1889.03.30

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 23.

Τῆς 30 Μαρτίου 1889.

(Πέμπτη).

Ὥρᾳ 10 π. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Λαρίσσης.

§2ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὸ τούτου ἀνακοινῶ, ὅτι, ἐπιθεωρηθέντος τοῦ ἐντύπου κειμένου, ἐσημειώθησαν διορθωτέα τὰ ἑξῆς: Ἐν ἄρθρῳ 20 ἐν δυσὶ γραμμαῖς τῆς σελίδος 16 ἡ λέξις «φράγκων» ἀντικαθίσταται διὰ τῆς λέξεως «δραχμῶν». Ἐν σελίδι 18 καὶ 19, ἄρθρῳ 26, περιέχεται ἡ φράσις, ἧς ἐμνήσθην χθὲς ἐν τῇ Βουλῇ, ὁμιλῶν περὶ τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τοὺς συμπληρωματικοὺς σιδηροδρόμους Πελοποννήσου, «τῶν ἐντόκων ὁμολογιῶν, τῶν εἰς τὸν ἀνάδοχον παραδοθεισῶν»· εἰς ταύτην ἀντικαθίστανται αἱ λέξεις «τοῦ δανείου», διότι ὁ τύπος τοῦ δανείου δύναται νὰ ᾖ ἄσχετος πρὸς ἐντόκους ὁμολογίας.

§3ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν γίνεται λόγος περὶ δανείου;

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Γίνεται λόγος ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, καθ’ ὃ εἰς τὸ δάνειον δύναται νὰ κατασταθῶσιν ὑπέγγυοι αἱ πρόσοδοι. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἀναγραφὴ ἀπέναντι τοῦ ἀναδόχου τοιαύτης ἀδείας, διὸ ἐν ἄρθρῳ 26 περιλαμβάνεται διάταξις περὶ τούτου, ἥτις ὅμως πρέπει νὰ καταστῇ ἀντίστοιχος τῆς τοῦ νομοσχεδίου, ὑποκαθισταμένης τῆς γενικωτέρας λέξεως «δανείου» εἰς τὴν περὶ ἐντόκων γραμματίων φράσιν.

§5ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ἦτο ἀκριβέστερον, ἐὰν ἐτίθετο, ὅτι πρόκειται περὶ τοῦ δανείου τοῦ χρησιμεύσοντος δι’ αὐτό.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐνδιαφέρει τοῦτο τὸν ἀνάδοχον, διότι πρόκειται περὶ τοῦ εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἀνήκοντος μέρους τῶν ἀκαθαρίστων εἰσπράξεων.

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ φράσις ἡ ἑπομένη εἶναι πλήρης;

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. ... «Τὸ Κράτος δύναται νὰ διαθέσῃ, ὡς βούλεται»· ἐδῶ προστίθεται «τὸ» πρὸ τῆς λέξεως «πλεόνασμα». Ἐν ἄρθρῳ δὲ 28: «Αἱ πληρωμαὶ τῶν ἔργων γενήσονται συμφώνως πρὸς τὰ ἄρθρα 3 καὶ 11», τὸ Γαλλικὸν κείμενον φέρει «γενήσονται εἰς χρυσόν»· προστίθενται ἄρα αἱ λέξεις «εἰς χρυσόν». Ἐν σελίδι 43, ἄρθρῳ 38, τῆς συγγραφῆς τὸ ἐδάφιον «πλάτος τῶν ἐπισώτρων μετρούμενον κατὰ τὸ ἀσθενέστερον σημεῖον τῆς ἐπιφανείας, ἐφ’ ἧς ἐκτελεῖται ἡ κίνησις» διαγράφεται. Ἄλλως τε καταθέτω τὸ κείμενον, περιέχον καί τινας διορθώσεις τοῦ Γαλλικοῦ κειμένου.

§9ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὰ κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν παρατηρηθέντα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου καὶ ἰδίως περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς κατασκευῆς τῆς γραμμῆς ταύτης ὅσον οἷόν τε ταχύτερον, μὲ ἀναγκάζουσι νὰ ἐπιφέρω ὀλίγας παρατηρήσεις καὶ νὰ δώσω ἐξηγήσεις τινὰς περὶ τῶν λαβόντων χώραν κατὰ παρωχημένην ἐποχήν. Ἀφ’ ὅτου ἐγένετο ἡ κατάληψις τῆς Θεσσαλίας καὶ τὰ Ἑλληνικὰ σύνορα ἐπεξετάθησαν σχεδὸν μέχρι τῶν ὁρίων τῆς Μακεδονίας, ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἧς εἶχον τὴν τιμὴν ν’ ἀποτελῶ μέρος, ἐθεώρησε πρώτην ἀνάγκην τὴν κατασκευὴν σιδηροδρομικῆς γραμμῆς μεταξὺ Ἀθηνῶν καὶ Λαρίσσης, διότι ἡ Κυβέρνησις ἐκείνη, μολονότι τὰ μέσα αὐτῆς ἦσαν περιωρισμένα καὶ διετέλει ὑπὸ τὸ βάρος ἐκτάκτων δαπανῶν, ἕνεκεν τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἐσκέφθη, ὅτι ὤφειλε νὰ παρίδῃ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν καὶ νὰ προβῇ εἰς τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως, ἡ ὁποία ἐπεβάρυνε τὸ Κράτος διὰ τὴν γραμμὴν ταύτην μὲ 82 περίπου ἑκατομμύρια φράγκων. Καὶ ἡ σύμβασις ἐκείνη, εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐκανόνιζε τὸν τρόπον τῆς κατασκευῆς κατ’ ἄλλο σύστημα ἢ τὸ σημερινόν· οὐχ ἧττον ὅμως ἔκτοτε ἐπεβάρυνε τὸν τόπον μὲ τόκον 5%, διότι τὸ Κράτος ἀνεδέχετο ἀπέναντι τοῦ ἀναδόχου τὴν ἐγγύησιν τῆς πληρωμῆς ἐπὶ τοῦ ἀνωτέρω κεφαλαίου τόκου 5% ἐθεωρήθη τότε ἀναγκαία ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς ταύτης, ὅπως ἐθεωρήθη καὶ ἡ τῆς ἐσωτερικῆς συγκοινωνίας τῆς Θεσσαλίας, καθόσον ἐνόμισεν ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ προσάρτησις τῆς Θεσσαλίας εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐπαρχίας μεγάλης σημασίας, τῆς ὁποίας ἡ παραγωγὴ δύναται ν’ ἀναπτυχθῇ, πρὸς μεγάλην ὠφέλειαν τοῦ Κράτους, καὶ τῆς ὁποίας ἡ θέσις παρὰ τῇ γειτονικῇ Ἐπικρατείᾳ εἶναι τοσοῦτον σπουδαία, ὥστε ἡ διευκόλυνσις τῆς ἀμέσου συγκοινωνίας καὶ ἡ ἐπικοινωνία τῶν κατοίκων τῶν μερῶν ἐκείνων ἠδύναντο νὰ ἔχωσι πολυτίμους εἰς τὸ μέλλον συνεπείας, ἐπιβάλλει τὴν τοιαύτην ἀνάγκην, ἐπιδιωκομένης οὕτω, οὐχὶ μόνον τῆς νομοθετικῆς, ἀλλὰ καὶ τῆς κοινωνικῆς ἀφομοιώσεως τῶν νέων ἐκείνων ἐπαρχιῶν, αἵτινες, μετὰ πεντηκονταετίαν ὁλόκληρον προσαρτώμεναι εἰς τὴν Ἑλλάδα, δὲν εὑρίσκοντο εἰς τὴν ἐκπολιτιστικὴν ἐκείνην κατάστασιν, εἰς ἣν διατελεῖ ἡ λοιπὴ Ἑλλάς, καὶ ἑπομένως ἡ ἀνάπτυξις τῆς συγκοινωνίας, ἡ διάδοσις τῶν μέσων τοῦ πολιτισμοῦ, ἡ αὔξησις τῆς παραγωγῆς καὶ τοῦ ἐμπορίου, ἦσαν τόσα ὠφελήματα, ἱκανοποιοῦντα τὴν ὁποίαν ἤθελεν ἀναδεχθῆ τὸ Κράτος δαπάνην διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς προειρημένης γραμμῆς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου ὑπῆρχε καὶ πολιτικὸς λόγος, ἐπιβάλλων τὴν ἀπόφασιν ταύτην. Ὄχι μόνον ἡ ἐξασφάλισις τῆς νέας ὁροθετικῆς γραμμῆς μας, ἀλλὰ καὶ τὸ καθῆκον τοῦ νὰ ἐποπτεύωμεν τὰ ἐν τῇ προκειμένῃ ἐπαρχίᾳ ὑπὸ προσηλυτικῶν Συλλόγων καὶ ἀποστόλων τεκταινόμενα πρὸς βλάβην σπουδαίαν τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἐπέβαλλε τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ προσεγγίσωμεν ἀντὶ πάσης θυσίας εἰς τὴν φωλεὰν ἐκείνην, ἐν ᾗ παράλογοι ἀξιώσεις ὑπονομεύουσι τὸ καθεστὸς, ἐπιβουλευόμεναι καὶ συκοφαντοῦσαι τὸ ἀείποτε ἀκμαῖον, ἀλλὰ νομιμόφρον στοιχεῖον τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἡμεῖς, σεβόμενοι τὸ καθεστὸς, δὲν ἔχομεν ἀνάλογα μέσα, ὅπως ματαιώσωμεν τὰς ἐπιφόβους ἐνεργείας τῶν ἐπικινδύνων τούτων ἐχθρῶν, τῶν ἐν τῇ γειτονικῇ ἐκείνῃ ἐπαρχίᾳ ἀδελφῶν ἡμῶν, οὐδὲ νὰ τοὺς προστατεύσωμεν ἀπέναντι τῆς συκοφαντίας καὶ τῆς δολιότητος· ἑπομένως μόνη ἄμεσος καὶ ταχεῖα συγκοινωνία δύναται νὰ μᾶς χρησιμεύσῃ πρὸς ἐπίβλεψιν καὶ ἐξουδετέρωσιν τῶν τοιούτων καταχθονίων ἐνεργειῶν. Οἱ λόγοι οὗτοι ὑπηγόρευσαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως, ἡ ὁποία ὅμως βραδύτερον, δι’ ἄλλους ἐπικρατήσαντας λόγους, ἐματαιώθη, ἀποχωρησάσης τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης καὶ ἐπικρατησασῶν νέων ἰδεῶν. Ὥστε ἡ ἐπίκρισις, τὴν ὁποίαν προχθὲς ἐξέφερεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Ἀττικῆς διὰ τὴν μέχρι τοῦδε μὴ ἐκτέλεσιν τῆς σιδηροδρομικῆς ταύτης γραμμῆς, δὲν δύναται δικαίως ν’ ἀποδοθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ 1881. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, νομίζω, διὰ τοὺς λόγους, οὓς ἐξέθεσα, ὅτι ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς ταύτης εἶναι ὠφέλιμος καὶ ἀναγκαία. Ἐξητάσθη τὸ ζήτημα, ἐὰν ἡ γραμμὴ αὕτη σήμερον δύνηται νὰ ἔχῃ στρατηγικὴν σημασίαν διὰ τὴν Ἑλλάδα, καὶ ἐὰν δύνηται νὰ ὑπηρετήσῃ συμφέροντα ἐξωτερικά. Ἐγὼ θεωρῶ τὴν γραμμὴν ταύτην σήμερον ἰδίως ἀναγκαίαν στρατηγικῶς, ὄχι διὰ τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν, διότι ἡ Ἑλλὰς ἐδήλωσεν, ὅτι ἐννοεῖ νὰ ζήσῃ ὑπὸ φιλικὰς σχέσεις, χωρὶς αὕτη πρώτη νὰ ἀνάψῃ τὸν δαυλὸν εἰς τὴν Ἀνατολήν. Ἡ Ἑλλὰς ἀνεγνώρισεν, ὅτι, πολιτευομένη οὕτως, ὑπηρετεῖ τὰ ἀληθῆ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀποφεύγουσα ν’ ἀνάψῃ πυρκαϊὰν, ἐξ ἧς ἄλλοι δύνανται νὰ ὠφεληθῶσι, πρὸς ζημίαν αὐτῆς τῆς ἰδίας· ἑπομένως δὲν ἐπιβάλλεται ἡ ἀπόλυτος ἀνάγκη ἀπέναντι τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας, νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν κατασκευὴν τῆς προκειμένης γραμμῆς· πρέπει νὰ σπεύσωμεν ἕνεκεν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὸ 1885 ἀπέδειξαν, ὅτι οὐδὲν σέβονται. Τὸ καθεστὼς ἐν τῇ Ἀνατολῇ καὶ τὰς συνθήκας ἡ Ἑλλὰς ἐσεβάσθη, μολονότι τότε ἠδικήθη, καὶ μόλα ταῦτα ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὠφελήθησαν περισσότερον ἀπὸ τὸ νέον καθεστὸς, ἐξέσχισαν τὰς συνθήκας ἀποτόμως, διετάραξαν τὴν καθεστηκυῖαν τάξιν, σήμερον δὲ ἀκόμη ἐξακολουθεῖ ἀνώμαλος κατάστασις, καὶ οὐδεὶς δύναται νὰ προΐδῃ, τί τέξεται ἡ ἐπιοῦσα. Αὐτὸς ὁ λόγος ἐπιβάλλει σήμερον παρὰ ποτὲ τὴν κατασκευὴν τῆς γραμμῆς. Δὲν πρέπει νὰ ἡσυχάσωμεν, εἶναι ἀπάτη νὰ φρονῶμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν ἐπὶ μακρὸν ἐξησφαλισμένην τὴν εἰρήνην· καὶ ὅταν οἱ μεγάλοι ἀνησυχῶσιν ἀπέναντι τῆς ἀνωμάλου ταύτης καταστάσεως, θέλετε ἡμεῖς, οἱ ἔχοντες τὸ ἄμεσον συμφέρον, νὰ μένωμεν ἀμέριμνοι καὶ νὰ διστάζωμεν, ἀπέναντι τοῦ μεγάλου συμφέροντος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, νὰ ἐπιδιώξωμεν τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ προκειμένου ἔργου ἀντὶ πάσης θυσίας; Γεννᾶται τὸ ζήτημα, ἐὰν δύνηται νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἕνωσις τοῦ ἑλληνικοῦ μετὰ τοῦ τουρκικοῦ σιδηροδρόμου. Κατ’ ἐμὲ, ὄχι σήμερον, ὡς πρὸς τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ ἀπ’ ἀρχῆς τῷ εἶπον, ὅτι δὲν πρέπει νὰ θέτῃ ὡς ὅρον τῶν διαπραγματεύσεών του τὴν ἕνωσιν τῶν σιδηροδρόμων, ὅτι, ἐὰν ἐγκαταλείψῃ τὸν ὅρον τοῦτον, θέλει ἐπιτύχει καλλιτέρας συμφωνίας, καὶ ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀμφιβάλλῃ περὶ τῆς ἑνώσεως, διὰ δύο λόγους: αʹ) διότι ἡ Τουρκία ἔχει, ὡς ἡμεῖς, τὴν ἐπιθυμίαν νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τῶν δύο ὁμόρων Ἐπικρατειῶν, ἀναγνωρίζουσα συγχρόνως τὴν ὑποχρέωσιν νὰ παρίδῃ τὰ τυχὸν ζημιούμενα ἐμπορικὰ της συμφέροντα ἀπέναντι τοῦ μεγάλου στρατηγικοῦ συμφέροντος, τὸ ὁποῖον θέλει ὑπηρετήσει ἡ μέχρι τῶν ἑλληνικῶν συνόρων προέκτασις τοῦ σιδηροδρομικοῦ συμπλέγματός της. Ἑπομένως ἐὰν ἡμεῖς ἀποφασίσωμεν τὴν κατασκευὴν, θεωρῶ βεβαίαν καὶ ἀπαραίτητον τὴν συνάντησιν τῆς τουρκικῆς γραμμῆς εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ σημεῖον. Πρῶτος λόγος λοιπὸν, δι’ ὃν φρονῶ, ὅτι ἡ ἕνωσις πρέπει νὰ θεωρηθῇ ἐξησφαλισμένη, εἶναι αὐτός· δεύτερον λόγον τῆς τοιαύτης πεποιθήσεώς μου ἀνέφερον ἔκτοτε, ὅτι τὰ εὐρωπαϊκὰ συμφέροντα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ μείνωσιν ἀδιάφορα ἀπέναντι τῆς μεγάλης ὠφελείας, τὴν ὁποίαν θὰ ἐπέφερεν ἡ γραμμὴ αὕτη, ἑνοῦσα τὴν Ἀνατολὴν μετὰ τῆς Δύσεως· καὶ τρίτον, ὅτι ἡ πολιτικὴ διάνοια, ἥτις κυβερνᾷ σήμερον τὴν Τουρκίαν, ἡ ὁποία, συγκεντρουμένη εἰς ἓν καὶ μόνον πρόσωπον, συνῄνεσε νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν ἕνωσιν τῶν τουρκικῶν σιδηροδρόμων μετὰ τῶν σερβικῶν, καὶ ἡ ὁποία, ἀναγνωρίζουσα τὴν εἰλικρινῆ καὶ καθαρὰν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος, ἐπανειλημμένως ἐξεδήλωσε τὴν ἐπιθυμίαν τῶν φιλικῶν μεταξὺ τῶν δύο Ἐπικρατειῶν σχέσεων, θέλει ἀναγνωρίσει τὰ ἐκ τῆς τοιαύτης ἑνώσεως προσδοκώμενα ἀγαθὰ, καὶ θέλει ἐγκρίνει τὴν ἐκτέλεσιν ἔργου, ὅπερ θέλει ἐξυπηρετήσει μεγάλα διεθνῆ συμφέροντα. Αὐταὶ εἶναι αἱ γνῶμαι, τὰς ὁποίας δὲν λέγω τὸ πρῶτον σήμερον, καὶ εἰς τοῦτο ἐπεκαλέσθην τὴν μαρτυρίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ὅτε ἐκεῖνος ἐδίσταζεν, ἐγὼ εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ ὑποστηρίξω τὴν προεκτεθεῖσαν γνώμην μου καὶ νὰ τὸν προτρέπω νὰ προβῇ εἰς τὰς διαπραγματεύσεις ἄνευ τοῦ ὅρου τῆς ἑνώσεως, ὅστις καθίστα τοὺς συναγωνιζομένους ἀπαιτητικωτέρους. Τότε ὅμως ἐπεκράτουν ἄλλαι ἰδέαι, εὐχαρίστως δὲ σήμερον ἤκουσα, ὅτι ἐξέλιπον οἱ δισταγμοὶ καὶ ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐσχημάτισεν ἀντίθετον πεποίθησιν. Ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου ἐγεννήθησαν δύο ἰδέαι· ἡ πρώτη ἰδέα ἦτο ἐκείνη, τὴν ὁποίαν κατ’ ἀρχὰς εἶχεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ παραχωρήσῃ τὴν κατασκευὴν εἰς μίαν Ἑταιρίαν, ἥτις ἤθελε πληρωθῆ διὰ τῶν ὁμολογιῶν τοῦ ἐκδοθησομένου δανείου. Σήμερον μετέβαλε γνώμην καὶ ἐννοεῖ νὰ πληρώσῃ τὸν ἐργολάβον, τοποθετῶν ἰδιαιτέρως τὸ δάνειον. Ἡ διαφορὰ δὲν εἶναι μεγάλη. Κατὰ τὸ πρῶτον σύστημα, ἐπρόκειτο νὰ πληρωθῇ τὸ χιλιόμετρον πρὸς φρ. 205,000, διδομένων τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου εἰς τὸ ἄρτιον μὲ τόκον 5%· σήμερον ἡ ἀξία ὑπολογίζεται πρὸς 160,000 ἢ 170,000 φράγκων. Ἡ διαφορὰ αὕτη προέρχεται ἐκ τῆς ζημίας, ἣν ὁ ἐργολάβος ἤθελεν ὑποστῆ, τοποθετῶν τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου πρὸς 85%· ὥστε ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ὑπελόγισε τὸ ἔργον πρὸς 205,000 φράγκα κατὰ χιλιόμετρον, εἶχεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὁ ἀνάδοχος, λαμβάνων εἰς τὴν ὀνομαστικήν των ἀξίαν τὰς ὁμολογίας μὲ τόκον 5%, τὰς ὁποίας δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ τοποθετήσῃ εἰς τὸ ἄρτιον, θὰ ζητήσῃ τὴν διαφορὰν εἰς τὴν ἀξίαν τοῦ χιλιομέτρου. Ἰδοὺ ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον αἱ 170,000 ἀνεβιβάζοντο εἰς 205,000, καὶ, ἐὰν κάμητε τὸν λογαριασμὸν, θὰ ἰδῆτε, ὅτι ἡ διαφορὰ εἶχεν ἀκριβέστατα ὑπολογισθῆ, διότι, ἐὰν ὑπολογίσητε τὰ 330 χιλιόμετρα πρὸς φρ. 205,000, θέλετε ἔχει τὸ ὁλικὸν ποσὸν τῶν φρ. 71,750,000. πρὸς φρ. δὲ 170,000, θέλετε ἔχει τὸ ποσὸν τῶν 59,500,000, ἡ διαφορὰ δὲ τῶν 12,000,000 ἀναλογεῖ πρὸς τὴν ζημίαν, ἣν ὁ ἀνάδοχος ἤθελεν ὑποστῆ ἐκ τῆς ἐκδόσεως τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου πρὸς 85% ἀντὶ τοῦ ἀρτίου· ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἀνέκαθεν ἡ κατὰ χιλιόμετρον ἐκτίμησις τοῦ ἔργου ὀρθῶς εἶχεν ὑπολογισθῆ, καὶ ἡ διαφορὰ εἶχεν ἐπίτηδες προστεθῆ ἕνεκεν τῆς ὑποχρεώσεως τοῦ ἀναδόχου, νὰ λάβῃ τὰς ὁμολογίας τοῦ δανείου εἰς τὸ ἄρτιον. Περαίνων τὸν λόγον, φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ἀποδώσωμεν πρῶτον δικαιοσύνην εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀπὸ τῆς προσαρτήσεως τῆς Θεσσαλίας συνέλαβον τὴν ἰδέαν καὶ συνωμολόγησαν τὴν κατασκευὴν τῆς προκειμένης σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, ἐκτιμήσαντες τὴν σπουδαιότητα αὐτῆς, καὶ δεύτερον νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι, ἐκτελουμένη ἡ γραμμὴ αὕτη ὑφ’ οὓς ὅρους προτείνεται, θέλει βεβαίως ἐξυπηρετήσει τά τε ἐμπορικὰ, τὰ πολιτικὰ καὶ τὰ διεθνῆ συμφέροντα τῆς Ἑλλάδος, καὶ ὅτι ἑπομένως ἡ εὐχὴ, τὴν ὁποίαν ἅπασα ἡ Βουλὴ ἑκατέρωθεν ἐξεδήλωσεν ὑπὲρ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ ἔργου, εἶναι λίαν δικαιολογημένη.

§10ΚΟΖΑΚΗΣ ΤΥΠΑΛΔΟΣ. Κύριοι Βουλευταὶ, ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου εἴμεθα πάντες σύμφωνοι· λαμβάνω τὸν λόγον μόνον, ὅπως ποιήσω παρατηρήσεις ἐπί τινων πολιτικῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐξέφερεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας συνάδελφος. Βεβαίως ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος σιδηρόδρομος, τοῦ ὁποίου ἡ κυρία σημασία εἶναι ἐμπορικὴ, ἔχει καὶ ἔμμεσόν τινα πολιτικὴν σημασίαν. Τοῦτο βεβαίως δὲν δυνάμεθα ν’ ἀρνηθῶμεν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν δυνάμεθα καὶ ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐκφράσωμεν ἀκριβῶς κατὰ τίνα τρόπον ἡ πολιτικὴ αὕτη σημασία θὰ παρουσιασθῇ. Ὁ ἔντιμος προλαλήσας ὡμίλησε περί τινος δῆθεν συμμαχίας, οὕτως εἰπεῖν, τῆς ἀγράφου, μεταξὺ Τουρκίας καὶ Ἑλλάδος, περὶ τῆς κατ’ αὐτὸν μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν ταυτότητος τῶν συμφερόντων. Ἐστήριξε δὲ τὴν ταυτότητα ταύτην τῶν συμφερόντων ἐπὶ τῆς ταυτότητος τῶν ἐχθρῶν. Ἔλαβον τὸν λόγον μόνον, ὅπως φέρω παρατηρήσεις τινὰς ἐπὶ τούτου καὶ μόνου τοῦ μέρους τῆς ὁμιλίας τοῦ ἐντίμου προλαλήσαντος, διότι δὲν φρονῶ, ὅτι τοιαῦται ἰδέαι, ἐν τῇ Βουλῇ ἐκφερόμεναι, δύνανται νὰ ἐκφρασθῶσιν ἄνευ παρατηρήσεων, ἢ καὶ ἄνευ ἀντιῤῥήσεων. Διότι δὲν φρονῶ, ὅτι τὰ προηγούμενα ἡμῶν ἐπιτρέπουσιν, ὅπως τοιαῦται ἰδέαι θεωρηθῶσιν ὡς ἐκφράζουσαι τὸ αἴσθημα τῆς Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Καὶ οὗτος εἶναι ὁ μόνος λόγος, δι’ ὃν ἀνῆλθον τὸ βῆμα, ὅπως ἐκφράσω τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας φρονῶ, ὅτι συμμερίζεται καὶ τὸ δημόσιον φρόνημα ἐν Ἑλλάδι, καὶ οἱ πολιτικοὶ αὐτῆς ἄνδρες. Οὐδὲν, ἀπολύτως οὐδὲν, ἔχομεν γεγονὸς, ὅπως στηρίξωμεν ἐπ’ αὐτοῦ τὴν γνώμην, ἣν ἐξήνεγκεν ὁ κ. Ῥικάκης, ὅτι δηλαδὴ συμπράττομεν μετὰ τῆς Τουρκίας, καὶ ὅτι τὰ συμφέροντα τῶν δύο Ἐπικρατειῶν φέρονται συνταυτιζόμενα.

§11ΡΙΚΑΚΗΣ. Καθ’ ὁλοκληρίαν μὲ παρεξηγήσατε.

§12ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἀκριβῶς αὐτὰ εἴπετε. Ἐὰν τὰ συμφέροντα ἦναι ταὐτὰ, διότι, ὡς λέγει ὁ κ. Ῥικάκης, οἱ ἐχθροί μας εἶναι κοινοὶ, τὸ τοιοῦτον ἔπρεπε νὰ φανῇ εἰς τὰ πράγματα. Ἀλλ’ εἰς τὰ πράγματα οὐδαμῶς βλέπομεν τὴν καλὴν διάθεσιν τὴν ὁποίαν μᾶς ἐβεβαίωσεν ὁ κ. Ῥικάκης, ὅτι ἀποδεικνύει δῆθεν ἡ Κυβέρνησις τῆς Τουρκίας, δηλ. ὁ Σουλτάνος. Ποῦ βλέπει τὴν διάθεσιν ταύτην ὁ κ. συνάδελφος; Χωρὶς βεβαίως νὰ δώσω τὰς λεπτομερείας, τὰς ὁποίας δὲν δικαιοῦμαι νὰ δώσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐγὼ πρὸ πάντων, ὁ ἀρχαῖος διπλωματικὸς ὑπάλληλος, δύναμαι ἐν τούτοις νὰ βεβαιώσω, ὅτι τόσον εἰς προγενεστέρας ἐποχὰς, ὅσον καὶ ἐπὶ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀπολύτως τίποτε δὲν δικαιολογεῖ τὴν θεωρίαν τοῦ κ. Ῥικάκη, ὅτι δηλ. τὰ δύο Κράτη, ἐπειδὴ ἔχουσι δῆθεν ταυτότητα συμφερόντων, κατ’ ἀνάγκην καὶ συμμαχοῦσι. Ἀπ’ ἐναντίας ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι εἰς πᾶσαν περίστασιν εὑρισκόμεθα ἀπέναντι τῆς ἀρχαίας καὶ πατροπαραδότου ἀντιδράσεως καὶ ἐχθροπαθείας τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας. Αὐτὰ εἶναι τὰ πράγματα. Ἐκφράζετε ὑμεῖς τὴν ἰδέαν, ὅτι, ἐπειδὴ ἔχομεν τοὺς αὐτοὺς ἐχθροὺς, διὰ τοῦτο εἴμεθα καὶ πολιτικῶς συμπράκτορες. Ἀλλὰ τοῦτο πρῶτον εἶναι τὸ ζήτημα, ἐὰν ἔχωμεν τοὺς αὐτοὺς ἐχθροὺς, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἐὰν τοὺς ἔχωμεν κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον. Ὁ κύριος Ῥικάκης ἐννοεῖ βεβαίως τὰ Σλαυϊκὰ Ἔθνη. Βεβαίως ταῦτα εὑρίσκονται εἰς ἀνταγωνισμὸν ἀπέναντι ἡμῶν. Τὰ Ἔθνη ταῦτα βεβαίως κινοῦνται πρωτίστως καὶ κατὰ τῆς Τουρκίας ὡς Κράτους. Τοῦτο φέρει σύμπτωσίν τινα ἀνταγωνιστῶν μεταξὺ ἡμῶν καὶ τοῦ ὁμόρου Κράτους. Ἀλλὰ ἀπὸ τοῦ γεγονότος τούτου, ὅτι εὑρισκόμεθα ἀπέναντι τῶν αὐτῶν ἀντιπάλων, πρὸς τὸ συμπέρασμα, ὅτι διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ συμπράξωμεν καὶ ὅτι συμπράττομεν, ὑπάρχει ἀπόστασις μεγάλη.

§13ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶπε τοῦτο ὁ κ. Ῥικάκης.

§14ΚΟΖΑΚΗΣ. Τοῦτο σαφῶς εἶπε καὶ ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ῥικάκης. Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι ἡ ὑψηλὴ διάνοια, περὶ ἧς μᾶς εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήσας, ἡ διέπουσα τὴν πολιτικὴν τῆς Τουρκίας, δὲν ἐφάνη εἰς οὐδεμίαν περίστασιν συμμαχοῦσα ἢ συμπαθοῦσα πρὸς τὸ ἡμέτερον Κράτος. Γνωρίζομεν περιστάσεις, λίαν ἐμφαντικὰς, περὶ ὧν δὲν θὰ ἐνδιατρίψωμεν, διότι ὀφείλομεν νὰ δεχθῶμεν τὴν ἐπὶ τοῦ προκειμένου διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἶναι δὲ πασίγνωστον εἰς πάντας, καὶ εἰς αὐτοὺς ἔτι τοὺς μὴ μεμυημένους εἰς τὰς διαπραγματεύσεις καὶ τὰ πράγματα καὶ τὰς λεπτομερείας τῆς καταστάσεως τῶν σχέσεων μεταξὺ τῶν δύο Ἐπικρατειῶν, ὅτι βεβαίως πᾶν ἄλλο δύναται νὰ βεβαιώσῃ ἀξιωματικῶς ἡ ἡμετέρα Κυβέρνησις ἢ ὅτι ἡ πολιτικὴ τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας κλίνει πρὸς τὴν καλὴν μεθ’ ἡμῶν συνεννόησιν, ὅτι ἡ πολιτικὴ αὐτῆς δεικνύει τὴν πεποίθησιν τῆς ταυτότητος τῶν συμφερόντων τῶν δύο Ἐπικρατειῶν. Εἶναι λοιπὸν ἐπικίνδυνον, ἐὰν μὴ καὶ ἥκιστα ἀξιοπρεπὲς, νὰ ἐκφράζωμεν ἐνταῦθα τοιαύτας ἰδέας. Τὸ γεγονὸς εἶναι, ὅτι ὁ ἐν λόγῳ σιδηρόδρομος ἔχει μεγίστην ἐμπορικὴν σημασίαν, ὅτι ἔχει καὶ στρατηγικήν τινα σημασίαν, ὅτι δύναται βεβαίως νὰ ἔχῃ καὶ ἄλλας πολιτικὰς συνεπείας, ὠφελίμους εἰς τὸν τόπον. Ἀλλ’ ὅταν ὁ ἀξιότιμος κ. Ῥικάκης μᾶς εἶπεν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος οὗτος θὰ χρησιμεύσῃ εἰς τοῦτο, δηλαδὴ, ὅτι θὰ μᾶς πλησιάσῃ εἰς τὸ θέατρον τῶν ῥαδιουργιῶν, τῶν γιγνομένων κατὰ τῆς ἐθνικότητος ἡμῶν, καὶ ὅτι ὡς ἐκ τῆς πλησιάσεως ταύτης θὰ ἤμεθα εἰς θέσιν νὰ ἐξουδετερώνωμεν τὰς ῥαδιουργίας ταύτας, νομίζω, ὅτι οὐδαμῶς ἐξέφρασεν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ ἐλπίζωμεν ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου. Διότι δὲν νομίζω, ὅτι πλησιάζοντες πρὸς τὰς χώρας, ἃς διεκδικοῦσιν οἱ Βούλγαροι, θέλομεν ἀντλήσει περισσότερα μέσα πρὸς ἀντίδρασιν κατ’ αὐτῶν. Φρονῶ, ὅτι τὰ μεγαλείτερα καλὰ, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἐπέλθει ὑπὲρ τῆς Ἐπικρατείας ἡμῶν ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου, εἶναι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἐπέλθει ὑπὸ οἰκονομικὴν ἔποψιν, διὰ τῆς συμπληρώσεως τοῦ συμπλέγματος τῶν σιδηροδρόμων ἡμῶν. Ἡ ἕνωσις αὐτῶν μετὰ τῶν σιδηροδρόμων τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας καὶ δι’ ἐκείνων μετὰ τῆς Εὐρώπης θέλει φέρει οἰκονομικὰ ἀποτελέσματα ὠφελιμώτατα εἰς τὸν Ἑλληνισμόν. Τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος εἶναι πανταχοῦ τῆς Ἀνατολῆς τὸ ἐμπορικώτερον, τὸ μᾶλλον πεπολιτισμένον, τὸ σπουδαιότερον, οὐ μόνον ὑπὸ οἰκονομικὴν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ κοινωνικὴν ἔποψιν, μεταξὺ ὅλων τῶν στοιχείων τῆς Ἀνατολῆς. Διὰ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ μόνον διὰ τοῦτο θὰ ἦναι χρήσιμος ὁ σιδηρόδρομος οὗτος καὶ πᾶς ἄλλος σιδηρόδρομος, καὶ οὐχὶ διότι θὰ μᾶς πλησιάσῃ εἰς τὴν Βουλγαρίαν ἢ τὴν Σερβίαν. Μὴ πλανώμεθα· ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἔχομεν πάντας ἐναντίους καὶ οὐδένα σύμμαχον, πρὸ πάντων ὅμως ἔχομεν ἐχθρὸν τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν, καὶ οὐδέποτε πρέπει νὰ λησμονῶμεν τοῦτο, οὐχὶ βεβαίως διὰ νὰ ἱστάμεθα εἰς θέσιν ἐχθρικὴν πρὸς τὴν Τουρκίαν, ἀλλὰ διὰ νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι καὶ ἡ ἄμυνα καὶ ἡ ἐπίθεσις πρώτιστον ὅρον ἔχει τὸν προαιώνιον ἡμῶν κατακτητήν.

§15ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ χαρακτηρισμὸς, τὸν ὁποῖον ἔδωκεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας εἰς τὴν ὁμιλίαν μου, μοὶ ἐπιβάλλει τὴν ἀνάγκην νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις, διὰ νὰ δώσω τὰς δεούσας ἐξηγήσεις. Ὅλως διόλου παρενοήθην ὑπὸ τοῦ ἐντίμου προαγορεύσαντος, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον ἀναγκάζομαι νὰ ἀπαντήσω, καθόσον δίδω μεγάλην σημασίαν εἰς τὰς διπλωματικὰς γνώσεις καὶ τὰς ἐξηγήσεις τοῦ συναδέλφου, ἐγὼ, ὁ ὁποῖος ὑπὸ ἔποψιν ὅλως διάφορον διεπραγματεύθην τὸ ζήτημα, χωρὶς νὰ ἀποβλέψω εἰς τὴν διπλωματικὴν αὐτοῦ ἔποψιν καὶ εἰς τὰς περιπλοκὰς, τὰς ὁποίας ἐδύνατο νὰ προκαλέσῃ ἡ ἀγόρευσίς μου. Ἐγὼ ἁπλῶς ὑπέβαλον παρατηρήσεις τινὰς καὶ παρέστησα, ὅτι ἡ κατασκευὴ τῆς γραμμῆς ταύτης, ἐκτὸς τῶν ἐμπορικῶν ὠφελειῶν, ἔχει καὶ ἄλλην ἀποστολὴν, ἐλπίζων, ὅτι τοῦτο θέλει ἐννοήσει ἡ ὅμορος Ἐπικράτεια, ἥτις ἔχει τὸ συμφέρον νὰ διατελῇ εἰς φιλικὰς μεθ’ ἡμῶν σχέσεις, καὶ ὅτι θέλει ἀποκρούσει τὰς ἐνεργείας ἐκείνας, αἵτινες ἐξακολουθοῦσιν ἐν αὐτῇ, καὶ δι’ ὧν ἐπιβουλεύονται τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα. Ἐπὶ τούτου ἐστήριξα τὴν προσδοκίαν, ὅτι οἱ γείτονες ἡμῶν θέλουσι συναινέσει εἰς τὴν ἕνωσιν τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς. Δὲν ὡμίλησα οὔτε περὶ τοῦ παρελθόντος, οὔτε περὶ τοῦ παρόντος, οὔτε περὶ τοῦ μέλλοντος ὑπὸ διπλωματικὴν ἔποψιν. Θὰ ἦτο μεγάλη τόλμη μου, ἀπέναντι τόσων ἄλλων εἰδικωτέρων, νὰ λάβω ἐγὼ τὸν λόγον καὶ ἐξηγήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου αὐθεντικῶς τὴν πολιτικὴν τῆς Ἑλλάδος, ὅπως ἐξέλαβεν ὁ συνάδελφος. Δύναμαι νὰ παρατηρήσω ὅτι ἡ ἀγόρευσις τοῦ ἐντίμου συναδέλφου, ὅστις περιωρίσθη εἰς τὴν ἐξέτασιν μόνον τῶν ἐμπορικῶν συμφερόντων, ἓν μόνον ἔφερεν ἀποτέλεσμα, νὰ θεωρηθῶ καὶ ἐγὼ ἀρειμάνιος (ἱλαρότης). (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ συζητηθὲν νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς γʹ συζήτησιν, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων).

§16ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρομικῆς γραμμῆς πλάτους 1 μέτρου Πύργου καὶ Πύλου μετὰ διακλαδώσεως Μελιγαλᾶ, Πύργου, Ὀλυμπίων, Καρυταίνης, Μεγαλοπόλεως, Λεονταρίου, Σπάρτης καὶ Γυθείου καὶ Μεσολογγίου Ἀντιῤῥίου.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπίσης καὶ ἐν τῇ συμβάσει ταύτῃ, ἐν σελίδι 12, ἄρθρῳ 18, αἱ λέξεις «φράγκων» ἀντικαθίστανται διὰ τῶν λέξεων «δραχμῶν.» Ἐν σελίδι 14, ἄρθρῳ 23, διορθοῦνται οἱ ἀριθμοὶ κατὰ τὰ προϋποδειχθέντα· καὶ ἐν σελίδι 15, ἄρθρῳ 24, ἡ διάταξις, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὰς ἐντόκους ὁμολογίας, διαγράφεται ὁλοσχερῶς, διότι, ὡς καὶ χθὲς εἶπον, ἀπαντῶν εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἄρτης, δυνάμεθα νὰ τὴν θεωρήσωμεν περιττήν· τὸ ἄρθρον ἄρα θὰ ἔχῃ ὡς ἑξῆς: «Ἐν ᾗ περιπτώσει τὸ μέρος τῶν ἀκαθαρίστων εἰσπράξεων, τῶν ἀνηκουσῶν τῷ Κράτει, ὑπερβῇ τὸ ἀναγκαῖον ποσὸν διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τυχὸν προκαταβολῶν πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος τῆς ἐκμεταλλεύσεως....» ἀπαλείφονται αἱ ἑπόμεναι λέξεις, μεθ’ ἃς «τὸ Κράτος δύναται νὰ διαθέτῃ ὡς βούλεται τὸ πλεόνασμα.»

