1889.04.01

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 25

τῆς 1 Ἀπριλίου 1889.

(Σάββατον).

Ὥρα 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ κάτοικοι Ἀμαρουσίου καὶ Χαλανδρίου παρακαλοῦσιν, ὅπως ἡ Κυβέρνησις μὴ ἐγκρίνῃ τὴν ἵδρυσιν τοῦ Λωβοκομείου μεταξὺ Μαραθῶνος καὶ Ἀραφίνας, ἀλλ’ ἀλλαχοῦ. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν.

§2ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἐπιστολαὶ ἐκ Κεφαλληνίας μὲ ἀναγκάζουσι ν’ ἀπευθύνω σύστασιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Πρόκειται περὶ ἀντικειμένου, τὸ ὁμολογῶ, μονοτόνου, διότι συνεχῶς ἐν τῇ Βουλῇ ποιούμεθα λόγον περὶ φυλακῶν καὶ τῆς κακῆς αὐτῶν καταστάσεως. Οὐχ ἧττον βεβαίως εἶναι χρήσιμον νὰ ἐπανερχώμεθα ἐπὶ τοῦ μονοτόνου, ἀλλ’ ὀδυνηροῦ συνάμα τούτου ἀντικειμένου. Κατὰ τὰς πληροφορίας, αἵτινες μοὶ ἀνεκοινώθησαν, ὑπάρχει μεγίστη συσσώρευσις φυλακισμένων ἐν ταῖς φυλακαῖς τοῦ Ἀργοστολίου, διότι, ἐνῷ εἰς τὰ κελλία αὐτῶν ὑπάρχει μόλις χῶρος δι’ 87 ἄτομα, καὶ ἐνῷ καταληφθέντων καί τινων ἐργαστηρίων, (διότι, ὅπως ἦσαν ἄλλοτε ὠργανισμέναι αἱ φυλακαὶ αὐτόθι, ὑπῆρχον καὶ ἐργαστήρια πρὸς ἐργασίαν,) δὲν ὑπάρχει χῶρος διὰ πλέον τῶν 100 ἢ 120 τὸ πολὺ φυλακισμένους, ὁ ἀριθμὸς τῶν σήμερον ἐκεῖ κρατουμένων ὑπερβαίνει τοὺς 250. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔχω μίαν παρατήρησιν νὰ κάμω. Ἐν Κεφαλληνίᾳ ἐπεσκέφθην πολλάκις τὸ φρούριον τοῦ Ἁγίου Γεωργίου, τὸ ὁποῖον κεῖται ἐπὶ λόφου ὑψηλοῦ καὶ ἔχει καταστήματα, παρὰ τῶν Βενετῶν τὸ πρῶτον οἰκοδομηθέντα, παρὰ τῶν Ἄγγλων δὲ ἐπισκευασθέντα καὶ αὐξηθέντα, οἰκοδομήματα, ἐν τοῖς ὁποίοις λίαν ἀνέτως ἐστρατωνίζοντο 600 Ἄγγλοι στρατιῶται. Συνέβη μάλιστα, ὁλόκληρον σύνταγμα νὰ στρατωνισθῇ ἐν τοῖς καταστήμασι τοῦ φρουρίου τοῦ Ἁγίου Γεωργίου. Πιστεύω, ὅτι ἐκεῖ, ὅπου διῃτῶντο 600 Ἄγγλοι στρατιῶται, ἤτοι οἱ μᾶλλον ἁβροδίαιτοι τῶν στρατιωτῶν τῆς Εὐρώπης, ἐκεῖ δύνανται νὰ ἐγκλεισθῶσιν 600 φυλακισμένοι συμπολῖται ἡμῶν. Τὸ μέρος εἶναι εὐάερον. Τὰ καταστήματα εἶναι τοιαῦτα, ὥστε, ὅπως ἐπληροφορήθην ἐπιτοπίως, διὰ δαπάνης τριάκοντα χιλιάδων δραχμῶν δύνανται νὰ παρασκευασθῶσιν ἀρκούντως ταῦτα, ὅπως δεχθῶσι τοὺς ἐν Ἀργοστολίῳ ἤδη φυλακισμένους. Ἑπομένως ἐρωτῶ, ἀφοῦ ὑπάρχει τοσαύτη συσσώρευσις φυλακισμένων εἰς τὸ Ἀργοστόλιον καὶ πολλαχοῦ τοῦ Κράτους, διατὶ δὲν χρησιμοποιεῖται τὸ φρούριον τοῦτο, ὅπως καὶ ἄλλα ἴσως τοιαῦτα οἰκοδομήματα, ἄχρηστα σήμερον ἐν Ἑλλάδι, δύνανται νὰ χρησιμοποιηθῶσι διὰ τοὺς φυλακισμένους; Ἔχω μίαν γενικὴν παρατήρησιν νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἡ γενικὴ αὕτη παρατήρησις εἶναι ἡ ἑξῆς. Γνωρίζω κάλλιστα τὰς καλὰς προθέσεις τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὸν πεφωτισμένον ζῆλον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Ἔχω πεποίθησιν, ὅτι, προϊόντος τοῦ χρόνου, ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, ἡ φοβερὰ αὕτη καὶ λαοφθόρος ἀσχημία τῶν παρ’ ἡμῖν φυλακῶν θέλει διορθωθῆ. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐργάζεται, ὅπως συμπληρώσῃ σύστημα, τοῦ ὁποίου ἡ ἐντελὴς ἐφαρμογὴ ἀπαιτεῖ τοὐλάχιστον δώδεκα ἑκατομμυρίων δραχμῶν δαπάνην, ὅπως οἰκοδομηθῶσι καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος αἱ φυλακαὶ κατὰ τὸ ἐν λόγῳ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις ἐμελέτησε καὶ παρεδέχθη. Ἀπαιτεῖται ἑπομένως χρονικὸν διάστημα τοὐλάχιστον 20 ἐτῶν, διότι δὲν πιστεύω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ κατορθοῖ νὰ δαπανᾷ ἓν ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος διὰ τὰς φυλακάς. Ἀλλὰ καὶ ἓν ἑκατομμύριον κατ’ ἔτος ἂν δαπανᾷ, θὰ χρειασθῇ τοὐλάχιστον δώδεκα ἔτη, ὅπως συμπληρώσῃ τὸ σύστημά της. Ἀλλὰ διατὶ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο νὰ εὑρισκώμεθα ἀπέναντι φαινομένου οἰκτροῦ, ὅπως τὸ τῶν φυλακῶν τοῦ Ἀργοστολίου καὶ ὅπως τὸ παριστάμενον εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ Κράτους, ὅπου ὑπάρχουσι φυλακαί; Ἡ Κυβέρνησις ἂς ἐπιδιώξῃ τὸ σύστημά της, τὸ ὁποῖον καὶ χρόνου πολλοῦ καὶ δαπάνης οὐ σμικρᾶς δεῖται. Ἀλλ’ ἂς ἐπιληφθῇ καὶ τῶν ἐκ τῶν ἐνόντων οἰκονομιῶν καὶ διορθώσεων, αἵτινες δύνανται ἐν τῷ διαστήματι τούτῳ τῶν δώδεκα ἐτῶν ν’ ἀπαλλάξωσι τὴν κοινωνίαν καὶ τόσους δυστυχεῖς καθειργμένους ἀπὸ πλείστων ὀδυνῶν καὶ ἀτόπων. Διὰ τοῦτο συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, εἰδικῶς ὡς ἀντιπρόσωπος τοῦ νομοῦ Κεφαλληνίας, ὅπως ἀραιώσῃ τοὺς ἐν Ἀργοστολίῳ φυλακισμένους καὶ ὅπως, ἐὰν τὸ τοιοῦτον ἤθελεν ἐγκριθῆ, ποιήσηται χρῆσιν τοῦ φρουρίου τοῦ Ἁγίου Γεωργίου. Περὶ τούτου καὶ ἡ Ἐπιτροπὴ ἡ ἐπὶ τῶν φυλακῶν, ἥτις ἐνήργει ἐκ μέρους τοῦ συλλόγου Παρνασσοῦ, ἄλλοτε εἶχε κάμει ἔκθεσιν πρὸς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, νομίζω, δι’ ἧς ὑπεδείκνυε πολλαχοῦ τοῦ Κράτους οἰκοδομήματα παλαιά, τὰ ὁποῖα, ἐπιδιορθούμενα ἐν ὅλῳ διὰ τοῦ ποσοῦ 500,000 δραχμῶν περίπου, δύνανται νὰ χρησιμεύσωσι διὰ 4 καὶ 5 χιλιάδας καταδίκων καὶ ὑποδίκων. Καὶ εἰδικῶς, νομίζω, ἡ ἔκθεσις αὕτη ἀναφέρει, ὅτι διὰ τριάκοντα χιλιάδων δραχμῶν δύνανται νὰ παρασκευασθῶσι διὰ φυλακὰς τὰ καταστήματα τοῦ φρουρίου Κεφαλληνίας, τὰ ὁποῖα, ὡς εἶπον πρὸ ὀλίγου, εἶχον ἄλλοτε συγκεντρώσει ἐκεῖ 600 Ἄγγλους στρατιώτας. Γνωρίζω τὸ μέρος τοῦτο, διότι τὸ ἐπεσκέφθην πολλάκις, καὶ νομίζω, ὅτι κατάλληλον εἶναι διὰ φυλακὰς, διότι πανταχόθεν εἶναι βράχος ἀπότομος καὶ ἔξω τοῦ φρουρίου, ἐν τῷ προαστείῳ, ὑπάρχουσι πάντα τὰ καταστήματα καὶ τὰ μέσα, ὅπως στρατωνισθῇ καὶ ἡ δύναμις καὶ οἱ ὑπάλληλοι, διότι ἐκεῖ σώζονται τὰ ἐρείπια τῶν ἀρχαίων μεγάρων τῶν εὐπατριδῶν τῆς Κεφαλληνίας καὶ τῶν Βενετικῶν ἀρχῶν. Ἀλλὰ καὶ ἄλλην τελευταίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ κάμω ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Μοὶ τὴν ὑπαγορεύει, τὸ ὁμολογῶ, ἀληθὴς ὀδύνη. Μεταξὺ τῶν 250 φυλακισμένων ἐν Ἀργοστολίῳ ὑπάρχουσι καὶ οὐκ ὀλίγοι ὑπόδικοι. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, μεθ’ οὗ ἔσχον τὴν τιμὴν νὰ συνομιλήσω διὰ μακρῶν περὶ φυλακῶν, εἶναι ἀνὴρ εὐσυνείδητος καὶ πιστεύω, ὅτι ἡ ἰδέα, ὅτι ἄνθρωποι ἀθῶοι ἴσως, διότι αὐτὴ εἶναι ἡ πρόληψις ἡ νομική, ἄνθρωποι εἰσέτι μὴ συγκαταλεγόμενοι μεταξὺ τῶν φερόντων τὸ στίγμα τῆς καταδίκης, ἡ ἰδέα, λέγω, ὅτι ἄνθρωποι τοιοῦτοι συναγελάζονται μετὰ παντὸς εἴδους κακούργων καὶ ἀποτροπαίων ἀνθρώπων, βεβαίως ἡ ἰδέα αὕτη θὰ πιέζῃ ὀδυνηρῶς τὴν συνείδησιν αὐτοῦ. Ταῦτα κατὰ καθῆκον καὶ κατ’ ἐντολὴν τῶν συμπολιτῶν μου ἀνακοινῶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης.

§3ΡΙΚΑΚΗΣ. Λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω ἀναφοράν, ἀπευθυνομένην πρὸς τὴν Βουλήν, ὀφειλέτου πρὸς τὸ Δημόσιον, καταδιωκομένου διὰ χρέος ἀπὸ τοῦ 1863, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν ἐξ ἐνοικιάσεως δημοσίων προσόδων καθ’ ἣν ἐποχήν, ὡς ἐκ τῶν πολιτικῶν ταραχῶν, δὲν ἠδυνήθη νὰ εἰσπράξῃ οὐδέν· ὑπάρχει ὑποθήκη ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου καὶ καταλογισμὸς κατὰ τῶν φορολογουμένων, ὁ δυστυχὴς δὲ καταδιώκεται διὰ προσωπικῆς κρατήσεως, ἐνῷ ἄγει ἡλικίαν πολὺ ἀνωτέραν τῶν 70 ἐτῶν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, εἰς ὃν θ’ ἀποσταλῇ ἡ ἀναφορά, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει καὶ τὸν νόμον τῆς 31 Μαρτίου 1881 καὶ νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα. Συγχρόνως θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἐὰν ἦναι δυνατόν, νὰ μᾶς δώσῃ πληροφορίας τινὰς καὶ σχετικῶς μὲ τὴν τελευταίαν εἴδησιν, ἡ ὁποία διεβιβάσθη τηλεγραφικῶς περὶ τοῦ νέου φόρου, ὁ ὁποῖος ἀπειλεῖται νὰ ἐπιβληθῇ εἰς τὸν σταφιδόκαρπον ἐν Γαλλίᾳ, διότι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἐγένετο λόγος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τῆς τύχης τοῦ σταφιδοκάρπου, δυστυχῶς μέχρι τοῦδε δὲν ἐπραγματοποιήθη οὐδὲν μέτρον, δυνάμενον νὰ βελτιώσῃ τὴν τύχην αὐτοῦ, ἀλλ’ οὔτε καὶ τὸ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον περὶ τοῦ φόρου τοῦ ἐκ ξηρᾶς σταφίδος οἴνου θὰ ἔχῃ ἐπιῤῥοήν τινα, καθόσον ἐν Ἑλλάδι δὲν κατασκευάζεται τοιοῦτος οἶνος, οὐχ ἧττον, ἐνῷ ἡ ἀγορὰ εὑρίσκεται εἰς τοιαύτην ἀπελπιστικὴν κατάστασιν, ἐπῆλθεν ἡ εἴδησις αὕτη, ἡ ὁποία βεβαίως δὲν δύναται, εἰμὴ ν’ ἀνησυχήσῃ τοὺς σταφιδοκτήμονας καὶ τὸ ἐμπόριον, καθόσον εὑρισκόμεθα εἰς τὰς παραμονὰς νέας ἐσοδείας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ἐὰν ἔχῃ γνῶσιν τούτου, νὰ τὸ ἀναγγείλῃ, ὡς καὶ ἐὰν ἔλαβε μέτρα τινὰ ἡ Κυβέρνησις.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Καὶ κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου τοῦ ἐκ ξηρᾶς σταφίδος, εἶπον, ὅτι εἶχε ληφθῆ εἴδησις ἐκ Παρισίων περὶ ἀποφάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἐπὶ τῶν Τελωνείων τῆς Γαλλίας, ὅπως γένηται πρότασις εἰς τὴν Βουλὴν περὶ αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος τέλους ἐν Γαλλίᾳ ἀπὸ 6 εἰς 20 φράγκα, ἀλλ’ ὅτι ἡ τὰς πληροφορίας ταύτας δοῦσα Πρεσβεία προσέθετεν, ὅτι ἦτο ἐλπίς, ὅτι δὲν θὰ ἔφθανον ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Γερουσία ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου νὰ ψηφίσωσι τὴν πρότασιν ταύτην. Σχετικῶς ὅμως πρὸς ταῦτα, ὀφείλω νὰ εἴπω, εἰς συμπλήρωσιν ὅσων ἄλλοτε ἐξέθηκα πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι τὰ περὶ τῆς Τουρκικῆς σταφίδος διηυκρινίσθησαν ἔκτοτε κάλλιον. Εἷς ἐκ τῶν φόβων, οὓς εἶχον οἱ ἡμέτεροι παραγωγοί, ἦτο μὴ, ἐπελθούσης ἐν Γαλλίᾳ αὐξήσεως εἰς τὰ τέλη τῆς εἰσαγωγῆς, εὑρεθῇ ἡ σταφὶς ἡμῶν ἐν ἥσσονι μοίρᾳ ἄλλης σταφίδος καὶ ἰδίως τῆς Τουρκικῆς, ἥτις εἶναι ἡ μόνη προσομοιάζουσα· ὡς πρὸς τοῦτο εἶναι βέβαιον, ὅτι, ἐὰν σήμερον ἐψηφίζετο τοιοῦτος φόρος ἐν Γαλλίᾳ, μέχρι τοῦ Μαρτίου 1890 ὁ δασμὸς οὗτος θὰ ἐπεβάλλετο εἰς τὴν Ἑλληνικὴν σταφίδα, οὐχὶ δὲ καὶ εἰς τὴν Τουρκικὴν, ἕνεκεν τῆς ὑπαρχούσης μεταξὺ Γαλλίας καὶ Τουρκίας συμβάσεως· ἑπομένως, ἐὰν πρὸ τῆς ἐκπνεύσεως τῆς διορίας τῆς ἰσχύος τῆς συμβάσεως ταύτης ἤθελεν αὐξηθῇ ὁ δασμὸς ἐπὶ τῆς σταφίδος, ὁ δασμὸς οὗτος θὰ ἔπιπτεν ἐπὶ μόνον τῆς Ἑλληνικῆς σταφίδος. Ἠγέρθη δὲ τὸ ζήτημα ἐν Γαλλίᾳ, ἐὰν ἡ Γαλλοτουρκικὴ σύμβασις θὰ ἐξακολουθήσῃ ἰσχύουσα μετὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1890, μὴ καταγγελλομένη, ἢ ἐὰν καὶ ἄνευ καταγγελίας ἡ συνθήκη αὕτη ἐκπνέῃ, ἐλύθη δὲ ὁριστικῶς καὶ ἐπισήμως τὸ ζήτημα τοῦτο διὰ τῆς ἀποφάνσεως τῆς Γαλλίας, στηριζομένης εἰς τὸ γράμμα τῆς συμβάσεως, ὅτι ἡ συνθήκη αὕτη καὶ ἄνευ καταγγελίας ἐκπνέει· ἑπομένως τὸν Μάρτιον τοῦ 1890, ἂν μὴ συναφθῇ νέα σύμβασις μεταξὺ Γαλλίας καὶ Τουρκίας, ἡ Τουρκία θέλει ὑποκύψει εἰς πᾶσαν αὔξησιν δασμοῦ καὶ ἀπὸ τοῦ Μαρτίου τοῦ 1890 ἡ Ἑλλὰς δὲν θὰ διατρέχῃ τὸν κίνδυνον νὰ ἴδῃ τὴν σταφίδα αὐτῆς δασμολογουμένην πλειότερον κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν ἐν Γαλλίᾳ τῆς Τουρκικῆς σταφίδος. Τὸ πρᾶγμα δὲ εἶναι σπουδαῖον, διότι ἡ Τουρκία εἰσάγει σταφίδα πλησιάζουσαν κατὰ τὸ ποσὸν εἰς τὴν ἐξ Ἑλλάδος εἰσαγομένην ἐν Γαλλίᾳ. Ὁ ὑπολειπόμενος ἑπομένως κίνδυνος εἶναι, μὴ ἡ Γαλλία συνάψῃ νέαν σύμβασιν ἀμοιβαιότητος μετὰ τῆς Τουρκίας, παραχωροῦσαν εἰς τὴν Τουρκίαν τὰ πλεονεκτήματα τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Ἔθνους, ἐνῷ ἡ Γαλλικὴ Βουλὴ δὲν ἐπεκύρωσε τοιαύτην σύμβασιν, συνομολογηθεῖσαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἐπιτρέπεται, νὰ ἐκφράσωμεν ὡς πρὸς τοῦτο τὴν ἐλπίδα, ὅτι, ἐὰν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις συνάψῃ τοιαύτην σύμβασιν πρὸς τὴν Τουρκίαν, θὰ συνάψῃ τοιαύτην καὶ πρὸς τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐὰν ἡ Γαλλικὴ Βουλὴ κυρώσῃ τοιαύτην σύμβασιν, συναπτομένην πρὸς τὴν Τουρκίαν, θὰ κυρώσῃ τοιαύτην σύμβασιν καὶ πρὸς τὴν Ἑλλάδα συναπτομένην, ὥστε τοὐλάχιστον κατὰ τοῦτο εἶναι βελτιωμένη ἤδη ἡ θέσις ἡμῶν, ὅτι ἔχομεν τὴν ἐλπίδα, ὅτι δασμὸς τῆς σταφίδος πρόσθετος δὲν θὰ ἐπιβληθῇ πρὸ τοῦ Μαρτίου τοῦ προσεχοῦς ἔτους, ὅτι δὲ ἀπὸ τοῦ Μαρτίου τοῦ προσεχοῦς ἔτους, ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν γίνῃ διὰ τὴν Ἑλληνικὴν σταφίδα, θὰ γίνῃ καὶ διὰ τὴν Τουρκικήν. Πολλάκις ἀπὸ τοῦ βήματος ἔλαβον ἀφορμὴν, ἵνα μνησθῶ τῶν γενομένων μελετῶν περὶ ὀρύξεως διώρυγος θαλασσίας μεταξὺ Λευκάδος καὶ Ἀκαρνανίας, καὶ περὶ κατασκευῆς λιμένος Λευκάδος διὰ τῆς εὐρύνσεως τῆς διώρυγος ταύτης παρὰ τὴν πόλιν. Αἱ μελέται τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἐπερατώθησαν καὶ περιλαμβάνονται ἐν τεύχει μεθ’ ὑπολογισμῶν καὶ σχεδίων, ὁσονούπω δημοσιευομένων. Ἐπὶ τῶν μελετῶν τούτων παρεσκευάσθη νομοσχέδιον, ἐπιβάλλον τέλη εἰς τὸν λιμένα Λευκάδος ὑπὲρ τῆς ὀρύξεως τῆς διώρυγος καὶ τοῦ λιμένος. Ἐπειδὴ δὲ ἡ φορολογία αὕτη, ἐὰν ἐπιβληθῇ, πρέπει νὰ τυγχάνῃ καὶ τῆς συναινέσεως τῶν εἰς οὓς εἰδικῶς ἀφορᾷ, ἐνόμισα πρέπον, καίτοι ἡ ὥρα τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν δὲν ἐπιτρέπει ἤδη τὴν ἐλπίδα τῆς ψηφίσεως τοιούτου μέτρου, νὰ ὑποβάλω τὸ νομοσχέδιον καὶ μετ’ αὐτοῦ πάσας τὰς μελέτας τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, ὅπως, δημοσιευόμενα ταῦτα καὶ ἀνακοινούμενα εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους, προκαλέσωσι παρ’ αὐτοῖς συζήτησιν καὶ ἔκφρασιν γνωμῶν, ἃς ἡ Βουλὴ νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει, ὅτε κατὰ τὴν μέλλουσαν τακτικὴν Σύνοδον θὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως καὶ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου.

