1889.02.06

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 77

Τῆς 6 Φεβρουαρίου 1889.

(Δευτέρα).

Ὥρα 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐκκλησιαστικῶν νὰ μοὶ δώσῃ πληροφορία τινάς. Πρόκειται νὰ γίνῃ πολυέλαιός τις ἐν τῇ Ἐκκλησίᾳ τῆς Τήνου, πρέπει δὲ, κατὰ τὰ κεκανονισμένα, νὰ γίνῃ δημοπρασία· ἐδόθησαν δὲ δύο προσφοραί, ἀλλ’ ὡς μὲ πληροφοροῦσι, δὲν ἐγένοντο δεκταί.

§2ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Εἰς τὸν ναὸν τῆς Εὐαγγελιστρίας ἐν Τήνῳ πρόκειται νὰ γίνῃ πολυέλαιός τις, ἀλλὰ θὰ γίνῃ ἄνευ δημοπρασίας, ἡ κατασκευὴ αὐτοῦ θ’ ἀνατεθῇ εἴς τινα τεχνίτην ὅστις ἐθεωρήθη ὡς δόκιμος καὶ δυνάμει τοῦ νόμου περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ δύναται τοῦτο νὰ γίνῃ. Ἄλλως τε δὲ ὁ πολυέλαιος θὰ γίνῃ ἐξ ὑλικοῦ, τὸ ὁποῖον παρεχώρησεν ὁ ναὸς ἐξ ἀφιερωμάτων.

§3ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπὶ ἑνὸς σκανδάλου ἐν Χαλκίδι, τοῦ ὁποίου καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς ἔχει γνῶσιν, διότι ὁ τηλεγραφήσας πρὸς ἐμὲ ἐτηλεγράφησε καὶ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Τὸ σκάνδαλον ἔχει σχέσιν πρὸς τὴν ὁδοποιίαν καὶ πρὸς ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπον ἐνταῦθα. Εἷς ἐργολάβος, Ἰωάννης Σακελλαρίου, ἐμειοδότησεν εἰς δημοπρασίαν ἐπί τινος ὁδοῦ παραλιακῆς τῆς Κύμης, πρὶν ἢ ὁ Νομάρχης ὑποβάλῃ τὴν ἐπικύρωσιν τῶν γενομένων· ἐμειοδότησε δὲ 14% ἐπὶ τοῦ ὅλου ἔργου· δὲν ἠξεύρω, πόσην ἀξίαν ἔχει τὸ ἔργον, ἀλλ’ ἐὰν ᾖναι πολλῶν δεκάδων χιλιάδων, βεβαίως ἡ μειοδοσία 14% εἶναι σπουδαία διὰ τὸ Δημόσιον. Ὁ ἐργολάβος ἰσχυρίζεται, ὅτι, μολονότι ἀνεκοίνωσε πρὸς τὸν Νομάρχην ἐγκαίρως δι’ ἀναφορᾶς του, πρὶν κοινοποιήσῃ τὴν ἔγκρισιν, ὅτι εἶναι ἕτοιμος νὰ μειοδοτήσῃ, ὁ Νομάρχης ὅμως δὲν ἐδέχθη τὴν μειοδοσίαν. Δὲν δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ἂν ταῦτα ᾖναι ἀληθῆ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν δύναται νὰ βεβαιώσῃ τοῦτο καὶ ἐφιστῶ τὴν προσοχήν του ἐπὶ τούτου.

§4ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πλήρεις τὰς πληροφορίας θέλω φέρει αὔριον, διότι δὲν ἐγνώριζον, ὅτι ἤθελε γίνει ἐπερώτησις. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ ὑπόθεσις εἶναι πρόσφατος καὶ ἐνθυμοῦμαι αὐτήν, δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι ἐπὶ τῆς μειοδοσίας τοῦ εἰρημένου ἀναφερομένου τὸ Ὑπουργεῖον ἤκουσε τὴν γνώμην τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων ἔργων, καὶ ἀπέῤῥιψε τὴν προσφορὰν τοῦ παραπονουμένου, διότι πλὴν ἄλλων λόγων, ἐφ’ ἱκανὸν χρόνον ἐτέθη ὡς ἀρχὴ ἐν τῷ Συμβουλίῳ τῶν Δημοσίων ἔργων, ν’ ἀποῤῥίπτωνται αἱ τοιαῦται μειοδοσίαι, ὅπως καθίσταται ἀσφαλεστέρα ἡ καλὴ διεξαγωγὴ τῶν Δημοσίων ἔργων. Ὡς κανὼν δὲ παρετηρήθη ἐνταῦθα, ὅτι πολλοὶ τῶν ἀναμιγνυομένων εἰς τὰς δημοπρασίας δὲν παρουσιάζονται κατὰ τὴν ὥραν τοῦ πλειστηριασμοῦ, ἀλλ’ ἀφοῦ δοκιμάσωσι νὰ ἔλθωσιν εἰς συνεννόησιν μετὰ τῶν ἄλλων ὁμοτέχνων, ἵνα καταστήσωσι τὴν πλειοδοσίαν ἀδύνατον, καὶ ἀναληφθῇ οὕτω τὸ ἔργον κατὰ τρόπον, συμφέροντα εἰς μόνους αὐτοὺς, διανεμομένους ἔπειτα τὰ ὀφέλη· ἐὰν δὲν ἐπέλθῃ κατὰ τὴν ἔναρξιν τῆς δημοπρασίας συνεννόησις, παρουσιάζονται κατόπιν καὶ ὑποβάλλουσιν ὅρους εὐνοϊκωτέρους, φθάνοντες καὶ μέχρις ἐλαττώσεως τοιαύτης, ὥστε νὰ καθίσταται ἀδύνατος ἡ καλὴ κατασκευὴ τοῦ ἔργου. Διὰ τοῦτο κατ’ ἀρχὴν τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων ἔργων ἀπεφάσισε ν’ ἀποκρούσῃ τοιαύτας προσφορὰς, αἵτινες τότε μόνον γίνονται δεκταί, ὅταν προφανῶς πρόκηται περὶ σπουδαίου συμφέροντος τοῦ Δημοσίου. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁ παραπονούμενος ἐπαρουσιάσθη εἰς τὴν δημοπρασίαν καὶ ἐμειοδότησεν, ἔφθασεν εἰς σημεῖόν τι καὶ ἐσταμάτησεν· ἔπειτα, ἀφοῦ κατεκυρώθη τὸ ἔργον εἰς τὸν ἕτερον, ἰδιαιτέρως ὑπέβαλεν ἀναφορὰν, δι’ ἧς ἐμειοδότησεν ἐπὶ πλέον. Ἡ τοιαύτη συμπεριφορὰ τοῦ μειοδοτοῦντος, συνδυαζομένη καὶ πρὸς ἄλλας περιστάσεις, γνωστὰς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἰδίως εἰς τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων ἔργων, ἐπήνεγκε τὸ ἀποτέλεσμα, νὰ προταθῇ ἡ ἀπόῤῥιψις τῆς προσφορᾶς ταύτης, ἐγὼ δ’ ἐνόμισα, ὅτι εἶχον καθῆκον νὰ ὑπογράψω ταύτην.

§5ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐνόησα καλῶς, ὁ ἐργολάβος ἀπέσχε τῆς δημοπρασίας.

§6ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐμειοδότησε.

§7ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠκολούθησε τὴν δημοπρασίαν, διότι ἔβλεπεν, ὅτι ὑπάρχει ὠφέλεια, καὶ ἤλπιζε νὰ συνεννοηθῇ μετὰ τῶν λοιπῶν ἐργολάβων καὶ συμμερισθῇ καὶ αὐτὸς τὴν ὠφέλειαν.

§8ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι τοῦτο γίνεται μεταξὺ αὐτῶν τῶν ἀνθρώπων.

§9ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ὅμως δὲν κατώρθωσε νὰ συνεννοηθῇ μὲ τὸν τελευταῖον πλειοδότην καὶ νὰ διανείμῃ τὴν ὠφέλειαν, τότε ἔκαμε προσφοράν. Ὥστε ἡ ὠφέλεια ἔμελλε νὰ περιέλθῃ εἰς τὸ Δημόσιον· ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀπέῤῥιψε τὴν προσφορὰν, καὶ οὕτως ἡ ὠφέλεια ἔμεινεν εἰς τὸν τελευταῖον μειοδότην. Τοῦτο εἶναι πρωτοφανές. Ἀφοῦ ἡ δημοπρασία δὲν ἦτο τελειωτικὴ, ἠδύνατο πᾶς, ἔχων τὰ προσόντα, νὰ κάμῃ προσφορὰν, καὶ νὰ προκαλέσῃ νέαν δημοπρασίαν· μὴ δεχθεὶς δὲ ταύτην ὁ κ. Ὑπουργὸς, παρέβη τὸν νόμον.

§10ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ ἐπὶ ἄλλων προσφορῶν ὑπέγραψα τοιαύτας προτάσεις, κατὰ πρότασιν τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων ἔργων, ἀφοῦ ἐπείσθην, ὅτι τὸ πρᾶγμα κατέληγε πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου.

§11ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν δύναται ν’ ἀποσείσῃ τὴν εὐθύνην αὐτοῦ ἐπὶ τῆς ζημίας τοῦ Δημοσίου, προσπαθῶν νὰ κρυφθῇ ὄπισθεν γνωμοδοτήσεως τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων ἔργων. Ἡμεῖς ὑπεύθυνον ἔχομεν ἐνταῦθα τὸν Ὑπουργὸν, καὶ παρ’ αὐτοῦ ζητοῦμεν λόγον διὰ τὴν παράβασιν τῶν νόμων· δὲν ἐπιτρέπεται δὲ εἰς αὐτὸν νὰ βλέπῃ μὲ τὰς διόπτρας τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων ἔργων· ὁ νόμος ὁρίζει, ὅτι ἡ δημοπρασία γίνεται δημοσίᾳ, καὶ τὸ στάδιον εἶναι ἐλεύθερον εἰς τοὺς συναγωνιζομένους. Πᾶσα φιλοσοφία τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περὶ τῶν σχέσεων τῶν ἐργολάβων πρὸς ἀλλήλους εἶναι πρᾶγμα τόσον κοινὸν καὶ εἰς πάντας γνωστόν, ὥστε δὲν ἔπρεπε νὰ τὸ παρουσιάσῃ ὡς νέον, ἀφοῦ τοῦτο εἶναι κανών. Οἱ ἐργολάβοι εἶναι ἄνθρωποι κερδοσκόποι, καὶ ἂν κατορθώσωσι νὰ συνεννοηθῶσιν, ὅπως ἀναλάβωσι τὸ δημοπρατούμενον ἔργον εἰς τιμὴν εὐθηνοτέραν, τοῦτο θὰ τὸ ἐπιδιώξωσι δι’ ὅλων τῶν τρόπων καὶ τῶν πονηριῶν· τοῦτο πράττουσιν οὐ μόνον οἱ μικροὶ ἐργολάβοι, ἀλλὰ καὶ οἱ ἀναλαμβάνοντες μεγάλας ἐργολαβίας· καὶ οὐδεὶς ἐπικρίνει αὐτούς. Ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰς πονηρίας αὐτῶν, διότι ἔχει ἐκ τοῦ νόμου τὰ μέσα, καθ’ ἃ πρέπει νὰ κανονίσῃ τὴν πορείαν της· ὀφείλει νὰ δέχηται πᾶσαν προσφορὰν, ὅταν παρακολουθῆται ὑπὸ τῆς ἀπαιτουμένης ἐγγυήσεως. Ὁ νόμος ἔταξεν, ὅπως ὁ ἐργολάβος ἔχει πιστοποιητικὸν ἱκανότητος πρὸς ἐκτέλεσιν δημοσίων ἔργων, τοῦτο ὡρίσθη ὑπὸ τοῦ Διατάγματος τοῦ 1884, τὸ ὁποῖον μάλιστα ἔφερε καὶ βλάβην, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν δημοσίων ἔργων· ἀλλ’ ἡ ζημία ἐκ τοῦ Διατάγματος ἀνήκει εἰς τὸ Δημόσιον, οἱ ἐργολάβοι εἶναι διῃρημένοι κατὰ βαθμοὺς, αʹ, βʹ, γʹ τάξεως. Ἐὰν ὁ ἀναφερόμενος δύνηται νὰ κατασκευάζῃ δημόσια ἔργα κατὰ τὸν νόμον, διότι εἶναι πεπειραμένος, δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς, νὰ μὴ δεχθῇ τὴν προσφορὰν αὐτοῦ, καὶ μάλιστα προσφορὰν 14%.

§12ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. 5%.

§13ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ ἀναφερόμενος σημειοῖ 14%.

§14ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ λαβὼν τὴν ἔγκρισιν εἶχε προσφέρει 9%, ὥστε οὗτος προσφέρει μόνον 5%, διὰ τοῦτο ἀναγράφει 14%.

§15ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔστω· καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν εἶναι μικρόν· διὰ τοῦτο ἠρώτησα τὴν ἀξίαν τῶν κατασκευαζομένων ἔργων. Ὁ Ὑπουργὸς δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ τιμωρήσῃ τὸν ἐργολάβον, διότι ἐπονηρεύθη πρὸς καταστρατήγησιν τοῦ νόμου. Τοῦτο ἠδύνατο νὰ πράξῃ, ἂν ἡ ὁδὸς κατεσκευάζετο ἐξ ἰδίων, ἀλλ’ ἡ δημοσία ὁδὸς δὲν εἶναι κτῆμα τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ ἔπρεπε νὰ συμμορφωθῇ πρὸς τὸν νόμον. Προχθὲς σᾶς ἀνέφερον σειρὰν ὅλην προτάσεων τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων ἔργων καὶ κατακυρώσεις, ἐξ ὧν πολλὰ ἑκατομμύρια ἐζημιώθη τὸ Δημόσιον· καλῇ τῇ πίστει ἴσως ὁ τότε Ὑπουργὸς ὑπέγραφε.

§16ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κατηγορήσατέ με.

§17ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Δὲν ἔχομεν πλειονοψηφίαν.

§18ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται νὰ κατηγορήσωμεν, ἢ μή· πρόκειται νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς συνεμορφώθη μὲ τὸν νόμον.

§19ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Αὔριον θὰ φέρω τὰ ἔγγραφα.

§20ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ἐγγράφων ἔχομεν καθῆκον ν’ ἀντικρούσωμεν τὴν θεωρίαν, τὴν ὁποίαν μᾶς ἀνέπτυξεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, τοῦ ὅτι δύναται νὰ ἀποῤῥίψῃ πρότασιν μειοδοσίας κατὰ 5%, διότι οὕτως ἐθεώρησε καλόν.

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ Ὑπουργὸς ἔχει τὴν εὐθύνην νὰ φροντίσῃ, ὥστε τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ἐκτελεσθῇ, νὰ ἐκτελεσθῇ καλῶς. Κατὰ τὰ ὑποβληθέντα δὲ εἰς ἐμὲ ἔγγραφα τῆς ὑπηρεσίας, ἔκρινα, ὅτι ἡ καλὴ ἐκτέλεσις θέλει γίνει, ἂν τὸ ἔργον κατακυρωθῇ, ὡς κατεκυρώθη.

§22ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁ νόμος σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα καὶ τὰ μέσα, νὰ φροντίσητε περὶ τῆς ἀκριβοῦς ἐκτελέσεως. Ὁ ἐργολάβος δίδει ἐγγύησιν, ὁ Ὑπουργὸς θὰ παραλάβῃ δι’ ἰδίων ὀργάνων τὴν ὁδὸν, ὅταν συντελεσθῇ· θὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἐφηρμόσθησαν οἱ ὅροι, καὶ ἂν δὲν ἐξετελέσθησαν, δύναται νὰ κηρύξῃ ἔκπτωτον τὸν ἐργολάβον, καὶ νὰ κρατήσῃ τὴν ἐγγύησιν. Ὥστε δὲν πρέπει νὰ παρουσιάζηται μετὰ τοσαύτης θρασύτητος καὶ νὰ λέγῃ «κατηγορήσατέ με». Οἱ Ὑπουργοὶ εἶναι ἐκτελεσταὶ τοῦ νόμου· εἰς οὐδένα δίδομεν τὸ δικαίωμα τῆς κηδεμονίας· δὲν ἔχει λοιπὸν τὸ δικαίωμα ν’ ἀποῤῥίπτῃ προτάσεις, νομίμως καὶ προσηκόντως ὑποβληθείσας, καὶ ν’ ἀποῤῥίπτῃ προτάσεις, δι’ ὧν ἐργολάβος ἀναλαμβάνει τὴν κατασκευὴν ὁδοῦ πρὸς 5% ὀλιγώτερον.

§23ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὴ ἡ θεωρία, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἐξέθηκε περὶ τῶν καθηκόντων του, καθιστᾷ ἔτι σπουδαιοτέραν τὴν ὑπόθεσιν, περὶ ἧς συζητοῦμεν. Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὸ καθῆκον εἶναι, νὰ μεριμνᾷ, πῶς δύναται νὰ συντελεσθῇ ἡ ὁδὸς εὐωνότερον καὶ τηρουμένων τῶν περὶ τούτου νομίμων διατυπώσεων· διότι, ἂν εἰς τὴν κρίσιν του μόνον ἦτο ἀνατεθειμένη ἡ περὶ τούτου ἐξέτασις, ἠδύνατο καὶ νὰ μὴ κάμῃ οὐδόλως δημοπρασίαν. Διὰ τοῦτο ἀπορῶ, πῶς τοιαῦται δικαιολογίαι μετὰ τοσαύτης εὐκολίας ἀνακοινοῦνται εἰς τὴν Βουλήν. Τὸ μόνον, ὅπερ πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, εἶναι, ἂν ὁ Ὑπουργὸς ἐνήργησεν ἐντὸς τοῦ νόμου, ἢ ὄχι.

§24ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ τὴν τακτικὴν ταύτην ἠκολούθησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ εἰς ἄλλας ἐργολαβίας, παρακαλῶ νὰ ὑποβάλῃ τὰ ἔγγραφα καὶ ἐπὶ τῶν ἄλλων ὑποθέσεων, διὰ νὰ ἴδωμεν καὶ ἐκεῖ, κατὰ πόσον τὸ Δημόσιον ἐζημιώθη.

§25ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχω ἤδη ἐπισήμους πληροφορίας περὶ τοῦ θέματος, διὰ τὸ ὁποῖον ἀπηύθυνεν ἐπερώτησιν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος. Ἀληθῶς νύκτα τινὰ ἐξήχθησαν τρεῖς τῶν καταδίκων τῶν ἐν Πάτραις φυλακῶν καὶ διενυκτέρευσαν, ἐπανῆλθον δὲ τὴν ἐπιοῦσαν εἰς τὰς φυλακάς. Τοῦτο ἐγένετο γνωστὸν, καὶ ἐδόθη ἡ ἄδεια τῆς μεταγωγῆς αὐτῶν εἰς τὰς φυλακὰς Ζακύνθου, ἥτις καὶ ἐξετελέσθη παρευθὺς, διετάχθη δὲ ἀνάκρισις, πρὸς ἀνακάλυψιν τῶν αἰτίων τῆς ἀξιοποίνου ταύτης πράξεως. Ἡ ἀνάκρισις, αὐστηρῶς διεξαχθεῖσα, ἐπερατώθη, καὶ ἀπεδείχθη ἐξ αὐτῆς, ὅτι ὁ ἀρχιφύλαξ, ὁ κατὰ τὴν νύκτα ἐκείνην, παρέσχεν ἐλευθερίαν εἰς τοὺς καταδίκους, μὲ ἕνα τῶν ὁποίων συνεδέετο διὰ πνευματικῆς συγγενείας.

§26Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τίς ἦτο ὁ ἀρχιφύλαξ;

§27ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Λοχίας, ὅστις καὶ προεφυλακίσθη, ὑπεβλήθησαν δὲ τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν διὰ τὰ περαιτέρω. Ὁ ἐξ Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας συνάδελφος εἶχε πρό τινων ἡμερῶν ὑποβάλει ἐπερώτησιν περί τινων καταγγελιῶν κατὰ τοῦ Εἰρηνοδίκου Ἀθ. Δ. Καμπούρη καὶ κατὰ τοῦ δικαστικοῦ κλητῆρος Β. Παπαγεωργίου. Ὁ ἁρμόδιος Εἰσαγγελεὺς μοὶ ἐδήλωσεν, ὅτι ἡ κατηγορία δὲν ἀπεδείχθη, ὡς πρὸς οὐδέτερον τῶν καταγγελθέντων, μοὶ προσθέτει δὲ, ὅτι λόγῳ τῶν καταγγελιῶν θὰ ἦτο δίκαιον νὰ ληφθῇ μέτρον τι διοικητικὸν ὡς πρὸς τὸν Εἰρηνοδίκην. Περὶ τούτου θὰ ἐρωτηθῇ ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν, καὶ μετὰ τὴν γνωμοδότησίν του θ’ ἀποφασίσῃ τὸ Ὑπουργεῖον.

§28ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξεδόθη βούλευμα;

§29ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὄχι.

§30ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Καλὸν εἶναι, νὰ δώσητε προσοχὴν εἰς αὐτὸ, καθότι ἐννοεῖτε πολὺ καλῶς, ὅτι συνήθως δικανικῶς τὰ τοιαῦτα δὲν καταλήγουν εἰς ἀπόδειξιν, δυναμένην νὰ καταλήξῃ εἰς παραπομπὴν τοῦ προσώπου, τὸ ὁποῖον πολυειδῶς καὶ πολυτρόπως ἐπιδρᾷ ἐπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι καταθέσει κατ’ αὐτοῦ.

§31ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Αὐτὸ τὸ σύστημα ἀκολουθοῦμεν πάντοτε, προκειμένου περὶ ὑπαλλήλων καὶ προχθὲς εἰς ἐπερώτησιν τοῦ κ. Ῥάλλη τὸ αὐτὸ εἶπον, προκειμένου περὶ ὑπαλλήλου, περὶ οὗ ἀπεφάνθη τὸ Συμβούλιον, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν, καὶ ἐν τούτοις ἔλαβον ἐκεῖ διοικητικὸν μέτρον.

§32ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. (δεικνύων τεμάχιον ὑφάσματος πρὸς τὴν Βουλήν). Αὐτὸ εἶναι, Κύριοι, Μεσολογγίτικο πανί, δὲν εἶναι δαντέλλα, οὔτε γάζα, εἶναι ἁπλοῦν πανίον, πρὸς τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύω ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἔχῃ δυσμένειαν. Ἐν τούτοις αὐτὸ τὸ πανὶ εἰς τὰ Φιλιατρὰ ἠθέλησαν νὰ τὸ φορολογήσουν ὡς δαντέλλαν.

§33ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ δῆμος.

§34ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ δῆμος.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τότε ἀπευθυνθῆτε εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν (ἱλαρότης).

§36ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοεῖται· ἀλλ’ ἀπηυθύνθην κατὰ πρῶτον πρὸς ὑμᾶς, ὡς εἰδημονέστερον, διότι πρόκειται περὶ πανίου Μεσολογγιτικοῦ. Τὸ πρόσωπον, τὸ ὁποῖον μοὶ γράφει, ἐμπορεύεται αὐτὸ τὸ εἶδος καὶ εὑρίσκεται εἰς Φιλιατρά, ἔχον τοιαῦτα πανία, ἀλλ’ οἱ ἐνοικιασταὶ τῶν δημοτικῶν φόρων θέλουσι νὰ φορολογήσωσιν αὐτὰ ὡς δαντέλλαν. Ἐδῶ ἔχω τὴν ἐπιστολὴν, τὴν ὁποίαν θὰ σᾶς ἀναγνώσω, διότι εἶναι σύντομος. (Ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολήν). Ἐπειδὴ καὶ ἡ ὑπόθεσις ἀποτελεῖ ἀδικίαν κατὰ τοῦ ἐμπορευομένου, ὡς ἐκθέτει ταῦτα ὁ ἴδιος, καὶ πρόκειται περὶ ἑνὸς εἴδους ἐκ τῶν βιομηχανιῶν ἐκείνων, τῶν ὀλίγων, τὰς ὁποίας ἔχομεν ἐν Ἑλλάδι καὶ τὰς ὁποίας πρέπει, νομίζω, νὰ προστατεύωμεν διὰ παντὸς μέσου, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ μεριμνήσῃ, καὶ καταθέτω τὴν ἐπιστολήν, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν αὐτῆς.

§37ΠΟΛΛΟΙ. Εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ κατατεθῇ καὶ τὸ πανί.

§38ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀλίγας λέξεις ἀκόμη, Κύριοι, περὶ ἄλλου τινὸς ἀντικειμένου. Πρὸ ἱκανοῦ χρόνου εἶχον ὑποβάλει καὶ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπερώτησιν περὶ τῆς ἐκλογῆς ἑνὸς δήμου τοῦ νομοῦ, εἰς τὸν ὁποῖον ἀνήκω· πρόκειται περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀποδοτίας· ἔκτοτε παρῆλθε χρόνος ἱκανὸς ἀκόμη ὅμως ἡ ἐκλογὴ δὲν διετάχθη. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μοὶ εἶχε δώσει μίαν ἀπάντησιν, ὅτι ἡ ἀναβολὴ τῆς ἐκλογῆς ταύτης προέρχεται ἐκ τοῦ ὅτι ἦτο χειμὼν, καὶ ὅτι ἀπουσίαζον πολλοὶ δημόται. Ἀπήντησα τότε προχείρως, ὅτι δὲν μοι φαίνεται ἐπαρκὴς καὶ ἱκανοποιοῦσα τὸν νόμον μία τοιαύτη ἀπάντησις· διότι ὁ παλαιὸς Δημοτικὸς νόμος, ὅτε ἔλεγεν, ὅτι εὐθὺς διατάσσεται νέα Δημοτικὴ ἐκλογὴ, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει, ἂν ἦναι χειμὼν, ἂν ἦναι καλοκαῖρι, ἂν ἀπουσιάζωσί τινες δημόται, ἢ ὄχι. Εἶχον ὑπολάβει ἔκτοτε, ὅτι ὁ λόγος αὐτὸς δὲν ἦτο σπουδαῖος, καὶ καθεὶς ἠδύνατο νὰ τὸ ὑπονοήσῃ, διότι, προκειμένου περὶ χειμῶνος καὶ περὶ ἀπουσίας τινῶν ἐκ τῶν δημοτῶν, εἶναι εὐνόητον, ὅτι τὸ τοιοῦτον ὑπάρχει δι’ ἀμφότερα τὰ μέρη, εἶπον δὲ καὶ τότε, ὅτι οἱ νόμοι οἱ ἐκλογικοὶ ἐν γένει ἁπλῶς τεκμήρια καθιεροῦσι, νομικὰ πλάσματα κατασκευάζουσι, καὶ θεωροῦσιν, ὅτι ἐκεῖνοι οἱ δημόται, ἐκεῖνοι οἱ ἐκλογεῖς, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν δεῖνα ἐποχὴν παρευρίσκονται, ἀντιπροσωπεύουσι τὴν θέλησιν τοῦ τόπου, τὴν θέλησιν τοῦ λαοῦ. Καὶ ἡμεῖς ἐδῶ τί ἄλλο εἴμεθα, παρὰ προϊόντα νομικῶν πλασμάτων, τὰ ὁποῖα ἐν τῇ πραγματικότητι πολλάκις εἶναι ὅ,τι ψευδές; Προκειμένου λοιπὸν περὶ τοιούτων νόμων, ὀφείλομεν νὰ προσέχωμεν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τὴν ἀκριβῆ τοῦ νόμου, διότι, ὅταν παραβιασθῇ ὁ κανὼν οὗτος, δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον ἐκλογάς, δὲν θὰ ἔχωμεν πλέον ἀντιπροσωπείαν. Περὶ νομικῶν πλασμάτων πάντοτε πρόκειται. Ἐγὼ ὁ ἴδιος λ.χ., ὁ ὁμιλῶν, εἶμαι ἆρά γε κατά τινα πραγματικὴν ἀλήθειαν ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ; Εἶμαι ἀντιπρόσωπος τοῦ λαοῦ κατὰ ἓν νομικὸν πλάσμα, ἐπίσης καὶ ὁ Πρωθυπουργός. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι συνέπεσε νὰ ἦναι τότε εἰς τὸν νομόν, ἐψηφοφόρησαν, καὶ ὑποτίθεται, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ. Λοιπὸν ἡ ἀπάντησις, τὴν ὁποίαν μοὶ εἶχε δώσει ὁ ἀξιότιμος κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νομίζω, ὅτι κατήντησε μία εἰρωνεία, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον αὔριον, ὅτε θὰ ἦναι θέρος, δύναται νὰ μοὶ εἴπῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τώρα, ἐπειδὴ εἶναι θέρος, πολλοὶ ἔχουσιν ἐργασίας εἰς ἄλλα μέρη καὶ ἀπουσιάζουσιν· ἀλλ’ αὐτὰ εἶναι μᾶλλον προφάσεις. Ἡ πραγματικὴ αἰτία, εἶναι ἡ ἑξῆς. Ὑπάρχει ἐνδιαφέρον νὰ ἐκτεθῇ ἓν πρόσωπον, συγγενὴς τοῦ κ. Καλαντζοπούλου, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει τὰ δικαιώματά του ἐν τῷ δήμῳ ἐκείνῳ, ἀλλ’ εἶναι ἐγγεγραμμένον εἰς τὸν δῆμον Ναυπακτίδος. Πρόκειται λοιπὸν νὰ μεταφέρῃ τὰ δικαιώματά του εἰς τὸν δῆμον Ἀποδοτίας, περὶ οὗ πρόκειται, πρέπει νὰ μεσολαβήσῃ διάστημα, διὰ νὰ ἐγγραφῇ εἰς τὸν κατάλογον ἐκεῖνον· ἀναβάλλεται λοιπὸν ἡ ἐκλογὴ καὶ τὸ «εὐθὺς» τοῦ νόμου τοῦ Δημοτικοῦ περιφρονεῖται. Ὁ νόμος ὁ Δημοτικὸς λέγει, ὅτι «εὐθὺς διατάσσεται νέα ἐκλογή», ἀλλ’ ἐκεῖνο τὸ «εὐθὺς» τίθεται κατὰ μέρος, διότι ὑποτίθεται, φαίνεται, ὅτι ὑπάρχει ἐξαίρεσις, ὅτι τὸ «εὐθὺς» ἐκεῖνο πρέπει νὰ ἀφίνηται κατὰ μέρος, ὅταν ἓν πρόσωπον ἐνδιαφερόμενον θέλῃ νὰ μεταφέρῃ τὰ δικαιώματά του εἰς τὸν δῆμον Ἀποδοτίας. Τότε τὸ «εὐθὺς» ἐκεῖνο εἶναι «μὴ εὐθὺς»! Περὶ αὐτοῦ πρόκειται. Καὶ ἐπαναφέρω εἰς τὴν μνήμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τὴν διάταξιν τοῦ νόμου τοῦ παλαιοῦ, διότι τὴν ἡμέραν ἐκείνην, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ δεύτερον ἢ τὸ τρίτον ἐποιούμην τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, εἶχον εἰπεῖ, ὅτι, μολονότι ὁ νόμος δὲν τάσσει προθεσμίαν, ἀκριβῶς, διότι δὲν ἤθελε νὰ δώσῃ οὔτε τὸν ἐλάχιστον χρόνον εἰς τὴν ἐξουσίαν τὴν κυβερνητικὴν, ἀλλ’ ἐπιτάσσει ὁ νόμος, καὶ νόμος, ὁ ὁποῖος εἶναι συντεταγμένος ὑπὸ Μοναρχίαν, ἐπιτάσσει ὁ νόμος, ἵνα «εὐθὺς διατάσηται ἡ νέα ἐκλογή.» Σήμερον τὸ «εὐθὺς» αὐτὸ ἐξηγεῖται, ὅτι ἀφίνει εἰς τὴν διάκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ διατάξῃ τὴν ἐκλογήν, ὁπόταν θέλῃ! Νομίζω, Κύριοι, ὅτι, ἂν θέλωμεν νὰ καθιερώσωμεν μίαν τακτικὴν διάφορον, ἄν θέλωμεν ἐπὶ τέλους νὰ διοικῆται ὁ τόπος, πρέπει νὰ παρατρέχωμεν τὰς τοιαύτας ὑστεροβουλίας, καὶ ἂν νομίζητε, ὅτι διοικούμεθα καλῶς, ἐνῷ συγχρόνως προσέχομεν εἰς ἑκάστην περίστασιν, ποῖον μᾶς συμφέρει κομματικῶς, ποτὲ δὲν θὰ διοικώμεθα πράγματι. Μὴ ἔχωμεν πλέον τὴν ἰδέαν, ὅτι κυβερνώμεθα καὶ ὅτι εἶναι τοῦτο Κράτος, εἰς τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἀληθής τις εὐνομία. Ἡ ἐφαρμογὴ τῶν νόμων γίνεται μόνον ὑπὸ τὸν ἀπαράβατον ὅρον τοῦ, ἂν συμφέρῃ κομματικῶς εἰς τοὺς κυβερνῶντας! Ἀλλ’ ὅταν μὲ ταύτην τὴν ἰδέαν βαδίζωμεν, μὴ ἔχητε τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ἀληθῶς διοικεῖτε τὸν τόπον. Τότε μόνον θὰ φανῇ, ἂν διοικῆται ὁ τόπος, ὅταν εἰς ἑκάστην περίστασιν παρατρέχητε τὸ συμφέρον τὸ ἀτομικὸν καὶ τὸ κομματικόν. Καὶ λέγω ταῦτα, ὄχι τόσον χάριν τῆς οὐσίας τῆς συγκεκριμένης ὑποθέσεως· δὲν με μέλει διὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ δήμου Ἀποδοτίας· δὲν ἠξεύρω, ἂν ὑπάρχῃ τις, εὑρισκόμενος εἰς ὑψηλοτέραν ἐμοῦ θέσιν, ὁ ὁποῖος ἐνασχολεῖται περὶ τῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀποδοτίας. Ἐμὲ δέν με μέλει περὶ αὐτοῦ, ἀλλὰ μὲ μέλει μόνον, νὰ μὴ καταστρατηγῶμεν τοὺς νόμους τῆς πατρίδος, καὶ νὰ μὴ ἐμπαίζωμεν αὐτούς! Ὑπάρχει ἐνδιαφέρον ἐκλογικὸν, ὅπως ἀναβάλληται ἡ ἐκλογὴ τοῦ δήμου Ἀποδοτίας. Θέλετε νὰ δείξητε, ὅτι διοικεῖτε τὸν τόπον; περιφρονήσατε αὐτὸ τὸ ἐνδιαφέρον, ὅσον καὶ ἂν ἦναι σπουδαῖον, καὶ διατάξατε ἀμέσως τὴν ἐκλογήν. Καὶ λέγων ταῦτα, λυποῦμαι, διότι καταπίπτει ἡ πολιτικὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ἡ ἐπαρχιακὴ μέχρι τῆς τοιαύτης μικρᾶς ὑποθέσεως καὶ τοιούτων μικρῶν ἐπινοήσεων καὶ τεχνασμάτων. Καὶ τοσούτῳ μᾶλλον πρέπει νὰ σεβώμεθα τὰς τοιαύτας διατάξεις, διότι περιέχονται εἰς νόμους, οἱ ὁποῖοι ὑπὸ Μοναρχίαν εἶχον συνταχθῆ, ἥτις ἐνόει νὰ σεβασθῇ τὰς δημοτικὰς ἐλευθερίας. Μὴ σκέπτεσθε λοιπὸν περὶ τοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἔχῃ ὁ δεῖνα φίλος σας Βουλευτὴς, καὶ μὴ ἐπηρεάζεσθε ἀκόμη ἐκ τοῦ ἀντιθέτου, ὁ ὁποῖος εἶμαι ἐγὼ, μὴ ἐπηρεάζεσθε, διότι ἐγὼ, κάμνων αὐτὴν τὴν ἐπερώτησιν, ἠδυνάμην ἀληθῶς νὰ ὑποπτεύσω, ὅτι μᾶλλον θὰ ἐνισχύσω τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐκλογῆς, παρὰ τὴν ἐπίσπευσιν αὐτῆς, ἀλλ’ ἀκριβῶς, διότι δέν με μέλει, ἂν τὴν ἐκλογὴν τὴν κερδήσῃ ὁ δεῖνα ἢ ὁ δεῖνα, ποιοῦμαι τὴν ἐπερώτησιν.

§39ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Διετάχθη ἡ ἐκλογή.

§40ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ δὲν μοι τὸ λέγετε λοιπόν; Ἀμφιβάλλω ὅμως καὶ τώρα. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, πρὸ ἑνὸς μηνὸς (καὶ χαίρω διότι μοὶ δίδετε ἀφορμὴν νὰ παρατείνω τὸν λόγον αὐτὸν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου αὐτοῦ) καὶ ἐπέκεινα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μοὶ εἶπεν ἀπὸ τῆς θέσεώς του, ὅτι διέταξε τὸν Νομάρχην νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἐκλογήν. Καὶ εἶναι ἀληθῶς πολὺ ἀξιοπαρατήρητος ἡ ἱστορία αὕτη τῆς ἐπερωτήσεως. Ἔκαμα τὴν ἐπερώτησιν τὴν πρώτην φοράν· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἠθέλησε νὰ ζητήσῃ τότε, νομίζω, σιωπηρῶς προθεσμίαν. Ἐπαναλαμβάνω τὴν ἐπερώτησιν· μοὶ λέγει «θὰ ἐξετάσω». Καὶ τρίτον τὴν ἐπερώτησιν· μοὶ ἀπαντᾷ, ὅτι θὰ διετάσσετο ἡ ἐκλογὴ, ἀλλ’ ἐπειδὴ εἶναι χειμὼν, εἶπε τότε....

§41ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Σᾶς ἀνέγνωσα τηλεγράφημα.

§42ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀφοῦ ἔκαμον τρεῖς ἐπερωτήσεις, τότε μοὶ ἀνέγνωσε τὸ τηλεγράφημα τοῦ Νομάρχου. Σημειωτέον δ’ ὅτι τὴν δευτέραν φορὰν μοὶ εἶπεν, ὅτι διέταξε τὸν Νομάρχην νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογή. Εἶχε τὴν εὐχαρίστησιν μετὰ τὴν δευτέραν ἐπερώτησιν καὶ τὴν δευτέραν ἀπάντησιν, νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι εἶχε διατάξει τὸν Νομάρχην, ἀλλ’ ἡ ἐκλογὴ δὲν γίνεται, διότι εἶνε χειμών. Ὥστε παρατηρεῖτε, Κύριοι, ὅτι προστίθεται σὺν τῇ παραβιάσει τῶν νόμων καὶ ἓν εἶδος εἰρωνείας πρὸς τὴν Βουλὴν ἐν γένει, διότι βεβαίως, ὅταν ὁ Βουλευτὴς ποιῆται ἐπερώτησιν, προκειμένου περὶ ἐφαρμογῆς τῶν νόμων καὶ ἐλέγχου τῶν πράξεων τῆς Κυβερνήσεως, τὸ ζήτημα ἀνήκει πλέον εἰς τὴν κυριότητα, οὕτως εἰπεῖν, τῆς Βουλῆς, ὅταν δὲ τοιαῦται ἀπαντήσεις γίνωνται, ὁποῖαι αἱ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅταν τοιαύτη ἀναπτύσσηται ἱστορία, ὁποία ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ ἀναπτυχθεῖσα ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης, δὲν γίνεται ἄλλο τι, παρὰ μόνον διακωμῴδησις τῆς Βουλῆς, διότι ὁ Ὑπουργὸς δὲν θεωρεῖ, ὅτι ὀφείλει ν’ ἀπαντᾷ σπουδαίως πρὸς τὸ Κοινοβούλιον. Ἔχει τὴν ἀξίωσιν, ἵνα τὰ τοιαῦτα μὴ κάμνωσι κἀμμίαν ἐντύπωσιν, δηλαδὴ, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐλέγχῃ! Αὐτὸ εἶναι τὸ ὑπολανθάνον ὑπὸ τὰ τοιαῦτα παίγνια, τὰ ὁποῖα βλέπομεν καθημερινῶς. Τὴν τρίτην φορὰν λοιπὸν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι, ἀντιθέτως πρὸς τὰς προηγουμένας του διαβεβαιώσεις, καθῆκον ἔχει νὰ διατάξῃ· καὶ ἔπραξεν αὐτὸ, τὸ ὁποῖον καὶ τώρα ἔπραξε· μοὶ ἀνεκοίνωσεν, ὅτι δὲν γίνεται ἡ ἐκλογὴ, διότι εἶναι χειμὼν, καὶ τώρα πάλιν διετάχθη ἡ ἐκλογὴ καὶ πάλιν βεβαίως θὰ ἀναβληθῇ.

§43ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διετάχθη καὶ θέλει γίνει....

§44Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Προσδιωρίσθη ἡ ἡμέρα;

§45ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δὲν τὸ γνωρίζω. Διετάχθη, εἶπον, καὶ σήμερον ἢ αὔριον θὰ γίνῃ ἡ ἐκλογή.

§46ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πότε διετάξατε;

§47ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὸ δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν.

§48ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, δὲν εἶναι τίποτε αὐτά. Αὐτὰ εἶναι ἐμπαιγμὸς πρὸς τὴν Βουλὴν, ἡ ὁποία ἀκούει καὶ εἰς τὴν ὁποίαν πλέον ἀνήκει ἡ ἐπερώτησις αὕτη. Εἶναι ἐμπαιγμὸς πρὸς τὴν Βουλὴν, τίποτε ἄλλο. Τὴν δευτέραν φορὰν εἶχεν εἰπεῖ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν «διετάχθη» καὶ τώρα λέγει «διετάχθη», ἐννοεῖ δὲ ἐκείνην τὴν διαταγὴν, τὴν ὁποίαν πρῶτον ἔδωκε. Διότι ὑπάρχουσι, καθὼς τὸ ἠξεύρετε, ἐν Ἑλλάδι δύο εἰδῶν διαταγαὶ, εἶναι αἱ ἐπίσημοι διαταγαὶ, εἶναι καὶ αἱ ἰδιαίτεραι, εἴτε ῥητῶς δίδονται, εἴτε καὶ ἀφίνονται νὰ ἐξυπακούωνται. Ἔχομεν μᾶλλον τριῶν εἰδῶν διαταγὰς ἐν Ἑλλάδι: τὴν ἐπίσημον· αὕτη ἀνακοινοῦται εἰς τὸ Κοινοβούλιον, καὶ δὲν ἔχετε νὰ εἴπητε τίποτε, ἅμα σᾶς εἴπουν: ἰδοὺ, διέταξα ἐπισήμως. Ὑπάρχουσιν ἄλλαι διαταγαὶ, τὰς ὁποίας ὅλοι γνωρίζομεν, αἱ ἰδιαίτεραι διαταγαὶ, αἵτινες γίνονται εἴτε δι’ ἐπιστολῶν, εἴτε δι’ ἐξυπακουμένων ἀνακοινώσεων! Ἡ ἐκλογὴ λοιπὸν θὰ γίνῃ, ὄχι κατὰ τὰς ἐπισήμους διαταγὰς, τὰς ὁποίας σᾶς ἀνακοινοῦσιν, ἀλλ’ ἐὰν συμπέσῃ τὸ ἐνδιαφέρον ἐκεῖνο, τοῦ ὁποίου ἡ ἐκκρεμότης φέρει τὴν ἀναβολὴν τῆς ἐκλογῆς· ὅλα τὰ ἄλλα εἶναι τίποτε. Ἡ ἐκλογὴ ἀνεβλήθη δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον εἶπον πρὸ ὀλίγου εἰς τὴν Βουλήν.

