1889.03.13

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 9

τῆς 13 Μαρτίου 1889.

(Δευτέρα).

Ὥρα 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΡΙΚΑΚΗΣ. Κατὰ τὴν σύμβασιν, τὴν μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς Ἑταιρίας, ἡ ὁποία ἀνέλαβε τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Πατρῶν–Πύργου, ῥητῶς ὑπεχρεώθη αὕτη ν’ ἀνεγείρῃ σταθμὸν ἐν Πάτραις εἰς ὡρισμένον μέρος. Τὸ Δημόσιον μάλιστα ἀπεζημίωσε τὸ οἰκόπεδον· ἐν τούτοις σταθμὸς δὲν ἐγένετο, οἱ δὲ ἐπιβάται, οἱ ὁποῖοι ἀριθμοῦνται εἰς πολλοὺς, μένουσιν ἐκτεθειμένοι εἰς τὴν ἐπήρειαν τῆς ἀτμοσφαίρας. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν παράκλησίν μου ταύτην, καὶ νὰ προσκαλέσῃ τὴν Ἑταιρίαν, νὰ συμμορφωθῇ μὲ τοὺς ὅρους τῆς συμβάσεως.

§2ΣΑΚΚΗΣ. Πρὸ μηνὸς περίπου ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐξέδωκε διαταγὴν, δι’ ἧς ἐπέτρεψεν εἰς πολλὰ ταχυδρομικὰ γραφεῖα τὴν ἔκδοσιν ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν, ἐπέτρεψε δὲ τοῦτο καὶ εἰς πόλεις, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔχουσιν ἀνάγκας, παρέλειψεν ὅμως ἄλλας, αἱ ὁποῖαι ἔχουσι καὶ ἐμπόριον καὶ πληθυσμόν. Καὶ τοιαύτη εἶναι ἡ Κορώνη, ἧς οἱ κάτοικοι ἐργάζονται εἰς ἄλλα μέρη καὶ δὲν ἔχουσι τὸ μέσον νὰ στέλλωσι χρήματα εἰς τὰς οἰκογενείας των. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ἐπεκτείνῃ τὸ εὐεργέτημα τοῦτο καὶ εἰς τὴν Κορώνην.

§3ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ περὶ ἐκδόσεως ταχυδρομικῶν ἐπιταγῶν καὶ παρὰ τοῦ ταχυδρομείου Κορώνης Διάταγμα εἶναι ὑπογεγραμμένον, καὶ ἡ σύστασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐπῆλθε βραδέως.

§4ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Καταθέτω τὰς ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ζητηθείσας ἐγγράφους παραιτήσεις τῶν ἀρχιερέων Σύρου καὶ Τριφυλίας ἀπὸ τῆς ἐνασκήσεως τῶν καθηκόντων αὐτῶν ὡς μελῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, ὑποβληθείσας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῇ 10 τρέχοντος μηνός.

§5Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατεθέσατε καὶ τὸ Βασιλικὸν Διάταγμα, δι’ οὗ ἐγένοντο δεκταὶ αἱ παραιτήσεις αὗται;

§6ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Αὐτὸ ἐδημοσιεύθη εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως.

§7Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐπειδὴ ἐν τῇ ὑποβληθείσῃ παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν καταστάσει δὲν εἶναι ἀναγεγραμμένα καὶ τὰ ὀνόματα τῶν οἰκονομικῶν ἀξιωματικῶν τοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὰ ὀνόματα τούτων, καθὼς καὶ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, τὰ χρησιμεύσαντα πρὸς ἐκδίκασιν τῶν αἰτήσεων θεραπείας αὐτῶν ἐνώπιον τοῦ Ἀναθεωρητικοῦ Συμβουλίου.

