1889.01.10

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 55.

Τῆς 10 Ἰανουαρίου 1889

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Καΐρη).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα Ι. Χατζηγάκη, αἰτουμένου νὰ συμπληρωθῇ τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Τρικκαίων διὰ τοῦ διορισμοῦ τοῦ ἀμέσως παραπληρωματικοῦ Συμβούλου.

§2ΣΑΚΚΗΣ. Ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς αὐτῆς θέλω εἴπει δύο λέξεις. Ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Νομάρχης, ἐνῷ ἐκενώθη μία θέσις τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Τρικκαίων, ὡς ἐκλεχθέντος ἑνὸς τῶν μελῶν αὐτοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβούλου καὶ ἀποδεχθέντος τὴν νέαν αὐτοῦ θέσιν, ἐπιμένει νὰ μὴ συμπληρώσῃ τὴν θέσιν ταύτην, παρὰ τὸν νόμον· πράττει δὲ τοῦτο, ὡς πληροφοροῦμαι, διότι ὡς συμπληρωτικὸς Σύμβουλος ἔρχεται ὁ κ. Γεωργόπουλος, ἀντίπαλος τῆς ἐκεῖ ἰσχυούσης φατρίας, ἣν προστατεύει ὁ κ. Νομάρχης.

§3ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἀπήντησα ἤδη πρὸ ἡμερῶν, καὶ εἶπον, ὅτι ὁ κ. Γεωργόπουλος δὲν προσέρχεται, ὅπως ὁρκισθῇ ὡς ἀναπληρωτής. Ἐπειδὴ ὅμως τὸ αὐτὸ τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἐνταῦθα ἀνεγνώσθη, ἦλθε καὶ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἐφρόντισα καὶ ἐτηλεγράφησα χθὲς εἰς τὸν κ. Νομάρχην, νὰ καλέσῃ τὸν κ. Γεωργόπουλον καὶ ὁρκίσῃ αὐτόν.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα τοῦ Δημαστυνόμου Καλαμῶν, ἀναφέροντος, ὅτι τὰ μεταξὺ Σαράβα καὶ Κοντέα συμβάντα οὐδόλως ἐτάραξαν τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν ἐν Καλάμαις.

§5Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ φαίνεται παράδοξον, Δημοτικὸς Ἀστυνόμος νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πληροφορίας περὶ δημοσίας ἀσφαλείας. Αὐτὸ μοὶ ἐμποιεῖ ἀληθῆ ἔκπληξιν, καὶ ὑποθέτω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν θέλει ἀπευθύνει τὰς προσηκούσας παρατηρήσεις πρὸς τὸν κ. Ἀστυνόμον.

§6ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Βεβαίως δὲν λησμονεῖτε, ὅτι αἱ Δημοτικαὶ Ἀστυνομίαι εἶναι ἐλεύθεραι.

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ ἐξηγήσῃ, τί ἐννοεῖ, λέγων, ὅτι αἱ Δημοτικαὶ Ἀστυνομίαι εἰσὶν ἐλεύθεραι. Ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι αὐταί εἰσιν ἀρχαί, λειτουργοῦσαι κατὰ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, οἱ δὲ νόμοι τοῦ Κράτους καὶ οἱ Κανονισμοὶ δὲν ἐπιτρέπουσιν εἰς τοὺς Ἀστυνόμους νὰ ἀναφέρωνται περὶ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας πρὸς τὴν Βουλήν.

§8ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπανειλημμένως εἶχον ἀπευθύνει ἐπερώτησιν πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διατὶ δὲν διετάχθη ἐκλογὴ εἰς τὸν δῆμον Ἀπεραντίων. Καὶ ἤδη μανθάνω, ὅτι ἀκόμη δὲν διετάχθη τι.

§9Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶχον λάβει ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν εἰς ἐρώτησιν, τὴν ὁποίαν εἶχον ἀπευθύνει αὐτῷ, ὅτε ἠρώτησα, ἐὰν ἔλαβε γνῶσιν ἐγκυκλίου τινὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Αἰγύπτου περὶ ἰθαγενείας. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοὶ ἀπήντησε τότε, ὅτι ἔλαβε γνῶσιν τῆς ἐγκυκλίου. Παρακαλῶ αὐτὸν καὶ νῦν ὡσαύτως, νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἔλαβε γνῶσιν ἄλλης ἐγκυκλίου τῆς Γενικῆς Διοικήσεως τοῦ Ἰσθμοῦ τοῦ Σουέζ, δημοσιευθείσης ἐν τῇ Ἐπισήμῳ Ἐφημερίδι τῆς Αἰγύπτου, πραγματευομένης δὲ περὶ ἰθαγενείας.

§10ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα, ἔχω πληρεστάτην γνῶσιν τῆς ἐγκυκλίου ταύτης, καὶ ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, ὅτι ἡ ὑπόθεσις, περὶ ἧς ἐρωτᾶτε, ἐξακολουθεῖ οὖσα ὑπὸ διαπραγμάτευσιν. Εἰς τὴν ἐγκύκλιον, τὴν ὁποίαν ἀναφέρετε, τοῦ Χεδίβου, δύναται ν’ ἀντιτάξῃ τις τὴν ἐγκύκλιον τοῦ ἐν Ἀλεξανδρείᾳ Πολιτικοῦ ἡμῶν Πράκτορος, τῆς ὁποίας τὴν ἔννοιαν ἴσως ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἐν ταῖς ἐφημερίσι τῆς Ἀλεξανδρείας. Ἐγὼ δὲ τοῦτο μόνον δύναμαι νὰ προσθέσω, ὅτι, ἂν τὰ πράγματα ἐξακολουθήσωσι βαίνοντα ὡς νῦν, ἔχομεν ἐλπίδας λύσεως καλλίστης τῆς διαφορᾶς.

§11Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Παρακαλῶ ἐπίσης τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἐὰν ἔλαβε γνῶσιν, ὅτι ἐλιποτάκτησαν ἐκ πολεμικοῦ τινος πλοίου ὀθωμανικοῦ, ναυλοχοῦντος ἐν Πρεβέζῃ, δύο ναῦται, καὶ ἐὰν αὐτῶν τῶν ναυτῶν ἐζητήθη ἡ παράδοσις, καί τί ἀπεφάσισεν ἡ Κυβέρνησις.

§12ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἐλιποτάκτησαν δύο ναῦται τοῦ Ὀθωμανικοῦ πολεμικοῦ ναυτικοῦ, καὶ ἡμεῖς, ἐκτελοῦντες τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 21 τῆς συνθήκης τοῦ Καλιντζᾶ, ἀπεδώκαμεν αὐτούς.

§13ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου τούτου τῆς συνθήκης δὲν εἶναι τοιαύτη, ὁποίαν ὁ κ. Ὑπουργὸς παραδέχεται, ἀναγγέλλω, ὅτι θέλω προκαλέσει συζήτησιν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν.

§14Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὑποβάλλω ἔγγραφον τὴν ἑπομένην ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει. «Παρακαλεῖται ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ὑποβάλῃ κατάστασιν λεπτομερῆ τῶν διαφόρων εἰδῶν ἱματισμοῦ, τῶν ἀγορασθέντων παρὰ τῆς ἐν Πειραιεῖ Γενικῆς ἀποθήκης καὶ λοιπῶν ἀποθηκῶν ἱματισμοῦ τοῦ στρατοῦ κατὰ τὰ ἔτη 1887 καὶ 1888, τὰς σχετικὰς διαταγὰς τοῦ Ὑπουργείου, καὶ τὰ ὀνόματα, πρὸς ἃ ἐπληρώθη ἡ ἀξία τῶν ἀγορασθέντων. «Ἐπίσης νὰ ὑποβάλῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τῆς ἐνεργηθείσης δημοπρασίας ἐν Κερκύρᾳ περὶ τῆς ἐπισκευῆς τῶν πυριτιδαποθηκῶν Λευκάδος».

§15ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔν τινι διανεμηθέντι φυλλαδίῳ ἀνέγνωσα καταγγελίαν, ἀπευθυνομένην ἐξ ὀνόματος τοῦ δημοσιεύσαντος αὐτὸ κ. Σβορώνου κατὰ τῶν διευθυνόντων τὰ Μουσεῖα τοῦ Κράτους. Ἔχω πλήρη πεποίθησιν εἰς τὸν σήμερον διευθύνοντα τὰ Μουσεῖα ἡμῶν, καὶ δὲν δίδω πίστιν εἰς τὰ κατ’ αὐτοῦ λεγόμενα. Ἐπειδὴ ὅμως ἡ καταγγελία εἶναι ῥητὴ καὶ καθαρὰ, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ μᾶς εἴπῃ, ἐὰν ἔχῃ γνῶσιν ταύτης, καὶ ἂν δὲν ἔχῃ, νὰ φροντίσῃ ἤδη, ὅτε ἔμαθε τὰ κατ’ αὐτὴν, ὅπως ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα.

§16ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Χθὲς τὴν ἑσπέραν ἔλαβον καὶ ἐγὼ κατὰ πρῶτον γνῶσιν τοῦ φυλλαδίου, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ κ. Βουλευτής· ἐπειδὴ δὲ, ὡς σημειοῦται ἐν τῇ σχετικῇ παραγράφῳ, ἡ πιστοποίησις τῶν ἀρχαιοπωλῶν θέλει ἀπευθυνθῆ πρὸς τὸν δικηγόρον τοῦ συντάκτου τοῦ φυλλαδίου κ. Κωστῆν, ἔσπευσα σήμερον τὴν πρωΐαν νὰ ἐρωτήσω αὐτὸν, δι’ ἐπιστολῆς μου, ἐὰν ἔλαβε τοιαύτην πιστοποίησιν, ἀλλὰ μέχρι τῆς στιγμῆς ταύτης οὐδεμίαν ἔχω ἀπάντησιν ἀπὸ τὸν κ. Κωστῆν. Ἐθεώρησα δὲ ἀναγκαῖον νὰ ἀπευθυνθῶ πρῶτον πρὸς αὐτὸν, ἵνα γνωρίσω τὸ περιεχόμενον τῆς πιστοποιήσεως καὶ ὁδηγηθῶ ἐξ αὐτοῦ εἰς τὰς περαιτέρω ἐνεργείας μου.

§17ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω ὅμως, ὅτι δὲν πρέπει νὰ περιορισθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς εἰς μόνην τὴν πιστοποίησιν ταύτην, ἡ ὁποία ἐνδέχεται καὶ νὰ μὴ ἀποσταλῇ. Ἐπειδὴ ἡ καταγγελία εἶναι ῥητὴ, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ προσκληθῇ καὶ ἡ ἐν Παρισίοις Πρεσβεία νὰ ἐνεργήσῃ ἐπ’ αὐτῆς.

§18ΜΑΝΕΤΑΣ. Πρὸ τούτου ἐνόμισα, ὅτι πρέπει νὰ περιμείνω τὴν πιστοποίησιν.