§49ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρώτην φορὰν ἀκούω τοιοῦτον πρᾶγμα. Τὸ γνωρίζουσιν ἴσως πολλοὶ, ἐγὼ ὅμως δὲν τὸ γνωρίζω, εἰς ἐμὲ εἶναι παντελῶς ἄγνωστον, σᾶς διαβεβαιῶ.

§50ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε ἡ διαταγή σας ἡ πρώτη, τὴν ὁποίαν εἴχετε πέμψει εἰς τὸν Νομάρχην....

§51ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἀνέγνωσα τὴν ἀπάντησιν τοῦ Νομάρχου. Ὁ Νομάρχης ἰσχυρίζετο, ὅτι τοιαύτη εἶναι ἡ κατάστασις τῆς συγκοινωνίας ἕνεκα τοῦ χειμῶνος, ὥστε δὲν ἠδύνατο νὰ διατάξῃ τὴν ἐκλογὴν, ἅτε μὴ πραγματοποιήσιμον, καὶ διέταξα νὰ ἐπαναληφθῇ, θέλω δὲ ἐπαναλάβει σήμερον ἀμέσως τὴν διαταγὴν, ὥστε τὸ ταχύτερον νὰ γίνῃ ἡ ἐκλογή.

§52ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἓν μέρος τῶν ἐκλογέων ἀπουσιάζουσι.

§53ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε· ὑμεῖς εἴπετε αὐτὰ, καὶ πρὸ ὀλίγου τὰ ἐῤῥίψατε εἰς βάρος μου· ἐγὼ δὲν εἶπον τοιοῦτόν τι· ἐγὼ δὲν εἶπον, ὅτι ἐλλείπουσιν οἱ ἐκλογεῖς, ἀλλ’ ὅτι ἡ συγκοινωνία εἶναι ἀδύνατος, καὶ ἑπομένως εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐκλογή.

§54ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν σᾶς πληροφορῶ, ὅτι ἡ συγκοινωνία μεταξὺ τῶν πέριξ τῆς Ναυπάκτου, ὅπου εὑρίσκονται αὐτοὶ οἱ ὀλίγοι ἐκλογεῖς, ἀπουσιάζοντες ἐκ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Ἀποδοτίας, εἶναι εὐχερεστάτη, ὑπάρχουσι δὲ καὶ γέφυραι κατεσκευασμέναι. Λοιπὸν ἡ συγκοινωνία τῶν μερῶν αὐτῶν ἀπέχει πέντε ἢ ἓξ ὥρας ἀπὸ τῆς πρωτευούσης τοῦ δήμου Ἀποδοτίας. Σᾶς πληροφορῶ, ὅτι δὲν διεκόπη οὐδ’ ἐπὶ μίαν στιγμὴν ἡ συγκοινωνία, διότι ὑπάρχουσι γέφυραι. Ὁ λόγος δὲ, τὸν ὁποῖον ὁ κ. Νομάρχης, ἐπὶ τῇ πεποιθήσει, ὅτι δὲν ἤθελεν ὑποστῆ οὐδεμίαν συνέπειαν, σᾶς εἶπεν, ὅτι ἕνεκα τοῦ χειμῶνος ἀνέβαλε τὴν ἐκλογὴν, δὲν εἶναι αὐτὸς, ὁ λόγος εἶναι ὁ ἄλλος, τὸν ὁποῖον σᾶς ἀνέφερα. Πιθανὸν αὐτὸς νὰ μὴ σᾶς ἀνηγγέλθη, ἀλλ’ ἀνηγγέλθη πρὸς τὸν Νομάρχην ὑπ’ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι, κατὰ τὰ εἰωθότα ἐν Ἑλλάδι, ὅταν δίδωσι μίαν καθοδήγησιν, δίδουσιν αὐτὴν συμφώνως πρὸς τὸ πνεῦμα καὶ τὴν θέλησιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τότε ἔχομεν, ἀντὶ τῆς ἐπισήμου διαταγῆς, τὴν ἐξυπακουομένην διαταγὴν, τῆς ὁποίας ἀπόῤῥοια εἶναι ἡ ἀπάντησις ἐκείνη τοῦ Νομάρχου, τὴν ὁποίαν ἀνεκοινώσατε εἰς τὴν Βουλήν. Αὐτὰ εἶναι τὰ πραγματικά.

§55ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐξ Ἀμαλιάδος ἔλαβον προχθὲς ἐπιστολὴν, φέρουσαν πολλὰς ὑπογραφὰς, δι’ ἧς οἱ ἐπιστέλλοντες παραπονοῦνται περὶ καταχρήσεων, λαμβανουσῶν χώραν ἐκ μέρους τῶν στρατιωτικῶν ἀποσπασμάτων περὶ τε τὴν διανομὴν τῶν καταλυμάτων καὶ τὴν ἐν γένει συμπεριφορὰν τῶν ἀποσπασμάτων. Ὑπάρχει, κύριε Πρόεδρε, ἐψηφισμένος πρὸ πολλῶν ἐτῶν νόμος περὶ καταλυμάτων. Ὁ νόμος οὗτος οὐδαμῶς τηρεῖται ὑπὸ τῶν ἐπιτοπίων Ἀρχῶν, τῶν ἐντεταλμένων τὴν ἐφαρμογὴν καὶ τὴν ἐποπτείαν τῆς ἐκτελέσεως αὐτοῦ. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως, εὐαρεστούμενοι, διατάξωσι τὰ δέοντα, καθόσον οἱ ἐξ Ἀμαλιάδος παραπονούμενοι μοὶ ἀναφέρουσιν, ὅτι τὰ γεγονότα ταῦτα πρὸ πολλοῦ κατέστησαν γνωστὰ πρός τε τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον καὶ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν.

§56ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς Συνόδου παρεστήθη ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἡ ἀνάγκη, τοῦ νὰ ληφθῇ πρόνοια νομοθετικὴ περὶ τῶν κατοίκων ἐκείνων ἐν Πάτραις, οἱ ὁποῖοι ᾠκοδόμησαν ἐπὶ ἐθνικῶν οἰκοπέδων, καὶ ληφθῇ πρόνοια νομοθετικὴ, ὑπεβλήθη δὲ πρότασις εἰς τὴν Βουλὴν, ἀλλ’ ὡς ἐκ τοῦ ληφθέντος μέτρου, τοῦ νὰ μείνωσιν ὅλα τὰ λοιπὰ νομοσχέδια μετὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, θέλει συμβῇ νὰ μὴ συζητηθῶσι κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην ἐκ τῶν νομοσχεδίων οὔτε τὰ μᾶλλον κατεπείγοντα, μεταξὺ τῶν ὁποίων πρωτίστην θέσιν ἔχει τὸ εἰρημένον νομοσχέδιον. Παρακαλῶ ἑπομένως τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἀφοῦ ἀνεγνώρισε τὴν ἀνάγκην τοῦ νὰ ὑποβληθῶσι καὶ οἱ πολῖται οὗτοι εἰς τὸν ὑπάρχοντα εὐεργετικὸν νόμον, νὰ λάβῃ διοικητικὰ μέτρα, ὥστε νὰ μὴ ἐκτελεσθῇ ὁ νόμος κατ’ ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἀποβλέπει τὸ νομοσχέδιον.

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διοικητικῶς δὲν ἀναστέλλεται ἡ ἐκτέλεσις νόμου.

§58ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐννοῶ νὰ μὴ ἐπισπευθῇ ἡ ἔξωσις τῶν πολιτῶν ἐκ τῶν οἰκιῶν των, διότι τί θὰ ὠφελήσῃ βραδύτερον ὁ νόμος αὐτός; Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλουσιν εὑρεθῆ πολλοὶ οἰκογενειάρχαι εἰς τοὺς δρόμους· παρακαλῶ ἑπομένως ν’ ἀναγνωσθῇ τὸ νομοσχέδιον, ἀφοῦ οὐδεμία κατ’ αὐτοῦ προτείνεται ἀντίῤῥησις. Οὕτως ἐματαιώθη ἡ ψήφισις τοῦ περὶ λιμένος νομοσχεδίου, καὶ ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ ἀρνεῖται νὰ προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς συμβάσεως.

§59ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις τὴν ἐπικυροῖ....

§60ΡΙΚΑΚΗΣ. Τέλος πάντων τοῦτο εἶναι ἤδη τὸ μᾶλλον κατεπεῖγον, διότι πρόκειται νὰ ἀποβάλωσιν ἐκ τῶν οἰκιῶν των τοὺς ἰδιοκτήτας.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐζήτησα τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐδήλωσεν, ὅτι θὰ φέρῃ ἀντιῤῥήσεις καὶ ὅτι ἡ περὶ αὐτῶν συζήτησις θὰ ἐμποδίσῃ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐπὶ τῇ παρατηρήσει ταύτῃ προέτεινα, ὅπως τὰ νομοσχέδια, τὰ προτεταγμένα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐπιταχθῶσι.

§62ΡΙΚΑΚΗΣ. Περὶ αὐτοῦ τοῦ νομοσχεδίου δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις. Ὡς πρὸς τὰ ἄλλα δὲν γνωρίζω.

§63ΠΟΛΛΟΙ. Ὄχι, ὄχι. Ἔχομεν ἀντιῤῥήσεις δι’ ὅλα.

§64ΡΙΚΑΚΗΣ. Πολὺ καλά. Παρατηρῶ, ὅτι δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο, παρὰ ἓν πεῖσμα καὶ κάμετε ὅ,τι θέλετε.

§65ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, τὸ λεχθὲν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀντέτεινεν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου, περὶ οὗ ἔκαμε λόγον ὁ κ. Ῥικάκης, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ἐντελῶς ἀκριβές, ἵνα μὴ εἴπω, ὅτι εἶναι παντάπασιν ἀνακριβές. Ἡ Ἀντιπολίτευσις διὰ τοῦ Ἀρχηγοῦ αὐτῆς προχθὲς ἀντετάχθη εἰς τὴν πρόταξιν 2–3 ἄλλων νομοσχεδίων πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἵνα διευκολυνθῇ ἡ ταχίστη ἐπιψήφισις αὐτοῦ κατὰ προτίμησιν. Κατ’ οὐδένα λοιπὸν λόγον ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀντετάχθη καὶ κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ οἰκοπέδων Πατρῶν, τὸ ὁποῖον εἶναι ἁπλούστατον καὶ συζητήσεως ἀνεπίδεκτον. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν καὶ πρὸ πάντων τὸν Πρωθυπουργὸν, ὡς εἰδικῶς ἁρμοδιώτερον, νὰ θελήσῃ, ὥστε νὰ προταχθῇ τὸ νομοσχέδιον, περὶ οἰκοπέδων Πατρῶν, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ θεραπεύσῃ δικαιότατα παράπονα πολλῶν συμπολιτῶν μου, παραβλαπτομένων ἐκ τῆς ἐκκρεμότητος τοῦ δικαιώματος ἐπὶ τῶν ἰδιοκτησιῶν των.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο ἠθέλησα καὶ τοῦτο προέτεινα, σημειώσας τίνα κατὰ τὴν γνώμην μου εἶναι τὰ νομοσχέδια, ἅτινα δὲν ἤθελον προκαλέσει ἀντιῤῥήσεις. Εἶπον, ὅτι, ἂν ὑπῆρχον νομοσχέδια μεταξὺ αὐτῶν, προκαλοῦντα ἀντιῤῥήσεις, ἤμην πρόθυμος νὰ τὰ διαγράψω. Ἐδόθη ἀπάντησις, ὅτι ὁ τρόπος οὗτος τῆς ἐργασίας δὲν ἦτο ἀποδεκτὸς παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ὅτι ἔπρεπε πάντα τὰ νομοσχέδια νὰ ψηφισθῶσι μετὰ τὸν Προϋπολογισμὸν, ἀπεδέχθην δὲ τὴν γνώμην ταύτην, οὐχὶ διότι τὴν ἐνέκρινα, ἀλλὰ διότι, μετὰ τοιαύτην δήλωσιν, δὲν ἠδυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλως, ἐὰν ἠθέλομεν νὰ ψηφισθῇ ὁ Προϋπολογισμός. Τὸ δικαίωμα τοῦ συζητεῖν περὶ τῶν νομοσχεδίων εἶναι ἀπόλυτον εἰς πάντα Βουλευτὴν, πολλῷ δὲ μᾶλλον εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, δηλοῦσαν τὴν πρόθεσίν της διὰ τοῦ αὐθεντικοῦ αὐτῆς ὀργάνου. Μετὰ τὴν δήλωσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐπαγομένην τὴν μὴ ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, δὲν ἠδυνάμην, ἢ νὰ προτείνω τὴν πρόταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ; ἐὰν ὅμως καὶ σήμερον ἡ Βουλὴ ὁμοθύμως θελήσῃ νὰ ἐπιληφθῶμεν τῶν νομοσχεδίων, καὶ εὐθὺς, ὡς ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις καθ’ οἱουδήποτε ἐξ αὐτῶν, νὰ τίθηται τοῦτο κατὰ μέρος, νὰ προβαίνῃ δὲ ἡ συζήτησις ἐκείνων μόνον, καθ’ ὧν οὐδεμία γίνεται ἀντίῤῥησις, εἶμαι πάντοτε πρόθυμος εἰς τοιοῦτον τῆς ἐργασίας ἡμῶν κανονισμόν.

§67ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὁ τρόπος, τὸν ὁποῖον ὑπέδειξεν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς, μοὶ φαίνεται, ὅτι δὲν εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ ἀποδεκτός. Τοῦτο τοὐλάχιστον τὸ λέγω ὡς ἀτομικὴν γνώμην μου, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ οἰκοπέδων Πατρῶν, περὶ οὗ βεβαίως δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ γίνῃ συζήτησις.

§68ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν δυνάμεθα ἐκ τῶν προτέρων, κύριε Πρόεδρε, νὰ γνωρίζωμεν, ἐπὶ τίνων θὰ γίνῃ συζήτησις.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν ἐκ τῶν προτέρων δήλωσιν· εἴπομεν, ὅτι εὐθὺς, ὡς ὑπάρξῃ ἀντίῤῥησις, θὰ τίθηται κατὰ μέρος τὸ τοιαύτης τυγχάνον ὑποδοχῆς νομοσχέδιον· ἀλλὰ τοῦτο ἀπεκρούσθη ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Βεβαίως, ἂν ἐζητοῦμεν ἐκ τῶν προτέρων ὑποχρέωσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ μὴ συζητήσῃ, θὰ ἤμεθα ἐν τῷ ἀδίκῳ, ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἐζητήσαμεν τοῦτο, ἡμεῖς προετείναμεν, ὅπως προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια, εἰς ἃ ἐφρονοῦμεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις, εὐθὺς δὲ ὡς ἀπεδεικνύετο ἐκ τῶν ὑστέρων ὑπάρχουσα ἀντίῤῥησις κατὰ νομοσχεδίου τινὸς, νὰ ἐτίθετο τοῦτο κατὰ μέρος καὶ νὰ προεβαίνομεν εἰς τὸ κατόπιν αὐτοῦ μεταξὺ τῶν προτεταγμένων.

§70ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο μόνον προσθέτω, ἀνεξαρτήτως τοῦ νομοσχεδίου περὶ οἰκοπέδων Πατρῶν, ὅτι, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν προβάλλει εἷς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων περὶ μὴ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς συμβάσεως τοῦ λιμένος Πατρῶν, οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν νὰ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο· ἂν δὲ προχθὲς ἐξέφρασα γνώμην περὶ ἀναβολῆς, τοῦτο ἔπραξα, ἐνθαῤῥυνθεὶς ἐκ τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις εἶπεν, ὅτι ἡ σύμβασις εἶναι γεγονὸς τετελεσμένον, ὅτι αὐτὴ δὲν ἔχει ἀνάγκην τῆς νομοθετικῆς ἐγκρίσεως, καὶ ὅτι ἤρξαντο ἐκτελούμενα τὰ ἔργα, τὰ διὰ τῆς συμβάσεως συνομολογηθέντα, ἅτινα δὲν πρόκειται νὰ διακοπῶσιν ἐκ τῆς ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως, ἑπομένως ἐπρόκειτο περὶ ἀβλαβοῦς καὶ ἀκινδύνου διὰ τὴν ἐκτέλεσιν καὶ πρόοδον τῶν ἔργων ἀναβολῆς, ὥστε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἤκουσα σήμερον, ὅτι ἡ Λιμενικὴ Ἐπιτροπὴ δὲν ἐννοεῖ νὰ προχωρήσῃ εἰς τὴν ἐργασίαν της, διότι δὲν ἐπετεύχθη νομοθετικὴ κύρωσις, εἶναί τι ὅλως νέον, ἀντικείμενον δὲ καὶ εἰς τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἂν ἑπομένως ἦναι ἀληθὴς ἡ ἐξήγησις αὕτη, ἡ ὁποία ἐδόθη κατὰ πρῶτον σήμερον, εἶμαι ἕτοιμος νὰ συναινέσω εἰς τὴν, ἐκ μέρους μου τοὐλάχιστον, ἀσυζητητεὶ ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπικυρώσεως τῆς λιμενικῆς συμβάσεως, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἐμποδισθῶσι τὰ ἔργα. Ἀρκετὰ ἐβασανίσθη ἡ πόλις τῶν Πατρῶν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, καὶ ἀρκετὰ ἐζημιώθη τὸ Λιμενικὸν Ταμεῖον, τὸ ὁποῖον πολλοὶ πολλαχῶς ἐπεβουλεύθησαν. Ἂς κυρωθῇ ἡ σύμβασις, ἂς προχωρήσουν τὰ ἔργα, ἐγὼ δὲ ἐπιφυλάσσομαι εὐρύτατον καὶ ἐνεπιεικῆ ἔλεγχον κατ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐξεμεταλλεύθησαν τὸ ζωτικώτατον τοῦτο ζήτημα τῆς πόλεως Πατρῶν καὶ οἵτινες δὲν ἐρυθριῶσι νὰ παρίστανται προστάται τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου, διὰ τὰ ὁποῖα οὐδέποτε ἀληθῆ πόνον ᾐσθάνθησαν, ἀποβλέψαντες πάντοτε εἰς πολυειδεῖς κερδοσκοπίας, ἃς θὰ ἔλθῃ ἡ ὥρα νὰ ἀποκαλύψω.

§71ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ προτάξῃ τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν οἰκοπέδων Πατρῶν καὶ Κορίνθου, διότι τὰ νομοσχέδια ταῦτα εἶναι ἀναγκαῖα. Βεβαίως ἡ Κυβέρνησις ἔχει δίκαιον, διότι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔφερε τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν οἰκοπέδων Πατρῶν, ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀνέβαλε τὴν ψήφισιν αὐτοῦ.

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἐδήλωσα, ὅτι καὶ ἤδη δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν νομοσχεδίων, καθ’ ἣν εἴχομεν αὐτὰ τεταγμένα σειράν, ὅτε κατὰ προηγουμένην συνεδρίασιν ἐζητήθη ἡ πρόταξις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εὐθὺς δὲ, ὡς γίνηται ἀντίῤῥησις εἴς τι τῶν νομοσχεδίων, νὰ ἐπιτάσσηται τοῦτο καὶ νὰ μεταβαίνωμεν εἰς τὸ κατόπιν. Ἂν τοῦτο ἀποδέχηται ἡ Βουλή, ἀλλὰ πᾶσα ἡ Βουλή,—διότι ἐπὶ τούτου δὲν δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἐξαίρεσις, ἀφοῦ ὁ ἀποτελῶν τὴν ἐξαίρεσιν δύναται νὰ φέρῃ ἀντιῤῥήσεις, δι’ ὧν νὰ ἐξαναγκάσῃ τὴν ἐπίταξιν ἑνὸς ἑκάστου τῶν νομοσχεδίων, — ἂν ὁλόκληρος ἡ Βουλὴ θέλῃ τοῦτο, τὸ κατ’ ἐμὲ, εἶμαι πρόθυμος, ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τῶν νομοσχεδίων κατὰ τὴν σειράν αὐτῶν.

§73Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ κατανοήσω, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι πρέπει νὰ διεξάγηται ἡ νομοθετικὴ λειτουργία τοῦ Κοινοβουλίου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι, ἂν ἐν ἡμερησίᾳ τινὶ διατάξει ἀναγραφῶσιν 80 ἢ 60 νομοσχέδια, ἕκαστος ἐξ ἡμῶν δύναται, ἀναγινώσκων τὴν περίληψιν τοῦ νομοσχεδίου, νὰ ἔχῃ γνώμην, ἐὰν ἔχῃ ἀντιῤῥήσεις ἐπὶ τούτου, ἢ ὄχι. Αὐτὸ μοὶ φαίνεται, ὅτι εἶναι ἐναντίον τῆς λογικῆς, πλὴν ἐὰν ἡ Βουλὴ θέλῃ νὰ ἐξευτελισθῇ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ εἴπῃ δημοσίᾳ καὶ καταδηλώσῃ, ὅτι αὕτη εἶναι ἀνίκανος νὰ συζητῇ καὶ μελετᾷ τὰ νομοσχέδια. Ἀλλ’ αὐτὸ εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ δεχθῶμεν, ἡμεῖς τοὐλάχιστον οἱ ἀντιπολιτευόμενοι. Ἡμεῖς εἴπομεν καὶ ἐξακολουθοῦμεν λέγοντες, ὅτι δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποφανθῶμεν, ἐὰν ἔχωμεν ἢ δὲν ἔχωμεν ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀναγεγραμμένου ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ἐξηκολουθοῦμεν μελετῶντες τὰ πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ νομοσχέδια, οὐχὶ δὲ τὰ περὶ τῶν οἰκοπέδων Πατρῶν καὶ τὰ ἄλλα, ὅσα δὲν ἦσαν ἀναγεγραμμένα πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Μίαν δὲ τῶν ἡμερῶν εὕρομεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, διανεμηθεῖσαν εἰς ἡμᾶς τὴν 2αν ὥραν μ. μ., διὰ τῆς ὁποίας ἐκαλούμεθα νὰ συζητήσωμεν 28 νομοσχέδια, προταχθέντα πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἶπον λοιπὸν τότε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δώδεκα ὑπολείπονται ἡμέραι ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης, μέχρι τέλους τῶν συνεδριάσεων. Ἐὰν ὁ Πρωθυπουργὸς θέλῃ ν’ ἀσχοληθῶμεν εἰς τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, οὐδαμῶς ἀντιλέγομεν, ἀλλ’ ἐὰν θέλῃ νὰ συζητηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, τότε δὲν πρέπει νὰ ἐπιμείνῃ, νὰ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδια. Σήμερον λέγει, ὅτι ἐγὼ ἔλεγον ἄλλα, ὅτι ἐγὼ ἀντετάχθην. Εὐτυχῶς εἴμεθα ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι, καὶ ὁμιλοῦμεν δημοσίᾳ, δὲν εἴμεθα οὐδὲ πολιτευόμεθα ἐν ἀντιθαλάμοις, ὥστε νὰ λέγῃ τις ἄλλα. Δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λέγῃ, ὅτι ἐγὼ εἶπον ἄλλα. Ἐγὼ δὲν ἀντετάχθην, ἀλλ’ εἶπον, ὅτι δώδεκα ὑπολείπονται συνεδριάσεις μέχρι τῆς Τεσσαρακοστῆς, καὶ ἐὰν θέλῃ νὰ συζητηθῇ ὁ Προϋπολογισμὸς, πρέπει νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν συζήτησιν αὐτοῦ. Τώρα ὁ Πρωθυπουργὸς ἀκούει παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως παραστάσεις,—τῶν ὁποίων τὴν ἀλήθειαν καὶ ὀρθότητα ἀνομολογεῖ καὶ αὐτὸς—ὅτι οἱ κάτοικοι Πατρῶν, οἱ μὴ συμμορφωθέντες μὲ ἕνα νόμον τοῦ 1885, ἀπειλοῦνται νὰ ἐξωσθῶσιν ἐκ τῶν οἰκιῶν αὐτῶν, καὶ ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ψηφισθῇ ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον προετάθη κατὰ πρῶτον ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ κατόπιν παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, τὸ ὁποῖον παρέχει νέαν προθεσμίαν πρὸς αὐτούς. Τῆς παραστάσεως ταύτης ὠφελούμενος ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ζητεῖ νὰ συζητηθῶσι τὰ 23 νομοσχέδια. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς; ἐὰν παραδέχηται νὰ συζητηθῇ πρὸ ἢ μετὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἂς προτάξῃ αὐτὸ, καὶ βεβαίως ἐπ’ αὐτοῦ οὐδεμίαν ἔχω ἀντίῤῥησιν, τὸ ἐμελέτησα, ἀφ’ ἧς εἰσήγαγεν αὐτὸ ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Πατρῶν. Ἀλλὰ, διὰ νὰ προταχθῇ τοῦτο, δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ συναινέσωμεν, νὰ συζητηθῶσι καὶ τὰ ἄλλα 23 νομοσχέδια. Ὁ Πρωθυπουργὸς προβάλλει οὕτω σύμβασιν, συναλλαγὴν, τὴν ὁποίαν ἡμεῖς δὲν δεχόμεθα.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Οὐδεμίαν συναλλαγὴν ἐζητήσαμεν παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οὐδὲ δεχόμεθα συναλλαγὴν μετὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὅ,τι προτείνω, εἶναι τὸ προτεινόμενον εἰς πᾶν Κοινοβούλιον κατὰ τὸ τέλος τῶν ἐργασιῶν τῆς Συνόδου. Προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως συζητήσῃ πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, εἰς ἃ ὑποτίθεται, ὅτι δὲν θὰ γένηται ἀντίῤῥησις, εὐθὺς δὲ, ὡς ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ ὑπόθεσις δὲν ἦτο ἀκριβὴς, ὅτι γίνεται ἀντίῤῥησις εἴς τι τῶν προταχθέντων νομοσχεδίων, νὰ παραλείπῃ τοῦτο. Εἶναι οὗτος ὁ μόνος τρόπος, πρὸς διάκρισιν τῶν νομοσχεδίων, εἰς ἃ ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Τὰ 23 νομοσχέδια, πιθανὸν ν’ ἀποδειχθῇ, ὅτι ὅλα, ὅτι τὸ ἥμισυ, ὅτι τὸ τρίτον δὲν προκαλοῦσιν ἀντιῤῥήσεις. Τοῦτο θέλει διακριθῆ πειραματικῶς. Ἐὰν ὅμως ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, δὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν ἄλλως, ἢ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§75ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν φέρῃ ἀντίῤῥησιν, δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν ἐκείνων τῶν νομοσχεδίων, ἐπὶ τῶν ὁποίων δὲν θὰ γεννηθῇ συζήτησις καὶ τοιοῦτον εἶναι τὸ περὶ τῶν οἰκοπέδων Πατρῶν, καθὼς καὶ τὸ περὶ τῆς συμβάσεως μεταξὺ Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πατρῶν καὶ Μανιάκ.

§76ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει εἷς τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ψήφισιν ὅλων τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἤθελον κριθῆ κατεπείγοντα. Ἡ Βουλὴ κατὰ τὸ τέλος πάσης συνεδριάσεως ὀφείλει νὰ ὁρίσῃ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις νομίζῃ, ὅτι ἐκτὸς τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν οἰκοπέδων Πατρῶν, τὸ ὁποῖον ἀναμφιλέκτως εἶναι ἐπεῖγον, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλα δύο ἢ τρία νομοσχέδια, ἐπίσης ἐπείγοντα, εἰς τὸ τέλος τῆς συνεδριάσεως ἂς προτείνῃ τὰ νομοσχέδια ταῦτα· θὰ γίνῃ συζήτησις προκαταρκτικὴ περὶ τοῦ ἐπείγοντος, καὶ οὕτως ὁρίζεται ἡ ἡμερησία διάταξις. Τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐτηρήθη μέχρι τοῦδε, ὡς πρὸς τὸν καταρτισμὸν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, δὲν δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ εἰς τὸ ἑξῆς, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ προτάξῃ οἱαδήποτε ἠθέλησε νομοσχέδια.

§77ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκ τῆς μέχρι τοῦδε γενομένης συζητήσεως προέκυψε, νομίζω, ὅτι τὸ μόνον νομοσχέδιον, διὰ τὸ ὁποῖον, ἐπὶ τοῦ παρόντος τοὐλάχιστον, δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις εἶναι τὸ νομοσχέδιον περὶ τῶν οἰκοπέδων Πατρῶν, ἐπειδὴ δὲ ἐν αὐτῷ πρόκειται περὶ ἑκατοντάδων πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι κινδυνεύουσιν ἐν ὥρᾳ χειμῶνος νὰ ἐξωσθῶσιν ἀπὸ τὰς οἰκίας των, φρονῶ, ὅτι ἡ Βουλὴ δύναται καὶ ὀφείλει νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν αὐτοῦ.

§78Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τῶν οἰκοπέδων Πατρῶν ὑπάρχει κίνδυνος· περὶ τοῦ νόμου περὶ ποιμνιοβοσκῆς δὲν ὑπάρχει κίνδυνος· Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον, τὸ περὶ ποιμνιοβοσκῆς, πρέπει νὰ προταχθῇ.

§79ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχομεν πρότασιν νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῶν οἰκοπέδων Πατρῶν. Παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή.

§80ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ προτείνω, νὰ προταχθῇ τὸ περὶ οἰκοπέδων Κορίνθου.

§81ΚΑΝΑΡΗΣ. Καὶ ἐγὼ, τὸ περὶ Ναυτικοῦ Ἀπομαχικοῦ Ταμείου.

§82ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἐγὼ, τὸ περὶ συστάσεως Γυμνασίου ἐν Μεσσήνῃ.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§84ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ῥητῶς εἶπεν, ὅτι δέχεται νὰ προταχθῶσι τὰ νομοσχέδια, ἐφ’ ὧν δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Τὸ περὶ οἰκοπέδων Πατρῶν οὐδεμίαν ἐγείρει ἀντίῤῥησιν, ἐπίσης καὶ τὸ περὶ τελωνιακῆς διαιρέσεως τοῦ Κράτους. Ὥστε αὐτὰ νὰ προταχθῶσι (Θόρυβος).

§85ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν (Θόρυβος).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προταχθῶσι πρὸς συζήτησιν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἠκούσατε, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη.

§87ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὰς ἐφημερίδας ἀνέγνωσα, ὅτι τὸ τελευταῖον ψηφισθὲν νομοσχέδιον περὶ λαχειοφόρου δανείου συνωμολογήθη. Νομίζω καλὸν, ἡ Βουλὴ νὰ λάβῃ γνῶσιν τῆς περὶ αὐτοῦ συμβάσεως, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ν’ ἀνακοινώσῃ αὐτήν.

§88ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ σύμβασις ἡ ὁριστικὴ δὲν συνήφθη ἔτι, ἀλλ’ ἐπῆλθε συμφωνία προκαταρκτικὴ περὶ τῶν βάσεων, ἐφ’ ὧν θὰ συναφθῇ. Κατὰ ταύτην, ἐβελτιώθησαν οἱ ὅροι, ἐφ’ ὧν εἶχε στηριχθῆ τὸ νομοσχέδιον. Τὸ νομοσχέδιον ἐπιτρέπει ἐτησίαν δόσιν 520,000 δραχμῶν· ἡ ἐτησία δόσις κατὰ τὰς συμφωνηθείσας βάσεις δὲν θὰ ἦναι 520,000 δραχμῶν, ἀλλὰ θὰ ἦναι 459,750 δραχμῶν, τουτέστι περὶ τὰς 60,000 δραχμῶν ἐλάσσων πληρωμή. Προσέτι ηὐξήθη καὶ τὸ ποσὸν τῶν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν δανείων ἀπὸ 9,000,000 εἰς 9,500,000 δραχμῶν. Αὗται εἶναι αἱ ἐπενεχθεῖσαι μεταβολαὶ εἰς τὰς προηγουμένας συμφωνίας.

§89ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ποσὸν τῶν ἐν Ἑλλάδι πωληθησομένων ὁμολογιῶν, τί ἐγένετο;

§90ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς τοῦτο ἐν τῇ ὁριστικῇ συμβάσει θὰ περιληφθῇ ἡ διάταξις, καθ’ ἣν εἰς τὴν Ἀρχαιολογικὴν Ἑταιρίαν ἀνήκει τὸ ἀποκλειστικὸν προνόμιον τῆς κυκλοφορίας τῶν γραμματίων ἐν Ἑλλάδι, μεταξὺ δὲ τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας καὶ τοῦ Δημοσίου θέλει συνομολογηθῆ σύμβασις, ὅπως τὸ ποσὸν, τὸ κυκλοφορῆσον ἐν Ἑλλάδι, ᾖ ἀνάλογον πρὸς τὸν ἀριθμὸν τῶν κατοίκων.

§91ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε δὲν ἀνέλαβεν οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν ἡ Κυβέρνησις.

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ Ἀρχαιολογικὴ Ἑταιρία εἶναι ἐλεύθεραι νὰ ποιήσωνται οἱανδήποτε χρῆσιν θέλωσι τοῦ ἐπιφυλαχθέντος εἰς αὐτὰς προνομίου τῆς κυκλοφορίας ἐν Ἑλλάδι τῶν γραμματίων.

§93ΙΩ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, εἰς ποίαν στάσιν εὑρίσκεται τὸ ζήτημα τοῦ φόρου ἐπιτηδευμάτων.

§94ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὸ δάνειον τοῦ δήμου Πυλίων, καὶ νὰ εἴπῃ, διατὶ μέχρι τοῦδε δὲν ἐνεκρίθη τοῦτο, ἐπὶ βλάβῃ πολλῶν συμφερόντων τοῦ δήμου.

§95ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θέλω ἐξετάσει.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον.