§5ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ δημοσιευθῇ ἀπὸ τοῦδε τὸ τεῦχος;

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπὸ τοῦδε, ἵνα περιέλθῃ εἰς γνῶσιν τῶν ἐνδιαφερομένων ἐγκαίρως.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 116).

§8ΦΩΤΗΛΑΣ. Οἱ οἰνοπνευματοποιοὶ ἐν Πάτραις μικρῶν ποσοτήτων ἀποστέλλουσιν ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλὴν, ἀπευθυνομένην καὶ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δι’ ἧς παραπονοῦνται κατὰ τῆς λειτουργίας τοῦ ὑπάρχοντος νόμου καὶ ἀποδεικνύουσι σύστημα ἕτερον φορολογίας τῶν πνευματωδῶν ποτῶν. Ἰσχυρίζονται, ὅτι διὰ τοῦ συστήματος τοῦ ὑπάρχοντος νόμου δὲν δύνανται νὰ συναγωνισθῶσι πρὸς τὰ μεγάλα καταστήματα, καθ’ ὃν τρόπον δὲ ὑποδεικνύουσιν, ἐὰν ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, δὲν θέλουσι ζημιωθῇ· θὰ παρακαλέσω καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει τὴν ἀναφορὰν αὐτὴν καὶ κατὰ τὴν νέαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς νὰ ληφθῇ μέτρον τι.

§9Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀλλὰ νομίζω καλὸν, νὰ τυπωθῇ ἡ ἀναφορὰ αὕτη, ἀφοῦ ἀποδεικνύει τρόπον νομοθεσίας φορολογικῆς.

§10ΦΩΤΗΛΑΣ. Βεβαίως καλὸν εἶναι, νὰ τυπωθῇ. Ἐγὼ δὲν ἀσπάζομαι τὸν προτεινόμενον τρόπον ὁλοσχερῶς.

§11ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δυστυχῶς, καθ’ ἃ ἔμαθον ἐγὼ, καὶ τὰ μεγάλα καταστήματα κινδυνεύουσι νὰ κλείσωσι, διότι ἕνεκα τοῦ ψηφισθέντος νόμου διὰ τὴν Θεσσαλίαν, δι’ οὗ οἱ φορολογούμενοι ἀπαλλάσσονται τῆς φορολογίας ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων, ἐὰν πληρώνωσιν ἓν λεπτὸν προσθέτως φόρον ἐφ’ ἑκάστης ὀκᾶς οἴνου, γίνεται τοιαύτη παραγωγὴ τοῦ κοινῶς λεγομένου οὔζου, ὥστε ἐξάγεται καὶ εἰς δήμους, μὴ ὑπαγομένους εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νόμου αὐτοῦ, καὶ τοιουτοτρόπως διὰ τοῦ λαθρεμπορίου ἐμποδίζεται ἐντελῶς ἡ κατανάλωσις τοῦ οἰνοπνεύματος, τοῦ παραγομένου ὑπὸ τῶν μεγάλων καταστημάτων.

§12ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἡ Κυβέρνησις γνωρίζει, ὅτι ἐν τῇ παραλιακῇ ὁδῷ Πατρῶν ὑπάρχει οἰκία τις ἑτοιμόῤῥοπος, ἀσχημίζουσα τὴν πόλιν καὶ ἀνήκουσα εἰς τὴν οἰκογένειαν Μαγγλιβέρα. Ἡ οἰκογένεια αὕτη διεξήγαγε δικαστικὸν ἀγῶνα ἐπὶ τριακονταετίαν, καὶ μετὰ τοιοῦτον ἀγῶνα κατώρθωσε νὰ ἐπιδικασθῇ ἡ οἰκία αὕτη εἰς τὴν οἰκογένειαν. Μέρος τῆς ἐπιδικασθείσης οἰκίας κατελήφθη ἀπὸ τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπὴν, μέρος ἀπὸ τὸν σιδηρόδρομον Ἀθηνῶν–Πατρῶν, εὑρίσκεται δὲ ἐν τῇ παραλιακῇ ὁδῷ, ἐν τῷ μέσῳ τῆς αἱμασιᾶς μία οἰκία ἑτοιμόῤῥοπος, κατεστραμμένη καὶ ἀσχημίζουσα τὴν πόλιν καὶ μὴ ἐπιτρέπουσα τὴν συγκοινωνίαν· ἡ οἰκογένεια αὕτη βασανίζεται πρὸ τριακονταετίας μὲ τὰ ἀναφυέντα ζητήματα μεταξὺ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, τοῦ Δήμου καὶ τοῦ Δημοσίου. Καλὸν εἶναι, νομίζω, ἡ Κυβέρνησις νὰ ὑποβάλῃ τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, καὶ καλὸν εἶναι νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο, διὰ τὸ ὁποῖον ὅλαι αἱ ἐφημερίδες τῶν Πατρῶν γράφουσι, καὶ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, πρὸ τῶν ὁποίων εὑρίσκεται ἐκκρεμὴς ἡ ὑπόθεσις αὕτη μιᾶς οἰκογενείας καλῆς καὶ ἀρχαίας, πασχούσης, νὰ δώσωσι πέρας εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Καταθέτω δὲ καὶ τὰς ἐφημερίδας αὐτὰς, διὰ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει. Ἐπὶ τέλους ἐπανέρχομαι εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀνεκίνησεν ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κ. Ρικάκης καὶ περὶ τοῦ ὁποίου ἔλαβε τὸν λόγον ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ὅπως ὅλοι γνωρίζομεν, ἡ σταφὶς κινδυνεύει· εἶναι ἀπόθεμα ἐκ τῆς παρελθούσης ἐσοδείας μέχρις 70 ἑκατομμυρίων, ἡ νέα δ’ ἐσοδεία προμηνύεται μεγάλη, ἴση πρὸς τὴν περυσινήν· ὁ φόβος τῆς ἐπιβολῆς δασμοῦ 20 φράγκων ἐν Γαλλίᾳ καθιστᾷ τὴν τύχην τοῦ προϊόντος μᾶλλον ἀπελπιστικὴν, καὶ προβλέπω, ὅτι θὰ ἔχωμεν κρίσιν οἰκονομικὴν ἐν τῷ τόπῳ. Ἐλπίδες περὶ τοῦ, ὅτι αἱ σταφίδες τῆς Ἑλλάδος διὰ τῶν συνομολογηθησομένων συμβάσεων θὰ ἔχωσι τὴν αὐτὴν τύχην, τὴν ὁποίαν θὰ ἔχωσι καὶ αἱ σταφίδες τῆς Τουρκίας, δὲν ἀνακουφίζουν τὸν τόπον. Οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε πᾶσαν πρόνοιαν, ἀλλὰ τὴν παρακαλῶ νὰ συντελέσῃ διὰ πάσης θυσίας, ὅπως γίνωσι συμβάσεις εἴτε μετὰ τῆς Γαλλίας, εἴτε μετ’ ἄλλων Κρατῶν, διότι ἄλλως θὰ ἔχωμεν οἰκονομικὴν κρίσιν ἢ μᾶλλον καταστροφήν.

§13ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὴν ἀναφορὰν τῆς μνημονευθείσης οἰκογενείας, ἡ ὁποία ὑπεβλήθη ὑπὸ τοῦ συναδέλφου, θὰ συστήσω καὶ ἐγώ, καθόσον δὲν ὑπάρχει οὐδὲν ζήτημα ἐκκρεμές. Τὸ ζήτημα τῆς ἰδιοκτησίας εἶναι δικαστικῶς λελυμένον καὶ ἀναμφισβητήτως ἡ κυριότης ἀνήκει εἰς τὴν οἰκογένειαν, εἰς ἣν ὅμως δὲν ἐπιτρέπεται νὰ οἰκοδομήσῃ ἐπὶ τοῦ οἰκοπέδου ἐκείνου, τὸ ὁποῖον θεωρεῖται, ὅτι θέλει χρησιμεύσει πρὸς δημοσίαν ἀνάγκην. Παρακαλῶ λοιπὸν, νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ ἀναφορὰ, ὅπως δοθῇ μία ὁριστικὴ λύσις εἰς τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν.

§14ΣΑΚΚΗΣ. Πιθανὸν αἱ ἐλπίδες τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ πραγματοποιηθῶσι καὶ νὰ ἐπιτευχθῇ ἐμπορικὴ συνθήκη, ἐξασφαλίζουσα τὴν μὴ αὔξησιν τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῆς σταφίδος. Ἀλλὰ καὶ ἄλλοτε μοὶ ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ ἐκφράσω τὸν φόβον, ὅτι ἡ μὴ αὔξησις τῶν εἰσαγωγικῶν τελῶν δὲν δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν κατανάλωσιν τοῦ προϊόντος τούτου ἐν Γαλλίᾳ. Εἶναι γνωστὸν εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τὴν Βουλὴν ἴσως, ὅτι ἄλλοτε ἐπειράθησαν νὰ ἐπιβαρύνωσι διὰ φόρου δημοτικοῦ τὸ προϊὸν τοῦτο ἐν Γαλλίᾳ, ἀλλ’ ὁ δασμὸς οὗτος εὐτυχῶς τότε δὲν ἐπεψηφίσθη ὑπὸ τῶν Γαλλικῶν Βουλῶν, διότι τότε ἐπεκράτουν ὀλιγώτερον αἱ προστατευτικαὶ ἰδέαι ἐν ταῖς οἰνοφόροις τῆς Γαλλίας ἐπαρχίαις. Σήμερον ὅμως, ὅτε τοσοῦτον ἀνεπτύχθησαν ἐκεῖ αἱ προστατευτικαὶ ἰδέαι, ποία συνθήκη δύναται νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν τύχην τῆς σταφίδος ἐν Γαλλίᾳ; Δὲν δύναται νὰ ἐξασφαλισθῇ, κατ’ ἐμὴν γνώμην, ἄλλως, εἰμὴ δι’ ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως, διὰ τοῦ Πρεσβευτοῦ αὐτῆς, παρὰ τοῖς Βουλευταῖς τῶν ἐπαρχιῶν, οἵτινες ἔχουσιν ἄμεσον συμφέρον, ἵνα ἐμποδίσωσι τὴν εἰσαγωγὴν τῆς σταφίδος ἐν Γαλλίᾳ, ὅπως δυνηθῇ οὕτω νὰ μειώσῃ τὸν κατὰ τῆς σταφίδος πόλεμον αὐτῶν, διότι ἄλλως ἔχουσιν ἀπείρους ἄλλους τρόπους νὰ ἐπιβαρύνωσι τὴν σταφίδα, οὓς νὰ μὴ δύνηται ἡ συνθήκη νὰ προλάβῃ. Νομίζω προσέτι, ὅτι ὁ κ. Πρεσβευτὴς ἐν Παρισίοις πρέπει νὰ συνεννοηθῇ μετὰ διαφόρων Ἐμπορικῶν Ἐπιμελητηρίων, μέλη τῶν ὁποίων τυγχάνουσι σχεδὸν ὅλοι οἱ Πρόξενοι τῆς Ἑλλάδος ἐν Γαλλίᾳ, καὶ παραστήσῃ εἰς αὐτὰ, ὅτι οὐδόλως παραβλάπτονται τὰ συμφέροντα τῶν ἐν Γαλλίᾳ ἀμπελοκτημόνων διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς σταφίδος καὶ τῆς κατασκευῆς οἴνου ἐξ αὐτῆς. Τὴν γνώμην ταύτην ἐκφράζων ἐν ὀλίγοις, συνιστῶ καὶ αὖθις εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἵνα ἐργασθῇ δραστηρίως καὶ ταχέως πρὸς σύναψιν συμβάσεων ἐμπορικῶν μετὰ πολλῶν ἄλλων Κρατῶν, εἰς ἃ εἰσάγεται ἡ σταφίς. Πρὸς τούτοις θ’ ἀπευθύνω πρὸς αὐτὸν καὶ τὴν ἑξῆς ἐπερώτησιν. Ἐκ Καλαμῶν ἀγγέλλεται σήμερον εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι τὰ εὐζωνικὰ ἀποσπάσματα, τὰ ἀποσταλέντα ἐκεῖ διὰ τὴν καταδίωξιν τῶν φυγοδίκων, ἀνακαλοῦνται. Ἡ εἴδησις αὕτη ἐτάραξε τὴν πόλιν τῶν Καλαμῶν καί, ὡς ἔμαθον, συνέβησαν καὶ ἐγκλήματα πάλιν. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ μὴ προβῇ εἰς τὴν ἀνάκλησιν ταύτην τῶν ἀποσπασμάτων, διότι ἡ τάξις πάλιν θὰ διασαλευθῇ ἐν Μεσσηνίᾳ.

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι πολῖται Μεσσηνίας παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως δημοσυντηρήτου ἐν Μεσσήνῃ Γυμνασίου.

§16ΣΑΚΚΗΣ. Ὑποστηρίζουν ὅλοι οἱ ἐκ Μεσσηνίας Βουλευταὶ τὴν πρότασιν ταύτην· ἀφοῦ μάλιστα δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, δύναται τὸ νομοσχέδιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν σύστασιν Γυμνασίου ἐν Μεσσήνῃ, νὰ προταχθῇ.

§17ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ νομοσχέδιον τοῦτο οὐδεμίαν ἀντίῤῥησιν θὰ προκαλέσῃ. Ἐὰν ἡ Βουλὴ διακόψῃ τὰς ἐργασίας της, δὲν εἶναι καλὸν νὰ μένῃ ὁ νόμος περὶ συστάσεως Γυμνασίου ἐν Μεσσήνῃ. Ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου τούτου θὰ ἦναι εὐεργέτημα, διότι εἶναι ὁμολογουμένως ἀναγκαιοτάτη ἡ σύστασις τοῦ Γυμνασίου.

§18ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπεθύμουν, νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν περιῆλθεν εἰς γνῶσίν του ἡ ἔκρυθμος κατάστασις, ἡ ὑπάρχουσα ἐν τῷ Δημοτικῷ Σχολείῳ Ἑρμουπόλεως.

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Γινώσκω τὰ πάντα. Διαφιλονεικεῖται τὸ ζήτημα, ἐὰν τὴν προεδρείαν τοῦ Συμβουλίου, ἀποθανόντος τοῦ Προέδρου, ἔμελλε νὰ ἔχῃ ὁ ἔχων τὴν μείζονα ἡλικίαν ἢ τὸν μείζονα ἀριθμὸν ψήφων. Τὸ Ὑπουργεῖον ἔδωσεν ἤδη τὴν λύσιν, ὅτι κατὰ τὸν νόμον, ὡς ἀνέκαθεν ἐφηρμόσθη, ὁ ἔχων τὰς πλείονας ψήφους ἐκεῖνος καὶ προεδρεύει.

§20ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, βεβαίως θὰ ληφθῇ ἓν μέτρον, ἐὰν οἱ Σύμβουλοι ἐκεῖνοι ἐξακολουθήσωσιν ἀπεργοῦντες.

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἔχομεν εἴδησιν, ὅτι ἀπεργοῦσι. Τὸ ζήτημα ἐλύθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες ἥκιστα πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον συμπαθοῦσι, διότι ἐκεῖνοι ἔχουσιν ἐν αὐτῷ δίκαιον.

§22ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐρωτῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν ἔχῃ λόγον τινὰ νὰ μὴ φέρῃ τὰς περὶ ἐπαρχιακῶν καὶ νομαρχιακῶν ὁδῶν πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν πρὸ πολλῶν ἡμερῶν.

§23ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πιστεύσατε, Κύριοι, ὅτι αἱ πληροφορίαι τυποῦνται, ὅπως ἀποτελέσωσι μέρος τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Ἐὰν λάβητε μιᾶς ἢ δύο ἡμερῶν ὑπομονὴν, θὰ ἔχω ὑμᾶς ἐν κατοχῇ τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους ζητεῖτε.