§19ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ ὑπόθεσις, Κύριοι, ἥτις ἀπασχολεῖ τὴν Βουλὴν κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας συνεδριάσεις, εἶναι τμῆμα μεγάλης τινὸς ἄλλης ὑποθέσεως, διεξαχθείσης ὀλίγῳ πρὸ τῶν Βουλευτικῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου. Ἡ ὑπόθεσις τοῦ τηλεγραφήματος Παπαχριστοφιλοπούλου, ἢ ἡ ὑπόθεσις τοῦ Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἀδιάφορον, καὶ αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν ἐξεταζομένη, κατὰ τὴν γνώμην ἡμῶν, εἶναι σπουδαία, καὶ δέεται συζητήσεως, διότι ἀποδεικνύεται, ὅτι πράγματι ἡ κατηγορουμένη πρᾶξις ἔλαβε χώραν. Ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐξετασθῇ καὶ ὡς τμῆμα ὅλης ἐκείνης τῆς μεγάλης καὶ ῥυπαρᾶς ἱστορίας τῶν χαρίτων, τῆς κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν Βουλευτικῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου φιλοτεχνηθείσης. Ἐξετάζοντες τὴν ὑπόθεσιν τοῦ τηλεγραφήματος πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον ἀνεξαρτήτως παντὸς ἄλλου ζητήματος, καὶ ἀνεξαρτήτως πρὸς τὰ γενόμενα κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου, ἡμεῖς τοὐλάχιστον πειθόμεθα, ὅτι πράγματι τὸ τηλεγράφημα, περὶ οὗ τοσοῦτος ἐγένετο λόγος, ἔλαβε χώραν. Ἀλλ’ ἰδίᾳ περὶ τούτου θέλω ὁμιλήσει μετ’ ὀλίγον· νομίζω ὅμως, ὅτι, ἵνα καλῶς κατανοήσωμεν τὴν περὶ ἧς ὁ λόγος ἱστορίαν, εἶναι ἀνάγκη γενικῶς νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ἡ πρᾶξις αὕτη δύναται εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ ἀποκρουσθῇ, ὡς δῆθεν μὴ δυναμένη τάχα νὰ ἐκτελεσθῇ, ὡς ἀπολύτως ἀδύνατος. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς πάνθ’ ὅσα ἐγένοντο κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου, καὶ σχετικῶς πρὸς τὰς ἀπονεμηθείσας χάριτας καὶ σχετικῶς πρὸς τὰ ἀπονεμηθέντα παράσημα, ἵνα πείσωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς, ἐὰν δικαιούμεθα ἀπὸ τοιαύτης κατηγορίας ν’ ἀποστρέψωμεν εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς τὸ πρόσωπον, ἢ ἐὰν τοὐναντίον δὲν ἔχωμεν καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον νὰ ἀναλύσωμεν συστηματικῶς τὰς διαμειφθείσας ἐπιστολὰς, ἵνα εὕρωμεν, ἂν ὄντως ἐγένετο τὸ ἐν λόγῳ τηλεγράφημα, ἢ τοὐναντίον. Διότι ἡμεῖς οὐδένα σκοποῦμεν ν’ ἀδικήσωμεν, εἴτε τοὺς κυρίους Βουλευτὰς τῶν ἐπιστολῶν, εἴτε τὴν Κυβέρνησιν. Ἡμεῖς θέλομεν νὰ πείσωμεν καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τοὺς συμπολίτας ἡμῶν, ὅτι ταῦτα, ἅτινα ἐπὶ τοσαύτας ἡμέρας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀκούονται, εἰσὶ πράγματα, ἀφ’ ὧν δὲν δικαιοῦταί τις, οὔτε καθῆκον ἔχει εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς νὰ ἀποστρέψῃ τὸ πρόσωπον, εἰσὶ γεγονότα, περὶ ὧν πρέπει τις, πρὶν ἢ ἀποφανθῇ ἀρνητικῶς, βαθέως νὰ σκεφθῇ καὶ βαθέως νὰ μελετήσῃ. Δι’ ἐκείνους μὲν ἐκ τῶν κυρίων συναδέλφων, ἢ ἐκ τῶν συμπολιτῶν ἡμῶν, (ἐὰν ὑπάρχωσι συμπολῖται πιστεύοντες, ὅτι τὸ τηλεγράφημα τοῦτο δὲν ἔλαβε χώραν, διότι ἐγὼ οὐδένα τοιοῦτον γνωρίζω,) δι’ ἐκείνους ἐκ τῶν συναδέλφων, οἵτινες ὑποθέτουσιν, ὅτε ἡ Διοίκησις δὲν ἦτο ἱκανὴ νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην πρᾶξιν πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου, βεβαίως ἡ παροῦσα συζήτησις εἶναι ὅλως περιττή. Ἀλλὰ δι’ ἡμᾶς, οἵτινες καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου κατεδείξαμεν τὰ τότε τελεσθέντα, καὶ μετὰ τὰς ἐκλογὰς ταύτας ἐπίσης ἀνελύσαμεν τὰ τολμηθέντα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ κ. Τρικούπη κατὰ τὰς ἐκλογὰς, δι’ ἡμᾶς, λέγω, ἡ πρᾶξις ἀναμφισβητήτως ἐτελέσθη. Καὶ πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ τούτου θέλω ἐπ’ ὀλίγον καταγίνει. Ἡ βάσις τῆς ὑποθέσεως εἶναι, ὡς ἐνοήσατε, ὅτι συνετάχθη τηλεγράφημα ἐν Ἀθήναις, ὅτι δύο ἡμέρας πρὸ τῶν Βουλευτικῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου ἀπεστάλη εἰς Ζάκυνθον, καὶ ὅτι ὁ ἐκεῖ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν μετὰ τοῦ Νομάρχου, ἢ τοῦ Νομαρχεύοντος, ἐπέδειξαν τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸν ἐν ταῖς αὐτόθι φυλακαῖς διαμένοντα κατάδικον Παπαχριστοφιλόπουλον, ἵνα οὗτος διαθέσῃ τοὺς οἰκείους ὑπὲρ τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων. Ἐὰν λάβητε τοῦτο ὡς δεδομένον καὶ ὡς ἀποδεδειγμένον, ὑπὸ τρεῖς περιστάσεις δυνατὸν νὰ ἐγένετο. Πρώτη περίστασις: ἢ πράγματι ὁ τότε Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐκ Ζακύνθου βουλευτὴς Λομβάρδος ὑπέγραψε καὶ ἀπέστειλε τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὸν Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν καὶ τὸν Νομάρχην Ζακύνθου· ἢ, δευτέρα περίστασις: πιθανόν τις τῶν ὑπαλλήλων τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, (δὲν ἐξετάζω ποῖος ἐκ τῶν κυρίων τμηματαρχῶν, οἱοσδήποτε,) αὐτὸς νὰ ἔστειλε τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὰς ἐν λόγῳ ἀρχάς. Ἡ πρᾶξις δ’ αὕτη, ἐὰν ὑπ’ αὐτὴν τὴν δευτέραν περίστασιν ἔλαβε χώραν, εἶναι δυνατὸν, νὰ ἐγένετο κατὰ δύο τρόπους· ἢ ὁ ῥηθεὶς ὑπάλληλος ἔθηκε τὴν ὑπογραφὴν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἢ ἐξηπάτησεν αὐτὸν, καὶ ὁ Ὑπουργὸς, μὴ γνωρίζων τί ὑπέγραφεν ἐν τῇ σωρείᾳ τῶν ἐγγράφων, ὑπέγραψε καὶ τὸ ἐν λόγῳ τηλεγράφημα. Ἀλλ’ εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ καὶ τρίτη περίστασις· δυνατὸν, εἴτε δι’ ἐπιστολῆς, εἴτε δι’ ἄλλου τρόπου, νὰ ἐνετάλησαν αἱ ἐκεῖ Ἀρχαὶ νὰ ἐπιδείξωσι τοιοῦτο τηλεγράφημα πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον, οὗτινος τὴν σύνταξιν οὐδεὶς ἐκ τῶν ἐν Ἀθήναις νὰ εἶχεν ἀναλάβει. Διότι, Κύριοι, ἐὰν πραγματικῶς θελήσητε νὰ λεπτολογήσητε ἐπὶ τῆς πράξεως ταύτης, ἵνα μὴ εἴπω ἐπὶ τοῦ ἐγκλήματος, δὲν εἶναι δυνατὸν, εἰμὴ μία ἐκ τῶν τριῶν τούτων περιστάσεων νὰ συνέβη. Δι’ ἡμᾶς, οἱανδήποτε ἐκ τῶν περιπτώσεων τούτων θελήσητε νὰ λάβητε, εἶναι ἐντελῶς ἀδιάφορον. Θέλετε τὴν πρώτην; Εἶναι ἡ ἐπιβαρυντικωτέρα. Θέλετε τὴν δευτέραν; Ἐπίσης ἐπιβαρύνουσα. Θέλετε τὴν τρίτην; Ἐπίσης βαρεῖα. Ἡμεῖς ἀδιαφοροῦμεν. Ἡμεῖς ἐπιστεύομεν, ὅτι, ἀφοῦ τὰ πράγματα ἐγνώσθησαν ἔκτοτε, ὡς λαβόντα χώραν, ἐπιστεύομεν, λέγω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καθῆκον εἶχε νὰ διατάξῃ τὴν βεβαίωσιν τῶν πραγμάτων, καὶ καθῆκον εἶχε νὰ προβῇ εἰς τὴν ἔρευναν, ἐὰν πραγματικῶς ὁ Πρόεδρος τῶν ἐν Ζακύνθῳ Πρωτοδικῶν, ὁ κ. Μακρῆς, ἐγένετο τὸ ὄργανον τοιαύτης ῥυπαρᾶς ὑποθέσεως. Ἀλλ’ ὡς ἠκούσαμεν, μέχρι τοῦδε οὐδὲν ἐκ τῆς Κυβερνήσεως ἐνηργήθη. Λέγουσιν, ὅτι ἐθεώρησαν τὴν ὑπόθεσιν ὡς ἀνυπόστατον καὶ γελοίαν, καὶ ὅτι διὰ τοῦτο οὐδὲν ἔπραξαν. Ἀλλὰ περὶ τοῦ ἂν δύναται νὰ θεωρηθῇ τοιαύτη, καὶ οἱ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες ἱκανὰ εἶπον, καὶ ἐγὼ ἐπίσης νομίζω, ὅτι θέλω δυνηθῆ νὰ ἀποδείξω, ὅτι τὰ πράγματα ἐγένοντο, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀδίκημα ἀποδεδειγμένον, εἶναι ἡ περὶ ἧς πρόκειται πρᾶξις. Ἐν τούτοις, Κύριοι, ὡς γνωρίζετε, ἐνῷ οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἦσαν ἐν γνώσει τῶν διαδιδομένων τότε, ἐνῷ οἱ φίλοι αὐτῶν προεκινδύνευον ὑπὲρ τῆς ὑπολήψεως τῶν κκ. Ὑπουργῶν, οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἀγρὸν ἠγόρασαν, καὶ δὲν ἐζήτουν νὰ βεβαιώσωσι τὸ ἀδίκημα, κατὰ τὸ καθῆκον, ὅπερ ἔχουσι καὶ ἀπέναντι τοῦ νόμου καὶ ἀπέναντι τῆς ὑπολήψεως αὐτῶν. Καὶ λέγων ταῦτα, παντάπασι δὲν ἐννοῶ νὰ μειώσω τὴν ὑπόληψιν, ἣν καὶ ἐγὼ καὶ οἱ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες ἔχομεν πρὸς τοὺς ἀξιοτίμους συναδέλφους, τὸν ἐκ Μεσσηνίας βουλευτὴν κ. Τζάνεν καὶ τὸν ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Μπουφίδην. Ἐὰν βεβαίως ὁ κ. Τζάνες, ἢ ὁ κ. Μπουφίδης, συνελαμβάνοντο οὕτω συντελοῦντες εἰς τὸ νὰ πείσωσι τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον νὰ μεταβάλῃ τὰ πολιτικὰ αὑτοῦ φρονήματα πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου, ἐντελῶς διάφορος ἤθελεν εἶσθαι ἡ θέσις τῶν κκ. συναδέλφων. Ἀλλ’ αὐτοὶ εἰς τοῦτο οὐδαμῶς ἐνεπλέχθησαν, αὐτοὶ, ἐὰν ἐνήργησάν τι, ἐνήργησαν αὐτὸ, ἵνα σώσωσι τὴν ὑπόληψιν τῶν πολιτικῶν αὐτῶν φίλων. Ἐδύνατό τις ἴσως νὰ κατηγορήσῃ αὐτοὺς ὡς πολὺ ἀγαθούς. Δύναταί τις νὰ εἴπῃ περὶ αὐτῶν, ὅτι ἐποιήσαντο, οὕτως εἰπεῖν, ἄρνησιν ἑαυτῶν, συντελοῦντες νὰ διασώσωσι τοὺς κινδυνεύοντας Ὑπουργούς. Ἀλλὰ βεβαίως οὐδαμῶς δύναταί τις νὰ κατηγορήσῃ τοὺς Βουλευτὰς τούτους, ὅταν ἦναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι πρὸ τῶν ἐκλογῶν οὐδαμῶς συνετέλεσαν, (τοὐλάχιστον δὲν φαίνονται συντελοῦντες), ἵνα ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος μεταβάλῃ τὸ πολιτικὸν αὐτοῦ φρόνημα. Εἶπον, Κύριοι, ὅτι ἡ ὑπόθεσις τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου, ἀναλυομένη ἐπὶ τῇ βάσει τῶν κατατεθειμένων ἐπιστολῶν, οὐδεμίαν ἀφίνει ἀμφιβολίαν εἰς ἐκείνους, οἵτινες θέλουσιν ἀμερολήπτως νὰ κρίνωσι τὰ πράγματα, ὅτι τὸ ἐν λόγῳ τηλεγράφημα ἔχει ὑπόστασιν, πράγματι δὲ ἐπεδείχθη εἰς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον. Νομίζω, ὅτι, ὡς ἀνελύθησαν αἱ ἐπιστολαὶ καὶ ὡς θέλουσιν ἀναλυθῆ, πρέπει τις νὰ θέλῃ νὰ μὴ πεισθῇ, ἵνα κατορθώσῃ τοῦτο. Ἀλλ’ ἐὰν ἦναι τοσοῦτον δύσπιστος, ὥστε νὰ μὴ ἀρκῆται εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς πράξεως αὐτῆς καθ’ ἑαυτήν, ἂς ἀνατρέξῃ οὗτος, παρακαλῶ, εἰς ὅλην ἐκείνην τὴν ἱστορίαν, τὴν ἐνεργηθεῖσαν πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῶν Βουλευτικῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου, ἂς ἀνερευνήσῃ καὶ ἂς ἐξετάσῃ, τί τότε ἐγένετο πρὸς περισυλλογὴν καὶ ἄγραν ψήφων, καὶ ὅταν ἀνέλθῃ εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχὴν, καὶ οὕτως ἐρευνήσῃ τὰ πράγματα, νομίζω, ὅτι καὶ αὐτὸς, ὁ μᾶλλον δύσπιστος, θέλει πεισθῆ, ὅτι πρέπει νὰ ἐγκύψῃ εἰς τὴν μελέτην τῆς παρούσης ὑποθέσεως. Καὶ ἀφοῦ ἐγκύψῃ, δὲν θέλει ἔχει, μετὰ τὸ πέρας τῆς μελέτης αὐτοῦ, οὐδεμίαν πλέον ἀμφιβολίαν, ὅτι πρέπει νὰ δώσῃ τὴν ψῆφον αὐτοῦ εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἰσχυρίζονται, ὅτι εἰς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον ἐπεδείχθη τὸ ἐν λόγῳ τηλεγράφημα. Ὑπῆρξεν ἀνάγκη νὰ τιμωρηθῇ ἡ Βουλὴ τῆς 7ης Ἀπριλίου, ἡ Βουλὴ ἐκείνη, ἥτις ἐπὶ πολὺν χρόνον εἶχε κατηγορούμενον τὸν τότε ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴν ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης. Τίνι τρόπῳ ἡ Βουλὴ τῆς 7ης Ἀπριλίου ἐτιμωρήθη, πάντες γινώσκομεν. Ἔπλασαν νόμον, συναρωγοὺς ἔχοντες τοὺς ξένους, καὶ διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ηὔρυναν τὴν ἐκλογικὴν περιφέρειαν. Εὑρόνοντες δ’ αὐτήν, ἐσκέπτοντο νὰ προβῶσιν εἰς τὴν διάλυσιν τῆς τότε Βουλῆς. Ὁ Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τῆς εὐρείας περιφερείας, ἐβεβαίου τότε, ὅτι, ἂν ὑπάρχῃ Βουλὴ, ἥτις δὲν θέλει διαλυθῆ, ἥτις δικαιοῦται νὰ διανύσῃ ὁλόκληρον τὸν χρόνον τῆς νόμῳ ὑπάρξεως αὐτῆς, ἦτο ἡ Βουλὴ τῆς 7ης Ἀπριλίου, ἐκείνη, ἥτις ἐψήφισε τὸν νόμον τῆς εὐρείας περιφερείας. Ἡμεῖς βεβαίως δὲν ἐπιστεύομεν εἰς τὰς τοιαύτας διαβεβαιώσεις, καὶ εὐθὺς, ὡς ἠκούσαμεν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, βεβαιοῦντος, ὅτι, ἂν ἔχῃ δικαίωμα εἰς μὴ διάλυσιν Βουλὴ, ἦτο ἡ τῆς Περιόδου ἐκείνης, ἐβεβαιώσαμεν, ὅτι, ἂν θέλῃ διαλυθῆ Βουλὴ, θέλει εἶσθαι ἡ τῆς Περιόδου ἐκείνης. Ἐδέησε λοιπὸν, λέγω, νὰ τιμωρήσωσι τὴν Βουλὴν τῆς 7ης Ἀπριλίου, ἐτιμώρησαν δὲ αὐτήν, νομοθετήσαντες τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, καὶ διαλύσαντες τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ αἰσθανόμενοι, ὅτι αἱ δυνάμεις αὐτῶν δὲν ἦσαν ἐπαρκεῖς πρὸς ἐπιτυχῆ ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν, προέβησαν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, καὶ ὡς βεβαίως οὐδεὶς εἰσέτι ἐλησμόνησεν, εἰς τοιαύτας πράξεις, ὧν ὁμοίας οὐδέποτε ἡ Ἑλληνικὴ χώρα εἶχεν ἰδεῖ ἐνεργουμένας κατὰ τὰς ἐκλογάς. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἄλλοτε, διαλυομένων τῶν Βουλῶν, διὰ τὴν ἐλαχίστην παράβασιν τῶν νόμων, διὰ τὴν ἐλαχίστην πρᾶξιν τῶν Ὑπουργῶν, τὴν ἐνδεικνύουσαν πνεῦμα συναλλαγῆς, ἐξηγείροντο καὶ οἱ πολιτευταὶ τοῦ Ἔθνους καὶ οἱ πολῖται. Εἶναι περιττὸν νὰ ἀναφέρω παραδείγματα, διότι πάντες γινώσκετε τὴν σύγχρονον ἱστορίαν τοῦ τόπου. Ἀλλὰ βεβαίως πάντα τὰ ἀνομήματα, ἅτινα ἐγένοντο κατὰ τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογὰς ἀπὸ τοῦ 1843 ἔτους, συγκεντρούμενα καὶ τιθέμενα ἐν πλάστιγγι, δὲν δύνανται νὰ ἰσοζυγίσωσι πρὸς ὅσα διεπράχθησαν ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου. Δὲν ἀφῆκαν μέσον, ὅπερ νὰ μὴ διεχειρίσθησαν, καὶ δὲν ἀφῆκαν τέχνασμα, ὅπερ νὰ μὴ ἐτεχνάσθησαν. Τὰ πάντα ἀνέτρεψαν, καὶ τοὺς νόμους καὶ τὴν ἠθικὴν, δὲν ἐσεβάσθησαν τὰ ἱερώτερα δικαιώματα τότε τῶν πολιτῶν. Προέβησαν εἰς πράξεις, ὧν ὅμοιαι οὐδέποτε, ἀφ’ ἧς ἡ Ἑλλὰς κυβερνᾶται κοινοβουλευτικῶς, ἔλαβον χώραν, καὶ ἐξετέλεσαν πράξεις, ὧν ὁμοίας οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ ἴδῃ ἐν τῷ μέλλοντι ἡ Ἑλλὰς, ἐκτὸς ἐὰν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἐπιχειρήσωσι νὰ καταρτίσωσι δευτέραν ἔκδοσιν τῶν τότε τολμηθέντων. Ποῖον νὰ μνημονεύσῃ τις καὶ ποῖον νὰ παραλείψῃ; Τὴν ἀναστάτωσιν τῶν δημοσίων ὑπηρεσιῶν, τὴν ἀναστάτωσιν τοῦ στρατοῦ, ἢ τὴν ἀναστάτωσιν τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους! Οὐδενὸς ἐφείσθησαν, ἀρκεῖ νὰ εἶχον τὸ δικαίωμα νὰ θέτωσι τὴν ὑπογραφὴν ὡς Ὑπουργοὶ, εἴτε ὑπὸ Διάταγμα, εἴτε ὑπὸ ὑπουργικὴν διαταγήν. Οὐδὲν ἐκώλυε τοὺς Ὑπουργοὺς, ἵνα συναλλάττωνται πρὸς καταρτισμὸν τοῦ Κοινοβουλίου, ὡς κατήρτισαν αὐτό. Καὶ ἐπὶ κορυφῆς ὅλων τῶν τότε συντελεσθέντων καὶ ὡς ἐπιστέγασμα ὅλων τῶν τότε διαπραχθέντων εἴχομεν, Κύριοι, τὴν ἄσεμνον καὶ ἄκοσμον ἀπονομὴν τῶν χιλιάδων ἐκείνων παρασήμων, καὶ ὡς κορύφωμα, καλύπτον τὰ παράσημα, τὴν ἀσκηθεῖσαν προνομίαν τῆς χάριτος. Οὕτω πως ἂν ἐξετασθῇ ἡ ὑπόθεσις Παπαχριστοφιλοπούλου, εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ ἐν ὅλῳ τῷ μεγέθει αὐτῆς. Ἐγὼ δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι, καὶ καθ’ ἑαυτὴν ἐξεταζομένη, εἶναι ἱκανὴ νὰ ἀποδείξῃ τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἐν λόγῳ τηλεγραφήματος, ἀλλὰ θέλω παρακαλέσει ὑμᾶς πρὸς στιγμὴν νὰ παύσωμεν ἐξετάζοντες καὶ ἀναλύοντες τὰς ἐπιστολὰς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων ἡμῶν, νὰ ἀνέλθωμεν εἰς τὴν ἐποχὴν, τὴν ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς 4ης Ἰανουαρίου, νὰ ἴδωμεν καὶ νὰ ἐπισκοπήσωμεν γενικῶς, τί τότε ἐγένετο καὶ ὡς πρὸς πάντας τοὺς ἄλλους κλάδους τῆς διοικήσεως καὶ τῆς κυβερνήσεως, ἰδίᾳ δὲ ὡς πρὸς τὴν ἀπονομὴν τῶν χαρίτων, καὶ ὅταν τοιουτοτρόπως τὰ πράγματα ἐξετάσωμεν, τότε θέλω ἐρωτήσει ὑμᾶς, ἀφοῦ κατόπιν ἀναλύσω καὶ τὰς ἐπιστολὰς τῶν ἀξιοτίμων συναδέλφων, ἂν θέλητε ἐπιμένει ὑποστηρίζοντες, ὅτι συκοφαντία εἶναι καὶ τὰ περὶ Παπαχριστοφιλοπούλου ἀποκαλυφθέντα. Δι’ ἑνὸς καὶ μόνου Βασιλικοῦ Διατάγματος, καθ’ ἑκατοντάδας—τί λέγω καθ’ ἑκατοντάδας;—κατὰ τρεῖς ὅλας, ἢ τρεῖς καὶ ἡμίσειαν χιλιάδας προέβησαν εἰς ἀπονομὴν χαρίτων· ἠρημώθησαν, οὕτως εἰπεῖν, αἱ φυλακαὶ τοῦ Κράτους, καὶ ἐκινδυνεύσαμεν νὰ ἔχωμεν φυλακὰς ἄνευ καταδίκων, διότι πάντες σχεδὸν εἶχον ἐξέλθει διὰ χαρίτων ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου. Καὶ γνωρίζετε κατὰ τίνα τρόπον ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ νῦν, ὅστις ἦν καὶ ὁ τότε, ἐξῆγε τοὺς καταδίκους ἐκ τῶν φυλακῶν, ἢ ἠλάττου τὰς ποινὰς αὐτῶν. Δὲν ἀφῆκεν ἄνθρωπον, πρὸς ὃν, ἂν ἐπίστευεν, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι φίλος αὐτῶν, ἢ τοὐλάχιστον, ὅτι δὲν ἤθελεν εἶσθαι φίλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ μὴ ἔδωσε χάριν. Ἐβλέπομεν ἄρα ἀνὰ τὰς ὁδοὺς καθ’ ἑκατοντάδας ἐκείνους, οὓς ἐγνωρίζομεν, ὅτι ὤφειλον, δυνάμει δικαστικῶν ἀποφάσεων, νὰ διανύσωσι μακρὰν ἐν ταῖς φυλακαῖς περίοδον χρόνου. Ἐξεπληττόμεθα ὅταν ἐβλέπομεν τοὺς πατροκτόνους καὶ τοὺς ἀδελφοκτόνους, τοὺς κλέπτας καὶ τοὺς λῃστὰς, περιφερομένους εἰς τὰς ὁδοὺς τῶν Ἀθηνῶν καὶ τῶν ἄλλων πόλεων τῆς Ἑλλάδος, σκεπτόμενοι, ὁποία θέλει εἶσθαι ἐν τῷ μέλλοντι ἡ ἀσφάλεια τοῦ Κράτους, καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν ἡ ὑπεύθυνος Κυβέρνησις νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπονομὴν τοσούτων χιλιάδων χαρίτων καὶ περὶ καταδίκων, περὶ ὧν πᾶσαι αἱ ἁρμόδιαι ἀρχαὶ εἶχον γνωμοδοτήσει ἀντιθέτως, διότι οἱ εἰς οὓς ἀπενεμήθησαν ἦσαν ἀληθῶς ἀνάξιοι χάριτος. Ἔχω, Κύριοι, ἐνώπιόν μου ἀγόρευσίν μου τινα, γενομένην ἐν τῇ ἑνδεκάτῃ Περιόδῳ καὶ τῇ πρώτῃ Συνόλῳ, δηλ. ἐν τῇ Συνόδῳ ἐκείνῃ τῆς Βουλῆς, ἥτις πρώτη ἐπηκολούθησε μετὰ τὴν ἐκλογὴν τῆς 4ης Ἰανουαρίου, καὶ οὐχὶ πάντα, ὅσα ἐν ἐκείνῃ τῇ ἀγορεύσει λέγονται, ἀλλὰ τινὰ μόνον ἐξ αὐτῶν ἂν ἀκούσητε, θέλετε πεισθῆ, ὅτι δὲν ἦτο ἀδύνατον, οὐδ’ ἄγνωστον πρᾶγμα, οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νὰ προβαίνωσιν εἰς συναλλαγὰς μετὰ καταδίκων, περὶ ἀπονομῆς χαρίτων ἐπὶ ἐκλογικῷ σκοπῷ. Ἔχω ἐνταῦθα τὰ συμπεράσματα καὶ τὰς περιλήψεις ἑκατοντάδων δικογραφιῶν, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται, ὅτι οἱ Ὑπουργοὶ ἐπὶ σκοπῷ καθαρῷ συναλλαγῆς ἐκλογικῆς ἀπένειμαν χάριτας εἰς ἀνθρώπους, περὶ ὧν καὶ Εἰσαγγελεῖς καὶ Πρόεδροι Δικαστηρίων εἶχον γνωμοδοτήσει, ῥηταῖς λέξεσιν, ὅτι ἦσαν ἀνάξιοι χάριτος. Τί ἐγκλήματα; Ἀδελφοκτονίαι, πατροκτονίαι, κλοπαί, ληστεῖαι, ἀναιρέσεις, πλαστογραφίαι! Καὶ εἰς πάντα ταῦτα τὰ ἐγκλήματα ἔδωκαν χάριν, ἐναντίον, ἐπαναλέγω, ῥητῶν γνωμοδοτήσεων Προέδρων καὶ Εἰσαγγελέων τῶν δικασάντων Δικαστηρίων. Ποίαν ἐκ τούτων τῶν δικογραφιῶν νὰ λάβω καὶ ποίαν νὰ παραλείψω; Θέλετε νὰ ἴδωμεν, τί ἐγένετο περὶ τοῦ Γεωργίου Στεφάνου; Οὗτος κατεδικάσθη εἰς πέντε ἐτῶν εἱρκτὴν τῇ 7 Ἰουνίου 1884 ἐπὶ ψευδορκίᾳ! Τῇ 1 Δεκεμβρίου 1886, ὀλίγῳ πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἐπὶ τῇ προφάσει δῆθεν ἐνηλικιώσεως τῆς Α. Υ. τοῦ Διαδόχου, δίδεται αὐτῷ χάρις δύο ἐτῶν, ἄνευ οὐδενὸς δικαιολογητικοῦ.— Ἀθανάσιος Στεργιόπουλος. Κατεδικάσθη εἰς τριῶν μόνον ἐτῶν πρόσκαιρα δεσμὰ τῇ 16 Μαΐου 1885 (ληφθέντος ὑπ’ ὄψει τοῦ ὀθωμανικοῦ νόμου) ἐπὶ ληστείᾳ! Χάρις τῇ 1 Δεκεμβρίου 1886, ἐνῷ καὶ ὁ Πρόεδρος καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐγνωμοδότουν: «δὲν πρέπει νὰ γίνῃ τῆς ποινῆς ἐλάττωσις, διότι ἐξηντλήθη πᾶσα ὑπὲρ τοῦ καταδικασθέντος τούτου ἐπιείκεια».— Κωνστ. Παπαγγελῆς. Κατεδικάσθη τῇ 19ῃ Ἀπριλίου 1884 ἐπὶ ἀποπείρᾳ ἀναιρέσεως, παραπεμφθεὶς ὅμως ἐπὶ ἀποπείρᾳ φόνου, εἰς τεσσάρων μόνον ἐτῶν φυλάκισιν. Χάρις τῇ 1 Δεκεμβρίου 1886, καίτοι καὶ Εἰσαγγελεὺς καὶ Πρόεδρος ἐγνωμοδότουν: «ἐπειδὴ πᾶσα μετρίασις ἢ μεταβολὴ τῆς ποινῆς, τῆς ἐπιβληθείσης αὐτῷ, θεωρεῖται μὴ εὔλογος, καθόσον οἱ ἔνορκοι ἐξήντλησαν τὴν ἐπιείκειαν αὑτῶν, καὶ τὸ Δικαστήριον τῶν Συνέδρων κατέγνω σχεδὸν τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῆς ποινῆς, ὥστε ἐξηντλήθη πᾶσα ἐπιείκεια, ἐφ’ ᾧ θεωροῦντες τὸν κατάδικον τοῦτο ἀνάξιον πάσης χάριτος, γνωμοδοτοῦμεν, νὰ μὴ μεταβληθῇ ποσῶς ἡ καταγνωσθεῖσα αὐτῷ ποινή».—Δημήτριος Π. Δαμάσκος. Κατεδικάσθη εἰς πρόσκαιρα δεσμὰ 15½ ἐτῶν τῇ 6 Ἰουνίου 1885 ἐπὶ ἀναιρέσει! Τῇ 1 Ἰανουαρ. 1886 χάρις, καίτοι καὶ ὁ Πρόεδρος τῶν Συνέδρων θεωρεῖ αὐτὸν ἀνάξιον πάσης ἐλαττώσεως τῆς ποινῆς, καὶ ὁ παρ’ Ἐφέταις Ἀντεισαγγελεὺς οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλὰ δὶς δι’ ἐκθέσεων συμφωνεῖ τῷ Προέδρῳ: «Εἰς ἐκτέλεσιν τῆς παραγγελίας τοῦ Ὑπουργείου, λέγει ὁ κ. Εἰσαγγελεύς, ἐσχημάτισα καὶ κατὰ τὴν ἐπ’ ἀκροατηρίῳ συζήτησιν τὴν πεποίθησιν καὶ ἐκ τῆς μελέτης τῆς δικογραφίας, ὅτι ἡ πρᾶξις ἐγένετο πρὸς ἐκδίκησιν!.... Ἡ πρᾶξις ἔφερε στυγερὸν χαρακτῆρα! κλπ.» — Δημήτριος Βαρθαλάμης καὶ Γεώρ. Τζαφέρης ἢ Παπαβασιλείου. Κατεδικάσθησαν τῇ 23 Ὀκτωβρίου 1884 ἐπὶ φόνῳ εἰς θάνατον. Χάρις καὶ εἰς αὐτοὺς τότε, καίτοι ὁ Πρόεδρος καὶ ὁ παρ’ Ἐφέταις Εἰσαγγελεὺς κ. Μπένσης ἔγραφον: «Γνωμοδοτοῦμεν, ὅτι οἱ ἀνωτέρω κατάδικοι εἶναι ἀνάξιοι χάριτος, διότι ἡ δολοφονία ἦτο στυγερά, ὁ δὲ Τζαφέρης προέβη εἰς τὴν ἐκτέλεσίν της κατὰ παραγγελίαν τοῦ πρώτου, καταβαλόντος αὐτῷ χρήματα, καὶ ἀφοῦ οὐδεμίαν ἀπολύτως εἶχε προσωπικὴν ἀφορμὴν κατὰ τοῦ παθόντος».— Ἀλέξανδρος Σούλιας. Κατεδικάσθη τῇ 24 Μαρτίου 1884 ἐπὶ ἀναιρέσει, παραπεμφθεὶς ἐπὶ φόνῳ! Χάρις καὶ εἰς αὐτὸν τῇ 1 Δεκεμ-1886, καίτοι Πρόεδρος καὶ Εἰσαγγελεὺς ἐγνωμοδότουν: «οὐδεμία περίστασις συντρέχει νὰ μετριασθῇ ἡ ἐπιβληθεῖσα αὐτῷ ποινή, διότι ἀμφότερα τὰ Δικαστήρια ἐξήντλησαν πᾶσαν ὑπὲρ αὐτοῦ ἐπιείκειαν». Γνωρίζω, ὅτι δυσαρεστεῖ ὑμᾶς νὰ ἀκούητε πάλιν τὰ ὀνόματα τῶν ἀνθρώπων τούτων, καὶ τί περὶ ἑκάστου αὐτῶν ἐγνωμοδότησαν οἱ Εἰσαγγελεῖς καὶ τὰ δικάσαντα Δικαστήρια. Ἀλλ’ ἐγὼ θέλω ἀναφέρει, οὐχὶ ὁλόκληρον τὸν κατάλογον, ἀκόμη ὅμως ὀνόματά τινα, ἵνα παραστήσω οἷα ἐτεχνουργοῦντο καὶ οἷα ἐγίγνοντο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, καὶ μόνον ὑπὸ τὴν ἐξέτασιν ταύτην θέλω εἰσέλθει εἰς τὴν ὑπόθεσιν Παπαχριστοφιλοπούλου, οὐχὶ διότι θέλω ν’ ἀποδείξω διὰ τοιούτου γενικοῦ ἐπιχειρήματος, τὰ αὐταπόδεικτα γεγονότα ἐν τῇ ὑποθέσει Παπαχριστοφιλοπούλου, ἀλλὰ διότι πιστεύω, ὅτι, ἵνα ἐρευνήσωμεν καλῶς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν, ἵνα εὕρωμεν τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν ἡ χάρις ἐδόθη, ἵνα εὕρωμεν, ἂν τοιαύτη πρᾶξις πρώτην τότε φορὰν ἔλαβε χώραν, ἢ καὶ ἄλλοτε, εἶναι ἀνάγκη νὰ προσφύγωμεν εἰς ὅσα κατὰ τὴν στιγμὴν ταύτην ἀπὸ τοῦ βήματος ὑπομιμνήσκω (ἀναγινώσκει): «Κριαντέρης καὶ Νταΐλας. Κατεδικάσθησαν εἰς 2½ ἐτῶν φυλάκισιν ἐπὶ κλοπῇ! Χάρις τῇ 1 Δεκεμβρίου 1886, καίτοι ὁ Πρόεδρος καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς ἐγνωμοδότουν: «οὐδεμία ἑπομένως συντρέχει ἐλαφρυντικὴ περίστασις, δικαιολογοῦσα τὴν μετρίασιν τῆς ποινῆς». Καὶ ἐνθυμοῦμαι τὸν μακαρίτην Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, πόσον ἐφρικία, ὡς ἔλεγεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἐπὶ τῷ ἐγκλήματι τῆς κλοπῆς, καὶ μάλιστα τῆς ζωοκλοπῆς. Τοσοῦτον ἐφρικία, ὥστε ἔλεγεν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη τέλος πάντων, νὰ μεταβληθῶσιν οἱ ἐκλογικοὶ νόμοι, νὰ εὐρυνθῇ ἡ ἐκλογικὴ περιφέρεια, νὰ ἐλαττωθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, ἵνα μὴ ἔρχωνται ὡς Βουλευταὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ζωοκλόπων τοῦ Κράτους! Καὶ ὅμως ἐδόθη καὶ εἰς τοὺς κλέπτας τούτους Βασιλικὴ χάρις, ἵνα ἔχωσιν αὐτοὺς ὡς ὄργανα κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου. Θεόδωρος Κυριαζῆς. Κατεδικάσθη τῇ 2 Φεβρουαρίου 1883 ἐπὶ τραύματι θανατηφόρῳ! Χάρις πλήρης καὶ εἰς αὐτὸν τῇ 1 Δεκεμβρίου 1886. Καὶ διὰ τίνος ὀργάνου ἐπῆλθεν ὁ θάνατος; Διὰ πελέκεως! Καὶ κατὰ τίνος; Κατὰ τοῦ ἰδίου ἀδελφοῦ! Ὁ Πρόεδρος καὶ ὁ Εἰσαγγελεὺς ἔλεγον: «οὐδεὶς λόγος, ὅπως προκληθῇ Βασιλικὴ χάρις περὶ μετριάσεως τῆς ποινῆς, διότι καὶ οἱ ἔνορκοι καὶ τὸ Δικαστήριον ἐξήντλησαν πᾶσαν ἐπιείκειαν». Καὶ τί νὰ προχωρήσω, Κύριοι, περαιτέρω; Εἶναι ἀνεξάντλητος ὁ θησαυρὸς οὗτος τῶν ἀνομημάτων τῆς τότε καὶ νῦν Κυβερνήσεως. Οὐδεμία λοιπὸν ἀπομένει ἀμφιβολία, ὅτι πλάσαντες ἐν τῇ Βουλῇ ἐκείνῃ τὴν εὐρεῖαν περιφέρειαν, συντελούντων τῶν ξένων, προέβησαν εἰς τὴν διάλυσιν τῆς τότε Βουλῆς, καὶ φοβούμενοι νὰ κινδυνεύσωσιν ἐν τῷ ἐκλογικῷ ἀγῶνι, ἐνόμισαν, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὁπλισθῶσι, καὶ ὡπλίσθησαν διὰ τῶν μαχαιρῶν καὶ τῶν πυροβόλων ὅπλων δολοφόνων καὶ ἀναιρετῶν, ἀκόμη καὶ διὰ τῶν παρασήμων, καὶ κατῆλθον εἰς τὸν ἐκλογικὸν ἀγῶνα τοιαύτην πανοπλίαν φρικώδη καὶ γελοίαν φέροντες, διότι μωροί εἰσιν ἐκεῖνοι, οἵτινες διὰ τῶν παρασήμων ἐδελεάσθησαν καὶ μετέστησαν ἐκ τῶν πολιτικῶν φρονημάτων εἰς τὴν φάλαγγα τῆς Κυβερνήσεως. Εἶναί τι, ἵνα εἴπω οὕτως ὀξύμωρον ἡ ἐκλογὴ ἐκείνη. Μετεχειρίσθησαν τοὺς μωροὺς καὶ τοὺς δολοφόνους, ἵνα ὑπερισχύσωσι κατὰ τὰς Βουλευτικὰς ἐκλογάς· καὶ δολοφόνοι καὶ κακοῦργοι ἦσαν ἐκεῖνοι, οὓς κατὰ χιλιάδας ἀπέλυον ἐκ τῶν φυλακῶν, ἐναντίον ῥητῶν γνωμοδοτήσεων Εἰσαγγελέων καὶ Προέδρων καὶ μωροὶ ἦσαν ἐκεῖνοι, οἵτινες, ἵνα ἀναρτήσωσι ψευδές τι καὶ νόθον παράσημον ἀπὸ τοῦ στήθους, μετέβαλλον τὰ πολιτικὰ αὐτῶν φρονήματα, καὶ ἐτάσσοντο πρὸς τὰς φάλαγγας τῶν Ὑπουργῶν. Τοιαῦτα ἔπραξαν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου καὶ ὡς πρὸς τὴν διοίκησιν, καθ’ ὅλους τοὺς κλάδους αὐτῆς, καὶ ὡς πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς χώρας, καὶ διὰ τῶν παρασήμων ἀκόμη καὶ διὰ τῶν χαρίτων. Ὥστε δύναμαι μετὰ πεποιθήσεως νὰ ἐπαναλάβω, ὅτι πάντα τὰ ἀνομήματα τὰ ἐκλογικὰ, τὰ ἀπὸ τοῦ 1843 ἔτους μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, ἐὰν συγκεντρωθῶσι, δὲν θέλουσιν ἀποτελέσει τὸ βάρος καὶ τὸν ὄγκον τῶν ἐκλογικῶν ἀνομημάτων, εἰς ἃ προέβησαν οἱ Ὑπουργοὶ ὀλίγας ἡμέρας μόλις πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου τοῦ 1886 ἔτους. Ἐκινδύνευσέ τις νὰ πιστεύσῃ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτι δίκαιον εἶχεν ὁ Ποινικὸς Νόμος τῆς Γαλλίας τοῦ 1791 ἔτους, ὅστις ἀφήρεσε τὴν προνομίαν τῆς χάριτος ἀπὸ τοῦ Στέμματος, ἐκινδύνευσέ τις νὰ δεχθῇ, ὅτι δίκαιον εἶχον οἱ συγγραφεῖς ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐγνωμάτευσαν, ὅτι εἶναι ἐπικίνδυνον καὶ μωρὸν προνόμιον τὸ τῆς χάριτος. Καὶ ἀποτέλεσμα πάντων τῶν τοιούτων τολμημάτων ὑπῆρξε μὲν ἡ νίκη τῶν Ὑπουργῶν κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου, ὑπῆρξεν ὅμως καὶ ἕτερον· τὸ ἔγκλημα θρασῦναν ἔκτοτε ἤγειρε τὴν κεφαλὴν, καὶ ἀπειλεῖ τὴν ὕπαρξιν αὐτῆς τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας. Ὁμιλοῦσι κατὰ τῆς δημοσίας ἀσφαλείας καὶ τῆς δημοσίας τάξεως προκαλοῦντες τὸν θεσμὸν τῆς διοικητικῆς ἀστυνομίας. Ἀλλὰ τίνες εἰσὶν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐκλόνισαν τὴν δημοσίαν τάξιν καὶ τὴν δημοσίαν ἀσφάλειαν; Οἱ Ὑπουργοὶ τῆς 4ης Ἰανουαρίου, οἵτινες κατώρθωσαν, ὁλόκληρος ὁ ἐγκληματικὸς κόσμος τῆς χώρας ταύτης νὰ ἔχῃ ἀκράδαντον πεποίθησιν, ὅτι οὐδαμῶς κινδυνεύει, ἂν ἐγκληματήσῃ, ὅτι θέλει εὑρεθῆ ἐποχή τις, ἢ γεγονός τι, ἀληθὲς ἢ ψευδὲς, δὲν ἐξετάζω, ὅτε θέλουσι δυνηθῆ νὰ ἐπανίδωσι τὸ φῶς τῆς κοινωνίας, ἐξερχόμενοι ἐκ τῶν κατέργων, εἰς ἃ οἱ νόμοι ἤθελον καταδικάσει αὐτούς. Οἱ Ὑπουργοὶ οὗτοί εἰσιν οἱ αἴτιοι τῶν κατὰ χιλιάδας ἀπορφανιζομένων Ἑλληνικῶν οἰκογενειῶν καθ’ ὅλας τὰς ἐπαρχίας τοῦ Κράτους. Δὲν ὑπάρχει πλέον, οὐχὶ ἀσφάλεια τῆς περιουσίας, ἀλλ’ οὐδὲ τῆς τιμῆς, οὐδὲ ἀσφάλεια τῆς ζωῆς ἀκόμη. Ταῦτα πάντα, τὰ τότε διὰ τῶν χαρίτων γενόμενα, ἠνάγκασαν Βουλευτάς τινας κατὰ τὴν πρώτην Σύνοδον τῆς παρούσης Περιόδου —μεταξὺ δὲ τούτων εἰμὶ καὶ ἐγὼ—νὰ ὑποβάλωσιν ἐν τῇ Βουλῇ προτάσεις νόμου περὶ κανονισμοῦ τοῦ προνομίου τῆς χάριτος. Καὶ δὲν ἔχω ἀμφιβολίαν, ὅτι δὲν ἀπέχει πολὺ ἡ ἐποχὴ, ἀφ’ ἧς ἡ Νομοθετικὴ Ἐξουσία τοῦ Ἔθνους βεβαίως θέλει ἀναγκασθῆ νὰ προνοήσῃ, ὅπως κανονίσῃ τὴν ἀπονομὴν τῆς χάριτος. Οὐδὲ θέλει εἶσθαι πρωτοφανὲς τοῦτο. Ἐν ἄλλοις Κράτεσιν, ἔνθα ἐκανονίσθη ὁ τρόπος τῆς ἀπονομῆς τῆς χάριτος, δὲν συνέβησαν τοσαῦτα, ὅσα διέπραξαν οἱ Ὑπουργοὶ ὀλίγῳ πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου. Καὶ ὅμως τὰ Κράτη ἐκεῖνα, σκεπτόμενα νὰ ἐξασφαλίσωσι καὶ τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν, ἀλλὰ καὶ τὴν ὕπαρξιν τῆς Κοινωνίας, ἐνομοθέτησαν νόμους, δι’ ὧν ὑπέβαλον εἰς ὡρισμένας διατυπώσεις, αὐστηράς, τὴν ἀπονομὴν τῆς χάριτος. Ἡ Κυβέρνησις λοιπὸν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἀχαλίνωτος εἶχε τραπῆ, ἵνα κερδίσῃ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου. Δὲν ὠπισθοχώρει οὐδὲ πρὸ τῶν νόμων τοῦ Κράτους, παραβαινομένων, οὐδὲ πρὸ τῶν νόμων τῆς ἠθικῆς, ἀσυστόλως καταπατουμένων· ὡς δόγμα ἐν τῇ σημαίᾳ αὑτῆς ἀνέγραψε τὴν νίκην, καὶ πρὸς ἐνίσχυσιν τοῦ δόγματος καθιέρωσαν ἑτέραν ἀρχὴν, τὴν ἐπονείδιστον συναλλαγήν. Καὶ ὑπὸ τὸν κανόνα τοῦτον τῆς ἐπονειδίστου συναλλαγῆς δέον νὰ τάξωμεν καὶ νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου. Ἡ ὑπόθεσις Παπαχριστοφιλοπούλου, ὅσῳ καὶ ἂν ἠθέλησαν νὰ εἰρωνευθῶσιν αὐτὴν ἐκεῖνοι, οὓς οὐδαμῶς ποτε ἔλαβέ τις ἐκ τῶν βουληφόρων τοῦ Ἔθνους ὑπ’ ὄψει, ὅσῳ καὶ ἂν ἠθέλησαν νὰ ἐλαττώσωσι τὴν δύναμιν αὐτῆς, παρ’ ἡμῶν τουλάχιστον θεωρεῖται ἐκ τῶν σημαντικωτέρων, λόγῳ ἐλέγχου κατὰ τῶν Ὑπουργῶν. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη, λέγω, Κύριοι, ἐξεταζομένη αὐτὴ καθ’ ἑαυτὴν καὶ ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτῆς, ὑποβαλλομένη δὲ εἰς τοιοῦτον ἔλεγχον, ὁποῖος καὶ παρ’ ἄλλων καὶ παρ’ ἐμοῦ ἀπὸ τοῦ βήματος γίγνεται, εἰς τὸν ἔλεγχον τουτέστι τῶν τότε ὁμοίων πράξεων τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἡ ὑπόθεσις αὕτη, λέγω, οὑτωσὶ ἐξεταζομένη, οὐδεμίαν ἀφίνει ἀμφιβολίαν εἰς ἐκείνους, οἵτινες δὲν εἶναι προκατειλημμένοι, ὅτι ἔλαβε χώραν, ὡς ἐξηγήθη ἐπανειλημμένως ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Ἐγὼ, Κύριοι, δὲν ἐνασκῶ ἐνταῦθα τὰ καθήκοντα τῆς ἀνακριτικῆς ἀρχῆς, οὐδὲ ἐνήσκησαν ταῦτα οἱ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες, ἵνα εὕρωμεν ὡρισμένως καὶ νὰ καταγγείλωμεν ὡρισμένως παρὰ τίνος ἀκριβῶς ἐστάλη τὸ καταγγελλόμενον τηλεγράφημα. Θέλετε, ὅτι ἐστάλη παρὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν; Τὸ δεχόμεθα. Θέλετε, ὅτι ἐστάλη παρά τινος ἐμπίστου ὑπαλλήλου τοῦ τότε ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ; — νομίζω δὲ ὅτι καλοῦσιν αὐτὸν Βαρελίδην.—Τὸ δεχόμεθα. Θέλετε ὅτι, ἢ ὁ εἷς, ἢ ὁ ἕτερος αὐτῶν παρήγγειλεν ἐν Ζακύνθῳ νὰ κατασκευασθῇ τοιοῦτον τηλεγράφημα, καὶ νὰ ἐπιδειχθῇ εἰς τὸν ἐκεῖ κατάδικον, ἐπὶ τῷ σκοπῷ τῆς μεταστάσεως αὐτοῦ πρὸς τὰ φρονήματα τῆς Συμπολιτεύσεως; Τὸ δεχόμεθα. Δὲν εἴμεθα ἀνακριτικὴ ἀρχὴ, ἵνα βεβαιώσωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὁποία τις ἐκ τῶν τριῶν τούτων περιπτώσεων συνέβη, οὐδὲ ἐφρόντισαν οἱ κυβερνῶντες τὸν τόπον νὰ ἀποπειραθῶσι τοὐλάχιστον νὰ βεβαιώσωσι, τίνι τρόπῳ ἔλαβε χώραν τὸ ἐν λόγῳ ἀδίκημα, ἢ τοὐλάχιστον νὰ βεβαιώσωσιν, ὅτι δὲν ἔλαβε χώραν. Καὶ ἐδύναντο νὰ πράξωσι τοῦτο καὶ ὤφειλον, διότι τὸ ὄνομα τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν Μακρῆ εὐθὺς ἔκτοτε εἶχε ῥιφθῆ ἐν τῷ μέσῳ, καὶ ἐγνώριζον τοῦτο οἱ Ὑπουργοί. Ἀλλ’ ὁποίαν τάχα ἀνακριτικὴν πρᾶξιν ἐνήργησαν κατὰ τοῦ ὑπαλλήλου ἐκείνου τῆς Δικαιοσύνης; Μετεκαλέσατο ἆρά γε αὐτὸν ὁ Ὑπουργὸς, ἵνα βεβαιωθῇ περὶ ἐκείνων, δι’ ἅπερ κατηγόρουν τὸν ῥηθέντα Πρόεδρον; Παρήγγειλεν ἆρά γε ἀρχήν τινα τοῦ Κράτους, νὰ μετακαλέσηται παρ’ ἑαυτῇ τὸν ἐν λόγῳ Πρόεδρον, ἵνα αὕτη τοὐλάχιστον πεισθῇ, ὅτι δὲν ἐγένετο ἡ πρᾶξις; Οὐδὲν ἐκ τούτων συνέβη, ἐν ᾧ ὁμολογούμενον εἶναι, ὅτι, καθ’ ὃ καθῆκον εἶχεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ λόγῳ τοῦ νόμου, καὶ λόγῳ τῆς ἑαυτῆς φιλοτιμίας, ὤφειλε τότε ἀμέσως νὰ προβῇ εἰς πρᾶξιν, τείνουσαν εἰς τὸ νὰ βεβαιώσῃ τὴν ὕπαρξιν τοῦ ἐν λόγῳ ἀδικήματος, ἢ εἰς τὸ νὰ βεβαιώσῃ τὴν μὴ ὕπαρξιν τούτου. Διὰ τοῦτο ἡμεῖς, Κύριοι, παντάπασι δὲν εἴμεθα ὑπόχρεοι νὰ ὁρίσωμεν ἀκριβῶς ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης, ὁποία τις ἐκ τῶν περιστάσεων ἐκείνων συνέβη. Μήπως ἠπάτησαν τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἢ μήπως τάχα δὲν ἔχωμεν παραδείγματα, ὅτι καὶ Ὑπουργοὶ, καὶ Βουλευταὶ, καὶ Πατριάρχαι ἀκόμη ἠπατήθησαν, καὶ ἔδωκαν τὴν ὑπογραφὴν αὑτῶν; Ἐνθυμοῦμαι, Κύριοι, τὸ ἑξῆς ἱστορικὸν ἀνέκδοτον. Ὑπῆρχε περὶ τὸ 931 ἔτος μετὰ Χριστὸν ἐν Κωνσταντινουπόλει Αὐτοκράτωρ ὁ Ῥωμανός. Ὁ Αὐτοκράτωρ εἶχεν υἱὸν Θεοφύλακτον, δέκα καὶ τεσσάρων μόλις ἐτῶν ἡλικίαν ἄγοντα. Ὁ Πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Τρύφων δὲν ἦτο ἐντελῶς σύμφωνος πρὸς τὰς διαθέσεις τοῦ Ῥωμανοῦ. Ἀλλ’ ὡς γνωρίζετε, ἡ ἀποπομπὴ τοῦ Πατριάρχου καὶ σήμερον εἶναι δύσκολος, (δὲν ἠξεύρω, ἐὰν ἔχω ἐντελῶς σύμφωνον τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν Ὑπουργὸν,) ἀλλὰ καὶ τότε βεβαίως ἦτο δυσκολωτάτη. Ἐν τούτοις ὁ αὐτοκράτωρ Ῥωμανὸς ἔσχεν ἀπόφασιν ἀμετάκλητον, νὰ καταβιβάσῃ ἀπὸ τοῦ Πατριαρχικοῦ θρόνου τῆς Κωνσταντινουπόλεως τὸν Τρύφωνα, νὰ ἀνυψώσῃ δὲ εἰς αὐτὸν τὸν δεκατετραετῆ αὐτοῦ υἱὸν Θεοφύλακτον! Ἔπρεπεν ὅμως νὰ εὕρῃ ὄργανον, ἱκανὸν νὰ ἐκτελέσῃ τοὺς σκοποὺς αὐτοῦ· εὗρε λοιπὸν ἐπίσκοπόν τινα Θεοφάνην, Μητροπολίτην Καισαρείας, ὅστις ἔμενε τότε ἐν Κωνσταντινουπόλει.—Σημειώσατε, ὅτι ὁ ἐπίσκοπος αὐτὸς καὶ Μητροπολίτης Καισαρείας Θεοφάνης δὲν εἶναι γνωστὸς ὑπὸ τὸ ὄνομα τοῦτο ἐν τῇ ἱστορίᾳ τῶν βυζαντινῶν, ἀλλ’ ὑπὸ τὸ ὄνομα Χοῖρος. Τουλάχιστον οἱ βυζαντινοὶ συγγραφεῖς οὕτως αὐτὸν ἀναφέρουσιν. Ἐλέγετο δὲ Χοῖρος, διότι πρὸ οὐδεμιᾶς ῥυπαρᾶς πράξεως ὠπισθοχώρει. Μετεκαλέσατο λοιπὸν αὐτὸν ὁ Αὐτοκράτωρ, καὶ εἶπεν αὐτῷ: «ἀπαιτῶ, ἐντὸς ὀλιγίστου χρόνου νὰ ἔχωμεν τὴν παραίτησιν τοῦ Πατριάρχου Τρύφωνος, τὴν ἀναβίβασιν δὲ εἰς τὸν Πατριαρχικὸν θρόνον τῆς Κωνσταντινουπόλεως τοῦ δεκατετραετοῦς υἱοῦ μου Θεοφυλάκτου». Ὁ Χοῖρος ἀμέσως συνέλαβε τὸ σχέδιον, δι’ οὗ ἤθελε κατορθώσει νὰ καταβιβάσῃ τὸν Πατριάρχην ἀπὸ τοῦ θρόνου. Καὶ ἐμφανίζεται πρὸ τοῦ Πατριάρχου λοιπὸν καὶ λέγει πρὸς αὐτόν: «Οἱ περὶ τὴν Αὐλὴν τοῦ αὐτοκράτορος μένεα πνέουσιν ἐναντίον σου, οὐχὶ διότι παραβαίνεις τυχὸν τοὺς νόμους τοὺς θρησκευτικούς, ἢ δι’ ἄλλην τινὰ αἰτίαν, ἀλλὰ διότι πιστεύουσιν, ὅτι εἶσαι ἀγράμματος, Πατριάρχα μου». Ἐξεπλάγη ὁ Πατριάρχης! «Ἐγὼ ἀγράμματος;» — «Καὶ τί ἀγράμματος; ἀπαντᾷ πρὸς αὐτὸν ὁ Χοῖρος· οἱ περὶ τὴν Αὐλὴν ἔπεισαν τὸν αὐτοκράτορα Ῥωμανὸν, ὅτι οὔτε τὴν ὑπογραφήν σου κἂν νὰ θέσῃς δύνασαι». Καὶ πάλιν ἔτι μᾶλλον ἔκπληκτος ὁ Πατριάρχης. «Καὶ εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη, λέγει ὁ Χοῖρος, νὰ μετακαλέσῃς τὴν Ἱερὰν Σύνοδον, καὶ ἐνώπιον αὐτῆς νὰ θέσῃς τὴν ὑπογραφήν σου». Ὁ Πατριάρχης βεβαίως δὲν ἀνέμενε νὰ ἔλθῃ ἡ Σύνοδος, ἵνα θέσῃ ἐνώπιον αὐτῆς τὴν ὑπογραφὴν αὐτοῦ· λαμβάνει χάρτην καὶ γράφει ἐπ’ αὐτοῦ: «Τρύφων, ἐλέῳ Θεοῦ Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως Νέας Ῥώμης καὶ Οἰκουμενικὸς Πατριάρχης», μὲ ὅλας ἐκείνας, ἠξεύρετε, τὰς πατριαρχικὰς περιστροφὰς τῆς ὑπογραφῆς.—«Δὸς, λέγει πρὸς τὸν Χοῖρον, τὸν χάρτην τοῦτον εἰς τὸν Αὐτοκράτορα, ἵνα πείσῃ τοὺς αὐλικοὺς αὐτοῦ, ὅτι δὲν εἶμαι ἀγράμματος». Ὁ Αὐτοκράτωρ λαμβάνει τὸν χάρτην, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ συντάσσει τὴν παραίτησιν τοῦ Πατριάρχου! Τὴν πρωΐαν ὁ Πατριάρχης παρῃτημένος! Μετὰ δύο ἔτη ἀναβιβάζεται ὁ δεκαεξαετὴς τότε υἱὸς τοῦ Ῥωμανοῦ Θεοφύλακτος εἰς τὸν Πατριαρχικὸν θρόνον, καὶ πατριαρχεύει Κύριοι, ἐπὶ 24 περίπου ἔτη, καπηλευόμενος τὸ πατριαρχικὸν ἀξίωμα, καὶ πάντα τὰ ἀξιώματα τὰ ἐκκλησιαστικὰ πωλῶν, καὶ δισχιλίους κατὰ τοὺς ἱστορικοὺς διατρέφων ἵππους! Φαντάσθητε, ἐὰν ὁ Πατριάρχης αὐτὸς ἦτο καὶ Πρωθυπουργὸς, πόσον εὐκόλως ἤθελε καταρτίζει τὴν ἀπαρτίαν τῆς Βουλῆς, ἔχων ὑπὸ τὰς διαταγὰς αὐτοῦ δύο χιλιάδας ἄλογα. Μὴ τυχὸν, ὅ,τι ὁ Χοῖρος ἔπραξεν ἀπέναντι τοῦ Πατριάρχου Τρύφωνος, ἔπραξεν ὑπάλληλός τις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν βεβαίως ἀπέναντι τοῦ τότε Ὑπουργοῦ μακαρίτου Λομβάρδου; Ἡμεῖς, ἐπαναλέγω, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐνδιατρίψωμεν εἰς τὴν βεβαίωσιν μιᾶς ἐκ τῶν τριῶν ἐκείνων περιπτώσεων· ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην, νὰ ἐξετάσωμεν καὶ γενικῶς καὶ εἰδικῶς τὸ ζήτημα, ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην, ἀνερχόμενοι εἰς ὑψηλοτέραν σφαῖραν, εἰς τὴν σφαῖραν τῶν πρὸ τῆς 4ης Ἰανουαρίου γενικῶς τολμηθέντων, νὰ σκεφθῶμεν, ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ ἦσαν ἀνίκανοι νὰ προβαίνωσιν εἰς τοιαύτας ἐγκληματικὰς πράξεις. Ἀφοῦ τοῦτο ἐρευνήσωμεν, εἶναι ἀνάγκη νὰ κατέλθωμεν εἰς τὰς λεπτομερείας τῶν ἐπιστολῶν, ἵνα βεβαιώσωμεν, ὅτι οὐδεμία ἀμφιβολία ὑπάρχει, ὅτι τὸ ἐν λόγῳ ἀδίκημα ἔλαβε χώραν. Καὶ πρῶτον, Κύριοι, ἐρωτᾶται, ποία τις σύμπτωσις εἶναι αὕτη, ὥστε, ἐνῷ ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος μέχρι τῆς 3ης Ἰανουαρίου 1886 ἔτους ἐφρόνει τὰ πολιτικὰ φρονήματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εὐθὺς μετὰ τὴν 3ην Ἰανουαρίου πρὸς τὴν 4ην τηλεγραφικῶς νὰ ἐνεργῇ τὴν μετάστασιν τῆς πολυπροσώπου αὐτοῦ οἰκογενείας, ὡς ὠνόμασεν αὐτὴν ὁ ἐκ Μεσσηνίας ἀξιότιμος βουλευτὴς κ. Σωτηρόπουλος, πρὸς τὰς φάλαγκας τῆς Συμπολιτεύσεως; Βεβαίως, Κύριοι, ἐὰν εἴχομεν ἐνταῦθα νὰ ἐπιδείξωμεν ὑμῖν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ μακαρίτου ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, οὐδὲ ἡμεῖς ἠθέλομεν ἀγωνίζεσθαι νὰ πείσωμεν ὑμᾶς, οὐδὲ ὑμεῖς ἠθέλετε βασανίζει τὴν συνείδησιν ὑμῶν, ἵνα εὕρητε ἐπιχειρήματα, δι’ ὧν νὰ μὴ πεισθῆτε. Ἀλλ’ ἐν ἐλλείψει τῆς ὑπογραφῆς, ἧς ἡ ἀφαίρεσις γνωρίζομεν κατὰ τίνα τρόπον ἐνηργήθη, θέλομεν καταφύγει εἰς τεκμήρια καὶ συμπεράσματα. Τί λέγω τεκμήρια καὶ συμπεράσματα; Θέλομεν καταφύγει καὶ εἰς ἀποδείξεις ἀκόμη, ἵνα βεβαιώσωμεν, ὅτι ταῦτα, ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου κατὰ πρῶτον ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτοῦ κατηγγέλθησαν, δὲν εἶναι πλαστουργήματα τῆς φαντασίας ἡμῶν, οὐδὲ κατεσκευάσθησαν πρὸς συκοφαντίαν, ἀλλ’ εἰσὶ μία πτυχὴ ἐξ ὅλης ἐκείνης τῆς μεγάλης αὐλαίας, ἥτις ἐνομίσατε, ὅτι δύναται νὰ καλύψῃ τὴν σκηνὴν τῆς 4ης Ἰανουαρίου. Ἡμεῖς λέγομεν καὶ βεβαιοῦμεν, καὶ ἀναντίῤῥητον εἶναι, καὶ προκαλοῦμεν τοὺς ἐκ Μεσσηνίας συμπολιτευομένους Βουλευτὰς νὰ ἀρνηθῶσιν αὐτὸ, ὅτι ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος μέχρι τῆς 3ης Ἰανουαρίου 1886 ἔτους ἦτο ἀντιπολιτευόμενος. Καὶ λέγομεν, ὅτι ἐγένετο συμπολιτευόμενος, καὶ αὐτὸς καὶ ἡ πολυπρόσωπος αὐτοῦ οἰκογένεια, διατί; Ἕνεκα τῆς ἐπιδείξεως ἐκείνου τοῦ κατηραμένου τηλεγραφήματος! Εἴπετε τώρα ὑμεῖς τοὺς λόγους τῆς πολιτικῆς ταύτης μεταστάσεως, ἵνα πείσητε ἡμᾶς καὶ τὴν κοινωνίαν. Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε, Κύριοι, οὐδένα ἐκ τῶν ἀξιοτίμων συμπολιτευομένων συναδέλφων ἤκουσα, κομίζοντα λόγους καὶ ἐπιχειρήματα ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, δι’ ὧν νὰ πείσῃ καὶ ἡμᾶς καὶ τὸν ἔξω κόσμον, ὅτι ὑπῆρχον δῆθεν ἄλλοι λόγοι, δι’ οὓς ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος μετέστη πρὸς τὰ φρονήματα τῆς Συμπολιτεύσεως. Ἀλλὰ ποίαν τινὰ ἐξήγησιν δύναται νὰ δώσῃ τις εἰς τὸ ἐνδιαφέρον, ὅπερ δεικνύουσιν ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν Μακρῆς καὶ ὁ Νομάρχης; Ἐδῶ, Κύριοι, δὲν ἔχομεν ἓν καὶ μόνον ἀποδεικνύον γεγονός· ἐνταῦθα ἔχομεν σειρὰν γεγονότων, τεινόντων εἰς αὐτόδηλον σκοπὸν, εἰς τὸ νὰ καταδείξωσι προδηλότατα καὶ ἀναμφισβητήτως τὴν ὕπαρξιν καὶ ἀποστολὴν τοῦ τοιούτου τηλεγραφήματος· δώσατε ἡμῖν, παρακαλῶ, τὸν λόγον, δι’ ὃν τοσοῦτον ἐνδιαφέρον ἐδείκνυεν ὁ Πρόεδρος Μακρῆς καὶ ὁ Νομάρχης ὑπὲρ τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου, καὶ τὸν λόγον, δι’ ὃν ὁ Πρόεδρος Μακρῆς μάλιστα, ἵνα βάλῃ εἰς χεῖρας αὐτοῦ, ἢ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, τὸ ἐν λόγῳ τηλεγράφημα, τοσοῦτον κατεγίνετο. Ἀμέσως, Κύριοι, ἔχομεν τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὸν Λομβάρδον, Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν Μακρῆ καὶ τοῦ Νομάρχου (ἀναγινώσκει): «Κύριον Κωνσταντῖνον Λομβάρδον, Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν.—Γνωστοποιήσατε, παρακαλοῦμεν, τί ἐγένετο ἡ περὶ ἀπονομῆς χάριτος δοθεῖσα ὑπόσχεσις τῷ πάσχοντι καταδίκῳ Θεμιστοκλεῖ Παπαχριστοφιλοπούλῳ. Ὁ Νομάρχης. Ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν». Ἄλλη ἐπιστολή. «Φίλτατε Ἰωάννη», (γράφει ὁ Πρόεδρος τοῦ Πρωτοδικείου Μακρῆς πρὸς τὸν Πυλιώτην, συγγενῆ τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου). «Ἐν Λουτρακίῳ τὴν 25ην Αὐγούστου 1887. «Εἶναι ἀνάγκη μεγίστη, διὰ νὰ ἐπέλθῃ ἀποτέλεσμα διὰ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ συγγενοῦς, ὅστις μένει εἰς τὸν οἶκόν σου, νὰ στείλῃς εἰς ἐμὲ εἰς Ἀθήνας, ὅπου θὰ ὑπάγω εἰς τὰ μέσα τῆς ἑβδομάδος, τὸ τηλεγράφημα, ἢ ἀντίγραφον ἐπίσημον τοῦ τηλεγραφήματος κλπ. Ὁ σὸς Ι. Μακρῆς.» Ποία εἶναι ἡ ἐσωτέρα αἰτία τοῦ ἐνδιαφέροντος τοῦ Προέδρου Μακρῆ; Εἶναι αὐτόδηλον· διότι, ἐὰν τὸ τηλεγράφημα πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον ἐῤῥίπτετο εἰς τὴν δημοσιότητα, πρῶτος πάντων ἐξετίθετο ὁ Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν Μακρῆς. Καὶ ἰδοὺ πῶς ἐξηγεῖται τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Προέδρου ὑπὲρ τοῦ ἐν λόγῳ καταδίκου. Ἀλλά, Κύριοι, ἐγὼ πρὸς τὸ παρὸν τίθημι κατὰ μέρος τὴν ἐπιστολὴν ταύτην τοῦ Μακρῆ, καὶ ἔχω ἄλλας ἀποδείξεις, ἐξ ὧν ἀποδεικνύεται τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Προέδρου Μακρῆ. Καὶ ποῖαι εἶναι αἱ ἀποδείξεις αὗται; Εἰσὶν αἱ ἀντλούμεναι ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ κ. Τζάνε. Γράφει πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον ὁ κ. Τζάνες (ἀναγινώσκει): «Ἐν Καλάμαις, 27 Ἰανουαρίου 1888. «Ἐνταῦθα εἶναι ὁ κ. Μακρῆς, Πρόεδρος, ὅστις ἀναχωρεῖ δι’ Ἀθήνας μετ’ ὀλίγας ἡμέρας. Ὑπομονὴν συνιστᾷ καὶ οὗτος, ὑποσχόμενος νὰ μεταβῇ, ἅμα ἀφιχθῇ, εἰς τὸν Ὑπουργόν, πρὸς ὃν νὰ ὑποδείξῃ τὸν κίνδυνον, ὃν ἡ ὑπόληψις τῆς Κυβερνήσεως διατρέχει, ἐν περιπτώσει δημοσιεύσεως τοῦ τηλεγραφήματος». Ἐπιστολὴ δευτέρα τοῦ κ. Τζάνε πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον ἐκ Καλαμῶν, τῆς 9 Μαρτίου 1888 (ἀναγινώσκει): «.... Ἐδῶ, ὡς δὲν ἀγνοεῖς, ἐδῶ εὑρίσκεται ὡς Πρόεδρος ὁ κ. Μακρῆς, μεθ’ οὗ εἶπον καὶ παρ’ οὗ ἔμαθον πολλὰ, περὶ ὧν εἶπον δι’ ἐπιστολῆς μου πρὸς τὸν Ὑπουργὸν καὶ αὐτὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δυσπιστήσαντα τότε περὶ τοῦ γνησίου τοῦ τηλεγραφήματος». Τί ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐπιστολῶν τούτων τοῦ κ. Τζάνε; Ἀκόμη μίαν φορὰν τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Προέδρου Μακρῆ, λέγοντος πρὸς τὸν κ. Τζάνεν, ὅτι θέλει μεταβῆ εἰς Ἀθήνας, ὅπως ὑποδείξῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὸν κίνδυνον, ὃν διατρέχει ἡ ὑπόληψις αὐτῆς ἐκ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ ἐν λόγῳ τηλεγραφήματος. Ἀλλ’ εἶναι ἆρά γε μόνον ἡ ἐπιστολὴ αὕτη τοῦ κ. Τζάνε, ἥτις ἀποδεικνύει τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ κ. Μακρῆ; Ἔχομεν, ὡς ἠκούσατε, καὶ τὴν ἐπιστολὴν τῆς 9 Μαρτίου ἐκ Καλαμῶν τοῦ κ. Τζάνε, ὅστις γράφει πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον (ἀναγινώσκει): «.... Ὁ Μακρῆς, μεθ’ οὗ εἶπον καὶ παρ’ οὗ ἔμαθον πολλά, περὶ ὧν εἶπον δι’ ἐπιστολῆς μου πρὸς τὸν Ὑπουργὸν καὶ αὐτὸν τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, δυσπιστήσαντα τότε....» Δυνάμεθα νὰ ἐξαγάγωμεν ἐξ ἀντιδιαστολῆς «οὐχὶ νῦν δυσπιστοῦντα περὶ τοῦ γνησίου τοῦ τηλεγραφήματος». Καὶ μάλιστα ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ κ. Τζάνε περὶ τοῦ Προέδρου τῶν Πρωτοδικῶν Μακρῆ βλέπομεν βεβαιούμενον, ὅτι ὁ κύριος αὐτὸς ἔρχεται καὶ εἰς Ἀθήνας, ἵνα ἐργασθῇ ὑπὲρ τῆς χάριτος τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου. Ποῖον, παρακαλῶ, ἐνδιαφέρον δύνασθε ὑμεῖς νὰ ἐξηγήσητε, ὅτι ἐδύνατο νὰ ἔχῃ ὁ ἐν Καλάμαις Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν κ. Ἰω. Μακρῆς περὶ ἑνὸς Παπαχριστοφιλοπούλου, καταδίκου ἐν ταῖς φυλακαῖς Ζακύνθου; Ποῖον ἐνδιαφέρον; Εἶχε ἆρά γε συγγένειάν τινα ὁ Μακρῆς πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον; Ἐρωτῶ ὑμᾶς, κύριοι συνάδελφοι ἐκ Μεσσηνίας. Βεβαίως οὐχί. Ἦν ἆρά γε συμπολίτης αὐτοῦ ἐκ Μεσσηνίας ὁ Μακρῆς, ἐκ τοῦ δήμου, ἐξ οὗ καὶ ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος; Νομίζω οὐχί. Ὡς ἐκ τοῦ ἐπιτηδεύματος αὐτοῦ, Πρόεδρος τῶν Πρωτοδικῶν ποίαν συνάφειαν καὶ σχέσιν δύναται νὰ ἔχῃ πρὸς ἁπλοῦν τινα κατάδικον ἐν Ζακύνθῳ; Ἢ μήπως ταῦτα πάντα, ἅτινα ἀπὸ τοῦ βήματος λέγω, δὲν εἶναι ἀποδείξεις εὔγλωττοι, ζωνταναί, οὕτως εἰπεῖν, ἀποδεικνύουσαι, ὅτι μέγα ἐνδιαφέρον παρίσταται ἔχων ὁ Μακρῆς ὑπὲρ τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου; Καὶ ἐκτὸς τοῦ ἐνδιαφέροντος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἰσχυρωτάτη ἀπόδειξις ὑπὲρ τῆς ὑπάρξεως τοῦ ἐν λόγῳ τηλεγραφήματος, ἔχομεν αὐτὰς τὰς λέξεις τῆς ἐπιστολῆς τοῦ Μακρῆ, δεικνυούσας καθαρώτατα, ὅτι πρόκειται οὐχὶ περί τινος ἀγνώστου αὐτῷ τηλεγραφήματος, ἀλλὰ περὶ τηλεγραφήματος ὡρισμένου, ὅπερ καὶ αὐτὸς ἐννοεῖ, ὅταν γράφῃ, καὶ ἐκεῖνοι, πρὸς οὓς γράφει, ἐννοοῦσι περὶ τίνος πρόκειται. Διότι ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Μακρῆ ῥητῶς λέγει, ὡς ἠκούσατε: «Θὰ ὑπάγω εἰς τὰ μέσα τῆς ἑβδομάδος.... νὰ στείλῃς εἰς ἐμὲ τὸ τηλεγράφημα, ἢ ἀντίγραφον ἐπίσημον τοῦ τηλεγραφήματος». Καὶ ποῖον εἶναι τὸ ἐπίσημον ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος, καὶ ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ, ἀπὸ τοῦ βήματος ἀγορεύσαντες, ἐξήγησαν, καὶ ἐγὼ εὐθὺς ἀμέσως ἐξηγῶ, τὸ πρᾶγμα. Ἐδῶ κατηγοροῦνται, ὅτι ἔστειλαν τηλεγράφημα, ἵνα ἐπιδειχθῇ πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον ἐν ταῖς φυλακαῖς. Τοῦ τηλεγραφήματος τὸ πρωτότυπον δὲν ἤθελον οἱ κύριοι ἐκεῖνοι νὰ ἀφήσωσιν εἰς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον· συνέταξαν λοιπὸν ἀντίγραφον ἐκ τοῦ πρωτοτύπου, ὅπερ ἐπεκύρωσαν διὰ τῶν ἰδίων ὑπογραφῶν, καὶ τοῦτο εἶναι τὸ τηλεγράφημα. Ποῖον εἶναι τὸ ἐπίσημον ἀντίγραφον (ὅπερ ζητεῖ ὁ Μακρῆς) τοῦ τηλεγραφήματος; Ἐννοεῖ, ὅτι ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος δέον νὰ μεταβῇ πρὸς τὸν ἐπιστάτην τῶν φυλακῶν, νὰ ἐπιδείξῃ τὸ ἐπικεκυρωμένον ἀντίγραφον, τὸ γενόμενον πλέον οἱονεὶ πρωτότυπον, καὶ ἐξ αὐτοῦ νὰ λάβῃ ἐπίσημον ἀντίγραφον, ὅπερ νὰ στείλῃ εἰς τὸν Μακρῆν. Διατί; Διότι ἐχρησίμευε τῷ Μακρῇ τὸ ἀντίγραφον τοῦτο. Εἰς τί ἐχρησίμευεν αὐτῷ; Ἵνα ἐπιδείξῃ τοῦτο τοῖς Ὑπουργοῖς, καὶ βεβαιώσῃ αὐτοὺς, ὅτι πράγματι αὐτὸς εἶχεν ἐνταλθῆ, εἴτε παρὰ τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου, εἴτε παρὰ, δὲν ἠξεύρω τίνος, νὰ δώσῃ ἐπίσημον ἀντίγραφον πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον. Ἐκτὸς λοιπὸν τῆς μεταστάσεως τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου πρὸς τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμὸν, ἧς οὐδεὶς δύναται νὰ δώσῃ ἄλλον τινὰ λόγον, ἢ τὴν δοθεῖσαν ὑπόσχεσιν περὶ ἀπονομῆς χάριτος, καὶ ἥτις μετάστασις εἶναι γεγονὸς σπουδαιότατον, πρὸς ἀπόδειξιν τῆς προκειμένης πράξεως, ἔχομεν, Κύριοι, τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Μακρῆ, προκύπτον ἔκ τε τῆς ἐπιστολῆς αὐτοῦ τοῦ κ. Μακρῆ καὶ ἐκ τῶν ἐπιστολῶν τοῦ κ. Τζάνε, δεικνυουσῶν καθαρώτατα τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ Προέδρου Μακρῆ. Ἀλλ’ ἐὰν, Κύριοι, τὸ τηλεγράφημα ἦναι ἀνύπαρκτον, πῶς θέλομεν ἐξηγήσει τὸ ἐνδιαφέρον τῶν φίλων τῇ Κυβερνήσει Βουλευτῶν ὑπὲρ τοῦ νὰ λάβωσιν εἰς χεῖρας αὐτῶν τὸ ἐν λόγῳ τηλεγράφημα; Ἐπλανήθησαν ἆρά γε οἱ κύριοι οὗτοι; Ἀλλ’ ὁ κ. Τζάνες καὶ ὁ κ. Μπουφίδης δὲν εἶναι μικρὰ παιδιά. Αὐτοί εἰσι βουληφόροι! Καὶ τί βουληφόροι; Νομομαθεῖς, καταγινόμενοι εἰς τὴν συζήτησιν ἀδικημάτων, καὶ δυνάμενοι νὰ σχηματίσωσι γνώμην περὶ τῶν ἐγκλημάτων, ἂν ταῦτα ἔχωσιν ὑπόστασιν, ἢ δὲν ἔχωσι τοιαύτην. Δὲν εἶναι ἰατροί τινες, οὐδὲ φιλόλογοι. Αὐτοί εἰσιν ἄνδρες νομικοὶ καὶ πρακτικοὶ ἄνδρες, οὐχὶ τῆς θεωρίας μόνον. Ὁ κ. Μπουφίδης, νομίζω, ὅτι 30 ἔτη τῆς ζωῆς αὐτοῦ ἔχει καταναλώσει, ὑπερασπιζόμενος παρομοίας ὑποθέσεις ἐνώπιον τῶν Κακουργιοδικείων, καὶ δὲν ἠξεύρω, ἂν δὲν ἔχῃ 50 ὁ κ. Τζάνες. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἄνδρες οὗτοι, δυνάμενοι νὰ πλανηθῶσι καὶ νὰ πιστεύσωσιν, ὅτι ὑπῆρξε τηλεγράφημα, ἐνῷ πράγματι δὲν ὑπῆρξε. Τὸ ἐνδιαφέρον λοιπὸν τῶν κυρίων συναδέλφων, ἵνα σώσωσι τὴν κινδυνεύουσαν ὑπόληψιν τῶν κυρίων Ὑπουργῶν, οὓς ὑποστηρίζουσιν, ἀποδεικνύει ὡς ἐπιχείρημα ἰσχυρώτατον τὴν ὕπαρξιν τοῦ τοιούτου τηλεγραφήματος. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἀναγνώσω πρὸς ὑμᾶς ἁπάσας τὰς μακρὰς ἐπιστολὰς τοῦ κ. Τζάνε, ἵνα ἀποδείξω τὸ ἐνδιαφέρον, ὅπερ εἶχεν ὁ κ. συνάδελφος, ἵνα λάβῃ εἰς χεῖρας αὐτοῦ τὸ ἐν λόγῳ τηλεγράφημα διότι τὰς ἐπιστολὰς ταύτας ἄλλοι πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσαντες ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀνέγνωσαν. Ἀλλὰ τί ὁμιλῶ, Κύριοι, περὶ ἐνδιαφέροντος τῶν κυρίων συναδέλφων εἰς τὸ νὰ λάβωσιν εἰς χεῖρας αὐτῶν τὸ τηλεγράφημα; Οἱ κύριοι συνάδελφοι οὐχὶ ἁπλοῦν ἐνδιαφέρον, ἀλλὰ συναγωνισμὸν ἔταξαν πρὸς ἀλλήλους, τίς πρῶτος νὰ λάβῃ τὸ τηλεγράφημα. Διατί; Ἵνα προσφέρωσιν ὑπηρεσίας εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργούς. Καὶ δὲν λέγω ταῦτα, θέλων νὰ ἀδικήσω τοὺς κυρίους συναδέλφους· διότι οἱοσδήποτε Βουλευτὴς, ὑποστηρίζων Κυβέρνησίν τινα, βεβαίως αὐτὸ τοῦτο ἤθελε πράξει. Νὰ βλέπητε τοὺς Ὑπουργοὺς ἐπ’ αὐτοφώρῳ, οὕτως εἰπεῖν, συλλαμβανομένους, κατὰ τίνα τρόπον ἐτεχνούργησαν τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου, νὰ βλέπητε αὐτοὺς δι’ ἐγγράφων ἐπισήμων συλλαμβανομένους ὡς συναλλαττομένους πρὸς τοὺς ἐν ταῖς φυλακαῖς καταδίκους, καὶ θέλετε μοὶ εἴπει, ὅτι ἤθελεν εὑρεθῆ τις ἐκ τῆς φάλαγγος, εἰς ἣν καὶ ἐγὼ ἀνήκω, ὅστις νὰ μὴ προσέφερε τοιαύτην βοήθειαν, τοιαύτην τέλος πάντων χριστιανικὴν ὑπηρεσίαν πρὸς κινδυνεύοντας ἀνθρώπους; Λοιπὸν δὲν κατηγορῶ τοὺς κυρίους Βουλευτάς· ἀλλὰ λέγω, ὅτι οὐχὶ μόνον ἐνδιαφέρον εἶχον, ἵνα βάλωσιν εἰς χεῖρας αὑτῶν τὸ τηλεγράφημα τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου, ἀλλὰ καὶ συνηγωνίσθησαν πρὸς ἀλλήλους, τίς πρῶτος νὰ προσφέρῃ τὴν τοιαύτην ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς κυρίους Ὑπουργούς. Καὶ θέλω ἀποδείξει αὐτὸ ἀμέσως, ἀναγινώσκων καὶ συσχετίζων δύο ἐπιστολὰς αὐτῶν. Ὁ κ. Τζάνες γράφει πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον ἐκ Καλαμῶν τῇ 9 Μαρτίου 1888 ἔτους, καί, οὕτως εἰπεῖν, παραπονεῖται, διότι καὶ ἄλλοι ἄνθρωποι ἐπελήφθησαν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἐξ ἧς ἤθελον ἀντλήσει ἴσως αἰσθήματα εὐγνωμοσύνης ἐκ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν. Λοιπὸν γράφει ὁ κ. Τζάνες: «Ἐξ Ἀθηνῶν μοὶ γράφουσιν, ὅτι γίνεται ἀνόητος ἐνέργεια». Ἀμέσως ἀμέσως ῥίπτει τὴν λέξιν ἀνόητος, ἵνα καταστήσῃ τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον προσεκτικὸν, μὴ τύχῃ καὶ τραπῇ τὴν ὁδὸν, τὴν πρὸς τὴν Λεβαδείαν ἄγουσαν, ἀντὶ τῆς πρὸς τὴν Μεσσηνίαν. «Ἐκ Λεβαδείας ἄνθρωποι ἐνεργοῦν ἀπρεπῶς». (Ἄλλη λέξις, ἵνα λάβῃ τὰ μέτρα αὐτοῦ ὁ κ. Παπαχριστοφιλόπουλος). «Ὁ Βουλευτὴς Μπουφίδης, καί τινες ἄλλοι, ὧν τὰ ὀνόματα λησμονῶ. Ἡ τοιαύτη ἐνέργεια δὲν εἶναι καλή, τὸ ἐννοεῖς.» Καὶ ἐνῷ ὁ κ. Τζάνες τῇ 9 Μαρτίου ἀγωνίζεται αὐτὸς νὰ βάλῃ εἰς χεῖρας τὸ τηλεγράφημα, ὁ κ. Μπουφίδης, ὁ ἐκ Λεβαδείας, τῇ 25 Μαΐου 1888 ἔτους ἀγωνίζεται καὶ αὐτὸς νὰ βάλῃ εἰς χεῖρας αὐτοῦ τὸ τηλεγράφημα, καὶ γράφει λοιπὸν πρὸς τὸν Πυλιώτην, τὸν συγγενῆ τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου, ἐξ Ἀθηνῶν εἰς Ζάκυνθον (ἀναγινώσκει): «Ἀπὸ τῆς δημοσιεύσεως τοῦ Διατάγματος δὲν ἔλαβον ἐπιστολήν σου, ἂν καὶ ἀνέμενον τοιαύτην, μετὰ τὴν διαβεβαίωσιν μάλιστα καὶ ὑμῶν καὶ τοῦ ἐνδιαφερομένου περὶ τῆς ἀποστολῆς εἰς ἐμὲ τῶν γνωστῶν ἐγγράφων». Δηλαδή: Πρόσεξε καλῶς, μὴ τύχῃ καὶ στείλῃς τὸ τηλεγράφημα εἰς τὸν κ. Τζάνεν, ἢ ἄλλον τινὰ, διότι ἔχεις ὑποσχεθῆ, εἰς ἐμὲ νὰ στείλῃς τὰ ἔγγραφα.

