῆτε εἰς τοῦτο τὴν συνδρομὴν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Ἀφοῦ ἐπιτρέπετε εἰς ἕνα δημοδιδάσκαλον νὰ μὴ μεταβαίνῃ εἰς τὴν θέσιν του, τί περιμένετε; Δὲν ὑπάρχει διδάσκαλος μὴ ἔχων φίλον ἕνα Βουλευτὴν, ἕνα Δήμαρχον ἢ ἕνα ἁπλοῦν κομματάρχην, διαθέτοντα τρεῖς ψήφους· εἷς τοιοῦτος κομματάρχης δύναται νὰ κατορθώσῃ νὰ μὴ τιμωρηθῇ ὁ διδάσκαλος, ὁ μὴ μεταβὰς εἰς τὴν θέσιν του, καὶ λέγετε, ὅτι θὰ φέρητε νομοσχέδια περὶ βελτιώσεως τῆς ποιότητος τῶν διδασκάλων! Ἐγὼ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σκεφθῆτε μᾶλλον περὶ βελτιώσεως τῆς ποιότητος ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι διορίζουσι τοὺς διδασκάλους, διότι, ἐνόσῳ εἷς κομματάρχης, διαθέτων τρεῖς ψήφους, ἔρχεται καὶ σᾶς πιέζει, ὑμεῖς δὲ ὑποχωρεῖτε εἰς τὴν πίεσιν ταύτην, μὴ ἐλπίζετε ὅτι δύνασθε νὰ διορθώσητε τὴν κακὴν κατάστασιν, ἐν ᾗ διατελεῖ ἡ παιδεία. Πρὸς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος δὲν ἀρκεῖ μόνη ἡ γνῶσις αὐτοῦ, χρειάζεται καὶ θέλησις καὶ ἕξις· ἀλλ’ οὔτε τὴν θέλησιν θὰ ἔχωσιν, οὔτε τὴν ἕξιν θ’ ἀποκτήσωσι, νὰ ἐκπληρῶσιν οἱ διδάσκαλοι τὸ καθῆκόν των, ἐνόσῳ δὲν προβάλλουσιν ἑαυτοὺς ὡς ὑπόδειγμα οἱ προϊστάμενοι αὐτῶν.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Βουλευτὴς Κεφαλληνίας κ. Βαλσαμάκης διὰ σημειώσεώς του ζητεῖ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τὰς ἑπομένας πληροφορίας (ἀναγινώσκει): «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλήν: 1) Πίνακα ἐμφαίνοντα τοὺς κατὰ τὰ ἔτη 1887 καὶ 1888 εἰσαχθέντας ἐν τῇ νήσῳ Κεφαλληνίᾳ καὶ τῇ νήσῳ Ἰθάκῃ δημητριακοὺς καρποὺς καὶ τὴν εἰσαχθεῖσαν ζάκχαριν καὶ τὸ εἰσπραχθὲν εἰς ἕκαστον τῶν ἐτῶν ἐν τοῖς τελωνείοις ἔσοδον. 2) Πίνακα τοῦ εἰσπραχθέντος κατὰ τὰ αὐτὰ ἔτη ἐσόδου ἐκ πάντων τῶν λοιπῶν ἐμπορευμάτων.»

§63ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ περὶ Δημοτικῶν Σχολείων καὶ δημοδιδασκάλων ἐγένετο λόγος, ὑποχρεοῦμαι ἐξ ἐπιστολῆς, τὴν ὁποίαν ἔχω εἰς χεῖράς μου, νὰ προσθέσω καὶ ἐγὼ μίαν παράκλησιν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας. Πληροφοροῦμαι ὅτι εἰς τὸν δῆμον Ἐλιοῦ τῆς ἐπαρχίας Κραναίας ὑπάρχουσι δύο Δημοτικὰ Σχολεῖα, ἀλλ’ ἀμφότερα ἀργοῦσιν, ἕνεκα ἐλλείψεως διδασκάλων. Τὰ παράπονα τῶν πολιτῶν εἶναι δίκαια καὶ σπουδαῖα καὶ ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ δίδῃ μεγαλειτέραν προσοχὴν εἰς ταῦτα μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νόμου περὶ ταμείου τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, διότι νῦν οἱ δημόται καταβάλλουσι τὸ χρῆμά των πρὸς συντήρησιν τῶν Σχολείων καὶ ὅμως δὲν ἔχουσι Σχολεῖα, ἕνεκα ἀμελείας τῆς Κυβερνήσεως. Ἄλλοτε τοὐλάχιστον, ὅτε δὲν διωρίζοντο διδάσκαλοι, τὸ χρῆμα ἔμενεν εἰς τὸ ταμεῖον τὸ δημοτικόν, ἐνῷ σήμερον ἔχουσι δίκαιον νὰ ἐξεγείρωνται, ὅταν βλέπωσιν εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως καθ’ ἑκάστην νὰ συνιστῶνται νέα Δημοτικὰ Σχολεῖα εἰς ἄλλους δήμους διὰ τῶν χρημάτων των, ἐνῷ τὰ ἴδια μένουσιν ἀργά. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου. Ἴσως διώρισέ τινα, ἀλλὰ δὲν μετέβη εἰς τὴν θέσιν του, καὶ διὰ τοῦτο ὑποχρεοῦμαι νὰ παραπέμψω τὸν κ. Ὑπουργὸν εἰς τὰς παρατηρήσεις τοῦ προλαλήσαντος, καθόσον ἀφορᾷ τὴν μέριμναν, τὴν ὁποίαν λαμβάνει περὶ Σχολείων.

§64ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καὶ ἐγὼ θὰ παραπέμψω τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν Κεφαλληνίας εἰς τὴν μελέτην τῶν πραγμάτων, καὶ τότε θέλει πεισθῆ, ὅτι δὲν εἶναι ἀμέλεια τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία παράγει τὸ κακὸν τῆς ἐλλείψεως διδασκάλων, ἀλλ’ ἡ ἔλλειψις διδασκάλων.

§65ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πῶς συνιστᾶτε νέα Σχολεῖα;

§66ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν ἕπεται, ὅτι, ἐπειδὴ ὑπάρχει δημοτικὸν σχολεῖον εἴς τι χωρίον, τὸ ὁποῖον ἔχει 500 κατοίκους, δὲν πρέπει νὰ συστηθῇ σχολεῖον εἰς ἕτερον χωρίον, τὸ ὁποῖον ἔχει 2000 κατοίκους. Ὑπάρχουσι σχολεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα οἱ δημοδιδάσκαλοι ζητοῦσι νὰ μεταβῶσιν, ὑπάρχουσιν ἕτερα, εἰς τὰ ὁποῖα δὲν θέλουν, δὲν ἕπεται, ὅτι δὲν πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῶν πρώτων· πιθανὸν εἰς τὸ Σχολεῖον, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ κύριος Βαλσαμάκης, νὰ μὴ θέλωσι νὰ μεταβῶσιν οἱ δημοδιδάσκαλοι, σήμερον δὲ δυστυχῶς εἴμεθα ἠναγκασμένοι νὰ ὑποβληθῶμεν εἰς τὴν θέλησιν τῶν δημοδισκάλων, διότι, ὡς ἐκ τοῦ μικροῦ ἀριθμοῦ αὐτῶν, δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς ὅλας τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας, τὸ δὲ ὑποδειχθὲν μέσον τῆς ἀπολύσεως αὐτῶν δὲν φέρει εἰς ἀποτέλεσμα πρακτικὸν, ἀφοῦ στερούμεθα τοιούτων. Ἔχομεν ἀνάγκην 600 δημοδιδασκάλων, ὅπως συμπληρώσωμεν τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δὲν δύναται ἐν παρόδῳ νὰ συζητηθῇ. Τὸ ζήτημα ἔχει μεγίστην σπουδαιότητα, ἐπιφυλάσσομαι δὲ εἰς μίαν τῶν προσεχῶν συνεδριάσεων νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς μελέτας, τὰς ὁποίας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου ἐποιησάμην, καὶ τὰ νομοσχέδια, διὰ τῶν ὁποίων κατ’ ἐμὴν ἰδέαν θεραπεύονται πολλὰ τῶν ὑφισταμένων κακῶν· ἤθελον δὲ παρακαλέσει νὰ ἀναβάλητε ἐπί τινα χρόνον τὰς ἐπικρίσεις ὑμῶν. Ἐὰν μετὰ τὴν συζήτησιν, ἣν θέλω προκαλέσει, δὲν δοθῇ ὑμῖν ἡ ἀπόδειξις, ὅτι τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἀνεφέρατε, προέρχονται ἐξ αἰτίων ὅλως ἀνεξαρτήτων τῆς ἡμετέρας θελήσεως, τότε δύνασθε νὰ διατυπώσητε τὰς καθ’ ἡμῶν ἐπικρίσεις.

§67ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὅταν θὰ γίνῃ συζήτησις, παρακαλῶ νὰ φέρητε πίνακας, πόσοι διδάσκαλοι εἶναι ἐν ἐνεργείᾳ καὶ πόσοι δὲν θέλουσι νὰ μεταβῶσιν εἰς τὰς θέσεις των.