§24ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ αὐταὶ πληροφορίαι ὑπάρχουν διὰ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα χθὲς περὶ τῆς Κωπαΐδος. Λέγετε, ὅτι ἐπεραιώθησαν ἐκεῖ τὰ ἔργα. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἀνέγνων πρὸς τριῶν ἤδη ἐτῶν, ὅτι ἐκεῖ ἐτελέσθη τελετή, ὅτι μάλιστα ἡ Κυβέρνησις ἐπροστάτευσε τὴν τελετὴν ταύτην, διότι ἀπένειμε κατ’ αὐτὴν βραβεῖα εἰς ἐκείνους, οἵτινες διηύθυναν τὰς ἐργασίας τῆς ἀποξηράνσεως. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις θὰ εἶχε τότε ἐπισήμους ἐκθέσεις τῶν ἐν τῷ τόπῳ Ἀρχῶν καὶ τῶν μηχανικῶν, τοὺς ὁποίους ἐπίτηδες ἀπέστειλεν εἰς Κωπαΐδα, ἵνα βεβαιώσωσι τὸ πέρας τῆς ἀποξηράνσεως. Ἀλλ’ ἔκτοτε παρῆλθον τρία ἔτη, κατὰ τὰ ὁποῖα βεβαίως ἡ Κυβέρνησις θὰ ἔλαβε ποικίλας τοιαύτας πληροφορίας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ καταθέσῃ πάσας αὐτὰς τὰς πληροφορίας, διότι ἔχομεν καθῆκον, πρὶν ἢ λήξωσιν αἱ ἐργασίαι τῆς Βουλῆς, νὰ λάβωμεν ἀκριβῆ γνῶσιν τούτου, ὅπως ἐγκαίρως εἴπωμεν καὶ ἡμεῖς τὴν γνώμην μας.

§25ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Χθὲς ἐλέχθη, ὅτι ἐπιθυμεῖτε τὰ ἔγγραφα. Πρὶν λήξῃ ἡ Σύνοδος, ἐλπίζω νὰ καταθέσω αὐτά.

§26ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπονομῆς συντάξεως τῷ Ἀνδρέᾳ Γ. Κουντουριώτῃ. (Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον. Μεθ’ ὃ, παρατεθείσης τῆς κάλπης, γίνεται μυστικὴ διὰ σφαιριδίων ψηφοφορία, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ ἀντιπροέδρου κ. Καΐρη, καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον διὰ ψήφων 79 κατὰ 3, ψηφοφορησάντων ἐν ὅλῳ 82. Ἐξακολούθησις τῆς πρώτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου δημοτικοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν εἰς τὸν δῆμον Κερκύρας εἰσαγομένων ὠνίων καὶ ἐμπορευμάτων.

§28Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διατάξητε νὰ μοὶ δοθοῦν τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν κατέθηκε χθές. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀπαλλοτριώσεως κτημάτων ἐπὶ καταρτισμῷ πεδίων πρὸς στρατιωτικὰς ἀσκήσεις.

§30Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο δέν μοι φαίνεται σαφές. Πότε τὰ πεδία ταῦτα καταλαμβάνονται λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης; Πῶς αὕτη βεβαιοῦται; Διὰ τίνος δικονομίας ἀπαλλοτριοῦνται δαπάνῃ τοῦ Δημοσίου; πότε δὲ δαπάνῃ τῶν δήμων;

§31ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν, ὅπως συμβαίνει ἤδη, δῆμός τις δηλώσῃ τὴν ἐπιθυμίαν, νὰ διαθέσῃ ὑπὲρ τοῦ Κράτους γήπεδον, ὅπως χρησιμεύσῃ εἰς πεδίον στρατιωτικῶν ἀσκήσεων, ἐπιτρέπεται ἐπὶ τῶν οὕτως ἐξαγορασθησομένων ὑπὸ τοῦ δήμου γηπέδων νὰ ἐφαρμοσθῶσιν αἱ διατάξεις περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως.

§32Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν ὁ δῆμος προσφέρῃ γήπεδα εἰς τὸ Κράτος, τῶν ὁποίων αὐτὸς εἶναι ἰδιοκτήτης, εἴτε διὰ δωρεᾶς...

§33ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν εἶπον τοῦτο. Ἴσως δὲν ἐξεφράσθην ἐπαρκῶς. Ὑπάρχει ἐπιθυμία παρά τινι δήμῳ, νὰ διευκολύνῃ τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀποκτήσῃ ἐν τῇ περιφερείᾳ αὐτοῦ πεδίον στρατιωτικῶν ἀσκήσεων, διότι συμφέρον τοῦ δήμου εἶναι τοῦτο. Γήπεδα ἴδια ἐπαρκῆ δὲν ἔχει ὁ δῆμος, ἀλλ’ ἀναγκάζεται νὰ ἐξαγοράσῃ ἰδιωτικὰ, ὅπως παραχωρήσῃ αὐτὰ εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Πρὸς τοῦτο ἐπιτρέπεται, νὰ ἐφαρμοσθῶσι πρὸς ἐξαγορὰν ἐκείνων τῶν γηπέδων ὑπὸ τοῦ δήμου αἱ διατάξεις περὶ ἀπαλλοτριώσεως λόγῳ δημοσίας ἀνάγκης.

§34Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐπιτρέψῃ ἡ Κυβέρνησις. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἁρμοδία νὰ κρίνῃ εἰς ποίας ὡρισμένας περιφερείας τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ ἐπιτρέπει νὰ γίνωνται αἱ ἀσκήσεις, ἀλλ’ ἐν ἐκείναις ταῖς περιφερείαις, ἃς θέλει προσδιορίσει, ὅτι χρησιμεύουσι δι’ ἀσκήσεις τοῦ στρατοῦ, ἀγοράζει τὰ γήπεδα κατὰ τὸν νόμον περὶ ἀπαλλοτριώσεως τῆς ἰδιοκτησίας, ἕνεκα δημοσίας ἀνάγκης. Ἄν δὲ δῆμός τις ἤθελε κρίνει, ὅτι καὶ ἐν τῇ περιφερείᾳ αὐτοῦ δύνανται νὰ γίνωσιν ἀσκήσεις, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ περὶ ἀσκήσεων σχεδίῳ αὐτῆς εἶχε προσδιορίσει τὴν περιφέρειαν τοῦ δήμου αὐτοῦ ὡς χρήσιμον πρὸς ἀσκήσεις, τότε δὲν πρέπει νὰ δεχθῇ τὴν δωρεὰν τοῦ δήμου, διότι εἰσφορὰ τοιαύτη δὲν ἀποτελεῖ νόμιμον ὑποχρέωσιν τοῦ δήμου, οὐδ’ ἐπιβάλλεται αὐτῷ ἐκ τοῦ σκοποῦ τῆς συστάσεώς του νὰ εἰσφέρῃ διὰ τὰς ἀσκήσεις τοῦ στρατοῦ τοῦ Κράτους. Ἄν δὲ ἡ Κυβέρνησις ἡ ἐνεστῶσα ἠκύρωσε πράξεις δήμων, οἵτινες προσέφερον χρήματα δι’ ἀνάγκας τοῦ Ἔθνους, κατὰ πλείονα λόγον δὲν πρέπει νὰ δεχθῇ δωρεὰς δήμων δι’ ἀνάγκας τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους Ἕκαστος δῆμος ἔχει περιουσίαν, ἀλλ’ ἡ περιουσία αὐτοῦ εἶναι περιωρισμένη πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεων, ἃς οἱ δῆμοι ἔχουσι καὶ οὐχὶ τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἔννοια τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, ὅτι ἡ ἀπόκτησις τῶν πεδίων τῶν ἀσκήσεων θεωρεῖται ὡς ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ Δημοσίου γινομένη, καθὸ ἀναγκαία εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ὡς γινομένη ἐπίσης ἐν τῷ συμφέροντι τῶν δήμων, οἵτινες ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως πεδίου ἀσκήσεων στεροῦνται τοῦ ἐναυλισμοῦ στρατιωτῶν ἐντὸς τῶν περιφερειῶν αὐτῶν. Οὕτως ἐν Πάτραις ἔδει νὰ ἑδρεύωσι συντάγματα, καὶ ὅμως οὐδὲ σύνταγμα δύναται νὰ ἑδρεύῃ ἐν αὐταῖς, διότι αἱ Πάτραι δὲν ἔχουσι πεδίον ἀσκήσεων, καὶ δυσκόλως δύνανται νὰ τὸ ἀποκτήσωσιν, ὡς ἐκ τῆς πυκνῆς καλλιεργείας. Συμφέρον τῶν Πατρῶν, ὑπέρτερον ἔτι τοῦ συμφέροντος τοῦ Κράτους, εἶναι ἡ ἀπόκτησις πεδίου ἀσκήσεων, διότι τὸ μὲν Κράτος ἐξαναγκάζεται διὰ τὴν ἔλλειψιν αὐτοῦ ἐν Πάτραις, νὰ τοποθετήσῃ τὸ εἰς τὴν πόλιν ἐκείνην προωρισμένον στράτευμα ἐν πόλει, παρεχούσῃ εἰς αὐτὸ τὸν πρὸς τὰς ἀσκήσεις ἐπιτήδειον χῶρον, αἱ δὲ Πάτραι στεροῦνται ὡς ἐκ τούτου μεγίστης ὠφελείας. Ὅθεν, ὅπως ἐπιτρέπεται εἰς τὸν δῆμον Πατρέων νὰ δαπανᾷ ὑπὲρ ἄλλων ἔργων δημοσίου ὠφελείας, πρέπον εἶναι νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς αὐτὸν καὶ εἰς ἄλλους δήμους, ἐν ὁμοίαις περιστάσεσι διατελοῦντας, νὰ δαπανῶσιν ὑπὲρ ἔργου πρωτίστης μὲν ὠφελείας εἰς τὸν δῆμον, ἀλλὰ ὠφελίμου συνάμα καὶ εἰς τὴν Πολιτείαν. Μὴ ὑπάρχοντος πεδίου ἀσκήσεων ἐν Πάτραις, ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία στενοχωρεῖται, ἀναγκαζομένη νὰ τοποθετήσῃ τὴν εἰς τὰς Πάτρας προωρισμένην δύναμιν ἀλλαχοῦ, αἱ Πάτραι ὅμως βλάπτονται σπουδαίως καὶ ἡ Πολιτεία καθῆκον καὶ συμφέρον ἔχει, νὰ συντελέσῃ εἰς ἀποσόβησιν τῆς βλάβης. Εἶναι ἄρα πρέπον, ἂν αἱ Πάται ᾖναι διατεθειμέναι, ἵνα δαπανήσωσι πρὸς ἀπόκτησιν πεδίου ἀσκήσεων, νὰ ταῖς παρασχεθῇ πρὸς τοῦτο πᾶσα εὐκολία, διοικητική τε καὶ νομοθετική. Συμφέρον καὶ δίκαιον εἶναι, ἵνα ἐπιτραπῇ νομοθετικῶς εἰς τὰς πόλεις, τὰς αἰσθανομένας τὴν προσγενησομένην εἰς αὐτὰς ὠφέλειαν ἐκ τῆς ἀποκτήσεως πεδίου ἀσκήσεων, ἵνα ἀποκτῶσι ταῦτα, ἐφαρμοζομένου τοῦ νόμου περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως. Τὸ ζήτημα παρουσιάσθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ αἰτήσεως τοῦ δήμου Καλαμῶν καὶ παρεσκευάσθη νομοσχέδιον, ἀφορῶν ἀποκλειστικῶς εἰς τὸ αἰτούμενον· ἀλλ’ ἐθεωρήθη, ὅτι αὐτὸ τὸ ζητούμενον ὑπὸ τοῦ δήμου Καλαμῶν καὶ ὅπερ εἶναι πρόθυμος ἡ Κυβέρνησις νὰ παράσχῃ εἰς αὐτὸν, εἰσάγουσα νομοσχέδιον εἰς τὴν Βουλὴν, αὐτὸ τοῦτο ἤθελον ζητήσει καὶ ἄλλοι δῆμοι, περιλαμβάνοντες πόλεις μεγάλας, ἐὰν ἐγίνωσκον, ὅτι θὰ τοῖς παρείχετο· ἐξεδηλώθη μάλιστα καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ἐπιθυμία, ὅπως τὸ νομοσχέδιον λάβῃ γενικωτέραν διατύπωσιν. Ἐπὶ τούτοις κατηρτίσθη τὸ νομοσχέδιον, ὡς προτείνεται, ὑπάγον ὑπὲρ παντὸς δήμου ὡς καὶ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου τὰ πεδία τῶν ἀσκήσεων εἰς τὸν νόμον περὶ ἀναγκαστικῆς ἀπαλλοτριώσεως κτημάτων. Ἐμάθομεν δὲ, ὅτι ἐπὶ τῇ ἀναγγελίᾳ τῆς ὑποβολῆς τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἄλλαι πόλεις διετράνωσαν διαθέσεις, ὅπως ὠφεληθῶσιν ἐκ τῆς νομοθετικῆς ταύτης διατάξεως, ἵνα καταστήσωσιν ἑαυτὰς ἐπιτηδείας πρὸς στάθμευσιν συνταγμάτων ἢ ἄλλων στρατιωτικῶν σωμάτων.

§36ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐννοεῖτε τῇ προηγουμένῃ θελήσει τῶν δήμων;

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Βεβαίως, τῇ θελήσει αὐτῶν.

§38Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅταν πρόκηται νὰ προσδιορισθῶσι τὰ πεδία τῶν ἀσκήσεων, κρατοῦσι βεβαίως κανόνες τινὲς, οἵτινες ὁδηγοῦσι τὴν Κυβέρνησιν εἰς τὸν προσδιορισμὸν αὐτῶν. Ἀπὸ τοὺς κανόνας τούτους ὁδηγουμένη ἡ Κυβέρνησις, προσδιορίζει πεδία ἀσκήσεων ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐκπληροῦσι τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους οἱ κανόνες διαγράφουσι, καὶ οὐχὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν πληροῦσιν αὐτούς. Ὑποθέτω, ὅτι οἱ κανόνες οὗτοι εἶναι πρῶτον ἡ κεντρικότης τῆς περιφερείας, διότι τοῦτο διευκολύνει τὴν εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον σύγκλησιν ὅλων τῶν περιοίκων, τῶν ἀγόντων τὴν πρὸς στράτευσιν ὑποχρέωσιν, οἵτινες καλοῦνται εἰς ἀσκήσεις. Εἶναι δεύτερον τὸ ὑγιεινὸν τῆς χώρας καὶ αἱ ἄλλαι εὐκολίαι, αἵτινες ἀπαιτοῦνται διὰ συντήρησιν τῶν ἀνδρῶν καὶ τῶν κτηνῶν τοῦ στρατοῦ. Ὅταν δὲ οἱ κανόνες οὗτοι ἐκπληρῶνται ἐν ὡρισμένῃ ἐκτάσει, τότε καθῆκον ἔχει ἡ Κυβέρνησις, τὴν ἔκτασιν ταύτην νὰ ἐξαγοράσῃ καὶ τὴν προορίσῃ ὡς πεδίον ἀσκήσεων. Ἂν αἱ Πάτραι πληρῶσι τοὺς ὅρους, οἵτινες πρέπει νὰ ὑπάρχωσι πρὸς προσδιορισμὸν πεδίου ἀσκήσεων, ἡ Κυβέρνησις ἔπρεπε νὰ προσδιορίσῃ ἐν Πάτραις πεδίον ἀσκήσεων, ἀγοράζουσα τὸν ἀναγκαῖον χῶρον. Ἂν δὲ ζητῇ νὰ ὑποχρεώσῃ τὸν δῆμον Πατρῶν, ὅπως ἀγοράσῃ αὐτὸς τὸ ἀναγκαιοῦν πεδίον, ὑποχρεοῖ τὸν δῆμον νὰ προβῇ εἰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι δὲν συγκαταλέγονται εἰς ἐκείνας, αἱ ὁποῖαι ἐπιβάλλονται εἰς τοὺς δήμους ὑπὸ τοῦ νόμου. Βεβαίως ἡ συγκέντρωσις τῶν στρατιωτῶν ἐν Πάτραις θέλει αὐξήσει τὴν κατανάλωσιν τῶν προϊόντων ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν διδάσκει εἰς τοὺς δήμους ἐμπορίαν, οὐδὲ δύναται νὰ καλῇ αὐτοὺς εἰς ἐκτέλεσιν πράξεων, αἵτινες καταλέγονται εἰς τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους.

§39ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀνεξαρτήτως τῶν λόγων, τῶν ἀναπτυχθέντων, ἡ ψήφισις τοῦ νομοσχεδίου θέλει γεννήσει καὶ ἑτέραν δυσκολίαν. Θὰ παρουσιασθῶσι δῆμοι πολλοί, οἱ ὁποῖοι, παρέχοντες πεδίον ἀσκήσεων, εἴτε διότι κέκτηνται ἰδίας γαίας, εἴτε διότι δύνανται νὰ προμηθευθῶσι τοιαύτας, θὰ ζητήσωσιν νὰ ἑδρεύσῃ ἐν αὐτοῖς σύνταγμα ἢ τάγμα. Θὰ εὑρεθῇ οὕτως ἡ Κυβέρνησις ἀπέναντι πολλῶν προτάσεων, μεταξὺ τῶν ὁποίων θὰ ὀφείλῃ νὰ ἐκλέξῃ. Ἂν ὑπῆρχε βεβαιότης, ὅτι θὰ ἐκλέξῃ ἐκείνας ἐκ τῶν προτάσεων, αἵτινες θὰ συμβιβάζωνται καὶ μὲ τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ, τὸ κακὸν δὲν ἤθελεν εἶσθαι μέγα. Ὑπάρχει ὅμως ὑπόνοια, ὅτι ἐνδέχεται ἡ Κυβέρνησις, νὰ μὴ ἐκλέξῃ πάντοτε μεταξὺ τῶν προτάσεων τούτων ἐκείνας, αἵτινες ἐπιβάλλονται ὑπὸ τοῦ στρατιωτικοῦ συμφέροντος. Καὶ ἄλλοι λόγοι θὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν ἐκλογὴν τῶν ἑδρῶν συνταγμάτων καὶ ταγμάτων. Τὸ ζήτημα τοῦτο ἐγείρεται παρ’ ἡμῖν ἴσως πρώτην φοράν, ἠγέρθη ὅμως ἀλλαχοῦ. Πρό τινων μηνῶν ἐν Γαλλίᾳ ἠθέλησαν δύο ἢ τρεῖς δῆμοι νὰ παρέξωσι καὶ πεδία ἀσκήσεων καὶ ἄλλας εὐκολίας, ὅπως ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις καταστήσῃ αὐτοὺς ἕδρας συνταγμάτων καὶ ταγμάτων. Τὸ παράδειγμα τοῦτο ἐγέννησε τὴν αὐτὴν ἐπιθυμίαν καὶ εἰς πολλοὺς ἄλλους δήμους, ἡ δὲ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, προβλέπουσα τὴν πολιτικὴν πίεσιν, ἥτις ἤθελεν ἐπέλθει ἐκ τούτου πρὸς βλάβην τοῦ στρατοῦ, ἠκύρωσε τὰ τοιαῦτα ψηφίσματα τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, ὅπως προλάβῃ τὴν πίεσιν, ἣν δὲν θὰ ἠδύνατο ἴσως πάντοτε ν’ ἀποφύγῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Φοβοῦμαι, μήπως καὶ παρ’ ἡμῖν, ὅπου ἡ πίεσις ἡ πολιτικὴ εἶναι πολὺ ἰσχυροτέρα ἢ ἀλλαχοῦ, ἀναγκασθῇ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ὑποκύψῃ εἰς αὐτήν, πρὸς βλάβην τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Ὅθεν, ἀνεξαρτήτως τῆς βλάβης, ἡ ὁποία δύναται νὰ ἐπέλθῃ εἰς τὰ οἰκονομικὰ συμφέροντα τῶν δήμων, θεωρῶ καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἐπιβλαβὲς τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ὑποβάλλεται.