§20ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ....

§21ΛΕΒΙΔΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ τελειώσω (ἀναγινώσκει): «Νομίζω ὅτι δικαιοῦμαι νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν διὰ τοῦτο, καὶ νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ λησμονήσητε τὴν τοιαύτην ἀποστολήν. Ἐννοεῖτε, ὅτι τοιαύτην διαβεβαίωσιν ἔδωκα, καὶ δὲν πρέπει νὰ φανῶ ψευδόμενος. Σᾶς ἀσπάζομαι.

Ν. ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ».

Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι προβάλλει ὁ κ. Μπουφίδης τὴν φιλοτιμίαν αὑτοῦ, ἐκτεθειμένην ἀπέναντι τῆς Κυβερνήσεως, λέγει δὲ πρὸς αὐτόν: «Εἰς ἐμὲ ὑπεσχέθης νὰ στείλῃς τὰς ἐπιστολάς· πρόσεξε καλῶς, μὴ τυχὸν στείλῃς αὐτὰς εἰς ἄλλον τινά. Ἐγὼ ἔδωκα ὑπόσχεσιν νὰ παρουσιάσω αὐτάς, καὶ ἐκθέτεις τὴν φιλοτιμίαν μου.» Ἀλλὰ πρὸς ποῖον ἔδωκε, παρακαλῶ, ὑπόσχεσιν; Πρὸς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον, δὲν ἠξεύρω τίνος ἐπαρχίας; Αὐτὸς δὲν ἀπονέμει χάριτας. Ἰδού, τοὺς βλέπετε ποῖοι τὰς δίδουσι (δεικνύει τοὺς Ὑπουργοὺς), καὶ τοὺς γνωρίζετε· καὶ τὰς δίδουσι διὰ σάκκων! Λοιπὸν βλέπετε, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθὸν ἐκεῖνο, ὅπερ κατ’ ἀρχὰς ἐλέγετο, ὅτι ἐνδιαφέρον ἁπλοῦν εἶχον οἱ κύριοι συνάδελφοι νὰ βάλωσιν εἰς χεῖρας τὸ τηλεγράφημα, ἢ ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος, ὡς πρωτοπορείαν, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ πρωτοτύπου, ὅπερ κατεῖχεν ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος. Αὐτοὶ ἡμιλλῶντο ὡς παλαισταὶ ὑπὲρ τῆς διεκδικήσεως πλέον τίτλῳ! Καὶ ὅταν, Κύριοι, ἔχωμεν δύο Βουλευτάς, καὶ οὐχὶ τυχαίους ἄνδρας,—διότι, ἐγὼ ὁμολογῶ ὑμῖν, ὅτι, καίτοι εἰμὶ τεταγμένος ἐν τῇ ἀντιθέτῳ πρὸς τοὺς κυρίους τούτους πτέρυγι, τρέφω αἰσθήματα πρὸς μὲν τὸν κ. Μπουφίδην καὶ φιλίας καὶ ὑπολήψεως, τὸν δὲ κ. Τζάνεν (δὲν ἠξεύρω ἂν μὲ θεωρῇ φίλον, ἐγὼ ὅμως δὲν ἔχω προσωπικόν τινα λόγον κατ’ αὐτοῦ, θεωρῶ ἄνδρα ἐντιμότατον καὶ χρηστότατον, νομίζω δὲ καὶ λίαν πεπειραμένον, ἵνα σχηματίζῃ συνείδησιν καὶ πεποίθησιν, ἂν ὑπάρχῃ ἐγκληματική τις πρᾶξις, ἢ ἂν δὲν ὑπάρχῃ.— Λοιπὸν αὐτοὶ εἶναι νομικοὶ ἄνδρες, δικηγόροι, καταγινόμενοι ἰδίως εἰς τὰ ποινικά, δὲν εἶναι, ὡς εἶπον, ἰατροφιλόσοφοί τινες, ἢ ποιηταί. Καὶ ὅταν, Κύριοι, τοιοῦτοι ἄνδρες δεικνύωσιν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ αὐτοῦ τοῦ τηλεγραφήματος, καὶ ὅταν τοιοῦτοι ἄνδρες ἁμιλλῶνται, καὶ δικαίως, τίς ἐκ τῶν δύο πρῶτος νὰ προσφέρῃ τοιαύτην, ὁμολογουμένως τιμιωτάτην, ὑπηρεσίαν εἰς τοὺς κινδυνεύοντας Ὑπουργούς, ποῖος εἶναι ἐκεῖνος, ὅστις θὰ δυνηθῇ νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι αὐτὸ καὶ μόνον τὸ ἐπιχείρημα δὲν εἶναι ἀρκοῦν, ἵνα πείσῃ καὶ Βουλὴν καὶ Ποινικὸν Δικαστήριον, ἂν ἡ ὑπόθεσις ἐδύνατό ποτε νὰ φθάσῃ μέχρις αὐτοῦ, ὅτι πράγματι ἀπεστάλη τὸ τηλεγράφημα, εἴτε παρὰ τοῦ μακαρίτου Ὑπουργοῦ, εἴτε παρὰ τοῦ κ. Τμηματάρχου, εἴτε παρ’ οἱουδήποτε ἄλλου;—ἐγὼ ἀδιαφορῶ, διότι δὲν ἐνασκῶ ἐντεῦθεν τὰ καθήκοντα ἀνακριτοῦ. Ἐνθυμοῦμαι τὸν κ. ἐκ Λεβαδείας Βουλευτὴν ἐν τοῖς Κακουργιοδικείοις....

§22ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Μᾶς ἀδικεῖτε, κύριε συνάδελφε....

§23ΛΕΒΙΔΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε.... Καὶ ἓν ἐκ τῶν ἐπιχειρημάτων, ὅπερ συνεχῶς μεταχειρίζεται, ἵνα πείσῃ τοὺς ἐνόρκους, ὅπερ δὲ καὶ εἰς ἐμέ, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἐπεχείρησε νὰ διδάξῃ, ὡς νεώτερον, εἶναι, νὰ καταλαμβάνῃ αὐτόν, ἐν ἐλλείψει ἐπιχειρημάτων, ἓν εἶδος εὐθυμίας, δι’ ἧς γελῶν, ἀλλὰ αὐτὸς ἠξεύρει, πῶς γελῶν, (ἱλαρότης) προσπαθεῖ νὰ πείσῃ τοὺς ἐνόρκους, ὅτι περὶ μηδαμινοῦ δῆθεν πράγματος εἶναι ὁ ἀγὼν τῆς ὑπερασπίσεως, ὅτι δὲ καὶ ἄνευ ὑπερασπίσεως ἐδύνατο ὁ κατηγορούμενος νὰ λάβῃ τὸ δίκαιον αὐτοῦ παρὰ τῶν κυρίων ἐνόρκων. Καὶ ἀκριβῶς, Κύριοι, ὅτε προχθὲς ἔβλεπον τὸν κ. συνάδελφον ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου εὐθυμοῦντα, ἀνεμιμνησκόμην τοῦ κανόνος, ὃν μοὶ ἔδιδε, κατὰ τίνα τουτέστι τρόπον, ὅταν δὲν ἔχω ἐπιχειρήματα, νὰ πείθω τοὺς ἐνόρκους. Καὶ ἦτο βεβιασμένη ἡ εὐθυμία αὐτοῦ· διότι τότε δὲν εἶναι βεβιασμένη ἡ εὐθυμία, ὅταν συναρπάζῃ καὶ τὴν εὐθυμίαν τῶν ἄλλων. Βεβιασμένη δὲν ἦτο ἡ τοῦ κ. Κατσικοπούλου, διότι καὶ ἡμεῖς συνηυθυμοῦμεν καὶ ὑμεῖς συνηυθυμεῖτε μετ’ ἐκείνου ἑσπέραν τινά, ὅτε πράγματι δι’ ὕφους ἱλαροῦ, ἀλλὰ καὶ ἐννοιῶν σοβαρωτάτων, ἐκαυτηρίαζεν ἐπὶ ζητήματός τινος τὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλὰ τὴν εὐθυμίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτοῦ οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν ἢ ἐξ ὑμῶν, κύριοι συνάδελφοι, συνεμερίσθη. Ἔμεινεν ἀκριβῶς μόνος εὐθυμῶν ἀπὸ τοῦ βήματος. Καὶ τί ἔλεγεν; Ὅτι μετέβη ἐπανειλημμένως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ εἶπεν εἰς τοὺς ὑπαλλήλους (εἰσὶν αἱ λέξεις αὐτοῦ): «Τί κάθησθε καὶ ἰσχυρίζεσθε, ὅτι δὲν ἐστάλη αὐτὸ τὸ τηλεγράφημα; Εἰς ἐμὲ γράφουσιν ἐκ Ζακύνθου ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος καὶ δὲν ἠξεύρω τίς ἄλλος, ὅτι ἔχουσιν εἰς χεῖρας αὐτῶν τὸ τηλεγράφημα». Καὶ ἐβεβαίωσεν ὁ κ. συνάδελφος, ὅτι οὐχὶ ἅπαξ, ἀλλ’ ἐπανειλημμένως μετέβη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐπισκεπτόμενος τοὺς ὑπαλλήλους, καὶ καθιστῶν προσεκτικοὺς αὐτούς, μὴ τυχὸν ἐστάλη τοιοῦτο τηλεγράφημα, ἀδιάφορον παρὰ τίνος. Καὶ ὅταν, Κύριοι, ἔχητε ἄνδρα, ὡς τὸν κ. Μπουφίδην, ἐκκινοῦντα ἐκ τῆς Νεαπόλεως καὶ κατερχόμενον τὴν ὁδὸν Σταδίου καὶ ἀναβαίνοντα ἐκείνας τὰς μακρὰς κλίμακας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ἀλλεπαλλήλως, ἵνα καταστήσῃ προσεκτικοὺς τοὺς ὑπαλλήλους, μὴ τυχὸν ἐστάλη τοιοῦτο τηλεγράφημα, νομίζετε, ὅτι τοῦτο, οὐχὶ μονομερῶς, ἀλλὰ προστιθέμενον εἰς πλεῖστα ἄλλα ἐπιχειρήματα, ἅτινα καὶ παρ’ ἄλλων καὶ παρ’ ἐμοῦ ἠκούσατε, δὲν ἀποτελεῖ βεβαίωσιν τῆς ὑπάρξεως τοῦ τηλεγραφήματος, ἐκ τῆς πεποιθήσεως, ἣν ἀνὴρ δικανικὸς, καὶ ἔμπειρος περὶ τὴν ὕπαρξιν ἢ μὴ ὕπαρξιν τῶν ἀδικημάτων, ἐσχημάτισεν; Εἰς ἐμὲ ἀρκεῖ, ὅτι φίλος, ἀφωσιωμένος τῇ Κυβερνήσει, οὐχὶ δὲ ἁπλοῦς τις ἄνθρωπος, ἀλλὰ πεπειραμένος καὶ εὐφυής, ὡς ὁ κ. Μπουφίδης, ἐκλονίσθη, —καὶ τί λέγω ἐκλονίσθη;— ἐσχημάτισε πεποίθησιν, ὅτι ἐστάλη παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τὸ τηλεγράφημα, καὶ ὅτι κατεγίνετο πρῶτος αὐτὸς νὰ προσφέρῃ τὴν τιμιωτάτην ὁμολογουμένως ὑπηρεσίαν πρὸς τὸ κόμμα καὶ τὸν ἀρχηγὸν αὐτοῦ διὰ τῆς κατοχῆς παρ’ αὐτοῦ, οὐχὶ δὲ παρὰ τοῦ κ. Τζάνε, τοῦ ἐν λόγῳ τηλεγραφήματος. Τέλος πάντων ἐννοῶ τὸ ἐνδιαφέρον τοῦ κ. Τζάνε, ὅστις ἐκ Μεσσηνίας ἕλκει τὴν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καταγωγὴν αὑτοῦ. Ἀλλὰ τί κοινὸν μεταξὺ ἡμῶν, τῶν ἐκ τῆς Στερεᾶς Ἑλλάδος, καὶ τοῦ ἐκ Μεσσηνίας Παπαχριστοφιλοπούλου, ὥστε νὰ ἀφήσῃ ὁ κ. Μπουφίδης ὅλον ἐκεῖνον τὸν συρφετὸν τῶν θεσιθηρῶν καὶ ὅλην ἐκείνην τὴν σωρείαν τῶν πελατῶν, οἵτινες ἀκολουθοῦσιν αὐτὸν ἐκ τῆς Ἀττικῆς καὶ τῆς Βοιωτίας, ἵνα καταγίνηται περὶ ὑποθέσεώς τινος ξένης, Μεσσηνιακῆς, ἂν ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν μετεῖχε σπουδαιότητος καὶ δὲν ἦτο ἀληθὴς καὶ πραγματική; Ἀλλ’ ὁ κ. Μπουφίδης, κατὰ τὸ σύστημα αὐτοῦ, τὸ εὔθυμον, ἐπιδεικνύων τὸ τηλεγράφημα καὶ κινδυνεύων νὰ παραδώσῃ αὐτὸ καὶ εἰς τὸ πῦρ τοῦ κηρίου, ἔλεγεν: «Ἔχει ὑπογραφήν;» Ἀπήντα δὲ μόνος του: «Δὲν ἔχει». Καὶ ποῖος λέγει ὅτι ἔχει; Ἀλλ’ ἐὰν εἶχεν ὑπογραφήν, βεβαίως δὲν ἠθέλομεν εἶσθαι οὐδ’ ἡμεῖς τοσοῦτον μωροί, νὰ συζητῶμεν πρὸς ὑμᾶς, οὐδ’ ὑμεῖς τοσοῦσον θαῤῥαλέοι, ὥστε νὰ ἐπιμένητε ἀκόμη, ὅτι τὸ ἐν λόγῳ τηλεγράφημα δὲν ἔλαβε χώραν. Καὶ ποῖον ἔγκλημα, καὶ ἐξ αὐτῶν τῶν φοβερωτάτων, ἔρχεται, οὕτως εἰπεῖν, διὰ τῶν ποδῶν καὶ διὰ τοῦ σώματος αὐτοῦ ὅλου ἐνώπιον ὑμῶν, ἵνα εἴπῃ: «Ἰδοὺ ἐγώ»; Ἀλλ’ ἡ φύσις, ἢ ὁ Θεὸς, ἔδωκαν νοῦν καὶ κρίσιν τοῖς ἀνθρώποις, καὶ ἡ ἐπιστήμη ἔδωκε μέσα ἑρμηνευτικά, δι’ ὧν κανονίζεται ἡ κρίσις τῶν ἀνθρώπων· καὶ διὰ τοῦ νοὸς καὶ διὰ τῶν μέσων τῆς ἐπιστήμης βεβαιοῦταί τις περὶ τοῦ ἐγκλήματος, ἀκόμη καὶ ὅταν δὲν ἔχῃ αὐτὸ πρὸ τῶν ὀφθαλμῶν. Εἰσὶ τὰ τεκμήρια, αἱ συῤῥέουσαι ἐνδείξεις, καὶ ταῦτα πάντα ὁμοῦ συντελοῦσιν εἰς τὸ νὰ σχηματίζηται ἑδραία πεποίθησις περὶ τῆς ὑπάρξεως ἢ μὴ ὑπάρξεως ἀδίκου τινὸς πράξεως. Καὶ δὲν εἶναι μόνον, Κύριοι, οἱ συνάδελφοι, οἱ τοσοῦτον ἐνδιαφέρον ἐπιδειξάμενοι, ὅπως τὸ τηλεγράφημα περιέλθῃ εἰς χεῖρας τοῦ ἑνὸς ἢ τοῦ ἑτέρου ἐξ αὐτῶν· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδειξε μέγα ἐνδιαφέρον, ἀποδεικνυόμενον ἐξ αὐτῶν τῶν ἐπιστολῶν, ἵνα λάβῃ εἰς χεῖρας αὑτοῦ τὸ τηλεγράφημα. Καὶ ὅταν ἀκούσητε μίαν καὶ μόνον ἐκ τῶν ἐπιστολῶν τούτων, οὐχὶ ἀναλυομένην, ἀλλ’ ἀναγινωσκομένην ἁπλῶς, θέλετε πεισθῆ, ὅτι πλαστὴ ἦτο καὶ ἐκείνη ἡ παράστασις, ἣν κατά τινα τῶν προηγουμένων συνεδριάσεων ἐποιήσατο ἐντεῦθεν ὁ Πρωθυπουργός, λέγων πρὸς ὑμᾶς, ὅτι εὐθὺς, ὡς ἐπεδείχθη πρὸς αὐτὸν ἀντίγραφον τοῦ τηλεγραφήματος αὐτοῦ παρὰ τοῦ κ. Τζάνε, ἔστρεψε δῆθεν τοὺς ὀφθαλμοὺς, εἰπών, ὅτι εἶναι πλαστόν. Ἔχομεν λοιπὸν τὴν ἐπιστολὴν φίλου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δεικνύουσαν καθαρώτατα τὸ ἐνδιαφέρον, ὅπερ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδειξεν ὑπὲρ τοῦ νὰ ληφθῇ τὸ τηλεγράφημα παρὰ τοῦ κ. Τζάνε. Ἀκούσατε, παρακαλῶ τί γράφει ὁ κ. Τζάνες ἐκ Καλαμῶν πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον τῇ 27 Ἰανουαρίου 1888 ἔτους (ἀναγινώσκει): «Μὴ φοβῆσαι, μὴ μὲ ὑποπτεύῃς, στεῖλε νὰ ἔλθῃ συγγενής σου, δι’ οὗ νὰ μοῦ στείλῃς τὰ ἔγγραφα. Ὁ κ. Τρικούπης ἀναμένει βεβαίωσίν μου περὶ αὐτῶν, διότι ἐθεώρησε μὴ γνήσιον τὸ τηλεγράφημα». Λέγει μὲν, ὅτι ἐθεώρησε μὴ γνήσιον τὸ τηλεγράφημα, ἀλλὰ δὲν κάμνει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐκεῖνο, ὅπερ εἶπεν ἡμῖν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ ἑαυτοῦ, ὅτι ἔστρεψε τουτέστι τὴν κεφαλήν. Ἐδῶ ἔχομεν φίλον τῆς Κυβερνήσεως πιστὸν, ἐργαζόμενον ὑπὲρ τῆς φιλοτιμίας καὶ τῆς τιμῆς αὐτῆς, καὶ βεβαιοῦντα διὰ τῆς ὑπογραφῆς αὐτοῦ, τί; Ὅτι «ὁ κ. Τρικούπης ἀναμένει βεβαίωσιν περὶ αὐτῶν». Ἐπῆλθε λοιπὸν συζήτησις μεταξὺ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Τζάνε, καὶ ἐζήτησε βεβαιώσεις περὶ τῶν ἐγγράφων τούτων. Ὑπάρχει περὶ τούτων ἀμφιβολία; Αὐτά εἰσι κείμενα, εἰς Ἑλληνικὴν γλῶσσαν γεγραμμένα καὶ σαφέστατα. Τί εἶναι λοιπὸν τὸ ἐνδιαφέρον τοῦτο τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἢ ἀπόδειξις ἀσφαλής, ὅτι δὲν ἐσχημάτισε πεποίθησιν περὶ τῆς μὴ ὑπάρξεως τοῦ τηλεγραφήματος, ἀλλ’ ἀκριβῶς τοὐναντίον περὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ; Ἀλλὰ θέλει ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτὴς νὰ φέρωμεν τὴν ὑπογραφὴν τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου. Αἴ! ἂν εἴχομεν τὴν ὑπογραφὴν, δὲν ἠθέλομεν συζητεῖ περὶ τούτου ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ. Καὶ μήπως ἔχωμεν τὸ ἐνδιαφέρον μόνον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Εἶναι καὶ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης πάλιν ἐδῶ. Καὶ πῶς τοῦτο ἀποδεικνύεται; Καταφαίνεται ἐκ τῶν ἐπιστολῶν. Ἔχω, Κύριοι, τὴν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Καραβίτου. Καὶ περὶ τοῦ κ. Καραβίτου εἶναι ἀνάγκη νὰ γένηται καὶ ἐξήγησίς τις. Ὁ κ. Καραβίτης δὲν εἶναι φίλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἢ μήπως ἔχω ἄδικον, κύριοι Βουλευταὶ ἐκ Μεσσηνίας; Εἶναι φίλος τῆς Κυβερνήσεως......