§18ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν προτίθεμαι, νὰ πολεμήσω τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, τοὐναντίον, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις ἀναλαμβάνει τὴν εὐθύνην ἀπέναντι τῆς οἰκονομικῆς εὐεξίας τοῦ τόπου, ὅπως προβῇ εἰς κατασκευὴν σιδηροδρόμων, ἡμεῖς πρέπει νὰ ἤμεθα εὐχαριστημένοι. Ἀλλ’ ὅπως ἔχει τὸ νομοσχέδιον, νομίζω, ὅτι ἥκιστα ἐξυπηρετοῦνται τὰ συμφέροντα τῆς ἐπαρχίας Πύλου, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξυπηρετοῦντο, ἐὰν κατεσκευάζετο ἡ γραμμὴ Πύλου–Μεσσήνης. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ μεταβάλωμεν τὸν νόμον τοῦτον, ἐνόμισα ὅμως καθῆκόν μου νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν ταύτην εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ νὰ παρακαλέσω αὐτὴν, ὅπως, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψει τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται ἡ μεταξὺ Πύλου καὶ Μεσσήνης συγκοινωνία, φροντίσῃ νὰ τακτοποιήσῃ τὰ συμφέροντα καὶ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπαρχίας. Νομίζω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔπρεπε νὰ ἐξετάσῃ καλῶς τὰ τοῦ τόπου, νὰ ἐρευνήσῃ τὰ κατ’ αὐτὸν καὶ ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ ὑποβάλῃ τὸ Ἔθνος εἰς δαπάνας, εἰς τὰς ὁποίας θὰ τὸ ὑποβάλῃ, τοὐλάχιστον νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὰς ἐπὶ τὸ ἐπωφελέστερον, νὰ χρησιμοποιήσῃ αὐτὰς οὕτως, ὥστε τῷ ὄντι οἱ κάτοικοι νὰ εὕρωσιν ἐν τῷ σιδηροδρόμῳ τὴν ἀνακούφισιν, τὴν ὁποίαν πρέπει νὰ εὕρωσι. Βεβαίως, κύριε Πρόεδρε, δὲν ἐπιθυμῶ νὰ μακρηγορήσω, οὔτε ἡ ὥρα εἶναι κατάλληλος πρὸς τοῦτο, ἐνόμισα ὅμως καθῆκόν μου νὰ διαμαρτυρηθῶ καὶ βεβαιώσω ὑμᾶς περὶ τῆς κακῆς καταστάσεως τῆς ὑπαρχούσης ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ ταύτῃ συγκοινωνίας.

§19ΤΖΑΝΕΣ. Τὸ ἀληθὲς εἶναι, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, ὅταν γίνωνται ἔργα, ἀφορῶντα ἰδίως εἰς τὸν νομὸν ἡμῶν, πάντες ἡμεῖς ἔχομεν τὸ καθῆκον, ἵνα φροντίσωμεν, ὅπως τὰ ἔργα ταῦτα ὑποστηρίξωμεν. Δὲν εἶναι ὅμως, ὅπως εἶπεν ὁ ἔντιμος προλαλήλας συνάδελφος, μόνον τὰ συμφέροντα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν συγκοινωνίαν, ἀλλὰ καὶ τὰ ἀφορῶντα εἰς πολλὰς ἀνάγκας τῆς κοινωνίας, πρὸ πάντων δὲ εἰς τὴν ἔλλειψιν τῆς συγκοινωνίας πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν δικαστικῶν ἀναγκῶν. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι τὸ σπουδαιότερον εἶναι διὰ τὸν καταρτισμὸν τοιαύτης γραμμῆς, ἀρχομένης ἀπὸ Πύλου καὶ καταληγούσης εἰς Μεσσήνην, διερχομένης δὲ διὰ τῶν δήμων Μεθώνης, Κολωνίδων καὶ Κορώνης....

§20ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διέρχηται ἀπὸ ἐκεῖ, θὰ διέλθῃ διὰ τῶν δήμων Πύλου, Βουφράδος, Φλεσσιάδος, Ἀριστομένους καὶ Μεσσήνης.

§21ΤΖΑΝΕΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι, ἂν ἡ γραμμὴ περιλάβῃ ἐν αὐτῇ καὶ τοὺς δήμους, οὓς πρὸ ὀλίγου ἀνέφερα, ἡ γραμμὴ αὕτη θὰ καταστῇ ἡ μᾶλλον προσοδοφόρος γραμμὴ τῆς Μεσσηνίας. Ἐπειδὴ δὲ, ὅπως εἶναι κατηρτισμένος ὁ νόμος καὶ ἡ σύμβασις, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ περιληφθῇ ἡ γραμμὴ αὕτη, θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν ἦναι δυνατὸν, εἰς ἄλλην εὐκαιρίαν νὰ σκεφθῇ σπουδαίως περὶ τῆς γραμμῆς ταύτης, διότι ἐπαναλέγω, ὅτι ἡ γραμμὴ αὕτη θὰ καταστῇ ἡ μᾶλλον προσοδοφόρος.

§22ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ἀναγνωρίζω τὴν σπουδαιότητα τῆς γραμμῆς, ἣν χαράσσει τὸ νομοσχέδιον μεταξὺ Πύλου καὶ Κυπαρισσίας. Ἡ γραμμὴ αὕτη εἶναι ἐμπορικὴ καὶ ἐξυπηρετεῖ ἐμπορικὰ συμφέροντα, διότι ἑνόνει τὰς πόλεις τῶν Φιλιατρῶν, Γαργαλιάνων καὶ Πύλου, ἀλλ’ αὐτὴ ἡ γραμμὴ ἀπομονόνει τὴν Πυλίαν ἀπὸ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ. Δι’ αὐτῆς ὁ κάτοικος τῆς Πυλίας, ἵνα μεταβῇ εἰς Καλάμας διὰ τοῦ σιδηροδρόμου, πρέπει νὰ διατρέξῃ 22 ὥρας ἀπὸ Πύλου μέχρι Κυπαρισσίας καὶ ἀπὸ Κυπαρισσίας μέχρι Μελιγαλᾶ καὶ ἐντεῦθεν μέχρι Καλαμῶν. Ἐν ᾧ ἡ συνήθης ὁδὸς ἀπὸ Πύλου εἰς Καλάμας εἶναι 8 μόνον ὡρῶν. Ἡ διαφορὰ ἑπομένως εἶναι μεγίστη. Προκειμένου νὰ διαχαραχθῇ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ, ἡ διοικητικὴ διαίρεσις τοῦ Κράτους εἶναι ἐκείνη, ἥτις δέον νὰ ληφθῇ πρὸ πάντων ὑπ’ ὄψει. Ἡ Πύλος εἶναι πρωτεύουσα ἐπαρχίας σπουδαία, ἐπίσης καὶ ἡ Κυπαρισσία· ἔχουσι δὲ ἀνάγκην νὰ εὑρίσκωνται εἰς σχέσιν συχνὴν πρὸς τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ. Ὁ σιδηρόδρομος δὲ, οὕτω διαχαρασσόμενος, τὰς ἀπομακρύνει. Διὰ τοὺς λόγους τούτους ἀπαραίτητος εἶναι ἡ διαχάραξις τῆς γραμμῆς ἀπ’ εὐθείας ἀπὸ Πύλου μέχρι Καλαμῶν. Εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Γκοτλὰν εὑρίσκω, ὅτι ἐσκέφθη περὶ τῆς γραμμῆς ταύτης καὶ ὅτι θὰ ἦτο προτιμοτέρα, διότι εἶναι καὶ ἡ ταχυτέρα, ἀλλ’ ἔχει διαφορὰν δαπάνης περὶ τὸ ἑκατομμύριον· ἐνῷ ἡ ἄλλη γραμμὴ θὰ κοστίσῃ 2,900,000, αὕτη θὰ κοστίσῃ 3,500,000. Ἀλλ’ ἡ διαφορὰ αὕτη εἶναι μικρά. Λάβετε δὲ ὑπ’ ὄψιν, ἀνεξαρτήτως τῶν διοικητικῶν λόγων, οἱ ὁποῖοι συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς διαχαράξεως τῆς γραμμῆς αὐτῆς, τὴν ἐκ τοῦ ἐμπορίου ὠφέλειαν, διότι ἡ γραμμὴ θὰ διέρχηται ἐκ τῶν δήμων Βουφράσου καὶ Ἀριστομένους, οἵτινες ἔχουσιν ἀνάγκην διὰ τὴν μεταφορὰν τῶν μεγάλης ἀξίας προϊόντων αὐτῶν. Καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ προσέξῃ εἰς τοῦτο. Ἡ Πύλος, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς της τῆς γεωγραφικῆς καὶ τοῦ λιμένος της, δύναται νὰ κατασταθῇ, καὶ ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ κατασταθῇ ταχέως, λιμὴν διεθνοῦς συγκοινωνίας, ὅλαι αἱ θαλάσσιοι γραμμαὶ τῆς Δυτικῆς Εὐρώπης τὴν Πύλον ἀπαντῶσιν ὡς πρῶτον λιμένα Ἑλληνικὸν, καὶ ὁ σιδηρόδρομος θὰ διευκολύνῃ τὴν συγκοινωνίαν διὰ τοὺς νοτίους λιμένας τῆς Εὐρώπης· τὸν χειμῶνα ἐπὶ ἡμέρας μένουσιν ἀτμόπλοια ἐκεῖ, μὴ δυνάμενα νὰ κάμψωσι τὰ ἀκρωτήρια τοῦ Ταινάρου καὶ Μαλέα. Ἂν ὑπάρχῃ λοιπὸν σιδηρόδρομος μέχρι Πύλου, θὰ διευκολύνῃ τὴν συγκοινωνίαν τὴν ἐξωτερικὴν τοῦ Κράτους, διότι πάντες οἱ σκοποῦντες νὰ μεταβῶσιν εἰς τοὺς λιμένας τῶν δυτικῶν παραλίων τῆς Εὐρώπης θὰ προτιμήσωσι, καὶ μάλιστα τὸν χειμῶνα, τὸν λιμένα τῆς Πύλου, ἂν ἐκταθῇ εὐθέως ὁ σιδηρόδρομος μέχρι Πύλου, ἀποφεύγοντες οὕτω καὶ τὰ ἀκρωτήρια Μαλέα καὶ Ταινάρου, καὶ ὅμως τὸ νομοσχέδιον δὲν χαράσσει ταύτην τὴν σιδηροδρομικὴν γραμήν. Ἔχω δὲ πεποίθησιν, ὅτι ἡ Ἑταιρία, ἡ ὁποία θ’ ἀναλάβῃ τὴν γραμμὴν ἀπὸ Καλαμῶν μέχρι Μύλων, θὰ ζητήσῃ τὴν ἐπέκτασιν ταύτην, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκα. Ἑπομένως παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰς παρατηρήσεις μου ταύτας, καὶ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν γραμμὴν Μύλων–Καλαμῶν μέχρι Πύλου.

§23ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δύο λόγοι εἶναι οὐσιώδεις· ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον ἀνέπτυξεν ὁ προλαλήσας, καὶ ὁ ἕτερος, ὁ σπουδαιότερος, ὁ ἐμπορικὸς, διότι οἱ δύο δῆμοι Βουφράσου καὶ Ἀριστομένους εἶναι πλούσιοι, καὶ θὰ ὑπάρξῃ συγκοινωνία ἐμπορική. Φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Γκοτλὰν δὲν ἐμελέτησε καλῶς τὴν ὑπόθεσιν καὶ διὰ τοῦτο ἠγέρθησαν αἱ παρατηρήσεις, ἃς ἀπηύθυναν οἱ προλαλήσαντες.

§24ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἡ ὑπόθεσις δὲν εἶναι μηχανική· μὴ ἀποδίδετε τὸ σφάλμα εἰς τὸν κ. Γκοτλάν· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ὅλα αὐτὰ τὰ συμφέροντα· αὐτὸς εἶναι ὁ ἡγέτης τοῦ Ἔθνους καὶ αὐτὸς φέρει τὴν εὐθύνην.

§25ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι ὁ κ. Γκοτλὰν ἔπρεπε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει ὅλα αὐτὰ τὰ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ καλύψωσι τὸ ἑκατομμύριον, τὸ ὁποῖον μέλλει νὰ δαπανηθῇ περισσότερον. Ὁλόκληροι δύο ἐπαρχίαι, Πυλίας καὶ Τριφυλίας, ἔχουσιν ἀνάγκην τῆς πρωτευούσης τοῦ νομοῦ, πρὸς ἣν δὲν δύνανται εὐκόλως νὰ συγκοινωνήσωσιν ἕνεκα τοῦ ἀνωμάλου ἐδάφους καὶ τῶν ποταμῶν. Ἐγὼ αὐτὸς ἐκινδύνευσα κατὰ τὰς ἐκλογὰς νὰ πνιγῶ, καίτοι εἶχον ἄριστον ἵππον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, νὰ φέρῃ περὶ τούτου ἕτερον νομοσχέδιον.

§26ΣΑΚΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ ὑποστηρίζω τὴν γνώμην τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων, ὅτι ἡ γραμμὴ ἀπὸ Μεσσήνης εἰς Πύλον ἔπρεπε πρωτίστως νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, διότι αὕτη δὲν ἐξυπηρετεῖ μόνον τοπικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ καὶ διεθνῆ, καθόσον ὁ λιμὴν Πύλου εἶναι τὸ πλησιέστερον σημεῖον τῶν λιμένων ὅλων τῆς Εὐρώπης πρὸς τὴν Ἀνατολὴν, εἶναι ἡ συντομωτέρα γραμμὴ τῆς Ἑλλάδος πρὸς τὸ Σουέζ. Κατὰ τὸν χειμῶνα ἐκεῖ καταπλέουσιν εὐκολώτερον τὰ ὑπὸ τῶν ἐναντίων ἀνέμων κωλυόμενα καὶ πρὸς τὴν Ἀνατολὴν ἐκ τῆς Δύσεως διευθυνόμενα πλοῖα. Πλὴν δὲ τούτου, καὶ τὰ τοπικὰ συμφέροντα, ἅτινα ἡ γραμμὴ αὕτη θέλει ἐξυπηρετήσει, εἶναι πολὺ σημαντικὰ, διότι οἱ δῆμοι Βουφράδος, Φλεσσιάδος, Πυλίων, Ἀριστομένους καὶ Μεσσήνης, οὓς θέλει διασχίσει, παράγουσι περὶ τὰ 30,000,000 σταφιδοκάρπου, ὅστις θέλει κατὰ τὸ πλεῖστον μεταφέρεσθαι διὰ τοῦ σιδηροδρόμου εἰς τὸν λιμένα τῆς Πύλου πρὸς μεταφοράν. Πλὴν δὲ τούτου καὶ τὸ πυκνὸν τοῦ πληθυσμοῦ τῶν μερῶν τούτων καὶ ἡ συχνὴ συγκοινωνία αὐτῶν πρὸς τὰς Καλάμας ἰδίως θέλουσι πληρέστατα ἐξασφαλίσει τὰ συμφέροντα τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Πρὸς τούτοις ἤθελον παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐν τοῖς μελετωμένοις σιδηροδρομικοῖς σχεδιαγραφήμασι συμπεριληφθῇ καὶ διακλάδωσις σιδηροδρόμου τῶν 75/00 ἀπὸ Πύλου διὰ Μεθώνης, Κορώνης καὶ Πεταλιδίου εἰς Μεσσήνην, ἢ τοὐλάχιστον ἡ ἤδη μελετωμένη γραμμὴ Πύλου– Μεσσήνης νὰ κατέλθῃ εἰς Πεταλίδιον καὶ ἐκεῖθεν νὰ διευθυνθῇ εἰς Μεσσήνην, διότι οὕτω θὰ συγκοινωνήσῃ ὁ δῆμος Κορώνης καὶ ὁ δῆμος Κολλωνίδων πρὸς τὰς ἄλλας κεντρικὰς γραμμὰς, ἱκανοποιουμένων οὕτω δύο εὐπορωτάτων δήμων, οἵτινες σήμερον στεροῦνται ἐντελῶς χερσαίας συγκοινωνίας.

§27ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Πύλος εἶναι πρωτεύουσα σημαντικῆς ἐπαρχίας καὶ δὲν δύναται, εἰμὴ νὰ ἑνωθῇ μίαν ἡμέραν μετὰ τῆς πρωτευούσης τῆς ἐπαρχίας Μεσσήνης, διὰ τῆς ὁποίας ταχύτερον καὶ εὐκολώτερον θέλει συγκοινωνεῖ μὲ τὴν πρωτεύουσαν τοῦ νομοῦ. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα εἶναι, ἂν ὁ σιδηρόδρομος πρέπῃ νὰ ἔχῃ πλάτος ἑνὸς μέτρου, ἢ μόνον 75 ἑκατοστῶν. Ἐπειδὴ τὸ ἔδαφος δὲν εἶναι ἀνώμαλον ἡ διαφορὰ τῆς δαπάνης μεταξὺ τοῦ σιδηροδρόμου τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης διαστάσεως δὲν δύναται νὰ ἦναι μεγάλη. Διὰ τοῦτο νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ προστεθῇ καὶ ἡ ἀπὸ Πύλου μέχρι Μεσσήνης γραμμὴ εἰς τὸ παρὸν νομοσχέδιον. Καὶ ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εὕρῃ ἐργολάβον, δυνάμενον νὰ ἀναλάβῃ τὴν κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν αὐτῆς μὲ τὴν ἐπιχορήγησιν τῶν 20,000 κατὰ χιλιόμετρον, συμφέρει νὰ τὴν παραχωρήσῃ· ἐξ ἅπαντος ὅμως καὶ ἡ ὁδὸς αὕτη πρέπει νὰ γίνῃ κατὰ τὸ σύστημα τῶν λοιπῶν.

§28ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, νὰ δώσῃ περισσοτέραν προσοχὴν, οὐ μόνον εἰς τὸ νὰ συνδέσῃ τὴν Πύλον μὲ τὰς Καλάμας, ἀλλὰ νὰ ἀκολουθήσῃ τὰς ἑξῆς γραμμὰς, ἵνα ἀπολαύσωσι πάντες οἱ κάτοικοι τὰ ἀγαθὰ τῆς συγκοινωνίας· ἤτοι τὴν μίαν ἀπὸ Πύλου εἰς Μεθώνην, Κορώνην καὶ Πεταλίδιον μέχρι Νησίου, καὶ τὴν ἄλλην ἐκ Πύλου μέχρι Νησίου διὰ τοῦ δήμου Βουφράδος· αἱ γραμμαὶ αὗται θὰ ἐξυπηρετήσωσι σπουδαίως τὰ ἐπιτόπια συμφέροντα, θὰ ἀναπτύξωσι καὶ τὰς κωμοπόλεις καὶ τὰ χωρία, διότι ἕνεκεν τῆς ἐλλείψεως μέσων συγκοινωνίας καθυστερεῖ ὁ τόπος ἐκεῖνος ὡς πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν καὶ αὐτῶν τῶν Θηβῶν, κατὰ τὸν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Παιδείας δημοσιευθέντα χάρτην διὰ τὴν δημοτικὴν καὶ μέσην ἐκπαίδευσιν τῶν κατοίκων, καὶ θὰ συντελέσωσι μεγάλως εἰς τὴν πρόοδον τῆς τοπικῆς βιομηχανίας καὶ γεωργίας, διότι μόνος ὁ δῆμος Βουφράδος σήμερον παράγει περὶ τὰ δέκα ἑκατομμύρια σταφιδοκάρπου, ὃν μετὰ μεγίστης δυσκολίας, ἕνεκεν τῆς ἐλλείψεως συγκοινωνίας, δύνανται νὰ μεταφέρωσιν εἰς τὸν τόπον τῆς ἐξαγωγῆς, ἔχει κτηνοτροφίαν, ἔχει οἰνοπαραγωγὴν μεγάλην, τὰ αὐτὰ δὲ καὶ οἱ λοιποὶ ἕτεροι τρεῖς δῆμοι τῆς Πυλίας παράγουσιν· ἡ μεγίστη αὕτη καὶ κατεπείγουσα ἀνάγκη τῆς ἀνὰ τὴν Πυλίαν συγκοινωνίας μὲ ἀναγκάζει, ὅπως καὶ αὖθις παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, νὰ σκεφθῇ σπουδαιότερον περὶ τῆς κατασκευῆς καὶ ἐν Πυλίᾳ σιδηροδρομικῆς διπλῆς γραμμῆς, καὶ συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τοὺς ἄλλους προαγορεύσαντας συναδέλφους.

§29ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ὅλοι οἱ συνάδελφοι συμφωνοῦσιν ἐπὶ τοῦ θέματος, ἀλλὰ παρακαλῶ, τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἔχουν, νὰ προσπαθήσωσι παρὰ τῇ Κυβερνήσει νὰ τὰς ὑποστηρίξωσι, χρώμενοι τῷ δικαιώματι τῆς φιλίας, διότι καὶ τὰ ἐθνικὰ ζητήματα κατήντησαν ζητήματα φιλίας Κυβερνητικῆς. Ἄλλοτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπεστήριξε τὴν ἰδέαν ταύτην, τὴν ὁποίαν σήμερον ἐξεφράσαμεν. Δὲν ἠξεύρω, τίνος ἕνεκα ἤδη παρῄτησε τὴν ἰδέαν ταύτην καὶ παρουσιάζει ἄλλην γραμμήν. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 1–5).

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 6.

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Χθὲς διενεμήθη τροπολογία τοῦ ἄρθρου 6ου, περιλαμβάνουσα τὰ τοῦ δανείου ἐκτενέστερον. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν τροπολογίαν ταύτην ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ ἄρθρον 6ον.

§32ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ τροπολογία δὲν εἶναι ἁπλῆ διόρθωσις τῆς συντάξεως, ἀλλὰ περιέχει καὶ οὐσιαστικὴν τροποποίησιν. Κατὰ τὴν ἀρχικὴν σύνταξιν τοῦ ἄρθρου 6ου, τὸ δάνειον δὲν ἐπιτρέπεται νὰ συνομολογηθῇ, εἰ μὴ ὑπὸ τὸν ὅρον τῆς ἀποκλειστικῆς πληρωμῆς δι’ αὐτοῦ τῶν ἔργων, ἅτινα ἀφορᾷ τὸ νομοσχέδιον. Διὰ τῆς τροποποιήσεως ὅμως γεννᾶται ὑπόνοια, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὸ δάνειον τοῦτο ἐννοεῖ νὰ τὸ συνομολογήσῃ προτήτερα, τὸ δὲ προϊόν αὐτοῦ νὰ τὸ μεταχειρισθῇ οὐ μόνον εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν πληρωμὴν τοῦ ἔργων τούτων, ἀλλὰ καὶ εἰς οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς καὶ εἰς ἄλλας πληρωμὰς τοῦ Δημοσίου.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀρθῶς εἶπεν, ὁ κ. Βουλευτὴς, ὅτι ἡ τροπολογία περιέχει καὶ οὐσιαστικὴν μεταβολήν· δὲν εἶναι ὅμως αὕτη ἡ παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ παραστηθεῖσα καὶ ἀφορῶσα δῆθεν εἰς τὴν ἐκ προοιμίων συνομολόγησιν τοῦ δανείου ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ἄδειαν, ὅπως οὕτω δανεισθῇ, ἔχει ἡ Κυβέρνησις καὶ κατὰ τὸ ἀρχικὸν κείμενον καὶ κατὰ τὴν τροπολογίαν, ἄλλως ἐψηφίσθη νόμος, ἐπιτρέπων εἰς τὴν Κυβέρνησιν, προκειμένου περὶ οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, ὅπως συνομολογῇ ἀκωλύτως δάνεια. Δὲν εἶχεν ἄρα ἀνάγκην ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διατάξεως πρὸς ἀπόκτησιν τῆς ἀδείας. Ὑπάρχει ὅμως οὐσιαστικὴ μεταβολή, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 6 ἐλαμβάνετο πρόνοια περὶ τῶν 20,000 δραχμῶν, τουτέστι τοῦ ποσοῦ τῆς ἐπιχορηγήσεως, δὲν ἐλαμβάνετο ὅμως πρόνοια περὶ τῆς ἀποζημιώσεως τῶν γαιῶν καὶ περὶ ἄλλων συμπληρωματικῶν δαπανῶν. Τοῦτο δὲ συνέβη, διότι κατὰ τὴν ἀρχικὴν διατύπωσιν τὸ ἄρθρον περιεῖχε τὰ τοῦ δανείου ἐν τῷ συνόλῳ, κατόπιν δὲ ἐθεωρήθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὁρισθῇ τὸ κεφάλαιον κατὰ χιλιόμετρον, ὑποκαταστηθέντος δὲ τοῦ ποσοῦ τῶν 20,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει ἡ ἀνάγκη τῆς ἐκ τοῦ δανείου πληρωμῆς τῶν πρὸς τὴν ἐξαγορὰν τῶν γαιῶν καὶ πρὸς τὰς ἄλλας δαπάνας, τὰς ἐν τῷ νομοσχεδίῳ προβλεπομένας. Κατὰ τοῦτο ὑπάρχει οὐσιαστικὴ μεταβολή, ἀλλὰ μεταβολὴ σύμφωνος πρὸς τὸ κείμενον τοῦ νομοσχεδίου καὶ ὑπαγορευομένη ὑπ’ αὐτοῦ.

§34Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Περὶ τῆς ἐξαγορᾶς τῶν γαιῶν δὲν προεβλέπετε;

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Προέβλεπε μόνον τὸ πρῶτον ἐδάφιον, ἀλλὰ τὸ δεύτερον, κανονίζον τὸν ὅρον τοῦ δανείου εἰς 20,000 δραχμὰς κατὰ χιλιόμετρον, ἀπέβλεψεν εἰς μόνας τὰς ἐκ τῆς ἐπιχορηγήσεως ὑποχρεώσεις. Περὶ τῶν ἄλλων ὑποχρεώσεων δὲν ἐλήφθη πρόνοια, καίτοι ἐν τῇ ἀρχικῇ διατυπώσει τοῦ ἄρθρου περιελαμβάνετο ἐν τῷ συνόλῳ τοῦ δανείου καὶ τὸ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις ταύτας ἀνταποκρινόμενον κεφάλαιον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 7 καὶ 8, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν εἰς γʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐγγραφῆς ὑποθήκης ἐπὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀγρινίου).

§36ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συμπληρώσεως τῶν διατάξεων τοῦ ΑΥΛΘʹ νόμου τῆς 26 Μαΐου 1887. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§37ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἐπιθυμῶ νὰ συζητήσω διὰ μακρῶν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διότι τὸ μέρος τὸ ἐπιδεκτικὸν συζητήσεως διεγράφη. Παρακαλῶ μόνον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐν τῇ περιπτώσει τῆς δευτέρας παραγράφου, ποῖαι ἔσονται αἱ σχέσεις μεταξὺ τοῦ Τμηματάρχου καὶ τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ τμήματος. Θὰ ἦναι ὁ Τμηματάρχης οὗτος ὑφιστάμενος τοῦ Διευθυντοῦ; Τὸ τοιοῦτον δύναται νὰ φέρῃ συγκρούσεις μεταξὺ αὐτῶν ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν καθηκόντων των.

§38ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θὰ λαμβάνῃ τὰς διαταγὰς καὶ τὰς ὁδηγίας τοῦ προϊσταμένου, ἀλλὰ διαταγὰς, αἵτινες δὲν θέλουσιν ἔχει ἐπίσημον χαρακτῆρα. Ὁ Τμηματάρχης εἶναι ἐντεταλμένος ὑπὸ τοῦ νόμου νὰ προσυπογράφῃ τὰς πράξεις, αἵτινες θέλουσι φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ οὗτος θέλει εἶναι συνυπεύθυνος κατὰ τοὺς κειμένους νόμους τοῦ Κράτους. Ἀλλ’ ὁ ἀρχιμηχανικὸς τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς τίθεται ἐπὶ κεφαλῆς τῆς ὑπηρεσίας.

§39ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ἔχητε οὕτω τὸν ἀληθῆ ἀρχηγὸν ἀνεύθυνον, ὑπεύθυνος δὲ θὰ ἦναι ὁ μὴ ἀρχηγὸς, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ παρεμβάλλῃ καὶ πᾶσαν δυσκολίαν.

§40ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἄλλως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πράξωμεν, ὑπαρχόντων παρὰ τῇ ἐγχωρίῳ ὑπηρεσίᾳ προσκεκολλημένων ξένων μηχανικῶν. Εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη οὕτω νὰ ὀργανωθῇ ἡ ὑπηρεσία τοῦ τμήματος, ὅπως παρασκευασθῶσι καὶ οἱ ἡμέτεροι μηχανικοὶ περὶ τὰ σιδηροδρομικὰ, αὐτοὶ οὗτοι θεωροῦντες εὐεργέτημα νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς Τμῆμα καὶ ἀποκτήσωσιν ἐν αὐτῷ τὴν ἐλλείπουσαν πεῖραν, ὑπὸ τὴν ὁδηγίαν τοῦ ἀρχιμηχανικοῦ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1ον ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρο 2ον, εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις νομοσχεδίου περὶ ἐγκρίσεως συμβάσεως, ἀφορώσης τὴν κατασκευὴν, σύστασιν καὶ χρῆσιν προεκτάσεως τῆς σιδηροδρομ. γραμμῆς τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου ἐντὸς τῆς πόλεως τῶν Ἀθηνῶν.

§42ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μετὰ μεσημβρίαν.

§43ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι σιδηροδρομικὸν καὶ αὐτό.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ἰωάννης Γεωργαντᾶς ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς.

§45Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀναντιῤῥήτως Κύριοι, διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου μεγίστη παρέχεται εὐκολία εἰς τοὺς κατοίκους τῆς πόλεως, διότι πρῶτον, ἀντὶ τοῦ ἑνὸς σταθμοῦ, θὰ κατασκευασθῶσι δύο, οἵτινες καὶ θὰ προσεγγίσωσιν εἰς τὴν πόλιν· πλὴν δὲ τούτου καὶ ἐργασία θέλει παρασχεθῆ εἰς τὰς ἐργατικὰς τάξεις. Ἑπομένως δὲν εἶναι ζήτημα, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλει ὠφελήσει σπουδαίως τὰς ἀνάγκας τῆς πόλεως. Ἀλλὰ διότι πάντα ταῦτα τ’ ἀγαθὰ θέλει παράσχει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, δὲν ἕπεται, ὅτι πρέπει νὰ ἀδικηθῶσιν οἱ κατοικοῦντες εἰς τὰ πέριξ τοῦ ὑπάρχοντος σταθμοῦ, ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρεθῶσι παρ’ αὐτῶν δικαιώματα, ἢ ὅτι πρέπει νὰ ἐπιβαρυνθῶσιν οὗτοι δι’ αὐξήσεως τοῦ ἤδη πληρονομένου ναύλου, ἐνῷ οὗτοι οὐδὲν ἔχουσι νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῶν κατασκευασθησομένων σταθμῶν. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Καὶ πρῶτον, Κύριοι, δὲν εἶναι βέβαιον, ἐὰν ὁ σταθμὸς, ὁ παρὰ τὸ Θησεῖον σήμερον ὑπάρχων, θέλει διατηρηθῆ, διότι τοῦτο ἐξήρτηται ἐκ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἑταιρίας...

§46ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν συναινέσῃ ὁ ἐργολάβος,—τὸ λέγει ῥητῶς—ὁ ὁποῖος ἀναλαμβάνει τὴν προέκτασιν.

§47Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐὰν συναινέσῃ εἰς τοῦτο ἡ Ἑταιρία.

§48ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα, οὕτω λέγει.

§49Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἀδιάφορον· εἴτε ὁ ἐργολάβος, εἴτε ἡ Ἑταιρία· ἀλλὰ βεβαίως ἡ Ἑταιρία. Εἶναι λίαν πιθανὸν ἡ Ἑταιρία νὰ μὴ συναινέσῃ εἰς τὴν διατήρησιν τοῦ παρὰ τὸ Θησεῖον σταθμοῦ καὶ νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν κατάργησιν αὐτοῦ, διατηρουμένου μόνον ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ ἐμπορεύματα· τὸ τοιοῦτον, ἐννοεῖται, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς θὰ βελτιώσῃ τὴν θέσιν τῶν κατοίκων ἑνὸς τμήματος τῆς πόλεως, διότι θὰ προσεγγίσῃ αὐτοὺς πρὸς τοὺς κατασκευασθησομένους δύο σταθμοὺς, θ’ ἀπομακρύνῃ ὅμως ἀφ’ ἑτέρου μέγα ἐπίσης μέρος τῆς πόλεως ἀπὸ τὸν σταθμὸν τὸν παρὰ τὸ Θησεῖον καὶ τὰς πλευρὰς τὰς πέραν τοῦ Θησείου, τὸ ὁποῖον θεωρῶ ἀδικώτατον. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει πρὸ παντὸς νὰ ἐξασφαλίσῃ τὴν διατήρησιν τοῦ παρὰ τὸ Θησεῖον σταθμοῦ, ὅπως μὴ συμβῇ τὸ ἄτοπον καὶ τὸ ἄδικον τοῦτο. Δυστυχῶς ὅμως ἐκ τῆς συγγραφῆς καὶ τῆς συμβάσεως φαίνεται, ὅτι ἡ διατήρησις τοῦ σταθμοῦ τοῦ Θησείου εἶναι λίαν ἀβεβαία καὶ πιθανὸν νὰ καταργηθῇ. Ἀλλὰ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει διατηρηθῇ οὗτος, συμβαίνει ἄλλο ἄτοπον, τὸ ἄτοπον δηλαδή, ὅτι, ἐνῷ οἱ κάτοικοι ἄλλου μέρους τῆς πόλεως θέλουσι πληρόνει αὔξησιν τῶν ἤδη πληρονομένων ναύλων διὰ τὴν εὐκολίαν, ἥτις παρέχεται εἰς αὐτοὺς πρὸς μετάβασιν μεταξὺ τῶν σταθμῶν Μοναστηρίου ἢ Ὁμονοίας καὶ τοῦ Θησείου, οἱ κάτοικοι οἱ παρὰ τὸ Θησεῖον, ἐνῷ οὐδεμίαν θὰ ἔχωσιν ὠφέλειαν ἐκ τῆς εὐκολίας ταύτης, τοὐναντίον μάλιστα θέλουσιν ἀπομακρυνθῆ τοῦ σταθμοῦ, θέλουσιν ὑποχρεωθῆ νὰ πληρόνωσι καὶ οὗτοι τὴν αὔξησιν, τὴν ὁποίαν θέλουσι πληρόνει οἱ ὠφελούμενοι. Τὸ τοιοῦτον νομίζω ἀδικώτατον. Ἑπομένως, μολονότι, ὡς προεῖπον, εὑρίσκω τὸ ἔργον τοῦτο λίαν ἐπωφελὲς διὰ τὸ πλεῖστον μέρος τῆς πόλεως καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῆς εὐκολίας τῆς συγκοινωνίας καὶ διότι θὰ γίνωσιν ἔργα δημόσια, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ ἐργατικὴ τάξις θέλει ὠφεληθῆ, οὐχ ἧττον ἀφ’ ἑτέρου νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀδικήσωμεν τοὺς κατοίκους τοὺς παρὰ τὸ Θησεῖον, εἴτε καταργοῦντες τὸν σταθμὸν τὸν ὑπάρχοντα, εἴτε καὶ διατηροῦντες αὐτὸν, ἐπιβάλλοντες ὅμως πρὸς τοὺς ἔχοντας τὴν εὐκολίαν νὰ μεταβαίνωσι διὰ τοῦ σταθμοῦ τοῦ Θησείου ναῦλον ἴσον πρὸς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον ὀφείλουσι νὰ πληρόνωσιν οἱ ὠφεληθησόμενοι ἐκ τῆς κατασκευῆς τῶν δύο ἑτέρων σταθμῶν. Τὰς συστάσεις ταύτας εἶχον ν’ ἀπευθύνω πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ παρακαλῶ νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει, διότι θεωρῶ, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον ν’ ἀδικήσωμεν ἓν τμῆμα τῆς πόλεως, διὰ νὰ εὐχαριστήσωμεν ἕτερον τμῆμα αὐτῆς.

§50ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ νέος σταθμὸς ὁ ὁποῖος, θὰ γίνῃ παρὰ τὴν πλατεῖαν τῆς Ὁμονοίας, θὰ ἦναι ὑπόγειος;

§51ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὑπόγειος μάλιστα, καὶ μετ’ ἀναβάσεως ἐπὶ τῆς ὁδοῦ πρὸς τὴν πλατεῖαν.

§52ΡΙΚΑΚΗΣ. Πόσον βάθος θὰ ἔχῃ;

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀκριβῶς δὲν ἐνθυμοῦμαι νῦν.

§54ΡΙΚΑΚΗΣ. Πρέπει νὰ τὸ ἠξεύρομεν.

§55ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὔριον.

§56ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὁ νόμος, τὸν ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, κυρόνει τὴν σύμβασιν, τὴν γενομένην μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἐργολάβου, ὡς καὶ τὴν γενομένην μεταξὺ τοῦ ἐργολάβου καὶ τῆς Ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου· εἶναι δύο συμβάσεις, προκειμένου δὲ νὰ κυρώσωμεν τὴν σύμβασιν μεταξὺ τοῦ ἐργολάβου καὶ τῆς Ἑταιρίας, ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία ἔρχεται καὶ κανονίζει σχέσεις ἰδιωτικάς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, παρατηρῶ, ὅτι τὸ κῦρος τῆς ἀποφάσεως τῆς Ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ἡ ὁποία συνῄνεσεν εἰς τὴν ἐπέκτασιν τῆς γραμμῆς, ἀμφισβητεῖται ὑπό τινων μετόχων, οἱ ὁποῖοι καὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ τὴν προσβάλωσι δικαστικῶς. Πρὶν ἢ λοιπὸν ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία κυρώσῃ τὴν σύμβασιν ταύτην, ἐπιθυμῶ νὰ γνωρίζωμεν τὰ λαβόντα χώραν κατὰ τὴν συνέλευσιν τῶν μετόχων τῆς Ἑταιρίας, διὰ νὰ ἴδωμεν, κατὰ πόσον ἐνηργήθησαν νομίμως ὅσα ἐγένοντο.

§57ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι τὸ νομοσχέδιον κυροῖ τὴν σύμβασιν, τὴν συνομολογηθεῖσαν μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ κ. Στεφάνου Ψύχα, ὡς καὶ τὴν μεταξὺ τοῦ κ. Στεφάνου Ψύχα καὶ τῆς Ἑταιρίας τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πράξωμεν ἄλλως, διότι βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν ὁ ἀνάδοχος τῆς προεκτάσεως ταύτης νὰ συμβληθῇ μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἄνευ προηγουμένης συμφωνίας μετὰ τῆς Ἑταιρίας. Τὰς ζητουμένας πληροφορίας θέλω προσκομίσει. Ἐπὶ δὲ τῶν παρατηρήσεων, αἵτινες ὑπεβλήθησαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτοῦ, λέγω, ὅτι βεβαίως ἡ ἀπομάκρυνσις τοῦ σταθμοῦ, τοῦ νῦν ὑπάρχοντος, ἐν ᾗ περιπτώσει δὲν συναινέσῃ ἡ Ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πειραιῶς, ὅπως ἐλπίζομεν, ὅτι θέλει συναινέσει, νὰ διατηρήσῃ καὶ εἰς τὸ μέλλον τὸν σταθμὸν τοῦτον καὶ διὰ τοὺς ἐπιβάτας, βεβαίως εἴς τινας τῶν κατοίκων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν θέλει ἐπιφέρει δυσκολίαν τινά· ἀλλ’ ἐξέτασις τοῦ πράγματος, γενομένη ἐπιμελῶς, ὅτε προσεπαθοῦμεν νὰ λύσωμεν τὸ ζήτημα οὕτως, ὥστε νὰ μὴ ὑπάρξῃ κανὲν παράπονον, ἀπέδειξεν, ὅτι εἶναι ἐλάχιστον τὸ μέρος ἐκεῖνο τῆς πόλεως, ὅπερ θέλει μένει μακρὰν τοῦ σταθμοῦ, ἐὰν οὗτος μετατεθῇ, ἴσως δὲ καὶ σπανιωτέραν ποιούμενον χρῆσιν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς, δηλαδὴ ἡ περὶ τὸ κατάστημα τοῦ φωταερίου συνοικία καὶ μικρὸν μέρος τοῦ τετάρτου τμήματος, διότι τὸ πλεῖστον τοῦ τμήματος τούτου θέλει ἔχει πλησιέστερον τὸν σταθμὸν τοῦ Μεγάλου Μοναστηρίου· ὅθεν ἡ ζημία, ἐὰν ὑπάρξῃ, δὲν εἶναι τόσον μεγάλη, ὥστε νὰ πείσῃ ἡμᾶς, νὰ μὴ ψηφίσωμεν νομοσχέδιον, σκοπὸν ἔχον ὁπωσδήποτε τὴν βελτίωσιν τῆς συγκοινωνίας. Καθ’ ὅσον δὲ πρόκειται περὶ τῆς διαφορᾶς τῆς τιμῆς, βεβαίως πρῶτον ἔργον καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἦτο, νὰ προσπαθήσῃ ν’ ἀποφύγῃ τὴν προσθήκην, ἀλλ’ ἄνευ τῆς προσθήκης τὸ ἔργον ἦτο ἀδύνατον νὰ τελεσθῇ, διότι βεβαίως πολλοὶ ἤθελον ἀποφεύγει νὰ ἐπιβιβάζωνται ἐν τῷ σταθμῷ τοῦ Μεγάλου Μοναστηρίου ἢ τῆς πλατείας τῆς Ὁμονοίας, εὐθὺς ὡς ἤθελον ἔχει τὴν ἐλευθερίαν νὰ πληρόνωσιν ὅ,τι καὶ πρότερον ἐν τῷ σταθμῷ τοῦ Θησείου· τοῦτο ἀδύνατον νὰ ἀποφύγωμεν. Ἐπιμείναντες ἄρα νὰ διατηρηθῇ ὁ σταθμὸς, ὁ νῦν ὑπάρχων, ὀφείλομεν κατ’ ἀνάγκην νὰ ὑποστῶμεν τὴν αὔξησιν κατὰ 10 καὶ 15 λεπτὰ, ἥτις ὑπάρχει διὰ τὸν σταθμὸν τοῦ Μεγάλου Μοναστηρίου· ἐὰν ἀφαιρεθῇ αὕτη, καταπίπτει καὶ ἡ συμφωνία, διότι ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ ἀνάδοχος, δεχόμενος ὅ,τι συνεφώνησεν ὁ νῦν παριστάμενος ἀνάδοχος, ἐὰν δὲν ἐπιβληθῇ καὶ εἰς τὸν σταθμὸν τὸν νῦν ὑπάρχοντα ἡ αὔξησις τοῦ ναύλου, ἥτις γίνεται διὰ τὸν σταθμὸν τοῦ Μεγάλου Μοναστηρίου.