§40Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐκτὸς τῶν παρατηρήσεων, τὰς ὁποίας κατὰ τῆς ἀρχῆς ταύτης ἐπρόβαλον, καὶ ἂν ἡ ἀρχὴ ἤθελε γίνει ἀποδεκτή, καὶ ἂν ἡ γνώμη, τὴν ὁποίαν τὸ νομοσχέδιον καταδηλοῖ, ἤθελεν ἐπιδοκιμασθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἔπρεπε πάλιν τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ νὰ ᾖναι ἀκριβές, νὰ προσδιορίζῃ ἐν λεπτομερείᾳ τὰ περὶ τῆς παραχωρήσεως, τὰ περὶ τῆς ἀποκτήσεως τῶν γηπέδων ὑπὸ τοῦ δήμου, ἔπρεπε νὰ ἀναγράψῃ τὴν ἀρχὴν, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς δήμους νὰ ἀγοράζωσι κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου περὶ δήμων τὰ γήπεδα, τὰ ἀναγκαιοῦντα εἰς ἀσκήσεις, νὰ προσφέρωσιν αὐτὰ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἂν τοῦτο συμβιβάζηται μὲ τὸ συμφέρον τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας. Οὐχὶ δὲ ἵνα παρενείρεται μόνον ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ὅτι καὶ δαπάνῃ τῶν δήμων δύνανται νὰ ἐξαγορασθῶσι γήπεδα. Ἡ ἀγορὰ γηπέδων δι’ ἀσκήσεις εἶναι νέα ἀνάγκη, τὴν ὁποίαν δημιουργεῖ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο· τὴν ἀνάγκην ταύτην λοιπὸν πρέπει νὰ διατάξῃ εὐκρινῶς, ἵνα μὴ συμβῇ καὶ μὲ αὐτὴν ὅ,τι συμβαίνει ἐπὶ τῶν ἑτοιμοῤῥόπων οἰκοδομῶν.

§41ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐλπίζω, ὅτι εἰς τὴν δευτέραν συζήτησιν ἡ Κυβέρνησις θὰ διευκρινήσῃ τὸ πρᾶγμα.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ προσθήκης εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν τμήματος χαρτογραφικῆς ὑπηρεσίας.

§44ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν θὰ μείνῃ ὅπως ὑπάρχῃ σήμερον, ὑπὸ τὸν τίτλον Γεωμετρικὸν Τμῆμα, καὶ μετὰ τὴν σύστασιν τοῦ τμήματος τούτου ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν;

§45ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ὑπάρχει σήμερον τμῆμα γεωμετρικὸν παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν· σήμερον ἀνήκει ἡ ἐργασία αὕτη εἰς τὸ τμῆμα τῶν κτημάτων, ἀλλ’ ἐργασία συστηματικὴ δὲν διεξάγεται. Σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου εἶναι ὁ καταρτισμὸς ὑπηρεσίας πρὸς σύνταξιν τοῦ κτηματολογίου. Τὸ κτηματολόγιον θὰ περιλαμβάνῃ πᾶσαν τὴν ἰδιωτικὴν καὶ δημοσίαν ἀκίνητον κτῆσιν, ἀλλὰ τὸ κτηματολόγιον τῆς δημοσίας περιουσίας θέλει προσπορίσει εἰς τὸ Δημόσιον ἔσοδον, ἀποχρῶν πρὸς ἀπότισιν πάσης τῆς δαπάνης, ὑπολειπομένου καὶ περισσεύματος σπουδαιοτάτου. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς ὑπηρεσίας ἡ δημοσία περιουσία, ἡ διὰ δηλώσεως διατεθεῖσα, ἀποκρύπτεται κατὰ τὸ τρίτον περίπου· ἑπομένως, ἂν καταστρωθῇ ὁ χάρτης τῆς ἐνυποθήκου εἰς τὸ Δημόσιον περιουσίας ἐπὶ τῇ ἀποτίσει τῶν ἐτησίων δόσεων ἐκ δύο ἑκατομμυρίων περίπου, θέλει ἐπέλθει ἐκ τῆς ἀνελλιποῦς βεβαιώσεως προσαύξησις ἑνὸς ἑκατομμυρίου. Ἀπὸ τοῦδε τὸ Δημόσιον ἐπελήφθη προπαρασκευαστικῶν ἐργασιῶν, καὶ ἀπέστειλεν ἄνδρα εἰδικὸν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἰδίως εἰς Αὐστρίαν, ἵνα μελετήσῃ τὰ τοῦ κτηματολογίου τῆς Βοσνίας καὶ Ἑρζεγοβίνης, ἥτις εἶναι ἡ τελευταῖον διεξαχθεῖσα τοιαύτη ἐργασία καὶ ὑπὸ ὅρους, μᾶλλον προσομοιάζοντας εἰς τοὺς παρ’ ἡμῖν. Ὅ,τι δὲ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ζητοῦμεν, εἶναι ἡ παροχὴ ἀδείας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως εἰς τὸ καταρτιζόμενον γραφεῖον περιλάβῃ καὶ τεχνικοὺς ἄνδρας, μὴ ἀνήκοντας εἰς τὴν δημοσίαν τοῦ Κράτους ὑπηρεσίαν. Ἐλπίζομεν, ὅτι ξένη τις Κυβέρνησις θέλει προθύμως παράσχει εἰς τὴν καταρτισθησομένην παρ’ ἡμῖν ὑπηρεσίαν τὴν συνδρομὴν ἐπιστημόνων καὶ πεπειραμένων ἀξιωματικῶν, ἀναγκαίων, ἵνα θέσωσι τὰς βάσεις τῆς ἐργασίας. Καίτοι κατὰ τὰ κείμενα θὰ ἠδυνάμεθα νὰ μετακαλέσωμεν τοὺς ξένους ἀξιωματικούς, ἄνευ ὅμως τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου δὲν θὰ ἠδυνάμεθα νὰ διορίσωμεν Διευθυντὴν τοῦ τμήματος πολίτην, οὐδὲ νὰ μετακαλέσωμεν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ ἰδιώτας· τἆλλα πάντα, τὰ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἠδυνάμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν καὶ ἄνευ νόμου, περιελήφθησαν ὅμως ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διότι αἱ περὶ προσλήψεως πολίτου καὶ ἀλλοδαπῶν εἰδημόνων διατάξεις δὲν θὰ ἦσαν ἄρτιοι, ἂν μὴ περιελαμβάνοντο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ τὰ περὶ ὀργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας, παρ’ ᾗ θὰ τοποθετηθῶσι.

§46ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἤκουσα καλῶς. Καὶ ἐπειδὴ ἐνδέχεται νὰ μὴ ἀντελήφθην καλῶς τῶν λόγων τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ἐκθέτω αὐτοὺς ὡς ἀντελήφθην, ἵνα δώσω τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν νὰ μὲ διορθώσῃ, ἂν ἔσφαλον. Ὁ Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι, καθ’ ἃς ἔχει πληροφορίας, τὰ κρυπτόμενα κτήματα τοῦ Δημοσίου δύνανται νὰ παραγάγωσι πρόσοδον εἰς τὸ Δημόσιον ἑνὸς ἑκατομμυρίου, ὡς εἰς ἰδιοκτήτην. Δὲν γνωρίζω ποῦ στηρίζει τὰς πληροφορίας ταύτας. Ἡ πληροφορία σας αὐτὴ εἶναι ἡ βάσις ὅλου τοῦ συστήματος τοῦ συλλογισμοῦ σας· διὰ τοῦτο, πρὶν ἢ ἀποδεχθῶμεν τὸν συλλογισμόν, πρέπει νὰ ἔχωμεν βεβαιωμένην τὴν βάσιν αὐτοῦ.

§47ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρὶν ἢ προβῶμεν εἰς τὰς ἐργασίας, ὧν ἀπόῤῥοια ὑπῆρξε καὶ ἡ ὑποβολὴ τοῦ νομοσχεδίου, συνεκροτήσαμεν Ἐπιτροπὴν ἐκ τῶν ἁρμοδιωτέρων, μηχανικῶν, οἰκονομικῶν ὑπαλλήλων, νομομαθῶν καὶ ἄλλων· εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν δὲ ταύτην ἐδόθησαν ὅλαι αἱ πληροφορίαι, ἃς ἡ ἀτελῶς λειτουργοῦσα ὑπηρεσία ἡμῶν ἠδύνατο νὰ προσενέγκῃ. Μία τῶν πληροφοριῶν ἦτο καὶ ἡ ἔκτασις τῶν ἐθνικῶν κτημάτων τῶν δεδηλωμένων, προσέτι δὲ καὶ πᾶν τὸ ἐνδεικνύμενον περὶ τῶν ἀποκρυπτομένων. Αἱ περὶ τούτων ἐνδείξεις δὲν δύνανται νὰ ὦσιν ἀσφαλεῖς· τοσοῦτον δὲ ἀόριστοι εἶναι αἱ περὶ τῶν ἀποκρυπτομένων πληροφορίαι, ὥστε ὁλοσχερῶς ἄχρηστοι ἀπεδείχθησαν πρὸς πᾶσαν τοῦ θέματος διαῤῥύθμισιν. Νόμος, ψηφισθεὶς κατὰ τὸ 1885, κανονίζει τὰ τῶν ἀποκρυπτομένων τούτων γαιῶν διὰ τρόπου λίαν ἀρχετύπου, διότι ἀντὶ βεβαιώσεως τῆς ἐκτάσεως αὐτῶν ἐπιτρέπει τὴν μίσθωσιν τῆς ἐπικαρπίας τῶν ἀποκρυπτομένων. Αἱ μισθώσεις αὗται δὲν ἀπήνεγκον ἀποτελέσματα, πλησιάζοντα κἂν εἰς τὰς προσδοκίας τῶν συντακτῶν τοῦ νόμου· διότι, ἐνῷ τὸ πρῶτον ἔτος κατεκυρώθησαν αἱ μισθώσεις ἀντὶ ἑπτὰ χιλιάδων δραχμῶν, αἱ εἰσπράξεις ὑπῆρξαν τοσούτῳ ὑπέρτεραι, ὥστε τὸ δεύτερον ἔτος ἀνῆλθον αἱ μισθώσεις εἰς ἑβδομήκοντα χιλιάδας δραχμῶν, ἀλλὰ καὶ τοῦτο τὸ ποσὸν πολὺ ὑπολείπεται τῆς πράγματι ὀφειλομένης ἐπικαρπίας ἐπὶ τῇ καλλιεργείᾳ μὴ δηλωθεισῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν, ἢ πλεονασμάτων δηλωθεισῶν ἐθνικῶν γαιῶν καὶ φυτειῶν, διότι ὀλίγοι κατέρχονται εἰς τὸν διαγωνισμὸν, καὶ οὗτοι λίαν ἐπιφυλακτικῶς, ἀναλογιζόμενοι τὰς πολλὰς δυσχερείας τῆς ἐρεύνης πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν εἰς ἀπόδοσιν ἐπικαρπίας ὑποκειμένων γαιῶν καὶ φυτειῶν καὶ τῆς διαδικασίας πρὸς βεβαίωσιν τῆς ἐπικαρπίας ταύτης. Καίτοι τὸ σύστημα τοῦτο εἶναι ἀτελέστατον καὶ ἐπαχθέστατον, ὑποχρεούμεθα ὅμως νὰ τὸ ἀνεχώμεθα, ἕως οὗ ἀντικαταστηθῇ δι’ ἄλλου. Τοῦτο δὲ κυρίως ὑπεχρέωσε τὴν Κυβέρνησιν νὰ μελετήσῃ τὰ πρὸς ἐπανόρθωσιν καταστάσεως, ἧς τὸ ἀρχικῶς πλημμελὲς κατέστησεν ἐκτρωματικὸν ὁ νόμος τοῦ 1885· ἐπείσθημεν δὲ, ὅτι τὴν ῥιζικὴν θεραπείαν ὑπόσχεται μόνον τὸ σύστημα, τὸ πανταχοῦ ἐφαρμοζόμενον, τῆς βεβαιώσεως τῆς ἐκτάσεως καὶ τῆς ἀξίας τῶν κτημάτων, διὰ καταμετρήσεως καὶ ἐκτιμήσεως αὐτῶν. Ἀνεθέσαμεν ἄρα εἰς Ἐπιτροπὰς τὴν ἐξέτασιν τῶν κατὰ τὸν καταρτισμὸν γενικοῦ κτηματολογίου, ἢ τοὐλάχιστον κτηματολογίου τῆς περιουσίας τοῦ Δημοσίου. Εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς ἐκείνας ἐδόθησαν αἱ πληροφορίαι, ὅσας ἠδυνήθημεν νὰ συγκεντρώσωμεν. Τὰς πληροφορίας ταύτας προθύμως θέλομεν προσαγάγει εἰς τὴν Βουλὴν, ἐν αὐταῖς δὲ περιλαμβάνονται καὶ αἱ ζητηθεῖσαι πρὸ ὀλίγου παρὰ τοῦ ἐντίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας. Αἱ πληροφορίαι αὗται οὔτε ἐπαρκεῖς ἐν τῇ λεπτομερείᾳ, οὔτε καθ’ ὅλα ἀσφαλεῖς εἶναι, παρέχουσιν ὅμως ἰδέαν τινὰ γενικὴν τῆς καταστάσεως, ἐξ αὐτῶν δὲ ποριζόμεθα τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὸ τρίτον περίπου τῆς ἐκτάσεως τῶν καλλιεργουμένων ἐθνικῶν γαιῶν ἀποκρύπτεται. Ἐὰν ταύτας δυνηθῶμεν νὰ ἐξακριβώσωμεν διὰ τρόπου, ὁποῖον τὸ νομοσχέδιον ἔχει ὑπ’ ὄψει, τουτέστι διὰ κανονικῆς χωρογραφίας, θέλομεν σπουδαίως ὠφελήσει τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ θέλομεν σπουδαίως ὠφελήσει καὶ τοὺς κατόχους, παρέχοντες εἰς αὐτοὺς βεβαίαν ἰδιοκτησίαν καὶ τὰ ἐκ ταύτης ἀποῤῥέοντα, ἰδίᾳ δὲ τὴν πρὸς καλλιέργειαν καὶ βελτίωσιν αὐτῆς πίστιν.