§24ΣΑΚΚΗΣ. Μάλιστα. Κατόπιν συναλλαγῆς.

§25ΛΕΒΙΔΗΣ. Μὰ εἶναι δύσκολον νὰ εὕρῃ τις πρὸς τίνα δὲν συνηλλάχθη αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις. Ἵνα εὕρητε πρὸς τίνα συνηλλάχθη, δὲν ἔχετε ἢ νὰ ἁπλώσητε τὴν χεῖρα, καὶ ὅντινα εὕρητε καὶ συλλάβητε, οὗτος συνηλλάχθη μετὰ τῆς τῆς Κυβερνήσεως. Μάλιστα φθάνουσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ νὰ συναλλάττωνται καὶ μετ’ ἀντιπολιτευομένων τινῶν ἐνίοτε, ἐν πεποιθήσει μὲν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ μεταβάλωσιν οὗτοι πεποιθήσεις, ἀλλὰ λέγουσι: «κόσμος εἶναι αὐτός· πιθανὸν καὶ νὰ ἐξαπατηθῶσι· πρᾶξον τὸ ἀγαθὸν, καὶ δὲν χάνεις». Λοιπὸν ἄλλος φίλος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ δήμαρχος κ. Καραβίτης τί γράφει; Εἶναι ἀνάγκη καὶ πάλιν ν’ ἀναγνωσθῇ ἡ ἐπιστολὴ, διότι ἀναμφισβητήτως θέλει ἀποδειχθῆ τὸ γεγονὸς, ὅτι ὁ κ. Καραβίτης καὶ εἶδε τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης· ἂς διαμαρτύρηται δὲ ὅσον θέλει ὁ κ. Ὑπουργός. Δὲν εἶναι πρώτη φορὰ αὕτη, καθ’ ἣν βλέπω τὸν κ. Ὑπουργὸν διαμαρτυρόμενον, κατόπιν δὲ ἀποδεικνυόμενον καὶ ἀποκαλυπτόμενον, ὅτι τοὐλάχιστον δὲν ἐνεθυμεῖτο. Ἐφέρομεν αὐτῷ ἐπιστολὴν ἐκ Κερκύρας, καὶ ἐλέγομεν αὐτῷ: «ὁ ἀδελφός σου προέτεινε τὴν καταδίκην τοῦ Τάκη ἐπὶ ἁπλῇ ἀναιρέσει μόνον, ἐνῷ εἶχε παραπεμφθῆ οὗτος ἐπὶ φόνῳ καὶ ἑνώσει», ὁ δὲ Ὑπουργὸς ἠρνεῖτο. Δὲν λέγω τώρα, ὅτι ἐπίτηδες ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι δὲν εἶδε τὸν κ. Καραβίτην· εἶναι δυνατὸν καὶ νὰ μὴ ἐνθυμῆται! Ἀλλ’ ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ κ. Καραβίτου, φίλου τῆς Κυβερνήσεως, πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον, θέλω ἀποδείξει πασιφανέστατα, ὅτι ὁ κ. Καραβίτης εἶδε τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ συνωμίλησεν αὐτῷ περὶ τοῦ ἐν λόγῳ τηλεγραφήματος· καὶ ἀκούσατε (ἀναγινώσκει): «Ἀθῆναι, 9 Μαρτίου 1887. «Ἀδελφὲ Θεμιστοκλῆ. «Τὴν ἐπιστολήν σας ἔλαβον· δὲν σᾶς ἔγραψα ἀμέσως, διότι ἤθελον ὅσον τὸ δυνατὸν νὰ μάθω τὰς διαθέσεις καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης». Λοιπὸν ἔχετε Δήμαρχον οὐ τὸν τυχόντα ἄνθρωπον, φίλον τῆς Κυβερνήσεως, εὑρισκόμενον ἐν Ἀθήναις δι’ αὐτὴν ταύτην τὴν ὑπόθεσιν, βεβαιοῦντα τί; Ὅτι θέλει νὰ μάθῃ τὰς διαθέσεις καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καὶ θέλετε τώρα νὰ πιστεύσωμεν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης εἶναι, ὅπως ὁ Πάπας τῆς Ῥώμης, ἀόρατος, καὶ πρέπει νὰ μεταχειρισθῆτε, δὲν ἠξεύρω πόσα μέσα, καὶ ὑποδήματα νὰ ἀλλάξητε, ἵνα ἴδητε αὐτόν; Ἀλλὰ δὲν εἶναι Πάπας τῆς Ῥώμης ὁ κύριος Ὑπουργὸς, διότι εἴδομεν ἐδῶ τόμον ὁλόκληρον συναλλαγῆς περὶ χαρίτων, ἥτις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐγένετο τηλεγραφικῶς. Καὶ γνωρίζετε, ἵνα δοθῇ μία καὶ μόνη χάρις, ποσάκις εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀναβῆτε τὰς κλίμακας τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης καὶ νὰ εἰσέλθητε εἰς τὰ γραφεῖα τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν καὶ τοῦ Εἰσαγγελέως τῶν Πλημμελειοδικῶν καὶ τοῦ ἁρμοδίου τμηματάρχου, καὶ τοῦ συγγενοῦς τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Λοιπὸν ὁ κ. Καραβίτης ἦλθε μὲ τὴν πρόθεσιν νὰ ἴδῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης καὶ τὸν κ. Παπαφράγκον. Καὶ ἐξακολουθεῖ (ἀναγινώσκει): «Καθόσον ὅμως ἦλθον, μὲ ἐνεθάῤῥυνεν ὁ κ. Βαρελίδης, ὅτι θὰ γίνῃ κατὰ τὰς 25 Μαρτίου, ἀλλὰ δὲν ἔδωκα πίστιν· μοὶ ἔλεγεν, ὅτι ἀνεβλήθη, ἐξ ἑνὸς μὲν, διότι ὁ τύπος ἔκαμε λόγον καὶ ἐξετραχηλίσθη κατὰ τῆς καταχρήσεως τῶν χαρίτων, ἐξ ἄλλου δὲ, διότι τὸ τηλεγράφημα πρὸς Νομάρχην καὶ Πρόεδρον περιῆλθεν εἰς χεῖρας τοῦ Πυλιώτου, καὶ ἐξ ἀκριτομυθίας αὐτοῦ ἐγένετο γνωστὸν εἰς πολλοὺς, καὶ ἐπεθύμει ὁ Ὑπουργὸς νὰ παρέλθωσιν αἱ ἐντυπώσεις. Ὁ Παπαφράγκος καὶ ὁ Βουλπιώτης εἶπον, ὅτι θὰ τελειώσῃ, παρὰ θὰ παρέλθῃ μικρὸς χρόνος, διότι εὑρίσκονται, κατὰ τὴν ἔκφρασίν των, εἰς τὴν φωτιά.» Ταῦτα ἔλεγε πρὸς αὐτὸν ὁ Βαρελίδης. Ὅτι δὲ πράγματι στενοχωρίαν εἶχον οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ κατὰ τὴν τότε ἐποχὴν, ἕνεκα τῶν χαρίτων, ἀπόδειξις τὰ τότε πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, διότι ἀκριβῶς τῇ 25 καὶ 26 Φεβρουαρίου 1887 ἔτους ἐποιούμην ἐγὼ λόγον ἐν τῇ Βουλῇ περὶ τῶν παρανόμως ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων, καὶ ἐζήτουν τὰς δικογραφίας ἀπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἡ δὲ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Καραβίτη εἶναι τῇ 9 Μαρτίου 1887 ἔτους, δηλ. μετὰ δέκα μόλις ἡμέρας. Λοιπὸν «εὑρίσκονται κατὰ τὴν ἔκφρασίν των», δηλ. αὐτῶν. Καὶ ὁ κ. Καραβίτης ἐξακολουθεῖ: «Ὡς πρὸς τὴν προαγωγὴν ὅμως τοῦ Σωτηρίου μὲ ἀπέλπισαν.... Τὸν Τρικούπην δὲν εἶδον ἀκόμη. Πεντάκις ὑπῆγον καὶ δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸν ἴδω». Πρόκειται ἐδῶ περὶ δικαστικοῦ τινος ἀξιώματος, Πρωτοδίκου, ἢ δικαστικοῦ κλητῆρος, δὲν ἠξεύρω. Καὶ ἐνῷ λέγει ἀνωτέρω, ὅτι θέλει προσπαθήσει νὰ ἴδῃ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἔπειτα λέγει: «τὸν Τρικούπην δὲν εἶδον ἀκόμη». Τί ἐξάγεται καὶ ἐκ τούτου μόνον, κατὰ τὸν γνωστὸν ἑρμηνευτικὸν κανόνα; Ὅτι εἶδε τὸν Βουλπιώτην. Μένει πλέον ἀμφιβολία τις, ὅτι ὁ κ. Καραβίτης εἶδε τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης; Καὶ ὅταν εἶδε τὸν Ὑπουργὸν, μένει ἀμφιβολία, ὅτι συνηλλάχθη μετ’ αὐτοῦ; Οὐδεμία. Παρακαλῶ πάντα τίμιον ἄνθρωπον, εἴτε ἀκούοντα τὰ ἐνταῦθα ἀναλυόμενα, εἴτε μέλλοντα νὰ ἀναγνώσῃ αὐτὰ, νὰ εἴπῃ ἐν τῇ συνειδήσει αὐτοῦ, μακρὰν τῶν πολιτικῶν κομμάτων καὶ τοῦ πολιτικοῦ ἀνταγωνισμοῦ, ἐὰν καὶ μόνη ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Καραβίτου, ἀναγινωσκομένη, δὲν θέλει πείσει τὴν συνείδησιν αὐτοῦ, ὅτι πρόδηλος εἶναι ἡ συνέντευξις τοῦ κ. Καραβίτου μετὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης. Καὶ ἐνταῦθα, Κύριοι, ἀνέλυσα τὸ ἐνδιαφέρον ἑνὸς ἑκάστου τῶν κυρίων Ὑπουργῶν διακεκριμένως. Ἀλλ’ ἔχομεν τὸ ἐνδιαφέρον, ἀποδεικνυόμενον καὶ διὰ τοὺς δύο συγχρόνως, ἐξ ἄλλων ἐπιστολῶν τοῦ κ. Τζάνε, ὅπως ἡ ἐξ Ἀθηνῶν τῆς 18 Ἰανουαρίου 1888 πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον (ἀναγινώσκει): «Τὰ ἔγγραφα ταῦτα στεῖλέ μου δι’ ἐμπιστευμένων συγγενῶν σου εἰς Καλάμας. Θὰ μοῦ χρησιμεύσωσιν ὡς ὁδηγὸς καὶ ὅπλον κατὰ πάσης δυσχερείας καὶ ἀρνήσεως ἐκ μέρους τῶν ἁρμοδίων· ἄλλως ἔδωκα ὑπόσχεσιν νὰ γίνω ἐγὼ ὁ θεματοφύλαξ». Ποῖοί εἰσιν οἱ ἁρμόδιοι; Μήπως εἶναι ὁ Οἰκονομικὸς Ἔφορος Ἀττικῆς, ἢ ὁ Πρόεδρος τῆς ἐπὶ τῶν Ὀλυμπίων Ἐπιτροπῆς; Ποῖος εἶναι ὁ ἁρμόδιος; Ἐκεῖνος, ὅστις δίδει τὴν χάριν: «Ἄλλως ἔδωκα ὑπόσχεσιν, νὰ γίνω ἐγὼ ὁ θεματοφύλαξ». Ὅταν ἔχητε ἁρμοδίους ἀπὸ τοῦ ἑνὸς μέρους, καὶ ὑπόσχεσιν ἀπὸ τοῦ ἑτέρου, καὶ ταῦτα πάντα γραφόμενα παρὰ τοῦ κ. Τζάνε, ὅστις γνωρίζει καὶ τίνες οἱ ἁρμόδιοι καὶ πρὸς τίνας αἱ ὑποσχέσεις, τότε μένει, παρακαλῶ, εἰς τὸν νοῦν καὶ τοῦ δυσπιστωτάτου ἀνθρώπου ἀμφιβολία, ὅτι ἔλαβον γνῶσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ τῆς καταγγελλομένης πράξεως; Πῶς δίδεται αὐτὴ ἡ ὑπόσχεσις; Ἐπέρχεται συζήτησις, καὶ μετὰ τὴν συζήτησιν συμφωνία, καὶ μετὰ τὴν συμφωνίαν συντελεῖται τὸ συνάλλαγμα διὰ τῆς ὑποσχέσεως. Ταῦτα πάντα νομίζω, ὅτι προδηλότατα ἔτι προκύπτουσιν ἐκ τῆς ἐπιστολῆς τοῦ κ. Τζάνε πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον ἐκ Καλαμῶν τῆς 22 Μαρτίου 1888 ἔτους (ἀναγινώσκει): «Λησμόνησες ὅ,τι σοῦ εἶπον ἐπανειλημμένως· ἅμα πεισθοῦν, ὡς συνεφωνήθη, ὅτι κατέχω τὰ ἔγγραφα, θὰ σπεύσουν νὰ περαιώσουν τὴν ὑπόθεσίν σου, μεθ’ ὃ θὰ παραδώσω τὰ ἔγγραφα. Σὺ δὲν μὲ ἐμπιστεύεσαι, ὅπως ἐκεῖνοι». Δὲν ὑπάρχει λοιπὸν οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι τὸ ἐνδιαφέρον καὶ τῶν κυρίων Ὑπουργῶν φαίνεται πάνοπλον, καὶ ἐξέρχεται, ὅπως ἡ Ἀθηνᾶ πάνοπλος ἐκ τῆς κεφαλῆς τοῦ Διὸς, καὶ φωτίζει καὶ τὸν τυφλώτερον τῶν ἀνθρώπων. Ἀλλ’ ἔρχεται, Κύριοι, ἄλλος λόγος, προστιθέμενος εἰς τοσούτους ἄλλους, πείθων ἡμᾶς περὶ τῆς ὑπάρξεως τοῦ ἐν λόγῳ τηλεγραφήματος, πείθων ἡμᾶς, ὅτι εἴτε Ὑπουργός, εἴτε Βαρελίδης, εἴτε οἱοσδήποτε ἄλλος ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἔπεμψε βεβαίως τὸ τηλεγράφημα τοῦτο πρὸς τὸν Πρόεδρον τῶν Πρωτοδικῶν ἐν Ζακύνθῳ καὶ τὸν Νομάρχην, σὺν τῇ ῥητῇ ἐντολῇ, ὅπως ἐπιδείξωσιν αὐτὸ εἰς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον, ἵνα κατωρθώσωσι τὴν μετάστασιν αὐτοῦ πρὸς τὸν ὑπουργικὸν συνδυασμόν. Βεβαίως οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἦσαν ἐν γνώσει τῶν ἀπειλῶν τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου, διότι αὐτὸς ὁ κ. Τζάνες ἐπανειλημμένως ἐν ταῖς ἐπιστολαῖς αὐτοῦ λέγει, ὅτι καὶ ὡμίλησε καὶ ἔγραψε πρὸς τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς περὶ τῶν κινδύνων, οὓς διέτρεχεν ἡ ὑπόληψις τῆς Κυβερνήσεως, ἐὰν ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος ἐδημοσίευε τυχὸν τὸ ἐν λόγῳ τηλεγράφημα. Πῶς ἀπένειμον τὴν χάριν, ἐνῷ αὐτὸς ἦτο βεβαίως ἀνάξιος χάριτος; Διότι ἄνθρωπος, ὅστις, κατάδικος ὢν καὶ μένων ἐν τῷ δεσμωτηρίῳ, τολμᾷ νὰ ἀπειλῇ τοὺς Ὑπουργοὺς διὰ τῆς δημοσιεύσεως τηλεγραφήματος, φέροντος δῆθεν τὴν ὑπογραφὴν ἑνὸς τῶν συναδέλφων αὐτῶν, βεβαίως δὲν ἔχει λόγον νὰ εὕρῃ χάριν παρὰ ταῖς συνειδήσεσι τῶν κυρίων Ὑπουργῶν. Ἔδωκαν λοιπὸν τὴν χάριν, διότι ἐφοβοῦντο, διότι αἱ ἀπειλαὶ ἐδύναντο νὰ γίνωσι πρᾶγμα, καὶ τὸ πρᾶγμα νὰ συντρίψῃ τὰς κεφαλὰς τῶν κυρίων Ὑπουργῶν. Ἢ μήπως κατέλαβεν αὐτοὺς τὸ φιλάνθρωπον ἐκεῖνο αἴσθημα, (περὶ οὗ μακρὸν λόγον ἐποιήσατο πέρυσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης) μὴ τυχὸν ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος ἀποθάνῃ ἐν ταῖς φυλακαῖς; Ἀλλ’ ἀπεδείχθη, ὅτι τοιοῦτος κίνδυνος δὲν ὑπῆρχε, διότι εἶχε ληφθῆ φροντίς, ὁ κατάδικος νὰ μένῃ ἐν οἰκήματι συγγενοῦς αὐτοῦ, τοῦ Πυλιώτου. Ἀλλὰ, Κύριοι, ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος ἦτο ἄξιος χάριτος. Ἐγὼ, βεβαιῶ ἡμᾶς, ὅτι ἐντελῶς ἀγνοῶ τὸν ἄνθρωπον· οὔτε συμπολίτης μου εἶναι, οὔτε ποτὲ εἶδον αὐτὸν εἰς τὸν οἶκόν μου, ἀλλ’ εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι καθῆκον ἔχομεν, σεβόμενοι τὴν ἀλήθειαν, νὰ εἴπωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι, ὅτε ἀπένειμον χάριτας εἰς τὸν Τάκην καὶ τὸν Ῥοκόφυλλον καὶ εἰς πεντακοσίους, καὶ χιλίους, καὶ τρισχιλίους κακούργους, ὧν τὰ ὀνόματα καὶ τὰ ἐγκλήματα ἠκούσατε ἐν ἀρχῇ τῆς ἀγορεύσεώς μου ταύτης, δολοφόνους, ἀδελφοκτόνους, κλέπτας, λῃστὰς, βεβαίως ἦτο ἄξιος χάριτος ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος, ὅστις εἶχεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἔκθεσιν, ἧς σειράς τινας θέλω ἀναγνώσει, πρῶτον μὲν, ἵνα δικαιωθῇ ὁ ἀνὴρ, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι, μικρὸς ἢ μέγας, καὶ νὰ εὕρῃ τέλος πάντων ἡσυχίαν τινὰ καὶ ἠρεμίαν ἡ ψυχὴ αὐτοῦ, ἀπέναντι τῶν λοιδοριῶν, ἃς ἤκουσε καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος καὶ ὑπὸ τοῦ τύπου· οὔτε σημαίνει ἔπειτα, διότι τις ἅπαξ ἐγένετο ἔνοχος ἐγκλήματος, ὅτι δυνάμεθα αἰωνίως νὰ μυκτηρίζωμεν αὐτόν. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ γνωμοδότησις τοῦ Δικαστηρίου τῶν Συνέδρων τοῦ δικάσαντος αὐτὸν Δικαστηρίου (ἀναγινώσκει): «Ἐπὶ πολλὰ ἔτη διατελέσας Τελώνης, ἦτο οὐ μόνον χρηστῆς διαγωγῆς, ἀλλὰ καὶ ἀμείλικτος διώκτης τῶν λαθρεμπορίων· πολλάκις τῷ παρουσιάσθησαν περιστάσεις καὶ εὐκαιρίαι νὰ ὠφεληθῇ σημαντικὰ ποσὰ ἐκ χιλιάδων δραχμῶν, αἵτινες τῷ προσεφέρθησαν ὑπὸ λαθρεμπόρων, καὶ ἃς ἀπέκρουσεν οὗτος, καταδιώξας αὐτοὺς, καὶ ἰδίως Νικητόπουλόν τινα, ὅστις τῷ προσέφερε χίλια τάλληρα, ἅτινα ἀπέῤῥιψε, καταδικάσας αὐτὸν εἰς τὸ ὀκταπλοῦν τέλος, πρὸς ὄφελος τοῦ Δημοσίου εἰσπραχθέν. 2) Ὁ κατηγορούμενος οὗτος οὐδεμίαν ἔχει περιουσίαν, καίτοι ἐπὶ δεκαετίαν ὡς Τελώνης εἰς κεντρικὰ Τελωνεῖα διετέλεσεν, ἐκτὸς μικρᾶς κτηματικῆς, ἣν ἐκτήσατο ἐκ προικὸς καὶ κληρονομίας, ἣν καὶ βεβαρυμένην μὲ ὑποθήκας ἔχει. Ἀποβλέπον δὲ (τὸ Δικαστήριον) ἐξ ἄλλου εἰς τὴν ἀγαθότητα αὐτοῦ, ἥτις μᾶλλον κουφότης δύναται νὰ θεωρηθῇ, καὶ ἧς ἕνεκα, κατὰ προφανῆ παράβασιν τῶν καθηκόντων του, πιθανὸν νὰ ἐγένετο θῦμα τῆς εὐπιστίας αὐτοῦ, ἐμπιστευθεὶς ἀπολύτως τὴν ὕπαρξιν καὶ βεβαίωσιν τῶν λιμενικῶν κλπ. Ἐν Τριπόλει τῇ 19 Ἰανουαρίου 1886. «Οἱ Δικασταί. Ὁ Εἰσαγγελεύς.» Βλέπετε λοιπὸν, Κύριοι, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ φρικαλέου τινὸς κακούργου, ὡς ἠθέλησαν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ καὶ οἱ φίλοι αὐτῶν καὶ ὁ ὑποστηρίζων αὐτοὺς τύπος νὰ ἀποδείξωσι, διότι ὁ ἄνθρωπος ἔχει ὑπὲρ ἑαυτοῦ ἔκθεσιν, οἵαν ἀμφιβάλλω ἐὰν ἔχῃ εἷς ἐκ τῶν καταδίκων ἐκείνων, πρὸς οὓς ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης ἀπένειμε χάριν. Ἀπόδειξις λοιπὸν, ὅτι ἦτο ἄξιος χάριτος, εἶναι, πρῶτον μὲν ἡ ἔκθεσις τοῦ δικάσαντος αὐτὸν Δικαστηρίου, ἔπειτα δὲ ἡ ἀπονομὴ τῆς χάριτος παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ὅστις δὲν πιστεύω νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἀπένειμε τὴν χάριν εἰς ἄνθρωπον ἀνάξιον αὐτῆς. Ἀλλ’ ἂν ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος ἦτο ἄξιος Βασιλικῆς χάριτος, διατὶ δὲν ἐδόθη αὕτη πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου; Διατὶ, ἐνῷ ἐδόθησαν τετρακισχίλιαι χάριτες πρὸ τῶν τότε ἐκλογῶν, δὲν εὑρέθη οὔτε μία στιγμή, ἵνα σκεφθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς καὶ ὑπὲρ παροχῆς χάριτος εἰς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον; Διότι ἦτο ἀνάγκη νὰ τελεσθῇ ἡ συναλλαγή, διότι ἦτο ἀνάγκη νὰ μεταστῇ ὁ Παπαχριστοφιλόπουλος ἐκ τῆς φάλαγγος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἰς τὴν τοῦ συμπολιτευομένου συνδυασμοῦ, καὶ διότι ἦτο βέβαιον, ὅτι, λαμβάνων τὴν χάριν πρὸ τῶν ἐκλογῶν, δὲν ἤθελεν ἀκολουθήσει αὐτούς· ἀπόδειξις δὲ τούτου, ὅτι καὶ σήμερον, λαβὼν τὴν χάριν, δὲν ἀκολουθεῖ αὐτοὺς, ἀλλὰ τοσοῦτον εἶναι ἀφωσιωμένος εἰς τὰ φρονήματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὥστε παρέσχεν εἰς τὸν ἐκ Μεσσηνίας Βουλευτὴν τὰς ἐπιστολὰς ἐκείνας, δι’ ὧν ἐλέγχεται σήμερον ἡ εὐθύνη οὐχὶ πλέον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἀλλ’ ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως. Τοιαῦτα λοιπὸν ἔπραττον πρὸ τῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου, καὶ ὑπὸ τοιαῦτα κατορθώματα καὶ ὑπὸ τοιαῦτα μέσα ἔστησαν τὸ τρόπαιον τῆς 4ης Ἰανουαρίου. Ἡ ὑπόθεσις τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου εἶναι πρᾶξίς τις συντομωτάτη ὁλοκλήρου τοῦ δράματος, ὅπερ ἐφιλοτέχνησαν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, ἵνα πλάσωσι τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐκλογῶν τῆς 4ης Ἰανουαρίου. Ἀλλὰ καὶ τοιαύτη οὖσα ἡ ὑπόθεσις Παπαχριστοφιλοπούλου, βεβαίως εἶναι ἱκανὴ νὰ παραστήσῃ τὴν εἰκόνα τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ ἐνόησαν νὰ κατασκευάσωσι τὴν Βουλὴν τῆς εὐρείας περιφερείας, νὰ διδάξῃ δὲ ἡμᾶς καὶ τοὺς μεθ’ ἡμᾶς, ὅτι οὐδαμῶς ὀφείλομεν νὰ πιστεύωμεν εἰς τοὺς μεγάλους λόγους, οἵτινες πάντοτε ἦσαν ἀπάτη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἦλθεν ἐνταῦθα, φέρων πλειονοψηφίαν, ἣν, ἵνα ἀποκτήσωμεν, ὑπῆρξεν ἀνάγκη νὰ πλάττωμεν ψευδῆ γεγονότα, ἦτο ἀνάγκη νὰ συγκαλῶμεν ἐνταῦθα τοὺς Δημάρχους τοῦ Κράτους, περιϋβρίζοντες τὴν Βουλήν, ἦτο ἀνάγκη νὰ ἀπονέμωμεν παράσημα· καὶ ταῦτα μέν εἰσι γελοῖα. Ἀλλ’ ἦτο ἀνάγκη νὰ κλονίσωμεν αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τὴν κοινωνικὴν τῆς Ἑλλάδος, ἀπολύοντες ἀνὰ τὰς ὁδοὺς καὶ ἀνὰ τὰ καφφενεῖα, καὶ ἀνὰ τὰς πόλεις καὶ τὰς κώμας τῆς Ἑλλάδος ἀνθρώπους, ὧν ὁ ἔσχατος ἴσως ἦτο ἄξιος φοβεροῦ κατέργου. Καὶ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀγορεύων ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἔλεγεν, ὅτι μάχεται ὑπὲρ ἰδεῶν, ὅτι τὰ νομοσχέδια τῆς εὐρείας περιφερείας οὐδένα ἄλλο σκοπὸν ἔχουσιν, εἰμὴ νὰ ἀναδείξωσι τὰς ὑψηλὰς αὐτοῦ ἰδέας· καὶ παρέσυρε τὴν Βουλὴν τότε, παντοῖα τεχνάσματα μηχανώμενος, ἵνα ψηφίσῃ τοὺς νόμους ἐκείνους, τοὺς ἀντισυνταγματικούς, οὓς βεβαίως δὲν ἀνέχεται ὁ Ἑλληνικὸς λαός. «Αἱ ὑψηλαὶ ἰδέαι», ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τῇ 23ῃ Μαΐου 1886 ἔτους, συζητῶν περὶ ἐκλογικῶν νομοσχεδίων, «αἱ ὑψηλαὶ ἰδέαι, αἱ περιλαμβανόμεναι ἐν τοῖς νομοσχεδίοις τούτοις, τί δύνανται νὰ παράσχωσιν εἰς τὸν θέλοντα νὰ συντάξῃ ἔκθεσιν ἐπεξηγηματικήν!» Καὶ κατωτέρω: «Πρέπει νὰ ἀνυψώσητε τὸ Βουλευτήριον, πρέπει νὰ ἀνυψώσητε αὐτὸ, διότι ἡ λειτουργία αὐτοῦ, ἐπ’ ἐσχάτων μάλιστα, κατέστη τόσῳ ὑψηλὴ, ὥστε, ὅ, τι καὶ ἂν πράξωμεν, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον τοῦ ὕψους, τὸ ὁποῖον τὸ πολίτευμα ὑποθέτει. Τί δὲ πρὸς τοῦτο προτείνομεν; Προτείνομεν τὴν εὔρυνσιν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ὡς καθιστῶσαν τὸν Βουλευτὴν μᾶλλον ἀνεξάρτητον ἀπέναντι τῶν ἐκλογέων αὐτοῦ.» «Μᾶλλον ἀνεξάρτητον». Καὶ πρόκειται περὶ τῆς ἀνεξαρτησίας τῶν Βουλευτῶν, ὅταν καταφεύγωσιν εἰς τοιαύτην ἐπονείδιστον συναλλαγὴν πρὸς ἀνθρώπους, βιοῦντας ἐν τοῖς κατέργοις! «Ὡς καθιστῶσαν, ἐξακολουθεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τὴν ἐκλογὴν μᾶλλον συναφῆ πρὸς τὴν ἰδέαν, παρὰ πρὸς τὸ πρόσωπον. Ἐν κοινοβουλευτικῷ πολιτεύματι, στηριζομένῳ ἐπὶ τῆς διαφορᾶς τῶν ἰδεῶν, στηριζομένῳ ἐπὶ τοῦ ἀγῶνος μεταξὺ τῶν ἀντιθέτων ἰδεῶν, πρέπει αἱ ἐκλογαὶ νὰ κατοπτρίζωσι ταύτην τῶν ἰδεῶν τὴν κατάστασιν». Καὶ ἠκούσατε τὰς ἰδέας τὰς πολιτικάς, ὁτὲ μὲν ἐν τῇ ὑποθέσει τοῦ Τάκη, ὁτὲ δ’ ἐν τῇ τοῦ Ῥοκοφύλλου, νῦν μὲν ἐν τῇ ὑποθέσει τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου, ἄλλοτε δὲ ἐν τῇ τοῦ Ντούνια, ὃν καταδικασθέντα δὶς διώρισεν ὑπάλληλον ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα ἔχῃ αὐτὸν συνάδελφον ἐν κατωτέρᾳ βαθμίδι, ἐνῷ αὐτὸς ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν προσεκάλεσε τὸν Εἰσαγγελέα Σύρου νὰ βεβαιώσῃ, ἐὰν ὁ Ντούνιας εἶχέ ποτε καταδικασθῆ, ὁ δὲ Εἰσαγγελεὺς καταφατικῶς ἀπήντησε. «Πρόκειται, ὅταν καλῆται τὸ Ἔθνος νὰ καταρτίσῃ τὸ Κοινοβούλιον, ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τότε, νὰ ἀναδείξῃ οὐχὶ πρόσωπα, ἀλλὰ ἰδέας, νὰ ἐκλέξῃ οὐχὶ τοὺς ὑπηρετήσοντας τοπικὰ ἢ προσωπικὰ συμφέροντα, ἀλλὰ τοὺς ὑπηρετήσοντας ἰδέας πολιτικάς». Ὤ! αὐταὶ αἱ ἰδέαι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πῶς ἐξηυτελίσθησαν καὶ πῶς θέλουσιν ἐξευτελίζεσθαι αἰωνίως! Καὶ κατόπιν, ὁμιλῶν περὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐλαττώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, ἔλεγεν (ἀναγινώσκει): «Ὁ σκοπὸς καὶ τούτου καὶ ἐκείνου τοῦ νομοσχεδίου εἶναι, ὅσον τὸ δυνατὸν, ν’ ἀποχωρισθῇ ὁ Βουλευτὴς ἀπὸ τοῦ ἐκλογέως, νὰ ἦναι ἀπ’ αὐτοῦ προσωπικῶς ἀνεξάρτητος, νὰ συνδέηται δὲ μετ’ αὐτοῦ μόνον διὰ τῶν κοινῶν ἰδεῶν!» (Πρακτικὰ Βουλῆς Περιόδου 10ης, Συνόδου 2ας, σελ. 59 καὶ ἑπ.). Ὅπως συνεδέοντο διὰ τῶν κοινῶν ἰδεῶν μόνον οἱ φίλοι τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον, καὶ ὡς συνδέεται ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης πρὸς τὸν Τάκην. Αὐταὶ ἦσαν αἱ ὑψηλαὶ ἰδέαι, δι’ ὧν ἠπάτησαν καὶ Βασιλείαν, καὶ ἔσω καὶ ἔξω Ἑλληνισμόν, καὶ τὸν κόσμον ὅλον, καὶ κατήρτισαν τὴν Βουλήν, ἣν βλέπετε, πειθήνιον εἰς τὰ νεύματα αὐτῶν, ἐκ φόβου καὶ ἐκ μνήμης πρὸς τὴν καταγωγὴν αὐτῆς. Μετέβαλε τοὺς ἐκλογικοὺς θεσμοὺς, οὐχὶ ἵνα βελτιώσῃ τὸ Κοινοβούλιον, ὡς ἄλλος Ὑπουργὸς, ἀφ’ ἡμῶν μεταστὰς, ἐδογμάτιζεν, ἀλλ’ ἵνα ἐν τῇ ἐκλογικῇ συγχύσει, τῇ ἐκ τοῦ νέου ἐκλογικοῦ καθεστῶτος, κατισχύσῃ, τοῦθ’ ὅπερ καὶ κατώρθωσε, πλαστογραφῶν ὅμως τὴν ἀκριβῆ θέλησιν τοῦ Ἔθνους. Καὶ τώρα θέλει νὰ μεταβάλῃ τὴν Δημοτικὴν Ἀστυνομίαν εἰς Ἀστυνομίαν Διοικητικήν, διότι θέλει ἀποπειραθῆ καὶ πάλιν νὰ πλαστογραφήσῃ τὴν θέλησιν τοῦ Ἔθνους. Ἀλλὰ τὸ νομοσχέδιον περὶ Ἀστυνομίας θέλει πολεμηθῆ, εἴπερ τι καὶ ἄλλο. Βεβαίως ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ δικαίωμα καὶ καθῆκον ἔχει, πάσῃ δυνάμει νὰ ἀμυνθῇ κατὰ νόμου, ὅστις, ψηφιζόμενος, θέλει καταστήσει τὸ Κοινοβούλιον εὐτελές τι σῶμα, κινούμενον εἰς τὴν ἐλαχίστην πνοὴν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐγὼ δὲ προσωπικῶς φρονῶ, ὅτι, ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἀποκρούσῃ πάσῃ δυνάμει τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, θέλει ἀρνηθῆ ἑαυτὴν, διότι πέποιθα, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς πιστώσεως ὑπὲρ Σπάρταλη, τὸ ζήτημα τοῦ Τάκη καὶ τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου εἶναι ζητήματα, δυνάμενα τέλος πάντων νὰ παρέλθωσιν· ἀλλ’ εὐθὺς, ὡς παραδώσητε τὴν ἐκλογικὴν ὑμῶν ψῆφον εἰς ἀνθρώπους, ὁμοίους πρὸς τοὺς Ἀστυνόμους τῆς Ἀστυνομίας Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, ἀπόλλυνται αἱ ἐλευθερίαι, αὐτὴ ἡ ἀντιπροσωπεία τοῦ Ἔθνους. Νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο θέλει πολεμηθῆ, διότι ἀντιβαίνει πρὸς τὰ συμφέροντα τοῦ Τόπου καὶ τὰς παραδόσεις αὐτοῦ· καὶ λέγω τὰς παραδόσεις, διότι εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι καὶ ἐπὶ Τουρκοκρατίας ἀκόμη τὸ ἀστυνομεῖν ἦτο δικαίωμα τῶν Ἑλληνικῶν κοινοτήτων. Καὶ ἡ Ἑλλὰς εἶχεν ὑπὸ βάρβαρον κατακτητὴν ἐκεῖνο, ὅπερ βουλεύεται ν’ ἀφαιρέσῃ ὁ πεπολιτισμένος Πρωθυπουργὸς τῆς ἐποχῆς ταύτης. Λέγω, ὅτι μετέβαλον τοὺς ἐκλογικοὺς νόμους, ἵνα νοθεύσωσι τὸ φρόνημα τοῦ τόπου, τίνες; Ἐκεῖνοι, οἵτινες ὠνόμαζον πάσας τὰς πρὸ αὐτῶν Κυβερνήσεις κακοήθεις, (διότι αὐτὴ εἶναι ἡ λέξις) ὡς νοθευούσας δῆθεν τὰς ἐκλογάς. (Ἀναγινώσκει): «Βιαιότερον καὶ ἀδεξιώτερον (εἶναι τὸ «τίς πταίει») μετῆλθον τὰ Ὑπουργεῖα τοῦ κ. Βούλγαρη τὰς κυβερνητικὰς ἐπεμβάσεις, ὑπουλώτερον δὲ καὶ ἐπιτυχέστερον τὰ τοῦ κ. Ζαΐμη καὶ τοῦ κ. Δεληγιώργη, κατ’ οὐσίαν ὅμως ἐπίσης κακοήθης ὑπῆρξεν ὑφ’ ὅλα τὰ ἀπὸ τοῦ 1868 καὶ μέχρι τῆς σήμερον Ὑπουργεῖα ἡ τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἐνέργεια». Ταῦτα ἔγραφεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου πολιτευτὴς περὶ ἀνδρῶν, οὓς ἐσεβάσθη ἡ σύγχρονος ἱστορία, θέλει δὲ σεβασθῆ καὶ ἡ μέλλουσα. Καὶ ὠνόμαζε τοὺς πρώτους ἄνδρας τῆς Ἑλλάδος κακοήθεις ἐκεῖνος, ὅστις συνηλλάττετο μετὰ τῶν Παπαχριστοφιλοπούλων καὶ τῶν Τάκηδων, ἵνα πλάσῃ τὴν Βουλευτικὴν πλειονοψηφίαν. Κατήρτισε τοὺς συνδυασμοὺς ἐν Ἀθήναις καὶ οὐχὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις· οἱ Βουλευταὶ ἔσπευσαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα καταρτίσωσι τοὺς συνδυασμοὺς αὑτῶν· καὶ παρέλυσε τὴν διοίκησιν τοῦ τόπου καὶ κατέστρεψε τὸ στρατιωτικὸν φρόνημα, ἵνα νοθεύσῃ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου. Καὶ θέλετε τὴν εἰκόνα τῶν πράξεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὰς ἐκλογάς; Ἐφρόντισε νὰ γράψῃ αὐτὴν πρὸ ὀλίγων ἐτῶν ὁ ἴδιος· καὶ ἀκούσατε (ἀναγινώσκει): «Ἀμέσως μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς τελευταίας Βουλῆς, (εἶναι πάλιν τὸ «τίς πταίει») ἀντὶ νὰ ἴδωμεν τοὺς πολιτευομένους σπεύδοντας πρὸς τὰς ἐπαρχίας αὑτῶν, ὅπως προκαλέσωσι τὴν περὶ αὑτῶν ψῆφον τοῦ λαοῦ, εἴδομεν ἀπ’ ἐναντίας τοὺς ἀξιοῦντας νὰ ἀντιπροσωπεύσωσι τὰς ἐπαρχίας, σπεύδοντας εἰς Ἀθήνας, ὅπως λάβωσιν ἐνταῦθα τὸ χρίσμα τῆς ὑπουργικῆς ὑποψηφιότητος. Ἐκτὸς ὀλιγίστων, μοναδικῶν ἴσως, ἐξαιρέσεων, πάντες ἐλησμόνησαν καὶ πολιτικὰς σχέσεις καὶ ἀτομικὴν ἀξιοπρέπειαν, ἐκλιπαροῦντες τὴν ἄνωθεν κατὰ τὰς ἐκλογὰς ἀντίληψιν, ἡ δὲ Κυβέρνησις κατήρτιζε, διέλυε, μετεῤῥύθμιζε τοὺς ἐπαρχιακοὺς συνδυασμούς, ὡς κηδεμὼν τῆς ψήφου τοῦ λαοῦ. Ἤρξατο ἡ δευτέρα πρᾶξις, καὶ εἴδομεν τοὺς ὑπουργικοὺς ὑποψηφίους ἐπανερχομένους εἰς τὰς ἐπαρχίας καὶ κύπτοντας ὑπὸ τὸ βάρος τῶν πρὸς τοὺς ἐκλογεῖς ὑπουργικῶν δώρων, εἴδομεν τὴν ὑπηρεσίαν ὅλην ἀνάστατον, τὸν στρατὸν εἰς πλήρη παράλυσιν, ὑπακούοντα, ἀπὸ τοῦ Διοικητοῦ ἕως τοῦ ἐσχάτου στρατιώτου, εἰς τὰ νεύματα τοῦ ὑπουργικοῦ ὑποψηφίου καὶ γενόμενον τὸ ὄργανον τῆς καταπατήσεως τοῦ νόμου καὶ τῶν ἐλευθεριῶν τοῦ πολίτου... Καλοῦνται εἰς τὴν ἐξουσίαν Κυβερνήσεις, ἀποκρουόμεναι παρὰ τῆς πλειονοψηφίας τοῦ Ἔθνους, χορηγεῖται εἰς αὐτὰς ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς καὶ συνάμα πᾶν μέσον ἐπηρεασμοῦ τῶν συνειδήσεων τοῦ λαοῦ καὶ νοθεύσεως τῶν ἐκλογῶν, καὶ λέγομεν ὕστερον, ὅτι πταίει ὁ λαὸς διὰ τὴν τοιαύτην κατάστασιν. Τί δύναται ὁ λαὸς κατ’ αὐτῆς; Οὐδὲν ἄλλο, ἢ νὰ ἐπαναστατήσῃ.» Ποῖα εἶναι τὰ μέσα, περὶ ὧν ὡμίλει τότε ὁ κ. Τρικούπης; Εἶναι ταῦτα, ἅτινα ἐπὶ τοσαύτας ἡμέρας ἀκούομεν ἀνελισσόμενα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου. Αὐτὴ εἶναι ἡ εἰκὼν τῶν πράξεων, οὐχὶ τῶν τότε, περὶ ὧν ἔγραφεν ὁ ἐκ Μεσολογγίου Βουλευτὴς, ἀλλὰ τῶν νῦν, ἅστινας αὐτὸς οὗτος διενήργησεν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰ πάντα ὁμολογουμένως ἐλησμόνησεν· ἐλησμόνησεν ἀκόμη, ὅτι ὑπῆρξεν ἐποχὴ, ὀλίγον ἀπέχουσα ἡμῶν, καθ’ ἣν, κατὰ τὴν γνώμην αὐτοῦ τοῦ ἰδίου, ὤφειλε νὰ παραιτηθῇ. Διατί; Ἀκούσατε. Πρόκειται περὶ τῆς ἐκλογῆς τῆς Βουλευτικῆς τοῦ 1874 ἔτους, ἣν εἶχεν ἐνεργήσει ὁ Βούλγαρης. Καὶ λοιπὸν ἔγραφε τότε ὁ κ. Τρικούπης ἐν τῷ «Τίς πταίει»: (ἀναγινώσκει) «Παρήγορον ὅμως φαινόμενον, μαρτυροῦν τῆς κοινῆς γνώμης τὴν ἀνάπτυξιν παρ’ ἡμῖν, παρουσιάζει ἡ ἐκλογὴ τῆς πρωτευούσης. Ὁ λυσσώδης πόλεμος, ὃν ἐκήρυξε κατὰ τῆς ἐκλογῆς τοῦ Τιμ. Φιλήμονος Αὐλὴ καὶ Ὑπουργεῖον, διετράνωσαν τὴν ἀληθῆ ἔννοιαν τῆς ὑποψηφιότητος αὐτοῦ· ὁ κ. Φιλήμων ἐξέθηκε κάλπην οὐχὶ ἐν ἰδίῳ ὀνόματι, ἀλλ’ ὡς ἀντιπρόσωπος ἰδέας. Διὸ ἀπέσχε συστηματικῶς καὶ ἀπὸ πάσης ἐκλογικῆς ἐνεργείας κατὰ τὴν ἐκλογήν. Οἱ θιασῶται τῆς ἰδέας, ἣν ἐκπροσωπεῖ ἡ κάλπη τοῦ κυρίου Φιλήμονος, ἔπραξαν ὑπὲρ αὐτοῦ ὅσα πᾶς ἄλλος ὑποψήφιος ἁπανταχοῦ τοῦ Κράτους ἀνεξαιρέτως εἶναι ἠναγκασμένος νὰ πράττῃ αὐτὸς ὑπὲρ ἑαυτοῦ. Ὁποία δὲ ἡ ἰδέα; Ὁ κ. Φιλήμων διὰ τοῦ «Αἰῶνος» ὑπερεμάχησεν ἐκθύμως ὑπὲρ πολλῶν ἐθνικῶν ζητημάτων. Κατήγγειλε τὰς καταχρήσεις τῶν προνομιῶν τοῦ Στέμματος, τὰς προσωπικὰς Κυβερνήσεις, τὰς ἀδικαιολογήτους διαλύσεις τῶν Βουλῶν, τὰς ἐπεμβάσεις τὰς διαφόρων Ὑπουργείων εἰς τὰς ἐκλογὰς, τὴν ἐθνικὴν ἀξιοπρέπειαν πάσχουσαν ἐκ τῆς παρεισαγωγῆς εἰς τὴν Αὐλὴν προσώπων δυνάμει διορισμοῦ ξένου Ἡγεμόνος... Ἡ ἰδέα αὕτη, μανιωδῶς πολεμηθεῖσα παρὰ τῆς Ἐξουσίας, ἤρατο νίκην περιφανῆ... Θὰ νοηθῇ ἆρά γε ἡ σημασία αὐτῆς; Τὸ εὐχόμεθα, ἀλλὰ δὲν τὸ ἐλπίζομεν.» Καὶ λοιπὸν, ἐνῷ παρεπονεῖτο ὁ κ. Τρικούπης κατὰ τὸ 1874 ἔτος, ὅτι δὲν θὰ νοηθῇ ἡ τότε ψῆφος τοῦ λαοῦ τῶν Ἀθηνῶν ὑπὲρ τοῦ κ. Φιλήμονος, ἀναδειχθέντος Βουλευτοῦ, εἰς πεῖσμα τῆς τότε Κυβερνήσεως Βούλγαρη κλπ., βλέπομεν σήμερον αὐτὸν τοῦτον τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, λησμονοῦντα τὰ τότε γραφέντα, καὶ μὴ ἐνθυμούμενον, ὅτι ἔχει, οὕτως εἰπεῖν, συνάλλαγμα πρὸς ἑαυτὸν, ὅτι ὤφειλε νὰ παραιτηθῇ ἀπὸ τῆς Κυβερνήσεως εὐθὺς, ὡς ἠναγκάσθη νὰ φρουρήσῃ τὴν οἰκίαν αὐτοῦ δι’ ἁπάσης τῆς ἐν Ἀθήναις φρουρᾶς, ὅπως μὴ ὁρμήσας ὁ λαὸς τῶν Ἀθηνῶν συντρίψῃ αὐτόν τε καὶ τοὺς οἰκείους καὶ τὴν οἰκίαν, ὅτε ὁ λαὸς τῶν Ἀθηνῶν ἤρατο τὴν περιφανῆ ἐκείνην νίκην ἐν τῷ προσώπῳ τοῦ κ. Φιλήμονος κατὰ τὴν τελευταίαν Δημοτικὴν ἐκλογήν. Ἐν τῇ ἐποχῇ ἄρα ταύτῃ τὰ πάντα ἐλησμονήθησαν καὶ ἀνεστράφησαν οἱ ὅροι. Ἐὰν τολμῶσι νὰ λέγωσιν ἀκόμη, ὅτι συκοφαντοῦμεν αὐτοὺς, ἂς διαλύσωσι τὴν Βουλὴν· ἀλλὰ δὲν τολμῶσιν. Ἐξ ἐναντίας λέγουσιν οἱ φίλοι αὐτῶν: «ἡσυχάσατε, διότι δὲν διαλύομεν τὴν Βουλήν.» Ἀλλ’ ἡμεῖς προκαλοῦμεν ὑμᾶς, νὰ διαλύσητε τὴν Βουλὴν, καὶ τότε θέλομεν ἰδεῖ, ἂν ἦναι συκοφαντία, ὅσα ἐπὶ ἕνα ἤδη καὶ ἥμισυν μῆνα ἀναλύονται ἀπὸ τοῦ βήματος, ὧν ὅμοια οὐδέποτε εἶδεν ἡ Ἑλλὰς, οὐδὲ ἠκούσθησαν ἐν κοινοβουλευτικῷ καὶ πεπολιτισμένῳ Κράτει. Διαλύσατε τὴν Βουλὴν, καὶ τότε θέλομεν μετρηθῆ, ἔχοντες δικαστὴν ἀνώτερον καὶ ὑμῶν καὶ ἡμῶν, τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀλλ’ ἔχετε καὶ καθῆκον νὰ διαλύσητε τὴν Βουλὴν, διότι ἡ διεύθυνσις αὐτῆς ἤδη πρὸ πολλοῦ ἐξέφυγε τῶν ὑμετέρων χειρῶν.

