1889.03.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 16.

τῆς 21 Μαρτίου 1889.

Ὥρα 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διάφοροι προσωποκρατούμενοι ἐν ταῖς πολιτικαῖς φυλακαῖς Ναυπλίου παρακαλοῦσι νὰ αὐξηθῇ ἡ μισθοτροφοδοσία των εἰς μίαν δραχμὴν, διότι τὰ 50 λεπτὰ δὲν τοῖς ἀρκοῦσι πρὸς διατροφήν των.

§2ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται ἡ αἴτησίς των εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν.

§4ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐν Ῥαιδεστῷ νέος τις Ἕλλην, ὀνόματι Γεώργιος, ἐβιάσθη, ἵνα ἀλλάξῃ θρήσκευμα. Τοῦτον πολίτης Ἕλλην ἐκεῖ παρέπεισε, νὰ μὴ προσέλθῃ εἰς τὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ παρεδόθη κατόπιν ἐκ μέρους τῆς Προξενικῆς Ἀρχῆς. Παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ μοὶ εἴπῃ, τί γνωρίζει περὶ αὐτοῦ.

§5ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Θὰ ἐξετάσω.

§6ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸ Στρατιωτικὸν Νοσοκομεῖον εὑρίσκεται εἷς πρώην λοχίας Ἀγαθοκλῆς Κωνσταντάκης, ὑπηρετήσας ἐπὶ δώδεκα ἥμισυ ἔτη εἰς τὸν στρατόν. Ἤδη εἶναι ἐντελῶς ἀνίκανος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν, ἡ δὲ Ἀνωτάτη Ὑγειονομικὴ Ἐπιτροπὴ ἀπέλυσεν αὐτὸν ἐκ τῶν τάξεων τοῦ στρατοῦ, ὡς ἀνίκανον, ἐνδιαιτᾶται δὲ εἰς τὸ Νοσοκομεῖον, κατ’ ἀνοχὴν τῆς Κυβερνήσεως. Νομίζω, ὅτι εἶναι πρέπον, νὰ τῷ δοθῇ ἓν βοήθημα μικρὸν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, ἀφοῦ ὑπεβλήθη εἰς ὅλας τὰς κακουχίας ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ στρατοῦ, ἤδη δὲ κατέστη ἀνίκανος πρὸς πᾶσαν ἐργασίαν.

§7ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀπαιτεῖται νόμος.

§8ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Χαρίλαος Γεωργόπουλος, πρώην ὑπηρέτης Φαρμακείου, μετήρχετο τὸν φαρμακέμπορον καὶ φαρμακοποιὸν ἐν Πειραιεῖ, καταγγελθεὶς δὲ διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην, κατεδικάσθη ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου Ἀθηνῶν εἰς τρίμηνον φυλάκισιν· ἐνῷ δὲ διατελεῖ εἰσέτι εἰς τὰς φυλακὰς ὡς κατάδικος, τὸ Φαρμακεῖόν του λειτουργεῖ, ἄνευ οὐδενὸς ὑπευθύνου ἐπιστήμονος, καίτοι, ὡς ἐπληροφορήθην, διετάχθη ὑπὸ τῆς Νομαρχίας ὁ ἀστυνόμος Πειραιῶς νὰ κλείσῃ αὐτό. Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ τὰ δέοντα. Ὁ ἐκ Λεωνιδίου τῆς Κυνουρίας πλοίαρχος Γεώργιος Ντούλιας ἢ Ξυντάρης κατεδικάσθη παρὰ τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ἐπὶ λαθρεμπορίᾳ εἰς χρηματικὴν ποινὴν δραχμῶν 21,290 καὶ 80)00, τὰς ὁποίας εἰσέπραξε τὸ Δημόσιον, ἀλλὰ κατόπιν, ἀφορμῆς δοθείσης, τὸ αὐτὸ Νομικὸν Συμβούλιον διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 119 τῆς 22 Ἰουλίου 1888 ἑτέρας ἀποφάσεώς του ἠλάττωσε τὸ ἄνω ποσὸν εἰς δραχμὰς 16,943 καὶ 40)00, ὤφειλεν ἑπομένως τὸ Δημόσιον νὰ ἐπιστρέψῃ πρὸς τὸν καταδικασθέντα δραχμὰς 4,317 καὶ 40)00, τὰς ὁποίας δὲν ἐπέστρεψεν αὐτῷ μέχρι σήμερον. Παρακαλεῖται ἑπομένως ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς νὰ διατάξῃ τὴν ταχίστην ἐπιστροφὴν τῶν ἀνωτέρω δραχμῶν πρὸς τὸν δικαιοῦχον.

§9Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ ναὸς τῆς Μητροπόλεως στερεῖται τῶν μέσων τῆς συντηρήσεώς του, εἶναι δὲ γνωστόν, ὅτι ἐν τῷ ναῷ τούτῳ τελοῦνται ὅλαι αἱ βασιλικαὶ καὶ ἐθνικαὶ ἑορταί, ὅλαι αἱ δοξολογίαι, αἱ ἐπὶ τῇ ἐνηλικιώσει τοῦ Διαδόχου, ἐπὶ τῇ εἰκοσιπενταετηρίδι τοῦ Βασιλέως καὶ ἄλλαις περιστάσεσιν. Ἐντεῦθεν εἶναι ὁ μόνος ναὸς, ὅστις ἐξυπηρετεῖ τοὺς τοιούτους σκοπούς. Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶχε συστήσει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ χορηγήσῃ εἰς τὸν ναὸν ποσὸν 6,000 δραχμῶν κατ’ ἔτος, ὅπως κατορθωθῇ ἡ ἀξιοπρεπὴς αὐτοῦ παράστασις. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπεδέχθη νὰ χορηγήσῃ οὐδ’ ὀβολόν. Ἐν τούτοις καὶ οἱ ἐπίτροποι καὶ οἱ ἱερεῖς καὶ πάντες οἱ ἐκκλησιαζόμενοι ἐκεῖ ὑποστηρίζουσιν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐξακολουθήσῃ ὁ ναὸς συντηρούμενος, διότι αἱ δαπάναι αὐτοῦ εἶναι ἀνώτεραι κατὰ πολὺ τῶν εἰσπράξεων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, νὰ λάβῃ ἓν μέτρον περὶ τούτου καὶ, εἰ δυνατόν, νὰ παράσχῃ μίαν ἐπιχορήγησιν, ἂν οὐχὶ 6,000 δραχμῶν, τοὐλάχιστον τοῦ ἡμίσεος ποσοῦ, καὶ νὰ δηλώσῃ καθαρὰ τὴν γνώμην της, ἂν ἐννοῇ νὰ ᾖναι ἀνοικτὸς ὁ ναὸς ἢ νὰ κλεισθῇ.

§10ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῶν Ναυτικῶν). Θὰ ἐξετάσω τὸ ζήτημα. Καταθέτω τὰς ζητηθείσας καταστάσεις παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ περὶ τῶν δαπανῶν, τῶν γενομένων διὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν προϋπολογισμῶν καὶ ἀπολογισμῶν τῶν Μονῶν. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τιμωριῶν, ἐπιβληθεισῶν εἴς τινας Μηχανικούς. Ἐζήτησα παρὰ τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Ναυστάθμου, ὅπως παράσχῃ τὰς πληροφορίας ταύτας. Ἐκ τῶν πληροφοριῶν τούτων ἐξάγεται, ὅτι μόνον ὁ ὑποκελευστὴς βʹ τάξεως Ζῶτος ἐτιμωρήθη μὲ στέρησιν μισθοῦ 2 ἡμερῶν, ὡς ἀπουσιάσας αὐτοβούλως ἐπὶ 4 ἡμέρας, ἡ δὲ ποινὴ ἐφηρμόσθη δυνάμει τοῦ Διατάγματος τῆς 16 Νοεμβρίου 1837.

§11ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ Πύργου τῆς Ἠλείας ἐπανειλημμένως μοὶ ἀνέφερον, ὅτι ὁ ἐκεῖσε ὑποταμίας καὶ οἱ εἰσπράκτορες λίαν ἀνοικείως, ἵνα μὴ εἴπω σκληρῶς, κατὰ τὴν φράσιν τῶν ἐπιστελλόντων, προσφέρονται πρὸς τοὺς ὀφειλέτας τοῦ Δημοσίου, ἀρνούμενοι καὶ τὴν ἐλαχίστην προθεσμίαν, ἣν ζητοῦσιν οἱ ὀφειλέται, πρὸς καταβολὴν τῶν ὀφειλομένων. Ἡ τοιαύτη συμπεριφορὰ τοῦ ὑποταμίου Πύργου, ἂν ληφθῇ μάλιστα ὑπ’ ὄψιν ἡ στενόχωρος οἰκονομικὴ κατάστασις, εἰς ἣν ὁ τόπος εὑρίσκεται, εἶναι ἀξία κατακρίσεως, καὶ δι’ αὐτὸ, ὑποβάλλων τὰ παράπονα ταῦτα τῶν συμπολιτῶν μου μετὰ τῆς αἰτήσεώς των εἰς τὴν Βουλὴν, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ συστήσῃ εἰς τοὺς ἁρμοδίους, ὅ,τι δέον, ἀλλὰ πρὸ πάντων, ὅπως προσφέρωνται ἀνθρωπινώτερον πρὸς τοὺς φορολογουμένους. Τὸ σωματεῖον τῶν φανοποιῶν ἐν Πάτραις παραπονεῖται, ὅτι τὰ ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγόμενα κατειργασμένα εἴδη ἐκ λευκοσιδήρου, ψευδαργύρου καὶ ὀρειχάλκου δὲν φορολογοῦνται ἐπαρκῶς καὶ ἐν ἀναλογίᾳ πρὸς τὸν ἐπιβεβλημένον δασμὸν ἐπὶ τῶν πρώτων ὑλῶν, οὕτως ὥστε ἡ μικρὰ βιομηχανία μαραίνεται καὶ φθίνει, μὴ δυναμένη νὰ συναγωνισθῇ πρὸς τὰ ἔξωθεν εἰσαγόμενα εἴδη. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας μελετήσας, εὗρον οὐχὶ ἐντελῶς ἀνυποστάτους καὶ δι’ αὐτὸ κρίνω καλὸν, νὰ τὰς ἐκθέσω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἔχω δὲ διατυπώσει ἐγγράφως τὰς περὶ τούτου παρατηρήσεις μου, ἵνα μετὰ τῆς ἀναφορᾶς τῶν φανοποιῶν ληφθῶσιν ὑπ’ ὄψει παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐκ τοῦ δήμου Ἐῤῥινεῶν τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν ἔλαβον χθὲς ἐπιστολὴν, φέρουσαν ἑκατοντάδας ὑπογραφῶν, δι’ ἧς μοὶ παραπονοῦνται κατὰ τοῦ Γραμματέως τῆς Ἐφορίας, τοῦ ἐντεταλμένου τὴν σύνταξιν τοῦ καταλόγου τῶν ἐπιτηδευμάτων. Ὁ Γραμματεὺς οὗτος, μεταβὰς ἐσχάτως εἰς τὸν δῆμον ἐκεῖνον καὶ περιοδεύσας μετὰ τοῦ Προέδρου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, ὅστις τυγχάνει νὰ ἦναι καὶ ἀδελφὸς τοῦ Δημάρχου, συνέταξε κατάλογον συμπληρωτικὸν, ἐν τῷ ὁποίῳ περιέλαβε 400 περίπου πρόσωπα, σημειώσας ταῦτα ὡς δῆθεν ἐξασκοῦντα τὸ ἐπιτήδευμα τοῦ ζωεμπόρου, τοῦ τοκιστοῦ, καὶ ἄλλα παρόμοια. Τεσσαράκοντα πρόσωπα ἐσημειώθησαν μόνον ὡς τοκισταὶ, δι’ οὓς προσδιορίζεται ἐπιτήδευμα ἀνώτερον τῶν 200 δραχμῶν. Ὅστις γνωρίζει τὴν κατάστασιν τοῦ δήμου Ἐῤῥινεῶν δὲν εἶναι δυνατὸν, παρὰ νὰ μειδιάσῃ, ἢ μᾶλλον νὰ ἀγανακτήσῃ μὲ τὸν κατάλογον τοῦτον, ὅστις, ὡς σᾶς εἶπον, περιέχει 40 τοκιστάς· τὸ δὲ χειρότερον εἶναι, ὅτι ὁ κατάλογος δὲν ἐξετέθη, ὅπως λάβωσι γνῶσιν οἱ φορολογούμενοι, ἀλλ’ οὔτε διὰ τῶν συνήθων ἐκείνων δελταρίων ἐγνωστοποιήθη εἰς αὐτοὺς, ὅπως πληροφορηθῶσι περὶ τοῦ ἐπιτηδεύματος, ὅπερ τοῖς ἐπιβάλλεται, καὶ φέρωσι τὰς ἐνστάσεις των, ἀπροσδοκήτως δ’ ἔμαθον τὰ περὶ τούτου, ὅτε ἤδη κατέστη ὁ κατάλογος ὁριστικός. Ἠναγκάσθησαν ἐν σώματι νὰ μεταβῶσιν εἰς τὴν Νομαρχίαν Πατρῶν καὶ νὰ ἀναφερθῶσι, παρεκάλεσαν δὲ καὶ ἐμὲ, νὰ ἀνακοινώσω τὰ γενόμενα πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν περὶ τούτου, διότι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν παρ’ ἡμῖν συντάσσεται ὁ κατάλογος τῶν ἐπιτηδευμάτων κατὰ τρόπον οὐχὶ πλέον ἐλαττωματικὸν, ἀλλ’ ὄντως ἐκτρωματικὸν, ἡ δὲ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου γνωρίζει τὰ περὶ τούτου. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν γέμει αἰτήσεων κατὰ τῶν ἐπιτηδευματικῶν καταλόγων, ὡς δὲ ἐβεβαιώθην παρ’ ἁρμοδίου, ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐκ τῆς ἐπαρχίας Πατρῶν σχετικῶν αἰτήσεων εἶναι ἀνώτερος πρὸς τὸν τοῦ λοιποῦ Βασιλείου.

§12Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τῇ συναινέσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχεν ἀποφασισθῆ νὰ συζητηθῇ σήμερον ἡ ἐπερώτησις περὶ τῶν δυστυχῶν ἐκείνων, οἵτινες ἀπεστάλησαν εἰς Βεγγάζην. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ Ὑπουργὸς ἔχῃ νὰ ἀνακοινώσῃ νεώτερόν τι ἐπὶ τοῦ προκειμένου.

§13ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Δὲν ἔχω νέον τι. Ἠρωτήθην, πότε εἶμαι ἕτοιμος νὰ ἀπαντήσω εἰς ἐπερώτησιν, ἀφορῶσαν εἰς τὰ εἰρημένα πρόσωπα, καὶ ἀπήντησα, ὅτι, ἂν θέλητε νὰ συζητήσωμεν, εἶμαι ἕτοιμος, ὀφείλω ὅμως νὰ δηλώσω, ὅ,τι καὶ ἄλλοτε εἶχον δηλώσει, ὅτι θεωρῶ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου οὐχὶ ὠφέλιμον.

§14ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἂν ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐβεβαίου τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ ἀνάπτυξις τῆς ἐπερωτήσεως, τὴν ὁποίαν σκοπῶ νὰ ποιήσωμαι, καὶ ἡ ἐπὶ ταύτης συζήτησις κρίνεται ὑπ’ αὐτοῦ ἐπιβλαβὴς εἰς τὴν διπλωματικὴν διεξαγωγὴν ὑποθέσεως ἐκκρεμοῦς, βεβαίως ὤφειλον νὰ ἀπόσχω τῆς συζητήσεως. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν εἶπεν, ὅτι θεωρεῖ αὐτὴν ἐπιβλαβῆ, ἀλλ’ ὅτι θεωρεῖ αὐτὴν οὐχὶ ὠφέλιμον.

§15ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τουτέστιν ἐπιβλαβῆ.

§16ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τότε κατέρχομαι τοῦ βήματος, θέλει δ’ ἐξετασθῆ μίαν ἡμέραν τὸ ζήτημα τοῦτο.

§17ΣΑΚΚΗΣ. Μοὶ ἀπεστάλη ἀναφορὰ ἐκ Φιλιατρῶν, τοῦ Κωνσταντίνου Βασιλείου, παραπονουμένου, ὅτι εἰσεπράχθη παρ’ αὐτοῦ διπλοῦς φόρους ἐπιτηδεύματος, ἐπισυνάπτει δὲ ἐν τῇ ἀναφορᾷ ταύτῃ καὶ τὰ διπλότυπα, ἐκ τῶν ὁποίων φαίνεται, ὅτι ἅπαξ ἐφορολογήθη ὑπὸ τὸ ὄνομα Κωνσταντῖνος Βασιλείου καὶ ἅπαξ ὡς Βασιλόπουλος. Τοιαῦτα παράπονα μοὶ διεβιβάσθησαν πολλάκις παρὰ πολλῶν καὶ κατὰ διαφόρων ταμιακῶν ὑπαλλήλων, θὰ παρακαλέσω ὅθεν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἀναφορὰν ταύτην καὶ διατάξῃ τὴν ἐπιστροφὴν τῶν παρανόμως εἰσπραχθέντων, ἐπιστήσῃ δὲ τὴν προσοχὴν τῶν ὑπαλλήλων τούτων, ὅπως μὴ ἐπαναληφθῶσι τὰ τοιαῦτα.

§18ΦΛΕΣΣΑΣ. Πρὸ δύο περίπου μηνῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπληροφόρησε τὴν Βουλήν, ὅτι μετὰ τῆς Ἑταιρίας, τῆς ἀναλαβούσης τὴν κατασκευὴν τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Μύλων–Καλαμῶν, ἦλθεν εἰς συνενόησιν καὶ συνεφώνησε μάλιστα, ὡς εἶπε, μετ’ αὐτῆς, ἵνα ἀκολουθήσῃ ἀκριβῶς τὴν ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς χαραχθεῖσαν γραμμήν, ἀλλὰ δυστυχῶς τὴν πληροφορίαν ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν εὑρίσκω πραγματοποιημένην ὑπὸ τῆς Ἑταιρίας αὐτῆς, καθόσον ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ ἔχει χαράξει, νὰ διέλθῃ ἡ γραμμὴ διὰ Λεονταρίου, ἔνθα καὶ ὁ σταθμὸς τῆς γραμμῆς, ἡ δὲ Ἑταιρία ἐχάραξε τὴν γραμμὴν μακρὰν τοῦ Λεονταρίου, ἡμίσειαν ὥραν ἀπέχουσαν. Ἑπομένως παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἐξηγήσωσι πρὸς τὴν Βουλήν, διατὶ δὲν ἐφάνη ἡ Ἑταιρία συνεπὴς εἰς τὴν ὑπόσχεσιν, ἣν πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἔδωκεν. Ἄλλως τε δὲν ἐννοῶ, διατὶ νὰ μὴ ἀκολουθήσῃ ἡ Ἑταιρία τὴν γραμμήν, τὴν ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς χαραχθεῖσαν, ἀφοῦ τὸ ἔδαφος εἶναι στερεώτερον καὶ ἀριδήλως ἀνταποκρίνεται εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ τόπου.

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπηρωτήθην χθὲς περὶ τῆς κατασκευῆς τοῦ Ἀρχαιολογικοῦ Μουσείου ἐν Τριπόλει, λεχθέντος, ὅτι κατὰ παράβλεψιν προσφορᾶς μεταγενεστέρας ἐγένετο ἡ κατακύρωσις τοῦ ἔργου εἰς τὸν μειοδότην τὸν ἀρχικόν. Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔχω, εἶναι αἱ ἑπόμεναι. Τὸ ἔργον προϋπελογίσθη εἰς 31,755 δραχμάς, ἐξετέθη δὲ εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν δι’ ἐνσφραγίστων προσφορῶν ἐνταῦθα τὴν 19 Μαρτίου ἐ. ἔ. ἐπὶ ἐγγυήσει δραχμῶν 2,000. Τὰ πρακτικὰ τῆς ἐνεργηθείσης δημοπρασίας δὲν ὑπεβλήθησαν εἰσέτι εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Ὡσαύτως ὁ αὐτὸς βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας κ. Πετρίδης ἐπηρώτησε περὶ τῶν γαιῶν τοῦ χωρίου Ἁγίων Θεοδώρων ἐπὶ τῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς Πειραιῶς– Πατρῶν. Ἔχω καὶ καταθέτω ἐνταῦθα πληροφορίας, συμφωνούσας πρὸς τὰς δοθείσας χθὲς ὑπὸ τοῦ κ. Δημητριάδου. Ὁ ἐκ Κυκλάδων βουλευτὴς κ. Κόρπας ἠρώτησε περὶ τοῦ ἐν Κύθνῳ ἕλους. Ὁ Νομάρχης ὑπέβαλεν ἀναφορὰν τοῦ Δημάρχου Κυθνίων, ὑπομιμνήσκουσαν τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ ἕλους. Ἐλλείψει δὲ πιστώσεως, δὲν ἐγένετο μέχρι τοῦδε ἐνέργειά τις. Καταθέτω τοὺς δύο πίνακας, γενικοὺς τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων, τῶν προϋπολογισθέντων ὑπὸ τῶν δήμων τοῦ Κράτους, καὶ ἀναλυτικούς, καὶ ἐπὶ τέλους ἀνακεφαλαιωτικούς πίνακας τοῦ ἔτους 1888....