§8Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πρὸ ἡμερῶν εἶχον λάβει ἀφορμὰς, αἵτινες με ἠνάγκαζον νὰ ἀπασχολήσω καὶ αὖθις τὴν Βουλὴν, ἐλέγχων διαφόρους πράξεις τοῦ Ὑπουργείου ἐπὶ τοῦ τελευταῖον προκύψαντος ἀκατανοήτως καὶ ἀδοκήτως σκανδάλου, κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐργασιῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου πρὸς γνωμοδότησιν διὰ τὸν Ἱεράρχην, ὅστις ἔμελλε νὰ κληθῇ ἐπὶ τὸν Μητροπολιτικὸν θρόνον τῶν Ἀθηνῶν. Δυστυχῶς κακοδιαθεσία ἐπελθοῦσα μὲ ἠνάγκασε νὰ ἀναβάλω τὴν ἐκπλήρωσιν τοῦ καθήκοντος τούτου, ἐν τῷ μεταξὺ δὲ προέκυψαν καὶ νέαι πράξεις κυβερνητικαὶ, αἵτινες μοὶ ἐπιβάλλουσιν ἀναποφεύκτως τὴν ἐκπλήρωσιν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο, εἰ καὶ δὲν εἶμαι ἐντελῶς ὑγιὴς, ἠναγκάσθην νὰ ἔλθω εἰς τὴν Βουλὴν, ἵνα ἐκπληρώσω τὸ καθῆκον τοῦτο. Εἶπον, ὅτι τὰ προκύψαντα κατὰ τὴν γνωμοδότησιν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου περὶ τοῦ μέλλοντος νὰ κληθῇ εἰς τὸν Μητροπολιτικὸν θρόνον ἦσαν ἀδόκητα, κρίνων δ’ αὐτὰ νῦν, ὅτε ἐξετελέσθησαν, εὑρίσκω, ὅτι δὲν ἦσαν οὐδὲ ἀναγκαῖα, ἀλλ’ ὅτι ἀκατανοήτως ἐπῆλθον ἄνευ ἀνάγκης τινὸς, καὶ μόνον διότι οἱ ἁρμόδιοι Ὑπουργοὶ ἐποιήσαντο χρῆσιν μέσων ἐναντίον τοῦ καθήκοντος αὐτῶν, διότι δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ ποιήσωνται χρῆσιν αὐτῶν, οὐδ’ ὡς Ὑπουργοί, οὐδὲ πρὸς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ἐποιοῦντο χρῆσιν αὐτῶν. Προκειμένης τῆς πληρώσεως τοῦ Μητροπολιτικοῦ θρόνου, κατὰ τὸ καθεστὸς θετικὸν δίκαιον τῆς χώρας, ἡ γνώμη τῶν κυβερνώντων ἤθελε πάντως ἐπικρατήσει· καὶ ἐν ᾗ ἂν περιπτώσει ἡ Ἱερὰ Σύνοδος ἤθελε γνωμοδοτήσει ὑπὲρ Ἱεράρχου, τὸν ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔκρινεν ἄξιον, ἡ γνώμη τῆς Κυβερνήσεως ἤθελε πάντως ἐπικρατήσει, διότι ἡ νομοθεσία ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τὴν πολιτικὴν ἀρχὴν νὰ ἀρνῆται νὰ ἐγκρίνῃ τὴν γνωμοδότησιν, τὴν ὁποίαν ἡ Σύνοδος ἤθελε προβάλει ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις, ποιουμένη χρῆσιν λογικὴν τοῦ δικαιώματος τούτου, ἠδύνατο ἐπὶ τέλους νὰ φθάσῃ εἰς τὴν ἔγκρισιν ἐκείνου τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον αὐτὴ ὑπελάμβανεν ὡς κατάλληλον, διὰ νὰ ἀναβιβασθῇ εἰς τὸν θρόνον τοῦ Μητροπολίτου. Διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι οὐδὲ ἀνάγκη ὑπῆρχεν, ἵνα ἡ Κυβέρνησις ποιήσηται χρῆσιν τῶν μέσων, ὧν ἐποιήσατο χρῆσιν ἐπὶ διαταράξει τῶν συνειδήσεων τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ, καὶ ἐπὶ δημιουργίᾳ σκανδάλου, τὸ ὁποῖον εὐκταῖον εἶναι πάντως νὰ προσπαθῶμεν νὰ ἀποφεύγωμεν, οὐ μόνον διὰ τὰ ἐν τῷ Βασιλείῳ συμφέροντα, τὰ ὁποῖα διὰ τοιούτου σκανδάλου ζημιοῦνται καὶ ἀναιροῦνται, ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ μεγάλα ἐκτὸς τοῦ Βασιλείου συμφέροντα τῆς πατρίδος. Δυστυχῶς ὅμως ἡ διαγωγὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως ἦτο οὐ μόνον μὴ προσήκουσα, ἀλλὰ καὶ ὑποδεεστέρα τῆς σοβαρότητος τοῦ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐκαλεῖτο νὰ διεξαγάγῃ τὰς μετὰ τῆς Ἐκκλησίας σχέσεις τῆς Πολιτείας. Ἡ ἀνοχὴ μάλιστα αὐτοῦ, ἄν ἀνοχὴ μόνον ὑπῆρξε, πρὸς τὰ ὄργανα, τὰ διαπράττοντα τὴν ἐπικοινωνίαν τῆς Πολιτείας μετὰ τῆς Ἐκκλησίας, ἡ ἀνοχὴ λέγω αὕτη ἦτο ἀξία τῆς ἀποδοκιμασίας τῆς Βουλῆς. Εἶπον, ὅτι ἡ πολιτεία τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἦτο ὑποδεεστέρα τῆς σοβαρότητος τοῦ ζητήματος, καὶ ποιοῦμαι τοιοῦτον τὸν χαρακτηρισμὸν μετὰ πάσης προσοχῆς καὶ μετὰ πάσης ἐπιεικείας, διότι ὤφειλον ἴσως νὰ ποιήσωμαι χρῆσιν χαρακτηρισμοῦ αὐστηροτέρου, ὁποῖος προσῆκεν εἰς τὰς πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ, τοῦ διεξαγαγόντος ἐν ὀνόματι τῆς Πολιτείας τὰς εἰρημένας σχέσεις μετὰ τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ ὄντως, ὁ Ὑπουργὸς, κληθεὶς ὑπὸ τοῦ Κοινοβουλίου, ἵνα δώσῃ πληροφορίας, ἀφηγήθη ὡς λαβόντα χώραν, συμβεβηκότα μὴ ὑπάρξαντα, διότι οὐ μόνον δὲν ὡμολόγησεν, ἀλλὰ διαψεύδει ταῦτα ὁ Βασιλικὸς παρὰ τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ Ἐπίτροπος ἐν τῇ κατατεθείσῃ εἰς τὴν Βουλὴν ἐκθέσει του. Ἑπομένως, ἄν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, πρὶν ἢ ἐξακριβώσῃ καλῶς τὰ γενόμενα, ἔδωκεν εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας ἀλλοίας, κατεδήλωσε βεβαίως μεγάλην κουφότητα, ἐὰν δὲ ἐν γνώσει ἀφηγήθη τὰ πράγματα ἄλλως, καὶ οὐχὶ ὡς συνέβησαν, περιέπεσεν εἰς σφάλμα, τὸ ὁποῖον μοὶ δίδει τὸ δικαίωμα νὰ χαρακτηρίσω αὐτὸν διὰ χαρακτηρισμοῦ αὐστηροτέρου ἐκείνου, τοῦ ὁποίου χρῆσιν ἐποιησάμην. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν διεβεβαίωσε τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲ ὑπῆρξε διακοπὴ τῆς συνεδριάσεως κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ἐνῷ ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος ὁμολογεῖ, ὅτι διεκόπη ἡ συνεδρίασις. Ὅσα ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπε πρὸς τὴν Βουλὴν ἐδημοσιεύθησαν διὰ τῆς «Ὥρας», τῆς ὁποίας τὴν ἀκρίβειαν δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Ὑπουργὸν νὰ ἀμφισβητήσῃ· ἐκ τῆς ἐφημερίδος δὲ ταύτης λαμβάνω τὸ μέρος τοῦ λόγου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ ἀναγινώσκω ὑμῖν (ἀναγινώσκει): «Ἀνεχώρησε λοιπὸν ὁ Προεδρεύων χωρὶς νὰ διαλύσῃ τὴν συνεδρίασιν, χωρὶς νὰ συνταχθῇ πρακτικὸν τῶν κατὰ τὴν συνεδρίασιν λεχθέντων. Ἐπῆλθε μικρά τις διακοπὴ, καὶ μετὰ τὴν διακοπὴν ταύτην τὰ μέλη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶχον πολεμήσει τὴν περὶ ἀναβολῆς πρότασιν, ἐνόμισαν, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ Καταστατικοῦ, τοῦ διέποντος τὰ τῆς Συνόδου, εἶχον δικαίωμα νὰ ἐξακολουθήσωσι τὴν συνεδρίασιν.» Καὶ κατωτέρω: «ἐξηκολούθησεν ἡ συνεδρίασις, καὶ τὰ μέλη τῆς Συνόδου ἐξέφερον γνώμην περὶ τοῦ Ἱεράρχου, τοῦ μέλλοντος νὰ καθέξῃ τὴν κενὴν κατὰ τὸ ἔγγραφον ἕδραν.» Ἀλλ’ ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος, κατὰ τὸ μνημονευθὲν ἔγγραφον αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον ἐδημοσιεύθη καὶ διά τινος ἐφημερίδος, ὑπουργικῆς καὶ ταύτης, ἀφηγεῖται τὰ πράγματα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει ἐκ τῆς «Παλιγγενεσίας»): «Καὶ τὴν μὲν ἕδραν τοῦ Προέδρου κατέλαβεν ὁ Σ. Ἀρχιεπίσκοπος Μεσσηνίας, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, ἀπεφασίσθη δ’ ὁμοφώνως ἡ ἐνέργεια τῆς ἐκλογῆς. Ἀλλ’ ἐγώ, φρονῶν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπιθυμεῖ πρωτίστως νὰ ἐπιτευχθῇ ὁμόφωνος, εἰ δυνατόν, ὑπὸ πάντων τῶν μελῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ἐκλογὴ τοῦ ἡμετέρου Πρωθιεράρχου, ἔκρινα καθῆκόν μου νὰ προκαλέσω τὴν διακοπὴν τῆς συνεδριάσεως, μέχρις οὗ συνεννοηθῶ πρὸς ὑμᾶς. Δυστυχῶς ὅμως δὲν ἠδυνήθην νὰ σᾶς συναντήσω, ἐπανελθὼν δ’ εἰς τὸ κατάστημα τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, εὗρον μόνον τὸν προεδρεύοντα Σ. Ἀρχιεπίσκοπον Μεσσηνίας, καὶ παρ’ αὐτοῦ ἔμαθον, ὅτι οἱ λοιποὶ Συνοδικοὶ μετέβησαν εἰς τὴν οἰκίαν τοῦ Σ. Ἐπισκόπου Ὕδρας, μέλλουσι δὲ νὰ ἐπανέλθωσι μετ’ ὀλίγον. Ἐπανελθόντων δὲ τούτων, προσκλήσει τοῦ Προεδρεύοντος, ἐπανελήφθη ἡ διακοπεῖσα συνεδρίασις, καὶ ἤρξατο ἡ ἐκλογή....» Περιέπεσε λοιπὸν ἢ δὲν περιέπεσεν εἰς ἀνακριβείας ἐν τῇ πρὸς τὴν Βουλὴν ἀφηγήσει τῶν γενομένων ὁ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργός; Ἀλλὰ περιέπεσεν ἐξ ἀπροσεξίας ἢ ἐκ προμελέτης; Δυστυχῶς αὐτὰ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα μετὰ ταῦτα ἐνδεικνύουσιν, ὅτι ἐν γνώσει περιέπεσεν εἰς τὴν ἀνακρίβειαν ταύτην. Ὁ Ὑπουργὸς εἶχεν ἀνάγκην νὰ ὑποτιμήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἓν τῶν μελῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, τὸ σεβασμιώτατον Ἀρχιεπίσκοπον Σύρου, Τήνου καὶ Μήλου κ. Μεθόδιον, καὶ παρέστησεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ συνεδρίασις ἐξηκολούθει ἄνευ διακοπῆς, ἵνα καταγγείλῃ τὸν Ἱεράρχην Σύρου, Τήνου καὶ Μήλου, ὡς αὐτογνωμόνως ἀπελθόντα ἐκ τῆς συνεδριάσεως, καὶ αὐθαιρέτως ἀποσχόντα τῶν καθηκόντων αὐτοῦ. Παρέβαλε μάλιστα τὴν ἀποχώρησιν αὐτοῦ ταύτην πρὸς τὴν ἀποχώρησιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλήν, χλευάζων εἴτε ὑβρίζων τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὅτι ἡ πτέρυξ αὕτη δὲν θέλει εὑρεῖ ἐπιλήψιμον τὴν ἀποχώρησιν τοῦ Ἱεράρχου Σύρου, Τήνου καὶ Μήλου. Καὶ διὰ μὲν τὰς πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὕβρεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν κρίνω ἄξιον ν’ ἀπασχολήσω τὴν Βουλήν. Εἰσὶ τοσοῦτον ἀνάρμοστοι, καὶ τοσοῦτον ἀπογεγυμνωμέναι πάσης ἀληθείας, ὥστε ἡ Ἀντιπολίτευσις δύναται ἑκάστην τῶν ἐκτοξευθεισῶν κατ’ αὐτῆς ὕβρεων νὰ προσίδῃ μετὰ βλέμματος, δηλοῦντος ἴσην περιφρόνησιν. Δὲν περιεφρονήσαμεν ἐπίσης τὰς ὕβρεις, τὰς ὁποίας ὁ Πρωθυπουργὸς ἐξετόξευσε κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτε αὕτη ἀπεχώρησε κατὰ τὸ 1887 τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς; Δὲν ὕβριζε τὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἱεροσύλους; Διατὶ νὰ μὴ ὑβρίσῃ ἡμᾶς καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν; Ἔσπευσε καὶ οὗτος νὰ εἴπῃ προχθὲς πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡμεῖς θέλομεν συμπαθήσει πρὸς τὸν μνημονευθέντα ἀνωτέρω Ἱεράρχην, διότι οὗτος οὐδὲν ἔπραξεν ἢ τὸ ἄτοπον, ὅπερ ἐπράξαμεν καὶ ἡμεῖς. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν δὲν ἐδίστασε νὰ πράξῃ, ὅ,τι ἐσύμφερεν εἰς αὐτόν, ῥίψας εἰς τὴν πήραν, τὴν ὄπισθεν τῶν ὤμων αὐτοῦ ἀνηρτημένην, πᾶσαν τὴν ἱστορίαν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ κατὰ τὸ 1887 Προϋπολογισμοῦ, τὴν ἱστορίαν, ἡ ὁποία παρέσχεν, οὐχὶ τὸ συνταγματικὸν δικαίωμα, ἀλλὰ τὸ καθῆκον εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, νὰ ἀποχωρήσῃ τῶν συνεδριάσεων, ἀφοῦ ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς ἐνέκρινε τὴν ἀντισυνταγματικὴν διαγωγὴν τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἂν ἡμεῖς συνειθίσαμεν νὰ ὑβριζώμεθα, περιφρονήσαντες τοὺς ὑβριστὰς ἡμῶν καὶ προσδοκῶντες, ὅτι ἡμέραν τινὰ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει διδάξει αὐτούς, ὅτι αἱ ὕβρεις δὲν ἀρκοῦσιν, ἵνα καλύψωσι τὰς παραβάσεις τῶν νόμων, οὐδ’ αἱ ἀτάσθαλοι φωναὶ αὐτῶν νὰ δικαιολογήσωσι τὰς καταστρατηγήσεις καὶ τὰς νοθείας τοῦ πολιτεύματος, δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται ὅμως νὰ ἀνεχθῶμεν ὕβρεις, ἐκτοξευθείσας κατὰ τῶν Ἱεραρχῶν τῆς Ἐκκλησίας τῆς πατρίδος ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁ ὁποῖος οὐ μόνον δικαίωμα δὲν ἔχει νὰ ὑβρίζῃ αὐτοὺς, οὐ μόνον δικαίωμα δὲν ἔχει νὰ κρίνῃ ἐπὶ τῶν πράξεων ἢ τῶν παραλείψεων αὐτῶν, ἀποτελούντων κατὰ τὸ θετικὸν δίκαιον τῆς χώρας, τὴν ὑπερτάτην Ἐκκλησιαστικὴν ἀρχήν, ἀλλ’ ὀφείλει νὰ ἐπιδεικνύῃ εὐλάβειαν πρὸς αὐτούς. Ἄν οἱ Ἱεράρχαι, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, ἤθελον παραβῆ τὰ πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν καθήκοντα αὑτῶν, ἡ ἁρμοδία Ἐκκλησιαστικὴ ἀρχὴ ἠδύνατο νὰ καταγγείλῃ αὐτοὺς εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις δικαίωμα εἶχε νὰ ἐνεργήσῃ, καθ’ ὃν διέγραψεν ἡ νομοθεσία τρόπον, πρὸς ἐξακρίβωσιν τῶν παραβάσεων τῶν μελῶν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Ἐὰν δὲ τὰ μέλη τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ἤθελον παραβῆ τοὺς καθεστῶτας πολιτικοὺς νόμους, ἤθελον περιπέσει εἰς πράξεις ἀξιοποίνους, ἡ Κυβέρνησις ἠδύνατο νὰ καταγγείλῃ αὐτοὺς ἐνώπιον τῆς εἰδικῆς δικαιοδοσίας, τὴν ὁποίαν ἡ νομοθεσία ἐδημιούργησεν, εὐλαβουμένη αὐτὴ τὸ σχῆμα τῶν Ἱεραρχῶν τῆς Ἐκκλησίας. Οὐδεὶς ἀληθῶς νόμος ἐπιτρέπει εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ ὁμιλήσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ἀνευλαβῶς περὶ Ἱεραρχῶν, ἐν ᾧ αὐτοὶ δὲν εἶχον διαπράξει τὰς πράξεις, τὰς ὁποίας ἰσχυρίζετο ὅτι εἶχον πράξει, διότι δὲν εἶχεν ἀποχωρήσει τῆς συνεδριάσεως τῆς Συνόδου ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Σύρου καὶ Τήνου, ὡς μετὰ τρόπου ἀνευλαβοῦς πρὸς αὐτὸν ἀφηγήθη ὁ Ὑπουργὸς πρὸς τὴν Βουλήν, ἀλλ’ εἶχε λύσει τὴν συνεδρίασιν, ἧς προήδρευε κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην, ὡς Πρόεδρος τῆς Συνόδου· ἀλλὰ καὶ ἂν εἶχον διαπράξει τὰς ἀποδοθείσας εἰς αὐτοὺς πράξεις, οὐδὲ τότε ἠδύνατο νὰ ὁμιλήσῃ ἀνευλαβῶς, οὐδ’ ἄν εἶχον παρ’ αὐτῶν διαπραχθῆ ἀξιόποινοι πράξεις, οὐδὲ τότε ἀκόμη ἐπετρέπετο αὐτῷ τοιαύτη ἀτάσθαλος γλῶσσα, πρὶν ἢ ἡ δικαιοσύνη τῆς πατρίδος ἀποφανθῇ περὶ αὐτῶν. Ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν εἶχεν αἰσθανθῆ τὴν ἀνάγκην νὰ ἀνακουφίσῃ τὰ στέρνα του ἀπὸ τῆς ὀργῆς, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἐγείρει ἐν αὐτοῖς ἡ διχογνωμία τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Σύρου. Συνειθίζουσιν οἱ Ὑπουργοὶ νὰ ἀγανακτῶσιν εὐθὺς, ὡς προσκόψωσί που, καὶ ἀφίνονται εἰς τὸ πάθος τῆς ὀργῆς, ὅταν αἱ γνῶμαι αὐτῶν ἀναστέλλωνται ἀπὸ ἀντιῤῥήσεις τῶν ἀτόμων. Ὀργίζονται κατὰ τῶν ἀτόμων, καὶ προσπαθοῦσι νὰ ζημιώσωσι τὰ συμφέροντα αὐτῶν, ἂν ἔχωσι τοιαῦτα ἐκκρεμῆ ἐνώπιον τῆς Διοικήσεως, ὅπως ὑποτάξωσι τὰς γνώμας τῶν ἀτόμων τούτων εἰς τὴν ἰδίαν αὐτῶν γνώμην. Ὠργίσθησαν καὶ κατὰ τῶν Ἱεραρχῶν, αἱ ἀντιῤῥήσεις τῶν ὁποίων ἀνέστειλαν τὴν ἄμεσον πραγματοποίησιν τῆς ἐπιθυμίας των, καὶ ἐξετράπησαν εἰς τὴν ἀνευλαβῆ μνείαν, ἣν ἐποιήσαντο περὶ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἂν οὕτω διεξάγωσι τὰς σχέσεις των πρὸς τοὺς πολίτας κατὰ τὴν διαχείρισιν τῶν διοικητικῶν ἢ κυβερνητικῶν καθηκόντων των, δυνάμεθα νὰ σιωπήσωμεν, βλέποντες αὐτοὺς οὕτω προσφερομένους καὶ πρὸς τοὺς Ἱεράρχας τῆς πατρίδος μας; Ἠσθάνθη ὁ Ὑπουργὸς ὀργὴν κατὰ τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Σύρου καὶ Τήνου, διότι οὗτος ἐπέμεινε νὰ μὴ ἀποφασισθῇ αὐθημερὸν κατὰ τὴν συνεδρίασιν ἐκείνην τὸ Μητροπολιτικὸν ζήτημα, καὶ ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν, ὅπως ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην του περὶ ἀναβολῆς. Ἐνθυμεῖσθε δὲ, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς ἀφηγήθη εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος ἐκάλεσε τὴν Σύνοδον, ἵνα γνωμοδοτήσῃ περὶ τοῦ ὑποψηφίου διὰ τὸν Μητροπολιτικὸν θρόνον, ὁ δὲ Ἀρχιεπίσκοπος Σύρου καὶ Τήνου ἐζήτησε τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν προσεχῆ Σύνοδον, ἐπειδὴ δὲ ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος ἀντέστη εἰς τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς, ἐναντίον τῶν καθηκόντων του,—διότι οὐδὲν εἶχε δικαίωμα— καὶ τὰ ἄλλα μέλη τῆς Συνόδου ἐφαίνοντο ἀποκλίνοντα εἰς τὴν γνώμην τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου, ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Σύρου καὶ Τήνου, προεδρεύων, ἔλυσε τὴν συνεδρίασιν. Ἕνεκα τούτου ὠργίσθη ὁ Ὑπουργὸς, διότι δὲν ἐπραγματοποιήθη ἡ ἐπιθυμία τοῦ Βασιλικοῦ Ἐπιτρόπου, ὅπως ἀποφασίσῃ ἡ Ἱερὰ Σύνοδος κατ’ ἐκείνην τὴν ἡμέραν περὶ τοῦ ὑποψηφίου Μητροπολίτου. Ἀλλ’ ἡ ὀργὴ τοῦ Ὑπουργοῦ εἶχε καὶ ἕτερον λόγον, διότι ἕνεκα τῆς ὑπὸ τοῦ σεβασμιωτάτου Ἀρχιεπισκόπου Σύρου καὶ Τήνου ἀπαγγελθείσης λύσεως τῆς συνεδριάσεως ἐπῆλθον τὰ μετὰ τοῦτο λαβόντα χώραν ἄτοπα, ὅτε ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος ἔτρεχε, ζητῶν ὁδηγίας ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἀφοῦ ἔλαβεν αὐτὰς, ἔτρεχεν ἀσχολούμενος νὰ περισυλλέξῃ τὰ μέλη τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ἀπὸ τὰς ἰδιωτικὰς οἰκίας, ἐν αἷς διέτριβον, καὶ νὰ ἐπαναγάγῃ ταῦτα εἰς τὸ κατάστημα τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, καὶ διὰ τοῦ σπασμωδικοῦ καὶ ἀνευλαβοῦς πρὸς τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Ἐκκλησίας τρόπου, ὃν μετῆλθε, νὰ ταράξῃ τὴν συνείδησιν τῶν πολιτῶν. Καὶ προέτεινεν ἀληθῶς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν περίεργον δικαιολογίαν τῆς ἀστυνομικῆς ἀναμίξεως εἰς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, εἰπὼν εἰς τὴν Βουλὴν, ὡς ἂν διελέγετο πρὸς βρέφη ἢ πρὸς μειράκια, ὅτι ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος σπεύδων, ἐπειδὴ δὲν εἶχεν ὄχημα πρόχειρον, ἐζήτησε καὶ ἔλαβε τὸ ὄχημα τοῦ Διευθυντοῦ τῆς Ἀστυνομίας, τὸ ὁποῖον παρέκειτο εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Συνόδου, καὶ διὰ τοῦτο ἐφάνη τρέχων ἐπὶ τοιούτου ὀχήματος. Ἀλλ’ αἱ αἰτιολογίαι αὗται δὲν ἁρμόζουσιν εἰς Ὑπουργοὺς, πιθανῶς δ’ ὁ νῦν Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε συνειθίσει νὰ ποιῆται χρῆσιν τοιούτων, πρὶν ἢ εἰσέλθῃ εἰς τὴν πολιτικὴν, ὅτε ἠγωνίζετο ν’ ἀποκτήσῃ σχέσεις ἐν Μεγάροις καὶ ὑπερήσπιζεν ἐνώπιον τοῦ Δικαστηρίου τῶν Πλημμελειοδικῶν τοὺς μέλλοντας ἐντολεῖς του· ἔπρεπεν ὅμως νὰ συσταλῇ, προβάλλων εἰς τὴν Βουλὴν τοιαῦτα, ὅπως δικαιολογήσῃ πράξεις, αἵτινες, ἄσεμνοι καθ’ ἑαυτὰς, ἐξετελέσθησαν καὶ ἀσέμνως, προξενήσασαι ἀληθὲς σκάνδαλον ἐν ταῖς συνειδήσεσι τοῦ χριστεπωνύμου πληρώματος. Καὶ δὲν ἦσαν ἄσεμνοι πράξεις ἡ παρουσία ἐν τῷ Γραφείῳ τῆς Συνόδου τοῦ Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ ἡ παρουσία ἀστυνομικῶν κλητήρων ἐν τοῖς πέριξ; Πότε ἐτολμήθη παραπλήσιον ἐκείνου, ὅπερ ἐτελέσθη κατὰ τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος ἔμελλε νὰ καλέσῃ τὴν Σύνοδον, ἵνα γνωμοδοτήσῃ περὶ τοῦ ὑποψηφίου διὰ τὸν Μητροπολιτικὸν θρόνον; Τὰ γεγονότα, ὧν ἐμνήσθην μέχρι τοῦδε, ἀποτελοῦσι τὸ πρῶτον στάδιον τῆς κυβερνητικῆς ἐνεργείας. Τὸ ἑπόμενον ὅμως στάδιον μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἄξιον ὁμοίου χαρακτηρισμοῦ, διότι καὶ κατὰ τοῦτο οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ δὲν προσηνέχθησαν ὡς προσήκει εἰς Ὑπουργοὺς Ἕλληνας, ἐπὶ ζητήματος, ἀφορῶντος εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς ὑπερτάτης Ἀρχῆς, τῆς διοικούσης τὴν Ἐκκλησίαν. Ὅτε ὁ Ἱεράρχης Σύρου, Τήνου καὶ Μήλου καὶ μετ’ αὐτοῦ ὁ σεβασμιώτατος Ἐπίσκοπος Ὀλυμπίας καὶ Τριφυλίας ἀπέστειλαν τὰς παραιτήσεις των εἰς τὴν Κυβέρνησιν, αὕτη ἐτόλμησε νὰ μετέλθῃ ἐπὶ τῶν Ἱεραρχῶν τούτων τακτικὴν, τὴν ὁποίαν δικαιοῦμαι νὰ ὀνομάσω τακτικὴν ἐκβιασμοῦ. Καὶ ἀνεκοινώθη μὲν πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀπηύθυνεν εἰς ἀπάντησιν τῆς παραιτήσεως τῶν εἰρημένων Ἱεραρχῶν, αἱ ἐφημερίδες ὅμως τοῦ Ὑπουργείου ἐδημοσίευσαν καὶ διαφόρους πληροφορίας περὶ γνωμοδοτήσεως, τὴν ὁποίαν οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι ἐξέδωκαν ἐπὶ ζητήματος, προταθέντος αὐτοῖς, ἂν οἱ παραιτηθέντες Ἱεράρχαι περιέπεσαν εἰς πρᾶξιν ἀξιόποινον, ὡς καὶ περὶ σκέψεων, αἵτινες ἀπασχολοῦσι τὴν Κυβέρνησιν, ἂν πρέπῃ νὰ καταγγείλῃ αὐτοὺς, ἐν ᾗ περιπτώσει αὐτοὶ δὲν ἤθελον ἀποσύρει τὰς παραιτήσεις των. Καὶ ὡς ἂν ἐπρόκειτο περὶ ἁπλῶν ἐκλογέων, τοὺς ὁποίους ἀπειλοῦσιν, ὅτι ἤθελον τοῖς ἀποστείλει τοὺς δημοσίους εἰσπράκτορας, ὅπως ἐκβιάσωσιν αὐτοὺς ν’ ἀποτίσωσιν, ὅσα ὀφείλουσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐὰν δὲν στέρξωσι νὰ ὑποστηρίξωσι τοὺς ὑποψηφίους των, ἢ ὡς ἂν ἐπρόκειτο περὶ κομματαρχῶν ἐν τοῖς δήμοις, τοὺς ὁποίους ἐζήτουν ν’ ἀποσπάσωσιν ἀπὸ τοὺς κομματικούς των φίλους, ὅπως τύχωσι τῆς συνδρομῆς αὐτῶν κατὰ τὰς ἐκλογάς, τὴν αὐτὴν μετῆλθον τακτικὴν καὶ ἐπὶ τῶν Σεβασμιωτάτων Ἱεραρχῶν, οἵτινες εἶχον ἀποστείλει τὰς παραιτήσεις των. Ἀρκεῖ ν’ ἀναγνώσω χωρίον ὑπουργικῆς τινος ἐφημερίδος, ἥτις διὰ τοῦ ὕφους, μεθ’ οὗ γράφεται, διαδηλοῖ, ὅτι ἐπροτιμήθη ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅπως αὕτη χρησιμεύσῃ αὐτῷ πρὸς ἀνακοίνωσιν εἰς τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος τῶν περὶ τῶν δημοσίων πραγμάτων γνωμῶν του. Ἀρκεῖ, λέγω, ν’ ἀναγνώσω τὸ εἰρημένον χωρίον τῆς μνημονευθείσης ἐφημερίδος, διότι, ἕνεκα τῶν ἐκτεθέντων, δὲν κρίνω ἀλλότρια τῶν διανοημάτων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὰ παρ’ αὐτῆς δημοσιευόμενα. Διὰ τοῦτο ἐφελκύω καὶ τὴν ἡμετέραν προσοχὴν ἐπὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἡ ἐφημερὶς αὕτη ἐδημοσίευσεν ἐπὶ τῶν παραιτήσεων τῶν Σεβασμιωτάτων Ἱεραρχῶν. Ἐφημερίδες ἄλλαι ὑπουργικαὶ εἶχον δημοσιεύσει, ὅτι οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι εἶχον ἐν τῇ γνωμοδοτήσει των ἀποφανθῆ ξηρῶς καὶ ἄνευ αἰτιολογίας, δι’ ἑνὸς ναὶ, ἢ δι’ ἑνὸς ὄχι, λύσαντες τὰ ζητήματα, τὰ προβληθέντα αὐτοῖς ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν. Ἡ «Παλιγγενεσία» δ’ ἀπήντησεν εἰς τὰς εἰρημένας συναδέλφους της τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Οὐχὶ ἓν ναὶ καὶ ἓν ὄχι, οὐχὶ λακωνικώτατα εἶναι συντεταγμένη ἡ περὶ τῶν δύο παραιτηθέντων Ἐπισκόπων χθεσινὴ γνωμοδότησις τῶν Νομικῶν Συμβούλων, ὡς ἀνακριβῶς ἐπληροφόρησαν τὴν συνάδελφον «Ἐφημερίδα». Ἡ γνωμοδότησις εἶναι μακρὰ, μακροτάτη, καὶ λίαν ᾐτιολογημένη, περιέχουσα πάσας τὰς σχετικὰς διατάξεις τῶν νόμων, δυνάμει τῶν ὁποίων ἡ πρᾶξις τῶν δύο παραιτηθέντων Συνοδικῶν ἀποδεικνύεται ἔκνομος, πρᾶξις ἀπειθείας πρὸς τοὺς νόμους τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς Πολιτείας, ἐπισύρουσα ἀναποφεύκτως κατὰ τῶν δύο Ἐπισκόπων αὐστηρὰν ποινικὴν καταδίωξιν. Τοιαύτη εἶναι ἡ γνωμοδότησις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, φέρουσα τὸ ἀπρόσβλητον κῦρος τῶν νόμων, οὓς δὲν ἐμελέτησαν, φαίνεται, ἐν τῇ σπουδῇ τῆς ὑπερβασίας αὐτῶν οἱ δύο Ἐπίσκοποι, καὶ πρὸς ταύτην φρονοῦμεν, ὡς εἴπομεν, θὰ συμμορφωθῇ ἡ Κυβέρνησις, καθῆκον ἔχουσα νὰ ἐπιβάλῃ εἰς πάντα τὴν πρὸς τοὺς κειμένους νόμους ὑποταγήν». Καὶ ἐν ἄλλῳ μέρει τοῦ αὐτοῦ φύλλου ἐδημοσίευσεν ἡ εἰρημένη ἐφημερὶς (ἀναγινώσκει): «Συνεπείᾳ τῆς γνωμοδοτήσεως ταύτης, τὸ Ὑπουργεῖον θέλει προβῆ, ὡς φρονοῦμεν, εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν δύο Ἐπισκόπων, μετὰ τὴν ταχεῖαν δὲ δίκην καὶ καταδίκην αὐτῶν προσκληθήσονται ἄλλοι Ἐπίσκοποι εἰς ἀναπλήρωσιν τῶν κηρυχθησομένων ἐκπτώτων τοῦ ἀξιώματος αὐτῶν». Οἱ γράφοντες ἐν τῇ «Παλιγγενεσίᾳ» τὰ εἰρημένα εἰσὶν, ὡς φαίνεται, ἄνθρωποι, εἰς τοσοῦτον στενὰς μετὰ τῶν Ὑπουργῶν σχέσεις διατελοῦντες, ὥστε καὶ τὰ μυστήρια τῆς ὑπηρεσίας εἰσὶ προσιτὰ εἰς αὐτοὺς, καὶ τὰ διανοήματα τῆς Κυβερνήσεως γνωστὰ αὐτοῖς. Μυστήριον ἦτο ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ἡ γνωμοδότησις τῶν Νομικῶν Συμβούλων περὶ τοῦ ἀξιοποίνου ἢ μὴ τῆς παραιτήσεως τῶν Σεβασμιωτάτων δύο Ἱεραρχῶν, πρὶν ἢ ἡ Κυβέρνησις λάβῃ ὁριστικὸν ἐπὶ τούτου μέτρον, πρὶν ἢ ἡ Κυβέρνησις ἀποφασίσῃ, τί ἔμελλε νὰ πράξῃ περὶ αὐτῶν, ἀλλὰ τὸ μυστήριον τοῦτο ὑπεχώρησε πρὸ τῶν συντακτῶν τῆς «Παλιγγενεσίας», καὶ αὐτοὶ ἔλαβον ἐν χερσὶ τὰς γνωμοδοτήσεις τῶν Νομικῶν Συμβούλων, καὶ ἀνέγνων αὐτὰς, καὶ εὗρον, ὅτι δὲν ἔλυον τὰ προβληθέντα ζητήματα οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι δι’ ἑνὸς ξηροῦ ναὶ, ἢ δι’ ἑνὸς ξηροῦ ὄχι, ἀλλὰ ἔλυον αὐτὰ ἠτιολογημένως, καὶ εὗρον οἱ συντάκται τῆς «Παλιγγενεσίας», ἀναγινώσκοντες, τὴν γνωμοδότησιν τῶν Νομικῶν Συμβούλων, ὄχι μόνον ἠτιολογημένην, ἀλλὰ καὶ εὔλογα περιέχουσαν ἐπιχειρήματα, πρὸς ἃ ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ συμμορφωθῇ, διότι, ἐὰν δὲν ἤθελε συμμορφωθῆ, ἤθελε παραβῆ βεβαίως τὸ καθῆκον αὐτῆς. Ἡ τακτικὴ αὕτη εἶναι εἰθισμένη, ἀλλὰ μέχρι τοῦδε εὑρίσκομεν αὐτὴν ἐν χρήσει μόνον εἰς τοὺς ἐκλογικοὺς προδρόμους, κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ὅταν οἱ μικροὶ ψηφοθῆραι ἠπείλουν τοὺς ἐκλογεῖς, καὶ ἐζήτουν νὰ ἐκπτοήσωσιν αὐτοὺς, νὰ ἐκβιάσωσιν αὐτοὺς, ὅπως δώσωσι ψῆφον ἐναντίον τῶν συνειδήσεών των, ἢ ἐναντίον τῶν πολιτικῶν ὑποχρεώσεων καὶ δεσμῶν, οἵτινες εἶχον συνδέσει αὐτούς. Εὑρίσκομεν τὴν τακτικὴν ταύτην ἐν χρήσει τῶν μικρῶν ἐκείνων ὑπαλληλίσκων, οἵτινες ἐν ταῖς ἐπαρχίαις φιλοτιμοῦνται νὰ προσφέρωσιν ὑπηρεσίας εἰς τοὺς πάτρωνάς των, καὶ οἵτινες μετακαλοῦνται παρ’ ἑαυτοῖς κομματάρχας, ἤτοι ἄνδρας ἐπηρεάζοντας τοὺς ἐκλογεῖς, μετέρχονται πᾶν μέσον ἀπειλῆς, ὅπως πτοήσωσιν αὐτοὺς, ὅπως ἐκβιάσωσιν αὐτοὺς νὰ διαῤῥήξωσι τοὺς πολιτικοὺς δεσμοὺς, τοὺς ὁποίους εἶχον συνδέσει μετὰ τῶν διαφόρων ὑποψηφίων τῶν ἐκλογικῶν ἐκείνων περιφερειῶν. Ἀλλὰ τὴν τακτικὴν ταύτην, ἐφαρμοζομένην ὑπὸ Ὑπουργῶν τῆς Ἑλλάδος δημοσίᾳ, ὅταν ὁμιλῶσι πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅταν ἀνακοινῶσι τὰ διανοήματά των πρὸς τὸν λαὸν περὶ δύο Ἱεραρχῶν τῆς πατρίδος, τὴν τακτικὴν ταύτην, ἐφαρμοζομένην ὑπὸ Ὑπουργῶν, ὅπως ἐνασκήσωσι ψυχολογικὴν βίαν, ὅπως ἐκβιάσωσι τοὺς παραιτηθέντας Ἱεράρχας, διὰ νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὰς παραιτήσεις των, τὴν τακτικὴν ταύτην δὲν νομίζετε, ὅτι ἐχαρακτήρισα μετὰ μεγάλης ἐπιεικείας, ὅτε εἶπον, ὅτι εἶναι μόνον ἀνάρμοστος εἰς τὴν σοβαρότητα τῆς ὑποθέσεως, περὶ ἧς ἐπρόκειτο; Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ χαρακτηρίσω προσηκόντως τοιαύτην τακτικὴν, δὲν νομίζετε, ὅτι προσήκων ἦτο χαρακτηρισμὸς, ἂν ἔλεγον αὐτὴν ἐπονείδιστον, ἐὰν ὠνόμαζον αὐτὴν μυσαρὰν, ἀφοῦ σκοπεῖ, οὐχὶ νὰ μεταβάλῃ τὸ φρόνημα τοῦ ἐκλογέως, οὐχὶ νὰ διαῤῥήξῃ τοὺς πολιτικοὺς δεσμοὺς τῶν κατοικούντων ἐν τῇ αὐτῇ περιφερείᾳ, ἀλλὰ νὰ ἐμβάλῃ τὴν δειλίαν εἰς τὰ στήθη δύο ἀνωτάτων λειτουργῶν τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας, οὕτω δὲ νὰ ταπεινώσῃ αὐτοὺς, νὰ ἐξευτελίσῃ αὐτοὺς, καὶ νὰ ἀναγκάσῃ τοὺς δύο Ἱεράρχας, ν’ ἀνακαλέσωσι τὰς παραιτήσεις των, διὰ νὰ μὴ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν καταδίωξιν, ἥτις ἠπειλεῖτο κατ’ αὐτῶν; Ἦτο ἢ δὲν ἦτο ἀξιόποινος ἡ πρᾶξις τῶν δύο Ἱεραρχῶν, τοῦ Σεβ. Ἀρχιεπισκόπου Σύρου καὶ Τήνου, καὶ τοῦ Σεβασμιωτάτου Ἐπισκόπου Ὀλυμπίας καὶ Τριφυλίας; Ἐὰν αὐτοὶ δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ παραιτηθῶσι τῶν συνοδικῶν αὐτῶν καθηκόντων, ἐὰν παραιτηθέντες περιέπεσαν εἰς πρᾶξιν, τὴν ὁποίαν οἱ νόμοι χαρακτηρίζουσιν ἀξιόποινον, καὶ κατὰ τῆς ὁποίας ἀνέγραψαν ποινὰς, τίς ἡ ἀνάγκη τῶν δημοσιεύσεων τούτων; τίς ἡ ἀνάγκη τῶν ἀμφιβόλων ἐκείνων φράσεων, τὰς ὁποίας ἠκούσαμεν, ἐξερχομένας ἀπὸ τῶν χειλέων τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κατά τινα προηγηθεῖσαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς; τίς ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναγγελίας τῆς γνωμοδοτήσεως τῶν Νομικῶν Συμβούλων; τίς ἡ ἀνάγκη τῆς ἀνακοινώσεως τῶν διανοημάτων τῶν Ὑπουργῶν, τῶν ἀπειλῶν; Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ἅμα λαβὼν τὰς παραιτήσεις, ὤφειλε νὰ ἐπιβῇ ὀχήματος, νὰ μεταβῇ εἰς τὰς οἰκίας τῶν Ἱεραρχῶν, νὰ ζητήσῃ νὰ πείσῃ αὐτοὺς, ὅτι παρέβησαν νόμους τοῦ Κράτους, καὶ νὰ ἐπαναγάγῃ αὐτοὺς εἰς τὴν εὐθεῖαν ὁδόν· ἂν οἱ Ἱεράρχαι δὲν ἤθελεν πεισθῆ, ὤφειλε νὰ καταγγείλῃ αὐτοὺς εἰς τὸν Εἰσαγγελέα τῶν Ἐφετῶν, διὰ νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ νόμος ἀμειλίκτως κατ’ αὐτῶν. Ἀλλ’ ἔπρεπε νὰ προηγηθῶσιν αἱ διαδόσεις, ἔπρεπε νὰ προηγηθῶσιν αἱ δημοσιεύσεις αὗται, αἱ ἄγνωστοι καὶ ἀκατάληπτοι καὶ μυστηριώδεις γνωμοδοτήσεις τῶν Νομικῶν Συμβούλων, ἔπρεπε νὰ ἐπιδειχθῶσιν οἱ κίνδυνοι, οἱ ἀπειλοῦντες τοὺς Ἱεράρχας, ἐὰν ἤθελον ἐμμείνει εἰς τὰς παραιτήσεις των, διὰ νὰ γίνῃ τέλος πάντων καὶ ἡ δοκιμὴ τῶν μέσων αὐτῶν, ὅπως ἀρθῶσιν αἱ δυσκολίαι, αἱ ὁποῖαι παρενεβλήθησαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ δυνηθῇ νὰ φθάσῃ εἰς τὸ τέρμα τοῦ ἐπεισοδίου, τὸ ὁποῖον ἐδημιούργησεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. Ἐφρόνει ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι οἱ δύο παραιτηθέντες Σεβασμιώτατοι Ἱεράρχαι δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ παραιτηθῶσι τῶν συνοδικῶν καθηκόντων; δὲν ἐπικρίνω αὐτὸν, ἐὰν εἶχε τοιαύτην γνώμην, οὐδὲ δύναμαι νὰ αἰτιαθῶ αὐτοῦ, διότι συνέπεσε τοιαύτην νὰ σχηματίσῃ περὶ τούτου γνώμην. Ἐγὼ βεβαίως τοιαύτην δὲν ἔχω, καὶ δὲν ἔχω ὄχι αὐθαιρέτως, ὄχι ὡς Ἀντιπολίτευσις, ἀλλὰ δὲν ἔχω τοιαύτην γνώμην ὡς πολίτης, μελετήσας τὸ καθεστὸς θετικὸν δίκαιον, καὶ ἐξ αὐτοῦ ποριζόμενος τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι μὲ ἔπεισαν, ἵνα μὴ ἔχω τὴν γνώμην ταύτην. Κατὰ τὸ θετικὸν δίκαιον τῆς χώρας ἡ κλῆσις τῶν Ἐπισκόπων καὶ Ἀρχιεπισκόπων εἰς Ἀθήνας, ἵνα ἐκπληρώσωσι καθήκοντα Συνέδρων ἐν τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ, εἶναι δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἐχορηγήθη εἰς τοὺς Ἀρχιεπισκόπους καὶ τοὺς Ἐπισκόπους διὰ τῆς νέας νομοθεσίας, διότι κατὰ προγενεστέραν ἐποχὴν, πρὸ τοῦ 1843, τοιοῦτον δικαίωμα δὲν εἶχον, ἀλλὰ δικαίωμα εἶχεν ἀπεριόριστον ἡ Κυβέρνησις νὰ διορίζῃ, οἵους ἤθελεν, εἴτε Πρόεδρον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, εἴτε μέλη τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Ἐπειδὴ ἡ νομοθεσία ἐκείνη εἶχε θεωρηθῆ, ὅτι ἐκώλυε τὰς ἄλλας Ἐκκλησίας τῆς Ἀνατολικῆς ὀρθοδόξου πίστεως νὰ ἀναγνωρίσωσι τὴν Ἐκκλησίαν τῆς Ἑλλάδος, ἡ δ’ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος ἐλειτούργει καὶ διωκεῖτο κατὰ τὴν νομοθεσίαν ἐκείνην κεχωρισμένη ἐπὶ σειρὰν ἐτῶν ἀπὸ τὴν Μεγάλην τοῦ Χριστοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἐκκλησίαν, καὶ ἀπὸ τὰς ἄλλας ἀδελφὰς Ὀρθοδόξους Ἐκκλησίας, διὰ τοῦτο τὸ Ἔθνος, ἐπιθυμοῦν ν’ ἀρθῇ ὁ χωρισμὸς οὗτος, νὰ ἀναγνωρισθῇ δὲ ἡ Ἑλληνικὴ Ἐκκλησία ὑπὸ τῆς Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἐκκλησίας, περιέλαβεν ἐν τῷ Συντάγματι τοῦ 1843 τὰς βάσεις νέας ἐκκλησιαστικῆς νομοθεσίας, ἥτις ἀφῄρει τὸ δικαίωμα ἀπὸ τοῦ Βασιλέως νὰ διορίζῃ κατὰ βούλησιν τὸν Πρόεδρον τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ τὰ μέλη αὐτοῦ, καὶ παρεῖχε τὸ δικαίωμα εἰς ὅλους τοὺς Ἀρχιεπισκόπους καὶ εἰς ὅλους τοὺς Ἐπισκόπους νὰ καλῶνται πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν συνοδικῶν αὐτῶν καθηκόντων κατὰ τὴν τάξιν τῶν πρεσβείων τῆς ἀρχιερωσύνης αὐτῶν. Ὅτι δὲ ὁ νόμος ἐθεώρησε τοῦτο δικαίωμα, καὶ ὅτι ἐθεώρησε πιθανὸν νὰ συμβῇ, Ἐπίσκοποι ἢ Ἀρχιεπίσκοποι νὰ κρίνωσιν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκον αὐτὸ, τοῦτο συνάγεται ἐξ αὐτῶν τῶν διατάξεων τοῦ Καταστατικοῦ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου νόμου, αἱ ὁποῖαι προβλέπουσι τὴν ἀνάγκην τῆς ἀναπληρώσεως τῶν Συνοδικῶν, ὁρίσασαι, ὅτι ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ θέλουσι καλεῖσθαι οἱ μετ’ αὐτοὺς ἐρχόμενοι κατὰ τὰ πρεσβεῖα τῆς ἀρχιερωσύνης. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι τὰ μέλη τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, τὰ ὁποῖα προέβαλον τὰς παραιτήσεις αὐτῶν, ἐνήσκησαν δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχον, ἀποκρούω δὲ παντὶ σθένει καὶ πάσῃ δυνάμει τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν τινὲς ἔχουσιν, ὅτι ὄχι μόνον δὲν ἐνήσκησαν δικαίωμα, ἀλλ’ ὅτι καὶ παρέβησαν τοὺς νόμους, καὶ ὑπόκεινται ἐπὶ τούτῳ εἰς ποινικὴν καταδίωξιν. Τὴν γνώμην ταύτην θεωρῶ ἐντελῶς ἀποδοκιμαστέαν, οὐδαμοῦ δυναμένην νὰ στηριχθῇ. Καὶ πῶς εἶναι δυνατὸν, νομοθεσία νὰ κηρύξῃ πρᾶξίν τινα ἀξιόποινον, ἐν ᾧ δὲν εἶναι ἀπίθανον αὕτη νὰ μὴ περιέχῃ οὐδεμίαν πονηρὰν προαίρεσιν, νὰ μὴ περικλείῃ οὐδένα δόλον, ἢ ἐπιλήψιμον σκοπόν; Ὑποθέσατε Ἀρχιεπισκόπους ἢ Ἐπισκόπους, τῶν ὁποίων ἡ ὑγεία δὲν ἐπιτρέπει νὰ ἔλθωσι νὰ ἐκπληρώσωσι τὰ καθήκοντά των ἐν τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ, ἢ τῶν ὁποίων ἡ ὑγεία, ἀφοῦ ἦλθον ἐνταῦθα, ἐβλάβη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε καθίσταται εἰς αὐτοὺς ἀνέφικτον νὰ ἐξακολουθήσωσι νὰ ἐκπληρῶσι τὰ Συνοδικά των καθήκοντα. Ἤθελον οὗτοι πράξει ἀξιόποινον πρᾶξιν, παραιτούμενοι τῶν Συνοδικῶν αὐτῶν καθηκόντων; Ὑποθέσατε Ἱεράρχας, οἵτινες κατὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν Συνοδικῶν των καθηκόντων ἐπείσθησαν, ὅτι ἡ συνείδησις αὐτῶν δὲν ἐπέτρεπε νὰ μετάσχωσι πράξεων, τῶν ὁποίων ὤφειλον νὰ μετάσχωσιν ὡς μέλη τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, καὶ διὰ τοῦτο παρῃτήθησαν τῶν Συνοδικῶν καθηκόντων των. Αὐτοὶ πράττουσι πρᾶξιν ἀξιόποινον, διότι δὲν ἐπιβάλλουσι σιγὴν εἰς τὴν συνείδησίν των, αὐτοὶ οἱ λειτουργοὶ τοῦ Θεοῦ; Ἔπρεπε νὰ ἐκβιασθῶσι διὰ τῆς ἀπειλῆς τῆς ποινικῆς καταδιώξεως, διὰ νὰ πράξωσιν ὅ,τι ἡ συνείδησίς των δὲν ἐπέτρεπεν αὐτοῖς νὰ πράξωσιν; Ὑπάρχει νομοθετικὸς παραλογισμὸς μεγαλείτερος; Ὑπάρχει ἀπαισιωτέρα ἔννοια ταύτης, τὴν ὁποίαν ζητοῦσι νὰ ἀποδώσωσιν εἰς τὴν καθεστηκυῖαν νομοθεσίαν; Οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν γνώμην, ὅτι οἱ Ἱεράρχαι, περὶ ὧν ὁ λόγος, δὲν εἶχον δικαίωμα νὰ παραιτηθῶσι, καὶ ὅτι παραιτηθέντες παρέβησαν τὸν νόμον τοῦ Κράτους καὶ περιέπεσαν εἰς πρᾶξιν ἀξιόποινον, προβάλλουσι πρὸς δικαιολογίαν λόγον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητοῦσι νὰ ἐκβιάσωσι τοὺς ἀντιλέγοντας, ὅπως ἀποδεχθῶσι τὴν γνώμην των. Λέγουσιν, ὅτι, ἐὰν δὲν θεωρηθῇ ἡ πρᾶξις αὕτη ἀξιόποινος, ἐὰν δὲν εἶναι ποινικῶς καταδίωξιμος, τί ἤθελε συμβῆ, ἐὰν ἡμέραν τινὰ πάντες οἱ Ἀρχιεπίσκοποι τοῦ Κράτους, καὶ πάντες οἱ Ἐπίσκοποι δὲν ἤθελον στέρξει νὰ ἐκπληρώσωσι τὰ Συνοδικά των καθήκοντα; Ἡ Ἱερὰ Σύνοδος δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ συμπληρωθῇ, ἑπομένως ἤθελε καταδικασθῆ εἰς ἀργίαν ἡ ὑπερτάτη Ἐκκλησιαστικὴ Ἀρχή. Διὰ τῆς ἀτόπου ταύτης ὑποθέσεως ζητοῦσι νὰ ἐκβιάσωσι τοὺς συζητοῦντας, ὅπως ἀποδεχθῶσι τὴν γνώμην αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐάν τις ἀπευθύνῃ ὁμοίαν ἐρώτησιν πρὸς τοὺς τὴν τοιαύτην ἄτοπον ὑπόθεσιν προβάλλοντας, τί ἤθελε συμβῆ, ἐὰν ἐγίνετο ἀποδεκτὴ ἡ γνώμη αὐτῶν, καὶ κατηγγέλλοντο ἐνώπιον τῶν ποινικῶν δικαστηρίων πάντες οἱ Ἀρχιεπίσκοποι καὶ πάντες οἱ Ἐπίσκοποι τοῦ Ἑλλ. Βασιλείου ἐπὶ παραβάσει καθήκοντος, ἢ ἐπὶ ἀρνήσει ὑπηρεσίας, ἢ δὲν ἠξεύρω ἐπὶ βάσει τίνος ποινικοῦ ὅρου, καὶ κατεδικάζοντο πάντες διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην, ἀφοῦ δὲ κατεδικάζοντο, ἐκηρύσσοντο ἐκπεσόντες καὶ τοῦ ἐπισκοπικοῦ αὐτῶν ἀξιώματος; Διότι ἡ καταδίκη αὐτῶν δὲν ἤθελεν ἐπιβάλει εἰς αὐτοὺς μόνον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐκτίσωσι τὴν ποινὴν, ἥτις ἤθελεν ἐπιβληθῆ εἰς αὐτοὺς, ἀλλ’ ἐπάγει καὶ τὴν συνέπειαν, τὴν ὁποίαν ἀναγράφει τὸ ἄρθρον 24 τοῦ Ποινικοῦ Νόμου. Ἤθελον κηρυχθῆ πάντες ἔκπτωτοι τοῦ ἀρχιεπισκοπικοῦ ἢ τοῦ ἐπισκοπικοῦ αὐτῶν ἀξιώματος, ἢ ἤθελεν εὑρεθῆ τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον, τὸ μακάριον αὐτὸ Κράτος, μίαν πρωΐαν εἰς τὴν πρωτοφανῆ κατάστασιν, νὰ στερῆται Ἀρχιεπισκόπων καὶ Ἐπισκόπων, νὰ ἔχῃ δὲ μόνον τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, τὸν ἀρχηγὸν τῆς σχολῆς ταύτης. Ἐγὼ δὲν ἀμφισβητῶ τὰ εὐλαβῆ πρὸς τὴν θρησκείαν τῶν πατέρων ἡμῶν αἰσθήματα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως, οὐδὲ σκοπῶ νὰ ὁμιλήσω ἐλαφρῶς περὶ αὐτοῦ. Τὸ θέμα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἀπασχολῶ τὴν Βουλήν, εἶναι τοσοῦτον σοβαρὸν, ὥστε δέν μοι ἐπιτρέπει ἐκδρομὰς, αἵτινες δύνανται νὰ χαρακτηρισθῶσιν ὡς ἐλαφραί. Ἀλλ’ ἡ ὑπόθεσις, τὴν ὁποίαν ἐποιήσαντο οἱ ζητοῦντες νὰ πείσωσιν ἡμᾶς, ὅτι ὑπάρχει πρᾶξις ἀξιόποινος ἐν τῇ παραιτήσει τῶν Σεβ. Ἱεραρχῶν, ἦτο ἄτοπος, ἂν δὲ καὶ ἡμεῖς προβάλωμεν ἄλλην ἄτοπον ὑπόθεσιν, ἣν πρὸ μικροῦ ἐξεθήκαμεν, θέλει πεισθῆ ἕκαστος, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὰς περὶ τῆς ἐννοίας τῶν νόμων συζητήσεις νὰ ποιῆται ὑποθέσεις ἀτόπους. Καὶ ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τοῦ καθεστηκότος δικαίου, περὶ τῆς ἰσχυούσης θετικῆς νομοθεσίας, ἴσως δὲν πρέπει νὰ παραλίπω νὰ ἐνθυμίσω ὑμῖν, ὅτι ἡ νομοθεσία τοῦ 1852, ἥτις ἀποτελεῖται ἐκ δύο νόμων, τοῦ νόμου τοῦ Καταστατικοῦ τῆς Ἱερᾶς Συνόδου καὶ τοῦ νόμου περὶ Ἐπισκόπων καὶ Ἐπισκοπῶν, εἶναι νομοθεσία, ἥτις ἐγένετο πρὸς ἐκτέλεσιν διεθνῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον ἀνέλαβε. Λέγω διεθνεῖς ὑποχρεώσεις, διότι πρόκειται περὶ συμφωνιῶν, αἵτινες ἐγένοντο μεταξὺ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου καὶ τῶν ἄλλων Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν τοῦ Χριστοῦ. Ὁ Συνοδικὸς Τόμος, ὁ ὁποῖος ἐξεδόθη κατὰ τὸ 1850 ὑπὸ τῆς ἐν Κων)πόλει Μεγάλης τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, ἐκοινοποιήθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, αὕτη δὲ διέταξε τελετὰς καθ’ ὅλον τὸ Κράτος κατὰ τὴν ἐν ταῖς Ἐκκλησίαις ἀνάγνωσιν τοῦ Συνοδικοῦ Τόμου, καὶ διὰ τῆς τοιαύτης πολιτείας αὐτῆς ἀπέδειξεν, ὅτι ὄχι μόνον ἀπεδέχετο, ἀλλ’ ἔχαιρε καὶ ἠγάλλετο ἐπὶ ταῖς ἀποφάσεσι, τὰς ὁποίας ὁ Συνοδικὸς ἐκεῖνος Τόμος ἐπληροφόρει ἡμᾶς, ὅτι ἡ Μεγάλη ἐν Κων)πόλει τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησία εἶχε λάβει. Ὀφείλω νὰ ἀναγνώσω περικοπὴν τοῦ Συνοδικοῦ τούτου Τόμου, διὰ νὰ ἀποδείξω εἰς ὑμᾶς, Κύριοι, ὅτι ἡ ἐξουσία ἡμῶν δὲν εἶναι τοσοῦτον ἀπόλυτος περὶ τὴν ἑρμηνείαν τῶν ἐκκλησιαστικῶν τούτων νόμων καὶ ὅτι ὀφείλομεν, ὅταν ἀσχολώμεθα νὰ ἑρμηνεύωμεν αὐτοὺς, νὰ ἐνθυμώμεθα, ὅτι πρέπει νὰ μὴ ἀπομακρυνώμεθα πολὺ τοῦ γράμματος αὐτῶν, οὐδὲ νὰ ζητῶμεν νὰ πληρῶμεν τὰ τυχὸν ὑπάρχοντα κενὰ δι’ ὑποθέσεων, στηριζομένων ἐπὶ ἀναλογιῶν πρὸς τοὺς ἄλλους λειτουργοῦντας ἐν τῇ Πολιτείᾳ νόμους. Καὶ ὁ Συνοδικὸς οὗτος Τόμος φέρει τὰς ὑπογραφὰς τοῦ τότε Ἀρχιεπισκόπου Κωνσταντινουπόλεως, νέας Ῥώμης, καὶ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου Ἀνθίμου, τοῦ πρώην Κωνσταντινουπόλεως Κωνσταντίνου Αʹ, τοῦ πρώην Κωνσταντινουπόλεως Κωνσταντίνου, τοῦ πρώην Κωνσταντινουπόλεως Γρηγορίου, τοῦ πρώην Κωνσταντινουπόλεως Γερμανοῦ, τοῦ πρώην Κωνσταντινουπόλεως Ἀνθίμου, τοῦ Πατριάρχου τῆς ἁγίας πόλεως Ἱεροσολύμων Κυρίλλου, καὶ δέκα καὶ τεσσάρων ἄλλων Ἱεραρχῶν, ἀποτελούντων τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, τὴν παρὰ τῇ Α. Θ. Παναγιότητι τῷ Πατριάρχῃ Κωνσταντινουπόλεως ὑπάρχουσαν, ἤτοι τοῦ Καισαρείας Παϊσίου, τοῦ Ἐφέσου Ἀνθίμου, τοῦ Ἡρακλείας Παναρέτου, τοῦ Νικομηδείας Διονυσίου, τοῦ Χαλκηδόνος Ἱεροθέου, τοῦ Δέρκων Νεοφύτου, τοῦ Προέδρου τοῦ Διδυμοτείχου Μελετίου, τοῦ Νεοκαισαρείας Λεοντίου, τοῦ Κρήτης Χρυσάνθου, τοῦ Σεῤῥῶν Ἰακώβου, τοῦ Βιζύης Γρηγορίου, τοῦ Σωζοπόλεως Προκοπίου, τοῦ πρώην Μεσημβρίας Σαμουήλ, τοῦ Σταυροπόλεως Κωνσταντίνου (ἀναγινώσκει): «Ἡμεῖς, οἱ διὰ τῆς χάριτος τοῦ παναγίου πνεύματος συνελθόντες ἐν πλήρει Συνόδῳ πρὸς καταρτισμὸν τῆς κανονικῆς ἑνότητος τῆς ἐν Ἑλλάδι Ἐκκλησίας μετὰ τῶν λοιπῶν ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, ἀκούσαντες, διὰ τῶν ἐπισήμων γραμμάτων, τῶν ἐπισταλέντων ἡμῖν παρὰ τοῦ εὐσεβοῦς Ὑπουργείου τοῦ θεοσώστου Κράτους τῆς Ἑλλάδος, τήν τε περὶ τούτου αἴτησιν τοῦ ἐκεῖ σύμπαντος εὐλαβεστάτου Κλήρου, καὶ τὴν συντρέχουσαν ἐπιθυμίαν παντὸς τοῦ ὀρθοδόξου Ἑλληνικοῦ λαοῦ τῶν ἐν ἁγίῳ πνεύματι τέκνων ἡμῶν ἀγαπητῶν καὶ περιποθήτων, συνιδόντες δὲ καὶ τὴν χρείαν τῆς κατ’ ἐκεῖνο τὸ νεοσύστατον Κράτος διακονίας τῆς πίστεως καὶ τῆς ἐκκλησιαστικῆς οἰκονομίας τῆς ἑνότητος, καὶ συσκεψάμενοι, ὅπως ἥ τε ἁγία ἡμῶν πίστις διατηρηθῇ ἐσαεὶ ἀλώβητος, καὶ οἱ κανόνες τῶν θείων πατέρων ἀπαραβίαστοι καὶ ἀπαρασάλευτοι, ὥστε εἶναι πάντας ἡμᾶς ὡς ἐν τῇ αὐτῇ πίστει, οὕτω καὶ ἐν τῇ αὐτῇ οἰκονομίᾳ τῆς ἑνότητος, καὶ κλήματα ἀδιάσπαστα τῆς θείας ἀμπέλου, ὡρίσαμεν τῇ δυνάμει τοῦ παναγίου καὶ τελεταρχικοῦ πνεύματος, διὰ τοῦ παρόντος Συνοδικοῦ τόμου, ἵνα ἡ ἐν τῷ Βασιλείῳ τῆς Ἑλλάδος Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία, ἀρχηγὸν ἔχουσα καὶ κεφαλήν, ὡς καὶ πᾶσα ἡ Καθολικὴ καὶ Ὀρθόδοξος Ἐκκλησία, τὸν Κύριον καὶ Θεὸν καὶ Σωτῆρα ἡμῶν Ἰησοῦν Χριστὸν, ὑπάρχῃ τοῦ λοιποῦ κανονικῶς αὐτοκέφαλος, ὑπερτάτην ἐκκλησιαστικὴν ἀρχὴν γνωρίζουσα Σύνοδον διαρκῆ, συνισταμένην ἐξ Ἀρχιερέων, προσκαλουμένων ἀλληλοδιαδόχως κατὰ τὰ πρεσβεῖα τῆς χειροτονίας, Πρόεδρον ἔχουσα τὸν κατὰ καιρὸν Ἱερώτατον Μητροπολίτην Ἀθηνῶν, καὶ διοικοῦσαν τὰ τῆς Ἐκκλησίας κατὰ τοὺς θείους καὶ ἱεροὺς κανόνας ἐλευθέρως καὶ ἀκωλύτως ἀπὸ πάσης κοσμικῆς ἐπεμβάσεως. Οὕτω δὲ καὶ ἐπὶ τούτοις καθισταμένην διὰ τοῦ παρόντος Συνοδικοῦ Τόμου τὴν Ἱερὰν ἐν Ἑλλάδι Σύνοδον, ἐπιγινώσκομεν αὐτήν, καὶ ἀνακηρύττομεν πνευματικὴν ἡμῶν ἀδελφήν....» Οὕτω λοιπὸν ἀναγνωρίζει τὴν Ἐκκλησίαν τῆς Ἑλλάδος ἀδελφὴν, ἣν συνιστᾷ εἰς τὰς ἄλλας τοῦ Χριστοῦ Ἐκκλησίας, νὰ ἀναγνωρίζωσιν αὐτὴν ὡς τοιαύτην. Καὶ εἶπον πρὸ μικροῦ, Κύριοι, ὅτι ἡ ἑρμηνεία τῶν νόμων τούτων, τῶν ἀποτελούντων τὴν περὶ τῆς διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας ἰσχύουσαν νομοθεσίαν, πρέπει νὰ γίνηται διὰ τρόπου, ὅστις νὰ μὴ ἀντιβαίνῃ εἰς τὸ ῥητὸν γράμμα τῶν νόμων, ὄχι μόνον πρὸς τὸ συμφέρον τῆς πολιτείας τῆς Ἑλληνικῆς καὶ τῆς Ἐκκλησίας τῆς ἐν τῷ Βασιλείῳ, ἀλλὰ πρὸς τὸ συμφέρον αὐτοῦ τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, καὶ πρὸς διατήρησιν ἀλωβήτου τῆς κληρονομίας, τὴν ὁποίαν οἱ πατέρες ἡμῶν παρέδωκαν εἰς ἡμᾶς, ὡς πρὸς τὰ ἀφορῶντα τὴν διοίκησιν τῆς Ἐκκλησίας τῆς πατρίδος ἡμῶν. Οὐδὲ πρέπει νὰ λησμονῶμεν, Κύριοι, ὅτι ἀποτελοῦμεν ἐλάχιστον μέρος τοῦ Ἑλληνισμοῦ, μικρὰν γωνίαν, ἥτις ηὐτύχησε διὰ τῶν αἱμάτων τῶν πατέρων ἡμῶν καὶ διὰ τῆς ἐπιεικοῦς γνώμης τῆς Εὐρώπης ν’ ἀξιωθῇ ν’ ἀποτελέσῃ τὸ Βασίλειον τὸ ὑπάρχον, ἀλλ’ ὅτι πλὴν τοῦ Βασιλείου τούτου πολλαὶ χῶραι κατοικοῦνται ὑπὸ Ἑλλήνων, χῶραι, τὰς ὁποίας ἡ ἱστορία παρέδωκεν εἰς ἡμᾶς ὡς Ἑλληνικάς, καὶ ὅτι κατὰ δυστυχίαν ἐν ταῖς χώραις ἐκείναις ἡ Πολιτεία δὲν ἔχει, ὡς ἔχει ἡ Πολιτεία τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἡ δὲ πολιτικὴ ἀρχὴ ἐκεῖ οὐδὲ ὁμόφυλος εἶναι, οὐδὲ ὁμόθρησκος μετὰ τῆς Ἐκκλησίας τῶν πατέρων ἡμῶν. Ὑποθέσατε ποῖον ὀλέθριον ἤθελε δώσει τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον παράδειγμα εἰς τοὺς διαχειριζομένους τὴν πολιτικὴν ἀρχὴν ἐν ταῖς χώραις ἐκείναις κατὰ τὰς σχέσεις αὐτῶν μετὰ τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ὀρθοδόξου Ἀνατολικῆς πίστεως, ὑποθέσατε, ἐὰν αὗται ἐμάνθανον, ὅτι ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου ἐθίζουσι νὰ συλλέγωσι δ’ ὀχημάτων τῆς Ἀστυνομικῆς ἀρχῆς τὰ μέλη τῆς ὑπερτάτης Ἐκκλησιαστικῆς ἀρχῆς, ὅτι ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου συνειθίζουσι νὰ ἀνέχωνται τὸν Β. Ἐπίτροπον, ζητοῦντα νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην του εἰς τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, ὅτι ἀνέχονται καὶ ἐπιτρέπουσι νὰ καταπλημμυρῶσι τὰ γραφεῖα τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ὑπάλληλοι τῆς πολιτικῆς Ἀρχῆς, ἀποστελλόμενοι ἐκεῖ, διὰ νὰ εἰσηγήσωνται ταύτην ἢ ἐκείνην τὴν γνώμην. Ὑποθέσατε δὲ ποίαν δύναμιν θέλει ἔχει ἡ φωνὴ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, αὐτοῦ τοῦ πρώτου κατὰ δυστυχίαν τέκνου τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ποίαν θέλει ἔχει ἰσχὺν ἡ φωνὴ αὐτοῦ, ἂν ἤθελεν ἐγερθῆ ποτε νὰ ἐπικρίνῃ, ἢ νὰ παραπονεθῇ κατὰ πράξεων τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς, εἴτε ἐν τῇ ὁμόρῳ Ἐπικρατείᾳ, εἴτε ἐν ἄλλῃ τινὶ χώρᾳ, ἔνθα ἡ πολιτικὴ ἀρχὴ εἶναι εἰς χεῖρας ἑτεροδόξων, καὶ ὅπου ἴσως ὀλίγον συμφέρον ἔχουσι νὰ εὐλαβηθῶσι τὴν ἀνεξαρτησίαν καὶ ἀξιοπρέπειαν τῆς Ἑλληνικῆς Ἐκκλησίας. Ὅταν διεξάγωμεν τὰς περὶ τῆς Ἐκκλησίας τῆς πατρίδος σχέσεις ἡμῶν, πρέπει νὰ ἐνθυμώμεθα, ὅτι καὶ ἄλλαι ἀδελφαὶ Ἐκκλησίαι, καὶ ἡ μήτηρ ἀκόμη Ἐκκλησία θὰ ἔχῃ ἀνάγκην τῆς παραμυθίας ἢ τῆς ὑποστηρίξεως ἡμῶν, ἢ τοῦ λόγου ἡμῶν, ὅταν οἱ κατέχοντες τὰς χώρας ἐκείνας ζητῶσι νὰ ἐπέμβωσιν εἰς τὰ καθήκοντα τῶν ἀδελφῶν ἡμῶν Ἐκκλησιῶν. Ἀλλ’ ἡ φωνὴ ἡμῶν θὰ ἦναι ἀσθενὴς, καὶ αἱ πολιτικαὶ ἀρχαὶ τῶν τόπων ἐκείνων θὰ εἴπωσι πρὸς ἡμᾶς, ὅτι καὶ ὑμεῖς οὕτω φέρεσθε πρὸς τὴν ὑμετέραν Ἐκκλησίαν, οὐδὲ πρέπει νὰ ζητῆτε παρ’ ἡμῶν νὰ προσενεχθῶμεν ἄλλως, ἢ ὡς ὑμεῖς φέρεσθε πρὸς αὐτήν. Δέν μοι φαίνεται, ὅτι εἶναι ἐπιτετραμμένον, νὰ προβῶ περισσότερον εἰς τὴν ἔρευναν τῆς πολιτείας τῶν κυβερνώντων πρὸς τὰς σχέσεις αὐτῶν μετὰ τῶν ἄλλων Ἐκκλησιῶν τῆς Ὀρθοδόξου ἡμῶν πίστεως. Ἐδυνάμην νὰ ἐλέγξω καὶ ἐπὶ τούτοις τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ὑποληφθῶ, ὅτι πάντα, ὅσα προεῖπον, ἐπικρίνων τὴν πορείαν τῶν κυβερνώντων ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης τοῦ Συνοδικοῦ ζητήματος, ὅτι προέρχονται ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως. Ἡ Ἀντιπολίτευσις πολλὰ εἶχεν, ἵνα προβάλῃ κατὰ τῶν Ὑπουργῶν, καὶ ἐπὶ πολλῶν δύναται νὰ προκαλέσῃ τὴν προσοχὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ἤθελεν εἶσθαι δὲ ἀνάξιον αὐτῆς, νὰ δημιουργῇ ἀφορμὰς ἐν ταῖς σχέσεσι τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν, ὅπως ἐκ ταύτης προβάλῃ αἰτιάσεις. Ἐκπλήσσομαι μάλιστα καὶ ἀληθῶς ἐξεπλάγην, ὅτε εἶδον δημιουργούμενα σκάνδαλα καὶ ἐν Ἀθήναις, καὶ ἐπὶ ζητήματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ λάβωσι χώραν, διότι ἦτο δυνατὸν μετὰ μεγίστης εὐχερείας νὰ διεξαχθῶσιν αἱ σχέσεις τῆς Πολιτείας πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν, ἂν δ’ ἐδημιουργήθησαν τὰ σκάνδαλα, τοῦτο ὀφείλεται μόνον εἰς τὸν χαρακτῆρα, ὁ ὁποῖος κρατεῖ ἐν τῇ Κυβερνήσει τῇ παρούσῃ, ἥτις συνείθισε καθ’ ὅλας τὰς σχέσεις τῆς Διοικήσεως καὶ τῆς Κυβερνήσεως νὰ ζητῇ νὰ ἐπιβάλῃ τὴν γνώμην αὐτῆς, ὅταν δὲ δὲν γίγνηται ἀποδεκτὴ, νὰ ἐκβιάζῃ τοὺς μὴ ἀποδεχομένους αὐτὴν, ὅπως ἀποδεχθῶσιν αὐτὴν, καὶ ὑποταχθῶσιν εἰς αὐτὴν, χρωμένη πρὸς τοῦτο πᾶσι τοῖς μέσοις, καὶ ἐκείνοις ἀκόμη, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπηγορευμένα κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν σχέσεων αὐτῆς πρὸς τὴν Ἐκκλησιαστικὴν ἀρχήν. Ἄν μοι ἐπετρέπετο, νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ θέματος ὡς ἀντιπολιτευόμενος, δηλ. ὡς ἄνθρωπος εὑρίσκων πανταχοῦ κακῶς διεξαγόμενα τὰ πράγματα, ἤθελον μνησθῆ τῆς πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως, ὄχι μόνον τώρα, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη, καθ’ ἃ κατεῖχε τὰ ἡνία τοῦ Κράτους, ἤθελον ἐλέγξει αὐτὴν ἐπὶ τοῖς γενομένοις ἐν Κωνσταντινουπόλει. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι ταῦτα πρέπει νὰ ἀφήσω ἐντελῶς κεχωρισμένα, διότι ἁρμόζουσιν εἰς τὸ στάδιον τοῦ ἐλέγχου καὶ τῆς ἐπικρίσεως τῆς ἄλλης πολιτείας τῆς Κυβερνήσεως, πρέπει δὲ νὰ διατηρήσω κεχωρισμένον καὶ μεμονωμένον τὸ ζήτημα τοῦτο, τὸ ἀναγόμενον εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου. Πρέπει πρὸ παντὸς οἱ ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος νὰ μὴ ὑπολάβωσιν, ὅτι, ἂν διαπράττωνται ἐν Ἀθήναις ἄτοπα, διαπράττονται ἐν γνώσει καὶ τῇ ἐπιδοκιμασίᾳ παντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ. Πρέπει ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος νὰ γνωρίζωσι καὶ νὰ μάθωσιν, ὅτι, ἂν ἡ ἀριθμητικὴ δύναμις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν τῇ δίδῃ τὴν ἰσχὺν, ὅπως ἐμποδίζῃ τὰ ἄτοπα ταῦτα, μάλιστα ἀναπτυσσόμενα καὶ προκύπτοντα κατὰ τὰς σχέσεις τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν, ὅτι ὅμως αὕτη ἀποκρούει καὶ ἀποδοκιμάζει ταῦτα, ἐπιθυμοῦσα νὰ παράσχῃ τὴν ἀνακούφισιν εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐκτὸς τοῦ Βασιλείου ἤθελον δυσφορήσει, μανθάνοντες τὰ γινόμενα, τὴν ἀνακούφισιν, ὅτι ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Βασιλείῳ δὲν ἐξέπεσε πλέον τοσοῦτον ἡ πρὸς τὰς βάσεις τῆς διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας τῆς πατρίδος εὐλάβεια καὶ προσήλωσις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι μετὰ τὴν δημοσίευσιν τῶν Διαταγμάτων, δι’ ὧν ἐκλήθησαν εἰς τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, ὅπως ἐκπληρώσωσι τὰ ἔργα τῶν Συνοδικῶν, ὁ σεβασμιώτατος Ἀρχιεπίσκοπος Ἀργολίδος κ. Νίκανδρος, καὶ ὁ σεβασμιώτατος Ἐπίσκοπος Κυθήρων κ. Κωνσταντῖνος, ὅτι λέγω μετὰ τὰ Διατάγματα ταῦτα δὲν ἔχομεν πλέον νὰ μάθωμεν εἴδησιν νέαν, παριστῶσαν τὸ ζήτημα τοῦτο ἐξακολουθοῦν ὑπὸ ἄλλην οἱανδήποτε φάσιν. Νομίζω, ὅτι διὰ τῶν Διαταγμάτων τούτων ἐπέρχεται πλέον τέρμα εἰς τὸ σκάνδαλον, καὶ ὅτι ἡ Ἱερὰ Σύνοδος θέλει ἐπαναλάβει τὰ ἔργα αὑτῆς, ἐκπληροῦσα τὰ κατὰ τοὺς ἱεροὺς κανόνας καὶ κατὰ τὰς παραδόσεις τῆς Ἐκκλησίας καθήκοντά της. Ἐλπίζω μάλιστα, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν θέλει φροντίσει νὰ δώσῃ τὰς ἀναγκαίας ὁδηγίας, ὅπως οὐδὲν τῶν λαβόντων χώραν ἐπαναληφθῇ, καὶ ἂν δὲν ἔχω συμφέρον τι νὰ ἀποτρέψω αὐτὸν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐφαρμόσῃ ἢ ὄχι τὴν γνώμην του ὡς πρὸς τὸ δικαίωμα τῶν παραιτηθέντων Συνοδικῶν, καὶ νὰ ἀποτρέψω αὐτὸν ἀπὸ τοῦ νὰ προβῇ εἰς τὴν καταδίωξιν τῶν Ἱεραρχῶν, ἂν νομίζῃ, ὅτι δύναται νὰ διεξαγάγῃ τὸν ἀγῶνα τοῦτον ἐπ’ ἀγαθῷ τῆς Ἐκκλησίας καὶ τῆς Πολιτείας, χρεωστῶ ὅμως νὰ συμβουλεύσω αὐτὸν, ἵνα ὅ,τι ἂν θέλῃ πράξει, νὰ τὸ πράττῃ χωρὶς νὰ τὸ προλέγῃ καὶ τὸ προαναγγέλλῃ, διότι αἱ προῤῥήσεις καὶ προαγγελίαι εἶναι πράξεις, τὰς ὁποίας, οὐδὲ ἡ χρηστότης ἡ πολιτικὴ, οὔτε ἡ ἠθικὴ ἡ ἀτομικὴ ἐπιτρέπουσι, καὶ μάλιστα ἐν παραπλησίαις σχέσεσιν.