§26ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅτε κατά τινα τῶν παρελθουσῶν συνεδριάσεων ἀφηγήθην ἱστορικῶς τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν, ἥτις μᾶς ἀπασχολεῖ, ἐπεφυλάχθην νὰ ἐκθέσω τὴν γνώμην μου μετὰ τὰς ἀπαντήσεις τῶν ἐνδιαφερομένων, καὶ ἰδίως τοῦ κ. Μπουφίδου καὶ τοῦ κ. Τζάνε. Νομίζω ἑπομένως, ὅτι, καίτοι ἡ ἀνάπτυξις ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐγένετο μακρὰ, ἔχω οὐχ ἧττον τὸ καθῆκον, νὰ ἐκφράσω ὁριστικῶς τὴν γνώμην μου. Ὁμολογῶ, ὅτι οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, οὔτε ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας βουλευτὴς κ. Τζάνες, οὔτε ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Μπουφίδης, δι’ ὅσων εἶπον, ἠδυνήθησαν νὰ κλονίσωσι τὴν πεποίθησίν μου, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐπὶ τοῦ προκειμένου, διὰ τίνων ὀργάνων της, μοὶ εἶναι ἀδιάφορον, διέπραξεν ἐπονείδιστον πρᾶξιν, ἤτοι προέβη εἰς συναλλαγὴν μετὰ καταδίκου πρὸς ἐξώνησιν καὶ διαφθορὰν τῶν συνειδήσεων τῶν ἐκλογέων κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν τῆς 4 Ἰανουαρίου. Δὲν θὰ ἐνδιατρίψω λοιπὸν περὶ τὴν ἐκτύλιξιν τῶν λεπτομερειῶν τῆς ὑποθέσεως ταύτης, πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι ἔλαβε χώραν ἡ συναλλαγὴ, διότι οὐδεὶς σωφρονῶν καὶ σπουδαίως σκεπτόμενος δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν ἀπόδειξιν αὐτὴν, ἐκτὸς ἐὰν ὑπὸ τὸ ἀκατάσχετον ῥεῦμα τῶν μεταῤῥυθμίσεων μεταῤῥυθμισθῶσι καὶ οἱ κανόνες τῆς λογικῆς. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξετάσω, εἶναι τοῦτο, ὅτι δηλαδὴ πρέπει νὰ ἐγκύψωμεν βαθύτερον ἐπὶ τοῦ χαρακτῆρος τῆς πάλης, ἣν διεξάγει ἡ Ἀντιπολίτευσις κατὰ τῆς κυβερνητικῆς ἐπιδρομῆς. Ὁ χαρακτὴρ οὗτος δὲν εἶναι συνήθης καὶ μικρᾶς προσοχῆς ἄξιος. Εἶναι ἐξ ἐναντίας ἐκτάκτου σοβαρότητος καὶ σπουδαιότητος ἐνδεικτικός. Ἡμεῖς φρονοῦμεν ἀδιστάκτως, ὅτι προσπαθοῦμεν ν’ ἀνυψώσωμεν τὸ Κοινοβούλιον ἐκ τῆς ταπεινῆς θέσεως, εἰς ἣν τὸ ἔῤῥιψεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ εἰς ἣν προσπαθεῖ νὰ τὸ κρατῇ. Ὁ κυβερνῶν σήμερον τὴν Πολιτείαν, ἀφοῦ ἐξέλιπον πολλοὶ τῶν πολιτικῶν ἀνδρῶν, οἵτινες ἐνόμιζεν, ὅτι τῷ παρενέβαλλον προσκόμματα, ἐπετέθη κατὰ τοῦ Κοινοβουλίου, εὑρεθεὶς δὲ πρὸ εὐνοϊκῶν περιστάσεων, διεῖδεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐπιβάλῃ τὴν θέλησίν του, καὶ ἐσκέφθη νὰ ἐφαρμόσῃ σχέδια, ἃ ἔτεινον μόνον καὶ μόνον εἰς τὴν οὐδετέρωσιν τῶν πολιτικῶν τοῦ τόπου ἐλευθεριῶν, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ ἐπικρατήσῃ ἐν τῇ πολιτικῇ σκηνῇ. Εἰς αὐτὰς τὰς σκέψεις ὀφείλεται ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νόμου περὶ εὐρείας περιφερείας. Ἔλεγε τότε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ συζητήσει τοῦ νόμου ἐκείνου διὰ τῶν δημοσιογραφικῶν του ὀργάνων, ὅτι, ἄν τι κακὸν ἐγένετο ἐν τῷ τόπῳ, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὸ Κοινοβούλιον. Καὶ ἐπειδὴ πάντων τῶν κακῶν παραίτιος εἶναι ἡ Βουλὴ, πρέπει νὰ μεταῤῥυθμισθῇ τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα οὕτως, ὥστε οἱ Βουλευταὶ νὰ θεωρῶνται ἀνίκανοι νὰ πράττωσι τὸ κακόν. Θέλω, ἔλεγε, νὰ περιορισθῇ ὁ ἀριθμὸς τῶν Βουλευτῶν, διότι ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ Βουλευτοκρατία δὲν ἀφίνει τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐργασθῇ ἐπ’ ἀγαθῷ τοῦ τόπου. (Ἀναγινώσκει).... Καὶ εὑρέθησαν τότε φιλοπάτριδες Βουλευταί, οἵτινες ἐπίστευσαν εἰς τὰς ὡραίας ἐπαγγελίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ εἶπον: «ἀφοῦ ὁ κλῆρος ἔπεσεν εἰς ἡμᾶς, νὰ ψηφίσωμεν τὸν νόμον, δι’ οὗ ἐξοστρακιζόμεθα ἑκουσίως ἐκ τοῦ Κοινοβουλίου, ἂς τὸν ψηφίσωμεν». Καὶ τὸν ἐψήφισαν. Καὶ εἶπε τότε ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι οὐδεμία Βουλὴ ἔδειξε μεγαλείτερον πατριωτισμόν. Καὶ ὅμως δὲν παρῆλθε πολὺς καιρός, καὶ διέλυσε τὴν Βουλὴν ἐκείνην κατὰ τρόπον ὑβριστικώτατον. Ἰδοὺ τί ἐλέγετο τότε. (Ἀναγινώσκει)....

§27ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ποῖος τὰ ἔλεγεν αὐτά;

§28ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὰ τὰ ἔλεγον ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καὶ σήμερον ἀκόμη ἐξακολουθοῦν νὰ ἐξυβρίζουν τὸ Κοινοβούλιον, ἤτοι οἱ γνωστοὶ φίλοι καὶ ὑποστηρικταὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§29ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ἐλέγοντο ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς;

§30ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Τὰ ἔλεγον οἱ φίλοι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ποία ἔπρεπεν ἐπὶ τέλους νὰ ἦναι ἡ ἀπαραίτητος συνέπεια τοῦ, ὅτι μία Κυβέρνησις, μετὰ τὸν περιορισμὸν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν καὶ τῆς εὐρείας περιφερείας, ἀπηλλάγη πάσης πιέσεως ἐκ μέρους τῆς Βουλευτικῆς πλειοψηφίας; Νὰ κυβερνήσῃ ὅσον οἷόν τε χρηστότερον καὶ τιμιώτερον. Ἀντὶ τούτου ὅμως τί βλέπομεν; Μόλις διελύθη τότε ἡ Βουλή, πρῶτον ἔργον τῆς Κυβερνήσεως ἦτο, νὰ ἀπονείμῃ 2,000 καὶ ἐπέκεινα χαρίτων εἰς πολιτικοὺς καταδίκους, καὶ ν’ ἀνοίξῃ τὰς φυλακάς, ὅπως ἐξέλθωσιν οἱ κατάδικοι, ὅσοι δὲν ἔλαβον χάριν, πρὸς ὑποστήριξιν τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων! Εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι 70 κατάδικοι ἐξῆλθον τῶν φυλακῶν τῶν Πατρῶν. Ἀλλὰ καὶ ἐκ τῶν συζητήσεων, αἵτινες ἐγένοντο ἐπὶ τόσας ἡμέρας ἐπὶ τῶν διαφόρων ἐπερωτήσεων, τί βλέπομεν; Ἐν τῷ ἐλέγχῳ τούτῳ ἀνεκινήθησαν καὶ ἠρευνήθησαν ζητήματα, ἐν οἷς οὐδόλως ἀνεμίχθησαν Βουλευταί. Ἀπεδείχθη, ὅτι εἰς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Ντάη ἐγένετο παράνομος προβιβασμὸς, ὅστις εἶναι τραῦμα κατὰ τῆς στρατιωτικῆς ἱεραρχίας. Ἐπραγματεύθημεν ζήτημα ἄλλο, τὸ ὁποῖον ἀφεώρα εἰς τὴν χορηγίαν τῆς νομῆς διὰ τοὺς ἵππους καὶ τοὺς ἡμιόνους τοῦ στρατοῦ, ἀπεδείχθη δὲ, ὅτι καὶ ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠθέλησε νὰ ὠφελήσῃ πρόσωπα ὡρισμένα, καὶ ἐζημίωσε τὸ Δημόσιον. Τίς τῶν Βουλευτῶν ἐπίεσε τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ διαπράξῃ τὰς παρανομίας καὶ τ’ ἀδικήματα ταῦτα κατὰ τῆς Πολιτείας; Οὐδείς. Ἐπραγματεύθημεν τὸ ζήτημα τοῦ Τάκη, καὶ προέκυψεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐξῆλθεν ἀλώβητος ἐκ τῆς συζητήσεως ἐκείνης. Ἐπραγματεύθημεν ἕτερον ζήτημα, ἑνὸς ὑπαλλήλου ταμιακοῦ, ὁ ὁποῖος, καίτοι ἀπεδείχθη, ὅτι ἐπλαστογράφησε τὰ δημόσια βιβλία καὶ ἐσφετερίσθη πολλὰς χιλιάδας δραχμῶν τοῦ δημοσίου ταμείου, οὐ μόνον δὲν κατεδιώχθη ποινικῶς, ἀλλὰ καὶ διετηρήθη ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ, διότι συνεδέετο διὰ συγγενικῶν καὶ ἄλλων δεσμῶν μὲ πρόσωπα, ἀσκοῦντα μεγίστην παρὰ τῷ κ. Πρωθυπουργῷ ἐπιῤῥοήν. Τίς τῶν Βουλευτῶν ἀνεμίχθη εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα; Τί τῶν Βουλευτῶν ἀνεμίχθη εἰς τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον μᾶς ἀπασχολεῖ; Ποῦ ἦτο ἡ Βουλή, ὅτε ἐγένετο ἡ ἐπαίσχυντος μεθ’ ἑνὸς καταδίκου συναλλαγή; Συμπέρασμα τῶν λεγομένων μου εἶναι, ὅτι ἀληθῶς ἀνεστράφησαν οἱ ὅροι. Διαπράττει σήμερον ἡ Κυβέρνησις ἄνευ οὐδεμιᾶς πιέσεως ἀκριβῶς ἐκεῖνα τὰ αἴσχη καὶ ὄργια, τὰ ὁποῖα ἐπέῤῥιπτεν ἄλλοτε, κατὰ τρόπον συκοφαντικόν, εἰς τοὺς Βουλευτάς. Καὶ ἐν ᾧ διαπράττει ταῦτα, νομίζετε, ὅτι εἶσθε ὑπόχρεοι εἰς τὸ ἑξῆς νὰ τὴν ἀκολουθῆτε; Πρέπει νὰ τὸ ἐννοήσωμεν καλῶς. Τὸ Κοινοβούλιον ὑφίσταται δεινὴν δοκιμασίαν, πρέπει δὲ νὰ γίνῃ διάκρισις μεταξὺ τῆς Νομοθετικῆς καὶ τῆς Ἐκτελεστικῆς Ἐξουσίας, ὅπως ἑκατέρα φέρῃ τὴν εὐθύνην, ἥτις τῇ ἀνήκει. Ἡμεῖς νομίζομεν, ὅτι ἐπράξαμεν τὸ καθῆκόν μας, καταδείξαντες τὰ ἀτοπήματα καὶ τὰς ἀκολασίας τῆς Κυβερνήσεως, εἰς ὑμᾶς δὲ ἀπόκειται νὰ κρίνητε ἐν συνειδήσει καὶ ὑπὸ τὰς ὑπαγορεύσεις τοῦ καθήκοντός σας, ἐὰν πρέπῃ καὶ συμφέρῃ νὰ παράσχητε αὐτῇ ἄφεσιν ἁμαρτιῶν, τοῦθ’ ὅπερ ἰσοδυναμεῖ πρὸς ἐξευτελισμὸν οἰκτρὸν τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἡμεῖς δὲν ἀνεχόμεθα τοιαύτην κατάστασιν καὶ θὰ τὴν πολεμήσωμεν. Εἶναι, Κύριοι, ἀπελπιστικὸν, νὰ ἀκολουθῆτε τυφλῶς Κυβέρνησιν, ἥτις φωρᾶται, τοιαῦτα διαπράττουσα. Ἀρνεῖσθε ὑμᾶς αὐτοὺς, καὶ ἀποξενοῦσθε τῆς ἐλευθερίας ὑμῶν περὶ τὸ κρίνειν καὶ σκέπτεσθαι. Αὐτὴ δυστυχῶς εἶναι ἡ ἀλήθεια.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ ἕτερος τὸν λόγον;

§32Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία, κύριε Πρόεδρε.

§33ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ περιωπὴ, εἰς τὴν ὁποίαν θέλουσι νὰ ἀνυψώσωσι τὸ Κοινοβούλιον!

§34ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κκ. Καλογεροπούλου καὶ Σάκκη.)

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες 76. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ.

§36ΣΑΚΚΗΣ. Δὲν προτίθεμαι, Κύριοι, νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἀνάλυσιν τῆς ὅλης ὑποθέσεως, τῆς ἀφορώσης τὸ τηλεγράφημα, διὰ τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν σήμερον· ἁπλῶς μόνον θέλω παρατηρήσει, ὅτι ἡ τοιαύτη ἐνέργεια τῆς κεντρικῆς ὑπηρεσίας ἀποδεικνύει τὴν διοικητικὴν ἔκλυσιν, εἰς ἣν τὸ Κράτος ἡμῶν ἤγαγον οἱ σήμερον κυβερνῶντες. Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἀποδεικνύεται ἀληθέστατον ἐκ τῶν ἐπιστολῶν, τῶν ἀποσταλεισῶν ὑπὸ τῶν συναδέλφων Βουλευτῶν πρὸς τὸν Παπαχριστοφιλόπουλον, καὶ οἵτινες οὐδένα σκοπὸν βεβαίως εἶχον νὰ προστατεύσωσι τὸν ἄνθρωπον τοῦτον, τοσαύτην προθυμίαν καὶ ἐνδιαφέρον ὑπὲρ αὐτοῦ δείξαντες, ἀλλὰ διὰ τῶν ἐνεργειῶν των ἐκείνων προσεπάθουν νὰ ἀφαιρέσωσιν ἐκ τῶν χειρῶν του τὸ ἀπαίσιον διὰ τοὺς φίλους αὐτῶν ἐπίσημον τοῦτο ἔγγραφον, καὶ δυνηθῶσι νὰ καλύψωσι τὰς διὰ τούτου ἐκδηλουμένας ἐκνόμους ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως. Ὡς ἐκ τοῦ τηλεγραφήματος ἐκείνου βλέπετε, ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε νὰ προσκτήσῃ φίλον τοιοῦτον εἰς τὴν μερίδα, τὴν ὁποίαν ὑπεστήριζε κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4ης Ἰανουαρίου, ἵνα δυνηθῇ διὰ τῆς ὑποστηρίξεως αὐτοῦ νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ συνδυασμοῦ, ὃν ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ νομῷ Μεσσηνίας ὑπέδειξεν. Ἂν δὲ δὲν κατώρθωσε τοῦτο, δὲν τὸ κατώρθωσε διότι οἱ ἀποτελοῦντες τὸν ἀντιπολιτευόμενον συνδυασμὸν εἶχον τοσαύτην ἐπιῤῥοὴν ἐν τῷ νομῷ, εἴτε διὰ τὰς ἐκδουλεύσεις των ἐν τῷ τόπῳ, εἴτε διὰ τὴν προσωπικότητα, εἴτε καὶ δι’ ἄλλους λόγους, ὥστε ν’ ἀντεπεξέλθωσι κατὰ παντοίων ἐκνόμων ἐνεργειῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἐξ ὧν μία εἶναι καὶ ἡ ὑπὸ συζήτησιν, δείξαντος τοῦ Μεσσηνιακοῦ λαοῦ, ὅτι τὸ φρόνημα αὐτοῦ, οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον δύναται νὰ μεταβάλῃ ἡ πίεσις, ἣν Κυβέρνησις παρανομοῦσα ἠθέλησε νὰ ἐξασκήσῃ ἐπ’ αὐτοῦ, καὶ ἀποστείλαντος εἰς τὴν Βουλὴν ἐκείνους, οὓς ἐνόμιζεν ἀξίους ν’ ἀντιπροσωπεύσωσιν αὐτόν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι, ἂν ἀναμνησθῇ τις τὰ ὄργια, τὰ τελεσθέντα ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν ἐκείνων, θέλει μειδιάσει διὰ τὸν θόρυβον, ὃν ἡ ὑπὸ συζήτησιν ὑπόθεσις ἐγέννησεν, ἀλλὰ διὰ τοῦτο δὲν πρέπει ν’ ἀφήσωμεν ἀπαρατήρητον ἔστω καὶ τὴν μικρὰν ταύτην κυβερνητικὴν παρανομίαν, καὶ νὰ μὴ καταδείξωμεν ἔτι ἅπαξ, ὅτι ὁ σήμερον τὸ Κράτος ἡμῶν κυβερνῶν πάντοτε ἐστήριξε τὴν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δύναμίν του ἐν τῇ συναλλαγῇ καὶ ταῖς παραβάσεσι τῶν νόμων. Τί ἐξ ὑμῶν ἀγνοεῖ, ἐκτὸς ἐὰν θέλῃ ν’ ἀγνοῇ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη, ὅτε τὸ πρῶτον εἰς τὴν ἐξουσίαν ἀνῆλθεν, ἐκήρυξε τὴν ἐλευθερίαν τῶν ἐκλογῶν, ἡ αὐτὴ δὲ Κυβέρνησις ἔρχεται σήμερον, ἵνα ἀνατρέψῃ τοὺς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἄλλοτε ἐπηγγείλατο περὶ τῆς ἐλευθερίας καὶ νομιμότητος τῶν ἐκλογῶν, καὶ δείξῃ εἰς τὸν λαὸν, ὅτι αἱ ἐπαγγελίαι της ἐκεῖναι δὲν εἶχον ἄλλον σκοπὸν, εἰμὴ τὴν δημοκοπίαν καὶ τὴν δι’ αὐτῆς ἄνοδον εἰς τὴν ἐξουσίαν; Κύριοι, ἔλαβον τὸν λόγον, οὐ μόνον διὰ νὰ ἐπικρίνω τὴν παρανομίαν ταύτην τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ διὰ νὰ διαμαρτυρηθῶ, ὡς μέλος τοῦ συνδυασμοῦ ἐκείνου, τὸν ὁποῖον διὰ τῶν τοιούτων ἐκνόμων μέσων αὐτῆς ἡ Κυβέρνησις ἠθέλησε ν’ ἀποκλείσῃ τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ τὸν ὁποῖον ἀπετέλουν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι καὶ τὴν ἱκανότητα εἶχον καὶ τὴν ἀγάπην τοῦ λαοῦ, ὅπως ἔλθωσιν ἐνταῦθα καὶ ἀντιπροσωπεύσωσιν αὐτόν. Τοιαύτη λοιπὸν εἶναι ἡ Κυβέρνησις ἡ σημερινὴ, ἡ ὁποία ἄλλοτε διεμαρτύρετο διὰ τὴν τοιαύτην κατάστασιν τῶν θεσμῶν, καὶ κατέκρινε τὴν συναλλαγὴν, καὶ ἡ ὁποία ἔρχεται σήμερον διὰ τῆς συναλλαγῆς νὰ ἀποκτήσῃ πλειοψηφίαν καὶ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν τόπον τὴν θέλησίν της καὶ τὰς γνώμας της. Ἡ Κυβέρνησις αὕτη, δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι δὲν ἐκπροσωπεῖ τὸ ἐλεύθερον φρόνημα τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ τὸ φρόνημα, τὸ ἐκ τῆς συναλλαγῆς, τῆς καταπιέσεως καὶ διαφόρων ἄλλων ἀθεμίτων ἐνεργειῶν προερχόμενον· καὶ τὸ τηλεγράφημα τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου οὐδὲν ἄλλο ἀποδεικνύει, ἢ ἓν τῶν ἐκνόμων τούτων μέσων, τὰ ὁποῖα ἔθεσεν εἰς ἐνέργειαν ἡ Κυβέρνησις αὕτη, διὰ νὰ ἀποκτήσῃ τὴν ὑφισταμένην πλειοψηφίαν (θόρυβος). Ἂν δὲ εἶχον πρόχειρα τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων ἐκείνων, κατὰ τὰς ὁποίας ὁ Πρωθυπουργὸς διεῤῥήγνυε τὰ ἱμάτια αὐτοῦ καὶ ἔλεγεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι αἱ Κυβερνήσεις τοῦ παρελθόντος δὲν ἦσαν ἀπόῤῥοια τῆς ἐλευθέρας θελήσεως τοῦ λαοῦ, ἀλλ’ ἀπόῤῥοια τῆς καταπιέσεως καὶ τῆς ἀθετήσεως τῶν νόμων, βεβαίως δὲν ἤθελον μὲ διακόπτει οἱ πρὸ ὀλίγου διακόψαντές με, διότι ἐκ τῆς ἀναγνώσεως αὐτῶν θὰ διέβλεπον, ὅτι, ὅ,τι ἀνωτέρω εἶπον περὶ τῶν κατὰ τὸ παρελθὸν ἐπαγγελιῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶναι ἀκριβές....

§37ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἀρκετὰ, ἀρκετά!

§38ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Προστατεύσατε τὸν ἀγορεύοντα, κύριε Πρόεδρε. (Γέλωτες).

§39ΣΑΚΚΗΣ. Καταπαύων τὸν λόγον, ἓν μόνον θὰ προσθέσω, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι, ἐὰν αἱ ἑκάστοτε Κυβερνήσεις ποιοῦνται χρῆσιν τῆς ἐξουσίας αὑτῶν, ὅπως ἡ νῦν Κυβέρνησις, τότε εἶναι περιττὴ ἡ ὕπαρξις τοῦ ὑπάρχοντος πολιτεύματος· ἐῤῥέτωσαν οἱ ἐλεύθεροι θεσμοὶ καὶ ἡ πρωτοβουλία τοῦ λαοῦ· ἐπικατάρατοι δ’ ἔστωσαν ἐκεῖνοι, οἵτινες ἠγωνίσθησαν διὰ τοῦ λόγου, ἢ προέταξαν τὰ στήθη αὐτῶν, καταστήσαντες ἡμᾶς ἐλευθέρους πολίτας. Ἂς μάθωσιν ὅμως οἱ οὕτω σκεπτόμενοι, ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος ἔχει ἀκόμη γνῶσιν τῆς ἱστορίας καὶ τῶν παραδόσεών του.

§40ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Εὖγε! εὖγε! (ἱλαρότης).