§68ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ὅταν θὰ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια, θὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν πίνακας τῶν δημοδιδασκάλων καὶ τῶν ὑπαρχόντων δημοτικῶν σχολείων, θέλω δ’ ἀναπτύξει καθ’ ὅλην αὐτοῦ τὴν ἔκτασιν τὸ ζήτημα, καὶ τότε θέλομεν συζητήσει καὶ τὸ ζήτημα τῆς ἀναγκαστικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ τότε θέλω ἀποδείξει εἰς τὸν κύριον Βουλευτὴν, ὅτι ἀδύνατον εἶναι νὰ προβῇ τις εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἐνόσῳ τὰ δημοτικὰ σχολεῖα εὑρίσκονται εἰς τρώγλας καὶ ἐνόσῳ ὑπάρχει ἔλλειψις δημοδιδασκάλων. Διὰ τοῦτο, μέχρις ὅτου ὑποβληθῶσι τὰ νομοσχέδια, καλὸν θὰ ἦτο ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου, τοῦ τόσον σπουδαίου.

§69ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ Λεωνιδίου ἔλαβον σήμερον ἐπιστολὴν, δι’ ἧς πολλοὶ γονεῖς μὲ παρακαλοῦσι νὰ ὑποβάλω παράκλησιν εἰς τὸν ἔντιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Παιδείας, νὰ μεριμνήσῃ περὶ διορισμοῦ διδασκαλίσσης, διότι ἀπό τινος χρόνου τὸ Σχολεῖον ἐκεῖ τῶν θηλέων μένει κλειστόν. Ἐὰν ἡ διορισθεῖσα, ὡς μανθάνω, δημοδιδασκάλισσα δὲν θέλῃ νὰ μεταβῇ, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὴν ἀντικαταστήσῃ, διότι εἶναι πληθὺς κορασίων, τὰ ὁποῖα ἀδίκως στεροῦνται τοῦ Σχολείου. Ἐπειδὴ πρὸ μικροῦ ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς, δοὺς πληροφορίας καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὴν κατάστασιν τοῦ Πρωτοδικείου Σπάρτης, παρέστησεν οὕτω πως τὰ πράγματα, ὥστε διημφισβήτησε τὴν ἀκρίβειαν τῶν παρ’ ἐμοῦ κατά τινα προηγουμένην συνεδρίασιν λεχθέντων, εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ δώσω διασαφήσεις τινὰς, ὥστε ὁ δυσπιστῶν Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ πιστεύσῃ, ὅτι ὅ,τι εἶπον ἦτο ἀληθές.

§70ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Σᾶς ἐβεβαίωσα, ὅτι εἷς δικαστὴς, ὅστις λόγῳ ἀσθενείας ἀπῆν, μετέβη ἐκεῖ.

§71ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς πρὸ δεκατεσσάρων ἡμερῶν ἀνεχώρησα ἐκ Σπάρτης· ὑπῆρχον τότε ἐκεῖ ὁ κ. Γούζαρης Πρόεδρος, δύο ἀνακριταὶ καὶ δύο πρωτοδίκαι. Αὐτὴν ταύτην τὴν ἡμέραν δὲν ὑπῆρχεν εἴδησις περὶ προσεχοῦς μεταβάσεως πρωτοδίκου τινός· ἐκ τῶν μετατεθέντων εἷς μὲ παρεκάλεσε νὰ κάμω παραστάσεις εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα ἐπιταχύνῃ τὴν ἐκεῖ μετάβασίν του. Ὅσα εἶπον λοιπὸν περὶ τοῦ πρωτοδίκου κ. Σκούφου ἦσαν ἀληθῆ. Ὁ κ. Σκοῦφος δὲν προετίθετο νὰ μεταβῇ εἰς Σπάρτην.

§72ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μετέβη.

§73ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ὁ πρωτοδίκης αὐτὸς καὶ ἱκανὸς εἶναι καὶ δραστήριος, καὶ ἡ σύμπραξίς του θέλει ἐπιφέρει μέγα καλόν. Ἡ εἰς Σπάρτην λοιπὸν μετάβασίς του δὲν μὲ ἐλύπησεν· ἀλλὰ ἡ βεβαίωσίς του, ὅτι δὲν ἤθελε νὰ μεταβῇ εἰς τὴν θέσιν του, ἡ ὁποία βεβαίωσις μοὶ ἐδόθη ἐνταῦθα, ἦτο ἀληθής. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω νὰ γίνῃ δραστηρία ἐνέργεια, ὅπως καὶ ὁ κ. Τσακανίκας μεταβῇ εἰς τὴν θέσιν του ταχέως· ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ μεταβῇ ἐκεῖ οὗτος, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ μεριμνήσῃ ταχέως, ὅπως τὸν ἀντικαταστήσῃ δι’ ἄλλου Τσακανίκα, διότι μὴ λησμονῇ, ὅτι ἀπό τινος χρόνου τὸ Πρωτοδικεῖον Σπάρτης χρησιμεύει ὡς προπαιδευτικὴ Σχολὴ καὶ δὲν εἶναι δίκαιον νὰ μὴ ἀποδίδεται πρεπόντως ἡ δικαιοσύνη. Κάμνω καὶ μίαν ἄλλην παράκλησιν. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ὀφείλει πάντοτε νὰ ἔχῃ ἐστραμμένον τὸ βλέμμα του καὶ τὴν προσοχὴν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Σπάρτης, διότι τοιαύτη μέριμνα τοῦ Ὑπουργοῦ πρὸς ἐξέτασιν τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἀπονέμεται ἡ ποινικὴ καὶ πολιτικὴ δικαιοσύνη εἰς ἓν Δικαστήριον, εἶναι μέγα ἐχέγγυον, εἶναι πλοῦτος πρὸς τοὺς διαδίκους, τοὺς προσερχομένους εἰς τὸ Δικαστήριον.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπεκτάσεως τοῦ νόμου ΩΜΑʹ καὶ εἰς ἄλλα λιμενικὰ ἔργα Πειραιῶς καὶ παρατάσεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου).

§75ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὰ ὑπ’ ἀριθμὸν 2 καὶ 3 ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένα νομοσχέδια, μέχρις οὗ τυπωθῶσιν οἱ πίνακες, παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῶσι.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παραδέχεται τὴν ἀναβολὴν αὐτῶν;