§9ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, ὅτι οὐδὲ ἦτο κἄν ἀνάγκη νὰ ζητηθῇ ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων τούτων, τὰ ὁποῖα ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐζήτησε νὰ κατατεθῶσι. Δὲν δυσκολεύομαι νὰ διατυπώσω τὸ ζήτημα ὡς διατυπῶ αὐτὸ, ὡς ζήτημα τῆς Ἐκκλησίας ἐν γένει. Θὰ ἔμενον μάλιστα λίαν εὐχαριστημένοι οἱ κ. κ. Ὑπουργοί, ἐὰν περιεστρέφετο τὸ ζήτημα εἰς τὴν κατηγορίαν ταύτην καὶ μόνην, ἡ ὁποία εἶναι ἓν ἐκ τῶν πολλῶν ὑπ’ αὐτῶν πραττομένων καθ’ ἑκάστην. Ἡ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας ἀπέχθεια τῶν κυρίων Ὑπουργῶν ἐδείχθη ἀνέκαθεν. Διοικοῦσι τὸν τόπον ἀπὸ ἑπταετίας, καὶ ἔσχον πάντοτε εὐκαιρίαν νὰ πράξωσι καὶ ὑπὲρ τῆς Ἐκκλησίας ὅ,τι ἐπεχείρησαν ἢ ὅτι νομίζουσιν ὅτι ἐπιχειροῦσιν ὑπὲρ τῶν ἄλλων κλάδων καὶ διαφόρων ὑπηρεσιῶν ἐν τῷ Κράτει. Ἀλλ’ ἐπὶ τοῦ ἐδάφους τούτου οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην ἐπεχείρησαν νὰ φέρωσι διόρθωσιν καὶ προαγωγήν, τοὐναντίον παρημέλησαν ἀνέκαθεν τὰ τῆς Ἐκκλησίας ὁλοτελῶς. Καὶ ἄλλοτε πολλάκις ἐγένετο λόγος περὶ πληρώσεως τῶν Ἀρχιεπισκοπικῶν ἑδρῶν, ἐγένετο λόγος περὶ διορισμοῦ διδασκάλων τῶν ἱερῶν μαθημάτων καὶ διορισμοῦ ἱεροκηρύκων. Ἀλλ’ ὅλα ταῦτα, ὡς ἔχοντα ἄμεσον σχέσιν πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν, ἐθεωρήθησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ὡς λίαν ἐπουσιώδη. Εἶναι σύστημα ὁλόκληρον ἐξευτελισμοῦ τῶν τῆς Ἐκκλησίας, τὸ ὁποῖον ὁδηγεῖ τὰς πράξεις αὐτῆς. Ἀνέκαθεν καὶ πάντοτε παρεγνώρισαν τὴν ἀξίαν καὶ τὸ ὕψος τῆς Ἐκκλησίας, παρεγνώρισαν τὴν ἱστορίαν καὶ τὰ δικαιώματα αὐτῆς τὰ μεγάλα, διότι αὐτὴ ὑπῆρξε τὸ σκάφος τῆς σωτηρίας τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Παραγνωρίζουσι τὴν δύναμιν αὐτῆς καὶ νῦν, παραγνωρίζουσι τὴν δύναμιν καὶ συνδρομὴν αὐτῆς ἐν περιστάσεσι μελλούσαις, ἐν ταῖς ὁποίαις θὰ λάβωσι τὴν ἀνάγκην αὐτῆς. Ἀφῆκαν αὐτὴν ἐρήμην κεφαλῶν ἀπὸ τόσων ἐτῶν. Πιθανὸν καὶ ἄλλαι Κυβερνήσεις νὰ ἔσφαλον, μὴ προβᾶσαι εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τῆς Ἐκκλησίας, ἀλλ’ αἱ Κυβερνήσεις ἐκεῖναι δὲν ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν, τὴν ὁποίαν οἱ νῦν κυβερνῶντες ἔχουσιν, ἵνα φροντίσωσι περὶ αὐτῆς. Χηρεύουσι τόσαι Ἀρχιεπισκοπαὶ καὶ Ἐπισκοπαὶ ἀπὸ τοσούτων ἐτῶν, καὶ οὐδόλως ἐφρόντισαν νὰ πληρώσωσιν αὐτὰς, κατὰ παράβασιν ῥητοῦ καὶ ὡρισμένου κανόνος τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας. Ἐπεχείρησαν πέρυσιν οἱ ἀποτελοῦντες τὴν Ἱερὰν Σύνοδον τῆς Ἐκκλησίας νὰ προβῶσιν εἰς τὴν πλήρωσιν τῶν ἑδρῶν τούτων, ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ὄχι μόνον δὲν παρώρμησεν αὐτοὺς, ὄχι μόνον δὲν τοὺς ἐνεθάῤῥυνε, δι’ ὧν μέσων ἐφάνη παρορμήσασα τὴν Ἱερὰν Σύνοδον πρὸς πλήρωσιν τοῦ Μητροπολιτικοῦ θρόνου, ἀλλὰ καὶ παρημπόδισεν αὐτούς. Ἐπιτροπὴ ἐξ Ἀρχιεπισκόπων, μεταβᾶσα πέρυσι, κατὰ παραγγελίαν τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν, ἵνα ζητήσῃ τὴν γνωμοδότησιν αὐτοῦ περὶ πληρώσεως τῶν κενῶν Ἐπισκοπῶν καὶ Ἀρχιεπισκοπῶν, διεβουκουλήθη ὑπ’ αὐτοῦ καὶ τίποτε πλέον. Παρεκωλύθη δὲ ἡ Σύνοδος τοῦ νὰ προβῇ εἰς τὸ ἔργον αὐτῆς, τὸ κυριώτατον, διὰ νὰ καταπίπτῃ τὸ γόητρον τῆς Ἐκκλησίας, καὶ εἰς μάτην διεμαρτύρετο κατὰ τῆς παρακωλύσεως τῆς Κυβερνήσεως. Ἔχομεν δὲ ῥητὸν νόμον, ὁ ὁποῖος ἐπιβάλλει τὴν πλήρωσιν τῶν κενῶν Ἐπισκοπῶν καὶ Ἀρχιεπισκοπῶν ἐντὸς τριῶν μηνῶν ἀπὸ τῆς χηρεύσεως τῆς ἕδρας, ἐκτὸς ἐὰν ἀπόλυτος ἀνάγκη ἢ ἄλλη περίστασις ἐμποδίζῃ τὴν πραγματοποίησιν τῆς πληρώσεως. Ἔχομεν κανόνα ὡρισμένον τῶν Ἀποστόλων, ὁ ὁποῖος λέγει περὶ τῆς πληρώσεως ταύτης. Ἀλλ’ ὄχι μόνον δὲν ἐφρόντισαν περὶ τούτου οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, ἀλλὰ προσπαθοῦσι παντὶ σθένει νὰ καταβιβάσωσι τὰ ἀξιώματα τῆς Ἐκκλησίας. Ἡ πρᾶξις, ἡ ὁποία ἐγένετο ἐν τῇ Συνόδῳ, εἶναι μία ἐκ τῶν πολλῶν, ἀλλ’ ἀρκετὰ ἐκφραστικὴ τῶν διαθέσεων καὶ τῶν τάσεων, τὰς ὁποίας ἔχουσιν, ἱστάμενοι ἀπέναντι τῆς Ἐκκλησίας. Μὴ ἐπιτυχόντες δὲ τοῦ σκοποῦ, τὸν ὁποῖον ἐπεδίωξαν, ἐπεχείρησαν νῦν κατηγορίαν, καὶ προαγγέλλουσιν αὐτὴν ἐπιδεικτικῶς καὶ πανηγυρικῶς, κατηγορίαν κατὰ τῶν μελῶν τῆς Συνόδου, διότι ταῦτα δὲν ἠθέλησαν νὰ παρανομήσουν. Ἐπεχείρησαν δὲ τὴν κατηγορίαν παρὰ ὡρισμένον καὶ θετικὸν νόμον, τὸν διέποντα τὰ τῆς Ἐκκλησίας. Ἔχομεν ῥητὸν νόμον, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι κατ’ οὐδένα λόγον ἐπιτρέπεται ἡ κατηγορία τῶν Ἐπισκόπων ὑπὸ τοῦ τυχόντος. Ἐν τῇ περιστάσει δὲ ταύτῃ ἐρωτῶ, τίς ἤθελε κατηγορήσει τοὺς Ἐπισκόπους; ἤθελε καταγορήσει αὐτοὺς ὁ Β. Ἐπίτροπος; ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν; τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον; τίς ἐξ αὐτῶν δύναται νὰ διατυπώσῃ τὴν κατηγορίαν κατὰ τῶν Ἀρχιεπισκόπων ὡς μελῶν τῆς Συνόδου; Καὶ ὁ Β. Ἐπίτροπος καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον διὰ τῆς ἀνοχῆς των ἐγένοντο ἔνοχοι πράξεως ἀξιοτιμωρήτου ἀπέναντι τῆς Συνόδου. Ὁ Ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν προσδοκᾷ ἕτερον στάδιον τῆς ὑποθέσεως ταύτης, διότι φρονεῖ ὅτι, μετὰ τὴν παραίτησιν τῶν Συνοδικῶν Ἀρχιεπισκόπων καὶ τὴν κλῆσιν ἄλλων μελῶν ἐπὶ τὴν ἐνέργειαν τῶν καθηκόντων αὐτῶν ὡς Συνοδικῶν, ὑπολείπεται νὰ ἐπιστήσῃ ἡ Βουλὴ σοβαρότατα τὴν προσοχὴν αὐτῆς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς μελετωμένης καὶ παρασκευαζομένης κατηγορίας κατὰ τῶν μελῶν τῆς Συνόδου, διότι μόνον ὁ ἐντεῦθεν ἔλεγχος καὶ μόνον ἡ ἐντεῦθεν φωνὴ κατὰ τῆς τοιαύτης πράξεως τῆς Κυβερνήσεως δύναται νὰ ἐμποδίσῃ αὐτὴν ἀπὸ τοῦ νὰ περιπέσῃ εἰς μεγαλείτερον σφάλμα, τὸ ὁποῖον ἔτι περισσότερον ἠδύνατο νὰ ἐξευτελίσῃ τὰ ἐκκλησιαστικὰ ἀξιώματα, περὶ τῶν ὁποίων ἐλάχιστα φροντίζουσιν οἱ Ὑπουργοί.