§41ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς γʹ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τῆς χρήσεως 1888 ἐκ δραχμῶν 335,110. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§42ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅσοι ἐμελέτησαν τὴν ὑπόθεσιν, ἐξ ἧς πηγάζει ἡ ὑποχρέωσις, ἥτις πρόκειται νὰ πληρωθῇ διὰ τῆς ἐκτάκτου πιστώσεως, ἣν συζητοῦμεν, καὶ ὅσοι ἤκουσαν μετὰ προσοχῆς τὰ ἐντεῦθεν ἀναπτυχθέντα περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, δὲν δύνανται νὰ ἀπορήσωσι διὰ τὴν εὐρεῖαν συζήτησιν, ἣν ἔλαβεν αὕτη. Δὲν πρόκειται περὶ ἁπλῆς πιστώσεως, σκοπούσης, νὰ παρέξῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὰ μέσα τῆς πληρωμῆς κανονικῆς ὑποχρεώσεως τοῦ Δημοσίου. Ἡ συζητουμένη πίστωσις παρουσιάζει γενικώτερον χαρακτῆρα. Θίγει τὸ σέβας καὶ τὴν εὐλάβειαν, τὴν ὀφειλομένην εἰς τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν· θίγει τὸ ζήτημα τῆς ἐκτιμήσεως τῶν πρὸς τὸ Ἔθνος ὑπηρεσιῶν· θίγει ὡσαύτως τὴν ἀπέναντι τῶν ἄλλων Ἐθνῶν θέσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου. Τοιαύτην θεωρῶν τὴν πίστωσιν, ἐνόμισα, ὅτι ἔχω καθῆκον νὰ ἐκθέσω τὴν περὶ αὐτῆς γνώμην μου, καὶ μεθ’ ὅλην τὴν γενομένην ἀνάπτυξιν τῶν λεπτομεριῶν αὐτῆς. Ἡ ὑπόθεσις Σπάρταλη δύναται νὰ διαιρεθῇ εἰς τρία στάδια καὶ τρεῖς περιόδους, καθαρῶς διακρινομένας ἀλλήλων. Τὸ πρῶτον στάδιον αὐτῆς ἄρχεται κατὰ τὸ 1867 καὶ λήγει κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1875. Τὸ δεύτερον ἄρχεται κατὰ τὸ 1875 καὶ λήγει τὸ 1886, τότε δὲ ἄρχεται τὸ τρίτον στάδιον, ὅπερ λήγει κατ’ Αὔγουστον τοῦ 1888. Κατὰ τὸ 1867 ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐνόμισεν ἀναγκαῖον, ἕνεκα τῶν συμβαινόντων ἐν Κρήτῃ, νὰ ἀγοράσῃ πλοῖα· ἐνέκρινε δὲ νὰ προμηθευθῇ ταῦτα ἐν Ἀγγλίᾳ. Ἐγκρίνασα τοῦτο, ἐθεώρησε φυσικῶς ὡς κατάλληλον πρόσωπον πρὸς ἀγορὰν αὐτῶν τὸν ἐκεῖ Πρόξενον τῆς Ἑλλάδος κ. Σπάρταλην. Ἀνέθηκε δ’ εἰς αὐτὸν τὴν ἀγοράν των, καὶ συγχρόνως σχεδὸν ἔπεμψεν αὐτῷ τὸ ἀναγκαῖον χρηματικὸν ποσόν. Ὁ κ. Σπάρταλης ἐξετέλεσε τὴν δοθεῖσαν εἰς αὐτὸν παραγγελίαν. Πῶς δ’ ἐξετέλεσε ταύτην, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ κρίνωμεν σήμερον ἐν γνώσει πασῶν τῶν λεπτομερειῶν. Κατὰ τὸ 1868 ἐπεκρίθη ὁ τρόπος τῆς ἐκτελέσεως αὐτῆς. Πολλοὶ τότε ἐν τῷ Ἑλληνικῷ Κοινοβουλίῳ ἐπέκριναν αὐτήν, ἐγένετο δὲ μακρὰ συζήτησις, καθ’ ἣν κατετέθησαν εἰς τὸ Κοινοβούλιον τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν δοθεῖσαν παραγγελίαν καὶ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα ἐχάθησαν. Ὅλαι δὲ αἱ προσπάθειαι, ἃς κατέβαλον αἱ διάφοροι Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις πρὸς εὕρεσιν αὐτῶν, ἀπέβησαν μάταιαι. Δὲν γνωρίζομεν, τίς τὰ ὑπεξήρεσεν. Οὐδεμία ὅμως δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι δὲν ὑπεξήρεσεν αὐτὰ μήτε τὸ Δημόσιον, μήτε τις ἐνδιαφερόμενος ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου. Ἡ ὑπεξαίρεσις τῶν ἐγγράφων τούτων μᾶς θέτει σήμερον εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ κρίνωμεν ἐν ὅλαις αὐτοῦ ταῖς λεπτομερείαις τὸν τρόπον τῆς ἐκτελέσεως τῆς δοθείσης παραγγελίας. Εὑρίσκομεν ἐν τοῖς ἐγγράφοις, ἅτινα ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις κατέθεσεν εἰς τὴν Βουλήν, πληροφορίας περί τινων γεγονότων, ἀναφερομένων εἰς τὴν ἐκτέλεσιν ταύτης, ἐξ ὧν δυνάμεθα μέχρι βαθμοῦ τινος νὰ μορφώσωμεν γνώμην περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ἐξετελέσθη αὕτη. Οἱ ὑπὲρ τῆς πιστώσεως δὲ ἀγορεύσαντες καὶ ὑποστηρίξαντες αὐτὴν ἠθέλησαν νὰ ἀρυσθῶσιν ἐκ τῶν κατατεθεισῶν πληροφοριῶν ἐπιχειρήματα, καὶ παραστήσωσι τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς, ὡς γενομένην μετ’ αὐταπαρνήσεως, ζήλου καὶ πατριωτισμοῦ. Ὁ κ. Σπάρταλης, λέγουσι, καίπερ μὴ λαβὼν ἐντολὴν νὰ ἀσφαλίσῃ τὸ πλοῖον «Μπουμπουλίνα», οὐχ ἧττον ἠσφάλισεν αὐτό, μετὰ δὲ τὸ ναυάγιόν του εἰσέπραξε τὴν ἀσφαλισθεῖσαν ἀξίαν αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐκ τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων δὲν ἐξάγεται, ὅτι ὁ Σπάρταλης δὲν εἶχε τοιαύτην ἐντολήν. Ἀπεναντίας ἐξ αὐτῶν μανθάνομεν, ὅτι διὰ τὸ πλοῖον ὁ «Βασιλεὺς Γεώργιος» ἐντὸς τοῦ τιμήματος, ὅπερ ἐπληρώθη διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ, συμπεριελαμβάνοντο ὡσαύτως καὶ τὰ ἀσφάλιστρα. Ἐκ τούτου δὲ δυνάμεθα νὰ εἰκάσωμεν, ὅτι καὶ μεταξὺ τοῦ τιμήματος τῆς «Μπουμπουλίνας» συμπεριελαμβάνοντο ὡσαύτως καὶ τὰ ἀσφάλιστρα διὰ τὸν ἀπὸ Ἀγγλίας εἰς Ἑλλάδα πλοῦν αὐτῆς. Δὲν ἔχομεν οὐδεμίαν μαρτυρίαν, δεικνύουσαν τὸ ἐναντίον, ἢ ὅτι δὲν ἐδόθη ἐντολὴ, ἵνα ἀσφαλισθῇ τὸ πλοῖον τοῦτο. Ἀλλὰ, καὶ ἂν ἀκόμη ὑποθέσωμεν, ὅτι διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν» δὲν συμπεριελαμβάνοντο τὰ ἀσφάλιστρα ἐντὸς τοῦ τιμήματος αὐτῆς, καὶ ὅτι δὲν ἐδόθη ἐντολὴ εἰς τὸν Σπάρταλην, ἵνα ἀσφαλίσῃ αὐτὴν, πάλιν δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης, ἀσφαλίσας τὸ πλοῖον τοῦτο, ἔπραξέ τι πλειότερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἤθελε πράξει πᾶς παραγγελιοδόχος, ἀποστέλλων πλοῖον ἐξ Ἀγγλίας εἰς Ἑλλάδα, ἐν ἐποχῇ μάλιστα χειμῶνος. Ἂν δὲν ἠσφάλιζεν αὐτὸ, ἤθελε παραβιάσει τὸ στοιχειωδέστερον καθῆκον τοῦ παραγγελιοδόχου. Δὲν δυνάμεθα ἑπομένως νὰ χαρακτηρίσωμεν ὡς ἔργον πατριωτισμοῦ καὶ αὐταπαρνήσεως τὴν γενομένην ἀσφάλειαν τῆς ναυαγησάσης «Μπουμπουλίνας»...

§43Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἔχω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας. Τὸ ζήτημα αὐτὸ εἶναι οὐσιωδέστατον, καὶ μὲ δέκα Βουλευτὰς δὲν συζητεῖται.

§44ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ κ. Μισυρλῆ).

§45ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἶναι καιρὸς νὰ ἐφαρμοσθῇ ὁ Κανονισμός· νὰ καλέσητε τοὺς Βουλευτὰς οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐν τοῖς δωματίοις, καὶ ἂν δὲν ἔλθωσι, νὰ θεωρηθῶσιν ὡς παρόντες.

§46Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Δὲν λέγει αὐτὸ ὁ Κανονισμός.

§47ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Διὰ τοῦ Κανονισμοῦ θὰ σώσωμεν τὸ Σύνταγμα, τὸ ὁποῖον σεῖς καταργεῖτε.

§48ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἐφαρμόσωμεν τὸν Κανονισμόν.

§49ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἰδική σας ἐκτίμησις, τὴν ὁποίαν δὲν συμμερίζεται τὸ Ἔθνος.

§50ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶναι ἐκτίμησις τῆς κοινωνίας.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Καΐρης). Τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ λέγει, ὅτι οἱ ἐν τοῖς δωματίοις προσκαλοῦνται, καὶ ἂν δὲν ἔλθωσι, θεωροῦνται παρόντες.

§52ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶναι ἡ δευτέρα πρᾶξις, δι’ ἧς θέλετε νὰ ἐκβιάσητε τὴν Βουλήν. Θὰ φέρητε καὶ ταύτης τὴν εὐθύνην. Ἠθελήσατε νὰ ἐκβιάσητε ἡμᾶς, παρατείναντες τὰς συνεδριάσεις μέχρι τῆς πρωΐας. Σήμερον θέλετε νὰ ἐφαρμόσητε καὶ ἕτερον μέσον ἐκβιάσεως. Δύνασθε νὰ πράξητε τοῦτο, ἀλλὰ μὴ ἀρνῆσθε, ὅτι σεῖς δὲν εἶσθε οἱ ὠθοῦντες τὰ πράγματα, καὶ φέροντες τὸ Κοινοβούλιον εἰς τὴν ἀνώμαλον θέσιν, εἰς ἣν εὑρίσκεται.

§53ΜΙΛΗΣΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐφαρμόσητε καὶ τὴν ἑτέραν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, καθ’ ἣν δὲν δύναται νὰ ἀγορεύῃ τις πλέον τῶν δύο φορῶν ἄνευ τῆς ἀδείας τῆς Βουλῆς.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ ἐν τοῖς παρακειμένοις δωματίοις εὑρισκόμενοι Βουλευταὶ θὰ σημειωθῶσιν ὡς παρόντες. Παρακαλεῖται ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Βαρβιτσιώτης, ὅπως μεταβῇ μεθ’ ἑνὸς Γραμματέως εἰς τὰ παρακείμενα τῇ αἰθούσῃ δωμάτια καὶ προσκαλέσῃ τοὺς ἐν αὐτοῖς εὑρισκομένους Βουλευτὰς νὰ προσέλθωσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ. (Ὁ κ. Βαρβιτσιώτης ἀπέρχεται πρὸς ἐκτέλεσιν τῆς παραγγελίας).

§55ΒΑΡΒΙΤΣΙΩΤΗΣ (ἐπανερχόμενος ἐν τῇ αἰθούσῃ). Μεταβὰς εἰς τὰ παρακείμενα δωμάτια, εὗρον μόνον τὸν κ. Θ. Π. Δηλιγιάννην, ὃν καὶ προσεκάλεσα ἐκ μέρους τοῦ κ. Προέδρου νὰ προσέλθῃ ἐντὸς τῆς αἰθούσης, ἀλλ’ οὗτος μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα ἔχει ὁ κ. Πρόεδρος νὰ τὸν καλέσῃ.

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει σημειωθῆ ὡς παρών.

§57ΜΙΣΥΡΛΗΣ (Ψηφολέκτης). Ἐγὼ διαμαρτύρομαι, κύριε Πρόεδρε.

§58ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Νὰ διαμαρτυρηθῆτε ἐνυπογράφως.

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ, παρόντων 79 Βουλευτῶν κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ καταλόγου.

§60ΜΙΣΥΡΛΗΣ. 78 μόνον.

§61ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἔχομεν ἀπαρτίαν καὶ ἄνευ τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη.

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος παρακαλεῖται νὰ συνεχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§63ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἔλεγον, Κύριοι, ὅτι ὡς ἀπόδειξιν τῆς μετὰ ζήλου δῆθεν καὶ αὐταπαρνήσεως ἐκτελέσεως τῆς ἐντολῆς, τῆς δοθείσης εἰς τὸν κ. Σπάρταλην, ἔφερον οἱ ὑποστηρίζοντες τὸ βάσιμον τῆς συζητουμένης πιστώσεως, τὸ μὴ ἀποδεικνυόμενον γεγονός, ὅτι οὗτος ἄνευ ἐντολῆς ἐξετέλεσε στοιχειῶδες καθῆκον παραγγελιοδόχου, ἀσφαλίσας τὸ ναυαγῆσαν πλοῖον ἡ «Μπουμπουλίνα». Εἰς τοῦτο προσθέτουσιν, ὅτι μετὰ τὸ ναυάγιον αὐτῆς εἰσέπραξε 35,000 λίρας, ἐν ᾧ ἡ Κυβέρνησις ὑπελόγιζεν ὡς ἀξίαν τοῦ πλοίου τούτου 20,000 λίρας μόνον. Ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο φυσικῶς νὰ ὑπολογίσῃ ὡς ἀξίαν αὐτοῦ ποσὸν ἀνώτερον τοῦ τιμήματος, ὅπερ ἀνέγραφε δι’ αὐτό, κατὰ τὰς πληροφορίας, ἃς εἶχε λάβει μέχρι τότε παρὰ τοῦ κ. Σπάρταλη, καὶ καθ’ ἃς δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπολογίσῃ διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν» τίμημα ἀνώτερον τῶν 20,000 λιρῶν. Ἂν δ’ ὁ κ. Σπάρταλης εἰσέπραξε 35,000 λίρας, εἰσέπραξε ταύτας, διότι διὰ τοσοῦτον ποσὸν εἶχεν ἀσφαλίσει αὐτήν. Γεννᾶται ἑπομένως ἡ ἀπορία, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις, κατὰ τὰς πληροφορίας, τὰς δοθείσας εἰς αὐτὴν παρὰ τοῦ Σπάρταλη, ὑπολογίζει τὴν ἀξίαν τοῦ πλοίου «Μπουμπουλίνας», εἰς 20,000 λιρῶν, πῶς ὁ Σπάρταλης ἠσφάλισεν αὐτὸ διὰ 35,000 λίρας; Εἶναι βέβαιον, ὅτι ἀκολούθως ὁ κ. Σπάρταλης ὑπελόγισεν εἰς 35,000 λίρας τὸ τίμημα τοῦ πλοίου τούτου, ἡ ἀντίφασις ὅμως, ἡ ὑπάρχουσα μεταξὺ τοῦ τιμήματος, ὅπερ ἀρχικῶς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὑπελόγιζε διὰ τὸ πλοῖον τοῦτο, καὶ ἐκείνου, ὅπερ ὑπελογίσθη δι’ αὐτὸ μετὰ τὸ ναυάγιόν του, γεννᾷ εἰς πάντα ἀμερόληπτον ἀπορίαν περὶ τοῦ ἀληθῶς ἀρχικοῦ τιμήματος τοῦ πλοίου τούτου. Ἡ ἀπορία δὲ αὕτη ἐπιτείνεται καὶ ἐκ τοῦ χρονικοῦ διαστήματος, ὅπερ παρῆλθε μεταξὺ τοῦ ναυαγίου τῆς «Μπουμπουλίνας» καὶ τῆς πληρωμῆς τῆς ἀξίας αὐτῆς. Γνωρίζομεν, ὅτι αἱ σοβαραὶ ἀσφαλιστικαὶ ἑταιρίαι, οἵα εἶναι καὶ ἡ ἀσφαλίσασα τὴν «Μπουμπουλίναν», δὲν παρατείνουσιν ἐπὶ 5 ἕως 6 ἔτη τὴν πληρωμὴν τῆς ἀξίας τῶν ναυαγούντων πλοίων, ἀλλὰ πληρόνουσιν αὐτήν, ἅμα ἀποδειχθῇ τὸ ναυάγιον, ἡ ἀπόδειξις δὲ τοῦ ναυαγίου τῆς «Μπουμπουλίνας» δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀπαιτήσῃ πενταετὲς ἢ ἑξαετὲς διάστημα. Ἐναυάγησεν αὕτη κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1868, ἡ δὲ ἀξία αὐτῆς εἰσεπράχθη κατὰ τὸ 1873 ἢ 1874. Καὶ τὸ γεγονὸς τοῦτο ἑπομένως δὲν δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἔνδειξις πατριωτισμοῦ καὶ αὐταπαρνήσεως κατὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς εἰς τὸν κ. Σπάρταλην δοθείσης παραγγελίας. Ἑτέραν ἀπόδειξιν τούτου ἔφερον, ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης ἐπλήρωσε διὰ τὰς ἐπισκευὰς τοῦ πλοίου «ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος» λίρας 6,000 περίπου ὀλιγώτερον τοῦ ποσοῦ, ὅπερ εἶχεν ἀνακοινώσει προηγουμένως εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὡς τίμημα τοῦ πλοίου τούτου. Ὅταν ὅμως ἐξετάσῃ τις τὸν τρόπον, καθ’ ὃν κατεσκευάσθη τὸ πλοῖον τοῦτο, τὰς ἐλλείψεις, ἃς ἐπαρουσίασε μετὰ τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ, καὶ τὰς δυσκολίας, ἃς οἱ Ἕλληνες ἀξιωματικοί, οἱ ἀποσταλέντες πρὸς παραλαβήν του, ἀπήντησαν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐπισκευῆς τῶν ἐλλείψεων τούτων, δύναται μᾶλλον νὰ ἀπορήσῃ, πῶς οἱ κατασκευάσαντες τὸ πλοῖον δὲν ὑπεχρεώθησαν νὰ δώσωσιν εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, διὰ τὰς παρ’ αὐτῶν γενομένας σπουδαίας παραβιάσεις εἰς τοὺς ὅρους τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ, ἀποζημιώσεις, πολὺ ἀνωτέρας τῶν 6,000 λιρῶν, εἰς ἃς περιωρίσθη ἡ ἐλάττωσις τοῦ τιμήματος τοῦ «Γεωργίου». Οἱ ὑπερασπισθέντες τὴν πίστωσιν ἠδύναντο ἴσως νὰ ἐπικαλεσθῶσιν ἓν ἕτερον γεγονὸς ὑπὲρ τῆς γνώμης αὑτῶν. Ἠδύναντο νὰ εἴπωσιν, ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης ὑπηρέτησε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἄνευ προμηθείας. Δὲν ἐπεκαλέσθησαν ὅμως τοῦτο, διὰ δύο ἰσχυροὺς λόγους. Τὰ μεγάλα ἐργοστάσια δίδουσιν εἰς τοὺς παραγγελιοδόχους προμήθειαν, ἥτις, κατὰ γενικὸν κανόνα, ὃν ὡμολόγησαν καὶ οἱ ὑπερασπισθέντες τὴν πίστωσιν, ἀνέρχεται εἰς 5% περίπου. Τὰ τοιαῦτα ἐργοστάσια συνήθως δὲν πωλοῦσι λιανικῶς εἰς καταναλωτὰς, ἀλλὰ χονδρικῶς εἰς ἐμπόρους, ἢ εἰς παραγγελιοδόχους. Εἰς τοὺς τελευταίους δὲ τούτους δίδουσι προμήθειαν. Οἱ παραγγελιοδόχοι δὲ, ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον, ἀρκοῦνται εἰς τὴν προμήθειαν ταύτην, καὶ δὲν λαμβάνουσι τοιαύτην παρὰ τῶν διδόντων εἰς αὐτοὺς παραγγελίας. Ἐνίοτε δὲ οἱ παραγγελιοδόχοι μέρος τῆς προμηθείας, ἣν λαμβάνουσι παρὰ τῶν ἐργοστασιαρχῶν, ἀποδίδουσιν εἰς τοὺς δίδοντας τὴν παραγγελίαν. Ὁ οἶκος Σπάρταλη, ἐκτελῶν τὴν παραγγελίαν, τὴν δοθεῖσαν εἰς αὐτὸν παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἠρκέσθη εἰς τὴν προμήθειαν τῶν 5%, ἅτινα φυσικῶς, νομίμως καὶ ἐντίμως ἔλαβε παρὰ τῶν ἐργοστασιαρχῶν...

§64ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Τὸ ἔχετε βεβαιωμένον;

§65ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ὑποθέτω.

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξάγεται ἐκ τῶν ἐγγράφων ὅλων, ὅτι δὲν ἔλαβε.

§67ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα ἔχομεν ἐνώπιόν μας, δὲν ἐξάγεται.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι ἐξάγεται.

§69ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἀρκεῖ νὰ τὸ βεβαιώσητε, πρέπει καὶ νὰ τὸ ἀποδείξητε. Ἐκ τῶν ἐγγράφων δὲν ἐξάγεται, μήτε ὅτι ἔλαβε, μήτε ὅτι δὲν ἔλαβεν. Εἶναι ὅμως παραδεδεγμένον, καὶ δύναμαι νὰ σᾶς φέρω χιλιάδας παραδειγμάτων, ὅτι ὅλα τὰ μεγάλα ἐργοστάσια δίδουν 5% προμήθειαν. Καὶ αὐτὸς δὲ ὁ ὑποστηρίξας τὴν πίστωσιν κ. Βουλευτὴς Φθιώτιδος ἐβεβαίωσεν, ὅτι ἐργοστασιάρχης τις ἐν Ἀγγλίᾳ, μεθ’ οὗ ἦλθεν εἰς συμφωνίαν πρό τινος καιροῦ Ἕλλην ἀξιωματικὸς διὰ τὴν κατασκευὴν πλοίου διὰ λογαριασμὸν Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας, εἶπεν εἰς τὸν ἀξιωματικὸν τοῦτον, μετὰ τὸ πέρας τῶν συμφωνιῶν, ὅτι δικαιοῦται νὰ λάβῃ προμήθειαν 5%....

§70ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἀλλὰ δὲν τὴν ἐδέχθη.

§71ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν τὴν ἐδέχθη δι’ ἴδιον αὑτοῦ ὄφελος, ἀλλὰ δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ἐδέχθη αὐτὴν εἰς ὄφελος τῆς Ἑταιρίας, ἥτις τὸν εἶχε πέμψει εἰς Ἀγγλίαν. Ὁ οἶκος Σπάρταλη, ὡς οἶκος ἐμπορικὸς, γνωρίζων κάλλιστα τὰ συμφέροντά του, ἐκτελέσας τὴν εἰς τὸν Πρόξενον Σπάρταλην δοθεῖσαν παραγγελίαν, ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ ὠφέλειάν τινα, πρὸς ἀμοιβὴν τῆς ἐργασίας αὐτοῦ. Τὴν ὠφέλειαν ταύτην εὗρεν ἐν τῇ προμηθείᾳ, ἣν ἐπλήρωσαν αὐτῷ οἱ κατασκευάσαντες τὰ πλοῖα ἐργοστασιάρχαι. Ὁ δὲ κ. Σπάρταλης, οὐχὶ ὡς Πρόξενος, ἀλλ’ ὡς ἀρχηγὸς τοῦ οἴκου Σπάρταλη καὶ Σας, ἐδέχθη τὴν ἄνευ προμηθείας ἐκτέλεσιν τῆς ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως δοθείσης αὐτῷ παραγγελίας. Τὴν ὕπαρξιν τοιαύτης συνεννοήσεως βεβαιοῖ ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Σπάρταλη, διὰ τῆς ὁποίας δὲν λέγει, ὅτι χαρίζει τὴν προμήθειάν του, ἀλλ’ ἀπολύτως, ὅτι δὲν λαμβάνει τοιαύτην παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως...

§72ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Λέγει χωρὶς νὰ λαμβάνῃ προμήθειαν ἀπολύτως.

§73ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοῦτο ἀκριβῶς λέγει ἐν τῇ ἐπιστολῇ του.

§74ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἐδέχθη ὀβολὸν ὡς δικαίωμα προμηθείας, ἄνευ διακρίσεως δικαιώματος προμηθείας παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἢ παρ’ ἄλλου τινός.

§75ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλὰ σᾶς παρακαλῶ νὰ ἑρμηνεύσητε τὴν φράσιν ταύτην ἐμπορικῶς, διότι ἐμπορικὴ εἶναι καὶ ἡ ἐπιστολὴ τοῦ κ. Σπάρταλη. Ἀποτεινόμενος πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ὁ κ. Σπάρταλης, δὲν εἶχεν ἀνάγκην νὰ εἴπῃ τί ἔπραξε μετ’ ἄλλων. Λέγει, ὅτι δὲν λαμβάνει προμήθειαν παρ’ αὐτῆς...

§76ΜΙΛΗΣΗΣ. Μοὶ ἐπιτρέπετε;

§77ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὄχι.

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαγορεύονται αἱ διακοπαί, Κύριοι.