§58ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ σύμβασις μεταξὺ τοῦ ἐργολάβου καὶ τῆς Ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς ἀποτελεῖ μέρος ἀναπόσπαστον τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, διότι ῥητῶς διὰ τῆς συμβάσεως μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ ἐργολάβου ἀναφέρεται, ὅτι ἡ σύμβασις αὕτη, ἡ μεταξὺ ἐργολάβου καὶ Ἑταιρίας, εἶναι ἐπισυνημμένη εἰς αὐτήν· ἐν τῷ τέλει τοῦ ἄρθρου 2 θέλετε ἴδει, ὅτι ἐπισυνάπτεται αὕτη ἐπισήμως εἰς τὴν σύμβασιν τῆς Κυβερνήσεως. Ἐξετάζοντες ἑπομένως τὸ ζήτημα, δὲν δυνάμεθα ἢ νὰ τὸ ἐξετάσωμεν ἐν ὅλῳ καὶ νὰ θεωρήσωμεν ἀμφοτέρας τὰς συμβάσεις ὡς ἐχούσας ὁμοίαν ἰσχύν. Οὕτω κρίνων τὸ ζήτημα, εὑρίσκει τις, ὅτι ὁ σταθμὸς τοῦ Θησείου καταργεῖται, διότι ναὶ μὲν ἐν τῇ συμβάσει μεταξὺ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τοῦ ἐργολάβου ἀναφέρεται, ὅτι δὲν θέλει καταργηθῆ, εἰμὴ τῇ συγκαταθέσει τῆς Ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου, ἀλλὰ ῥητῶς ἐν τῇ συμβάσει μεταξὺ ἐργολάβου καὶ Ἑταιρίας ἡ συγκατάθεσις τῆς Ἑταιρίας εἶναι ἐκ τῶν προτέρων δεδομένη καὶ κρέμαται ἐκ τῆς θελήσεως τοῦ ἐργολάβου. Ἐὰν ὁ ἐργολάβος δὲν θέλῃ τὴν διατήρησιν αὐτοῦ, οὗτος θὰ καταργηθῇ, διότι ἡ Ἑταιρία ἀφίνει καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὸν ἐργολάβον τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος, ἐὰν θὰ ὑπάρχῃ ἢ μὴ σταθμὸς παρὰ τὸ Θησεῖον. Νομίζω, ὅτι ἡ προσθήκη δύο νέων σταθμῶν διὰ τῆς προεκτάσεως τοῦ σιδηροδρόμου ἐντὸς τῆς πόλεως δὲν εἶναι λόγος καταργήσεως τοῦ νῦν ὑφισταμένου σταθμοῦ; Ὁσοιδήποτε καὶ ἂν ἦναι οἱ ἐξυπηρετούμενοι ὑπὸ τοῦ σταθμοῦ τούτου, κάτοικοι τῶν Ἀθηνῶν εἶναι ἄδικον νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπ’ αὐτῶν ἡ εὐκολία αὕτη. Ἀνάγκη ἑπομένως νὰ τεθῇ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξις, ἐξασφαλίζουσα τὴν διατήρησιν τοῦ σταθμοῦ. Ὁ προσδιορισμὸς τῆς αὐτῆς τιμῆς διὰ τοὺς ἐπιβάτας, τοὺς εἰσερχομένους ἐν τῷ σταθμῷ Μοναστηρίου, καὶ διὰ τοὺς εἰσερχομένους ἐν τῷ σταθμῷ Θησείου, ἔχει τι τὸ ἄδικον διὰ τοὺς τελευταίους. Εὑρίσκω δὲ καὶ ἀντίφασιν εἰς τὸν προσδιορισμὸν τῶν τιμῶν. Ἐν σελίδι 8 τὸ τιμολόγιον ὁρίζει πληρωμὴν ἀπὸ τοῦ σταθμοῦ Θησείου, ἢ τῆς ἐγγὺς αὐτοῦ στάσεως εἰς τὸν σταθμὸν τοῦ Μεγάλου Μοναστηρίου 15 λεπτὰ, ἐν δὲ τῇ σελίδι 13 τὸ αὐτὸ τιμολόγιον ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ ὁρίζει πληρωμὴν 25 λεπτῶν μεταξὺ τῶν ἰδίων σταθμῶν.

§59ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι διὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου, διότι λέγει ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 20: «Διὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ τέλους τοῦ χαρτοσήμου ἐπὶ τῶν εἰσιτηρίων τὰ διόδια τῆς προεκτάσεως ὑπολογίζονται ἰδιαιτέρως».

§60ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατὶ ἡ διαφορὰ αὕτη; φορολογήσατε ὀλιγώτερον. Ἀφήσατε δὲ τὸν ἐπιβάτην, νὰ μὴ πληρώσῃ τὸ αὐτὸ, ἐπιβιβαζόμενος εἴτε εἰς τὸν σταθμὸν τοῦ Μεγάλου Μοναστηρίου, εἴτε εἰς τὸν σταθμὸν τοῦ Θησείου. Σπουδαιοτέραν εὑρίσκω τὴν ἔλλειψιν τῆς συμβάσεως, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτῆς ὑποχρέωσιν τοῦ ἐργολάβου. Διὰ τῆς συμβάσεως καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς–Ἀθηνῶν δεσμεύονται ὁριστικῶς, εἰς τὸν ἐργολάβον δὲ παραχωροῦνται δικαιώματα ἐπιλογῆς. Τοιοῦτον δικαίωμα παραχωρεῖται εἰς αὐτὸν ἐν τῇ περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ ἀξία τῶν ἀπαλλοτριωθησομένων κτημάτων ὑπερβαίνει τὸ 1,100,000, ὅτε δύναται οὗτος νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν ἐπιχείρησιν. Τὴν ἐπιλογὴν ταύτην τοῦ ἐργολάβου εὑρίσκω δικαιολογημένην, διότι εἶναι καθαρὸς ὅρος. Ὁ ἐργολάβος τότε μόνον δέχεται νὰ κατασκευάσῃ τὴν προέκτασιν τῆς γραμμῆς, ὅταν διὰ τὰς ἀπαλλοτριώσεις δὲν πρόκηται νὰ ὑποβληθῇ εἰς δαπάνην ὑπερβαίνουσαν τὸ 1,100,000. Ὑπάρχει ὅμως ἑτέρα ἐπιλογὴ, τῆς ὁποίας τὸ δικαίωμα δίδει εἰς τὸν ἐργολάβον τὸ ἄρθρον 13 τῆς συμβάσεως. Τῆς ἐπιλογῆς ταύτης οὐδεμίαν δικαιολογίαν εὑρίσκω. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ὁ ἐργολάβος δὲν ὑποχρεοῦται νὰ καταθέσῃ τὴν ἐγγύησιν, εἰμὴ ἐντὸς μηνὸς ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ νόμου, τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν· ὁ ἐργολάβος μένει οὕτως ἐλεύθερος ἐπὶ ἕνα μῆνα, ἐὰν θέλῃ, ν’ ἀναδεχθῇ καὶ ἐκτελέσῃ τὴν ἐπιχείρησιν, ἢ νὰ τὴν ἐγκαταλείψῃ. Τὸ τοιοῦτον δικαίωμα ἐπιλογῆς τότε μόνον ἤθελε δικαιολογεῖσθαι, ὅταν ἀπέναντι αὐτοῦ ὁ ἐργολάβος ἔδιδεν εἰς τὸ Δημόσιον ἀντάλλαγμά τι. Ἀλλ’ οὐδὲν τοιοῦτον δίδει. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὀφείλει ν’ ἀφαιρέσῃ τὸ δικαίωμα τοῦτο τῆς ἐπιλογῆς καὶ ζητήσῃ τὴν ἄμεσον καταβολὴν τῆς ἐγγυήσεως. Ἐὰν δὲ ἐπιθυμῇ τὴν διατήρησιν τοῦ σταθμοῦ τοῦ Θησείου, ὀφείλει νὰ συμβιβάσῃ τὴν ἀντίφασιν, ἡ ὁποία ὑπάρχει μεταξὺ τῶν συμβάσεων τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρίας τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν– Πειραιῶς, κατὰ τρόπον μὴ ἀφίνοντα τὸν ἐργολάβον κύριον τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος τῆς διατηρήσεως ἢ μὴ τοῦ σταθμοῦ τούτου.

§61Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν θὰ δώσωσι πληροφορίας οἱ κ. Ὑπουργοί;

§62ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§63ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν τῷ ἄρθρῳ 8 τῆς συγγραφῆς, ἐν σελίδι 10, ἀναφέρεται, ὅτι ἡ σιδηροδρομικὴ γραμμὴ θέλει διέρχεσθαι κάτωθεν τῶν συναντωμένων ἐθνικῶν, ἐπαρχιακῶν ἢ δημοτικῶν ὁδῶν, ἐξαιρέσει μόνον τῆς ὁδοῦ Ἀδριανοῦ. Ποίαν διεύθυνσιν θὰ λάβῃ ἡ γραμμὴ αὕτη, ὥστε νὰ διέλθῃ καὶ διὰ τῆς ὁδοῦ ταύτης;

§64ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὁδὸς Ἀδριανοῦ λέγεται καὶ ἡ ἀπὸ τοῦ σταθμοῦ τοῦ σιδηροδρόμου μέχρι τῆς παλαιᾶς ἀγορᾶς. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον, καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν μεταξὺ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πατρῶν καὶ τοῦ ἐργολάβου Μανιάκ.

§65Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω ποίαν γνώμην ἔχουσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ περὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἐχαρακτηρίσθησαν ὑπὸ τὸν τίτλον σιδηροδρομικὰ καὶ τὰ ὁποῖα παρεστάθησαν ὡς νομοθετήματα λίαν κατεπείγοντα· εἶχε συνεννοηθῆ ἡ Βουλὴ, νὰ συνερχώμεθα ἐκτάκτως καὶ εἰς συνεδριάσεις πρωϊνὰς, ὅπως ταῦτα συζητηθῶσι καὶ ψηφισθῶσιν. Ἐκ τῶν νομοσχεδίων τούτων ἐψηφίσθη ἤδη τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς καὶ ἐκμεταλλεύσεως σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Πειραιῶς–Λαρίσσης, τὸ νομοσχέδιον περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμου Διακοπτοῦ–Καλαβρύτων, ὁμοίως τὸ νομοσχέδιον τῶν συμπληρωτικῶν σιδηροδρόμων τῆς Πελοποννήσου, ὡσαύτως τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐγγραφῆς ὑποθήκης ἐπὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, τὸ νομοσχέδιον περὶ πληρώσεως τῶν διατάξεων νόμων τινῶν, ὀργανιζόντων τὸ γραφεῖον τῶν Δημοσίων ἔργων εἰς βʹ ἀνάγνωσιν, ὁμοίως τὸ περὶ προεκτάσεως τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς τοῦ ἀπ’ Ἀθηνῶν εἰς Πειραιᾶ σιδηροδρόμου ἐντὸς τῆς πόλεως Ἀθηνῶν εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, καὶ τὸ νομοσχέδιον περὶ συμπληρώσεως τοῦ νόμου, τοῦ κυροῦντος τὴν σύμβασιν μεταξὺ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πατρῶν καὶ τοῦ ἐργολάβου Μανιὰκ, ὡσαύτως εἰς αʹ ἀνάγνωσιν. Νομίζω, ὅτι εἶναι ματαιοπονία μεγάλη, νὰ συνέλθωμεν εἰς πρωϊνὴν συνεδρίασιν καὶ αὔριον δι’ ἐκεῖνα ἐκ τῶν ἀνωτέρω νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα δὲν ἐψηφίσθησαν εἰσέτι εἰς γʹ ἀνάγνωσιν.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ νομοσχέδια ταῦτα θὰ καταναλώσωσι δύο ὥρας τῆς πρωϊνῆς συνεδριάσεως.

§67ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζει ἡ Κυβέρνησις, ὅτι πρέπει δι’ ὅλα τὰ νομοσχέδια τῆς ἡμερησίας διατάξεως νὰ συνερχώμεθα καὶ τὴν πρωΐαν;

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὴν πρωΐαν τῆς αὔριον θὰ συνέλθωμεν διὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπεραιώθησαν ἔτι.

§69Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ συνέλθωμεν καὶ ἐντὸς ἡμισείας ὥρας θέλομεν τελειώσει πᾶσαν ταύτην τὴν ἐργασίαν.

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶναι ἀδιάφορον τοῦτο.

§71ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρέπει νὰ συνέλθωμεν, καὶ δὲν διστάζω νὰ ποιήσωμαι γνωστὸν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡμεῖς προθύμως συντρέχομεν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν νομοθετικῶν ἔργων τῶν ἐκκρεμῶν, ἀλλ’ ἐντὸς ὅρου τοῦ προσήκοντος. Δὲν νομίζομεν, ὅτι αἱ συνεδριάσεις αἱ πρωϊναὶ, δηλαδὴ αἱ συνεδριάσεις αἱ ἔκτακτοι, δύνανται νὰ δικαιολογηθῶσι διὰ τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν νομοσχεδίων συνήθους ἀνάγκης, ὡς δὲν νομίζομεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀντέχωμεν εἰς τόσην ἐργασίαν, ἑπομένως ἀπαλλασσόμεθα τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, καὶ ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ σκεφθῇ ὅπως θέλει.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο ἐννοοῦμεν, ὅτι ὑμεῖς δὲν ἔχετε ὑποχρέωσιν, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν δυνάμεθα νὰ μὴ συνερχώμεθα, ἐὰν ἡ πλειονοψηφία τὸ ἀποφασίσῃ.

§73ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως τί ἄλλο καλλίτερον θέλετε; Νὰ μὴ συνερχώμεθα ἡμεῖς, διὰ νὰ ψηφίζητε ἀσυζητητεὶ πληθὺν νομοσχεδίων· ἀλλὰ δὲν θέλομεν σᾶς ἀφήσει. Ἔστω δὲ γνωστὸν εἰς ὅλους, ὅτι, ἐὰν παρασκευάζητε ἐν ἀπουσίᾳ ἡμῶν νὰ συζητηθῶσι καὶ ψηφισθῶσι τὰ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀναγεγραμμένα νομοσχέδια, αὐτὸ δὲν θέλομεν τὸ ἐπιτρέψει.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχετε δικαίωμα, οὔτε νὰ ἐπιτρέψητε οὔτε ν’ ἀπαγορεύσητε τὰ ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας ἀποφασισθησόμενα, διότι κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς ἡ πλειονοψηφία ἀποφασίζει περὶ τῶν ὡρῶν τῆς συνεδριάσεως. Σήμερον οὐδεμία ὑπάρχει ἀπόφασις περὶ ὥρας συνεδριάσεως, ἑπομένως δύναται ἕκαστος καὶ νὰ πράττῃ καὶ νὰ λέγῃ περὶ ταύτης ὅ,τι ἂν κρίνῃ εὔλογον, ἕως οὗ ἀποφανθῇ ἡ Βουλή, μεθ’ ὅ τ’ ἀποφασισθέντα ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐν πλειονοψηφίᾳ ἐκτελοῦνται, τῶν δὲ ἐπιτρεπόντων καὶ ἀπαγορευόντων ἡ φωνὴ οὐδεμιᾶς τυγχάνει ἀκροάσεως (ἱλαρότης). Κατὰ τὴν ὥραν ταύτην δὲν πρόκειται ν’ ἀποφασίσωμέν τι, διότι νομίζω, ὅτι καὶ οἱ Βουλευταί, οἱ ὁμιλήσαντες πρότερον, εἶναι σύμφωνοι, ὅπως συνέλθωμεν αὔριον πρὸς συζήτησιν τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἀντικειμένων, ὅσα καὶ σήμερον περιελαμβάνοντο κατὰ τὴν πρωϊνὴν ταύτην συνεδρίασιν ἐν αὐτῇ. Ὅταν βραδύτερον συνέλθῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἀποφασίσῃ περὶ τῶν μετὰ τὴν αὔριον γενησομένων, οἱ ἀπαρεσκόμενοι θέλουσι πράξει ὅ,τι αὐτοῖς δοκεῖ, συμφώνως πάντοτε πρὸς τὸ Σύνταγμα καὶ τὸν Κανονισμόν.

§75Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅτε εἴπομεν, ὅτι δὲν θέλομεν ἀφήσει τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ συναγάγῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τοὺς φίλους του καὶ ἐν ἀπουσίᾳ ἡμῶν νὰ συνεδριάζῃ, ἐνοοῦμεν, ὅτι ἔχομεν δικαίωμα ἐλέγχου καὶ ἀγρύπνου ἐποπτείας ἐπὶ τῆς Κυβερνήσεως. Ἑπομένως δὲν θέλομεν ἀναστείλει τὴν ἐξάσκησιν τοῦ δικαιώματός μας τούτου, ὡς τὴν ἀνεστείλαμεν ἤδη δύο μῆνας περίπου, ὅπως καταστήσωμεν ταχυτέραν τὴν νομοθετικὴν λειτουργίαν τῆς Βουλῆς.

§76ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν πλήρει εἰλικρινείᾳ καὶ καλῇ πίστει παρεδέχθημεν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅπως συνερχώμεθα τὴν πρωΐαν διὰ νὰ συζητήσωμεν ἀποκλειστικῶς τὰ σιδηροδρομικὰ νομοσχέδια. Ὅσον ἰσχυρὸς καὶ ἂν ᾖ τις, βασιζόμενος εἴτε ἐπὶ πλειοψηφίας, εἴτε ἐπὶ ῥοπαλοφόρων, εἴτε ἐπὶ ὁπλοφόρων, ὁ σεβόμενος τοὺς νόμους ὀφείλει τῆς ἰσχύος ταύτης νὰ μὴ ποιῆται χρῆσιν ἢ σύμφωνα μὲ τὸ δίκαιον καὶ τὴν καλὴν πίστιν. Συνεζητήσαμεν ἐν πλήρει εἰλικρινείᾳ καὶ ἐφέραμεν ταχέως εἰς πέρας τὴν συζήτησιν καὶ ψήφισιν τῶν σιδηροδρομικῶν νομοσχεδίων. Ἤδη, συμφώνως μὲ τὴν προηγουμένην συνεννόησιν καὶ αἰσθανόμενοι οὐ μόνον κόπον, ἀλλὰ καὶ ἀδυναμίαν πρὸς μελέτην τῶν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πολυαρίθμων νομοσχεδίων, προτείνομεν νὰ περιορίσωμεν τὴν ἐργασίαν μας εἰς τὰς τακτικὰς συνεδριάσεις τῆς ἑσπέρας. Προτείνομεν δὲ τοῦτο μετὰ τὸ πέρας τοῦ σκοποῦ, χάριν τοῦ ὁποίου προσδιωρίσαμεν τὰς πρωϊνὰς συνεδριάσεις. Τοσοῦτον δὲ καλῆς πίστεως εἴμεθα, ὥστε συνεζητήσαμεν τὰ σιδηροδρομικὰ νομοσχέδια ἡμεῖς μόνον παρόντες, οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐνῷ ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως μόλις παρευρίσκοντο κατὰ τὰς συνεδριάσεις 15–20 Βουλευταί. Δὲν εἶναι δίκαιον, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς σήμερον, εἴτε ποιούμενος χρῆσιν τῆς ὑλικῆς δυνάμεως, τὴν ὁποίαν διαθέτει, εἴτε προτιθέμενος νὰ ὠφεληθῇ τοῦ καμάτου, ἐν ᾧ δυνάμεθα νὰ εὑρεθῶμεν, συζητοῦντες τὰ διάφορα νομοσχέδια, νὰ θελήσῃ νὰ ψηφίσῃ μετ’ ἐσπευσμένης βίας ὁλόκληρον τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§77Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμεῖς θὰ εἰδοποιήσωμεν τοὺς φίλους μας, νὰ ἦναι παρόντες.

§78ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Ἀντιπολίτευσις δύναται νὰ εἰδοποιῇ τοὺς φίλους αὑτῆς, ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον, ἀναγόμενον εἰς τὴν ἐνέργειαν ἡμῶν. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι προεβάλομεν νομοσχέδια μεγίστης σπουδαιότητος, ὧν πολλὰ ἔτι δὲν ἐψηφίσθησαν, ὅτι προεβάλομεν καὶ πολλά, οὐχὶ ἐκτάκτου σπουδαιότητος, ἀναγκαῖα ὅμως εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, μὴ δυναμένην ἄνευ αὐτῶν νὰ λειτουργήσῃ ἀπροσκόπτως. Προκαλοῦμεν ἄρα τὴν Βουλὴν ἐν τῇ ὥρᾳ ταύτῃ, καθ’ ἣν αἱ συνεδριάσεις εἶναι μεμετρημέναι, διότι αἱ ἑορταὶ ἐπερχόμεναι ἐπάγονται τὴν λῆξιν ἢ τὴν διακοπὴν τῆς ἐκτάκτου Συνόδου, ὅπως, κατὰ τὰ ἐν ἁπάσαις ταῖς Βουλαῖς γινόμενα, ὅταν ὑπολείπηται ὀλίγος χρόνος καὶ πολλὴ ἐργασία, ῥυθμίσῃ τὰ τῆς ἐργασίας αὑτῆς διὰ τρόπου, ἐπιτρέποντος ἀφθονωτέραν καὶ ταχυτέραν διεκπεραίωσιν. Πρὸς τὴν τοιαύτην ἐργασίαν ἀπαιτεῖται συνεννόησις, εἰς ταύτην δὲ ἀρχῆθεν εἴπομεν, ὅτι προσφερόμεθα. Εἴπομεν, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν, μὴ ὑπολειπομένου τοῦ χρόνου, ὅπως ψηφισθῶσιν ὅλα τὰ παρ’ ἡμῶν εἰσαχθέντα εἰς τὴν Βουλὴν, καίτοι φρονοῦμεν, ὅτι ὅλων θὰ ἦτο ὠφέλιμος ἡ ψήφισις, καὶ ὅτι ἡ μὴ ψήφισις τινῶν ἐξ αὐτῶν θέλει παραβλάψει τὴν δημοσίαν ὑπηρεσίαν. Ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ὁ χρόνος δὲν ἐπιτρέπει τὴν ψήφισιν πάντων, ἀλλ’ ἐπιτρέπει τὴν ψήφισιν πολλῶν, ἥτις ὅμως δὲν δύναται νὰ ἐπιτευχθῇ ἄνευ συνεννοήσεως. Εἰς ταύτην τὴν συνεννόησιν προκαλέσαντες ὑμᾶς, ἐλάβομεν ἀπάντησιν, ὅτι θέλετε ἀπαγορεύσει ἢ ἐπιτρέψει τὴν ἐκτέλεσιν τῶν παρὰ τῆς Βουλῆς κανονισθησομένων. Ἀνταπαντῶμεν, ὅτι καὶ ἡμεῖς θέλομεν ψηφίσει τὰ πρέποντα, ἂν ἐπικρατῶμεν, ὡς πιστεύομεν, εἰς ὑμᾶς δὲ ἀφορᾷ τὸ νόμιμον ἢ τὸ παράνομον τῆς ὑμετέρας ἐνεργείας ἐπὶ τοῖς οὕτω ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἀποφασισθησομένοις. Αὕτη ἔσται ἡ συνέπεια τῆς ἄνευ συνεννοήσεως ἐνεργείας· ἐξακολουθοῦμεν ὅμως προκαλοῦντες ὑμᾶς εἰς συνεννόησιν. Ἡμεῖς λέγομεν, ὑπάρχει πρὸ ἡμῶν ἐργασία πολλὴ, ἐν ᾗ καί τις, ἧς ἡ διεκπεραίωσις παρίσταται ἀναπόδραστος, οἷον αἱ πιστώσεις, καὶ ἄλλα πολλὰ νομοσχέδια, οὐχὶ ὅμως ἐκ τῶν ἀπαιτούντων μακρὰν συζήτησιν. Ἐκ τῶν σπουδαιοτέρων θεωρῶ π. χ. τὸ περὶ καταργήσεως τῶν διαπυλίων, ἀλλ’ ἐννοῶ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συζητηθῇ ἐν ταῖς ὀλίγαις ἡμέραις, αἵτινες μᾶς χωρίζουσιν ἀπὸ τῶν διακοπῶν. Ἐννοῶ προσέτι, ὅτι δύνανται νὰ ὑπάρχωσι νομοσχέδια, εἰς ὧν τὴν ψήφισιν νὰ μὴ ἐπιμείνωμεν, καίτοι θεωροῦμεν αὐτὴν ἐφικτὴν πρὸ τῶν ἑορτῶν, ὑποχωροῦντες πρὸ τῆς ἀντιθέτου γνώμης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλὰ ταῦτα ἂν θὰ ἐργασθῶμεν ἐκ συνεννοήσεως καὶ οὐχὶ καθ’ ὃν ἐμφαίνουσι τρόπον αἱ ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀποστροφαί.

§79Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἀπέστερξε τὴν συνεννόησιν, καὶ τούτου ἀπόδειξις εἶναι, ὅτι τέσσαρας ἤδη ἡμέρας συνεδριάζομεν δὶς τῆς ἡμέρας. Ἀλλ’ ἡ συνεννόησις ἐστηρίχθη ἐπὶ τῶν προτάσεων, τὰς ὁποίας ὁ Πρωθυπουργὸς τότε ἐπρόβαλε, τὰς προτάσεις δὲ ταύτας αὐτοῦ ἀπεδέχθημεν καὶ ἐξετελέσαμεν τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνελάβομεν, ὅτε ἀπεδέχθημεν τὰς προτάσεις. Ἡμεῖς ἐμμένομεν εἰς τὴν συνεννόησιν, τὴν ὁποίαν ἐποιησάμεθα τότε, ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀθετεῖ αὐτήν. Δὲν νομίζομεν δὲ, ὅτι αἱ συνεννοήσεις ἔχουσι σκοπὸν, τίς νὰ ἀπατήσῃ τὸν ἄλλον, διότι αὐτὸ δὲν ἐπιτρέπεται οὔτε εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔχουσιν ἐπιθυμίαν νὰ ἀπατῶσιν, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ δεχθῶσι καὶ ἐκεῖνοι, τοὺς ὁποίους νομίζουσιν, ὅτι δύνανται νὰ ἀπατῶσιν. Ἡ συνεννόησις ἦτο, νὰ συνερχώμεθα τὴν πρωΐαν διὰ τὰ σιδηροδρομικὰ νομοσχέδια, οὐχὶ δὲ δι’ ἄλλα νομοσχέδια κατεπείγοντα, ὅσον κατεπείγοντα καὶ ἂν ἦναι, ἀλλὰ μόνον διὰ τὰ σιδηροδρομικὰ, διότι ταῦτα παρέστησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς ἐκτάκτως κατεπείγοντα. Ὡς πρὸς τὰ ἄλλα νομοσχέδια, ποῖα ἐκ τούτων πρέπει νὰ προταχθῶσιν ἡμεῖς δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν γνώμην, διότι ἡ ἐκλογὴ τούτων ἢ ἐκείνων τῶν νομοσχεδίων, ὅπως προταχθῶσιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, αὕτη ἐνασκεῖται ἀπὸ τὸν Πρωθυπουργὸν, ὅστις ἐν ὀνόματι τῆς πλειοψηφίας κανονίζει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Αὐτὸς λοιπὸν ἐνασκεῖ τὸ δικαίωμά του τοῦτο, ἡμεῖς δὲ, ὅταν προβάλληται νομοσχέδιον εἰς συζήτησιν θέλομεν τὸ συζητεῖ. Ἀλλὰ δὲν ἔχομεν ὑποχρέωσιν, ἐκ τῆς συνεννοήσεως, τὴν ὁποίαν ἐποιησάμεθα, νὰ ἐρχώμεθα καὶ τὴν πρωΐαν καὶ δι’ ἄλλα νομοσχέδια ἐκτὸς τῶν σιδηροδρομικῶν. Τοῦτο ἀντιβαίνει εἰς τὴν συνεννόησιν, καὶ ἂν ἀντιβαίνῃ, ἀποδεικνύει, ὅτι ὁ προτείνας τὴν συνεννόησιν ἐσκόπει νὰ μὴ περιορισθῇ εἰς τὰς προτάσεις, τὰς ὁποίας τότε ἐπρόβαλεν, ἀλλ’ ἐσκόπει, ἀφοῦ κατορθώσῃ νὰ ἐπιψηφίσωμεν τὰ σιδηροδρομικὰ νομοσχέδιά του, καὶ ἀπαλλαγῇ ἀπὸ αὐτὰ, νὰ ζητήσῃ ἔπειτα νὰ συνερχώμεθα τὴν πρωΐαν καὶ δι’ ἄλλα νομοσχέδια, δηλαδὴ οὐδένα ἄλλον εἶχε σκοπὸν ἡ συνεννόησις ἐκείνη, εἰ μὴ τὸν σκοπὸν τῆς ἀπάτης. Ἀλλὰ σκοπὸν τοιοῦτον ἡμεῖς, καὶ ὡς πολῖται, καὶ ὡς ἄνθρωποι σεβόμενοι ἡμᾶς αὐτοὺς, δὲν ἐξυπηρετοῦμεν, ὁ δὲ Πρωθυπουργὸς ἔχει δικαίωμα νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλει. Ἂν ὅμως θέλῃ διὰ τοῦ τοιούτου τρόπου νὰ φθάσῃ εἰς συνεννόησιν μεθ’ ἡμῶν, ἔστω αὐτῷ γνωστὸν, ὅτι εἶναι δύσκολον νὰ συνεννοηθῶμεν, ἂν δὲ δὲν συνεννοηθῶμεν, ἔχομεν πλήρη ἐλευθερίαν νὰ κάμωμεν χρῆσιν τῶν συνταγματικῶν ἡμῶν δικαιωμάτων.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ συνεννόησις, ἥτις εἶχεν ἐπέλθει πρότερον, ἀφεώρα εἰς τὰς μέχρι τῆς σήμερον συνεδριάσεις. Εἴχομεν συμφωνήσει, ὅπως τὰ σιδηροδρομικὰ συζητῶνται κατὰ πρωϊνὰς συνεδριάσεις καὶ συνεζητήσαμεν αὐτὰ κατὰ πρωϊνὰς συνεδριάσεις, ἀπολειπομένων ἑνὸς ἢ δύο. Λήγει ἄρα ἡ συνεννόησις, ἢ θὰ λήξῃ ὅταν συζητηθῶσι καὶ τὰ δύο νομοσχέδια, τὰ δυνάμενα νὰ θεωρηθῶσιν ὡς ὑπαγόμενα εἰς τὴν κατηγορίαν ἐκείνην. Ἀλλ’ ἡ συνεννόησις οὐδὲν περιεῖχε περὶ τοῦ μέλλοντος, περιωρίζετο εἰς τὰς συνεδριάσεις τὰς πρωϊνὰς, τὰς ἀφορώσας εἰς τὰ σιδηροδρομικά. Ἤδη, ψηφισθέντων τῶν σιδηροδρομικῶν, ἢ ψηφισθησομένων ὁπωσδήποτε, γεννᾶται τὸ ζήτημα περὶ τῶν μετέπειτα· θέλομεν ἐκ νέου συνεννοηθῆ, ὅπως συνερχώμεθα τὴν πρωΐαν, ἢ οὔ; θέλομεν συνέρχεσθαι τὴν πρωΐαν ἐξ ἀποφάσεως τῆς πλειονοψηφίας; Περὶ πάντων τούτων, ἀδικῶν ἑαυτὸν, ὡμίλησε πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Βουλευτὴς ὡς περὶ ἀπάτης, ἣν ἐπαγγέλλεται ὅτι θὰ ἀπαγορεύσῃ. Ἑαυτὸν χαρακτηρίζει ὁ κ. Βουλευτὴς, τοιαύτας προδίδων διαθέσεις. Οὔτε ὁ ἐξαπατῶν οὔτε ὁ ἐξαπατώμενος ὑπάρχει ἐν τῇ Βουλῇ· ὑπάρχουσιν ὅμως οἱ ποιούμενοι χρῆσιν τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν καὶ ἐπιτελοῦντες τὰ καθήκοντα αὑτῶν, ὡς ὑπάρχουσι καὶ οἱ παραγνωρίζοντες τὰ δικαιώματα τῶν συναδέλφων αὑτῶν καὶ τὰ ἴδια ἑαυτῶν καθήκοντα. Ἡμεῖς ἔχομεν γνώμην, ὅτι, διεξαχθεισῶν ἤδη τῶν συζητήσεων περὶ τῶν σιδηροδρομικῶν τὴν πρωΐαν, ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, κατὰ τίνα τρόπον καὶ τἆλλα ζητήματα δύνανται νὰ διεξαχθῶσιν, εἴτε διὰ πρωϊνῶν συνεδριάσεων, εἴτε διὰ παρατάσεων τῶν ἑσπερινῶν, ἀφοῦ διὰ τριώρου ἑσπερινῆς συνεδριάσεως — ἥτις δὲν εἶναι καὶ πάντοτε τρίωρος, διότι, ἐνῷ ἀρχίζει μετὰ τὴν πέμπτην, ἐνίοτε καὶ τῇ 6 παρὰ ¼, εὐθὺς, ὡς φθάσῃ ἡ ὀγδόη, προσκόπτει εἰς τὰς διαμαρτυρίας περὶ παρελεύσεως τῆς ὥρας τοῦ γεύεσθαι — διὰ τριώρου ἢ διώρου συνεδριάσεως εἰς οὐδὲν καταλήγομεν. Τούτων οὕτως ἐχόντων, ἐπιβάλλεται ἡ σκέψις περὶ τοῦ πρακτέου, διότι δύο ὡρῶν ἐργασία κοινοβουλευτικὴ δὲν εἶναι ἐπαρκὴς πρὸς διεξαγωγὴν τῶν προτιμητέων ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Πρέπει ν’ ἀφιερώσωμεν εἰς τὴν ἐργασίαν πλείονας ὥρας, εἴτε συνεδριάζοντες καὶ τὴν πρωΐαν, εἴτε παρατείνοντες τὰς ἑσπερινὰς συνεδριάσεις. Περὶ τούτου δυνάμεθα νὰ συνεννοηθῶμεν, ὡς δυνάμεθα νὰ συνεννοηθῶμεν καὶ περὶ τῶν εἰς συζήτησιν προτακτέων, συναινοῦντες ὡς πρός τινα τῶν κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν μᾶλλον ἐπειγόντων, ὅπως χάριν τῆς ταχυτέρας προόδου τῶν ἐργασιῶν ἡμῶν, μὴ ταχθῶσιν ἐν τοῖς πρώτοις. Ταῦτα ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ὑπάρχει παρ’ ἅπασιν ἡ διάθεσις πρὸς διεξαγωγὴν ἐργασίας. Ἄν τοιαύτη διάθεσις δὲν ὑπάρχῃ, τὰ ζητήματα θὰ λυθῶσιν, ἀποφασιζούσης τῆς πλειονοψηφίας, καὶ ἀποχωρούσης ἢ ἄλλως ἐκτροχιαζομένης τῆς μειονοψηφίας.

§81ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ Πρωθυπουργὸς ὁμιλεῖ περὶ ἀποφάσεων πρὸς ἐργασίαν, καὶ ποιεῖται ὑπαινιγμοὺς ἐν τῇ Βουλῇ. Ἀλλὰ καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς δὲν ἐποιήσατο ὑπαινιγμούς; Καὶ ἐν τῇ Βουλῇ ὅμως ὁμιλῶν, καὶ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς γράφων καὶ διαδίδων ἐλησμόνησε τὴν ἀλήθειαν καὶ ψευδῶς παρέστησεν εἰς τοὺς προσφυγόντας εἰς αὐτὸν καὶ ζητήσαντας τὴν προήγησιν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐργοδηγῶν, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἀφίνει τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο νὰ συζητηθῇ. Ὅτι δὲ τοιαῦτα εἶπε ψευδῶς πρὸς ἐκείνους, ἐδημοσίευσε προχθὲς ἡ πρωτίστη τῶν ὑπουργικῶν ἐφημερίδων. Τὰ ψεύδη τοῦ Πρωθυπουργοῦ ὅμως, ὅσον καὶ ἂν ἐπιθυμῇ δι’ αὐτῶν νὰ ὑβρίσῃ ἡμᾶς, ἥκιστα μᾶς ἐπηρεάζουν, οὐδὲ ἀξιοῦμεν προσοχῆς τὰ ὑβρεολόγια, τὰ ὁποῖα καθ’ ἡμῶν ἐξετοξεύθησαν καθ’ ὅλον τοῦτο τὸ διάστημα, ἀλλ’ ἐκτελοῦμεν τὸ καθῆκον μας, καθ’ ἣν ἔχομεν συνείδησιν αὐτοῦ. Ὁ Πρωθυπουργὸς λοιπὸν μάτην ἀφίησι τοὺς ὑπαινιγμοὺς περὶ «ὅσων ἔχουσιν ἀπόφασιν νὰ ἐργασθοῦν», ἡμεῖς περὶ τούτου δὲν ἔχομεν καθῆκον νὰ δώσωμεν λόγον εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν, ἀλλ’ εἰς ἐκείνους, οἵτινες μᾶς ἔδωκαν τὴν ἐντολὴν νὰ ἔλθωμεν ἐνταῦθα. Εἰργάσθημεν καὶ θέλομεν ἐργάζεσθαι, ἐφ’ ὅσον αἱ δυνάμεις ἡμῶν μᾶς τὸ ἐπιτρέπουσιν, ἐν περιπτώσει δὲ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤθελε μετέλθει ὁ Πρωθυπουργὸς τὰ μέσα τῆς καταθλίψεως, θέλομεν τῷ ἀντιτάξει τὰ δικαιώματα ἡμῶν τὰ συνταγματικά. Ἄλλοτε δὲν ἐντράπη νὰ ὠθήσῃ τὴν Βουλὴν, ἵνα ψηφίσῃ 200 νόμους ἐντὸς πέντε ἡμερῶν, ἀλλὰ τοῦτο βεβαίως δὲν θέλει γίνει ἐφέτος. Τότε, ἀποχωροῦντες τῶν συνεδριάσεων καὶ ἀφίνοντες τὸν Πρωθυπουργὸν μετὰ τῶν φίλων του, ἐνομίζομεν, ὅτι ἤθελεν ἔχει συνείδησιν μείζονα τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἔχει, ἀλλ’ ἀπέδειξεν, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἔχει συνείδησιν τῆς εὐθύνης ταύτης, ἀλλ’ ἐζήτει τὴν εὐκαιρίαν νὰ μείνῃ μόνος του, ἀδιαφορῶν περὶ τῆς γνώμης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ νομίζων, ὅτι ἂν ὑπάρχῃ γνώμη τις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶναι ἀναξία προσοχῆς. Τὸ τοιοῦτον δὲν θὰ ἐπαναληφθῇ, ἡμεῖς δὲ ἐπιφυλαττόμεθα πλήρη ἐλευθερίαν διὰ τὴν Σύνοδον ταύτην, ἀφοῦ μάλιστα ἡ Σύνοδος βαίνει πρὸς τὴν λῆξιν.