§10ΡΑΛΛΗΣ. Ἀφοῦ ὁπωσδήποτε ἐπανῆλθε τὸ ζήτημα, τὸ συνταράξαν καὶ τὴν Ἐκκλησίαν, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρον τὴν κοινωνίαν ἡμῶν, νομίζω, ὅτι ἤδη, ὅτε τὰ πραγματικὰ γεγονότα ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν βεβαιωμένα καὶ ἀναμφισβήτητα, νομίζω, λέγω, ὅτι πρέπει νὰ σταθμίσωμεν πᾶσαν τὴν ἐπ’ αὐτοῦ ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως. Διὰ τὴν ὅλην διεξαγωγὴν τοῦ ζητήματος εὐθύνεται ὁλόκληρος ἡ Κυβέρνησις, ἀνέλαβε δὲ τὴν εὐθύνην διὰ τῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ὁμολογηθέντων ὑπὸ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν Ὑπουργοῦ εἰς βάρος ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν ἐνήργησεν ὡς ἐνήργησε κατ’ ἐκείνας τὰς ἀληθῶς θλιβερὰς συνεδριάσεις τῆς Ἱερᾶς Συνόδου ὁ Β. Ἐπίτροπος, ἐνήργησε τῇ ἐπιταγῇ αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, ἧς μετὰ τὴν λύσιν τῆς πρώτης συνεδριάσεως ἐζήτησε τὴν γνώμην καὶ συμφώνως μὲ τὴν ὁποίαν ἐτόλμησε νὰ ἐπιτάξῃ τοὺς Συνοδικοὺς, ὅπως ἐπανέλθωσι καὶ ἀναλάβωσι τὴν συνεδρίασιν ἐξ αὐτῶν οἱ τέσσαρες, ἐδήλωσε δ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρει, ὅτι τοιαύτη ἐνέργεια ἦν ἐντελῶς νόμιμος. Ἤδη ἐπὶ τῶν γεγονότων τούτων ἀνεπτύχθησαν τοσαῦτα, ὥστε πάντες ἐπείσθησαν περὶ τοῦ ἐκθέσμου τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ προκειμένου σταδίου τοῦ ζητήματος· ἀλλ’ ἂν ἦτο ἀνάγκη πληρεστέρας διαφωτίσεως τῆς Βουλῆς, ἂν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καὶ σκιὰ ἀμφιβολίας, ὅπως ἀποδειχθῇ τὸ ὅλως παράνομον καὶ αὐθαίρετον τῆς κυβερνητικῆς ἐνεργείας, δὲν ἔχομεν ἢ ν’ ἀναγνώσωμεν τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, τῆς ψηφισάσης τὸν νόμον τοῦ 1852. Ἐν τοῖς πρακτικοῖς ἐκείνοις, τοῖς ἐπισήμοις, θέλετε ἰδεῖ στιγματιζομένην τὴν προκειμένην ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως, θέλετε ἰδεῖ στιγματιζομένας τὰς ὁδηγίας, ἃς ἔδωκε πρὸς τὸν Β. Ἐπίτροπον παρὰ τῇ Ἱερᾷ Συνόδῳ, ὡς ὅλως ἐκθέσμους καὶ παρανόμους. Τί προεβάλομεν ἡμεῖς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν συζήτησιν; ὅτι τὰ 4 μέλη τῆς Συνόδου δὲν ἠδύναντο αὐτὰ μόνα, ἄνευ τῆς παραστάσεως καὶ τοῦ πέμπτου, νὰ προβῶσιν εἰς κανονικὴν συνεδρίασιν· ὁ δ’ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐβεβαίου τὴν Βουλὴν, ὅτι ἠδύναντο νὰ πράξωσι τοῦτο, καὶ ὅτι οὐδ’ ἐδίστασε νὰ παραγγείλῃ τῷ Β. Ἐπιτρόπῳ νὰ ἐπιτάξῃ νὰ προσέλθωσιν οἱ τέσσαρες Συνοδικοὶ καὶ νὰ προβῶσιν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Μητροπολίτου. Ὁ νόμος ΣΑʹ συνεζητήθη καὶ ἐψηφίσθη τὴν 7ην Ἰουνίου 1852 ἐν τῇ Βουλῇ τῶν Ἀντιπροσώπων, ἀκριβῶς δὲ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου Γʹ, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸν καταρτισμὸν τῆς Συνόδου, κατὰ τὴν συζήτησιν ἐγεννήθη τὸ ζήτημα, ὅπερ μᾶς ἀπασχολεῖ, ἐπ’ αὐτοῦ δὲ ἰδοὺ τί εὑρίσκω εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς ἐκείνης αὐτολεξεὶ (ἀναγινώσκει): «Ἀναγνωσθέντος τοῦ Γʹ ἄρθρου, λαβὼν τὸν λόγον ἐπέφερεν ὁ προαγορεύσας, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἡ Ἱερὰ Σύνοδος θεωρεῖται πλήρης, ὅταν ἦναι παρόντα καὶ συμπράττωσι τὰ πέντε Συνοδικὰ μέλη, ἑπομένως δὲ κατὰ τὸ ΙΒʹ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ἀνάγκη νὰ παρευρίσκωνται εἰς τὰς συζητήσεις ὅλα τ’ ἀνωτέρω μέλη, νὰ ὑπογράφωνται εἰς τὴν ἐκδιδομένην ἀπόφασιν.... Ἐντεῦθεν λοιπὸν ἕπεται, ὅτι ἅμα διὰ τὴν ἀπουσίαν τινὸς παραλειφθῶσι τέσσαρα μέλη, δὲν δύνανται νὰ συνέλθωσι πρὸς ἐργασίαν».