§97Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς ἔλεγε προχθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν εἶχε μέχρι τοῦδε ἀποστολὴν νὰ βελτιώσῃ ἢ διαῤῥυθμίσῃ τὰ τῆς διοικήσεως, ἀλλὰ μίαν μόνην εἶχεν ἀποστολὴν, τὴν τῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν, τὰ ὁποῖα παρέλαβε παρὰ τῶν προκατόχων αὐτῆς κατεστραμμένα. Κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Παρνασσίδος, τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους κατεστράφησαν ἐκ τῆς διαχειρίσεως ἡμῶν ἐπὶ δώδεκα μῆνας, κατὰ τοὺς ὁποίους ἐκυβερνήσαμεν, ἦσαν δὲ ἀνθηρὰ πρὸ ἡμῶν κατὰ τὴν τριετίαν ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1855, ἂν καὶ τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους ἀπὸ τοῦ ἔτους 1880 μέχρι τοῦ 1884, ἤτοι ἐπὶ τέσσαρα ἔτη, εἶχον αὐξήσει κατὰ 59,284,628:44, ἀναβιβασθέντα εἰς 105,487, 600:64 κατὰ τὸ ἔτος 1884, ἀπὸ 46,202,972, ὅσα ἦσαν κατὰ τὸ 1880. Κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν ἐκ Παρνασσίδος ἦτο ἀνθηρὰ ἡ κατάστασις τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, ὅταν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατέλιπε τὴν ἀρχὴν, ἂν καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους εἶχον καὶ ταῦτα ἐκ παραλλήλου πρὸς τὰ ἔξοδα αὐξηθῆ κατὰ τὴν τετραετίαν κατὰ 48,963,900, διότι κατὰ τὸ 1884 εἶχον ἀναβιβασθῆ εἰς 86,122,950, ἐνῷ κατὰ τὸ 1880 συνίσταντο μόνον εἰς 37,159,050. Οὐδ’ ἐνεθυμήθη ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος, ὅτι τὸ τελευταῖον ἔτος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ ἔτος 1884, εἶχε καταλήξει εἰς ἔλλειμμα δρ. 30,602,146:73, τὸ ὁποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκληροδότησεν εἰς ἡμᾶς, ὁ οὕτως ἀφεὶς εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν τὰ οἰκονομικὰ τῆς Ἑλλάδος! Ταῦτα δὲν λέγω, ἵνα ἀναιρέσω τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι ἀπό τινος χρόνου οἱ ἰσχυρισμοὶ αὐτοῦ ἐγένοντο τοιοῦτοι, ὥστε ἐκλείπει πλέον τὸ ἐνδιαφέρον, νὰ ἀναιρῶμεν αὐτοὺς, ἀλλ’ εἶπον ταῦτα, διὰ νὰ συνδέσω τὴν συνέχειαν τοῦ λόγου μου μετὰ τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους προχθὲς ἀπήγγειλα κατὰ τὸ τέλος πρὸς τὴν Βουλήν. Κατὰ τοὺς ἰσχυρισμοὺς, τοὺς ὁποίους προχθὲς ἀνεκοίνωσα πρὸς τὴν Βουλήν, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1889 εἶναι μέρος τοῦ ὅλου οἰκονομικοῦ συστήματος τοῦ Πρωθυπουργοῦ, τοῦτο δὲ, ἂν δὲν ἀπεδείχθη καταφανῶς, δι’ ὧν εἶπον προχθὲς, θέλει κατασταθῆ κατάδηλον, δι’ ὧν θέλω εἰπεῖ σήμερον, καὶ ἰδίως διὰ τῆς παραβολῆς τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἀναγεγραμμένων κατὰ μέρος δαπανῶν πρὸς τὰς ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς τῶν πρὸ τοῦ 1889 ἐτῶν ἀναγεγραμμένας, δι’ ἧς θέλουσι καταδειχθῆ καὶ αὗται χωροῦσαι εἰς προϊοῦσαν αὔξησιν. Τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ Πρωθυπουργοῦ συνίσταται εἰς τὴν κατ’ ἔτος αὔξησιν τῶν ἐξόδων, εἵπετο λοιπὸν, ὅτι καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἤθελον αὐξηθῆ ἐπίσης τὰ ἔξοδα. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἔλεγε προχθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὰ ἔξοδα τῆς γενικῆς διοικήσεως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἀνεγράφησαν μετὰ τοσαύτης φειδοῦς, ὥστε τυγχάνουσιν ὀλιγώτερα καὶ τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα εἶχον ἀναγραφῆ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ἥτις εἶχεν ἐπαγγελθῆ πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν καὶ πρὸς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ διὰ μόνων τῶν οἰκονομιῶν. Ἀλλὰ κατέστη πλέον γνωστὸν, ποίαν ἔχουσι πρὸς τὴν ἀλήθειαν σχέσιν αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας δίδωσι πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Παρνασσίδος. Τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμενα ἔξοδά εἰσιν εἴτε ἔξοδα μεταβλητὰ, μεταβαλλόμενα κατ’ ἔτος, εἴτε ἔξοδα, τὰ ὁποῖα μένουσι καθ’ ἕκαστον τῶν ἐτῶν σχεδὸν ἀμετάβλητα. Ἀμετάβλητα π. χ. εἰσὶ τὰ ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται ὑπὸ τὸ κεφάλαιον «χρέος ἐξωτερικὸν», ἤτοι ἡ κατ’ ἔτος πληρονομένη δόσις ἀπέναντι τοῦ κατὰ τὸ 1833 συνομολογηθέντος δανείου πρὸς τὰς τρεῖς μεγάλας ἐγγυητρίας Δυνάμεις, αἵτινες ἐξώφλησαν αὐτὸ, καὶ τὸ διδόμενον ποσὸν ἀπέναντι τοῦ πρὸς τὸν ἀείμνηστον Βασιλέα Ὄθωνα χρέους, τὸ ἐτησίως πληρονόμενον χορήγημα πρὸς τὰς ναυτικὰς νήσους, τὰ ὑπὸ τὴν ἐπιγραφὴν «ἀπέναντι παλαιῶν ἀπαιτήσεων» πληρονόμενα, συνιστάμενα εἰς εὐτελές τι ποσὸν, ἀναγραφόμενον κατ’ ἔτος εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἐκ 12,420 δρ. τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται πρὸς πληρωμὴν τόκων ἐγγυοδοσιῶν, αἵτινές εἰσι κατατεθειμέναι εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον ὑπὸ ὑπολόγων τοῦ Κράτους, ποικίλλοντα μεταξὺ 34 καὶ 45 χιλιάδων δραχμῶν, τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πρὸς πληρωμὴν τῶν ἐδαφονομίων ἐν Ἑπτανήσῳ, ὑπολογιζόμενα μεταξὺ 29 καὶ 43 χιλιάδων δραχμῶν, τὰ πρὸς πληρωμὴν τῆς Βασιλικῆς χορηγίας ἀναγραφόμενα, διότι αὕτη προσδιωρίσθη ὑπὸ τοῦ Συντάγματος, πλὴν 200 χιλιάδων δραχ. αἱ ὁποῖαι προσετέθησαν διὰ τὴν πρὸς τὸν Διάδοχον τοῦ Ἑλληνικοῦ Θρόνου νομοθετηθεῖσαν πρὸ ὀλίγου χρόνου χορηγίαν, τὰ ἀναγραφόμενα διὰ τὴν χορηγίαν τῆς Βουλῆς, καὶ τὰ ἀναγραφόμενα δι’ ἔξοδα τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ποικίλλοντα καὶ ταῦτα μεταξὺ 6,773:25, ὅσαι ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1885, καὶ 6,841 δρ., ὅσαι ἀναγράφονται ἐν τοῖς μετέπειτα Προϋπολογισμοῖς. Περὶ αὐξήσεως τῶν ἐξόδων τούτων οὐδεὶς δύναται νὰ γίνῃ λόγος· τὰ μεταβαλλόμενα ὅμως ἔξοδα εὑρέθησαν ἐν προϊούσῃ αὐξήσει ἕκαστον αὐτῶν ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς τῶν ἐτῶν, τὰ ὁποῖα παρῆλθον μέχρι τοῦδε. Οὕτως αἱ συντάξεις. Αὐταί εἰσι πολλῶν κατηγοριῶν: συντάξεις στρατιωτικαί, συντάξεις ναυτικαί, συντάξεις ἐκκλησιαστικαί, συντάξεις πολιτικαί, συντάξεις Ἑπτανησιακαί, συντάξεις χορηγούμεναι εἰς πολιτικοὺς ὑπαλλήλους. Τὸ πρὸς πληρωμὴν τῶν συντάξεων τούτων διατιθέμενον ποσὸν προέβαινεν αὐξανόμενον κατ’ ἔτος· οὕτω, κατὰ τὸ 1882 ἐπληρώθησαν 3,400,669:39, κατὰ τὸ 1883 ἐπληρώθησαν δραχ. 74,291:44 περισσότεραι τῶν πληρωθεισῶν κατὰ τὸ 1882, κατὰ τὸ 1884 ἡ δαπάνη προέβη αὐξήσασα, διότι ἐδαπανήθησαν 3,539,502.25, ἤτοι περισσότερα τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1883 ἔτος 64, 541.77, κατὰ τὸ 1885 ἐδαπανήθησαν 3,744,634.81, ἤτοι δραχ. 205,132.56 περισσότεραι τῶν δαπανηθεισῶν κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος, κατὰ τὸ 1886 ἐδαπανήθησαν 4,021, 620.22, ἤτοι 276,985.41 περισσότεραι ἢ κατὰ τὸ 1885. Ἀλλὰ ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς τῶν ἐτῶν 1887, 1888 καὶ 1889, διὰ τὰ ὁποῖα δὲν ἔχομεν εἰσέτι τοὺς ἀπολογισμούς, αἱ αὐξήσεις ἐξηκολούθησαν, διότι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 ἀνεγράφησαν 4,201,780, ἤτοι 180,159.78 περισσότεραι ὅσων εἶχον δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1886· κατὰ τὸ 1888 ἀνεγράφησαν 4,275,424, δηλαδὴ 73,644 περισσότεραι ἢ κατὰ τὸ ἔτος 1887· καὶ κατὰ τὸ 1889 ἀνεγράφησαν 4,492,900, ἤτοι 217,476 περισσότεραι ὅσων εἶχον ἀναγραφῆ κατὰ τὸ ἔτος 1888. Ἡ τελευταία αὔξησις, ἡ ἀναγραφεῖσα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889, διαιρεῖται εἰς αὔξησιν δραχ. 112,000 διὰ στρατιωτικὰς συντάξεις, εἰς αὔξησιν δραχ. 9,000 διὰ τὰς ναυτικὰς συντάξεις, καὶ εἰς αὔξησιν δραχ. 105,000 διὰ συντάξεις τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων. Ποῖοι λόγοι ἐπήνεγκον τὰς αὐξήσεις ταύτας; Τὰς αὐξήσεις ταύτας παρεσκεύασε μὲν ἡ νομοθεσία κατὰ τὰ 1887 καὶ 1888, εἶχε δὲ παρασκευάσει καὶ ἡ κατὰ τὸ 1883, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη ὁ νόμος περὶ ὁρίου ἡλικίας τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἀπεστάλησαν εἰς ἀποστρατείαν πολλοὶ τῶν ἀξιωματικῶν, λαβόντες τὰς συντάξεις των· ἀλλὰ τὴν αὔξησιν τῶν διὰ συντάξεις δαπανωμένων παρεσκεύασε πρὸ πάντων ἡ ἀπὸ τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας ἀποπομπὴ πάντων τῶν ἀρχαίων ὑπαλλήλων, ὡς ἀντιπολιτευομένων, ἡ τοιαύτη πολιτικὴ ἐκκαθάρισις καὶ ἑπομένως ἀνακαίνισις τοῦ προσωπικοῦ τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων. Καὶ ὅσον μὲν ἀφορᾷ τὴν νομοθεσίαν τοῦ 1887 καὶ 1888, παρετήρησα, ὅτι κατά τινα κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτῶν, ἀφέθησαν κατὰ μὲν τὸ 1887 ἐπιλοχίαι, λοχίαι καὶ δεκανεῖς 1882, κατὰ δὲ τὸ 1888 ἕτεροι 771 τοιοῦτοι. Ἀφέθησαν τάχα οἱ εἰρημένοι, διότι ἔληξεν ἡ θητεία αὐτῶν, καὶ ἀπῆλθον, μήπω κεκτημένοι τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως; Ἢ τινὲς ἐξ αὐτῶν ἀφέθησαν, ἀφοῦ ἀπέκτησαν τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως, καὶ ἔλαβον τὴν σύνταξίν των, μεταβάντες εἰς τὸν ἰδιωτικὸν βίον, διότι δὲν ἔκριναν πλέον φορητὴν μετὰ τοὺς ἐκδοθέντας νέους νόμους τὴν ἐν τῷ στρατῷ θέσιν τῶν ὑπαξιωματικῶν; Ἀλλὰ καὶ ὁ νόμος τῆς 27 Δεκεμβρίου 1887 περὶ συντάξεως ὁπλιτῶν συνετέλεσεν εἰς τὴν αὔξησιν τῶν συνταξιούχων. Ὁ νόμος οὗτος φέρει ἐπιγραφὴν «περὶ συντάξεως ὁπλιτῶν», ἀλλὰ δὲν καταδηλοῖ εἰς τὸν ἀναγνώστην τὸν σκοπὸν τοῦ νόμου· διότι περὶ συντάξεως ὁπλιτῶν, ὑπῆρχον νόμοι, ἰσχύοντες ἐν τῷ Κράτει, οἱ νόμοι περὶ στρατιωτικῶν συντάξεων, ἀλλ’ ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος νόμος, ὁ ἐκδοθεὶς κατὰ τὸ 1887, ἐσκόπει νὰ μεταῤῥυθμίσῃ καὶ μεταβάλῃ τὰς διατάξεις τοῦ ἰσχύοντος τότε νόμου περὶ συντάξεως στρατιωτικῶν, διὰ νὰ εὐκολύνῃ τοὺς ὑπαξιωματικούς, νὰ ἀφεθῶσι τοῦ στρατοῦ. Διὰ τοῦτο, κατὰ τὸν νόμον τοῦτον, ἀπονέμεται σύνταξις (ἀναγινώσκει): «καὶ εἰς τοὺς ἔχοντας ἥσσονα τῆς εἰκοσιπενταετοῦς ὑπηρεσίαν, μέχρι τῶν συμπληρωσάντων ὑπηρεσίαν δέκα καὶ πέντε ἐτῶν», ἀλλ’ ἀπονέμεται αὕτη εἰς τοὺς μὴ ἔχοντας τὰ προσόντα νὰ ἀνακαταταχθῶσι κατὰ τὸν νέον στρατολογικὸν νόμον, ὡς καὶ εἰς τοὺς μὴ στέργοντας νὰ ἀνακαταταχθῶσιν. Ὑπὸ τοῦ, περὶ οὗ ὁ λόγος, νόμου τὸ δικαίωμα τῆς συντάξεως ἐχορηγήθη ἀναδρομικῶς καὶ εἰς τοὺς ἀφεθέντας ἢ ἀπολυθέντας μετὰ τὸν νόμον ΑΦΚΗʹ τῆς 28 Μαΐου 1887 περὶ στρατολογίας, ὡς καὶ εἰς τοὺς πεζοὺς χωροφύλακας καὶ τοὺς ὑποδεκανεῖς καὶ στρατιώτας τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, τοὺς ἀπολυθέντας ἢ ἀπολυθησομένους κατὰ τὰ ἄρθρα 114 καὶ 186 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου. Καὶ τὸ μὲν ἄρθρον 114 εἶχε περιορίσει τὸν ἀριθμὸν τῶν ἀνακατατακτέων χωροφυλάκων μόνον εἰς χιλίους, ἑπομένως οἱ ἄλλοι ἔπρεπε νὰ λάβωσι τὰς ἀφέσεις των, ληγούσης τῆς θετείας των. Τὸ δ’ ἄρθρον 186 ἐπέτρεπεν εἰς τοὺς χωροφύλακας καὶ εὐζώνους, νὰ λάβωσι τὰς ἀφέσεις των, ἐὰν ἤθελον, καὶ πρὸ τῆς λήξεως τῆς θητείας των. Πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τούτου, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας, συνεπείᾳ ἐπερωτήσεώς μου, εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, προσετέθησαν εἰς τὸ ποσὸν τῶν συντάξεων δρ. 40,186:08 κατ’ ἔτος, διότι δυνάμει τοῦ νόμου, τοῦ ὁποίου ἐμνημόνευσα, εἶχον ἀφεθῆ μέχρι τοῦδε 243 ὁπλῖται, λαβόντες τὰς συντάξεις των, ἐκ τῶν ὁποίων οἱ 200 ἦσαν χωροφύλακες, οἱ δὲ ἄλλοι διαφόρων ὅπλων. Ἡ περὶ ἧς ὁ λόγος νομοθεσία, ἥτις ἐπήνεγκε τὴν αὔξησιν τῶν συντάξεων, σκοπὸν εἶχε νὰ ἐξυπηρετήσῃ τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ; Ἑπομένως ἡ αὔξησις, ἡ ἐπελθοῦσα τῶν δημοσίων ἐξόδων ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῶν συντάξεων, παρέχει ὡς ἀντάλλαγμα τὰς βελτιώσεις, τὰς δι’ αὐτῆς ἐπενεχθείσας ἐν τῷ στρατῷ; Οὐδεὶς ὁ μὴ στέργων, νὰ αὐξήσωσι τὰ ἔξοδα πρὸς ἀπονομὴν συντάξεων, ἂν διὰ τούτου ἐπιτυγχάνωνται βελτιώσεις ἐν τῷ στρατῷ. Ἀλλὰ κατὰ τὴν γνώμην μου ἡ νομοθεσία αὕτη δὲν ἐξυπηρετεῖ τὰ συμφέροντα τοῦ στρατοῦ, μοὶ φαίνεται δὲ μάλιστα, ὅτι παραβλάπτει τὰ συμφέροντα αὐτοῦ. Καὶ ἐν πρώτοις ἡ νομοθεσία αὕτη ἐξεδήλωσε τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Κυβερνήσεως νὰ ἀνανεώσῃ, ὅσον ἦτο δυνατόν, τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς. Καὶ ἀφέθησαν μὲν μέχρι τοῦδε 200, ὀλίγον δὲ κατ’ ὀλίγον θέλουσιν ἀφεθῆ καὶ οἱ ἄλλοι. Ἡ ἀνανέωσις τῆς χωροφυλακῆς γίγνεται κατὰ τοὺς νέους νόμους δι’ ἀνδρῶν ἐκ τῶν κατατασσομένων εἰς τὸν στρατὸν πρὸς ἐκπλήρωσιν ἐτησίας ὑποχρεώσεως· οὕτω δὲ ἀντὶ τῶν χωροφυλάκων, οἵτινες ὑπηρέτουν μέχρι τοῦδε, θέλομεν ἔχει τοὺς ἄνδρας, τοὺς ὁποίους θέλει χορηγεῖ τὸ πεζικὸν ἰδίως ὅπλον ἐκ τῶν προσερχομένων πρὸς κατάταξιν. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ βελτίωσιν τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς, οὐδ’ αὐξάνει τὰς πρὸς διατήρησιν τῆς τάξεως ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας παρεῖχε μέχρι τοῦδε τὸ σῶμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον τυγχάνει ἐπιτετραμμένον νὰ χρησιμεύῃ ὡς βοηθητικὸν ὄργανον τῆς Ἀστυνομίας. Ὅτε τὸ πρῶτον συνέστη τὸ σῶμα τῆς χωροφυλακῆς, κατὰ τὸν κανονισμὸν αὐτῆς ἦσαν δεκτοὶ ἐν αὐτῷ πρὸς κατάταξιν ἰδίως οἱ ἄνδρες τοῦ στρατοῦ, οἵτινες εἶχον διανύσει πλήρη θητείαν εὐπρεπῶς καὶ κοσμίως, καὶ εἶχον λάβει ἄφεσιν καλήν. Ἡ τετραετὴς τότε ὑπηρεσία ἐν τῷ τακτικῷ στρατῷ εἶχεν ἐνασκήσει αὐτοὺς ἐν τῇ πειθαρχίᾳ, εἶχε διδάξει αὐτοὺς τὴν τάξιν, εἶχε φωτίσει αὐτοὺς περὶ τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα ἀνελάμβανον νὰ ἐκπληρώσωσιν ὑπὲρ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας. Ἀλλ’ οἱ ἄνδρες, οἱ ἐρχόμενοι νὰ ἐκπληρώσωσι τὴν ἐτησίαν ὑποχρέωσιν, ἀγρόται τὸ πλεῖστον, οὐδὲ ἰδέαν τινὰ περὶ πειθαρχίας ἔχουσιν, οὐδὲ ἰδέαν τινὰ περὶ τάξεως, οὐδὲ ἀπέκτησάν που τὰς γενικὰς γνώσεις, τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἔχῃ τις, ὅταν ἐκπληροῖ τοιαύτην δημοσίαν ἐντολήν. Ὁ χωροφύλαξ διαφέρει τοῦ στρατιώτου. Ὁ στρατιώτης εἶναι ὄργανον ἐν παθητικῇ καταστάσει, οὐδέποτε ἐνεργοῦν αὐτοβούλως, πάντοτε ἐκτελοῦν παραγγέλματα τοῦ προϊσταμένου του. Ἀλλ’ ὁ χωροφύλαξ εἶναι ὄργανον, ἔχον καθήκοντα διοικητικά, διὰ τοῦτο πρέπει νὰ σκέπτηται, νὰ διανοῆται, νὰ ἐπινοῇ καὶ αὐτὸς, νὰ ἀποφασίζῃ ἐν πολλοῖς, τί πρέπει νὰ πράξῃ, καὶ ποία θέλει εἶσθαι ἡ πορεία του κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν καθηκόντων του. Ὅπου δὲν ὑπάρχει ἀστυνομικὴ ἀρχὴ, εἶναι αὐτὸς ἀστυνομία, καὶ ὡς ἀστυνομία ἔχει καθῆκον νὰ φροντίζῃ νὰ προλαμβάνῃ τὰ ἐγκλήματα, ἂν δ’ ἤθελον διαπραχθῆ τοιαῦτα, νὰ τ’ ἀνακαλύπτῃ. Ὅπου δὲ ὑπάρχει ἀστυνομικὴ ἀρχὴ, αὐτὸς εἶναι ὁ βοηθὸς τῆς ἀστυνομικῆς ἀρχῆς, καὶ ἐνεργεῖ μὲν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν ταύτης, ἀλλὰ αὐτὸς πρὸ πάντων ἀσχολεῖται περὶ τῆς προλήψεως τῶν ἐγκλημάτων καὶ τῆς καταδιώξεως αὐτῶν μετὰ τὴν διάπραξιν. Ἡ τοιαύτη λοιπὸν ἀναμόρφωσις τῆς χωροφυλακῆς μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐγένετο ἐπὶ ζημίᾳ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, διότι δὲν αὐξάνει, οὐδ’ ἐλαττόνει τὰς πρὸς διατήρησιν τῆς δημοσίας ἀσφαλείας ὑπαρχούσας ἐγγυήσεις. Ἐὰν δ’ ἡ χωροφυλακή, ὡς ἦτο ὠργανωμένη μέχρι τοῦ ἔτους 1887, δὲν ἦτο, οἵα ἔπρεπε νὰ ἦναι, καὶ πάντες ὡμολογοῦμεν ὅτι ἔπρεπε νὰ τύχῃ βελτιώσεων, ἐὰν τότε ἔχρῃζε βελτιώσεων, ἐὰν ἄφινεν, ὡς συνήθως λέγουσι, νὰ ἐπιθυμήσωμεν περὶ αὐτῆς, ἡ χωροφυλακὴ, ὡς νῦν κατηρτίσθη κατὰ τοὺς τελευταίους νόμους, εἶναι ἄχρηστον σῶμα, καὶ δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ, εἰμὴ εἰς τὰ πολιτικὰ συμφέροντα ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται περὶ τὰ ἐκλογικά. Οἱ πλεῖστοι τῶν κατατασσομένων ἐν τῷ τακτικῷ στρατῷ ἐκθύμως ἐπιθυμοῦσι νὰ καταταχθῶσιν ἐν τῇ χωροφυλακῇ, διότι ὡς χωροφύλακες θέλουσιν ἀποσταλῆ εἰς μίαν ἐπαρχίαν, πιθανῶς τὴν πατρίδα των, ἴσως εἰς ἄλλην παρακειμένην· ἐκεῖ πιθανῶς νὰ κατορθώσωσι νὰ ζῶσιν ἀνετώτερον, ἴσως καὶ ἄνευ δαπάνης, ἐὰν δὲ προσκολληθῶσιν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῶν εἰσπρακτόρων, ἢ εἰς ἄλλην τινα ὑπηρεσίαν μεταφορᾶς ὑποδίκων ἢ καταδίκων, θέλουσιν ἀποκτᾷ καὶ περισσοτέρας εὐκολίας καὶ ἐξουσίαν τινὰ, ἥτις θέλει παρέχει εἰς αὐτοὺς καὶ τέρψιν καὶ εὐχαρίστησιν. Οἱ δυνάμενοι νὰ ἐκλέξωσι μεταξὺ τῶν ἀνδρῶν, τῶν προσερχομένων νὰ καταταχθῶσι, τοὺς ἀποσταλησομένους εἰς τὴν χωροφυλακὴν, δύνανται νὰ προσπορίσωσιν εἰς ἑαυτοὺς πολιτικὸν κέρδος, καὶ νὰ προσφέρωσιν εὐχάριστον ὑπηρεσίαν εἰς μέγαν ἀριθμὸν ἀνδρῶν, οἱ ὁποῖοι βεβαίως θέλουσι διατηρεῖ ἀνάμνησιν τοῦ πράγματος εὐγνώμονα. Ἂν δὲ ἡ τοιαύτη μεταβολὴ τῆς χωροφυλακῆς δὲν ἐγένετο ἐν τῷ συμφέροντι τῆς δημοσίας ἀσφαλείας, ἄλλη μεταβολὴ, νομοθετηθεῖσα κατὰ τὸ 1887 ἐπὶ τῶν εὐζωνικῶν σωμάτων, δὲν συνετελέσθη ὡσαύτως πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ στρατοῦ. Ἡ μεταβολὴ αὕτη ἐσκόπει ν’ ἀνανεώσῃ καὶ τὰ σώματα τῶν εὐζώνων κατ’ ἄλλον τρόπον, νὰ ἀντικαταστήσῃ ἤτοι τοὺς ἄνδρας αὐτῶν δι’ ἄλλων, ἑλληνικῆς μὲν καταγωγῆς, χθὲς καὶ προχθὲς γενομένων πολιτῶν Ἑλλήνων, ἀλλὰ μὴ γεννηθέντων μηδὲ κατοικούντων ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι. Καὶ ἡ μεταβολὴ δὲ αὕτη δὲν συνετελέσθη ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ στρατοῦ, ἀλλ’ ἐπὶ βλάβῃ αὐτοῦ καὶ ἐπὶ ἐνδεχομένῃ βλάβῃ τῆς Πολιτείας. Δὲν συνετελέσθη ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ στρατοῦ, διότι οἱ ἄνδρες, οἱ ὁποῖοι κατετάσσοντο μέχρι τοῦδε ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς τάγμασιν, ἦσαν ἄνδρες τὰ μάλιστα ἠσκημένοι εἰς τὸν βίον, τὸν ὁποῖον οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν φυλακὴν τῶν ὁρίων τοῦ Κράτους εἰσὶν ὑποχρεωμένοι νὰ διάγωσι, κάτοικοι ὀρεινῶν ἐπαρχιῶν, ἠσκημένοι παιδιόθεν εἰς τὴν χρῆσιν τῶν ὅπλων, εἰθισμένοι εἰς τὴν σκληραγωγίαν καὶ τὰς στερήσεις, ἦσαν οἱ ἐπιτηδειότατοι, ἵνα συγκροτῶσι τὰ σώματα τὰ εὐζωνικὰ, τὰ ὁποῖα ἰδίως καθῆκον ἔχουσι νὰ φρουρῶσι τὴν ὁροθετικὴν γραμμὴν καὶ ὄχι τὰς πόλεις τοῦ Κράτους. Οἱ ἄνδρες οὗτοι καὶ ἄλλοτε πολλάκις προσήνεγκον ἀξιολόγους ὑπηρεσίας εἰς τὸ Κράτος, πρὸ δύο δὲ ἢ τριῶν ἐτῶν προσήνεγκον πολυτίμους ὑπηρεσίας, ἀμυνθέντες ἡρωϊκῶς ὑπὲρ τοῦ ἐδάφους τῆς χώρας, καὶ ἡρωϊκῶς ἀποκρούσαντες τὰς ἐχθρικὰς ἐπιδρομάς. Αἱ δ’ ὑπηρεσίαι αὐτῶν αὗται δὲν καθίστων αὐτοὺς ἀναξίους νὰ ὑπηρετῶσιν ἐν τοῖς εὐζωνικοῖς τάγμασιν, οὐδὲ ἀξίους ἀποπομπῆς. Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ὡς εἶπον, ἡ μεταβολὴ αὕτη ἐγένετο καὶ ἐπὶ βλάβῃ ἐνδεχομένῃ τῆς Πολιτείας, διότι δι’ αὐτῆς εἰσάγονται μὲν εἰς τὰ σώματα τῶν εὐζώνων, πρὸς ἀντικατάστασιν τῶν ἀφιεμένων ἢ ἀπολυομένων ὑπαξιωματικῶν ἢ ὁπλιτῶν τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, ἄνδρες ἑλληνικῆς καταγωγῆς, καταδηλοῦντες ἐκτὸς τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου τὴν ὕπαρξιν τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀλλ’ ἄνδρες, οἵτινές εἰσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Κράτους πολλῷ ὑποδεέστεροι ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶχον ἐπιτραπῆ αὐτὴν μέχρι τοῦδε. Οὐδὲ παρέχουσιν οἱ οὕτως εἰσαγόμενοι εἰς τὰ εὐζωνικὰ σώματα τὰς ἐγγυήσεις, τὰς ὁποίας παρεῖχον εἰς τὸ Κράτος οἱ μέχρι τοῦδε κατατασσόμενοι εἰς τὰ εὐζωνικὰ τάγματα, διότι ἦσαν κάτοικοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἔχοντες κτήματα ἐν τῇ χώρᾳ, ἔχοντες ἐν αὐτῇ ἑστίαν καὶ ἀποκατάστασιν, συγγενεῖς καὶ οἰκείους, ἔχοντες τέλος ἐν αὐτῇ τοὺς τάφους τῶν πατέρων των. Ἡ ἀφοσίωσις αὐτῶν πρὸς τὸ καθῆκόν των, ἡ πειθαρχία αὐτῶν ἡ στρατιωτική, συνεδέετο πάντοτε μὲ τὴν συνείδησιν καὶ μὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι δὲν ὑπηρετοῦσι τοὺς Ὑπουργοὺς, ἀλλὰ τὴν Κυβέρνησιν, καὶ ὅτι ὑπηρετοῦσι τὴν Κυβέρνησιν ὑπηρετοῦντες, τὴν πατρίδα των. Ἐκεῖνοι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ γένωνται ὄργανα ἐπιχειρήσεων, μὴ ἐπιτρεπομένων ὑπὸ τῶν θεσμῶν, πολλῷ δ’ ἧσσον ἐπιχειρήσεων ἐναντίον τῶν θεσμῶν. Τὰς ἐγγυήσεις ταύτας δὲν δύνανται νὰ παρέχωσιν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι δὲν κατοικοῦσιν ἐν τῷ τόπῳ, οἱ ὁποῖοι δὲν συνδέονται μετ’ αὐτοῦ διὰ τῶν δεσμῶν, διὰ τῶν ὁποίων συνδέονται οἱ ἔχοντες ἀποκατάστασιν ἐν τῇ χώρᾳ, οἱ ἔχοντες οἰκογένειαν, συγγενεῖς, γονεῖς, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τέλος πάντων ἐν αὐτῇ τοὺς τάφους τῶν πατέρων των. Οἱ ἐλθόντες ἔξωθεν καὶ εἰσαγόμενοι εἰς τὰ εὐζωνικὰ σώματα δὲν εἶναι ἀπίθανον νὰ ὑπολάβωσιν, ὅτι ἔχουσι καθῆκον νὰ ἐκτελῶσι πᾶν πρόσταγμα, διδόμενον εἰς αὐτοὺς, καὶ ἐὰν τὸ πρόσταγμα τοῦτο δὲν ἤθελεν εἶσθαι σύμφωνον μὲ τοὺς ὅρκους καὶ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἔχουσι πρὸς τὸ Κράτος ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἔδωκαν αὐτοῖς τὸ πρόσταγμα τοῦτο. Δὲν δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι τοιαῦτα σώματα δύνανται νὰ παραβληθῶσι πρὸς τὰ στρατολογούμενα κατὰ παρεληλυθυίας ἑκατονταετηρίδας σώματα τῶν Ἑλβετῶν, τὰ ὁποῖα ἐμισθοῦντο ἐν τοῖς Κράτεσι τῆς Εὐρώπης, διὰ νὰ ὑπηρετῶσι στρατιωτικῶς, διότι οἱ κατατασσόμενοι εἰς τὰ εὐζωνικὰ εἰσιν Ἕλληνες τὴν καταγωγήν. Δύναμαι ὅμως καὶ ἄλλην νὰ καταδείξω ἐπερχομένην ζημίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐκ τοῦ μέτρου τούτου, διότι προκαλοῦνται νὰ μεταναστεύωσιν ἐν τῷ Κράτει ἐκ τῆς Ἀνατολικῆς Ῥωμυλίας Ἕλληνες, ἐκ τῆς μεταναστεύσεως δ’ αὐτῶν ταύτης ἐρημοῦται Ἑλλήνων ἡ χώρα ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ὁ Ἑλληνισμὸς διεκδικεῖ πάντοτε ὡς Ἑλληνικήν· ἐὰν δὲ ὁ πληθυσμὸς ὁ Ἑλληνικὸς τῆς χώρας ἐκείνης ἀπετελεῖτο μέχρι τοῦδε ἐκ δεκάδων τινῶν χιλιάδων, τὰς ὁποίας ἡμεῖς προεβάλλομεν εἰς τὴν Εὐρώπην, ἀποδεικνύοντες, ποῖα συμφέροντα ἔχομεν ἐκεῖ, μετὰ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἄρτι ἐνομοθετήθη, ὁ πληθυσμὸς ἐκεῖνος θέλει φθίνει καθ’ ἑκάστην, θέλει ἀραιοῦται, καὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον θέλουσι συῤῥεύσει ἐκεῖθεν πάντες ἐν τῇ περιωρισμένῃ ταύτῃ περιφερείᾳ τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Μετὰ τὴν μελέτην τοῦ κεφαλαίου τούτων τῶν ἐξόδων, μεταβαίνω εἰς τὴν μελέτην τῶν ἐξόδων, τὰ ὁποῖα ἀναγράφονται δι’ ἕκαστον Ὑπουργεῖον, καὶ ἄρχομαι ἀπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1880 δραχμαὶ 2,595,120:66, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1882 ἐδαπανήθησαν 3,089,567:51, ἤτοι περισσότεραι τῶν κατὰ τὸ 1880 δαπανηθεισῶν κατὰ δραχ. 494,446:85. Ἡ αὔξησις αὕτη πρέπει νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐπελθοῦσα ἐκ τῆς κατὰ τὸ 1882 δικαστικῆς ὀργανώσεως τῶν κατὰ τὸ 1881 προσαρτηθεισῶν εἰς τὸ Βασίλειον νέων Ἐπαρχιῶν; Ἐπῆλθεν ἡ εἰρημένη αὔξησις, διότι ηὔξησε τὸ προσωπικὸν, τὸ λειτουργοῦν ἐν τῷ κλάδῳ τούτῳ, καὶ κατὰ συνέπειαν ηὔξησαν καὶ αἱ δαπάναι; Ἀλλὰ καὶ κατὰ τὸ 1883 ἐπῆλθε νέα αὔξησις, διότι ἐδαπανήθησαν δρ. 3,394,708:27, ἤτοι ηὐξήθησαν τὰ ἔξοδα ἐν παραβολῇ πρὸς τὸ 1880 κατὰ δραχ. 1,325,104:80. Κατὰ τὸ 1884 ἐπῆλθε νέα αὔξησις, διότι ἐδαπανήθησαν 3,920,225:46, ἤτοι περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1880 κατὰ 1,325,104:80. Αἱ διαδοχικαὶ αὗται αὐξήσεις ἐσταμάτησαν μόνον κατὰ τὸ 1885 καὶ 1886, διότι κατὰ μὲν τὸ 1885, ἀντὶ τῶν δαπανηθεισῶν κατὰ τὸ 1884 δραχ. 3,920,225:46, ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1885 μόνον δραχ. 3,624,375:67, ἤτοι δραχ. 295,849:79 ὀλιγώτεραι, ὅσων εἶχον δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1884, κατὰ δὲ τὸ 1886 ἐδαπανήθησαν μόνον δραχ. 3,518,162:92, ἤτοι ὀλιγώτεραι τῶν κατὰ τὸ 1884 δαπανηθεισῶν κατὰ δρ. 402, 062:54, πρὸς διάψευσιν βεβαίως τοῦ ἰσχυρισμοῦ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Παρνασσίδος, ὁ ὁποῖος ἐβεβαίου, ὅτι τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἀναγεγραμμένα ἔξοδα εἰσὶν ὀλιγώτερα καὶ τῶν δαπανηθέντων, καθ’ ὃν χρόνον ἐκυβέρνων οἱ ὑποσχεθέντες τὸ ἰσοζύγιον διὰ τῶν οἰκονομιῶν. Κατὰ τὸ 1887 ἤρξατο πάλιν προϊοῦσα ἡ αὔξησις, διότι προϋπελογίσθησαν δρ. 3,978,952, δηλαδὴ 354,576:33 περισσότεραι ὅσων εἶχον δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1885, περισσότεραι δὲ ὅσον εἶχον δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1886 δρ. 460,789:08. Κατὰ τὸ 1888 ἡ αὔξησις ἦτο μείζων, διότι προϋπελογίσθησαν δραχ. 4,883,033, ἤτοι 2,287,912:34 περισσότερα τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1880. Καὶ κατὰ τὸ 1889 προϋπελογίσθησαν 4,840,284, δηλ. 2,245,164:34 περισσότερα τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1880. Οὕτως ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης προέβη ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, πλὴν τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886, ὡς ἑξῆς: Κατὰ τὸ 1882 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1880 κατὰ δρ. 474,446:85. Κατὰ τὸ 1883 περισσότερα τῶν κατὰ τὰ 1882 κατὰ δρ. 305,140:76. Κατὰ τὸ 1884 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1883 κατὰ δρ. 525,517:19. Κατὰ τὸ 1887 περισσότερα τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1886 κατὰ 460,789:08. Κατὰ τὸ 1888 προϋπολογίσθησαν περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1887 κατὰ 904,081. Καὶ κατὰ τὸ 1889 προϋπελογίσθησαν ὀλιγώτερα μὲν τῶν κατὰ τὸ 1888 προϋπολογισθέντων κατὰ 42,749, ἀλλὰ περισσότερα τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1886 κατὰ 1,322, 121:08. Ἄλλως, καὶ ἂν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1889 παριστᾷ ἐλάττωσιν δραχ. 42,749 ἐν παραβολῇ πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888, σήμερον μόλις συνεπληρώσαμεν τὸν πρῶτον μῆνα τῆς διαχειρίσεως, μέχρι τέλους δὲ τῆς διαχειρίσεως ὑπολείπονται 11 μῆνες, καὶ μέχρι τέλους τῆς χρήσεως μῆνες 21, δυνάμεθα δὲ νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι ὑπολείπεται ἱκανοῦ χρόνου διάστημα, ἵνα φιλοτιμηθῶσιν οἱ ἁρμόδιοι, νὰ ζητήσωσι πιστώσεις ἐπαρκεῖς, ὥστε νὰ ἀρθῇ καὶ αὐτὴ ἡ ἀνωμαλία, ἡ ὁποία ἐπεφάνη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889, περιλαβόντος ὡς ἔξοδα διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ὀλιγώτερα τῶν ἀναγραφέντων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1888. Ἀλλ’ αἱ αὐξήσεις αὗται, τὰς ὁποίας τὸ Κράτος ὑπέστη ἀγογγύστως, καὶ διὰ τὰς ὁποίας ὑπεβλήθησαν καὶ κατὰ τὴν πρώτην τριετίαν 1882–1884, καὶ κατὰ τὴν συμπληρουμένην ἤδη δευτέραν τριετίαν βαρεῖαι φορολογικαὶ ὑποχρεώσεις, ποῖα ἀνταλλάγματα προσεπόρισαν μέχρι τοῦδε εἰς τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον ὑπέσχεν αὐτάς; Ἡ Ποινικὴ Δικαιοσύνη ἐβελτιώθη τάχα κατὰ τὸ διάστημα εἴτε τῆς πρώτης τριετίας, εἴτε ταύτης, τὴν ὁποίαν διανύομεν; Δὲν ἔχω πρόχειρον ἓν κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν ἐν Μεσολλογίῳ Πλημμελειοδικῶν εἰσήγαγεν εἰς τὸ Δικαστικὸν Συμβούλιον, ὅτε ἐζήτησε τὴν παραπομπὴν εἰς δίκην ἑνὸς τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν τῆς ἐπαρχίας Βάλτου, τοῦ Κωνστ. Στράτου, πρώην Νομάρχου καὶ πρώην Βουλευτοῦ. Ἂν ἀνεγίνωσκον πρὸς ὑμᾶς τὸ κατηγορητήριον ἐκεῖνο, ἠθέλετε ἰδεῖ, ὅτι τὸ εἰσαγγελικὸν ἀξίωμα περιῆλθεν εἰς ἀνθρώπους ἐσχάτης ἀμαθείας, οἵτινες οὐδὲ τὰς διατάξεις τοῦ Ποινικοῦ Νόμου γνωρίζουσιν, οὐδὲ τὰ καθήκοντα, τὰ ὁποῖα ἡ Ποινικὴ Δικονομία ἀνέθηκεν εἰς αὐτοὺς, ἐμελέτησαν. Ἐὰν ἀναφέρωνται ἀνέκδοτά τινα τῆς ἐποχῆς τοῦ 1835 καὶ τοῦ 1836, ὅτε τὸ πρῶτον εἰσήχθη ἐν τῷ Κράτει ἡ Ἑλληνικὴ νομοθεσία, περὶ κατωτέρων τινῶν λειτουργῶν τῆς δικαιοσύνης, περὶ Εἰρηνοδικῶν, τὸ κατηγορητήριον, τὸ ὁποῖον εἰσήγαγεν εἰς τὸ Δικαστικὸν Συμβούλιον τῶν ἐν Μεσολογγίῳ Πλημμελειοδικῶν ὁ Εἰσαγγελεὺς Μπράβος, ἤθελε χρησιμεύσει ὡς παραπλήσιον ἀνέκδοτον, ἀλλ’ ἀνέκδοτον, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς οὐδόλως ἠνοχλήθη, διότι ὁ εἰρημένος Εἰσαγγελεὺς διατηρεῖται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, τὸ ὁποῖον δὲ λαμβάνει χώραν 55 ἔτη, ἀφ’ ἧς ἡ νομοθεσία λειτουργεῖ ἐν Ἑλλάδι. Καὶ μήπως τοῦτο ἀρκῇ, διὰ νὰ ἀποδείξῃ τὴν κατάστασιν τῆς ἀπονομῆς τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης; Ἐνδεχόμενον ἓν ὄργανον νὰ ἔσφαλεν, ἢ νὰ μὴ ἐσπούδασεν ἀκριβῶς, τί ὤφειλε νὰ πράξῃ, ἢ νὰ ὑπέγραψεν ἀπροσέκτως ἔγγραφον πρὸς τὸ Δικαστικὸν Συμβούλιον, παρ’ ἄλλου τινὸς ὑπαλλήλου παρουσιασθὲν, ἀνάρμοστον ὅμως εἰς τὸν διαχειριζόμενον τὴν Εἰσαγγελικὴν ἐξουσίαν. Ἀλλὰ κατὰ τὰ ἄλλα ἐνδέχεται ἡ ἀπονομὴ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης νὰ ἦναι ἀκμαία, καὶ ἀνεπίδεκτος παρατηρήσεως ἢ ἐπικρίσεως. Δὲν γνωρίζω εἰς πόσας χιλιάδας ἀνέρχονται ἐν ἑκάστῳ Πλημμελειοδικείῳ αἱ ὑπάρχουσαι ἐκκρεμεῖς ποινικαὶ δικογραφίαι. Οὐδὲ γνωρίζω εἰς πόσας, πλὴν τῶν ἐκκρεμῶν δικογραφιῶν, χιλιάδας ἀνέρχονται αἱ ὑποβληθεῖσαι εἰς τὰς Εἰσαγγελικὰς ἀρχὰς μηνύσεις, αἵτινες δὲν ἠξιώθησαν ἀκόμη τῆς προσοχῆς τῆς Εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς, καὶ μένουσι κεκονιαμέναι ἐν τοῖς ἀρχείοις. Μεταξὺ τῶν χιλιάδων τούτων τῶν ποινικῶν δικογραφιῶν ὁ Εἰσαγγελεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέγῃ, οἵαν θέλῃ, ἵνα εἰσάγῃ αὐτὴν εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον, καὶ μεταξὺ τῶν χιλιάδων, τῶν ὑπαρχουσῶν ἐν τοῖς ἀρχείοις κεκονιαμένων μηνύσεων, ὁ Εἰσαγγελεὺς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ, ὁποίαν θέλῃ, ἵνα διατάξῃ προανάκρισιν ἐπ’ αὐτῆς. Πῶς δὲ ἐνασκεῖται τὸ δικαίωμα τοῦτο; Ἐνασκεῖται τὸ δικαίωμα τοῦτο ὑπὸ τῶν Εἰσαγγελέων κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον ἐνασκεῖται ἡ διοίκησις ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς διοικήσεως. Λυποῦμαι νὰ εἴπω, ὅτι οἱ Εἰσαγγελεῖς ἁμιλλῶνται πρὸς τοὺς Ἐπάρχους καὶ Νομάρχας. Ἐὰν κατὰ τῶν Ἐπάρχων καὶ Νομαρχῶν δύναταί τις νὰ διατυπώσῃ μομφὰς καὶ παράπονα, διότι τὴν διοίκησιν μετέτρεψαν εἰς ὄργανον κομματικὸν, εἰς ἐξυπηρέτησιν ἐκλογικῶν συμφερόντων, εἰς θεραπείαν πολιτικῶν παθῶν, οὐδεὶς δύναται πλέον νὰ ἀπαλλάξῃ τῆς μομφῆς ταύτης καὶ τοὺς Εἰσαγγελεῖς τοῦ Κράτους. Δὲν εἴδετε, ὅτι οἱ πολῖται, ἰδίως ὅταν πρόκηται νὰ ὑπερασπίσωσι τὰ πολιτικὰ αὑτῶν δικαιώματα, ἀναιρούμενα ἢ περιυβριζόμενα ὑπὸ τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας, ἀναγκάζονται νὰ παρίστανται ὡς ἰδιῶται κατήγοροι; Ἀλλ’ εἴδετε συγχρόνως, ὅτι καὶ ὡς ἰδιῶται κατήγοροι δὲν δύνανται νὰ ἀμυνθῶσιν ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων των αὐτῶν, διότι εἶχε κατασκευασθῆ ἄλλη τις ἐξουσία ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, ἥτις, ὁσάκις ἡ ἰδιωτικὴ κατηγορία ἀπηυθύνετο κατ’ ἀξιωματικοῦ, κατά τινος στρατιωτικοῦ, ἀνέστελλε τὴν ἐνέργειαν τῆς ἰδιωτικῆς κατηγορίας. Καὶ ὑπεχρεώθημεν πρό τινων ἑβδομάδων νὰ προβάλωμεν ἐπερωτήσεις περὶ τοῦ ἀνηκούστου τούτου τολμήματος, μετὰ τὰς ὁποίας κατενόησεν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, ὅτι ἐνήσκει δικαίωμα, τὸ ὁποῖον οἱ νόμοι δὲν παρεῖχον εἰς αὐτὸν, διότι οἱ νόμοι οὐδένα Ὑπουργὸν οὐδενὸς Ὑπουργείου ἔταξαν ὑπεράνω ἑαυτῶν. Ἀλλ’ ἐλησμονήσατε ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἔλαβε χώραν ἐν μέσαις Ἀθήναις; Ἐλησμονήσατε, ὅτι ἡ Εἰσαγγελικὴ παρὰ τοῖς ἐν Ἀθήναις Πλημμελειοδίκαις ἀρχὴ ἀπηύθυνε κατηγορητήριον, ἐκάλεσεν ἑκατοστύας πολιτῶν ἐνώπιον τοῦ Πλημμελειοδικείου, ἵνα δικασθῶσι διὰ πράξεις, τὰς ὁποίας οἱ νόμοι δὲν τιμωροῦσι; Καὶ οἱ πολῖται κατέλιπον τὰ ἔργα των, ὑπεβλήθησαν εἰς ἡμεραργίας, ἔτρεχον εἰς τὰς οἰκίας τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ δικηγόρου, τούτου ἢ ἐκείνου τοῦ πολιτικοῦ ἀνδρὸς τῶν Ἀθηνῶν, πρὸς τὸν ὁποῖον εἶχον ἐκδηλώσει κατὰ τὸ παρελθὸν ἐμπιστοσύνην διὰ τῆς ψήφου των, ζητοῦντες τὴν συνδρομήν των, ἵνα ἀπαλλαχθῶσι κατηγοριῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐστηρίζοντο ἐπὶ οὐδενὸς νόμου. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνεκαίνισεν ἐφέτος μέθοδον, ἀξίαν τῷ ὄντι νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ κοινοβουλευτικῇ ἱστορίᾳ. Ὁ Πρωθυπουργὸς πρὸς τὸν ἐπερωτήσαντα Βουλευτὴν εἶπεν, ὅτι δὲν ἀπαντᾷ εἰς τὴν ἐπερώτησιν, ἣν περὶ τούτου ἐπρόβαλεν ὁ κ. Βουλευτὴς, διότι θεωρεῖ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ λεχθέντα ὡς μὴ λεχθέντα, διότι προβαλὼν τὴν ἐπερώτησιν καὶ ἀναπτύξας αὐτὴν δὲν συνεμορφώθη μὲ τὰς διατυπώσεις, τὰς ὁποίας ὁ Κανονισμὸς ἀνέγραψε περὶ τῶν ὑπὸ τῶν Βουλευτῶν ὑποβαλλομένων προτάσεων νόμων. Ἡ μέθοδος αὕτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἦτο πράγματι μεγαλοπρεπὴς, ἐχρησίμευσε δ’ εἰς αὐτὸν, διὰ νὰ καλύψῃ σκάνδαλον δικαστικὸν, τελεσθὲν ἐν μέσαις Ἀθήναις, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξευρεθῇ οὐδεμία δικαιολογία, οὐδὲ νὰ προταθῇ οὐδεὶς λόγος, ὅπως μειωθῇ ἡ σημαντικότης τοῦ σκανδάλου. Ἀλλ’ ἂν ἐχρησίμευσε διὰ νὰ μὴ προχωρήσῃ περαιτέρω ἡ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως ταύτης, καὶ ἡ ἀποκάλυψις τοῦ σκανδάλου, καὶ ἡ μέθοδος αὕτη καθ’ ἑαυτὴν ἀποτελεῖ νέον σκάνδαλον ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῶν Κοινοβουλίων. Δὲν ἔπρεπεν ἴσως νὰ ποιήσωμαι μνείαν σκανδάλου ἄλλου, ἀναγομένου καὶ τούτου εἰς αὐτὴν τὴν ἐν Ἀθήναις ἀπονεμομένην ποινικὴν δικαιοσύνην, ἀλλὰ τὰ συμβεβηκότα, τῶν ὁποίων θὰ μνημονεύσω, εἰσὶ τοσοῦτον γνωστὰ ἐν πάσῃ τῇ πόλει τῶν Ἀθηνῶν καὶ ἐν πάσῃ τῇ πόλει τοῦ Πειραιῶς, ὥστε ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ ἐπικριθῶ, ἂν δὲν ἐποιούμην μνείαν καὶ αὐτῶν· δὲν ἀμφιβάλλω δ’ ὅτι ἐν τῇ συνειδήσει ἑκάστου τῶν ἀκουόντων μου θέλει ἐγερθῆ φωνὴ, ἀναγνωρίζουσα τὴν ἀλήθειαν τῶν λόγων μου. Κατὰ ἐθνικήν τινα ἑορτὴν, πολιτικὸν ἵδρυμα ἐν Ἀθήναις, νομίμως καθεστημένον, καὶ νομίμως λειτουργοῦν, προεκήρυξε διαδήλωσιν. Συνῆλθον λοιπὸν οἱ πολῖται εἰς συλλαλητήριον, καὶ καθ’ ἣν ὥραν ἔβαινον διὰ τῆς ὁδοῦ Ἑρμοῦ, ἀνερχόμενοι πρὸς τὰς πλατείας, ἐν αἷς ἤθελον ἀπαγγείλει τὸν πανηγυρικὸν τῆς ἑορτῆς, κατὰ τὴν ὥραν ἐκείνην ἐκ στενωποῦ τινος πυροβολισμοὶ τουφεκίων καὶ πιστολίων διεσκόρπισαν τοὺς πολίτας, ἐπλήγωσάν τινας, καὶ ἐφόνευσαν ἕνα, ὁ ὁποῖος ἔπεσε νεκρός. Τίνες οἱ περιυβρίσαντες κατὰ τὸν τρόπον τοῦτον τὸ Συνταγματικὸν δικαίωμα τῶν πολιτῶν, τοῦ συνέρχεσθαι; Αἱ ἐφημερίδες αἱ ὑπουργικαὶ ἰσχυρίζοντο, ὅτι οἱ συνελθόντες μεταξύ των ἤρισαν καὶ ἀμοιβαίως ἐπληγώθησαν. Οἱ πυροβοληθέντες ἰσχυρίζοντο, ὅτι ὄργανα τεταγμένα ὑπὸ τῆς Ἀστυνομίας, κλητῆρες ἀστυνομικοὶ, ὑπηρέται τοῦ Κράτους, ἐνεδρεύοντες, ἐπυροβόλησαν κατὰ τῶν πολιτῶν, οἱ ὁποῖοι διέβαινον, καὶ ἐφόνευσαν τὸν πολίτην ἐκεῖνον. Δισταγμοὶ προέκυψαν. Ἡ ὑπόθεσις εἰσήχθη ἐνώπιον τῆς Εἰσαγγελικῆς ἀρχῆς, καὶ περιεμένετο τὸ ἀποτέλεσμα. Συνεπληρώθη ἓν ἔτος. Ἔμαθέ τις τί ἀνεκαλύφθη; Πῶς ἐτελέσθη ἡ δολοφόνος ἐκείνη ἐπίθεσις κατὰ τῶν πολιτῶν κατὰ τὴν 25 Μαρτίου τοῦ παρελθόντος ἔτους; Ποίους ἀνεκάλυψεν ἡ δικαστικὴ ἀρχὴ, ὡς αὐτουργοὺς ἢ συνεργοὺς τοῦ ἐγκλήματος; Οἱ διαδηλοῦντες, οἱ διαβαίνοντες τὴν ὁδὸν Ἑρμοῦ πολῖται, αὐτοὶ ἐφόνευσαν τὸν φονευθέντα; Διατὶ δὲν κατεδιώχθησαν ποινικῶς, ἵνα τιμωρηθῶσιν οἱ φονεῖς; Οἱ ἀστυνομικοὶ κλητῆρες ἐπυροβόλησαν; Διατὶ δὲν καταδιώκονται ποινικῶς; Καὶ διεπράχθη εἷς φόνος ἐν μέσαις Ἀθήναις, ἐν τῇ κεντρικωτέρα ὁδῷ τῆς πρωτευούσης, διὰ τὸν ὁποῖον δὲν ὑπῆρξε ποινικὴ καταδίωξις. Ἐφονεύθη πολίτης, ὅπως φονεύονται ὑπὸ τῶν ἀμπελοφυλάκων οἱ κῦνες, οἱ ὁποῖοι εἰσέρχονται εἰς τὰς ἀμπέλους. Οὐδεὶς παρ’ οὐδενὸς ἐζητήθη, λόγος καὶ οὐδεὶς ἐδόθη λόγος. Οἱ κύριοι τῶν φονευομένων κυνῶν εἰς τὰς ἀμπέλους ζητοῦσι λόγον παρὰ τοῦ ἀμπελοφύλακος, ἀλλὰ περὶ τοῦ φονευθέντος πολίτου, τοῦ ἐργάτου ἐν ἑνὶ τῶν ῥαπτικῶν καταστημάτων Ἀθηνῶν, τοῦ φονευθέντος παρὰ τὴν Καπνικαρέαν, οὐδεὶς ἐζητήθη λόγος, καὶ οὐδεὶς ἐδόθη λόγος, ἡ δὲ πρᾶξις ἔμεινεν ἀτιμώρητος. Ἐβελτιώθη ὅμως ἡ ἀπονομὴ τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης δι’ ἄλλου νομοθετήματος, τοῦ ὁποίου ὀφείλω νὰ μνημονεύσω ὡσαύτως. Κατὰ τὴν 28 Μαΐου 1887 ἐξεδόθη ὁ νόμος ᾼΥΞΓʹ, διὰ τοῦ ὁποίου προσδιωρίσθη διὰ τοὺς ἀνακριτὰς ἐπιμίσθιον 50 δραχμῶν κατὰ μῆνα, καὶ ἀμοιβὴ κατὰ τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους 500 δραχμῶν, ἄν ἦτο συνεχὴς ἡ ὑπηρεσία αὐτῶν καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ ἔτους, καὶ ἂν προτείνωσι τὴν χορηγίαν τῆς ἀμοιβῆς ὁ Πρόεδρος καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν Πρωτοδικῶν, ὑποστηρίξῃ δὲ τὴν πρότασιν καὶ ὁ ἁρμόδιος Εἰσαγγελεὺς τῶν Ἐφετῶν. Μέχρι τοῦδε εἶχε δημιουργηθῆ ἕν συμφέρον, τὸ συμφέρον, τὸ ὁποῖον εἶχον τὰ ὄργανα τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, νὰ τοποθετῶνται ἐν Ἀθήναις, τὸ ὁποῖον ὅμως ἐχρησίμευσε καὶ ὡς ἐξάρτησις τῶν δικαστῶν ἀπὸ τὴν Νομοτελεστικὴν Ἐξουσίαν, μειοῦν τὴν ἀνεξαρτησίαν, ἣν εἶχε δημιουργήσει ἡ ὑπὸ τοῦ Συντάγματος θεσμοθετηθεῖσα ἰσοβιότης αὐτῶν. Ἕνεκα τοῦ συμφέροντος τούτου συνηγωνίζοντο πάντες, ὅπως διορισθῶσιν ἐν Ἀθήναις, ἢ ὅπως μὴ μετατεθῶσιν ἐξ Ἀθηνῶν. Διὰ τοῦ μνημονευθέντος νόμου, ἐδημιουργήθη καὶ ἄλλο συμφέρον, πῶς νὰ γίνωνται ἀνακριταὶ, καὶ προσετέθη νέα ἐξάρτησις ἀπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἐξάρτησις τῶν δικαστῶν, οἱ ὁποῖοι ἐπιθυμοῦσι νὰ διορισθῶσιν ἀνακριταὶ, ὡς καὶ ἐκείνων, οἵτινες τυγχάνουσιν ἀνακριταί. Δύναταί τις νὰ ἀντείπῃ εἰς ταῦτα προβάλλων τὸ κοινὸν ἐπιχείρημα, ὅτι οἱ ἀνακριταὶ πρέπει νὰ ἀμείβωνται περισσότερον, ἢ οἱ ἄλλοι Πρωτοδίκαι, καὶ ὅτι καὶ πρότερον ἠμείβοντο, κατὰ τὸν τότε ἰσχύοντα νόμον, λαμβάνοντες ἐπιχορήγησιν 25 δρ. κατὰ μῆνα. Τὸ κατὰ τὴν προηγουμένην νομοθεσίαν χορηγούμενον εἰς τοὺς ἀνακριτὰς εἰκοσιπεντάδραχμον κατὰ μῆνα ἐπιμίσθιον ἀπετέλει ἀναξίαν λόγου ἐξάρτησιν, τότε δὲν προσδιωρίζοντο ἀμοιβαί, τῶν ὁποίων ἡ ἀπονομὴ ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν ἐκτίμησιν τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πρωτοδικῶν καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, ἤτοι τῶν ἐν τῇ δικαστικῇ ὑπηρεσίᾳ λειτουργούντων ὀργάνων τῆς διοικήσεως. Ἂς ποιήσωμαι εὔφημον μνείαν μετ’ ἐκδηλώσεως εὐγνωμοσύνης πρὸς τὴν περίοδον ἐκείνην τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν ἐλειτούργει ἔτι τὸ Συνταγματικὸν πολίτευμα, ἀλλὰ κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία κατεδήλωσεν ἀδιαφιλονεικήτως εὐλάβειαν πρὸς τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν λειτουργῶν τῆς δικαστικῆς ἐξουσίας, καὶ ἐπ’ αὐτῶν τῶν ζητημάτων τῶν καθαρῶς πολιτικῶν, οἷα πολιτικὰ ζητήματα ἦσαν τότε ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων τὰ ἐγκλήματα τοῦ τύπου. Ἐν ᾧ κατὰ τοὺς χρόνους τούτους οὐ μόνον δὲν ηὐλαβήθησαν τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν δικαστῶν κατὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς ποινικῆς δικαιοσύνης, ἀλλ’ ἀπεπειράθησαν ἐπίδρασιν ἐπὶ τῶν Δικαστηρίων καὶ κατὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς πολιτικῆς δικαιοσύνης. Γνωστὸν δὲ, ὅτι συνέβη, Συμβούλιον πολιτικοῦ Δικαστηρίου νὰ συνέλθῃ ἐκ δευτέρου καὶ ἐκ τρίτου, ὅπως μεταβάλῃ τὰς γνώμας, εἰς τὰς ὁποίας εἶχε καταλήξει ἐν τῷ πρώτῳ συμβουλίῳ, οὐχὶ διότι ἐπέβαλλον τὴν μεταβολὴν ταύτην νέα ἐκ τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων προκύψαντα συμβεβηκότα, συμβεβηκότα τὰ ὁποῖα ἀπῄτουν τὴν μεταβολὴν τῆς πρώτης γνώμης, ἀλλὰ διότι ἡ γνωσθεῖσα ὡς γνώμη, εἰς τὴν ὁποίαν κατέληξαν ἐν τῷ πρώτῳ συμβουλίῳ, προὐκάλεσε τὸν ἔξωθεν πειρασμόν, ὁ ὁποῖος ὑπέταξε τὴν ἀνεξαρτησίαν τῶν μελῶν τοῦ δικαστικοῦ ἐκείνου συμβουλίου. Δὲν πρέπει νὰ ἀσχολήσω ὑμᾶς, ὁμιλῶν περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν περιῆλθεν ἡ ὑπηρεσία τῶν δικαστῶν τοῦ λαοῦ, τῶν Εἰρηνοδικῶν. Ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου 1887 μέχρι τοῦ Ὀκτωβρίου 1888, ἤτοι ἐπὶ ἓν ἔτος, 205 μετετέθησαν. Ἀρκεῖ ἡ τοιαύτη χρῆσις τοῦ δικαιώματος τοῦ μετατιθέναι τοὺς Εἰρηνοδίκας, ὁ ἐκσφενδενισμὸς αὐτῶν ἀπὸ τοῦ ἑνὸς ἄκρου εἰς τὸ ἄλλο, διότι, ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἀναγινώσκετε τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, εἴδετε βεβαίως, ὅτι πολλοὶ τῶν Εἰρηνοδικῶν μετετέθησαν ἀπὸ Εἰρηνοδικείου Θήρας εἰς Εἰρηνοδικεῖον τῆς Εὐρυτανίας, καὶ ἀπὸ Εἰρηνοδικεῖον Κύμης εἰς Εἰρηνοδικεῖον τοῦ νομοῦ Ἄρτης. Ἀναφέρω δὲ τὴν Θήραν καὶ τὴν Εὐρυτανίαν, ὡς ἄκρα, καὶ οὐχὶ, ἵνα ἐνδείξω τι περὶ Θήρας, ἢ Εὐρυτανίας. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοῦ ὁποίου μεταβαίνω, διαχειρίζεται τὴν διοίκησιν τῶν νομῶν, τῶν ἐπαρχιῶν καὶ τῶν δήμων, ἀσκεῖ ὡσαύτως τὴν ἐπιτήρησιν τῆς ἀστυνομικῆς διοικήσεως, διαχειρίζεται τὰ τῆς ἐκτελέσεως τῶν δημοσίων ἔργων, τὰ τῆς κατασκευῆς τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, τὰ τῆς δημοσίας ὑγείας. Κατὰ τὸ 1880 ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν δραχ. 4,129,790:48, κατὰ δὲ τὸ 1882 ἐδαπανήθησαν 5,901,698:85, ἤτοι δραχ. 1,771,908:37 περισσότερον. Διὰ τὴν αὔξησιν ταύτην θέλει προταθῆ πρόχειρος δικαιολογία, ἡ ὀργάνωσις τῆς διοικήσεως τῶν νέων ἐπαρχιῶν, ἤτοι τὰ ἔξοδα τοῦ προσωπικοῦ, τὸ ὁποῖον προσετέθη εἰς τὸ τῆς ἄλλης διοικήσεως. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1883 ἐδαπανήθησαν 6,829,246:46, δηλ. 2,599,455: 78 περισσότερα τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1880, κατὰ τὸ 1884 ἐδαπανήθησαν δρ. 6,968,739:30, ἤτοι 2,838. 948:82 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1880. Κατὰ τὸ 1885, κατὰ τὰ ὁποῖον εἴμεθα ἡμεῖς ἐν Κυβερνήσει, ἡ αὔξησις ὑπῆρξε τεραστία, διότι ἐδαπανήθησαν 11,130,658:32, καὶ κατὰ τὸ 1886, κατὰ τοὺς τέσσαρας πρώτους μῆνας τοῦ ὁποίου ἤμεθα ὡσαύτως ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἐδαπανήθησαν ὡσαύτως 11,142,403:95. Κατὰ τὸ 1887 προϋπελογίσθησαν ἔξοδα δραχ. 9,189,374, δηλ. περισσότερα ὅσων εἶχον δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1880 κατὰ 5,059,583:52. Κατὰ τὸ 1888 προϋπελογίσθησαν 6,869,589, καὶ κατὰ τὸ 1889 4,645,870. Κατὰ τὸ 1885 ἐκυβερνῶμεν ἡμεῖς, ὡς εἶπον, ἐπὶ ὀκτὼ καὶ πλέον μῆνας τοῦ ἔτους ἐκείνου, κατὰ δὲ τὸ 1886 ἐπὶ τέσσαρας μῆνας. Ἐδαπανήθησαν ἀληθῶς κατὰ τὸ 1885 δραχ. 11, 130,658:32, ἤτοι περισσότεραι τῶν δαπανηθεισῶν κατὰ τὸ 1884 κατὰ δρ. 4,161,919:02, ἀλλ’ ἐκ τῶν κατὰ τὸ 1885 δαπανηθέντων δραχ. 4,131,999:17 ἐπληρώθησαν κατὰ τὰς συμβάσεις εἰς τὴν κατασκευάσασαν τὸν σιδηρόδρομον Πελοποννήσου Ἑταιρίαν. Προσέτι δραχ. 698,820:58 ἐπληρώθησαν εἰς ἔξοδα κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων, τὰ ὁποῖα ἄφινον οἱ προκάτοχοι ὀφειλόμενα, ὅπως μὴ ἐξογκώσωσι τὰ ἔξοδα τῆς διαχειρίσεώς των, πληρώσαντες κατὰ τὸ 1884 ἔξοδα τοιαῦτα μόνον δραχ. 49,518. Ἑπομένως, ἀφαιρουμένων τῶν ἐξόδων τούτων, τὰ ἔξοδα τοῦ 1885 περιορίζονται εἰς 6,299,838:57, ἤτοι ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τὸ 1884 δαπανηθέντων κατὰ 668,900:73, ἂν καὶ κατὰ τοὺς τρεῖς τελευταίους μῆνας τοῦ ἔτους τούτου τὸ Κράτος ἦτο ἐν ἐπιστρατείᾳ. Καὶ κατὰ τὸ 1886 δὲ, καθ’ ὃ ἐκυβερνήσαμεν ἡμεῖς τοὺς τέσσαρας πρώτους μῆνας, ἐκ τῶν δαπανηθέντων 11,142,403:95, ἐπληρώθησαν δραχ. 3,751, 193:20 εἰς κατασκευὴν σιδηροδρόμων, 66,905:84 εἰς ἀποζημίωσιν γηπέδων, καταληφθέντων ὑπὸ τῆς διώρυγος Κορίνθου, 70,399:17 εἰς ἀποζημίωσιν γηπέδων, καταληφθέντων ὑπὸ τοῦ Σιδηροδρόμου. Τὸ ὅλον τῶν ἐκτάκτων τούτων ἐξόδων ἀνέρχεται εἰς 3,888,498:21, ἀφαιρουμένων δὲ τούτων ἀπὸ τοῦ ὅλου τῶν ἐξόδων τοῦ 1886, ταῦτα περιορίζονται εἰς δραχ. 7,253,905:74, ἤτοι περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1884 δαπανηθέντων κατὰ δραχ. 285,166:44, ἐν ᾧ 300 χιλιάδες δραχμῶν ἐπληρώθησαν εἰς ἐπικουρίαν τῶν ἐκ τοῦ σεισμοῦ παθόντων. Ἐπειδὴ δὲ διὰ τὴν κατὰ τὰς δύο τριετίας, καθ’ ἃς κυβερνᾷ ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, ἐξόγκωσιν τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου, καὶ τῶν δαπανῶν ἐν γένει τοῦ Κράτους, προτείνουσιν ὡς δικαιολογίαν τὰ δαπανηθέντα διὰ τοὺς σιδηροδρόμους, δὲν εἶναι μάταιον νὰ δηλώσω ὑμῖν τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα μέχρι τοῦδε ἔχουσι δαπανηθῆ διὰ τὴν σιδηροδρομικὴν συγκοινωνίαν.