§20Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μήπως ἔχετε προχείρους πληροφορίας περὶ τῶν ἀπολογισμῶν τῶν δήμων;

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι... Προκειμένου δὲ περὶ πληροφοριῶν, ἀφορωσῶν εἰς ἐμμέσους δημοτικοὺς φόρους, πληροφορῶ τὴν Βουλήν, ὅτι παρηγγέλθη ἡ σημείωσις αὐτῶν ἐν ἰδίᾳ στήλῃ τοῦ πίνακος, τοῦ ἤδη διανεμηθέντος καὶ ἐμφαίνοντος τὰ ἀπατελέσματα τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τῶν οἰκιῶν κατὰ δήμους. Ὁ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος βουλευτὴς κ. Παπαγιαννακόπουλος ἐπηρώτησεν, ἂν διετάχθη κατασκευὴ γεφύρας τινὸς ἐν τῷ δήμῳ Λευκασίων τῶν Καλαβρύτων. Τῇ 8 Ἰανουαρίου ἐξετέθη εἰς μειοδοτικὴν δημοπρασίαν ἡ ἐπισκευὴ τῆς γεφύρας Ζαΐμη, καὶ ἡ κατασκευὴ δύο ξυλίνων γεφυρῶν παραπλεύρως τῆς γεφύρας. Ὁ Νομάρχης Ἀχαΐας ἀναγγέλλει, ὅτι μόνος μειοδότης παρουσιάσθη ὁ Δεούσης, ὑπεβλήθησαν δὲ τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας, ἅτινα καὶ ἐνεκρίθησαν. Οὐδεμία ἑτέρα προσφορὰ ἐγένετο πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ἑτέρου ἐργολάβου. Καταθέτω περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης σημείωμα τῆς ὑπηρεσίας.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων περὶ πιστώσεων χθὲς ἐζητήθησαν πληροφορίαι τινὲς καὶ πίνακες. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ πιστώσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1888 ἐκ δραχμῶν 481,000 ἐζητήθη ἡ κατάθεσις πίνακος περὶ τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων διὰ τὸ ἔτος 1888, δεικνύοντος τὸν λόγον, δι’ ὃν ζητεῖται ἀναπληρωματικὴ πίστωσις 7,000 δραχμῶν. Ὑποβάλλω τὸν πίνακα τοῦτον. Ἐπίσης ὑποβάλλω σημείωμα, σχετικὸν πρὸς τὴν αὐτὴν πίστωσιν, περὶ τῶν τῆς κοπῆς καπνοῦ. Σχετικῶς πρὸς ἑτέραν πίστωσιν ἐκ δραχμῶν 40,000 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889 διὰ προσθήκας καὶ ἐπιδιορθώσεις εἰς τὸ τελωνιακὸν κατάστημα Σύρου, ὑποβάλλω τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ πάσας τὰς πληροφορίας, τὰς σχετικὰς πρὸς τὴν ἐργασίαν ταύτην. Ἐλλείπει ἐκ τῶν ζητηθεισῶν χθὲς πληροφοριῶν ὁ πίναξ περὶ τῶν οἰκοδομῶν καὶ ἐπισκευῶν τῶν τελωνιακῶν καταστημάτων. Μοὶ ἐδόθη ὑπόσχεσις ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας, ὅτι ταῦτα θέλουσιν εἶσθαι ἕτοιμα κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς συνεδριάσεως· εὐθὺς δ’ ὡς περιέλθωσιν εἰς χεῖράς μου, θέλουσι κατατεθῆ.

§23Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ περὶ τῶν δαπανῶν τῶν γενομένων διὰ τὰς τελετὰς τῆς εἰκοσιπενταετηρίδος τοῦ Βασιλέως, εἰς τὰς ὁποίας δὲν ἐπήρκεσαν αἱ 100,000.

§24ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὰς πληροφορίας ταύτας θέλω εἰσαγάγει πιθανῶς περὶ τὸ μέσον τῆς συνεδριάσεως.

§25ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καὶ περὶ ἀποξηράνσεως τῶν ἑλῶν, διὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐπήρκεσαν αἱ δαπάναι αἱ ζητηθεῖσαι.

§26ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἕνεκα ἀσθενείας τοῦ Διευθυντοῦ τῶν Δημοσίων ἔργων, ἐβράδυνον αἱ πληροφορίαι, ἀλλὰ μέχρι τῆς ἑσπέρας ἐλπίζω νὰ λάβω αὐτάς.

§27ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς εἰσηγητὴς τῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν ἐξελέξατο ἡ Βουλὴ πρὸς παρασκευὴν νομοσχεδίου, ἀφορῶντος εἰς τὴν ποιμνιοβοσκὴν, λαμβάνω τὴν τιμὴν, νὰ ὑποβάλω τὸ καταρτισθὲν νομοσχέδιον, ἐπιφυλάσομαι δὲ, ὅταν συζητηθῇ, νὰ ποιήσωμαι τὴν προσήκουσαν εἰσήγησιν ἐπὶ τῶν λόγων, εἰς τοὺς ὁποίους ἐστηρίχθη ἡ Ἐπιτροπή.

§28ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Παρακαλῶ νὰ διαταχθῇ κατεπειγόντως ἡ τύπωσις καὶ νὰ συζητηθῇ αὔριον.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 65). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκτελέσεως ἐργασιῶν ἐν τῷ λεκανοπεδίῳ Ἀθηνῶν πρὸς ἀνεύρεσιν ὑδάτων. Ὁ κ. Τυπάλδος Κοζάκης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου.

§30ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Τὸ συζητούμενον νομοσχέδιον εἶναι ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα δὲν δύνανται νὰ ἐξετασθῶσι, παρὰ ὑπὸ τὸ πνεῦμα τῆς εἰλικρινοῦς ἀνευρέσεως τοῦ τρόπου πρὸς ἀποσόβησιν πραγματικῶν κινδύνων, τοὺς ὁποίους διατρέχει ἡ πόλις, καὶ δὲν δύναται βεβαίως νὰ γίνῃ ἀντικείμενον πολιτικῆς διαμάχης, καὶ διὰ τοῦτο ἂς πιστεύσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι, ὅσα εἴπομεν καὶ ὅσα θέλομεν εἴπει περὶ τῶν καθέκαστα ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, λέγονται ἐν τῷ συμφέροντι αὐτῷ τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον. Κατ’ ἀρχὴν βεβαίως οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἐν τῇ ἀριστερᾷ εἶναι ἐναντίος τοῦ νομοσχεδίου, δηλαδὴ πᾶσα εἰλικρινὴς ἐπιστημονικὴ προσπάθεια πρὸς λύσιν τοῦ τόσον ἐπωδύνου καταστάντος ζητήματος, τοῦ ὕδατος ἐν Ἀθήναις, θέλει τύχει πάσης ὑποστηρίξεως ἐκ μέρους ἡμῶν, ἀλλὰ πιστεύομεν, ὅτι ὁ τρόπος, δι’ οὗ ἐπιδιώκεται ὁ σκοπὸς οὗτος, εἶναι ἥκιστα κατάλληλος. Πιστεύομεν, ὅτι θέλουσι προκληθῆ δισχέρειαι, ζημίαι, δίκαι ἀτελεύτητοι, καὶ ὅτι τὸ ἀποτέλεσμα ἐπὶ τέλους θέλει εἶσθαι ὅλως ἀρνητικόν. Ἐν πρώτοις μετά τινος ἀπορίας βλέπομεν τὴν θέσιν, ἣν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ κατέχει ὁ Δήμαρχος. Προσωπικῶς ὁ Δήμαρχος εἶναι πρόσωπον συμπαθὲς εἰς ἐμέ. Δὲν πρόκειται βεβαίως περὶ αὐτοῦ, οὔτε ὡς ἀτόμου οὔτε ὡς Δημάρχου, ἀλλὰ κυρίως ὡς ὑδραυλικοῦ. Ἐντεῦθεν τὸ πρόσωπον τοῦ Δημάρχου καὶ πάντα τὰ πρὸς τὴν Δημοτικὴν ἀρχὴν, συναφῆ πρόσωπα, ἔπρεπεν ἐξ ὁλοκληρίας νὰ λείψωσιν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου, διότι μόνον βραδύτητα καὶ περιπλοκὰς δύναται νὰ φέρῃ ἡ ἀναμιξίς των, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον ἐκ τῆς φύσεως τῆς λειτουργίας αὐτῶν, δὲν δύναται οὔτε ὁ Δήμαρχος, οὔτε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον νὰ ἔχωσι, μεθ’ ὅλην τὴν εὐθύτητα αὐτῶν, τὴν ἀπαιτουμένην ἀμεροληψίαν. Ἄλλως εἶναι ἐντελῶς ἀναρμόδιοι, καθ’ ὅσον οὐδαμῶς κέκτηνται γνώσεις περὶ ὑδραυλικῶν, γνώσεις, αἵτινες νὰ δίδωσιν εἰς αὐτὸν, ἢ εἰς τοὺς Δημοτικοὺς Συμβούλους, τὴν παραμικροτέραν νύξιν περὶ τοῦ καταλλήλου τῶν θέσεων, εἰς τὰς ὁποίας δύναται νὰ ὑπάρχῃ πιθανότης τις ἀνευρέσεως ὕδατος. Δὲν εἶμαι βεβαίως ἐγὼ, ὅστις, ὡς κάτοικος τῶν Ἀθηνῶν, ὑπέστην πολλάκις τὰς ὀδύνας τῆς ἀνυδρίας κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας, ὅστις δὲν ἤθελον δι’ ὅλης τῆς δυνάμεως ἐπιβοηθήσει τὴν Κυβέρνησιν εἰς ἐργασίας, αἵτινες ἤθελον παρέχει σχετικῶς ἔστω καὶ μικρὰν ἐλπίδα ἐπιτυχίας, ἀλλὰ πράγματι πιστεύω, ὅτι, ὅπως εἶναι συντεταγμένον τὸ νομοσχέδιον, δὲν παρέχει ἐλπίδας, ἀπεναντίας θέλει περιπλέξει τὰ πράγματα καὶ ἐπιβραδύνει τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐπιζητεῖται. (Ἐνταῦθα καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Καΐρης). Ἔλεγον κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν, ἀγορεύων περὶ τῆς αὐτῆς ὑποθέσεως, ὅτι ἡ ἀνάγκη τοῦ ὕδατος ἐν Ἀθήναις εἶναι ἀνωτέρα τῶν προβλέψεων τοῦ παρόντος νομοσχεδίου. Πρόκειται ἤδη περὶ 120,000 κατοίκων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, πρόκειται περὶ ἀναγκῶν, αἵτινες φυσικῷ τῷ λόγῳ δὲν περιορίζονται μόνον εἰς τὴν πόσιν τῶν κατοίκων, μολονότι εἴδομεν πολλάκις πραγματικὴν δίψαν, ἐπαπειλοῦσαν τὰς δύο πόλεις, ἀλλὰ πρόκειται καὶ περὶ ἀρδεύσεις, περὶ καθαριότητος, περὶ φυτειῶν, περὶ βιομηχανικῶν ἀναγκῶν, ἑπομένως ἡ ἔλλειψις τοῦ ὕδατος ἀπαιτεῖ ἐργασίας σπουδαίας, ἀπαιτεῖ δαπάνην, ἥτις κατ’ ἐλάχιστον θέλει ἀνέλθει εἰς 2½ ἕως 3 ἑκατομμύρια δραχμῶν, ἀπαιτεῖ ἐργασίας, αἵτινες, ἐὰν γίνωσι μετὰ μεγίστης δραστηριότητος, δύνανται νὰ φέρωσι μικράν τινα βελτίωσιν ἐν διαστήματι ἑνὸς ἢ δύο μηνῶν, ἀλλὰ πάντως αἱ ἐργασίαι, περὶ ὧν ὁμιλεῖ τὸ νομοσχέδιον, θέλουσιν ἀπαιτήσει κατ’ ἐλάχιστον ὅρον ἑνὸς ἔτους διάστημα, καὶ δαπάνην 2½ ἕως 3 ἑκατομμυρίων, καὶ τὴν ἐκτίμησιν ταύτην δὲν κάμνω ἐγὼ, ἀλλὰ τὴν εὑρίσκω εἰς τὸ μόνον σπουδαῖον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν γλῶσσαν ἡμῶν, περὶ τῶν ὑδάτων ἐν τῷ λεκανοπεδίῳ Ἀθηνῶν, τὸ τοῦ ἀξιοτίμου κ. Κορδέλλα. Ἐῤῥήθη περὶ διοχετεύσεως ὕδατος ἐκ Στυμφαλίας, καὶ περὶ τῶν ὑδάτων τῆς Κωπαΐδος καὶ τῶν τοῦ Μαραθῶνος, ἀλλὰ ταῦτα εἶναι ἔργα ἐτῶν πολλῶν καὶ χρημάτων πολλῶν. Διὰ τὰ τῆς Στυμφαλίας, φέρ’ εἰπεῖν, ὑπολογίζεται δαπάνη περίπου 25,000 000 δραχμῶν καὶ ἐργασία ὑδραυλική, ἥτις βεβαίως δὲν δύναται νὰ συντελεσθῇ καὶ μὲ τὴν μεγαλειτέραν δραστηριότητα, παρὰ μετὰ παρέλευσιν ἴσως δεκαετίας. Ἑπομένως εἶναι ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ γίνωσιν αἱ ἐργασίαι τοιαῦται, ὁποίας ὑποδεικνύει τὸ νομοσχέδιον, ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι αὐτὴ καὶ μόνη ἡ ἀνάμιξις προσώπων ὅλως ἀναρμοδίων, μὴ κατεχόντων, οὔτε ἐκ τῆς θεωρίας, οὔτε ἐκ τῆς πείρας, τὰς ἀπαιτουμένας πρὸς ὑδραυλικὰς ἐργασίας γνώσεις, δὲν δύναται κατ’ οὐδὲν νὰ ὠφελήσῃ. Εὐκολώτατα δὲ τοιαῦτα πρόσωπα, σχετιζόμενα πρὸς τὴν πολιτικήν, θὰ φέρωσι δυσκολίας, τὰς ὁποίας ἡ Διοίκησις δυσκόλως θέλει διαλύσει, ὅπως προβῇ αὐτὴ κατόπιν εἰς τὰς ἐργασίας, διὰ τὰς ὁποίας μόνον αὕτη πρέπει νὰ εὐθύνηται. Μόνη ἡ Κυβέρνησις εἶναι ἁρμοδία ν’ ἀναλάβῃ τὰς ὑδραυλικὰς ταύτας ἐργασίας. Θέλει βεβαίως πράξει τοῦτο, καλοῦσα τὰ πρὸς τοῦτο ἁρμόδια πρόσωπα, γνωρίζει δὲ κάλλιον παντὸς ἄλλου ἡ Κυβέρνησις, ὅτι τοιαῦτα ἔχομεν ἐνταῦθα καὶ μεταξὺ τῶν Ἑλλήνων καὶ μεταξὺ τῶν ξένων, καὶ ἂν πιστεύῃ, ὅτι δύναται νὰ ἔχῃ ἀνάγκην καὶ φώτων ἄλλων, δύναται νὰ μετακαλέσῃ καὶ ἐξ Εὐρώπης ἐπιφανῆ τινα ὑδραυλικόν, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Βουλὴ θέλει χορηγήσει πᾶσαν εὐκολίαν καὶ ὅλα τὰ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν. Πρὸς τούτοις δὲν θέλει φεισθῆ χρημάτων, ὅπως ἐξασφαλίσῃ τὴν ὕπαρξιν τῆς πόλεως ταύτης, ἥτις δὲν εἶναι πόλις τῶν Ἀθηναίων, ἀλλὰ πόλις τῆς Ἑλλάδος, ἐπὶ τῆς ἀναπτύξεως τῆς ὁποίας ὁ Ἑλληνισμὸς στηρίζει σπουδαίας ἐλπίδας. Γνωρίζομεν ἐκ τῶν γραφέντων ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου καὶ ἐξ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Ὑπουργὸς μᾶς ἐκοινοποίησεν, ὅτι ὑπάρχουσι τῷ ὄντι ὕδατα ἐν τῇ Ἀττικῇ, δυνάμενα νὰ πληρώσωσι τοὐλάχιστον ἐπί τινα ἔτη τὰς ἀνάγκας τῶν πόλεων Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀλλ’ ἐπὶ τῷ ὅρῳ νὰ γίνῃ συντόνως καὶ ἐπιστημονικῶς ἡ ἀναγκαία ἐργασία, τοιαύτην δὲ μηδεμίαν βλέπομεν ὑποδεικνυομένην εἰς τὸ νομοσχέδιον. Βλέπομεν τὸν Δήμαρχον ἐξουσιοδοτούμενον νὰ ἀνιχνεύῃ ὕδατα εἰς κτήματα ἰδιωτικά, μέτρον, τοῦ ὁποίου καὶ ἄλλοτε ἐγένετο χρῆσις καὶ τὸ ὁποῖον πάντοτε ἀπέτυχε, διότι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ καὶ αὗται αἱ ἐργασίαι, οὐχὶ πάντοτε ἐν καλῇ πίστει γίνονται. Βεβαίως δὲν ἐννοῶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἢ τὸν Δήμαρχον Ἀθηναίων, ἀλλ’ οὗτοι βεβαίως θὰ ὑποστῶσιν ἐπηρείας, τὰς ὁποίας θέλουσι τοῖς ὑποβάλλει τὰ κατώτερα ὄργανα, ἅτινα θέλουσιν ὑποδείξει πρὸς διοχέτευσιν ὕδατα, ἀνήκοντα εἰς ἰδιοκτήτας τινάς, ἐπὶ ζημίᾳ αὐτῶν καὶ τῶν κτημάτων των. Θέλομεν δηλαδὴ ἴδει τὴν ἐπανάληψιν φαινομένου, τὸ ὁποῖον εἴδομεν πλειστάκις ἐνταῦθα, ὁσάκις ἐγένετο παραπλησία ἐργασία. Ἐκ τῶν γενομένων μέχρι τοῦδε ἐργασιῶν γνωστὸν εἶναι, ὅτι τὸ Φαληρικὸν ἁλίπεδον δύναται νὰ παράσχῃ ἱκανὴν ποσότητα ὕδατος διὰ τὴν καθαριότητα τῆς πόλεως, διὰ τὴν ἄρδευσιν αὐτῆς, ἥτις ἀποβαίνει τόσον ἀναγκαία κατὰ τοὺς θερινοὺς μῆνας, καὶ διὰ τὴν φυτείαν. Τὸ ὕδωρ τοῦ Φαλήρου ἐν γένει δὲν θεωρεῖται καλὸν πρὸς πόσιν, ἀλλὰ δύναται νὰ πληρώσῃ πάσας τὰς ἄλλας ἀνάγκας. Πρὸς τοῦτο ἀπαιτοῦνται ὑδραυλικαί τινες ἐργασίαι, αἵτινες θὰ φέρωσι καὶ ἄλλο καλὸν ἀποτέλεσμα, θὰ ἐξυγιάνωσιν ἅπαν τὸ Φαληρικὸν ἁλίπεδον, ἑπομένως τὴν ὡραίαν παρὰ τὸ Φάληρον συνοικίαν, ἑπομένως θὰ ἐξυγιάνωσι καὶ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, ἥτις εὑρίσκεται συχνάκις ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν μιασματικῶν ἀνέμων, πνεόντων ἀπὸ τοῦ ἁλιπέδου ἐκείνου. Τοιαύτη ἐργασία βεβαίως ἤθελεν εἶσθαι ἀξία παντὸς λόγου, ἀπαιτοῦσα ἴσως 1,000,000 δραχ. καὶ χρόνον τινὰ, ὅστις δὲν θὰ ὑπερέβαινε τοὺς ἓξ μῆνας ἢ τὸ πολὺ ἓν ἔτος. Ἐπίσης γνωρίζομεν ἐκ τῶν ἐργασιῶν, αἵτινες μέχρι τοῦδε ἐγένοντο ἐν τῷ λεκανοπεδίῳ, ὅτι ὁ Πάρνης δύναται νὰ παράσχῃ εἰς τὰς πόλεις τῶν Ἀθηνῶν καὶ τοῦ Πειραιῶς ποσότητα ὕδατος οὐχὶ εὐκαταφρόνητον, πρὸς πόσιν τῶν κατοίκων. Τὸ ὕδωρ τοῦ Πάρνηθος εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἔχει πάντα τὰ στοιχεῖα τοῦ ἀρίστου ποσίμου ὕδατος καὶ αἱ ἐργασίαι, καλῶς γινόμεναι, δύνανται ἐντὸς τοῦ ἔτους νὰ φέρωσιν ἱκανῶς ἄφθονα ὕδατα πρὸς πόσιν, διοχετευόμενα διὰ τοῦ μεγάλου Ἀδριανείου ὑδραγωγείου. Ἡ ἐργασία αὕτη συνδυαζομένη καὶ πρὸς ἄλλας τινὰς ἐργασίας, θέλει ἀσφαλίσει εἰς τὴν πόλιν ἐπί τινα ἔτη ἐπαρκὲς ὕδωρ πρὸς πόσιν. Ἰδοὺ λοιπὸν ἐν ὀλίγοις, ὅτι αἱ μέχρι τοῦδε γενόμεναι ἐργασίαι παρὰ διαφόρων ξένων καὶ ἡμεδαπῶν ὑποδεικνύουσιν εἰς ἡμᾶς τὰ σημεῖα, εἰς τὰ ὁποῖα δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν τὴν λύσιν τοῦ μεγάλου προβλήματος τοῦ ὕδατος, διὰ τὰς πόλεις Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ὥστε νὰ πληρώσωμεν τὰς ἀνάγκας 150,000 κατοίκων τῶν δύο πόλεων ἐπί τινα ἔτη, ὅτε πιθανῶς καὶ τὰ ὕδατα ταῦτα θέλουσιν εἶσθαι σχετικῶς ἀνεπαρκῆ καὶ θέλει παρουσιασθῆ τότε ἴσως ἡ ἀνάγκη ἔργων μεγαλειτέρων καὶ σπουδαιοτέρων. Ἐπὶ τοῦ παρόντος νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελεν ἀνταποκριθῆ πολὺ μᾶλλον εἰς τὴν παρουσιαζομένην ἀνάγκην, ἐὰν ἠκολούθει τὰς ἐνδείξεις ταύτας τῆς ἐπιστήμης, ἐὰν ἄνευ ἀναβολῆς συνεκάλει ἐν Ἐπιτροπῇ ἄνδρας εἰδικοὺς, ἐπιστήμονας, μεταξὺ τῶν ὁποίων βεβαίως δὲν θὰ συμπεριλάβῃ τοὺς Δημάρχους Πειραιῶς καὶ Ἀθηνῶν, καὶ ἂν ἤθελεν ὑπ’ εὐθύνην αὐτῆς ἀναλάβει ἢ ἀκριβέστερον ἀναθέσει εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν. Πρὸ τοῦ θέρους εἶναι πιθανὸν, ὅτι αἱ ἐργασίαι βεβαίως θέλουσιν ἀποφέρει ἐλάχιστον ἀποτέλεσμα, ἀλλὰ μήπως θέλῃ ἀποφέρει ἀποτέλεσμα μεγαλείτερον ἡ ἐργασία, ἡ ὁποία διατυπόνεται εἰς τὸ νομοσχέδιον; Πιστεύω, ὅτι μετὰ δύο ἢ τρεῖς μῆνας θέλομεν ἔχει τὴν ἀπάντησιν ἐκ τῶν πραγμάτων, θέλομεν ἀναγνώσει τότε εἰς τὰς ἐφημερίδας τῆς πρωτευούσης τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐργασιῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπόσχονται πρὸς ἡμᾶς σήμερον τὴν αὔξησιν τοῦ ὕδατος, θέλομεν, φρονῶ ἀδιστάκτως, πεισθῆ τότε, ὅτι αἱ ἐργασίαι αὗται ὑπῆρξαν ἀπώλεια χρόνου, ἁπλῆ περιπλοκὴ καὶ οὐδὲν πλέον. Θὰ προκληθῶσι δὲ πιθανῶς καὶ ἀντιδράσεις, θὰ γίνωσι καὶ ζημίαι, διότι εἶναι βέβαιον, ὅτι αἱ ἐργασίαι, διευθυνόμεναι παρὰ προσώπων, ὅλως ἀδαῶν τῶν ὑδραυλικῶν, θέλουσι φέρει τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον προέβλεπεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Ῥάλλης, κατά τινα ἀγόρευσίν του, ὅτι δηλαδὴ θὰ καταστραφῶσί τινα κτήματα, ὅτι αἱ Ἀθῆναι θὰ περιστοιχισθῶσιν ὑπὸ ζώνης καταστραφείσης φυτείας· θὰ ἴδωμεν κτήματα καὶ κήπους, οἱ ὁποῖοι ἀποτελοῦσιν ὀάσεις σήμερον περὶ τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, μαραινομένους ἐξ ἐργασιῶν, εἴτε ἀνεπιτυχῶν, εἴτε καὶ διευθυνομένων ἐνίοτε ὑπὸ πνεύματος κερδοσκοπικοῦ ἀτομικοῦ, τοῦ ὁποίου βεβαίως δὲν θὰ συμμετέχῃ οὔτε ὁ Δήμαρχος Ἀθηναίων, οὔτε ὁ Δήμαρχος Πειραιῶς, οὔτε οἱ κύριοι Δημοτικοὶ Σύμβουλοι, οἵτινες ὅμως ἐν τῇ ἀγνοίᾳ αὑτῶν δύνανται νὰ γίνωσιν εὐκολώτατα θύματα τοιαύτης ἐργασίας κερδοσκοπικῆς. Διὰ ταῦτα συμπεραίνων λέγω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον περιέχει ποικίλην ὕλην προβλέψεων καὶ διατυπώσεων, αἵτινες περιπλοκὰς μόνον θὰ φέρωσι καὶ οὐδὲν ἕτερον. Ἀντὶ τούτου φρονῶ, ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις ἀνελάμβανεν ἐπὶ ἰδίᾳ εὐθύνῃ τὴν διεύθυνσιν σπουδαιοτέρων ὑδραυλικῶν ἔργων, ἠδύνατο καὶ διὰ προσωρινῶν τινων τοιούτων ν’ αὐξήσῃ ἀσφαλέστερον τὴν ποσότητα τοῦ ὕδατος διὰ τοὺς ἐρχομένους αὐχμηροὺς θερινοὺς μῆνας καὶ ἐν προσεχεστάτῳ μέλλοντι ν’ αὐξήσῃ σπουδαίως τὴν ποσότητα τῶν ὑδάτων διὰ τῶν ἐργασιῶν, αἵτινες ἤδη ὑπεδείχθησαν πᾶσαι παρὰ προσώπων ἁρμοδίων, γνωστῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ δι’ ἔργων, τὰ ὁποῖα βεβαίως ἔχουσιν ἀναμφισβήτητον ἐπιστημονικὴν ἀξίαν, ἐξ ὧν τινα μὲν εἶναι δημοσιευμένα, ἄλλα δὲ εὑρίσκονται ἐν χειρογράφῳ ἐν τοῖς ἀρχείοις τοῦ Ὑπουργείου. Τοιοῦτον θέμα, ἐπαναλαμβάνων λέγω, οὐδεὶς κάτοικος τῶν Ἀθηνῶν θὰ τὸ ἐκλέξῃ ὡς ἀντικείμενον πολιτικῆς διαπάλης, διότι πάντες, οἱ σήμερον ἐν Ἀθήναις κατοικοῦντες, διὰ πάσης θυσίας καὶ ἐν ἀνάγκῃ διὰ νέας φορολογίας θὰ ὑποστηρίξωσι πᾶν σπουδαῖον μέτρον τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ ὅταν λέγω σπουδαῖον μέτρον τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐννοῶ μόνον τὰ μεγάλα ἔργα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσιν 20 ἑκατομμυρίων ἢ 25 ἑκατομμυρίων δαπάνην καὶ πολλῶν ἐτῶν ἐργασίαν, ἢ καὶ ὀλιγωτέραν, διότι σήμερον ἡ ἐπιστήμη συντομεύει τὸν χρόνον διὰ τοῦ μεγάλου ἀριθμοῦ τῶν ἐργατῶν καὶ διὰ τῶν μέσων τῆς ἐργασίας, ἀλλ’ ἐννοῶ ἀκριβῶς τὰ ἔργα, περὶ τῶν ὁποίων προβλέπει τὸ νομοσχέδιον, δηλαδὴ τὰς ἐργασίας, τὰς ἀφορώσας εἰς τὰ ὕδατα, τὰ εὑρισκόμενα ἐν τῷ λεκανοπεδίῳ τῶν Ἀθηνῶν.