§77ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλονται. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ διαθέσεως 20,000 δραχμῶν ἐκ τοῦ λιμενικοῦ ταμείου Βονίτσης διὰ τὴν διοχέτευσιν ὕδατος καὶ 15,000 παρὰ τοῦ τῆς Ζαβέρδας διὰ τὴν κατασκευὴν κρήνης. Ὁ κ. Σακελλαρόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§79ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν 7ην Νοεμβρίου, κύριοι Βουλευταί, τοῦ 1872 ἔτους, ὑπουργοῦντος τοῦ μακαρίτου Δεληγεώργη, ἐξεδόθη Διάταγμα, ἐγκρίνον ψήφισμα ἀπὸ 6 Δεκεμβρίου 1871 τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Ἀνακτορίων, προεδρεύοντος τοῦ Χρήστου Δρίβα, δημαρχοῦντος δὲ τοῦ Δημητρίου Σάννου, κατὰ τὸ ὁποῖον πρὸς κατασκευὴν προκυμαίας εἰς τοὺς λιμένας Βονίτσης καὶ Ζαβέρδης, ἐξασφάλισιν δὲ τῶν πλοίων καὶ εὐκολίαν τῶν ἀποβιβαζομένων καὶ ἐπιβιβαζομένων προϊόντων, ἐπεβλήθησαν πρὸς τοῦτο ἐπὶ τῶν δύο λιμένων 10 μὲν λεπτὰ κατὰ τόνον ἐπὶ τῶν προσορμιζομένων πλοίων διὰ πᾶσαν προσόρμισιν, 1 δὲ καὶ ½% ἐπὶ τῆς ἀξίας τῶν πρὸς ἐξαγωγὴν ἢ μεταφορὰν ἐπιβιβαζομένων προϊόντων, κατὰ τὴν προσαρτωμένην διατίμησιν, καὶ 15% ἐπὶ τῶν πληρονομένων εἰσαγωγικῶν τελῶν διὰ τὰ λοιπὰ προϊόντα. Συνεπείᾳ τοῦ Διατάγματος τούτου ἤρχισεν ἡ φορολογία εἰς τὰ πλοῖα καὶ εἰς τὰ διάφορα προϊόντα, τὰ μεταφερόμενα ἐκ τῶν δύο λιμένων. Ὡς γνωρίζετε, κύριοι Βουλευταί, ἡ πόλις Βονίτσης καὶ ἡ κωμόπολις Ζαβέρδης, περὶ τῶν λιμένων τῶν ὁποίων πρόκειται, εἶναι ἐκτισμέναι ἐπὶ τῆς βορείας καὶ νοτίας ἀκτῆς τοῦ δήμου Ἀνακτορίων, ἐκτισμέναι ἐπὶ παραλίας, ἀναπεπταμένης εἰς τοὺς ἀνέμους τοῦ Βοῤῥᾶ, ἰδίως διὰ τὴν Βόνιτσαν, καὶ τοῦ Νότου διὰ τὴν Ζαβέρδαν. Ἡ προσέγγισις πλοίων ἐκεῖ κατὰ τὰς χειμερινὰς ἰδίως ὥρας εἶναι ἀπολύτως ἀδύνατος. Μετὰ παρέλευσιν χρόνου τινὸς ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος συνελέχθη ποσόν τι, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, 30,000 δραχμῶν ἐν τῷ λιμενικῷ ταμείῳ Βονίτσης, τόσον δὲ περίπου ἐν τῷ λιμενικῷ ταμείῳ Ζαβέρδης· τὰ ποσὰ δὲ ταῦτα ἐδαπανήθησαν δι’ ἔναρξιν τῆς κατασκευῆς τῶν προκυμαιῶν, καὶ τῳόντι ἐγένετο καὶ εἰς τοὺς δύο λιμένας ἓν τμῆμα βραχίονος καθέτου ἐπὶ τῆς ἀκτῆς, ἀλλ’ ἀτελές. Ἕνεκα τῆς ὀλιγότητος τῶν χρημάτων ὀγκόλιθοι συνεσωρεύθησαν μόνον, ἡ δὲ βάδισις ἐπὶ τοῦ τμήματος τούτου ἦτο καὶ εἶναι ἀδύνατος. Διὰ νὰ σᾶς πείσω, ἀρκεῖ νὰ σᾶς καταστήσω γνωστόν, ὅτι, ὅτε τελευταῖον μετεκομίσθη ἐκεῖ ὁ νεκρὸς τοῦ μακαρίτου ὑποστρατήγου Γρίβα πρὸς ταφήν, ἐπειδὴ ἦτο ἀδύνατος ἡ βάδισις ἐπὶ τοῦ βραχίονος τούτου, ὑπεχρέωσεν ἡ Δημαρχία τινὰς τῶν κατοίκων νὰ κομίσωσι κατεσπευσμένως μικροὺς λίθους καὶ χῶμα, διὰ νὰ πληρώσωσι τὰ κενὰ, τὰ μεταξὺ τῶν ὀγκολίθων. Τοῦτο ἀκριβῶς ἐγένετο καὶ εἰς τὴν Ζαβέρδαν, τμῆμα δηλαδὴ βραχίονος ἐξ ὀγκολίθων ἄνευ ἐπιστρώσεως καθέτως ἐπὶ τῆς ἀκτῆς. Παρῆλθον ἔτη τινὰ καὶ συνελέχθησαν ὅμοια περίπου ποσὰ ἐν τοῖς λιμενικοῖς ταμείοις. Δήμαρχος ὤν τότε, ἐν ἔτει 1884, ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ φροντίσω νὰ προχωρήσῃ ἡ ἐργασία, νὰ ἐπεκταθῇ κατὰ μῆκος ὁ βραχίων—περὶ Βονίτσης πρόκειται—καὶ διὰ δανείου, τὸ ὁποῖον συμφώνως μὲ τὸν νόμον ἠδύνατο νὰ συνομολογήσῃ ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ, νὰ συμπληρωθῇ καὶ τὸ ὑπόλοιπον μέρος καὶ κατασκευασθῇ καὶ τὸ ἀναγκαῖον ἑκατέρωθεν κρηπίδωμα κατὰ μῆκος τῆς παραλίας, καὶ πρὸς τοῦτο εἶχον παρακαλέσει μηχανικόν τινα νὰ μεταβῇ εἰς τὸ Ἐπαρχεῖον, νὰ εὕρῃ σχέδιόν τι, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχε πρὸ πολλῶν ἐτῶν, ὑπὸ τοῦ Φωτοπούλου, ταγματάρχου τοῦ Μηχανικοῦ, γεγραμμένον, καὶ νὰ φροντίσῃ νὰ ἐκτεθῇ εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν τὸ ἔργον· ἀλλὰ τότε τὸ Ἐπαρχεῖον, ἴσως διότι ἐδημάρχουν ἐγώ, ἀντιπολιτευόμενος ὢν Δήμαρχος, δὲν ἠθέλησε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐργασίαν ταύτην. Ἔμεινε λοιπὸν τὸ ἔργον ἡμιτελὲς μέχρι τοῦδε. Ἡ κοινωνία ἐκεῖ ἀνέμενεν ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν τὴν χρησιμοποίησιν καὶ τῶν λοιπῶν χρημάτων, ὄχι βεβαίως πρὸς περάτωσιν, ἀλλὰ πρὸς ἐξακολούθησιν τοῦ ἔργου, καθ’ ὅσον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἐγένετο, οὐδόλως ὠφελεῖ, κατὰ τὰς χειμερινὰς ἰδίως ὥρας, τὰ πλοῖα, τὰ προσεγγίζοντα ἐκεῖ, διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ προσορμισθῶσιν. Ἀνεμένετο λοιπὸν νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ ἐξακολουθήσεως τοῦ ἔργου, εἴτε ἐκ μέρους τῶν Λιμενικῶν Ἐπιτροπῶν, εἴτε ἐκ μέρους τοῦ Δημάρχου, εἴτε τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς ἣν ἐπιστεύετο, ὅτι θὰ ἔκαμε τὰς δεούσας παραστάσεις ὁ Νομάρχης, ὁ ὁποῖος ἐπανειλημμένως εἶχεν ἐπισκεφθῇ τὴν Βόνιτσαν, ὅτε αἴφνης ἀνεγράφη κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει σχέδιον νόμου, κατὰ τὸ ὁποῖον 20 μὲν χιλιάδες δραχμῶν—καὶ ἀμφιβάλλω ἂν ἦναι καὶ πλειότεραι ἐν τῷ ταμείῳ τῷ λιμενικῷ, ἴσως εἶναι κἄτι τι πλειότεραι, διότι δυστυχῶς δὲν ἐλήφθη πρόνοια νὰ εἰσπραχθῶσι παρὰ διαφόρων ἐνοικιαστῶν τὰ ὀφειλόμενα,—ἐν Βονίτσῃ, 15,000 δὲ ἐν Ζαβέρδῃ μέλλουσι νὰ δαπανηθῶσι πρὸς διοχέτευσιν ὕδατος μέχρι τῆς προκυμαίας Βονίτσης καὶ κατασκευὴν κρήνης ἐν Ζαβέρδῃ. Αὐτὸ ἀληθῶς μὲ ἐξέπληξεν, ἀλλ’ ἐπειδὴ δὲν εἶχεν ἔλθει ἡ σειρὰ τοῦ νομοσχεδίου πρὸς συζήτησιν, δὲν ἔκαμα λόγον ποσῶς, ἀναμένων νὰ ἐπιστῇ ὁ κατάλληλος χρόνος, ὅπως φωτίσω τὴν Βουλήν, ἀλλὰ πρὸ παντὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ ὁποῖος δὲν ἀμφιβάλλω, μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης τοὐλάχιστον, ὅτι ἐν καλῇ πίστει ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, πιστεύων, ὅτι ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τὰ λιμενικὰ ἐν Βονίτσῃ καὶ Ζαβέρδῃ· ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον πολὺ ἐνωρὶς τὸ εἴδομεν πάντες ἀναγεγραμμένον ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, καὶ ὑποθέτω, ὅτι παραστάσεις θὰ ἐγένοντο εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι εἶναι κατεπεῖγον, ὑπὸ τῶν ἐχόντων συμφέρον νὰ ἐπιψηφισθῇ.

§80ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὡς καθυστέρημα τῆς παρελθούσης Συνόδου.

§81ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐνοήσατε τί θέλω νὰ εἴπω. Θέλω νὰ εἴπω, ὅτι, ἐνῷ καθυστέρησαν εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον 60 περίπου νομοσχέδια, μεταξὺ αὐτῶν δὲ καὶ ἓν σπουδαιότατον διὰ τὴν κοινότητα Βονίτσης, τὸ ὁποῖον εἶχον λάβει τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν....

§82ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὐτὸ ἀφορᾷ σᾶς, διότι, ἀφοῦ σεῖς τὸ ὑπεβάλετε, σεῖς ὀφείλετε ἐκ νέου νὰ τὸ ὑποβάλητε.