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἰδιοκτησίαν βεβαίαν πρέπει τῷ ὄντι τὸ Κράτος νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς τοὺς κεκτημένους τοιαύτην, καὶ θέλει ἀναγνωρίσει, ἂν συντελέσῃ εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν γενομένων δηλώσεων, εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν παραχωρητηρίων καὶ εἰς τὴν διανομὴν αὐτῶν εἰς τοὺς δικαιούχους ἄνευ τῶν καταθλίψεων καὶ καταπιέσεων, εἰς τὰς ὁποίας δυστυχῶς ὑποβάλλει νῦν αὐτούς. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται, καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐν οὐ δέοντι ἀνεμίχθησαν τὰ τῆς βεβαίας ἰδιοκτησίας· ὁ νόμος τοῦ 1885, τοῦ ὁποίου ἐμνήσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσήγαγέ τι τὸ καινὸν, διότι πρῶτος αὐτὸς εἰσήγαγε διατάξεις, αἵτινες μέχρι τοῦ χρόνου ἐκείνου δὲν εἶχον εἰσαχθῆ εἰς τὴν νομοθεσίαν, τὴν κανονίζουσαν τὰ τῶν διαθέσεων τῶν ἐθνικῶν γαιῶν. Ἀλλ’ αἱ διατάξεις αὗται, αἱ πρώτην φορὰν εἰσαχθεῖσαι εἰς τὸν νόμον τοῦ 1885, δὲν ἦσαν ἄγνωστοι εἰς τὴν νομοθεσίαν τῆς Ἑλλάδος. Εἶχον εἰσαχθῆ εἰς ἄλλους νόμους, κανονίζοντας ἄλλους κλάδους σχέσεων τῶν πολιτῶν πρὸς τὸ Κράτος. Καὶ ἐν πρώτοις εἶχον εἰσαχθῆ εἰς τὸν νόμον περὶ φόρου ἐπὶ τῶν ζώων, τὸν ἐκδοθέντα κατὰ τὸ 1877, ὑπουργοῦντος τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ Δεληγεώργη. Αὐτὸς, διὰ νὰ ἀπαλλάξῃ τοὺς φορολογουμένους ἀπὸ καταθλίψεις, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο ἐπ’ αὐτῶν διὰ τῶν καταμετρήσεων τῶν ποιμνίων, εἰσήγαγε νόμον, νὰ ἐνοικιάζωνται τὰ ἀδήλωτα ζῶα· οὕτω πολῖται ἐνοικιάζουσι καὶ εἰσπράττουσι τὸν φόρον, πληρόνοντες εἰς τὸ Δημόσιον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελε κατὰ τὴν δημοπρασίαν προσδιορισθῆ. Εἶχεν εἰσαχθῆ τὸ σύστημα τοῦτο εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ οἴνου, ὅπου καὶ ἐκεῖ εἰς δημοπρασίας παρεχωρεῖτο εἰς τοὺς πλειοδοτήσαντας τὸ δικαίωμα νὰ εἰσπράξωσι τὸν φόρον τῶν ἀδηλώτων οἴνων. Τὸν τρόπον τοῦτον τῆς ἐξακριβώσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου εἰσηγάγομεν καὶ ἡμεῖς ἐν τῷ νόμῳ τοῦ 1885, ὄχι πεποιθότες, ὅτι ἤθελε καταλήξει εἰς ἀποτελέσματα εὐχάριστα, ἀλλὰ δοκιμάζοντες ἐπὶ τῆς διαθέσεως τῶν γαιῶν σύστημα, τὸ ὁποῖον ἦτο ὑπὸ δοκιμὴν ἐπὶ τῆς βεβαιώσεως δύο φόρων. Βεβαιῶ ὅμως, ὅτι μετεμελήθην, διότι πανταχοῦ ἤκουσα τόσα παράπονα, ἐγερθέντα κατὰ τῆς ἐνοικιάσεως τῶν ἀποκρυπτομένων ἢ καταπατουμένων τεμαχίων γῆς ὑπὸ τῶν δηλωσάντων ἐθνικὰς γαίας, τόσα παράπονα, ὥστε καὶ ἐγὼ ἠσθάνθην τύψιν συνειδότος, διατὶ νὰ συμπράξω εἰς τὴν ἔκδοσιν τοιούτου νόμου. Τὰ παράπονα ταῦτα δὲν παρεσκευάσθησαν ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ νόμου, ἀλλ’ ἐκ τῶν καταχρήσεων τῶν ἐφαρμοζόντων τὸν νόμον, διότι ὄντως μεγάλαι ἐγένοντο καταχρήσεις κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τῆς διατάξεως αὐτῆς. Οἱ κατὰ τόπους ἰσχύοντες συνεννοήθησαν μετὰ τῶν οἰκονομικῶν Ἀρχῶν, ἀνέλαβον τὸ ἔργον καὶ κατέστησαν ἀληθεῖς μάστιγες κατὰ τῶν δυστυχῶν γεωργῶν. Διὰ τοῦτο ηὐχόμην ἀπὸ τοῦ δευτέρου ἔτους ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου νὰ καταργηθῇ ὁ νόμος οὗτος. Ἀλλὰ ταῦτα πάντα εἰσὶ ξένα, εἰσὶν ἀλλότρια τοῦ προκειμένου. Περὶ ἄλλου τινὸς πρόκειται. Δυνάμεθα νὰ ἐξακριβώσωμεν πρόσοδον τοῦ Δημοσίου ἓν ἑκατομμύριον ἐκ τῶν ἀποκρυπτομένων γαιῶν τοῦ Δημοσίου, διὰ νὰ τολμήσωμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας θέλει ἀπαιτήσει ἡ ἐκτέλεσις τοῦ νομοσχεδίου τούτου; Ἐὰν ὅμως ἡ Κυβέρνησις δὲν μᾶς παράσχῃ τὰς ζητουμένας πληροφορίας, ἵνα καὶ ἡμεῖς πεισθῶμεν, ἐπιμείνῃ δὲ νὰ ψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον, δὲν εἶναι ἀπίθανον καὶ αὐτὸ νὰ παραγάγῃ τὰ ἴδια ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα παρήγαγον τὰ ἄλλα μέτρα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ μέτρον π. χ. τῆς ἀναδιοργανώσεως τῶν φυλακῶν δι’ ὀργανωτοῦ ἔξωθεν μετακληθέντος, τὰ ἀποτελέσματα τὰ ὁποῖα ἐπετεύχθησαν διὰ τῆς ἀναδιοργανώσεως τῆς ὑπηρεσίας τῶν ταχυδρομείων διὰ τοῦ ξένου ὀργανωτοῦ. Τὸ σύστημα εἶναι τὸ αὐτὸ, ζητοῦμεν ἀναδιοργανωτὰς ἔξωθεν, ἵνα ὀργανώσωσι πάντας τοὺς κλάδους τῆς διοικήσεως. Πρέπει νὰ ὀργανωθῇ καὶ ἡ χαρτογραφία. Ἀλλὰ καὶ αὐτῆς ἡ ὀργάνωσις θέλει παράσχει τ’ αὐτὰ ἀποτελέσματα, τὸ δημόσιον ταμεῖον θέλει ὑποβληθῆ εἰς δαπάνας, καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, καθ’ ὅσον μὲν κανονίζει τὴν ὑπηρεσίαν τῶν ἀξιωματικῶν, θέλει παράσχει νέας θέσεις καὶ ἑπομένως νέους βαθμοὺς, καθ’ ὅσον δὲ κανονίζει τὴν ἀνάγκην τῆς μετακλήσεως ἀλλοδαπῶν, θέλει προσθέσει δαπάνας. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐδικαιολόγησεν ἑαυτὸν, προβαλὼν, ὅτι τὴν γνώμην ταύτην ἔχει ἡ Ἐπιτροπὴ, ἡ ὁποία συνεστήθη νὰ ἐξετάσῃ τὰ περὶ τούτου. Ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, ἐὰν ζητῆται τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον νὰ μὴ γενῇ δεκτὸν νὰ εὑρεθῇ ποτε ἡ ἀλήθεια, εἶναι ὁ τρόπος τῆς συστάσεως Ἐπιτροπῶν. Συνεστήσαμεν Ἐπιτροπὴν, ἵνα ὁρίσῃ πόσα θέλει εἰσπράξει τὸ Δημόσιον ἐκ τίνος πόρου; ἐκ τῶν ἐκτάσεων τῆς ἐθνικῆς γῆς, αἵτινες δὲν ἐδηλώθησαν ὑπὸ τῶν πολιτῶν, κατελήφθησαν δὲ ὑπ’ αὐτῶν μετὰ τῶν δηλωθεισῶν καὶ ἀποκρύπτεται, ὅτι αὗται ὑπερβαίνουσι τὴν δηλωθεῖσαν ἔκτασιν; Ἀλλ’ ἵνα ἡ Ἐπιτροπὴ προϋπολογίσῃ πόσα ἐκ τούτου θέλει εἰσπράξει τὸ Δημόσιον, ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ πόσαι εἰσὶν αἱ οὕτω καταπατούμεναι ἐκτάσεις ἐθνικῆς γῆς, ἤτοι ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ αὐτὸ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζητεῖ ἡ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία νὰ ἐξακριβώσῃ, ἐπινοήσασα ὡς μέσον πρὸς ἐξακρίβωσιν τὴν χαρτογραφίαν καὶ τοὺς ἀλλοδαποὺς ἢ ἡμεδαποὺς ὀργανωτὰς αὐτῆς.

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ παράστασις, ὅτι ἐκ τοῦ νομοσχεδίου τούτου θέλει προκύψει αὔξησις δαπάνης διὰ τῆς δημιουργίας νέων θέσεων ἐν τῷ στρατῷ δὲν εἶναι ἀκριβὴς, διότι κατὰ τὸ οἰκεῖον ἄρθρον μόνιμον προσωπικὸν τοῦ τμήματος εἶναι μόνον εἷς τμηματάρχης, ἀνώτερος ἀξιωματικὸς τοῦ μηχανικοῦ, τὸ δὲ λοιπὸν προσωπικὸν ὁρίζεται κατὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ὑπηρεσίας διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος καὶ ἀποτελεῖται ἐξ ἀνωτέρων καὶ κατωτέρων ἀξιωματικῶν, ἀποσπωμένων ἐκ τῶν διαφόρων ὅπλων τοῦ στρατοῦ καὶ ἐκ πολιτικῶν μηχανικῶν, ἐργοδηγῶν καὶ γεωμετρῶν κλπ. ἀποσπωμένων ἐκ τῶν οἰκείων Ὑπουργείων· τουτέστι δὲν δημιουργοῦνται θέσεις· ὅλον τὸ προσωπικὸν, πλὴν τοῦ τμηματάρχου, θὰ κατέχῃ θέσεις δεδημιουργημένας καὶ λειτουργούσας, ἐξ ὧν θ’ ἀποσπᾶται εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην. Ὥστε δὲν πρόκειται περὶ αὐξήσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ, πρόκειται ὅμως περὶ προσλήψεως ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰδημόνων. Ὁ κ. Βουλευτὴς θεωρεῖ, ὅτι οἱ μετακληθέντες ἄλλοτε ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ διὰ τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν καὶ δι’ ἄλλας ὑπηρεσίας δὲν ἀπεδείχθησαν χρήσιμοι· ἡμεῖς ἔχομεν γνώμην διάφορον, ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι εἰς τὴν ταχυδρομικὴν ὑπηρεσίαν προσήνεγκεν ὑπηρεσίας ὁ μετακληθεὶς ξένος ὀργανωτὴς, νομίζομεν δὲ, ὅτι τὰς ὑπηρεσίας ταύτας, αὐτὸ μόνον τὸ ταχυδρομικὸν κατάστημα ὅταν τις σήμερον ἐπισκεφθῇ καὶ ἐνθυμηθῇ, πῶς εἶχον ἄλλοτε τὰ κατ’ αὐτὸ, θέλει ἀναγνωρίσει. Ἐὰν ἦτο δυνατὸν νὰ διεξαγάγωμεν τὴν χαρτογραφικὴν ἐργασίαν διὰ μόνων τῶν ἡμετέρων, βεβαίως ἔπρεπεν εἰς τὴν χρησιμοποίησιν αὐτῶν νὰ περιορισθῶμεν, ἀλλ’ ἰδίως εἰς τοῦτο ὑπῆρξεν ὠφέλιμος ἡ διάσκεψις τῆς συγκληθείσης Ἐπιτροπῆς, ὅτι ἐν ταύτῃ διεσκέφθησαν ἐκ τῶν ἡμετέρων οἱ θεωρούμενοι ὡς ἁρμοδιώτεροι, οὗτοι δὲ ὑπέδειξαν τὴν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ μετάκλησιν οὐ μόνον ὑποδεεστέρου προσωπικοῦ, ἀλλὰ καὶ τοῦ διευθυντοῦ τῆς ὑπηρεσίας. Αἱ προσαχθησόμεναι πληροφορίαι δὲν πρέπει νὰ θεωρηθῶσιν ὡς κατὰ πάντα ἀκριβεῖς, κατὰ προσέγγισιν ὅμως εἶναι ἀκριβεῖς. Δὲν ὑπάρχει κτηματικὴ περιφέρεια, ἐν ᾗ νὰ μὴ κατωρθώθη ἡ ἀπόκρυψις ἐκτάσεων, εἴτε δι’ ἐλλιπῶν δηλώσεων, εἴτε διὰ κατοχῆς ἄνευ δηλώσεως. Ἐὰν δὲ ἡ πρὸς τὰς δεδηλωμένας ἐκτάσεις ἀναλογία τῶν διαφευγουσῶν τὴν ἀπότισιν τῆς ἐτησίας δόσεως ἦναι ἡ παρὰ τῆς ὑπηρεσίας ὑπολογιζομένη, ἡ ἐτησία πρόσοδος τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς ἐξακριβώσεως τῶν ἀποκρυπτομένων ἐκτάσεων καλλιεργουμένων ἐθνικῶν γαιῶν θὰ ὑπερβαίνῃ τὸ ἑκατομμύριον, ἐνῷ ἡ ὑπηρεσία τοῦ πρὸς καταρτισμὸν πλήρους κτηματολογίου δανείου θὰ ἐπάγηται ἐτησίαν καταβολὴν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου πολὺ τῆς προσόδου ὑπολειπομένην. Ὥστε λόγῳ ἐπιβαρύνσεως τοῦ Δημοσίου δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ τὸ νομοσχέδιον ἀποκρουστέον. Ἐὰν δι’ αὐτοῦ συνιστῶντο νέαι θέσεις ἐν τῷ στρατῷ, θὰ ἐνόουν τὴν πρόκλησιν συζητήσεως περὶ τοῦ θέματος ἀπὸ τῆς εἰδικῆς ταύτης ἀπόψεως· ἀλλὰ, ὡς παρετήρησα, δὲν δημιουργοῦνται διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ὑπετέθη, νέαι θέσεις, πλὴν τῆς τοῦ τμηματάρχου, τοὐναντίον πρόκειται νὰ καταληφθῶσι πᾶσαι, πλὴν μιᾶς μόνης, δι’ ἀποσπάσεως ἐκ τῶν ὑπαρχουσῶν θέσεων τῶν δυναμένων νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τὴν εἰδικὴν ταύτην ὑπηρεσίαν.

§50ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀνεξαρτήτως τοῦ ζητήματος τῆς προσόδου, τὴν ὁποίαν τὸ Δημόσιον δύναται νὰ ἔχῃ μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν δημοσίων γαιῶν, ἐγείρεται καὶ ἕτερον ζήτημα. Ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τῶν πρώτων ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου ἠδύνατο νὰ ὑποθέσῃ τις, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει ν’ ἀπασχολήσῃ ἀριθμόν τινα ἀξιωματικῶν ἡμῶν εἰς ἐπωφελῆ τινα ἐργασίαν. Ἐξ ὅσων ὅμως ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἐκ τοῦ περιεχομένου τοῦ ἄρθρου 3 τοῦ νομοσχεδίου βλέπομεν, ὅτι δὲν πρόκειται νὰ σχηματισθῇ καθαρὰ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία. Ἀπ’ ἐναντίας ἡ ὑπηρεσία εἶναι μᾶλλον πολιτική, ὀφείλουσα νὰ ἐκτελεσθῇ ὑπὸ πολιτικῶν μηχανικῶν, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὴν σύνταξιν τοῦ κτηματολογίου. Καὶ ἄλλα Κράτη, ὡς τοιοῦτον δ’ ἐνθυμοῦμαι τὴν Ἱσπανίαν, ἠθέλησαν νά συντάξωσι κτηματολόγιον διὰ τῆς τακτικῆς ὑπηρεσίας, μὲ τὸν σκοπὸν, ὅπως ἀπασχολήσωσι μέρος τῶν παρ’ αὐτοῖς πολυαρίθμων ἀξιωματικῶν. Γνωρίζω δ’ ὅτι ἡ Ἱσπανία ἦλθεν εἰς διαπραγματεύσεις μετὰ διαφόρων Γάλλων μηχανικῶν, ὅπως ἀναλάβωσι τὴν διεύθυνσιν τῆς τοιαύτης ἐργασίας. Τοῦτο ὅμως ἐγέννησεν ἐκεῖ ζήτημα στρατιωτικὸν, τὸ ὁποῖον ἠνάγκασε τὴν Ἱσπανικὴν Κυβέρνησιν, νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἰδέαν ταύτην. Κρίνοντες ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου, ὀφείλομεν νὰ προΐδωμεν, ὅτι ἡ ἐκτέλεσις αὐτοῦ θὰ παρουσιάσῃ δυσκολίαν, διότι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος πρόκειται νὰ διευθύνῃ τὴν ὑπηρεσίαν, ἢ θὰ ἦναι ὁ μηχανικὸς, ὅστις ἀπεστάλη ἐπίτηδες εἰς Βοσνίαν, ἵνα μελετήσῃ τὸ ἐκεῖ τελευταῖον συνταχθὲν κτηματολόγιον, ἢ θὰ ἦναι ἐκεῖνος, ὅστις θέλει κληθῆ ἐξ Εὐρώπης. Οἱ μηχανικοὶ οὗτοι θὰ ἔχωσιν ὑπὸ τὰς διαταγάς των ἀξιωματικοὺς ἀνωτέρους καὶ κατωτέρους. Τοῦτο εἶναι καὶ παράτυπον καὶ ἐναντίον τοῦ στρατιωτικοῦ ὀργανισμοῦ. Ἐὰν ἠθέλομεν νὰ χρησιμοποιήσωμεν ἀριθμόν τινα ἀξιωματικῶν εἰς τὴν πολιτικὴν ὑπηρεσίαν τῆς συντάξεως κτηματολογίου, ὠφείλομεν νὰ πράξωμεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γίνεται πανταχοῦ καὶ πάντοτε, νὰ ἀποσπάσωμεν δηλαδὴ τοὺς ἀξιωματικοὺς τούτους καὶ τοὺς προσαρτήσωμεν εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον εἰς τὸ ὁποῖον θὰ ἀνατεθῇ ἡ σύνταξις τοῦ κτηματολογίου. Πράττομεν δὲ ἄτοπον, θέλοντες ἀντὶ τούτου, νὰ μεταβάλωμεν τὸν χαρακτῆρα τῆς ὑπηρεσίας ταύτης, καὶ ἀπὸ πολιτικῆς νὰ τὴν καταστήσωμεν στρατιωτικήν. Ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπερ εἶναι καὶ τὸ ἁρμοδιώτερον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, δὲν ἐπαρκῇ, ἕνεκα τῆς εἰς αὐτὸ συσσωρεύσεως πολλῶν καὶ ἀνομοίων ὑπηρεσιῶν, δὲν εἶναι τοῦτο λόγος, ὅπως ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τοῦτο ἐργασίαν, ἀνήκουσαν εἰς τοὺς πολιτικοὺς μηχανικούς, καὶ ἀναθέσωμεν αὐτὴν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ἂς μελετήσωμεν σπουδαιότερον τὸ τμῆμα ὁλόκληρον τῶν δημοσίων ἔργων, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνάγεται καὶ τὸ κτηματολόγιον, καὶ ἂς τὸ τελειοποιήσωμεν, ἀναθέτοντες αὐτὸ εἴτε εἰς Γενικὴν Διεύθυνσιν εἴτε καὶ εἰς ἰδιαίτερον Ὑπουργεῖον, ἂς μὴ ζητῶμεν ὅμως ν’ ἀλλοιώσωμεν τὸν χαρακτῆρα τῶν διαφόρων ὑπηρεσιῶν, διότι ἡ τοιαύτη ἀλλοίωσις θέλει βλάψει καὶ αὐτὰς καὶ τὴν ἐν γένει διοίκησιν τοῦ Κράτους. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως, ἀφορώσης τὴν κατασκευήν, σύστασιν καὶ χρῆσιν προεκτάσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου ἐντὸς τῆς πόλεως Ἀθηνῶν.

§52Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶχεν ἐρωτήσει τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐὰν ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 2 τῆς συμβάσεως μεταξὺ τῆς Ἑταιρίας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου καὶ τοῦ κ. Ψύχα σκοπῇ νὰ ἐξαρτήσῃ ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ κ. Ψύχα τὴν διατήρησιν ἢ τὴν κατάργησιν τοῦ παρὰ τὸ Θησεῖον σταθμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς.

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπήντησα χθές, ὅτι ἡ διαφορά, ἡ παρατηρουμένη μεταξὺ τῆς συμβάσεως, τῆς γενομένης πρὸς τὸ Κράτος μετὰ τοῦ κ. Στεφάνου Ψύχα, καὶ τῆς συμβάσεως, τῆς μεταξὺ τοῦ Στεφάνου Ψύχα καὶ τῆς Ἑταιρίας, ἀνάγεται εἰς τοῦτο, ὅτι κατ’ ἀρχὰς προέκειτο ἀναντιῤῥήτως νὰ καταργηθῇ ὁ σταθμός, ὁ παρὰ τὸ Θησεῖον, ὅτε ὅμως τὸ σχέδιον τοῦτο ἦλθεν εἰς συζήτησιν τελευταῖον, ἐπέμεινε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ὁ κ. Ψύχας ἀποδεχθῇ τὴν μὴ κατάργησιν, ἐπιφυλασσομένης εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς προνοίας, νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῆς Ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ὅπως πείσῃ καὶ τὴν Ἑταιρίαν ταύτην νὰ μὴ καταργήσῃ τὸν σταθμόν. Ἐπειδὴ δὲ δὲν ἦτο δυνατὴ ἡ συνεννόησις αὕτη, λόγῳ τοῦ ὅτι ἡ πρὸ μικροῦ τότε συγκληθεῖσα συνέλευσις δὲν ἦτο εὔκολον νὰ συγκληθῇ ἐκ νέου, περιωρίσθημεν εἰς τὴν μετὰ τοῦ κ. Ψύχα συνεννόησιν, ἐπιφυλαττόμενοι νὰ ἐπιζητήσωμεν καὶ τὴν συναίνεσιν τῆς συνελεύσεως τῶν μετόχων τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς.