Ἄν δὲ ἀφαιρέσητε τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπὸ τὸ ποσὸν τῶν 29,539,256:84, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνέρχονται τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1882 μέχρι τοῦ 1889 καθ’ ὑπέρβασιν τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε δαπανηθῆ διὰ τὸ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργεῖον κατὰ τὸ 1880, θέλετε εὑρεῖ, ὅτι κατὰ τὰ εἰρημένα ἑπτὰ ἔτη ἐδαπανήσαμεν περισσότερα ὅσων εἶχον δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1880 δραχ. 16,948,359:46. Τὴν ὑπερβάλλουσαν ταύτην δαπάνην προὐκάλεσεν ἄρα ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων τῆς διοικήσεως ἕνεκα τῆς εἰς τὸ Κράτος προσαρτήσεως τῶν νέων ἐπαρχιῶν; Ἦτο δυνατὸν νὰ αὐξήσωσι τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους κατὰ 2,421,194 κατ’ ἔτος, ἕνεκα τῶν προστεθέντων ἐξόδων τῆς διοικήσεως τῶν νέων ἐπαρχιῶν; Βεβαίως ἡ ἀπάντησις εἶναι ἀποφατική. Οὕτω κατὰ τὸ 1882 ἐδαπανήθησαν περισσότερα τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1880 κατὰ 1,771,908:37. Κατὰ τὸ 1883 ἐδαπανήθησαν περισσότερα τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1882 κατὰ 827,547:41. Κατὰ τὸ 1884 ἐδαπανήθησαν περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1883 κατὰ 239,493:84. Ἂν καὶ κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα οὐδὲν ἐκ τῶν ποσῶν τούτων ἐδαπανήθη εἰς δημόσια ἔργα. Προϋπελογίσθησαν δὲ κατὰ τὸ 1887 ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τὸ 1886 δαπανηθέντων κατὰ 564,541, ἂν καὶ μετὰ τῶν κατὰ τὸ 1886 δαπανηθέντων περιλαμβάνονται 3,888,498 δαπανηθέντα διὰ δημόσια ἔργα. Ὡσαύτως κατὰ τὸ 1888 προϋπελογίσθησαν ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τὸ 1887 προϋπολογισθέντων κατὰ 1,889,000, διότι αἱ διὰ τὰς φυλακὰς δαπάναι, κατὰ τοὺς ψηφισθέντας νόμους, περιλαμβάνονται ἀπὸ τοῦ 1889 ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργείου. Καὶ τὰ προϋπολογισθέντα διὰ τὸ 1889 εἰσὶν ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τὸ 1888 κατὰ 153,719. Ἀλλ’ ἀπέναντι τῆς τοσαύτης κατὰ τὴν ἑπταετίαν ταύτην αὐξήσεως τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου, ποῖον ἐδόθη ἀντάλλαγμα εἰς τὸν καταβαλόντα ἢ ὑπέχοντα τὰς αὐξήσεις ταύτας Ἑλληνικὸν λαόν; Ἐν πρώτοις, εἰς ποίαν περιήχθησαν κατάστασιν οἱ δῆμοι; Οἱ δῆμοι δὲν εἶναι μόνον διοικητικὴ διαίρεσις, οἱ δῆμοι ἀποτελοῦσι πολιτικὴν κοινωνίαν, ἥτις χρησιμεύει ὡς βάσις τῆς πολιτικῆς κοινωνίας τοῦ Κράτους. Διὰ τοῦτο ἡ νομοθεσία περὶ δήμων ἀνέγραψεν ὡς κύριον κανόνα τὴν πλήρη ἐλευθερίαν τῶν δήμων περὶ τὴν διεξαγωγὴν τῶν ὑποθέσεών των, ὑπὸ τὴν ψιλὴν ἐπιτήρησιν τῆς διοικήσεως ἐπὶ τῶν δήμων. Καὶ τὸν κανόνα τοῦτον συνέστησεν εἰς τὸ σέβας τῶν κυβερνώντων, ῥητῶς προστάξασα εἰς τοὺς διαχειριζομένους τὴν ἐπιτήρησιν ταύτην, νὰ μὴ παρεμβάλλωσι κωλύματα εἰς τὴν νόμιμον διεξαγωγὴν τῶν δημοτικῶν ὑποθέσεων. Ἀλλ’ ἐνθυμεῖσθε, πῶς διοικοῦνται οἱ δῆμοι ἐν Ἑλλάδι κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη; Ἐὰν ἔν τινι δήμῳ ἐκλεχθῶσι Δημοτικαὶ ἀρχαί, αἵτινες δὲν εἶναι φιλικαὶ εἰς τοὺς φίλους τῆς Κυβερνήσεως, ἡ διοίκησις τοῦ δήμου καταδικάζεται εἰς ἀργίαν. Συντάσσεται μὲν ὑπὸ τῆς Δημοτικῆς ἀρχῆς Προϋπολογισμὸς, ὑποβάλλεται εἰς τὸν Νομάρχην, ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν ἐγκρίνεται. Ζητεῖ ἡ Δημοτικὴ ἀρχὴ ἀπὸ τοὺς Ὑποταμίας τὰ παρ’ αὐτῶν εἰσπραχθέντα δημοτικὰ ἔσοδα, ἀλλ’ οἱ Ὑποταμίαι δὲν ἀποδίδουσιν αὐτά, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δὲν ἐτελείωσαν εἰσέτι τοὺς λογαριασμούς των. Τελευταῖον ἔλαβον ἐπιστολὴν ἀπὸ ἕνα Δήμαρχον, τοῦ ὁποίου δὲν ἀναφέρω τὸ ὄνομα, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ γένωμαι αἴτιος βλάβης αὐτοῦ, ὁ ὁποῖος μοὶ λέγει, ὅτι ὑπεθήκευσε καὶ μίαν ἄμπελον, τὴν ὁποίαν εἶχε, διὰ νὰ δανεισθῇ μερικὰ χρήματα, ὅπως ἐπαρκέσῃ δι’ αὐτῶν εἰς τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τοῦ δήμου. Ἡ Διοίκησις, εἰς τὴν ὁποίαν πρὸ πολλοῦ ὑπέβαλε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ δήμου, οὐδεμίαν δίδει εἰς αὐτὸν ἀπάντησιν. Πρὸ τεσσάρων ἐτῶν μακρὰ ἐγένετο συζήτησις περὶ τοῦ διορισμοῦ τῶν δημοτικῶν ἀστυνόμων. Ἐνόμιζον οἱ κυβερνῶντες, ὅτι ἠδύναντο νὰ ἀναιρέσωσι τὴν ἐξουσίαν τῶν νεωστὶ ἐκλεχθέντων τότε μὴ φίλων αὐτῶν Δημάρχων. Ἐν τοῖς δήμοις, ἐν οἷς οἱ φίλοι αὐτῶν εἶχον ἀποτύχει, καὶ εἶχον ἀναδειχθῆ Δήμαρχοι ἀντίθετοι αὐτῶν, οἱ κυβερνῶντες ἔσπευσαν τότε νὰ διορίσωσιν, ἐπὶ τῇ προτάσει τῶν ἀποτυχόντων Δημάρχων, τοὺς ἀστυνόμους, ἵνα ἀφαιρέσωσιν ἀπὸ τοὺς νεωστὶ ἐκλεχθέντας Δημάρχους τὴν ἐξουσίαν τὴν δημαρχικήν. Ἡ Διοίκησις κατεστάθη τῷ ὄντι πρὸ πολλοῦ ὄργανον πολιτικοῦ κόμματος. Οἱ κατ’ ἐπαρχίας καὶ νομοὺς διοικοῦντες ὑπόκεινται εἰς τὰ προστάγματα, τὰ ὁποῖα δίδονται αὐτοῖς, καὶ οὐχὶ εἰς τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἀνέλαβον νὰ ἐκπληρώσωσι, τὸ καθῆκον νὰ ἐκτελῶσι τοὺς νόμους. Ἐνώπιον τῶν διοικητικῶν τούτων ὀργάνων οἱ πολῖται δὲν εἶναι ἴσοι. Ἐὰν συμβαίνῃ νὰ ἦναί τις ἀντιπολιτευόμενος, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς αὐτὸν νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὰ γραφεῖα αὐτῶν, καί, ἂν ἤθελεν εἰσέλθει, θεωροῦσιν αὐτὸν ὡς μεμολυσμένον, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ μεταδοθῇ αὐτοῖς νόσημά τι κολλητικὸν, καὶ φεύγουσι τοὺς Παρίας, διότι φοβοῦνται.... Θόρυβος ἐγένετο κατὰ τὴν Σύνοδον ταύτην καὶ κατὰ τὴν προηγουμένην περὶ τοῦ νόμου τῆς ποιμνιοβοσκῆς. Κατὰ τὸν νόμον τοῦτον δίδοται τὸ δικαίωμα εἰς ὄργανα τῆς ἀγροτικῆς ἀστυνομίας νὰ συλλαμβάνωσι ζῶα, πλανώμενα ἐν ταῖς ἰδιοκτησίαις, οἱ ἀγροφύλακες ὅμως καὶ χωροφύλακες, ἐνασκοῦντες τὸ δικαίωμα τοῦτο, συλλαμβάνουσι πάντα τὰ ζῶα, ζητοῦντες σύλληπτρα, οἱ δὲ κύριοι τῶν ζώων, ἂν καὶ οὐδ’ αὐτοὶ ἐγένοντο ὑπαίτιοι ἀδικήματος, οὐδὲ τὰ ζῶα αὐτῶν ἐζημίωσάν τινα, ὑποβάλλονται εἰς βαρεῖαν φορολογίαν. Τί πράττουσιν αἱ Διοικητικαὶ ἀρχαί, αἵτινες ὀφείλουσι νὰ ἐπιτηρῶσι; Ποῖα μέσα μετῆλθον ἵνα περιορίσωσι τὴν κατάχρησιν: Τί ἔπραξαν ὅπως τιμωρηθῶσιν οἱ καταχρασταί; Οὐδέν· διότι ταῦτα πάντα γίνονται κατ’ ἀνθρώπων, οἵτινες δὲν ἀπολαμβάνουν τῆς προστασίας τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως. Πρό τινων ἡμερῶν λόγος ἐγένετο ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τοῦ φορολογικοῦ καταλόγου τῶν ἐπιτηδευμάτων τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ὃν συνέταξαν ὄργανα τῆς Διοικήσεως κατὰ τρόπον, ἀληθῶς σκανδαλώδη, ὡς προέγραψαν οἱ ἀγορεύσαντες Βουλευταὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Παρελείφθησαν νὰ περιληφθῶσιν ἐν τῷ καταλόγῳ τούτῳ ἐπιτηδευματίαι γνωστοὶ, οἵτινες δὲν ἦτον δυνατὸν νὰ παραλειφθῶσι, συνέβη δὲ νὰ ἦναι οὗτοι προστατευόμενοι τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκ τῶν περιληφθέντων ἐν τῷ καταλόγῳ τούτῳ, ὅσοι ἦσαν φίλοι τῶν ἀντιπολιτευομένων, ἐσημειώθησαν μὲ ποσὰ φόρων ὑπέρογκα, ἐν παραβολῇ μάλιστα πρὸς ὁμοτέχνους γνωστούς. Ἐγένοντο ταῦτα ἐκ πλάνης τῶν συνταξάντων τὸν κατάλογον; Πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ παραλειφθῶσιν ἐπιστήμονες, τοσοῦτον γνωστοὶ, ἐργολάβοι ἐν τοσαύταις μετὰ τῆς Διοικήσεως διατελοῦντες σχέσεσι; Μήπως ταῦτα ἐγένοντο μετὰ τῆς προαιρέσεως νὰ καταθλίψωσιν ἐκείνους, εἰς οὓς ἀνέγραφον τὰ ἐξωγκωμένα ποσὰ τοῦ φόρου, καὶ νὰ βοηθήσωσιν ἐκείνους, ὧν τὰ ὀνόματα παρέλιπον ἐκ τοῦ καταλόγου; Καὶ ἐγένετο θόρυβος τόσος ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ τοσαύτη ἐν τῇ πόλει μετεδόθη συγκίνησις! Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς ἠρκέσθη νὰ ἀναγγείλῃ, ὅτι ἀπέσυρε τὸν ἐκτεθέντα κατάλογον ἐκ τοῦ Δημαρχείου, καὶ ὅτι θέλει μεριμνήσει περὶ βελτιώσεως τῶν πραγμάτων. Ἀλλὰ τί ἐνηργήθη κατὰ τῶν ὀργάνων, τὰ ὁποῖα ἀπεπειράθησαν νὰ διαπράξωσι τοιαύτην κατάθλιψιν μετὰ σκοποῦ, οὐχὶ ἀλλοτρίου τῆς πολιτικῆς; Ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονήσω τὸν κατάλογον τῶν ἐπιτηδευμάτων τοῦ δήμου Τριπόλεως κατὰ τὸ π. ἔτος. Πρέπει νὰ ἀνακαλέσω εἰς τὴν μνήμην ὑμῶν, πῶς βεβαιοῦνται οἱ φόροι καθ’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας ὑπὸ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐφόρων καὶ τῶν ἄλλων ὀργάνων τῆς ἐξουσίας. Ἡ Διοικητικὴ ἐξουσία μετεβλήθη εἰς μέσον πρὸς κομματικὴν ἐπίῤῥωσιν. Καὶ ἦτο τοῦτο ἑπόμενον, ἀφοῦ τῶν κυβερνώντων καὶ τὰς μελέτας καὶ τὰς ἐργασίας δὲν κινεῖ, εἰμὴ μόνη ἡ ἐπιθυμία τῆς κομματικῆς ἐπιῤῥώσεως. Ἀφοῦ πρὸς ἐπίῤῥωσιν κομματικὴν χρησιμεύει τὸ χρῆμα τοῦ δημοσίου ταμείου, ἠθέλατε νὰ μὴ διατεθῇ πρὸς θεραπείαν τοιούτων ἀναγκῶν ἡ ὑπηρεσία τῆς διοικήσεως τῶν νομῶν ἢ τῶν ἐπαρχιῶν; Ἔχω κατάλογον, ἐξηγμένον ἐκ δημοσίων γραφείων, ἐξ οὗ δηλοῦται, πῶς τὸ χρῆμα τοῦ δημοσίου ταμείου διατίθεται ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐκεῖ ὑπῆρχε γραμματεὺς αʹ τάξεως, οὗ τὸ ὄνομα δὲν ἀναφέρω, ὅστις ἀγνοῶ, ἂν ἐξακολουθῇ νὰ ἦναι καὶ νῦν ὑπάλληλος ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ἐκείνῳ. Οὗτος, ὡς δημόσιος ὑπάλληλος, ὤφειλε νὰ ἐργάζηται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τοῦ Ὑπουργείου, εἰς ἣν εἶχε μεμισθωμένην τὴν ἐργασίαν αὑτοῦ, εἶχε δὲ δικαίωμα νὰ λαμβάνῃ ἀντὶ τούτου τὸν ὑπὸ τοῦ νόμου προσδιωρισμένον διὰ τὸν βαθμόν του μισθὸν τῶν δρ. 240 κατὰ μῆνα. Ἀλλ’ εἰς τοῦτον ἐδόθησαν πλέον τοῦ μισθοῦ του κατὰ τὴν 3 Νοεμβρίου 1882 δραχ. 100, κατὰ τὴν 3 Δεκεμβρίου 1882 δρ. 100, κατὰ τὴν 30 Δεκεμβρίου 1882 δρ. 100, κατὰ τὴν 14 Φεβρουαρίου 1883 δρ. 100, κατὰ τὴν 7 Μαρτίου 1883 δρ. 100, κατὰ τὴν 2 Ἀπριλίου 1883 δρ. 100, κατὰ τὴν 3 Μαΐου 1883 δρ. 100, κατὰ τὴν 31 Μαΐου 1883 δρ. 100, κατὰ τὴν 30 Ἰουνίου 1883 δρ. 100, κατὰ τὴν 1 Ἀπριλίου 1883 δρ. 100, κατὰ τὴν 30 Σεπτεμβρίου 1883 δρ. 100, κατὰ τὴν 20 Ὀκτωβρίου δρ. 100! Τὰ ποσὰ ταῦτα ἐπληρόνοντο εἰς αὐτὸν πλέον τοῦ μισθοῦ, ὃν ἐλάμβανεν. Ἀλλὰ πῶς ἐπληρόνοντο αὐτῷ ταῦτα; Ἐκ τῆς πιστώσεως τίνος κεφαλαίου καὶ τίνος ἄρθρου τοῦ Προϋπολογισμοῦ; Ἀκούσατε. Τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν αὐτῷ κατὰ τὴν 3 Δεκεμβρίου 1882, κατὰ τὴν 14 Φεβρουαρίου 1883, τὴν 7 Μαρτίου 1883, τὴν 2 Ἀπριλίου 1883, τὴν 3 Μαΐου 1883, τὴν 31 Μαΐου 1883, τὴν 30 Ἰουνίου 1883, τὴν 1 Ἀπριλίου 1883, καὶ τὴν 30 Σεπτεμβρίου 1883, ἐπληρώθησαν αὐτῷ ἐκ τῆς πιστώσεως τοῦ κεφ. ΙΒʹ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, περιλαβόντος πίστωσιν δραχ. 35,000 «δι’ ἔξοδα ἐκτελέσεως τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου». Τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν αὐτῷ κατὰ τὴν 30 Δεκεμβρίου 1882 καὶ κατὰ τὴν 20 Ὀκτωβρίου 1883, ἐκ τῆς πιστώσεως τοῦ ἄρθρ. 1 τοῦ Κεφ. Δʹ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, προορισθείσης δι’ ἔξοδα συντάξεως καὶ ἀνατυπώσεως ἐκλογικῶν καταλόγων, χάρτην καὶ ἄλλας δαπάνας ἀναθεωρήσεως. Καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐπληρώθη αὐτῷ κατὰ τὴν 3 Νοεμβρίου 1882, ἐκ τῆς πιστώσεως τοῦ ἄρθρ. 9 τοῦ Κεφ. Βʹ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, προωρισμένης «δι’ ἀντιμισθίαν ἰατρῶν Στρατολογικῶν Συμβουλίων». Καὶ ἀποτεινόμενος προχθὲς ὁ Πρωθυπουργὸς πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, ὁπόσην ἐξεδήλου ἀγανάκτησιν, ὅτε ἠρώτα: «Καὶ ἐπιτρέπεται εἰς Βουλευτὴν, ἔστω καὶ ἀντιπολιτευόμενον, νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δύναται νὰ προβῇ εἰς δαπάνας ἐκνόμους, ἢ εἰς παραβάσεις τῶν νόμων; ὅτι δύναται νὰ πράττῃ πράξεις κακοήθεις, νὰ μὴ ἦναι ἠθικὴ, ἂν δὲν ἀναστέλληται ὑπὸ τῆς Βουλῆς;» Ἐρωτῶμεν καὶ ἡμεῖς αὐτόν: ἐπιτρέπεται νὰ μοιράζῃ τὰ χρήματα τοῦ Ταμείου εἰς τοὺς εὐνοουμένους του κατὰ τρόπον τόσῳ ἄσεμνον καὶ σκανδαλώδη, ἐναντίον τοῦ νόμου, ἐν ἀγνοίᾳ τοῦ νομοθετικοῦ σώματος, ἐκ πιστώσεων, προωρισμένων εἰς ἀνάγκας ὅλως ἀλλοτρίας; Ἠλπίσατε βεβαίως βελτιώσεις ἐπὶ τῆς διοικήσεως παρὰ τοῦ νόμου περὶ προσόντων τῶν διοικητικῶν ὑπαλλήλων. Ἐμονιμοποιεῖτο δι’ αὐτοῦ τέλος πάντων τὸ προσωπικὸν τῆς ὑπαλληλίας, καὶ ἔμελλε, προϊόντος τοῦ χρόνου, καὶ νὰ διδαχθῇ, καὶ νὰ φωτισθῇ καὶ νὰ ἠθικοποιηθῇ! Ἀκούσατε κατὰ τίνα τρόπον ἐξετελέσθη ὁ νόμος οὗτος, ὅπως ἀποκλεισθῶσι τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, ἐξοβελιζόμενοι πάντες, ὅσοι δὲν ἦσαν φίλοι αὐτῶν, τοποθετηθῶσι δὲ καὶ ἀποκτήσωσι τὰ προσόντα τοῦ νόμου πάντες οἱ εὐνοούμενοι αὐτῶν. Ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς δημοσιεύσεως διὰ τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως τοῦ περὶ προσόντων καὶ πειθαρχικῆς τιμωρίας τῶν δημοσίων λειτουργῶν νόμου, τῇ 19 Μαΐου 1884, ἠσχολήθησαν νὰ ἀποβάλωσι τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας πάντα μὴ φίλον των, καὶ εἰσαγάγωσι πάντας τοὺς φίλους των. Ὅθεν διέπραξαν 1159 διορισμοὺς ὑπαλλήλων, 688 παύσεις, 517 μεταθέσεις, 101 προβιβασμούς, καὶ ἀπεδέχθησαν 86 παραιτήσεις, ἤτοι διέπραξαν 2,551 μετακινήσεις ὑπαλλήλων. Ὁ εἰρημένος νόμος ἐδημοσιεύθη διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 217 ἀπὸ 26 Μαΐου 1884 φύλλου τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὴν 23 Μαΐου 1884 ἐδημοσιεύθη Β. Διάταγμα, δι’ οὗ διωρίζετο ὑπουργικὸς γραμματεὺς βʹ τάξεως ὁ Π. Ναοὺμ, ἀντὶ τοῦ Κωνστ. Γεωργαντάκη, διορισθέντος Ἐπάρχου Τήνου, ἀντὶ τοῦ Γεωργ. Τσακωνοπούλου, ἀπολυθέντος τῆς ὑπηρεσίας· τὴν δὲ 16 Ἰουνίου 1884, ἤτοι μετὰ 24 ἡμέρας, ἐξεδίδετο ἄλλο Β. Διάταγμα, δι’ οὗ ὁ ἀπολυθεὶς τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ἐπάρχου Τήνου Γεώργ. Τσακωνόπουλος διωρίζετο αὖθις εἰς τὴν αὐτὴν θέσιν, ὁ Κωνστ. Γεωργαντάκης, ὅστις εἶχε μετατεθῆ εἰς τὸ ἐπαρχεῖον Τήνου ἀπὸ τῆς θέσεως τοῦ ὑπουργικοῦ γραμματέως βʹ τάξεως, ἐπανήρχετο αὖθις εἰς τὴν θέσιν του ταύτην, ἀπελύετο δὲ τῆς ὑπηρεσίας ὁ πρὸ 23 ἡμερῶν διορισθεὶς ὑπουργικὸς γραμματεὺς βʹ τάξεως Π. Ναούμ. Τὴν 24 Μαΐου 1884 ἐξεδίδετο ἄλλο Β. Διάταγμα, δι’ οὗ διωρίζετο ὑπουργικὸς γραμματεὺς βʹ τάξεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν ὁ Μιλτιάδης Π. Κωστάκης, ἀντὶ τοῦ Θεμιστ. Κονταράτου, διορισθέντος Ἐπάρχου Εὐρυτανίας, ἀντὶ τοῦ Ἀποστ. Μακρυτάσου, ἀπολυθέντος· τὴν δὲ 16 Ἰουνίου 1884 ἐδημοσιεύετο ἕτερον Β. Διάταγμα, δι’ οὗ ὁ ἀπολυθεὶς τῆς ὑπηρεσίας Ἔπαρχος Εὐρυτανίας διωρίζετο αὖθις Ἔπαρχος Εὐρυτανίας, ὁ δὲ διορισθεὶς ὑπουργικὸς γραμματεὺς βʹ τάξεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐσωτερικῶν Μιλτ. Π. Κωστάκης ἀπελύετο τῆς ὑπηρεσίας, καὶ ἐπανήρχετο αὖθις εἰς τὴν θέσιν ταύτην ὁ Θεμιστ. Κονταράτος. Κατὰ τὴν 24 Μαΐου 1884 ἐξεδόθη ἕτερον Β. Διάταγμα, δι’ οὗ διωρίζετο Ἔπαρχος Ἁλμυροῦ ὁ Ν. Τόλιας, ἀντὶ τοῦ Τιμ. Στεφοπούλου, μετατεθέντος εἰς τὸ ἐπαρχεῖον Μεγαλοπόλεως, ἀντὶ τοῦ Π. Καραβελοπούλου, ἀπολυθέντος τῆς ὑπηρεσίας· τὴν δὲ 16 Ἰουνίου 1884 ἐπανήρχετο αὖθις εἰς τὴν ὑπηρεσίαν ὁ Π. Καραβελόπουλος, διοριζόμενος εἰς τὸ ἐπαρχεῖον Κέας, ἀντὶ τοῦ Ἀποστ. Βάου ἀπολυθέντος. Κατὰ τὴν 24 Μαΐου 1884 ἐξεδίδετο ἕτερον Β. Διάταγμα, δι’ οὗ διωρίζετο ἔπαρχος Τριφυλίας ὁ Μιχ. Παπαθανασόπουλος, ἀντὶ τοῦ Δ. Σακελλαρίδου, μετατεθέντος εἰς τὸ ἐπαρχεῖον Μεσσήνης, ἀντὶ τοῦ Π. Τσίρμπου ἀπολυθέντος, τὴν δ’ 11 Ἰουνίου 1884 ἐξεδίδετο ἕτερον Β. Διάταγμα, δι’ οὗ ὁ ἀπολυθεὶς Π. Τσίρμπος διωρίζετο αὖθις Ἔπαρχος Μεσσήνης, ὅθεν εἶχε παυθῆ, ὁ Δ. Σακελλαρίδης ἐπανήρχετο αὖθις εἰς τὴν ἐπαρχίαν Τριφυλίας, ὅθεν εἶχε μετατεθῆ, ἀπελύετο δὲ τῆς ὑπηρεσίας ὁ Μιχ. Παπαθανασόπουλος, ὅστις πρὸ 18 ἡμερῶν εἶχε διορισθῆ, πρὶν ἢ μεταβῆ εἰς τὴν θέσιν, εἰς ἣν εἶχε διορισθῆ. Καὶ ἐνεπαίζετο οὕτω τὸ δικαίωμα τοῦ διορίζειν καὶ παύειν τοὺς δημοσίους ὑπαλλήλους, διὰ νὰ διορισθῇ ὁ Π. Ναοὺμ Ὑπουργικὸς Γραμματεὺς πρὸ τοῦ νόμου περὶ προσόντων, καὶ ἀποκτήσῃ τὸ διὰ τὴν θέσιν ταύτην προσόν· διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὸ δικαίωμα τοῦ διορισμοῦ εἰς θέσιν Ἐπάρχου ἢ ὁμοιόβαθμον ὁ Κωνστ. Γεωργαντάκης· διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὸ προσὸν διὰ τὸν βαθμὸν τοῦ Ὑπουργικοῦ Γραμματέως βʹ τάξεως ὁ Μιλτ. Π. Κωστάκης· διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὸ προσὸν διὰ τὴν θέσιν τοῦ Ἐπάρχου ὁ Ν. Τόλιας· διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τέλος τὸ προσὸν διὰ τὴν θέσιν τοῦ Ἐπάρχου ὁ Μιχ. Παπαθανασόπουλος! Ἀλλ’ οὕτως ἐκτελοῦνται οἱ νόμοι; Τοῦτο εἶναι εὐσυνείδητος διαχείρισις τοῦ καθήκοντος, ὃ ἀνέθηκεν ἡ Πολιτεία εἰς τοὺς κυβερνῶντας; Καὶ οὕτως οἱ κυβερνῶντες διδάσκουσι τοὺς πολίτας πῶς νὰ σέβωνται τοὺς νόμους; Ἀλλ’ ἂν ἐπιτρέπηται εἰς τοὺς κυβερνῶντας νὰ παραβαίνωσιν αὐτοὺς, νὰ καταστρατηγῶνται αὐτῶν, διατὶ νὰ μὴ πράττωσι τοῦτο καὶ οἱ πολῖται, ἀφοῦ τὸ πράττουσιν οἱ κυβερνῶντες; Καὶ δὲν εἶναι καταστρατήγησις τοῦ νόμου περὶ προσόντων, ὅταν, δύο ἡμέρας πρὸ τῆς ἐκδόσεως αὐτοῦ, χειροτονῶσι καὶ βαπτίζωσιν, οὓς αὐτοὶ θέλουσιν, ὅπως παρασταθῶσι κατόπιν κεκτημένοι κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου τὰ νόμιμα προσόντα; Ἔλεγέ τις περὶ τῆς θέσεως, ἐν ᾗ διατελοῦσιν οἱ ἀντιπολιτευόμενοι ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, ὅταν ἀναγκάζωνται νὰ παραπονεθῶσι δι’ ἀθέτησιν τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν, ἢ δι’ ἄλλην, οἵαν δήποτε ἐπιγιγνομένην αὐτοῖς ἀδικίαν. Ἀλλ’ ἐλπίζω, ὅτι δὲν θέλει εὑρεθῆ τις, δυνάμενος νὰ ἐλέγξῃ τοὺς κυβερνήσαντας κατὰ τὸ 1885 ἐπὶ τοιαύτῃ ὠθήσει τῆς διοικήσεως πρὸς ἐξυπηρέτησιν κομματικῶν συμφερόντων. Εἰς ἐμὲ συνέβη, καὶ ἴσως δὲν ἔπρεπε νὰ καταδεχθῶ νὰ τὸ εἴπω, νὰ περιέρχωμαι ἐν τῷ Κράτει, ἐν χρόνῳ μάλιστα, καθ’ ὃν δὲν ἐπέκειντο ἐκλογαὶ, ἐν ταῖς πρωτευούσαις δὲ, ἐν αἷς διέτριψα, νὰ μὴ εὑρεθῇ δημόσιος ὑπάλληλος νὰ μὲ ἐπισκεφθῇ, διότι δὲν ἐτόλμα. Ἀλλὰ τοιοῦτο δὲν συνέβη, ὅτε ἡμεῖς ἐκυβερνῶμεν, εἰς τὸν τότε ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι, μεταβάντα νὰ ἐπισκεφθῇ τὸ φρούριον τῆς Κερκύρας, ὑπεδέχοντο αὐτὸν καὶ ὁ φρούραρχος, καὶ οἱ ἀξιωματικοί, καὶ οἱ στρατιῶται αὐτοί, τεθειμένοι εἰς προσοχὴν, διότι ἐγνώριζον οἱ τότε φρουροῦντες ἐκεῖ, ὅτι ἐκυβερνῶμεν ἡμεῖς. Ἀλλὰ τοῦτο μόνον; Οἱ τότε κυβερνῶντες δὲν ἐσεβάσθησαν τὰ δικαιώματα ὑπαλλήλων, καὶ ἂν ἦσαν φίλοι τῶν τότε ἀντιπολιτευομένων; Ἀπέπεμψαν τῶν Ἀθηνῶν τοὺς ἀντιφρονοῦντας ὡς ἐχθροὺς τῆς Πολιτείας; Δὲν θέλω ν’ ἀναφέρω τὰ ὀνόματα τῶν ἀξιωματικῶν τῆς φρουρᾶς Μεσολογγίου, ἢ τῶν ἄλλων ἀξιωματικῶν, οἵτινες ἦσαν προσκεκολλημένοι εἰς τὸ τάγμα τοῦ Μεσολογγίου, καθ’ ὃν χρόνον ἐκυβερνῶμεν ἡμεῖς, ἵνα κατανοηθῇ ἡ διαφορὰ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἡμεῖς ἐκυβερνῶμεν, καὶ καθ’ ὃν κυβερνῶσιν οἱ νῦν κυβερνῶντες. Ἀλλὰ σᾶς ἀνέφερον τὸν ἀριθμὸν τῶν παυθέντων καὶ διορισθέντων ὑπαλλήλων κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς ἐκδόσεως τοῦ νόμου περὶ προσόντων τῶν ὑπαλλήλων. Πρέπει νὰ μὴ παραλείψω νὰ σᾶς δώσω ἑτέραν σχετικὴν πληροφορίαν, ἥτις θέλει καταδείξει σαφέστερον τὰς περὶ διοικήσεως ἰδέας τῶν κυβερνώντων. Ἰδοὺ πόσας μετακινήσεις ὑπαλλήλων διέπραξαν τὴν πρώτην τριετίαν οἱ τότε κυβερνῶντες μετὰ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ. Κατὰ τὸ 1882 διέπραξαν 2647 διορισμοὺς, 1445 παύσεις, 1871 μεταθέσεις, 1060 προβιβασμοὺς, καὶ ἀπεδέχθησαν 221 παραιτήσεις. Ἤτοι διέπραξαν μετακινήσεις ἐν γένει 7244. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἡ καταγραφὴ τῶν μετακινήσεων τούτων ἤρξατο ἀπὸ τῆς 23 Αὐγούστου 1882, καὶ οὐχὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τοῦ ἔτους, διότι ἀπὸ τῆς 23 Αὐγούστου 1882 ἤρξατο δημοσιεύουσα ταῦτα ἐν λεπτομερείᾳ ἡ «Ἐφημερὶς τῆς Κυβερνήσεως», κατὰ τὴν νέαν ὀργάνωσιν αὐτῆς. Κατὰ τὸ 1883 διέπραξαν 5226 διορισμοὺς, 3083 παύσεις, 2730 μεταθέσεις 1026 προβιβασμοὺς, ἀπεδέχθησαν 570 παραιτήσεις, καὶ ἀνεβίβασαν τὰς μετακινήσεις ἐν γένει τῶν ὑπαλλήλων κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο εἰς 12,635. Κατὰ τὸ 1884 διέπραξαν 3940 διορισμοὺς, 3071 παύσεις, 2574 μεταθέσεις, 803 προβιβασμοὺς, ἀπεδέχθησαν 481 παραιτήσεις, καὶ ἀνεβίβασαν τὰς κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο μετακινήσεις ἐν γένει τῶν ὑπαλλήλων εἰς 10,869. Καὶ κατὰ τὸ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 18 Ἀπριλίου 1885 διάστημα, καθ’ ἣν ἀντικατεστάθησαν ἐν τῇ Κυβερνήσει, ἤτοι ἐπὶ μῆνας τρεῖς καὶ ἥμισυ, εἶχον διαπράξει 1132 διορισμούς, 855 παύσεις, 821 μεταθέσεις, 92 προβιβασμούς, εἶχον ἀποδεχθῆ 288 παραιτήσεις, καὶ ἀνεβίβασαν τὰς κατὰ τὸ διάστημα ἐκεῖνο μετακινήσεις ἐν γένει τῶν ὑπαλλήλων εἰς 3,188. Καθ’ ὅλον δὲ τὸ ἀπὸ 23 Αὐγούστου 1882 μέχρι τῆς 18 Ἀπριλίου 1885 διάστημα τῶν 31 μηνῶν καὶ 25 ἡμερῶν, διέπραξαν ἐν ὅλῳ 33,936 μετακινήσεις ὑπαλλήλων, ἤτοι 12,945 διορισμούς, 8,454 παύσεις, 7,996 μεταθέσεις, 2,981 προβιβασμούς, καὶ ἀπεδέχθησαν 1560 παραιτήσεις. Ἐτοποθέτησαν τοὺς φίλους των κατὰ τὸ 1882, ἀλλὰ τὸ ἔργον τῆς τοποθετήσεως αὐτῶν δὲν ἐτελείονεν, ἐξηκολούθησε καὶ κατὰ τὸ 1883 καὶ κατὰ τὸ 1884. Χιλιάδες ὑπαλλήλων ἐτίθεντο κατ’ ἔτος εἰς κίνησιν, καὶ τὸ ἔργον ἔμενεν ἀτελείωτον, ἐξηκολούθει δ’ ἡ Κυβέρνησις νὰ διορίζῃ. Καὶ ὅτε κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1885 προετάθη ἐν τῇ Βουλῇ ὑπουργικὸν ζήτημα καὶ ἐπῆλθεν ὑπουργικὴ κρίσις, καὶ ἀνέτειλεν ἡ παραμονὴ τῆς παραιτήσεως τοῦ Ὑπουργείου, καὶ τότε ἀκόμη ἐξηκολούθουν. Ὅτε δὲ κατὰ Μάϊον τοῦ 1886 ἐπανῆλθον εἰς τὴν ἐξουσίαν, ἀκούσατε, ποία αὖθις ἐγένετο θραῦσις. Ἀπὸ τῆς 12 Μαΐου μέχρι τῆς 12 Σεπτεμβρίου 1886, ἤτοι ἐπὶ τοὺς τέσσαρας πρώτους μῆνας, ἀφ’ ἧς ἐπανῆλθον, διώρισαν 2309 ὑπαλλήλους, ἔπαυσαν 2126, καὶ μετέθεσαν 1672, ἤτοι διέπραξαν 6107 μετακινήσεις, μὴ περιλαμβανομένων εἰς ταύτας τῶν μετακινήσεων, αἵτινες ἐγένοντο τότε ἐν τῷ στρατῷ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης. Καὶ ἐμνήσθην πρὸ μικροῦ τῆς ἀπραξίας τῆς Εἰσαγγελίας Ἀθηνῶν ἐπὶ φόνου, πραχθέντος ἐπὶ τῆς ὁδοῦ Ἑρμοῦ κατὰ τὴν 25 Μαρτίου. Ἀλλ’ ἤθελον κριθῆ ἐπιλήσμων, ἂν δὲν ἐμνημόνευον τῶν κατὰ τὸ 1884 λαβόντων χώραν, ὅτε ἐλέχθη, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ διαδήλωσις ἢ συλλαλητήριον τοῦ λαοῦ τῆς πρωτευούσης κατὰ τὴν ἐκ τῆς Εὐρώπης ἐπάνοδον τοῦ Βασιλέως. Ἤγαγον τότε Μαυροβουνίους ὡπλισμένους εἰς τὸν τόπον τῆς ὑποδοχῆς τοῦ Βασιλέως, καὶ παρώρμησαν αὐτοὺς νὰ ἐπιτεθῶσι κατὰ τῶν πολιτῶν. Ἦσαν δ’ οὗτοι ἐργάται τῆς Ἑταιρίας, τῆς ἀναλαβούσης τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ἥτις, ἐπηρεαζομένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐξεχώρησεν αὐτοὺς εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τῆς ἀστυνομίας. Οἱ ἐργάται οὗτοι, οἱ Μαυροβούνιοι, ἐκτύπησαν διὰ ῥοπάλων τοὺς πολίτας, ὅσοι ἠθέλησαν νὰ ἐνασκήσωσι τὸ Συνταγματικὸν δικαίωμα τοῦ συνέρχεσθαι. Ἡ φειδὼ τῶν δημοσίων χρημάτων, διότι ἀπὸ ταύτης ἠρξάμην, καὶ ταύτην ἔλαβον ὡς ἀφετηρίαν τοῦ λόγου μου, βεβαίως δὲν εἶναι τὸ στόλισμα, τὸ λαμπρύνον τὴν ἱστορίαν τοῦ Ὑπουργείου. Εἰς ἐπισκευὰς μόνον δημοσίων κτιρίων, ἐδαπάνησε κατὰ τὰ ἔτη 1882–1884 δρ. 1,156,445:59, κατὰ πίνακα τῶν γενομένων δαπανῶν, ἐξηγμένον ἐκ τῶν δημοσίων γραφείων, τοῦ ὁποίου τὸ κῦρος δὲν δύναταί τις ν’ ἀμφισβητήσῃ. Μεταβαίνω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως.