§83ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠξεύρετε διατὶ δὲν τὸ ὑπέβαλον ἐκ νέου μέχρι σήμερον; Διότι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, καθ’ ὅσον ἐπροχώρει ὁ καιρὸς, κατὰ τοσοῦτον τὸ ἔβλεπον κατερχόμενον πρὸς τὰ κάτω ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, μέχρις οὗ ἡμέραν τινὰ ἐξηφανίσθη (γέλως). Ὑπέθεσα ὅτι ἐξηφανίσθη αὐτὸ ἐξαιρετικῶς ἐκ πάντων διότι δὲν ὑπῆρχε διάθεσις ἐκ μέρους τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ πρὸς ὑποστήριξιν· δὲν τὸ βεβαιῶ, διότι δὲν εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὸ βεβαιώσω· ὁπωσδήποτε σκοπεύω νὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τὸ ὑποστηρίξῃ ὑποβαλλόμενον, καθόσον καὶ τηλεγράφημα εἶχον ἐκ τῆς κοινότητος Βονίτσης, διὰ τοῦ ὁποίου μοὶ ἀναγγέλλουν, ὅτι παρακαλοῦσι τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς ἢ τὸν Ὑπουργὸν, δὲν ἠξεύρω ἀκριβῶς ποῖον, νὰ φροντίσῃ νὰ ψηφισθῇ. Ἐπίστευσα λοιπὸν, ἐπειδὴ εἶδον τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ἀναγραφόμενον μεταξὺ τῶν πρωτίστων νομοσχεδίων τῆς Συνόδου ταύτης, ὅτι ἀνεγράφη διότι τοιαῦται παραστάσεις σᾶς ἐγένοντο ἐκ μέρους τοῦ προσώπου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐνδιαφέρεται διὰ νὰ διατεθῶσι τὰ χρήματα ταῦτα πρὸς τὸν σκοπὸν, περὶ οὗ πρόκειται. Ἀλλὰ σᾶς λέγω καὶ πάλιν, καὶ τὸ λέγω ἐν πεποιθήσει, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης πιστεύω, ὅτι ἐν καλῇ πίστει ἐσπεύσατε νὰ φροντίσητε ν’ ἀναγραφῇ ἐκ νέου, διότι ἐπιστεύσατε, ὅτι πρόκειται περὶ θεραπείας κατεπειγούσης ἀνάγκης λιμενικῆς. Κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν, Κύριοι, δὲν συζητῶ κατ’ οὐσίαν τὸ νομοσχέδιον, διὰ νὰ ἐξετάσω, ἂν ἡ διοχέτευσις ὕδατος ἐν Βονίτσῃ καὶ ἡ κατασκευὴ κρήνης ἐν Ζαβέρδῃ ἦναι ἔργα λιμενικά· δὲν τὸ ἐξετάζω τοῦτο, διότι, ὅπως σᾶς εἶπον καὶ χθὲς, σκοπὸν εἶχον νὰ δώσω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν πληροφορίας τινὰς, ἐξ ὧν κατὰ τὴν κρίσιν μου θέλει πεισθῆ, ὅτι ὀφείλει νὰ ἀποσύρῃ τὸ νομοσχέδιον, κατόπιν δὲ, ἐὰν δὲν θὰ κατωρθοῦτο τοῦτο, θὰ προεχώρουν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν θὰ ἐξετάσω λοιπὸν, ἐὰν τὰ προτεινόμενα ταῦτα ἔργα ἦναι ἔργα λιμενικὰ, διότι κατὰ τὸν νόμον ΡΚΘʹ τοῦ 1865 περὶ ἐπιβολῆς φόρων διὰ κατασκευὴν προκυμαιῶν καὶ καθεξῆς, οἱ πρόσθετοι οὗτοι φόροι ἐπιβάλλονται πρῶτον πρὸς κατασκευὴν ἢ ἐπισκευὴν προκυμαιῶν, δεύτερον φάρων, τρίτον κρηπιδωμάτων, τέταρτον ἀποβαθρῶν καὶ τῶν εἰς ταύτας ἀγουσῶν ὁδῶν, ὡς καὶ διὰ τὴν καθάρισιν τῶν λιμένων. Ἐὰν ἡ κατασκευὴ ὑδραγωγείων καὶ κρηνῶν ἦναι μεταξὺ τῶν ἔργων, περὶ ὧν προέβλεψεν ὁ νόμος ΡΚΘʹ καὶ χάριν τῶν ὁποίων ἔργων ὑποχρεοῦνται ὄχι μόνον οἱ κάτοικοι μιᾶς κοινότητος, ἀλλὰ καὶ τὰ πλοῖα τὰ προσορμιζόμενα νὰ καταβάλλωσι φόρους, τοῦτο δὲν τὸ ἐξετάζω, διότι δὲν συζητῶ κατ’ οὐσίαν, καὶ ἐπειδὴ δὲν συζητῶ κατ’ οὐσίαν, παραδέχομαι πρὸς στιγμὴν, ὅτι ἡ διοχέτευσις τοῦ ὕδατος ἐν Βονίτσῃ μέχρι τῆς προκυμαίας καὶ ἡ κατασκευὴ κρήνης ἐν Ζαβέρδῃ εἶναι ἔργα λιμενικὰ, περὶ ὧν προβλέπει ὁ νόμος ΡΚΘʹ. Ἐπίσης δὲν ἐξετάζω ἐὰν, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ὅτι ταῦτα εἶναι ἔργα λιμενικὰ, τούτων ἡ κατασκευὴ πρέπῃ νὰ προηγηθῇ ἢ ἡ τῶν προκυμαιῶν, ἐὰν μᾶλλον κατεπεῖγον ἦναι νὰ διοχετευθῇ τὸ ὕδωρ μέχρι τῆς προκυμαίας Βονίτσης καὶ νὰ κατασκευασθῇ κρήνη ἐν Ζαβέρδῃ, ἢ ἐὰν ἦναι ἀναγκαιότερον νὰ περατωθῶσι τὰ λιμενικὰ ἔργα, χάριν τῶν ὁποίων τὰ χρήματα ταῦτα συλλέγονται. Δὲν τὸ ἐξετάζω καὶ τοῦτο· παραδέχομαι ὅτι καὶ ταῦτα εἶναι ἀναγκαιότερα τῶν λιμενικῶν ἔργων. Ἀλλὰ μένει ἓν ζήτημα τότε πρὸς ἐξέτασιν· ἡ βάσις, ἐφ’ ἧς στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον, ὑφίσταται ἢ δὲν ὑφίσταται; Περὶ τούτου πρόκειται, καὶ εἰς τοῦτο θέλω ἐπιστήσει τὴν προσοχήν σας. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο τὸ εἰσηγάγετε κύριε, Ὑπουργὲ, διότι κατὰ τὴν ἔκθεσιν τὴν εἰσηγητικὴν πρὸς τὴν Βουλὴν, (ἀναγινώσκει) «ἕνεκα παντελοῦς ἐλλείψεως ὕδατος τὰ προσορμιζόμενα εἰς τοὺς λιμένας Βονίτσης καὶ Ζαβέρδης πλοῖα εἰς πολλὰς ὑποβάλλονται δυσχερείας»· στηρίζετε δὲ τὴν ἔκθεσίν σας ταύτην, τὴν γνώμην σας ταύτην, εἰς τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τὰς κατόπιν προκληθείσας γνωμοδοτήσεις τῶν Λιμενικῶν Ἐπιτροπῶν. Τί λέγει τὸ ψήφισμα τοῦ Δημ. Συμβουλίου; (ἀναγινώσκει). «Ἀκοῦσαν τοῦ Δημάρχου, εἰπόντος ὅτι ἀπόλυτος ὑφίσταται ἀνάγκη, ἵνα κατασκευασθῶσι δύο κρῆναι, μία εἰς τὴν προκυμαίαν Βονίτσης καὶ μία εἰς τὴν προκυμαίαν Ζαβέρδης, ὅπως τὰ προσορμιζόμενα πλοῖα λαμβάνωσι τὸ ἀναγκαῖον ὕδωρ, καὶ ὅτι ἕνεκα ἀνεχείας τοῦ δήμου θεωρεῖ καλὸν νὰ κατασκευασθῶσιν αὗται ἐκ τῶν λιμενικῶν ταμείων, γνωμοδοτεῖ, ἵνα δαπανηθῶσι 35,000 δραχμῶν ἐκ τῶν λιμενικῶν ταμείων πρὸς διοχέτευσιν ὕδατος διὰ σιδηρῶν σωλήνων κλπ.» Αἱ δὲ Λιμενικαὶ Ἐπιτροπαί, λαβοῦσαι ὑπ’ ὄψει τὸ ψήφισμα τοῦ Δημ. Συμβουλίου, ἀπεφάνθησαν, ὅτι ἐγκρίνουσι νὰ χρησιμοποιηθῶσι τὰ χρήματα ταῦτα πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον, ἐπειδὴ ὑφίσταται πράγματι ἡ ὑπὸ τῶν Δημ. Συμβουλίων ὑποδεικνυομένη ἀνάγκη τῆς κατασκευῆς κρήνης καὶ διοχετεύσεως τοῦ ὕδατος μέχρι τῆς προκυμαίας πρὸς εὐκολίαν τῶν προσορμιζομένων πλοίων, ὅπως λαμβάνωσι τὸ ἀναγκαῖον ὕδωρ. Πολλάκις, Κύριοι, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἠγέρθη τὸ ζήτημα περὶ τῶν αἰτίων τῆς ἐκλύσεως, τῆς ὑπαρχούσης ἐν τῷ Κράτει, καὶ τῆς ἐπικρατούσης ἀναρχίας. Ἐδῶ ἔχετε τὴν ἐξήγησιν. Τὸ ψήφισμα τοῦ Δημ. Συμβουλίου εἶναι ἀρκετὸν νὰ ἐξηγήσῃ τὴν ἀναρχίαν, ἡ ὁποία ἐπικρατεῖ παρ’ ἡμῖν. Ὅταν τολμᾷ εἷς Δήμαρχος νὰ ἔρχηται ἐν τῇ ἐπισημότητι τῆς ἀρχῆς του νὰ ἐξαπατᾷ μίαν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον καὶ μίαν ὁλόκληρον Βουλὴν νὰ ἐμπαίζῃ, ἡ ὁποία, ἐγνώριζεν οὗτος, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ νομοθετήσῃ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν του, πῶς θέλετε νὰ μὴ ἐπέλθῃ ἀναρχία εἰς τὸ Κράτος, ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι θέλει ψηφισθῆ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Τί σᾶς λέγει ὁ Δήμαρχος Βονίτσης; δὲν ὑπάρχει ὕδωρ ἐν Βονίτσῃ καὶ ἐν Ζαβέρδῃ παρὰ τὴν προκυμαίαν, τὰ δὲ προσορμιζόμενα πλοῖα ἀναγκάζονται, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ταύτης, ἴσως ἴσως καὶ νὰ μὴ ἔρχωνται, καὶ χάριν τῶν πλοίων τούτων τῶν προσορμιζομένων ζητεῖ 35,000 δραχμὰς, διὰ νὰ κατασκευάσῃ κρήνην καὶ νὰ διοχετεύσῃ ὕδωρ. Καὶ ἐγώ, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, σᾶς διαβεβαιῶ, καὶ ὡς Βουλευτὴς ἐκ Βονίτσης καὶ ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθεῖς αἱ διαβεβαιώσεις τοῦ Δημάρχου, διότι καὶ ὕδωρ ἄφθονον καὶ ὑγιεινότατον εἶναι διοχετευμένον μέχρι τῆς προκυμαίας Βονίτσης ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν καὶ κρῆναι ὑπάρχουσιν ἐν τῇ πόλει, μία δὲ εἰς ἀπόστασιν 10 μέτρων ἀπὸ τῆς παραλίας, ἔχουσα ἄφθονον ὕδωρ, καὶ ὕδωρ ὑπάρχει ἐν Ζαρβέδῃ ἀφθονώτατον. Ἐπειδὴ δὲ περὶ Ζαβέρδης ὁμιλῶ, ἐνθυμοῦμαι ὅτι τὴν πρωΐαν φοιτηταί τινες ἐκεῖθεν μοὶ ἐγνωστοποίησαν, ὅτι ἐστάλη τηλεγράφημα πρὸς τὴν Βουλὴν, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ κάτοικοι τῆς Ζαβέρδης γνωστοποιοῦσιν, ὅτι δὲν εἶναι ποσῶς εὐχὴ τοῦ τόπου ἡ εὐχὴ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Ἐὰν ἐστάλη τοιοῦτον τηλεγράφημα πρὸς τὴν Βουλὴν ἢ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον, θὰ παρεκάλουν νὰ κατατεθῇ.