§31ΙΩ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Πλανῶνται, Κύριοι, οἱ νομίζοντες, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦ ὕδατος τῆς πρωτευούσης λύεται διὰ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Ἡ πόλις, ἡ πρωτεύουσα, δὲν ἔχει ἀνάγκην 18 ἢ 20 ἢ καὶ 30 ὀκάδων ὕδατος, ἔχει ἀνάγκην ποταμοῦ ὕδατος, ὅπως πράγματι κατασταθῇ πρωτεύουσα καὶ τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Ἑλληνισμοῦ, διότι δὲν πρόκειται σήμερον μόνον περὶ τῆς πόσεως καὶ τῶν ἄλλων οἰκιακῶν ἀναγκῶν, πρόκειται ἀκριβῶς περὶ τοῦ καλλωπισμοῦ τῆς πόλεως καὶ τῶν πέριξ κτημάτων, πρόκειται περὶ δενδροφυτειῶν καὶ ἐννοεῖται, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἀπαιτεῖται ἀφθονία μεγίστη ὕδατος. Ἀλλά, Κύριοι, ἂν τοὐλάχιστον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τὸ ὁποῖον μετ’ ὀλίγον θὰ καταστῇ νόμος, κατηρτίζετο εἰς τρόπον, μὴ ἀδικοῦντα τὸν ἀγροτικὸν πληθυσμόν, ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι, ἔστω καὶ ἐπ’ ἐλάχιστον, ἐὰν αὐξήσῃ τὸ ὕδωρ τῆς πόλεως, εἶναι κέρδος διὰ τοὺς κατοικοῦντας ἐν αὐτῇ. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον παρέρχωνται αἱ ἡμέραι, ἐγὼ τοὐλάχιστον, εὑρίσκω ἐπὶ τοσοῦτον τερατώδεις τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὥστε δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι μετὰ τὴν ἔναρξιν τῶν ἐργασιῶν, θέλουσιν ἀκουσθῆ κραυγαὶ καὶ παράπονα δικαιότατα, διότι οὐδὲν προβλέπεται ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων τῶν κατόχων ἀγροτικῶν κτημάτων. Καὶ δὲν ἐννοῶ, Κύριοι, διατὶ τάχα οἱ κάτοχοι τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων νὰ ὑποχρεωθῶσι διὰ τοῦ νομοσχεδίου, νὰ γίνωνται ἐργασίαι ὑδραυλικαὶ εἰς τὰ κτήματα αὐτῶν, χωρὶς οὗτοι οὐδεμίαν ὠφέλειαν ἐκ τῶν ὑδραυλικῶν τούτων ἐργασιῶν νὰ ἔχωσι· ν’ ἀναζητῆται δηλαδὴ ἡ ἀνεύρεσις θησαυροῦ ἐν τοῖς κτήμασιν αὐτῶν, ὀλίγου ἢ πολλοῦ ἀδιάφορον, οἱ δὲ κάτοχοι τῶν κτημάτων αὐτῶν οὐδὲν ἐκ τῆς ἀνακαλύψεως ν’ ἀπολαμβάνωσι. Καὶ ἀφοῦ, Κύριοι, προκειμένου περὶ ἀρχαιοτήτων, ὁ νόμος χορηγεῖ εἰς τὸν ἰδιοκτήτην μέρος τοῦ ἀνακαλυπτομένου θησαυροῦ, δὲν γνωρίζω, διατὶ διὰ τοῦ νόμου τούτου θέλουσι ν’ ἀφαιρέσωσι καὶ τὸ δικαίωμα ἀκόμη ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον οἱ ἰδιοκτῆται ἔχουσι, προκειμένου περὶ ἀρχαιοτήτων, διότι, ὡς κάλλιστα γνωρίζετε, τὸ ὕδωρ ἀποτελεῖ καὶ αὐτὸ μέρος τῆς ἰδιοκτησίας, πολλοὶ δὲ κτηματίαι, μὴ δυνάμενοι ἴσως νὰ ἔχωσι τὰ χρηματικὰ μέσα πρὸς ἔναρξιν ὑδραυλικῶν ἐργασιῶν, ἀναβάλλουσιν ἐπί τινα χρόνον τὴν ἐνέργειαν αὐτῶν, σκοποῦντες ὅμως καὶ ἔχοντες πάντοτε κατὰ νοῦν, νὰ ποιήσωνται ἐρεύνας πρὸς ἀνακάλυψιν τοῦ ὕδατος. Ἄλλοτε, ἐνθυμοῦμαι, δημαρχοῦντος τοῦ κ. Σούτσου, ὅστις, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι πάντοτε πολὺν κατέβαλλε κόπον πρὸς ἀνεύρεσιν ὑδάτων καὶ ὁμολογουμένως ἐπηύξησε ταῦτα, προσῆλθεν οὗτος πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ παρεκάλεσεν αὐτοὺς νὰ συναινέσωσιν, ἵνα ἐνεργήσῃ ἐντὸς τῶν κτημάτων αὐτῶν ὑδραυλικὰς ἐργασίας, χορηγῶν ὅμως πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας καὶ μέρος τοῦ ἀνακαλυφθησομένου τυχὸν ὕδατος. Οἱ δὲ ἰδιοκτῆται εὐχαρίστως παρεῖχον πᾶσαν συνδρομὴν πρὸς εὐόδωσιν τοῦ ἔργου, καὶ δικαίως, διότι ὁ ἰδιοκτήτης πρέπει ν’ ἀμειφθῇ καὶ αὐτὸς ἀναλόγως ἐκ τοῦ ἀνακαλυφθησομένου ὕδατος. Ἀλλὰ σήμερον τί διατάσσει τὸ νομοσχέδιον τοῦτο; Ὅτι δύνανται αἱ Δημοτικαὶ ἀρχαὶ, νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰ κτήματα τῶν πολιτῶν καὶ χωρὶς κἂν νὰ λαμβάνωσιν ὑπ’ ὄψει τὰ δικαιώματα τῶν ἰδιοκτητῶν ν’ ἀνιχνεύωσι πρὸς ἀνακάλυψιν ὕδατος. Τὸ τοιοῦτον, Κύριοι, νομίζω ἀδικώτατον. Ἀλλὰ μήπως τοὐλάχιστον προβλέπωνται καὶ αἱ ἄλλαι περιπτώσεις, αἱ ὁποῖαι ἤθελον παρουσιασθῆ ἴσως κατὰ τὴν ἐφαρμογήν; Ὑποθέσατε, λ. χ. ἕνα ἰδιοκτήτην, ὅστις ἔκαμεν ἔναρξιν ὑδραυλικῶν ἐργασιῶν ἐν τῷ κτήματί του, ἀλλ’ ὅστις δὲν ἔφθασεν εἰσέτι εἰς τὸ πέρας αὐτῶν· ἡ Δημοτικὴ ἀρχὴ δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸ κτῆμα καὶ εὑρίσκουσα ἐργασίας ἡμιτελεῖς νὰ ἐξακολουθήσῃ ταύτας καὶ ν’ ἀνεύρῃ ὕδωρ· ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ὁποῖος εἶχε δαπανήσει σπουδαῖα ποσὰ, μένει ἄνευ οὐδεμιᾶς ἀποζημιώσεως, διότι τὸ νομοσχέδιον οὐδεμίαν περὶ ἀποζημιώσεως τοιαύτης λαμβάνει πρόνοιαν. Ἀλλ’, ὡς καὶ προχθὲς ἔλεγον, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι περιπτώσεις, τὰς ὁποίας τὸ νομοσχέδιον δὲν προεῖδεν. Ὡς γινώσκετε, διὰ τῶν ὑδραυλικῶν ἐργασιῶν στειρεύουσι πολλάκις αἱ πηγαὶ, τοῦτο δὲ καθ’ ἑκάστην ἀποδεικνύεται· ἀλλ’ ὁ νόμος δὲν προεῖδε τὴν περίπτωσιν ταύτην, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ διατάξῃ, ὥστε τὸ ὑπάρχον ποσὸν ὕδατος εἰς τὰ κτήματα νὰ ἐξασφαλίζηται ὑπὲρ τοῦ ἰδιοκτήτου, καταμετρούμενον προηγουμένως, ὥστε ἐν περιπτώσει στειρεύσεως ὁ ἰδιοκτήτης νὰ μὴ χάσῃ τοὐλάχιστον τὴν ἰδιοκτησίαν αὐτοῦ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν λέγει, ὅτι τὸ Ῥωμαϊκὸν δίκαιον προβλέπει τὰς περιστάσεις ταύτας καὶ ἂς τρέξῃ εἰς τὰ Δικαστήρια ὁ παραπονούμενος, εἰς τὸν ὁποῖον ὅμως κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἀπαγορεύεται νὰ λάβῃ προσωρινὰ μέτρα, μετὰ 30 δὲ ἢ 40 ἔτη ἂς εὕρῃ τὸ δίκαιόν του. Εἶναι λοιπὸν νομοσχέδιον, προβλέπον πᾶσαν περίπτωσιν, ὥστε καὶ νέα ἀνεύρεσις ὕδατος νὰ πραγματοποιηθῇ καὶ οἱ ἰδιοκτῆται νὰ μὴ ζημιωθῶσιν; Οὐδαμοῦ τὸ νομοσχέδιον προβλέπει περὶ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἰδιοκτητῶν· περὶ ἑνὸς μόνου φροντίζει, περὶ τοῦ δικαιώματος τῶν Δημοτικῶν ἀρχῶν, τοῦ νὰ εἰσέρχωνται εἰς τὰ κτήματα, νὰ καταστρέφωσιν αὐτὰ, νὰ τὰ τσαλαπατῶσι, κατὰ τὴν κοινὴν ἔκφρασιν, καὶ ἐν τούτοις ὁ ἰδιοκτήτης νὰ ἀποζημιῶται μόνον διὰ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θὰ δαπανήσῃ, ἵνα ἐπαναφέρῃ τὰ χώματα εἰς τὴν προτέραν αὐτῶν θέσιν, ἢ, ἐὰν αἱ ἐργασίαι κατέστρεψαν μίαν τριανταφυλλέαν, ν’ ἀποζημιῶται διὰ τὴν καταστροφὴν αὐτῆς. Ἐγώ, Κύριοι, νομίζω, ὅτι κάλλιον θὰ ἔπραττον οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου τούτου, θέλοντες ἴσως νὰ οἰκονομήσωσι τὴν προσωρινὴν ἀνάγκην πρὸς ἀνεύρεσιν μικροῦ ποσοῦ ὕδατος, ἐὰν ἐπέβαλλον μόνον τὴν ὑποχρέωσιν εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας, νὰ παρέχωσι τὰ μέσα πρὸς ἐκκαθαρισμὸν τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου καὶ τῶν ἐγκαρσίων αὐτῷ ὑδραγωγείων. Τὸ τοιοῦτον τὸ ἐννοῶ, καὶ ὁ ἰδιοκτήτης ὀφείλει βεβαίως νὰ ὑποστῇ καὶ τὴν ἀναστάτωσιν ἐν τῷ κτήματί του διὰ τὸν ἐκκαθαρισμὸν τῶν ὑπαρχόντων ὑδραγωγείων. Καὶ μὴ νομίζετε, Κύριοι, ὅτι, ἐὰν ἐκκαθαρισθῇ τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον μετὰ τῶν ἐγκαρσίων ὑδραγωγείων, δὲν θὰ κατορθωθῇ νὰ ἔλθῃ ἀφθονώτατον ὕδωρ εἰς τὰς Ἀθήνας. Ἀλλὰ σήμερον πρόκειται, νὰ ἀναστατώσωμεν τὰ ἀγροτικὰ κτήματα, νὰ καταστρέψωμεν αὐτὰ καὶ ν’ ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τοὺς ἰδιοκτήτας πᾶσαν ἐλπίδα, ὅτι ἐν τῷ μέλλοντι θέλουσι δυνηθῆ, εὑρίσκοντες ὕδωρ ἐν τοῖς κτήμασιν αὐτῶν, νὰ βελτιώσωσιν αὐτά· τὸ δὲ ἀποτέλεσμα ὅλων αὐτῶν τῶν ἀδικημάτων νὰ ἦναι, οὔτε κατ’ ἐλάχιστον νὰ αὐξήσωμεν τὰ ὕδατα τῆς πόλεως. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν, νὰ λάβῃ ὑπὸ σπουδαίαν ἔποψιν τὸ ζήτημα τοῦτο, νὰ μὴ ἀφήσῃ νὰ καταστραφῇ ὁ ἀγροτικὸς πληθυσμὸς, νὰ περιορίσῃ δὲ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου εἰς τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸν καθαρισμὸν τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου καὶ τῶν ἐγκαρσίων αὐτῷ ὑδραγωγείων.

§32ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Εἰς πόσον ὑπολογίζετε τὴν αὔξησιν τοῦ ὕδατος ἐκ τοῦ ἐκκαθαρισμοῦ τούτου;

§33Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Περὶ τούτου δὲν δύναταί τις ν’ ἀποφανθῇ ὡρισμένως.