Οὕτως ἐδαπανήθησαν κατὰ τὰ ἔτη 1882 μέχρι τοῦ 1887, καὶ προϋπελογίσθησαν κατὰ τὰ ἔτη 1887–1889, ὡς ἔξοδα τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργείου, περισσότερα 9,482,990.53. Ἐπειδὴ δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο παριστᾷ τὰς αὐξήσεις ὀκτὼ ἐτῶν, ἂν διαιρεθῇ διὰ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν ἐτῶν τούτων, ἀναλογεῖ εἰς αὔξησιν κατ’ ἔτος 1,185,373.81. Ἡ ἐτησία αὕτη αὔξησις ἐπῆλθεν ἐκ τῶν ἐκπαιδευτικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν ἀναγκῶν τῶν νέων ἐπαρχιῶν; Βεβαίως αἱ πρὸς θεραπείαν αὐτῶν δαπάναι ἦσαν ἐλάσσονες. Ἀλλὰ μήπως διὰ τῆς ἐτησίας ταύτης αὐξήσεως ἐπετεύχθησαν βελτιώσεις τῆς μέσης, ἢ τῆς κατωτάτης, ἢ τῆς ἀνωτάτης ἐκπαιδεύσεως; Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κορινθίας ἐπανειλημμένως ἀπησχόλησε τὴν Βουλήν, ἐλέγχων τὴν ὑπάρχουσαν κατάστασιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, παριστῶν τὰς ἀνάγκας αὐτῆς, καὶ προτείνων μέτρα πρὸς βελτίωσιν, τὰ ὁποῖα, κατὰ τὴν γνώμην του, ἔπρεπε νὰ τεθῶσιν εἰς ἐνέργειαν, ἵνα μὴ καταῤῥεύσῃ βαθμηδὸν ὅλη ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις. Περὶ τῆς μέσης ἐκπαιδεύσεως εἶναι περιττὸν νὰ σᾶς ἀπασχολήσω, διότι γνωρίζουσι τὰς ἀτελείας αὐτῆς, ὅσοι μεταξὺ ὑμῶν διεχειρίσθησαν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως καὶ εἰργάσθησαν κατὰ τὸ παρελθὸν πρὸς βελτίωσιν τῶν κλάδων τῆς παρ’ ἡμῖν ἐκπαιδεύσεως. Περὶ δὲ τῆς ἀνωτάτης οὐδὲν ἔχω νὰ προσθέσω, διότι πιστὸν κάτοπτρον αὐτῆς τυγχάνει τὸ λαβὸν χώραν κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τοῦ 1885, ὅτε καθηγηταὶ τοῦ Πανεπιστημίου μετεῖχον τῆς τότε γενομένης ἐκλογικῆς διαδηλώσεως, κομίζοντες ἐπὶ τῶν ὤμων των τὴν εἰκόνα τοῦ ἡγέτου τοῦ κόμματος, ὑπὲρ οὗ ἐτελεῖτο ἡ διαδήλωσις. Οὐδὲ σκοπῶ νὰ οἰκτείρω τὴν κατάστασιν τῆς ἐπιστήμης, διότι, ἂν αὕτη διατελῇ ἐν ἐκπτώσει, δὲν πρέπει νὰ καταλογίσῃ τις ταύτην εἰς μόνην τὴν ἐνεστῶσαν Κυβέρνησιν. Εἰς τὴν εὐθύνην ὅμως αὐτῆς πρέπει νὰ καταλογίσω τὴν ἀπουσίαν παντὸς μέτρου πρὸς ἀναστολὴν τῆς ὁσημέραι προϊούσης καταπτώσεως τῆς ἐπιστήμης, καὶ ἰδίως πρὸς βελτίωσιν τῆς διδασκαλίας ἐν τῷ Πανεπιστημίῳ, διὰ τῆς βελτιώσεως τοῦ προσωπικοῦ, τοῦ τεταγμένου εἰς τὸ ἔργον τοῦτο. Ἰδίως δὲ εἰς τὴν εὐθύνην αὐτῆς πρέπει νὰ καταλογίσω τὴν ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τούτου κρατήσασαν σπατάλην, τὴν ὁποίαν μαρτυρεῖ ἡ κατ’ ἔτος προϊοῦσα αὔξησις τῶν ἐξόδων αὐτοῦ. Κατὰ τὸ 1882 ἐδαπανήθησαν περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1880 δαπανηθέντων 712,607.01. Καὶ κατὰ τὸ 1883 ἐδαπανήθησαν περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1882 δραχ. 344,409.48. Καὶ κατὰ τὸ 1884 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1883 δαπανηθέντων 469,359.29. Καὶ κατὰ τὸ 1886 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1885 δαπανηθέντων 69,555.83. Καὶ κατὰ τὸ 1887 προϋπελογίσθησαν περισσότερα τῶν δαπανηθέντων τὸ 1886 δραχ. 195,169.34. Μόνον κατὰ τὸ 1885 ἐδαπανήθησαν ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τὸ προηγηθὲν αὐτοῦ ἔτος 1884 δαπανηθέντων κατὰ δραχ. 443,371.03. Προϋπελογίσθησαν δὲ καὶ κατὰ τὸ 1888 ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τὸ 1887 προϋπολογισθέντων δρ. 19,394, καὶ κατὰ τὸ 1889 ὀλιγώτερα τῶν κατὰ τὸ 1888 δραχ. 52,979, ἀλλὰ καὶ τὰ κατὰ τὸ 1888 προϋπολογισθέντα ὑπερβαίνουσι τὰ κατὰ τὸ 1885 δαπανηθέντα κατὰ δραχ. 245,331.17, ἀναλόγως δὲ καὶ τὰ κατὰ τὸ 1889 προϋπολογισθέντα. Μεταβαίνω εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1880 42,917,731.60 παλαιῶν δραχμῶν, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1880 διετελοῦμεν ἐν ἐπιστρατεύσει, αἱ δὲ δαπάναι τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἦσαν αἱ συνήθεις δαπάναι, καὶ διὰ τοῦτο τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν αὐτοῦ ἐξωγκώθη τοσοῦτον. Κατὰ τὸ 1882 ὅμως ἐδαπανήθησαν μόνον 12,909,471.17. Ἀλλὰ κατὰ τὸ 1883 ἡ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν δαπάνη ἀνεβιβάσθη εἰς 15,369,330.95. Καὶ κατὰ τὸ 1884 εἰς 22,516, 784.58. Κατὰ τὸ 1887 προϋπελογίσθησαν διὰ τὸ εἰρημένον Ὑπουργεῖον ἔξοδα 16,201,232, κατὰ τὸ 1888 δὲ 16,938,500, καὶ κατὰ τὸ 1889 προϋπελογίσθησαν 17,131,000. Μετὰ τῶν ἀνωτέρω ἐτῶν δὲν περιέλαβον τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886, ὡς ἔτη ἐπιστρατείας. Ἐδαπανήθησαν ὅμως κατὰ τὸ 1885 δραχ. 40,954,188.12, καὶ κατὰ τὸ 1886 δραχ. 52,062,366.36. Οὕτως ἐδαπανήθησαν, κατὰ τοὺς Ἀπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1883, 1884, 1885, 1886, καὶ προϋπελογίσθησαν κατὰ τοὺς Προϋπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1887, 1888 καὶ 1889 περισσότερα τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1882 δραχ. 90,807, 403.82. Ἂν ἀπὸ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀφαιρέσητε τὰ ἔξοδα τῆς ἐπιστρατείας τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886, ἤτοι τὰ κατὰ τὰ εἰρημένα δύο ἔτη δαπανηθέντα ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας πλέον τῶν κατὰ τὸ τακτικὸν ἔτος 1884 δαπανηθέντων, ἀνερχόμενα εἰς 47,982,985.32, ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν κατὰ τὰ ἔτη 1883, 1884, 1887, 1888 καὶ 1889 ἀνῆλθεν εἰς 42,824,418.50 Ἀλλὰ ποῖαι ἐπηνέχθησαν ὑπὲρ τοῦ στρατοῦ βελτιώσεις, ὧν ἕνεκα τοσοῦτον ὀγκώδη ἐδαπανήσαμεν ὑπὲρ αὐτοῦ ποσά; Κατὰ τὴν περίοδον ταύτην, τρὶς ἢ τετράκις μετεβάλομεν τοὺς ὀργανισμοὺς τοῦ στρατοῦ, δὲν γνωρίζω δὲ ποσάκις μετεβάλομεν τὸν νόμον περὶ στρατολογίας καὶ τοὺς ἄλλους περὶ στρατοῦ οὐσιώδεις νόμους. Μετὰ συνεχείας δὲ, ἀξίας σημειώσεως, οἱ Κυβερνῶντες ἠσχολήθησαν νὰ παρασύρωσι τὸν στρατὸν εἰς τὸν πολιτικὸν ἀνταγωνισμὸν, νὰ ταπεινώσωσι τὸ φρόνημα αὐτοῦ καὶ νὰ μειώσωσι τὴν ἀνεξαρτησίαν του. Πρὸς ἐπιτυχίαν τῶν σκοπῶν των τούτων δὲν ἐδίστασαν νὰ μεταβάλωσι καὶ τὴν νομοθεσίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν μέχρι τῶν τελευταίων χρόνων ἐξεδικάζοντο τὰ προτεινόμενα ἑκάστοτε παράπονα, διὰ παραβάσεις κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου περὶ καταστάσεως τῶν ἀξιωματικῶν. Ὁ περὶ τούτου ἐκδοθεὶς νόμος εἶναι ἀντισυνταγματικός, διότι ἀντικατέστησε τὰ τακτικὰ Δικαστήρια δι’ εἰδικῶν Ἐπιτροπῶν, τὰς ὁποίας ὠνόμασεν Ἀναθεωρητικὸν καὶ Κληρωτὸν, ἀποτελεῖ δὲ ἀληθῆ εἰρωνείαν πρὸς ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον ἐλπίσει, ὅτι, προσφεύγοντες εἰς τὰς Ἐπιτροπὰς ταύτας, ἤθελον ἐξασφαλίσει τὰ δικαιώματά των, καὶ εὑρεῖ παρ’ αὐταῖς δίκαιον. Ἀρκεῖ νὰ ποιήσωμαι μνείαν τῆς στατιστικῆς, τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν, τῶν ἐργασιῶν τῶν εἰρημένων Δικαστηρίων, καθ’ ἣν εἰς τὸ Ἀναθεωρητικὸν Συμβούλιον ἢ Δικαστήριον εἰσήχθησαν 96 ὑποθέσεις, ἐκ τῶν ὁποίων 93 κατέληξαν κατὰ τῶν προσφυγόντων, ὑπὲρ αὐτῶν δὲ μία καὶ μόνη, καὶ 2 μένουσιν ἐκκρεμεῖς· εἰς δὲ τὸ Κληρωτὸν εἰσήχθησαν 70 ὑποθέσεις, ἐκ τῶν ὁποίων 4 κατέληξαν ὑπὲρ τῶν παραπονεθέντων, 48 κατὰ τῶν προσφυγόντων, καὶ 12 μένουσιν ἔτι ἐκκρεμεῖς. Καὶ κατὰ τὴν διοίκησιν τῶν τοῦ στρατοῦ, διὰ τοῦ αὐτοῦ θάῤῥους παραβαίνονται οἱ νόμοι, καὶ διὰ τοῦ αὐτοῦ τροποποιοῦνται διὰ Διαταγμάτων. Ἀνεγίνωσκον πρό τινων ἡμερῶν Β. Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη κατὰ τὴν 10 Φεβρουαρίου 1887, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου ἐτροποποιοῦντο αἱ διατάξεις τοῦ ἰσχύοντος νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Διὰ τοῦ Διατάγματος τούτου συνιστᾶτο ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν γραφεῖον, ὑπὸ τὸν τίτλον: «Γενικὴ διαχείρισις ὑλικοῦ τοῦ στρατοῦ», ἐπετρέπετο δὲ νὰ διοικῆται τοῦτο ἀπὸ ἕνα ὑπεπιμελητήν, ἢ λοχαγὸν τῆς οἰκονομίας, διὰ δὲ τοῦ ἄρθρου 13 ἐπετρέπετο εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ διορίζῃ τὸ κατώτερον προσωπικὸν αὐτοῦ. Οὕτω διὰ τοῦ Διατάγματος τούτου ἐδημιουργοῦντο θέσεις, ἢ ὡς λέγουσιν ἐν Γαλλίᾳ emplois, ἤτοι διετάσσετο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ ἄλλῃ νομοθεσίᾳ τοῦ Κράτους δὲν ἐπιτρέπεται νὰ διατάσσηται, εἰμὴ διὰ νόμου. Ἄλλως μετεβάλλοντο διὰ Β. Διατάγματος αἱ διατάξεις τοῦ περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ νόμου. Τοῦθ’ ὅπερ ἐνόησαν κατόπιν, καὶ ἐνομοθέτησαν ἐπὶ τέλους διὰ τοῦ νόμου τῆς 28 Μαΐου 1887, διὰ τοῦ ὁποίου ἐν τῷ πίνακι Αʹ, παραγράφῳ 2, ἐκανόνισαν τὴν ὑπηρεσίαν τῆς γενικῆς διαχειρίσεως τοῦ ὑλικοῦ τοῦ στρατοῦ κατὰ τὸν αὐτὸν τρόπον, καὶ τὸν ὁποῖον εἶχον διατάξει διὰ τοῦ Διατάγματος πρὸ πέντε μηνῶν. Ἐνῷ δὲ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν πρὸ μικροῦ ἔλεγε πρὸς τὴν Βουλήν, ὅτι δὲν κρίνει ἑαυτὸν ὑπόχρεων κατὰ τὰς μειοδοτικὰς δημοπρασίας, νὰ ἀποδέχηται τὰς προτεινομένας μειώσεις τῶν τιμῶν, καὶ πέραν τῶν 5 ἢ 6%, ἵνα μὴ ἕνεκα τῆς μειώσεως τῶν τιμῶν νοθεύηται ἡ ἐργασία, καὶ τὰ ἔργα κατασκευάζωνται κακῶς, ὁ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν ἀποδέχεται ἐπὶ τῆς οἰκοδομῆς τοῦ Στρατοδικείου καὶ τῆς προσαυξήσεως τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου μειώσεις κατὰ 25 καὶ 24%, τῶν διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ προσδιορισθεισῶν τιμῶν, ἢ ἀποδέχεται Προϋπολογισμοὺς ὡς βάσιν δημοπρασιῶν, διαφέροντας τοῦ ἀληθοῦς κατὰ 25 καὶ 24%. Ἀλλ’ ὅταν προβάλῃ τις νὰ ἐκτελέσῃ ἔργον οἰκοδομικὸν ἐπὶ μειώσει 25% τῆς τιμῆς τῆς προσδιορισθείσης διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δὲν ἠγέρθη ἐν τῇ συνειδήσει τοῦ Ὑπουργοῦ δισταγμός, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς συνετάχθη ἐπιπολαίως, ἢ ἴσως καὶ μὴ εἰλικρινῶς; Ὑπολείπονται πρὸς ἔρευναν τὰ ἔξοδα τριῶν ἔτι Ὑπουργείων, τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν, τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν. Εἰς ἔξοδα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1882 δραχ. 3,192,249:45. Κατὰ τὸ 1883 ἐδαπανήθησαν 3,435,997:99, ἤτοι 243, 748:54 περισσότεραι τῶν δαπανηθεισῶν κατὰ τὸ 1882. Κατὰ τὸ 1884 ἐδαπανήθησαν 8,033,029:75, ἤτοι 4,840,780:30 περισσότεραι τῶν κατὰ τὸ 1882. Κατὰ τὰ 1885 καὶ 1886, καθ’ ἃ διετελοῦμεν ἐν ἐπιστρατείᾳ, τὰ δαπανηθέντα ἀνῆλθον εἰς 17,959,895:15 κατὰ τὸ 1885, καὶ εἰς 6,892,722:30 κατὰ τὸ 1886. Κατὰ δὲ τὸ 1887 προϋπελογίσθησαν 9,832,742, κατὰ τὸ 1888 προϋπελογίσθησαν 20,269,747, καὶ κατὰ τὸ 1889 προϋπελογίσθησαν 7,450,464, ἤτοι κατὰ τὸ 1887 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1882 κατὰ δρ. 6,640,492:55, κατὰ τὸ 1888 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1882 κατὰ δρ. 17,077,497:55, καὶ κατὰ τὸ 1889 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1882 κατὰ 4,258, 215:55. Τὸ ὅλον τῶν δαπανηθέντων κατὰ τὰ ἔτη 1883, 1884, 1885 καὶ 1886 καὶ τῶν προϋπολογισθέντων κατὰ τὰ ἔτη 1887, 1888 καὶ 1889 παριστᾷ αὐξηθέντα τὰ κατὰ τὸ 1882 δαπανηθέντα ποσὰ κατὰ 51,528,942:94. Ἀλλὰ κατὰ τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886, ἂν δὲν μετεβάλλετο ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὸ 1885, καὶ ἐξηκολούθει νὰ κυβερνήσῃ καὶ κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, εὔλογον εἶναι νὰ ὑποθέσωμεν, ὅτι ἤθελον δαπανηθῆ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τόσα, ὅσα ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1884, ἤτοι 8,033,029:75, ἑπομένως διὰ τὰ δύο ἔτη 16, 066,059:50. Ὅθεν ἀφαιρουμένου τοῦ ποσοῦ τούτου ἀπὸ τὰ 24,852,707:35, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήθησαν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργείου κατὰ τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886, καθ’ ἃ διετελοῦμεν ἐν ἐπιστρατείᾳ, ὑπολείπεται ποσὸν δραχ. 8,786,647:85, τὸ ὁποῖον παριστᾷ τὰ ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας ἐκτάκτως δαπανηθέντα κατὰ τὰ εἰρημένα δύο ἔτη. Ἂν δ’ ἡ ἐπιστρατεία ἐπηύξησε τὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κατὰ δραχ. 8,786,647 καὶ 85, ἀφαιρουμένου τοῦ ποσοῦ τούτου ἀπὸ τὰ 51, 528,942:94, εἰς τὰ ὁποῖα ἀνῆλθον κατὰ τὰ εἰρημένα αἱ αὐξήσεις, ὑπολείπονται 42,742,295, δαπανηθέντα κατὰ τὰ ἀνωτέρω ἔτη διὰ τὴν ναυτικὴν ὑπηρεσίαν, πλέον τῶν μέχρι τοῦ 1882 δαπανηθέντων, ἤτοι εἴχομεν ἐτησίαν αὔξησιν δραχμῶν 5,342,786:88. Ἀφοῦ ἐπὶ τῆς μιᾶς τῶν δύο σημαιῶν, τὰς ὁποίας ἐκράτει ἐν χερσὶν ὁ Πρωθυπουργὸς, εἶχον ἀναγραφῆ καὶ αἱ ναυτικαὶ παρασκευαί, ἑπόμενον ἦτο νὰ αὐξήσωσι κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα τὰ ἔξοδα τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργείου· ἀλλὰ φυσικὸν εἶναι νὰ ἐρευνήσωμεν καὶ ποῖά τινα ἀπεκτήσαμεν διὰ τῶν 42,742,295, τὰ ὁποῖα ἐδαπανήσαμεν ἐπὶ πλέον κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα. Καὶ ἐγὼ δὲν γνωρίζω εἰμὴ 22,101,719 φράγκων, τὰ ὁποῖα τὸ Ὑπουργεῖον ἐζήτησε παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ ἔλαβε διὰ τὰ παραγγελθέντα θωρηκτά. Ἀλλὰ, τούτων ἀφαιρουμένων, ὑπολείπονται ἔτι δραχ. 20,640,579, δαπανηθεῖσαι ἐπὶ πλέον τῶν κατὰ τὸ 1882 δαπανηθέντων, διὰ τὰς ὁποίας δυνάμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν, τί δι’ αὐτῶν ἀπεκτήσαμεν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι Ἐπιτροπή τις, οὐχὶ ὀλιγομελὴς, ἀπεστάλη εἰς τοὺς διαφόρους λιμένας καὶ ναυστάθμους τῆς Εὐρώπης, καὶ περιεπλανήθη ὅλον ἐνιαυτὸν, μελετῶσα ἄστεα καὶ σκάφη. Πλὴν τῶν δαπανηθέντων εἰς ἔξοδα αὐτῆς, ἤτοι πλὴν τῆς ναυτικῆς ταύτης παρασκευῆς, δὲν ἐνθυμοῦμαι εἰμὴ, ὅτι ἐδαπανήθησαν δι’ ἀγορὰν 8 τηλεβόλων Κροὺπ δρ. 213,642:98, ὅτι ἐδαπανήθησαν δρ. 1,983,668: 44 διὰ τοὺς τέσσαρας ποταμοὺς καὶ τὰς τρεῖς Κίχλας, δραχ. 633,549:35 διὰ διάφορα ἐν τῷ Ναυστάθμῳ ἔργα· ἤτοι, ὅτι ἐν ὅλῳ ἐδαπανήθησαν 3,490,174:95. Ἑπομένως, 3,490,174:95 ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1884 διὰ τὰς περιλαλήτους ναυτικὰς παρασκευὰς τοῦ Πρωθυπουργοῦ, δὲν γνωρίζομεν δὲ, μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τοῦ ποσοῦ τούτου ἀπὸ τὰ δαπανηθέντα, ὡς εἴρηται, ἐπὶ πλέον 20,101,719, εἰς ποίας παρασκευὰς ἢ βελτιώσεις τῆς ὑπηρεσίας τοῦ Ναυτικοῦ ἡμῶν ἐχρησίμευσε τὸ ὑπόλοιπον ἐκ δραχ. 16,611,544. Μᾶς ἐπιτρέπεται ὅμως νὰ συμπεράνωμεν, ποῦ καὶ πῶς ἐσπαταλήθησαν καὶ τὰ ἑκατομμύρια ταῦτα. Ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως εὑρίσκονται δεδημοσιευμέναι πράξεις τινὲς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, αἱ ὁποῖαι, ὡς ἐξ ὄνυχος τὸν λέοντα, καταδηλοῦσι τὴν φειδὼ, μὲ τὴν ὁποίαν διεχειρίζοντο τὰ δημόσια χρήματα καὶ ἐν τῷ κλάδῳ τούτῳ τῆς διοικήσεως. Κατὰ τὴν 14 Ἰουνίου 1884 ἐξεδόθη διαταγὴ ὑπ’ ἀριθ. 9238, δι’ ἧς ἐπαύθησαν τρεῖς ἔκτακτοι γραφεῖς ἕνεκα ἐλλείψεως πιστώσεως. Ὑπῆρχε διαθέσιμος πίστωσις ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν διὰ μισθοδοσίαν ἐκτάκτων ἢ τακτικῶν γραφέων; Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργείου κατὰ τὸ 1884 οὐδεμίαν ἀνέγραψεν ἐν τῷ εἰρημένῳ Ὑπουργείῳ πίστωσιν διὰ γραφεῖς, οὔτε τακτικοὺς οὔτε ἐκτάκτους. Ὁ δὲ νόμος τῆς 14 Ἀπριλίου 1884 περὶ προσωπικοῦ τῶν γραφείων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἀνέγραψε θέσεις δύο γραφέων ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, τοῦ μὲν ἐν τῷ γραφείῳ τοῦ πρωτοκόλλου καὶ τῆς διεκπεραιώσεως, καὶ τοῦ ἑτέρου ἐν τῷ ἀρχείῳ, ἀλλὰ καὶ ὁ μὲν καὶ ὁ δὲ τῶν γραφέων τούτων ἔπρεπε νὰ ἦναι ὑπολογισταὶ, μισθοδοτούμενοι ὡς τοιοῦτοι. Ἑπομένως δὲν ἠδύναντο νὰ ὑπάρχωσιν οἱ ἀπολυθέντες τρεῖς ἔκτακτοι γραφεῖς, οὔτε κατὰ τὸν νόμον οὔτε κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν, ἐν τούτοις διωρίσθησαν, καὶ ὑπῆρξαν, καὶ ἐπαύθησαν ἕνεκα ἐλλείψεως πιστώσεως. Τὰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν δὲν κατατάσσει ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1889, καθ’ ὃν τρόπον εἶχον κατατάξει οἱ πρὸ αὐτοῦ Προϋπολογισμοί. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1889 συνετάχθη κατὰ κανόνας ἐπιστημονικῆς ἀναμορφώσεως, οἵτινες ἐνδέχεται νὰ ἐπιφέρωσιν αὐτοῦ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὸ ἰσοζύγιον καὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους τὴν αἰσίαν διαῤῥύθμισιν. Ἕνεκα ὅμως τῆς καινοτομίας ταύτης δὲν εἶναι εὔκολον, νὰ παραβάλῃ τις τὰς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἀναγεγραμμένας κατὰ κεφάλαιον δαπάνας πρὸς τὰς ἀναγεγραμμένας ὑπὸ τὰ ἀντιστοιχοῦντα κεφάλαια ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς τῶν παρελθόντων ἐτῶν, πρέπει δὲ νὰ παραβάλῃ τὰς κατὰ μέρος δαπάνας. Ἕνεκα τούτου ἀναγκαζόμεθα νὰ παραλίπωμεν τὴν ἔρευναν τῶν πρὸ τοῦ 1884 Ἀπολογισμῶν, περιορίζομεν δὲ τὴν παραβολὴν εἰς τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὰ ἔτη 1884, 1885 καὶ 1886, καὶ εἰς τὰ προϋπολογισθέντα κατὰ τὰ ἔτη 1888 καὶ 1889. Διὰ τοιαύτης παραβολῆς εὑρίσκομεν, ὅτι διὰ τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργείου, περιλαμβάνουσαν τὰ γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου, τὰ τοῦ Γεν. Λογιστηρίου καὶ τὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ τὸ Δικαστικὸν τμῆμα, ἐδαπανήθησαν:

Ἀπὸ τοῦ 1882 εἶχε συστηθῆ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τούτῳ Γραφεῖον Στατιστικῆς, διὰ τὸ ὁποῖον εἶχον δαπανηθῆ κατὰ τὸ 1883 δρ. 72,450, καὶ κατὰ τὸ 1884 δρ. 64,270. Τὸ γραφεῖον τοῦτο κατηργήθη διὰ νόμου κατὰ τὸ 1885, ἐλαττωθεισῶν κατὰ τὸ εἰρημένον ποσὸν τῶν δαπανῶν τοῦ εἰρημένου Ὑπουργείου. Ἀλλ’ ἄλλη νομοθετικὴ ἐργασία τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ ἐπροικοδότησε διὰ πλούτου ὑπαλλήλων τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Οὕτως ὁ νόμος τῆς 7 Ἀπριλίου 1880 προσέθηκεν 8 ὑπαλλήλους καὶ 6 ὑπαξιωματικοὺς ἢ στρατιώτας ὡς φύλακας κτημάτων, ὁ νόμος τῆς 16ης Μαΐου 1882 προσέθηκε 3 γραμματεῖς καὶ 2 γραφεῖς, ὁ νόμος τῆς 4 Ἰουνίου 1882 ἀντικατέστησεν ἕνα γραμματέα βʹ τάξεως δι’ ἑνὸς ὑποταμίου, προστεθέντος εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον, ὁ νόμος τῆς 10 Ἰουνίου 1882 προσέθηκεν 20 μαθητευομένους ἐν τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ καὶ ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ, ὁ νόμος τῆς 22ας Ἰουνίου 1882 προσέθηκεν ἕνα ὑπουργικὸν γραμματέα καὶ 5 γραφεῖς, ὁ νόμος τῆς 11 Μαρτίου 1883 προσέθηκε 4 γραμματεῖς, 2 γραφεῖς 4 κλητῆρας καὶ 2 ὑπηρέτας, ὁ νόμος τῆς 20 Μαρτίου 1883 προσέθηκεν ἕνα γραμματέα, ὁ νόμος τῆς 28 Μαΐου 1887 προσέθηκεν ἕνα Τμηματάρχην, ἕνα γραμματέα, 6 γραφεῖς καὶ ἕνα ἀρχειοφύλακα, κατήργησε δὲ τὴν θέσιν τοῦ ὑποδιευθυντοῦ τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, ἕτερος νόμος τῆς 28 Μαΐου 1887 προσέθηκεν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον 2 ἐλεγκτάς, 1 πάρεδρον, 20 λογιστάς, 1 βοηθὸν ἀρχειοφύλακος καὶ 2 κλητῆρας, καὶ τέλος πάντων ἕτερος νόμος τῆς 28 Μαΐου 1887 κατήργησε τοὺς κατὰ νόμον τῆς 7 Μαρτίου 1882 μαθητευομένους, τοὺς κατὰ τὸν νόμον τῆς 7 Ἀπριλίου 1880 καὶ κατὰ τὸν νόμον τῆς 22 Ἰουνίου 1882 καὶ κατὰ τὸν νόμον τοῦ Μαρτίου 1883 προστεθέντας ὑπαλλήλους, προσέθηκε δὲ τοὺς ἑξῆς, ἤτοι 8 ὑπουργικοὺς γραμματεῖς, 44 γραφεῖς, 24 λογιστὰς καὶ ὑπολογιστάς, 1 ἀρχειοφύλακα καὶ 1 διευθυντὴν τοῦ ἀρχείου, 23 κλητῆρας καὶ 2 φύλακας. Πόσοι ὑπάλληλοι προσετέθησαν δι’ ὅλων αὐτῶν τῶν νόμων; Ἠκούσατε. Ἀλλὰ πόσον ηὐξήθησαν τὰ ἐτήσια ἔξοδα ἕνεκα τῶν αὐξήσεων τούτων τοῦ προσωπικοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν; Κατὰ 256,680 δρ. κατ’ ἔτος!! Καὶ μεθ’ ὅλον τοῦτον τὸν πλοῦτον τῶν προστεθέντων ὑπαλλήλων εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἠγέρθημεν πρωΐαν τινὰ καὶ ἐμάθομεν, ὅτι ἀνεκαλύφθησαν 6,000,000, τὰ ὁποῖα ἦσαν ἐν τῷ Κεντρικῷ Ταμείῳ, ἀλλ’ ἦσαν ἄγνωστα, καὶ τὰ ὁποῖα πιθανῶς ἐσκόπει νὰ ἁρπάσῃ ἡ Ἀντιπολίτευσις! Τοῦ δὲ θησαυροῦ ἡ ἀνακάλυψις ἀνηγγέλθη εἰς τὴν Εὐρώπην, ἐφημερίδες δ’ Ἀγγλικαὶ ἀφηγοῦντο τὸ γεγονὸς μετὰ ὕφους μυθιστορικοῦ, ἵνα ἐκδηλώσωσι πόσον μυθιστορικὸς εἶναι ὁ τόπος οὗτος! Καὶ αἱ διὰ τὴν Ταμιακὴν ὑπηρεσίαν δαπάναι προέβησαν κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα προϊοῦσαι. Κατὰ τὸ 1883 ἐδαπανήθησαν δραχ. 789,235:32. Κατὰ τὸ 1884 ἐδαπανήθησαν περισσότερα 119,464:77, ἤτοι δρ. 988,700:09. Κατὰ τὸ 1885 ἐμειώθη ἡ αὔξησις εἰς 24,262, διότι ἐδαπανήθησαν δραχ. 813,497:32. Κατὰ τὸ 1886 ἀνεβιβάσθη ἡ αὔξησις κατὰ 60,983:92, διότι ἐδαπανήθησαν δραχ. 850,219:24. Κατὰ τὸ 1887 προϋπελογίσθησαν περισσότερα κατὰ 351,138:68, ἤτοι δραχ. 1,140,374. Κατὰ τὸ 1888 προϋπελογίσθησαν περισσότερα κατὰ 153, 408:68, ἤτοι δραχ. 942,644. Καὶ κατὰ τὸ 1889 περισσότερα 332,888:68, διότι προϋπελογίσθησαν δρ. 1,122,124. Καὶ διὰ τὴν Ἐφοριακὴν ὑπηρεσίαν ἡ αὔξησις ἀπέβη προϊοῦσα. Κατὰ τὸ 1883 ἐδαπανήθησαν δραχ. 302,280: 41. Κατὰ τὸ 1884 ἐδαπανήθησαν περισσότερα 72,174:38, ἤτοι δραχ. 374,454:79. Κατὰ τὸ 1885 ἠλαττώθη ἡ αὔξησις εἰς 33,577:77, διότι ἐδαπανήθησαν δραχ. 335,858: 18. Κατὰ τὸ 1886 ἀνεβιβάσθη ἡ αὔξησις εἰς 45,359:50, διότι ἐδαπανήθησαν δραχ. 347,639:91. Κατὰ τὸ 1887 ηὐξήθησαν κατὰ 80,744:59, διότι προϋπελογίσθησαν δραχ. 383,024. Κατὰ τὸ 1888 προϋπελογίσθησαν τὰ αὐτὰ ποσά. Καὶ κατὰ τὸ 1889 προϋπελογίσθησαν δρ. 387,724, ἤτοι ηὐξήθησαν τὰ κατὰ τὸ 1883 δαπανηθέντα κατὰ δρ. 85,443:59. Καὶ τὰ διὰ τὴν Τελωνιακὴν ὑπηρεσίαν ἔξοδα προέβησαν κατὰ τὴν αὐτὴν προϊοῦσαν αὔξησιν. Μόνον κατὰ τὰ ἔτη 1883, 1885 καὶ 1886 αἱ δαπάναι ἦσαν μικρότεραι, διότι ἐδαπανήθησαν: Κατὰ τὸ 1883 δραχ. 816,197:33. Κατὰ τὸ 1885 δραχ. 897,693:02. Καὶ κατὰ τὸ 1886 δραχ. 873, 210:06. Ἀλλὰ τὰ κατὰ τὸ 1884 δαπανηθέντα ὑπερέβησαν οὐ μόνον τὰ κατὰ τὸ 1883 δαπανηθέντα κατὰ δρ. 117,597: 38, ἀλλὰ καὶ τὰ κατὰ τὸ 1885 κατὰ δραχ. 36,101:69, καὶ τὰ κατὰ τὸ 1886 κατὰ δραχ. 60,584:65. Οἱ ἀπὸ τοῦ 1887 δὲ Προϋπολογισμοὶ βαίνουσιν ἀκατάσχετοι πρὸς τὰς αὐξήσεις, ἂν καὶ ἀπὸ τοῦ 1887 αἱ δαπάναι τῶν ἀτμοτελωνίδων, αἵτινες κατὰ τὸ 1884 ἀνῆλθον εἰς δραχ. 103,472, 31, ἀφῃρέθησαν ἀπὸ τῶν ἐξόδων τῶν τελωνείων καὶ ἀνεγράφησαν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν. Καὶ ἀνέγραψεν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 ἔξοδα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν τελωνείων δραχ. 925,610, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1888 δραχ. 1,137,800, καὶ ὁ τοῦ 1889 δραχ. 1,149,980. Οὕτως ἐὰν ἀφαιρεθῶσι τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886, καθ’ ἕκαστον τῶν ἄλλων ἐτῶν αἱ ἐτήσιαι δαπάναι ὑπερέβαινον τὰς τοῦ παρελθόντος ἔτους. Οὕτω: Κατὰ τὸ 1884 ἐδαπανήθησαν 933,794:71, περισσότερα: τῶν κατὰ τὸ 1883 κατὰ 117,597:38. Κατὰ τὸ 1887 προϋπελογίσθησαν 925,610, ἤτοι περισσότεραι τῶν κατὰ τὸ 1883 κατὰ 109,412:67. Κατὰ τὸ 1888 δρ. 1,137,800, ἤτοι περισσότεραι τῶν κατὰ τὸ 1887 κατὰ 221,190. Κατὰ τὸ 1889 δραχ. 1,149,980, ἤτοι περισσότεραι τῶν κατὰ τὸ 1888 κατὰ 12,180. Καὶ ἐπὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Σφραγιστηρίου καὶ τῆς ὑπηρεσίας τοῦ χαρτοσήμου ἡ αὐτὴ συνετελέσθη αὔξησις, πλὴν τοῦ ἔτους 1885. Τὰ δαπανηθέντα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην ἀνῆλθον:

Τὸ ποσὸν τῶν εἰς ἀποδοχὰς χαρτοσήμου καὶ γραμματοσήμου δαπανωμένων δὲν ὑπέστη πολλὰς διακυμάνσεις, ἀνελθὸν ἀπὸ 752,574:27, ὅσα ἦσαν τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1883, εἰς 984,860 καὶ εἰς 966,000, ὅσα ἦσαν τὰ προϋπολογισθέντα κατὰ τὰ 1887 καὶ 1889. Ἡ δαπάνη αὕτη περιλαμβάνει καὶ τὰ πρὸς ἀγορὰν χάρτου, χρησίμου εἰς τὴν παρασκευὴν τοῦ χαρτοσήμου, δαπανώμενα, ἀνελθόντα κατὰ τὸ 1886 εἰς δραχ. 60,227:40, κατὰ τὸ 1887 εἰς δραχ. 140,328:75, καὶ κατὰ τὸ 1888 εἰς δραχ. 68,032, 25. Ἄλλως ἡ δαπάνη αὕτη προβαίνει εἰς αὔξησιν, ἀναλόγως τῆς αὐξήσεως τῆς καταναλώσεως τοῦ χαρτοσήμου καὶ τοῦ γραμματοσήμου, καὶ ἑπομένως τῶν ἐκ τούτων εἰσπραττομένων ἐσόδων. Τὰ ἔξοδα τοῦ εἰσπραττομένου δικαιώματος ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, καὶ τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς πωλήσεως τοῦ σιγαροχάρτου, εἰσὶν ἄξια ἰδίας μελέτης. Κατὰ τὸ 1883 δὲν εἰσεπράχθη τι οὐδ’ ἐκ τοῦ ἑνὸς, οὐδ’ ἐκ τοῦ ἑτέρου τῶν δύο τούτων ἐμμέσων φόρων, ἐδαπανήθησαν ὅμως δρ. 121,028:91, εἰς τὰς ὁποίας πρέπει νὰ προστεθῶσι τὰ κατὰ τὸ 1884 δαπανηθέντα, ἀνελθόντα εἰς 1,327,911:55, τὸ ἄθροισμα δὲ τῶν δύο τούτων δαπανῶν, συγκεφαλαιουμένων εἰς 1,448,940:46, νὰ θεωρηθῇ ὡς δαπάνη, παραγαγοῦσα τὸ ἔσοδον τοῦ 1884. Ὅθεν: Ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1884 δρ. 1,448,940:46, καὶ εἰσεπράχθησαν 3,845,403:48· ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1885 δρ. 729,643:88, καὶ εἰσεπράχθησαν 3,527,354:40· ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1886 δρ. 99,119:93, καὶ εἰσεπράχθησαν 2,492,636:89· προϋπελογίσθησαν κατὰ τὸ 1887 ἔξοδα δρ. 661,422, καὶ εἰσεπράχθησαν 3,337,007:55· προϋπελογίσθησαν κατὰ τὸ 1888 ἔξοδα 997,000, καὶ εἶχον εἰσπραχθῆ μέχρι τέλους Νοεμβρίου 5,906,260:85. Οὕτω τὰ ἔξοδα εἶχον ἀναλογίαν πρὸς τὰ ἔσοδα

Πανταχοῦ προτιμῶνται ἐκεῖνοι οἱ φόροι, ὅσοι ἐπάγουσιν ὀλιγώτερα πρὸς βεβαίωσιν καὶ εἴσπραξιν ἔξοδα. Τὸ κατὰ τὸ ἔτος 1885 νομοθετηθὲν, τῇ ἐμῇ προτάσει, σύστημα φορολογίας τοῦ καπνοῦ ἐλάχιστα ἐπάγει ἔξοδα, ἐν παραβολῇ μάλιστα πρὸς τὸ νῦν λειτουργοῦν· ἐὰν δ’ εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1888 ἐκ τοῦ νῦν λειτουργοῦντος συστήματος πλείω, ἢ ὅσα εἶχον εἰσπραχθῆ κατὰ τὸ 1886, καθ’ ὃ ἐφηρμόσθη τὸ τῇ ἐμῇ προτάσει νομοθετηθὲν, δέον νὰ μὴ λησμονηθῇ, ὅτι τὸ ποσοστὸν τοῦ κατὰ τὸ 1886 εἰσπραχθέντος φόρου συνίστατο εἰς δραχμὰς 2 καὶ λεπτὰ 58 κατ’ ὀκὰν, ἐν ᾧ τὸ νῦν εἰσπραττόμενον ποσοστὸν τοῦ φόρου ἀνέρχεται εἰς δραχμὰς 4 καὶ λεπτὰ 80 κατ’ ὀκὰν, οὐδ’ ὅτι κατὰ τὸ ἔτος 1886 τὸ Κράτος διετέλει ἐν ἐπιστρατείᾳ. Τὸ μονοπώλιον τῶν παιγνιοχάρτων λειτουργεῖ ἀπὸ τοῦ 1884, ἤτοι μέχρι τῆς αʹ Ἰανουαρίου 1889, ἐπὶ ὅλην πενταετίαν. Καὶ εἰσεπράχθησαν μὲν ἐξ αὐτοῦ κατ’ αὐτὴν δραχμαὶ 804,448:20, ἀλλ’ ἐδαπανήθησαν δρ. 597,313:71, περιορισθείσης τῆς ἐξ αὐτοῦ καθαρᾶς προσόδου ἐπὶ τὴν πενταετίαν εἰς δραχ. 207,170:49, ἀναλογούσας ἐπὶ ἕκαστον τῶν πέντε ἐτῶν εἰς δραχ. 41,434:09. Καὶ τὸ μονοπώλιον τῶν πυρείων λειτουργεῖ πέντε ἤδη ἔτη, ἤτοι ἀπὸ τοῦ 1884, εἰ καὶ τὸ ἔτος 1884 μόνον δαπάναι ἐγένοντο, ἀνελθοῦσαι εἰς 161,993:10, δὲν εἰσεπράχθη ὅμως τι. Τὰ κατὰ τὴν πενταετίαν δαπανηθέντα ἀνέρχονται εἰς 782,148:43, τὰ δὲ ἐκ τοῦ μονοπωλίου τούτου εἰσπραχθέντα κατὰ τὴν πενταετίαν εἰς 1,658,729:51. Οὕτως ἡ ἐκ τοῦ μονοπωλίου τούτου προκύψασα καθαρὰ πρόοδος ἀνέρχεται ἐπὶ τὴν πενταετίαν εἰς δραχ. 876,581:08, ἀναλογεῖ δ’ εἰς ἔσοδον κατ’ ἔτος δραχ. 175,316:21. Τὸ δημιουργηθὲν ὅμως μονοπώλιον τοῦ πετρελαίου πρέπει νὰ ἀξιωθῇ εὐρυτέρας μελέτης. Κατὰ τὸ 1884 ἐδαπανήθησαν δι’ αὐτὸ δραχ. 398,662:43, ἄνευ εἰσπράξεώς τινος κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1885 ἐδαπανήθησαν 1,483,459:81, καὶ εἰσεπράχθησαν 2,975,320:21. Κατὰ τὸ 1886 ἐδαπανήθησαν 1,349,561:64, εἰσεπράχθησαν δὲ δρ. 3,873,130:82. Κατὰ τὸ 1887 αἱ δαπάναι προϋπελογίσθησαν εἰς 1,428,000, καὶ εἰσεπράχθησαν 3,695,366:40. Καὶ κατὰ τὸ 1888 προϋπελογίσθη τὸ αὐτὸ ποσὸν τῶν ἐξόδων, εἶχον δ’ εἰσπραχθῆ μέχρι τέλους Νοεμβρίου δρ. 1,922, 166:34, αἵτινες θέλουσιν ἀναβιβασθῆ μέχρι τέλους τοῦ ἔτους εἰς δρ. 2,082,346:89, ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι καὶ κατὰ Δεκέμβριον θέλει εἰσπραχθῆ ποσὸν, ἀναλογοῦν πρὸς τὸ δωδεκατημόριον τῶν μέχρι τέλους Νοεμβρίου εἰσπραχθέντων. Ἑπομένως κατὰ τὴν πενταετίαν εἰσεπράχθησαν 12,626,164:32, ἐδαπανήθησαν δὲ 6,087,683:88, καὶ ἡ προκύψασα ἐπὶ τὴν πενταετίαν καθαρὰ πρόσοδος συνίστατο εἰς 6,583,480:46, ἤτοι προέκυψε καθαρὰ πρόσοδος δι’ ἕκαστον τῶν πέντε ἐτῶν ἐκ δραχ. 1,307,696:08. Τὸ ποσὸν τοῦτο ἀντιπροσωπεύει ἀντίτιμον 50,296 κιβωτίων πετρελαίου, ἂν ὑπολογισθῇ ἡ τιμὴ ἑκάστου αὐτῶν πρὸς δραχμὰς 26, ἤ, ὑπολογιζομένου ἑκάστου πρὸς 22 ὀκάδας, ἀντιπροσωπεύει ὀκάδας 1,106,512. Διὰ τόσον ποσὸν πετρελαίου ἤθελον εἰσπραχθῆ ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου, πρὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ μονοπωλίου, εἰσαγωγικὸν τέλος, πρὸς λεπτὰ 43 τὴν ὀκὰν, δρ. 475,800:16, δικαίωμα μώλου, πρὸς 5%, δραχ. 23,790, δημοτικὸς φόρος, πρὸς 10%, δραχ. 47,580, διὰ χαρτόσημα διασαφήσεων καὶ τελωνιακῶν ἐγγράφων 15,000, διὰ χαρτόσημα ἐμπορικῶν γραμματίων δραχ. 30,000, τὸ ὅλον δραχ. 592,170:16. Ἂν δ’ ἀφαιρεθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀπὸ τὸ ποσὸν τῶν δραχ. 1,307,696:08, τὸ παριστῶν τὴν ἐκ τοῦ μονοπωλίου καθαρὰν πρόσοδον, τὸ ὑπόλοιπον, ἐκ δραχ. 715, 525:92, παριστᾷ τὸ ἀληθὲς ἐκ τοῦ μονοπωλίου ἔσοδον τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἀλλὰ, καὶ ἂν λάβωμεν ὡς βάσιν τὰ ἐπισήμως δημοσιευθέντα ἀποτελέσματα τοῦ μονοπωλίου κατὰ τὸ ἔτος 1886, ἀνάλογα θέλομεν ἀνεύρει τὰ ἀποτελέσματα. Κατὰ τὸ 1886 κατηναλώθησαν ὑπὸ τοῦ μονοπωλίου κιβώτια 152,788 καὶ ½, περιέχοντα ὀκάδας 3,361,347, ὑπολογιζομένου ἑκάστου κιβωτίου πρὸς 22 ὀκάδας.