§54ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν ἄρθρῳ 7ῳ, εἰς τὸ τέλος τῆς αʹ παραγράφου, ὁρίζεται, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις θέλει κανονισθῆ ἀπ’ εὐθείας ὑπὸ τοῦ Δικαστηρίου ἄνευ τῆς μεσολαβήσεως, τῆς ὁριζομένης ὑπὸ τοῦ νόμου Ἐπιτροπῆς. Δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἦναι τακτικὴ ἡ διὰ συμβάσεως κατάργησις διατάξεων νόμου γενικοῦ συμφέροντος. Ἐπίσης παρατηρῶ ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου, ἐν παραγράφῳ 5, ὅτι ὁρίζεται «ὁσάκις τὰ ἔργα τῆς προεκτάσεως διατέμνωσιν οἰκόπεδα ἢ οἰκοδομήν, οὕτως, ὥστε τοῦ ὑπολειπομένου ἢ τῶν ὑπολειπομένων τμημάτων αὐτῶν οὐσιωδῶς μειοῦται ἡ κατ’ ἀναλογίαν τοῦ ὅλου ἀξία, ὁ ἀνάδοχος δικαιοῦται νὰ αἰτήσηται τὴν ἀπαλλοτρίωσιν ὁλοκλήρου τῆς διατεμνομένης οἰκοδομῆς ἢ τοῦ οἰκοπέδου, ἔχων τὴν ἐκλογὴν νὰ καταβάλῃ εἴτε τὴν ὁρισθησομένην ἀποζημίωσιν διὰ τὸ ὅλον κτῆμα, εἴτε τὴν προσδιορισθεῖσαν διὰ τὴν κατάληψιν τοῦ ἀναγκαίου διὰ τὰ ἔργα τμήματος αὐτοῦ». Εἰς τοιαύτας περιστάσεις ἐν γένει πανταχοῦ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς δίδεται οὐχὶ εἰς τὸν ἀνάδοχον, ἀλλ’ εἰς τὸν κύριον τοῦ κτήματος. Ἐνταῦθα, ἐναντίον τῆς γενικῶς παραδεδεγμένης ἀρχῆς, τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς δίδεται εἰς τὸν ἀνάδοχον, δηλ. ὁ ἀνάδοχος εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θέλει ἀποφασίσει ἐὰν τὰ τοιαῦτα ἄχρηστα σχεδὸν τεμάχια θὰ τὰ ἀγοράσῃ αὐτὸς ἢ θὰ τὰ ἀφήσῃ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ὅπως οὗτος τὰ χρησιμοποιήσῃ καθ’ ὃν τρόπον βούλεται. Τίθεται δ’ οὕτως ὁ ἰδιοκτήτης εἰς τὴν ἀνάγκην, ἢ νὰ παραδεχθῇ ἀσύμφορον εἰς αὐτὸν ἐκτίμησιν τοῦ κτήματός του, ἢ νὰ στερηθῇ καὶ τὸ τεμάχιον τοῦτο ἐπὶ ἐξηυτελισμένῃ τιμῇ.

§55ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ πρώτη παρατήρησις τοῦ κ. συναδέλφου δέν μοι φαίνεται, ὅτι ἀπαιτεῖ ἀπάντησιν μακρὰν, διότι οὐ μόνον ψηφιζομένου τοῦ νόμου περὶ κυρώσεως τῆς συμβάσεως ψηφίζεται καὶ ἡ σύμβασις, ἥτις ἀποτελεῖ ἀναπόσπαστον μέρος τοῦ νόμου, ἀλλὰ καὶ διότι πρόκειται περὶ θέματος, ὅπερ ἀκριβῶς ἀφορᾷ εἰς τὰς σχέσεις τοῦ ἰδιώτου πρὸς τὸ Κράτος, τὸ διὰ τῆς Ἑταιρίας προβαῖνον εἰς τὰς ἀποζημιώσεις· ὅταν δὲ ὁ ἰδιοκτήτης συναινῇ διὰ τοιούτου τρόπου ν’ ἀποζημιωθῇ, μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ ἔργον τοῦ νομοθέτου εἶναι εὐκολώτατον. Ἡ σύμβασις δύναται νὰ περιλαμβάνῃ διάταξιν, τροποποιοῦσαν τὸν νόμον, διότι καὶ αὕτη, κυρωθεῖσα, εἶναι νόμος. Ὡς πρὸς τὴν δευτέραν παρατήρησιν, λέγω, ὅτι δὲν πρόκειται ἐνταῦθα τίποτε ἄλλο, παρὰ νὰ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τῶν ἰδιοκτητῶν τὴν εὐκολίαν νὰ ἀπαιτῶσιν ἀπὸ τὴν Ἑταιρίαν ὑπερβολικὰς ἀποζημιώσεις διὰ τὰ ἄχρηστα τεμάχια, ὅταν ἡ Ἑταιρία ἦναι πρόθυμος νὰ ἀγοράσῃ τὸ ὅλον. Πρόκειται περὶ δημοσίας ἀνάγκης καὶ ἀναγνωρίζεται ἡ δημοσία ἀνάγκη, πρόκειται περὶ ἀπαλλοτριώσεως δι’ ἀποζημιώσεως, ὅταν δὲ ἡ ἀποζημίωσις δίδωται καὶ ἀναγνωρίζηται ἐπαρκὴς, ὁ ἰδιοκτήτης οὐδὲν ἔχει νὰ παραπονεθῇ.

§56ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀκριβῶς περὶ τοῦ ἀντιθέτου πρόκειται. Θὰ ἀφήσητε τὸν ἰδιοκτήτην εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ ἐργολάβου. Ἐὰν τὰ μένοντα τεμάχια δύνανται ἐπωφελῶς νὰ χρησιμοποιηθῶσιν, ὁ ἐργολάβος θὰ ἀγοράσῃ αὐτά· ἄλλως, θὰ τὰ ἐγκαταλείψῃ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην. Πρέπει νὰ γίνῃ καὶ ἐνταῦθα ὅ,τι γίνεται πανταχοῦ, ἤτοι τὰ ἄχρηστα τεμάχια, ἅτινα ἀποβαίνουσι τοιαῦτα ἐξ αἰτίας τοῦ ἐργολάβου καὶ τῆς ἐπιχειρήσεως αὐτοῦ, καὶ οὐχὶ ἐξ αἰτίας τοῦ ἰδιοκτήτου, νὰ ὑποχρεῶται ὁ πρῶτος νὰ τὰ ἀγοράσῃ εἰς τὴν τιμὴν τῆς ἐκτιμήσεως, ἐὰν τὸ θελήσῃ ὁ δεύτερος, εἰς τὸν ὁποῖον εἶναι ὀρθὸν νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς.

§57ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ διάταξις αὕτη ἐτέθη οὕτω, ἵνα μὴ γίνηται ὁ ἐργολάβος θῦμα τῆς πλεονεξίας τοῦ ἰδιώτου, διότι ἡ Ἐπιτροπὴ, ἥτις θέλει κανονίσει τὴν ἀποζημίωσιν, θέλει λάβει ὑπ’ ὄψει καὶ τὰ μένοντα ἄχρηστα τεμάχια καὶ θέλει ὁρίσει αὐτὴν μεγαλειτέραν ἀναλόγως.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἔννοια εἶναι αὕτη. Ὅταν τοῦ διατεμνομένου κτήματος τὸ μὴ καταλαμβανόμενον ὑπὸ τῶν ἔργων μέρος ὑφίσταται, ὡς ἐκ τῆς ἀποκοπῆς τοῦ καταλαμβανομένου ὑπὸ τῶν ἔργων τεμαχίου, μείωσιν ἀξίας, ἀποζημιοῦται ὁ ἰδιοκτήτης οὐ μόνον διὰ τὰ καταλαμβανόμενα τεμάχια ἐπὶ τῇ πλήρει αὐτῶν ἀξίᾳ, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ μὴ καταλαμβανόμενα ἐπὶ τῇ μειώσει τῆς ἀξίας αὐτῶν. Ἐὰν ὅμως ἡ ἐπὶ τῇ μειώσει ταύτῃ τῆς ἀξίας ἀποζημίωσις πλησιάζῃ ἢ ἰσοφαρίζῃ πρὸς τὴν ἐπὶ τῇ πλήρει ἀξίᾳ, τοῦτο δὲ συμβαίνει ὅταν, ὡς ὑποθέτει ὁ κ. Βουλευτής, καθίστανται ἄχρηστα εἰς τὸν ἰδιοκτήτην, ὡς ἐκ τῆς διατομῆς, τὰ ὑπολειπόμενα τεμάχια, ἡ διάταξις παρέχει τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἀνάδοχον, ὅπως αἰτήσηται τὴν ἀπαλλοτρίωσιν τοῦ ὅλου κτήματος, γενομένης δὲ δεκτῆς τῆς αἰτήσεώς του, διαθέσῃ τὰ μὴ καταλαμβανόμενα ὑπὸ τῶν ἔργων τεμάχια ὡς ἰδίαν αὐτοῦ περιουσίαν, ἀφοῦ καταβάλῃ τὴν διὰ τὸ ὅλον κτῆμα ἀποζημίωσιν. Ὁ ἰδιοκτήτης οὐδένα διατρέχει κίνδυνον, ὅπως ἀδικηθῇ, διότι ἡ ἀποζημίωσις δίδεται εἴτε διὰ τὴν μείωσιν τῆς ἀξίας τοῦ ὑπολειπομένου εἰς αὐτὸν μέρους τοῦ κτήματος, εἴτε διὰ τὸ ὅλον κτῆμα, μεταβιβαζομένης τῆς κυριότητος αὐτοῦ εἰς τὸν ἀνάδοχον, περὶ δὲ τῆς περιπτώσεως τῆς ἀπαλλοτριώσεως τοῦ ὅλου κτήματος ἀποφασίζει ἐν ἀμφισβητήσει τὸ Δικαστήριον. Ἂν μὴ περιελαμβάνετο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡ διάταξις, ὁ μὲν ἰδιοκτήτης τοῦ κτήματος θὰ ἐτύγχανε πάσης ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων αὐτοῦ προστασίας ἐκ τῆς κειμένης νομοθεσίας, προνοούσης περὶ αὐτῶν, θὰ ἠδικεῖτο ὅμως ὁ ἀνάδοχος, ὑποχρεούμενος ἵνα οὐ μόνον τοῦ καταλαμβανομένου ὑπὸ τῶν ἔργων τεμαχίου καταβάλῃ τὴν ὅλην ἀξίαν, ὅπερ δίκαιον, ἀλλὰ καὶ τῶν μὴ καταλαμβανομένων καταβάλῃ ἐνίοτε εἴτε τὴν ὅλην ἀξίαν, εἴτε τὸ πλεῖστον αὐτῆς. Ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου, ἡ ἐπιτρέπουσα τὴν ἐν ταύτῃ τῇ περιπτώσει πρόκλησιν ὑπὸ τοῦ ἀναδόχου τῆς ἀπαλλοτριώσεως τοῦ ὅλου κτήματος, ἀποκαθιστᾷ τὴν ἰσότητα μεταξὺ τούτου καὶ τοῦ ἰδιοκτήτου.

§59ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, θέλων νὰ ὑποστηρίξῃ τι, τὸ ὁποῖον δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸν ὑποστηρίξεως, κατέφυγεν εἰς τὴν Ἐπιτροπήν, ἡ ὁποία καταργεῖται καὶ ἐνώπιον τῆς ὁποίας ὁ ἰδιοκτήτης, ἀντιπροσωπευόμενος, θὰ ἠδύνατο ἴσως νὰ ὑποστηρίξῃ τὰ δικαιώματά του. Καταργουμένης τῆς Ἐπιτροπῆς, τὸ Δικαστήριον θὰ ἐκτιμήσῃ τὴν πραγματικὴν ἀξίαν τῶν κτημάτων. Τὸ Δικαστήριον δὲ φυσικῶς θὰ ἐκτιμήσῃ τὴν ἀξίαν τῶν οἰκοπέδων κατὰ πῆχυν καὶ οὐχὶ ἐν συνόλῳ. Ὁ δὲ ἀνάδοχος, ἔχων τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς, θέλει λάβει ὁλόκληρον τὸ οἰκόπεδον τότε μόνον, ὅταν εὕρῃ συμφέρουσαν αὐτῷ τὴν κατὰ πῆχυν ἐκτίμησίν του. Δύναμαι, νὰ σᾶς φέρω πολλὰ παραδείγματα συμβάσεων, καθ’ ἃς τὸ δικαίωμα τῆς ἐπιλογῆς ἀφίνεται εἰς τὸν ἰδιοκτήτην καὶ οὐχὶ εἰς τὸν ἐργολάβον. Τοῦτο δὲ εἶναι τοσούτῳ μᾶλλον δίκαιον καὶ ὀρθὸν ἐνταῦθα, καθ’ ὅσον ὁ ἐργολάβος ἔχει ἑτέραν ἐπιλογὴν, ἡ ὁποία τὸν ἐξασφαλίζει κατὰ παντὸς κινδύνου, διὰ τοῦ δικαιώματος νὰ μὴ δαπανήσῃ πλέον τοῦ 1,100,000 δι’ ὅλας τὰς ἀποζημιώσεις τῶν γηπέδων.

§60Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μοὶ φαίνεται, ὅτι δι’ ὧν ἀπήντησεν ἐξήρτησε τὴν διατήρησιν ἢ μὴ διατήρησιν τοῦ παρὰ τὸ Θησεῖον σταθμοῦ ἐκ τῆς συνεννοήσεως μετὰ τῆς Ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς. Ἀλλ’ ὁ προσδιορισμὸς τῶν σταθμῶν, ἀνήκει εἰς τὴν Διοίκησιν, καὶ γίνεται μὲν μετὰ συνεννόησιν μετὰ τῆς Ἑταιρίας, ἐνδιαφέρει ὅμως πρὸ πάντων τὰ συμφέροντα τῆς Διοικήσεως. Ἡ θέσις τῶν σταθμῶν δὲν πρέπει νὰ προσδιορίζηται μονίμως μόνον χάριν τῶν ἀναγκῶν τῆς συγκοινωνίας, ἀλλὰ καὶ ἵνα μὴ ἡ ἐκκρεμότης τοῦ προσδιορισμοῦ τῆς θέσεως τοῦ σταθμοῦ παρέχῃ στάδιον χρηματιστικῶν κερδοσκοπιῶν, διότι ὁ προσδιορισμὸς τῶν θέσεων τοῦ σταθμοῦ δὲν ἐπηρεάζει μόνον τὰς σχέσεις τῆς συγκοινωνίας, ἀλλὰ καὶ σχέσεις ἐμπορικὰς καὶ σχέσεις βιομηχανικὰς, καὶ δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς μέσον χρηματισμοῦ. Διὰ τοῦτο ὁ κ. Ὑπουργὸς ὀφείλει νὰ μὴ ἀφήσῃ ἐκκρεμὲς τὸ ζήτημα, ἐξαρτώμενον ἐκ τῆς θελήσεως τῆς Ἑταιρίας.

§61ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅπως ἔχει ἡ συγγραφή, ἀποδεικνύει, ὅτι ἐπεστήθη ἡ προσοχὴ ἐπὶ τούτου καὶ ἐβεβαιώθη ἡ διατήρησις τοῦ σταθμοῦ, διότι λέγει ἡ συγγραφὴ ἐν ἄρθρῳ 1ῳ, στίχ. 8: «καὶ μετὰ τὴν κατασκευὴν τῆς προεκτάσεως ὁ ὑπάρχων παρὰ τὸ Θησεῖον σταθμὸς διατηρεῖται ἐν ἐνεργείᾳ ὡς πρὸς τὰ ἐμπορεύματα καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἐπιβάτας. Ἡ μόνη δυσκολία, ἣν θέλει ἔχει ἡ Ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς πρὸς διατήρησιν τοῦ σταθμοῦ, εἶναι ἡ τῆς δαπάνης τοῦ προσωπικοῦ· διότι ἄλλη δαπάνη ἀπαιτεῖται ἐὰν ὑπάρξῃ σταθμὸς, καὶ ἄλλη ἂν ὑπάρξῃ ἁπλῆ στάσις. Ἔχω πεποίθησιν, ἐξ ὅσων ἀντελήφθην, συζητῶν μετὰ τοῦ Προέδρου τῆς Ἑταιρίας, ὅτι δὲν εἶναι ἀδύνατος ἡ συνεννόησις μετ’ αὐτῆς, ὅπως διατηρηθῇ ὁ σταθμὸς, καὶ οὐδεμίαν ἔχω δυσκολίαν νὰ εἴπω, ὅτι δὲν θέλω προβῆ εἰς τὴν κύρωσιν τοῦ νόμου, ἂν προηγουμένως δὲν λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§62ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν τὸ λεχθὲν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅτι ἡ συγκατάθεσις τῆς Ἑταιρίας ἀπαιτεῖται. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει δικαίωμα νὰ μὴ ἐπιτρέψῃ τὴν κατάργησιν τοῦ σταθμοῦ.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Τὸ περιλαμβάνομεν ἐν τῷ νόμῳ.

§64ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν μετὰ τὴν λέξιν «Ἀθηνῶν» τὰ ἑξῆς: «ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς διατηρήσεως τοῦ παρὰ τὸ Θησεῖον σταθμοῦ καὶ διὰ τοὺς ἐπιβάτας».

§65ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὡς πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας δὲν θέλετε νὰ παράσχητε τὰ αὐτὰ δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἔχει ὁ ἀνάδοχος;

§66ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἂν φέρωμεν τροποποίησιν, πιθανὸν νὰ μὴ γίνῃ δεκτὴ ὑπὸ τῶν συμβληθησομένων μεθ’ ἡμῶν.

§67ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοιαύτη ἀρχὴ, ὅτι δὲν δύναται σύμβασις νὰ τροποποιηθῇ, ἐπροτάθη καὶ ἄλλοτε· ἀλλὰ δὲν εἶναι ὀρθή· καὶ ἂν ἐξετάσητε τὴν νομολογίαν, θέλετε ἰδεῖ πολλὰς συμβάσεις τροποποιηθείσας.

§68ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τῇ συναινέσει πάντοτε καὶ τοῦ ἑτέρου συμβαλλομένου.

§69ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν νομίζω, ὅτι δύνασθε ν’ ἀποκλείσητε τὸ Κοινοβούλιον νὰ φέρῃ οἱανδήποτε τροποποίησιν, τὴν ὁποίαν εἶναι ἐλεύθερος νὰ δεχθῇ ὁ ἕτερος συμβαλλόμενος ἢ ὄχι.

§70ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ πᾶν δύναται τὸ Κοινοβούλιον νὰ τροποποιήσῃ· ἀλλὰ γεννῶνται ἐκ τούτου ὑποχρεώσεις, αἵτινες δὲν φέρουσι πάντοτε αἴσιον ὑπὲρ τοῦ ἔργου ἀποτέλεσμα.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον, ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀκολούθως γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου, τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν μεταξὺ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πατρῶν καὶ τοῦ ἐργολάβου Μανιάκ.