§82ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν ὁμιλεῖ εἰλικρινῶς ὁ κ. Πρωθυπουργός· καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι, τὸ ἑξῆς. Τί ἐδήλωσεν ὁ Πρωθυπουργὸς περὶ τῶν πρωϊνῶν συνεδριάσεων; ἐδήλωσεν, ὅτι αὐτὰ τὰ νομοσχέδια, τὰ σιδηροδρομικὰ, τὰ θεωρεῖ κατεπείγοντα καὶ σοβαρά· τὴν δήλωσιν ταύτην ἡμεῖς ἀπεδέχθημεν ὡς ἀληθῆ καὶ σοβαρὰν, καὶ ἐδέχθημεν νὰ συνεδριάζωμεν τὴν πρωΐαν δι’ αὐτὰ, καὶ ἐξηκολουθήσαμεν συνεδριάζοντες, καὶ ἔληξαν αἱ συνεδριάσεις τῶν σιδηροδρομικῶν ἄνευ οὐδεμιᾶς κωλυσιεργίας. Εἶναι τώρα σοβαρὰ καὶ σπουδαῖα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν καὶ διὰ τὰ ὁποῖα ζητεῖ ὁ Πρωθυπουργὸς καὶ πρωϊνὰς συνεδριάσεις; Ἐγὼ λέγω ὄχι. Παρεπονέθη πρὸ μικροῦ ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι δὲν δὲν θὰ καταναλίσκωμεν τὰς τρεῖς μόνον ὥρας, ἃς ἔχομεν τὸ ἑσπέρας διὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἄλλων νομοσχεδίων, διότι ἀρχίζομεν εἰς τὰς ἕξ. Εἶναι ἀκριβές, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ αἴτιοι τούτου, καὶ ὅτι κατὰ συνέπειαν ὁ Πρωθυπουργὸς ἔχει δίκαιον; αἱ πράξεις τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἀποδεικνύουσι τὸ ἐναντίον, διότι, ἐνῷ ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ συνέρχηται εἰς τὰς τέσσαρας, ὁ Πρωθυπουργὸς ἔρχεται ἐδῶ εἰς τὰς 5½ καὶ 6 παρὰ τέταρτον, ἐνῷ ὤφειλε νὰ ἦναι ἐνταῦθα εἰς τὰς τέσσαρας, πρὸς συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀκόμη σοβαρὰ τὰ νομοσχέδια ὅλα, διότι θέλετε νὰ ψηφισθῶσι μέχρι τοῦ Σαββάτου, ἐνῷ τὸ Σάββατον, εἶναι ἑορτή, ἀλλὰ καὶ ἂν συζητήσητε τὸ Σάββατον, δὲν ὑπάρχει καιρὸς οὔτε τὸ τρίτον τῶν νομοσχεδίων νὰ ψηφισθῇ. Λοιπὸν δὲν βλέπω, ὁ Πρωθυπουργός, μετὰ τὴν ἐξιστόρησιν τῶν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, νὰ ἔχῃ δικαίωμα, νὰ διαμαρτύρηται ἐναντίον ἡμῶν, ὡς μὴ θελόντων νὰ ἐξακολουθήσωμεν, βοηθοῦντες αὐτὸν εἰς τὴν ψήφισιν τῶν νομοσχεδίων. Ἂν δὲ νομίζῃ, ὅτι, ἐπειδὴ ἔχει τὴν πλειοψηφίαν, δύναται νὰ ἐκδώσῃ ἀπόφασιν, καθ’ ἣν νὰ ἐρχώμεθα καὶ τὴν πρωΐαν, ἵνα ἐργαζώμεθα πρὸς ψήφισιν νομοσχεδίων, ὁποιαδήποτε καὶ ἂν ἦναι ἡ ἀπόφασις αὕτη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ, διότι δηλοῦμεν πρὸς τὴν πλειοψηφίαν καὶ τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι θὰ ἐργαζώμεθα κατὰ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν φρονοῦμεν, ὅτι ἡ συνείδησις καὶ τὸ καθῆκον μᾶς ἐπιβάλλει, καὶ θὰ ἀποδείξωμεν εἰς τὴν πλειοψηφίαν καὶ τὸν Πρωθυπουργὸν, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν τὴν ἀπόφασιν ταύτην τῆς πλειοψηφίας νὰ τὴν πραγματοποιήσῃ.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 12 καὶ 30′ τῆς μεσημβρίας. (Μετὰ τὴν διακοπὴν ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις, ὥρᾳ 5 μ. μ.).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς πρωϊνῆς συνεδριάσεως. Ὁ Δήμαρχος Παμίσου τηλεγραφικῶς παρακαλεῖ τὴν Βουλήν, ἐξ ὀνόματος τῶν συνδημοτῶν του, ὅπως ἐπιψηφισθῇ ταχέως τὸ νομοσχέδιον περὶ προσθέτου φόρου ὑπὲρ τοῦ δήμου Παμίσου πρὸς ἵδρυσιν καὶ συντήρησιν Δημοτικοῦ Γυμνασίου ἐν Μεσσήνῃ. Ἡ χήρα τοῦ ὁπλαρχηγοῦ Γεωργίου Μπασδέκη ζητεῖ τὸ βοήθημα, ὅπερ ἐλάμβανε μέχρι τοῦ 1881. Παραπέμπεται ἡ αἴτησίς της εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ὁ Γεώργιος Βλάσσης παραπονεῖται, ὅτι δὲν ἔλαβε τὸ ἀντισήκωμα τῶν 100 δραχμῶν. Ἀλλὰ χθὲς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἔμαθον, ὅτι ἐξεδόθη τὸ ὑπ’ ἀριθ. 773 χρηματικὸν ἔνταλμα, ἐκ δραχμῶν 100, πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἀναφερομένου. Ἡ συντεχνία τῶν φανοποιῶν παρακαλεῖ, νὰ ἐπιβληθῇ ἀνάλογον εἰσαγωγικὸν τέλος εἰς τὰ εἴδη, τὰ εἰσαγόμενα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, τὰ ὁποῖα καὶ οὗτοι κατασκευάζουσιν ἐνταῦθα. Ἡ αἴτησίς των παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§85ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶχον ζητήσει προχθὲς παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν κατάλογον τῶν ὁδῶν, αἵτινες πρόκειται νὰ κατασκευασθῶσιν ἐντὸς τοῦ 1889. Παρὰ δὲ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κατάλογον τῶν Δημοτικῶν Σχολείων καὶ τῶν ἐν ἑκάστῳ αὐτῶν διδασκόντων δημοδιδασκάλων καὶ γραμματοδιδασκάλων. Παρακαλῶ καὶ πάλιν τοὺς κ.κ. Ὑπουργοὺς, νὰ φέρωσι τοὺς καταλόγους τούτους.

§86ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸν κατάλογον τῶν ὁδῶν ἤθελον προθύμως φέρει ἀμέσως, διότι περιέχεται ἐν αὐτοῖς τοῖς πίναξι τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ δυστυχῶς οἱ πίνακες οὗτοι εὑρίσκονται ὑπὸ τύπωσιν· ἀλλ’ ἐλπίζω μετὰ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας, νὰ ὦσιν ἕτοιμοι· παρήγγειλα ἐν τούτοις νὰ γίνῃ ἀντίγραφον ἐκ τοῦ σχεδίου, τοῦ ὑπάρχοντος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ.

§87ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Παρήγγειλα νὰ ἑτοιμασθῇ ὁ πίναξ καὶ θέλω τὸν καταθέσει.

§88ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἰς τὰς ἐρωτήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας, τὰς ἀναγομένας εἰς τὰς δαπάνας τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς ὁδοποιίας, ἔδωκα ἐν μέρει ἀπάντησιν. Συμπληρωματικὰς ἀπαντήσεις φέρω νῦν ἐνταῦθα· ὡς πρὸς τοὺς ἐργοδηγούς, δὲν εἶχον νὰ δώσω ἰδιαιτέραν πληροφορίαν, διότι ἐν τῷ νόμῳ ὁρίζεται ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν, εἶναι δὲ σχεδὸν πλήρης.

§89Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ, νὰ διατάξητε νὰ τυπωθῶσιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 112–113).

§90ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπαντῶ καὶ εἰς τὴν ἑτέραν ἐρώτησιν, τὴν ἀναγομένην εἰς τὸ ζήτημα τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων– Καλαμῶν, γενομένην δὲ χθές. Ἔλαβον πρὸ ὀλίγου τὴν ἀπάντησιν: Τὰ διαγράμματα τῶν 100 χιλιομέτρων ἀπὸ Μύλων εἰς Τρίπολιν καὶ ἀπὸ Καλαμῶν εἰς Μελιγαλᾶ ἐδόθησαν τῇ Ἑταιρίᾳ συμφώνως τῷ ἄρθρῳ 7 τῆς συμβάσεως τῇ 30 Ἰουνίου 1888. Ἡ Ἑταιρία ἤρξατο ἐμπροθέσμως τῶν προκαταρκτικῶν ἐργασιῶν, πασσαλώσεως κτλ., ἐντὸς τῆς ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 4 τῆς συμβάσεως ὁριζομένης προθεσμίας. Ἡ πρώτη ἐργασία ἰσοπεδώσεως ἐκ Μύλων ἤρξατο τὴν 30 Ὀκτωβρίου 1888. Ἡ Κυβέρνησις, παρατηρήσασα, ὅτι εἰς τὴν ἀρχὴν δὲν προώδευον αἱ ἐργασίαι μετὰ τῆς δεούσης ταχύτητος, ἔταξε τῇ Ἑταιρίᾳ προθεσμίαν τὸν προσεχῆ Ἰούνιον, ἵνα ἔχῃ ἐν ἐνεργείᾳ κατασκευῆς 100 χιλιόμετρα, ἡ δὲ Ἑταιρία δι’ ἐγγράφου της ὑπεσχέθη νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, ὡς δ’ ἔκτοτε βαίνουσιν αἱ ἐργασίαι, ἐλπίζεται νὰ περατωθῇ ἡ ὅλη γραμμὴ ἐντὸς τῆς προθεσμίας τῆς ὑπὸ τῆς συμβάσεως ὁριζομένης, ἤτοι τὴν 30 Ἀπριλίου 1891. Ἐν ᾗ περιπτώσει ἡ Ἑταιρία δὲν συμμορφωθῇ μὲ τὴν ἄνω διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου, ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐφαρμόσῃ κατ’ αὐτῆς τὰς διατάξεις τοῦ 32 ἄρθρου τῆς συμβάσεως. Προσθέτω, ὅτι ὁ ἀνάδοχος τῆς ἐργασίας ἔχει πεποίθησιν, ὅτι ἴσως καὶ πρότερον περαιωθῇ σπουδαῖον μέρος τῆς ἐργασίας.

§91ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ διατάξητε νὰ τυπωθῇ καὶ αὐτὴ ἡ ἔκθεσις.

§92ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ Βουλευτὴς Λακωνίας κ. Πετροπουλάκης ἐπηρώτησε προχθὲς περὶ τῆς ὑποθέσεως κατὰ Μιχαὴλ Κουβέλη, καταγγελθέντος ἐπὶ ὑπεξαιρέσει λιθογραφικοῦ χάρτου ἐκ τοῦ Ὑπουργείου, καὶ ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ ἀνάκρισις ἐπερατώθη ἔκτοτε, ἀλλ’ οὐδὲν ἐνηργήθη. Αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. Βουλευτοῦ δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς. Ἐξ ἐγγράφου τοῦ Εἰσαγγελέως, τὸ ὁποῖον καταθέτω, βεβαιοῦται, ὅτι ἀληθῶς τὸν Ἀπρίλιον τοῦ παρελθόντος ἔτους ἡ ἀνάκρισις ἐπερατώθη, τῇ δὲ 29 Ἀπριλίου ἐξεδόθη βούλευμα, παραπέμπον τὸν κατηγορούμενον τοῦτον εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον ἐπὶ ὑπεξαιρέσει, ἀλλὰ τὸ βούλευμα τοῦτο μόλις κατ’ αὐτὰς ἐπεδόθη, διότι αὐτὸς εἶχε φύγει.

§93Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Παρακαλῶ τὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργὸν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ἀληθεύῃ ἡ ὑποβολὴ παραιτήσεως τοῦ σεβασμιωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Κυθήρων.

§94ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Μάλιστα ὑπεβλήθη.

§95ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Διατί;

§96ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Διότι πάσχει καὶ ἀδυνατεῖ τὸ ἐφ’ ἑαυτὸν νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν αἰσίαν λύσιν τοῦ τοσοῦτον σπουδαίου Μητροπολιτικοῦ ζητήματος.

§97ΛΕΒΙΔΗΣ. Τί ἐννοοῦν αὐτά;

§98ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὸ λέγει ἡ παραίτησις· πρέπει νὰ ἐρωτήσητε τὸν Ἅγιον Κυθήρων, τί ἐννοεῖ.

§99ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου περὶ αὐξήσεως τοῦ σταθμικοῦ βάρους καὶ τῆς κατ’ ἀποκοπὴν πληρωμῆς τοῦ γραμματοσήμου τῶν ἐφημερίδων καὶ περιοδικῶν συγγραμμάτων· ἕτερον σχέδιον νόμου περὶ ἐλαττώσεως τῶν τελῶν τῶν τηλεγραφημάτων τοῦ τύπου. Καὶ τὰ δύο ταῦτα νομοσχέδια σκοπὸν ἔχουσι, νὰ φέρωσιν ἀνακούφισιν εἰς τὸν τύπον.

§100ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 114–115).

§101ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἀπάντησις, ἣν ἔδωκεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν περὶ τῆς παραιτήσεως τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Κυθήρων, δὲν εἶναι φρονῶ ἐπαρκὴς, εἶναι δὲ καιρὸς νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν ἡ Κυβέρνησις τὴν ἀνώμαλον κατάστασιν τῶν κατὰ τὴν Σύνοδον, νὰ θέσῃ δ’ ἕν τέρμα εἰς αὐτήν. Παρῃτήθησαν δύο Συνοδικοὶ, δὲν θέλω δὲ νὰ ἐπανέλθω εἰς τὰ κατὰ τὸ παρελθὸν λαβόντα χώραν, ἐκλήθησαν ἕτεροι ἀντὶ τούτων, ἀλλὰ καὶ οὗτοι, ἢ εἷς ἐκ τούτων δὲν προσῆλθε πρὸς καταρτισμὸν τακτικῆς συνεδριάσεως τῆς Συνόδου. Οὐχ ἧττον καθ’ ἡμέραν μανθάνομεν ἐκ τῶν ἐφημερίδων, ὅτι ἡ Σύνοδος ποτὲ μὲν μὲ τρία μέλη, ποτὲ δὲ μὲ τέσσαρα συνεδριάζει, ἐναντίον τοῦ ῥητοῦ γράμματος τοῦ Καταστατικοῦ νόμου, καὶ τὸ ἐντεῦθεν σκάνδαλον κατέστη τόσῳ γενικὸν, ὥστε ἐκλονίσθη ἡ πεποίθησις τῆς κοινωνίας, ὅτι θὰ ἐπέλθῃ τελική τις λύσις. Ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω, ἐὰν δὲν ἐσκέφθη ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὴν τοιαύτην κατάστασιν. Καθ’ ἡμέραν, ὡς εἶπον, συνεδριάζει ἡ Σύνοδος, διὰ δὲ τῶν συνεδριάσεων αὐτῆς, τῶν ὅλως παρανόμων, αἵτινες καθιστῶσιν αὐτὴν ἀληθῆ παρασυναγωγὴν, χειροτερεύει ἡ κατάστασις τοῦ κλήρου, διότι πᾶν, ὅ,τι ἦτο ἐῤῥιμμένον εἰς τὰ ἀρχεῖα τῆς Συνόδου, ἐξάγεται ἐκεῖθεν καὶ κυροῦται. Καὶ δὲν ἠξεύρω, ἐὰν δὲν θέλωμεν φθάσει ἡμέραν τινὰ εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν ἀκύρωσιν ὅλων τῶν τοιούτων πράξεων. Διότι, εἶπον, πρόκειται περὶ πράξεων, τυπικῶς μὲν παρανόμων, ἀλλ’ αἵτινες παραβλάπτουσι καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Ἐκκλησίας. Τὸ σκάνδαλον θέλει ἐπιταθῆ, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποφασίσῃ νὰ λάβῃ μέτρον ὁριστικὸν, δὲν ἀποδώσῃ ἐλευθερίαν εἰς τὰ μέλη τῆς Συνόδου καὶ δὲν ἀφήσῃ αὐτὰ ἐλεύθερα νὰ ἐνασκήσουν τὸ καθῆκόν των. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀποφάσεως, ἣν σκοπεῖ νὰ λάβῃ.

§102ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ν’ ἀποδώσῃ ἐλευθερίαν, διότι οὐδέποτε ἀφήρεσεν ἐλευθερίαν· τὰ μέλη τῆς Συνόδου εἶναι ἐντελῶς ἐλεύθερα νὰ ἐνασκήσωσι τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ὁ νόμος τοῖς ἀνέθεσεν. Ὡς πρὸς τὴν παραίτησιν τοῦ Ἁγίου Κυθήρων, ἀνέφερον τὰ αἴτια, ὅπως ὁ ἴδιος τὰ ὑπέβαλεν. Ἐπ’ αὐτῆς οὐδὲν μέτρον ἐλήφθη μέχρι τοῦδε· ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Συνόδου, παρατηρῶ εἰς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν, ὅτι δέν μοι φαίνεται, ὅτι δικαιοῦται νὰ ἀποκαλέσῃ τὴν Σύνοδον, ὅτε συνεδριάζει παρόντων τεσσάρων μόνον μελῶν, παρασυναγωγὴν καὶ νὰ εἴπῃ, ὅτι αἱ πράξεις της εἶναι ἄκυροι, διότι, ἄν αὕτη ἦναι ἡ ἀληθὴς θεωρία, ἡ ἐκ τοῦ νόμου πηγάζουσα, τότε πρέπει νὰ ἀκυρώσωμεν πολλὰς ἄλλας πράξεις, αἱ ὁποῖαι ἔλαβον χώραν παρὰ τῇ Συνόδῳ κατὰ τὸ παρελθὸν εἰς συνεδριάσεις καθ’ ἃς ἔλαβον μέρος τρεῖς ἢ τέσσαρες Συνοδικοὶ· τοιαύτας δὲ πράξεις ἐπεκύρωσαν ὅλοι οἱ κατὰ καιροὺς Ὑπουργοὶ, μεταξὺ δὲ τούτων ἦτο καὶ αὐτὸς ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής. Ἡ Κυβέρνησις ἐνήργησεν ἐντὸς τῶν ὅρων τῶν ἀνεγνωρισμένων. Ὑπεβλήθησαν αὐτῇ δύο παραιτήσεις· αὗται ἐγένοντο δεκταί, προσεκλήθησαν δύο ἕτεροι Ἐπίσκοποι κατὰ τὴν σειρὰν τῆς ἀρχιερωσύνης πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν παραιτηθέντων, οἱ προσκληθέντες ἦλθον εἰς Ἀθήνας καὶ ἔδωκαν τὴν διαβεβαίωσιν. Ἐξ αὐτῶν κατόπιν ὁ Ἅγιος Κυθήρων ὑπέβαλε τὴν ἐκ τῶν συνοδικῶν καθηκόντων παραίτησιν, τῆς ὁποίας ἀνέγνωσα τὸ περιεχόμενον. Δὲν βλέπω, τίνα ἔκτακτα μέτρα δύναται νὰ λάβῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὲν βλέπω, διατὶ νὰ χαρακτηρίσωμεν σήμερον ὡς παράνομον πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον πάντοτε συνέβη.

§103Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ ἔντιμος συνάδελφός μου κ. Βουλευτὴς δὲν ἐδήλωσε κἀμμίαν ἀνησυχίαν, οὐδὲ ἀνυπομονησίαν, διὰ νὰ μάθῃ, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀπεφάσισεν ἢ δὲν ἀπεφάσισεν ἀκόμη ἐπὶ τῆς παραιτήσεως τοῦ Σεβασμιωτάτου Ἐπισκόπου Κυθήρων, ἀλλὰ παρέστησεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ὅτι ἡ παραίτησις αὕτη περιέχει ἐννοίας, αἱ ὁποῖαι εὐλόγως ἐμποιοῦσιν ἀνησυχίαν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εἰς τὸ χριστιανικὸν πλήρωμα καὶ τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ὁ Ἅγιος Κυθήρων δὲν ζητεῖ τὴν παραίτησίν του, διότι ἡ ὑγεία αὐτοῦ δὲν τῷ ἐπιτρέπει νὰ ἐγκαταλείψῃ τὴν κατοικίαν του ἐν Κυθήροις, ὅπως ἔλθῃ εἰς Ἀθήνας. Δὲν ζητεῖ τὴν παραίτησίν του, διότι βλέπει, ὅτι ἡ ὑγεία αὐτοῦ δὲν τῷ ἐπιτρέπει νὰ ἐκπληρώσῃ τὸ καθῆκόν του, διότι ἐλθὼν ἔδωκε τὴν διαβεβαίωσιν ἐνώπιον τοῦ Βασιλέως. Ὁ Ἅγιος Κυθήρων λοιπὸν ἀπέδειξεν, ὅτι καὶ προθυμίαν ἔχει καὶ δύναμιν διὰ νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντα τοῦ μέλους τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Καὶ ὅμως παραιτεῖται. Καὶ προβάλλει μὲν λόγον, ὅτι ἀσθενεῖ, ἀλλὰ συνοδεύει τὴν παραίτησιν καὶ μετ’ ἄλλου λόγου, ὅτι ἀδυνατεῖ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν αἰσίαν ῥύθμισιν τοῦ Μητροπολιτικοῦ ζητήματος. Ποῖα τάχα προβάλλονται κωλύματα πρὸς τοῦτο; Μήπως προβάλλονται τὰ κωλύματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἠνάγκασαν τὸν Ἀρχιεπίσκοπον Σύρου καὶ Τήνου ἢ τὸν Ἐπίσκοπον Ὀλυμπίας καὶ Τριφυλίας, ἵνα ὑποβάλωσι τὰς παραιτήσεις των καὶ ἀπέλθωσι τῶν Ἀθηνῶν; Μήπως ἡ πολιτεία εἴτε τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε τῶν ἀντιπροσωπευόντων αὐτὴν παρὰ τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ, εἴτε αὐτῶν τῶν μελῶν τῆς Κυβερνήσεως, εἶναι τοιαύτη, ὁποία κατηγγέλθη καὶ κατὰ τὸ παρελθόν; Ἰδοὺ αἱ ἀνησυχίαι, αἱ ὁποῖαι ἐγεννήθησαν καὶ εἰς τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ εἰς τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ταύτας ἐζήτησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς νὰ καθησυχάσῃ. Ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ὑποδεεστέρα τῶν προσδοκιῶν καὶ τοῦ ἐπερωτήσαντος συναδέλφου μου καὶ ἐμοῦ. Τὰ λεχθέντα περὶ τῶν μελῶν, τὰ ὁποῖα προβαίνουσι νῦν εἰς ἐργασίας, δὲν μοι φαίνονται καὶ ταῦτα ἐπαρκῆ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀνέδραμεν εἰς τὸ παρελθὸν καὶ εἶπεν, ὅτι κατὰ πολλὰς περιόδους συνήρχοντο τρεῖς ἢ τέσσαρες μόνον τῶν Συνοδικῶν καὶ προέβαινον εἰς πράξεις, ἑπομένως οὐδὲν ὑπάρχει σπουδαῖον, οὐδὲ ἄτοπον ἢ ἔκρυθμον, ἐὰν γίγνηται καὶ τώρα τοῦτο. Ἀληθῶς κατὰ τὸ παρελθὸν ἡ Σύνοδος πολλάκις εἰργάσθη διὰ τριῶν ἢ τεσσάρων μελῶν. Ἀλλὰ τότε οὐδεὶς ἔδωκε προσοχὴν εἰς τοῦτο, οἱ δὲ Ἱεράρχαι, οἱ ὁποῖοι ἀπετέλουν τότε τὴν Ἱερὰν Σύνοδον καὶ ἦσαν ἁρμόδιοι νὰ κρίνωσιν, ὑπελάμβανον, ὅτι οὐδὲν ἐκώλυεν αὐτοὺς πρὸς τοῦτο, καὶ ἡ πολιτικὴ Ἀρχὴ δ’ ἐνόμιζεν, ὅτι ἐν δικαιώματι οὕτως εἰργάζοντο. Ἀλλὰ ταῦτα ἐγίγνοντο κατὰ τὸ παρελθόν, ἀφ’ ἧς ὅμως κατηγγέλθη τοῦτο ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ, ἀφ’ ἧς ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν εἶναι νόμιμον νὰ συνέρχηται μόνον ἡ πλειονοψηφία τῶν μελῶν τῆς Συνόδου καὶ ἐργάζηται, ἀλλ’ ἀπαιτεῖται νὰ ἦναι παρόντα καὶ τὰ πέντε μέλη τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, εἶχε δίκαιον ὁ συνάδελφός μου κ. Βουλευτὴς Ἀττικῆς, νὰ ἐρωτήσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, πῶς ἀνέχεται νὰ ἐξακολουθῇ ἡ κατάστασις αὕτη, καὶ διὰ τοῦτο μοὶ ἐφάνη, ὅτι καὶ ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν, εἶναι ὑποδεεστέρα τῶν προσδοκιῶν μου, διότι δὲν πιστεύω ποτὲ νὰ φρονῇ, ὅτι ὅ,τι κακῶς ἐγένετο κατὰ τὸ παρελθόν, οὐδ’ ἐφείλκυσε τότε τὴν προσοχήν τινος διαπραττόμενον, ὅτι τοῦτο δύναται νὰ ἐξακολουθῇ νὰ γίγνηται καὶ νῦν, ἀφ’ οὗ ῥητῶς ἀνεπτύχθη καὶ ἀπεδείχθη, ὅτι ἀπαιτεῖται ἡ παρουσία πάντων τῶν μελῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ὅπως αὕτη ἐργάζηται νομίμως.

§104ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὸ ἔγκυρον ἢ μὴ τῶν συνεδριάσεων τῆς Ἱερᾶς Συνόδου εἶναι ζήτημα σπουδαῖον, ἀποβλέπει εἰς τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς τῆς Συνόδου, εἰς τὴν ἐξουσίαν αὐτῆς καὶ τὸ κῦρος τῶν πράξεών της. Ἐν τῷ περιβόλῳ τούτῳ διὰ μακρῶν συνεζητήθη ἡ ἔννοια τοῦ νόμου, καὶ ἐκ τοῦ γράμματος αὐτοῦ καὶ ἐκ τῶν ἀναγνωσθέντων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἐψήφισε τὸν νόμον ἐκεῖνον, ἀπεδείχθη, ὅτι μόνον ἡ παρουσία καὶ τῶν πέντε μελῶν καθιστᾷ ἐγκύρους τὰς συνεδριάσεις τῆς Συνόδου. Νομίζω, ὅτι μετὰ τὰς συζητήσεις ἐκείνας ἡ ἀναδρομὴ εἰς τὸ παρελθὸν δὲν ἔπρεπε ν’ ἀπασχολήσῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ τὸν ἀπασχολήσῃ ἡ μελέτη τοῦ γράμματος τοῦ νόμου, ὅπως σχηματίσῃ μίαν πεποίθησιν ὁριστικήν. Τὸ γράμμα τοῦ νόμου εἶναι σαφές. Ἡ ἀναδρομὴ ἀποδεικνύει πληρέστατα τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζω. Τὸ συμφέρον τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς Πολιτείας ἀπαιτεῖ, τὸ κῦρος τῶν κανόνων ἐπιβάλλει, ὅπως ἡ ἀνωτάτη Ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ ἐπιβάλλῃ σεβασμὸν καὶ πεποίθησιν. Ἡ ἐξουσία αὐτῆς εἶναι μεγάλη, αἱ συνέπειαι τῶν ἀποφάσεών της σπουδαῖαι. Δὲν εἶναι ζήτημα λοιπὸν, τὸ ὁποῖον δυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν, ἀνατρέχοντες εἰς τὸ παρελθὸν, ἀλλ’ ὀφείλει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ ἐπιστήσῃ τὴν προσοχήν του καὶ ἀναγνωρίζων τὸ ὀρθὸν τῆς ἑρμηνείας τοῦ νόμου, ἡ ὁποία ἐδόθη ἐνταῦθα, νὰ θέσῃ τέρμα εἰς τὰς πράξεις ἐκείνας, αἵτινες, ἐκτὸς τοῦ ὅτι εἰσὶν ἄκυροι, προεκάλεσαν τελευταῖον τὴν κοινὴν περιέργειαν καὶ κατάκρισιν.

§105ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Θαυμάζω, κύριε Πρόεδρε, πῶς ἡ Κυβέρνησις καὶ ἰδίως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν θέλει νὰ ἐννοήσῃ ἀκόμη, ὅτι ἡ διαγωγὴ, τὴν ὁποίαν ἐτήρησε κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ Μητροπολίτου Ἀθηνῶν, ἐγέννησε ζήτημα ἐκκλησιαστικὸν, καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο περιεπλάκη ἔτι μᾶλλον καὶ κατήντησεν ἀδιέξοδον ἀφ’ ὅτου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἠνάγκασε τοὺς Σεβασμιωτάτους Ἀρχιερεῖς Σύρου καὶ Τριφυλίας νὰ δικαιολογήσουν τὴν παραίτησίν των, κινδυνεύει δ’ ἀληθῶς νὰ καταντήσῃ σκάνδαλον, καὶ παραίτιος αὐτὸς θὰ θεωρηθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, γνωρίζει δὲ, ὅτι εἰς πάντα ἄνθρωπον, προκαλοῦντα σκάνδαλα, ἐπέρχεται τάχιον ἢ βράδιον τὸ τοῦ Εὐαγγελίου «οὐαὶ τῷ ἀνθρώπῳ, δι’ οὗ τὸ σκάνδαλον ἔρχεται!» Εἶναι γνωστὰ τοῖς πᾶσι τὰ συμβάντα ἐν τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ, καθ’ ἣν ἡμέραν ἀνεκινήθη ἡ ἐκλογὴ τοῦ Μητροπολίτου. Γνωστὴ ἐπίσης εἶναι καὶ ἡ διαγωγὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν παραμονὴν τῆς ἡμέρας αὐτῆς καὶ ἡ ἐπιμονὴ τοῦ Ἐπιτρόπου παρὰ τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ, ὅπως ἡ ἐκλογὴ τελειώσῃ αὐθημερὸν, καὶ ἡ ἐπανάληψις τῆς διαλυθείσης συνεδριάσεως καὶ ἡ περισυναγωγὴ τῶν Ἀρχιερέων ἀπὸ τὰς οἰκίας, ὅπου εἶχον ἀπέλθει, καὶ ἡ ἐπιμονὴ ἐν γένει τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως τελειώσῃ τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἡ ἐκλογὴ τοῦ Μητροπολίτου, διότι φαίνεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἤθελε μόνον, ν’ ἀναβῇ εἰς τὸν θρόνον τὸ πρόσωπον τῆς ἐκλογῆς της, ἀλλὰ ἐπεθύμει νὰ ὑποδείξῃ μὲ τρόπον ἀπροκάλυπτον, ὅτι ἡ ἐκλογὴ δὲν θὰ ἦτο ἀπόῤῥοια τῆς ἐλευθέρας συνειδήσεως τῶν Ἱεραρχῶν, ἀλλ’ ἀποτέλεσμα κοσμικῆς ἐπεμβάσεως. Τὰ γενόμενα τὴν ἡμέραν ἐκείνην ἠνάγκασαν δύο ἐκ τῶν μελῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου νὰ παραιτηθοῦν ὡς ἄνθρωποι μετριόφρονες καὶ μὴ θέλοντες νὰ γεννήσουν σκάνδαλα, εἶπον ἁπλῶς, ὅτι παραιτοῦνται. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις εἶχε τὴν φρόνησιν νὰ δεχθῇ τὴν ἀναιτιολόγητον ἐκείνην παραίτησιν καὶ προέβαινεν εἰς τὴν πρόσκλησιν ἄλλων Ἀρχιερέων, ἴσως τὰ πράγματα ἤθελον τελειώσει χωρὶς νὰ γεννηθοῦν νέαι περιπλοκαί. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ πτοήσῃ τοὺς Ἀρχιερεῖς ἐκείνους καὶ νὰ τοὺς ἀναγκάσῃ ἄκοντας καὶ παρὰ τὴν συνείδησίν των νὰ λάβωσι μέρος εἰς συνεδρίασιν, καθ’ ἣν ἐπρόκειτο νὰ εἰσέλθῃ τὸ ζήτημα τοῦ Μητροπολίτου. Ἀπήντησε λοιπὸν ἀρνητικῶς εἰς τὰς παραιτήσεις ἐκείνας, ἀφῆκε δὲ τὰς φίλα τῇ Κυβερνήσει φρονούσας ἐφημερίδας νὰ γράψουν, ὅτι θέλουσι καταδιωχθῆ καὶ ποινικῶς, δὲν ἠξεύρω εἰς ποῖον νόμον στηριζόμεναι. Αἱ ἀπειλαὶ αὗται ἠνάγκασαν τοὺς Σεβασμιωτάτους Ἀρχιερεῖς Σύρου καὶ Τριφυλίας νὰ δικαιολογήσωσι τὴν παραίτησίν των, ἔχω δὲ ἀνὰ χεῖρας ἀντίγραφον τῆς ἀπαντήσεώς των καὶ τὴν ὁποίαν σᾶς ἀναγινώσκω: «Ἐξ ὅλης τῆς μέχρι τοῦδε ἐνεργείας πρὸς ἐκλογὴν τοῦ Μητροπολίτου Ἀθηνῶν καὶ Προέδρου τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ἐπείσθην δυστυχῶς, ὅτι πρόκειται νὰ τελεσθῇ ἀντικανονικὴ πρᾶξις, προβλεπομένη καὶ τιμωρουμένη ὑπὸ τοῦ Λʹ κανόνος τῶν Ἁγίων Ἀποστόλων, πρὸς δὲ νὰ καταπατηθῶσι τὰ ἀναφαίρετα δικαιώματα τῆς Ἱερᾶς ἡμῶν Συνόδου καὶ τῆς Ἐκκλησίας καθόλου». Ἡ ἀπάντησις αὕτη εἶναι ῥητὴ καταγγελία κατὰ τῆς κοσμικῆς ἐξουσίας, διότι διαλαμβάνει ῥητῶς, ὅτι ἡ κοσμικὴ ἐξουσία ἐζήτησε νὰ ἐπέμβῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Μητροπολίτου καὶ ὅτι εὑρέθησαν Ἀρχιερεῖς, οἵτινες ἐνέδωκαν εἰς τὴν ἐπέμβασιν ταύτην καὶ ἦσαν ἕτοιμοι νὰ δώσωσι τὴν ψῆφόν των ὑπὲρ τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον ἡ Ἐξουσία ὑπέδειξεν εἰς αὐτοὺς. Μετὰ τὴν ἀπάντησιν ταύτην ἐννοεῖτε, κύριε Πρόεδρε, ὅτι τὰ πράγματα περιπλέκονται καὶ τὴν περιπλοκὴν ταύτην ἐνόησαν ἔκτοτε πάντες οἱ ὀρθῶς σκεπτόμενοι καὶ μεριμνῶντες περὶ τῶν πραγμάτων τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς ἀξιοπρεπείας αὐτῆς. Μετὰ τὴν ἀπάντησιν ταύτην εἶναι ἀμφίβολον, ἐὰν οἱ τρεῖς ἄλλοι Συνοδικοί, οἱ ὁποῖοι καταγγέλλονται ὡς διατελοῦντες ὑπὸ τὴν ἐπίδρασιν τῆς κοσμικῆς ἐξουσίας, θὰ θελήσωσι νὰ λάβωσι μέρος εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Μητροπολίτου, ἐπίσης ἀμφίβολον εἶναι, ἐὰν τὰ νέα μέλη, τὰ ὁποῖα ἐκλήθησαν ἢ θὰ κληθῶσι πρὸς ἀναπλήρωσιν τῶν παραιτηθέντων, θὰ θελήσωσι νὰ συμπράξωσι μετὰ προσώπων, τὰ ὁποῖα καταγγέλλονται ὡς ἕτοιμα νὰ παραβῶσι τὸν 30ὸν Ἀποστολικὸν κανόνα. Ἐπὶ τέλους εἶναι πολὺ ἀμφίβολον, ἐὰν ὁ Ἅγιος Κεφαλληνίας, ὁ ὁποῖος θαυμάζεται διὰ τὴν μετριοφροσύνην του καὶ τὰς χριστιανικὰς αὐτοῦ ἀρετὰς, θὰ θελήσῃ νὰ δεχθῇ θρόνον, προσφερόμενον αὐτῷ διὰ τῆς ἐπεμβάσεως τῆς κοσμικῆς ἐξουσίας. Ἐὰν δὲν ἐλάμβανε χώραν ἡ ἀπάντησις αὕτη τῶν δύο Σεβασμιωτάτων Συνοδικῶν, ἄλλως θὰ εἶχον τὰ πράγματα, ἐνῷ σήμερον ἔφθασαν εἰς κρίσιμον σημεῖον, καὶ ἀπόδειξιν ἔχομεν τὴν διαγωγὴν τοῦ Ἁγίου Κυθήρων, ὁ ὁποῖος ἐλθὼν ἐνταῦθα καὶ λαβὼν γνῶσιν ὅλων τῶν λαβόντων χώραν, ἐπείσθη, ὅτι δὲν δύναται νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὰς ἐργασίας τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ παραιτεῖται. Καὶ λέγει μὲν, ὅτι ἀδιαθετεῖ, ἀλλ’ ὅλοι γνωρίζομεν, ὅτι ἡ ἀδιαθεσία του δὲν εἶναι τοιαύτη, ὥστε νὰ κρατῇ αὐτὸν εἰς τὴν οἰκίαν του, ἀπεναντίας τὸν βλέπομεν ἐξερχόμενον καὶ περιδιαβάζοντα, δυνάμενον δὲ ἑπομένως νὰ μεταβῇ καὶ εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Συνόδου, ἀλλ’ ἀποσύρεται διότι δὲν δύναται, ὡς λέγει, νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν εὐκταίαν λύσιν τοῦ Μητροπολιτικοῦ ζητήματος. Καὶ ἀφοῦ ἔπραξε τοῦτο ὁ Ἅγιος Κυθήρων, πολὺ πιθανὸν νὰ πράξῃ τὸ αὐτὸ καὶ ὁ Ἅγιος Ἀργολίδος, ἐὰν ἔλθῃ τὸ ζήτημα τῆς ἐκλογῆς τοῦ Μητροπολίτου, ἐπίσης καὶ ὁ μετ’ αὐτὸν ἐρχόμενος, ὅστις εἶναι ὁ Ἅγιος Κορινθίας, καὶ πᾶς ἄλλος. Κατ’ ἐμὲ, δὲν ὑπάρχει ἕτερον μέσον, ὅπως ἐξέλθωμεν τῆς περιπλοκῆς ταύτης, ἢ μόνον νὰ πεισθῶσι καὶ οἱ ἄλλοι τρεῖς Συνοδικοὶ, οἱ ὁποῖοι ἔμειναν ἐν τῇ Συνόδῳ, νὰ δώσωσι καὶ οὗτοι τὰς παραιτήσεις των καὶ νὰ προσκληθῶσιν ἀντ’ αὐτῶν ἄλλοι, οὕτω δὲ ἀνανεουμένη ὁλόκληρος ἡ Σύνοδος, νὰ προβῇ ἐν πάσῃ ἐλευθερίᾳ. Ἐὰν τυχὸν δὲ δὲν συγκατατίθηνται καὶ οἱ τρεῖς οὗτοι νὰ παραιτηθῶσιν, ἐπειδὴ οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ τοὺς βιάσῃ εἰς τοῦτο, τότε πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ ἐκλογὴ τοῦ Μητροπολίτου μέχρι τοῦ Σεπτεμβρίου, ὅτε πάντες οἱ Συνοδικοὶ δύνανται ν’ ἀντικατασταθῶσι νομίμως.

§106ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μετὰ τὰς ἐξηγήσεις, τὰς δοθείσας καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς καὶ ἐκ μέρους τῆς δημοσιογραφίας περὶ τοῦ ὅτι δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ Σύνοδος, ἐὰν δὲν ὑπάρχωσι καὶ τὰ πέντε μέλη αὐτῆς, φοβοῦμαι μήπως συμβῇ, ἀνεχομένης τῆς Κυβερνήσεως τὴν τοιαύτην παρασυναγωγὴν, τὸ ἑξῆς. Φοβοῦμαι, μήπως ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Σύνοδος, τὰ τρία δηλ. αὐτῆς μέλη, ἀποφασίσωσι τὴν ἐκλογὴν τοῦ Μητροπολίτου Ἀθηνῶν, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς ἀνοχῆς της νομιμοποιεῖ τὰς τοιαύτας συνεδριάσεις τῆς Συνόδου, ἴσως ἀπὸ σκοποῦ, καὶ ἴσως ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις, μετὰ τὴν ἔλευσιν τῶν δύο Ἱεραρχῶν, εἰς τὸ νὰ θέλῃ νὰ ἐκλεχθῇ ὁ Ἅγιος Κεφαλληνίας.