§34ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Κατὰ τὸν κύριον Κορδέλλαν, ὡς ἐν τῷ συγγράμματί του ἀναφέρεται, τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον ὁλόκληρον δύναται τοὐλάχιστον εἰς 100,000 ψυχῶν νὰ παράσχῃ ἄφθονον ὕδωρ καὶ πρὸς πόσιν καὶ δι’ ὅλας τὰς ἄλλας ἀνάγκας.

§35Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἡ ἐργασία αὕτη εἶναι ἐργασία σοβαρὰ, σπουδαία καὶ ἀσφαλὴς, ἐνῷ διὰ τῶν διατάξεων, τὰς ὁποίας περιλαμβάνει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, οὐδὲν σοβαρὸν θὰ πραχθῇ, θὰ καταστραφῇ δὲ μόνον ἡ ἀγροτικὴ κτῆσις, κατ’ ἀκολουθίαν δὲ θὰ ζημιωθῇ καὶ αὐτὴ ἡ πρωτεύουσα, διότι δὲν γνωρίζω, ἐὰν καταστρεφομένων τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων δύναται πλέον ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν νὰ καθιστᾷ τὸν βίον εὐάρεστον. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ πάλιν, διότι, καθὼς καὶ ὁ προαγορεύσας τελευταίως εἶπε, δὲν πρόκειται περὶ πολιτικοῦ τινος ζητήματος, πρόκειται περὶ ζητήματος ἐντελῶς κοινωνικοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον πάντες ἔχομεν συμφέρον, εἴτε ἀμέσως εἴτε ἐμμέσως, καὶ ἑπομένως ὀφείλομεν νὰ δώσωμεν γνώμην σύμφωνον μὲ τὰς πεποιθήσεις ἡμῶν, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ περιορίσῃ τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου τούτου μόνον ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸν καθαρισμὸν τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου καὶ τῶν ἐγκαρσίων αὐτῷ, χωρὶς νὰ ἐπιτρέπηται ἄλλη ἀνίχνευσις ὑδάτων ἐπὶ τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων. Τοιουτοτρόπως δὲ δὲν θὰ εὑρεθῶμεν καὶ εἰς τὴν ἀνάγκην, νὰ συζητῶμεν περὶ τῶν προσωρινῶν μέτρων, τῶν ἀπαγορευομένων ὑπὸ τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Καὶ ἰδοὺ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνῷ τὸ γράμμα τοῦ νόμου ἐν ἄρθρῳ 9 ῥητῶς ὁρίζει, ὅτι δὲν ἐπιτρέπονται προσωρινὰ μέτρα, ἀγορεύων ἔλεγεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ, ὅτι δὲν ἐπιτρέπονται ὁσάκις πρόκηται νὰ προσβληθῶσι κεκτημένα δικαιώματα, ἀλλὰ μόνον ὁσάκις πρόκηται νὰ παρεμποδισθῶσιν αἱ ἐργασίαι.

§36ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τοιαύτην διάκρισιν δὲν ἔκαμον.

§37Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Λάβετε τὴν ἐστενογραφημένην ἀγόρευσίν σας καὶ θὰ ἴδητε, ὅτι αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ἔχει αὕτη. Ἀλλ’ ἰδοὺ καὶ ἕτερον ἄτοπον μεγαλείτερον· ἐγὼ ἤλπιζον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε δώσει ἄλλην ἑρμηνείαν εἰς τὴν ἀγόρευσίν του, ὥστε νὰ μὴ παραβλάπτωνται αὐτὰ τὰ μεγάλα κεκτημένα δικαιώματα. Ἀλλὰ τότε τί γίνονται τὰ κεκτημένα ταῦτα δικαιώματα; Ταῦτα, Κύριοι, δὲν εἶναι σπουδαῖα, δὲν πρέπει οὔτε νὰ λέγωνται, καὶ παρακαλῶ τὴν Βουλὴν, νὰ μὴ δεχθῇ ποτε, ὅπως τοιαῦται ἐκτρωματικαὶ διατάξεις γίνωσι νόμοι, διότι, ἐὰν πρόκηται σήμερον περὶ τῶν ἀγροτικῶν κτημάτων τῆς πρωτευούσης αὔριον ἴσως δύναται νὰ γίνῃ τὸ αὐτὸ καὶ διὰ πάσας τὰς ἰδιοκτησίας.

§38ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§39ΨΥΛΛΑΣ. Εἶχε δίκαιον ὁ προαγορεύσας, εἰπὼν ἐν τέλει τῆς ὁμιλίας του, ὅτι τῆς σημερινῆς Δημοτικῆς ἀρχῆς οἱ ὑδραυλικοὶ δημοτικοὶ ὑπάλληλοι εὑρίσκονται εἰς τοιαύτην νηπιώδη κατάστασιν, ὥστε ἔλεγον ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν, ὅτι ἔλεγον, ὅτι δηλ. οἱ ἀκαθάριστοι σωλῆνες ἠδύναντο, ὡς ἐκ τῆς στενότητός των, νὰ δώσουν πλειοτέραν πίεσιν εἰς τὸ ὕδωρ καὶ οὕτω νὰ ἀνέρχηται τοῦτο εὐκολώτερον ἐντὸς τῶν οἰκιῶν. Τῆς καταστάσεως δὲ ταύτης τὸ Δηματικὸν Συμβούλιον Ἀθηνῶν, τοῦ ὁποίου ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀποτελῶ μέλος, διὰ πρώτην φορὰν κατὰ τὴν τρέχουσαν περίοδον αὐτοῦ, ἀντελαμβάνετο κάλλιστα. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, αὐτὸ, τὸ ὁποῖον πρὸ ὀλίγου συνάδελφος ἐκάκισεν, ἀπέδειξε διὰ τῶν συζητήσεών του καὶ τῶν ἀποφάσεών του, ὅτι δὲν διετέλει εἰς πλήρη ἄγνοιαν τῶν ὑδραυλικῶν πραγμάτων τῆς πόλεως, οὔτε ἤγετο ἐκ συμπαθειῶν πολιτικῶν, ἢ καὶ ἀντιπαθειῶν εἰς τὰς ἐργασίας του. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἔχει τὴν περιγραφεῖσαν κατάστασιν ὑπ’ ὄψει του καὶ γνωρίζει, ὡς πάντες ἡμεῖς οἱ ἄλλοι, οἱ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, τὰ τῆς πόλεως καὶ τὰς ἀνάγκας αὐτῆς καὶ τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὰς ὑδραυλικὰς ἐργασίας, καὶ προέβη εἰς γενναίας ἀποφάσεις. Διότι παρηκολούθησαν, σᾶς βεβαιῶ, οἱ ἐν τῷ Δημοτικῷ Συμβουλίῳ συνάδελφοί μου τὰς ἐργασίας ταύτας, καὶ μάλιστα οἱ ἀπὸ δύο ἢ τριῶν τετραετιῶν διατελοῦντες τοιοῦτοι, μετὰ πολλῆς προσοχῆς, μετὰ περισσοτέρας, νομίζω, παρ’ ὅτι ὁ δυνάμενος νὰ κληθῇ Πατριάρχης τῶν Δημοτικῶν Συμβούλων Ἀθηνῶν, ὁ νῦν Δήμαρχος, παρηκολούθησεν ἢ ἀντελήφθη αὐτάς ποτε. Τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον λοιπὸν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ παρελθόντος ἔτους ἐψήφισε, νὰ χορηγηθῇ πίστωσις γενναιοτάτη, μέχρι τριῶν χιλιάδων δραχμῶν κατὰ μῆνα, ἵνα μετακληθῇ εἰδικὸς ὑδραυλικὸς μηχανικὸς ἐξ Εὐρώπης, εἰς ὃν ν’ ἀνατεθῇ τὸ φλογερὸν ζήτημα τῶν ὑδάτων, φλογερὸν, κύριοι Βουλευταὶ, καίτοι συνδεόμενον πρὸς τὰ δροσερὰ ὕδατα. Ἀλλ’ ἄλλη γνώμη ἐπεκράτησε παρὰ τῇ ἀμέσως προϊσταμένῃ Ἀρχῇ καὶ παρὰ τῷ Δημάρχῳ, ἐναντιωθέντι εἰς τὴν πρότασιν ταύτην, ἥτις, καίπερ ψηφισθεῖσα ὁμοφώνως ὑπὸ τοῦ Συμβουλίου, δὲν ἐγένετο δεκτὴ ὑπὸ τῆς Νομαρχίας. Ἐνόμισαν ἴσως, ὅτι ἠδύναντο μὲ προσωρινάς τινας ἐργασίας, μὲ ἀνασκαλεύσεις ἐμπειρικὰς μόνον εἰς τὰ λεγόμενα ἐγκάρσια τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, νὰ αὐξήσωσι τὰ ὕδατα. Δὲν προέβλεπον δὲ καὶ τὴν μεγάλην ξηρασίαν τοῦ παρελθόντος ἔτους, καίπερ ὑποδειχθεῖσαν αὐτοῖς ὡς ἐπικειμένην, σύμφωνα πρὸς τὰς γνώμας τῶν ἀρχαιοτέρων ἡμῶν κατοίκων τῶν Ἀθηνῶν, τῶν γεννημένων ἐνταῦθα, οἱ ὁποῖοι διατείνονται ἐκ μακροχρονίων αὐτῶν παρατηρήσεων, ὅτι τὰ τῆς αὐξομειώσεως τῶν ὑδάτων ἐν Ἀττικῇ εἶναι περιοδικά. Συνδέουσι μάλιστα αὐτὰ πρὸς τὸν ἀριθμὸν 7, τὸν καββαλιστικὸν αὐτὸν ἀριθμὸν, τὸν ἀριθμὸν τῆς Ἀποκαλύψεως καὶ τῆς Παλαιᾶς Γραφῆς. Λέγουσιν, ὅτι, ὅπως ἐν Αἰγύπτῳ ἑπτὰ ἦσαν τὰ ἔτη τῆς εὐφορίας καὶ ἑπτὰ τὰ τῆς ἀφορίας, κατὰ τὸ ἐνύπνιον τοῦ Φαραώ, οὕτω καὶ τὰ ὕδατα ἐν Ἀττικῇ σταθερῶς ἐπὶ ἑπτὰ μὲν ἔτη εἶναι ἄφθονα, ἐπὶ ἕτερα δὲ ἑπτὰ ὀλίγιστα. Σημειώσατε δὲ, ὅτι εὑρισκόμεθα νῦν εἰς τὴν περίδον τῆς ἀνυδρίας. Ἀλλ’, ὡς εἶπον, δὲν εἰσηκούσθη ἡ γνώμη τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου. Ἐγένοντο αἱ προτιμηθεῖσαι ἀνασκαλεύσεις· ἐδαπανήθησαν ἱκανὰ χρήματα παρ’ ἀνθρώπων ἐμπειρικῶν καὶ ἀμοίρων ὑδραυλικῶν γνώσεων ἐδαπανήθη τὸ πλεῖστον, ἐὰν ὄχι ὁλόκληρον, τὸ ἀναγραφὲν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Δήμου ποσὸν ἐξ 120 χιλιάδων δραχμῶν δι’ ἐργασίας ὑδραυλικὰς παρὰ τὰ ἐγκάρσια τοῦ μόνου γνωστοῦ εἰς αὐτοὺς κλάδου τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, καὶ οὐδὲ δράμιον ὕδατος ἠδυνήθησαν νὰ προσθέσωσι. Πλὴν τῆς ἐργασίας ταύτης ἀνεστάτωσαν τὰς ὁδοὺς τῆς πόλεως, ἀντικαταστήσαντες τοὺς ὑδραγωγικοὺς σωλῆνας, διότι ἐπείσθησαν πλέον, ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὸν τὸ ἀξίωμα, ὅτι, ὅσον στενώτεροι εἶναι οἱ σωλῆνες, τόσον εὐκολώτερον τὸ ὕδωρ θὰ ἀνέρχηται εἰς τὰς οἰκίας, καὶ ἀντικατέστησαν τοὺς σωλῆνας τούτους ἐν μέσῳ τῶν κυνικῶν καυμάτων. Αὐτὴ ἡ κατάστασις ἐπεκράτει μέχρι πρὸ ὀλίγου εἰς τὰ τῶν ὑδάτων τῆς πόλεως. Ταῦτα εἶχεν ὑπ’ ὄψει καὶ ἡ προϊσταμένη Ἀρχὴ, ἡ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνόησε δ’ ἐπὶ τέλους καὶ ὁ κ. Δήμαρχος, καὶ ἐζήτησε μηχανικὸν τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἰδίως ἐκ τῆς ξένης ἀποστολῆς, ὅπως ἐπιληφθῇ τοῦ ζητήματος τοῦ ὑδραυλικοῦ. Εἴδετε καὶ ἀνεγνώσατε τὰς διαφόρους ἐκθέσεις. Ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Γκοτλὰν ὑπεβλήθη εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον, ἐμελετήθη ὑπ’ αὐτοῦ καὶ μάλιστα ὑπὸ τῶν ἐχόντων περισσοτέραν πεῖραν Συμβούλων καὶ μιᾷ φωνῇ ἀπεφάνθησαν πάντες, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα τῶν ἀρτεσιανῶν φρεάτων. Ἀρτεσιανὰ φρέατα, ἐὰν ἠδύναντο νὰ ἐπιτύχωσιν ἐν τῷ λεκανοπεδίῳ τῆς Ἀττικῆς, οἷα ὑπάρχουσιν ἐν Εὐρώπῃ λειτουργοῦντα, ἴσως θὰ ἦτο καλὸν νὰ κατεσκευάζοντο καὶ ἐνταῦθα διὰ τὴν ἐπὶ δύο ἢ τρία ἔτη ἄμεσον ἀνάγκην τῆς πόλεως, μέχρις ὅτου ἄλλως διὰ σπουδαιοτέρων ἐργασιῶν λυθῇ τὸ ὑδραυλικὸν ζήτημα τῆς πρωτευούσης τοῦ Κράτους, τῆς πρωτευούσης τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ οὐχὶ μόνον τῆς πατρίδος ἡμῶν τῶν Ἀθηναίων. Ἀλλὰ δυστυχῶς καὶ αἱ γενόμεναι δοκιμασίαι μέχρι τοῦδε ἐν τῷ Φαληρικῷ ἁλιπέδῳ, ἐσχάτως δὲ καὶ παρὰ τὸ κτῆμα Ῥούφ, καὶ αἱ πρότερον ἐπὶ τῆς πρώην Βασιλείας, ἀπέδειξαν, ὅτι ἀρτεσιανὰ φρέατα ἀναπηδητικὰ, οἷα ὑπάρχουσιν ἐν Εὐρώπῃ, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὑρεθῶσιν ἐνταῦθα. Ἴσως ἀπαιτεῖται πρὸς τοῦτο νὰ προβῶσιν εἰς μέγα βάθος, ἵνα συναντήσωσι τὸ ὑδροφόρον κοίτασμα, ὅπερ πρέπει νὰ ῥέῃ, κατὰ τοὺς ὑδραυλικοὺς, μεταξὺ δύο στερεῶν στρωμάτων καὶ νὰ κατέρχηται ἀπὸ πολλοῦ ὕψους, ἵνα ὑπάρχῃ ἡ ἀπαιτουμένη πίεσις, ὅπως ἐξακοντισθῇ τὸ ὕδωρ ἄνω τοῦ ἐδάφους. Οἱ μελετήσαντες ἑπομένως, ἐν τῷ Δημοτικῷ Συμβουλίῳ τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Γκοτλὰν ἀπέκρουσαν τὸ σύστημα τῶν προτεινομένων Ἀρτεσιανῶν φρεάτων, διότι ἐνόησαν, ὅτι ἐπρόκειτο μόνον νὰ ἀνωρυχθῶσι ψευδοαρτεσιανὰ φρέατα, τῶν ὁποίων τὸ ὕδωρ δὲν δύναται νὰ ἀνέλθῃ, εἰμὴ εἰς 5 ἢ 6 μέτρα κάτω τῆς ἐπιφανείας τοῦ ἐδάφους καὶ αὐτόθεν διὰ δαπανηροτάτων ἐργασιῶν, δι’ ὑπογείων αὐλάκων, δι’ ἀντλιῶν ἀτμομηχανικῶν, ἀποῤῥοφητικῶν καὶ ἀπωθητικῶν, καὶ δὲν γνωρίζω μὲ πόσα ἄλλα ἐπίθετα τὰς ὀνομάζουσι, νὰ ἀντλῶσι καὶ ἀποστέλλωσι τὸ ὕδωρ εἰς τὴν πόλιν. Ἀλλὰ πλὴν τῶν παρουσιαζομένων τοιούτων δυσχερειῶν, ἐγένετο γνωστὸν, ὅτι καὶ ἡ ποιότης τοῦ ὕδατος τῶν ψευδαρτεσιανῶν φρεάτων δὲν εἶναι καλὴ, οὔτε δύναται κἂν νὰ παραβληθῇ πρὸς τὴν ποιότητα τοῦ ὕδατος, ὅπερ διοχετεύει εἰς τὴν πόλιν τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον. Τὸ σχέδιον ἑπομένως τῶν Ἀρτεσιανῶν φρεάτων ἔθεσεν ἐντελῶς κατὰ μέρος τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ἐσύστησεν ἀνεπιφυλάκτως τὸν μετὰ σπουδῆς καθαρισμὸν τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου καὶ τὴν κατασκευὴν νέων ὁμοίων ὑδραγωγείων, ὅπου θὰ παρουσιάζετο ἀνάγκη νὰ συνδεθῶσι τὰ ἤδη κατεστραμμένα ὑδραγωγεῖα πρὸς ἄλληλα καὶ πρὸς τὰ ἐν χρήσει, ἀνευρισκομένων πάντοτε τῶν μᾶλλον ὑδροφόρων ὑπογείων στρωμάτων. Ἐν τῷ συζητουμένῳ νομοσχεδίῳ, νομίζω, ὅτι διέγνωσα, ὅτι περὶ τοιαύτης τινὸς ἐργασίας πρόκειται πλέον, ἐργασίας, ἡ ὁποία πρέπει νὰ γίνῃ, ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, ὅπως κατὰ τοὺς προσεχεῖς μῆνας αὐξήσῃ τὸ ὕδωρ τῆς πόλεως, καὶ διὰ τοῦτο ἀδιστάκτως θέλω ψηφίσει ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ἀλλὰ πλὴν τούτου νομίζω, ὅτι καὶ ὑπὸ τῶν ὑδραυλικῶν, εἰς οὓς εἶναι σήμερον ἀνατεθειμένη ἡ ἐργασία αὕτη, ἤρχισε νὰ ἐγκαταλιμπάνηται ὁριστικῶς ἡ ἰδέα τῆς ἀνωρύξεως ἀρτεσιανῶν φρεάτων, ἅτινα ἄλλως τε ἀπαιτοῦσιν ἑξάμηνον τοὐλάχιστον χρονικὸν διάστημα πρὸς λειτουργίαν, νὰ γίνεται δὲ παραδεκτὸν τὸ σύστημα τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ Ἀδριανείου λεγομένου ὑδραγωγείου. Ἐξ ὅσων εἶναι γενικῶς γνωστὰ, θὰ ἀνεγνώσατε δὲ καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Γκοτλὰν, τὸ σύστημα τοῦτο δὲν εἶναι ἄλλο τι, εἰμὴ ἡ ἀνώρυξις φρεάτων εἰς ὡρισμένας μάλιστα ἀπ’ ἀλλήλων ἀπεχόντων ἀποστάσεις καὶ ἡ σύνδεσις αὐτῶν δι’ ὑπογείου σήραγγος, δι’ ἧς νὰ συλλέγηται τὸ ὕδωρ καὶ διοχετεύηται εἰς τὴν πόλιν. Εἰς τοὺς κατελθόντας δὲ εἰς τὰ φρέατα τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου καὶ εἰσδύσαντας εἰς τὰς σήραγγας ἐγένετο καταληπτὸν, ὅτι ἀδιάλειπτος καὶ ῥαγδαιοτάτη ἐν αὐταῖς καταπίπτει βροχὴ, ἐκ τῆς διηθήσεως βεβαίως τῶν ὀμβρίων ὑδάτων σχηματιζομένη. Πεπεισμένοι λοιπὸν πλέον εἶναι, νομίζω, καὶ οἱ ὑδραυλικοὶ μηχανικοὶ καὶ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ὁ Δήμαρχος, ὅτι ἄλλη ἐργασία δὲν δύναται νὰ γίνῃ, πλὴν τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν Ἀδριανείων ὑδραγωγείων. Ὀνομάζω δὲ ταῦτα καὶ ἐγὼ Ἀδριάνεια, ἂν καὶ φρονῶ, ὅτι ἐπεσκευάσθησαν μόνον ὑπὸ τοῦ Ἀδριανοῦ. Φαίνεται, ὅτι εἶναι πολὺ ἀρχαιότερα, ἀνερχόμενα οὐχὶ εἰς τὴν Ρωμαϊκὴν, ἀλλὰ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν ἐποχήν. Εἶχον βεβαίως γνώσεις ὑδραυλικὰς οἱ ἀρχαῖοι καὶ κατεσκεύασαν τὰ ὑδραγωγεῖα ταῦτα, ἅτινα εἶναι πλῆρες δίκτυον, ἐκτεινόμενον ὑφ’ ἅπαν τὸ λεκανοπέδιον τῶν Ἀθηνῶν, οὐ μόνον τὸ μέχρι τοῦ Πάρνηθος, ἀλλὰ καὶ περαιτέρω ἀκόμη. Σήμερον, ἕνεκα τῶν καταπτώσεων, τῶν γενομένων εἰς διάφορα μέρη παρὰ τὰς ὄχθας τῶν ῥευμάτων καὶ τῶν χειμάῤῥων, δυνάμεθα νὰ ἀνεύρωμεν τὰ ἴχνη τοῦ ὑδραγωγείου αὐτοῦ, καὶ νὰ πεισθῶμεν, ὅτι τοῦτο εἰσέρχεται καὶ ἐντὸς τοῦ χώρου, τοῦ σχηματιζομένου ἐκ τοῦ βορείου μέρους τοῦ Πεντελικοῦ καὶ τῆς μεσημβρινοανατολικῆς σειρᾶς τοῦ Πάρνηθος, ἤτοι, ὅτι εἰσέρχεται ἐντὸς τοῦ δήμου Μαραθῶνος. Τούτου δ’ ἕνεκα προχθὲς, ὅτε ἤκουσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν λέγοντα, ὅτι τὸ ὑδραγωγεῖον εἰσέρχεται ἐντὸς τοῦ συνεχομένου πρὸς τὸ ἡμέτερον λεκανοπεδίου τοῦ δήμου Ἀχαρνῶν, ἐνόμισα καλὸν νὰ προσθέσω, ὅτι οὐ μόνον ἐντὸς τοῦ δήμου Ἀχαρνῶν εἰσέρχεται τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἐντὸς τοῦ δήμου Μαραθῶνος, καὶ πρὸς τὸν δῆμον Φυλῆς ἐξ ἄλλου μέρους προχωρεῖ. Γνωρίζετε δὲ, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ λεγόμενον ὑδραγωγεῖον τῆς Γιαννούλας, τὸ ὁποῖον δὲν χρησιμεύει σήμερον, εἰμὴ πρὸς ἄρδευσιν τοῦ ἐλαιῶνος καὶ τῶν ἐν αὐτῷ κτημάτων, δὲν εἶναι, εἰμὴ ἀρχαῖον ὑδραγωγεῖον, φέρον ἐκ τοῦ δήμου Φυλῆς ὕδωρ πρὸς τὴν πόλιν. Σήμερον αἱ ἀνιχνεύσεις τῶν ὑδραγωγείων ἐπεξετάθησαν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἴσως μόλις τὸ ἓν ὄγδοον τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου εἶναι καθαρισμένον καὶ λειτουργεῖ. Ἰδοὺ διατὶ ὑπάρχει μεγίστη ἀνάγκη τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου· ἀκριβῶς, ἵνα δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν ἀκωλύτως εἰς τὴν ἐργασίαν τῆς περαιτέρω ἐκκαθαρίσεως τοῦ γνωστοῦ πλέον κατὰ μέγα μέρος δικτύου τοῦ ὑδραγωγείου. Ἀπεφάσισαν καὶ αἱ προηγούμεναι Δημοτικαὶ ἀρχαὶ νὰ ἐκκαθαρίσωσι τὸ ὑδραγωγεῖον, ἐπεχείρησε δ’ ἐπ’ ὀλίγον καὶ ἡ σημερινὴ, ἀλλ’ εὗρον ἀντίστασιν ἐκ μέρους τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν μερῶν, ὑπὸ τὰ ὁποῖα διέρχεται τὸ ὑδραγωγεῖον. Εἶναι δὲ τὰ μέρη ταῦτα ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον χέρσα καὶ δὲν ὑπάρχουσιν ἐν αὐτοῖς οὔτε κῆποι, οὔτε ἥμεροι δενδροφυτεῖαι, οὔτε κἂν ἀγροὶ ἁπλοῖ. Ἠθέλησαν οἱ ἰδιοκτῆται νὰ ἐπωφεληθῶσι, καὶ ἴσως ἐν τῷ συμφέροντί των καλῶς ἔπραξαν, τῆς διαβάσεως τῶν ὑδραγωγείων ὑπὸ τὰ κτήματά των, καὶ νὰ ζητήσωσιν ὑπερόγκους ἀποζημιώσεις, νὰ ἐμποδίσωσι δὲ τὸν δῆμον εἰς τὰς ἐργασίας του, λαμβάνοντες τὰ προσωρινὰ μέτρα, ὑπὲρ τῶν ὁποίων φαίνονται ἐνδιαφερόμενοι Βουλευταὶ, ἐξ Ἀττικῆς καταγόμενοι, ἐνῷ, κατ’ ἐμὲ, τοῦτο ἔπρεπε μᾶλλον οἱ κύριοι συνάδελφοι νὰ θελήσωσι, τοῦτο, ὅπερ ἐπιδιώκει τὸ νομοσχέδιον, νὰ ὑποστηρίξωσι δηλαδὴ τὴν παῦσιν τῶν προσωρινῶν ἐκείνων μέτρων, τὰ ὁποῖα ἐμποδίζουσι τὰς ἐργασίας τοῦ καθαρισμοῦ τῶν Ἀδριανείων ὑδραγωγείων. Δύναμαι νὰ σᾶς ὀνομάσω ὡρισμένους ἰδιοκτήτας καὶ ὡρισμένας ἰδιοκτησίας, ἐντὸς τῶν ὁποίων ἐπῆλθεν ἡ παρακώλυσις τῶν ἐργασιῶν διὰ τῆς λήψεως τῶν προσωρινῶν μέτρων. Τὰς ἐργασίας αὐτὰς θέλει νὰ εὐκολύνῃ τὸ νομοσχέδιον.