§11ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Καὶ τώρα ἐργάζεται ἡ Σύνοδος μὲ τρία μέλη.

§12ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν ἐξακολουθῇ ἡ Σύνοδος ἐργαζομένη μὲ τρία μέλη, βεβαίως εὐθύνεται ἡ Κυβέρνησις, διότι ἐνόσῳ τὸ ζήτημα δὲν εἶχεν ἐξετασθῆ, ἐνόσῳ δὲν εἶχε περιβληθῆ τὸν ὀξὺν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον περιεβλήθη ἤδη, ἠδυνάμεθα ἴσως νὰ παρερμηνεύωμεν τὰς διατάξεις τοῦ Καταστατικοῦ Νόμου τῆς Συνόδου, ἀλλὰ σήμερον, μετὰ τὸν θόρυβον, τὸν γενόμενον ἐπὶ τῆς ἐκθέσμου ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, ἡ περαιτέρω ἐργασία τῆς Συνόδου διὰ τριῶν μόνον μελῶν ἀποτελεῖ ἀληθὲς σκάνδαλον. Ἀλλ’ ἐπανέρχομαι εἰς τὰ πρακτικὰ τοῦ 1852. Ἐντεῦθεν ὁ ἀγορεύων ἀπολήγει εἰς τὴν πρότασιν, ὅπως, ἵνα μὴ παρακωλύωνται αἱ ἐργασίαι τῆς Συνόδου, διορίζωνται καὶ δύο ἀναπληρωτικὰ μέλη. Καὶ τότε ἐγείρεται ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τοῦ ὁποίου τὴν γλῶσσαν συμβουλεύω τὸν διάδοχον αὐτοῦ νὰ μιμῆται, ὅταν ὁμιλῇ περὶ τῆς Ἐκκλησίας, καὶ λέγει (ἀναγινώσκει): «Περιοριζόμενος εἰς τὴν περὶ ὑπάρξεως ἑνὸς ἀναπληρωτοῦ πρότασιν τοῦ προαγορεύσαντος, παρατηρῶ, ὅτι ἔφερε μὲν οὗτος ὡς παράδειγμα τὴν γενομένην συμπλήρωσιν τῶν Νομοθετικῶν Σωμάτων, ἀλλὰ τὰ καθήκοντα τῆς Ἱερᾶς Συνόδου, πάντῃ διάφορα τούτων, εἰσὶν ἐκκλησιαστικὰ, ἱερὰ κατ’ οὐσίαν, καὶ ἡ Σύνοδος καλεῖται μάλιστα, ἵνα ἐκτελέσῃ δικαστικὰ ἔργα. Καθὼς δὲ καὶ ἐν τῷ Πλημμελειοδικείῳ, καὶ παρὰ τοῖς Ἐφέταις καὶ παρὰ τῷ Ἀρείῳ Πάγῳ, διὰ νὰ ἐκδοθῇ ἀπόφασίς τις, ἀπαιτεῖται νὰ συνέλθωσιν ἐπὶ τούτῳ καὶ τὰ πέντε δικαστικὰ μέλη. ὅπως ἔχῃ κῦρος ἡ πρᾶξις, οὕτω, προκειμένου ν’ ἀποφασίζῃ ἡ Ἱερὰ Σύνοδος περὶ ἐκκλησιαστικῶν βαθμῶν, περὶ καθαιρέσεως κλπ. πρὸς ὄφελος αὐτῶν τῶν δικαζομένων εἶναι δίκαιον νὰ σύγκηται ἐκ πέντε μελῶν. Ἐπειδὴ ὅμως ἐνδέχεται τῳόντι ν’ ἀσθενήσῃ Συνοδικὸς, ἢ ὡς πνευματικὸς ποιμὴν νὰ μεταβῇ καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν αὑτοῦ, πρὸς ὄφελος τοῦ ποιμνίου του, τὸ νομοσχέδιον, προβλέπον ταῦτα, ὥρισε νὰ καλῆται εἰς ἀναπλήρωσιν ὁ ἀμέσως κατὰ τὴν τάξιν τῶν πρεσβείων. Δὲν ἐκτείνονται δὲ τὰ ὅρια τοῦ Κράτους πέραν τῶν 40–50 ὡρῶν, ὥστε νὰ πιθανολογῆται ἡ καθυστέρησις τοῦ ἀναπληρωτοῦ, οὐδὲ βλέπει τις τὸ κατεπεῖγον τῆς ἀμέσου ἀφίξεως, ἐν ᾧ δὲν θὰ πρόκηται κυρίως, εἰμὴ περὶ βαθμολογιῶν κλπ». Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἀπάντησις τοῦ κατὰ τὸ 1852 Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν πρὸς τὸν Βουλευτὴν, ὅστις ἐζήτησε νὰ ἐπιτραπῇ ὁ διορισμὸς ἀναπληρωτοῦ, ὥστε, ἐν περιπτώσει κωλύματος ἑνὸς τῶν Συνοδικῶν, νὰ μὴ ἐπέλθῃ διακοπή. Εἶναι δὲ ἀληθῶς ἄξιον ἰδιαιτέρας μνείας, πῶς ἐψηφίσθη τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο. Ἐὰν ὑπῆρχε διαφωνία τις, ἠδύνατο ὁπωσδήποτε νὰ δώσῃ λαβὴν εἰς στρεψοδικίαν, διότι περὶ τοιαύτης πρόκειται, ἐκ μέρους τῆς νῦν Κυβερνήσεως ὡς πρὸς τὴν ἑρμηνείαν τοῦ νόμου. Ἀλλ’ ἐν σελ. 239 τῶν πρακτικῶν εὑρίσκω τὰ ἑξῆς: «Ἐγκριθέντος δὲ τοῦ τύπου τῆς ἐκτελέσεως, ἐγένετο ἐπὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν, ἐξ ἧς συνήχθη, ὅτι ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ σύνολον αὐτοῦ παμψηφεὶ, διὰ ψήφων 82». Θαυμάζω δὲ, πῶς κατὰ τὴν προηγουμένην συζήτησιν, ὅτε ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ἐντελῶς ἀνυπόστατα, ἐξέθετεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος ἡμῶν δὲν τὸν διέκοψε, πῶς δὲν τῷ παρετήρησεν, ὅτι παρερμηνεύει τὸν νόμον· διότι ὑπὸ τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς ἐκείνης εὕρηται ἡ ὑπογραφὴ τοῦ Ἀνδρέου Αὐγερινοῦ, ὡς Γραμματέως. Μόνην δικαιολόγησιν τῆς σιωπῆς τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου ἡμῶν εὑρίσκω, ὅτι ἐκ τῆς θέσεώς του ὀφείλει νὰ σιωπᾷ· ἀλλ’ ἐὰν εἶχον τὰ προηγούμενα αὐτοῦ, ἐὰν εἶχον τὴν τιμὴν νὰ προεδρεύω ἐν τῇ Βουλῇ τοῦ 1852, βεβαίως ἤθελον παραδώσει τὸν κώδωνα πρὸς τὸν κ. Κοκκέβην καὶ ἤθελον κατέλθει, ὅπως λάβω τὸν λόγον καὶ ἀνασκευάσω τὰς ψευδεῖς θεωρίας. Λοιπὸν ἀποδεικνύουσι τὰ ἀναγνωσθέντα τὴν ἐνέργειαν τῆς Κυβερνήσεως ἐντελῶς ἔκθεσμον, ἐντελῶς παράνομον, οὐδ’ ἔχω ἀνάγκην μετ’ αὐτὰ νὰ ὑπομνήσω κανόνας Ἀποστολικοὺς, ἀντιθέσω δ’ εἰς τὰ κείμενα αὐτῶν τὰ ἐνεργείας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρὸς τὴν ἐπιτυχίαν ὑποψηφίου ἀρεστοῦ αὐτῷ. Νομίζω δ’ ὅτι, ὅταν τὰ κείμενά εἰσι τοσοῦτον κατηγορηματικὰ, ὅταν δ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὡμολόγησεν, ὅτι ἡ ὅλη του ἐνέργεια ὑπῆρξεν ἐντελῶς ἀντίθετος πρὸς αὐτὰ, ὅτι ὀφείλει νὰ ἔλθῃ νὰ ἀπολογηθῇ πρὸς τὴν Βουλήν. Εἶναι ἀληθῶς εἰς θέσιν κατηγορουμένου, ἐὰν δὲ οἱ ἀριθμοὶ δὲν ἦσαν, ὁποῖοι εἶναι, βεβαίως ἤθελε λειτουργήσει τὸ ἄρθρον ἐκεῖνο τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν, τὸ προβλέπον τὴν παράβασιν ῥητοῦ νόμου, νόμου ἀφορῶντος μάλιστα εἰς τὰ θεμέλια τῆς Ἐκκλησίας ἡμῶν. Τοιοῦτον ὑπῆρξε, Κύριοι, τὸ πρῶτον στάδιον τοῦ Μητροπολιτικοῦ ζητήματος, καὶ τοιαύτη ἡ ἐνέργεια τῆς Κυβερνήσεως. Ἂς ἔλθωμεν ἤδη εἰς τὸ δεύτερον. Προεκλήθησαν οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι καὶ διὰ γνωμοδοτήσεώς των, ἥτις εὐτυχῶς δὲν ἠξιώθη νὰ ἴδῃ τὸ φῶς, ἐκήρυξαν οὗτοι, ὅτι εἶναι δυνατὸν νὰ καταδιωχθῶσιν ἱεράρχαι ἐπὶ πλημμελήματι, ἀδιάφορον, ἂν ἐνώπιον τοῦ Πλημμελειοδικείου ἢ ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου. Ἀλλ’ ἐνταῦθα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἠθέλησε νὰ κρύψῃ τὴν εὐθύνην αὑτοῦ καὶ τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως, εἶπε δ’ ἡμῖν, ὅτι δὲν εἶναι ὑπεύθυνος δι’ ὅσα δημοσιεύουσιν αἱ ἐφημερίδες. Ἡ τακτικὴ εἶναι γνωστή. Δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορά, καθ’ ἣν ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη μετέρχεται τοιαύτην γλῶσσαν· ἐνῷ δ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἀπεκήρυξε τὴν «Παλιγγενεσίαν», ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔπραξε τὸ αὐτὸ ἄλλοτε πρὸς τὴν «Ὥραν». Ἀλλ’ ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ Βουλή, νὰ ἐξετάσῃ ὄπισθεν τῶν διαδόσεων ἐκείνων, ἃς σεῖς αὐτοὶ διασπείρετε, ἀλλ’ ὧν δὲν ἔχετε τὴν τόλμην νὰ ἀναλάβητε τὴν εὐθύνην, μὴ οὐδὲν ἕτερον κρύπτηται, εἰμὴ νέα ἐπιβουλὴ καὶ νέα προσβολὴ κατὰ τῆς Ἐκκλησίας. Καὶ βεβαίως, ἐὰν ᾖναι ἀναμφισβήτητον, ὅπως καὶ εἶναι, ὅτι οὐδεμίαν ὑπέχουσιν εὐθύνην ἀπέναντι τῆς πολιτικῆς ἐξουσίας οἱ Ἐπίσκοποι διὰ τὴν μὴ ἐπιτέλεσιν τῶν Συνοδικῶν τῶν καθηκόντων, ἡ ἀπειλὴ, ἡ διαδοθεῖσα διὰ τῶν ἐφημερίδων, τῶν φίλα φρονουσῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, οὐδὲν ἕτερον εἶναι, ἢ ἐκβίασις κατὰ τῆς Ἐκκλησίας, ἥτις ἔρχεται νὰ ἐπιβεβαιώσῃ πάσας τὰς ἐκθέσμους ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, τὰς ὁποίας ἀντελήφθημεν καὶ ὡμολόγησεν αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, τελεσθείσας κατὰ τὸ πρῶτον στάδιον τοῦ ζητήματος. Ὑπόκεινται οἱ Συνοδικοί, ἔστω καὶ διὰ μὴ δικαιολογημένην ἀποχὴν ἀπὸ τῆς ἐκπληρώσεως τῶν καθηκόντων των, ὡς Συνοδικῶν, εἰς ποινικὴν καταδίωξιν ἐνώπιον τῶν κοινῶν Δικαστηρίων; Βεβαίως ὄχι. Ἐν τῷ Καταστατικῷ Νόμῳ τῆς Συνόδου ὑπάρχει ἓν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον προβλέπει περὶ τῶν παραπτωμάτων, εἰς ἃ ἤθελον ὑποπέσει οἱ Συνοδικοὶ κατὰ τὴν ἐνάσκησιν τῶν καθηκόντων των. Τὸ ἄρθρον 13ον ὁρίζει τῳόντι: Ὁ Πρόεδρος καὶ οἱ Σύνεδροι, ἐάν ποτε ἐκ τῆς συνοδικῆς θέσεώς των περιπέσωσιν εἰς παράβασιν ἐκκλησιαστικοῦ τινος θεσμοῦ, καθίστανται ὑπεύθυνοι ἐνώπιον τῆς Ἐκκλησίας, καὶ ἡ Κυβέρνησις συγκαλεῖ τοὺς κανονικοὺς Ἐπισκόπους τοῦ Βασιλείου εἰς ἀνάκρισιν, ἐξέλεγξιν καὶ τιμωρίαν τῆς παραβάσεως, κατὰ τοὺς Ἐκκλησιαστικοὺς κανόνας. Οὕτω τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ, ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ἐκτιμήσεως, ἐὰν τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἐνασκεῖ ὁ Συνοδικὸς κατὰ τὴν ψήφισιν Ἐπισκόπου, ἢ τοῦ Μητροπολίτου, ἢ κατὰ τὴν γνωμοδότησιν πρὸς μετάθεσιν εἰς τὸν Μητροπολιτικὸν θρόνον, ἐὰν τὰ καθήκοντα ταῦτα ἔχωσι σχέσιν πρὸς τὸν ἐκκλησιαστικὸν θεσμὸν ἢ πρὸς τὸν πολιτικόν. Αὐτὸς ὁ νόμος τοῦ 1852 δίδει ἡμῖν τὴν λύσιν καὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος. Ὁ νόμος οὗτος διαιρεῖ τὰ καθήκοντα τῆς Συνόδου εἰς ἐσωτερικὰ καὶ ἐξωτερικὰ, καὶ ἀποφαίνεται, ὅτι, ὡς πρὸς μὲν τὰ ἐσωτερικὰ, ἡ Ἐκκλησία τῆς Ἑλλάδος ἐνεργεῖ ἀνεξαρτήτως τῆς πολιτικῆς ἀρχῆς, μεταξὺ δὲ τῶν ἐσωτερικῶν καθηκόντων ἀναφέρει τὸ ἄρθρον 8ον αὐτοῦ ἐν ἐδαφ. 5 τὰ τῆς χειροτονίας, καὶ ἑπομένως τῆς ψηφίσεως Ἐπισκόπου ἢ Μητροπολίτου. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι πολιτικὸν Δικαστήριον δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ἐξετάσεως παραπτώματός τινος τυχὸν τῶν Συνοδικῶν ἐκ τῆς ἀποχῆς εἰς τὴν ψήφισιν ἢ τὴν πρότασιν πρὸς μετάθεσιν εἰς τὸν Μητροπολιτικὸν θρόνον. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐθεώρει, ὅτι ἔλαβε χώραν παράπτωμά τι, τὸ παράπτωμα ἐκεῖνο, ὡς καθαρῶς ἐκκλησιαστικὸν, ἤθελεν ὑπάγεται εἰς τὴν δικαιοδοσίαν πάντων τῶν κανονικῶν Ἀρχιερέων τοῦ Κράτους, αὐτοὺς δὲ ὤφειλε νὰ συγκαλέσῃ, ἀντὶ τῶν Νομικῶν Συμβούλων, ἡ Κυβέρνησις. Ἀληθῶς ἐπὶ τοῦ προκειμένου σταδίου δὲν ἔχομεν ἐνέργειαν πραγματικὴν ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως, τὴν ὁποίαν νὰ δυνηθῶμεν νὰ κρίνωμεν, ἀλλ’ ἔχομεν ἐνέργειαν ἐντελῶς ἔκθεσμον καὶ σκοποῦσαν, ὅπως ἐπιδράσῃ ἐπὶ τὴν γνώμην τῶν Συνοδικῶν, κατακριτέαν ἐντεῦθεν καὶ ἀξιόμεμπτον, ἀλλὰ μὴ ὑπαγομένην εἰς εἰδικὴν διάταξιν τοῦ νόμου περὶ εὐθύνης τῶν Ὑπουργῶν. Ἀλλὰ τέλος ἀνένηψεν ἡ Κυβέρνησις, εἶδε τὸ σκάνδαλον κορυφούμενον καὶ τὴν κατ’ αὐτῆς κατακραυγὴν, καὶ τότε ἠθέλησε νὰ δώσῃ ἐπιεικῆ λύσιν εἰς τὸ ζήτημα, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν λύσιν ταύτην οὐδὲν ἕτερον ἔπραξεν, ἢ νὰ ἐνεργήσῃ ἐκθέσμως καὶ νὰ περιϋβρίσῃ τὴν Ἐκκλησίαν. Οἱ Ἱεράρχαι, οἵτινες ἐφρόνουν, ὅτι ἠθέλησαν νὰ ἐπιβληθῶσιν ἐπὶ τὴν συνείδησίν των, ὅτι ἠθέλησαν ν’ ἀφαιρέσωσιν ἀπ’ αὐτῶν τὸ δικαίωμα τῆς ψηφίσεως ἢ τῆς γνωμοδοτήσεως πρὸς μετάθεσιν διὰ τῆς ὑποβολῆς ὑποψηφίου ἢ μᾶλλον τῆς ἐπιβολῆς ὑποψηφίου, ὑπέβαλον τὰς παραιτήσεις των, ἡ δὲ Κυβέρνησις τί ἔπραξεν; ἐκάλεσε δύο ἐκ τῶν κατόπιν Ἐπισκόπων, ὅπως ἀναπληρώσωσι τοὺς Συνοδικούς, ὧν ἡ παραίτησις δὲν ἐγένετο δεκτή. Μάλιστα ἐφημερὶς φίλη τῆς Κυβερνήσεως ἐτόλμησεν ἄνευ τῆς συγκαταθέσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἢ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, διερμηνεύοντος τὰς γνώμας ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, νὰ γράψῃ, ὅτι ἐγένετο δεκτὴ ἡ παραίτησις τῶν δύο Ἐπισκόπων, ἀλλὰ τὴν ἐπαύριον ἢ τὴν ἰδίαν ἡμέραν δριμέως ἐπετιμήθη παρ’ ἑτέρου φύλλου κυβερνητικοῦ, διότι ἡ Κυβέρνησις οὐδέποτε ἐνόησε νὰ δεχθῇ τὰς παραιτήσεις τῶν Ἐπισκόπων, ἐνόησε μόνον νὰ τοὺς ἀντικαταστήσῃ, καίπερ ὑπάρχοντας. Ἄλλως ὁ σκοπὸς τῆς Κυβερνήσεως προκύπτει ἐξ ἁπλῆς ἀναγνώσεως αὐτῶν τῶν Διαταγμάτων τῆς προσκλήσεως τῶν νέων Συνοδικῶν (ἀναγινώσκει):

ΓΕΩΡΓΙΟΣ Αʹ

ΒΑΣΙΛΕΥΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ

«Κατὰ πρότασιν τοῦ Ἡμετέρου ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργοῦ, καλοῦμεν κατὰ τὸ Γʹ ἄρθρον τοῦ ΣΑʹ Νόμου τὸν Σεβασμιώτατον Ἀρχιεπίσκοπον Ἀργολίδος κ. Νίκανδρον Συνοδικὸν Σύνεδρον, εἰς ἀναπλήρωσιν τοῦ Σ. Ἀρχιεπισκόπου Σύρου καὶ Τήνου κ. Μεθοδίου, ἐξαιτησαμένου τὴν ἀπαλλαγήν του ἀπὸ τῶν τοῦ Συνέδρου χρεῶν, ἀποσχόντος τῆς ἐκτελέσεως τούτων καὶ μὴ ἀναλαβόντος αὐτὰ, οὔτε μετὰ τὴν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου ὑπόμνησιν τοῦ καθήκοντός του. «Εἰς τὸν αὐτὸν Ἡμέτερον Ὑπουργὸν ἀνατίθεται ἡ δημοσίευσις καὶ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ Διατάγματος τούτου. «Ἐν Ἀθήναις τῇ 10 Μαρτίου 1889.