§107ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Οὐδεὶς ἐπιμένει ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως.

§108ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μὲ βεβαιοῖ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπιμένει, ἀλλ’ ὁ Ἅγιος Κυθήρων καθαρῶς εἶπεν, ὅτι δὲν θέλει νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Μητροπολίτου, δηλ. τὴν οὕτως ὑποδεικνυομένην, ἐναντίον τῶν κανόνων τῆς Ἐκκλησίας.

§109ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἐγὼ ῥητῶς ἐδήλωσα εἰς τὸν Ἅγιον Κυθήρων, ὅτι εἶναι ἐλευθέρα ἡ Σύνοδος νὰ προβῇ εἰς τὴν γνωμοδότησιν ὅταν αὕτη νομίσῃ πρέπον.

§110ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις ἐδήλωσε τοῦτο, διότι γνωρίζει, ὅτι τὰ τρία μέλη τῆς Συνόδου θὰ ψηφίσωσιν ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον αὐτὴ ἔχει προαποφασίσει.

§111ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας ἐνδιαφέρεται ἡ Κυβέρνησις.

§112ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐνδιαφέρεται ἡ Κυβέρνησις εἰς τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας, ὅπως εἶπεν ὁ κ. Χριστόπουλος καὶ ὅπως ἐγὼ ὑπέδειξα ἐξ ἀρχῆς. Θέλει νὰ νομιμοποιήσῃ τὰς διὰ τῶν τριῶν μελῶν γιγνομένας συνεδριάσεις, θέλει νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει ὁ κανὼν ἐκεῖνος, καὶ οὕτω νὰ κατορθώσῃ νὰ ἐκλεχθῇ ὁ Μητροπολίτης, τὸν ὁποῖον αὐτὴ ὑπέδειξεν. Ἐὰν τοιοῦτον σκοπὸν δὲν εἶχεν ἡ Κυβέρνησις, βεβαίως δὲν ἤθελεν ἐπιτρέπει νὰ ἀποφασίζωνται ἐκεῖ τοιαῦτα, τὰ ὁποῖα δὲν ἔπρεπε νὰ ἀποφασίζωνται, ἵνα μὴ εἴπω τι περισσότερον. Τοιαῦτα ἀποφασίζονται ἐν τῇ παρασυναγωγῇ ἐκείνῃ, ὥστε ἠναγκάσθη, ὡς ἀνέγνωσα εἰς μίαν ἐφημερίδα, ὁ ἀστυνόμος Ζωΐδης νὰ ποιήσῃ ἔρευναν εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Συνόδου καὶ νὰ κατάσχῃ πλαστογραφημένον πρακτικὸν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐσκοπεῖτο νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ χειροτονία ἑνὸς ἱερέως. Δὲν νομίζω, Κύριοι, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἁπλοῦν, καὶ ὅτι πρέπει νὰ ἀφήσῃ τοῦτο ἀπαρατήρητον ἡ Βουλή, διότι θὰ νομιμοποιήσῃ ἔθιμον, τὸ ὁποῖον, εἰς περιστάσεις ἴσως περισσότερον μαύρας ἀπὸ τὰς σημερινὰς, θὰ φέρῃ ἀποτελέσματα λίαν σοβαρὰ, πρὸς ζημίαν τῆς Ἐκκλησίας, διότι ἐν τῇ Συνόδῳ ἐκείνῃ ὑπάρχουσι μέλη, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὸ καθῆκον νὰ ἀπομακρύνῃ, περὶ τῶν ὁποίων μέγας λόγος ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ ἐγένετο καὶ τῶν ὁποίων ἡ Δικαιοσύνη ἔχει ἐπιληφθῆ. Λοιπὸν τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ ἔντιμος καὶ σεβαστός μοι φίλος κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι πρέπει τὰ τρία μέλη, τὰ ὁποῖα θεωροῦνται, ὅτι ἔχουσιν ἀποφασίσει συνεπείᾳ ἐπεμβάσεως καὶ ψυχικῆς βίας, διότι εἶναι ὑπὸ δίκην τινὰ τῶν μελῶν τούτων, αὐτὰ πρέπει νὰ ἀπομακρυνθῶσι καὶ νὰ ἐκλεχθῶσι πέντε νέα, τὰ ὁποῖα νὰ ἀποφασίσωσι περὶ τοῦ μεγάλου ἀληθῶς τούτου ζητήματος, τῆς ἐκλογῆς τοῦ Μητροπολίτου Ἀθηνῶν. Γνωρίζω, ὅτι καὶ τοῦτο θὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης καὶ ὅτι εἰς τὸν ἀριθμὸν θὰ ζητηθῇ ἡ λύσις τῆς προτάσεως, τῆς ὑποβληθείσης παρὰ τοῦ κ. Σωτηροπούλου καὶ ὑποστηριχθείσης ὑπ’ ἐμοῦ, διὰ νὰ καταδηλωθῇ ἐνταῦθα τὸ ἀληθὲς τῶν λόγων μου.

§113ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἡ κατὰ πρῶτον ὑπὸ ἀξιοτίμου φίλου ἀνακοινωθεῖσα εἴδησις καὶ κατὰ δεύτερον ἀναπτυχθεῖσα ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος, ὅτι ἡ Ἀστυνομία, εἰσελθοῦσα ἐν τῷ καταστήματι τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, συνεδριαζούσης μάλιστα αὐτῆς, κατέσχεν ἔγγραφον πλαστογραφηθὲν, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο ἡ Σύνοδος νὰ ἐξάξῃ ἀπόφασιν, βεβαίως συνετάραξε τὴν κοινωνίαν καὶ τὴν Βουλήν. Ἐπὶ τούτοις παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ δώσῃ τὰς δεούσας ἐξηγήσεις εἰς τὴν Βουλήν. Βεβαίως ἡ πρᾶξις εἶναι ἐπιβαρυντική, εἶναι τοιαύτη, ὥστε δύναται νὰ θεωρηθῇ πολὺ εὐλόγως ὡς ζήτημα δημοσίας τάξεως καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου.

§114ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὅτε πρό τινων ἡμερῶν ἐν ἐφημερίδι ἀνέγνων ὑπὸ τύπον ἀοριστολογιῶν τὴν πληροφορίαν ταύτην, ἐθεώρησα, ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου, ἐὰν ἀληθῶς ἐγένετο τοιοῦτόν τι. Ἐζήτησα πληροφορίας καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Πλημμελειοδικῶν μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι ἀληθῶς πρὸ ἡμερῶν δικηγόρος τις ἐνεχείρισεν εἰς αὐτὸν μήνυσιν κατά τινος πολίτου, ζητοῦντος νὰ προχειρισθῇ εἰς ἱερέα, μήνυσιν ἐπὶ πλαστογραφίᾳ, ὅτι ὁ πολίτης, ὁ θέλων νὰ προχειρισθῇ εἰς ἱερέα, ἐν τῇ ἀναφορᾷ συνῆψε πιστοποιητικὸν προβιβασμοῦ ἀπὸ τάξεως εἰς τάξιν καὶ ἀπολυτήριον πλαστογραφημένον. Ὁ Εἰσαγγελεὺς διηύθυνε τὴν τοιαύτην καταγγελίαν πρὸς τὸν ἀνακριτὴν, ἐπειδὴ δὲ ἐν τῇ καταγγελίᾳ ἐλέγετο, ὅτι ἐπέκειτο ἡ σκέψις τῆς Συνόδου ἐπὶ τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ, ὁ ἀνακριτὴς παρήγγειλε νὰ κατασχεθῇ τὸ πλαστὸν αὐτὸ πιστοποιητικόν. Αὐτὴ εἶναι ὅλη ἡ ἱστορία.

§115ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Γνωρίζετε, ἐὰν ἐλήφθη ἀπόφασις τῆς Συνόδου ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ πλαστογραφημένου πιστοποιητικοῦ;

§116ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὄχι· οὐδ’ ἐθεώρησα, ὅτι τὸ πρᾶγμα ἦτο τόσῳ σπουδαῖον, ὥστε νὰ φροντίσω νὰ μάθω.

§117ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν προέβαινεν ἡ Δικαιοσύνη νὰ ἐξετάσῃ, πῶς ἐπλαστογραφήθη τὸ πιστοποιητικὸν καὶ διὰ τί ἐπλαστογραφήθη καὶ ὑπὸ τίνος ἐπλαστογραφήθη καὶ δυνάμει τίνος εἰσηγήσεως ἐπλαστογραφήθη, δὲν ἤθελε βεβαίως ἀπορήσει ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Ἐπειδὴ ὅμως ὑπάρχει ἀνάγκη ἀπόλυτος μιᾶς ψήφου ἐν τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ, δὲν προέβη ἡ Δικαιοσύνη εἰς ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντός της.

§118ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Γνωρίζετε, τί ἐνήργησεν ἡ Δικαιοσύνη καὶ ἐκφράζεσθε οὕτω;

§119ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁμιλῶ οὕτω διότι ἐξεφράσατε τὴν ἀπορίαν σας.

§120ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἐγὼ ἀφηγήθην τὴν ἱστορίαν τοῦ διαβήματος αὐτοῦ· οὐδὲν περισσότερον γνωρίζω· δὲν ἐξηγεῖται ὅμως ὁ θόρυβος, τὸν ὁποῖον ἐξήγειρε τὸ μέτρον τοῦτο, τὸ ληφθὲν ὑπὸ τῆς ἀνακρίσεως συνεπείᾳ τοιαύτης αἰτήσεως. Ἤδη τῆς ἀνακρίσεως ἐπιληφθείσης τῆς ὑποθέσεως, οὐδὲν δίδει εἰς ὑμᾶς τὸ δικαίωμα, νὰ ἐπικρίνητε τὴν δικαστικὴν ἀρχήν, ἀσχολουμένην ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἡ δικαστικὴ ἀρχή, ὡς προεῖπον, ἅμα τῇ πρὸς αὐτὴν ἐπιδόσει τῆς μηνύσεως, μετὰ σπουδῆς, ὀφείλω νὰ τὸ εἴπω, ἔσπευσε πρὸς ἐξασφάλισιν τοῦ ἐγγράφου, οὔτε γνωρίζω, τί ἐκ τῆς ἐνεργείας ταύτης προέκυψεν, οὔτε εἶναι δυνατὸν νὰ γνωρίζω, οὔτε νομίζω, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἐκκρεμοῦς οὔσης τῆς τοιαύτης ὑποθέσεως, νὰ γίνεται συζήτησις τοιαύτη καὶ νὰ χαρακτηρίζηται παρ’ ὑμῶν, ὅπως ἐχαρακτηρίσθη, ἡ ἐνέργεια τῆς Δικαιοσύνης.

§121ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν κατήντησα εἰς τὸν συλλογισμὸν, εἰς τὸν ὁποῖον μὲ διέκοψεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, τὸ σφάλμα δὲν εἶναι ἰδικόν μου, τὸ σφάλμα εἶναι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος σᾶς εἶπεν: «εἷς δικηγόρος ἔδωκε μίαν καταγγελίαν· τί σχέσιν ἔχει τοῦτο μὲ τὴν ὑπόθεσιν;» καὶ σᾶς ἔδωκε νὰ ἐννοήσητε, ὅτι ἡ ὑπόθεσις ἐσταμάτησεν ἕως ἐκεῖ. Τοῦτο μ’ ἔκαμε νὰ ἀνέλθω εἰς τὸ βῆμα καὶ νὰ κάμω τὰς παρατηρήσεις, ἃς ἔκαμον. Ἐὰν ἡ Δικαιοσύνη, ὡς πιστεύω, διότι τὸ εἴπετε ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐξακολουθῇ τὰς ἀνακρίσεις, θὰ ἴδητε, ὅτι δὲν εἶναι αὐτὴ ἡ ὑπόθεσις.

§122ΡΑΛΛΗΣ. Φρονῶ, ὅτι τὰ λεχθέντα περὶ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα κατεσχέθησαν ἐν τῷ Γραφείῳ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἐὰν δὲν ἔπρεπε νὰ συγκινήσωσι τὸν Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἔπρεπεν ὅμως βεβαίως νὰ συγκινήσωσι τὸν Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας καὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διότι ἀκριβῶς τὴν ἀνώμαλον ταύτην κατάστασιν, ἐκ τῆς ὁποίας προέκυψε καὶ τὸ νεώτατον τοῦτο σκάνδαλον, περὶ οὗ ἀνέφερον οἱ κύριοι συνάδελφοι, καὶ κατηγγείλαμεν καὶ θεωροῦμεν ὡς παραχθεῖσαν ἐκ τῶν ἐνεργειῶν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν. Ἐὰν ἡ Σύνοδος ἦτο ἀρτιμελής, ἐὰν συνεδρίαζεν ὄχι ὡς παρασυναγωγή, ἀλλ’ ὡς Ἱερὰ Σύνοδος τῆς Ἑλλάδος, βεβαίως καὶ τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἔλαβον χώραν, δὲν ἤθελον τολμηθῆ καὶ δὲν ἠθέλομεν ἔχει ἀφορμὴν νὰ θρηνήσωμεν, ὅτι ἡ Ἀστυνομία εἰσῆλθεν εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, συνεδριαζούσης μάλιστα αὐτῆς, διὰ νὰ κατάσχῃ ἔγγραφα. Τὸ ὑποδειχθὲν ὑπὸ τῶν συναδέλφων σκάνδαλον εἶνε ἓν ἐκ τῶν πολλῶν, τῶν παραχθέντων ἀκριβῶς ἐκ τῆς ἀνωμάλου καταστάσεως, εἰς ἣν διατελεῖ ἡ Σύνοδος. Μὲ ἤλεγξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διότι ἀπεκάλεσα παρασυναγωγὴν τὰς συνεδριάσεις τῆς Συνόδου. Ἀλλὰ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι πρόκειται περὶ παρασυναγωγῆς. Ὁ νόμος εἶναι ῥητὸς καὶ ὑποθέτω, ὅτι ἦτο παρὼν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτε ἐγένετο ἡ περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Συνόδου συζήτησις, οὐδεὶς δὲ δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ σήμερον, μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν καὶ ἀπεδείχθησαν, ὅτι, διὰ νὰ δύνηται νὰ συνεδριάσῃ ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἐγκύρως, πρέπει νὰ ἦναι παρόντα καὶ τὰ πέντε μέλη αὐτῆς. Προέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι καὶ ἐπὶ παρῳχημένων ἐποχῶν ἔλαβε χώραν ὅμοιον ἄτοπον. Κατὰ τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν διετέλεσα Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, δὲν ἐνθυμοῦμαι νὰ ἐκύρωσα τοιαύτην πρᾶξιν παράνομον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ἀλλ’ οὐδ’ ἐλέγχω ὡς κακῶς πράξαντα οἱονδήποτε ἄλλον προκάτοχον Ὑπουργὸν, κυρώσαντα τοιαύτην τινὰ πρᾶξιν κατὰ τὸ παρελθὸν, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ὑπῆρξε περίπτωσις, ὅπως ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα. Σήμερον ὅμως τὰ πράγματα μετεβλήθησαν, σήμερον μετὰ τὴν συζήτησιν, τὴν γενομένην καὶ ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ἐν τῷ τύπῳ, οὐδεὶς πλέον δύναται ν’ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι αἱ συνεδριάσεις τῆς Συνόδου ἄνευ τῆς παρουσίας καὶ τῶν πέντε μελῶν αὐτῆς ἀποτελοῦσιν ἀληθῆ παρασυναγωγήν. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἐπρόκειτο περὶ τοῦ καταρτισμοῦ τῆς Συνόδου, τὰ ἐν ταῖς συνεδριάσεσι ταύταις λαμβάνοντα χώραν ὤφειλον νὰ ἑλκύσωσι τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Παιδείας καὶ νὰ ἀναγκάσωσιν αὐτὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ ὁριστικοῦ κανονισμοῦ τῶν πραγμάτων τῆς Συνόδου. Ἀλλ’ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νομίζει, ὅτι πρέπει ἐπὶ τοιούτων ζητημάτων νὰ παίζῃ. Τὸν εἴδετε πῶς ἀπήντησεν εἰς τὴν ἐρώτησιν περὶ τῆς παραιτήσεως τοῦ Ἁγίου Κυθήρων. Νομίζει, ὅτι εἶναι δυνατὸν ἐπ’ ἄπειρον νὰ ἐξακολουθῇ ἡ ἀνώμαλος αὕτη κατάστασις, καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι δὲν ἀπεφάσισε, τί θὰ πράξῃ ἐπὶ τῆς παραιτήσεως ἐκείνης. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ πράξῃ, εἶναι, νὰ παραγγείλῃ τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον, νὰ παύσῃ νὰ παρίσταται εἰς τοιαύτην παρασυναγωγὴν, νὰ παύσῃ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐξευτελίζῃ τὴν ὑπερτάτην ἀρχὴν τῆς Ἐκκλησίας, κυρῶν πράξεις, αἱ ὁποῖαι ὑπὸ ἔποψιν τυπικὴν εἶναι παράνομοι, ὑπὸ οὐσιαστικὴν δὲ εἶναι ἔκτροποι, ἂν οὐχὶ ἀθέμιτοι. Ταύτην τὴν ἀπαίτησιν ἔχω παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, καὶ θαυμάζω, ὅτι, μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἐξακολουθεῖ νὰ κρίνῃ τόσον ἐλαφρῶς τὰ περὶ τῆς Συνόδου. Ἂς μὴ ἔχωσιν ὅμως οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν καὶ ὁ Ὑπουργὸς καὶ ἐκεῖνοι, οἵτινες συντελοῦσιν εἰς τὴν τοιαύτην κατάπτωσιν τῆς ὑπερτάτης Ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς ἐν Ἑλλάδι, ὅτι, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα, θὰ ζητηθῶσιν αἱ ὀφειλόμεναι εὐθύναι.

§123ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰς γενομένας συζητήσεις περὶ ἀπαρτίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν γίνεται παραίτιος νέου σκανδάλου, ἀνεχόμενος νὰ συνεδριάζῃ ἡ Σύνοδος χωρὶς νὰ ᾖναι παρόντα ὅλα τὰ μέλη αὐτῆς. Ἡ Σύνοδος εἶναι σῶμα πολυμελές. Παρ’ ἡμῖν δὲ δὲν ὑπάρχει νόμος, κανονίζων τὰ περὶ ἀπαρτίας τῶν πολυμελῶν σωμάτων, διὰ τοῦτο ὅλα ταῦτα δὲν προβαίνουσιν εἰς ἐργασίαν χωρὶς νὰ ἔχωσι παρόντα ὅλα τὰ μέλη, ἐξ ὧν συγκροτοῦνται. Ὅπου δὲ ὁ νόμος ἠθέλησε νὰ γίνῃ παρέκβασις τοῦ κανόνος τούτου, ῥητῶς ὥρισε τὰ περὶ ἀπαρτίας. Διὰ τὴν Βουλὴν π. χ. ἀπῄτησε τὸ ἥμισυ πλέον ἑνὸς τοῦ ὅλου τῶν μελῶν αὐτῆς. Διὰ τὰς Ἐπιτροπὰς, τὰς ἐκλεγομένας παρὰ τῆς Βουλῆς, ἐθεώρησεν ἱκανὸν πρὸς ἀπαρτίαν τὸ ἥμισυ τῶν παρόντων ἐν Ἀθήναις μελῶν, διὰ τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια ἀπαιτεῖται νὰ ᾖναι παρόντα τὰ ⅔ τῶν μελῶν. Εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, τὸ ὁποῖον ἔχει 15 πρόσωπα, ἀρκοῦσι 5 διὰ τὴν ἀπαρτίαν. Καὶ ἐν γένει ὅπου ὁ νόμος δὲν ἐθεώρησεν ἀναγκαίαν τὴν παρουσίαν ὅλων τῶν μελῶν, ἐκανόνισε ῥητῶς τὰ περὶ ἀπαρτίας καὶ συγχρόνως ὥρισε, τί θέλει γίνεσθαι ἐν περιπτώσει ἰσοψηφίας. Ἀλλὰ τὸ Καταστατικὸν τῆς Συνόδου οὐδὲν ἀναφέρει περὶ ἀπαρτίας, λέγει μόνον, ὅτι ἡ Σύνοδος σύγκειται ἐκ 5 μελῶν, ἀνάγκη ἑπομένως νὰ παρίστανται καὶ τὰ 5, διὰ τοῦτο δὲ παρέλειψε νὰ προβλέψῃ καὶ διὰ τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἤθελεν ὑπάρχει ἰσοψηφία. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὀφείλει νὰ δώσῃ πέρας εἰς τὸ γινόμενον σκάνδαλον, ἀπαγορεύων εἰς τὸν Βασιλικὸν Ἐπίτροπον νὰ παρίσταται εἰς τὰς συνεδριάσεις τῆς Συνόδου, ὅταν δὲν ᾖναι παρόντα καὶ τὰ 5 μέλη αὐτῆς.

§124ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν νὰ γνωρίσωμεν τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ θεμελιώδους ζητήματος τοῦ καταρτισμοῦ, καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν πρέπει νὰ κρύπτηται ὄπισθεν τῶν προηγουμένων, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἀπαντήσῃ θετικῶς. Ἐν περιπτώσει δὲ, καθ’ ἣν δὲν ἀπαντήσῃ, εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ φέρωμεν ἡμεῖς πρότασιν.

§125ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ ἐννοήσῃ τὰς ὑποχρεώσεις της. Πρόκειται περὶ ζητήματος σπουδαιοτάτου, περὶ τῆς λειτουργίας τῆς Ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς. Ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ ἔχει καθῆκον νὰ ἀπαντᾷ εἰς τὰς ἐπερωτήσεις, ὑφισταμένη τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς, πρέπει νὰ δώσῃ τὴν γνώμην αὐτῆς ἐπὶ ζητήματος σπουδαιοτάτου. Διότι φαντασθῆτε, τί θέλει γίνει αὔριον, ἂν ἐπέλθῃ ἀκύρωσις ὅλων τῶν πράξεων, τὰς ὁποίας ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἐξετέλεσεν. Ἡ Βουλὴ ἔχει δικαίωμα νὰ μάθῃ, ἂν ἡ Κυβέρνησις θεωρῇ ταύτας ἐγκύρους, ἄλλως εἶναι περιτὴ ἡ ἐνάσκησις τοῦ ἐλέγχου. Ἡμεῖς θέλομεν ὑποβάλει πρότασιν, ἑρμηνεύουσαν τὸ Καταστατικὸν, καὶ θὰ τὸ πράξωμεν ἐν τῇ συναισθήσει τοῦ καθήκοντος, ὅτι πρέπει νὰ διαγράψωμεν τὰ ὅρια τῆς ἐνεργείας τῆς Συνόδου, ἵνα ἀποφύγωμεν τὰς οἰκτρὰς συνεπείας, αἱ ὁποῖαι θὰ λάβωσι χώραν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπαντήσῃ, θὰ εἴπῃ, ὅτι δὲν ἔχει τὸ θάῤῥος νὰ ὑποστηρίξῃ τὴν ἰδίαν αὑτῆς γνώμην. Ἡ νομοθεσία εἶναι ἀτελὴς καὶ δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι, ἵνα συνεδριάζῃ ἡ Ἱερὰ Σύνοδος νομίμως, πρέπει καὶ τὰ πέντε μέλη νὰ ἦναι παρόντα.

§126ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπιφυλασσόμεθα, νὰ ἐπαναφέρωμεν τὸ ζήτημα, ὅταν ὁ κ. Ὑπουργὸς λάβῃ οἱονδήποτε μέτρον περὶ τοῦ Ἐπισκόπου Κυθήρων.

§127Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἔχω ἀνάγκην, νὰ ζητήσω ἀπὸ τοὺς κκ. Ὑπουργοὺς, τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν πληροφορίας τινάς. Κατὰ Μάϊον τοῦ 1887 ἐπεψηφίσθη ὑπὸ τῆς Βουλῆς τῆς Αὐστροουγγρικῆς Αὐτοκρατορίας νόμος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐδίδετο ἡ ἄδεια εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Αὐτοκράτορος νὰ αὐξήσῃ διὰ Διατάγματος Αὐτοκρατορικοῦ τὸ ἐπὶ τῆς Κορινθιακῆς σταφίδος εἰσαγωγικὸν τέλος ἀπὸ 30 εἰς 45 φιορίνια κατὰ χιλιὰδα λιτρῶν. Δὲν ἠξεύρω, ἂν προχείρως ἦναι καταληπτὴ ἡ διαφορά, ἡ ἐκ τῆς αὐξήσεως ταύτης προερχομένη. Νομίζω ὅτι 312 δράμια ἰσοδυναμοῦσι μὲ ἓν χιλιόγραμμον, ὅτι ἑπομένως 365 ὀκάδες ἀποτελοῦσι μίαν χιλιάδα ἑνετικῶν λιτρῶν, καὶ ὅτι τὰς 1000 ταύτας λίτρας τὰς παριστῶσι 468 χιλιόγραμμα. Τότε τὰ 30 φιορίνια, τὰ ὁποῖα ἐπλήρονεν εἰσαγωγικὸν τέλος, ἀναλογοῦσι πρὸς 140 φράγκα καὶ 40 λεπτὰ ἐπὶ ἑκάστης χιλιάδος. Ἐὰν δὲ ἐξασκηθῇ ἢ ἐξησκήθη ὑπὸ τῆς Αὐτοκρατορικῆς Κυβερνήσεως ἡ αὔξησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους εἰς φιορίνια 45, τότε τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος τῆς σταφίδος ηὐξήθη ἀπὸ φράγκων 140 καὶ 40 λεπτῶν εἰς 210 καὶ 60 λεπτά. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, νὰ μοὶ δοθῶσιν αἱ ἑξῆς πληροφορίαι. Ὁ νόμος ἐκεῖνος ἐκυρώθη ὑπὸ τοῦ Αὐτοκράτορος; Ποίαν ἡμερομηνίαν ἔχει; ἵνα ἴδω, ἂν ὑπάρχῃ χρονολογικὴ σχέσις μεταξὺ τοῦ νόμου ἐκείνου καὶ τοῦ νόμου τοῦ Ἑλληνικοῦ, διὰ τοῦ ὁποίου ἐκυρώθη ἡ σύμβασις μεταξὺ ἡμῶν καὶ τῆς Αὐστροουγγρικῆς Κυβερνήσεως. Δεύτερον, ἂν ἐξεδόθη Διάταγμα, αὐξάνον τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ἐὰν αἱ πληροφορίαι αὗται ἦναι καταφατικαί, ὑπολείπεται νὰ μάθωμεν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν, πόσα καντάρια σύκων εἰσήχθησαν καθ’ ἑκάτερα τὰ ἔτη 1887 καὶ 1888 εἰς τὴν Αὐστρίαν καὶ πόσα καντάρια σταφίδος.

§128ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ νομοσχέδιον, περὶ οὗ ὡμίλησεν ὁ ἔντιμος Βουλευτὴς, ἐψηφίσθη καὶ ὁ νόμος ἐκυρώθη, ἀλλὰ τὸ Διάταγμα πρὸς ἐκτέλεσιν αὐτοῦ δὲν ἐξεδόθη. Τὴν νομοθετικὴν ἄδειαν πρὸς ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος ἐζήτησε καὶ ἔλαβεν ἡ Αὐστροουγγρικὴ Κυβέρνησις ἐν σχέσει πρὸς τὴν ἐπιδιωκομένην συνομολόγησιν δασμολογικῆς συμβάσεως πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Ταύτην δὲν ἀπέκρουεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἀπέκρουεν ὅμως τὰς δασμολογικὰς ἐλαττώσεις, ἃς ἀπῄτει ἡ Αὐστροουγγρικὴ Κυβέρνησις. Ἀπεδέχετο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως ἐπὶ ὅρῳ ἀμοιβαιότητος καὶ ἄνευ δασμολογικῶν ἐλαττώσεων, ἀπεδέχετο ἐπίσης τὴν συνομολόγησιν συμβάσεως καὶ ἐπὶ ἐλαττώσεσι δασμῶν ἑκατέρωθεν, ἀλλ’ ἀπῄτει, ὅπως αἱ ἐλαττώσεις ὦσιν ἰσοβαρεῖς, περιοριζόμεναι δὲ ὡς πρὸς τὰ ἑλληνικὰ προϊόντα, τὰ εἰς τὴν Αὐστροουγγρίαν εἰσαγόμενα, εἰς τὴν σταφίδα καὶ εἰς τὰ σῦκα, πλησιάζωσι πρὸς τὴν ἀτέλειαν. Ἡ Αὐστροουγγρικὴ Κυβέρνησις ἠρνεῖτο τὴν παραχώρησιν διὰ συνθήκης τῆς ἀμοιβαιότητος ἄνευ εἰδικῶν δασμολογικῶν ἐλαττώσεων, καίτοι ὁ χαρακτηρισμὸς τῶν λιμένων τῆς Τεργέστης καὶ τοῦ Φιοῦμε ὡς ἐλευθέρων παρεῖχον ἄνευ ἀνταλλάγματος τῇ Ἑλλάδι τ’ ἀγαθὰ τῆς ἀμοιβαιότητος, ἀφοῦ τὰ ὁθενδήποτε διὰ τῶν λιμένων ἐκείνων εἰσαγόμενα εἰς τὴν Αὐστροουγγρικὴν χώραν ἀπολαύουσι τῶν δασμολογικῶν πλεονεκτημάτων τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων Ἐθνῶν. Ἀποδεχομένης τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως τὰς εἰδικὰς δασμολογικὰς ἐλαττώσεις ἐπὶ τῷ ὅρῳ τῆς ἀτελείας τῆς σταφίδος καὶ τῶν σύκων κατὰ τὴν εἰς τὴν Αὐστροουγγρίαν εἰσαγωγὴν, ἢ τοῦ περιορισμοῦ τοῦ τέλους εἰς ποσὸν πλησιάζον εἰς τὴν ἀτέλειαν, ἡ Αὐστροουγγρικὴ Κυβέρνησις ἀντέτασσε πρότασιν περιορισμοῦ τοῦ τέλους ἐπὶ τῆς σταφίδος ἀπὸ 12 φλορινίων εἰς 8 φλορίνια τὰ 100 χιλιόγραμμα καὶ ἀσημάντου ἐλαττώσεως τοῦ δασμοῦ ἐπὶ τῶν σύκων, ἐζήτει δὲ ἐλαττώσεις ἐπὶ τοῦ ἑλληνικοῦ δασμολογίου κολοσσιαίας. Τοιαύτας προτάσεις δὲν ἠδύνατο νὰ δεχθῇ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, διότι δασμὸς 8 φλορινίων ἐπὶ 100 χιλιογράμμων σταφίδος εἶναι ὑπέρτερος καὶ αὐτοῦ τοῦ ἐν Ἀγγλίᾳ δασμοῦ, ὅστις ὅμως ἐκεῖ ἀνταποκρίνεται εἰς κατανάλωσιν μεγάλην, οὐχὶ πρὸς οἰνοπνευματοποιΐαν, ἀλλὰ πρὸς τροφὴν τοῦ ἀνθρώπου, ἣν ὀλιγώτερον περιορίζει ὁ βαρὺς δασμός. Ἐπὶ δασμῷ 12 φλορινίων ἢ 8 φλορινίων τὰ 100 χιλιόγραμμα δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀποβῇ σπουδαία ἡ εἰσαγωγὴ σταφίδος εἴτε πρὸς οἰνοπνευματοποιΐαν, εἴτε πρὸς οἰνοποιΐαν, εἴτε καὶ πρὸς τροφὴν τῶν ἀπορωτέρων τάξεων, εἰμὴ μόνον ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου αἱ ἀπορώτεραι τάξεις διαιτῶνται πολυτελέστερον ἢ ἀλλαχοῦ. Ἑπομένως ἡ ἐλάττωσις ἀπὸ 12 φλορινίων εἰς 8 φλορίνια οὐδόλως ἤθελε συντελέσει εἰς τὴν αὔξησιν τῆς εἰσαγωγῆς τῆς σταφίδος. Ἐν ᾧ δὲ οὕτω περιωρισμένην ἐλάττωσιν τοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος καὶ ἐπὶ τῶν σύκων δασμοῦ προέτεινεν ἡ Αὐστροουγγρικὴ Κυβέρνησις, ἐζήτει παρ’ ἡμῶν ἐλαττώσεις, τίνας νομίζετε; ἐλαττώσεις ἐπὶ τοῦ σίτου, ἐφ’ οὗ ἑκατομμύρια εἰσπράττει τὸ Δημόσιον, ἐλαττώσεις ἐπὶ τῆς ζακχάρεως, ἐφ’ ἧς ἐπίσης ἑκατομμύρια εἰσπράττει τὸ Δημόσιον, ἐπίσης καὶ ἐπὶ τῆς ξυλείας, ἐπὶ τῶν ἑτοίμων ἐνδυμάτων καὶ ἄλλων ἐκ τῶν κυριωδεστέρων στοιχείων τοῦ ἡμετέρου δασμολογίου. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς παρ’ ἡμῶν ἀνακοινωθέντας τότε πρὸς τὴν Αὐστριακὴν Κυβέρνησιν, εἰς ἀπόδειξιν, ὅτι τοιαῦται παραχωρήσεις ἐκ μέρους ἡμῶν ἦσαν ἀδύνατοι, ἐζητεῖτο θυσία τοῦ Ἑλληνικοῦ ταμείου 8,000,000 ἕως 10,000,000 εἰς ἀντάλλαγμα δασμολογικῆς θυσίας τῆς Αὐστροουγγαρίας ἐπὶ τῆς σταφίδος καὶ τῶν σύκων 300,000 ἢ 400,000 δραχμῶν. Ἐννοεῖται, ὅτι ἐπὶ τοιούτων βάσεων ἡ διαπραγμάτευσις δὲν ἠδύνατο νὰ προχωρήσῃ, ἡ δὲ Αὐστροουγγρικὴ Κυβέρνησις μετεχειρίσθη ὡς μέσον πιεστικὸν τὴν νομοθετικὴν ἄδειαν ἐκδόσεως Διατάγματος, αὐξάνοντος τὸν φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος. Ἡμεῖς ἀπηντήσαμεν, ὅτι, καὶ ἂν προέκειτο νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ διάταξις αὕτη, ὀλίγην ἀπεδίδομεν σημασίαν, διότι εἰς δασμὸν 12 φλορινίων οἱαδήποτε προσθήκη μικρὸν θὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς σταφίδος, τοῦ δασμοῦ τῶν 12 φλορινίων περιορίσαντος, ὡς εἰκὸς, τὴν κατανάλωσιν εἰς τὴν τῆς ὑπερτάτης πολυτελείας. Ἐπὶ τούτοις ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις ἐφάνη καμπτομένη, ἀλλ’ αἱ διαπραγματεύσεις διεκόπησαν ἕνεκεν τῆς τότε ἐπελθούσης Κυβερνητικῆς μεταβολῆς. Ἐπανελθόντων δ’ ἡμῶν εἰς τὰ πράγματα, ἐπανελήφθησαν αἱ διαπραγματεύσεις καὶ ἐκλείσαμεν διὰ προσωρινῆς συμβάσεως συμφωνίαν μετὰ τῆς Αὐστριακῆς Κυβερνήσεως περὶ ἀμοιβαίας παραχωρήσεως τῶν πλεονεκτημάτων τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου τῶν Κρατῶν, ἄνευ οὐδεμιᾶς εἰδικῆς δασμολογικῆς παραχωρήσεως, εἴτε παρ’ ἐκείνης εἰς ἡμᾶς, εἴτε παρ’ ἡμῶν εἰς ἐκείνην. Ἐκ τούτου ὡς πρὸς τὴν σταφίδα οὐδὲν ἀπεκτήσαμεν ἢ μόνον, ὅτι τὸ ζήτημα τὸ δασμολογικὸν ἀπηλλάγη τοῦ ὀξέος αὑτοῦ χαρακτῆρος καὶ κατέπεσεν ἡ ἀπειλὴ τῆς ἐκδόσεως Διατάγματος περὶ αὐξήσεως τοῦ δασμοῦ. Ἂν ἡ Αὐστριακὴ Κυβέρνησις προέβαινεν εἰς τὴν ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος, θὰ εἰσηρχόμεθα εἰς στάδιον δασμολογικοῦ πολέμου, ἀλλ’ ἡ συνομολόγησις τῆς προσωρινῆς συμβάσεως εἰσήγαγε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ στάδιον φιλικῆς συνεννοήσεως. Ἀπολαύοντες ἤδη, ὡς ἐκ τῆς συμβάσεως, τῶν δασμολογικῶν προνομίων τῶν μᾶλλον εὐνοουμένων Ἐθνῶν, ἀπεκτήσαμεν ὡς πρὸς τὰ σῦκα, ὅ,τι ἐζητοῦμεν, ἄνευ οὐδενὸς ἀνταλλάγματος, χάρις εἰς τὴν σύμβασιν Ἰταλίας καὶ Αὐστροουγγρίας, ἐλαττώσασαν τὸν δασμὸν τῶν εἰσαγομένων σύκων εἰς Αὐστροουγγρίαν εἰς 1 φλορίνιον τὰ ἑκατὸν χιλιόγραμμα, ἤτοι εἰς ὅρον προσεγγίζοντα εἰς τὴν ἀτέλειαν. Ἡ εἰσαγωγὴ Ἑλληνικῶν σύκων εἰς Αὐστρίαν εἶναι σπουδαιοτάτη σχετικῶς πρὸς τὴν παραγωγὴν τῆς χώρας, περιλαμβάνουσα σχεδὸν ὁλόκληρον τὴν ἐξαγωγήν. Ἡ ἐρώτησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν εἰσαχθέντων εἰς Αὐστροουγγρίαν σύκων κατὰ τὸ 1886 καὶ τὸ 1887 ἔχει βεβαίως σημασίαν καὶ θέλομεν ὑποβάλει τὴν πληροφορίαν, ἀλλ’ αὔξησιν εἰσαγωγῆς κατόπιν τῆς ἐλαττώσεως τοῦ δασμοῦ, ὡς ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν διατάξεων τῆς Ἰταλικῆς συνθήκης περὶ σύκων, καὶ εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σῦκα δὲν ἀπεκδεχόμεθα, ἀφοῦ πᾶσα σχεδὸν ἡ ἑλληνικὴ παραγωγὴ ἐξήγετο εἰς Τεργέστην καὶ πρὸ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ δασμοῦ· τὴν ἐπίδρασιν τῆς ἐλαττώσεως τοῦ δασμοῦ πρέπει ν’ ἀναζητήσωμεν ἐν τῇ ὑπερτιμήσει τῶν σύκων ἐν Αὐστροουγγρίᾳ καὶ ἐν τῇ ἐξασφαλίσει τῆς αὐτόθι καταναλώσεως.