§79ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκ τῶν γενικῶς παραδεδεγμένων κρίνοντες, εἰκάζομεν, ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης ἠρκέσθη εἰς τὴν προμήθειαν, ἣν ἔλαβε παρὰ τῶν ἐργοστασιαρχῶν. Ἐκτὸς δὲ τούτων, δὲν ἐποιήσαντο χρῆσιν τοῦ ἐπιχειρήματος τῆς προμηθείας οἱ ὑπερασπισθέντες τὴν πίστωσιν, διότι ὁ ἴδιος Σπάρταλης κατέστρεψεν αὐτό. Ὁ κύριος Σπάρταλης, ὅστις κατὰ τὸ 1868 ἔγραφε πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν λαμβάνει οὐδεμίαν προμήθειαν, ὅτε κατὰ τὸ 1874 ἐπιέσθη νὰ στείλῃ τοὺς λ)σμούς του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, μετέβαλε γνώμην, καὶ ἐκεῖνο, ὅπερ αὐτὸς ὁ ἴδιος ἀνεγνώριζεν, ὡς μὴ ἀνῆκον αὐτῷ, τὴν προμήθειαν δηλαδή, τὴν παριστᾶ ὡς κεκτημένον αὐτοῦ δικαίωμα. Μεταχειρίζεται δ’ αὐτὴν ὡς δέλεαρ χάριν τῆς ἐξελέγξεως τῶν λ)σμῶν του, προσφέρων αὐτὴν εἰς εὐεργετικὰ καταστήματα. Τῆς τοιαύτης δ’ αὐτοῦ γενναιοδωρίας ὄργανον ἠθέλησε νὰ μεταχειρισθῇ τὸν Βασιλέα, ἀφήσας εἰς τὴν Α. Μ. νὰ ὁρίσῃ τὰ καταστήματα, ἅτινα ἤθελον λάβει τὸ ποσὸν τῆς προμηθείας, ἣν, κατὰ τὴν ῥητὴν αὐτοῦ ὁμολογίαν, οὐδέποτε ἀπέκτησεν. Ἐκτὸς τῶν δύο τούτων λόγων, τὸ ἐκ τῆς προμηθείας ἐπιχείρημα κατέστρεψε καὶ τρίτος, διότι ὁ κ. Σπάρταλης δι’ ἀτάκτου καὶ ἀδίκου σημειώσεως ἐν ἰδιαιτέρῳ τινὶ βιβλίῳ αὑτοῦ ἔδωκεν ἀφορμὴν νὰ μεταγραφῇ ἡ ὁπωσδήποτε παρ’ αὐτοῦ μὴ ἀποκτηθεῖσα προμήθεια, ὡς κέρδος κτηθὲν παρ’ αὐτοῦ, ἐν τοῖς βιβλίοις τοῦ ἐμπορικοῦ αὐτοῦ οἴκου, τοῖς μεταβιβασθεῖσιν εἰς τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ μετὰ τὴν πτώχευσίν του, καὶ χρησιμεύσῃ ὡς μία ἐκ τῶν βάσεων, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθησαν αἱ ἀπαιτήσεις τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐκτὸς τῶν ἀρνητικῶν τούτων γεγονότων, εὑρίσκομεν ἐν τοῖς κατατεθεῖσιν ἐγγράφοις καὶ θετικὰ γεγονότα, ἅτινα μᾶς δίδουσι τὸν ἀληθῆ χαρακτηρισμὸν τοῦ τρόπου τῆς ἐκτελέσεως τῆς εἰς τὸν κ. Σπάρταλην δοθείσης ἐντολῆς. Κατὰ τὸ 1868 ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ἐλθοῦσα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ πληρώσῃ 10 ἢ 12 χιλιάδες λιρῶν εἰς Βιέννην χάριν τοῦ ἐν Τεργέστῃ κατασκευαζομένου πλοίου «Ὄλγας», ἔγραψεν εἰς τὸν κ. Σπάρταλην, νὰ πέμψῃ τὸ ποσὸν τοῦτο. Ὁ κ. Σπάρταλης ὅμως ἠρνήθη νὰ πράξῃ τοῦτο, καίπερ ἔχων εἰς χεῖράς του ποσὸν χρημάτων, ἀνῆκον εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, καὶ ἀνερχόμενον εἰς 50,000 λίρας περίπου. Τοῦτο ὡμολόγησεν ὁ ἴδιος, ἀρνηθεὶς νὰ ἐκτελέσῃ τὴν παραγγελίαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, διότι εἶχεν ἀναλάβει ὑποχρεώσεις διὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ πλοίου «Βασιλέως Γεωργίου», καὶ ἐνόει νὰ κρατῇ τὰ εἰς αὐτὸν σταλέντα μέχρι τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεων τούτων. Τοῦτο παριστᾷ καθαρῶς τὸν κ. Σπάρταλην ὡς ἔμπορον, τακτικὸν ἴσως καὶ τίμιον, ἀλλὰ μὴ ἔχοντα ἐμπιστοσύνην, ὅτι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις θὰ πέμψῃ εἰς αὐτὸν ἐγκαίρως τὰ ἀναγκαῖα χρήματα διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν διὰ λ]σμὸν αὐτῆς ληφθεισῶν ὑποχρεώσεων, καὶ μὴ ἐννοοῦντα νὰ πράξῃ τι ὑπὸ τὴν ἐπήρειαν αἰσθημάτων πατριωτισμοῦ καὶ αὐταπαρνήσεως. Ὁ κ. Σπάρταλης ἔπεμψεν ἀργότερον εἰς Βιέννην τὸ ῥηθὲν ποσὸν, ἀλλ’ ἔπραξε τοῦτο πιεσθεὶς ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ ὑπὸ τῆς ἐν Λονδίνῳ Ἑλληνικῆς Πρεσβείας. Κατὰ τὴν αὐτὴν περίπου ἐποχὴν ἐστάλη διὰ τοῦ κ. Σπάρταλη εἰς τὴν ἐν Λονδίνῳ Ἑλληνικὴν Πρεσβείαν ποσὸν 5,000 λιρῶν, ἵνα δοθῇ εἰς τηλεγραφικήν τινα ἑταιρίαν πρὸς ἐκτέλεσιν συμβάσεως, ἥν εἶχε συνομολογήσει μετ’ αὐτῆς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις· ὁ κ. Σπάρταλης ὅμως, τὸ ποσὸν τοῦτο, ἀντὶ νὰ τὸ δώσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Πρεσβείαν, τὸ ἐκράτησεν, ὑπολογίσας αὐτὸ εἰς ὅσα ἔμελλε νὰ πληρώσῃ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ «Βασιλέως Γεωργίου». Γνωρίζω πολὺ ὀλίγον τὸν κ. Σπάρταλην· οὐδεμίαν δὲ ἔχω ἀφορμὴν νὰ ἐπαινέσω, ἢ κατηγορήσω αὐτόν. Ἦτο ἔμπορος, καὶ ἐπεδίωκε τὸ συμφέρον του, τακτικῶς ἴσως καὶ ἐντίμως. Τὰ γεγονότα ὅμως, ἅτινα μανθάνομεν ἐκ τῶν κατατεθέντων ἐπισήμων ἐγγράφων, δὲν μᾶς ἐπιτρέπουσι νὰ παραδεχθῶμεν τὴν γενομένην ἐκτίμησιν τοῦ τρόπου τῆς ἐκτελέσεως τῶν εἰς αὐτὸν δοθεισῶν παραγγελιῶν, ὡς τρόπου δεικνύοντος ζῆλον, αὐταπάρνησιν καὶ πατριωτισμόν. Ἐπιβλαβῆ δὲ νομίζω τὸν τοιοῦτον χαρακτηρισμὸν, διότι, ἂν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν δεδομένων, ἅτινα ἀνέπτυξα, χαρακτηρίσωμεν ὡς πατριωτικὴν τὴν ἐργασίαν τοῦ κ. Σπάρταλη, δὲν ἠξεύρω πῶς θὰ ἐκτιμήσωμεν τὰς ὑπηρεσίας, ἃς παρέχουσιν εἰς τὸ Ἔθνος ἐκεῖνοι, οἵτινες πράγματι ὑπηρετοῦσιν αὐτὸ μετ’ αὐταπαρνήσεως καὶ μετὰ πατριωτισμοῦ. Ἐκτὸς ὅμως τούτων, ἔχομεν καὶ ἓν ἕτερον πασίγνωστον γεγονός· τὴν ἄρνησιν τοῦ κ. Σπάρταλη νὰ πέμψῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα καὶ τοὺς λ)σμούς του, ὅπως καὶ αὐτὸς τεθῇ ἐν τάξει ἀπέναντι τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον τακτοποιήσῃ τὴν μερίδα αὐτοῦ. Τὸ κυριώτερον μέρος τῶν δοθεισῶν παραγγελιῶν εἰς τὸν κ. Σπάρταλην ἐξετελέσθη κατὰ τὸ 1868, αἱ ἐπισκευαὶ δὲ τοῦ «Βασιλέως Γεωργίου» διήρκεσαν μέχρι τοῦ 1870. Ὁ κ. Σπάρταλης ὅμως μέχρι τοῦ 1875 δὲν ἔστειλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, εἰμὴ ἁπλῆν σημείωσιν καὶ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα διὰ 6,000 λίρας περίπου. Κατ’ ἔτος ἐζητοῦντο παρ’ αὐτοῦ διὰ τῆς ἐν Λονδίνῳ Ἑλληνικῆς Πρεσβείας οἱ λ)σμοί του καὶ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, ἀλλ’ οὗτος ἀπέφευγε τοῦτο, προφασιζόμενος, ὁτὲ μὲν τὸ πολυάσχολον αὐτοῦ, ὁτὲ δὲ τὴν ἀπουσίαν τοῦ διευθυντοῦ τοῦ λογιστηρίου του. Δὲν εἶναι δὲ ὀρθὸν τὸ λεχθὲν ἐντεῦθεν, ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης, ὡς ἔμπορος, δὲν ἠδύνατο νὰ πέμψῃ δικαιολογητικὰ, κατατεταγμένα καὶ συντεταγμένα κατὰ τὴν ὑπὸ τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου ἀπαιτουμένην τάξιν, ὡς ἤθελε πράξει τοῦτο εἷς Ταμίας, ἢ ἄλλος λογιστικὸς ὑπάλληλος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Οὐδέποτε ἐζητήθη παρ’ αὐτοῦ τοιαύτη κατάταξις τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, ὁ δὲ κ. Σπάρταλης, ὡς ἔμπορος, δὲν ἠδύνατο νὰ ἀγνοῇ, ὡς ἀπέδειξε τοῦτο ἀργότερον, τίνα ἦσαν τὰ ἔγγραφα καὶ οἱ λ)σμοὶ, οὓς ὤφειλε νὰ πέμψῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἡ τοιαύτη ἄρνησις αὐτοῦ, ἡ διαρκέσασα ἓξ ὅλα ἔτη, ἠνάγκασε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ἥτις, ἐκ τῶν πληροφοριῶν, ἃς εἶχε λάβει παρ’ αὐτοῦ, εὕρισκεν αὐτὸν χρεώστην 23,000 λιρῶν περίπου, νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς ἐξασφαλίσεως τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, καὶ προβῇ εἰς τὴν κατάσχεσιν τῶν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ εὑρισκομένων 6,000 λιρῶν περίπου, ἀνηκουσῶν τῷ κ. Σπάρταλῃ. Ὁ τότε δὲ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἔγραψε κατὰ τὰ τέλη τοῦ 1874 πρὸς τὸν Πρέσβυν τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ καὶ πικρὰν διὰ τὸν κ. Σπάρταλην ἐπιστολὴν, δι’ ἧς ἠπείλει τοῦτον, ὅτι, ἂν δὲν στείλῃ ἀμέσως τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, θὰ τὸν ἐναγάγῃ ἐνώπιον τῶν Ἀγγλικῶν Δικαστηρίων. Τὴν τοιαύτην ἀπειλὴν συνησθάνθη ὁ κύριος Σπάρταλης, καὶ ὑπεσχέθη νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑποχρέωσίν του. Δὲν ἔστειλεν ὅμως ἀμέσως τὰ ζητούμενα ἔγγραφα, προφασισθεὶς καὶ τότε, ὅτι ἔλειπεν ὁ εἰδικὸς ὑπάλληλός του. Μετὰ τρεῖς δὲ ἢ τέσσαρας μῆνας, δηλ. περὶ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1875, ἔπεμψε ταῦτα. Καὶ ἐνταῦθα δύναται νὰ ἐγερθῇ μία νέα ἀπορία: Ὁ κύριος Σπάρταλης εἶχε τὰ δικαιολογητικὰ ταῦτα ἔγγραφα ἀπὸ τοῦ 1868, ἢ ἐπρομηθεύθη ταῦτα κατὰ τὸ διάστημα, τὸ μεσολαβῆσαν ἀπὸ τῆς γενομένης πρὸς αὐτὸν ἀπειλῆς μέχρι τῆς ἀποστολῆς τῶν ἐγγράφων; Καὶ ἂν μὲν εἶχεν αὐτὰ, διατὶ ἀπέφευγεν ἐπὶ 6 ὅλα ἔτη τὴν ἀποστολήν των; Ἐὰν δὲ δὲν τὰ εἶχε, τίνα δύνανται νὰ ἔχωσι ταῦτα ἀποδεικτικὴν ἀξίαν; Εἰς τὴν ἀπορίαν ταύτην οὐδεμίαν δυνάμεθα νὰ δώσωμεν λύσιν, στηριζομένην ἐπὶ ἐπισήμων πληροφοριῶν. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ, εἶναι, ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης ἔπεμψεν εἰς Ἀθήνας τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, μόνον μετὰ τὴν γενομένην πρὸς αὐτὸν ἀπειλὴν κατὰ τὸ 1874 ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μακαρίτου Νικολοπούλου. Ἐντεῦθεν ἄρχεται τὸ δεύτερον στάδιον τῆς ὑποθέσεως. Τὰ ἔγγραφα ἔφθασαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὰς ἀρχὰς τοῦ 1875, ἤρξατο δὲ ἡ ἐξέλεγξις αὐτῶν. Οἱ κατὰ διαφόρους ἐποχὰς ἐξελέγξαντες αὐτὰ ἔφθασαν εἰς διάφορα συμπεράσματα. Οἱ μὲν εὗρον τὸν κ. Σπάρταλην ὀφειλέτην τοῦ Δημοσίου διὰ 4–5 χιλιάδας λιρῶν, τινὲς δὲ καὶ 23,000 λιρῶν, εἷς δὲ καὶ μέχρι τῶν 50,000 λιρῶν. Ἄλλοι δὲ εὕρισκον αὐτὸν πιστωτὴν 4 ἢ 5 χιλιάδων λιρῶν. Τίνες ἐξ αὐτῶν εἶχον δίκαιον, δὲν δυνάμεθα ἡμεῖς νὰ κρίνωμεν, διότι ἡ ἐξέλεγξις τῶν λογαριασμῶν αὐτοῦ δὲν εἶναι ἔργον, δυνάμενον νὰ γίνῃ παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ γνωρίζομεν, εἶναι, ὅτι, καθ’ ὅλον τὸ ἀπὸ τοῦ 1875 μέχρι τοῦ 1886 διάστημα, ἡ ἀπαίτησις Σπάρταλη ἠμφισβητεῖτο μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἐὰν δὲ πιστεύσωμεν τοὺς ἀγορεύσαντας ὑπὲρ τῆς πιστώσεως, τὴν ἀμφισβήτησιν ταύτην ὀφείλομεν ν’ ἀποδώσωμεν εἰς τὴν δυστροπίαν καὶ τὴν κακὴν πίστιν τῶν κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο διαδεχθέντων ἀλλήλους Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν, οἵτινες πάντες ἠθέλησαν νὰ ὠφελήσωσι τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ἀδικοῦντες τὸν κ. Σπάρταλην. Τὴν τοιαύτην ἐκτίμησιν τῶν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου φροντίδων τῶν διαφόρων Ὑπουργῶν τῶν Οἰκονομικῶν εὑρίσκω οὐ μόνον ἄδικον, ἀλλὰ καὶ ἀντιπατριωτικήν. Ἐκ τῶν δοθεισῶν εἰς ἡμᾶς πληροφοριῶν οὐδεμία ἐξάγεται δυστροπία καὶ ἄδικος πρὸς τὸν κ. Σπάρταλην διάθεσις. Ἀπεναντίας πάντα τὰ κατατεθέντα ἔγγραφα καὶ τὸ τελευταῖον παρουσιασθὲν τοιοῦτον, τοῦ νῦν μὲν ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, κατὰ δὲ τὸ 1879 Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, δεικνύει, ὅτι καὶ οὗτος συνιστᾷ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ταχεῖαν ἐξέλεγξιν καὶ τακτοποίησιν τῆς ἀπαιτήσεως Σπάρταλη. Ὑπαίτιος δὲ τῆς τοιαύτης ἀμφισβητήσεως ἀποδεικνύεται αὐτὸς ὁ κ. Σπάρταλης, ὅστις ἀνέβαλλεν ἐπὶ πολλὰ ἔτη τὴν ἀποστολὴν τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, ἔπεμψε δὲ τοιαῦτα, μὴ ὑποστηρίζοντα ἀσφαλῶς τοὺς λογαριασμοὺς καὶ τὰς ἀπαιτήσεις αὐτοῦ. Τὸ γεγονὸς τῆς ἀμφισβητήσεως τῆς ἀπαιτήσεως οὐδεὶς δύναται ν’ ἀρνηθῇ, διότι, ἂν δὲν ἠμφισβητεῖτο αὕτη, ἤθελεν ἐκκαθαρισθῆ καὶ πληρωθῆ ἐγκαίρως. Ὁ κ. Σπάρταλης δὲ, γνωρίζων τοῦτο, δὲν ἠδύνατο νὰ ἀγνοῇ καὶ τὸν τρόπον, δι’ οὗ ὤφειλε νὰ ἐξασφαλίσῃ πᾶν δικαίωμά του κατὰ τῆς ὑπὸ τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου ἐπιβαλλομένης πενταετοῦς παραγραφῆς εἰς πᾶσαν κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀπαίτησιν, μὴ ἀναγνωρισθεῖσαν, ἢ μὴ πληρωθεῖσαν. Καὶ ἂν ἠγνόει αὐτὸ, τὸ ἔμαθε βεβαίως παρὰ τῶν ἐνταῦθα ἀντιπροσώπων αὐτοῦ. Ἀπόδειξιν δὲ τούτου ἔχομεν τὴν πρᾶξιν τοῦ ἀντιπροσώπου του, ἑνὸς τῶν πρωτίστων παρ’ ἡμῖν νομομαθῶν, καὶ τοῦ ὁποίου οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ τὸ κῦρος, τοῦ κ. Καλλιγᾶ, ὅστις, γνωρίζων τὸν ἐκ τῆς παραγραφῆς κίνδυνον, ἀπηύθυνεν αἴτησιν θεραπείας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Σπάρταλης δὲν ἠθέλησε νὰ συμπληρώσῃ δι’ ἀγωγῆς τὴν γενομένην αἴτησιν θεραπείας, διότι, καίπερ γνωρίζων, ὅτι ἡ ἀγωγὴ ἦτο τὸ μόνον μέσον, ὅπερ ἠδύνατο νὰ σώσῃ τὴν ἀπαίτησιν αὐτοῦ ἐκ τῆς παραγραφῆς, δὲν εὕρισκε, φαίνεται, συμφέρουσαν αὐτῷ τὴν δικαστικὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ἀπαιτήσεών του. Ἐπροτίμησε νὰ ἐπιδιώξῃ τὴν διοικητικὴν καὶ φιλικὴν ἐκκαθάρισιν αὐτῆς, τρέχων τὸν κίνδυνον τῆς παραγραφῆς. Οὕτω δὲ ἡ ἀπαίτησίς του παρεγράφη, κατὰ τὸ ἄρθρον 69 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, ὅπερ λέγει ῥητῶς (ἀναγινώσκει): «Παραγράφεται πρὸς ὄφελος τοῦ Κράτους καὶ ἐξαλείφεται πᾶν χρέος δημόσιον, ἐὰν δι’ ἔλλειψιν ἀποχρώσης δικαιολογήσεως δὲν ἀνεγνωρίσθη, ἢ δὲν διετάχθη ἡ πληρωμὴ αὐτοῦ, καὶ δὲν ἐπληρώθη ἐντὸς πέντε ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς χρήσεως. Ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἰσχύει εἰς τὰς περιστάσεις, διὰ τὰς ὁποίας νόμοι, εἰδικὰ διατάγματα ἢ συμβόλαια προσδιώρισαν μακρυτέραν ἢ συντομωτέραν προθεσμίαν ἐκπτώσεως.» Τὸ ἄρθρον τοῦτο κύριον σκοπὸν ἔχει, νὰ σώσῃ τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν, καὶ τὴν τακτικὴν λειτουργίαν τοῦ Δημοσίου Λογιστικοῦ, οὐχὶ ἐκ τῶν ἀπαιτήσεων τῶν ἐκκεκαθαρισμένων, ὡς εἶπον οἱ ὑπερασπισθέντες τὴν πίστωσιν, διότι ἐλάχιστος ἤθελεν εἶσθαι ὁ ἐκ τῶν τοιούτων ἀπαιτήσεων κίνδυνος, ἀλλ’ ἐκ τῶν περιπλοκῶν τῶν μὴ ἐκκεκαθαρισμένων ἀπαιτήσεων, καὶ ἐκ τῶν κινδύνων, οὓς παρουσιάζουσι τοιαῦται ἀπαιτήσεις, ἐξελεγχόμεναι μετὰ παρέλευσιν δεκάδων ἐτῶν. Τὸ Δημόσιον, οὗτινος οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι συνεχῶς ἀλλάσσουσι, δυσκόλως δύναται νὰ κρατήσῃ ἐπὶ δεκάδας ἐτῶν ὅλα τὰ ἀποδεικτικὰ μέσα, καὶ πλήρη τὴν γνῶσιν τῶν λεπτομερειῶν, τῶν ἀναγκαίων πρὸς ἐκκαθάρισιν καὶ τακτοποίησιν τῶν τοιούτων ἀπαιτήσεων. Οἱ ἰδιῶται ὅμως, ἐπιμελέστεροι πάντοτε τοῦ Δημοσίου, εὐκολώτερον δύνανται καὶ νὰ κρατήσωσι ταῦτα καὶ νὰ εὕρωσι καὶ ἕτερα, δυσκόλως ἐξελεγχόμενα, μετὰ παρέλευσιν δεκάδων ἐτῶν, καὶ εὐκολύνωσι τὴν ὑπὲρ αὑτῶν καὶ κατὰ τοῦ Δημοσίου ἐκκαθάρισιν τῶν τοιούτων ἀπαιτήσεων. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς, ὅτι εἰς τὸν κ. Σπάρταλην ἦσαν κεκλεισμένα τὰ Ἑλληνικὰ Δικαστήρια. Ἐν τῇ νομοθεσίᾳ ἡμῶν βεβαίως δὲν ὑπάρχει τοιοῦτον χάσμα, θέτον τοὺς πιστωτὰς τοῦ Δημοσίου, καὶ ὅταν ἀκόμη οὗτοί εἰσιν ὑπόλογοι διαχειρισταὶ, εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ ἐξασφαλίσωσι τὰ δικαιώματά των ἐναντίον τῆς πενταετοῦς παραγραφῆς. Ὁ κ. Σπάρταλης δὲ, ἐκτὸς τῆς ἰδιότητός του ὡς ὑπολόγου, εἶχε καὶ τὴν ἰδιότητα τοῦ ἁπλοῦ δικαιούχου διὰ τὰς 6,000 λίρας, τὰς κατασχεθείσας παρὰ τῇ Ἐθν. Τραπέζῃ καὶ δι’ ἃς ἀναντιῤῥήτως ἠδύνατο νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ Δικαστήρια. Τὰ Ἑλληνικὰ Δικαστήρια βεβαίως δὲν ἦσαν κεκλεισμένα εἰς τὸν κ. Σπάρταλην, ἐγνώριζε δ’ οὗτος, ὅτι ἡ ἀπαίτησίς του ἠμφισβητεῖτο, διότι, ἐὰν δὲν ἠμφισβητεῖτο, ἤθελεν ἐκκαθαρισθῆ καὶ πληρωθῆ. Ἀλλ’, ὡς εἶπον, ἀντὶ τοῦ δικαστικοῦ ἀγῶνος, ἐπροτίμησε τὴν παραγραφήν. Νομίζω δὲ ὅλως ἀβάσιμον τὴν σύγκρισιν, ἣν ἠθέλησαν νὰ ποιήσωσι, τῆς πιστώσεως Σπάρταλη μὲ ἄλλας πιστώσεις, καὶ ἰδίως μὲ τὴν πρὸ ἐτῶν ψηφισθεῖσαν πίστωσιν, πρὸς κανονισμὸν τῶν ἀπαιτήσεων τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας, καὶ μὲ τὴν πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ψηφισθεῖσαν τοιαύτην διὰ τὴν τακτοποίησιν τῶν προσωρινῶν δανείων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἡ Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρία ἐξηκολούθει παρέχουσα ὑπηρεσίας εἰς τὸ Δημόσιον διαρκῶς καὶ ἄνευ διακοπῆς. Ἐλάμβανε δὲ παρ’ αὐτοῦ ἀπὸ καιροῦ εἰς καιρὸν χρήματα, καὶ αἱ ἀπαιτήσεις αὐτῆς εἶχον χαρακτῆρα διαρκοῦς τρεχουμένου λογαριασμοῦ. Ὅτε δὲ διά τινας ἀπαιτήσεις αὐτῆς ἐγεννήθη ὁ κίνδυνος τῆς παραγραφῆς, ἔσπευσεν αὕτη νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου, κατόπιν τῆς ὁποίας ἐπῆλθεν ὁ μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Ἑταιρίας συμβιβασμὸς, καὶ ἡ τακτοποίησις τῶν ἀπαιτήσεων αὐτῆς. Τὰ προσωρινὰ δὲ δάνεια τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν παραγραφὴν τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, ὡς στηριζόμενα ἐπὶ νόμου καὶ συμβάσεως, καὶ ἐξαιρούμενα τῆς πενταετοῦς παραγραφῆς ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 69 τοῦ νόμου τούτου. Οὐδεὶς λόγος περὶ παραγραφῆς δύναται νὰ γίνῃ διὰ τὸ κεφάλαιον τῶν δανείων τούτων. Οἱ τόκοι δ’ αὐτῶν οὐδέποτε ἠμφισβητήθησαν παρὰ τοῦ Δημοσίου. Ἂν δὲ παρουσιάσθη δυσκολία τις εἰς τὸν κανονισμὸν αὐτῶν, τοῦτο προῆλθε, διότι τὸ Γενικὸν Λογιστήριον τὰς ὑπὸ τῆς Τραπέζης γενομένας εἰσπράξεις διὰ λογαριασμὸν τῶν δανείων τούτων κατελόγισε παρανόμως ἀπέναντι τῶν κεφαλαίων, ἀντὶ νὰ τὰς καταλογίσῃ ἀπέναντι τῶν τόκων. Οὐδεμία βάσιμος σύγκρισις δύναται νὰ γίνῃ μεταξὺ τῶν πιστώσεων τούτων καὶ τῆς πιστώσεως Σπάρταλη, ἥτις παρεγράφη πολὺ πρὸ τοῦ 1886. Μετὰ τὴν παραγραφὴν αὐτῆς ἄρχεται τὸ τρίτον στάδιον τῆς ὑποθέσεως Σπάρταλη. Κατὰ τὸ 1885 ἢ 1886 οὗτος ἐπτώχευσεν, ἡ δὲ περιουσία αὐτοῦ περιῆλθεν εἰς χεῖρας τῶν δανειστῶν του. Συμβιβασθεὶς δὲ μετ’ αὐτῶν, ἐξεχώρησε, σὺν ἄλλοις, καὶ τὴν κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου ἀπαίτησίν του. Δὲν γνωρίζομεν ἀκριβῶς εἰς τίνας ἐξεχώρησε ταύτην, διότι ἡ Κυβέρνησις, πολλάκις ἐρωτηθεῖσα, δὲν μᾶς εἶπε τοῦτο. Ἠκούσαμεν ὅμως, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα νὰ βεβαιώσωμεν τοῦτο, ὅτι ἡ ἐκχώρησις αὐτῆς ἐγένετο πρὸς τοὺς ἰδιοκτήτας τῆς ἰσχυρᾶς καὶ μεγάλης ἐφημερίδος τῶν «Times». Οἱοιδήποτε δὲ καὶ ἂν ὦσιν οἱ ἐκδοχεῖς τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης, οὗτοί εἰσιν ὑπήκοοι Ἄγγλοι. Ὡς τοιοῦτοι δὲ κατέφυγον εἰς τὴν Κυβέρνησίν των, καὶ ἐζήτησαν τὴν ὑπὲρ τῆς ἀπαιτήσεώς των ἐπέμβασιν καὶ ὑποστήριξιν αὐτῆς. Ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐπενέβη οὐχὶ ὡς ἰδιωτικὸς τῶν δικαιοδόχων Σπάρταλη ἀντιπρόσωπος, ὡς εἶπεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλ’ ὡς Κυβέρνησις, μεθ’ ὅλου αὐτῆς τοῦ ὄγκου. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας παρέστη ἐνώπιον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὡς ἀντιπροσωπεύων τοὺς ἐκδοχεῖς Σπάρταλη. Ἡ θέσις τοῦ ἀντιπροσώπου ξένης Δυνάμεως δὲν συμβιβάζεται μὲ τὰ ἔργα καὶ τὰ καθήκοντα ἰδιώτου ἀντιπροσώπου. Ἀλλὰ, καὶ ἄν, κατὰ μεγάλην ἐξαίρεσιν, ὑποθέσωμεν ὡς δυνατὸν τοιοῦτόν τι διὰ τὸ πρόσωπον τοῦ Πρέσβεως, βεβαίως δὲν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι τὸ ἠθικὸν πρόσωπον τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας δύναται νὰ παραστῇ ὡς ἰδιώτης ἀντιπρόσωπος. Αἱ Πρεσβεῖαι, κατὰ τὸ διεθνὲς δίκαιον, χαίρουσι προνομίας καὶ δικαιώματα, ἅτινα θέτουσιν αὐτὰς ἐκτὸς καὶ ἄνω τῶν νόμων τῆς χώρας, ἐν ᾗ ἑδρεύουσι, καὶ ἅτινα καθιστῶσιν ἀδύνατον τὴν παρ’ αὐτῶν ἐκτέλεσιν τῶν ἔργων καὶ τῶν καθηκόντων τοῦ ἰδιώτου ἀντιπροσώπου καὶ πληρεξουσίου τῶν ὑπηκόων αὐτῶν. Ἔχομεν δ’ ἐνώπιον ἡμῶν τὰς πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν διακοινώσεις τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, ἐν αἷς, αὕτη ὁμιλεῖ, οὐχὶ ἐν ὀνόματι τῶν ἐκδοχέων τοῦ Σπάρταλη, ἀλλ’ ἐν ὀνόματι τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Ἐν ὀνόματι δὲ τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Κυβερνήσεως διαβιβάζει παρατηρήσεις καὶ ἐκφράσεις εὐαρεσκείας ἢ λύπης πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν. Ἀλλ’ ἐδικαιοῦτο ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις νὰ ἐπέμβῃ διπλωματικῶς, πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀπαιτήσεως Σπάρταλη κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου; Κατὰ τὸ διεθνὲς δίκαιον, ἐπέμβασις Κυβερνήσεως πρὸς ὑποστήριξιν ἀπαιτήσεως ὑπηκόου αὑτῆς κατ’ ἄλλου Κράτους, ἐπιτρέπεται, ἄνευ οὐδενὸς ὅρου, μόνον εἰς τὰ Κράτη, τὰ μὴ ἀποτελοῦντα μέρος τῆς χορείας τῶν πεπολιτισμένων Ἐθνῶν, τὰ ὡς βάρβαρα θεωρούμενα καὶ μὴ διεπόμενα ὑπὸ τοῦ διεθνοῦς δικαίου. Εἰς τὰ πεπολιτισμένα ὅμως Κράτη, τὰ ἀναγνωρίζοντα καὶ διεπόμενα ὑπὸ τῶν κανόνων καὶ διατάξεων τοῦ διεθνοῦς δικαίου, τοιαύτη ἐπέμβασις δὲν ἐπιτρέπεται, εἰμὴ εἰς ὡρισμένας περιστάσεις. Τοιαῦται δέ εἰσιν, ἡ παραβίασις ἀνεγνωρισμένων κανόνων τοῦ διεθνοῦς δικαίου, ἢ παραβίασις συνθηκῶν καὶ εἰδικώτερον ἡ ἀρνησιδικία. Ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως Σπάρταλη δὲν φαίνεται καθαρῶς τοιαύτη τις περίπτωσις. Οὐδεμία ὑπάρχει παραβίασις ἀνεγνωρισμένης τινὸς διατάξεως τοῦ διεθνοῦς δικαίου, ἢ συνθήκης. Οὐδεὶς δὲ ἠρνήθη εἰς τοὺς δικαιοδόχους τοῦ κ. Σπάρταλη τὸ δικαίωμα νὰ καταφύγωσιν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ Δικαστήρια, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν ἀπαιτήσεών των. Ποῦ ἐστηρίχθη λοιπὸν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ὅπως ἐπέμβῃ μετὰ τοιαύτης ἐπιμονῆς; Ἐστηρίχθη εἰς εἶδός τι ἀρνησιδικίας, τὴν ἑξῆς: Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκεν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν τὴν βεβαίωσιν, ὅτι ἡ ἀπαίτησις Σπάρταλη εἶναι βάσιμος, καὶ ὅτι οὗτος δικαιοῦται νὰ λάβῃ καὶ κεφάλαια, καὶ προμήθειαν, καὶ τόκους. Τοιαύτην δὲ δώσας βεβαίωσιν, δὲν ἐξετέλει αὐτήν. Δὲν γνωρίζομεν ἐπισήμως, πότε καὶ πῶς ἐδόθη εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν ἡ τοιαύτη βεβαίωσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ὅτι ὅμως καὶ αὕτη ἐχρησίμευσεν ὡς βάσις τῆς διπλωματικῆς ἐπεμβάσεως τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, μαρτυροῦσιν αἱ ἀλλεπάλληλοι διακοινώσεις αὐτῆς πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ἐν τῇ διακοινώσει αὐτοῦ τῆς 6ης Δεκεμβρίου 1887 ὁ ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας Haggart λέγει: «ὁ κ. Σπράρταλης ἀναντιῤῥήτως δικαιοῦται εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν χρημάτων, ἅτινα κατὰ τὴν ὁμολογίαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀδίκως κατεσχέθησαν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ», ὅτι οὐδεμία ἀμφισβήτησις ἢ παραγραφὴ δύναται νὰ προταθῇ κατὰ τῆς ὀφειλῆς 10,499 λιρῶν, διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ὁποίων οὐδὲν ἄλλο ἀπαιτεῖται, ἢ ἡ ἐγγραφὴ τῆς πιστώσεως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς κατὰ λάθος γενομένης κατασχέσεως παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Ὁ ἴδιος κ. Haggart ἐν τῇ διακοινώσει αὐτοῦ τῆς 9 Δεκεμβρίου 1887 ἀναφέρει, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν εἰς τὸν κ. Ῥούμβωλδ, ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐξεφράσθη, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι ἁρμόδιον νὰ καταλογίσῃ τόκους, ἀλλ’ ὅτι ἐν τῇ ἀποφάσει του θ’ ἀναφέρῃ τὴν ἀναρμοδιότητά του κατὰ τρόπον, δεικνύοντα, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Συνεδρίου ὁ κ. Σπάρταλης δικαιοῦται νὰ λάβῃ τόκους. Ἐξίσταται δὲ ὁ κ. Haggart, μαθών, ὅτι τὸ Συνέδριον δὲν ἔπραξε τοῦτο. Ἐν ἑτέρᾳ διακοινώσει του, τῆς 20 Δεκεμβρίου, διαβιβάζει εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν: «Ὅτι τηλεγραφικῶς ἔλαβεν ὁδηγίας παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τῆς Ἀγγλίας λόρδου Σώλσβαρυ, ἵνα ἐκφράσῃ πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὴν μεγάλην δυσαρέσκειαν καὶ λύπην τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, διότι, καὶ μετὰ τὰς δοθείσας εἰς τὸν κ. Ῥούμβωλδ βεβαιώσεις κατὰ τὴν 31 Μαΐου καὶ 16 Νοεμβρίου, δὲν ἐλήφθη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἡ περὶ τῆς ἀπαιτήσεως Σπάρταλη δέουσα πρόνοια.... Ὅτι εἰς τὴν προσδοκίαν, ἣν ὁ κ. Ῥούμβωλδ ἐν ὀνόματι τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ἐξέφρασεν, ὅτι ἡ ἀπαίτησις Σπάρταλη ἤθελε διέλθει διὰ τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν τελευταίαν αὐτῆς Σύνοδον, ὁ κ. Τρικούπης, ἀπαντῶν αὐτῷ, εἶπεν, ὅτι, εἰς ἣν εὑρίσκεται θέσιν ἡ ἀπαίτησις αὕτη, ὁ περὶ παραγραφῆς νόμος ἐμποδίζει τὴν πληρωμὴν αὐτῆς. Ἑπομένως, «ἂν ὑποβληθῇ αὕτη εἰς τὴν Βουλήν, ἀνάγκη νὰ εἰσαχθῇ εἰς μυστικὴν συνεδρίασιν καὶ νὰ ψηφισθῇ τρίς». Διὰ τῆς ἐκφράσεως ταύτης, ἣν ἔν τινι προηγουμένῃ συνεδριάσει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐχαρακτήρισεν ὡς μωράν, ἐνόει βεβαίως, ὅτι ἡ πίστωσις πρὸς πληρωμὴν τῆς παραγεγραμμένης ἀπαιτήσεως Σπάρταλη ἔχει χαρακτῆρα προσωπικῆς δωρεᾶς, καὶ ἔδει ἑπομένως, κατὰ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, νὰ ὑποβληθῇ εἰς τρεῖς μυστικὰς ψηφοφορίας καὶ οὐχὶ εἰς μυστικὴν συνεδρίασιν, ὡς κακῶς ἀντελήφθη ὁ Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλίας. Ἐξακολουθεῖ δ’ ἐν τῇ διακοινώσει του ὁ κύριος Haggart, ὅτι «ὁ κ. Πρωθυπουργὸς παρέπεμψε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον μετ’ ἐκθέσεως, παριστώσης αὐτὴν ὡς ἀπαίτησιν, προκύπτουσαν ἐκ συναλλαγῆς μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ ἐν Λονδίνῳ Ἕλληνος Προξένου. Τοιουτοτρόπως δὲ δὲν θέλει ἐφαρμοσθῆ ὁ περὶ παραγραφῆς νόμος. Ἡ Α. Ἐξ. (ὁ Πρωθυπουργὸς) μετ’ εὐχαριστήσεως προσέθηκεν, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἦτο σύμφωνος μὲ τὴν γνώμην αὐτοῦ, οὕτω δὲ εἰς τὴν προσεχῆ Σύνοδον τῆς Βουλῆς, κατὰ Νοέμβριον, θ’ ἀναγράψῃ τακτικῶς τὴν πίστωσιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ,.... ὅτι τὸν Νοέμβριον ὁ κ. Τρικούπης εἶπεν εἰς τὸν κ. Ῥούμβωλδ, ὅτι ἀφέθη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ θέσις διὰ τὴν ἀπαίτησιν, καὶ ἔδωκεν εἰς αὐτὸν νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν τόκων θέλει κανονισθῆ ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη». Ταῦτα δὲν ἐξετελέσθησαν, ὁ δὲ κ. Ῥούμβωλδ, ἐπανελθὼν ἐκ ταξειδίου, κατὰ Μάρτιον τοῦ 1888, ἀπηύθυνε πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν τὴν ἔντονον διακοίνωσιν τῆς 20 Μαρτίου, δι’ ἧς, ἐν ὀνόματι τοῦ λόρδου Σώλσβωρυ καὶ ἐν ἰδίῳ ὀνόματι, βεβαιοῖ τὸ περιεχόμενον τῶν προηγουμένων διακοινώσεων τοῦ κ. Haggart, ἀπαιτεῖ δὲ, «ὅπως ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐπὶ τέλους κανονίσῃ ὁριστικῶς τὴν ἀπαίτησιν διὰ τῆς πληρωμῆς λιρῶν στερλινῶν 11,029, ἃς ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις θεωρεῖ, ὅτι εἶναι τὸ ἐλάχιστον ποσόν, τὸ ὀφειλόμενον εἰς τοὺς ἐκδοχεῖς τοῦ Σπάρταλη,.... ὅτι τὸ ὀρθὸν καὶ δίκαιον τῆς πληρωμῆς ταύτης ἀνεγνωρίσθη παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰδικώτερον παρὰ τοῦ ἐξόχου ἀνδρός, ὅστις προΐσταται αὐτῆς,.... ὅτι ἐκτὸς τούτων ὑπάρχουσι καὶ ἄλλοι σοβαροὶ καὶ ἐπείγοντες λόγοι, συνδεόμενοι μὲ τὴν στάσιν, ἣν δύνανται νὰ λάβωσιν οἱ πιστωταὶ τοῦ Σπάρταλη.» Τίνες δέ εἰσιν οἱ ἐπείγοντες καὶ σοβαροὶ οὗτοι λόγοι, ἐξηγεῖ ὁ κ. Ῥούμβωλδ ἐν τῇ γνωστῇ ἐμπιστευτικῇ ἐπιστολῇ αὐτοῦ, δι’ ἧς, πέμπων εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν ἀντίγραφον τῆς ἀπὸ 20 Μαρτίου ἐπισήμου διακοινώσεώς του, ζητεῖ τὸν δι’ οἱουδήποτε τρόπου ἐγκρίνει ὁ ἴδιος, ἀδιαφορῶν δηλ. ἂν τοῦτο θὰ γίνῃ διὰ τῆς Βουλῆς, διὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἢ διὰ Β. Διατάγματος, κανονισμὸν τῆς ἀπαιτήσεως Σπάρταλη, ὃν ὁρίζει ἐν τῇ ἐπισήμῳ αὐτοῦ διακοινώσει, καὶ ὅστις συνίσταται εἰς τὴν ἄφευκτον πληρωμὴν τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει ὡς ὀφειλόμενον εἰς αὐτόν. Προσθέτει δὲ, ὅτι οἱ ἰσχυροὶ ἐνδιαφερόμενοι εἰς τὴν ἀπαίτησιν ταύτην, ἀνυπομονοῦντες, ἀπειλοῦσι νὰ φέρωσι τὸ ζήτημα ἐνώπιον τοῦ Ἀγγλικοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἀναγκάσωσι τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἀγγλίας νὰ καταθέσῃ ἔγγραφα, ἅτινα οὔτε αὐτὸς θέλει, οὔτε εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν συμφέρει νὰ κατατεθῶσιν. Ἡ ἐπίσημος ἐπέμβασις τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως μεθ’ ὅλου τοῦ ὄγκου αὐτῆς εἶναι πασιφανής. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου, ὅτι εἰς τὸν κ. Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας ἐδήλωσεν, ὅτι, ἂν ἐννοῇ ἐπέμβασιν καὶ πίεσιν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, πρέπει νὰ πέμψῃ στόλον εἰς Πειραιᾶ. Ἂν καὶ οὐδὲν ἴχνος εὑρίσκωμεν ἐν τοῖς κατατεθεῖσιν ἐγγράφοις τῆς τοιαύτης δηλώσεως, οὐχ ἧττον ὀφείλομεν νὰ πιστεύσωμεν αὐτήν, ἐπισήμως βεβαιουμένην παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ποῖον ὅμως ἀποτέλεσμα ἔφερεν ἡ τοιαύτη ἀνδρικὴ στάσις τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως; Οὐδέν. Μήτε μνείαν κἂν αὐτῆς εὑρίσκομεν ἐν ταῖς διακοινώσεσι τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, ἥτις, φαίνεται, δὲν ἔλαβεν αὐτὴν ὑπ’ ὄψει. Βλέπομεν δὲ συνάμα καὶ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, λησμονήσαντα τὴν τοιαύτην ἀνδρικὴν αὐτοῦ στάσιν, καὶ παραδεχθέντα ἀσυζητητεὶ τὴν ἐπέμβασιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Καθ’ ὅλην δὲ τὴν πορείαν τῆς ἐπεμβάσεως βλέπομεν αὐτὸν ἀσχολούμενον, οὐχὶ τίνι τρόπῳ ν’ ἀποκρούσῃ αὐτήν, ἀλλὰ τίνι τρόπῳ νὰ ἱκανοποιήσῃ τὴν ἀπαίτησιν τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, καλύπτων τὴν εὐθύνην του ἀπέναντι τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ἔθνους. Πρὸς τὸν σκοπὸν δὲ τοῦτον κατέφυγεν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, οὐχὶ ὅπως ζητήσῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ, ὡς ἀνεξαρτήτου δικαστικοῦ σώματος, ἀλλ’ ὅπως λάβῃ παρ’ αὐτοῦ, ὡς παρ’ ἁπλοῦ Λογιστηρίου, τὴν ἀναγνώρισιν καὶ παραδοχὴν τῆς ἀπαιτήσεως τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας. Τοῦτο δὲ, ἐξετάσαν τὴν ἀπαίτησιν τοῦ κ. Σπάρταλη ὑπὸ τοὺς εὐνοϊκωτέρους δι’ αὐτὸν ὅρους, εὗρεν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ πληρωθῶσιν εἰς τοὺς δικαιοδόχους αὐτοῦ, εἰμὴ τρεῖς περίπου χιλιάδες λίραι. Ἀλλ’ αἱ τρεῖς χιλιάδες λίραι δὲν ἦσαν αἱ 10,400 ἢ 11,000, ἃς ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐθεώρει ὡς τὸν ἐλάχιστον ὅρον τῶν πρὸς τοὺς δικαιοδόχους τοῦ Σπάρταλη ὀφειλομένων παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἦτο ἀνάγκη νὰ συμπληρωθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο. Ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέδειξε διὰ τῆς Ἑλληνικῆς ἐν Λονδίνῳ Πρεσβείας, ὅτι οἱ δικαιοδόχοι τοῦ κ. Σπάρταλη δικαιοῦνται νὰ ζητήσωσιν ἀναθεώρησιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Συνεδρίου. Οἱ δικαιοδόχοι ὅμως οὗτοι οὐδεμίαν ἔδωκαν προσοχὴν εἰς τὴν τοιαύτην ὑπόδειξιν, ἡ δὲ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία ἐξηκολούθει γράφουσα πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἀδιαφορεῖ κατὰ τίνα τρόπον θὰ κανονισθῇ ἡ ἀπαίτησις Σπάρταλη, ἀπαιτεῖ δὲ τὴν πληρωμὴν τοῦ ποσοῦ, ὅπερ ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, στηριζομένη εἰς τὰς βεβαιώσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, θεωρεῖ ὀφειλόμενον εἰς τοὺς δικαιοδόχους αὐτοῦ. Ἀπέναντι τῆς τοιαύτης στάσεως τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠναγκάσθη νὰ ζητήσῃ ἀπ’ εὐθείας παρὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου τὴν ἀναθεώρησιν τῆς ἀποφάσεώς του, χαρακτηρίσας ὡς αἴτησιν τὴν ἀπαίτησιν τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, καὶ ὑποβαλὼν καὶ αὐτὸ εἰς τὴν παρ’ αὐτῆς ἐνεργουμένην διπλωματικὴν πίεσιν. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἔπραξεν, ὅ,τι ἦτο δυνατὸν εἰς αὐτὸ νὰ πράξῃ, χωρὶς νὰ παρανομήσῃ καθαρῶς. Ἀνεθεώρησε τὴν πρώτην αὑτοῦ ἀπόφασιν, παραδεχθὲν τὰ δύο ἐκ τῶν τριῶν νέων κονδυλίων, ἅτινα ὑπεβλήθησαν αὐτῷ, καὶ ἀποῤῥίψαν τὸ ἓν, διότι τὸ ἀνυπόστατον αὐτοῦ ἀποδεικνύεται ἐξ αὐτῶν τῶν πρὸς ὑποστήριξίν του ὑποβληθέντων ἐγγράφων, καθ’ ἃ ὁ Σπάρταλης δὲν ὑπελόγιζεν εἰς χρέωσίν του χρήματα, ἅτινα εἶχεν εἰσπράξει. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, κατὰ τὸν Λογιστικὸν Νόμον, δὲν ἠδύνατο νὰ παραδεχθῇ προμήθειαν. Διωρθώθη καὶ τοῦτο κατ’ ἄλλον τρόπον. Παρεδέχθη αὐτὴν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον διὰ λογαριασμὸν τοῦ Δημοσίου, τὸ δὲ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀνέγραψε καὶ ταύτην, οὐχὶ ὡς προκύπτουσαν ἐκ τῆς ἐξελέγξεως τῆς διαχειρίσεως Σπάρταλη, ἀλλ’ ὡς νέαν ὀφειλὴν πρὸς αὐτὸν, ἀναγνωριζομένην παρὰ τοῦ Δημοσίου, ὡς ὀφειλέτου. Οὕτω δὲ διὰ νέας ἀποφάσεώς του ἀνεγνώρισε τὸν Σπάρταλην καὶ τοὺς δικαιούχους αὐτοῦ ὡς πιστωτὰς τοῦ Δημοσίου διὰ λίρας 6,423. Ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο δὲν ἤρκει πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, τὸ δὲ Συνέδριον δὲν ἠδύνατο, χωρὶς νὰ παραβιάσῃ ῥητὴν τοῦ νόμου διάταξιν, νὰ παραδεχθῇ τὴν εἰς τὸν Σπάρταλην πληρωμὴν τόκων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὗρε καὶ εἰς τοῦτο τρόπον θεραπείας, οὐχὶ νομικὸν, ἀλλὰ φιλολογικόν. Ὁ νόμος ἀπαγορεύει τὴν πληρωμὴν τόκου, οὐχὶ ὅμως καὶ τὴν πληρωμὴν ἀποζημιώσεως. Παραδέχεται λοιπὸν νὰ πληρώσῃ εἰς τοὺς δικαιοδόχους Σπάρταλη ἀποζημίωσιν διὰ τὴν στέρησιν τῆς χρήσεως τῶν χρημάτων, ἅτινα εἶχον κατασχεθῆ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Ἀλλὰ τί εἶναι ἡ τοιαύτη ἀποζημίωσις, ἂν δὲν ἦναι τόκος; Τί δὲ εἶναι ὁ τόκος, ἂν δὲν ἦναι ἀποζημίωσις, ἣν πληρόνει ὁ δανειζόμενος χρήματα πρὸς τὸν δανείζοντα αὐτὰ καὶ στερούμενον τῆς χρήσεώς των; Ἡ πίεσις ὅμως τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως δὲν ἐπέτρεπεν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ σταματήσῃ ἐνώπιον τοιούτων λεπτολογιῶν. Παραδεχθεὶς δὲ τὴν πληρωμὴν ἀποζημιώσεως λιρῶν 4,388, ἐσχημάτισε τὸ ποσὸν λιρῶν 10,810, ὅπερ ἀναγράφεται ἐν τῇ συζητουμένῃ πιστώσει, καὶ ὅπερ ἱκανοποιεῖ τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν· οὕτω δὲ λήγει καὶ τὸ τρίτον στάδιον τῆς ὑποθέσεως Σπάρταλη. Εὑρισκόμεθα δὲ σήμερον ἀπέναντι τετελεσμένου γεγονότος, ὅπερ δὲν εἶναι πλέον ἢ ἀνυπόστατος καὶ παραγεγραμμένη ἀπαίτησις τοῦ κ. Σπάρταλη, ἀλλ’ ἀπαίτησις διεθνὴς, ἀναληφθεῖσα παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, οὐχὶ πρὸς τοὺς δικαιούχους τοῦ Σπάρταλη, ἀλλὰ πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν. Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐκοινοποίησεν ἐπισήμως πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν τὴν νέαν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ὁ δὲ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας κ. Ἐδμόνδος Μόνσον ἀπαντᾷ διὰ τῆς πρὸς τὸν κ. Δραγούμην, Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, διακοινώσεώς του τῆς 6 Αὐγούστου, ὅτι ἔλαβε σημείωσιν τῆς εἰς αὐτὸν ἐπισήμως σταλείσης τελευταίας ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τῆς ἀναγνωριζούσης τὸ πρὸς τὸν Σπάρταλην χρέος τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης οὐδεμία Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις δύναται πλέον ν’ ἀμφισβητήσῃ τὴν πληρωμὴν, χωρὶς νὰ τρέξῃ τὸν κίνδυνον δικαιολογημένης ἐπεμβάσεως, οὐ μόνον διπλωματικῆς, ἀλλὰ καὶ πραγματικῆς ἀπὸ μέρους τοῦ Ἀγγλικοῦ Κράτους, ὅπερ, ὡς γνωρίζομεν, δὲν εἶναι ἐξ ἐκείνων τῶν Κρατῶν, ἅτινα ὀπισθοχωροῦσιν ἀπέναντι τοιούτων ἐπεμβάσεων. Τὴν πρὸς πληρωμὴν τῆς τοιαύτης ἀπαιτήσεως πίστωσιν δύναται νὰ ψηφίσῃ ἡ πλειοψηφία, ἡ ὑποστηρίζουσα τὴν Κυβέρνησιν. Ὀφείλει ὅμως νὰ ψηφίσῃ αὐτὴν εἰλικρινῶς καὶ καθαρῶς τοιαύτην, οἵα πράγματι εἶναι, δίδουσα δηλ. ψῆφον ἀφέσεως εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τὴν πορείαν, ἣν ἠκολούθησε, καὶ ἥτις, δικαιολογήσασα τὴν ἐπέμβασιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἐδημιούργησε τὴν νέαν ἀπαίτησιν, τῆς ὁποίας τὴν πληρωμὴν δὲν δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν. Ψηφίζοντες τὴν πίστωσιν ὡς νομοσχέδιον ἀφέσεως, κυροῦτε τὴν ἄδικον πληρωμὴν 335,000 δραχμῶν. Ψηφίζοντες ὅμως αὐτήν, καθ’ ὃν τρόπον ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ὡς στηριζομένην ἐπὶ τῶν ἐπιχειρημάτων καὶ τῶν δικαιολογιῶν, αἵτινες ἀνεπτύχθησαν ὑπὲρ αὐτῆς, δὲν ψηφίζετε μόνον τὴν ἄδικον ταύτην πληρωμήν, ἀλλὰ παραδέχεσθε προηγούμενον πλῆρες ἀτοπημάτων, πολὺ σπουδαιοτέρων καὶ πολὺ βαρυτέρων τῆς τοιαύτης πληρωμῆς. Παραδέχεσθε τὴν παράβασιν θεμελιωδῶν διατάξεων τῆς νομοθεσίας ἡμῶν, τὴν ἄτοπον ἐκτίμησιν τῶν πρὸς τὸ Ἔθνος παρεχομένων ὑπηρεσιῶν καὶ τὴν μείωσιν τῆς ἀλληλεθνοῦς θέσεως τῆς Ἑλλάδος. Ψηφίζοντες τὴν πίστωσιν, ὅπως ὑπεβλήθη καὶ ὑπεστηρίχθη, παραδέχεσθε, ὅτι ἡ ἀπαίτησις Σπάρταλη δὲν εἶναι παραγεγραμμένη, καὶ δίδετε τὸ δικαίωμα εἰς πάντα, ἔχοντα ἀπαίτησιν κατὰ τοῦ Δημοσίου, μὴ ἐξελεγχθεῖσαν ἐπὶ δεκάδας ἐτῶν, νὰ μὴ θεωρῇ αὐτὴν ὡς παραγεγραμμένην, καὶ ν’ ἀπαιτῇ τὸν κανονισμὸν καὶ τὴν πληρωμὴν αὐτῆς. Θέτετε δ’ οὕτως εἰς σπουδαῖον κίνδυνον τὴν τακτικὴν λειτουργίαν τοῦ Δημοσίου Λογιστικοῦ καὶ τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους. Παραδεχόμενοι, ὅτι ὠφείλετο προμήθεια εἰς τὸν κ. Σπάρταλην, καθιεροῦτε προηγούμενον, ὅπερ θὰ δύναται νὰ ἐπικαλεσθῇ πᾶς συμβαλλόμενος μετὰ τοῦ Δημοσίου, ὅταν ἀπαιτῇ πλέον τῶν δυνάμει συμβάσεως ὀφειλομένων αὐτῷ. Παραδεχόμενοι τὴν πληρωμὴν τόκων διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ αὐτῶν ὡς ἀποζημιώσεως, θὰ ἀναγκασθῆτε ἄλλοτε νὰ παραδεχθῆτε τὸν ἴδιον χαρακτηρισμὸν πρὸς πληρωμὴν τοιούτων καὶ πρὸς πολλοὺς ἄλλους, μὴ δικαιουμένους, κατὰ τὴν νομοθεσίαν ἡμῶν, ν’ ἀπαιτήσωσι τοῦτο. Ψηφίζοντες τὴν πίστωσιν, ὅπως ὑπεστηρίχθη, παραδέχεσθε, ὅτι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐξετέλεσε τὴν εἰς αὐτὸν ἀνατεθεῖσαν παραγγελίαν ὁ κ. Σπάρταλης, δεικνύει πατριωτικὴν αὐταπάρνησιν καὶ ζῆλον ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, καὶ ὅτι οἱ ἐπὶ 15 ἔτη ἀλληλοδιαδόχως διευθύναντες τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὁρμώμενοι ἐξ αἰσθημάτων στρεψοδικίας, ἠδίκησαν τὸν κ. Σπάρταλην, μὴ πληρώσαντες τὰ εἰς αὐτὸν ὀφειλόμενα. Ταῦτα δὲ παραδεχόμενοι ἀδικεῖτε καὶ τοὺς μετὰ κήδους καὶ ζήλου διαχειριζομένους τὰ δημόσια χρήματα, καὶ τοὺς μετὰ πατριωτισμοῦ καὶ αὐταπαρνήσεως ὑπηρετοῦντας τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου. Ψηφίζοντες αὐτήν, καθ’ ὃν τρόπον ὑπεβλήθη καὶ ἐδικαιολογήθη, παραδέχεσθε, ὅτι οὐδεμία ἐγένετο διπλωματικὴ ἐπέμβασις, καὶ ὅτι πᾶσα ἡ ἐνέργεια τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας εἶναί τι ἀθῶον καὶ ἁπλῆ φιλικὴ σύστασις καὶ παράκλησις. Καθιεροῦτε δὲ προηγούμενον, ὅπερ δύναται ν’ ἀποβῇ ὀλέθριον, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν μεγάλη τις Δύναμις θελήσῃ νὰ ὑποστηρίξῃ ἀπαιτήσεις ὑπηκόων της, μὴ στηριζομένας ἐπὶ τῆς νομοθεσίας ἡμῶν. Τοῦτο δὲ πράττοντες, θέτετε τὴν Ἑλλάδα ἐκτὸς τῆς χορείας τῶν πεπολιτισμένων Ἐθνῶν, τῶν διεπομένων ὑπὸ τοῦ διεθνοῦς δικαίου, ὅπερ τὴν γενομένην ἐνέργειαν ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας χαρακτηρίζει, οὐχὶ ὡς φιλικὴν συμβουλήν, ἀλλ’ ὡς διπλωματικὴν ἐπέμβασιν, ἐπιτρεπομένην μόνον ἐν ὡρισμέναις ὑπ’ αὐτοῦ περιστάσεσιν. Ἐὰν ψηφίσητε τὴν πίστωσιν ὡς νομοσχέδιον ἀφέσεως, θέλετε μὲν παραδεχθῆ τὴν ἠθικὴν εὐθύνην τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὴν πορείαν αὐτῆς, θέλετε ὅμως ἀπαλλάξει αὐτὴν τῆς νομικῆς εὐθύνης, ἣν φέρει σήμερον. Θέλετε δὲ συγχρόνως ἀποφύγει τὰ τρία σπουδαῖα διὰ τὸν τόπον ἀτοπήματα, ἅτινα ἀνέπτυξα. Ἐὰν δὲ ψηφίσητε αὐτήν, οἵα ὑπεβλήθη, καὶ παραδεχθῆτε τὰς ὑπὲρ αὐτῆς ἐκτεθείσας δικαιολογίας, οὐ μόνον δὲν ἀπαλλάττετε τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἠθικῆς εὐθύνης, ἣν ὁλόκληρον τὸ Ἔθνος ἐπιῤῥίπτει εἰς αὐτήν, ἀλλ’ ἀφίνετε πλήρη καὶ ἀκεραίαν τὴν νομικὴν αὐτῆς εὐθύνην, καὶ καθιεροῦτε προηγούμενον παραβιάσεως θεμελιωδῶν διατάξεων τῆς νομοθεσίας ἡμῶν, κακῆς ἐκτιμήσεως τῶν πρὸς τὸ Ἔθνος καὶ τὸ Δημόσιον ὑπηρεσιῶν, καὶ μειώσεως τῆς διεθνοῦς θέσεως τῆς Ἑλλάδος.