ΓΕΩΡΓΙΟΣ

Γ. Ν. ΘΕΟΤΟΚΗΣ.»

Πρόκειται περὶ λιβέλλων κατὰ τῶν Ἱεραρχῶν, κάτω τῶν ὁποίων ἐτόλμησαν νὰ θέσουν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Βασιλέως. Θὰ ἐνόουν Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ ἐγίνετο δεκτὴ ἡ παραίτησις τῶν Ἀρχιεπισκόπων Κυκλάδων καὶ Τριφυλίας, διότι ἔχουν τὴν ἀτυχίαν ν’ ἀπαρέσκουν εἰς ὡρισμένους φίλους τῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἐνόουν Διάταγμα κατόπιν, καλοῦν τοὺς μετ’ αὐτοὺς ἐρχομένους, ὅπως τοὺς ἀναπληρώσωσι, θὰ ἐνόουν ἀκόμη Διάταγμα, στηριζόμενον εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου Γʹ τοῦ Νόμου ΣΑʹ περὶ προσωρινῆς ἀνακλήσεως τῶν κωλυθέντων, ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ Διάταγμα, διὰ τοῦ ὁποίου δύο Ἱεράρχαι, οἵτινες οὐδὲν ἕτερον ἔπραξαν, ἢ ν’ ἀμυνθῶσιν ὑπὲρ τῶν προνομιῶν τῆς Ἐκκλησίας, ἀμυνόμενοι συγχρόνως καὶ ὑπὲρ τοῦ ἐθνισμοῦ ἡμῶν, διότι τὰ συμφέροντα τῆς Ἐκκλησίας εἶναι ἀλληλένδετα πρὸς αὐτὸν καὶ ἀναπόσπαστα ἀπὸ τὸν ἐθνισμόν μας, νὰ περιϋβρίζωνται καὶ προπηλακίζωνται διὰ τρόπου, ὁμοίου πρὸς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον μετεχειρίσθη καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτε ἠθέλησε ν’ ἀπολύσῃ τοὺς ἀπαρέσκοντας αὐτῷ ὑπαστυνόμους. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Παιδείας ἐναβρύνεται ἐπὶ ἁβρᾷ ἀγωγῇ· ἀλλὰ τὸν ἁβρῶς ἠγμένον πρέπει νὰ διακρίνωσιν, ὄχι μόνον αἱ ἰδιωτικαὶ σχέσεις, ἀλλὰ καὶ αἱ πολιτικαί· ἂς ἀναγνώσῃ τὰ Διατάγματά του, ἐὰν ἔχῃ ἀκόμη τὸ θάῤῥος, καὶ θέλει ἴδει τὴν εἰκόνα τῆς πολιτικῆς του ἀγωγῆς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν.

§13ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§15ΡΑΛΛΗΣ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλῃ ν’ ἀπαντήσῃ, τότε θὰ προβῶμεν εἰς πρότασιν.

§16ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ Κυβέρνησις, ἐὰν ὄχι ἐπὶ ὅλων τῶν κατηγοριῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπευθύνθησαν πρὸς αὐτὴν, ἀλλ’ ὀφείλει τοὐλάχιστον ν’ ἀπαντήσῃ ἐπὶ τῆς τελευταίας, τί ἐννοεῖ διὰ τῆς φράσεως τῆς Διατάγματος, τοῦ προσκαλοῦντος τοὺς νέους Ἀρχιερεῖς.

§17ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐλπίζω, ὅτι θὰ ἐκλείψῃ αὐτὸς ὁ ἀριθμὸς, καὶ θὰ ἰδωθῶμεν καλλίτερα.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπεβλήθη ἡ ἑξῆς πρότασις ὑπὸ τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου, ὡς συμπέρασμα τῆς συζητήσεως (ἀναγινώσκει): «Ἡ Βουλή, συνιστῶσα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον εὐλάβειαν τῆς περὶ διοικήσεως τῆς Ἐκκλησίας καθεστηκυίας νομοθεσίας, μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν».

§19ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ πρότασις;

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§21ΜΙΛΗΣΗΣ. Λοιπὸν ἡμεῖς δηλοῦμεν, ὅτι, καταψηφίζοντες τὴν πρότασιν, ἐννοοῦμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει ἀνάγκην συστάσεως, διὰ νὰ τηρήσῃ τὴν ἀπαιτουμένην εὐλάβειαν πρὸς τοὺς νόμους, τοὺς κανονίζοντας τὰς σχέσεις αὑτῆς πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς προτείνομεν, ὅπως ἡ Βουλὴ μεταβῇ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἄνευ οὐδεμιᾶς παρατηρήσεως· ἐννοεῖται, ὅτι ἡ πρότασις ἡμῶν εἶναι ἡ ἀπωτέρα.

§23Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἱ προτάσεις περὶ παραπομπῆς εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι δύο εἰδῶν, προτάσεις ἁπλαῖ καὶ προτάσεις σύνθετοι. Καὶ αἱ μὲν ἁπλαῖ διατυποῦνται οὕτως: «Ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν». Ἡ ἁπλῆ δὲ πρότασις τυγχάνει ἡ ἐγγυτέρα εἰς τὴν καθεστηκυῖαν διεξαγωγὴν τῶν λειτουργιῶν τῆς Βουλῆς. Αἱ σύνθετοι ὅμως προτάσεις αἰτιολογοῦσι τὴν μετάβασιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ κρίνονται πάντοτε ὡς ἀπώτεραι τοῦ συζητουμένου ἀντικειμένου, καθὸ μεταβάλλουσαι τὴν σειρὰν τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ἑπομένως αἱ σύνθετοι προτάσονται τῶν ἁπλῶν κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, σύνθετος δ’ εἶναι ἐκείνη, τὴν ὁποίαν προτείνει ὁ Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν.

§24ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀπωτέρα εἶναι ἡ μὴ ἀποκλείουσα τὴν ἄλλην· ἂν ψηφοφορηθῇ ἡ ἡμετέρα καὶ ἀποῤῥιφθῇ, δύναται κατόπιν αὐτῆς νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ ἄλλη. Περὶ τούτου δὲν ἀπεκδεχόμεθα ἡμεῖς, ὅτι θὰ πείσωμεν τοὺς ἀντιφρονοῦντας· εἶναι ζήτημα καὶ τοῦτο, ὅπερ θὰ λυθῇ διὰ ψηφοφορίας.

§25ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως πάντα τὰ ζητήματα λύονται διὰ ψηφοφορίας, ἀλλ’ ἡ γνώμη ἡμῶν στηρίζεται ἐπὶ τῆς γνώμης ὅλων τῶν συγγραψάντων περὶ Δικαίου, κανονίζοντος τὰς ἐργασίας τῶν Βουλευτικῶν σωμάτων. Θὰ ἦτο δὲ ἄτοπον καὶ παράλογον συγχρόνως, ὡς ἀντιβαῖνον εἰς τὴν ἐπιστήμην, ἂν θεωρηθῇ πρότασις ἀπωτέρα ἡ ἁπλῆ πρότασις, διὰ τῆς ὁποίας μεταβαίνει ἀμέσως ἡ Βουλὴ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§26ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἴσως ἐγὼ ἔχω ἴδιον τρόπον τοῦ σκέπτεσθαι, ἀλλ’ ἐξηγῶν κατὰ τὸν ἐμὸν τρόπον τὴν πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν ἀνευρίσκω ἐν αὐτῇ ἢ τὴν καταδίκην τῆς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως καὶ δὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν· διότι, προβάλλων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρότασιν περὶ μεταβάσεως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἀφίνει ἐπὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν, μεθ’ ὅσα ἐξετέθησαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος, τὴν μομφὴν, ὅτι ἀνευλαβῶς πρὸς τὴν Ἐκκλησίαν ἐνήργησεν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Εἶναι βεβαίως κύριος καὶ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς καὶ τῶν λοιπῶν Ὑπουργῶν, ὡς καὶ τῆς πλειοψηφίας, καὶ δύναται νὰ διαθέσῃ τὰ πάντα κατὰ βούλησιν. Ἂν ὅμως δὲν εὑρίσκετο ἡ πλειοψηφία εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον τῆς ὑποταγῆς, βεβαίως ἤθελε ζητηθῆ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς λόγος ἀκριβῶς ἐπὶ τῶν παρ’ αὐτοῦ ἐνεργηθέντων. Θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα διὰ μιᾶς περιπλέον ψηφοφορίας, διότι, κατὰ τὸ σύστημά του, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὰ ἐπιχειρήματα καὶ τὴν λογικὴν δύναται ν’ ἀντιτάξῃ τοὺς ἀριθμοὺς, ἀλλὰ μόνον τοὺς ἀριθμούς.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Βουλὴ, ψηφίζουσα τὴν πρότασιν περὶ μεταβάσεως εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἐννοεῖ, ὅτι πράττει τοῦτο ὡς ἀναγνωρίζουσα τὸ ὀρθὸν τῶν παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν ἐνεργηθέντων. Τοῦτο θὰ ἐκφράσῃ ἡ Βουλὴ, μὴ ἀποδεχομένη τὴν πρότασιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ψηφίζουσα ἀντ’ αὐτῆς ἑτέραν πρότασιν, διατρανοῦσαν, ὅτι τὰ παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως λεχθέντα, ὅτι οἱ ἰσχυρισμοὶ αὐτῆς δὲν ἠδυνήθησαν νὰ κλονίσωσι τὴν πεποίθησιν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργοῦ των Ἐκκλησιαστικῶν. Τοῦτο προκαλοῦμεν τὴν Βουλὴν νὰ ψηφίσῃ διὰ τῆς προτάσεως, ἣν ὑποβάλλομεν. Πῶς θὰ ἐννοήσωσι τὴν πρότασιν ταύτην οἱ καταψηφίσοντες αὐτῆς, τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον· ὅ,τι διαφέρει εἶναι, πῶς ἐννοοῦσι τὴν πρότασιν οἱ ψηφίσοντες ὑπὲρ αὐτῆς, ἀφοῦ τούτων ἡ γνώμη, ὡς ἐπικρατησόντων κατὰ τὴν ψηφοφορίαν, θὰ καταστῇ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς.

§28ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἡ ἐξήγησις, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκε, δὲν λέγει ἄλλο τι παρὰ τὸ ἑξῆς, ὅτι τοὺς νόμους, τοὺς ὁποίους ἀνέγνωσαν, τὰ καταστατικὰ, τὰ ὁποῖα ἀνέγνωσαν, αἱ ῥηταὶ ἀποφάσεις τῆς Βουλῆς, τὰς ὁποίας ἀνέγνωσαν καὶ κατὰ τὰς ὁποίας ἦσθε Γραμματεὺς σεῖς, κύριε Πρόεδρε, ἀπέναντι τῆς θελήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν ἔχουσιν οὐδεμίαν σημασίαν. Ἠθέλησε νὰ εἴπῃ δηλαδὴ, ὅτι «νόμοι δὲν ὑφίστανται ἀπέναντι τῆς θελήσεώς μου, ὅτι τὸ Κράτος δὲν διοικεῖται διὰ τῶν νόμων καὶ τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ δυνάμει τῆς θελήσεώς μου»· καὶ τὴν γνώμην αὐτὴν ἔκραξεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, στηριζόμενος εἰς πλειοψηφίαν, ἀλλὰ ἡ πλειοψηφία, ἥτις θὰ δώσῃ καὶ ταύτην τὴν φορὰν ψῆφον εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δὲν θὰ ἀργήσῃ νὰ δώσῃ λόγον καὶ εἰς τὸ Ἔθνος.

§29Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶναι ἁρμόδιος νὰ ἑρμηνεύσῃ τὴν ψῆφον, τὴν ὁποίαν σκοποῦσι νὰ δώσωσι τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας ἐπὶ τῶν ψηφισθησομένων προτάσεων, ἂν καὶ εἷς τῶν φίλων αὐτοῦ, ὁ ἐνθερμότερος τῶν ἄλλων, ἡρμήνευσε πρὸ μικροῦ τὴν ψῆφον ταύτην, εἰπὼν, ὅτι διὰ τῆς ψήφου της ἡ πλειοψηφία δηλοῖ, ὅτι οὐδεμίαν ἔλαβεν ἀφορμὴν νὰ συστήσῃ εὐλάβειαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, διότι εὗρεν αὐτὴν ἀκριβῶς ἐκπληροῦσαν τὸ καθῆκόν της. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐνδιαφέρει ἡμᾶς, διότι ἡμᾶς ἐνδιαφέρει ἡ τάξις τῆς ψηφοφορίας. Ἡ τάξις δὲ τῆς ψηφοφορίας δὲν δύναται νὰ κανονίζηται αὐθαιρέτως, ἀλλὰ πρέπει νὰ κανονίζηται κατὰ τρόπον τοιοῦτον, ὥστε νὰ μὴ ἀποκλείηται ἡ Βουλὴ ἀπὸ τοῦ νὰ ἐρωτηθῇ καὶ νὰ ἐκφράσῃ γνώμην ἐπὶ τῶν προτάσεων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἂν γίνῃ δεκτὴ ἡ γνώμη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι δηλαδὴ ἡ ἁπλῆ πρότασις πρὸς μετάβασιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν εἶναι ἡ ἀπωτέρα, τότε δὲν θέλει τίθεσθαί ποτε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πρότασις πρὸς ψηφοφορίαν, διερμηνεύουσα τὰ φρονήματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἡ δὲ Βουλὴ θέλει ἐρωτᾶσθαι ἀμέσως, ἐὰν κακῶς ἢ καλῶς πράττῃ ἡ Κυβέρνησις, καὶ θέλει ἀποφαίνεσθαι, ὅτι πράττει καλῶς, ἐν ὅσῳ ἔχει τὴν πλειονοψηφίαν. Ἀλλὰ δὲν θέλει ποτὲ ἀποφαίνεσθαι, ἂν ἀποδέχηται τοῦτο, τὸ ὁποῖον προβάλλει ἡ Ἀντιπολίτευσις. Τὴν τάξιν ταύτην ἐσύστησαν διὰ τοῦτο πάντες, ὅσοι συνέγραψαν περὶ τῆς τακτικῆς τῶν Βουλευτικῶν Σωμάτων, ἀπορῶ δὲ, πῶς εἶναι δυνατὸν, ἐν Κράτει, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα λειτουργεῖ πρὸ τοσούτων δεκάδων ἐνιαυτῶν, νὰ ἰσχυρίζωνται, ὅτι πρότασις ἀπωτέρα δὲν εἶναι ἡ σύνθετος, δὲν εἶναι ἐκείνη, ἥτις συνιστᾷ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν μετάβασιν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν δι’ αἰτιολογίας, ἀλλ’ ἡ ἁπλῆ πρότασις. Διὰ τοῦτο ἐπιμένω νὰ ψηφοφορηθῇ πρώτη ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Πατρῶν. Ἂν ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμένῃ νὰ θέσῃ καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο εἰς ψηφοφορίαν, βεβαίως ἡ πλειοψηφία θέλει ὑποτάξει ἡμᾶς εἰς τὴν γνώμην της, δὲν θέλει ὑποτάξει ὅμως ἡμᾶς εἰς τὸ ὀρθὸν καὶ τὸ λογικὸν, ἀλλὰ εἰς βίαν αὐθαίρετον, ἐγωϊστικήν, εἰς τὴν ἰδιόῤῥυθμον θέλησιν ἀνθρώπου, ὁ ὁποῖος ποιεῖται ἣν θέλει χρῆσιν τῆς ὑποστηρίξεως, τὴν ὁποίαν τῷ χορηγεῖ ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς, καὶ ἂν ἡ χρῆσις, τὴν ὁποίαν ζητεῖ νὰ ποιήσηται, ἦναι παράλογος.

§30ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τοῦ ἑξῆς ζητήματος. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῇ ἡ πρότασις τοῦ Ὑπουργείου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§31ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία ἡ πρότασις αὕτη;

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ μετάβασις εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§33ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφοφορηθῇ ἄλλη πρότασις μετ’ αὐτήν;

§34ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ μετάβασις εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν πῶς ἔχει, κύριε Πρόεδρε;

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν διαφωνίᾳ ἀποφαίνεται ἡ Βουλή. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ Ὑπουργείου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἑπομένως θὰ ψηφορηθῇ ἡ πρότασις τοῦ Ὑπουργείου.

§36ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐὰν γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ Ὑπουργείου, δὲν δυνάμεθα νὰ ψηφοφορήσωμεν τὴν ἑτέραν πρότασιν.

§37ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Βεβαίως ὄχι.—Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ Βουλὴ μετὰ τὰ λεχθέντα μεταβαίνει εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι αὐτὴν λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κκ. Καλογεροπούλου καὶ Σάκκη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ Ὑπουργείου διὰ ψήφων 80 κατὰ 46, ψηφοφορησάντων ἐν ὅλῳ 126. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως πιστώσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1889 πρὸς προίκισιν τῆς βασιλόπαιδος Ἀλεξάνδρας. Ὁ κ. Σάκκης ἔχει τὸν λόγον.

§39ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερᾶς). Εἶναι ἀργὰ, κύριε Πρόεδρε· αὔριον.

§40ΕΤΕΡΟΙ. (ἐκ δεξιῶν). Νὰ προχωρήσωμεν, κύριε Πρόεδρε. Ὁμιλήσατε, κύριε Σάκκη.

§41ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Σάκκη, αὔριον.

§42ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ ἐπιμένει νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συνεδρίασις.

§43ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε ἡμεῖς φέρομεν πρότασιν ἀναβολῆς.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη τὴν πρότασιν τῆς ἀναβολῆς.

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Κύριε Σάκκη, πιστεύετε, ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα, ὅτι δύνασθε νὰ πείσητε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μεταβάλῃ γνώμην ἐπὶ τοῦ θέματος, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὁμιλήσητε;

§46ΣΑΚΚΗΣ. Λαμβάνων τὸν λόγον ἐπὶ τῶν Βασιλικῶν νομοσχεδίων, δὲν προτίθεμαι, Κύριοι, νὰ ἐκδηλώσω τὰ ἀντιβασιλικὰ φρονήματά μου, ἢ τὴν πρὸς τὴν βασιλεύουσαν δυναστείαν δυσμένειάν μου· ἁπλῶς ἀνῆλθον τὸ βῆμα, ἵνα δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου, διατὶ θέλω καταψηφίσει τὰ Βασιλικὰ νομοσχέδια.