§129Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὐηρεστήθη νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας περισσοτέρας ἐκείνων, τὰς ὁποίας ἐζήτησα. Καὶ βεβαίως μετ’ εὐχαριστήσεως ἠκροασάμεθα αὐτοῦ, καὶ ἐπορίσθημεν τὰ φῶτα, τὰ ὁποῖα ἐνδέχεται νὰ χρησιμεύσωσιν ἄλλοτε εἰς ἡμᾶς, ὅταν μάθωμεν πᾶσαν τὴν ἱστορίαν τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς συνομολόγησιν συνθήκης μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Αὐστρίας, τὴν ὁποίαν διεξήγαγεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Περὶ τούτου ὅμως δὲν ἐπρόκειτο νῦν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐνδιεφερόμην νὰ μάθω, ἦτο, ἂν ὁ Αὐτοκράτωρ ἐνήσκησε τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον αἱ Βουλαὶ ἐπέτρεψαν αὐτῷ, ν’ αὐξήσῃ διὰ Διατάγματος τὸ εἰσαγωγικὸν τέλος ἐπὶ τῆς σταφίδος. Καὶ εὐχαρίστως ἤκουσα, ὅτι δὲν τὸ ἐνήσκησε, καὶ ὅτι ἑπομένως πληρώνεται ἐπὶ τῆς σταφίδος τόσον εἰσαγωγικὸν τέλος, ὅσον ἐπληρόνετο καὶ πρὸ τοῦ 1887. Ὅ,τι ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι καὶ ἂν ἐξεδίδετο τὸ Διάταγμα αὐτὸ, δὲν ἤθελεν ἐπηρεάσει τὰ ἐπὶ τῆς σταφίδος εἰσαγωγικὰ τέλη, διότι ἀπεκτήσαμεν διὰ τῆς συνθήκης περὶ ἐμπορίου μετὰ τῆς Αὐστρίας τὸ δικαίωμα νὰ ἔχωμεν τὴν αὐτὴν θέσιν, ἣν ἔχουσι τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη, αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἀπεκτήσαμεν μὲν τὸ δικαίωμα ἡμεῖς νὰ θεωρώμεθα ἐν Αὐστρίᾳ ὡς θεωροῦνται ἐν αὐτῇ τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη, διότι καὶ ἡμεῖς παρεχωρήσαμεν εἰς τὴν Αὐστρίαν τὸ αὐτὸ δικαίωμα, καὶ ἀνελάβομεν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ θεωρῶμεν τὴν Αὐστρίαν ὡς θεωροῦμεν τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη. Ἡ ὑποχρέωσις ὅμως, ἣν ἡμεῖς ἀνελάβομεν ἔχει πρακτικὸν ἐπὶ ζημίᾳ ἡμῶν ἀποτέλεσμα, ἐνῷ ἡ ὑποχρέωσις, ἣν ἀνέλαβεν ἡ Αὐστρία, οὐδὲν ἔχει πρακτικὸν ἀποτέλεσμα ἐπ’ ὠφελείᾳ ἡμῶν. Σταφίδα Κορινθιακὴν δὲν παράγει, εἰμὴ μόνη ἡ Ἑλλάς, ἑπομένως, ἂν ἔχωμεν τὸ δικαίωμα νὰ ἀξιῶμεν, ἵνα προσφέρηται πρὸς ἡμᾶς ὡς προσφέρεται πρὸς τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη, τὸ δικαίωμα ἡμῶν εἶναι πλατωνικὸν, διότι πρόκειται περὶ σταφίδος, μὴ παραγομένης εἰς ἕτερον Κράτος. Ἐνῷ ἡμεῖς εἰσάγομεν ποικίλα προϊόντα καὶ βιομηχανίας καὶ φύσεως, τὰ ὁποῖα ἐξάγει μὲν ἡ Αὐστρία, ἀλλ’ ἐξάγουσι καὶ ἄλλη Κράτη. Ἂν δὲ ἀνελάβομεν ὑποχρεώσεις διὰ συνθήκης πρός τι τῶν Κρατῶν τούτων, ἀπὸ τὰς ὑποχρεώσεις ἡμῶν ταύτας ὠφελεῖται καὶ ἡ Αὐστρία διὰ τοῦ ὅρου τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, ἀναγκαζόμεθα δὲ νὰ ἐπεκτείνωμεν αὐτὰς καὶ ὑπὲρ τῆς Αὐστρίας. Ἡ μόνη ὠφέλεια, ἣν ἀπεκτήσαμεν διὰ τῆς συνθήκης, ἦτο ἡ ἐλάττωσις τοῦ ἐν Αὐστρίᾳ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῶν σύκων. Τὴν ἐλάττωσιν ταύτην δὲν δυνάμεθα νὰ προσδιορίσωμεν εἰς χρήματα, διότι δὲν ἔχω τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θέλει δώσει, ὅταν δὲ λάβωμεν ταύτας, θέλομεν ἰδεῖ, πόσα ἐκ τῆς συνθήκης μετὰ τῆς Αὐστρίας ὠφελήθημεν, ἢ πόσα ἐξ αὐτῆς ἐζημιώθημεν. Ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι, ἀφοῦ διὰ τῆς συνθήκης περὶ ἐμπορίας μετὰ τῆς Αὐστρίας ὑπεσχέθη αὕτη νὰ δέχηται τὰ προϊόντα τῆς Ἑλλάδος ὡς δέχεται τὰ προϊόντα τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, ὅτι τοῦτο ἤθελε καταστήσει τὸ Διάταγμα περὶ αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῆς σταφίδος ἄνευ πρακτικοῦ ἀποτελέσματος. Ἀπορῶ, λέγω, πῶς ἰσχυρίσθη σήμερον τοῦτο, ἀφοῦ, ὅτε ὁ κ. Καραπᾶνος ἰσχυρίσθη τοῦτο, καθ’ ὃν χρόνον συνεζητεῖτο ἡ συνθήκη μετὰ τῆς Αὐστρίας, ὁ Πρωθυπουργὸς ἠρνεῖτο τοῦτο, ὡς ἠρνεῖτο καὶ ὅτε ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἐπρότεινεν αὐτὸν ὡς πρὸς τὰ σῦκα, λέγων τότε εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι σῦκα Μεσσηνιακὰ δὲν παράγει ἕτερον Κράτος ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα διὰ συνθήκης ἐθεωρήθησαν ὑπὸ τῆς Αὐστρίας εὐνοούμενα, ὅτι ἑπομένως δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ὠφεληθῶμεν ἐκ τοῦ ὅρου τοῦ εὐνοουμένου Κράτους, ἀλλ’ ἔπρεπε ῥητῶς νὰ ζητηθῇ ἡ ἐλάττωσις τοῦ δασμοῦ τῶν σύκων.

§130ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὴν προπαρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς ἐψηφίσθη νόμος περὶ ἀρχαιολογικῶν ἀνασκαφῶν ἐν Δελφοῖς. Ἀλλὰ πολὺς ἔκτοτε παρῆλθε χρόνος καὶ οὔτε ὁ νόμος ἐκεῖνος εἶχε δημοσιευθῆ, οὔτε τὸ προσῆκον Διάταγμα περὶ συνοικισμοῦ τῶν κατοίκων Δελφῶν εἶχεν ἐκδοθῆ. Ἡ περίστασις δὲ αὕτη, ἥτις εἶχε θέσει εἰς ἀνησυχίαν δικαιολογημένην τοὺς κατοίκους, διότι οὐ μόνον δὲν ἠδύναντο οἱ ἐστερημένοι οἰκιῶν καὶ ζῶντες ἐν ὑπαίθρῳ νὰ ἀνεγείρωσιν οἰκίας νέας, ἀλλὰ πολλοὶ τῶν κατοίκων οὐδὲ τὰς παλαιὰς ἑτοιμοῤῥόπους νὰ ἐπισκευάσωσιν, ἀφοῦ ἐπρόκειτο νὰ ἐξωσθῶσιν ἐκεῖθεν, ἡ περίστασις, λέγω, αὕτη ἠνάγκασε τοὺς κατοίκους νὰ μὲ παρακαλέσωσι νὰ ζητήσω ἐξηγήσεις παρὰ τῆς Κυβερνήσεως καὶ παρακαλέσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ σπεύσῃ πρὸς ἔκδοσιν τοῦ Διατάγματος περὶ συνοικισμοῦ αὐτῶν. Ταύτην τὴν ἐντολὴν τῶν συμπολιτῶν μου τούτων ἐξεπλήρωσα κατὰ τὴν ἐσχάτως λήξασαν τακτικὴν Σύνοδον τῆς Βουλῆς, ὁ δὲ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀπαντῶν τότε, εἶπεν, ὅτι ὁ νόμος ἐκεῖνος ἠκυρώθη καὶ ὅτι ἑπομένως τὰ πράγματα ἐπανῆλθον εἰς ὃ σημεῖον εὑρίσκοντο πρότερον, ὥστε οἱ κάτοικοι, ἐλεύθεροι ὄντες νὰ πράττουν ὅ,τι θέλουν ἔνθα ἤδη κατοικοῦν, δὲν ἔχουσι λόγον νὰ ἀνησυχῶσιν. Ἡ ἀπάντησις ὅμως ἐκείνη τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν δὲν ὑπῆρξε καθησυχαστικὴ διὰ τοὺς κατοίκους παντελῶς, διότι, ἐὰν ὁ νόμος ἐκεῖνος ἠκυρώθη, δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ βραδύτερον ἢ ταχέως παρόμοιος ἕτερος νόμος, μετ’ ἄλλης τινὸς Ἑταιρίας συμβληθησομένης τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἀνασκαφὰς ἀρχαιολογικὰς ἐν Δελφοῖς· ψηφισθησομένου δὲ τοιούτου νόμου, οἱ κάτοικοι θὰ ἐξωσθῶσιν ἀναγκαστικῶς ἐκεῖθεν, καὶ διὰ τοῦτο, πρὶν ἢ ἐπέλθη ἐκείνη ἡ ὥρα, καλὸν ἐθεώρησαν οὗτοι, νὰ παρακαλέσωσι δι’ ἀναφορᾶς των τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προβῇ ἀπὸ τοῦδε εἰς τὴν ἔκδοσιν Βασιλικοῦ Διατάγματος περὶ συνοικισμοῦ αὐτῶν. Εἶναι δὲ ἀνάγκη ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐκδοθῇ τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα, διότι πρόκειται νὰ μετοικισθῶσιν οἱ κάτοικοι Δελφῶν εἰς μέρος ἐντελῶς ἀκατοίκητον, ἐστερημένον μάλιστα ὕδατος, ἔνθα δέον ἡ Κυβέρνησις εὐθὺς ἀμέσως νὰ μεριμνήσῃ περὶ ὅλων τῶν ἀπαιτουμένων διὰ τὸν συνοικισμόν, νὰ μεριμνήσῃ τουτέστιν, ὅπως γίνῃ τὸ σχεδιαγράφημα τοῦ κατοικηθησομένου χώρου, καὶ νὰ ληφθῇ φροντὶς περὶ μεταφορᾶς ἐκεῖ ὕδατος δι’ ἀρχαίου τινὸς σωζομένου ὑδραγωγείου, καὶ ὅταν ταῦτα πάντα γίνωσι, πολλοὶ ἐκ τῶν κατοίκων, οἱ ὁποῖοι δὲν ἔχουσιν οἰκίας καὶ οἱ ὁποῖοι σήμερον δὲν δύνανται, δι’ οὓς λόγους ἀνέφερον, νὰ κατασκευάσωσιν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τῶν ἀρχαίων Δελφῶν νέας τοιαύτας, δύνανται ὅμως ἀπὸ τοῦδε νὰ κατασκευάσωσιν αὐτὰς εἰς τὸ μέρος, ὅπου πρόκειται νὰ γίνῃ ὁ συνοικισμός. Τὴν ἀναφορὰν δὲ ταύτην ὑποβάλλοντες οἱ κάτοικοι δι’ ἐμοῦ εἰς τὴν Βουλήν, ἀπευθυνομένην πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλοῦσιν αὐτόν, νὰ τὴν λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν καὶ ἐνεργήσῃ, ὅ,τι οὗτοι ἐν δικαίῳ ζητοῦσι.

§131ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ διευκολύνῃ κατὰ πᾶν τὸ δυνατὸν τοὺς κατοίκους, ὅπως συνοικισθῶσιν εὐθύς, ὡς δυνηθῶσι νὰ ἐξέλθωσι τοῦ χωρίου, εἰς ὃ εἶναι ἐγκατεστημένοι. Ἀλλὰ δυστυχῶς, ἐνόσῳ δὲν καταστῆ δυνατὴ ἡ ἀποζημίωσις τῶν κτημάτων καὶ τῶν οἰκιῶν, τῶν ἐν τῷ χωρίῳ τῶν Δελφῶν, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ συνοικισθῶσιν εἰς ἄλλο μέρος, διότι, πρὶν ἢ συνοικισθῶσιν, ἔχουσιν ἀνάγκην χρημάτων, ἵνα κρημνίσωσι τὰς οἰκίας, λάβωσι δὲ τὰ ὑλικὰ καὶ μεταφέρωσιν αὐτὰ περαιτέρω πρὸς ἀνίδρυσιν νέων οἰκιῶν. Ἐνόσῳ δὲ τὰ ζητήματα τῆς ἀνασκαφῆς καὶ τῆς ἀποζημιώσεως εἶναι ἐκκρεμῆ, πᾶσα ἀπόφασις περὶ τοῦ συνοικισμοῦ εἶναι ματαία. Οἱ κάτοικοι τῶν Δελφῶν δὲν εὑρίσκονται εἰς κατάστασιν ἀνησυχίας, εἰμὴ διότι τὸ χωρίον αὐτῶν εὑρίσκεται ᾠκοδομημένον ἐπὶ τόσῳ σπουδαίου ἀρχαιολογικοῦ χώρου· ὅταν δὲ ἀποφασισθῇ, ὅπως ὁ χῶρος οὗτος ἀνασκαφῇ, καὶ ἑπομένως ὑπάρξωσι διαθέσιμα τὰ χρήματα, ὅσα ἀπαιτοῦνται πρὸς ἀποζημίωσιν τῶν κατοίκων, βεβαίως ἡ Κυβέρνησις θέλει σπεύσει ν’ ἀποζημιώσῃ αὐτοὺς καὶ φροντίσῃ περὶ παντός, ὅ,τι ἀπαιτεῖται πρὸς συνοικισμὸν ἐν ἄλλῃ θέσει· ἀλλὰ σήμερον ἐγὼ δὲν βλέπω δυνατόν τι ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως.

§132ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ κάτοικοι Δελφῶν δὲν ζητοῦσιν ἀπὸ τοῦδε ἀποζημίωσιν· τοῦτο βεβαίως, ὅπερ καὶ ἀπὸ τοῦδε νὰ πράξῃ δύναται, ἂν θέλῃ, ἡ Κυβέρνησις, θὰ γίνῃ ἀναγκαίως εὐθὺς μετὰ τὴν παραχώρησιν τῶν Δελφῶν εἰς Ἑταιρίαν τινὰ πρὸς ἀνασκαφήν. Ἀλλὰ κατὰ τὰ λεχθέντα πολλοὶ τῶν κατοίκων στεροῦνται οἰκιῶν σήμερον, ἄλλοι δὲ δὲν δύνανται νὰ ἐπισκευάσωσι τὰς ἑτοιμοῤῥόπους καὶ ἀκατοικήτους καταστάσας οἰκίας των καὶ διὰ τοῦτον ἀκριβῶς τὸν λόγον ἔχουσιν ἀνάγκην οἱ κάτοικοι νὰ γνωρίσωσιν ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον τὸ μέρος, εἰς ὃ πρόκειται νὰ συνοικισθῶσι, διὰ νὰ οἰκοδομήσωσιν οἰκίας οἱ ἔχοντες ἐκ τούτων ἀνάγκην σήμερον τοιούτων.

§133ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως γνωρίζετε, ὅτι ἡ Ἀρχὴ οὐδὲν παρεμβάλλει πρόσκομμα, οὔτε εἰς τὸ ἓν οὔτε εἰς τὸ ἄλλο. Ἐὰν τυχὸν ὑποθέσητε, ὅτι τις ἐπισκευάζει ἢ οἰκοδομεῖ οἰκίαν, ὅταν ἔλθῃ ἡ ὥρα τῆς ἀνασκαφῆς τῶν Δελφῶν, θέλει ἀποζημιωθῆ διὰ τὴν οἰκίαν τὴν νέαν ἢ τὴν ἀξίαν τῆς ἐπισκευασθείσης.

§134ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος δὲν ἑρμηνεύει ἀκριβῶς τὸ φρόνημα τῶν κατοίκων τῆς κωμοπόλεως Δελφῶν, ἀλλ’ ἴσως διερμηνεύει τὸ φρόνημα τινῶν μόνον ἐξ αὐτῶν. Ἡμεῖς γινώσκομεν κρεῖσσον αὐτοῦ τὰ τῶν Δελφῶν. Οὐδεὶς τῶν ἐν Δελφοῖς παρακωλύεται σήμερον εἴτε νὰ οἰκοδομήσῃ, εἴτε νὰ ἐπισκευάσῃ τὴν οἰκίαν του· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀρκεῖ πρὸς καθησύχασιν αὐτῶν, διότι γινώσκουσιν, ὅτι θᾶττον ἢ βράδιον θέλουσιν ὑποχρεωθῆ, ὡς ἐκ τῶν ἐπικειμένων ἀνασκαφῶν, νὰ μετοικήσωσι. Δὲν ἀρκεῖ δὲ δι’ αὐτοὺς οὐδὲ μόνον ἡ συνιστωμένη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἔκδοσις Διατάγματος, ὁρίζοντος τὸν χῶρον, ἐν ᾧ μετοικισθήσονται. Οὐδεὶς δ’ ἐξ αὐτῶν ἐπιθυμεῖ τοῦτο μόνον, ἐὰν προηγουμένως δὲν ἀποζημιωθῆ, διότι δὲν ἔχουσι τὰ μέσα νὰ οἰκοδομήσωσιν ἀλλαχοῦ. Ἀκριβῶς δὲ τοῦτο ἐπιθυμοῦσιν οἱ κάτοικοι, νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως, εὐθὺς δὲ ὡς λυθῇ τοῦτο, ζητοῦσι νὰ ὁρισθῇ τὸ μέρος, ὅπου πρόκειται νὰ συνοικισθῶσι, διὰ νὰ οἰκοδομήσωσιν ἐκεῖ διὰ τῶν χρημάτων, τὰ ὁποῖα θὰ λάβωσι. Τὸ ζήτημα λοιπὸν τῆς ἀποζημιώσεως εἶναι τὸ πρωτεῦον, καὶ τοῦτο δὲν δύναται νὰ λυθῇ, ἐνόσῳ τὸ ζήτημα τῶν ἀνασκαφῶν εἶναι ἠρτημένον ἐκ τῶν διαπραγματεύσεων, τὰς ὁποίας διεξάγει ἡ Κυβέρνησις πρὸς τοῦτο. Συμπληρῶν λοιπὸν τὴν ὑπὸ τοῦ συναδέλφου γενομένην εἰσήγησιν, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μὴ περιορισθῇ εἰς τὸν προσδιορισμὸν τοῦ μέρους, ἔνθα πρόκειται νὰ συνοικισθῇ ἡ κωμόπολις τῶν Δελφῶν, ἀλλὰ νὰ ἐπισπεύσῃ καὶ τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τῶν ἀποζημιώσεων τῶν κατοίκων, ὅπως ἐξέλθωσιν οὗτοι τῆς ἀβεβαιότητος καὶ ἐκκρεμότητος, ἐν ᾗ διατελοῦσιν ἰδίως ἀπὸ διετίας.

§135Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἔχουσι δίκαιον οἱ κάτοικοι τῶν Δελφῶν, νὰ παραπονῶνται. Οἱ κάτοικοι τῶν Δελφῶν γνωρίζουσιν, ὅτι ἀμετακλήτως εἶναι ἀποφασισμένη ἡ τύχη τοῦ χωρίου των, ὅτι θὰ ἔλθῃ ἡμέρα, εἴτε προσεχής, εἴτε ἀπωτέρα, καθ’ ἣν θέλουσιν ὑποχρεωθῆ νὰ ἐγκαταλείψωσι τὸ χωρίον των καὶ μεταναστεύσωσιν ἀλλαχοῦ. Ἀλλ’ ἐὰν εἶχον τὰ μέσα, ὡς ὀρθῶς παρετηρήσατε, ἴσως ἤθελον ἀποφασίσει ἀπὸ τοῦδε νὰ μεταναστεύσωσιν. Οἱ ἄνθρωποι ὅμως στεροῦνται τῶν μέσων. Ἐὰν ἦτο ἀκριβὲς ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεως τόσῳ μεγάλου ποσοῦ, ὅσον ἀνέφερε, δηλ. 450,000 δραχμῶν, ἴσως ἤθελον εὑρεῖ καὶ ἐγὼ δεδικαιολογημένον τὸν δισταγμὸν τῆς Κυβερνήσεως, νὰ ἀπέχῃ ἀπὸ τῆς ἐργασίας ταύτης καὶ νὰ ἀφήσῃ τοὺς πολίτας τούτους νὰ ἀναμένωσι τὴν τύχην, ἥτις τοὺς περιμένει. Ἀλλὰ καθὰ, διαβὰς ἐκ τοῦ χωρίου τῶν Δελφῶν, ἤκουσα παρὰ πλείστων κατοίκων τῶν Δελφῶν, τὸ ποσὸν τῶν ἀποζημιώσεων δὲν θέλει φθάσει μέχρι τοσούτου ποσοῦ· ἴσως δὲν θέλει φθάσει οὔτε μέχρι τοῦ ἡμίσεος τοῦ ποσοῦ τούτου. Ἐὰν δὲ οὕτως ἔχῃ τὸ πρᾶγμα, τότε νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἀφοῦ βεβαίως θέλει κάμει τὴν δαπάνην ταύτην, ἔπρεπε νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ τοῦδε διαπραγματευομένη μετὰ τῶν κατοίκων, ὅπως ἀγοράζῃ τὰς κτήσεις αὐτῶν, ὡς ἔπραξε καὶ ἐν Ἐλευσῖνι, ὥστε ὀλίγον κατ’ ὀλίγον νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἀπόκτησιν ὅλου τοῦ ἐδάφους ἐκείνου, ἵνα ἐπιχειρήσῃ ἐν καιρῷ τὴν ἀνασκαφὴν, ὅταν δυνηθῇ, εἴτε μόνη, εἴτε δι’ Ἑταιρίας ἄλλης, μεθ’ ἧς θέλει συναλλαγῆ.

§136ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δυστυχῶς τὰ πράγματα δὲν ἔχουσιν ὅπως ὑπέθεσεν, ἐξ ὅσων ἔλαβε πληροφοριῶν, ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, διότι εἶναι βεβαιωμένον ἐπισήμως, ὅτι αἱ ἀποζημιώσεις, αἱ ὀφειλόμεναι, ἐν ᾗ περιπτώσει χρησιμοποιηθῇ ὁ χῶρος τῶν Δελφῶν σήμερον πρὸς ἀνασκαφὴν καὶ ὑποχρεωθῶσιν οἱ κάτοικοι εἰς κατεδάφισιν τῶν οἰκιῶν αὐτῶν καὶ ἀπαλλοτρίωσιν τῶν κτημάτων, ἀναβαίνουσιν εἰς 400,000 δραχμῶν. Ἡ Κυβέρνησις προέβη εἰς τὴν ἐκτίμησιν τῶν ἀποζημιωθησομένων ἰδιοκτησιῶν, ἡ δὲ ἐκτίμησις ἡ ἐπίσημος εἰς τοῦτο τὸ ποσὸν φέρει. Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἄλλοτε τὰ ζητούμενα ποσὰ, ὅπως ἀπέλθωσιν οἱ κάτοικοι ἐκεῖθεν, ἦσαν πολὺ μικρότερα· ἀμέσως μετὰ τὸν σεισμὸν τοῦ 1870 οἱ κάτοικοι ἐζήτουν ἀποζημίωσιν ἐν συνόλῳ 100,000 δραχμῶν, μετά τινα ἔτη ὅμως, ὅτε ἐγένετο δοκιμὴ ἐξαγορᾶς, ἐζήτουν διακοσίας χιλιάδας, ὁ δὲ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις τότε συνέπεσε νὰ μεταβῇ εἰς Δελφοὺς, ἔχων ἐντολὴν νὰ ἐργασθῇ πρὸς ἐξαγορὰν βαθμιαίαν τῶν οἰκιῶν, γινώσκει εἰς ποίας δυσκολίας προσέκρουσεν. Ἔχων τότε ἐντολὴν παρὰ τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας, ἧς ἤμην Σύμβουλος, μετέβην μετὰ τοῦ καθηγητοῦ κ. Καστόρχη εἰς Δελφοὺς καὶ ἐξηγοράσαμεν τὴν οἰκίαν τοῦ ταγματάρχου Φράγκου καὶ ἕτερόν τι γήπεδον ἐκεῖ πλησίον, τότε δὲ κατείδομεν πόσον δύσκολος ἦτο ἡ ἐξαγορὰ τοῦ ὅλου χωρίου. Ἔκτοτε ἡ ἀξία τῶν οἰκιῶν καὶ τῶν γηπέδων ἐν τῷ χωρίῳ ηὐξήθη καὶ αὐτὸ δὲ τὸ χωρίον ἀνεπτύχθη, εἶναι ἄρα εὐνόητον, ὅτι σήμερον ἡ τότε ζητουμένη ἀποζημίωσις 200 χιλιάδων δραχμῶν παλαιῶν ἔφθασεν εἰς τὸ ποσὸν, τὸ σήμερον ἐξακριβωθέν· ἀπέναντι δὲ τοιούτου ποσοῦ, ἐννοεῖτε, πόσον δύσκολον εἶναι εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κατορθώσῃ τὴν μετοίκισιν τῶν κατοίκων ἀπὸ τοῦ Καστρίου δι’ ἀποζημιώσεως εἰς ἄλλην θέσιν.

§137ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν τῇ συμβάσει τὰς ἀποζημιώσεις τὰς ἀναδέχεται ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις;

§138ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀνεδέχετο μόνον μέχρις 60 χιλιάδων δραχμῶν, τὸ δὲ λοιπὸν ἀνελάμβανεν ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις, ἀποζημιοῦσα τοὺς ἰδιοκτήτας πρὸ τῆς κατεδαφίσεως τῶν οἰκιῶν.

§139Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Δὲν πρέπει νὰ ἦναι ὡρισμένη ἡ θέσις ἀπὸ σήμερον, εἰς ἣν θὰ συνοικισθῶσι.

§140ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο, τὸ παρέχον τὴν δυσκολίαν, διότι ἡ θέσις, εἰς ἣν προσβλέπουσιν οἱ κάτοικοι, εἶναι τόσῳ πλησίον εἰς τὸ χωρίον τῶν Δελφῶν, ὥστε ὁ θέλων καὶ σήμερον δύναται νὰ οἰκοδομήσῃ ἐκεῖ ἀβλαβῶς· οἱ κάτοικοι δὲν ἐπιθυμοῦσι νὰ ἀπομακρυνθῶσι πολὺ τῆς θέσεως τοῦ νῦν χωρίου, καθόσον τὰ κτήματα αὑτῶν εὑρίσκονται ὑπὸ τὸ χωρίον, ἄνωθεν τοῦ ποταμοῦ Πλειστοῦ, ἂν δὲ ἀπομακρυνθῶσι πολὺ, θέλει κατασταθῆ δυσχερὴς ἡ μετάβασις πρὸς καλλιέργειαν αὐτῶν.

§141ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οὐδεὶς βεβαίως ἐμποδίζει τοὺς κατοίκους νὰ οἰκοδομήσωσιν ἐν Δελφοῖς σήμερον, ἀλλὰ γνωρίζετε, Κύριοι, πῶς γίνονται αἱ ἐκτιμήσεις· νομίζετε, ὅτι αἱ ἐκτιμήσεις θὰ γίνωσιν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δαπανῶν, τὰς ὁποίας πρὸς ἀνέγερσιν νέων οἰκιῶν θέλουσι κάμει οἱ κάτοικοι; Εἶναι πλάνη νὰ ὑποθέτῃ τις, ὅτι οἱ κάτοικοι τῶν Δελφῶν θέλουσι λάβει τὴν δικαίαν ἀποζημίωσιν, ὅταν ἐκδιωχθῶσιν ἐκεῖθεν. Ἄλλως τε, ἐὰν ἀφήσῃ ἡ Κυβέρνησις τοὺς κατοίκους σήμερον νὰ ἐξακολουθῶσι κατοικοῦντες ἔνθα ἤδη ἡ κωμόπολις, νὰ κτίζωσι κατ’ ἀνάγκην νέας οἰκίας ἐκεῖ, καὶ ἐν γένει ἀφήσῃ νὰ προάγηται ὁ τόπος, χωρὶς νὰ προσδιορίζηται διὰ Βασιλικοῦ Διατάγματος τὸ μέρος, ὅπου πρόκειται νὰ συνοικισθῶσιν οὗτοι, δὲν ἐννοεῖ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις, ὅσον δήποτε γλίσχρα καὶ ἂν ἀποφασισθῇ, μετά τινα χρόνον θέλει αὐξήσει ἐπαισθητῶς; καὶ ὅτι, ἐὰν πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ἀνήρχετο αὕτη εἰς δραχμὰς 250,000, σήμερον δὲ κατὰ τὸν Ὑπουργὸν εἰς 400,000, μετ’ ὀλίγα ὅμως ἔτη θὰ φθάσῃ εἰς ἑξακοσίας χιλιάδας καὶ 700,000; Ἀλλὰ κατὰ τί πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ ζημία, ἐὰν ἀπὸ τοῦδε ἐκδοθῇ τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα, δι’ οὗ νὰ ὁρισθῇ τὸ μέρος τοῦ συνοικισμοῦ καὶ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ φέρῃ εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο τὸ ὕδωρ διὰ τοῦ ὑπάρχοντος ἀρχαίου ὑδραγωγείου; Πᾶν δὲ, ὅ,τι λέγω, Κύριοι, δὲν εἶναι γνώμη ἰδική μου, —γνωρίζω καὶ ἐγὼ πολὺ καλὰ, ὡς καὶ ὁ κ. Σιμόπουλος, τοὺς Δελφοὺς,—ἀλλ’ εἶναι ἰδέαι τῶν κατοίκων, οἱ ὁποῖοι ἀκριβῶς αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ὑποστηρίζω, ἀναφέρουσι διὰ τῆς προκειμένης ἀναφορᾶς των. Ἀλλ’ οἱ κάτοικοι Δελφῶν, κάλλιον καὶ τοῦ κ. Σιμοπούλου καὶ ἐμοῦ γνωρίζοντες τὰς ἰδίας των ἀνάγκας, ἐπιμένουσι ζητοῦντες, νὰ ἐκδοθῇ τὸ Διάταγμα τοῦ συνοικισμοῦ ἀπὸ σήμερον, ἀφοῦ μάλιστα δὲν πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ ζημία τις, ἀλλ’ ἀπεναντίας θέλει ὠφεληθῆ τὸ Δημόσιον, διότι, ὡς προεῖπον, δὲν θέλουσιν αὐξήσει αἱ ἀποζημιώσεις.

§142ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ νέος συνοικισμὸς σκοπεῖ δύο τινά. Τὸ χωρίον Καστρὶ, τὸ κτισμένον ἐπὶ τῶν ἀρχαίων ἐρειπίων τῶν Δελφῶν, δὲν δύναται νὰ μένῃ ὡς ἔχει. Καὶ ἐπιστημονικοὶ καὶ ἐθνικοὶ λόγοι ἀπαιτοῦσι τὴν μετατόπισιν τοῦ χωρίου καὶ τὴν ἀποκάλυψιν τῶν ἀρχαίων οἰκοδομῶν. Νέον δὲ χωρίον θέλει κτισθῆ πλησίον τῶν Δελφῶν ἐπὶ θέσεως ἀπὸ τοῦδε γνωστῆς καὶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ εἰς τοὺς κατοίκους. Νομίζω, ὅτι ἡ ἔναρξις οἰκοδομῶν ἐπὶ τῆς θέσεως ταύτης θέλει διευκολύνει τὴν πραγματοποίησιν τοῦ ἐπιδιωκομένου σκοποῦ. Ἀντὶ νὰ ἐπιτρέψητε εἰς τὸν κάτοικον τῶν Δελφῶν νὰ ἀνοικοδομήσῃ τὴν οἰκίαν του ἐν τῷ σημερινῷ χωρίῳ, ὅπερ πρόκειται νὰ ἐκλείψῃ, ἐπιτρέψατε εἰς αὐτὸν νὰ κτίσῃ τοιαύτην ἐπὶ τῆς θέσεως, ἐφ’ ἧς θέλει κτισθῆ τὸ μέλλον χωρίον.

§143ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν ἐζήτησε κἀνείς.

§144ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο θέλει εὐκολύνει πολὺ τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἀρχαιολογικῶν ἀνασκαφῶν καὶ τῆς ὁριστικῆς ἐγκαταστάσεως τῶν χωρικῶν. Ἀφοῦ ἡ ἐκτέλεσις ἀμφοτέρων εἶναι ὁριστικῶς ἀποφασισμένη, δὲν βλέπω, ποία δυσκολία ὑπάρχει, ὅπως ψηφισθῇ ποσόν τι, χρησιμεῦσον εἰς τὴν προετοιμασίαν τοῦ χώρου, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θὰ γίνῃ ὁ συνοικισμὸς, εἰς τὴν μεταφορὰν τοῦ ὕδατος καὶ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν λοιπῶν ἀναγκαίων πρὸς ἔναρξιν τῶν οἰκοδομῶν. Σήμερον μάλιστα, ὅτε εὑρισκόμεθα εἰς τοιαύτην ἀφθονίαν δανείων, πιστώσεων καὶ δαπανῶν, δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς σπατάλη ἡ ψήφισις τοῦ ποσοῦ, τοῦ χρησίμου διὰ τὴν προκαταρκτικὴν ταύτην ἐργασίαν, τὴν ὁποίαν καὶ οἱ κάτοικοι ἐπιθυμοῦσι καὶ ἥτις θέλει εὐκολύνει τὴν ταχυτέραν πραγματοποίησιν τοῦ τε συνοικισμοῦ καὶ τῶν ἀνασκαφῶν.

§145ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Συνηγορῶ καὶ ἐγὼ ἐκθύμως ὑπὲρ τῆς λήψεως ὁριστικοῦ τινος μέτρου, ἀντιτάσσομαι ὅμως κατὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ὑπεδείχθησαν, διότι ταῦτα δὲν θεραπεύουσι ῥιζικῶς τὴν ὑφισταμένην κατάστασιν. Οἱ κάτοικοι τῆς κωμοπόλεως Δελφῶν καὶ μάλιστα οἱ ἔχοντες τὰς μεγαλειτέρας οἰκοδομὰς καὶ οἱ κατοικοῦντες εἰς τὸ κέντρον τοῦ χωρίου ἀξιοῦσιν εὐλόγως νὰ ὁρισθῇ μὲν τὸ μέρος, εἰς ὃ μετατεθήσεται τὸ χωρίον, ἀλλὰ συνάμα νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως, ὅπως συγχρόνως ὁρισθῶσι καὶ τὰ ἑκάστῳ τῶν κατοίκων ἀνήκοντα γήπεδα καὶ ἄρξηται ἡ οἰκοδόμησις. Μόνος ὁ προσδιορισμὸς τοῦ χώρου διὰ Β. Διατάγματος δύναται νὰ ὑπηρετήσῃ τοὺς μὴ ἔχοντας νῦν οἰκίας ἐν Δελφοῖς, οἱ ὁποῖοι πρόκειται νὰ οἰκοδομήσωσι καλύβας τινάς, διὰ νὰ καταλάβωσι τὰ γήπεδα. Ἄλλως τε δὲν ἀρκεῖ μόνον ἡ σχεδιαγράφησις τοῦ χώρου, εἰς τὸν ὁποῖον γενήσεται ὁ νέος συνοικισμός, διότι οἱ κάτοικοι ἐδήλωσαν πρὸ καιροῦ, ὅτι, διὰ νὰ γένηται τὸ χωρίον των ἐκεῖ, πρέπει νὰ μετενεχθῇ ὕδωρ ἐξ ἱκανῆς ἀποστάσεως, καθόσον τὸ ὕδωρ, δι’ οὗ ἀρδεύονται οἱ ἐν Δελφοῖς σήμερον, δὲν δύναται νὰ μετενεχθῇ εἰς τὸν χῶρον τοῦ νέου συνοικισμοῦ. Πλὴν δὲ τούτου πρέπει ν’ ἀνοικοδομηθῇ ναὸς καὶ σχολεῖον, πρέπει δὲ τὰ κεντρικὰ γήπεδα νὰ καταλάβωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐν τῷ ὑπάρχοντι χωρίῳ κατοικοῦσιν ἐν τῷ κέντρῳ. Ἐπειδὴ δὲ πρόκειται περὶ παραχωρήσεως ἐθνικῶν γαιῶν πρὸς κατάρτισιν τοῦ νέου συνοικισμοῦ, φυσικώτατον εἶναι, ὅτι καὶ αὗται θὰ ἐκτιμηθῶσι κατὰ λόγον τῆς θέσεως αὐτῶν ἐν τῷ νέῳ συνοικισμῷ. Ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ θέσις τῶν κατοίκων εἶναι πράγματι ἀξιοθρήνητος, διότι οὗτοι διατελοῦσιν ἐν γνώσει, ὅτι πρόκειται σήμερον ἢ αὔριον νὰ ἐκδιωχθῶσι τοῦ μέρους, ἔνθα κατοικοῦσι. Διὸ θερμῶς συνιστῶ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ ἓν μέτρον ὁριστικόν, θεραπεῦον ῥιζικῶς καὶ δικαίως τὰ τῶν ἐν Δελφοῖς συμπολιτῶν μας παράπονα, παρακαλῶ δέ, νὰ μὴ ἀναβληθῇ τὸ μέτρον τοῦτο ἐπὶ βλάβῃ καὶ τῶν κατοίκων τῶν Δελφῶν καὶ τοῦ ἀρχαιολογικοῦ πλούτου, ὅστις καλύπτεται νῦν ὑπὸ τῶν ὑπαρχουσῶν οἰκοδομῶν. Παρατηρῶ δὲ συνάμα, ὅτι ἡ πρόνοια δέον νὰ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀποζημίωσιν πάντων τῶν ἐν Δελφοῖς νῦν κατοικούντων, καθόσον ἀποζημίωσις μερικὴ ἀποβήσεται καταστρεπτικὴ καὶ ἐπιβλαβὴς ὡς πρὸς τοὺς μὴ ἀποζημιωθησομένους, λόγῳ ὅτι δὲν εἶναι ἀναγκαῖαι αἱ οἰκοδομαὶ αὐτῶν εἰς τὰς ἀνασκαφάς.

§146ΑΝΑΓΝΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λυποῦμαι, κύριε Πρόεδρε, διότι δὲν ἀνέγνωσα τὰ ὀνόματα τῶν ἀναφερομένων· εἶναι εἰς τὴν ἀναφορὰν ταύτην πάντες οἱ κάτοικοι Δελφῶν ὑπογεγραμμένοι, οἱ ὁποῖοι, μὴ θίγοντες ἤδη τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως, ζητοῦν μόνον ἀπὸ τοῦδε νὰ ἐκδοθῇ τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα περὶ συνοικισμοῦ, νὰ σταλῇ μηχανικὸς, ὡς προεῖπον, νὰ κάμῃ τὴν ἀπαιτουμένην σχεδιαγράφησιν τοῦ κατοικηθησομένου χώρου, νὰ ὁρίσῃ ἑπομένως οὗτος τὸ μέρος, ὅπου θὰ γίνῃ σχολεῖον, ναὸς κτλ. καὶ νὰ φροντίσῃ ἡ Κυβέρνησις περὶ μεταφορᾶς ἐκεῖ τοῦ ὕδατος. Καὶ ἐνῷ περὶ τούτου πρόκειται, παρατηρῶ, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ συνεννοηθῶμεν μετὰ τοῦ ἐντίμου συναδέλφου. Πρέπει δὲ νὰ ἐκδοθῇ ἀπὸ τοῦδε τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα καὶ διὰ τὸν ἑξῆς ἔτι λόγον, διότι, ὅταν πραγματοποιηθῇ βραδύτερον σύμβασις περὶ ἀνασκαφῶν ἐν Δελφοῖς μετά τινος Ἑταιρίας, καὶ καταλάβῃ ἡ Ἑταιρία τὸ χωρίον ἀναγκαστικῶς, οἱ κάτοικοι δὲν θὰ μείνουν αἴφνης ἐκτεθειμένοι, καθότι δυνάμει τοῦ ἐκδοθησομένου ἀπὸ τοῦδε Διατάγματος περὶ συνοικισμοῦ καὶ μετὰ τὴν σχεδιαγράφησιν τοῦ πρὸς συνοικισμὸν χώρου καὶ τὴν μεταφορὰν ἐκεῖ ὕδατος θὰ κτισθῶσιν εὐθὺς ἀμέσως μερικαὶ οἰκίαι καὶ τοιουτοτρόπως τὸ ὑπόλοιπον τῶν κατοίκων, ὅταν ἐπέλθῃ ἡ ὥρα τῆς ἀναγκαστικῆς ἐξώσεως, προσωρινῶς θέλει οἰκονομηθῆ εἰς ὑπαρχούσας τότε οἰκίας, μέχρις ὅτου ἀνεγερθῶσι καὶ ἄλλαι τοιαῦται.

§147ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἡ Κυβέρνησις δὲν στενοχωρεῖται ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν ἀποζημιώσεων, διότι καθώρισε τρόπον καὶ ποσὸν ἀποζημιώσεως, καὶ τοῦτο τὸ βλέπομεν καθαρῶς ἀποδεδειγμένον ἐκ τῶν ἀποζημιώσεων, τὰς ὁποίας δίδει εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τῶν ὑπὸ τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν καταλαμβανομένων χώρων· ἐκεῖ κατελήφθη ἓν κτῆμα, ἐκτάσεως νομίζω 115 μέτρων, καὶ ἐδόθη ἀποζημίωσις τριῶν δραχμῶν καὶ 45 λεπτῶν διὰ κτῆμα πλησίον τῶν Καλαμῶν!

§148ΤΖΑΝΕΣ. Τὸ ὅλον;

§149ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διὰ τὸ ὅλον μάλιστα.

§150ΤΖΑΝΕΣ. Θὰ ἦναι λάθος.