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐὰν ἀπεστέλλετο εἰς τὸ Προεδρεῖον, θ’ ἀνακοινοῦτο εἰς τὴν Βουλήν.

§85ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐστάλη πρὸς ὑμᾶς, κύριε Ὑπουργέ;

§86ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μέχρι τῆς ὥρας ταύτης δὲν ἔλαβον.

§87ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ εἶδον τὸ τηλεγράφημα τὴν πρωΐαν, διότι οἱ κύριοι ἐκεῖνοι, ἐνδιαφερόμενοι, ὡς κάτοικοι Ζαβέρδης, ἐφρόντισαν χθὲς, ἰδόντες ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, νὰ γνωστοποιήσωσιν εἰς τοὺς συμπολίτας των καὶ νὰ τοὺς παρακαλέσωσιν, ἐὰν δὲν διηρμήνευε τοῦτο τοῦ τόπου εὐχήν, νὰ διαμαρτυρηθῶσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἢ τὴν Βουλήν, μοὶ ἐπέδειξε δὲ τηλεγράφημα τὴν πρωΐαν φοιτητής τις, ὁ κ. Τσόγκας, εἰς τὸ ὁποῖον τῷ λέγουσιν, ὅτι ἀπεστάλη τοιοῦτον τηλεγράφημα εἰς τὴν Βουλήν· διὰ τοῦτο δὲ ἠρώτησα.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν ᾧ ὁμιλεῖτε, ἐζήτησα πληροφορίας, μανθάνω δὲ, ὅτι μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης δὲν ἐλήφθη ὑπὸ τοῦ Γραφείου τοιοῦτον.

§89ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ. Καὶ ἐν Ζαβέρδῃ ὑπάρχει λοιπὸν ὕδωρ ἀφθονώτατον φρεάτειον καὶ ὕδωρ ἐν δεξαμεναῖς ἀποτεθειμένον, τοῦ ὁποίου κάμνουν χρῆσιν ἀνέκαθεν ὅλοι οἱ κάτοικοι τῆς κωμοπόλεως καὶ τὰ πλοῖα τὰ προσορμιζόμενα, ὑπάρχει δὲ καὶ κρήνη, ἔχουσα ὕδωρ πηγαῖον, προερχόμενον ἄνωθεν, ἐκ τοῦ παρακειμένου βουνοῦ.

§90ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐντὸς τῆς Ζαβέρδης;

§91ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα· ἡ κωμόπολις Ζαβέρδης δὲν εἶναι ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν, εἶναι μία κωμόπολις ἐκ 200 περίπου οἰκιῶν, εἰς οἱονδήποτε δὲ μέρος αὐτῆς καὶ ἂν κῆται ἡ κρήνη, κεῖται πάντοτε ἐγγὺς πασῶν.

§92ΜΙΛΗΣΗΣ. Πόσον ἀπέχει ἡ κρήνη ἀπὸ τοῦ λιμένος;

§93ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ κωμόπολις εἶναι ἐκτισμένη ἐπὶ τῆς παραλίας κατὰ συνοικίας, ἐκ 200 περίπου οἰκιῶν καὶ καλυβῶν ἀποτελουμένας, ἔν τινι δὲ θέσει, ἐντὸς τῆς κωμοπόλεως πάντοτε, εἶναι ἡ κρήνη αὕτη, πάντες δ’ ἐννοεῖτε, ὅτι πολὺ πλειότερον τῶν ἄλλων οἱ ναῦται ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ κάμνωσι καὶ ὀλίγα βήματα, κουραζόμενοι ἐντὸς τῶν πλοίων, ἐπὶ ἡμέρας ταξειδεύοντες.

§94ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Πρόκειται καὶ περὶ μεταφορᾶς ὕδατος.

§95ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται καὶ περὶ μεταφορᾶς ὕδατος, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, θὰ τῷ ὑπομνήσω, ὅτι τὰ πλοῖα, τὰ προσορμιζόμενα εἰς Ζαβέρδαν, δὲν πρόκειται ἐκεῖθεν νὰ ταξειδεύσουν εἰς τὸν Ὠκεανὸν, διὰ νὰ κάμνουν μεγάλας προμηθείας ὕδατος. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι δὲν θέλουν μόνον νὰ πίωσιν ὕδωρ ὁ εἷς ἢ οἱ δύο ξένοι ναῦται, οἱ ὁποῖοι θὰ τύχωσιν ἐν Ζαβέρδῃ, ἀλλὰ θέλουσι καὶ νὰ ἀποθηκεύσωσιν ἐν τῷ πλοίῳ τοῦτο, σᾶς εἶπον, ὅτι ἐπὶ τῆς παραλίας καὶ παρὰ τὴν προκυμαίαν εἶναι φρέατα μὲ λαμπρὸν ὕδωρ, ἐκ τοῦ ὁποίου πίνουσι πάντες οἱ κάτοικοι· καὶ ἂν ἤθελε δὲ ὑποτεθῆ τοῦτο ἧττον ὑγιεινὸν τοῦ πηγαίου, οἱ ναῦται μένουσι τόσον ὀλίγον ἐκεῖ, ὥστε ὁ χρόνος δὲν εἶναι ἐπαρκής, ὅπως βλαβῶσιν ἐξ αὐτοῦ. Καὶ ἐν Βονίτσῃ λοιπὸν καὶ ἐν Ζαβέρδῃ ὑπάρχουσιν ὑδραγωγεῖα, τὰ ὁποῖα ἐν μὲν Βονίτσῃ φέρουσι τὸ ὕδωρ διὰ μιᾶς κρήνης μέχρι τῆς προκυμαίας καὶ δι’ ἑτέρων τριῶν κρηνῶν εἰς τὰ διάφορα μέρη τῆς πόλεως, ἐν δὲ Ζαβέρδῃ ὑπάρχουσι καὶ φρέατα, ἐξ ὧν ἓν παρὰ τὴν προκυμαίαν, καὶ δεξαμεναὶ καὶ κρήνη. Δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ δώσητε πλειοτέραν πίστιν εἰς τοὺς λόγους μου ἢ εἰς τὴν διαβεβαίωσιν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, διότι πολὺ πιθανὸν νὰ θεωρῆτε αὐτὴν μᾶλλον ἀξιόπιστον, δύναμαι ὅμως νὰ ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ μὴ ἐπιμείνητε εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, πρὶν ἢ ἐξακριβώσητε τίς λέγει ἀλήθειαν, ἐγὼ ἢ ἐκείνη. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι εἶναι ἀληθῆ ὅσα ἐγὼ σᾶς ἀνακοίνωσα, ὁ Δήμαρχος, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε τὴν πρότασιν ταύτην εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, πᾶν ἄλλο ἐπεδίωκεν ἢ τὴν θεραπείαν λιμενικῶν ἀναγκῶν, καὶ ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ψηφισθῇ. Ἐὰν ὅμως αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἐγὼ σᾶς λέγω, δὲν ἦναι ἀκριβῆ, τότε ἐγὼ μὲν θὰ ἐξελεγχθῶ ὡς ἄνθρωπος μὴ σεβόμενος μήτε τὴν Βουλὴν μήτε ἐμαυτὸν, ὑμεῖς δὲ δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἀξιῶ, ἐὰν βεβαιωθῆτε, ὅτι δὲν εἶναι βάσιμος ἡ ἐν τῷ ψηφίσματι τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου πρότασις τοῦ Δημάρχου, νὰ τιμωρήσητε τοῦτον, ὡς θελήσαντα καὶ ὑμᾶς νὰ ἀπατήσῃ καὶ τὴν Βουλὴν νὰ ἐμπαίξῃ. Ἔχετε καθῆκον νὰ ἐρευνήσητε ἐπισήμως, ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὕδωρ ἐν τῇ πόλει Βονίτσης, φθάνον μέχρι τῆς προκυμαίας, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὕδωρ πόσιμον ἐν Ζαβέρδῃ καὶ παρὰ τὴν προκυμαίαν καὶ ὅτι ἀληθῶς τὰ προσορμιζόμενα πλοῖα ἔχουν αἰσθανθῆ αὐτὴν τὴν ἀνάγκην καὶ ἕνεκα αὐτοῦ τοῦ λόγου δὲν προσορμίζονται, καὶ ὅτι τὸ ἐμπόριον ὑποφέρει καὶ τὰ προϊόντα δὲν δύνανται νὰ μεταφερθῶσι. Ταῦτα παρακαλῶ νὰ ἐξακριβώσητε. Ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι γνωστὸν τίνι τρόπῳ ἐν Ἑλλάδι γίγνονται αἱ ἐκθέσεις πολλῶν ὑπαλλήλων, δὲν ἐννοῶ νὰ σᾶς δώσω συμβουλὴν, γνωρίζετε ὅμως τίνι τρόπῳ πρέπει νὰ ἐκδώσητε τὰς διαταγάς σας, διὰ νὰ μὴ σταλῶσιν ἐδῶ ἐκθέσεις, ὅμοιαι πρὸς τὸ ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου.