§40ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Δὲν ἀναφέρει τὸ νομοσχέδιον τοιοῦτόν τι.

§41ΨΥΛΛΑΣ. Δὲν ἔχει, κατ’ ἐμὲ, ἀνάγκην νὰ ἀναφέρῃ τὸ νομοσχέδιον τὴν ἐκκαθάρισιν τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου ὡρισμένως, οὔτε ἔπρεπε νὰ προβλέπῃ περὶ τούτου μόνον, διότι σᾶς εἶπον, ὅτι εἶναι πιθανώτατον, νὰ ὑπάρξῃ ἀνάγκη νὰ κατασκευασθῇ καὶ νέον ὑδραγωγεῖον τοῦ αὐτοῦ συστήματος, ὅπως ἐγένετο ἐπὶ τοῦ δημάρχου κ. Σούτσου. Ἐπὶ τοῦ κ. Σούτσου ἐγένετο νέα ἐργασία, 500 καὶ πλέον μέτρων, εἰς διαφόρους θέσεις, ἐργασία, σκοποῦσα νὰ συνδέσῃ τὰ κατεστραμμένα Ἀδριάνεια ὑδραγωγεῖα. Ἦτο τόσον στερεῶς ἀπολιθωμένη ἡ ἰλὺς ἐντὸς τῶν φρεάτων καὶ τῶν ὑδραγωγείων, ὥστε οὔτε μὲ δυναμίτιδα δὲν ἠδύνατο ἀκινδύνως νὰ τὰ καθαρίσῃ, τοσαῦται δ’ αἱ καταπτώσεις καὶ αἱ καταστροφαὶ, ὥστε ἠναγκάσθη νὰ παρακάμψῃ τὰ ἀρχαῖα ὑδραγωγεῖα καὶ νὰ ἀνορύξῃ νέα φρέατα, νὰ κατασκευάσῃ νέα ὑδραγωγεῖα, νέας ὑπογείους σήραγγας, ἵνα κατορθώσῃ νὰ ἑνώσῃ πρὸς ἄλληλα τὰ μὴ ἐντελῶς κατεστραμμένα μέρη. Τοιαῦτα κατεστραμμένα μέρη εἰς ἄλλας θέσεις ὑπάρχουσι βεβαίως καὶ τὴν σήμερον πολλὰ, τὰ ὁποῖα ἀπαντῶνται ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον παρὰ τὰς κοίτας τῶν ποταμῶν. Εἰς τὴν ἀρχαιότητα θὰ διήρχοντο ὑπὸ τὴν κοίτην τῶν ποταμῶν, ἀλλ’ αἱ βροχαὶ, αἱ πλημμύραι θὰ παρέσυραν τὰ χώματα καὶ σήμερον ἀνευρίσκονται τὰ ἴχνη των παρὰ τὴν κοίτην αὐτῶν. Τὰ ὑδραγωγεῖα αὐτὰ εἶναι κατεστραμμένα ἀναμφιβόλως, καὶ θὰ ἀναγκασθῶσι νὰ κατασκευάσωσι νέας σήραγγας, ἑκατὸν, διακοσίων ἢ καὶ πλέον μέτρων, νὰ διέλθωσι διὰ κτημάτων διαφόρων ἰδιοκτητῶν, ἵνα κατορθώσωσι νὰ ἑνώσωσι τὰ ἀρχαῖα ὑδραγωγεῖα, ὅπως λειτουργῶσι ταῦτα καὶ φέρωσι τὸ ὕδωρ εἰς τὴν πόλιν. Ἡ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ γενικὴ ἔκφρασις περὶ ὑδραυλικῶν ἐργασιῶν καὶ οὐχὶ ὡρισμένως περὶ ἐκκαθαρίσεως τῶν Ἀδριανείων ὑδραγωγείων, δὲν νομίζω, ὡς νομίζετε ἴσως ὑμεῖς, ὅτι ἀνεγράφη χάριν τῆς ἀνορύξεως τῶν ἀρτεσιανῶν φρεάτων, διότι τὰ ἀρτεσιανὰ φρέατα, ὡς ἐπροτάθησαν εἰς τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ ὡς βλέπετε ἐκ τῆς εἰς χεῖράς σας ἐκθέσεως, δὲν ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθῶσιν, εἰμὴ παραπλεύρως τῶν ἀγροτικῶν ὁδῶν. Τὸ ἀρτεσιανὸν φρέαρ, ὡς γνωρίζετε ἴσως, δὲν καταλαμβάνει μέγαν χῶρον. Ἡ δαπάνη μόνον τῆς μεταφορᾶς τῶν ἐξαγομένων χωμάτων δύναται νὰ ἀποβῇ μεγαλειτέρα, ἐὰν, ἀντὶ νὰ ῥίπτωσιν αὐτὰ ἐπὶ τῶν παρακειμένων ἀγρῶν, ἀναγκασθῶσι νὰ τὰ μεταφέρωσι διὰ τῆς ὁδοῦ εἰς ἄλλας μεμακρυσμένας θέσεις. Ἀφοῦ λοιπὸν τὸ ἀρτεσιανὸν φρέαρ δὲν καταλαμβάνει πολὺν χῶρον, ἀλλὰ δύναται νὰ κατασκευασθῇ ἐπὶ τῶν δημοσίων ἢ δημοτικῶν ὁδῶν, δὲν θὰ ὑπάρξῃ καὶ ἀνάγκη ἀποζημιώσεων. Κατὰ τὸ προταθὲν σχέδιον ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθῶσι ταῦτα παραπλεύρως τῆς Ἱερᾶς ὁδοῦ, ἢ τῆς ὁδοῦ, τῆς ἀγούσης πρὸς τὴν Ἁγίαν Ἄνναν, πρὸς τὸ κτῆμα Ῥοὺφ, ἢ παραπλεύρως τῆς ὁδοῦ Θηβῶν, ὡς μνημονεύεται ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ κ. Γκοτλάν. Συνέβη μάλιστα ἐν τῷ Δημοτικῷ Συμβουλίῳ καὶ τὸ ἑξῆς νόστιμον. Ὅτε ἠρωτήθη ὁ κ. Δήμαρχος, ὁ ἐκθύμως ὑποστηρίξας τὴν περὶ ἀρτεσιανῶν φρεάτων πρότασιν τοῦ κ. Γκοτλάν, ποία εἶναι ἡ μνημονευομένη ὁδὸς Θηβῶν, δὲν ἠδύνατο νὰ μᾶς τὴν ὑποδείξῃ. Ἔλεγεν, ὅτι πρέπει νὰ ἦναι ἢ ἡ κάτωθεν τοῦ Δρομοκαϊτίου Φρενοκομείου Ἱερὰ ὁδὸς, ἢ ἡ ἄγουσα πρὸς τὴν Ἁγίαν Ἄνναν. Τοσοῦτον εἶχε μελετήσει ἣν ὑπέβαλε καὶ ὑπεστήριξε πρότασιν. Δημοτικός τις δὲ Σύμβουλος μᾶς ἐπληροφόρησεν, ὅτι ὁδὸς Θηβῶν εἶναι ἡ ἄγουσα ἀπὸ τὸν Πειραιᾶ διὰ τῆς Βάρης πρὸς τὸ Πυριτιδοποιεῖον Μωραϊτίνη καὶ ὅτι ἑπομένως ἐπρόκειτο, παρὰ τὰ κοινῶς λεγόμενα Καμίνια τοῦ Πειραιῶς, εἰς τὸν βαλτώδη αὐτὸν χῶρον, νὰ κατασκευασθῶσι τὰ ἀρτεσιανὰ φρέατα.

§42Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπροτάθησαν ὑπὸ μηχανικῶν τοῦ Δήμου, ὑπὸ μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου, ἢ ὑπὸ μηχανικῶν τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς;

§43ΨΥΛΛΑΣ. Μᾶλλον ὑπὸ μηχανικῶν τοῦ Δημοσίου. Ὁμιλῶ δὲ νῦν περὶ τῆς προτάσεως τοῦ κυρίου Γκοτλάν, ἀναφέρων τὰ περὶ τῆς ὁδοῦ Θηβῶν. Ὥστε ἐπιμένω, Κύριοι, φρονῶν, πιστεύων, καὶ πρεσβεύων ἀδιστάκτως, ὅτι δὲν πρόκειται πλέον περὶ ἐργασιῶν ἀρτεσιανῶν φρεάτων, ἀλλὰ περὶ ἐργασιῶν τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου καὶ διὰ τοῦτο ἀμέριστος προθυμοτάτη εἶναι ἡ ψῆφός μου ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ. Ἤκουσα πολλὰ λεχθέντα ἐνταῦθα κατὰ τὰς ἡμέρας ταύτας, ἢ μᾶλλον δὲν τὰ ἤκουσα, τὸ ὁμολογῶ. Ἐλάβομεν, ἀγνοῶ διατὶ, τὸ σύστημα, Κύριοι, νὰ ὁμιλῶμεν ἀπὸ τῆς θέσεώς μας, ἡμεῖς δὲ οἱ καθήμενοι ἐκεῖ ὄπισθεν καὶ ὑψηλὰ, (δεικνύει τὰ ἑδώλια) δὲν ἀκούομεν περὶ τίνος πρόκειται! Ἡ ἀρχιτεκτονικὴ καὶ ἰδίως ἡ ἀκουστικὴ τῆς ὡραίας ταύτης αἰθούσης εἶναι τόσον ἐλεεινὴ, ὥστε καταντᾷ νὰ ἤμεθα ξένοι τῶν συζητήσεων! Μόνον ὁσάκις ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ἢ ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὁμιλῶσι μὲ τὴν εὔηχον αὐτῶν φωνήν, ἔστω καὶ ἐκ τῶν θέσεών των, δυνάμεθα νὰ ἀντιληφθῶμεν περὶ τίνος πρόκειται· τοὺς λοιποὺς δὲν τοὺς ἀκούομεν καθόλου, ἀλλ’ οὐδὲ δημοσιεύονται κἂν ἐγκαίρως τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ, διὰ νὰ δυνηθῇ τις, ἀναγινώσκων ταῦτα, νὰ γινώσκῃ περὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ζητήματος. Ἀλλὰ τέλος πάντων ἤκουσα παρὰ συναδέλφου μου, ὅσα ἐλέχθησαν περὶ δικαιώματος, περὶ τοῦ ἀναφαιρέτου, τοῦ ἱεροῦ δικαιώματος τῆς ἰδιοκτησίας κτλ. κτλ. Δὲν μᾶς λέγουσιν οἱ ταῦτα ὑποστηρίζοντες, τί συγκεκριμένως δύνανται νὰ μᾶς ὑποδείξωσι; ποίαν δηλαδὴ βλάβην ὡρισμένην ἔπαθέ τίς ποτε ὑπὸ τοῦ δήμου, ἢ πρόκειται νὰ πάθῃ, οἱοσδήποτε συμπολίτης μας διὰ τῶν ἐργασιῶν αὐτῶν; Κύριοι, μὴ ὁμιλῶμεν διαρκῶς μὲ θεωρίας! Εἴπομεν ἤδη πολλὰ μὲ θεωρίας. Ἂς ὁμιλήσωμεν καὶ ἐπὶ τὸ πρακτικώτερον. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ δὲν ἔχει ἀνάγκην ἀναπτύξεως θεωριῶν· δὲν νομοθετεῖ, δὲν θέτει γενικὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ θεραπεύει εἰδικὴν ἀνάγκην τῆς πρωτευούσης. Ἡ ἀνάγκη δὲ αὕτη δὲν παρουσιάζεται σήμερον διὰ πρώτην φοράν. Ἀπὸ πολλῶν ἤδη ἐτῶν ζητεῖται μετ’ ἐπιμονῆς ὑπὸ τῶν ἀσχοληθέντων εἰς τὰ τῶν ὑδάτων τῆς πόλεως ἡ ἔκδοσις τοιούτου νόμου. Γνωρίζετε τὴν σύγχρονον ἱστορίαν τοῦ τόπου σας, ἂν ἦσθε ἐκ τοῦ τόπου τούτου; Τότε διατὶ ἐλησμονήσατε τὰ προσφάτως γενόμενα; Ὅτε ὁ κ. Σοῦτσος, ὡς Δήμαρχος, ἔκαμεν ὑδραυλικὰς ἐργασίας ἐκκαθαρισμοῦ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου καὶ ἔφθασεν εἰς τὴν θέσιν, τὴν λεγομένην Μονομμάτι, πρὸ τῆς ὁποίας ἡ καταστροφὴ μέρους τοῦ ἀρχαίου ὑδραγωγείου ἦτο πλήρης, ἠναγκάσθη νὰ κατασκευάσῃ ἀκριβῶς εἰς τὸ μέρος τοῦτο μέτρα τινὰ νέου ὑδραγωγείου, ἐξ ἐκείνων, περὶ τῶν ὁποίων πρότερον σᾶς ἀνέφερον. Διῆλθεν ὑπὸ τὴν κοίτην τοῦ Κηφισσοῦ ποταμοῦ, μετέβη εἰς τὴν ἀντίπεραν ὄχθην καὶ συνήντησεν ἐκεῖ ὑδρόμυλον ἀρχαῖον, τὸν ὁποῖον εὐτυχῶς εἶχεν ἀγοράσει ἡ προηγουμένη ἐπὶ τοῦ κ. Κυριακοῦ Δημοτικὴ ἀρχή. Κατέῤῥιψε τοῦτον, ὡς καὶ τὸν μικρὸν αὔλακα, ὅστις τὸν ἔθετεν εἰς κίνησιν, καὶ ἀνεπήδησεν ἀμέσως ὅλον τὸ ὕδωρ τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, τοῦ ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τῶν ὑπωρειῶν τοῦ Πάρνηθος ἀφικνουμένου. Τί ἔπραξε τότε ἡ Δημοτικὴ ἀρχὴ ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν τῶν ἐκ τοῦ Κηφισσοῦ ποτιστικῶν ὑδάτων; Τὸ ὕδωρ ἐκεῖνο τὸ ὀλίγον, τῆς ἡμισείας ἢ μιᾶς τὸ πολὺ ὀκᾶς, τὸ ὁποῖον μετὰ τὴν λειτουργίαν τοῦ ῥηθέντος ὑδρομύλου ἔπιπτεν εἰς τὸν μυλαύλακα τοῦ Κηφισσοῦ καὶ ἤρχετο εἰς τοὺς κήπους τῶν Σεπολίων καὶ τῆς Κολοκυνθοῦς, ἀφοῦ ἐκίνει καὶ τοὺς λοιποὺς ἀλευρομύλους, τοὺς εὑρισκομένους καθ’ ὅλην τὴν ἔκτασιν τοῦ αὔλακος τούτου, τὸ ἐδιπλασίασεν. Ἡ Δημοτικὴ ἀρχὴ παραχωρεῖ ἔκτοτε δι’ ἕκαστον θέρος, ἀπὸ τοῦ Ἁγίου Γεωργίου μέχρι τοῦ Ἁγίου Δημητρίου, ἐκ τῆς αὐτῆς θέσεως διὰ τοὺς κήπους καὶ διὰ τὸν αὔλακα τοῦ Κηφισσοῦ δύο ὀκάδας ὕδατος, τὸ διπλάσιον δηλαδή, καὶ πέραν τοῦ διπλασίου, ἐκείνου, ὅπερ ἐλάμβανον οἱ ἰδιοκτῆται πρότερον. Διότι τίς ἐξ ἡμῶν δὲν γνωρίζει, ὅτι, ἂν λείψῃ ἡ φυτεία ἡ πέριξ, θὰ λείψῃ μετ’ αὐτῆς καὶ τὸ ὕδωρ; Ἂν σήμερον τὸ ὕδωρ τῆς πόλεως ἦναι ὀλιγώτερον, παρ’ ὅ,τι ἦτο εἰς προγενεστέραν ἐποχὴν καὶ ἴσως καὶ εἰς τὴν ἀρχαιότητα, τοῦτο προέρχεται βεβαίως ἐκ τῆς καταστροφῆς, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται τόσον συνεχῶς τὰ δάση ἐκ τῶν πυρκαϊῶν. Καὶ τὸ ἀγκάθι ἀκόμη αὐτό, τὸ φυόμενον ἐκεῖ που, σταματᾷ ὀλίγον ὕδωρ, ὅταν βρέχῃ, καὶ ἀποῤῥοφᾷ τοῦτο ἡ γῆ καὶ μεταβαίνει εἰς τὰ ὑδραγωγεῖα. Ταῦτα εἶναι, Κύριοι, πασίγνωστα, νομίζω. Τί συμφέρον λοιπὸν θὰ δύναται νὰ ἔχῃ ἡ Πολιτεία, ἡ Κυβέρνησις, ὁ Δῆμος, νὰ καταστρέψωσι τὰς πέριξ φυτείας; Ἀπεναντίας ὁ Δῆμος τοὐλάχιστον ἔχει πᾶν συμφέρον, νὰ τὰς ὑποβοηθήσῃ, νὰ τὰς ὑποστηρίξῃ, νὰ τὰς ἐπαυξήσῃ, εἰ δυνατόν, καὶ ἂν ἴδῃ, ἐκ τῶν ἐργασιῶν, τὰς ὁποίας θὰ κάμῃ πρὸς ἐκκαθάρισιν τοῦ Ἀδριανείου ὑδραγωγείου, ὅτι ἐλαττοῦται τὸ ὕδωρ, τὸ σήμερον ῥέον πρὸς ἄρδευσιν τῶν κτημάτων, θὰ σπεύσῃ, δὲν ἀμφιβάλλω, μετὰ πολλῆς δαπάνης, μετὰ κόπου, μετὰ θυσιῶν, νὰ τὸ ἀναπληρώσῃ ἀφ’ ὁπουδήποτε ἤθελε δυνηθῆ, διότι αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον τοῦ Δήμου, αὐτὸ εἶναι τὸ συμφέρον καὶ τῆς Πολιτείας. Τὸ Δημόσιον εἰσπράττει χρήματα, ὁ Δῆμος ἐπίσης εἰσπράττει ἐκ τῶν προϊόντων τῶν πέριξ κτημάτων· ἀλλὰ πλὴν τῆς εἰσπράξεως τῶν χρημάτων, ἡ ὑγεία, ἡ τροφὴ τῶν κατοίκων ἐκεῖθεν ἐξαρτῶνται. Λοιπὸν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τοιοῦτο συμφέρον, ὥστε νὰ θελήσωμεν νὰ καταστρέψωμεν τὰς πέριξ ἐκτεταμένας φυτείας, καὶ ὄχι ὀάσεις, ὡς τὰς ὠνόμασε, δὲν ἠξεύρω τις ἐκ τῶν προαγορευσάντων συναδέλφων; Δὲν εἶναι ὀάσεις ἐν ἐρήμῳ αἱ πέριξ φυτεῖαι, διότι δύναμαι νὰ σᾶς βεβαιώσω, ὅτι δὲν λείπει ἡ καλλιέργεια καὶ ἡ φυσικὴ φυτεία ἀπὸ τὰ πέριξ. Μόνον ὅστις δὲν περιῆλθε τὰ περίχωρα, δὲν γνωρίζει πόσαι φυτεῖαι καὶ δάση πυκνὰ ὑπάρχουσι πανταχοῦ τοῦ λεκανοπεδίου τῶν Ἀθηνῶν. Ἀλλ’ ἐκ ποίου συμφέροντος κινούμενοι, ζητοῦμεν καὶ ὑποστηρίζομεν τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου; Ἀπὸ τὸ συμφέρον καὶ τὴν ἐπιθυμίαν, νὰ μὴ παρεμποδίζωνται παρὰ τῶν ἰδιωτῶν αἱ ἐργασίαι, αἱ συντελοῦσαι εἴτε πρὸς καθαρισμὸν τῶν ἀρχαίων ὑδραγωγείων, εἴτε καὶ πρὸς κατασκευὴν νέων τοιούτων, τοῦ αὐτοῦ συστήματος, παρὰ τῶν ἰδιωτῶν, οἱ ὁποῖοι πάντοτε προβάλλουσι τὸ δικαίωμα τῆς ἰδιοκτησίας, τὸ ἱερόν! τὸ ἀναφαίρετον! καὶ σπεύδουσι πρὸς λῆψιν τῶν προσωρινῶν μέτρων! ἰδιοκτησίας τῶν ὑπὸ τὰ κτήματά των διερχομένων ὑδάτων, τῶν ὁποίων ὄχι χρῆσιν δὲν κάμνουσι, Κύριοι, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα οὔτε κἂν γνωρίζουσιν, ἐὰν ἐν ὑδραγωγείοις ὑπάρχωσιν ὑπὸ τὰ κτήματά των.