§151ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Δὲν εἶναι λάθος. Ὅταν δὲ ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος ἔλαβε τὴν δήλωσιν ταύτην, παρουσιάσθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τὸ Τμῆμα ἐξεπλάγη, ἦτο δὲ παρὼν καὶ ὁ ἁρμόδιος ὑπάλληλος, ὁ ὁποῖος ἔκαμε τὴν ἐκτίμησιν καὶ δὲν ἠξεύρω, πῶς δὲν τὸν ἔβγαλε μὲ κλωτσαῖς ἔξω. Πολλαὶ δὲ τοιαῦται ἐκτιμήσεις ἐγένοντο, καὶ ἐὰν τοιοῦτον μέτρον λάβῃ καὶ διὰ τοὺς Δελφοὺς, βεβαίως θὰ ἦναι πολὺ εὔκολον εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀποζημίωσιν τῶν κατοίκων.

§152ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλήν, ἐὰν ὁ Νικόλαος Ῥήγας διατελῇ δημόσιος ὑπάλληλος,—νομίζω δὲ, ὅτι διατελεῖ τοιοῦτος παρὰ τῷ Ταμείῳ Μεγαρίδος,—καὶ πότε διωρίσθη;

§153ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ προτάξῃ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως γεωργικοῦ σταθμοῦ ἐν Γόρτυνι, διὰ νὰ συζητηθῇ καὶ ψηφισθῇ.

§154ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀνεγνώσθη εἰς πρώτην συζήτησιν κατά τινα τῶν συνεδριάσεων, καθ’ ἣν δὲν ὑπῆρχε τόση βραδύτης περὶ τὴν συζήτησιν, ὅση σήμερον, ἀλλὰ βεβαίως δὲν δύναται νὰ μεταβληθῇ ἡ θέσις του ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐν ὅσῳ ὑπάρχουσιν ἄλλα νομοσχέδια, ἔχοντα χαρακτῆρα μᾶλλον κατεπείγοντα.

§155ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔμεινεν ἓν ζήτημα ἐκκρεμὲς τὴν πρωΐαν, ἐὰν θὰ ἐξακολουθῶμεν ἔχοντες συνεδριάσεις πρωϊνὰς εἰσέτι καὶ ἐπὶ πόσας ἡμέρας. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ζητήσητε τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου.

§156ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ μὴ ἔχωμεν τὸ πρωΐ συνεδρίασιν, ἀλλ’ ἐὰν θέλῃ ἡ Βουλή, ὡρισμένως καὶ θετικῶς νὰ συνέρχηται εἰς τὰς 3 μ.μ. Συναινεῖ ἡ Βουλή;

§157ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§158ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Λοιπὸν αἱ συνεδριάσεις ἄρχονται ἀπὸ τῆς αὔριον τῇ 3 μ. μ. καὶ τὴν πρωΐαν δὲν θὰ γίνωνται.

§159ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, ἀκριβῶς εἰς τὰς 3 μετὰ μεσημβρίαν. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Δευτέρα συζήτησις τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ ΦΜʹ νόμου ἐπὶ τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν κτλ. καὶ περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τοῦ νόμου ᾼΧΚΑʹ περὶ ἀναδιοργανισμοῦ τοῦ σώματος τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχήν. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1ον ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2ον (ἀναγινώσκεται).

§161Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Προσετέθησάν τινα ἐκεῖ.

§162ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Μάλιστα· νὰ προστεθῶσιν αἱ χρονολογίαι τῶν νόμων ὡς ἑξῆς: «ᾼΙϚʹ τῆς 21 Ἰουνίου 1882 καὶ ᾼΧΚΑʹ τῆς 24 Δεκεμβρίου 1887»; νὰ διαγραφῶσι δὲ αἱ ἐν στίχῳ ἕκτῳ λέξεις «ἐπὶ διετίαν», ὡς καὶ αἱ ἐν τέλει τοῦ ἄρθρου λέξεις «ὁ χρόνος ὅμως τῆς ἐν τῷ τελευταίῳ βαθμῷ προτέρας ὑπηρεσίας αὐτῶν δὲν προσμετρεῖται εἰς τὸν ἀπαιτούμενον πρὸς προαγωγήν», διότι αὕτη ἡ διάταξις, ὡς βλέπετε, εἶναι μεταβατική, ἀφορᾷ δὲ ἐξ ἀνάγκης εἰς πρόσωπα ὡρισμένα, ἅτινα εὑρίσκοντο πρότερον ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ κατὰ τοὺς κειμένους νόμους καὶ μετὰ τὴν νόμιμον δοκιμασίαν, ἡ ἐξέτασις δὲ, ἡ γενομένη ἐπὶ παραπόνων ὑποβληθέντων, ἀπέδειξεν, ὅτι πάντες οὗτοι ἔχουσιν ἴσην ὑπηρεσίαν πρὸς ἐκείνους, οἵτινες κατὰ τὴν τελευταίαν τροποποίησιν τοῦ νόμου ΑΙϚʹ, τὴν κατὰ τὸ 1887 γενομένην, ἀπέκτησαν διὰ τῆς καταργήσεως τῆς πέμπτης τάξεως τὸν βαθμὸν ἐργοδηγοῦ 4ης τάξεως, ἐπανερχόμενοι δὲ νῦν οἱ μείναντες τότε ἔξω τῆς ὑπηρεσίας, θέλουσιν εἶναι ἐν θέσει ἥσσονι τῶν διατηρηθέντων ἐν αὐτῇ. Διὰ νὰ μὴ ὑπάρξῃ τοιαύτη διαφορὰ καὶ εὔλογον παράπονον εἰς τοὺς ἔχοντας τὰ αὐτὰ προσόντα, ἐνόμισεν ἡ ὑπηρεσία καὶ συνέστησεν, ὅτι ἔδει νὰ τροποποιηθῇ κατὰ τοῦτο τὸ νομοσχέδιον.

§163ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι πολλοὶ οἱ ἐργοδηγοί, οἵτινες ἔχουσι τὰ προσόντα ταῦτα;

§164ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἕξ.

§165ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τὴν διαγραφὴν τῆς τελευταίας περιόδου οἱ λόγοι οἱ προβληθέντες ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ μοὶ φαίνονται βάσιμοι. Ζητῶ ὅμως νὰ διασαφήσῃ εἰς τὴν Βουλήν, διατὶ προτείνει τὴν διαγραφὴν τῆς διετίας, ἡ ὁποία ἀπαιτεῖται, ἵνα καταταχθῶσιν ὡς ἐργοδηγοὶ 4ης τάξεως οἱ ὑπηρετήσαντες ὡς ἐργοδηγοὶ 5ης τάξεως.

§166ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ ἐξήγησα, ἀλλ’ ἴσως δὲν ἐξεφράσθην σαφῶς. Διότι, ὅτε κατέλαβεν ὁ νόμος τοῦ 1887 τοὺς ἐργοδηγοὺς τῆς 5ης τάξεως, ἱκανοὶ τῶν ἐργοδηγῶν τούτων, καίτοι δὲν εἶχον συμπεπληρωμένην τὴν διετίαν, λόγῳ τοῦ νόμου ἐκείνου ἐγένοντο ἐργοδηγοὶ 4ης τάξεως, ἀφοῦ κατηργήθη ἡ 5η τάξις. Σήμερον δὲ ἐργοδηγοὶ, ἔχοντες τὰ αὐτὰ προσόντα πρὸς ἐκείνους καὶ ἴσως πλείονα ὑπηρεσίαν ἢ ὅτι ἐκεῖνοι ὅτε κατελήφθησαν ὑπὸ τοῦ νόμου τοῦ 1887 καὶ εὐηργετήθησαν ὑπ’ αὐτοῦ, ἐπανερχόμενοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ὡς μαθητευόμενοι, ἀδικοῦνται.

§167Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι αἱ κεναὶ θέσεις τῶν ἐργοδηγῶν εἶναι ὀλιγώτεραι τοῦ ἀριθμοῦ τῶν 6. Πῶς θὰ ληφθῶσιν οἱ πρὸς πλήρωσιν τῶν κενῶν θέσεων ἐργοδηγοί;

§168ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατὰ τὴν ἐκτίμησιν τῆς ὑπηρεσίας. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ἔχομεν πλείονας τῶν 6 θέσεων κενὰς, διότι κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1887 αἱ θέσεις τῶν ἐργοδηγῶν 4ης τάξεως εἶναι 85, αἱ δὲ τῶν μαθητευομένων 62. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἀρκοῦσιν αἱ ὑπάρχουσαι θέσεις πρὸς τοποθέτησιν πάντων. Ἀλλὰ βεβαίας πληροφορίας δίδω ἡμῖν αὔριον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§169ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3ον. (Ἀναγινώσκεται).

§170ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῖον Προϋπολογισμὸν ἐννοεῖτε κύριε Ὑπουργέ; τὸν γενικὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους;

§171ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους.

§172ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν ἀναγράφει τοιοῦτόν τι, διὰ τὸ 1889 τοὐλάχιστον.

§173ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ Προϋπολογισμὸς ἀναγράφει τοὺς ἐργοδηγούς.

§174ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς μαθητευομένους;

§175ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δυνάμει τοῦ νόμου τοῦ 1887 ἔχομεν 8 μηχανικούς, 85 ἐργοδηγοὺς 4ης τάξεως, μαθητευομένους 62, οἵτινες πάντες ἀναγράφονται ἐν τῷ νόμῳ περὶ ἐργοδηγῶν. Ἡ ὀνομασία ὑπομηχανικοὶ καὶ μαθητευόμενοι δὲν μεταβάλλει τὸν χαρακτῆρα τῶν προσώπων τούτων, ὑπαγομένων ὑπὸ τὸ γενικὸν ὄνομα «ἐργοδηγοί»· καὶ ὁ τίτλος δὲ τοῦ νόμου λέγει «ἐργοδηγοί».

§176ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἀφοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς, λέγει, ὅτι ἀναγράφονται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, ἀρκούμεθα εἰς τὴν βεβαίωσιν αὐτοῦ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§177ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4ον. (Ἀναγινώσκεται).

§178ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ μᾶς ἐξηγήσῃ διατὶ, ἐνῷ μόλις πρὸ ἑνὸς ἔτους ἐκανονίσθησαν αἱ τάξεις τῶν ἐργοδηγῶν, ὁρισθεῖσαι εἰς τρεῖς, θεωρεῖ σήμερον ἀναγκαίαν τὴν κατάργησιν τῆς τρίτης τάξεως καὶ τὸν προβιβασμὸν συλλήβδην ὅλων τῶν ἐργοδηγῶν, τῶν ἀνηκόντων εἰς τὴν τάξιν ταύτην.

§179ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διότι ἡ μισθοδοσία, ἡ ὁριζομένη ὑπὸ τοῦ κειμένου νόμου διὰ τοὺς βοηθοὺς τρίτης τάξεως, εἶναι τοσοῦτον εὐτελὴς, ὥστε δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχωμεν κανένα ὑπάλληλον ἐν τοιαύτῃ θέσει, δυνάμενον νὰ ἀποζήσῃ. Οἱ βοηθοὶ ά τάξεως λαμβάνουσι μισθὸν 120 δραχμῶν, οἱ δὲ δευτέρας τάξεως 90 δρ. καὶ οἱ γʹ τάξεως 70. Ἵνα δύνανται οἱ γʹ τάξεως νὰ ζήσωσιν, εἶναι ἀνάγκη νὰ προαχθῶσιν εἰς τὴν βʹ τάξιν. Ἡ πεῖρα ἡ ἀποκτηθεῖσα ἀπέδειξεν, ὅτι οἱ ὑπάλληλοι οὗτοι, οἵτινες ἄλλως, φθάνοντες μέχρι βοηθῶν ά τάξεως, δὲν ἔχουσιν ἄλλην προαγωγὴν, δὲν δύνανται νὰ συντηρηθῶσι· διὰ τοῦτο προτείνει ἡ ὑπηρεσία, νὰ ὀνομασθῶσι βʹ τάξεως, ὅπως προστεθῶσιν εἰς τὸν μισθὸν αὐτῶν 20 δραχμαί.

§180ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ δικαιολογία τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἀπαντᾷ εἰς μέρος τῆς ἐρωτήσεώς μου. Δὲν ἀπαντᾷ, ὅμως εἰς καθαυτὸ ἐρώτησίν μου. Ἐὰν κατὰ τὸ 1888 ἡ ὑπηρεσία ἐθεώρησε τὸν μισθὸν τῶν ἐργοδηγῶν γʹ τάξεως ὡς ἀρκοῦντα, ὑποτίθεται, ὅτι ἔπραξε τοῦτο ἐν γνώσει τῶν ἀναγκῶν καὶ τῆς χρησιμότητος αὐτῶν. Πῶς λοιπὸν μετὰ παρέλευσιν ἑνὸς μόνου ἔτους, ἐντὸς τοῦ ὁποίου οὐδὲν ἐπῆλθε τὸ ἔκτακτον, ἔρχεσθε νὰ αὐξήσητε συλλήβδην τὸν μισθὸν μιᾶς ὁλοκλήρου τάξεως ὑπαλλήλων; Ἐὰν μετὰ τοιαύτης ἐλαφρότητος ψηφίζωμεν τὰς μισθοδοσίας καὶ τὰς τάξεις τῶν ὑπαλλήλων, δὲν γνωρίζω ποῦ θὰ καταλήξωμεν. Οὐδεμία σχεδὸν ὑπάρχει τάξις ὑπαλλήλων ἐν Ἑλλάδι, μὴ ἔχουσα δίκαια παράπονα κατὰ τοῦ γλίσχρου τῆς μισθοδοσίας αὑτῆς. Τοιαῦτα βεβαίως θὰ εἶχε καὶ ἡ τρίτη τάξις τῶν ἐργοδηγῶν. Ἐὰν δὲ πρὸ ἑνὸς ἔτους τὰ παράπονα ταῦτα δὲν τὰ ἐθεωρήσαμεν βάσιμα, τί συνέβη ἔκτοτε, ὅπως μεταβάλωμεν γνώμην;

§181ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἠμποροῦν νὰ ζήσουν;

§182ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἔχει λόγους νὰ μὴ δεχθῇ τὴν παρατήρησιν τοῦ κ. Καραπάνου;

§183ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δέχομαι τὴν παρατήρησιν, ὡς πολὺ φυσικήν· ἀλλὰ καὶ ἡ ἐξήγησίς μου εἶναι πολὺ φυσική. Νομίζω, ὅτι δὲν ἀρκεῖ ὁ μισθὸς τῶν 70 δραχμῶν, διότι ἀπεδείχθη ἀνεπαρκής· προκειμένου δὲ περὶ νέων, οἵτινες ἔχουσι μόρφωσίν τινα, καὶ περὶ θέσεως, δι’ ἣν ἀπαιτοῦνταί τινα προσόντα, μοὶ φαίνεται, ὅτι οὐδεὶς θέλει θεωρήσει, ὅτι 70 δραχμαὶ, αἱ μὴ ἀρκοῦσαι εἰς κλητῆρα, θέλουν ἀρκέσει εἰς αὐτούς.

§184ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατὶ λοιπόν;...

§185ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Σφάλμα ἥμαρτον!

§186ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀρκεῖ ἡμῖν ἡ λέξις ἥμαρτον. Βεβαίως οὐδέποτε θὰ ὑποστηρίξω ἐγὼ, ὅτι 70 δραχμαὶ εἶναι ἀρκεταὶ πρὸς διατήρησιν ἑνὸς ἐργοδηγοῦ, ἀλλ’ ἦτο πλέον καιρὸς νὰ ἀκούσωμεν τὴν λέξιν «ἥμαρτον». Εὔχομαι καὶ ἐπὶ σπουδαιοτέρων ζητημάτων νὰ ἀναγνωρίζῃ ἡ Κυβέρνησις τὰ σφάλματά της. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§187ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κυρώσεως τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἰταλίας ἐμπορικῆς καὶ ναυτιλιακῆς συνθήκης. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἄρθρον μόνον. (Ἀναγινώσκεται).

§188ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Μόνον περὶ τοῦ ἄρθρου 2ου τῆς συνθήκης θὰ πραγματευθῶ.

§189ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κύριε συνάδελφε, τὸ ἀναγινώσκετε, ἵνα ἤμεθα ἐν γνώσει;

§190ΜΙΣΥΡΛΗΣ (ἀναγινώσκει). «Ἄρθρον 2. Οἱ ὑπήκοοι ἑκατέρων τῶν ὑψηλῶν συμβαλλομένων μερῶν ἐν τῇ χώρᾳ τοῦ ἑτέρου θέλουσιν εἶσθαι ἐλεύθεροι νὰ προσέρχωνται εἰς τὰ Δικαστήρια πρὸς ἐπιδίωξιν ἢ ὑπεράσπισιν τῶν δικαίων αὑτῶν· θέλουσι δὲ ἀπολαύει ὡς πρὸς τοῦτο τῶν αὐτῶν καὶ οἱ ἰθαγενεῖς δικαιωμάτων καὶ προνομιῶν καὶ θὰ δύνανται, ὡς αὐτοί, ἐπὶ πάσῃ δικαστικῇ πράξει νὰ μεταχειρίζωνται τοὺς ὑπὸ τῶν νόμων τοῦ Κράτους ἐπιτρεπομένους δικηγόρους, πληρεξουσίους ἢ πράκτορας». Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου θὰ ζητήσω μίαν ἐξήγησιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, μεγίστης σπουδαιότητος. Ὡς γνωρίζετε, οἱ ἀλλοδαποὶ ἀπολαμβάνουσιν ἰδιαιτέρας δικαιοδοσίας παρὰ τοῖς ἐγχωρίοις ἡμῶν νόμοις, τῷ Ἐμπορικῷ δηλ. καὶ τῇ Πολιτικῇ Δικονομίᾳ. Οἱ ἀλλοδαποὶ δηλαδὴ εἶναι ὑποχρεωμένοι νὰ καταβάλωσιν ἐγγύησιν· διὰ τοὺς ἀλλοδαποὺς δύναται νὰ ζητηθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις κλπ. Δι’ ὅλα λοιπὸν ταῦτα, ἅτινα ἀπαρτίζουσιν εἰδικήν τινα δικαιοδοσίαν ὡς πρὸς τοὺς ἀλλοδαποὺς, τί ἐννοεῖ τὸ ἄρθρον τῆς συνθήκης; Θὰ καταργηθῶσι ταῦτα καὶ θὰ ὑπαχθῶσιν οἱ ἀλλοδαποὶ εἰς τὴν ἰσότητα, τὴν ὁποίαν ἀπολαμβάνουσιν οἱ ἡμεδαποί; Τοῦτο νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ, διότι ψηφιζομένου ὡς ἔχει τοῦ ἄρθρου, νομίζω, ὅτι καταργοῦμεν προηγουμένους νόμους. Ἐπεθύμουν λοιπὸν νὰ δοθῇ ἐξήγησις, διότι τὸ γράμμα τοῦ ἄρθρου τούτου καὶ ἡ ἐντεῦθεν ἐξαγομένη ἔννοια τοῦτο μαρτυρεῖ.

§191ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ δώσω τὴν ἐξήγησιν ἀμέσως. Ἡ ἐξήγησις εἶναι ἁπλουστάτη. Ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν καὶ πρὶν ἢ καταρτισθῇ ἡ πρὸ διετίας ψηφισθεῖσα Ἀγγλοελληνικὴ συνθήκη ὑπῆρχεν ὁ ὅρος τῆς ἐξομοιώσεως ἐπὶ δικαστηρίου τῶν Ἄγγλων πολιτῶν πρὸς τοὺς Ἕλληνας καὶ τἀνάπαλιν τῶν Ἑλλήνων πρὸς τοὺς Ἄγγλους ἐν Ἀγγλίᾳ. Πᾶν Κράτος, ἔχον συνθήκην, περιέχουσαν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ τὸν ὅρον τοῦ μᾶλλον εὐνοουμένου Κράτους, ἤθελε βεβαίως ὠφελεῖσθαι ἐκ τῆς διατάξεως ἐκείνης. Ἐν Ἑλλάδι ἐδόθη ἀφορμὴ, καθόσον ἐγὼ γνωρίζω, νὰ ἐξετασθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο ὡς πρὸς τοὺς Ἄγγλους πολίτας, προκειμένου περὶ ἐγγυοδοσίας. Καὶ πάντοτε οὕτως ἐλύθη τὸ ζήτημα. Ἀφοῦ ἐξομοιοῦνται καθ’ ὅλα πρὸς τοὺς ἐγχωρίους, δὲν εἶναι ὑπόχρεοι εἰς καταβολὴν ἐγγυήσεως, δικαζόμενοι πρὸς Ἕλληνας. Τὴν αὐτὴν ἔννοιαν ἔχει τὸ ἄρθρον τοῦτο· εἶναι ἐπανάληψις τῆς διατάξεως ἐκείνης, ἥτις ὑπάρχει πρὸ 40 ἐτῶν ἐν τῇ Ἀγγλοελληνικῇ συνθήκῃ. Σήμερον δὲ δὲν εἶναι μόνον ἡ Ἰταλία, ἥτις θέλει ὠφεληθῇ ἐκ τούτου, ἀλλὰ καὶ τὰ ἄλλα Κράτη, ἅτινα συνωμολόγησαν συνθήκας περιεχούσας τοιοῦτον ὅρον, ὡς ἡ Γερμανία, ἢ συνθήκας περιεχούσας τὸν ὅρον τῆς ἐξομοιώσεως κατὰ πάντα πρὸς τὰ μᾶλλον εὐνοούμενα Κράτη.

§192ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ ὑπάρχῃ ἀμοιβαιότης πάντοτε;

§193ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως. Ἡ διάταξις ὑπῆρχε καὶ ἐν τῇ τελευταῖον καταγγελθείσῃ καὶ ἰσχυούσῃ ἔτι συνθήκῃ μετὰ τῆς Ἰταλίας. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§194ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς βʹ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ τελωνιακῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους καὶ περὶ προσωπικοῦ τῶν τελωνιακῶν ἀρχῶν. Ἄρθρον 10 (ἀναγινώσκεται).

§195ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ, τί ἐννοεῖ ἡ φράσις «ἐφαρμόζονται μόναι αἱ περὶ πειθαρχικῶν ποινῶν διατάξεις κλπ.»; Τὰ ἄρθρα ταῦτα μόνον περὶ πειθαρχικῶν διατάξεων ὁμιλοῦσιν. Ἡ λέξις «μόναι» νομίζω, ὅτι εἶναι περιττή.

§196ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι διατάξεις, αἵτινες δὲν ἐφαρμόζονται. Ἀκριβεστέρας πληροφορίας θὰ δώσωμεν αὔριον. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 10, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 11–19).

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 20. (Ἀναγινώσκεται).

§198ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου αὐτοῦ ἔχω μίαν παρατήρησιν. Ἐὰν ἐνόησα καλῶς, καὶ νομίζω, ὅτι ἡ εἰσηγητικὴ ἔκθεσις τὸ ἐξηγεῖ συμφώνως μὲ τὴν ἑρμηνείαν, τὴν ὁποίαν ἔδωκα, τὸ Τελωνεῖον Λαρίσσης θὰ χρησιμεύῃ εἰς τὸ νὰ τελωνίζωνται καὶ ἐμπορεύματα, τὰ ἔξωθεν διὰ θαλάσσης ἐρχόμενα, ἤτοι διὰ τοῦ Βόλου.

§199ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§200ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀφοῦ οὕτως ἔχει τὸ πρᾶγμα, νομίζω, ὅτι πρέπει ἡ τελευταία παράγραφος τοῦ ἄρθρου 20 νὰ συμπληρωθῇ ὡς πρὸς τοῦτο· διότι λέγει τὸ ἄρθρον, ὅτι δι’ ἑτέρου Διατάγματος κανονισθήσονται τὰ ἀφορῶντα τὴν ἐκ Λαρίσσης εἰς τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν διαμετακόμισιν· ἀλλὰ διὰ τὴν ἐκ τοῦ Βόλου εἰς τὸ Τελωνεῖον Λαρίσσης μεταφορὰν δὲν προβλέπεται ὁ διὰ Β. Διατάγματος κανονισμός, ὅπερ θεωρῶ πολὺ σπουδαῖον. Τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, ὁ τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ εἰσάγωνται τὰ ἐμπορεύματα διὰ τοῦ Βόλου εἰς τὴν Λάρισσαν, πρέπει νὰ κανονισθῇ ἰδιαιτέρως καὶ νὰ ληφθῶσιν ὅλα τὰ προφυλακτικὰ μέτρα κατὰ τοῦ λαθρεμπορίου· διότι εἶναι μέγιστος ὁ κίνδυνος νὰ μένῃ τὸ ἐμπόρευμα ἀπροφύλακτον ἀπὸ Βόλου μέχρι Λαρίσσης. Σᾶς φέρω παράδειγμα τὸ Τελωνεῖον Πειραιῶς, τὸ ὁποῖον εἶναι εἰς τὰ πρόθυρα τῆς Πρωτευούσης, φαντασθῆτε δὲ ποῖον κίνδυνον θέλουσι διατρέχει τὰ ἐμπορεύματα ἀπὸ Βόλου μέχρι Λαρίσσης, μεταφερόμενα διὰ τοῦ σιδηροδρόμου. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ποιήσητε μνείαν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ καὶ νὰ ἐπιφυλαχθῆτε νὰ ὁρίσητε τὰ περὶ τούτου διὰ Β. Διατάγματος. Διὰ τὴν διατύπωσιν ταύτην σᾶς παρακαλῶ, νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὰ λαβόντα χώραν ἰδίως ἀπὸ Πειραιῶς εἰς Ἀθήνας, ὅπως ἐξασφαλισθῶσι ἀρκούντως τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Σᾶς ἀναφέρω μόνον μίαν περίστασιν, τὴν ὁποίαν καλῶς γνωρίζω. Ἐν ᾧ αἱ φορτηγοὶ ἅμαξαι μετέφερον τὰ ἐμπορεύματα ἐκ τοῦ Τελωνείου Πειραιῶς εἰς τὸ τῶν Ἀθηνῶν μὲ τὸ περίζωμα καὶ τὴν τελωνιακὴν σφραγῖδα, ὁλόκληρα κιβώτια ἀντικαθίσταντο καθ’ ὁδὸν δι’ ἄλλων ἐχόντων τὰ αὐτὰ ἐξωτερικὰ σημεῖα καὶ τὴν ἰδίαν σφραγῖδα. Φαντασθῆτε λοιπὸν, τί θὰ γίνηται ἀπὸ Βόλου μέχρι Λαρίσσης. Ὅλα ταῦτα πρέπει νὰ ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει καὶ νὰ προστεθῇ ἐν τῷ νόμῳ, ὅτι διὰ Β. Διατάγματος θὰ κανονισθῶσι ταῦτα. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ ἄρθρον 20 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Εἶτα δὲ καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§201ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως). Ἄρθρον 1ον. (Ἀναγινώσκεται.)

§202Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν ἀνεπτύχθησαν οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἀφαιρέσῃ ἐκ τοῦ δευτέρου ἐδαφίου τοῦ 1ου ἄρθρου τὴν διάταξιν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ δικαιοδοσία τῆς Ἐπιτροπῆς περιορίζεται εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε καταντᾷ, οὐδὲν εὐεργέτημα νὰ χορηγῆται εἰς τοὺς φορολογουμένους, ὁ δὲ κατάλογος, ὁ ἤδη ὑποβληθεὶς καὶ κατὰ τοῦ ὁποίου ὑπάρχουσι τόσα παράπονα, σχεδὸν νὰ καταστῇ ὁριστικός. Καὶ ὁ ἔντιμος ἐκ Μεσσηνίας βουλευτὴς κ. Σωτηρόπουλος καὶ ὁ ἐπίσης ἔντιμος συνάδελφός μου ἐξ Ἀττικῆς κ. Ῥάλλης λεπτομερῶς κατέδειξαν τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα θὰ λάβωσι χώραν, ἂν ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀποφασίσῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν, νὰ διορθώσῃ πάντα τὰ κακὰ, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο προηγουμένως καὶ καταστήσῃ τὸν κατάλογον, τὸν ἤδη ὑποβληθέντα, κατάλογον οὐχὶ ὁριστικὸν, ὡς καθίσταται διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀλλ’ ἐντελῶς ἄκυρον καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου νὰ δύνηται ἡ Ἐπιτροπὴ νὰ φέρῃ πάσας τὰς ἀναγκαίας μεταβολάς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φέρει ὡς ἀντίῤῥησιν, ἵνα ἀποκρούσῃ τὴν γνώμην ταύτην, ὅτι, ἐπειδὴ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, τῇ καθοριζομένῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ἀντιπροσωπεύονται μόνον οἱ πολῖται, οὐχὶ δὲ καὶ τὸ Δημόσιον, δὲν δύναται νὰ ἀφήσῃ τὴν ἐλευθερίαν ταύτην εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τῶν πολιτῶν, διότι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δήμου θὰ παραβλαφθῶσιν. Ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, τῇ σχηματιζομένῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀντιπροσωπεύεται καὶ τὸ Δημόσιον καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δήμου διὰ τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν, ὅστις παρέχει σπουδαιοτάτην ἐγγύησιν. Ἑπομένως δὲν πιστεύω νὰ διατρέξῃ τὸν κίνδυνον τὸ Δημόσιον καὶ ὁ Δῆμος νὰ παραβλαφθῶσι τὰ συμφέροντα αὐτῶν. Ἐν πάσῃ περιπτώσει, κ. Πρόεδρε, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐπιμείνῃ, πρέπει νὰ καταδειχθῇ, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου δὲν πρόκειται αὕτη νὰ διορθώσῃ τὰ γενόμενα ἤδη κακὰ, τὰ ὁποῖα καὶ ἐν τῷ μέλλοντι θὰ ἐπαναληφθῶσι. Παρακαλῶ ἑπομένως τὴν Κυβέρνησιν νὰ συναινέσῃ, ὅπως ἐκ τοῦ δευτέρου ἐδαφίου τοῦ 1ου ἄρθρου διαγραφῶσιν αἱ λέξεις ἐκεῖναι, διὰ τῶν ὁποίων περιορίζεται ἡ ἐνέργεια τῆς Ἐπιτροπῆς, δηλ. νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις αὗται: «ἄνευ μεταβολῆς τοῦ ἀρχικοῦ ἀριθμοῦ». Διὰ τῆς διαγραφῆς ταύτης ἡ Ἐπιτροπὴ θὰ ἔχῃ τὴν δικαιοδοσίαν νὰ μεταβάλῃ καὶ τὸν ἀριθμὸν καὶ τὴν κλάσιν τῶν φορολογουμένων, νὰ μὴ περιορίζηται δὲ, ὅπως καὶ προχθὲς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἐντὸς ὡρισμένου κύκλου, ἐν τῷ ὁποίῳ νὰ ἀφήσῃ τοὺς ἐπιτηδευματίας νὰ ἀλληλοσφαγῶσι, νὰ ἀπαιτῇ δηλ. ἡ Κυβέρνησις ὡρισμένον ἀριθμὸν καὶ νὰ λέγῃ εἰς τὴν Ἐπιτροπήν: «ἐγὼ θέλω τὸν ἀριθμὸν αὐτόν· θέσον σὺ οὓς θέλεις.» Προτείνω λοιπὸν τὴν διαγραφὴν τῶν λέξεων τούτων. Ὅταν φθάσωμεν δὲ καὶ εἰς τὰ ἑπόμενα ἄρθρα, θὰ ἐπιφέρω παρατηρήσεις τινὰς περαιτέρω.

§203ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον κατὰ τὴν τελευταίαν συζήτησιν τοὺς λόγους, ὧν ἕνεκα θεωρῶ, ὅτι τοιαύτη τροπολογία ἤθελε καταστρέψει τὴν ὅλην οἰκονομίαν τοῦ νομοσχεδίου. Ἑπομένως, ἐὰν θέλωμεν κατὰ τὸ νομοσχέδιον νὰ κανονισθῶσι τὰ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ καταλόγου, δὲν δυνάμεθα νὰ διαγράψωμεν τὴν διάταξιν, ἣν ὁ κ. Βουλευτὴς προτείνει, ὅπως ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τοῦ νομοσχεδίου. Δυνάμεθα βεβαίως νὰ καταψηφίσωμεν τοῦ νομοσχεδίου ὁλοκλήρου· ἐν τοιαύτη περιπτώσει, ἐν ᾗ θέσει εὑρίσκονται σήμερον τὰ πράγματα, θὰ ἀναγκασθῶμεν νὰ ἐφαρμόσωμεν τὰ κείμενα, μὴ παρέχοντα εἰς τοὺς ἐπιτηδευματίας ἃς τὸ νομοσχέδιον παρέχει εἰς αὐτοὺς ἐγγυήσεις. Νομίζω, ὅτι ὀρθὸν εἶναι νὰ δεχθῶμεν ἤδη τὸ νομοσχέδιον ὡς ἔχει, ἀφορῶν ἄλλως τε μόνον εἰς τὸν κατάλογον τὸν προκείμενον, ἐν τῷ γενικωτέρῳ δὲ νομοσχεδίῳ, τῷ κατὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον εἰσαχθησομένῳ, νὰ συζητήσωμεν εὐρύτερον τὰ εἰς τὸ προβαλλόμενον ζήτημα ἀναγόμενα, καὶ τότε νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ἁρμόζῃ ἡ εἰς Ἐπιτροπὴν, ἀποκλειστικῶς ἐκ τῶν ἐπιτηδευματιῶν συγκροτηθησομένην, ἀνάθεσις ἐξουσίας, ἀφορώσης εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν ἀναλογιῶν, ἐν αἷς ἐνδιαφέρεται καὶ τὸ Δημόσιον καὶ ὁ Δῆμος.

§204ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§205ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἀγορεύων προχθὲς ὁ Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι προετοιμάζει νομοσχέδιον, μέλλον νὰ ἔχῃ ἰσχὺν δι’ ὅλον τὸ Κράτος, εἰς τὸ νομοσχέδιον δὲ ἐκεῖνο νομίζω, ὅτι κανονίζει ὅλως διαφόρως τὰ τῆς πρωτοδίκου Ἐπιτροπῆς.

§206ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐννοεῖται, ὅτι ἐν τῷ ὑπ’ ὄψει νομοσχεδίῳ παρελάβομεν τὸν κατάλογον ἕτοιμον, κατὰ δὲ τὸ γενικώτερον νομοσχέδιον, τὸν κατάλογον θέλει συντάττει ἀρχικῶς Ἐπιτροπὴ διάφορος τῆς συνταξάσης τὸν κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον ὑποβαλλόμενον εἰς ἀναθεώρησιν, οὐχὶ ὅμως αὐτὴ αὕτη ἡ ὑπὸ τῶν ἐπιτηδευματιῶν ἐκλεγομένη καὶ ἧς ἔργον ἔσται, ὅπως καὶ κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ἡ κατάταξις τῶν ἐπιτηδευματιῶν εἰς τοὺς ὑπὸ τῆς πρώτης Ἐπιτροπῆς καθορισθέντας ἀριθμοὺς τῶν τάξεων.

§207ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι καὶ ἐνταῦθα ἠμπορεῖ νὰ συστηθῇ μία Ἐπιτροπὴ, διὰ νὰ διορθωθῇ ὁ κατάλογος· πρέπει νὰ διορθώσητε καὶ τὰς κλάσεις, εἰς τὰς ὁποίας ἐγένοντο τὰ ἀδικήματα.

§208ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πληρέστερον θὰ ἦτο τοῦτο, ἀλλὰ θὰ ἀπῄτει χρόνον πολύν.

§209ΡΑΛΛΗΣ. Εἶπεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἐπιτηδευμάτων δὲν μετέχει ἡ διοίκησις, ἀλλὰ δὲν ἔχει παρὰ νὰ τροποποιήσῃ τὴν διάταξιν· ἂς περιλάβῃ ἴσον ἀριθμὸν ἐπιτηδευματιῶν καὶ ἴσον ἀριθμὸν ὑπαλλήλων, καὶ ἐν τοιαύτη περιπτώσει θὰ ἔχῃ πᾶσαν ἐγγύησιν ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου καὶ τοῦ Δήμου, καὶ οὕτω πως λύεται αὐτὸ τὸ ζήτημα. Ἀλλὰ βεβαίως φθάνει εἰς τὸ ἄτοπον ἡ Κυβέρνησις, ὑποβάλλουσα τοιοῦτον νομοσχέδιον· ἀφοῦ ἀνεγνώρισεν, ὅτι κακῶς συνετάχθη ὁ κατάλογος, ὅτι πλημμελὴς εἶναι ἡ κατάταξις, τοῦτο εἶναι ἀκατανόητον, πῶς ἀφ’ ἑτέρου ἐπικυροῖ αὐτὴν τὴν κατάταξιν.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τῆς φράσεως «ἄνευ μεταβολῆς τοῦ ἀριθμοῦ τῶν εἰς ἑκάστην τῶν ἑπτὰ τάξεων κατ’ εἶδος ἐπιτηδεύματος καὶ κατὰ κλάσιν ἐγγεγραμμένων ἐπιτηδευματιῶν ἐν τοῖς συνταχθεῖσιν ἤδη φορολογικοῖς καταλόγοις» παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν, ὡς ἔχει, τὸ ἄρθρον 1). Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§211ΡΑΛΛΗΣ. Μίαν ἐξήγησιν. Τὸ ἄρθρον ὁρίζει, ὅτι διὰ Β. Διατάγματος θέλουσιν ὁρισθῆ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν πρόσκλησιν τῶν ἐπιτηδευματιῶν κτλ. Ἐννοεῖ, ὅτι πρέπει νὰ συνταχθῇ κατάλογος ἐκλογικός; καὶ ποῖον σύστημα ἐκλογῆς θέλει καθιερώσει;

§212ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφέθησαν τὰ περὶ τούτου εἰς Β. Διάταγμα ἴσα ἴσα, ὅπως ἡ ὑπηρεσία καθορίσῃ ταῦτα μετ’ ἐπισταμένην μελέτην. Ἐὰν ἐνταῦθα δοθῶσιν ἐξηγήσεις, θὰ ἀποτελέσωσιν αὗται ἑρμηνείαν τοῦ νόμου, ἥτις δὲν πρέπει νὰ δοθῇ πρὸ τῆς μελέτης.

§213ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ ὑποθέτω, ὅτι τὸ σύστημα εἶναι πλῆρες ἐν τῇ κεφαλῇ τοῦ εἰσηγητοῦ. Ἂν δὲ δὲν παρετέθησαν πᾶσαι ἐκεῖναι αἱ λεπτομερεῖς διατάξεις πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νομοσχεδίου, τοῦτο ἐγένετο πρὸς τὸν σκοπὸν, τοῦ νὰ μὴ ἔχῃ πολλὰς διατάξεις τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ βεβαίως ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος συνέταξε τὸ πρῶτον καὶ τὸ δεύτερον ἄρθρον, θὰ εἶχεν ὑπ’ ὄψει του, ὅτι πρόκειται νὰ γίνῃ ἐκλογὴ, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ ἡ κατάταξις τῶν ἐκλογέων, ὅτι θὰ γίνῃ ψηφοφορία· ὅλα αὐτὰ ἠδύναντο νὰ ἐξηγηθῶσιν ἐκ τοῦ προχείρου, νομίζω.

§214ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδὲν οὐσιαστικὸν μένει ἀκανόνιστον. Διὰ Β. Διατάγματος θὰ ἑρμηνευθῶσι καὶ θὰ συμπληρωθῶσι τὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου κανονιζόμενα.

§215ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ τρόπος τῆς ἐκλογῆς εἶναί τι οὐσιαστικὸν, καὶ ἐν τούτοις οὐδὲν διέλαβε τὸ νομοσχέδιον περὶ τούτου.

§216ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ συγκληθῶσιν ὅλοι οἱ ἐπιτηδευματίαι.

§217ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν συνέλθωσιν ὅλοι, ἂν πρόκηται περὶ τῶν ἐπιτηδευματιῶν, δὲν γνωρίζουν ὅλοι τὴν γραφήν· ἂν πρόκηται περὶ σφαιριδίων, τότε πρέπει νὰ ἔχωμεν προκηρύξεις. Αὐτὸ ἀποδεικνύει, ὅτι τὸ σύστημα δὲν ἐμελετήθη. Ἐκ τῆς παραλείψεως ἐκτελέσεως καθήκοντος ἐκείνου, ὁ ὁποῖος ἤθελεν ἐκλεχθῆ, τί γίνεται; Κατὰ τὴν δευτέραν παράγραφον τοῦ ἄρθρου 2 οἱ φορολογούμενοι χάνουσι τὴν ἐγγύησιν, ἡ ὁποία χορηγεῖται εἰς αὐτοὺς διὰ τοῦ νομοσχεδίου, δηλ. θεωρεῖται ὁ κατάλογος, ὁ ἤδη συνταχθεὶς, ὡς καλῶς ἔχων. Καταλαμβάνω νὰ χορηγῆται εἰς δύο ἐκ τῶν μελῶν τὸ δικαίωμα νὰ προβαίνωσιν εἰς τὴν ἐξέλεγξιν, ἀλλὰ δὲν καταλαμβάνω, πῶς τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐδόθη διὰ τοῦ ἑνὸς ἄρθρου, ἀφαιρεῖται διὰ τοῦ ἑτέρου, λόγῳ ὅτι εἷς ἐκ τῶν ἀναδειχθέντων συνεπείᾳ τῆς ἐκλογῆς ἤθελεν ἀρνηθῆ νὰ ἐκτελέσῃ τὸ καθῆκόν του.