§96ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν ὁ κ. Βουλευτὴς εἶχε λάβει τὴν καλωσύνην δι’ ὀλίγων νὰ προτείνῃ τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ληφθῶσιν αἱ πληροφορίαι, εἰς τὰς ὁποίας κατέληξεν, ἤθελον βεβαίως ἀμέσως προσχωρήσει εἰς τὴν αἴτησιν αὐτοῦ καὶ ἤθελον δηλώσει, ὅτι ἀπέναντι τῶν διαβεβαιώσεων ἑνὸς ἐντίμου συναδέλφου εἶχον καθῆκον ἐγὼ αὐτὸς νὰ προτείνω τὴν ἀναβολὴν, ὅπως προσαγάγωμεν πλείονας πληροφορίας ἐπὶ τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα προσδιορίζει ὁ κ. Βουλευτής· καὶ τοῦτο ἤθελον πράξει ἀμέσως, ἄνευ ἀνάγκης παρατάσεως τῆς συζητήσεως. Καὶ λέγω ἤδη, ὅτι ἐπὶ τῇ ἁπλῇ αἰτήσει τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐγὼ αὐτὸς προτείνω τὴν ἀναβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, ὅπως ἐκθέσωμεν αὐτὸ πληρέστερον ὡπλισμένον εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ, ταῦτα λέγων, βεβαίως δὲν ἐννοῶ, ὅτι, διότι καὶ μόνον ἐνταῦθα ὑποβάλλονται εἰς ἀμφισβήτησιν τὰ ἐν ἐπισήμοις πράξεσιν Ἐπιτροπῶν καὶ Συμβουλίων Δημοτικῶν, ἀποτελουμένων ἐξ ἀνδρῶν ἐκλεγομένων παρὰ τοῦ λαοῦ, ὡς εὐχὴ τοῦ τόπου προτεινόμενα, ὅτι ταῦτα ἐκ τῆς τοιαύτης ἀμφισβητήσεως ἀμέσως καταῤῥέουσιν. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ἐν οἱᾳδήποτε πόλει τῆς Ἑλλάδος νὰ εὑρεθῇ παμψηφία Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ζητοῦσα παρὰ τῆς Βουλῆς παραχώρησιν εὐκολίας πρὸς ἐκτέλεσιν ἔργου, μὴ χρησίμου εἰς τὸν δῆμον. Αἱ πράξεις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, τὰς ὁποίας δὲν ἀνεγνώσαμεν, αἵτινες ὅμως εἶναι ἐνταῦθα, δὲν περιέχουσιν ἐν ἑαυταῖς στοιχεῖα, ὅπως προκαλέσωσιν ἀμφιβολίαν περὶ τῆς εἰλικρινείας ἐκείνων, οἵτινες ὑπέβαλον αὐτὰς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον.

§97ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰς ἀνέγνωσα εἰς τὴν Βουλήν.

§98ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀλλ’ ἀνεγνώσατε αὐτὰς μετά τινος πλάνης, διότι ἀνεγνώσατε τὰ τῆς Ζαβέρδης ὡς τῆς Βονίτσης καὶ τὸ ἀντίστροφον, ἐκ τούτου δὲ ἐπῆλθε ποιά τις πλάνη καὶ εἰς ἡμᾶς, διότι δὲν ἠξεύραμεν ἀκριβῶς, ἐὰν πρόκηται περὶ κρήνης ἐν Βονίτσῃ ἢ ἐν Ζαβέρδῃ. Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πράξεων βλέπομεν, ὅτι ἐν πλήρει εἰλικρινείᾳ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ὁ Δήμαρχος προτείνουσιν ὡρισμένα πράγματα, μὴ φαινομένου ὅμως, ὅτι προέβησαν εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν θεμάτων, ἅτινα ὑπέβαλεν ἐνταῦθα ὁ ἔντιμος συνάδελφος, ἂν ὑπάρχωσι φρέατα, ἂν αἱ κρῆναι αἱ ὑπάρχουσαι ἦναι εἰς ἀπόστασιν 5 ἢ 10 λεπτῶν ἀπὸ τῆς προκυμαίας. Βεβαιοῖ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τὰ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει). Ἠδύνατο ὁ κ. Βουλευτὴς νὰ ψέξῃ κατ’ οὐσίαν τὰ προτεινόμενα καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν θεωρεῖ ὀρθὸν νὰ δαπανηθῶσι τὰ χρήματα τῶν λιμενικῶν ταμείων ὑπὲρ τοιούτων ἔργων, ἅτινα αὐτὸς νομίζει καθαρῶς δημοτικά, ἀλλὰ βεβαίως δὲν μοὶ φαίνεται, ὅτι ἠδύναντο νὰ ὀνομασθῶσιν ἀνειλικρινεῖς οἱ προτείναντες αὐτὰ μετὰ τοιαύτης ἁπλότητος. Εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, πρὸ ὀλίγου ἀναγνόντα τὰς προτάσεις ταύτας, οὐδεμία ἐγεννήθη ὑπόνοια, ὅτι ἦτο δυνατὸν Ἑλληνικὸν Δημοτικὸν Συμβούλιον, παμψηφεὶ ἀποφαινόμενον, Δήμαρχος Ἕλλην, προτείνων καὶ ἐπικυρῶν τὰς προτάσεις ταύτας, καὶ Λιμενικὴ Ἐπιτροπή, παμψηφεὶ ἀποδεχομένη αὐτὰς, νὰ ἐσκόπουν νὰ ἀπατήσωσι τὸ Ὑπουργεῖον καὶ τὴν Βουλὴν πρὸς ψήφισιν νομοσχεδίου ἐπιβλαβοῦς. Ἂν ἀνετρέχομεν εἰς τὰ προηγούμενα, ἠθέλομεν ἴδει, ὅτι πολλάκις ἔργα παραπλησίας φύσεως ἐξετελέσθησαν ὑπὸ τῶν Λιμενικῶν Ἐπιτροπῶν τῇ συγκαταθέσει τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων, ἄνευ εἰδικῆς νομοθετικῆς διατάξεως. Εἶναι ἀληθὲς καὶ ἐκεῖνο, ὅπερ ἐλέχθη πρὸ ὀλίγου, ὅτι εἰδικῶς περὶ τοιούτων ἔργων ὑδραυλικῶν δὲν γίνεται λόγος ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1865, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθὲς, ὅτι πολλάκις αἱ Κυβερνήσεις, κατιδοῦσαι τὴν ἀνάγκην ἐργασιῶν ὑδραυλικῶν, σχετιζομένων πρὸς τὰ ἔργα τὰ λιμενικὰ καὶ διευκολυνουσῶν τὴν προσόρμισιν τῶν πλοίων καὶ τὴν ἐνέργειαν πράξεων ἐν τοῖς λιμέσι, διέταξαν νὰ δαπανηθῶσι χρήματα ἐκ τῶν λιμενικῶν ταμείων εἰς τοιαῦτα ἔργα. Ἡμεῖς δὲν ἐνομίσαμεν, ὅτι ἐπιτρέπεται νὰ ἐξακολουθῶσιν οὕτω γινόμενα τὰ πράγματα, καὶ διὰ τοῦτο προσηγάγομεν καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὅπως οὐχὶ ἡμεῖς, παρατείνοντες τὴν πεπατημένην ἐκείνην ἀταξίαν, ἀποφασίσωμεν, ἀλλὰ διὰ νομοθετήματος ἐκπληρώσωμεν εὐχὰς, οὕτω παμψηφεὶ ἐκφρασθείσας. Ταῦτα εἶπον, ἵνα ἀποκρούσω ἐν ὀλίγοις τὴν ῥιφθεῖσαν μομφὴν κατ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐκίνησαν τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλὰ πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν ἀναβολὴν τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου, μέχρις οὗ προσαχθῶσι πληροφορίαι ἀκριβέσταται. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Βουλευτὴν νὰ διατυπώσῃ τὰ αἰτήματα αὐτοῦ, ὅπως εὐκολώτερον προκαλέσωμεν τὰς ἀπαντήσεις τῶν Ἀρχῶν.