Ἐν τούτοις πρὸ τῆς ἱδρύσεως τοῦ μονοπωλίου τὸ πετρέλαιον ἐπωλεῖτο πρὸς δραχ. 19 τὸ κιβώτιον, ἂν καὶ ὑφίστατο καὶ τότε ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία. Ἔκτοτε ἀνεκαλύφθησαν νέαι πηγαὶ πετρελαίου, ἂν δὲ τότε τὰ ἔξοδα τῆς ἀγορᾶς καὶ τῆς μεταφορᾶς τοῦ πετρελαίου μέχρι Πειραιῶς ἀνήρχοντο εἰς τοὺς ἐμπόρους μεταξὺ δραχ. 7:50|00 καὶ 8:50|00, ἤτοι κατὰ μέσον ὅρον 8, μετὰ τὴν ἕνεκα τῆς ἀνακαλύψεως τῶν νέων πηγῶν τοῦ πετρελαίου ἐπελθοῦσαν εὐθηνίαν τούτου, τὰ ἔξοδα τῶν ἐμπόρων ἤθελον ἀνέρχεσθαι εἰς 7 δραχμὰς μόνον, καὶ ἤθελε πωλεῖσθαι τὸ πετρέλαιον οὐχὶ ἀντὶ δραχμῶν 19, ἀλλ’ ἀντὶ δραχμῶν 18 κατὰ κιβώτιον. Ἀλλὰ νῦν, ὑπὸ τὸ μονοπώλιον, πωλεῖται τὸ πετρέλαιον κατὰ κιβώτιον ἀντὶ δραχ. 26, ἤτοι ὁ λαὸς πληρόνει ἕνεκα τοῦ μονοπωλίου δραχ. 8 περισσότερον κατὰ κιβώτιον. Ἑπομένως ἐπὶ κιβωτίων 152,788 καὶ ½, καταναλωθέντων ὑπὸ τοῦ μονοπωλίου κατὰ τὸ 1886, ἐπλήρωσε δραχ. 1,222,308 περισσότερον, ἢ ὅσον ἤθελε πληρώσει, ἂν δὲν ὑπῆρχε τὸ μονοπώλιον, ἐκ τοῦ ποσοῦ δὲ τούτου τοῦ 1,222,308, εἰσήχθησαν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον 806,383:09, τὸ δ’ ὑπόλοιπον, ἐκ δραχ. 415,924:91, ἔμεινεν εἰς ὄφελος τῶν διαχειριζομένων τὸ μονοπώλιον. Κατὰ ταῦτα δὲ τὸ μονοπώλιον τοῦτο ὁμοιάζει πρὸς φόρον, ἀποφέροντα ἔσοδον ἀκαθάριστον δραχ. 1,122,308, πρὸς εἴσπραξιν τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ δαπανηθῶσι τὰ 34 ἑκατοστὰ τοῦ ἐσόδου. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τοῦτο τὸ κέρδος τῶν διαχειριζομένων τὸ μονοπώλιον. Οἱ καταναλωταὶ τοῦ μονοπωλίου δὲν ἀγοράζουσι πάντες τὸ πετρέλαιον κατὰ κιβώτιον, ἀλλ’ ἀγοράζουσιν αὐτὸ καὶ λιανικῶς κατ’ ὀκᾶν, πληρόνοντες κατὰ πᾶσαν μετρικὴν ὀκᾶν δραχμὴν μίαν καὶ λεπτὰ 30, διότι οἱ πωληταὶ εἰσπράττουσι κατὰ κιβώτιον 30 περίπου δραχμάς. Οὕτως ἡ μικρὰ κατανάλωσις ἐπιβαρύνεται προσέτι διὰ 4 δραχμῶν κατὰ κιβώτιον, ἐὰν δ’ αὕτη καταναλίσκῃ ἐκ τῶν 152,788½ κιβωτίων τὸ ⅓, ἤτοι 50 χιλιάδας κιβωτίων, τὸ εἰς τὸν λαὸν ἐπιβληθὲν διὰ τοῦ μονοπωλίου βάρος εἶναι ἀνώτερον κατὰ δραχ. 200,000. Ἄξια μελέτης φαίνονται ὡσαύτως τὰ τοῦ μονοπωλίου τῶν ἁλικῶν καὶ τῶν ἁλάτων. Κατὰ τὸ 1883 ἐδαπανήθησαν 232,481:02, καὶ εἰσεπράχθησαν 1,047,985:42. Κατὰ τὸ 1884 ἐδαπανήθησαν 323,565:72, καὶ εἰσεπράχθησαν 1,653,299:12. Κατὰ τὸ 1885 ἐδαπανήθησαν 229,327:55, καὶ εἰσεπράχθησαν 1,340,654:34. Κατὰ τὸ 1886 ἐδαπανήθησαν 301,041:66, καὶ εἰσεπράχθησαν 1,020,378:14. Κατὰ τὸ 1887 προϋπελογίσθη ἡ δαπάνη εἰς 818,053, εἰσεπράχθησαν δὲ 928,293:22. Κατὰ τὸ 1888 προϋπελογίσθη ἡ δαπάνη 922,104, ἀλλά, κατὰ τὰ δημοσιευθέντα μέχρι τοῦδε, τὰ μέχρι τῆς πρώτης Δεκεμβρίου εἰσπραχθέντα ἀνῆλθον εἰς 840,479:01, ἂν δ’ εἰς ταῦτα προστεθῶσι τὰ κατὰ Δεκέμβριον εἰσπραχθέντα, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ταῦτά εἰσιν ἀνάλογα πρὸς τὸ 1|12 τῶν εἰσπραχθέντων μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου, ἤτοι δραχ. 70,039, τὸ ὅλον τῶν εἰσπράξεων τοῦ 1888 θέλει ἀνέλθει εἰς δραχ. 960,518:12, ἤτοι εἰς ποσὸν ὀλιγώτερον τῶν κατὰ τὸ 1888 ἐξοδευθέντων. Περὶ τῶν κατὰ τὸ 1889 προϋπολογισθέντων ἐξόδων ἐκ δραχμῶν 1,009,304 δὲν ποιούμεθα λόγον τινά. Ἀλλὰ καὶ ταῦτα τὰ ἔξοδα ἀνῆλθον πρὸς τὰ ἔσοδα κατὰ τὸ 1883 πρὸς 22%, κατὰ τὸ 1884 πρὸς 30 καὶ ⅔%, κατὰ τὸ 1886 πρὸς 29 καὶ ½%, κατὰ τὸ 1887 πρὸς 42 καὶ ½%, καὶ μόνον κατὰ τὸ 1885 περιωρίσθησαν εἰς 17%. Ἐπὶ τῶν ἐξόδων τοῦ Τυπογραφείου καὶ Λιθογραφείου ἡ διαχείρισις τοῦ 1885 ποιεῖται ὡσαύτως ἐξαίρεσιν, διότι κατὰ τὸ 1885 ἐδαπανήθησαν 97,695:50, ἐνῷ κατὰ τὸ 1884 εἶχον δαπανηθῆ 98,000, κατὰ τὸ 1883 δρ. 126,229:18, κατὰ τὸ 1886 δραχ. 114,025:58, κατὰ τὸ 1887 δραχ. 133,040, ὅμοιον δὲ ποσὸν προϋπελογίσθη καὶ δι’ ἑκάτερον τῶν ἐτῶν 1888 καὶ 1889, ἂν καὶ εἰς ἀγορὰν μηχανῶν ἢ ὑλικοῦ δὲν ἐδαπανήθησαν εἰμὴ δραχ. 2,173:49 μόνον κατὰ τὸ 1887, καὶ δραχ. 16,749:15 κατὰ τὸ 1888. Καὶ κατὰ τὴν διοίκησιν τῶν δασῶν κατὰ μόνον τὸ 1885 καὶ ἐδαπανήθησαν ὀλιγώτερα, καὶ εἰσεπράχθησαν περισσότερα, μειωθείσης τῆς ἀναλογίας τῶν δαπανηθέντων πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα εἰς 9% περίπου. Οὕτω τὰ ἐκ τῶν δασῶν εἰσπραχθέντα ἔσοδα ἀνῆλθον: Κατὰ τὸ 1884 εἰς δρ. 1,084,434:16, κατὰ τὸ 1885 εἰς δραχ. 1,182,329:51, κατὰ τὸ 1886 εἰς δραχ. 930,735:01, κατὰ τὸ 1887 εἰς δραχ. 1,010,349:59, κατὰ τὸ 1888 εἰς δραχ. 895,561:39. Τὰ δὲ διὰ τὴν διοίκησιν τῶν δασῶν δαπανηθέντα συνίσταντο: Κατὰ τὸ 1884 εἰς δραχ. 106,563:69, κατὰ τὸ 1885 εἰς δραχ. 104,019:70, κατὰ τὸ 1886 εἰς δραχ. 116,377:18, κατὰ τὸ 1887 εἰς δραχ. 124,848. Καὶ προϋπελογίσθησαν διὰ τὸ 1888 δραχ. 129,888, καὶ διὰ τὸ 1889 δραχ. 131,888. Ἡ αὐτὴ μείωσις τῶν ἐξόδων κατεδείχθη καὶ ἐπὶ τῆς διοικήσεως τῶν μεταλλείων καὶ ὀρυκτῶν κατὰ τὸ 1885. Συνίσταντο δὲ τὰ ἔξοδα τῆς διοικήσεως τούτων: Κατὰ τὸ 1883 εἰς δραχ. 140,540:88, κατὰ τὸ 1884 εἰς δραχμὰς 140,128:75, κατὰ τὸ 1885 εἰς δραχ. 138,289:75, κατὰ τὸ 1886 εἰς δραχ. 149,568:13, κατὰ τὸ 1887 εἰς δραχ. 155,122. Προϋπολογίσθησαν δ’ ὡς ἔξοδα, κατὰ τὸ 1888 δραχ. 151,814, καὶ κατὰ τὸ 1889 δραχ. 152,814. Καὶ τῆς Γεωμετρικῆς ὑπηρεσίας τὰ ἔξοδα παρουσιάζουσι τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα. Ἂν κατὰ τὸ 1884 ἐδαπανήθησαν δραχ. 1,768:35 περισσότεραι τῶν δαπανηθεισῶν κατὰ τὸ 1883, ἐδαπανήθησαν ὅμως κατὰ τὸ 1885 ὀλιγώτεραι τῶν κατὰ τὸ 1884 δαπανηθεισῶν δραχ. 2,093:95. Ἐνῷ κατὰ τὸ 1886 ἐδαπανήθησαν περισσότεραι τῶν κατὰ τὸ 1885 δαπανηθεισῶν δραχ. 82,598:30, κατὰ τὸ 1887 περισσότεραι τῶν κατὰ τὸ 1885 δραχ. 80,397:15, καὶ προϋπελογίσθησαν περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1885 δαπανηθέντων κατὰ τὸ 1888 δρ. 255,637:15, καὶ κατὰ τὸ 1889 δραχ. 179,597:15, ἀναβιβασθέντος τοῦ διὰ τὸ 1889 προϋπολογισθέντος ποσοῦ τῶν ἐξόδων εἰς δραχ. 281,720. Ὑπολείπεται ἡ ἔρευνα τῶν ἐξόδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου. Διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτοῦ ἐδαπανήθησαν: κατὰ τὸ 1880 δραχ. 1,329,177:81, κατὰ τὸ 1882 1,548,335:14, κατὰ τὸ 1883 δρ. 2,061,274:08, κατὰ τὸ 1884 δρ. 2,309,720: 13, κατὰ τὸ 1885 δρ. 2,116,039:37, κατὰ τὸ 1886 δρ. 2,120,665:99. Καὶ προϋπελογίσθησαν: κατὰ τὸ 1887 δρ. 2,198,437, κατὰ τὸ 1888 δρ. 2,256,185, καὶ κατὰ τὸ 1889 δρ. 2,216,160. Οὕτω, πλὴν τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886, κατὰ τὰ ὁποῖα ἀνεκόπη ἡ καθ’ ἕκαστον ἔτος προϊοῦσα αὔξησις τῶν ἐξόδων, διότι κατὰ τὸ 1885 ἐδαπανήθησαν δραχ. 193,680:76 ὀλιγώτεραι τῶν κατὰ τὸ προηγηθὲν ἔτος 1884 δαπανηθεισῶν, καθ’ ἕκαστον τῶν ἄλλων ἐτῶν τὰ ἔξοδα ἔβαινον πάντοτε εἰς αὔξησιν, διότι ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ 1882 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1880 δρ. 219,167:33, κατὰ τὸ 1883 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1882 δαπανηθέντων 512,928:94, κατὰ τὸ 1884 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1883 δαπανηθέντων δρ. 248,446:05, προϋπελογίσθησαν δέ, κατὰ τὸ 1887 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1886 δρ. 77,771:01, καὶ κατὰ τὸ 1888 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1887 προϋπολογισθέντων δρ. 57,748. Ἐὰν δὲ λάβῃ τις ὡς βάσιν τὰ κατὰ τὸ 1880 δαπανηθέντα, διότι ἡ κατὰ τὸ 1881 συντελεσθεῖσα προσθήκη τῶν νέων Ἐπαρχιῶν δὲν ἔμελλε νὰ ἐπιφέρῃ τὴν αὔξησιν τῶν ἐξόδων τοῦ κλάδου τούτου, θέλει ἀνεύρει, ὅτι ἐξωδεύθησαν: Κατὰ τὸ 1882 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1880 δαπανηθέντων δρ. 219,157:33, κατὰ τὸ 1883 δρ. 732,096:27, κατὰ τὸ 1884 δρ. 980,542:32, κατὰ τὸ 1885 δρ. 786, 861:56, κατὰ τὸ 1886 δραχ. 791,488:18. Καὶ προϋπελογίσθησαν: κατὰ τὸ 1887 περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1880 προϋπολογισθέντων δρ. 869,260:19, κατὰ τὸ 1888 δραχ. 926,538:19, κατὰ τὸ 1889 δρ. 886,982:19. Τὸ ὅλον αὔξησις δρ. 6,192,926:23. Ἐπὶ τοῦ 1889 δὲν ἐζητήθησαν εἰσέτι οὐδ’ ἔκτακτοι οὐδ’ ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις, τῶν ὁποίων πιθανῶς θέλει παρουσιασθῆ ἀνάγκη. Ὅταν δὲ κατὰ τὸ τέλος τῆς χρήσεως ἀναζητήσωμεν καὶ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἕως τότε ζητηθῆ, θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι καὶ κατὰ τὸ 1889 τὰ δαπανηθησόμενα θέλουσιν εἶσθαι περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1888. Ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀγορεύων κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, τὴν γενομένην ἅμα τῇ εἰσαγωγῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889, ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ αὔξησις τῶν ἐξόδων αὕτη ἐκαλύφθη ἀπὸ τὴν αὔξησιν τῶν ἐσόδων, τὴν ἐπελθοῦσαν διὰ τοῦ νέου νόμου περὶ Προξενείων, δι’ οὗ ηὐξήθησαν τὰ προξενικὰ τέλη. Μὲ ἠνάγκασεν ἑπομένως νὰ ἀναζητήσω τὰ εἰσπραχθέντα προξενικὰ τέλη, διὰ νὰ βεβαιώσω, ἐὰν ἦτο ἀληθὴς ὁ ἰσχυρισμὸς οὗτος τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Οὕτω δ’ εὗρον, ὅτι, ἀφ’ ἧς ἐψηφίσθη ὁ νόμος, δι’ οὗ ηὐξήθησαν τὰ προξενικὰ τέλη, εἰσεπράχθησαν περισσότερα τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1882: κατὰ τὸ 1883 δραχ. 307,953:51, κατὰ τὸ 1884 δρ. 311,999:06 κατὰ τὸ 1885 δρ. 268,569:81, κατὰ τὸ 1886 δρ. 307,689:17, καὶ κατὰ 1887 δρ. 228,822:22. Τὸ ὅλον δραχ. 1,425,033:77. Ἂν δ’ ὑποθέσωμεν, ὅτι καὶ καθ’ ἑκάτερον τῶν ἐτῶν 1888 καὶ 1889 εἰσεπράχθησαν περισσότερα τῶν κατὰ τὸ 1885 εἰσπραχθέντων δραχ. 300,000, τὰ εἰσπραχθέντα ἕνεκα τῆς αὐξήσεως τῶν προξενικῶν τελῶν περιπλέον ἔσοδα θέλουσι συνίστασθαι εἰς 2,025,033:77. Ἑπομένως οὐ μόνον δὲν καλύπτουσι τὰ κατὰ τὸ ἔτος 1882 μέχρι τοῦδε δαπανηθέντα ὑπὲρ τὸ ποσὸν, ὅπερ ἐδαπανήθη κατὰ τὸ 1880, ἀνερχόμενα, ὡς εἴρηται, εἰς δραχ. 6,192,926:23, ἀλλὰ δὲν φθάνουσιν οὐδ’ εἰς τὸ ἥμισυ αὐτῶν, διότι μένουσιν ἔτι δαπανηθέντα περισσότερα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν 4,167,892:46. Πρέπει λοιπὸν ν’ ἀναζητήσωμεν τὸ ἀντάλλαγμα τῆς ἐπὶ τὰ ἔτη ταῦτα τοσαύτης αὐξήσεως τῶν ἐσόδων τοῦ Ὑπουργείου τούτου. Δὲν εἶναι βεβαίως εὐχερὲς, νὰ ἀσχοληθῇ τις εἰς τὴν ἔρευναν τῶν ἰδιοτήτων τοῦ προσωπικοῦ τῶν Προξενείων, ἵνα παραβάλῃ τὸ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ὑπάρχον νῦν πρὸς τὸ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ὑπάρξαν κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη, καὶ ἀνεύρῃ, ἂν ἐβελτιώθη, καὶ κατὰ τί, ἡ προξενικὴ ὑπηρεσία. Ἠκούσαμεν πρό τινων ἑβδομάδων τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἐξυμνήσαντος τὰς ἀρετὰς τοῦ Προξένου Πόγγη, καὶ τὰς ἰδιότητας τοῦ Γενικοῦ Προξένου κυρίου Βυζαντίου, ἀλλὰ δὲν εἶναι ἀσφαλὲς, νὰ κρίνῃ τις περὶ πάντων τῶν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ προξενικῶν ὑπαλλήλων, ἐκ τῶν δύο τούτων προσώπων ὁδηγούμενος. Εἶναι ὅμως ἀσφαλὲς, ἂν βεβαιώσῃ, ὅτι καὶ κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ προσωπικοῦ τῆς προξενικῆς ὑπηρεσίας ὑπῆρξεν ἡ αὐτὴ μέριμνα, ἡ ὁποία κατεδηλώθη ὑπὸ τῶν κυβερνώντων ἐν πᾶσι τοῖς ἄλλοις κλάδοις τῆς διοικήσεως. Καὶ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν Προξενείων ἐζητήθη νὰ εἰσαχθῶσι πρόσωπα ἀρεστὰ εἰς τοὺς κυβερνῶντας, ἤτοι συνδεόμενα διὰ δεσμῶν, τοὐλάχιστον πολιτικῆς ἐμπιστοσύνης καὶ συμπαθείας, ὁσάκις δ’ ἡ Κυβέρνησις ἀνεῦρεν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, ὅτι ὑπῆρχον ἐν αὐτῇ ἱκανοὶ μὴ τοιοῦτοι, δὲν ἐδίστασε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀθρόαν παῦσιν αὐτῶν, καὶ εἰς τὴν ἀντικατάστασίν των δι’ οἰκείων. Καὶ διὰ νὰ καλύψῃ μὲν τὴν ἀθρόαν ἀντικατάστασιν πολλῶν Προξενικῶν ὑπαλλήλων, διεσκεύασεν αἰτιολογίαν τινὰ, δυναμένην νὰ πείσῃ τοὺς ἁπλουστέρους, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ γενικοῦ τινος μέτρου· οἱ ἐξετάζοντες ὅμως τὰς πράξεις τῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπλανήθησαν οὐδ’ ὑπὸ τοῦ ψεύδους τούτου. Ἐνθυμοῦμαι τοιοῦτόν τι, λαβὸν χώραν κατὰ τὸ 1886, ὅτε οἱ νῦν κυβερνῶντες διεδέχθησαν ἡμᾶς ἐν τῇ Κυβερνήσει, καὶ ἐπεθύμουν νὰ ἐξοβελίσωσιν ἐκ τῆς Προξενικῆς ὑπηρεσίας πάντας, ὅσους εἴχομεν ἡμεῖς διορίσει. Ἀνέγνων τότε ἔν τινι ἐφημερίδι πρᾶξιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διὰ τῆς ὁποίας, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι δῆθεν ἐκρίνοντο ὑπὸ τῶν νέων Ὑπουργῶν ἐπιζήμιοι εἰς τὴν ὑπηρεσίαν μεταβολαί τινες, ὡρισμέναι, τοῦ νόμου περὶ Προξενείων, αἵτινες τῇ ἐμῇ προτάσει εἶχον νομοθετηθῆ ὑπὸ τῆς Βουλῆς καὶ κυρωθῆ ὑπὸ τοῦ Βασιλέως, ἐνέκριναν νὰ προβῶσιν εἰς τὴν παῦσιν πάντων τῶν ὑπαλλήλων, ὅσοι εἶχον διορισθῆ συνεπείᾳ τῶν μεταβολῶν ἐκείνων. Τὴν ἀρχὴν ταύτην ἀνέγραψαν ἐν τῷ πρακτικῷ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἀλλ’ ἐφήρμοσαν μόνον ἐπ’ ἐκείνων, οἵτινες δὲν ἤρεσκον εἰς αὐτούς. Δὲν ἤρεσκεν εἰς αὐτοὺς ὁ Ὑποπρόξενος, ὁ διευθύνων τὸ ἐν Σάμῳ Προξενεῖον, κ. Ἰωάννης Ρικάκης, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι διωρίσθη κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1885, ἀπέλυσαν αὐτὸν τῆς ὑπηρεσίας, διετήρησαν δὲ τὸν κ. Νομικὸν καὶ τὸν κ. Μαυρομιχάλην. Οὐδ’ ἀπέλυσαν τότε τῆς ὑπηρεσίας τοῦ δικαστοῦ τὸν κ. Κιμπρίτην, ὅστις δὲν εἶχε τὰ προσόντα κατὰ τὸν προηγούμενον νόμον, ἀπέκτησε δ’ αὐτὰ διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1885, καὶ προήγαγον εἰς Πρόξενον τὸν κ. Πανουργιᾶν, ὅστις εἶχε συμπληρώσει τὸ πρὸς προαγωγὴν προσόντα οὐχὶ κατὰ τὸν προηγούμενον, ἀλλὰ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1885. Μεθ’ ὅσα εἶπον περὶ τῶν κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα δαπανηθέντων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργείου, ἀγνοῶ, ἂν προσθέτῃ τι εἰς τὴν ἀπόδειξιν τῆς σπατάλης ἡ ἔκτακτος πίστωσις, ἡ ζητηθεῖσα διὰ τοὺς εἰς τὰς ἑορτὰς τοῦ Μονάχου ἀποσταλέντας ἀντιπροσώπους τῆς Κυβερνήσεως. Ἐκ τῆς συζητήσεως ὅμως, ἥτις ἐγένετο ἐπὶ τῆς πιστώσεως ἐκείνης, ἐμάθομεν, ὅτι ἐπληρώθησαν εἰς τοὺς ἀποσταλέντας εἰς τὰς ἑορτὰς τοῦ Μονάχου συγχρόνως καὶ ἔξοδα ὁδοιπορίας καὶ ἡμερησία ἀποζημίωσις. Ὅταν δίδωνται ἔξοδα ὁδοιπορίας, δὲν δίδοται συγχρόνως καὶ ἡμερησία ἀποζημίωσις διὰ τὰς ἡμέρας τῆς ὁδοιπορίας, διότι τὰ πληρωθέντα ἔξοδα τῆς ὁδοιπορίας ἐκάλυψαν τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, εἰς τὰ ὁποῖα ὑποβάλλονται οἱ ὁδοιποροῦντες ὑπάλληλοι, οὐδὲ δικαιολογεῖται ἡ χορηγία καὶ ἡμερησίας ἀποζημιώσεως, πλὴν ἂν ὁ χορηγῶν σκοπῇ νὰ πληρώσῃ δὶς διὰ τὴν αὐτὴν ἀνάγκην. Καὶ διὰ ποῖον λόγον νὰ μὴ πληρώσῃ ἡ Κυβέρνησις διπλῆν πληρωμὴν εἰς τὸν ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Πολιτικὸν Πράκτορα, καὶ ἰδίως εἰς τὸν ἐν Βερολίνῳ Πρέσβυν αὐτῆς; Δὲν εἶναι οὗτος, ὅστις, Βουλευτὴς κατὰ τὸ 1886, ἐθρήνει τὴν πενίαν, εἰς ἣν εἶχεν ἀγάγει τοὺς κατοίκους Ἀθηνῶν ἡ ἐπιστρατεία; Οὕτως ὁ κ. Πολιτικὸς Πράκτωρ ἐπληρώνετο κατὰ τὰς ἡμέρας τοῦ πλοὸς αὐτοῦ ἀπὸ Ἀλεξανδρείας εἰς Τεργέστην καὶ τῆς ὁδοιπορίας αὐτοῦ ἀπὸ Τεργέστης οὐ μόνον 1700 περίπου φράγκα, ἀλλὰ καὶ 150 φράγκα προσέτι εἰς ἡμερησίαν ἀποζημίωσιν. Ἀλλὰ ποῖοι κανόνες ἐφηρμόσθησαν κατὰ τὴν διεξαγωγὴν τῶν διεθνῶν ἡμῶν σχέσεων, ἢ κατὰ τὴν ἐξωτερικὴν παράστασιν τῆς Ἑλλάδος; Ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ προγενεστέραν ἐποχὴν ἐπετίμα τοὺς τότε κυβερνῶντας, καὶ ἔλεγεν ἐν τῇ Βουλῇ (ἀναγινώσκει ἀπόσπασμα λόγου τοῦ κ. Τρικούπη ἐν τοῖς ἐστενογραφημένοις πρακτικοῖς τῆς συνεδριάσεως τῆς 17 Δ)βρίου 1879, ἐν σελ. 191): «Ἐσφαλμένην ἔχει ἰδέαν ἡ Κυβέρνησις,» ἔλεγε τότε ὁ κ. Τρικούπης, «περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον ὀφείλει νὰ προσφέρηται ἡ Κυβέρνησις ἀσθενοῦς Κράτους πρὸς τὰς Κυβερνήσεις φιλικῶν αὐτῷ Κρατῶν, καίτοι πολὺ μεγαλειτέραν τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐχόντων ἰσχύν. Δὲν ἀληθεύει, ὅτι τὰ Κράτη ἐκεῖνα ἀπαιτοῦσι παρὰ τῆς χώρας, τὴν ὁποίαν θέλουσι νὰ συνδράμωσι, τυφλὴν ὑπακοὴν, δουλικὴν καθυπόταξιν. Δὲν ἀληθεύει, ὅτι ἐπιθυμοῦσι νὰ βλέπωσι τὴν χώραν ἐκείνην τεταπεινωμένην καὶ παραιτοῦσαν τὰ κυριαρχικὰ αὐτῆς δικαιώματα. Τοὐναντίον ἀληθεύει, ὅτι αἱ φιλικῶς διακείμεναι πρὸς τὴν Ἑλλάδα Δυνάμεις ἐπιθυμοῦσι νὰ βλέπωσιν αὐτήν, προασπίζουσαν τὰ δικαιώματα αὐτῆς, οὐχὶ ἀπέναντι ἄλλων Ἐπικρατειῶν, ἀλλὰ καὶ ἀπέναντι αὐτῶν τῶν ἰδίων. Αἱ μεγάλαι Δυνάμεις δὲν δυσαρεστοῦνται, ὅταν βλέπωσι μικρὰ Κράτη, φροντίζοντα περὶ τῶν δικαιωμάτων αὐτῶν. Δυσαρεστοῦνται, ὅταν βλέπωσι ταῦτα πλεονεκτοῦντα, καὶ θέλοντα νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῆς φιλίας καὶ τῆς συνδρομῆς τῶν ἰσχυρῶν, ὅπως ἀδικήσωσιν ἄλλους. Ὅταν ὅμως βλέπωσιν αὐτὰ ὑπὲρ τῶν δικαιωμάτων ἑαυτῶν μεριμνῶντα, σέβονται αὐτὰ, καὶ ἀναλόγως τοῦ σεβασμοῦ αὐτῶν τοῖς προσφέρονται.» Ὑποθέτω, ὅτι αἱ συμβουλαὶ αὗται, τὰς ὁποίας πρὸς τοὺς ἄλλους ἔδιδεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐχρησίμευσαν ὡς ὁδηγὸς καὶ πρὸς αὐτὸν, καθ’ ὃν χρόνον διεχειρίζετο τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ πρὸς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος διαχειρίζεται αὐτὸ κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη. Ἐπετίμα ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ 1879 τὸν τότε διαχειριζόμενον τὰς διεθνεῖς σχέσεις τοῦ Κράτους, ἐπανελθόντα ἐκ Βερολίνου, καὶ κομίσαντα ἐκ τοῦ Συνεδρίου τὸν τίτλον, διὰ τοῦ ὁποίου ἠλευθερώθησαν οἱ κάτοικοι τῶν νομῶν Ἄρτης, Τρικκάλων καὶ Λαρίσσης, διότι ἰσχυρίζετο, ὅτι ἐταπείνωσε τὴν πατρίδα ἐν τῷ Συνεδρίῳ τοῦ Βερολίνου ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτῆς, ὡς ζητήσας ἐδαφικὰς παραχωρήσεις, καὶ οὐχὶ τὴν ἡγεμονίαν τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ἀλλ’ ὁ ταῦτα τότε ἐπιτιμῶν, γενόμενος Πρωθυπουργὸς, καὶ διαχειριζόμενος τὰς διεθνεῖς σχέσεις τοῦ Κράτους, ἐλησμόνησε τὸ ἄσυλον, τὸ ὁποῖον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ὀφείλει νὰ παρέχῃ πρὸς ἐκείνους, οἵτινες δὲν τυγχάνουσι μὲν πολῖται Ἕλληνες, ἀνήκουσιν ὅμως εἰς τὴν Ἑλληνικὴν φυλήν. Ὅταν δ’ ἀλλοδαπός τις, ἀλλ’ Ἕλλην, προσήχθη ἐνώπιον τῶν Ποινικῶν Δικαστηρίων τῆς Ἑλλάδος ὡς κατηγορούμενος, ἵνα δικασθῇ διὰ πρᾶξιν ἐγκληματικὴν, τὴν ὁποίαν ἔπραξεν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ κατ’ ἀλλοδαποῦ, ἀπέλυσαν δ’ αὐτὸν τὰ Δικαστήρια, συμφώνως πρὸς τὰς διατάξεις τῆς Ποινικῆς Νομοθεσίας, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, Ὑπουργὸς τότε ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, ἀπέστειλε χωροφύλακας εἰς τὸ Δικαστήριον, συνέλαβε τὸν ἀπολυθέντα τῆς κατηγορίας, ἀλλοδαπὸν μὲν, ἀλλ’ Ἕλληνα τὸ γένος, ἐπεβίβασεν αὐτὸν εἰς τὸ Αὐστριακὸν ἀτμόπλοιον, καὶ ἀπέστειλεν αὐτὸν κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1883 εἰς Κρήτην, ἔνθα παρέδωκεν αὐτὸν πρὸς τὸν ἐκεῖ πασσᾶν, τὸν γενικὸν Διοικητὴν αὐτῆς. Προχθὲς ἔτι κατήργησεν ὅλως τὸ ἄσυλον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν δικαίωμα νὰ παρέχωμεν ὡς Κράτος, ὅταν ἡ φιλανθρωπία τὸ ἀπαιτῇ καὶ ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς Ἑλλάδος τὸ ὑπαγορεύῃ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν προσεπάθησε μάλιστα νὰ πείσῃ ἡμᾶς, ὅτι οἱ λιποτακτήσαντες ἐν Πρεβέζῃ, καὶ περαιωθέντες διὰ λέμβου εἰς τὸ ἡμέτερον ἔδαφος, καλῶς παρεδόθησαν ὑπ’ αὐτοῦ εἰς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν, διότι ἔπρεπε νὰ θεωρηθῶσιν ὡς λιποτακτήσαντες ἐκ πλοίου, ἠγκυροβολημένου ἐν λιμένι τοῦ Βασιλείου! Ἐπειδὴ δὲ τὸ κατὰ τὴν ἡμετέραν νομοθεσίαν ἀκαταδίωκτον τῶν ἀλλοδαπῶν διὰ τὰς ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ κατ’ ἀλλοδαπῶν ἐγκληματικὰς πράξεις των ἠνώχλει τοὺς ἐνδιαφερομένους ἐν Ἀθήναις ἀντιπροσώπους ξένων τινῶν Δυνάμεων, οὗτοι ἐπεκαλοῦντο ὡς προηγούμενον τὴν κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1882 γενομένην, ὡς εἴρηται, παράδοσιν τοῦ Πλευρίτου, καὶ ἐζήτουν ἑκάστοτε νὰ παραδοθῶσιν αὐτοῖς οἱ τοιοῦτοι. Τοιαύτην μοὶ ἀπηύθυναν αἴτησιν κατὰ τὸ 1885, ὅτε διεχειριζόμην τὸ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργεῖον. Ὅτε δ’ ἀντέταξα πρὸς αὐτοὺς τὸν νόμον, ἐζήτουν παρ’ ἐμοῦ νὰ μεταβάλω αὐτὸν διὰ νέου νόμου. Ἐγὼ βεβαίως δὲν τὸ ἔπραξα, τὸ ἔπραξεν ὅμως ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, νομοθετήσας τὴν μεταβολὴν ταύτην διὰ τοῦ νόμου ΑΧΙϚʹ τῆς 27 Δεκεμβρίου 1887, καὶ καταστήσας καταδιώξιμον ἐν Ἑλλάδι καὶ τὸν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ ἐγκληματοῦντα ἀλλοδαπὸν κατ’ ἀλλοδαποῦ. Καὶ ἐτόλμησε μάλιστα πρό τινων ἑβδομάδων νὰ ἀναφέρῃ τὸ κατόρθωμά του τοῦτο, πρὸς ἀπόδειξιν τῆς μερίμνης του ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς, τῆς ὁποίας τὴν ἀσφάλειαν ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἐξησφάλισε διὰ τοῦ εἰρημένου νομοθετήματός του! Ἀπὸ ἀρχαιοτέρων χρόνων ἐγνώρισα μετὰ πόσης εὐκολίας ὑποχωρεῖ καὶ ἐνδίδει εἰς τὰς ἀξιώσεις τῶν ξένων ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅστις ἐπετίμα καὶ συνεβούλευεν ἡμᾶς κατὰ τὸ 1879. Πρὸ 22 ἐτῶν ἐπλήρωσε τὸ Δημόσιον 380,000 δραχμῶν, ἃς δὲν ὤφειλε νὰ πληρώσῃ, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τοῦ χρόνου ἐκείνου ἐνέδωκεν εἰς ἀξίωσιν τοῦ Πρέσβεως τῆς Τουρκίας, ζητοῦντος τὸ εἰρημένον ποσὸν δι’ ἀποζημίωσιν πέντε χωρίων τῆς ἐπαρχίας Θηβῶν, τὰ ὁποῖά εἰσι γνωστὰ ὑπὸ τὸ ὄνομα «κάτω χωρία τῶν Θηβῶν». Τὸ ποσὸν εἶχε ζητηθῆ ἐπανειλημμένως ὑπὸ τῆς Τουρκίας ἀπὸ τῶν πρώτων ἐτῶν τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου. Ἀλλ’ οἱ Ὑπουργοὶ τῶν Ἐξωτερικῶν τῶν χρόνων ἐκείνων, ἐπειδὴ ἡ ὑπόθεσις συνεδέετο μετὰ τῆς ἑρμηνείας τῶν πρωτοκόλλων, ἐζήτησαν αὐτὴν παρὰ τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ἐκ τῶν ὁποίων ἡ Ῥωσσία ἀπεφάνθη, ὅτι δὲν ὠφείλετο παρὰ τῆς Ἑλλάδος ἀποζημίωσίς τις· ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τούτου ἐξηκολούθει ἀρνουμένη πάντοτε κατὰ τὸ παρελθὸν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις τὴν πληρωμὴν, μετὰ τριακονταετεῖς δ’ ἀρνήσεις ἦλθεν ἐποχὴ, καθ’ ἣν εὑρέθη ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς, στέρξας νὰ πληρώσῃ τὴν ζητουμένην ἀποζημίωσιν. Καὶ ὁ τοσούτῳ μεριμνῶν περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ μικροῦ τούτου Κράτους, ὁ μὴ διστάσας ν’ ἀποκηρύξῃ, ὡς ἀντιβαίνουσαν εἰς τὴν ἀξιοπρέπειαν ταύτην, τὴν αἴτησιν τῶν ἐδαφικῶν παραχωρήσεων, ἣν κατὰ τὸ 1878 ἐπρόβαλον εἰς τὸ Συνέδριον τοῦ Βερολίνου, αὐτὸς, ὑπὸ τὰ παράθυρα τοῦ μεγάρου, ἐν ᾧ οἰκεῖ ὁ ἐκπροσωπῶν τὴν Ἐθνικὴν Μεγαλειότητα, παρέταξε σῶμα στρατοῦ, καὶ, ἐπὶ παρουσίᾳ τοῦ Γεν. Προξένου τῆς Μεγάλης Βρετανίας, παιανιζούσης δὲ τῆς μουσικῆς τὸν ὕμνον τῆς εἰρημένης Δυνάμεως, ἐξετέλεσε τὴν ἰδίαν αὑτοῦ διαταγὴν, περὶ ἀποπομπῆς ἀπὸ τοῦ σώματος τῆς χωροφυλακῆς ἑνὸς τῶν ἀνδρῶν αὐτῆς, πρὸς ἱκανοποίησιν τοῦ Ἐπιτετραμμένου τῆς Ἀγγλίας. Ὑπὲρ τῆς ἀξιοπρεπείας τῆς Ἑλλάδος βεβαίως ἠγωνίζετο ἡ παροῦσα Κυβέρνησις, ὅτε κατὰ Μάϊον τοῦ 1886 ἐγνωστοποίει εἰς τὴν Ὑψ. Πύλην, ὅτι ἔλαβεν ὑπὸ σημείωσιν τὴν διαπόμπευσιν, ἥτις ὑπὸ τῆς Τουρκίας ἐγένετο, τῶν ἀνδρῶν τοῦ Ἑλλην. στρατοῦ, οἵτινες εἶχον δυστυχήσει κατά τινα μάχην, οὐχὶ ἐξ οἰκείας ὑπαιτιότητος, ἀλλ’ ἐκ τῆς ὑπαιτιότητος τῶν διοικούντων αὐτοὺς, πρὸς οὓς ἀπενεμήθησαν διὰ τοῦτο ἴσως βραβεῖα καὶ ἀμοιβαί. Καὶ περιϋβρίσθησαν ἀληθῶς, ἐν τῇ πρωτευούσῃ ἑνὸς βιλαετίου τῆς Τουρκίας, ὑπὸ τοῦ πλήθους τῶν Ἰουδαίων, οἵτινες κατοικοῦσιν ἐν αὐτῇ, ἄνδρες τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, διὰ νὰ τιμωρηθῇ ἴσως ὁ ἡρωϊσμὸς τῶν μαχητῶν τῆς Μελούνης καὶ τοῦ Γριζόβαλη· εἰς δὲ τὴν ὑβρισθεῖσαν τιμὴν αὐτῶν παρέσχεν ὁ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸς ὡς ἀνακούφισιν τὴν ἀνακοίνωσιν αὑτοῦ πρὸς τὴν Τουρκίαν, ὅτι ἔλαβεν ὑπὸ σημείωσιν τὴν ὑπόθεσιν. Τὴν ἀξιοπρέπειαν τοῦ Ἑλλ. Κράτους καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὑπερησπίζετο ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὅτε εἰργάζετο ἐκθύμως νὰ καταβιβάσῃ ἀπὸ θρόνου Πατριαρχικοῦ ἱεράρχην, πεφημισμένον διὰ τὸν πατριωτισμόν του, καὶ δακτυλοδεικτούμενον διὰ τὴν ἱκανότητα καὶ τὴν νοημοσύνην του! Καὶ δὲν ἐδίστασεν ἡ Κυβέρνησις νὰ παρασταθῇ, ὡς παρίστανται οἱ ψηφοθῆραι κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, ἐπαιτήσασα διὰ τῶν ἀντιπροσώπων της ψήφους, οὐ μόνον ὅτε προὐτάθη ἡ ἐκλογὴ Πατριάχου μετὰ τὴν παραίτησιν τοῦ Ἰωακεὶμ Γʹ, ἀλλὰ καὶ ὅτε ἐγένετο ἡ ἐκλογή, δι’ ἧς ἀνεβιβάσθη ἐπὶ τὸν θρόνον ὁ νῦν καθήμενος ἐπ’ αὐτοῦ. Καὶ οἱ ἀγῶνες, καὶ αἱ προσπάθειαι αὗται τῆς Κυβερνήσεως παρεσκεύασαν τὸ οἰκτρὸν θέαμα, πρὸ τοῦ ὁποίου ἱστάμεθα, θεωροῦντες κατὰ πᾶσαν ἡμέραν καταργούμενον ἓν τῶν προνομίων τῆς Μεγάλης Ἐκκλησίας τοῦ Γένους, αὐτῆς μὲν σιωπώσης, τῆς δὲ Κυβερνήσεως τῆς Ἑλλάδος ἀσχολουμένης εἰς τὴν νομοθέτησιν λαχείων, χάριν δῆθεν τῆς Ἀρχαιολογικῆς Ἑταιρίας. Βεβαίως ἕνεκα τῶν πρὸς διατήρησιν τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Ἔθνους καὶ πρὸς προστασίαν τῶν συμφερόντων τοῦ Ἑλληνισμοῦ ἀγώνων τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, κατωρθώθη νὰ ἐμπνευσθῇ τόσος φόβος, οὐ μόνον εἰς τοὺς οἰκοῦντας ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Αὐτοκρατορίᾳ καὶ ὑπηκόους τῆς Τουρκίας Ἕλληνας, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς πολίτας Ἕλληνας, τοὺς κατοικοῦντας ἐκεῖ, φόβος μὴ ἀχθῶσι δι’ αὐθαιρέτου τινὸς διαγωγῆς δέσμιοι εἰς τὰς φυλακὰς, ἐξ ὧν δυσκόλως ἤθελον ἐξέλθει. Ὅσοι ἐγνώρισαν τὸν δυστυχῆ Φιλιππίδην καὶ τὸν Πασχίδην, ὅσοι ἤκουσαν τὰς περὶ αὐτῶν ἐπανειλημμένας ἐπερωτήσεις ἡμῶν καὶ τὰς ἀπαντήσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἔχουσι δίκαιον νὰ ᾖναι περιδεεῖς, διότι βεβαίως δὲν ἔχουσι πιθανότητα, ὅτι θέλουσι τύχει μείζονος προστασίας ἐκείνης, ἧς ἔτυχον ὁ Φιλιππίδης καὶ ὁ Πασχίδης. Ἐνδεχόμενον μάλιστα ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις παρέστη τελευταῖον διὰ τῶν ὑπουργικῶν ἐφημερίδων, ὡς εἰπὼν δῆθεν εἰς τὸν κ. Τυπάλδον, ὅτι αἱ ἐπερωτήσεις αὐτοῦ περὶ Πασχίδου καὶ Φιλιππίδου περισσοτέραν προξενοῦσι βλάβην ἢ ὠφέλειαν, νὰ δημοσιεύσῃ καὶ τότε, ὅτι ἔδωκε πλαστὴν τοιαύτην ἀπάντησιν εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον τῷ ἀπευθύνει καὶ τότε τοιαύτην ἐπερώτησιν. Ὡς ἂν, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἔβλαπτον αἱ ἐπερωτήσεις τοῦ κ. Τυπάλδου, δὲν ηὐθύνετο ἡ Κυβέρνησις, ἥτις δὲν ἐσταμάτησεν ἀμέσως, καθ’ ὃ εἶχε καθῆκον, τὸν ἐπερωτῶντα, εἰδοποιοῦσα αὐτὸν, ὅτι βλάπτει καὶ δὲν ὠφελεῖ διὰ τῆς ἐπερωτήσεώς του· ἐνῷ ἡ γενομένη ἐπερώτησις εἶχε διατυπωθῆ κατὰ τρόπον, ὅστις δὲν ἦτό ποτε δυνατὸν νὰ βλάψῃ, βεβαίως δ’ ἐνίσχυε τὰς προσπαθείας τῆς Κυβερνήσεως, ἂν αὕτη ἐμερίμνα ν’ ἀποδείξῃ τὴν ἐθνικότητα τῶν πεφυλακισμένων πολιτῶν Ἑλλήνων. Κατὰ τὴν γνώμην τῶν κυβερνώντων, οὐδεμία ἐπερώτησις ὠφελεῖ, διότι αἱ ἐπερωτήσεις ἀποκαλύπτουσι τὴν ἀμάθειαν καὶ τὴν ἀνικανότητα αὐτῶν. Ἀποφεύγουσι μάλιστα τὰς συζητήσεις ἐπ’ αὐτῶν, προβάλλοντες ἑκάστοτε ψευδῆ τινα λόγον, ὡς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον δὲν εἶπε μὲν ἐν τῇ Βουλῇ πρὸς τὸν κ. Τυπάλδον ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, παρεστάθη δ’ ὅμως ὑπὸ τῶν ὑπουργικῶν ἐφημερίδων, ὡς δῆθεν εἰπὼν πρὸς αὐτόν. Προτιμῶσι βεβαίως οἱ Ὑπουργοί, νὰ διεξάγωσι τὰς μετὰ τῆς Βουλῆς σχέσεις των, καθ’ ὃν τρόπον διεξήγαγον αὐτὰς κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, διερχόμενοι ἐν δυσὶν ἢ τρισὶν ἡμέραις ἑκατὸν καὶ διακόσια νομοσχέδια, ἄνευ ἐπερωτήσεων, καὶ ἄνευ ἀνησυχιῶν, ἀπηλλαγμένοι ἀπὸ ἐνοχλήσεις παραπλησίας. Ἂς εὐγνωμονῶμεν εἰς τὸν πολύμητιν μονάρχην τῆς ὁμόρου χώρας, ὅστις ηὐδόκησε νὰ τείνῃ τὴν χεῖρα καὶ λάβῃ τὰ ἐθνικὰ παράσημα, τὰ ὁποῖα προσεφέρομεν εἰς αὐτὸν, ἀφοῦ ἐμείναμεν ἐν τοῖς ἀντιθαλάμοις τῶν ἀνακτόρων τοῦ Γιλδὶζ πολλὰς ἑβδομάδας. Τὸ κατόρθωμα θὰ ἦτο ἀποτέλεσμα τῆς μερίμνης τῶν κυβερνώντων περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ Κράτους, χάρις εἰς τὴν πρόνοιαν, ἣν ἔλαβον, νὰ κανονίσωσι τὰς σχέσεις ἡμῶν μὲ τὸν ἡγεμόνα τοῦ ὁμόρου Κράτους, ὅτε ἐκεῖνος ἐλάμβανε τὴν πρωτοβουλίαν ν’ ἀποστείλῃ παράσημα εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἡ εὐγνωμοσύνη δ’ ἡμῶν πρέπει νὰ ᾖναι ζωηροτέρα, ἐφ’ ὅσον μετ’ ὀλίγον, ἀφ’ οὗ ἔτεινε τὴν χεῖρα καὶ ἔλαβε τὰ παράσημα, ἔδωκεν ἡμῖν δεῖγμα καὶ τῆς ἐλευθεριότητος αὐτοῦ, περιβαλὼν τὰ στέρνα τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν διὰ τῆς ταινίας ἑνὸς τῶν Τουρκικῶν παρασήμων, καὶ βραβεύων οὕτως τὰς ὑπὲρ τοῦ Τουρκικοῦ καθεστῶτος ὑπηρεσίας αὐτοῦ. Ἐν τῷ ἀρχείῳ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τῆς Γαλλίας σώζεται ἐπιστολὴ τοῦ Ναπολέοντος Αʹ πρὸς τὸν ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργόν του, φέρουσα ἡμερομηνίαν τῆς 5 Μαρτίου 1814. Ἔγραφε δι’ αὐτῆς ὁ Ναπολέων πρὸς τὸν Ὑπουργόν του τάδε (ἀναγινώσκει): «Ὁ ἐχθρὸς ἦτο ἐν μεγίστη ἀμηχανίᾳ, ἠλπίζομεν δ’ ὅτι σήμερον ἠθέλομεν δρέψει τοὺς καρποὺς τῶν μόχθων, οὓς κατεβάλομεν. Ἀλλ’ ἡ προδοσία ἢ ἡ μωρία τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς φρουρᾶς τῆς πόλεως Soissons παρέδωκεν αὐτῷ τὴν θέσιν ταύτην. Διάταξον νὰ συλλάβωσιν αὐτὸν, ὡς καὶ τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου τῆς ἀμύνης, νὰ παραπέμψωσιν ἐνώπιον στρατιωτικῆς ἐπιτροπῆς, ἐκ στρατηγῶν συγκροτηθησομένης, καὶ πρὸς Θεοῦ ἐνέργησον, ὅπως ἐντὸς 24 ὡρῶν τουφεκισθῶσιν ἐν τῇ πλατείᾳ τῆς Γρέβης. Εἶναι ἀνάγκη παραδειγμάτων.» Ἀρχηγὸς τῆς φρουρᾶς τῆς Soissons ἦτο ὁ ὑποστράτηγος Moreau. Συνεπείᾳ τῆς διαταγῆς ταύτης τοῦ Ναπολέοντος συνελήφθη, ἅμα ἀφικόμενος εἰς Παρισίους, ὡς συνελήφθησαν καὶ τὰ μέλη τῆς ἐπιτροπῆς τῆς ἀμύνης, καὶ πάντες καθείρχθησαν ἐν ταῖς εἱρκταῖς τῆς Abbaye· ἀνακριτικὸν συμβούλιον συνέστη, τὸ ὁποῖον ἀπέλυσε μὲν πάντας τοὺς ἄλλους τῆς κατηγορίας, παρέπεμψεν ὅμως τὸν ὑποστράτηγον Moreau ἐνώπιον στρατιωτικῆς ἐπιτροπῆς, ἵνα δικασθῇ. Ἀλλὰ μετὰ δύο ἡμέρας εἰσῆλθον εἰς Παρισίους τὰ Συμμαχικὰ στρατεύματα, ἀνατρέψαντα τὴν κυβέρνησιν τοῦ Ναπολέοντος, καὶ συστήσαντα ἑτέραν, τῆς ὁποίας ὁ ἐπὶ τῶν στρατιωτικῶν ὑπουργὸς Dupont ἀπέλυσε τῆς φυλακῆς τὸν Moreau, διότι, καθ’ ἃ ἔγραφε τὴν 28 Ἀπριλίου 1814, ἡ νέα Κυβέρνησις ἐπεδοκίμασε τὴν διαγωγήν του. Ἡ νέα μάλιστα Κυβέρνησις ἀπένειμεν εἰς τὸν Moreau καὶ τὸ παράσημον τοῦ Ἁγίου Λουδοβίκου, καὶ διώρισεν αὐτὸν στρατιωτικὸν διοικητὴν τοῦ νομοῦ τῆς Indre. Ἄν ὁ Moreau δὲν παρέδιδεν εἰς τὸν Vinzingerod καὶ εἰς τὸν Bülow κατὰ τὴν 3 Μαρτίου 1814 τὴν Soissons, κατὰ μὲν τὴν γνώμην τοῦ Ναπολέοντος ὁ στρατὸς τοῦ Blücher ἤθελε καταστραφῆ, κατὰ δὲ τὴν γνώμην τοῦ στρατάρχου Marmont, ἐκ τῆς παρατάσεως τῆς ἀμύνης τῆς Soissons ἐπὶ 36 ἔτι ὥρας ἐξήρτητο ἡ ἔκβασις τῆς μάχης καὶ ἑπομένως ἡ τύχη τῆς Γαλλίας, καὶ κατὰ τὴν γνώμην τοῦ ἱστορικοῦ Θιέρσου, μετὰ τὴν ἧτταν τοῦ Βατερλὼ ἡ παράδοσις τῆς Soissons ἦτο τὸ ὀλεθριώτερον τῶν συμβεβηκότων ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῆς Γαλλίας. Μοὶ ὑπολείπεται ἀκόμη μελέτη τις ἀριθμῶν, τὴν ὁποίαν καὶ ταύτην πρέπει νὰ περάνω, ἵνα ἀπαλλάξω ὑμᾶς ἀπὸ τὰς ἐνοχλήσεις τῆς ἀκροάσεως ἀριθμῶν. Αἱ δαπάναι τοῦ δημοσίου χρέους, τὸ ὁποῖον ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς διακρίνουσι διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ χρέος ἐσωτερικὸν, βαίνουσι καὶ αὐταὶ καθ’ ἕκαστον ἔτος αὐξάνουσαι. Κατὰ τοὺς Ἀπολογισμοὺς, ἐπληρόνοντο ἀντὶ τόκων καὶ χρεωλυσίων τῶν δανείων τούτων:

Κατὰ τοὺς Προϋπολογισμοὺς προϋπελογίσθησαν:

Οὕτως ἀπὸ τοῦ 1882 μέχρι τοῦ 1889 ἀνεβιβάσθη μέχρι τοῦ διπλασίου, μεῖον δραχ. 521,971, τὸ κατὰ τὰ 1882 πληρονόμενον ποσὸν εἰς τόκους καὶ χρεωλύσια χρεῶν. Ἀλλὰ καὶ τὸ διπλάσιον βεβαίως ὑπερέβημεν, διότι πρέπει νὰ προσθέσωμεν εἰς τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια τοῦ 1889, καὶ τοὺς τόκους τοῦ κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1888 συνομολογηθέντος δανείου τῶν 400 χιλιάδων λιρῶν ἀγγλικῶν (10 ἑκατομμυρίων φράγκων χρυσῶν), ἀνερχομένους εἰς 600 χιλιάδας φράγκων, καὶ τοὺς τόκους τῶν 7,570,000, κατὰ τὴν χορηγηθεῖσαν πίστωσιν διὰ τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Τριπόλεως–Καλαμῶν. Ἄν μνημονεύσω καὶ τῆς πιστώσεως, τῆς χορηγηθείσης διὰ τὸν στόλον, ἀνερχομένης εἰς 16,753,544, τότε τὸ προστιθέμενον κατὰ τὸ ἀνωτέρω κεφάλαιον εἰς τὸ δημόσιον χρέος ἀνέρχεται ἐν ὅλῳ εἰς 34,323,544, οἱ τόκοι δ’ αὐτοῦ πρὸς 6% εἰς 2,059,412, ἀναβιβάζοντες τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1889 ἀναγεγραμμένον ποσὸν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων εἰς 39,838,861, ἤτοι εἰς ποσὸν, ὑπερβαῖνον τὸ διπλάσιον τῶν κατὰ τὸ 1882 πληρονομένων τόκων καὶ χρεωλυσίων διὰ τὰ ἐσωτερικὰ δάνεια κατὰ 1,537,440:60. Πρέπει νὰ προλάβω ἐκείνους, οἵτινες ἤθελον προτείνει τὰ ἔξοδα τῆς ἐπιστρατείας τοῦ 1885 καὶ 1886, ἵνα δικαιολογήσωσι τὴν τοσαύτην αὔξησιν τῶν δημοσίων χρεῶν, καὶ ἑπομένως τῶν κατ’ ἔτος πληρωτέων ἐξόδων διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτῶν. Ἐδαπανήθησαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἐν ὅλῳ

Ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν:

Ἀλλὰ, καὶ ἄν δὲν διετάσσετο ἡ ἐπιστρατεία, ἤθελον καταβληθῆ δαπάναι καὶ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ἄν δὲ ἤθελον καταβληθῆ τόσαι, ὅσαι ἐγένοντο κατὰ τὸ ἀμέσως πρὸ τῆς ἐπιστρατείας προηγηθὲν ἔτος 1884, ἤθελον δαπανηθῆ διὰ τὰ δύο Ὑπουργεῖα, δι’ ἑκάτερον τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886, τόσα, ὅσα ἐδαπανήθησαν κατὰ τὸ ἔτος 1884, ἤτοι 30,455, 763.64.

Ἄν τὸ ποσὸν τοῦτο ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὰ ὡς εἴρηται δαπανηθέντα ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας κατὰ τὰ 1885 καὶ 1886, τὸ ὑπόλοιπον παριστᾷ τὰς δαπάνας τῆς ἐπιστρατείας, περιοριζομένας εἰς 52,221,069.61, τὸ δὲ κατὰ τοὺς Ἀπολογισμοὺς τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886 ἔλλειμμα, ἀνελθὸν εἰς 95, 520,290,48, διαιρεῖται εἰς ἔλλειμμα τῶν δύο ἐτῶν, τακτικὸν, καὶ ἄνευ τῆς ἐπιστρατείας ἐκ δραχ. 43,299,220.86, καὶ εἰς ἔλλειμμα ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας ἐκ δραχ. 52,221, 069.61. Τοῦ ποσοῦ λοιπὸν τούτου οἱ τόκοι πρέπει νὰ ἀνευρεθῶσιν, ἵνα γνωσθῇ κατὰ πόσον ηὔξησαν τὸ ἐτήσιον βάρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὰ ἔξοδα τῆς ἐπιστρατείας. Ἀνέρχονται δ’ οἱ τόκοι οὗτοι, ἄν ὑπολογισθῶσι πρὸς 7% καὶ οὐχὶ πρὸς 6, εἰς 3,655,474.87. Ἀλλ’ ἄν ἐλαττώσητε κατὰ τόσον ποσὸν τὰ ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς τῶν ἐτῶν 1887, 1888 καὶ 1889 ἀναγεγραμμένα διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, θέλετε ἔχει πάλιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 δραχ. 33,535,111.13 διὰ τόκους καὶ χρεωλύσια, ἐν τῷ τοῦ 1888 δραχ. 32,495,454.87, καὶ ἐν τῷ τοῦ 1889 δραχ. 34,123,974.13, ἤτοι 14,973,263.93 περισσότερα ὅσων ἐπλήρωσε τὸ Κράτος κατὰ τὸ 1882, προστεθέντα εἰς τὰ ἔξοδα ἕνεκα τῶν δανείων, τὰ ὁποῖα ἠναγκάσθητε νὰ συνομολογήσητε, οὐχὶ διὰ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐπιστρατείας, ἀλλὰ διὰ τὰς ἀνάγκας, τὰς ὁποίας ἐδημιούργησεν ἡ σπατάλη. Ἀλλ’ οἱ Ὑπουργοὶ ἐδημιούργησαν προσφιλὲς θέμα, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις προέτεινε νὰ κηρυχθῇ τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐν χρεωκοπίᾳ. Δὲν ἠρκέσθησαν νὰ διαδώσωσιν αὐτὸ διὰ μιᾶς ἢ διὰ δύο ἐφημερίδων, οὐδὲ κατήγγειλαν τοῦτο ἀπὸ τοῦ βήματος μόνον τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐκ φόβου μὴ ὑπάρξῃ χώρα, μέχρι τῆς ὁποίας δὲν εἶχε φθάσει τὸ κακόηθες ἄγγελμα, ἐπανελάμβανον αὐτὸ πάντοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς, ἂν καὶ καθ’ ἑκάστην διεψεύδοντο ὑπὸ τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἐξηκολούθουν δὲ νὰ τὸ δημοσιεύωσιν οὐ μόνον διὰ πασῶν τῶν ὑπουργικῶν ἐφημερίδων τῶν Ἀθηνῶν, ἀλλὰ καὶ διὰ πασῶν τῶν Εὐρωπαϊκῶν ἐφημερίδων, ὅσαι ἐγένετο δυνατὸν νὰ σαγηνευθῶσιν. Εἶχον ἀνάγκην συμμάχων, διὰ τῶν τοιούτων δὲ ψευδολογιῶν παρεσκεύαζον ἀναγκαίως καὶ ἀπέκτων προσλιπαροῦντες συμμάχους ἐν ταῖς τάξεσι τῶν χρηματιστῶν, τῶν κατεχόντων Ἑλληνικὰ χρεώγραφα καὶ συμφέρον ἐχόντων νὰ μὴ ὑποτιμηθῶσι ταῦτα ἕνεκα ἐνδεχομένης ἀνικανότητος τῆς Ἑλλάδος πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της. Γνωρίζω τὸν χαρακτῆρα τῶν χρηματιστῶν, καί, ἂν δὲν ἐγνώριζον αὐτόν, ἤθελον μάθει αὐτὸν ἐν οἷς περὶ αὐτῶν ἀνέγνων. Ἔγραφεν ὁ Louis Blanc, ὅτι «εἰσὶ ψυχαὶ ψυχραὶ καὶ ἐγωϊστικαί, αἵτινες, ὅταν ἀνατρέπωνται τὰ Κράτη, τὸ μόνον, διὰ τὸ ὁποῖον παραπονοῦνται, ὡς ἂν ἦτο ἔγκλημα, εἶναι, ὅτι διεκόπη ὁ ὕπνος των, ἢ ὅτι ἐκλονίσθη ἡ περιουσία των. Ὅταν δὲ τὸ πᾶν κρημνίζηται πέριξ αὐτῶν, αὐτοὶ ἀσχολοῦνται νὰ ἐννοήσωσι τί θέλουσι ζημιωθῆ, ἢ τί θέλουσι κερδήσει ἐκ τῆς καταστροφῆς». Ἀνεῦρον λοιπὸν συμμάχους τοὺς χρηματιστὰς, οἵτινες ἠσχολήθησαν νὰ ἀμυνθῶσιν ὑπὲρ τοῦ ἰδίου πλούτου καὶ τοῦ ἰδίου κέρδους. Ἡ Εὐρωπαϊκὴ δημοσιογραφία προσεκτήθη ὑπ’ αὐτῶν ἐπίκουρος, καί, ὡς εἰ μὴ ἤρκουν τὰ ὑπὲρ τῶν κυβερνώντων πιστοποιητικὰ, τὰ ὁποῖα ἐξέδιδον εὐγενεῖς Λόρδοι καὶ εὐγενεῖς Λαῖδαι, τοὺς ὁποίους δημοσίᾳ δαπάνῃ ἐδεξιώθησαν οἱ κυβερνῶντες, καθ’ ὃν τρόπον ἐδεξιοῦτο ἐν Καΐρῳ τοὺς ξένους ὁ Κεδίβης Ἰσμαὴλ, ὡς εἰ μὴ ἤρκουν τῆς Ἑταιρίας τῆς Κωπαΐδος οἱ δικηγόροι καὶ οἱ Σύμβουλοι, ἐξυμνοῦντες διὰ τῶν ἐφημερίδων τῶν Παρισίων καὶ τοῦ Λονδίνου τοὺς κυβερνῶντας, προσετέθησαν καὶ αἱ ὕβρεις, τὰς ὁποίας βαναύσων χρηματιστῶν ἡ ἀγροικία ἐξετόξευσε διὰ τῶν ἐφημερίδων κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἐπειδὴ ὁμιλῶ περὶ δημοσιογραφίας, πρέπει νὰ ἀναμνήσω εἰς ὑμᾶς, ὅτι αἱ ἐλευθερίαι ἐξασφαλίζονται ἐκεῖ μόνον, ἔνθα τὰ Κοινοβούλια δὲν ὑποδουλοῦνται, ἢ ἔνθα αἱ ἐφημερίδες ἐκπληροῦσιν εὐσυνειδήτως τὸ δημοσιογραφικὸν καθῆκόν των. Παρ’ ἡμῖν δυστυχῶς τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους ἡ προϊοῦσα κατ’ ἔτος αὔξησις παρεῖχεν εἰς τοὺς κυβερνῶντας ἄφθονα τὰ μέσα πρὸς διαφθορὰν τοῦ τύπου. Ἐδημιουργήθησαν λοιπὸν φύλλα δημοσιογραφικὰ, συνεστήθησαν ἐφημερίδες διαφόρων σχημάτων, καὶ ἐκ τῶν ὑπαρχουσῶν πολλαὶ ηὐτομόλησαν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ὑμνοῦσαι σήμερον αὐτὴν, ἣν χθὲς ἐστιγμάτιζον, χάρις εἰς τὰς ἐκ ποικίλων πηγῶν διατιθεμένας πρὸς τοῦτο χορηγίας. Ἀποτέλεσμα δ’ ἐπῆλθεν ἡ θυσία τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν πλείστων ὀργάνων τοῦ τύπου, ὡς δὲ ἔγραφεν ἐπιφανὴς πολιτειολόγος, «ὅταν αἱ ἐφημερίδες δὲν ἦναι ἀνεξάρτητοι, παρακωλύουσι τὸν σχηματισμὸν δημοσίου φρονήματος, ἐν ᾧ αὗται δὲν σχηματίζουσι τοιοῦτον. Οἱ πολῖται ἀναγινώσκουσι τοὺς συλλογισμούς των μετ’ ἀποδοκιμασίας, καὶ δυσπιστοῦσιν εἰς τὰς ἀφηγήσεις των, διότι ἐν τοῖς συλλογισμοῖς αὐτῶν δὲν εὑρίσκουσιν ἐπιχειρήματα, ὅπως πεισθῶσιν, ἀλλὰ θελήσεις, καὶ ἐν ταῖς ἀφηγήσεσιν αὐτῶν δὲν εὑρίσκουσι γεγονότα, ἀλλὰ μυστηριώδεις σκοπούς. Δὲν λέγουσιν, ἰδοὺ τὸ ἀληθὲς ἢ τὸ ψευδές, τὸ ὀρθὸν ἢ τὸ ἐσφαλμένον, ἀλλὰ τί θέλει ἡ Κυβέρνησις, ἢ μᾶλλον τί ἐπιθυμεῖ, νὰ φρονῶσιν οἱ πολῖται.» Ὡς πρὸς τοὺς χρηματιστὰς δὲ, οὐδεμίαν ἐγὼ ἔχω ἐχθρότητα πρὸς αὐτούς. Τοὺς κεκτημένους μεγάλα κεφάλαια ἐκ νεότητος ἔκρινα χρησιμωτάτους εἰς τὴν πατρίδα, καὶ ηὐχόμην νὰ ἴδω ἐπανερχομένους εἰς αὐτήν, καὶ ἀποκαθισταμένους ἐν τῇ ἐλευθέρᾳ Ἑλλάδι, ἣν εἶχον καταλίπει νεώτατοι, ὅτε ἀπῆλθον εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν, ἵνα ἀγωνισθῶσι τὸν ἀγῶνα τοῦ ἐμπορίου, καὶ ἐργασθῶσιν, ὅπως πλουτίσωσιν. Ἤλπιζον, ὅτι, ὅταν ἤθελον συγκεντρώσει ἐν τοῖς ταμείοις των πλούτη, ἤθελον ἐλθεῖ ἐνταῦθα, ἵνα χρησιμοποιήσωσιν αὐτά. Εἶχεν ἡ Ἑλλὰς ἀνάγκην κεφαλαίων, διότι καὶ ἡ γεωργία εὑρίσκετο, ἐν ᾗ διετέλει καταστάσει ἐπὶ Δευκαλίωνος, καὶ ἡ βιομηχανία δὲν εἶχεν ἐξέλθει ἀκόμη ἀπὸ τὸ κατώφλιον τῆς θύρας τῶν οἰκογενειῶν, αἵτινες μετήρχοντο αὐτήν. Προσεδόκων, ὅτι ἤθελον διαθέσει ὑπὲρ τῆς γεωργίας καὶ βιομηχανίας τὰ κεφάλαιά των, ἐγγράφοντες ἐν τῇ συνειδήσει ἑκάστου τῶν πολιτῶν τῆς Ἑλλάδος τὴν εὐεργεσίαν, ἣν παρεῖχον εἰς τὸν τόπον. Ἀλλὰ προετίμησαν νὰ μεταβάλωσι μετὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τὰς Ἀθήνας εἰς Χρηματιστήριον τῆς Ἀνατολῆς, καί, ἐπειδὴ δὲν κατώρθωσαν τοῦτο, ἀσχολοῦνται νῦν, νὰ μεταποιήσωσι τὸ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργεῖον εἰς μεσιτικὸν γραφεῖον, ἢ εἰς παράρτημα τοῦ Χρηματιστηρίου. Δὲν ἔχω ἐχθρότητά τινα πρὸς αὐτοὺς, ἤθελον ὅμως διατρανώνει εὐγνωμοσύνην πρὸς αὐτοὺς, ἂν δὲν ἐξελάμβανον τὰς Ἀθήνας ὡς Κωνσταντινούπολιν, καὶ ἂν δὲν συνηγωνίζοντο νὰ πράξωσιν ἐν Ἀθήναις, ὅ,τι ἔπραξαν ἐν Κωνσταντινουπόλει. Κατὰ τὰς παραμονὰς τῆς Γαλλικῆς ἐπαναστάσεως ἡ οἰκονομικὴ ἀμηχανία ὑπερέβη πᾶν ὅριον. Τὸ δημόσιον χρέος εἶχεν ἀνέλθει κατὰ Σεπτέβριον τοῦ 1790 εἰς 1,878,816,534 λίβρας, οἱ δ’ ἐτήσιοι τόκοι εἰς 167,737,918 λίβρας. Ἐπειδὴ δ’ ἐν τῇ ἀμηχανίᾳ ταύτῃ προσέφευγον εἰς τὴν ἔκδοσιν χαρτονομίσματος assignats, τὸ ποσὸν τῶν κυκλοφορούντων assignats, κατά τινα σημείωσιν, δημοσιευθεῖσαν τότε διὰ τοῦ «Moniteur», εἶχεν ἀνέλθει εἰς 49 δισεκατομμύρια. Ἐπιφανὴς πολιτικὸς τῆς Ἀγγλίας, ὁ Burke, σατυρίζων τὴν οἰκονομικὴν ταύτην κατάστασιν τῆς Γαλλίας ἐν τῷ πονήματι αὐτοῦ «Reflexions on the revolution in France», ἔγραφεν ἐν τῇ γλώσσῃ τῆς ἰατρικῆς συνταγολογίας: Assignare Postea assignare Ensuita assignare Ἤτοι ἐκδίδειν χαρτονόμισμα, καὶ μετὰ τοῦτο ἐκδίδειν χαρτονόμισμα, καὶ ἔπειτα ἐκδίδειν χαρτονόμισμα. Ἀλλ’ εἰς τὴν σάτυραν ταύτην ἀπήντησεν εὐφυῶς ὁ Desmoulins ἐν τῷ πονήματι αὑτοῦ «Revolution de France et de Brabant.» Assignare vaut mieux qu’ empruntare Postea imposare Ensuita se rûinare Ἤτοι προτιμότερον τὸ ἐκδίδειν χαρτονόμισμα ἀπὸ τὸ δανείζεσθαι, εἶτα δ’ ἕνεκα αὐτοῦ ἐπιβάλλειν φόρους, καὶ ἔπειτα καταστρέφεσθαι. Εἰς τὸ σύστημα τοῦ δανείζεσθαι παρεδόθημεν καὶ ἡμεῖς, καὶ μετ’ αὐτὸ ἠσπάσθημεν τὸ σύστημα τοῦ ἐπιβάλλειν φόρους, ἂς εὐχηθῶμεν δὲ, νὰ μὴ ἐπαληθεύσῃ τοῦ Desmoulins ἡ προφητεία. Ἀλλὰ καὶ εἰς τὸ σύστημα τοῦ δανείζεσθαι μᾶς εἰσήγαγον οἱ χρηματισταὶ, ὧν ἐμνημόνευσα πρὸ μικροῦ, καὶ εἰς τὴν ἕνεκα τούτου αὔξησιν τῶν φόρων αὐτοὶ μᾶς ὡδήγησαν, καὶ χάρις εἰς τὰς συμβουλὰς καὶ τὴν συνδρομὴν αὐτῶν κατωρθώσαμεν νὰ ἐξογκώσωμεν τόσον τὸ δημόσιον χρέος ἡμῶν, ἀναβιβάσαντες αὐτὸ κατὰ τὴν 1ην Ἰανουαρίου 1889 εἰς δρ. 711,034,126:49, κατὰ τὰ ἑξῆς: Δημόσιον χρέος, κατὰ τὴν ά. Ἰανουαρίου 1889. Αʹ. Δάνεια πάγια καὶ χρεωλυτικά. Κατὰ τὰ ἐν σελ. 7 τῆς αἰτιολογικῆς ἐκθέσεως τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889 ἐκτιθέμενα, ὠφείλοντο:

Βʹ. Χρέη κυμαινόμενα.