§73ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχεν εἰσαγάγει νομοσχέδιον, δι’ οὗ ἐζήτει, ὅπως ἡ Βουλὴ ἐπικυρώσῃ τὴν συμπληρωματικὴν σύμβασιν μεταξὺ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πατρῶν καὶ τοῦ ἐργολάβου Μανιάκ. Γενομένων ἀντιῤῥήσεων, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ἡ μεσολάβησις τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας δὲν εἶναι ἀπαραίτητος, καθόσον ἡ σύμβασις ἠδύνατο νὰ ἐκτελεσθῇ καὶ ἄνευ νόμου, ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπείσθη εἰς τὴν ὀρθότητα τῶν ἀντιῤῥήσεων αὐτῶν, ἀλλὰ μόνον ἐν μέρει, ἐφ’ ᾧ καὶ πάλιν εἰσήχθη τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Ἐξακολουθῶ νὰ νομίζω, ὅτι ἡ μεσολάβησις τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι ἀναγκαία, διότι ἡ συμπληρωτικὴ σύμβασις ἀναφέρεται εἰς τὴν ἀρχικὴν τοῦ 1879, τῆς ὁποίας τηροῦνται ἐν ἰσχύϊ πάντες οἱ ὅροι, ὅσοι ῥητῶς δὲν τροποποιοῦνται.

§74Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἂν δὲν ἐγίνετο νόμος, δὲν ἠδύνατο ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ ἐλαττώσῃ τὰ εἰσοδήματα.

§75ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ σύμβασις. (Ἀναγινώσκει)... Διὰ τοῦτο ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν πρέπει ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία νὰ κυρώσῃ τὴν σύμβασιν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον νομίζω, ὅτι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἔλαβον χώραν πολλαὶ ἀσχημίαι, ἐπιβάλλεται δ’ ἡμῖν, νὰ μὴ κλείσωμεν τὴν πρὸς ἔλεγχον θύραν. Ἀπορεῖ τις ἀληθῶς, πῶς ἐτόλμησε Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ ν’ ἀνατρέψῃ τὴν ἀρχικὴν σύμβασιν, παρὰ τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 23, καὶ πῶς εὑρέθη Κυβέρνησις, μὴ δυσκολευθεῖσα νὰ ἐγκρίνῃ τὴν τολμηρὰν πρᾶξιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ἥτις ἐδιπλασίασε σχεδὸν ὑπὲρ τοῦ Μανιὰκ τὸ ἀρχικὸν ποσὸν τῶν 4,923,000 δραχμῶν, ἀντὶ τῶν ὁποίων εἶχεν ἀναλάβει οὗτος κατ’ ἀποκοπὴν τὴν συντέλεσιν τοῦ λιμένος Πατρῶν. Πρέπει νὰ μείνῃ ἀκέραιον καὶ πλῆρες τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Νομοθετικὴν Ἐξουσίαν νὰ ἐλέγξῃ ἐν καιρῷ τὴν ἐνέργειαν τῆς Ἐκτελεστικῆς. Κατὰ τὴν προηγουμένην σύμβασιν ὁ Μανιὰκ εἶχεν ἀναλάβει, ὡς εἶπον, νὰ φέρῃ εἰς πέρας τὸ ἔργον τοῦ λιμένος ἀντὶ δραχμῶν 4,923,000, διὰ τοῦ ἄρθρου δὲ 23 αὐτῆς ὡρίσθη, ὅτι ὅλα τὰ τυχηρὰ, μέχρι καὶ αὐτῶν τῶν ἐκ θεομηνίας, εἶναι εἰς βάρος τοῦ ἐργολάβου, μὴ ἐπηρεαζομένου ἐξ οὐδενὸς λόγου καὶ ἐξ οὐδεμιᾶς ἀφορμῆς τοῦ κύρους τῶν συμφωνιῶν. Ἡ πρώτη σύμβασις ἐγένετο τῇ 23 Αὐγούστου 1879. Μετά τινα χρόνον ἐνεκρίθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἐκυρώθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ὁ Μανιὰκ, ἀφοῦ εἰργάσθη ἐπὶ μικρὸν χρονικὸν διάστημα καὶ ἔλαβε τρία περίπου ἑκατομμύρια δραχμῶν, διέκοψεν αἴφνης τὰς ἐργασίας. Τίς ὁ λόγος τῆς διακοπῆς; Εὗρε, λέγει, τὸ ἔδαφος ὑφιστάμενον καθιζήσεις τοσοῦτον σπουδαίας, ὥστε τῷ ἦτο ἀδύνατον νὰ προχωρήσῃ. Ἡ Ἐπιτροπὴ τότε, ἀντὶ νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν της, κηρύττουσα αὐτὸν ἔκπτωτον, παρεβίασε ἐξ ἐναντίας αὐτὸ, προβᾶσα εἰς ὑπόπτους διαπραγματεύσεις.

§76Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἐγὼ, ὡς μέλος τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, ἐπρότεινα νὰ κηρυχθῇ ἔκπτωτος, τὸ Ὑπουργεῖον ὅμως Κουμουνδούρου, Ὑπουργοῦ ὄντος τοῦ Παπαμιχαλοπούλου, δὲν ἐνέκρινε τοῦτο· καὶ ἔπραξε καλῶς, ὡς καὶ ἐγὼ ἐπείσθην κατόπιν.

§77ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐκηρύχθη λοιπὸν ἔκπτωτος ὁ Μανιὰκ, καὶ ἐπὶ πολλὰ ἔτη εἶχε τὸ στάδιον ἐλεύθερον εἰς παντὸς εἴδους ῥυπαρὰς καὶ ἀθεμίτους ἐνεργείας, ἀποτέλεσμα τῶν ὁποίων ὑπῆρξε, ν’ ἀνατραπῇ ἐπὶ τέλους ἡ μὴ ὑποκειμένη εἰς νόμιμόν τινα προσβολὴν ἀρχικὴ σύμβασις. Κατὰ τὸ ἔτος 1885, νομίζω, ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐπήνεγκε τὸ πρῶτον ῥῆγμα κατὰ τῆς νομικῶς ἀπορθήτου συμβάσεως, τῇ συνδρομῇ δύο μόνον μελῶν τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, τῶν λοιπῶν διαφωνησάντων.

§78Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἐμοῦ καὶ τοῦ Νομάρχου καὶ τοῦ Ἀλεξοπούλου.

§79ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον ὑμῶν καὶ τοῦ Νομάρχου. Ὁ Ἀλεξόπουλος ἐμειοψήφισε καὶ οἱ Ἀντωνόπουλος καὶ Δημητρόπουλος ἀπέσχον τῆς ψηφοφορίας.

§80ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Δὲν εἶναι ἀκριβῆ αὐτά.

§81ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀκριβέστατα, καὶ σᾶς τὸ ἀποδεικνύω ἀμέσως. Ἀκούσατε. (Ἀναγινώσκει).

§82Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Νὰ προσαχθῶσι τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§83ΚΟΥΜΑΝΙΩΤΗΣ. Ν’ ἀναβληθῇ ἡ ὑπόθεσις, ἵνα κατατεθῶσιν ὅλα τὰ ἔγγραφα.

§84ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὰ ἔγγραφα κατετέθησαν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον· ἔμειναν ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ἐν τῷ Γραφείῳ τῆς Βουλῆς καὶ οὐδεὶς τὰ ἤγγισε.

§85Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἀναγινώσκετε παραρτήματα ἐφημερίδων, κύριε Παπαγιαννακόπουλε· αὐτὰ εἶναι λίβελλοι.

§86ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μή με διακόπτετε. Ἡ ἰδική σας γνώμη εἶναι, ὅτι καλῶς ἐπράξατε. Ἡ ἰδική μου εἶναι, ὅτι ἐπράξατε πολὺ κακῶς. Πλὴν δὲν θέλω νὰ προδικάσω, διὰ τοῦτο δὲ ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία πρέπει νὰ μὴ ἀποκλείσῃ τὸν ἔλεγχον διὰ περιττῆς κυρώσεως τῆς συμπληρωτικῆς συμβάσεως. Ἐπανέρχομαι τώρα εἰς τὸ σημεῖον, ὅπου ἤμην ὅτε μὲ διεκόψατε. Ἐπηνέχθη τὸ πρῶτον ῥῆγμα κατὰ τῆς συμβάσεως ἐν ἔτει 1885, ἀπεφασίσθη δηλαδὴ νὰ κατασκευασθῇ μέρος τοῦ κυματοθραύστου πρὸς δοκιμὴν, διὰ νὰ ἐξακριβωθῇ, ἂν καὶ κατὰ πόσον ὁ Μανιὰκ εἶχε δίκαιον εἰς τοὺς ἰσχυρισμούς του. Τὸ πείραμα ἐγένετο, καὶ μετὰ τὴν τέλεσιν αὐτοῦ εὑρέθη, ὅτι ἡ περάτωσις τοῦ ἔργου εἶναι καὶ δυνατὴ καὶ εὔκολος, διότι τὰ πρὸς δοκιμὴν 100 μέτρα ἐγένοντο ἐν διαστήματι ὀλίγου χρόνου. Ἐξακριβωθέντος λοιπὸν, ὅτι τὸ ἔργον ἠδύνατο νὰ γίνῃ καὶ δὲν ἦτο ἀδύνατος ἡ περαίωσις αὐτοῦ, ὅπως ἰσχυρίζετο τὸ πρῶτον ὁ ἐργολάβος, δὲν ἦτο πλέον ἐπιτετραμμένον νὰ γίνεται σκέψις περὶ τροποποιήσεως τῆς πρώτης συμβάσεως. Καὶ ὅμως διὰ τῆς νέας δίδονται εἰς τὸν Μανιὰκ κατὰ προσθήκην 2 σχεδὸν ἑκατομμύρια δραχμῶν, οὕτω δὲ κατέστη ῥάκος πλέον ἡ πρώτη, διότι, πλὴν τῆς εἰς μετρητὰ αὐξήσεως τοῦ ἀρχικοῦ ποσοῦ, ἀπαλλάσσεται καὶ τῆς ὑποχρεώσεως νὰ κατασκευάσῃ 70 μέτρα κυματοθραύστου πρὸς τὸ μεσημβρινὸν μέρος, ἡ ἀξία δὲ αὐτοῦ μετὰ τῶν μετρητῶν ἀνέρχεται εἰς δύο, ὡς εἶπον, ἑκατομμύρια.

§87ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Εἰς τὸ 1,800,000 συμπεριλαμβάνονται καὶ 180 πρόσθετα μέτρα πρὸς τὸ βόρειον μέρος, ἀφίνονται δὲ ἀπὸ τὸ νότιον 75 μόνον.

§88ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφίνονται 70, τῶν ὁποίων ἡ ἀξία εἶναι κατ’ ἐλάχιστον ὅρον 400,000 δραχμῶν. Τώρα σεῖς λέγετε, ὅτι προστίθενται εἰς τὸ βόρειον μέρος 180 μέτρα, ἀλλὰ λησμονεῖτε, ὅτι ταῦτα πληρόνονται ἰδιαιτέρως.

§89ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἀπατᾶσθε.

§90ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀπατῶμαι διόλου, διότι διὰ τὰ πρόσθετα 180 μέτρα καί τινα ἄλλα ἔργα δίδεται 1,124,000 περιπλέον. Καθ’ ὑπόδειξιν τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς κ. Κελενὲκ δίδεται εἰς τὸν ἐργολάβον τὸ δικαίωμα νὰ κατασκευάσῃ πρόσθετα ἔργα, μεταξὺ τῶν ὁποίων εἶναι καὶ ἐκεῖνο, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ κ. Κανακάρης, ἀντὶ ἑνὸς ἑτέρου ἑκατομμυρίου καὶ 125 χιλιάδων δραχμῶν, οὕτως, ὥστε τὸ ἀρχικὸν ποσὸν τῶν 4,923,000 ἀνεβιβάσθη εἰς 8,063,000! Τώρα ἐγείρονται πλεῖσται ὅσαι ἀπορίαι, ὧν κυριώτεραι εἶναι αὗται: Πῶς ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ ἔκαμε καὶ διατὶ ἡ Κυβέρνησις ἐνέκρινε τὴν προσθήκην τῶν 2,000,000 δρ. καὶ πῶς ἐδόθη τὸ δικαίωμα εἰς τὸν ἐργολάβον νὰ κατασκευάσῃ πρόσθετα ἔργα ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ 125 χιλιάδων δραχμῶν ἄνευ δημοσίου συναγωνισμοῦ; Καὶ ἐνῷ τοιαῦτα ἀνεξήγητα πράγματα ἔχετε ἐνώπιόν σας, καλεῖσθε οὐχ ἧττον νὰ τὰ κυρώσητε διὰ τῆς ψήφου σας! Ἡ πρώτη σύμβασις, ὡς εἶπον, ὥριζεν ὡς ὁλικὸν τίμημα τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος 4,900,000 δραχμῶν, καὶ ὅμως εὑρέθησαν πολλοὶ, οἵτινες ἐθεώρησαν καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ ὑπέρογκον καὶ εἶπον καὶ ἐδημοσίευσαν, ὅτι κρύφιαι καὶ ἀθέμιτοι συνεννοήσεις ἐγένοντο μεταξὺ προσώπων τινῶν καὶ ὅτι πολλοὶ ὠφελήθησαν ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Λιμενικοῦ ταμείου. Ὁ κ. Κανακάρης, ὢν τότε Δήμαρχος Πατρῶν, ἦτο ὑπὲρ τῆς συμβάσεως.

§91ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ἀπεδείχθη, ὅτι εἶχον δίκαιον.

§92ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖτε τὴν πρώτην.

§93ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Θὰ σᾶς ἀποδείξω καὶ διὰ τὴν δευτέραν.

§94ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐῤῥήθησαν λοιπὸν καὶ ἐγράφησαν πολλὰ τότε κατὰ τοῦ κ. Κανακάρη, ἰδοὺ δέ τινα ἐξ αὐτῶν. (Ἀναγινώσκει).

§95ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Ποῖος τὰ ἔγραφεν αὐτά;

§96ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ ἔγραφεν ἡ «Ὥρα», ἤτοι ὁ κ. Τρικούπης, ὅστις ἦτο ἀντιπολιτευόμενος τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ ὅστις δὲν τὸ ἀρνεῖται βεβαίως. Προκειμένου μόνον περὶ 4,900,000 δραχμῶν, ἐγένετο τόσος θόρυβος καὶ ἐλέχθη, ὅτι παρίστατο ἀνάγκη νὰ ὀνομασθῇ ἐξεταστικὴ τῶν πραγμάτων Ἐπιτροπή, ὅπως φέρῃ εἰς φῶς ὅλας τὰς ἀθεμιτουργίας, ὅλας τὰς μυστηριώδεις διαπραγματεύσεις, αἱ ὁποῖαι ὄχι μόνον ἐζημίωσαν ὑλικῶς τὸ Δημοτικὸν ταμεῖον Πατρῶν, ἀλλ’ ἐξέθεσαν καὶ τὴν ὑπόληψιν τὴν ἐθνικὴν εἰς τὴν Εὐρώπην ὁλόκληρον, καθόσον οἱ ἐργολάβοι διέδιδον καὶ ἐξεμυστηρεύοντο τὰ ἐν Πάτραις ὄργια, ὡς πρωτουργὸς τῶν ὁποίων ἐθεωρεῖτο ὁ κ. Κανακάρης. Ἤδη ὅμως, ὅτε πρόκειται ὄχι περὶ 4,900,000 δραχμῶν, ἀλλὰ περὶ 8 ἑκατομμυρίων καὶ ἐπέκεινα, δὲν φρονεῖτε, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιφυλαχθῶμεν, ὅπως ἐξελέγξωμεν τὰ τελεσθέντα; Δὲν νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ μείνῃ ἡ εὐθύνη ἀκεραία διὰ τὴν ἔκδοσιν ἔργου προσθέτου ἄνευ δημοσίου συναγωνισμοῦ; Αὐτά, Κύριοι, ἐκ πρώτης ὄψεως φαίνονται ἀπίστευτα, καὶ ὅμως εἶναι γεγονότα. Ἔργον 1,200,000 δραχμῶν δίδουσιν ἄνευ οὐδενὸς συναγωνισμοῦ! Αὐτοὶ εἶναι, οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἐν πεποιθήσει φρονῶ, ὅτι ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία δὲν πρέπει ν’ ἀναμιχθῇ εἰς τὴν ὑπόθεσιν καθ’ ὁλοκληρίαν. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ συμπληρωτικὴ σύμβασις, ἡ συνομολογηθεῖσα μεταξὺ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ Μανιὰκ καὶ κυρωθεῖσα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ἔχει πληρεστάτην ἰσχὺν, πρέπει δὲ ὁ ἐργολάβος νὰ ἐξακολουθήσῃ ἐργαζόμενος μέχρι περαιώσεως τοῦ ἔργου, δὲν εἶναι δὲ ἀνάγκη τῆς μεσολαβήσεως τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Ἐὰν σᾶς ζητῶσι σήμερον νὰ μεσολαβήσητε, δι’ οὐδένα ἄλλον λόγον πράττουσι τοῦτο, παρὰ μόνον διὰ νὰ ἔχωσιν εἰς τὸ μέλλον προπύργιον κατὰ τοῦ ἐλέγχου. Νομίζω, ὅτι εἰς τοιοῦτον ἀτόπημα δὲν πρέπει νὰ παρασυρθῆτε. Ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλῃ νὰ δώσῃ τὸ δικαίωμα εἰς τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπὴν, νὰ περιορίσῃ τὸν φόρον τὸν λιμενικὸν, ἢ νὰ δανεισθῇ, ὅπως λέγει, ἂς φέρῃ εἰδικὸν νομοσχέδιον, καὶ τότε δυνάμεθα νὰ τὸ ψηφίσωμεν. Καθόσον ὅμως πρόκηται νὰ κυρωθῇ ἔστω καὶ ἐν μέρει ἡ σύμβασις, σᾶς παρακαλῶ νὰ μὴ συναινέσητε, διότι προεξοφλεῖτε ἐκ τῶν προτέρων τὴν γνώμην σας ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελε ζητηθῆ λόγος ἐπὶ τοῖς πεπραγμένοις.

§97ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία διὰ τῆς πράξεως, ἣν ἐνήργησεν, ἐνέκρινε τὴν δευτέραν σύμβασιν, τὴν τροποποιοῦσαν τὴν παλαιοτέραν καὶ ἐκ τῆς πράξεως αὐτῆς ταύτης ὑπέχει καὶ εἶναι πρόθυμος νὰ ὑπόσχῃ πᾶσαν τὴν εὐθύνην ἐν καιρῷ ἐνώπιον τῆς ἁρμοδίας νὰ ζητήσῃ λόγον Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς· ἀλλά, τοῦτο πράξασα, εἶχεν ἀνάγκην, καθὰ ἐβεβαιώθη μετ’ ἐπισταμένην ἐξέτασιν τοῦ πράγματος, νὰ ζητήσῃ παρὰ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας οὐχὶ ἐπικύρωσιν τῆς πράξεως ἐκείνης, ἣν ἐν τῷ ἰδίῳ δικαιώματι ἐξετέλεσεν ἤδη, ὑπέχουσα πᾶσαν τὴν εὐθύνην, ἀλλὰ μόνον τοῦ μέρους ἐκείνου τῆς συμβάσεως, ὅπερ ἀφορᾷ εἰς τὴν ὑπεγγυότητα, τροποποιοῦσα διάταξιν περὶ ὑπεγγυότητος τῆς προηγουμένης συμβάσεως, διότι κατὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐπανειλημμένως ζητήσασα ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε παρὰ τῶν Νομικῶν Συμβούλων, δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὴν Ἐκτελεστικὴν Ἐξουσίαν νὰ μεταῤῥυθμίσῃ διατάξεις περὶ ὑπεγγυότητος, αἵτινες εἶχον ἤδη λάβει τὸ κῦρος τὸ νομοθετικὸν διὰ τῶν ἄρθρων 40 καὶ 41 τῆς προηγουμένης συμβάσεως. Τοῦτο ἔχουσα ὑπ’ ὄψει ἡ Κυβέρνησις καὶ τὴν ἐπανειλημμένην καὶ προφορικὴν καὶ ἔγγραφον τῶν Συμβούλων γνωμοδότησιν, καθ’ ἣν τὸ θέμα τοῦτο δὲν ἠδύνατο μόνη νὰ κανονίσῃ, διότι ἤδη εἶχε κανονισθῆ νομοθετικῶς, καὶ δὲν ἐπετρέπετο νὰ ἐπέλθῃ μείωσις τῶν εἰσοδημάτων ἐκ τοῦ φόρου τοῦ ὡρισμένου νομοθετικῶς διὰ πράξεως τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον εἰς πᾶν ἄλλο σκοπεῖ ἢ εἰς κύρωσιν τῆς συμβάσεως, σκοποῦσα μόνον εἰς τὸ νὰ δοθῇ ἡ ἄδεια, νὰ τροποποιηθῶσι τὰ τῆς ὑπεγγυότητος, καθ’ ὃν τρόπον περιλαμβάνει τὸ νομοσχέδιον.