§44ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Δὲν πρόκειται κυρίως περὶ κτημάτων, πρόκειται περὶ ἰδιοκτησίας εἰς τὰ ὕδατα· ἐκεῖ ζητοῦσι τὰ προσωρινὰ μέτρα.

§45ΨΥΛΛΑΣ. Δὲν θ’ ἀφαιρέσῃ βεβαίως τὰ δικαιώματα τῶν κτηματιῶν ἐπὶ τῶν ὑδάτων, οὔτε συμφέρον ἔχει πρὸς τοῦτο ὁ δῆμος, νὰ καταλάβῃ δηλ. αὐτὸς μέρος τῶν ὀλίγων ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας ῥεόντων τὴν σήμερον ὑδάτων, τῶν κατεχομένων ὑπὸ οἱουδήποτε ἰδιοκτήτου.

§46ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἄν θ’ ἀφαιρέσῃ;

§47ΨΥΛΛΑΣ. Ἀλλ’ ἀφοῦ δὲν ἔχει τοιοῦτον συμφέρον, διατὶ ἐπιμένετε, λέγοντες τὸ ἐναντίον; Δὲν γνωρίζομεν ἡμεῖς, οἱ ἐκ τοῦ δήμου τούτου καταγόμενοι, οἱ τῆς πόλεως ταύτης καὶ τῆς ἐπαρχίας ἀντιπρόσωποι, ὅτι συμφέρον ἔχομεν νὰ ὑποστηρίξωμεν, ὅσον τὸ δυνατὸν πλειότερον, τὰ κτήματα, τὰ ἐκτὸς τῆς πόλεως, τὴν φυτείαν τὴν ἐκτὸς τῆς πόλεως, ἑπομένως τοὺς κατοίκους τοὺς ἐκτὸς τῆς πόλεως, τοὺς ἐκλογεῖς μας, τοὺς καλούς μας αὐτοὺς ἐκλογεῖς, τοὺς καλοὺς φίλους, τοὺς μὴ διεφθαρμένους, ὡς δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἀπαντῶνται καὶ ὀλίγοι τινὲς ἐν ταῖς μεγαλοπόλεσι; Προχθὲς ἀκόμη, Κύριοι, διότι ἐπιθυμῶ νὰ σᾶς ὁμιλῶ συγκεκριμένως, τὴν παρελθοῦσαν Κυριακὴν, ἐκλήθην καὶ ἐγὼ μετά τινων Δημοτικῶν Συμβούλων καὶ τοῦ συναδέλφου μας κ. Καλλιφρονᾶ, προέδρου τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, νὰ μεταβῶμεν εἰς τὸ Πεντελικὸν πρὸς ἐξέτασιν ὑδάτων, καθόσον ἀνηγγέλθη εἰς τὴν Δημοτικὴν ἀρχὴν, ὅτι ὑπάρχει που ἐκεῖ ὕδωρ πηγαῖον, ἐκρέον ἐντὸς ῥεύματος καὶ τὸ ὁποῖον ὑποτίθεται, ὅτι ἀνήκει εἰς ἀρχαῖον ὑδραγωγεῖον. Μετέβημεν λοιπὸν καὶ εἴδομεν, ὅτι ἀληθῶς ὑπάρχει τοιοῦτον ὕδωρ, φανερὰ, φανερώτατα ἐκσπάσαν ἐξ ἀρχαίου ὑδραγωγείου. Μικρὰν ἐργασίαν, μικρὰν ἀνίχνευσιν ἐπὶ τοῦ ἐδάφους ἐκάμομεν καὶ εὕρομεν κατὰ σειρὰν τὰ φρέατα τοῦ ὑδραγωγείου. Ἐκ τοῦ ὑδραγωγείου τούτου ἡ Μονὴ τῆς Πεντέλης ἀντλεῖ ἐκεῖνο τὸ ὀλίγον ὕδωρ, τὸ ὁποῖον ἔχει ἐντὸς τῆς Μονῆς, τὸ δὲ λοιπὸν, τὸ ἐκρέον εἰς τὴν Ἁγίαν Τριάδα, χρησιμοποιεῖ εἰς τὴν κίνησιν τοῦ ἀλευρομύλου τῆς Μονῆς. Οὕτω λοιπὸν ἐξηκριβώθη, ὅτι τὸ ὕδωρ τοῦτο, ὅπερ ἀνήκει εἰς ὑδραγωγεῖον, ἐξέσπασε παρὰ τὴν κοίτην χαράδρας τινὸς καὶ ῥέει νῦν ἀδέσποτον, συντελοῦν μᾶλλον εἰς καταστροφὰς, ἀντὶ νὰ ἀποβαίνῃ ὁπωσδήποτε ὠφέλιμον, ἀφοῦ δὲν ὑπάρχωσιν αὐτόθι κτήματα τῆς Μονῆς πρὸς ἄρδευσιν, ἀλλ’ οὔτε εἶναι τὸ ἔδαφος κατάλληλον πρὸς καλλιέργειαν ἀξίαν λόγου. Ἐγένετο δ’ ἐπίσης φανερὸν, ὅτι τὸ ἐπὶ τοῦ Πεντελικοῦ ὑδραγωγεῖον τοῦτο εἶναι ἡ ἐξακολούθησις τοῦ τμήματος τοῦ ὑδραγωγείου τοῦ δήμου, τὸ ὁποῖον ἔχει καθαρισθῆ μόνον μέχρι Χαλανδρίου. Πιθανὸν νὰ ἦναι κατεστραμμένον τὸ ὑδραγωγεῖον τῆς πόλεως ἀπὸ τοῦ σημείου τούτου μέχρι τῶν ὑπωρειῶν τοῦ Πεντελικοῦ, δηλ. ἐπὶ δύο ἢ τρία χιλιόμετρα. Θὰ ὑπάρξῃ ἑπομένως ἀνάγκη νὰ κατασκευασθῇ αὐτόθι νέον ὑδραγωγεῖον κατὰ τὸ σύστημα τοῦ παλαιοῦ, διὰ νὰ συλλέξῃ καὶ τὰ ὕδατα ταῦτα. Τοῦ Πεντελικοῦ ὄρους τὰ ὕδατα, ἐξ ὧν πηγάζει καὶ τὸ Κεφαλάρι τῆς Κηφισσίας, διότι ἐγὼ δὲν παραδέχομαι ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τὸ Κεφαλάρι εἶναι αὐταὶ αἱ πηγαὶ τοῦ Κηφισσοῦ ποταμοῦ, αἱ ἀναβρύουσαι ἀκριβῶς εἰς τὸ μέρος ἐκεῖνο. Ἀπ’ ἐναντίας ἐγὼ νομίζω, καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, ὅτι τὰ ὕδατα τοῦ Κεφαλαρίου ἔρχονται ἐξ ἀποστάσεως, ἐκ τοῦ Πεντελικοῦ, δι’ ὑδραγωγείου, ὅπερ ἄλλοτε ἡνοῦτο μετὰ τοῦ ὑδραγωγείου τῆς πόλεως. Ἄλλως τε γνωστόν, μοὶ φαίνεται, τυγχάνει εἰς πάντας ἡμᾶς, ὅτι ἐπεκράτησε νὰ ὀνομάζηται κεφαλάρι ἢ καὶ ’μάτι πᾶσα ἀξία λόγου πηγή, ἐξ ἧς πολὺ σχετικῶς ποσὸν ὕδατος ἀναβλύζει. Τοῦ Πεντελικοῦ ὄρους τὰ ὕδατα, ἔλεγον, δὲν ἔμειναν ἀνεξερεύνητα καὶ ἀχρησιμοποίητα ὑπὸ τῶν ἀρχαίων· ἤδη μᾶς ἐγένοντο γνωστὰ δύο ἢ τρία αὐτόθι ὑδραγωγεῖα· βεβαίως ἡ ἀνίχνευσις θὰ μᾶς γνωστοποιήσῃ καὶ ἄλλα. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι εἰς τὸν φαινόμενον ἄνυδρον Ὑμηττὸν, τὸν ξηρὸν καὶ φαλακρὸν Ὑμηττὸν, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ἐπίσης ἐργασίαι τῶν ἀρχαίων, ὅτι δὲν ὑπάρχουσιν ὑδραγωγεῖα, μεταβαίνοντα ἐκ τῆς πόλεως πρὸς τὸν Ὑμηττόν; Ἠδύναντο οἱ ἀρχαῖοι ν’ ἀφήσωσιν ἄχρηστον τὸν Ὑμηττὸν, τοῦ ὁποίου τὸ ὕδωρ κατὰ ποιότητα εἶναι βεβαίως πολὺ ἀνώτερον παντὸς ἄλλου τῆς Ἀττικῆς, ὡς ἐκ τοῦ πετρώματος, ἐκ τοῦ ὁποίου σύγκειται τὸ ὄρος; Ὑπάρχουσι καὶ ἐκεῖ, καὶ γνωρίζομεν ἤδη ὀλίγα τινὰ ὑδραγωγεῖα, τὰ ὁποῖα εἶναι μὲν νῦν ξηρά, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα, ἂν καθαρισθῶσι, βεβαίως θὰ μᾶς φέρωσι ποσότητα ὕδατος οὐχὶ εὐκαταφρόνητον. Ἐὰν δὲ ληφθῇ πρόνοια, ὡς ἐλπίζω, ἀλλὰ κυβερνητική, διότι δὲν ἠμπορεῖ ὁ δῆμος νὰ δαπανᾷ καὶ νὰ ἐπαρκῇ εἰς ὅλα μόνος του, περὶ ἀναδασώσεως τοῦ Ὑμηττοῦ καὶ τῶν πέριξ ὀρέων διὰ τῆς κατασκευῆς barrages (φραγμάτων) εἰς τὰς βαθείας χαράδρας αὐτῶν, διὰ τῆς κατασκευῆς ἐπίσης δεξαμενῶν μεγάλων ἐπὶ τῶν ὀροπεδίων καὶ ἐντὸς τῶν ῥευμάτων αὐτῶν, καὶ δι’ ἄλλων τοιούτων τεχνητῶν ἔργων, βεβαίως θ’ ἀναδασωθῇ, καὶ ταχύτατα, ὁ Ὑμηττὸς, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ὄρη, καὶ θὰ ἔχωμεν οὕτω ἀκόμη περισσότερα ὕδατα, καὶ δὲν θὰ ἔχωμεν τότε ἀνάγκην, φίλε μου κύριε Τυπάλδε, νὰ μεταβῶμεν εἰς τὴν Στυμφαλίαν πρὸς μεταφορὰν τοιούτων. Σεῖς γνωρίζετε τὴν Κωνσταντινούπολιν, νομίζω. Γνωρίζετε τίνι τρόπῳ ἡ Κωνσταντινούπολις, ἡ μεγαλόπολις αὕτη, ποτίζεται; ἀπὸ τὰ λεγόμενα μπέντια. Τί δὲ εἶναι αὐτὰ τὰ μπέντια; Δεξαμεναὶ παμμέγισται ἐπὶ τῶν ὀρέων, κατασκευασθεῖσαι διὰ τῆς ἐμφράξεως χαραδρῶν καὶ δεχόμεναι τὰ ὄμβρια ὕδατα, ὡς καὶ τὰ ἐκ τῶν χιόνων, τὰ ὁποῖα μεταφέρονται δι’ ὑδραγωγείου, ἄλλοτε μὲν ὑπογείως βαίνοντος, ἄλλοτε δὲ διὰ στοῶν ἐπὶ τῆς ἐπιφανείας τῆς γῆς, ἀναλόγως τῆς κλίσεως τοῦ ἐδάφους.

§48ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ὡς πρὸ τοῦτο συμφωνῶ.