§218ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δύο θὰ δύνανται ν’ ἀποφασίζωσι, διότι 2 ἐπὶ τριῶν ἀποτελοῦσιν ἀπαρτίαν.

§219ΡΑΛΛΗΣ. Ἔπρεπε νὰ τὸ εἰπῆτε τοῦτο ἐν τῷ νομοσχεδίῳ· τὸ νομοσχέδιον λέγει, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ ἀποτελεῖται ἐκ τριῶν ἐξ ἑκάστου ἐπιτηδεύματος. Μὴ ἔχωμεν καὶ ἐδῶ τὰ Συνοδικά;

§220ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ νόμος ὁρίζει, ὅτι ταῦτα πάντα ἀνατίθενται εἰς τὸ Διάταγμα, τὸ δὲ Διάταγμα θέλει τὰ κανονίσει κατὰ τρόπον, ἐγγυώμενον περὶ τῆς τελεσφορήσεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2, ὡς ἔχει, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ἀντικατασταθείσης μόνον τῆς λέξεως «δέκα» διὰ τῆς λέξεως «δεκαπέντε»). Ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκεται).

§221Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ἂν ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἢ ὁ νόμιμος ἀναπληρωτὴς αὐτοῦ, ἢ ὁ ἐκλεχθεὶς ἐπιτηδευματίας, ἀρνηθῶσιν ἢ δὲν προσέλθωσι κτλ., καλεῖται εἰς ἀναπλήρωσιν αὐτῶν εἷς τῶν Εἰρηνοδικῶν καὶ εἷς τῶν Ὑποταμιῶν, τῶν ἑδρευόντων ἐν Ἀθήναις. Δὲν νομίζω νὰ ἦναι ὀρθὸν αὐτὸ, διότι πρῶτον ἔχομεν δύο Προέδρους Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ἔχομεν τὸν Πρόεδρον τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου καὶ τὸν Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς· διατὶ νὰ μὴ τεθῇ, ὅτι ἐν ἀπουσίᾳ τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου; καλεῖται ὁ Πρόεδρος τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου;—πρὸ πάντων δὲ ὅταν πρόκηται περὶ τοῦ νῦν Προέδρου τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, προσώπου δηλ. διακρινομένου ἐπὶ ἀμεροληψίᾳ,—διατὶ νὰ τὸν ἀποκλείσωμεν;

§222ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Σκοπὸς τοῦ νόμου εἶναι ὁ σχηματισμὸς Ἐπιτροπῆς ἐκ τῶν κατὰ τὸ ἄρθρον στοιχείων λέγοντες δὲ Πρόεδρον Νομαρχιακῆς Ἐπιτροπῆς, ἐννοοῦμεν αὐτὸν ὅπως ὁ νόμος τὸν καθορίζει, τουτέστιν ἀναπληρούμενον ὑπὸ ἄλλου νομίμως, ὅταν κωλύηται.

§223Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Τὸ γράμμα τοῦ νομοσχεδίου δὲν λέγει αὐτά, τὰ ὁποῖα εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§224ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καίτοι δὲν εἶναι ἀναγκαῖον, ἂς προστεθῶσιν ἐν μὲν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ μετὰ τὰς λέξεις «Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας» αἱ λέξεις «ἢ τὸν νόμιμον ἀναπληρωτὴν αὐτοῦ», ἐν δὲ τῇ τρίτῃ παραγράφῳ, μετὰ τὰς λέξεις «Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου», αἱ λέξεις «ἢ ὁ νόμιμος ἀναπληρωτὴς αὐτοῦ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§225ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται).

§226ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Νὰ διαγραφῶσιν αἱ λέξεις «ἀπὸ τῆς λήξεως ἑκάστου σχετικοῦ ἔτους. Οἱ» νὰ τεθῶσι δὲ αἱ λέξεις: «μετὰ 8 ἡμέρας ἀφ’ ἧς μετὰ τὴν ὁριστικότητα τῶν καταλόγων ἐδημοσιεύθη ἡ γενικὴ πρόσκλησις τοῦ ταμίου, οἱ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον ὡς ἐτροποποιήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ).

§227ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορεῖται τὸ σύνολον.

§228Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§229ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλήσατε.

§230Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θὰ καταλάβῃ περιφανῆ θέσιν ἐν τῇ φορολογικῇ νομοθεσίᾳ τῆς Ἑλλάδος. Ἡ σπουδαιοτέρα λειτουργία ἐν τῇ φορολογικῇ νομοθεσίᾳ εἶναι ἡ λειτουργία, ἡ κανονίζουσα τὴν βεβαίωσιν τῶν φόρων, κατὰ δὲ τὴν μέχρι τοῦδε νομοθεσίαν, ἡ βεβαίωσις τῶν φόρων ἀνετίθετο εἰς τὴν Διοίκησιν, ἥτις συνέτασσε τὸν κατάλογον, ὁ ὁποῖος ἐδικάζετο ὑπὸ Ἐπιτροπῆς, κρινούσης τὰς κατ’ αὐτοῦ ἐνστάσεις. Ἡ ἀπόφασις ἐπὶ τῶν ἐνστάσεων τούτων δὲν ἀφίνετο εἰς τὴν Διοίκησιν, ἀλλ’ ἐκαλοῦντο ἄνθρωποι, κατέχοντες τὰ ἀπαιτούμενα στοιχεῖα πρὸς ἐξακρίβωσιν τοῦ ὀρθοῦ τῶν ἐνστάσεων. Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου, κατὰ τὴν μέχρι τοῦδε ὑπάρχουσαν νομοθεσίαν, ἐδίδετο βοήθειά τις εἰς τὴν Διοίκησιν, διότι ὤφειλεν αὕτη νὰ λαμβάνῃ πρὸς σύμπραξιν ἀνθρώπους, δυναμένους νὰ ἔχωσι γνώσεις τινὰς περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς φορολογικῆς ὑποχρεώσεως τῶν πολιτῶν, καὶ πρὸς τοῦτο ἐκαλεῖτο νὰ συμπράξῃ ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὅστις διὰ τῆς θέσεως αὐτοῦ καὶ τῶν σχέσεών του ἐπορίζετο, ἵνα χορηγήσῃ εἰς τὴν Διοίκησιν, τὰ ἀναγκαιοῦντα φῶτα, ὅπως ὁ κατάλογος περιέχῃ, ὅσον τὸ δυνατὸν ὀλιγωτέρας ἐλλείψεις. Ἀλλὰ κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συντάσσεται κατάλογος φόρου ἐπιτηδευμάτων, τοῦ ὁποίου τὴν μὲν κατάταξιν δὲν διέπραξεν ἡ Διοίκησις, ἀλλ’ οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπιτηδευματιῶν, τὸν δὲ ἀριθμὸν τῶν φορολογουμένων προσδιώρισεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη, ἡ ὁποία κατὰ τὸν νόμον εἶχε τὸ δικαίωμα νὰ συντάξῃ τὸν φορολογικὸν κατάλογον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἡ φορολογικὴ νομοθεσία εἰσήγαγεν ἔν τισι τῶν φορολογικῶν νόμων θεσμὸν λίαν φιλελεύθερον ἐπὶ τῆς βεβαιώσεως τῶν φόρων, τὸν θεσμὸν τῆς δηλώσεως ὑπὸ τῶν φορολογουμένων τοῦ ὀφειλομένου παρ’ αὐτῶν ποσοῦ, ἀλλ’ ἐκεῖ καλοῦνται πάντες οἱ ὑποκείμενοι εἰς φόρον νὰ δηλώσωσι, πόσον ποσὸν φόρου ὀφείλουσι, βεβαιοῦντες τὸ ποσὸν τῶν ὑποκειμένων εἰς φορολογίαν προϊόντων αὐτῶν. Ἐνταῦθα ὅμως δὲν καλοῦνται πάντες, οἱ ὑποκείμενοι εἰς φορολογίαν, ἀλλ’ ἀντιπρόσωποι ἐξ ἑκάστης τάξεως. Οὕτω δὲ διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου εἰσάγεται ἐν ταῖς τάξεσι τῶν φορολογουμένων ἓν εἶδος σχέσεων λίαν ἐπικινδύνων ἐν τῷ μέλλοντι, οὐδαμοῦ δὲ οὐδεὶς μέχρι τοῦδε νόμος ἐδημιούργησε ποτὲ τοιοῦτόν τι. Ἐνῷ δὲ ἐπικαλούμεθα τὴν συνδρομὴν τῶν ἐπιτηδευματιῶν διὰ τὴν κατάταξιν εἰς ἑκάστην τῶν τάξεων τῶν ἐπιτηδευμάτων, καὶ ὁμολογοῦμεν οὕτω διὰ τοῦ νόμου τούτου, ὅτι κατὰ τοῦτο ὁ συνταχθεὶς κατάλογος ἦτο πλημμελής, τὸ νομοσχέδιον περιέχει διάταξιν, καθ’ ἣν, ἐὰν αὐτοὶ, οἵτινες καλοῦνται, κατὰ τὰς διατάξεις αὐτοῦ, νὰ ποιήσωνται τὴν κατάταξιν, δὲν συνέλθωσι, τότε ἔχει ἰσχὺν ὁ κατάλογος ὁ πλημμελής, ἕνεκα τῆς πλημμελείας τοῦ ὁποίου συνετάχθη καὶ εἰσήχθη εἰς ἡμᾶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ὁ δίκαιος προσδιορισμὸς τοῦ ποσοῦ τοῦ φόρου ἐνδιαφέρει μὲν πρωτίστως τὸν φορολογούμενον, ἀλλ’ ἐνδιαφέρει καὶ τὴν Διοίκησιν. Ἡ Διοίκησις ἔχει μέγιστον ἐνδιαφέρον, ἵνα οὐδεὶς τῶν πολιτῶν ἀδικηθῇ, ὡς καὶ οὐδεὶς ἀρνηθῇ τὸν φόρον. Ἀφοῦ δὲ ἡ Διοίκησις κατὰ τὴν ἐνέργειάν της πρὸς βεβαίωσιν τῶν φόρων τοιαῦτα πρέπει νὰ ἐπιζητῇ συμφέροντα, ἡ Διοίκησις παρ’ ἡμῖν διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπικηρύσσει, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν συνῆλθον νὰ κατατάξωσι τοὺς φορολογουμένους αὐτοὶ, τοὺς ὁποίους ἐκάλεσε διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὁ κατάλογος, τὸν ὁποῖον δι’ αὐτοῦ ἐκήρυξε πλημμελῆ, παύει πλέον νὰ ἦναι πλημμελής, καὶ θεωρεῖται ὀρθὴ καὶ δικαία ἡ δι’ αὐτοῦ γενομένη κατάταξις τῶν φορολογουμένων. Κατὰ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο συνιστᾶται Ἐπιτροπὴ πρὸς ἐκδίκασιν τῶν ἐνστάσεων, οὐδὲν δ’ ἔχω νὰ εἴπω περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν συνιστᾶται ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη. Ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ταύτῃ διὰ τῶν μελῶν αὐτῆς, τὰ ὁποῖα προέρχονται ἐξ ἐκλογῆς, ἢ τὰ ὁποῖα συνδέονται διὰ σχέσεων μετὰ τῶν ἐκλογέων, ἐνδιαφερόμενα ὑπὲρ αὐτῶν, οἷος εἶναι ὁ Πρόεδρος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ἀντιπροσωπεύεται τὸ συμπαθὲς πρὸς τοὺς φορολογουμένους αἴσθημα, διὰ δὲ τοῦ Εἰρηνοδίκου παρέχεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἡ ἕξις πρὸς ἀνεύρεσιν τῆς ἀληθείας. Ἀλλὰ καλεῖται καὶ ὁ Ὑποταμίας, ὅστις τυγχάνει ὅλως ἀλλότριος εἰς τὰς ἐργασίας τῆς βεβαιώσεως τῶν φόρων. Ταμίας σημαίνει δημόσιος ὑπάλληλος, ἠσκημένος εἰς τὸ εἰσπράττειν χρήματα, καὶ συνειθίσας νὰ ἀγωνίζηται, πῶς νὰ πληρώσῃ πληρέστερον τὸ Ταμεῖον. Αὐτὸν καλεῖτε λοιπὸν, διὰ νὰ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῶν ἐνστάσεων κατὰ τοῦ συνταχθέντος φορολογικοῦ καταλόγου; Αἱ ἕξεις τοῦ Ὑποταμία ἢ τοῦ Ταμία σᾶς παρέχουσιν ἐγγυήσεις, ὅτι θέλουσι μετὰ δικαιοσύνης βεβαιωθῆ αἱ κατὰ τοῦ καταλόγου ἐνστάσεις, καὶ προσδιορισθῆ εὔλογα τὰ ποσὰ τῶν φόρων, τὰ ὁποῖα οἱ φορολογούμενοι θέλουσιν ὑποχρεωθῆ νὰ πληρώσωσι; Μήπως θέλητε νὰ τιμωρήσητε τοὺς φορολογουμένους διότι ἐκραύγασαν κατὰ τῶν ἀδικημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπρόκειτο νὰ ἐπιβληθῶσιν εἰς αὐτοὺς διὰ τοῦ συνταχθέντος φορολογικοῦ καταλόγου τῶν ἐπιτηδευμάτων, καὶ διὰ τοῦτο καλεῖτε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὸν Ταμίαν, ν’ ἀποφασίσῃ ἐπὶ τῶν ἐνστάσεων αὐτῶν; Τοιοῦτο νομοσχέδιον εἶναι ἀνάρμοστον εἰς τὴν φορολογικὴν νομοθεσίαν εὐνομουμένου Κράτους. Εἰκάζω, ὅτι αἱ γνῶμαί μου δὲν θέλουσιν εἰσακουσθῆ ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς, ὤφειλον ὅμως νὰ διακηρύξω αὐτὰς, ἵνα ἡ εὐθύνη τοῦ διαπραττομένου ἀτόπου βαρύνῃ ὑμᾶς καὶ οὐχὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως)

§231ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1889 ἐκ δραχμῶν 15,000.

§232Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Ἐκπαιδεύσεως, νὰ ἀνακοινώσῃ ὅσας ἂν ἔχῃ νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ὁ ναὸς τοῦ Δαφνίου, καὶ περὶ τῶν προσδοκιῶν, τὰς ὁποίας ἔχει, ὅτι θέλει προλάβει τὴν περαιτέρω καταστροφὴν αὐτοῦ.

§233ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Καθὼς γινώσκετε, ἦλθεν ἐξ Ἰταλίας ἐνταῦθα ὁ κ. Novelli, ὁ ὁποῖος ἐξήτασε τὰ τοῦ ναοῦ, ἐπεχείρησε δὲ πρόχειρον ἐργασίαν, ὅπως ἐμποδίσῃ τὴν κατάπτωσιν μέρους τοῦ μωσαϊκοῦ. Βεβαίως ἡ ἐργασία αὕτη δὲν εἶναι ἡ ὁριστικὴ, διότι ὅπως ὁριστικῶς ἐπισκευασθῇ τὸ ψηφιδωτὸν, ὑπολογίζει, ὅτι ἀπαιτοῦνται δύο ὅλα ἔτη συνεχοῦς ἐργασίας. Ἀλλὰ γεννᾶται ἕτερον ζήτημα, ὅτι οἱ θόλοι δὲν παρουσιάζουν τὴν ἀπαιτουμένην στερεότητα. Ἐπιτροπὴ ἐξ εἰδημόνων διορισθεῖσα δὲν ὑπέβαλεν εἰσέτι τὴν ἔκθεσίν της, γινώσκω ὅμως ἐξωδίκως, ὅτι νομίζει, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὴ ἡ ἐπιδιόρθωσις, καὶ ὅτι προτείνει, ὅπως τὸ ψηφιδωτὸν τεθῇ εἰς ἄλλην θέσιν. Κατ’ ἀρχὴν, νομίζω, ὅτι τὸ μέτρον τοῦτο δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν, διότι ἡ δαπάνη θὰ ἀνέλθῃ εἰς 50,000 δρ. Τοιαύτης οὔσης τῆς δαπάνης, βεβαίως νομίζω, ὅτι κατ’ ἀρχὴν καλὸν εἶναι, ἵνα ἐπισκευάσωμεν ἢ ἀνακαινίσωμεν τὸν θόλον ὁλόκληρον εἰς τὸν ναὸν ἐκεῖνον, ὅπου ἀνέκαθεν ἦτο τὸ ψηφιδωτόν. Ἀλλὰ περὶ τοῦ δευτέρου τούτου ζητήματος δὲν δύναμαι ὁριστικῶς νὰ ἀποφανθῶ ἀκόμη. Ὁπωσδήποτε βέβαιον εἶναι, ὅτι πρέπει ν’ ἀφαιρέσωμεν τὸ ψηφιδωτόν. Μένει δὲ τὸ ἕτερον ζήτημα τῆς ἀνοικοδομήσεως θόλου ἐν τῷ ναῷ, ἢ ἑτέρου θόλου ἐν ἑτέρῳ μέρει. Προσθέτω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιληφθῶμεν ἀμέσως οὐδὲ τῆς ἐργασίας τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ ψηφιδωτοῦ, διότι αὕτη πρέπει νὰ γίνῃ τὸν χειμῶνα. Σήμερον μετὰ τὴν προσωρινὴν ἐργασίαν, οὐδεὶς κίνδυνος ὑπάρχει, ἵνα καταπέσῃ τὸ ψηφιδωτὸν, ἐκτὸς ἐὰν συμβῇ σεισμός τις, εἶναι ὅμως ἐπάναγκες, ὅπως κατὰ τὸν Σεπτέμβριον γίνῃ ἡ ἐργασία αὕτη, διότι κατὰ τὴν ὁμολογίαν ὅλων ὁ θόλος εἶναι εἰς τοιαύτην κατάστασιν, ὥστε οὐδεμίαν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν πεποίθησιν εἰς τὴν στερεότητα αὐτοῦ.

§234ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ ζήτημα τῆς ἐπιδιορθώσεως τοῦ ναοῦ τοῦ Δαφνίου εἶναι λίαν ἐνδιαφέρον, καὶ εἶναι εὐτύχημα, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐνόησε τὴν σπουδαιότητα αὐτοῦ. Ὅτε κατὰ τὴν προλαβοῦσαν Σύνοδον εἶπον, ὅτι τὸ μωσαϊκὸν τοῦ Δαφνίου εἶναι ἓν τῶν καλλίστων ἐκ τῶν σωζομένων ἀρχαίων μωσαϊκῶν, ἴσως ὑπῆρξάν τινες ἐκ τῶν συναδέλφων, οἵτινες ἐπίστευσαν, ὅτι εἶπον ὑπερβολήν. Εὐτυχῶς ὁ κ. Νοβέλης ἐδίδαξεν εἰς ἡμᾶς τὴν ἔκτακτον καλλιτεχνικὴν ἀξίαν τοῦ ἔργου τούτου, διότι ἀπεφάνθη, ὅτι εἶναι ἴσον, ἂν μὴ καὶ ἀνώτερον, τῶν λαμπρῶν μωσαϊκῶν τῆς Ῥαβένης. Εἶναι λοιπὸν ἔργον καλλιτεχνικὸν πρώτης τάξεως, εἰς τὸ ὁποῖον προστίθεται δι’ ἡμᾶς, ὅπως καὶ διὰ τὴν Εὐρώπην ἡ ἀξία τῆς μεσαιωνικῆς ἀρχαιότητος. Μετὰ τοῦ μωσαϊκοῦ τοῦ ἁγίου Λουκᾶ καὶ τὸ μωσαϊκὸν τοῦ Δαφνίου εἶναι τὰ κάλλιστα μεσαιωνικὰ καλλιτεχνικὰ ἔργα ἐκ τῶν ἐν Ἑλλάδι σωζομένων. Ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εἶχον ἀπευθύνει πρὸ τινων ἡμερῶν παράκλησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, νὰ ἀποσοβήσῃ τὸν κίνδυνον, ὑφ’ οὗ ἠπειλεῖτο τὸ λαμπρὸν τοῦτο ἔργον. Εἶχον ἀναγνώσει, καὶ φαίνεται, ὅτι ἡ πληροφορία ἦτο ἀκριβής, ὅτι ὁ ἐν λόγῳ καλλιτέχνης κ. Νοβέλης ἢ ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχεν ἀποφανθῆ, ὅτι, ἐπειδὴ δὲν δύναται νὰ ἐπιδιορθωθῇ ὁ θόλος, ἐπειδὴ ὁ θόλος οὗτος ἀπειλεῖ διὰ καταστροφῆς τὰ ἐπ’ αὐτοῦ μωσαϊκὰ, πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ τὸ μωσαϊκὸν καὶ νὰ ψηφιδωθῇ ἐκ νέου ἐπὶ ἄλλου θόλου, οἰκοδομηθησομένου εἰς τὸ Μουσεῖον. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον μέρος τῆς ἐκθέσεως ἦτο εὐνόητον, ἀλλὰ χωρὶς νὰ ἤμεθα οὔτε καλλιτέχναι οὔτε ἀρχιτέκτονες, ἀδύνατον εἶναι νὰ παραδεχθῶμεν τὸν παραλογισμὸν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ οἰκοδομήσωμεν θόλον εἰς τὸ Μουσεῖον, ἐνῷ ἁπλούστατον εἶναι νὰ ἀνεγείρωμεν θόλον ἐκεῖ, ὅπου ἤδη ὑπάρχει τὸ μωσαϊκόν. Τὴν μεγίστην σημασίαν τοῦ πράγματος ἕκαστος τὴν ἐννοεῖ, διότι ὅλως ἀδιάφορον εἶναι νὰ μεταφερθῇ τὸ μωσαϊκὸν τοῦτο ἐντὸς τοῦ Μουσείου, ἢ νὰ μένῃ εἰς τὴν ἀρχαίαν τοῦ δεκάτου τρίτου αἰῶνος Βυζαντινὴν ἐκκλησίαν τοῦ Δαφνίου, οὔτε εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναπτύξω τὸ θέμα τοῦτο. Θέλω νὰ εἴπω μόνον ἐν παρόδῳ, ὅτι καὶ αὐτὴ ἡ παράστασις τοῦ μωσαϊκοῦ δύναται μεγάλως νὰ ζημιωθῇ ἐκ τῆς μεταφορᾶς ταύτης. Παρετηρήθη δὲ εἰς τὰ μωσαϊκὰ, παραδείγματος χάριν εἰς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπὸ τῆς Πομπηΐας μετεφέρθησαν εἰς τὸ Μουσεῖον τῆς Νεαπόλεως, ὅπως τὸ περίφημον μωσαϊκὸν, τὸ παριστάνον τὴν μεταξὺ Ἀλεξάνδρου καὶ Περσῶν μάχην, ὅτι ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν χρωμάτων, τοῦ φωτισμοῦ, μεγάλως ἐζημιώθησαν ἐκ τῆς μεταφορᾶς ταύτης. Δὲν δύναμαι λοιπὸν νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς θὰ ἐνδώσῃ εἰς τοιαύτην ὅλως παράδοξον ἰδιοτροπίαν καὶ, ὅπως εἶπεν εἷς τῶν συναδέλφων, ἱεροσυλίαν, διότι τοιοῦτο μέτρον ἤθελεν ἀντιβαίνει καὶ εἰς τὴν στοιχειωδεστάτην λογικήν. Δὲν δύναται, λέγουσι, τὸ ψηφιδωτὸν νὰ προσαρμοσθῇ εἰς τὸν θόλον, διότι ὁ θόλος καταστρέφεται. Τοῦτο τὸ ἐννοῶ. Ἀλλὰ ὁ νέος θόλος, ἀντὶ νὰ γίνῃ εἰς τὸ Μουσεῖον, δύναται νὰ γίνῃ εἰς τὴν ἐκκλησίαν. Προσθέτω καὶ τὰ ἑξῆς. Μετὰ τὴν ἐπιδιόρθωσιν τοῦ μωσαϊκοῦ μένει ἡ ἐπιδιόρθωσις τῆς ἐκκλησίας, καὶ ὑπάρχουσι βεβαίως καὶ μεταξὺ ἡμῶν καὶ μεταξὺ τῶν ἀλλοδαπῶν καλλιτέχναι, οἵτινες δύνανται νὰ συμπληρώσωσι τὸ ἔργον διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ μωσαϊκοῦ, διὰ τῆς καταλύσεως τοῦ παλαιοῦ θόλου, διὰ τῆς ἀνοικοδομήσεως νέου θόλου, διὰ τῆς προσαρτήσεως τοῦ μωσαϊκοῦ ἐπὶ τοῦ νέου θόλου, καὶ διὰ τῆς ἐπιδιορθώσεως τῆς ἐν λόγῳ ἐκκλησίας διὰ ῥυθμοῦ Βυζαντινοῦ. Καὶ οὕτω θέλομεν ἔχει ἓν τῶν ὡραιοτέρων μεσαιωνικῶν χριστιανικῶν μνημείων τῆς Εὐρώπης. Ἠκούσαμεν πρὸ ὀλίγου, ὅτι ἀπαιτοῦνται πεντήκοντα χιλιάδες δραχμαὶ διὰ τὴν ἀνοικοδόμησιν νέου θόλου καὶ τελείαν ἐπιδιόρθωσιν τῶν μωσαϊκῶν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, νομίζω, ὅτι καὶ ἑκατὸν χιλιάδες δραχμαὶ καὶ ὅσαι εἶναι ἀναγκαῖαι, ὅπως ἐπιδιορθωθῇ ἐξ ὁλοκλήρου ὁ ναὸς οὗτος, ἀποτελοῦσι θυσίαν, ἣν ἀδιστάκτως πρέπει νὰ κάμῃ τὸ Ἔθνος. Προκειμένου περὶ τοιούτων ἔργων, δὲν πρέπει νὰ ἤμεθα φειδωλοὶ καὶ δὲν πιστεύω οὐδεὶς τῶν συναδέλφων νὰ φανῇ φειδωλὸς, διότι ἡ ὅσον ἔνεστι τελεία περίσωσις τῶν μνημείων τῆς Ἑλληνικῆς ἀρχαιότητος καὶ τοῦ βυζαντινοῦ μεσαίωνος ἔχει μεγίστην δι’ ἡμᾶς ἱστορικὴν ἀξίαν.

§235Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἐπειδὴ πρὸ μικροῦ ἀνέλαβε τὴν διεύθυνσιν τοῦ Ὑπουργείου, ἂν δὲν ἔχῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας θέλω ζητήσει παρ’ αὐτοῦ, νὰ ἐξετάσῃ, εἰς ποίαν κατάστασιν ὑπάρχει τὸ μωσαϊκὸν, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀγορασθῆ ἐν Σπάρτῃ, καὶ ἐὰν τὰ πρὸς διατήρησιν αὐτοῦ μέτρα εἶναι ἐπαρκῆ, ὅπως μὴ καταστραφῇ καὶ τοῦτο, διότι ἐνθυμοῦμαι, ὅτι πρὸ χρόνων, ὅτε διέβαινον ἐκ Σπάρτης καὶ τὸ εἶδον, δὲν μοὶ ἐφάνησαν ἐπαρκῆ τὰ τότε ληφθέντα μέτρα. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως).

§236ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1888 ἐκ δραχ. 213,000.

§237Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν, νὰ μᾶς δώσῃ σημείωσιν τῶν κτιρίων, τὰ ὁποῖα ἐπεσκευάσθησαν ἢ ᾠκοδομήθησαν διὰ τῆς πιστώσεως τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἥτις δὲν ἐπήρκεσε. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως).

§238ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως τῆς χρήσεως τοῦ 1889 ἐκ δραχ. 14,000.

§239Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν νὰ μᾶς δώσῃ σημείωσιν τῶν ποσῶν, τὰ ὁποῖα οὐχὶ ὑπελογίσθησαν, ἀλλ’ ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν λιθογράφησιν τῶν μαθημάτων τῆς Ναυτικῆς Σχολῆς τῶν δοκίμων, ἀφ’ ἧς ἡ Σχολὴ αὕτη συνεστήθη. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας παρατηρήσεως).

§240ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1888 ἐκ δραχ. 5,000.

§241Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ κατὰ τὴν παλαιὰν νομοθεσίαν, ἐν ἑκάστῃ πρωτευούσῃ νομοῦ, ἢ ἐν ἑκάστῃ πόλει, ἐν ᾗ ἑδρεύει Πρωτοδικεῖον, ὑπάρχουσι φυλακαὶ τῶν πολιτικῶς κρατουμένων. Ἑπομένως καὶ ἐν Χαλκίδι καὶ ἐν Σπάρτῃ καὶ ἐν Πύργῳ καὶ ἐν Ἄρτῃ καὶ ἐν Τρικκάλοις ἔπρεπε νὰ ὑπάρχωσι τοιαῦται φυλακαὶ, καὶ ἐπληρόνοντο ἑπομένως ἐνοίκια. Ἀλλὰ τότε διὰ ποῖον λόγον ἡ αἰτιολογικὴ ἔκθεσις λέγει, ὅτι πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου ἠναγκάσθησαν νὰ μισθώσωσι φυλακὰς, ἐν ᾧ φυλακαὶ ὑπῆρχον;

§242ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Δὲν ὑπῆρχον. Ἐν ταῖς φυλακαῖς τῶν καταδίκων ἐκρατοῦντο καὶ οἱ πολιτικῶς κρατούμενοι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας πιστώσεων δι’ ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων.

§244Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ, ἂν ἦναι δυνατὸν, νὰ ἀναβληθῇ, διότι ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν πολύ.

§245ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν.

§246Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι, διότι κατὰ τὴν δευτέραν ἀνάγνωσιν ἴσως ὁ κ. Ὑπουργὸς δύναται νὰ μᾶς δώσῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας θὰ ζητήσω.

§247ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δύνασθε τώρα νὰ ζητήσητε τὰς πληροφορίας;

§248ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ συζήτησις θὰ ἦναι μεγάλη, διότι ὑπάρχει καὶ πολιτικὴ εὐθύνη. Ἐὰν θέλητε, νὰ προβῶμεν εἰς ἄλλο ἀντικείμενον.

§249ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἂς ἀναβληθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§250ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ὁρισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν πλοιάρχων, τῶν ἀντιπλοιάρχων, τῶν ὑποναυπηγῶν καὶ τῶν μηχανικῶν αʹ τάξεως.

§251ΑΓΓ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ζητῶ τὴν ἀναβολὴν αὐτοῦ.

§252ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀγορᾶς καταστήματος πρὸς χρῆσιν τῶν ἐν Ἀθήναις Δικαστηρίων.

§253ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἀφορῶντος εἰς τὴν ἀγορὰν τοῦ Πολιτικοῦ Νοσοκομείου, ὅπως χρησιμεύσῃ ὡς κατάστημα Δικαστηρίων, ἐζητήθησαν πληροφορίαι χθές. Ταύτας ἐν σημειώματι δίδωμι, ἐπιφυλασσόμενος νὰ ἐκθέσω τὰ δέοντα προφορικῶς. Κατὰ τὸ σημείωμα τοῦτο, ἡ ἀξία τῶν οἰκοδομῶν τοῦ Δημοτικοῦ Νοσοκομείου μετὰ τοῦ κιγκλιδώματος καὶ τῶν δύο φυλακείων ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 228,848. Αἱ οἰκοδομαὶ ἀποτελοῦνται ἐκ πήχεων τετραγωνικῶν τεκτονικῶν 3,647, τὸ δὲ οἰκόπεδον μετὰ τοῦ κήπου ἐκ πήχεων τεκτονικῶν τετραγωνικῶν 14,130. Ἡ τιμὴ ἑκάστου πήχεως τετραγωνικοῦ τεκτονικοῦ ὑπελογίσθη εἰς δραχμὰς 35,80|00. Οὕτως ἡ ἀξία ὁλοκλήρου τοῦ οἰκοπέδου ἐκ πήχεων τετραγωνικῶν τεκτονικῶν 14,130+3,647=17,777 ἀνέρχεται εἰς δραχ. 636,318. Τὸ δὲ ὅλον τῆς δαπάνης εἰς δραχ. 865,166.

§254Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ.

§255ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω καὶ τί λέγει ἡ Ἰατρικὴ Σχολή, διότι ἡ μόνη ἀντίῤῥησις, ἡ ὁποία γεννᾶται, εἶναι, ὅτι τὸ Νοσοκομεῖον, τὸ ὁποῖον χρησιμεύει διὰ τοὺς φοιτητὰς, θὰ ἀπομακρυνθῇ.

§256Δ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§257ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὔριον θ’ ἀπαντήσω εἰς πάσας τὰς ζητηθείσας πληροφορίας.

§258ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Καὶ θὰ μᾶς δώσητε καὶ πληροφορίας περὶ τοῦ νέου Νοσοκομείου.

§259ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο ἐξαρτᾶται ἐκ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Δημάρχου· γινώσκω μόνον, ὅτι σκέψις γίνεται, νὰ ἀνεγερθῇ τὸ Νοσοκομεῖον ἐν Ἀμπελοκήποις, προαστείῳ τῶν Ἀθηνῶν, ὅπερ συνδέεται δι’ ἱπποσιδηροδρόμου μετὰ τῆς πόλεως, εἶναι δὲ εἰς πολὺ μικροτέραν ἀπόστασιν ἢ ὅ,τι τὰ Νοσοκομεῖα ἀπὸ τῶν Πανεπιστημίων ἢ τῶν Ἰατρικῶν Σχολῶν πολλῶν Εὐρωπαϊκῶν μεγαλοπόλεων.

§260Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπὶ τούτων ἔχομεν ἀντιῤῥήσεις, τὰς ὁποίας ἐπιφυλασσόμεθα νὰ ὑποβάλωμεν.

§261ΡΑΛΛΗΣ. Κύριοι, ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, διότι δὲν θέλω ν’ ἀποκρύψω τὴν λύπην μου, ὅτι πρῶτον ἐγὼ συνέλαβον τὴν ἰδέαν τῆς οἰκοδομῆς δικαστικῶν καταστημάτων ἐν τῷ χώρῳ τοῦ Νοσοκομείου, μετατιθεμένου ἀλλαχοῦ, ἀλλὰ τότε ἐσταμάτησα διὰ τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθηκεν ὁ συνάδελφος κ. Καλλιφρονᾶς, φοβούμενος, ὅτι ἤθελον ἀληθῶς βλαφθῇ οἱ φοιτηταὶ τῆς Ἰατρικῆς. Ἀλλ’ ὅπως ἤκουσα τελευταῖον, διότι ἠκολούθησα τὴν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου συζήτησιν, οἱ καθηγηταὶ τῆς Ἰατρικῆς Σχολῆς θεωροῦσιν ὡς καταδεδικασμένον τὸ ὑπάρχον Δημοτικὸν Νοσοκομεῖον, φρονοῦντες, ὅτι τὸ ἐν αὐτῷ ἀναπτυχθὲν μόλυσμα εἶναι τοιοῦτον, ὥστε οὔτε ἐγχειρίσεις ἐνεργοῦσι πλέον ἐν αὐτῷ, ἕνεκα τοῦ φόβου βεβαίου κινδύνου, ὅτι πᾶσα τοιαύτη ἐγχείρισις θέλει φέρει ἐρυσίπελας τραυματικὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐπιφέρῃ ἄμεσον τὸν θάνατον. Ἐὰν πάντα ταῦτα, τὰ ὁποῖα ἐγράφησαν καὶ ἐν τῷ τύπῳ, ἦναι ἀληθῆ, τότε βεβαίως πρέπει νὰ ληφθῇ οἱαδήποτε πρόνοια περὶ τοῦ καταστήματος τούτου.

§262Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ φαίνεται ὅμως, ὅτι τὰ γραφέντα ἐν τῷ τύπῳ δὲν εἶναι ἀκριβῆ, διότι ὁ διευθυντὴς τῆς κλινικῆς χειρουργικῆς, ὁ κ. Ἀρεταῖος, μοὶ ἔδωκε τὴν πληροφορίαν, ὅτι οὐδὲν μόλυσμα ὑπάρχει ἐν αὐτῷ, καὶ ὅτι αἱ ἀπολυμάνσεις, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο, ἐξησφάλισαν τὸ Νοσοκομεῖον κατὰ τοῦ μολύσματος.

§263ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ὅ,τι γνωρίζομεν εἶναι, ὅτι τὰ Νοσοκομεῖα τὰ λίθινα εἶναι καταδικασμένα ἁπανταχοῦ· τὸ μέγα νοσοκομεῖον Hôtel-Dieu, ἕν τῶν νεωτέρων ἐν Παρισίοις, διὰ τὴν οἰκοδομὴν τοῦ ὁποίου ἐδαπανήθησαν περίπου τεσσαράκοντα ἑκατομμύρια φράγκων, θεωρεῖται λάθος ἰατρικὸν καὶ λάθος ἀρχιτεκτονικόν. Σήμερον, ὅπου οἰκοδομοῦνται νέα Νοσοκομεῖα, οἰκοδομοῦνται ταῦτα ἐλαφρά, δηλαδὴ οἰκοδομοῦνται ἐκ πλίνθων, ξύλων καὶ σιδήρων, καὶ εἶναι προωρισμένα μετὰ 20 ἢ 30 ἔτη νὰ καίωνται. Διότι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐβεβαίωσεν ἡ ἐπιστήμη καὶ τὸ ὁποῖον σήμερον οὐδαμοῦ πλέον συζητεῖται, εἶναι, ὅτι ἀδύνατον εἶναι, ν’ ἀπολυμανθῇ τελείως Νοσοκομεῖον λίθινον, δηλαδὴ ᾠκοδομημένον ὅπως τὸ ἐν Ἀθήναις. Ἑπομένως ἡ πληροφορία, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν ὁ κ. Ἀρεταῖος πρὸς τὸν κ. Ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μοὶ φαίνεται ἀρκούντως περίεργος, προερχομένη ἐκ μέρους χειρούργου ἐπιστήμονος. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον ἐπληροφορήθην παρὰ πολλῶν ἁρμοδίων, εἶναι, ὅτι τὸ Νοσοκομεῖον τοῦτο ἔφθασεν ἀκριβῶς εἰς τὸ σημεῖον, καθ’ ὃ δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ πλέον ὡς Νοσοκομεῖον. Βεβαίως δὲν δυνάμεθα, νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ κατάστημα τοῦτο δὲν δύναται νὰ χρησιμοποιηθῇ καὶ ὡς Δικαστήριον. Διότι ὑπάρχει μεγάλη διαφορὰ μεταξὺ Νοσοκομείου καὶ Δικαστηρίου, καθόσον ἐν τῷ Νοσοκομείῳ δὲν πρέπει νὰ ὑφίσταται οὐδ’ ἡ ἐλαχίστη ἀφορμὴ σπέρματος μολυσματικοῦ. Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι τὸ Νοσοκομεῖον πρέπει νὰ μετενεχθῇ ἀλλαχοῦ καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον καὶ διότι δὲν ἔχει τὴν ἔκτασιν, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ σήμερον ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν. Τὸ ζήτημα ὅμως εἶναι, νὰ μὴ συμβῇ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέβη εἰς ἄλλας περιστάσεις καὶ δὴ ἐν τῷ Νοσοκομείῳ τοῦ Εὐαγγελισμοῦ. Τὸ Νοσοκομεῖον τοῦ Εὐαγγελισμοῦ, τοῦ ὁποίου ἡ καθίδρυσις καὶ αἱ πρόοδοι ὀφείλονται εἰς τὴν πρωτοβουλίαν τῆς Α. Μ. τῆς Βασιλίσσης καὶ εἰς τὰς φροντίδας τῶν ἀξιοτίμων κυριῶν, αἵτινες ἐργάζονται ὑπὲρ αὐτοῦ, εἶναι καὶ τοῦτο ἓν ἀρχιτεκτονικὸν καὶ ἰατρικὸν λάθος ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις. Ἐλπίζομεν δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, μεταφέρουσα τὸ Νοσοκομεῖον εἰς Ἀμπελοκήπους, θέλει λάβει τ’ ἀπαιτούμενα μέτρα, ὅπως ἀποφύγῃ τὰ πολυδάπανα καὶ ἀνθυγιεινὰ λάθη, τὰ ὁποῖα ἐγένοντο εἰς τὴν οἰκοδομὴν τοῦ «Εὐαγγελισμοῦ».

§264Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐγὼ θεωρῶ, ὅτι τὸ γήπεδον τοῦτο εἶναι ἀκατάλληλον πρὸς ἀνέγερσιν Δικαστηρίων καὶ ὅτι πρόκειται μόνον, ὅπως διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου ἐξεύρωμεν τὰ μέσα πρὸς ἀνέγερσιν Νοσοκομείου, χάριν τοῦ ὁποίου θὰ θυσιάσωμεν τὰ Δικαστήρια. Εἰς τὴν βʹ συζήτησιν ἐπιφυλάσσομαι νὰ ὁμιλήσω. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 καὶ 45′ μ. μ.