§47ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Ὅλα;

§48ΣΑΚΚΗΣ. Ὅλα.—Φρονῶ, ὅτι εἰς τὰς παρούσας περιστάσεις, τὰς ὁποίας τὸ Ἔθνος διέρχεται ἐν οἰκονομικαῖς δυσχερίαις, θὰ ἦτο λίαν τολμηρὸν διὰ τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, ἡ ἐπιψήφισις τοιούτων νομοσχεδίων καὶ δι’ αὐτὸν τὸν Βασιλέα ἐπίσης θὰ ἦτο τολμηρὸν, νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ Ἔθνους θυσίας τοιαύτας, τὰς ὁποίας τὸ Ἔθνος μετὰ γογγυσμοῦ θέλει ἀποδεχθῆ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὰ Συνταγματικὰ Κράτη καὶ ἐν γένει τὰ Κράτη τὰ ἔχοντα μοναρχικὸν πολίτευμα, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ὑψίστου αὑτῶν Ἄρχοντος εἴθισται νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τοιαύτας θυσίας, ἀλλὰ δὲν ἀγνοοῦμεν προσέτι, ὅτι οἱ ἄρχοντες οὗτοι τῶν τοιούτων Κρατῶν εἰς δυσχερεῖς τοῦ Ἔθνους των περιστάσεις, οὐ μόνον αὐξήσεις χορηγιῶν δὲν ἐζήτησαν, ἀλλὰ καὶ τῆς λαμβανομένης παρ’ αὐτῶν χορηγίας μέρος, ἢ καὶ τῆς ἰδίας αὑτῶν περιουσίας ἔτι, ἐθυσίασαν χάριν τῶν τοῦ Κράτους των ἀναγκῶν. Ἂς κραυγάζωσιν οἱ Κυβερνῆται ἡμῶν δι’ ὅλης τῆς δυνάμεως τῆς φωνῆς των, ὅτι τὸ Ἔθνος εὑρίσκεται ἐν εὐημερίᾳ, ὅτι οἱ Προϋπολογισμοὶ τοῦ Κράτους παρουσιάζονται ἐν ἰσοζυγίῳ, ὅτι ἡ πίστις αὐτοῦ ὁσημέραι κραταιοῦται· ὅλα ταῦτα, εἰς ἐμὲ τοὐλάχιστον, φαίνονται ἀνακριβῆ, εἰσὶ ῥεκλάμαι πολιτικῆς κερδοσκοπίας, πολιτικῆς, ἧς ἀπὸ ἐτῶν παριστάμεθα ἐπικριταὶ καὶ ψευδομάρτυρες. Τὸ Ἔθνος ἡμῶν ἐξακολουθεῖ εἰς ὁμοίας περιστάσεις νὰ εὑρίσκηται, τὰς αὐτὰς οἰκονομικὰς δυσχερείας νὰ διέρχηται καὶ τῆς αὐτῆς πολιτικῆς νὰ ἵσταται θεατής. Μεθ’ ὅλας δὲ τὰς ἐναντίας διακηρύξεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τὸ Ἔθνος ὑφίσταται ἀγογγύστως τὰς θυσίας, τὰς ἐπιβληθείσας αὐτῷ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἐγὼ ἔχω τὴν ἐναντίαν γνώμην νὰ ἐκφράσω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι τὸ Ἔθνος, ὡς μετ’ ἀγανακτήσεως ἤκουσε πάντοτε τοὺς ἐπιβαλλομένους αὐτῷ νέους φόρους καὶ δαπάνας, μετ’ ἀγανακτήσεως ἀκούει καὶ σήμερον, ὅτι πρόκειται νὰ βαρύνωσιν αὐτὸ διὰ νέων βαρῶν, πρὸς παροχὴν τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἠθέλησεν ἡ Κυβέρνησίς του νὰ παρέξῃ πρὸς τὸν Βασιλέα. Δὲν θὰ μοὶ ἦτο δύσκολον νὰ ἀνατρέξω εἰς συγκρίσεις πρὸς ἄλλα Κράτη καὶ παραβάλλων τὴν χορηγίαν, τὴν χορηγουμένην τῇ ἡμετέρᾳ Βασιλείᾳ, πρὸς τὰς τῶν Βασιλέων αὐτῶν, νὰ καταδείξω πρὸς ὑμᾶς, ὅτι τὰ Ἔθνη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα καὶ μεγαλειτέρους πόρους ἔχουσι καὶ ἄλλας ὑποχρεώσεις καὶ ὑπὸ ἄλλας περιστάσεις ἐδέχθησαν τὸ πολίτευμά των, ἀμείβουσι τοὺς ἀνωτάτους αὐτῶν Ἄρχοντας μετὰ περισσοτέρας φειδοῦς, ἐνῷ ἀπαιτοῦσι παρ’ αὐτῶν πλείονα, ἢ ἡμεῖς παρὰ τῶν Ἀρχόντων ἡμῶν. Προσέτι θὰ παρατηρήσω ὑμῖν, ὅτι ὁ Βασιλεὺς κατὰ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν τὸ πρῶτον ἀπεφάσισε νὰ δεχθῇ τὸ ὑπὸ τοῦ Ἔθνους ἡμῶν προσενεχθὲν αὐτῷ Στέμμα, ἠρκέσθη εἰς τὴν ὁρισθεῖσαν ὑπὸ τῆς Συνελεύσεως ἀντιμισθίαν αὐτοῦ· ἔχων δ’ ὑπ’ ὄψει τὴν διαφορὰν τοῦ νομίσματος, ἥτις ὑπῆρχε τότε μεταξὺ τοῦ φράγκου καὶ τῆς δραχμῆς, ἔστερξεν εἰς τὴν φαινομενικὴν ἐλάττωσιν τῆς χορηγίας αὐτοῦ κατὰ τὴν ἀλλαγὴν τοῦ νομίσματος καὶ δὲν ἐζήτησε τὴν μεταβολὴν ταύτης ἀπὸ παλαιῶν δραχμῶν εἰς εἰς νέας, ἐνῷ ἐπετρέπετο μετὰ δεκαετίαν ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι καὶ σήμερον δὲν θὰ ἐζήτει τὴν αὔξησιν αὐτῆς, ἐὰν οἱ Σύμβουλοι αὐτοῦ παρίστανον Αὐτῷ τὴν ἀληθῆ τοῦ Κράτους ἡμῶν οἰκονομικὴν κατάστασιν, ἀλλ’ οἱ σύμβουλοι Αὐτοῦ ψευδῶς παρέστησαν εἰς Αὐτὸν, ὅτι τὸ Κράτος ἡμῶν δὲν εὑρίσκεται εἰς οἰκονομικὰς δυσχερείας, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς εὑρίσκεται ἐν ἰσοζυγίῳ καὶ ἑπομένως ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος οὐδόλως θὰ δυσφορήσῃ, ἂν ὑποβληθῇ καὶ εἰς νέας θυσίας, χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ἀνωτάτου αὐτοῦ Ἄρχοντος. Ταῦτα ὅμως ὑπὸ Συμβούλων κακῆς πίστεως ἐπιτρέπεται νὰ λέγωνται. Ἀμφισβητῶ ἀκόμη ὅτι ὁ Βασιλεὺς εὑρίσκεται εἰς δυσκολίας ἢ ἀνάγκας χρηματικὰς, καὶ ὅτι τὸ Ἔθνος διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς ἐπιχορηγήσεως θέλει τὸν διευκολύνει, ἀποζημιῶν συνάμα αὐτὸν διὰ θυσίας, ἃς χάριν τοῦ Ἔθνους ὑπέστη. Ὁ Βασιλεὺς καθῆκον εἶχε, νὰ προασπίζηται τὰ συμφέροντα τοῦ Ἔθνους καὶ νὰ ἐργάζηται καὶ ὑφίσταται οἵας δήποτε θυσίας χάριν αὐτοῦ. Τὰ δὲ οἰκογενειακὰ βάρη δέον νὰ ὑφίσταται, ὡς τὰ ὑφίσταται πᾶς οἰκογενειάρχης. Ταῦτα εἶχον νὰ ἐκθέσω πρὸς ὑμᾶς, καὶ εἴπω, ὅτι εἰς τοιαύτας περιστάσεις εἶναι δύσκολον διὰ τὸ Ἔθνος νὰ ἐπιψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Πρὶν ἢ ὅμως κατέλθω τοῦ θέματος, ζητῶ τὴν ἑξῆς ἐξήγησιν παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τὸ νομοσχέδιον, δι’ οὗ ζητεῖται ἡ πίστωσις τῶν 540,000 δραχμῶν διὰ τὰ ἀνάκτορα τοῦ Διαδόχου....

§49ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διὰ τὴν οἰκοδομὴν, ὄχι διὰ τὸν Διάδοχον.

§50ΣΑΚΚΗΣ. Ἀδιάφορον... δὲν πρέπει νὰ ἀναφέρῃ ὡρισμένως εἰς ποῖον οἰκόπεδον θέλει ἀνεγερθῆ τὸ κτίριον;

§51ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἂς ἐγερθῇ εἰς πᾶν ἄλλο οἰκόπεδον, ἐκτὸς τῶν σταύλων.

§52ΣΑΚΚΗΣ. Τοῦτο θέλω νὰ μάθω· διότι, ἂν ἐγερθῇ εἰς τοὺς σταύλους, τὸ Δημόσιον θέλει ὑποστῆ μεγάλην δαπάνην, ἐπειδὴ τὸ οἰκόπεδον ἐκεῖνο ἔχει μεγάλην ἀξίαν, δυνάμενον ἄλλως νὰ χρησιμοποιηθῇ. Δὲν εἶναι δίκαιον, τὸ Ἔθνος νὰ ὑποστῇ τοιαύτην θυσίαν, ἐνῷ ὑπάρχουσιν ἕτερα ἐθνικὰ γήπεδα, δυνάμενα νὰ χρησιμοποιηθῶσι πρὸς τοῦτο.

§53ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Κατ’ ἀρχὴν δέν μοι φαίνεται δυνατὸν νὰ θεωρήσωμεν ὡς κακῶς ἐχούσας τὰς ὑπὲρ τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας προτάσεις τῆς Κυβερνήσεως· διότι, ἂν κατ’ ἀρχὴν τὰς ἐθεωροῦμεν τοιαύτας, τοῦτο ἤθελεν ἰσοδυναμεῖ μὲ τὴν κατάργησιν τοῦ θεσμοῦ τῆς Βασιλείας. Ὁ Βασιλεὺς δὲν ἔχει ἰδίαν περιουσίαν. Οὐδεὶς ἀγνοεῖ, ὅτι, ὅτε τῷ προσηνέχθη τὸ στέμμα, προσηνέχθη εἰς ἡγεμονίδην, ὅστις βεβαίως ἐστερεῖτο ἰδίας περιουσίας. Συνεπῶς τὸ Ἔθνος ὤφειλε νὰ προνοήσῃ περὶ τῆς ἀξιοπρεποῦς παραστάσεως τῆς Βασιλείας, ἑπομένως συνέπεια λογικὴ εἶναι, ὁσάκις παρίσταται περίπτωσις, ἥτις νὰ ἐμβάλλῃ εἰς ἰδιαιτέρας δαπάνας τὸν Βασιλέα, τὸ Ἔθνος ν’ ἀναλαμβάνῃ, ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεών του, ταύτας. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον μοὶ φαίνεται ἀδύνατον νὰ προσβληθῇ ἡ ἀρχὴ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις. Δυνάμεθα ὅμως νὰ ὑποδείξωμεν ἀλλοῖον τρόπον, καθ’ ὃν δυνάμεθα νὰ κανονίσωμεν ταῦτα. Εἰδικῶς ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν ἤδη, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν προῖκα τῆς βασιλόπαιδος Ἀλεξάνδρας, ἔχω νὰ ὑποβάλω τὰ ἑξῆς. Ὅ,τι εἶπον περὶ τῶν εἰς τὴν Βασιλείαν χορηγουμένων, ταῦτα ἐφαρμόζονται καὶ εἰς τὴν περίστασιν ταύτην. Προκειμένου περὶ συνοικεσίου τῆς βασιλόπαιδος Ἀλεξάνδρας, φρονῶ, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία καθῆκον ἔχει νὰ πράξῃ τι ὑπὲρ ταύτης. Ἡ Κυβέρνησις διετύπωσε τοῦτο ὡς προῖκα. Ἀλλὰ τὴν διατύπωσιν ταύτην, τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, δὲν θεωρῶ ἐπιτυχῆ, διότι πιστεύω, ὅτι κυρίως δὲν πρόκειται περὶ προικίσεως, ἥτις, ὡς πάντες γνωρίζετε, ἀφορᾷ εἰς τὴν περιουσίαν τῆς συνισταμένης οἰκογενείας. Ἀλλ’ ἡ οἰκογένεια τῆς βασιλόπαιδος Ἀλεξάνδρας θὰ ἦναι Ῥωσσική, ἑπομένως δὲν πρόκειται ἡ Κυβέρνησις νὰ προνοήσῃ περὶ προικίσεως τῆς Αὐτοκρατορικῆς οἰκογενείας τῆς Ῥωσσίας. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι ἡ ἔννοια τῆς προικίσεως δὲν ἐφαρμόζεται ἐνταῦθα, διότι πρόκειται περὶ οἰκογενείας μὴ ἀφορώσης εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἢ εἰς τὴν πρόνοιαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, οἰκογενείας, ἥτις, δυνάμεθα νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι δὲν θέλει στερηθῆ τῶν μέσων τῆς ὑπάρξεως. Λέγων ταῦτα, δὲν ἐννοῶ, ὅτι ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία δὲν πρέπει νὰ πράξῃ τι ὑπὲρ τῆς βασιλόπαιδος Ἀλεξάνδρας· ὀφείλει νὰ πράξῃ, ἀλλ’ ὑπὸ ἕτερον τύπον, διότι δὲν πρόκειται ν’ ἀσφαλίσωμεν τὴν περιουσίαν τῆς οἰκογενείας τῆς βασιλόπαιδος Ἀλεξάνδρας, ἥτις, ὡς εἶπον, θέλει εἶσθαι μέλος τῆς Αὐτοκρατορικῆς οἰκογενείας τῆς Ῥωσσίας. Πρόκειται ν’ ἀσφαλίσωμεν εἰς τὴν κόρην τῆς Ἑλλάδος, τὴν βασιλόπαιδα Ἀλεξάνδραν, χορηγίαν ἰσόβιον, ἥτις θέλει ἀποδείξει τὴν ὑπὲρ αὐτῆς στοργὴν τοῦ Ἔθνους, θέλει ἀποδείξει, ὅτι καὶ ἀπερχομένην παρακολουθεῖ πάντοτε ἡ στοργὴ τοῦ Ἔθνους, καὶ προνοεῖ τοῦτο, ὅπως ἐν τῷ μέτρῳ τῶν δυνάμεών του τῇ χορηγῆται τακτικόν τι εἰσόδημα, ἔστω καὶ ἐλάχιστον. Ἐννοεῖται, ὅτι ὑπὸ τὸν τύπον, ὑφ’ ὃν παρουσιάζει τὸ Ὑπουργεῖον τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὔτε κἂν τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν δρ. 400,000, ὅπερ δὲν εἶναι ὑπερβολικὸν, ἀλλ’ εἶναι ἀνάλογον πρὸς τὰ μέσα τοῦ Ἔθνους, χορηγεῖται πράγματι εἰς τὴν Βασιλόπαιδα. Ὁ ταμίας τοῦ Μ. Δουκὸς τῆς Ῥωσσίας θέλει εἰσπράξει τὸ ποσὸν τοῦτο ἐφ’ ἅπαξ. Ἡ προὶξ χορηγεῖται εἰς τὴν Βασιλόπαιδα, ἥτις δὲν θὰ ἦναι ὁ διαχειριστὴς αὐτῆς. Οὐδὲν ἕτερον λοιπὸν κάμνομεν, ἢ νὰ ῥίπτωμεν εἰς τὰ ἔσοδα ἑνὸς ἔτους τοῦ Μ. Δουκὸς κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον δὲν θ’ ἀνήκῃ εἰς τὴν βασιλόπαιδα Ἀλεξάνδραν. Οὔτε δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν σπουδαίως τὴν χρησιμότητα τῆς τοιαύτης προικίσεως, ὅπως ἀσφαλισθῇ δῆθεν αὕτη, ὡς περιουσία ὑπὲρ τῶν τέκνων τῆς Βασιλόπαιδος, τὰ ὁποῖα δὲν θ’ ἀνήκωσιν εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Βασιλικὴν οἰκογένειαν, ἀλλ’ εἰς τὴν Αὐτοκρατορικὴν οἰκογένειαν τῆς Ῥωσσίας. Διὸ προτείνω, ὅπως τὸ Ὑπουργεῖον διατυπώσῃ ἄλλως τὴν πίστωσιν, οὐχὶ ὑπὸ τὸν τύπον τῆς προικὸς, διότι οὐδὲν κοινὸν δύναται νὰ ὑπάρξῃ μεταξὺ τῆς ἐννοίας τῆς προικός, ἣν πάντες οἱ νομομαθεῖς γινώσκουσι, καὶ ἐκείνης, ἣν ἡ Κυβέρνησις ἔχει. Ὅθεν καλὸν ἤθελεν εἶσθαι νὰ διατυπώσωμεν τὴν δωρεὰν ταύτην ὑπὸ τύπον χορηγίας, ἣν θέλει ὁρίσει ἀναλόγως τοῦ προτεινομένου κεφαλαίου, ὑποτεθείσθω 25,000 δραχ. κατ’ ἔτος, ἃς ἡ Ἑλλὰς θέλει πληρόνει ἐτησίας ἐφ’ ὅρου ζωῆς εἰς τὴν ἡγεμονίδα, διότι τὰ τέκνα αὐτῆς μετὰ τὸν θάνατον τῆς μητρὸς οὐδὲν κοινὸν θέλουσιν ἔχει πρὸς τὴν Ἑλλάδα. Ἑπομένως ἐπαναλαμβάνω νὰ παρακαλέσω τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως μεταβάλῃ τὸ νομοσχέδιον, καταργοῦσα τὴν ἰδέαν τῆς προικίσεως, καὶ ἀντ’ αὐτῆς χορηγοῦσα 25,000 δραχμῶν ἐφ’ ὅρου ζωῆς εἰς τὴν πριγκίπισσαν Ἀλεξάνδραν.

§54ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἐκ τῶν ὅσων εἶπεν ὁ κ. Κοζάκης δύο συμπεράσματα ἐξάγονται, ὅτι ἤδη ἡ βασιλόπαις Ἀλεξάνδρα εἶναι Ῥωσσὶς, πρὶν ἀκολουθήσῃ τὴν ἐθνικότητα τοῦ συζύγου της, καὶ δεύτερον, ὅτι θέλει νὰ καταστήσῃ τὴν Ἑλλάδα ὑποτελῆ εἰς τὴν Ῥωσσίαν, διότι ἐννοεῖ, ἐφ’ ὅσον ὑφίσταται τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον, νὰ πληρόνῃ αὐτὸ τὸ ποσόν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, μὴ θέλων νὰ φέρω εἰς τὸ μέσον ἤδη οὔτε τὰ βασιλικὰ, οὔτε τὰ δημοκρατικὰ φρονήματα, νομίζω, ὅτι συμφέρον εἶναι εἰς τὸ Ἔθνος νὰ πληρώσῃ ἐφ’ ἅπαξ τὸ ποσὸν, διότι οὕτως ἀπαλλαττόμεθα τοῦ φόρου τῆς ὑποτελείας, εἰς ὃν ὁ κ. συνάδελφος θέλει νὰ μᾶς ὑποβάλῃ. Διὸ ἀποκρούω τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου.

§55ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Ἐγὼ δὲν συμφωνῶ μὲ κἀνένα ἐκ τῶν προλαλησάντων, ἐκτὸς τοῦ πρώτου· εἶμαι καὶ κατὰ τῶν τριῶν νομοσχεδίων, διότι τὸ Δημόσιον ἀρκετὰ προσέφερεν εἰς τὸν Βασιλέα καὶ τὸν Διάδοχον. Εἰς μὲν τὸν Βασιλέα προσέφερε τὸ Ἀνάκτορον καὶ τὸν κῆπον, ἃ νέμεται, χωρὶς νὰ καταβάλλῃ τι, πρὸς δὲ νέμεται τοὺς σταύλους, ὧν ἡ ἀξία ἀνέρχεται εἰς 8,000,000 δραχμῶν, διὰ δὲ τὸ Ἀνάκτορον καὶ τὸν κῆπον τὸ Δημόσιον πληρόνει ὑπὲρ τὰς 250 χιλιάδας δραχμῶν κατ’ ἔτος εἰς τοὺς κληρονόμους τοῦ ἀειμνήστου Ὄθωνος. Εἰς τὸν Βασιλέα ἐδώρησε τὸ Ἔθνος τὸ κτῆμα Μπάφι ἐξ 100,000 στρεμμάτων γαιῶν, τοῦ ὁποίου ἡ ἀξία ἀνέρχεται εἰς δύο ἑκατομμύρια δραχμῶν, εἰς τὸν Διάδοχον ἐχορήγησε 100,000 δραχμὰς κατ’ ἔτος, ἐδόθη εἰς αὐτὸν ἡ Μανωλὰς, συγκειμένη ἐκ 500 ἢ 600 χιλιάδων στρεμμάτων εὐφόρων γαιῶν, ἐντὸς τῆς περιοχῆς ταύτης ὑπάρχουν βελανόδενδρα, δάσος καὶ δύο ἰχθυοτροφεῖα, ἐξ ὧν τὸ Δημόσιον ἐλάμβανε, κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐκ τοῦ φόρου ἐξαγωγῆς περὶ τὰς 50,000, ἐκ τοῦ βαλανοκάρπου 12,000 δραχμῶν, ἐκ τοῦ δάσους πλέον τῶν 10,000, ἀλλ’ ἂν καλλιεργηθῶσι, θὰ εἰσπράττωνται πλέον τῶν 100,000, ἡ δὲ ἀξία ὅλου τοῦ κτήματος θὰ ἀνέρχηται εἰς 80 ἢ 100 ἑκατομμύρια. Νομίζω, ὅτι εἶναι ἀρκετά. Ἂν εἶχον μικρὰν ἐπιῤῥοὴν πλησίον τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ Διαδόχου, θὰ συνεβούλευον αὐτὸν νὰ παραιτηθῇ τῆς Μανωλάδος, καὶ ἤθελε κερδίσει οὐχὶ 100 ἑκατομμύρια, ἀλλὰ δισεκατομμύρια ἀπὸ τὴν ἀγάπην τοῦ Ἔθνους, διότι τὸ μεγαλύτερον κτῆμα τοῦ Βασιλέως εἶναι ἡ ἀγάπη τοῦ λαοῦ του. Καθόσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὰ τῆς προικίσεως τῆς βασιλόπαιδος Ἀλεξάνδρας, νομίζω, ὅτι τὸ Δημόσιον δὲν ἔχει ὑποχρέωσιν νὰ δώσῃ τὰς 400,000 δραχμὰς, διότι δὲν βλέπω νὰ λαμβάνῃ ἡ μνηστὴ τοῦ Διαδόχου ποσὸν ἀπὸ τὸ δημόσιον ταμεῖον τῆς μεγάλης Γερμανικῆς Αὐτοκρατορίας, ἀλλὰ μόνον ἐκ τῆς πατρικῆς περιουσίας 35,000 κατ’ ἔτος. Ἄν ἡ Γερμανικὴ Αὐτοκρατορία δὲν δίδῃ τι, τί ἔχομεν νὰ δώσωμεν ἡμεῖς εἰς τὰς παρούσας κρισίμους περιστάσεις; Ἂν παραβάλωμεν τὸν πληθυσμὸν τῆς Γερμανίας μὲ τὸν τῆς Ἑλλάδος καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς Γερμανίας πρὸς τὸν τῆς Ἑλλάδος, δὲν ἔπρεπε νὰ δώσωμεν οὔτε 500 δραχμὰς καὶ ὄχι ἐκεῖνα, ἅτινα εἶπεν ὁ κ. Κοζάκης, 25,000 κατ’ ἔτος. Ὡς πρὸς τὸ ἀνάκτορον δὲ τοῦ Διαδόχου, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ δαπανήσωμεν, διότι καὶ μισθὸν ἔχει καὶ, ὁπόταν ἔλθῃ καιρὸς νὰ βασιλεύσῃ, ὑπάρχει τὸ ἀνάκτορον, ὅπου μένει ὁ Βασιλεὺς, διότι ὁ Ὄθων, ὅτε ἦλθεν εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἐδανείσθη καὶ ᾠκοδόμησε τὸ ἀνάκτορον ἐκεῖνο, καὶ εἰς περιστάσεις, οἷαι αἱ σήμερον, ἠλάττωσε τὴν ἐπιχορήγησίν του ἀπὸ 1,000,000 εἰς 800,000 δραχμῶν, καὶ δὲν ἐζήτησε νὰ τὴν αὐξήσῃ, ἐνῷ σήμερον ὁ Βασιλεὺς ζητεῖ νὰ αὐξήσῃ ταύτην κατὰ 115,000, ἐνῷ ὤφειλε νὰ τὴν ἐλαττώσῃ, βλέπων τὴν ἐλεεινὴν κατάστασιν τοῦ Ἔθνους. Διὰ τῶν τοιούτων νομοσχεδίων δὲν κάμνομεν ἄλλο τι ἢ νὰ καταστήσωμεν τὸν λαὸν δυσμενῆ πρὸς τὸν Βασιλέα, ὅπερ δὲν εἶναι ὀρθὸν, καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν νὰ τ’ ἀποσύρῃ. Αὐτὰ τὰ ὀλίγα εἶχον νὰ εἴπω, ὅπως δικαιολογήσω τὴν ψῆφόν μου.