§49ΨΥΛΛΑΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν τὰ ὑδραγωγεῖα πολύτιμον ἀληθῶς κληρονομίαν τῶν ἀρχαίων, τὰ ὁποῖα φθάνουσι μέχρι τῶν ὑπωρειῶν τῶν πέριξ ὀρέων καὶ ἴσως εἰσχωροῦσι καὶ ἐν αὐτοῖς. Ἂν λοιπὸν γίνωσιν ἐργασίαι τοιαῦται, ὅπως ἔκαμον οἱ Γάλλοι εἰς τὰς Ἄλπεις, εἰς τὰ ὄρη τοῦ Ζουρᾶ, καὶ ἐσχημάτισαν δι’ αὐτῶν ποταμοὺς ὁλοκλήρους, ἂν γίνωσι, λέγω, τοιαῦται ἐργασίαι καὶ κλεισθῶσι τεχνικῶς διάφοροι χαράδραι, σχηματισθῶσι δὲ οὕτω δεξαμεναὶ, ἀμφιβάλλετε, ὅτι τὰ ὕδατα θὰ πολλαπλασιασθῶσιν ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε ὄχι μόνον νὰ μὴ ὑποφέρωμεν ἐκ λειψυδρίας, ἀλλὰ καὶ νὰ φοβώμεθα πλέον, μήπως πνιγῶμεν; Οὕτω πως ἔχει, Κύριοι, τὸ ζήτημα· αὐτὸ εἶναι τὸ πρακτικὸν μέρος τοῦ ζητήματος, καὶ ἐπειδὴ τοιοῦτον εἶναι τὸ πρακτικὸν μέρος αὐτοῦ, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀντιτάσσησθε εἰς τὸ νὰ δοθῇ εἰς τὸν δῆμον Ἀθηναίων τὸ μέσον, νὰ ἐργασθῇ ταχύτερον καὶ ἀποτελεσματικῶς. Δὲν δύναται νὰ ἀποσπασθῇ ἀπὸ τὰς χεῖρας τοῦ δήμου ἡ ὑδραυλικὴ ἐργασία, ἀπὸ τὰς χεῖρας τοῦ Δημάρχου, τοῦ ὁποίου τὴν πολιτείαν φαίνεσθε, ὅτι τοσοῦτον φοβεῖσθε. Εἶναι ἀληθῶς περίεργον, νὰ φοβῆσθε σεῖς τὴν ἐνέργειαν τοῦ Δημάρχου, οἵτινες τοσοῦτον ἐμοχθήσατε καὶ ἐκόπτεσθε, ἵνα τὸν ἀναδείξητε τοιοῦτον. Ἀλλ’ ὁ Δήμαρχος εἶναι παροδικὸς, δὲν ἔχει ἀκόμη νὰ διανύσῃ, εἰμὴ δύο περίπου ἔτη, δὲν πιστεύω δὲ νὰ ἔχητε τὴν πρόθεσιν, τὴν ἐπιθυμίαν, νὰ τὸν ἐκλέξητε καὶ δι’ ἄλλην τετραετίαν· ὥστε μὴ φοβῆσθε τόσον αὐτόν· θὰ ἐκλέξητε κατόπιν ἄλλον, ἱκανώτερον, ἐλπίζω, ὁ ὁποῖος θὰ δυνηθῇ νὰ ἐργασθῇ καλλίτερον τοῦ ὑπάρχοντος. Δὲν δύναται, ἔλεγον, νὰ ἐκφύγῃ ἀπὸ τὰς χεῖρας τοῦ Δημάρχου τὸ ὑδραυλικὸν ζήτημα, διότι καὶ τὸ ὑπάρχον ὕδωρ καὶ τὰ ὑδραγωγεῖα ἅπαντα εἶναι κτῆμα τοῦ δήμου. Πῶς θέλετε νὰ τὸ ἀπαλλοτριώσετε τὸ κτῆμα αὐτὸ τοῦ δήμου καὶ νὰ τὸ μεταβιβάσητε εἰς τὰς χεῖρας τῆς Κυβερνήσεως, τοῦ Δημοσίου, τὸ ὁποῖον φαίνεσθε, ὅτι ἐμπιστεύεσθε πλειότερον; Τὰ μέχρι τοῦδε καθαρισθέντα ὑδραγωγεῖα γνωρίζετε, ὅτι εἶναι ἰδιοκτησία τοῦ δήμου, νόμος δὲ ἀρχαῖος, ῥωμαϊκὸς νομίζω, ἀναγνωρίζει, ὅτι καὶ τὰ μὴ ἐκκαθαρισθέντα εἰσέτι, ἀλλὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἔπαυσαν ἐντελῶς λειτουργοῦντα καὶ φέροντα πρὸς τὸν δῆμον ἔστω καὶ ὀλίγιστον ὕδωρ, εἶναι κτῆμα ἐπίσης τοῦ δήμου καὶ δὲν δύναται νὰ στηριχθῇ κατ’ αὐτοῦ ἡ παραγραφή, ἐπὶ τῷ λόγῳ δῆθεν, ὅτι ἐξ ἀμνημονεύτων χρόνων ἔπαυσεν ὁ δῆμος νὰ γνωρίζῃ καὶ τὴν ὕπαρξιν κἄν αὐτῶν ὑπὸ τὴν γῆν. Μὴ φοβῆσθε λοιπὸν, ὅτι θὰ γίνῃ κατάχρησις, καταστροφὴ ὑπὸ τοῦ δήμου, διότι δὲν ὑπάρχει τὸ συμφέρον τῆς καταστροφῆς, ἀλλ’ οὔτε τὸ τῆς ἀποξηράνσεως τῶν πέριξ ἰδιωτικῶν κτημάτων, οὔτε τὸ τῆς ἰδιοποιήσεως τῶν ἰδιοκτήτων ὑδάτων, ὅπου ὑπάρχουσι καὶ λειτουργοῦσι σήμερον τοιαῦτα πρὸς ἄρδευσιν. Καὶ ἀκόμη εἰς τὴν περίπτωσιν, τὴν ὁποίαν ἀνέφερεν ὁ κ. Γεωργαντᾶς, ἂν δηλ. ἤθελεν εὕρει ὁ δῆμος κατὰ τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν του ἔργα ἰδιοκτήτου πρὸς διοχέτευσιν ὕδατος ἐντὸς τοῦ κτήματός του, ἢ πρὸς ἀνεύρεσιν ὕδατος, χρησίμου πρὸς ἄρδευσιν τοῦ κτήματός του, μὴ ἀμφιβάλλετε, ὅτι ἡ Δημοτικὴ ἀρχὴ θὰ ἔλθῃ εἰς συνεννοήσεις μετὰ τοῦ ἰδιοκτήτου, οὐχὶ μόνον περὶ ἀποζημιώσεως αὐτοῦ διὰ τὰς τυχὸν γενησομένας ἐν τῷ κτήματί του ζημίας, ἀλλὰ καὶ περὶ παραχωρήσεως εἰς αὐτὸν τοσούτου ὕδατος, ὥστε νὰ χρησιμεύῃ εἰς τὴν καλλιέργειαν τοῦ κτήματός του, διότι τοιοῦτον ἔχει συμφέρον ὁ δῆμος προκειμένου περὶ κτημάτων. Ὁ δὲ Δήμαρχος δὲν δύναται βεβαίως ἄνευ καὶ τῆς γνώμης τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τῆς ἀποφάσεως τῆς προϊσταμένης Ἀρχῆς, ἤτοι τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία συναισθάνεται ὅλας αὐτὰς τὰς ἀνάγκας, νὰ πράξῃ ὅ,τι δήποτε. Καθ’ ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν χρηματικὴν διαχείρισιν τοῦ Δημάρχου ἢ τὴν ἐπ’ αὐτῆς ἐπιτήρησιν, ἥτις δὲν ἐγίνετο μέχρι τοῦδε, καθ’ ἃ ἀνέφερεν ἀξιότιμος συνάδελφος, διαβεβαιῶ, ὅτι ἡ ἐπιτήρησις γίνεται ἤδη καὶ θὰ γίνηται καὶ εἰς τὸ ἑξῆς ὑπὸ τῶν ἐντεταλμένων νὰ ἐνεργῶσι τοιαύτην, διαρκὴς καὶ αὐστηρὰ, ὥστε νὰ μὴ ἐπέλθῃ σπατάλη ἢ κατάχρησις εἰς τὸ ποσὸν τῶν χρημάτων, τῶν εὑρισκομένων σήμερον ἐν δανείῳ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, καὶ τὸ ὁποῖον ποσὸν, κατ’ ἐμὲ, θέλει μὲν ἐπαρκέσει εἰς τὰς προσωρινὰς σήμερον ἀνάγκας αὐτὰς, ἀλλὰ δὲν θέλει ἐπαρκέσει βεβαίως εἰς τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ὑπέδειξα, τοῦ καθαρισμοῦ δηλ. πολλῶν ὑδραγωγείων καὶ τῆς κατασκευῆς καὶ ἄλλων τοιούτων νέων. Ἄς παύσωσιν ἑπομένως ἀντιτασσόμενοι μετὰ τοσαύτης ἐπιμονῆς εἰς τὰ προτεινόμενα μέτρα οἱ μέχρι τοῦδε ἀγορεύσαντες. Παρακαλῶ δ’ ὑμᾶς, κύριοι Βουλευταί, νὰ μὴ διστάσητε νὰ ψηφίσητε ὑπὲρ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, δι’ οὗ θέλετε ἀληθῶς εὐεργετήσει τὴν πόλιν, τὴν πρωτεύουσαν τοῦ Κράτους.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει ἄλλος τις τὸν λόγον;

§51ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον, αὔριον.

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διὰ τί σήμερον; δὲν εἰργάσθημεν καθόλου. Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον.

§53ΡΑΛΛΗΣ. Μὴ βιάζεσθε.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁμιλήσατε.

§55ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω κἀνένα λόγον, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀμφιβάλλω περὶ τῆς ἀληθείας τῶν ὑποσχέσεων τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μας, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ὀφείλω μᾶλλον νὰ πεισθῶ ὡς ἐκ τῆς ἐργασίας, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ τελεσθῇ, ἐκ τῆς ἐκθέσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος ὑπέβαλε τοὺς σκοποὺς τοῦ περὶ τῶν τελεσθησομένων ἐργασιῶν πρὸς ἐπαύξησιν τοῦ ὕδατος τῶν Ἀθηνῶν, ἀπὸ τῆς 11 Δεκεμβρίου 1888, πρὸς τὸν Δήμαρχον Ἀθηναίων, εἰς αὐτὴν δὲ τὴν ἔκθεσιν βλέπω, ὅτι, ἐναντίον τῶν ὅσα φρονῶ ἐγὼ καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος περὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, πρώτη ἐργασία, ἡ ὁποία πρόκειται νὰ τελεσθῇ, εἶναι ἡ ἀνώρυξις τῶν φρεάτων τῶν ἀρτεσιανῶν, ὑπολογίζεται μάλιστα καὶ ἡ δαπάνη λεπτομερέστερον τῆς τοιαύτης ἐργασίας εἰς δραχμὰς 540,000, δηλαδὴ ἀκριβῶς ἴση πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι κατατεθειμένον παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, καὶ τὸ ὁποῖον ἐδανείσθη κατὰ Σεπτέμβριον ὁ δῆμος. Ἄν πρόκηται νὰ διατεθῇ τὸ ποσὸν αὐτὸ οὕτω πως, δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι θὰ δαπανηθῇ μάτην, διότι ἡ πόλις τῶν Ἀθηνῶν οὐδὲν θὰ ἔχῃ. Ποῖα θὰ ἦναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης ἐργασίας, ἐξέθηκα ἤδη· δὲν δύναμαι δὲ νὰ πεισθῶ, ὅτι ἄλλως θὰ τελεσθῇ ἡ ἐργασία, παρὰ ὡς ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ τοῦ 1888, τῇ συνταχθείσῃ ὑπὸ τριῶν μελῶν, ἀναφέρει ὁ μηχανικὸς ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν ὑδραυλικῶν τῆς πόλεως, καὶ διὰ τοῦτο, μὲ ὅλην τὴν πεποίθησιν, τὴν ὁποίαν ἔχω ἐπὶ τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου μου, προτιμῶ νὰ λάβω ὑπ’ ὄψει τὴν ἔκθεσιν ταύτην, καὶ νὰ θεωρήσω, ὅτι ἡ πρώτη ἐργασία θὰ ἦναι ἡ τῆς ἀνορύξεως τῶν ἀρτεσιανῶν καὶ ἑπομένως ἐντελῶς ματαία καὶ ἀνωφελής. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἀπεικόνισε μὲ χρώματα ζωηρότατα τὴν μέχρι τοῦδε ἐργασίαν τῆς Δημοτικῆς ἀρχῆς ἐπὶ τῶν ὑδάτων. Μανθάνουσιν, ὅτι εἰς τὴν Πεντέλην, εἰς τὸ δεῖνα ῥεῦμα διαῤῥέει ἓν ὕδωρ· καροτσάδα λοιπόν! εἰσέρχονται εἰς μίαν ἄμαξαν, μεταβαίνουσιν ἐκεῖ καὶ εὑρίσκουσι τὸ νερόν! Μὰ, πρὸς Θεοῦ! εἶναι πράγματα αὐτὰ, τὰ ὁποῖα δύναται νὰ λέγῃ τις σοβαρῶς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς; Δύναται νὰ τὰ εἴπῃ ἐν τῷ δωματίῳ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ δύναται νὰ ἑρμηνεύῃ, ὅτι ἀνεκαλύφθησαν ὕδατα εἰς τὸ Πεντελικόν, ἀλλ’ ἐντεῦθεν βεβαίως δὲν δύναται νὰ τὰ εἴπῃ, ὅτι δηλ. δύναται νὰ μετέλθῃ καὶ τὸν ὑδραυλικὸν, καὶ τὸν μηχανικὸν, καὶ νὰ μεταβαίνῃ ὁπουδήποτε, ὅπου τῷ ὑποδείξῃ οἷος δήποτε χωρικὸς, πρὸς ἀνεύρεσιν ὑδάτων! Τοιαύτη δὲν εἶναι ἡ ἐργασία, τὴν ὁποίαν ζητεῖ σήμερον ὁλόκληρος ἡ πόλις, καὶ ἂν πρόκηται διὰ τοιούτου τρόπου νὰ ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἐργασίαι, βεβαίως ὅλον τὸ χρῆμα, τὸ προορισθὲν διὰ τὰ ὑδραυλικὰ ἔργα τῆς πόλεως, θὰ κατασωτευθῇ καὶ θὰ καταδαπανηθῇ καὶ οὐδὲν χρήσιμον θὰ τελεσθῇ ὑπὲρ τῆς πόλεως. Θὰ λάβωσι πρόνοιαν ὑπὲρ τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων, εἶπεν ὁ προαγορεύσας, οἱ ἀξιότιμοι Δημοτικοὶ Σύμβουλοι. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ λάβωσιν οὗτοι πρόνοιαν, καλλίτερον ν’ ἀφήσωμεν εἰς αὐτὰ τὴν πρόνοιαν, τὴν ὁποίαν ὁ νόμος ἔθετο ὑπὲρ αὐτῶν, καὶ τὴν ἄμυναν, τὴν ὁποίαν ἐχορήγησεν ὁ νόμος ὑπὲρ αὐτῶν. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ἂν ἀνεγίνωσκε τὸ ἄρθρον 9, ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι πρόκειται περὶ προσωρινῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα λαμβάνονται ἐκ μέρους τῶν ἀγροτῶν κατὰ τοῦ δήμου ἢ τῶν ἐργασιῶν τοῦ δήμου, αἱ ὁποῖαι θέλουσιν ἔχει ὡς σκοπὸν τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ἤδη κατεχομένων ὑδάτων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσιν ἰδιοκτησίαν. Ἄν δὲ πρόκηται, εἶπεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, νὰ ἀδικηθῶσιν οἱ συμπολῖταί μας, μάλιστα ἀφοῦ εἶναι ψηφοφόροι μας, βεβαίως δὲν θέλομεν τὸ πράξει. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι δὲν θέλει τὸ ἄδικον, ἀλλ’ εἶναι τὸ ζήτημα, ἂν καὶ αὐτοὶ θὰ ἔχωσι τὰ μέσα νὰ προσέλθωσιν ἐνώπιον τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, καὶ ἂν θέλωσιν ἔχει τὴν ὑπεράσπισιν ἐκ μέρους αὐτοῦ. Ἀντὶ τῆς προστασίας αὐτῆς τῶν κυρίων αὐτῶν, τῶν ὁποίων οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ τὴν ἐπισημότητα, καλλίτερον ν’ ἀφήσωμεν τὴν προστασίαν τοῦ νόμου. Ὑπάρχει ἢ δὲν ὑπάρχει ἰδιοκτησία ἐπὶ τοῦ ὕδατος; Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος κατέχει πρὸ δεκαετίας, εἰκοσαετίας, τριακονταετίας, τεσσαρακονταετίας ὕδωρ, ἔχει δικαίωμα προστασίας ἐκ τοῦ νόμου, ναὶ ἢ ὄχι; Ἀλλ’ ὡμίλησε διὰ τὸ ὕδωρ τοῦ Μονομματίου. Ἐπροτίμησε λοιπὸν ὁ ἰδιοκτήτης νὰ πωλήσῃ αὐτὸ ἀντὶ 20,000 καὶ οὕτω πως διωχέτευσαν αὐτὸ εἰς τὸ Ἀδριάνειον ὑδραγωγεῖον· τοῦτο δὲ πράξας ὁ Δήμαρχος Ἀθηναίων, τί ἔπραξεν; Ἀνεγνώρισε τὴν ἰδιοκτησίαν, κατέβαλε τὸ τίμημα τῆς ἰδιοκτησίας καὶ ἔλαβε τὴν ἰδιοκτησίαν. Ὑπάρχει ἓν μόνον παράδειγμα παρεμποδίσεως τῶν ἐργασιῶν πρὸς τὴν ἀνεύρεσιν ὑδάτων; Βεβαίως ὄχι. Ἀλλ’, ἐννοεῖται, ὑπάρχουσι πλεῖστα ὅσα παραδείγματα παρεμποδίσεως τῶν ἐργασιῶν πρὸς τὴν ὑποκλοπὴν τῶν ὑδάτων. Ἂν πρόκηται νὰ ὑποκλέπτηται τὸ ὕδωρ τοῦ ἰδιοκτήτου, ἐννοεῖται, ὅτι ὁ ἰδιοκτήτης θὰ ἀμυνθῇ, καὶ θὰ ἀμυνθῇ διὰ τῶν νομίμων μέσων, τὰ ὁποῖα ἔχει, ἀλλ’ ἀκριβῶς τὰ νόμιμα αὐτὰ μέσα πρόκειται νὰ καταργήσωμεν. Ἡ ὅλη παράστασις καὶ ἡ ὅλη ὑπεράσπισις τοῦ νομοσχεδίου παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου ἀποδεικνύει, ὅτι οὐδὲν πράττομεν. Ἂς ἀφήσωμεν νὰ ψηφισθῇ. Ἡ Κυβέρνησις ἔχει τὴν πρωτοβουλίαν τοῦ νομοσχεδίου, ἂς φέρῃ καὶ τὴν εὐθύνην· μεθαύριον θὰ ἴδωμεν, ἂν ἐκ τῶν 540,000 καὶ δέκα μόνον δραχμαὶ θὰ χρησιμοποιηθῶσιν ἀληθῶς ὑπὲρ τῶν ἐργασιῶν τῆς πόλεως· ἀλλὰ θὰ ἔλθῃ στιγμή, κατὰ τὴν ὁποίαν θέλουσιν ἀπαιτήσει οἱ δημόται τῶν Ἀθηνῶν καὶ οἱ κάτοικοι λογοδοσίαν διὰ τὰς δαπάνας, αἱ ὁποῖαι γίνονται εἰς μάτην. Δὲν ἔχω οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι ὅλοι οἱ κύριοι Δημοτικοὶ Σύμβουλοι θὰ ἐκτελέσωσι τὸ καθῆκόν των, ὅτι θέλουσι προστατεύσει τὰ δικαιώματα τῶν συμπολιτῶν των, ἀλλ’ αἱ γνώσεις των, αἱ ἀσχολίαι των δὲν τοῖς ἐπιτρέπουσι νὰ ἐκτελῶσιν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ ἐκτελῇ μόνον μηχανικὸς εἰδικός, ὑδραυλικός, καὶ ἐν περιπτώσει κατὰ τὴν ὁποίαν θέλουσιν ἐμπιστευθῆ οἱ Δημοτικοὶ Σύμβουλοι τὰς ἰδίας των γνώσεις, βεβαίως μεθαύριον, ἀντὶ ὕδατος καὶ δρόσου, θέλουσι ποτίσει τοὺς κατοίκους τῶν Ἀθηνῶν διὰ σκόνης καὶ λειψυδρίας.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται τὸ νομοσχέδιον.

§57ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ποῦ εἶναι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν;

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις εἶναι παροῦσα πάντοτε. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ, ὡς ἔχουσι, τὰ ἄρθρα 1–7· ὡσαύτως δὲ καὶ τὸ ἄρθρον 8 μετὰ τῆς ἐν προηγουμένῃ συνεδριάσει, προτάσει τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐπιψηφισθείσης ἀντικαταστάσεως τῆς ἐν τῷ Ϛʹ στίχῳ λέξεως «ἐντὸς» διὰ τῶν λέξεων «μέχρι παρελεύσεως»).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 9. (Ἀναγινώσκεται).

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνταῦθα χθὲς ἐγένετο παρατήρησις, ὅτι θὰ ἦτο πρέπον νὰ τεθῶσι μετὰ τὰς λέξεις «εἰς τὰ Δικαστήρια» αἱ λέξεις «δικαζομένη κατὰ προτίμησιν, ἄνευ πράξεως τοῦ Προέδρου τὴν πρώτην δικάσιμον μετὰ τρεῖς ἡμέρας ἀπὸ τῆς κοινοποιήσεως».