§98ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ ἀγόρευσις τοῦ κ. συναδέλφου ἀνατρέχει εἰς τὰ παρελθόντα, ἔχω καθῆκον νὰ προσθέσω δύο λέξεις καὶ νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν σύμβασιν εἰς τὴν κύρωσιν τῆς Βουλῆς, τὴν ὑπέβαλον μετὰ μακρὰν καὶ ἐπισταμένην ἐξέτασιν καὶ μελέτην. Τί ἰδιαιτέρως ἠδύνατο νὰ λάβῃ χώραν, τί ἠδύνατο ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις νὰ γράφῃ, δὲν πρέπει σήμερον νὰ ἐπηρεάσῃ, οὔτε κἄν νὰ καταστήσῃ ὕποπτον τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, πρὸς τὴν ὁποίαν ὀφείλομεν πλήρη σεβασμὸν, καὶ ἑπομένως πᾶν, ὅ,τι λέγεται σήμερον σχετικῶς μὲ τὴν προηγουμένην σύμβασιν, ὄχι μόνον δὲν εἶναι ὀρθὸν καὶ δίκαιον, ἀλλ’ οὔτε δύναται νὰ λεχθῇ, κατ’ ἐμὲ, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ τὴν ἐνέργειαν αὐτῆς ἀπέναντι τῆς Βουλῆς, τῆς ὁποίας ἐζητήθη ἡ ψῆφος πρὸς κύρωσιν τῆς συμβάσεως. Δὲν θέλω νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, διότι ἤθελον ἀδικήσει ἐκείνους, περὶ τῶν πράξεων τῶν ὁποίων οὔτε κἄν συζήτησις κατ’ ἐμὲ πρέπει νὰ ἐπιτραπῇ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν σημερινὴν σύμβασιν, αὕτη ἔρχεται νὰ συμπληρώσῃ τὸ κενὸν, τὸ ὁποῖον ἐπῆλθε κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου. Τὸ ἀτόπημα, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν ἐξ ἀρχῆς, εἶναι τὸ ἑξῆς, ὅτι ὁ ἐργολάβος, ὁ ὁποῖος ἀνέλαβε τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου, τὴν ἀνέλαβεν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς μελέτης, τὴν ὁποίαν εἶχε κάμει ὁ Πασχάλ. Ὁ Πασχάλ, ἐρωτηθεὶς περὶ τῆς μεταβολῆς, ἡ ὁποία παρετηρήθη εἰς τὸν πυθμένα τῆς θαλάσσης, πῶς δὲν ἐμελέτησε καὶ δὲν παρετήρησε τὸ πρᾶγμα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον σήμερον παρουσιάζεται, δηλαδὴ τὴν ποιότητα τοῦ ἐδάφους, ἡ ὁποία κατ’ ἀνάγκην ἤθελε προκαλέσει τὴν καταβύθισιν, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν παρουσιάσθη, ἀπήντησεν, ὅτι ἠρκέσθη ὡς πρὸς τὴν μελέτην τοῦ ἐδάφους εἰς τὴν μελέτην τοῦ μηχανικοῦ Σκαλιστήρη καὶ τοῦ λοχαγοῦ Μαρκοπούλου. Τῆς συμβάσεως λοιπὸν συνομολογηθείσης ἐπὶ τῇ βάσει ἐσφαλμένων μελετῶν, ἡ ἐκτέλεσις ἀπέδειξεν, ὅτι ἐπήρχετο καταβύθισις, τὸ δὲ ἔργον ἤθελε ματαιωθῆ, καὶ ἑπομένως, ἐὰν ἐπέμενεν ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς πρώτης συμβάσεως, τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ἦτο, ὅτι ἤθελεν ἀποχωρήσει ὁ ἐργολάβον, ἀπὸ τὸν ὁποῖον δὲν εἶχε λάβει κἀμμίαν ἀποζημίωσιν, καὶ 3½ ἑκατομμύρια ἤθελον ῥιφθῆ, κατὰ τὴν ἀκριβῆ σημασίαν τῆς λέξεως, εἰς τὴν θάλασσαν. Ἐγένετο λοιπὸν μελέτη, πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ εὑρεθῇ τρόπος συμφερώτερος καὶ καταλληλότερος, ὅπως ἐξασφαλισθῇ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἔργου. Ἡ νέα σύμβασις, ἡ ὁποία συνωμολογήθη, τοὐλάχιστον κατὰ τὰς γνώμας τῶν εἰδικῶν, ἐξασφαλίζει τὴν ἐπιτυχίαν ἐντελῶς. Πρόκειται νὰ γίνῃ μία πρόσθετος δαπάνη, ἀλλὰ κατέστη αὕτη ἀναγκαία, ὅπως σωθοῦν καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν καὶ ἐκτελεσθῇ τὸ ἔργον, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ὁ τόπος ἐνδιαφέρεται. Ἑπομένως πᾶσα περαιτέρω συζήτησις καὶ ματαία καὶ ἄδικος εἶναι, καὶ καλὸν εἶναι νὰ κυρωθῇ ἡ σύμβασις, χωρὶς νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει ὑπαινιγμοὶ, οἱ ὁποῖοι θὰ ἦσαν λίαν ἄδικοι ὡς πρὸς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μετ’ ἐπανειλημμένας μελέτας καὶ ἐν πλήρει πεποιθήσει ὑπέβαλον τὴν σύμβασιν ἐκείνην.

§99ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν αʹ παράγραφον τοῦ νομοσχεδίου θὰ ἐξακολουθήσωσιν ἰσχύουσαι αἱ ὑπάρχουσαι ἐγγυήσεις μέχρι τῆς ἀποπληρωμῆς τοῦ κατ’ ἀποκοπὴν ὁρισθέντος διὰ τῆς συμβάσεως ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνέρχεται εἰς 5,240,000 ἀλλ’ ἡ βʹ παράγραφος διαλαμβάνει, ὅτι ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ δύναται νὰ δαπανήσῃ ἐκ τῶν χρημάτων τῶν ἀνηκόντων εἰς τὸ Λιμενικὸν ταμεῖον 2,800,000 πρὸς ἐκτέλεσιν οἱωνδήποτε ἄλλων ἔργων. Ἐρωτῶ, αὐταὶ αἱ 2,800 000 εἶναι προσθήκη εἰς τὰς 5,240,000;

§100ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὄχι, εἶναι ἄσχετοι παντελῶς πρὸς τὸ ἔργον, τὸ ἀνατεθὲν πρὸς τὸν Μανιάκ.

§101ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖα εἶναι τὰ ἔργα;

§102ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὗται ἀφορῶσιν εἰς ἔργα ἄλλα, παρὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα περιλαμβάνονται εἰς τὴν ἐργολαβίαν.

§103ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖα εἶναι τὰ ἔργα; Διότι δύναται νὰ ὑποτεθῇ, ὅτι θ’ ἀγοράσῃ γαίας, αἱ ὁποῖαι θὰ χρησιμεύσωσι διὰ πεδίον ἀσκήσεων, ὅτι θὰ διοχετεύσῃ ὕδωρ κλπ. Τί ἔργα ἐννοεῖτε;

§104ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διὰ τῆς προγενεστέρας συμβάσεως ἀφίετο εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἐν ἄρθρῳ 40 τῆς συμβάσεως ἐκείνης, ἡ ἐλευθερία, νὰ λαμβάνῃ μόνον 25,000 δραχ. ἐτησίως ἐκ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι κατατεθειμένα, καὶ ταῦτα πρὸς ἐπιτήρησιν τῶν ἔργων τοῦ λιμένος καὶ συντήρησιν αὐτοῦ· ἡ νέα σύμβασις τὸν περιορισμὸν τοῦτον, τὸν ἐπιβαλλόμενον εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν, ἀπέναντι τοῦ ἐργολάβου, αἴρει κατὰ μέγα μέρος καὶ λέγει πρὸς τὴν Ἐπιτροπήν: «ἀντὶ τῶν 25,000, τὰς ὁποίας μόνας σοὶ ἐπιτρέπετο νὰ λάβῃς ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου δι’ ἔργα ἄσχετα πρὸς τὴν ἐργολαβίαν, σοὶ ἐπιτρέπω νὰ λάβῃς δάνειον δραχμῶν 2,800,000 καὶ μεταχειρισθῇς αὐτὰς εἰς τὰς ἀνάγκας τὰ λιμενικὰς ἐκείνας, αἵτινες ἑκάστοτε ἤθελον παρουσιασθῆ καὶ κατὰ τὸν νόμιμον τρόπον ἤθελον ἐγκριθῆ». Τοῦτο ἄρα τὸ ποσὸν ἐξαιρεῖται τοῦ ποσοῦ τοῦ ὑπεγγύου εἰς τὴν ἐργολαβίαν. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς διατάξεως· δὲν πρόκειται σήμερον νὰ κανονίσωμεν τὰ ἔργα ἐκεῖνα, ἅτινα ἡ Ἐπιτροπὴ νομίζει ἢ θέλει νομίσει, ὅτι πρέπει νὰ ἐκτελέσῃ, παραχωροῦμεν δὲ ἁπλῶς ἐνταῦθα εἰς αὐτὴν 2,800,000, ἵνα χρησιμεύσωσιν εἰς αὐτά.

§105ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι τὸ ἐδάφιον αʹ, ἐὰν συνδυασθῇ μὲ τὸ ἐδάφιον βʹ, μᾶς δίδει ἐπάνω κάτω τὴν ἐξήγησιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ, ἔχουσα εἰς τὴν διάθεσίν της 2,800,000 δραχμῶν, ἐννοεῖ νὰ ἐξαιρέσῃ ταύτας ἐκ τῶν κυριωτέρων καὶ οὐσιωδεστέρων ἔργων αὐτῆς καὶ τὰς μεταχειρισθῇ εἰς ἄλλα ἔργα, ἅτινα δὲν γνωρίζομεν καὶ ἅτινα βεβαίως δὲν εἶναι τόσον σπουδαῖα, ὅσον ὁ λιμήν. Γίνεται δὲ τοῦτο πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν, ὅπως δυνηθῇ ἡ Ἐπιτροπὴ, νὰ συνάψῃ ἀμέσως δάνειον. Ὅσον καὶ ἂν εὑρισκώμεθα ἐν πλήρει ἐπιδημίᾳ δημοσίων δανείων, ὅση καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἡ ὄρεξις, ὅπως, εἰ δυνατόν, κατὰ πάντα μῆνα συνομολογῶμεν καὶ ἓν δάνειον, νομίζω, ὅτι εἰς τὴν περίστασιν ταύτην δὲν ὑπάρχει οὐδεμία δικαιολογία, ὅπως τὰ κεφάλαια τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς, ἅτινα εὑρίσκονται κατατεθειμένα παρὰ τῇ Τραπέζῃ, ἀντὶ νὰ χρησιμοποιηθῶσιν εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ἀναγκαίων δαπανῶν τοῦ σήμερον κατασκευαζομένου λιμένος, ὁρισθῶσι διὰ τὴν πληρωμὴν ἄλλων ἔργων μελλόντων, συνομολογηθῇ δὲ ἀμέσως δάνειον πρὸς πληρωμὴν τῶν ἔργων τοῦ λιμένος.

§106ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ δάνειον προεβλέπετο ὑπὸ τῆς ἀρχικῆς συμβάσεως καὶ περὶ αὐτοῦ πρόκειται· μεταβολὴ ὡς πρὸς τοῦτο οὐδεμία γίνεται, ἡ διαφορὰ μόνον εἶναι, ὅτι ἡ προθεσμία, ἥτις ἐτίθετο ἐν τῇ παλαιᾷ συμβάσει, τριῶν μηνῶν, ἀπαλείφεται ἐκ τοῦ ἄρθρου 41 τῆς παλαιᾶς συμβάσεως καὶ τοῦ ἄρθρου 21 τῆς νέας συμβάσεως, διότι κατὰ τὴν νέαν σύμβασιν τὸ δάνειον τοῦτο διομολογεῖται ὁπόταν θελήσῃ ἡ Ἐπιτροπὴ, ἀλλὰ πάντως πρὸ τῆς ἐξαντλήσεως τῶν πόρων τοῦ Λιμενικοῦ ταμείου· τὸ ποσὸν δὲ τῶν 2,800,000 ἀφίεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν δι’ ἔργα, ἅτινα δὲν εἶναι σήμερον ὡρισμένα καὶ οὐδὲ κἂν εἰσάγονται, ὅπως ἐκτιμηθῶσιν ἐνταῦθα, ἀλλ’ ἀφίεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν νὰ ἔχῃ διαθέσιμα χρήματα διὰ τὰ ἔργα, ἅτινα ἤθελον προκύψει ἀναγκαῖα.

§107ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καλῇ τῇ πίστει λέγει ταῦτα ὁ κύριος Ὑπουργός. Ἀλλὰ λησμονεῖ, ὅτι, ὅτε ἐγένετο ἡ σύμβασις τοῦ 1879, ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ βεβαίως δὲν εἶχεν εἰς τὴν διάθεσίν της τὸ ποσὸν τοῦτο.

§108ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Προεβλέπετο, ὅτι θὰ τὸ ἔχῃ.

§109ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Προεβλέπετο, ὅτι ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν ἔργων ἠδύνατο νὰ παρουσιασθῇ καὶ ἀνάγκη συνομολογήσεως δανείου, ἐνῷ τώρα, ἔχουσα 2,800,000 κεφάλαιον, δύναται ἴσως, ἐὰν ἡ ἐργασία ἐξακολουθήσῃ ἐπὶ 3 ἢ 4 ἔτη, νὰ μὴ λάβῃ ἀνάγκην δανείων· ἐὰν δὲ λάβῃ τοιαύτην ἀνάγκην, θὰ γίνῃ τοῦτο ἀργότερον καὶ δὲν ὑφίσταται οὐδεμία βία τῆς ἀπὸ τοῦδε συνομολογήσεως τοῦ δανείου. Ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν δύναται νὰ ἔχῃ ἔργα μᾶλλον ἐπείγοντα τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος, εἰς τὰ ὁποῖα νὰ δαπανήσῃ τὰ κεφάλαια, ἅτινα κέκτηται σήμερον. Ἡ Κυβέρνησις δὲ θέλει σώσει τὴν Ἐπιτροπὴν ἀπὸ ἀπερισκεψίαν, ἐὰν τῇ ἀπαγορεύσῃ νὰ συνάψῃ δάνειον, ἐφ’ ὅσον ἔχῃ κεφάλαιον, εἴτε κατατεθειμένον παρὰ τῇ Τραπέζῃ, εἴτε προελευσόμενον ἐκ τῶν ἐσόδων αὐτῆς. Νὰ ἐπιτρέψῃ δὲ τὴν συνομολόγησιν δανείου τότε μόνον, ὅταν θὰ ἐξαντληθῶσι τὰ κεφάλαια ταῦτα, εἴτε εἰς τὰ ἔργα τῆς κατασκευῆς τοῦ λιμένος, εἴτε εἰς τὰ συμπληρωτικὰ αὐτοῦ ἔργα, ἅτινα θὰ ἐπιτραπῇ εἰς αὐτὴν νὰ ἐκτελέσῃ.

§110ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω ὅτι ὑπάρχει μία παρεννόησις καὶ ὁ ἔντιμος προλαλήσας ἔχει δίκαιον, διότι δὲν εἶναι ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων. Ἐδῶ πρόκειται, νὰ γίνωσι διάφορα ἔργα, τὸ ἔργον τοῦ λιμένος καὶ τὰ ἄλλα, τὰ ὁποῖα συνδέονται μὲ τὸ ἔργον τοῦ λιμένος, δηλ. αἱ αἱμασιαὶ, αἱ ὁποῖαι θὰ περιζώσωσιν ὁλόκληρον τὴν παραλίαν, καὶ ἄλλα τινὰ ἔργα. Αὐτὰ τὰ ἔργα δὲν περιέχονται εἰς τὴν ἐργολαβίαν, ἀλλὰ θὰ τὰ ἐκτελέσῃ ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὅλα τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα κατατίθενται εἰς τὴν Τράπεζαν, εἶναι ἀφιερωμένα διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ ἔργου τοῦ λιμένος καὶ ἑπομένως δὲν δύναται ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ νὰ λάβῃ ἐκ τῶν χρημάτων τούτων καὶ νὰ τὰ διαθέσῃ πρὸς ἄλλον σκοπὸν, ἐπετράπη εἰς τὴν Λιμενικὴν Ἐπιτροπὴν, νὰ λάβῃ δάνειον ἀπέναντι τῶν εἰσοδημάτων, τὰ ὁποῖα κατ’ ἔτος εἰσπράττει, ὅπως σπεύσῃ νὰ ἐκτελέσῃ καὶ τὰ ἄλλα ἔργα πρὶν τελειώσῃ τὸ ἔργον τοῦ λιμένος. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὰ πράγματα δὲν μεταβάλλονται, οὔτε ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ θὰ λάβῃ δάνειον ἄνευ ἀνάγκης, ἢ θὰ κάμῃ μὴ κατάλληλον χρῆσιν τοῦ δανείου· ἂς ἦναι βέβαιος ὁ ἔντιμος συνάδελφος, ὅτι οἱ συμπολῖταί μου κήδονται τῶν δικαιωμάτων των καὶ τῶν συμφερόντων τῆς πόλεως περισσότερον ἀπὸ πάντα ἄλλον.

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαγιαννακόπουλος ὑποβάλλει τὴν ἑξῆς πρότασιν: «Ἡ Βουλὴ, θεωροῦσα περιττὴν τὴν ὑπ’ αὐτῆς ἔγκρισιν τῆς συμβάσεως ταύτης τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πατρῶν καὶ τοῦ Μανιὰκ, προβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§112ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶσθαι 15; (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15). (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, 73 μόνον παρόντων. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 8 μ. μ.