§99ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἀρχόμενος τοῦ λόγου καὶ πρὶν ἄρξηται τούτου, εἶχεν εἰπεῖ εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἦσαν περιττὰ ὅσα εἶπον, διότι ἤρκει ἑνὸς ἐντίμου Βουλευτοῦ ἡ διαβεβαίωσις, ἵνα προβῇ εἰς τὴν ἐνέργειαν, τὴν ὁποίαν, καταστρέφων τὸν λόγον, ἀνήγγειλεν. Ἐγὼ περιέμενον, ὅτι ἤθελεν ἀρκεσθῆ εἰς τοῦτο, ἀλλὰ λησμονήσας μετ’ ὀλίγας στιγμὰς τί εἶπεν ἀρχόμενος, αἴφνης προκαλεῖ συζήτησιν, λέγων ὅλως ἀντιφατικὰ πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀρχόμενος εἶπεν. Ἐν πρώτοις ἔθεσεν εἰς ἀμφιβολίαν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὴν ἀξιοπιστίαν τῶν λόγων μου. Ἐγὼ ἀπ’ ἐμαυτοῦ εἶπον, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι δὲν ἔχω τὴν ἀξίωσιν νὰ μὲ πιστεύσητε, οὐχὶ διότι συνειθίζω νὰ ψεύδωμαι, ἀλλὰ διότι δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἶσθε σεῖς ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι νομίζουσιν, ὅτι πρέπει νὰ μὲ πιστεύωσι. Δὲν διατελοῦμεν εἰς κἀμμίαν σχέσιν, ὀφείλω μάλιστα νὰ ὁμολογήσω, ὅτι θεωρῶ καὶ ὡς σπουδαίαν ἔλλειψίν μου νὰ μὴ σᾶς κάμω οὔτε μίαν κἄν ἐπίσκεψιν ὡς Βουλευτὴς, ὅτε μάλιστα ἀπετέλουν μέρος τῆς πλειοψηφίας, ἐν ἀρχῇ τῆς Περιόδου. Ἀλλὰ ἀσθένειαι καὶ ἄλλοι λόγοι μὲ ἠμπόδισαν. Αὐτὸ τὸ λέγω, διὰ νὰ ἀποδείξω, ὅτι δὲν διατελοῦμεν εἰς οὐδεμίαν σχέσιν, καὶ ἑπομένως δὲν εἶσθε ὑπόχρεως νὰ γνωρίζητε, ἐὰν ἦμαι ἐκ τῶν λεγόντων ἀκριβείας ἢ ψεύδη, ἀλλ’ εἶχον τὴν ἀξίωσιν νὰ ἐξακριβώσητε τοὐλάχιστον τὴν ἀλήθειαν. Σεῖς ἤλθετε ἐδῶ καὶ, νομίζοντες ὅτι εἴχετε καθῆκον νὰ ὑπερασπίσητε τὴν πρᾶξιν τοῦ Δημάρχου, ἀπηγγείλατε σχεδὸν Φιλιππικὸν ἐναντίον μου. Μοὶ εἴπετε: πῶς τολμᾶτε νὰ ψέγητε τὰς γνωμοδοτήσεις τόσον ἐντίμων ἀνθρώπων, λιμενικῶν ἐπιτρόπων, δημοτικῶν συμβούλων, Δημάρχου; Ἀφοῦ εἴχετε σκοπὸν, κύριε Ὑπουργὲ, νὰ τελειώσητε ὡς ἐτελειώσατε, δὲν ἔπρεπε νὰ ἀρχίσητε ὡς ἠρχίσατε. Ἀλλ’ ἐνομίσατε, ὅτι εἴχετε καθῆκον νὰ ὑπερασπίσητε τοὺς ἀνθρώπους ἐκείνους, ὡς ἐὰν οὗτοι ἦσαν ἐχθροί μου. Ἐγὼ συνδέομαι πλειότερον πρὸς αὐτοὺς ἢ ὅσον ὑμεῖς. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐγὼ προσῆψα μομφήν τινα, νομίζω ὅτι σεῖς δὲν εἴχετε καθῆκον νὰ τοὺς ὑπερασπίσητε ὡς δικηγόρος των. Καὶ ἰδοὺ, ὅτι σεῖς ἔρχεσθε νὰ ὑποστηρίξητε ὅ,τι πρὸ ὀλίγου εἶπον, ὅτι αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος τῆς ἀναρχίας καὶ τῆς παραλυσίας ἐν τῷ Κράτει, διότι ὄχι μόνον εὑρίσκονται Δήμαρχοι, — διότι περὶ Δημάρχου πρόκειται καὶ ὄχι περὶ Δημοτικῶν Συμβουλίων καὶ Λιμενικῶν Ἐπιτροπῶν,—τολμῶντες νὰ ἐξαπατῶσι τὴν Κυβέρνησιν, καὶ νὰ ἐμπαίζωσι τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ εὑρίσκονται καὶ Ὑπουργοὶ, τολμῶντες, πρὶν ἐξακριβώσωσιν, ἐὰν ἦναι ἀληθῆ τὰ καταγγελλόμενα ὑπό τινος τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, νὰ ἔρχωνται ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ νὰ ὑπερασπίζωνται τοὺς Δημάρχους ὡς συνήγοροι, ἰσχυριζόμενοι, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μὴ λέγωσιν οὗτοι ἀλήθειαν. Ἀλλὰ τότε ὁ ἀντιπρόσωπος τοῦ Ἔθνους λέγει ἀναληθείας ἀπὸ τοῦ βήματος, μήτε ἑαυτὸν σεβόμενος, μήτε τὴν Κυβέρνησιν, πρὸς ἣν ἀπευθύνεται, μήτε τὴν Βουλήν· διότι μέσος ὅρος δὲν ὑπάρχει. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν νομίζω, ὅτι προσβάλλομαι ἐξ ὅσων εἴπετε, ἕνεκα λόγων, τοὺς ὁποίους δὲν νομίζω, ὅτι εἶναι πρέπον ν’ ἀναφέρω. Δύνασθε νὰ μὲ πιστεύσητε ἢ νὰ μὴ μὲ πιστεύσητε, δύνασθε νὰ ζητήσητε πληροφορίας ἢ νὰ μὴ ζητήσητε τοιαύτας· εἶσθε ἐλεύθερος. Ἐγὼ ἐξεπλήρωσα ἓν καθῆκον, τὸ ὁποῖον εἶχον πρὸς τὴν ἰδιαιτέραν μου πατρίδα καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν καὶ πρὸς ὑμᾶς, οὐδεμίαν δὲ λέξιν προσβλητικὴν μετεχειρίσθην διὰ τὰ μέλη τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τῶν Λιμενικῶν Ἐπιτροπῶν, ἐκ τῶν ὁποίων πολλὰ εἶναι πολιτικοὶ φίλοι μου καὶ συγγενεῖς, τὰ δὲ λοιπὰ συνδημόται μου καὶ προσωπικοὶ φίλοι. Ἀλλ’ ἡ ἔκφρασις μιᾶς εὐχῆς ἐκ μέρους ἑνὸς Δημοτικοῦ Συμβουλίου ἢ ἐκ μέρους Λιμενικῶν Ἐπιτροπῶν δὲν εἶναι ἀρκετὴ νὰ μὲ δεσμεύσῃ, ὅπως μὴ ἐκφράσω ἐδῶ τὴν γνώμην μου περὶ ταύτης. Λησμονεῖτε, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι τὸ καθῆκον τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους δὲν εἶναι νὰ ἔρχωνται ἐδῶ ν’ ἀγορεύωσι συμφώνως πρὸς τὰς ἐπιθυμίας τῶν συμπολιτῶν των καὶ τῶν φίλων των, αἱ ὁποῖαι δυνατὸν ν’ ἀντιστρατεύωνται πρὸς τὰ ἀληθῆ συμφέροντά των, ἀλλὰ συμφώνως πρὸς τὰς ὑπαγορεύσεις τῆς συνειδήσεώς των, ἐνθυμούμενοι, ὅτι οὕτω μόνον εἶναι δυνατὸν νὰ προστατευθῶσι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ τὰ τῶν συμπολιτῶν των. Δὲν εὑρίσκομαι δὲ εἰς θέσιν δυστυχῶς, οὐχὶ ἐξ ἄλλης περιστάσεως, ἀλλ’ ἐξ αὐτῆς τῆς παρούσης ἐξ αὐτῶν τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους εἴπετε πρὸ ὀλίγου, νὰ εἴπω, ὅτι καὶ ὑμεῖς πράττετε ὅ,τι καὶ ἐγὼ πράττω, διότι, ὅταν φέρητε εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, ἔχετε τὸ καθῆκον νὰ ἐξετάζητε, ἐὰν ἡ πρότασις ἦναι συμφέρουσα. Δὲν ἀρκεῖ νὰ ἔχητε μόνον μίαν εὐχὴν ἑνὸς Δημοτικοῦ Συμβουλίου, διότι ἔχετε νόμους, οἱ ὁποῖοι σᾶς δεσμεύουσι, καὶ ὑποτίθεται, ὅτι ἔχετε τὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἔχῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, διὰ νὰ γνωρίζῃ πῶς πρέπει νὰ κανονίζῃ τὰς ὑποθέσεις τοῦ Κράτους καὶ τῶν κατὰ μέρος κοινοτήτων. Ἀλλὰ σεῖς δὲν τὸ ἐπράξατε· ἐξ ἐναντίας ἐνομίσατε, ὅτι ἔχετε καθῆκον νὰ μὲ ψέξητε, νὰ μὲ παραστήσητε ὡς ἀνευλαβῶς ἐκφρασθέντα περὶ τῶν συμπολιτῶν μου, περὶ τοῦ Δημάρχου περὶ τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων καὶ τῶν Λιμενικῶν Ἐπιτροπῶν. Τί ζητοῦν αἱ Λιμενικαὶ Ἐπιτροπαὶ, καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον Ἀνακτορίων; Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐν γνώσει ὑπέγραψαν ὅ,τι ὑπέγραψαν, ζητοῦσι, χρήματα, προσδιωρισμένα εἰς λιμενικὰ ἔργα, νὰ χρησιμοποιηθῶσι πρὸς θεραπείαν κοινοτικῶν ἀναγκῶν. Ὑμεῖς, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, εἴχετε καθῆκον, λαβόντες τὸ ἔγγραφον τοῦτο, πρῶτον νὰ συμβουλευθῆτε τοὺς νόμους, διότι ἐκτὸς τοῦ νόμου ΡΚΘʹ ὑπάρχει καὶ ἕτερος νόμος. Προχθὲς σᾶς παρεκάλεσα, διότι εἶμαι ἐκ τῶν νέων Βουλευτῶν καὶ δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἐὰν καὶ πότε ἐψηφίσθη νόμος ἀπαγορευτικὸς, νὰ μὲ συνδράμητε πρὸς εὕρεσιν τοῦ νόμου, ἐὰν ὑπάρχῃ, καὶ μοὶ εἴπετε ἐκείνην τὴν στιγμήν, ὅτι δὲν ὑπάρχει.