§61ΡΑΛΛΗΣ. Ἤδη ἡ τροποποίησις, τὴν ὁποίαν ἐδέχθη ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀποδεικνύει τὸ ἄτοπον τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 3· ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἡ διάταξις αὕτη ἤθελεν εἶσθαι ὀρθὴ, ἦτο περιττὸν νὰ δεχθῇ τὴν τροποποίησιν. Τί ἀναγνωρίζει διὰ τῆς τροποποιήσεως ταύτης ἡ Κυβέρνησις; ἀναγνωρίζει, ὅτι τὰ δικαιώματα τὰ κεκτημένα ἔχουσιν ἀνάγκην μιᾶς νομίμου προστασίας. Ἀλλ’ ἡ προστασία εἶναι ἐπαρκής, ὅπως καθωρίσθη διὰ τῆς τροπολογίας τῆς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 9 γενομένης; Βεβαίως ὄχι· διότι, ναὶ μὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα ὁ ἰδιοκτήτης, τοῦ ὁποίου ἀφηρέθη τὸ ὕδωρ διὰ τῶν ἐργασιῶν, τῶν τελουμένων παρὰ τοῦ δήμου, νὰ εἰσαγάγῃ ἐντὸς τριῶν ἡμερῶν τὴν ἀγωγήν του ἐνώπιον τῶν Πρωτοδικῶν, ἀλλ’ ἐντεῦθεν ἐπερατώθη ἡ δίκη, ἐντεῦθεν ἀνεγνωρίσθη τὸ δικαίωμά του; Εἶναι μία ψευδὴς ἐλπὶς προστασίας, ἡ ὁποία χορηγεῖται πρὸς τὸν ἰδιοκτήτην, διότι θὰ ἐκδοθῇ μία ἀπόφασις, ἡ ὁποία θὰ διατάξῃ ἀποδείξεις, καὶ κατ’ αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως θὰ ὑπάρξῃ τὸ ἔνδικον μέσον τῆς ἐφέσεως, καὶ ὁ Θεὸς γνωρίζει, πότε θὰ δικασθῇ ἡ ἔφεσις, καὶ μετὰ ταῦτα θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἀποδείξεων καὶ κατόπιν εἰς τὴν ἔκδοσιν μιᾶς ἀποφάσεως, καὶ ἡ ἀπόφασις αὕτη θὰ ἦναι ἐκκλητὴ πάλιν, καὶ θὰ ἔχωμεν νέας ἀπεράντους προθεσμίας. Ἡ τριήμερος αὕτη προθεσμία, ἡ διὰ τῆς τροπολογίας χορηγουμένη, χρησιμεύει μόνον διὰ τὴν εἰσαγωγὴν, ἀλλ’ ὄχι καὶ διὰ τὴν διεκπεραίωσιν τῆς δίκης, ἀκριβῶς δὲ τὰ προσωρινὰ μέτρα φέρουσιν εἰς τὴν ἄμεσον διεκπεραίωσιν τῆς δίκης, δηλ. ἐξετάζεται προχείρως παρὰ τοῦ Εἰρηνοδίκου, καλουμένου πρὸς τοῦτο, καὶ πρέπει νὰ ἔχητε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι δὲν ὑπάρχει Εἰρηνοδίκης, ὅστις, ὅταν πρόκηται περὶ δικαιωμάτων, τὰ ὁποῖα ἐνασκεῖ τὸ Δημόσιον, δὲν δειλιᾷ, καὶ τοῦτο δύναται ν’ ἀρκέσῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν Δῆμον, ἀλλὰ τὸ δικαίωμα εἶναι προφανές, δὲν ὑπάρχει ἀμφισβήτησις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ δικαιώματος, καὶ ἐν τούτοις δὲν δύναται νὰ προστατεύσῃ τὸ δικαίωμα αὐτὸ διὰ τῆς διαδικασίας ἐκείνης, θ’ ἀναγκασθῇ τις νὰ ὑποστῇ τὴν μακρὰν διαδικασίαν, τὴν περὶ τῆς κατοχῆς τοῦ ὕδατος. Νομίζω, ὅτι, ἀφοῦ ἔκαμε τὸ πρῶτον βῆμα ἡ Κυβέρνησις, ὀφείλει νὰ κάμῃ καὶ τὸ δεύτερον, ὀφείλει νὰ ἀφήσῃ εἰς τὰ κεκτημένα δικαιώματα τὴν προστασίαν τὴν ἐκ τοῦ νόμου, διότι οὕτω πως δὲν θέλει καταστήσει βδελυκτὸν τὸ νομοθέτημα, τὸ ὁποῖον ψηφίζομεν ἤδη, καὶ δὲν θὰ δώσῃ ἀφορμὴν εἰς καταχρήσεις ἐκ μέρους ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θὰ ἔλθωσι μὲ τὸ νομοθέτημα τοῦτο εἰς χεῖρας, διότι μετὰ τὴν ἄδειαν, ἡ ὁποία θὰ χορηγηθῇ παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς προβλεπομένης παρὰ τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νομοσχεδίου, ἀπέρχεται ὁ Νομάρχης, ἀπέρχεται ὁ Πρόεδρος τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου, ὁ Διευθυντὴς τῶν Δημοσίων ἔργων, καὶ τί μένει; μένει ἐκεῖ ὁ μηχανικὸς τοῦ Δήμου, ὅστις δύναται νὰ ἦναι σήμερον ὁ Α καὶ αὔριον ὁ Β, καὶ μηχανικὸς τοῦ Δήμου, τοῦ ὁποίου τὴν εἰκόνα ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου, καὶ εἰς αὐτὸν ἐμπιστεύονται τὰ κεκτημένα δικαιώματα, ἀπέναντι δ’ αὐτοῦ δὲν θὰ δύναται νὰ κάμῃ χρῆσιν τῆς προστασίας, τὴν ὁποίαν ἀναγνωρίζει εἰς τὴν ἰδιοκτησίαν καὶ τὰ κεκτημένα δικαιώματα ὁ νόμος μας καὶ ἡ Πολιτική μας Δικονομία, τῶν προσωρινῶν μέτρων. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἤθελε κάμει ἔργον σοφὸν, ἐν ᾗ περιπτώσει ἐξήλειφεν ἐντελῶς τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ νομοσχεδίου.

§62ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 9 τοῦ νομοσχεδίου νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐφελκύσῃ ἰδιαιτέρως τὴν προσοχήν μας, διότι αἱ διατάξεις αὐτοῦ μοὶ φαίνονται λίαν ὕποπτοι. Ἀκούσατε, παρακαλῶ, τὸ κείμενον τοῦ ἄρθρου τούτου, ἵνα κρίνητε καὶ ὑμεῖς (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρον 9. Αἱ ἐργασίαι πρὸς ἀνεύρεσιν ὑδάτων δὲν δύνανται νὰ βλάψωσι τὰ κεκτημένα δικαιώματα· πᾶσα δὲ ἐκ τοιαύτης προσβολῆς ἀπαίτησις ὑπάγεται εἰς τὰ Δικαστήρια, ἀλλὰ δὲν ἐπιτρέπεται ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ ἡ παρεμπόδισις τῶν ἐργασιῶν διὰ τῆς λήψεως προσωρινῶν μέτρων», Ἀναντιῤῥήτως, ἐὰν δὲν ἦναι ἐπίβουλοι αἱ λέξεις τοῦ ἄρθρου τούτου, βεβαίως εἶναι ἀκατάληπτοι. Τίς εἶναι ὁ σκοπὸς τοῦ ἄρθρου τούτου, μὰ τὴν ἀλήθειαν, δὲν ἐννοῶ· θέλει νὰ ἀσφαλίσῃ τὰ κεκτημένα δικαιώματα; Ἀλλὰ ταῦτα εἶναι ἐξησφαλισμένα ὑπὸ τῶν γενικῶν ἀρχῶν τοῦ Δικαίου, ὥστε νομίζω, ὅτι ἡ πλεονάζουσα αὕτη πρόνοια περὶ προστασίας τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων ἐτέθη, διὰ νὰ κρυβῇ ἡ δευτέρα διάταξις τοῦ ἄρθρου, δι’ ἧς ἀφαιροῦνται ἀπὸ τῶν πολιτῶν τὰ ἔννομα μέσα κατὰ τῆς προσβολῆς τῶν δικαίων αὐτῶν. Περὶ τούτου καὶ μόνου ἀκριβῶς πρόκειται, καὶ δι’ αὐτὸ εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ προσέξωμεν πολὺ, διότι δι’ αὐτῆς τῆς διατάξεως πρόκειται νὰ καταργήσωμεν τὰ κεχορηγημένα ἔννομα μέσα τοῖς πολίταις πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν προσβαλλομένων δικαίων αὐτῶν, ἐν ὑποθέσει μάλιστα, ἐν τῇ ὁποία ὁ πολίτης θὰ ἔχῃ ἀντίδικον τὸ Δημόσιον καὶ τὸν παρ’ αὐτοῦ ὑποστηριζόμενον Δῆμον. Τὸ Δημόσιον κάμνει χρῆσιν, ἀτόπως κατ’ ἐμὲ, πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ἀξιώσεών του, ὅλης τῆς ὑλικῆς αὑτοῦ ἰσχύος, ὁλοκλήρων ἐνίοτε ταγμάτων χωροφυλάκων καὶ εὐζώνων, ἀπέναντι τῶν ὁποίων δὲν ἔχει ὁ πολίτης, παρὰ τὸν νόμον καὶ τὰ προσωρινὰ μέτρα τουτέστι τὸν Εἰρηνοδίκην. Θέλετε λοιπὸν νὰ κλείσητε καὶ τὴν θύραν τοῦ Εἰρηνοδικείου εἰς τὸν πολίτην; Αὐτὸ δὲν εἶναι ὀρθὸν, δὲν εἶναι δίκαιον. Διαμαρτύρεσθε, ὅτι δὲν θὰ προσβάλητε τὰ κεκτημένα δικαιώματα τῶν πολιτῶν, ἀλλὰ τότε τί φοβεῖσθε τὰ προσωρινὰ μέτρα, εἰς τὰ ὁποῖα θὰ προσφύγῃ ὁ πολίτης τότε μόνον, ὅταν προσβληθῶσι ταῦτα; Δὲν ἔχετε λοιπὸν δικαίωμα, νὰ κλείσητε τὴν θύραν τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὸν πολίτην, τὴν ὁποίαν οἱ νόμοι ἤνοιξαν ὑπὲρ αὐτοῦ. Δι’ αὐτὸ κηρύσσομαι καθ’ ὁλοκλήρου τοῦ ἄρθρου 9, διότι τὸ μὲν πρῶτον μέρος αὐτοῦ, τὸ ὁμιλοῦν περὶ σεβασμοῦ τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων, εἶναι περιττὸν, τὸ δὲ δεύτερον ἀντίκειται εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου καὶ εἰς τοὺς κειμένους νόμους. Φρονῶ, ὅτι οἱ ἐξ Ἀττικῆς ἔντιμοι συνάδελφοι ἔχουσιν ἰδιαίτερον καθῆκον, ὅπως ἐντονώτερον ὑψώσωσι τὴν φωνήν των, πάσῃ δυνάμει ἀντιτασσόμενοι εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοιαύτης διατάξεως, τὴν ὁποίαν δὲν θέλω νὰ χαρακτηρίσω διὰ τοῦ προσήκοντος αὐτῇ ἐπιθέτου.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ τροπολογία σκοπεῖ νὰ καταστήσῃ, ὅσῳ τὸ δυνατὸν συντομωτέραν τὴν δίκην, ἡ ὁποία θὰ γενηθῇ ἐκ τῆς προσβολῆς τῶν κεκτημένων δικαιωμάτων, καὶ ἀφοῦ ὁρίζει τόσον σύντομον χρόνον διὰ τὴν ἐκδίκασιν, ἡ προστασία θὰ ἦναι πλήρης καὶ αἱ δίκαι θὰ περατῶνται ταχύτερον, ἐὰν καταργηθῇ τὸ δικαίωμα τῆς ἐφέσεως ἐπὶ τῶν προδικαστικῶν ἀποφάσεων.

§64ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐὰν ὑπῆρξε λόγος, νὰ τεθῶσιν ἐν τῇ νομοθεσίᾳ αἱ περὶ προσωρινῶν μέτρων διατάξεις, ὑπῆρξε πρὸ πάντων ἐν ταῖς διαδικασίαις, αἵτινες ἀφορῶσιν εἰς τὸ ὕδωρ, ἡ στέρησις τοῦ ὁποίου δύναται νὰ φέρῃ ἀμέσους βλάβας, ὡς ἕκαστος ἐννοεῖ. Ὅταν ὁ ἰδιοκτήτης στερηθῇ τοῦ ὕδατος καὶ καταστραφῶσιν ἴσως αἱ ἀποδείξεις τῆς ἰδιοκτησίας αὑτοῦ καὶ ἐπέλθωσιν αἱ βλάβαι καὶ δὲν ἐπιτρέπωνται τὰ προσωρινὰ μέτρα, τότε πᾶσα διαδικασία μετὰ ταῦτα εἶναι περιττή. Δὲν εἶναι ἐπαρκὴς ἡ τροπολογία τῆς Κυβερνήσεως, διότι βεβαίως θέλει παρέλθει τρίμηνος ἢ τετράμηνος προθεσμία, δυνατὸν δ’ ἐντὸς τοῦ χρόνου τούτου νὰ ἐξαφανισθῶσιν ὅλα τὰ ἴχνη, ἐξ ὧν ἀπεδεικνύετο τὸ δικαίωμα τοῦ ἰδιοκτήτου ἐπὶ τοῦ ὕδατος, δύνανται δὲ νὰ ἐπέλθωσιν ἄμεσοι καὶ σπουδαιόταται βλάβαι εἰς τὸν ἰδιοκτήτην ἐκ τῆς στερήσεως τοῦ ὕδατος ἐντὸς τῆς προτεινομένης ταύτης προθεσμίας. Τοσοῦτον δ’ ἐν γένει ἀντιφάσκει τὸ ἄρθρον, ὥστε τολμῶ νὰ εἴπω, ὅτι εἶναι ἐξάμβλωμα νομοθετικὸν, καὶ δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός.

§65ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν πρόκηται, εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται σήμερον τὰ Δικαστήριά μας καὶ ἰδίως τὰ Πρωτοδικεῖα, νὰ καταργήσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς ἐφέσεως κατὰ τῶν προδικαστικῶν ἀποφάσεων, εἶναι, ὡς νὰ θέλωμεν νὰ διαιωνίσωμεν τὰς ὑποθέσεις· διότι τί συμβαίνει κυρίως ἐν Ἀθήναις; συμβαίνει, ὅτι αἱ ἀποφάσεις ἐκδίδονται μὲ τὸ καλοῦπι, ἄνευ οὐδεμιᾶς προφορικῆς συζητήσεως, καὶ ἴσως δύναταί τις νὰ εἴπῃ, ἄνευ φόβου διαψεύσεως, ὅτι ἐπὶ 100 ἀποφάσεων αἱ 90 τοὐλάχιστον μεταῤῥυθμίζονται παρὰ τοῦ Ἐφετείου, τὸ δὲ μέτρον, τὸ ὁποῖον μᾶς χορηγεῖ ὡς παρήγορον ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, εἰς τί ἤθελε συντελέσει; εἰς τὸ νὰ ἐκθέσῃ, ἐκεῖνον τοῦ ὁποίου ἤδη κατελήφθη ἀτόπως τὸ ὕδωρ, εἰς μίαν διαδικασίαν ἀποδείξεως ἐντελῶς περιττὴν, ἐντελῶς ἀλυσιτελῆ, καὶ θὰ φθάσῃ τότε ἐνώπιον τοῦ ἀνωτέρου Δικαστηρίου, τὸ ὁποῖον θὰ μεταῤῥυθμίσῃ τὴν ἀπόφασιν, θὰ διατάξῃ νέας ἀποδείξεις καὶ διὰ τῆς ὀρθῆς του ἀποφάσεως θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν διαιώνισιν τῆς δίκης. Αὐτὴ εἶναι ἡ παρηγορία, τὴν ὁποίαν προσφέρει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Ἀληθῶς πρό τινος καιροῦ ἐνώπιον τῶν Ἐφετῶν διὰ τῆς παρερμηνεύσεως τῶν διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας ἐσχηματίσθη εἰς ἓν ἢ δύο τμήματα τοῦ Ἐφετείου ἐν Ἀθήναις μία νομολογία, ἀντίθετος ἐντελῶς πρὸς τὰς διατάξεις τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, καθ’ ἣν νομολογίαν δὲν ἐπιτρέπεται ἔφεσις τῶν προδικαστικῶν ἀποφάσεων, εἰμὴ καθ’ ὅσον αὕτη ἀφορᾷ εἰς τὸ θέμα καὶ τὸ βάρος τῆς διαταχθείσης ἀποδείξεως. Μωροτέρα νομολογία δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ. Ἀντιτάσσετε τὴν ἔνστασιν τῆς παραγραφῆς, τῆς χρησικτησίας, αὕτη ἀποῤῥίπτεται καὶ διατάσσει μίαν ἀπόδειξιν τὸ Πρωτοδικεῖον· δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ ἐκκαλέσητε τὴν ἀπόφασιν αὐτὴν, ν’ ἀποφύγητε τὰς δαπάνας τῆς ἀποδεικτικῆς αὐτῆς διαδικασίας, χρειάζεται νὰ πίητε ὁλόκληρον τὸ ποτήριον, μετὰ ταῦτα δὲ, ὅταν ἐκδοθῇ ὁριστικὴ ἀπόφασις οἱαδήποτε, τότε θὰ τὴν ἐκκαλέσητε. Τοιοῦτον εἶναι καὶ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον προτείνει ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος. Ὑπάρχει δὲ περίπτωσις ἀληθῶς, νὰ παρακαλέσωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον, ἑρμηνευτικὸν τῶν σχετικῶν διατάξεων τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, ἀλλ’ ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ δεχθῶμεν τὴν πρότασιν καὶ τὴν τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, διότι ἡ τροπολογία αὕτη ἀκριβῶς θὰ συντελέσῃ εἰς τὴν διαιώνισιν τῶν δικῶν. Σήμερον ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ πολίτης νὰ προσφύγῃ ἐνώπιον τοῦ ἀνωτέρου Δικαστηρίου, καὶ νὰ διορθώσῃ τὰ ἐσφαλμένως διαταχθέντα παρὰ τοῦ Πρωτοδικείου, ἀλλ’ ἐὰν γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία, δὲν θὰ ἔχῃ τὸ δικαίωμα. Ἄλλως παρατηρῶ, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ῥεόντων ὑδάτων εἶναι τῆς ἁρμοδιότητος τοῦ Εἰρηνοδίκου, τὸ ἄρθρον 490 τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας τὸ λέγει ῥητῶς, ἑπομένως καὶ ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, εἰς οὐδὲν δύναται νὰ συντελέσῃ ὑπὲρ τῶν ἰδιοκτητῶν, διότι ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδίκου αἱ ὑποθέσεις δικάζονται μετὰ τρεῖς ἡμέρας, δὲν ὑπάρχει δὲ ἀνάγκη πράξεως προτιμήσεως. Εἶναι περιττὴ λοιπὸν ἡ τροπολογία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰμὴ καθ’ ὅσον προβλέπει τὴν μεταβίβασιν τῆς ὑποθέσεως δι’ ἐφέσεως ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου. Νομίζω, ὅτι μετὰ τὰ ἀναπτυχθέντα πρέπει νὰ δοθῇ μία ἱκανοποίησις εἰς τὰ κεκτημένα δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐπαγγέλλεται τὸ νομοσχέδιον, ὅτι θέλει νὰ προστατεύσῃ, καὶ ν’ ἀφεθῇ εἰς αὐτὰ ἡ ἄμυνα ἡ νόμιμος, ἡ ὁποία χορηγεῖται ἐκ τοῦ νόμου. Δὲν εἶναι δυνατὸν, νομοθετοῦντες ἐπὶ ἑνὸς εἰδικοῦ ἀντικειμένου, νὰ καταστρέφωμεν τὰς διατάξεις τῆς Πολιτικῆς ἡμῶν Δικονομίας καὶ τοῦ Ἀστικοῦ ἡμῶν νόμου ὡς πρὸς τὰ δικαιώματα, τὰ ἐκ τῆς διακατοχῆς.

§66ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αἱ ἀγωγαὶ δύνανται νὰ ἦναι διαφόρων εἰδῶν, περὶ χρήσεως τῶν ῥεόντων ὑδάτων, περὶ κυριότητος τῶν ῥεόντων ὑδάτων κλπ. Ἑπομένως νομίζω, ὅτι ἡ τροπολογία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρέπει νὰ γίνῃ μὲ τρόπον γενικώτερον, αἱ δίκαι αὗται νὰ δικάζωνται ἐν γένει ἄνευ προτιμήσεως τοῦ Προέδρου.

§67ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάγονται καὶ αἱ ἐφέσεις;

§68ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως.

§69ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἀγωγὰς, τὰς ὑπαγομένας εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Εἰρηνοδίκου, ὅπως ὀρθῶς εἶπεν ὁ κ. Ῥάλλης, αἱ ἀγωγαὶ αὗται δικάζονται μετὰ τρεῖς ἡμέρας. Πρόκειται νὰ νομοθετήσωμεν περὶ τῶν ἀγωγῶν, αἱ ὁποῖαι ὑπάγονται εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν τακτικῶν Δικαστηρίων. Ἡ τροπολογία λοιπὸν ὁρίζει, ὅτι ἡ ἀγωγὴ, ἡ ὑπαγομένη εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν τακτικῶν Δικαστηρίων, δικάζεται τὴν τρίτην ἡμέραν ἀπὸ τῆς ἐπιδόσεως.

§70ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρατηρῶ, ὅτι αἱ ὑποθέσεις, αἱ ὑπαγόμεναι ἐνώπιον τοῦ Εἰρηνοδίκου, ἐφεσιβάλλονται ἐνώπιον τοῦ Πρωτοδικείου, καὶ οὐδεὶς γίνεται λόγος ἐν τῇ τροπολογίᾳ, ὅτι καὶ ἡ ἔφεσις αὕτη θὰ δικάζηται ὁμοίως κατεπειγόντως· δεύτερον δὲ, δὲν πρέπει νὰ καθιερώσωμεν τὴν ταχεῖαν αὐτὴν ἐκδίκασιν μόνον διὰ τὴν πρώτην δίκην, ἥτις θὰ γίνῃ μετὰ τὴν ἔγερσιν τῆς ἀγωγῆς, ἀλλὰ καὶ δι’ ὅλας τὰς δίκας, αἱ ὁποῖαι θὰ ἐπακολουθήσωσιν, ἑπομένως ἡ τροπολογία πρέπει νὰ ἦναι γενική.

§71ΚΑΡΑΠΑΥΛΟΣ. Ὅπως ἔχει ἡ τροπολογία, εἶναι γενικὴ, καὶ εἰς τὴν αὐτὴν προθεσμίαν ὑπάγεται καὶ ἡ ἔφεσις κατὰ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Εἰρηνοδίκου καὶ πᾶσα ἄλλη δίκη.

§72ΠΟΛΛΟΙ. Ἐρωτήσατε λοιπὸν τὴν Βουλὴν, κύριε Πρόεδρε.

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλὴν, ἂν δέχητε τὸ ἄρθρον, ὅπως ἐτροπολογήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§74ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς ἔχομεν μίαν ἄλλην τροπολογίαν· ζητοῦμεν τὴν ἀπάλειψιν τῆς τελευταίας παραγράφου.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Γεροκωστόπουλος ἐζήτησε τὴν ἀπάλειψιν ὁλοκλήρου τοῦ ἄρθρου.

§76ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προσχωρῶ εἰς τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ῥάλλη.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου 9ου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§78ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δι’ ὀνομαστικῆς κλίσεως, κύριε Πρόεδρε.

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμεναι τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου 9ου λέγουσιν Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 μ. μ.