§56ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Συμφωνῶ μετὰ τῶν προαγορευσάντων, ὅσοι ἐκηρύχθησαν κατὰ τῶν τριῶν νομοσχεδίων, δι’ ὧν ζητοῦνται χρηματικὰ χορηγήματα ὑπὲρ τοῦ Βασιλέως, τοῦ Διαδόχου καὶ τῆς Βασιλόπαιδος Ἀλεξάνδρας, ἐπιφυλασσόμενος δὲ ν’ ἀναπτύξω τὴν γνώμην μου κατὰ τὴν δευτέραν ἢ τρίτην συζήτησιν, περιορίζομαι ἤδη εἰς τὴν ἑξῆς παρατήρησιν. Φρονῶ δηλαδὴ, ὅτι, προκειμένου νὰ γίνῃ ψηφοφορία, πρέπει αὕτη νὰ ᾖναι μυστική, καθόσον κατὰ τὸ ἄρθρον 61 τοῦ Κανονισμοῦ ἐφ’ ὅλων τῶν ζητημάτων, τῶν ἀφορώντων πρόσωπα, ὀνομαστὶ ἀναφερόμενα, ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, ἡ ψηφοφορία γίνεται μυστική, διὰ σφαιριδίων. Ἄν ἑπομένως ἐπιμείνητε εἰς φανερὰν ψηφοφορίαν, παραβιάζετε οὐ μόνον τὸν Κανονισμὸν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ Σύνταγμα, κατὰ τὸ 65ον ἄρθρον τοῦ ὁποίου «ἡ Βουλὴ προσδιορίζει διὰ Κανονισμοῦ, πῶς θέλει ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντά της». Ἄν θέλητε νὰ κάμητε φανερὰν ψηφοφορίαν, ὀφείλετε προηγουμένως νὰ τροποποιήσητε τὸ 61ον ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ Βουλὴ ἐν προηγουμέναις περιστάσεσιν ἔλυσε τὸ ζήτημα περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Κανονισμοῦ ἐπὶ τοῦ Βασιλέως καὶ τῶν μελῶν τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας. Ἡ Βουλὴ ἀπεφάνθη, ὅτι ὁ Κανονισμὸς, ὁ διατάσσων μυστικὴν ψηφοφορίαν ἐπὶ προσωπικῶν ζητημάτων, δὲν ἐννοεῖ περιλαμβανομένους ἐν τῇ διατάξει ταύτῃ τὸν Βασιλέα καὶ τὴν Βασιλικὴν οἰκογένειαν. Ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς εἶναι ἀναγεγραμμένη ἐν τοῖς πρακτικοῖς. Δὲν ἕπεται ἐκ τούτου, ὅτι σήμερον δὲν δύναται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφασίσῃ ἄλλως, ἡμεῖς ὅμως ἐμμένομεν, εἰς ἣν εἴχομεν καὶ τότε γνώμην, καὶ προτείνομεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως καὶ αὕτη ἐμμείνῃ εἰς τὴν αὐτὴν γνώμην.

§58ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θαυμάζω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅστις ἐνώπιον Κοινοβουλίου δὲν δυσκολεύεται νὰ ἐπικαλῆται βεβιασμένως δεδικασμένον, δίκην μικρολόγου δικηγόρου ἐνώπιον Δικαστηρίου. Δεδικασμένον ἐπὶ πολιτικῶν ζητημάτων δὲν ὑπάρχει. Σήμερον τὸ ζήτημα κεῖται πρὸ ἡμῶν ἀκέραιον καὶ ἄσχετον πρὸς ὅ,τι ἀπεφασίσθη ἄλλοτε κακῶς. Ἄν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ τροποποιήσῃ τὸν Κανονισμὸν, τὸ ζήτημα διαφέρει. Ἐνόσῳ ὅμως οὗτος μένει ἐν ἰσχύϊ, δὲν δύνασθε νὰ ψηφίσητε φανερά. Τοῦτο θὰ ἦτο τόλμη καὶ πρέπει νὰ σταματήσητε πρὸ αὐτῆς. Ἔχει, καὶ ἡ τόλμη, ἵνα μὴ εἴπω βαρυτέραν λέξιν, τὰ ὅριά της. Ἀναφέρομαι ἐπὶ τέλους εἰς τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς καὶ τὸν παρακαλῶ, ὅπως μὴ ἐπιτρέψῃ φανερὰν ψηφοφορίαν, διότι οὕτω δίδει αὐτὸς ὁ ἴδιος τὸ σύνθημα εἰς τὴν παραβίασιν τοῦ Κανονισμοῦ, ἐνῷ ἔχει καθῆκον νὰ τὸν περιφρουρῇ καὶ τὸν προασπίζῃ κατὰ τῶν ἀκόσμων ἐπιδρομῶν αὐθαιρέτου Κυβερνήσεως, ἐρειδομένης ἐπὶ πλειονοψηφίας, τυφλῶς αὐτὴν ἀκολουθούσης.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί προτείνετε λοιπὸν σεῖς;

§60ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Νὰ γίνῃ μυστικὴ ψηφοφορία.

§61ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς προτάσεώς σας.

§62ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν δύνασθε νὰ θέσητε κἂν εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου.

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ψηφοφορηθῇ μυστικῶς τὸ νομοσχέδιον παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσι.

§64ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὄχι, τὸ λέγει ῥητῶς ὁ Κανονισμός.

§65ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς βεβαίως δὲν ἀποτελεῖ μέρος τῆς συντάξεως τῆς Πολιτείας· ἡ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα κατὰ πᾶσαν στιγμὴν νὰ τροποποιῇ τὸν Κανονισμόν, δύναται δὲ καὶ αὐτὴν τὴν στιγμὴν νὰ τροποποιήσῃ τὸν Κανονισμὸν καὶ νὰ παραδεχθῇ, ὅτι ἔστω καὶ τὰ προσωπικὰ ζητήματα δὲν θὰ ψηφίζῃ εἰς τὸ ἑξῆς διὰ μυστικῆς ψηφοφορίας. Ἐὰν ὅμως προτίθηται ἡ Κυβέρνησις τοιοῦτό τι νὰ ὑποστηρίξῃ, ἀναγκαίως πρέπει νὰ θέσητε ἀντιθέτως τὴν πρότασιν ἡμῶν εἰς ψηφοφορίαν, διότι πρέπει νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν, ἐάν, ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τροποποιοῦσα τὸν Κανονισμόν, θέλῃ διὰ φανερᾶς ψηφοφορίας νὰ ψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ Κανονισμοῦ τὸ νομοσχέδιον πρέπει νὰ ψηφισθῇ φανερά, οἱ κύριοι φρονοῦσιν, ὅτι πρέπει νὰ ψηφοφορηθῇ μυστικά, ὑπάρχει διαφορὰ γνώμης περὶ τὴν ἑρμηνείαν τοῦ Κανονισμοῦ, ἐννοεῖται δέ, ὅτι θὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ γνώμη τῶν προβαλλόντων πρότασιν.

§67ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§68Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ ἐπὶ τῶν προκειμένων νομοσχεδίων λεχθέντα παρὰ τῶν ἐντίμων προαγορευσάντων, μὲ τὴν ἐπιφύλαξιν, νὰ ἐπανέλθω εἰς τὴν βʹ συζήτησιν. Ἤδη θὰ στρέψω τὸν λόγον εἰς τὴν πλειοψηφίαν καὶ θὰ παρακαλέσω αὐτὴν, προκειμένου νὰ ψηφίσῃ τὸ πνεῦμα καὶ τὸ γράμμα τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον σαφῶς καὶ καθαρῶς εἶναι ὑπὲρ τῆς γνώμης τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτοῦ, νὰ προσέξῃ πολὺ χάριν τῆς ἀξιοπρεπείας της εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτὴν καὶ νὰ μὴ ὑποκύπτῃ τυφλῶς εἰς τὰς θελήσεις, τολμῶ εἰπεῖν, εἰς τὰς διαταγὰς καὶ τὰς αὐθάδεις θελήσεις τοῦ Πρωθυπουργοῦ, διότι καὶ ἑαυτὴν προσβάλλει καὶ τὸ Σῶμα, τὸ ὁποῖον ἦτο ὅμοιον αὐτῆς καὶ ὑπέρτερον, διότι ἐσέβετο ἑαυτὸ, ὅταν ἐψήφιζε τὸν Κανονισμὸν αὐτόν. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ σκεπτώμεθα σοβαρῶς καὶ νὰ μὴ ἤμεθα ὄργανα τῶν μικρῶν ῥοσφετίων.

§69Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἀνέρχομαι τὸ βῆμα διὰ νὰ πολεμήσω τὸ νομοσχέδιον. Δὲν σκοπῶ δὲ νὰ συστήσω εἰς τοὺς συναδέλφους μου ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει νὰ ἀρνηθῶσι ψῆφον ἐπὶ οὐδενὸς τῶν τριῶν τούτων νομοσχεδίων. Σκοπῶ μάλιστα νὰ παρακαλέσω τοὺς συναδέλφους, οἵτινες ἔσπευσαν νὰ ἐκφέρωσι τὴν ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων γνώμην των, καὶ μάλιστα ἐκείνους, μεθ’ ὧν μὲ συνδέει κοινὸς ἀγὼν ἐπὶ τῶν πραγμάτων τῆς πατρίδος ἐπὶ 8 ἤδη ἔτη, νὰ μὴ ἐπιμείνωσιν εἰς τὴν γνώμην των ταύτην, διότι νομίζω, ὅτι καὶ αὐτοὶ ἔχουσι τὰς αὐτὰς περὶ τῆς πολιτείας καὶ τοῦ πολιτικοῦ συστήματος γνώμας, τὰς ὁποίας ἔχω καὶ ἐγώ. Ἐὰν μεταξὺ τῶν συναδέλφων ὑπάρχωσι συνάδελφοι, οἵτινες ἐφρόνουν, ὅτι τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα δὲν ἁρμόζει εἰς τὴν Ἑλλάδα, οὗτοι βεβαίως ἤθελον εἶσθαι ἐν δέοντι, ἐὰν συνεβούλευον τὴν Βουλὴν νὰ μὴ ἐπιψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Ἀλλὰ οἱ πλεῖστοι τῶν συναδέλφων μας ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ὡς καὶ ἐγὼ, νομίζομεν, ὅτι εἰς τὴν κατάστασιν τῆς χώρας ἐπὶ τοῦ παρόντος προσήκει τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα, δὲν ἐπείσθημεν δὲ εἰσέτι, ὅτι οἱ δημοκρατικοὶ θεσμοὶ ἐνδείκνυνται εἰς ἡμᾶς ὑπὸ τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, ὡς οἱ προσήκοντες εἰς τὴν πατρίδα ἡμῶν, τοὐλάχιστον ἐπὶ τοῦ παρόντος. Ἐπιθυμοῦμεν τὴν Βασιλείαν, ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι, ἱσταμένην ἐπὶ τῆς κορυφῆς τοῦ πολιτικοῦ οἰκοδομήματος, ἀμερόληπτον καὶ ἀφατρίαστον, ἔχουσαν τὴν δεξιὰν μὲν χεῖρα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, τὴν δὲ ἀριστερὰν πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ μὴ βλέπωμεν αὐτὴν καταβαίνουσαν εἰς τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμόν, ἀναμιγνυομένην εἰς τὰς κοινοβουλευτικὰς διαμάχας, ζητοῦσαν δὲ διὰ τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας νὰ ὑποστηρίξῃ τοῦτον κατὰ τὸν ἀνταγωνισμὸν τῶν πολιτικῶν κομμάτων, ἢ προσπαθοῦσαν νὰ παρακωλύσῃ δι’ αὐτῆς τὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἄνοδον ἐκείνου. Φανταζόμεθα τὴν Βασιλικὴν ἀρχὴν, ἐνασκοῦσαν τὴν βασιλικὴν ἐξουσίαν ἐν ἐπιγνώσει τῶν συμφερόντων τῆς χώρας καὶ πρὸς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν αὐτῆς, κατὰ τὴν ἰδίαν αὐτῆς συνείδησιν, οὐδ’ ἐννοοῦμεν τὴν Βασιλικὴν ἀρχὴν ἀργοῦσαν καὶ ἐν αὐτῇ τῇ νομοθετικῇ λειτουργίᾳ. Διὰ τοῦτο ἐσμὲν ὑπὲρ τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος, καὶ διὰ τοῦτο φρονοῦμεν, ὅτι, ὅταν προβάλλωνται νομοσχέδια, ἁπτόμενα τῶν χρηματικῶν σχέσεων τοῦ Ἔθνους πρὸς τὴν Βασιλείαν, οἱαδήποτε καὶ ἂν ἦναι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, καὶ ἂν ἦναι νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἡμεῖς δὲν ἠθέλομεν προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν προσήκει εἰς ἡμᾶς νὰ ἀρνηθῶμεν νὰ ἐπιψηφίσωμεν αὐτὰ, διότι αἱ ἀρνήσεις ἢ ἀμφισβητήσεις ὑποβιβάζουσι τὸ Βασιλικὸν ἀξίωμα, ἡμεῖς δὲ, ὡς Ἀντιπολίτευσις ἐν Κράτει συνταγματικῶς κυβερνωμένῳ καὶ κοινοβουλευτικῶς πολιτευομένῳ, πρέπει νὰ συνεισφέρωμεν πάντες, ἵνα τὸ Βασιλικὸν ἀξίωμα ἀπολαμβάνῃ τῆς εὐλαβείας παντὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ. Οὐδὲ πρέπει νὰ ἐπηρεαζώμεθα ἀπὸ τοὺς παρόντας χρόνους, καὶ νὰ λησμονῶμεν, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Βασίλειον ἔχει πρὸς τοῖς ἄλλοις καὶ ἀποστολὴν ἐν τῇ Ἀνατολῇ, τὴν ὁποίαν οὐχὶ οἱ δημοκρατικοὶ θεσμοὶ, ἀλλὰ τὸ εἶδος τοῦτο τοῦ πολιτεύματος δύναται μᾶλλον νὰ ἐξυπηρετήσῃ ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ Ἑλληνισμοῦ καὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῆς ἱερᾶς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν οἱ πατέρες ἡμῶν μᾶς κατέλιπον. Ὁμολογῶ, ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ περιστάσεις τοῦ Βασιλείου εἶναι δυσχερεῖς, καὶ ἥκιστα ἀποδέχομαι τὰς περὶ τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων τῆς χώρας πληροφορίας καὶ κρίσεις τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, αὐταί εἰσι μεμακρυσμέναι τῆς ἀληθείας, καὶ μετὰ προμελέτης διαδίδονται, πρὸς ἀποπλάνησιν τοῦ κοινοῦ. Ὁμολογῶ δ’ ὅτι ἡ τοιαύτη οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς χώρας ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς, τοὺς Ἀντιπροσώπους τοῦ Ἔθνους, νὰ ἐπιζητήσωμεν τὴν ἐλάττωσιν, ὅσον εἶναι δυνατὸν, τῶν ἐξόδων· ἀλλ’ ὅταν προβάλληται τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους αὔξησις διὰ τὴν Βασιλικὴν οἰκογένειαν, ὀφείλει ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ σταματήσῃ τὸν ἀγῶνα τῶν οἰκονομιῶν, ἐν ὅσῳ δὲν εἶναι ἐν ἐπαναστάσει, καὶ νὰ μὴ προβάλλῃ ἀντιῤῥήσεις. Δύναται καὶ ὀφείλει ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἀμυνθῇ ὑπὲρ τῆς ἰδίας αὑτῆς ἀξιοπρεπείας, καὶ ὑπὲρ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κοινοβουλίου κατὰ τῶν τάσεων ἐκείνων, οἵτινες ἐζήτησαν καὶ ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τούτων νὰ δυσφημίσωσι τὴν Βουλὴν, ὡς ἐπαρκῶς παρέστησεν ὁ ἀξιότιμος φίλος μου ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτής. Ἐὰν ἐπεκηρύχθη ἀπὸ τῶν ἡμερῶν τῆς τακτικῆς Συνόδου, ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον νὰ συγκληθῇ ἔκτακτος Σύνοδος, διότι ἐπρόκειτο νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς αὐτὴν νομοσχέδια περὶ χορηγίας εἰς τὰ μέλη τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας, μετὰ τοῦ δολίου σκοποῦ, τοῦ ἐξευτελισμοῦ τοῦ πολιτεύματος καὶ τῆς ὕβρεως πρὸς τὸ Κοινοβούλιον, τὸ ὁποῖον ἤθελον οὕτω νὰ παραστήσωσιν, ὡς εἶπεν ὁ Βουλευτὴς κ. Ῥάλλης, ὡς καλούμενον νὰ λάβῃ καὶ αὐτὸ ἀντάλλαγμα τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν θέλει δώσει ὑπὲρ τῆς Βασιλικῆς χορηγίας, τοὺς ταπεινοὺς τούτους σκοποὺς ἔχομεν δικαίωμα νὰ πατάξωμεν ἐν πάσῃ δεδομένῃ περιστάσει. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν πρέπει νὰ ἀποτρέψῃ ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ καθήκοντος, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, νὰ πράττωμεν, ὅ,τι δυνάμεθα, ὅπως κατασταθῇ δυνατὸν νὰ λειτουργήσῃ πιστῶς τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον ἐγκατεστάθη ἐν τῇ πατρίδι ἡμῶν. Ἐν ἄλλῃ χώρᾳ, ἔνθα μέγας τῳόντι εἶχεν ἀναδειχθῇ ἡγεμών, αὐτὸς εἶχε κατορθώσει ἐν ταῖς νίκαις, τὰς ὁποίας κατήγαγε κατὰ τῶν ἐχθρῶν τῆς πατρίδος, ἐν ταῖς νίκαις, τὰς ὁποίας κατώρθωσε νὰ καταγάγῃ πρὸς ἀνύψωσιν τῆς δόξης καὶ τοῦ μεγαλείου τῆς πατρίδος του, καὶ ἐν τῇ διαχειρίσει τῆς χορηγίας, τὴν ὁποίαν τὸ Κράτος ἔδιδεν αὐτῷ, νὰ συγκεντρώσῃ καὶ νὰ ἀποταμιεύσῃ 63 ἑκατομμύρια χρυσοῦ καὶ ἀργύρου εἰς τὰ ὑπόγεια τοῦ Κεραμεικοῦ. Ἀλλ’ ὅτε ἐπέστη ἡ ἀνάγκη τῆς πατρίδος του, ὅτε ἡ δόξα τῆς Γαλλίας ἐκινδύνευεν, ὅτε αἱ συμμαχικαὶ στρατιαὶ ἠπείλουν τὴν ἀκεραιότητα τῆς Γαλλίας, καὶ αἱ κτήσεις αὐτῆς ἐκινδύνευον νὰ διαρπαγῶσιν, ἡ δ’ ἑνότης τοῦ Γαλλικοῦ Κράτους ἦτο ἐν ἀμφιβολίᾳ, ὁ ἡγεμὼν ἐκεῖνος ἐκ τῶν 63 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἀποταμιεύσει, ἐδαπάνησε τὰ 55 ἑκατομμύρια εἰς τοὺς πολέμους τοῦ 1814. Ἄς εὐχηθῶμεν, ἵνα καὶ ὁ Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων ἀναδειχθῇ τοσοῦτον μέγας ἡγεμὼν, θυσιάζων πάντα, ὡς ἐκεῖνος, ὑπὲρ τοῦ μεγαλείου τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους, καὶ αὐτῆς τῆς Βασιλικῆς του ἐξουσίας μὴ φειδόμενος, ὅπως ἀνταποκριθῇ εἰς τὴν ἐμπιστοσύνην, μεθ’ ἧς τὸ Ἔθνος ἐναπέθηκεν αὐτὴν εἰς τὰς χεῖρας αὐτοῦ. Τίς θέλει τότε μεταμεληθῆ διὰ τὰς δαπάνας, τὰς ὁποίας τὸ Κράτος ἤθελε καταβάλει διὰ τὴν δόξαν καὶ τὴν ἀξιοπρέπειαν τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας, τῆς παριστώσης τὴν ἐθνικὴν Μεγαλειότητα; Τὴν Μεγαλειότητα τοῦ Ἔθνους παριστᾷ ἡ Βασιλικὴ ἀρχή. Ἐὰν πρόκηται νὰ τὴν παραστήσῃ μεγαλοπρεπέστερον καὶ λαμπρότερον, ἂς εἰσφέρωμεν προθύμως, ὅσα ζητοῦνται, ὡς ἀναγκαῖα χρήματα, ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, ἀρκεῖ μόνον νὰ ἐνθυμῆται ὁ ἐπὶ τοῦ θρόνου καθήμενος, ὅτι εἶναι Βασιλεὺς τῶν Ἑλλήνων, ὀφείλων νὰ τηρῇ πιστῶς, καὶ νὰ ἐφαρμόζῃ εἰλικρινῶς τὸ πολίτευμα, τὸ ὁποῖον λειτουργεῖ ἐν τῷ τόπῳ. (Εὖγε! εὖγε!)

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§71ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλετε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως;

§73ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Εἰς τὰς ἄλλας ἀναγνώσεις δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν.

§75ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλοι λέγετε δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ἄλλοι ὄχι· τί θέλετε νὰ κάμω; (θόρυβος).

§77ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρέπει νὰ ἦσθε 15.

§79ΤΙΝΕΣ. Εἴμεθα. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Σάκκη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 100. Ἐκ τούτων 90 εἶπον Ναὶ καὶ 10 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ οἰκοδομῆς δημοσίου κτιρίου πρὸς ἐνοίκησιν τοῦ Διαδόχου. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§83ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ δέκα, οἱ ὁποῖοι ἐψήφισαν κατὰ τοῦ πρώτου νομοσχεδίου, νομίζω, ὅτι εἶχον μίαν ἰδέαν καὶ περὶ τῶν τριῶν, ὅτι ἐνόουν νὰ δώσουν ψῆφον ἀρνητικὴν καὶ κατὰ τῶν τριῶν νομοσχεδίων, ἀλλὰ δὲν τὸ ἔπραξαν ἀμέσως ἐξ ἀρχῆς, διότι ὁ Κανονισμὸς τοὺς ἐμποδίζει, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἑνωθῶσι τὰ νομοσχέδια.

§84ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὴν αὐτὴν δήλωσιν, καίτοι περιττὴν, ποιοῦμαι καὶ ἐγὼ, ὅτι δοὺς ψῆφον ἀρνητικὴν διὰ τὸ πρῶτον νομοσχέδιον, τὴν αὐτὴν θέλω δώσει καὶ διὰ τὰ δύο ἄλλα.

§85ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ, εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ οἰκοδομῆς ἀνακτόρου, μετὰ τὰς λέξεις «ἐπὶ ἐθνικοῦ γηπέδου» νὰ τεθῇ «ἐκτὸς τῶν σταύλων».

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι περιττὸν, διότι τὸ γήπεδον, ἐφ’ οὗ θὰ ἐγερθῇ, εἶναι προσδιωρισμένον, εἶναι τὸ γήπεδον τὸ ἄνωθεν τοῦ λαχανοκήπου, ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἡρώδου τοῦ Ἀττικοῦ.

§87ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Τὸ μέγαρον τοῦτο δὲν εἶναι προσωπικόν.

§88ΠΟΛΛΟΙ. Βεβαίως. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς αʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὸ νομοσχέδιον περὶ Βασιλικῆς χορηγίας). Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 9 μ. μ.