§100ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, εἶπον.

§101ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐζήτησα λοιπὸν κατ’ ἰδίαν καὶ εὗρον, ὅτι ἐψηφίσθη τοιοῦτος νόμος καὶ ἐψηφίσθη μάλιστα κατ’ αὐτὴν τὴν Περίοδον. Εἶναι, κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ νόμος ΑΦΠΗʹ, καθ’ ὃν «ἀπαγορεύεται εἰς τὰ λιμενικὰ ταμεῖα, τὰ ὑφιστάμενα δυνάμει εἰδικῶν νόμων ἢ δυνάμει τοῦ γενικοῦ περὶ λιμένων ΡΚΘʹ νόμου, νὰ παρέχωσι δάνεια ἢ νὰ ποιῶσι τοῦ χρήματος αὐτῶν χρῆσιν ἄλλην τῆς διὰ λιμενικὰ ἔργα προωρισμένης». Διατὶ ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη διὰ τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου νὰ ὑποβάλῃ αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον; Διότι αἱ Λιμενικαὶ Ἐπιτροπαὶ καὶ οἱ Νομάρχαι, οἱ ἐγκρίνοντες τὰ ψηφίσματα τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, τὰ χρήματα, τὰ προσδιωρισμένα πρὸς κατασκευὴν προκυμαιῶν καὶ φάρων, τὰ ἐχρησιμοποίουν πρὸς ἑτέρας χρήσεις, πρὸς διοχέτευσιν ὑδάτων, πρὸς κατασκευὴν κρηνῶν, πρὸς ἀνέγερσιν κτιρίων διδακτικῶν καὶ πρὸς ἀποξήρανσιν ἑλῶν. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι αὐταὶ εἶναι ἀνάγκαι ἐπείγουσαι, δεόμεναι θεραπείας. Ἀλλ’, ὡς γνωρίζετε, αὐτὰ τὰ λιμενικὰ χρήματα, προερχόμενα ἐκ φόρων προσθέτων, ἐπιβαρυνόντων καὶ τὰ πλοῖα, προσδιωρίσθησαν εἰδικῶς εἰς λιμενικὰ ἔργα. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένοντο καταχρήσεις, ἡ Κυβέρνησις αὕτη κατὰ τὸ 1887 ἐνομοθέτησε τὸν νόμον τοῦτον. Μίαν ἀντίῤῥησιν δύνασθε νὰ φέρητε, ὅτι τότε ἄνευ νόμου τὰ λιμενικὰ ταμεῖα, αἱ Λιμενικαὶ Ἐπιτροπαὶ ἐγκρίσει τοῦ Νομάρχου ἐδαπάνων καὶ δὲν εἶχε γνῶσιν τούτων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ἢ ἠδύνατο νὰ ἔχῃ γνῶσιν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο πιεζόμενον ἐνέκρινε τὴν δαπάνην, διὰ τοῦτο δὲ ἠθέλησε νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὴν κατάστασιν αὐτὴν καὶ ἐψήφισε τὸν νόμον. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια καὶ τὰς Λιμενικὰς Ἐπιτροπὰς, πολλῷ ὀλιγώτερον ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Βουλὴν, τὴν νομοθετήσασαν τὸν ἀπαγορευτικὸν νόμον. Τὸ ζήτημα ἐὰν ἡ διοχέτευσις τοῦ ὕδατος ἦναι ἢ δὲν ἦναι λιμενικὸν ἔργον, εἶναι ἄλλο ζήτημα· ἐγὼ παραδέχομαι, ὅτι εἶναι λιμενικὸν ἔργον, ἀλλὰ σεῖς, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτε ἐλάβετε αὐτὴν τὴν εὐχὴν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὠφείλετε, πρὶν φέρητε αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, νὰ ζητήσητε πληροφορίας, νὰ ἐρωτήσητε, εἰς ποίαν κατάστασιν διατελοῦσιν αὐταὶ αἱ προκυμαῖαι, χάριν τῶν ὁποίων γίνεται ἡ φορολογία, ἂν κατεσκευάσθησαν ἢ ἂν ἐπερατώθησαν, καὶ ἂν τοῦτο δὲν ἐγένετο, νὰ μὴ δαπανήσητε τὸ ὀλίγον χρῆμα πρὸς κατασκευὴν κρηνῶν ἢ διοχέτευσιν ὑδάτων, ἀφοῦ ὑπάρχουν τοιαῦτα καὶ ἐν Βονίτσῃ καὶ ἐν Ζαβέρδῃ. Ἀλλ’ ἐγὼ σᾶς εἶπον, ὅτι παραδέχομαι ὅτι εἶναι ταῦτα ἔργον λιμενικὸν καὶ ὅτι ἀκόμη εἶναι ἔργον λίαν ἐπειγούσης ἀνάγκης, ἀλλὰ σᾶς παρεκάλεσα νὰ μᾶς βεβαιώσητε, ἐὰν ὑπάρχῃ ἢ δὲν ὑπάρχῃ αὐτὴ ἡ παντελὴς ἔλλειψις ὕδατος, περὶ ἧς κάμνετε λόγον ἐν τῇ εἰσαγωγικῇ ἐκθέσει σας. Τοῦτο ὠφείλετε νὰ πράξητε καὶ ὄχι νὰ ἐκτραπῆτε εἰς ἐπικρίσεις κατὰ Βουλευτοῦ, κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν εἴχετε ἀφορμὴν, νὰ ὑπερασπισθῆτε δὲ μίαν Ἀρχὴν τοῦ Κράτους, περὶ τῆς ὁποίας δὲν εἶσθε αὐτὴν τὴν στιγμὴν βέβαιος, ἐὰν λέγῃ ἢ δὲν λέγῃ ἀλήθειαν.

§102ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 7 καὶ 25′ μ. μ.