Κατὰ τὴν πρώτην τριετίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκυβέρνησεν ὁ Πρωθυπουργός, ἐπέσειεν ἐν ταῖς χερσὶν αὑτοῦ δύο σημαίας, τὴν σημαίαν τῶν στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν παρασκευῶν, διὰ τὸ μεγαλεῖον τοῦ Ἔθνους, καὶ τὴν σημαίαν τῶν δημοσίων ἔργων. «Τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν», ἔλεγεν ὁ Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1883 (καὶ ἡ συζήτησις ἦτο ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ) «δὲν εἶναι ζήτημα οἰκονομολογικὸν, εἶναι ζήτημα ψυχολογικόν. Πρόκειται νὰ ἴδωμεν, ἐκ τῶν ἀποφάσεων, τὰς ὁποίας θὰ λάβῃ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐὰν ἔχωμεν ψυχὴν ἀνάλογον πρὸς τὰς ἀξιώσεις ἡμῶν. Δὲν ἀρκεῖ, ὅπως διὰ συνδυασμῶν ἀληθῶν ἢ ψευδῶν, φαινομένων ἢ πραγματικῶν, οἰκονομήσωμεν τὰ πράγματα ἐπί τινα ἔτη, καὶ ζήσωμεν ἔστω καὶ χρεωκοποῦντες. Διότι καὶ ὁ χρεωκόπος ζῇ. Ἐὰν θέλωμεν νὰ ζήσωμεν ὡς Κράτος ἀληθῶς ἀνεξάρτητον, πρέπει σήμερον, ὅτε πρόκειται νὰ θέσωμεν τὰ θεμέλια τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν πολιτικῆς, νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἐννοοῦμεν, ὁποῖον εἶναι τὸ μέγεθος τῆς πολιτικῆς ταύτης, ὅτι τὸ ἔργον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ διεξαγάγωμεν, δὲν εἶναι ἔργον, τὸ ὁποῖον ἐκπεραιοῦται διὰ συνήθων θυσιῶν. Πρέπει νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι αἰσθανόμεθα ὁποίους ὁ ἐθνισμὸς ἡμῶν διατρέχει κινδύνους, καὶ ὅτι, ἂν κατὰ τὴν ἀναγγελλομένην προσεχῆ ἀναῤῥύθμισιν ἐν τῇ Ἀνατολῇ δὲν ᾖναι ἑτοίμη ἡ Ἑλλὰς, ἵνα ἀναπτύξῃ πάσας τὰς δυνάμεις, ὅσας ἐκ φύσεως κέκτηται, δύναται ἴσως νὰ ἐξακολουθῇ ὑπάρχουσα, ὅπως κατ’ ἐπιφάνειαν ἔχει σήμερον, ἀλλὰ θὰ ὑπάρχῃ, οὐχὶ ὡς Κράτος πραγματικῶς ἀνεξάρτητον. Καίτοι ἴσως θὰ ὀνομάζηται ἡ Ἑλλὰς Κράτος ἀνεξάρτητον, ἐὰν ἐν τῇ ἐξελίξει τῶν πραγμάτων τῆς Ἀνατολῆς δὲν ἀποδοθῇ εἰς αὐτὴν ἡ θέσις, ἥτις τῇ ἀνήκει ἐξ ἀπαραγράπτων δικαιωμάτων—καὶ ἵνα ἀνήκῃ εἰς αὐτὴν, πρέπει νὰ τὴν ἀποκτήσῃ, διότι, ἂν περιμένῃ παρ’ ἄλλων, μὴ ἐργαζομένη αὐτὴ, ἀλλοίμονον εἰς τὴν Ἑλλάδα (Εὖγε! εὖγε!). —Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς, καθ’ ἣν ὥραν πρόκειται νὰ ἀποδείξῃ, τί σκέπτεται περὶ ἑαυτῆς, φωραθῇ ὑπολογίζουσα ὡς ὁ ἔμπορος, ὁ ἐπιχειρῶν κερδοσκοπίαν, ἂς ᾖναι βεβαία, ὅτι παρ’ οὐδενὸς θέλει θεωρηθῆ, ὡς ἀξία τοῦ προορισμοῦ, τὸν ὁποῖον αὐτὴ εἰς ἑαυτὴν καθώρισε. Συνελθοῦσα ἄρα ἡ Βουλή, δέον νὰ ἀναμετρήσῃ τὸ σθένος τοῦ Ἔθνους ψυχολογικῶς, πρέπει νὰ ἐρωτήσῃ καὶ αὐτὸ καὶ ἑαυτὴν, ἐὰν ἔχῃ δυνάμεις, ἵνα διεξαγάγῃ τοιαύτην πολιτικὴν, καὶ, ἂν τὰς ἔχῃ, πρέπει νὰ προβῇ θαῤῥαλέως ἐν τῇ ὁδῷ, ἣν ἐχάραξεν ἡ Κυβέρνησις. Ἂν ὅμως φρονῇ, ὅτι τὸ Ἔθνος δὲν δύναται νὰ ἐργασθῇ οὕτως ὑψηλὰ, ἀλλὰ δύναται μόνον νὰ ὑπάρχῃ, διὰ νὰ ὑπάρχῃ, ἂς παραδεχθῇ τὰς ἰδέας, τὰς ὁποίας ἡ Ἀντιπολίτευσις ὑπέβαλεν εἰς αὐτήν.» Καὶ ἐφώναζον «εὖγε!» οἱ φίλοι αὐτοῦ, καὶ ἐπεκρότουν τὰ ἀκροατήρια, καὶ ὁ Πρωθυπουργὸς δὲν ἐνόμιζεν, ὅτι ἀρκοῦσι μόνον αἱ παρασκευαί, ὥστε τὴν ἡμέραν, καθ’ ἣν ὁ Θεὸς ἤθελεν εὐδοκήσει, νὰ εὑρεθῶμεν παρεσκευασμένοι, ἀλλ’ ἀπησχόλει τὴν Βουλήν, ἐξετάζων διάφορα συστήματα στρατιωτικῆς ἐνεργείας, καὶ ἐξαίρων τὸ σύστημα τῆς ἐπιθετικῆς ἐνεργείας! Ἐπιθετικὸν ἢ ἀμυντικὸν ἐμέλλομεν νὰ ἐπιχειρήσωμεν πόλεμον; Ὁ Πρωθυπουργὸς ἐνόμιζεν, ὅτι μόνος ὁ ἐπιθετικὸς ἤθελεν ἐξασφαλίσει τὰ συμφέροντα ἡμῶν! Ἀλλ’ εἰς ποίαν τάχα περιήγαγεν ἡμᾶς κατάστασιν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὁ κυβερνήσας τρία τότε ἔτη, καὶ κυβερνῶν αὖθις τρία ἀπὸ τοῦ 1886 καὶ ἐντεῦθεν; Ἢ μήπως, διότι ἀνεκόψαμεν αὐτὸν ἀπὸ τῶν ἔργων του, κατὰ Ἀπρίλιον τοῦ 1885, ἐπὶ 12 μῆνας, κατεστρέψαμεν τὰ ἔργα του, ἢ ἀπώλεσε τὰς εὐκολίας, τὰς ὁποίας παρεσκεύαζεν, ὅπως εὑρεθῇ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ παρεσκευασμένος εἰς τὸ μέγα ἐθνικὸν ἔργον; Ἕν μόνον εὑρίσκω ἔργον γενόμενον, καὶ ἐξακολουθοῦν νὰ γίνηται, καὶ δὲν γνωρίζω πότε θέλει τεθῆ τέρμα εἰς τοῦτο, τὸ ἔργον τῆς οἰκονομικῆς καταστροφῆς τοῦ τόπου. Ἡ οἰκονομικὴ καταστροφὴ τοῦ τόπου ὑπολαμβάνεται, ὅτι θέλει συντελέσει εἰς τὴν παρασκευὴν τῆς ἐπιτυχίας, ἢ τῆς ἀποτυχίας τῶν ἐθνικῶν πόθων; εἰς τὴν παρασκευὴν τῶν μέσων πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων, τὰ ὁποῖα οἱ πατέρες ἡμῶν ἐπαφῆκαν ἐφ’ ἡμᾶς, ἢ εἰς δημιουργίαν αἰτίας, δι’ ἣν ἔπρεπε νὰ ἐγκαταλίπωμεν τῶν πόθων ἐκείνων τὴν ἐπιζήτησιν; Κατὰ τοὺς πρώτους χρόνους τῆς Ἑλληνικῆς ἐπαναστάσεως ἡ Ἑλλὰς δὲν ἦτο Κράτος, δὲν εἶχε μέσα, οὔτε εἶχε χρέη, εἶχον ὅμως οἱ ὑπόδουλοι Ἕλληνες περιουσίας, τὰς ὁποίας ἐθυσίασαν προθύμως. Τὰ ἡρωϊκὰ κατορθώματα τῆς Ἑλλάδος εὗρον ἐν τῇ Εὐρώπῃ καὶ θαυμαστὰς, καὶ ὑμνητάς. Εὗρον ποιητὴν Βασιλέα, ὁ ὁποῖος ἐξύμνησε τὸν ἡρωϊσμὸν καὶ τὴν αὐταπάρνησιν τῶν Ἑλλήνων, τὸν Λουδοβῖκον Αʹ τῆς Βαυαρίας. Εὗρον τὸν ἐνθουσιασμὸν τῆς Γαλλίας κατὰ τὰ 1822. Εὗρον τὰ ποιήματα τοῦ Οὑγκὼ, καὶ τὴν λύραν τοῦ λόρδου Βύρωνος, διὰ τῶν ὁποίων ἀπεθανατίσθη τὸ Μεσολόγγιον καὶ ἡ Κλείσοβα καὶ ἄλλοι ἱστορικοὶ τόποι. Ἡ Εὐρώπη ἦγε τότε αἰῶνα ποιήσεως. Ἀλλὰ τώρα; Ἀνεγίνωσκον πρό τινος ἐφημερίδα, ἐκδιδομένην ἐν τῇ πρωτευούσῃ τῆς Γαλλίας, καὶ θεωρουμένην ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ, ὡς ἔχουσαν σχέσεις, αἱ ὁποῖαι καθιστῶσι τὴν ἐφημερίδα ἀξίαν προσοχῆς, τὸν Temps. Ἔγραφεν ἡ ἐφημερὶς αὕτη σχετικῶς πρὸς τὸν ἐκθρονισμὸν τοῦ Ἡγεμόνος Ἀλεξάνδρου τὰ ἑπόμενα (ἀναγινώσκει): «Ἕν μόνον ζήτημα ὑπάρχει ἐν Εὐρώπῃ. Ἂς συνειθίσωμεν νὰ τὸ λέγωμεν. Αἱ τρεῖς Αὐτοκρατορίαι εἰσὶ σύμφωνοι, ναὶ ἢ ὄχι; Ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν ἀποδειχθῇ, ὅτι εἰσὶ σύμφωνοι, τὸ πᾶν ἐῤῥήθη. Ἡ ἱερὰ συμμαχία ἦτο μικρὸν παιγνίδιον ἀπέναντι τῆς κτηνώδους ἰσχύος, ἥτις ῥυθμίζει σήμερον τὰς τύχας τοῦ κόσμου». Καὶ ἀπέδειξε τὴν ἀλήθειαν τούτου ἡ πρόσφατος ἱστορία τῆς Βουλγαρίας. Ἡ Βουλγαρία ἦτο ἔργον τῆς Εὐρώπης, συνελθούσης κατὰ τὸ 1878 ἐν Συνεδρίῳ. Ἡ Ῥωσσία ἐδημιούργησεν αὐτὴν τὸ πρῶτον διὰ τῆς συνθήκης τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, καὶ ἐδημιούργησεν αὐτὴν Κράτος, ἔχον μεγάλην ἔκτασιν, φθάνουσαν εἰς τὸ Αἰγαῖον. Ἀλλ’ ἐξηγέρθη ἡ Εὐρώπη, καὶ οἱ στόλοι τῆς Ἀγγλίας εἰσῆλθον εἰς τὰ στενὰ τῆς Κωνσταντινουπόλεως, καὶ ἐματαίωσιν τὴν συνθήκην τοῦ Ἁγίου Στεφάνου, καὶ ἡ ἐπελθοῦσα ἐν τῷ Συνεδρίῳ εὐρωπαϊκὴ ὁμοφωνία περιώρισε τὴν Βουλγαρίαν εἰς τὰ ὅρια, τὰ ὁποῖα εἶχε μέχρι τοῦ 1885. Ὁ Λόρδος Βήκονσφηλδ δὲν ἔστεργεν ἐν Βερολίνῳ, νὰ ἀκούῃ κἂν τὸ ὄνομα τῆς Βουλγαρίας, ὁποίαν εἶχε δημιουργήσει αὐτὴν ἡ συνθήκη τοῦ Ἁγίου Στεφάνου. Διπλωμάτης φίλος μου μὲ συνεβούλευε, νὰ μὴ πλανηθῶ, ὁμιλῶν ἐνώπιον τοῦ Λόρδου Βήκονσφηλδ, καὶ δὲν ἀναφέρω πάντοτε τὴν Ἀνατολικὴν Ῥωμυλίαν. Ἦτο αὕτη τὸ προσφιλὲς τέκνον τοῦ Λόρδου. Δι’ αὐτῆς ἔλυε πάσας τὰς δυσκολίας, τὰς ὁποίας εἶχε δημιουργήσει ὁ Ῥωσσοτουρκικὸς πόλεμος. Καὶ ὅμως ποῦ εὑρίσκεται ἡ δυστυχὴς Ἀνατολικὴ Ῥωμυλία, τὸ τέκνον τοῦ Λόρδου Βήκονσφηλ, τὸ δημιούργημα τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως; Ὑπὸ τὴν προστασίαν τῆς Ἀγγικῆς Κυβερνήσεως, ἢ ὑπὸ τὴν ἀνοχὴν τουλάχιστον αὐτῆς, ὑπὸ τὴν ἀνοχὴν δὲ βεβαίως τῆς ἄλλης Εὐρώπης, προσεκολλήθη καὶ συνεσωματώθη μὲ τὸ Κράτος τῆς Βουλγαρίας, ἐνῷ ἰσχύει ἔτι ἡ συνθήκη τοῦ Βερολίνου, καὶ ἐνῷ ἀκόμη κρατεῖ ἐν τῇ Εὐρώπῃ τὸ ὑπάρχον δῆθεν διεθνὲς δίκαιον. Ἐνῷ δὲ ὁ πρίγκιψ Βάτεμβεργ παρέβαινε τὰς συνθήκας, ἐτίθετο ὑπὸ τὴν προστασίαν αὐτῆς τῆς Εὐρώπης, ἥτις εἶχε διαπράξει τὰς συνθήκας. Ἡ δὲ Ἑλλάς, ἐνῷ ἀντετίθετο κατὰ τῆς παραβάσεως τῶν συνθηκῶν, καὶ ἐδείκνυτο προθύμη νὰ ἀγωνισθῇ ὑπὲρ αὐτῶν, ἀπεκλείσθη ὑπὸ τῶν ἡνωμένων στόλων συμπάσης τῆς Εὐρώπης! Αἰὼν ποιήσεως διὰ τὴν Εὐρώπην εἶναι ὁ ὑπάρχων; αἰὼν δικαίου, ἢ αἰὼν συμφέροντος καὶ βίας; Καὶ ἐν τῇ ἡμέρᾳ ἐκείνῃ, καθ’ ἣν θέλει προταθῆ ἡ διαῤῥύθμισις τῆς Ἀνατολῆς, ἂν ἡμεῖς δὲν ἔχωμεν ἰσχυρὰς δυνάμεις, διὰ νὰ ὑπερασπίσωμεν τὰ συμφέροντα ἡμῶν, ἂν δὲν ἔχωμεν θάῤῥος καὶ μέσα, διὰ νὰ ἀμυνθῶμεν ὑπὲρ τῶν δικαίων ἡμῶν, προσδοκῶμεν ἐκ τῆς ποιήσεως τῆς Εὐρώπης, νὰ ἀποκτήσωμέν τι, ὡς ἀπεκτήσαμεν κατὰ τὸ 1829 καὶ 1830; Ἡ ἐργασία τοῦ Βασιλείου ἔπρεπε νὰ ἦναι ἐργασία τοῦ Ἔθνους. Ἄν ἡ εὐημερία τῶν πολιτῶν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ἂν ἡ προκοπὴ τῆς χώρας τῆς ἐλευθέρας Ἑλλάδος, ἦναι ὁ φαινόμενος σκοπὸς τῆς ἐργασίας τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου, ὁ ἀληθὴς ὅμως σκοπὸς, ὁ μὴ φαινόμενος, ἀλλ’ ὁ κρατῶν, ἔπρεπε νὰ ἦναι ἡ ἐργασία ἡ ἐθνική. Ἱστορικὸς διάσημος ἔγραφε περὶ τῶν Ἐθνῶν, τὰ ὁποῖα κατεργάζονται τοιαύτας ἐργασίας ἐθνικὰς, καὶ περὶ τῶν ἀτόμων, τὰ ὁποῖα δι’ οἱονδήποτε ἀτομικὸν λόγον ἀποχωρίζονται τῆς ἐθνικῆς ταύτης ἐργασίας, καὶ ἀπομονῶνται: «Ὅταν Ἔθνος τις ἐργάζηται δι’ ἓν μέλλον, κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον μεμακρυσμένον, δι’ ἀπόκτησιν ἀγαθοῦ τινος, ἐκ τοῦ ὁποίου θέλουσι δυνηθῆ νὰ ὠφεληθῶσιν αἱ μέλλουσαι γενεαὶ, ἐκεῖνος, ὅστις σκέπτεται περὶ τῶν ἰδίων συμφερόντων του, περὶ τῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα θέλουσιν ἀποθάνει μετ’ αὑτοῦ, αὐτὸς ἀποχωρίζεται ἀναγκαίως ἀπὸ τῆς τύχης τῆς κοινωνίας ἐν ᾗ ζῇ, καὶ ἀπὸ τῆς στιγμῆς μάλιστα ἐκείνης καὶ ἄκων καθίσταται ἀντιδραστικὸς, ἕνεκα τῆς ἀνάγκης, ἣν ἐπιβάλλει εἰς αὐτὸν ἡ θέσις, ἣν ἐξελέξατο». Τοιαύτην θέσιν ἐξελέξατο ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν ἐν τῷ μέσῳ τοῦ Ἔθνους; Ἰδοὺ ποῖά τινα μετέδωκεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἄρθρον, τὸ ὁποῖον ἀνέγνων ἐν τῇ «Ἐφημερίδι», ἥτις θεωρεῖται ὡς ἡμιεπίσημος ἐφημερὶς τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Δὲν ἐλησμόνησα, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς οὐδέποτε ἔστερξε νὰ ἀναλάβῃ τὴν εὐθύνην τῶν διὰ τῆς «Ὥρας» δημοσιευομένων. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ πλέον ἢ ἅπαξ ἀπεκήρυξε τὴν ἐφημερίδα ταύτην. Ἀλλὰ δὲν σκοπῶ νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ νομικὴν εὐθύνην, δι’ ὅσα ἀνέγνων ἐν αὐτῇ. Κατὰ τὴν ἐμὴν γνώμην, αἱ ἐφημερίδες, αἵτινες θεωροῦνται, ὡς ἀνήκουσαι εἰς τὰ πολιτικὰ κόμματα, δὲν δημοσιεύουσιν ὅ,τι ἂν θέλῃ ἕκαστος, ἀλλὰ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τὸ πολιτικὸν κόμμα φρονεῖ καὶ ἐπαγγέλλεται. Ἐνδέχεται τὸ ἄρθρον, τὸ ὁποῖον θέλω σᾶς ἀναγνώσει, νὰ μὴ ἐγράφη ὑπὸ τοῦ Πρωθυπουργοῦ· τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον, διότι θὰ ἔγραψεν αὐτὸ ἄλλος τις ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι περικυκλοῦσι τὸν Πρωθυπουργὸν, θὰ ἔγραψεν αὐτὸ ἄλλος τις ἐξ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μισθοδοτοῦνται ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, διὰ νὰ γράφωσιν ἐν τῇ «Ὥρᾳ». Οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἔγραψεν αὐτὸ, ὅταν τοῦτο ἠξιώθη τῆς τιμῆς νὰ δημοσιευθῇ διὰ τῆς ἐφημερίδος ἐκείνης, ἥτις θεωρεῖται ἡμιεπίσημον ὄργανον ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ τοῦ πολιτικοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἡγεῖται ὁ Πρωθυπουργὸς, τὸ ἄρθρον αὐτὸ δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀδιάφορος, οἱ δὲ ἀναγινώσκοντες αὐτὸ ἀνερευνῶσιν, ἂν τὰ γραφόμενα δηλοῦσι τὰ φρονήματα τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Καὶ ἂν ὑπάρχωσι διστάζοντες μεταξὺ τῶν κατοικούντων ἐν Ἀθήναις, ἂν ταῦτα ἦναι ἢ δὲν ἦναι φρονήματα τοῦ Πρωθυπουργοῦ, οἱ κατοικοῦντες ἐν ταῖς ἐπαρχίαις ἀδιστάκτως παραδέχονται, ὅτι τοιαῦτα ἢ παραπλήσιά εἰσι τὰ φρονήματα τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Θέλω σᾶς ἀναγνώσει τὸ ἄρθρον. Ἐγράφη ἐν ἡμέρᾳ πανηγύρεως, ἐν ἡμέρᾳ, καθ’ ἣν ἐτελεῖτο ἑορτὴ βασιλικὴ μὲν, ἀλλ’ ἐθνικὴ κατ’ οὐσίαν, διότι οἱ Βασιλεῖς ἀνήκουσιν εἰς τὰ Ἔθνη, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἀνάσσουσιν. Ἂν εὐημερῇ ὁ Βασιλεὺς, εὐημερεῖ καὶ τὸ Ἔθνος, ἐφ’ οὗ ἀνάσσει, ἂν δὲ δὲν εὐημερῇ τὸ Ἔθνος, οὐδεμία εὐημερία δύναται νὰ ὠφελήσῃ καὶ τὸν ἡγεμόνα. Ἐνῷ λοιπὸν ἐτελοῦμεν ἑορτὴν τοιαύτην, καὶ πάντες ἐπεθυμοῦμεν εὐφροσύνη νὰ κρατήσῃ ἐν ταῖς ψυχαῖς ἡμῶν, τὸ ἡμιεπίσημον ὄργανον ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἔγραφε τάδε: «Ἂν ὑπῆρξέ ποτε ἐγκαύχησις, μὴ ἐπιδεχομένη ἔνστασιν, αὕτη εἶναι ἐκείνη, ἣν εἶπεν ὁ Βασιλεὺς περὶ τῆς συνταγματικῆς εὐορκίας του. Ὅ,τι δὲ πρὸ πάντων πρέπει νὰ ῥηθῇ, πρὸς μείζονα ἔξαρσιν τῆς ἐπιτυχίας, εἶναι, ὅτι αὕτη δὲν ἐπεζητήθη διὰ τῆς ἐπιβολῆς αὐθαιρέτων, ἔστω καὶ σοφῶν βουλήσεων, ἀλλὰ διὰ τῆς ὑπὸ τῶν νόμων ἐπιτετραμμένης ἐπιδράσεως καὶ ἐντὸς σαφῶς διαγεγραμμένων ὁρίων. Μία καὶ μόνη παντοδύναμος Βουλὴ τεθειμένη ἀπέναντι τῆς Βασιλείας, ἄνευ μετριαστικῆς τινος ἐξουσίας, συνεχούσης τὰς ἑκατέρωθεν ὑπερβάσεις, ἐκρίνετο ὑπὸ τῆς στοιχειώδους πολιτικῆς ἐπιστήμης ὡς νεωτερισμὸς ἀσύγγνωστος, μοιραίως ἄγων εἰς ἀναστατώσεις. Ἀλλά, χάρις εἰς τὴν ἐγκράτειαν καὶ τὴν σύνεσιν τῶν δύο ἀντιμετώπων ἐξουσιῶν, τὸ πρόβλημα ἐλύθη αἰσίως ἐν τῇ ἐφαρμογῇ....» Πῶς κατωρθώθη ἡ λύσις τοῦ προβλήματος τούτου; Διὰ τῶν νόμων, διὰ τῶν ὁποίων ἐμετριάσθη ὁ ἀνταγωνισμὸς, ὅστις ὑπῆρχε μεταξὺ τῶν δύο ἀντιμετώπων ἐξουσιῶν, τῆς Βασιλικῆς καὶ τῆς Βουλευτικῆς! Ἡ ἐργασία λοιπὸν, ἡ ὁποία ἀπησχόλει τὸν Πρωθυπουργὸν κατὰ τὰ τελευταῖα ταῦτα ἔτη, ἦτο, πῶς νὰ μετριάσῃ τὸν ἀνταγωνισμὸν μεταξὺ Βασιλέως καὶ Βουλῆς; ἦτο, ποῖα νὰ ἐξεύρῃ μέσα, ὅπως νομοθετήσῃ καὶ σώσῃ δι’ αὐτῶν τὸ Κράτος ἀπὸ τὴν σύγκρουσιν, τὴν ὁποίαν ἔβλεπεν ἀναπόφευκτον καὶ προσεχῆ; Εἴκοσι καὶ τέσσαρα ἔτη ὑπῆρξαν ἀντιμέτωποι ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Βασιλεία. Οὐδέποτε ἐπῆλθε σύγκρουσις, οὐδὲν συνέβη δυστύχημα. Ἡ Βασιλικὴ ἀρχὴ ἀπελάμβανε τὴν εὐλάβειαν, τὴν ὁποίαν οἱ θεσμοὶ ἐπέβαλον ὑποχρεωτικῶς εἰς ἕκαστον πολίτην, νὰ ἐκδηλοῖ πρὸς αὐτήν. Τότε δὲ ὁ Πρωθυπουργὸς ἓν μόνον εὕρισκεν ἐλάττωμα ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ὅτι δὲν ἐφηρμόζετο ὑπὸ τὴν μᾶλλον φιλελευθέραν ἔποψιν αὐτοῦ. Κατὰ τὴν τελευταίαν δὲ τριετίαν, μετὰ τὸν ἀποκλεισμὸν τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ τῶν συνηνωμένων στόλων τῆς Εὐρώπης, τότε ἠσχολήθη εἰς τὴν κατασκευὴν νόμων, ὅπως ἀποφύγῃ τὴν μεταξὺ τῶν δύο ἐξουσιῶν σύγκρουσιν, καὶ σώσῃ τὴν καθεστηκυῖαν τάξιν! Καὶ διὰ τίνων νόμων ἔσωσεν αὐτήν; Διὰ τοῦ νόμου περὶ εὐρύνσεως τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ὅστις ἀκόμη κατὰ δυστυχίαν ἰσχύει, καίτοι ἀντισυνταγματικός! Διὰ τοῦ νόμου περὶ προσδιορισμοῦ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, ὅστις καὶ οὗτος ἐνομοθετήθη ἐπὶ βάσεων ἀντισυνταγματικῶν! Διὰ τῶν νόμων, οἱ ὁποῖοι ἐκανόνισαν τὰς πρὸς τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογὰς σχέσεις τῶν ἀξιωματικῶν τοῦ στρατοῦ! Διὰ τοῦ νόμου περὶ Ὑποταμείων, ὁ ὁποῖος ἐμείωσε τὴν αὐθυπαρξίαν καὶ τὴν ἐλευθερίαν τῶν δήμων! Ἢ διὰ τῶν προταθέντων πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἔργου νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀναγεγραμμένα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, περὶ δημοτικῶν ἐσόδων, καὶ δανείων καὶ βαρῶν, δι’ ὧν σκοπεῖται νὰ καταστραφῇ πᾶσα ἡ αὐθυπαρξία καὶ αὐτοτέλεια τῶν δήμων, νὰ μεταβληθῶσι δ’ ἀπὸ πολιτικὰ σωματεῖα εἰς διοικητικὰς περιφερείας; Ἢ διὰ τῶν διοικητικῶν ἀστυνομιῶν; Τί λέγω διοικητικῶν ἀστυνομιῶν; Διὰ τῆς ἐγκαταστάσεως ἐν τοῖς δήμοις στρατιωτικῶν ἀστυνομιῶν! Τὸ ἔργον συμπληροῦται οὕτω. Καί, ἂν προσβλέψῃ πρὸς αὐτὸ συμπεπληρωμένον ὁ Πρωθυπουργὸς, ἐνδέχεται νὰ μειδιάσῃ, ἀλλὰ θέλει μειδιάσει ἐξ ἀφροσύνης. Ποῖα θέλει παραγάγει ἀποτελέσματα τὸ ἔργον τοῦτο; Νὰ καταλυθῇ ἡ ἐκλογικὴ βάσις, ἡ Βουλὴ νὰ κατασταθῇ νεκρὰ καὶ σιωπῶσα, δούλη καὶ ταπεινὴ, νὰ μὴ ἀκούηται φωνὴ πλέον ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, νὰ ἐκλέγωσι τοὺς Βουλευτὰς οἱ μοίραρχοι καὶ οἱ ὑπομοίραρχοι τῆς χωροφυλακῆς. Πρὶν ἢ ἔχωμεν ἀστυνόμους, μοιράρχους καὶ ὑπομοιράρχους, πρὶν ἢ ἔχωμεν δήμους ἄνευ ἐσόδων, καὶ ἄνευ διαχειρίσεως χρημάτων, καὶ ἄνευ μέσων, διὰ νὰ πραγματοποιῶσι τοὺς σκοποὺς, διὰ τοὺς ὁποίους συνεστήθησαν, εἴχομεν ἐκλογὰς κατὰ τὸ 1885. Ἐνθυμεῖσθε τίνα προηγήθησαν τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων; Πρὸ μικροῦ σᾶς ἀνέγνων ποῖά τινα κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς πολιτικῆς κρίσεως, ἀφ’ ἧς διελύθη ἡ Βουλὴ, μέχρι τῆς 7 Ἀπριλίου, ἔθηκαν ἐν ἐνεργείᾳ μέσα, πρὸς ἐπηρεασμὸν τῶν ἐκλογῶν. Ἀλλὰ τότε ὑπῆρχον χρήματα εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας πρὸς κατασκευὴν ὁδῶν, καὶ ἠδύναντο νὰ ἀποστέλλωσι μηχανικοὺς, ὅπως καταμετρῶσι τὰ ἐδάφη. Ἦσαν ταῦτα δελεάσματα ἐκλογικὰ, ὅπως οἱ πολῖται δώσωσι τὴν ψῆφον εἰς τοὺς φίλους τῶν Ὑπουργῶν. Εἴχομεν τὰς ἐκλογὰς τοῦ 1887. Ἀλλὰ τότε εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας δὲν ὑπῆρχον χρήματα, ὑπῆρχον ὅμως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν παράσημα, ἦτο δὲ βέβαιον, ὅτι, ἂν ἤθελε γενῆ ὑπέρβασις τῶν ἀριθμῶν ἑκάστης τάξεως τοῦ παρασήμου, ἡ Βουλὴ ἤθελεν ἐγκρίνει προθύμως τὴν ὑπέρβασιν ταύτην.

§98ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὴν ὑπέρβασιν ἐκάμετε ὑμεῖς.

§99ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι. Ἡ ὑπέρβασις ἐγένετο ὑπὸ τοῦ προκατόχου ἡμῶν Ὑπουργείου καὶ ἡμεῖς ἐσταματήσαμεν τὴν ἀπονομὴν παρασήμων τῆς τάξεως, εἰς ἣν ὑπῆρχεν ἡ ὑπέρβασις.

§100ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θὰ σᾶς φέρω τὸν κατάλογον, ἵνα ἀποδείξω, ὅτι δὲν ἔχετε δίκαιον.

§101ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι ἔχω δίκαιον.

§102ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡμεῖς ἐκάμαμεν τὴν ὑπέρβασιν, διὰ νὰ σᾶς ἀπονείμωμεν τὸν ἀνώτερον Ταξιάρχην, τὸν ὁποῖον ἐδέχθητε.

§103ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σὺ μοὶ ἀπένειμας παράσημον; Σὺ μοὶ ἀπένειμας;

§104ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ Βασιλεύς.

§105ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αἰδώς! Ἂν δὲν ἐντρέπεσαι 45 ἐτῶν ὑπηρεσίας, δὲν ἐντρέπεσαι τὸν προϊστάμενόν σου, ὅστις ἐντὸς τριῶν ἑβδομάδων ἐγένετο ἀπὸ χρυσοῦ Σταυροῦ Μεγαλόσταυρος, ἐπὶ ἐμπαιγμῷ τῶν νόμων; Ὑπῆρχον λοιπὸν παράσημα, ἵν’ ἀπονεμηθῶσιν. Ἀλλ’ ὑπῆρχον καὶ κατάδικοι, ἵνα δοθῶσιν αὐτοῖς χάριτες. Ἐδημιουργήθησαν δὲ ἑορταὶ κατὰ Νοέμβριον, ἐνῷ ἡ ἐνηλικιότης τοῦ Διαδόχου εἶχε συμπληρωθῆ κατὰ μῆνα Ἰούλιον’ ἐδημιουργήθησαν ἑορταὶ, ἀφοῦ διελύθη ἡ Βουλὴ, ἵνα κληθῶσιν οἱ Δήμαρχοι, ὅπως δελεασθῶσι διὰ τῶν μέσων, δι’ ὧν πιθανὸν νὰ δελεάζωνται οἱ ἄνθρωποι. Καὶ ἡ Βουλὴ αὕτη εἶναι τὸ τέκνον τῶν παραβάσεων καὶ καταχρήσεων ἐκείνων. Ἀλλ’ ἂν γίνωσιν ἐκλογαὶ κατὰ τὸ 1889, ποῖα μένουσι μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐπηρεάσῃ αὐτάς; Τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας εἶναι κενὸν, τὰ παράσημα ἐγένοντο τόσον κοινὰ, ὥστε, μολονότι φέρουσι τὴν εἰκόνα τοῦ Σωτῆρος, καὶ ἀπονέμονται διὰ τῆς ὑπογραφῆς τοῦ Βασιλέως, οὐδεὶς προσέχει εἰς ταῦτα. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἐπληρώθησαν κατὰ τὸ ἀπὸ τοῦ 1887 διάστημα αἱ φυλακαὶ, διὰ νὰ ἀπονείμητε χάριτας. Ἀλλὰ γνωρίζετε σεῖς πολλὰς τέχνας. Δὲν εἶσθε σεῖς, οἱ ὁποῖοι κατηργήσατε τὴν δεκάτην, ἐν ὥρᾳ χρηματικῶν στενοχωριῶν τοῦ Κράτους, ὅπως ἀποπλανήσητε καὶ παρασύρητε τὰ πλήθη ὑπὲρ ὑμῶν, καὶ παρασκευάσητε τὴν ἄνοδόν σας εἰς τὴν πρωθυπουργίαν; Τότε κατηργήσατε τὴν δεκάτην, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι διὰ τῆς δεκάτης ἐφορολογεῖτο ἡ ἀκαθάριστος πρόσοδος πρὸς 7%, ἀλλὰ προχθὲς δὲν ἐστέρξατε νὰ καταργήσητε τὰ δύο δεκατημόρια τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος, ἂν καὶ ἡ ἀναλογία τοῦ φόρου τούτου ἀναβιβάζεται εἰς 16% ἐπὶ τῆς ἀκαθαρίστου προσόδου. Μήπως σκοπῆτε, ὅταν ἐγγίσωσιν αἱ ἐκλογαί, νὰ ἐπαναλάβητε τὴν παράστασιν τοῦ δράματος; Νὰ καταργήσητε τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἢ τὸν φόρον τῶν ζώων, ἢ τὸν τῆς σταφίδος, διὰ νὰ ἀποπλανήσητε αὖθις τοὺς ἐκλογεῖς, καὶ ἐπικρατήσητε κατὰ τὰς ἐκλογάς; Ἥκιστα περὶ τούτου μεριμνῶμεν. Γνωρίζομεν τοὺς συμπολίτας ἡμῶν. Δύνανται νὰ ἀπατηθῶσιν ἅπαξ, ἀλλὰ δυσκόλως ἀπατῶνται τὸ δεύτερον, διότι ἐνθυμοῦνται τοὺς ἀπαταιῶνας. Ἄν κατὰ τὸ 1880 προσέφερον εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν στεφάνους διὰ τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου τῆς δεκάτης, εἶδον πόσον ἀκριβὰ ἐπλήρωσαν τὴν κατάργησιν τοῦ φόρου ἐκείνου· ὁ δὲ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλῃ ἐρωτήσει τοὺς Ὑπουργοὺς, ἂν δὲν ἦναι αὐτοὶ, οἵτινες τὸν ἠπάτησαν, καταδηλοῦντες συμπάθειαν πρὸς αὐτὸν τότε, διότι ἐτύγχανε βεβαρυμένος διὰ φόρων ἀδίκων καὶ ἀνίσων, ἀλλ’ οἵτινες, ὅτε ἀνῆλθον ἐπὶ τῶν ὤμων αὐτοῦ, ἐλησμόνησαν ὅσα ἔλεγον, καὶ ἐδείχθησαν ἀπηνεῖς καὶ σκληροὶ διῶκται αὐτοῦ. Ἡ κατάργησις τῆς δεκάτης ἦτο δόλωμα. Ἐδώκατε δι’ αὐτῆς τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλετε ἀνακουφίσει τὸν λαὸν, ἀλλ’ ὅτε ἤλθετε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀφηρέσατε ἀπὸ αὐτὸν καὶ τὸ ὑποκάμισον. Θέλει εἰπεῖ πρὸς τοὺς Ὑπουργοὺς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅτι τοσοῦτον βάρος ἐπετέθη ἐπὶ τῶν στέρνων αὐτοῦ, ὥστε δὲν δύναται ν’ ἀναπνεύσῃ εὐκόλως. Ἑπομένως δὲν πιστεύει αὐτούς. Πολλάκις πέριξ τῶν οἰκιῶν τῶν ἀγροτῶν περιτρέχουσιν ἀγύρται ἀμαθεῖς, ἐπαγγελλόμενοι τὸν ἰατρὸν, καὶ καλοῦντες τοὺς ἀγρότας νὰ ἐμπιστευθῶσιν εἰς αὐτοὺς τὴν ζωήν των, καὶ ὑπισχνούμενοι νὰ θεραπεύσωσι τὰς νόσους αὐτῶν. Ὅσοι ἐνεπιστεύθησαν εἰς τοιούτους ἀγύρτας, ἂν ἔπασχον τοὺς ὀφθαλμούς, ἀπώλεσαν τὴν ὅρασιν, καὶ ἂν εἶχον ἄλλην νόσον, ἀπεβίωσαν. Ἀλλ’ ὅταν ἀναφανῇ αὖθις εἰς τὰ μέρη ἐκεῖνα ἀγύρτης τις τοιοῦτος, προκαλῶν τοὺς νοσοῦντας, ἵνα θεραπεύσῃ αὐτοὺς, ἐξέρχονται οἱ ἀγρόται καὶ διώκουσιν αὐτὸν διὰ ξύλων καὶ ῥοπάλων. Ἐλπίζω, ὅτι, ὅταν ἔλθῃ ἡ στιγμὴ, νὰ μεταβῶσιν οἱ Ὑπουργοὶ πρὸ τῶν καλπῶν, ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς θέλει ῥίψει εἰς τὸ μαῦρον τῆς κάλπης των τὰς ψήφους αὐτοῦ, καί, ἂν δὲν κατορθώσῃ νὰ ἀνατρέψῃ αὐτοὺς διὰ τοῦ σφαιριδίου του, θέλει ἀποδιώξει αὐτοὺς διὰ ξύλων καὶ ῥοπάλων, ὡς ἀποδιώκουσι τοὺς ἐπαγγελλομένους τὸν ἰατρὸν ἀγύρτας. (Εὖγε! ἐκ τῆς ἀριστερᾶς).

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος.

§107ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ὁμιλήσω ἐγώ, τοὐλάχιστον ἐπὶ δύο ὥρας.

§108ΤΙΝΕΣ. Παρῆλθεν ἡ ὥρα.

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10 καὶ 10′ μ. μ.