§80ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριοι Βουλευταί, ὅτι δὲν εἶναι δίκαιον νὰ βαρυθυμήσητε κατ’ ἐμοῦ, ἐὰν ἐκ τρίτου λαμβάνω τὸν λόγον ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως. Τὴν ἔλλειψιν, ἐὰν ὑποτεθῇ ὅτι ὑπάρχει τοιαύτη, εἶναι δίκαιον ν’ ἀποδώσητε εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι κατὰ τὴν τελευταίαν τῆς συζητήσεως στιγμὴν ἀνέρχονται εἰς τὸ βῆμα καὶ ὑποβάλλουσι, πρὸς ὑποστήριξιν τῶν γνωμῶν, ἃς ὑπερασπίζονται, νέους λόγους, καὶ νέα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἦτο δυνατὸν ν’ ἀντικρούσῃ τις ἐκ τῶν προτέρων, διότι οὔτε νὰ ὑποθέσῃ ἦτο δυνατόν, ὅτι ἤθελον προταθῆ τοιαῦτα ἐπιχειρήματα. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι ἓν τῶν σπουδαιοτάτων ζητημάτων τῆς προκειμένης ὑποθέσεως εἶναι τὸ ζήτημα, τὸ ἀναγόμενον εἰς τὴν παραγραφὴν τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ Σπάρταλη. Περὶ τοῦ ζητήματος οὐδὲ λέξιν εὑρίσκομεν εἰς τὴν ἔκθεσιν, διὰ τῆς ὁποίας ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ὑπέβαλεν εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς τὴν πίστωσιν τοῦ Σπάρταλη. Πρῶτος ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς πλειοψηφίας, ἐνόμισεν, ὅτι δύναται ν’ ἀποκρούσῃ τὸ ζήτημα τῆς παραγραφῆς διὰ λόγων τινῶν, ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτοῦ ἀναγραφομένων. Ἔλαβον, Κύριοι, καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τὸν λόγον, καὶ ἀπέδειξαν, ὅτι ἅπαντα ἐκεῖνα τὰ ἐπιχειρήματα οὐδὲ τὴν ἐλαχίστην εἶχον ὑπόστασιν. Ὁ αὐτὸς Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἔλαβε τὸν λόγον καὶ ὑπεστήριξε τὴν γνώμην του καὶ διὰ νέων ἐπιχειρημάτων, ἀλλὰ καὶ ταῦτα ἐπὶ τοσοῦτον ἦσαν ἀνυπόστατα, ὥστε εὐχερῶς ἀντέκρουσα ταῦτα, λαβὼν ἐκ δευτέρου τὸν λόγον. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κυκλάδων βουλευτὴς κ. Μπογιατζόγλους, λαβὼν κατόπιν τὸν λόγον, προσεπάθησε ν’ ἀποκρούσῃ τὴν παραγραφὴν διὰ νέων ὅλως ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα μάλιστα καὶ ἡ Βουλὴ μετὰ προσοχῆς τινος ἠκροάσθη, ἀλλὰ καὶ εἰς ἄλλους ἐκτὸς τῆς Βουλῆς ἐπροξένησαν ἐντύπωσίν τινα. Ἕνεκα τούτου ἐπιβάλλεται καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ καθῆκον, νὰ προβῶμεν εἰς ἐξέτασίν τινα τῶν ἐπιχειρημάτων τούτων, νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ἦσαν ἀληθῶς ἄξια νὰ ἐπισπάσωσι τὴν προσοχήν, εἴτε τῆς Βουλῆς, εἴτε ἄλλου τινός. Ἐγώ, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ὅλα τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα, τὰ νεωστὶ προταθέντα, οὐ μόνον οὐδεμίαν εἶχον ὑπόστασιν, ἀλλὰ τοὐναντίον προέρχονται ἐκ μιᾶς ἀλλοκότου συγχύσεως καὶ τῶν νόμων, τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ τῶν νόμων, τῶν ἀναγομένων εἰς τὰ τῆς παραγραφῆς τῶν κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀγωγῶν. Θέλω λοιπὸν καὶ ζητῶ, Κύριοι, τὴν εὐμενῆ προσοχήν σας, ἵνα προβῶ εἰς τὴν ἐξέτασιν τινῶν τῶν ἐπιχειρημάτων τούτων, ἀλλὰ πρὸ πάντων θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ μὴ ἐκφράσω ἐπ’ αὐτῶν μόνον τὴν ἀτομικήν μου γνώμην, διότι ἕκαστος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου δύναται νὰ ἐκφράζῃ οἱανδήποτε γνώμην θέλει, καὶ δὲν δικαιοῦται νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν νὰ θεωρηθῇ ἡ γνώμη του ὀρθοτέρα ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Νομίζω ὅτι οἱ θέλοντες νὰ πείσωσι τὴν Βουλὴν ὀφείλουσι νὰ ἐπικαλῶνται ὑπὲρ τῆς γνώμης των αὐθεντικὰς γνώμας ἄλλων ἀνθρώπων καὶ ἄλλων δικαστικῶν σωμάτων, ἐξέχουσαν κατεχόντων ἐν τῇ ἐπιστήμῃ θέσιν. Τώρα ἐπιχειρῶ νὰ ἐξετάσω τὰ ἐπιχειρήματα, ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθη ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κυκλάδων. Καθὼς καὶ ἐκ τῆς ἐντύπου ἀγορεύσεώς του ἠδυνήθην νὰ ἐξαγάγω, ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος τὴν ἑξῆς θέτει βάσιν τῶν συλλογισμῶν του. Διαρκούσης τῆς ἐξελέγξεως τῶν λογαριασμῶν τῶν ὑπολόγων μέχρι τῆς ἐκδόσεως ἀποφάσεως ἐπ’ αὐτῶν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ τρέξῃ οὐδεμία παραγραφή, διότι οὐδὲν δικαίωμα ἀκόμη ἐγεννήθη ὑπὲρ τοῦ ὑπολόγου μέχρι τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου....

§81ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Διότι τὰ τακτικὰ Δικαστήρια εἶναι ἀναρμόδια ν’ ἀποφανθῶσι.

§82ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἔλθω καὶ εἰς τοῦτο, ἀλλὰ τὸ πρῶτον ἐπιχείρημά σας, ὅτι οὐδεμία παραγραφὴ δύναται νὰ τρέξῃ μέχρι τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, διότι πρὸ αὐτῆς δὲν θεωρεῖται γεννηθὲν τὸ δικαίωμα τοῦ ὑπολόγου, τὸ ἐπιχείρημα, λέγω, τοῦτο εἶναι—καὶ ἂς μὲ συγχωρήσῃ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος —νομικὸς σολοικισμός, διότι ἅπαντες οἱ συγγραφεῖς — καὶ ἠδυνάμην νὰ προσαγάγω ἐνταῦθα τὰ συγγράμματα ὅλων τῶν παρ’ ἡμῖν γραψάντων—ἀναγνωρίζουσιν ὁμοφώνως, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τῶν κοινῶν ἢ διοικητικῶν Δικαστηρίων δὲν γεννῶσι δικαιώματα, ἀλλ’ ἀναγνωρίζουσι προϋπάρχοντα δικαιώματα, καὶ παρέχουσιν εἰς τοὺς δικαιούχους τὰ μέσα τῆς ἐκτελέσεως. Ὁ ἰσχυρισμὸς λοιπὸν, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου γεννᾷ δικαίωμα, εἶναι νομικὸς σολοικισμὸς, διότι τὸ δικαίωμα ὑπάρχει ἀφ’ ἧς στιγμῆς κατέβαλεν ὁ ὑπόλογος χρήματα ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου. Ἐννοῶ τὸν ἰσχυρισμὸν, ὃν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ὑπέβαλον, ὅτι διαρκούσης τῆς ἐξελέγξεως δὲν τρέχει ἡ παραγραφή, ἡ ἀρξαμένη ἅμα τῇ γεννήσει τοῦ δικαιώματος, ἀλλ’ ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι δὲν ἐγεννήθη δικαίωμα, διότι τοῦτο γεννᾶται μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, εἶναι ἰσχυρισμὸς ὅλως ἀνυπόστατος. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε, ἐξεταστέον, εἶναι ἀληθὲς, ὅτι, διαρκούσης τῆς ἐξελέγξεως ἐνώπιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δὲν τρέχει ἡ παραγραφή, εἴτε διότι δὲν ἐγεννήθη τὸ δικαίωμα, ὡς ἰσχυρίζεται ὁ κ. Μπογιατζόγλους, εἴτε διότι ἡ παραγραφὴ ἀναστέλλεται ἕνεκα τῆς γενομένης ἐξελέγξεως, ὡς ἰσχυρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. Σιμόπουλος; Ἅπαντες οἱ συγγραφεῖς, ὅσοι ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσωσι τὸ ζήτημα τοῦτο, καὶ ἰδίως τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας τῆς Γαλλίας, ἀποφαίνονται, ὅτι οὐδόλως κωλύει τὴν πορείαν καὶ τὴν συμπλήρωσιν τῆς παραγραφῆς ἡ ἐνώπιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐξέλεγξις τῶν λογαριασμῶν τοῦ ὑπολόγου. Καὶ ἰδοὺ τί λέγει ὁ συγγραφεύς (ἀναγινώσκει): «Ἡ παραγραφὴ ἐφαρμόζεται ἐπίσης εἰς τὰς προκαταβολὰς καὶ προμηθείας, τὰς ἐνεργηθείσας ὑπὸ ὑπολόγων, καὶ ὅταν ἀκόμη αἱ προκαταβολαὶ αὗται δὲν ἀνεγνωρίσθησαν ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, εἰμὴ μεταγενεστέρως». (Ἀποφάσεις Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, 20 Νοεμβρίου 1816, 21 Ὀκτωβρίου 1818, 4 Αὐγούστου 1819, 26 Μαΐου 1824)...

§83ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἐν Γαλλίᾳ ὁ ὑπόλογος ὑπάλληλος δικαιοῦται νὰ ἀναφερθῇ εἰς τὸν Ὑπουργὸν, καὶ ὁ Ὑπουργὸς ἀποφαίνεται κατὰ πρῶτον βαθμὸν, ἂν δὲ ὁ Ὑπουργὸς ἀρνηθῇ ν’ ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς, ἢ σιγήσῃ, ὁ ὑπόλογος ἔχει δικαίωμα νὰ προσφύγῃ ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, en déni de justice, καταγγέλλων τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ ἀρνησιδικίᾳ· ἑπομένως, ἅμα δὲν ἐπιχειρήσῃ τὴν πρὸς τὸν Ὑπουργὸν διαδικασίαν, βεβαίως ἡ παραγραφὴ τρέχει. Παρ’ ἡμῖν ὅμως δὲν ἔχομεν αὐτὴν τὴν διαδικασίαν. Συγχέετε δύο νόμους, ἀνομοίους κατὰ πολλά.

§84ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν Γαλλίᾳ αἱ ἀπαιτήσεις κατὰ τοῦ Δημοσίου εἰσάγονται ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ κατ’ ἔφεσιν ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας, διότι εἶναι ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, διεξαγόμεναι κατὰ τὴν διαδικασίαν ταύτην. Παρ’ ἡμῖν ὅμως αἱ ὑποθέσεις τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ εἰσάγονται ἅπασαι εἰς τὰ τακτικὰ Δικαστήρια τοῦ Κράτους, ἑπομένως, ὡς ἐν Γαλλίᾳ ἡ ἐνώπιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐξέλεγξις δὲν ἐμποδίζει τὴν παραγραφὴν, ἂν δὲν εἰσαχθῶσι κατὰ τὴν ἐκεῖ διοικητικὴν διαδικασίαν, οὕτω καὶ παρ’ ἡμῖν, ἂν δὲν εἰσαχθῶσιν εἰς τὰ Δικαστήρια. Εἶναι τοῦτο τόσον σαφὲς, ὥστε ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Μπογιατζόγλους πίπτει εἰς τοιαύτην παρερμηνείαν.

§85ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἔχω τόσην ὑπόληψιν εἰς σᾶς, ὡς ποινικολόγον, ὥστε δὲν θέλω νὰ τὴν χάσω, διότι πραγματεύεσθε ἀντικείμενον ἐκτὸς τῆς εἰδικότητός σας.

§86ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν ἀποφάσεις τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας τῆς Γαλλίας, κατὰ τὰς ὁποίας παραγράφονται αἱ ὑπὸ τῶν ὑπολόγων ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου προκαταβολαὶ, καὶ ἂν βραδύτερον ἀνεγνωρίσθησαν ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Μετ’ ὀλίγον θὰ ὑποβάλω καὶ ἄλλας γνώμας συγγραφέων, ἐξ ὧν θὰ ἀποδειχθῇ, ὅτι οὐδεμίαν ἀξίαν ἔχει ἡ διακοπὴ τοῦ κ. Μπογιατζόγλου. Ὅθεν συμπεραίνω, ὅτι οὐδέποτε ὁ ἔλεγχος ἐνώπιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἔχει τὴν ἐλαχίστην ἐπιῤῥοὴν εἰς τὸ ζήτημα τῆς παραγραφῆς. Καὶ δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ προστρέχωμεν εἰς ξένην νομολογίαν, διότι τὰ κείμενα τῶν νόμων τῶν Ἑλληνικῶν μᾶς πείθουσι περὶ τούτου. Τί λέγει τὸ ἄρθρον 69 τοῦ νόμου, τὸ ὁποῖον ἐπανειλημμένως ἀνεγνώσθη ἐνώπιον ὑμῶν; (ἀναγινώσκει): Ὅτι «παραγράφεται... πᾶν χρέος δημόσιος, ἐὰν... δὲν ἀνε«γνωρίσθη, δὲν διετάχθη ἡ πληρωμὴ αὐτοῦ καὶ δὲν ἐπληρώθη ἐντὸς πέντε ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς χρήσεως». Λέγει ὁ Λογιστικὸς Νόμος, ὅτι ἡ παραγραφὴ ἀρχίζει οὐχὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς χρήσεως, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὅπως ὑπεστήριζε προχθὲς ὁ ἐκ Κυκλάδων συνάδελφος; Καὶ σημειώσατε, ὅτι ὁ Λογιστικὸς Νόμος πραγματεύεται κυρίως περὶ ὑπολόγων, καὶ προκειμένου νὰ καθιερώσῃ παραγραφὴν, ὤφειλε περὶ αὐτῆς νὰ διατάξῃ ῥητῶς, ὅτι ἡ παραγραφὴ ἄρχεται οὐχὶ ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς χρήσεως, ἀλλ’ ἀπὸ τῆς ἐκδόσεως τῆς ἀποφάσεως τοῦ Συνεδρίου. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον 70 ὑποστηρίζει τὴν γνώμην μου, διότι παραδέχεται ἀναστολὴν τῆς παραγραφῆς, ἕνεκεν ἐμποδίων τῶν ἀρχῶν, ἢ ἂν ἔγεινε προσφυγὴ εἰς τὰ Δικαστήρια. Τὸ Γαλλικὸν ἄρθρον προέβλεπε περὶ προσφυγῆς εἰς τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, ἀλλ’, ὡς εἴρηται, παρ’ ἡμῖν ἡ ὑπόθεσις ὑπάγεται εἰς τὰ τακτικὰ Δικαστήρια, καὶ ὡς ἐκ τούτου τὸ ἡμέτερον ἄρθρον 70 λέγει: «δι’ ἀρξαμένην δίκην». Πῶς ἄρχεται παρ’ ἡμῖν ἡ δίκη; Διὰ τῆς αἰτήσεως θεραπείας καὶ δι’ ἀγωγῆς. Πῶς ἄρχονται ἐν Γαλλίᾳ αἱ τοιαῦται δίκαι; Διὰ τῆς ἐνώπιον τοῦ Ὑπουργοῦ ὑποβολῆς τῶν ἀξιώσεων, καὶ διὰ τῆς προσφυγῆς ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας. Ὅπως λοιπὸν ἐν Γαλλίᾳ ἀναστέλλει τὴν παραγραφὴν ἡ ἐνώπιον τοῦ Συμβουλίου τῆς Ἐπικρατείας προσφυγὴ, οὕτω καὶ παρ’ ἡμῖν ἡ προσφυγὴ εἰς τὰ τακτικὰ Δικαστήρια. Ἀλλ’ ἡ ἐξέλεγξις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου οὔτε ἐν Γαλλίᾳ οὔτε παρ’ ἡμῖν δύναται νὰ ἀναστείλῃ τὴν παραγραφήν. Τὸ πρᾶγμα εἶναι τόσον σαφὲς, ὥστε ἀπορῶ, πῶς δὲν ἐννοεῖ αὐτὸ ὁ ἐκ Κυκλάδων Βουλευτής. Ἀλλ’ ὑποβάλλει ἄλλο ἐπιχείρημα, ὅπερ ἔχει τι τὸ εὐλογοφανές. Εἶπεν ὁ συνάδελφος, ὅτι ὁ ὑπόλογος δὲν δύναται νὰ προσφύγῃ εἰς Δικαστήριον, πρὶν ἢ ἐκδοθῇ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου.

§87ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Οὔτε μετὰ τὴν ἔκδοσιν αὐτῆς.

§88ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἤδη προσθέτει, οὔτε μετά. Ἂν ὁ ὑπόλογος δὲν ἔχῃ οὐδὲν ἄλλο μέσον προσφυγῆς, ἵνα σώσῃ τὰ δικαιώματά του, ἢ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἂν ἡ θύρα τῶν Δικαστηρίων ἦναι κεκλεισμένη ἑρμητικῶς, μέχρις οὗ ἐκδοθῇ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ ἂν, ταύτης ἐκδοθείσης, ἡ διαφορὰ θεωρῆται ὁριστικῶς ἐκδικασθεῖσα, ἠδύνατο νὰ ἔχῃ δίκαιον ὁ συνάδελφος, ὑποστηρίζων, ὅτι δὲν δύναται νὰ τρέξῃ παραγραφὴ κατὰ τοῦ ὑπολόγου μέχρι τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἀλλὰ, λέγων ταῦτα ὁ κ. Μπογιατζόγλους, δὲν κατενόησεν ἐντελῶς τὴν σημασίαν τῆς δικαιοδοσίας τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον εἶναι Δικαστήριον ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, ἀλλ’ ἔχει δικαιοδοσίαν τόσον ἀκριβῶς περιωρισμένην, ὥστε δὲν ἐπιτρέπεται κατ’ ἐλάχιστον ἡ ἐπέκτασις τῆς δικαιοδοσίας αὐτοῦ. Ποία εἶναι ἡ δικαιοδοσία αὐτοῦ; Τὸ ἄρθρον 16 ὁρίζει, ὅτι ἐξετάζει τοὺς λογαριασμοὺς ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἰσέπραξαν καὶ ἐδαπάνησαν δημόσια χρήματα, καὶ ἐξετάζει τοὺς λογαριασμοὺς, διὰ νὰ ἴδῃ, ἂν τὰ δημόσια χρήματα καλῶς εἰσεπράχθησαν καὶ ἐδαπανήθησαν. Δὲν ἔχει ἑπομένως δικαίωμα νὰ ἐξετάζῃ ἄλλας ἀπαιτήσεις τῶν ὑπολόγων κατὰ τοῦ Δημοσίου. Λαμβάνει πολλάκις ὑπ’ ὄψει πληρωμὰς τῶν ὑπολόγων, γενομένας ἐξ ἰδίων χρημάτων, ἀλλὰ μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ ν’ ἀποφανθῇ, ὅτι δὲν ὀφείλουσι πρὸς τὸ Δημόσιον. Καὶ μάλιστα εἶχεν ἀπαγορευθῆ ἄλλοτε εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον νὰ ἀναγνωρίζῃ τοὺς ὑπολόγους πιστωτὰς τοῦ Δημοσίου....

§89ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Ἡ ἀπαγόρευσις δὲν ὑπάρχει παρ’ ἡμῖν.

§90ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως, διότι τὸ ἄρθρον 212 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου λέγει ῥητῶς, ὅτι αἱ ἀποφάσεις τοῦ Συνεδρίου βεβαιοῦσιν, ἂν ὑπάρχῃ ὑπόλοιπον εἰς πίστωσιν τοῦ ὑπολόγου. Ποία ὅμως ἡ ἔννοια τῆς φράσεως ταύτης; Περιορίζομαι νὰ ὑποβάλω τὴν ἑρμηνείαν, ἣν δίδει ὁ Audiffret, δηλαδὴ ὁ δημιουργὸς τοῦ λογιστικοῦ συστήματος τῆς Γαλλίας, ὁ συντάκτης καὶ τοῦ Διατάγματος τοῦ 1838 καὶ τοῦ 1862 καὶ μέλος ἤδη Ἐπιτροπῆς, εἰς ἣν ἀνετέθη ἡ ἀναθεώρησις τῶν λογιστικῶν νόμων ἐν Γαλλίᾳ. Ἰδοὺ τί λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀναγνωρίζει ὅλας τὰς τακτικῶς δικαιολογουμένας δαπάνας πρὸς ἀπαλλαγὴν τῶν ὑπολόγων, καὶ ὅταν ἀκόμη αἱ δαπάναι αὐταὶ ἀποτελῶσι προκαταβολὰς εἰς βάρος τοῦ Κράτους. Ἀλλὰ περιορίζεται μόνον νὰ βεβαιώσῃ αὐτὰς τὰς προκαταβολὰς, καὶ παραπέμπει τοὺς διαδίκους νὰ προσφύγωσιν, ὅπου προσήκει, ἵνα ἐπιτύχωσι τὴν πληρωμήν». Ῥητῶς, ὡς βλέπετε, λέγει ὁ συγγραφεὺς, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἡ ἀναγνωρίζουσα ποσόν τι εἰς πίστωσιν τοῦ ὑπολόγου, δὲν ἀποτελεῖ καταδίκην τοῦ Δημοσίου εἰς πληρωμὴν αὐτοῦ. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐν Γαλλίᾳ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἴπῃ: ἡ ἀπαίτησις, ἣν ἀνεγνώρισεν ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου, εἶναι παραγεγραμμένη. Λοιπὸν, ἐρωτῶ, μένει τι ὀρθὸν καὶ βάσιμον ἐκ τοῦ ἰσχυρισμοῦ, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου ἀποτελεῖ δεδικασμένον, καὶ ὅτι μετὰ τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ δὲν μένει δικαίωμα εἰς ἄλλην ἀρχὴν ν’ ἀποφανθῇ περὶ αὐτοῦ; Δὲν εἶναι πρόδηλον, ὅτι καὶ πρὸ καὶ μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συνεδρίου εἰς τὰ Δικαστήρια δύναται καὶ ὀφείλει νὰ προσφύγῃ ὁ ὑπόλογος, ἵνα ἐξασφαλίσῃ τὰ δικαιώματά του, καὶ ἐπιτύχῃ τὴν ἱκανοποίησιν αὐτῶν; Ἕνεκα μάλιστα τῆς ἰδιοφυοῦς ἁρμοδιότητος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δὲν εἶναι ἀληθὲς, οὔτε ὅτι αἱ ἀποφάσεις αὐτοῦ ἀποτελοῦσι δεδικασμένον, διότι ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν δύναται ὁ ὑπόλογος νὰ ὑποβάλῃ αἴτησιν πρὸς ἀναθεώρησιν τῆς ἀποφάσεως, καὶ δύναται νὰ ἀπαλλαγῇ· ὅμοια δὲ δικαιώματα ἔχει καὶ ὁ κ. Β. Ἐπίτροπος. Ὥστε οὔτε δεδικασμένον ἀποτελοῦσιν αὐταὶ αἱ ἀποφάσεις, διότι ὑπόκεινται εἰς ἀναθεώρησιν, καὶ ἐν τούτοις ἐπὶ τῇ βάσει αὐτῶν τῶν ἀποφάσεων ἔρχονται νὰ μᾶς εἴπωσιν, ὅτι ὑπάρχει δεδικασμένον, καὶ πρέπει νὰ πληρώσωμεν τὸν Σπάρταλην! Αὐτὰ εἶναι τὰ κυριώτερα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε νὰ ὑποβάλω ἐνώπιον ὑμῶν, πρὸς ἀντίκρουσιν τῶν ἀντιφρονούντων, ὡς πρὸς τὴν παραγραφήν. Τώρα ὀφείλω νὰ προσθέσω τινὰ καὶ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς προμηθείας. Ἤκουσα, ὅτι ἡ προμήθεια αὕτη ὀφείλεται εἰς τὸν ἐμπορικὸν οἶκον τοῦ Σπάρταλη. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι τοιοῦτος ἰσχυρισμὸς μόνον κατὰ τὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς συζήτησιν προετάθη, διότι ὁ Σπάρταλης οὐδέποτε ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν ὀφείλεται εἰς αὐτὸν προμήθεια, ἀλλ’ εἰς ἕτερόν τινα. Ὁ Σπάρταλης ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν θέλει προμήθειαν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐντολῆς, δὲν ἦτο ἑπομένως δυνατὸν νὰ ἀπαιτήσῃ τοιαύτην ὑπὲρ ἄλλου προσώπου, εἰς ὃ ἀνέθετο τὴν ἐντολὴν, διότι ἡ Κυβέρνησις εἰς αὐτὸν ἀνέθεσε τὴν ἐντολὴν καὶ ὄχι εἰς ἄλλον, καὶ δὲν εἶχε δικαίωμα νὰ τὴν ἀναθέσῃ εἰς ἄλλον ἐν ἀγνοίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ ζητῇ ἤδη προμήθειαν ὑπὲρ τοῦ προσώπου ἐκείνου, ἐνῷ αὐτὸς ὁ ἴδιος παρῃτήθη τὸ πρῶτον πάσης προμηθείας, καὶ ἀνέθετο κατόπιν τὴν διάθεσιν αὐτῆς εἰς τὸν Βασιλέα, διὰ νὰ τὴν διαχειρισθῇ ὑπὲρ φιλανθρωπικῶν καταστημάτων. Ἂν εἰς ἄλλον, καὶ οὐχὶ εἰς τὸν ἴδιον Σπάρταλην, ὠφείλετο ἡ προμήθεια, πῶς δύναται νὰ ἐξηγηθῇ ἡ τοιαύτη παραίτησις, ἡ διάθεσις; Ἕνεκα τούτων φρονῶ, ὅτι ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι εἰς ἄλλον ὀφείλεται ἡ προμήθεια, ἀποτελεῖ παραμόρφωσιν τῶν πραγμάτων, ἥτις οὔτε εἰς δικηγόρον τοῦ Σπάρταλη ἦτο ἐπιτετραμμένη, πολὺ δὲ ὀλιγώτερον εἰς ἐκείνους, οἵτινες παρίστανται ὡς ὑπερασπισταὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου τῆς Ἑλλάδος. Τώρα, Κύριοι, οὕτως ἐχούσης τῆς ἀπαιτήσεως, ἐπῆλθε διπλωματικὴ παρέμβασις; Ἤκουσα τοὺς κκ. συναδέλφους λέγοντας, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις οὐδὲν ἕτερον ἔπραξεν, ἢ νὰ συστήσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὰ δίκαια τῶν ὑπηκόων αὐτῆς, ὡς καὶ ἡμεῖς πολλάκις προέβημεν εἰς παρόμοια διαβήματα, προκειμένου περὶ ἡμετέρων ὑπηκόων. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα πρὸ ὀλίγου ἀνέγνωσεν ὁ κ. Καραπάνος, ἀπέδειξαν, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοιαύτης συστάσεως ἢ παρακλήσεως. Ὅταν τοιαῦται συστάσεις καὶ παρακλήσεις ὑποβάλλωνται, ἀφίνεται εἰς αὐτοὺς τοὺς ὑπηκόους ἡ φροντὶς περὶ τῆς ἐπιδιώξεως τῶν δικαιωμάτων των. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὅμως οὐδεὶς ὑπήκοος Ἄγγλος ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τῶν Ἑλληνικῶν ἀρχῶν, ἀλλὰ μόνη ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία. Ἡ τοιαύτη διεκδίκησις ἀποτελεῖ κατάδηλον ἐπέμβασιν, ἣν ὤφειλεν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἐκ πρώτης ὄψεως ν’ ἀποκρούσῃ. Ἀλλὰ τέλος πάντων τί ποιητέον; Ὀφείλομεν νὰ πληρώσωμεν τὴν ἀπαίτησιν ταύτην; Ἤκουσα τὸν κ. Καραπάνον, ὑποστηρίζοντα, ὅτι εἰς τοιοῦτον διπλωματικὸν σημεῖον εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις αὕτη, ὥστε ἐπιβάλλεται ἡ πληρωμὴ αὐτῆς ὑπὸ ἕνα ἢ ἄλλον τύπον. Ἐγὼ διεφώνησα ἀνέκαθεν ὡς πρὸς τοῦτο, ὑποστηρίξας ὅτι πρέπει νὰ ἀποῤῥιφθῇ ἡ πίστωσις. Δὲν ἀποδέχομαι, ὅτι περιήλθομεν εἰς τοιοῦτον σημεῖον, ὥστε δὲν ὑπολείπεται εἰς τὴν Ἑλλάδα, ἢ νὰ πληρώσῃ, ὑφισταμένη τὰς συνεπείας τῆς ἀδεξιότητος τῶν κυβερνώντων. Κατ’ ἐμὲ, ὑπολείπεται πλῆρες τὸ στάδιον τῆς περαιτέρω διπλωματικῆς ἐρεύνης τοῦ ζητήματος, καὶ μία ἀπόῤῥιψις τῆς πιστώσεως ὑπὸ τῆς Βουλῆς θὰ δώσῃ νέα ὅπλα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ὑποστηρίξῃ, ὅτι, κατὰ τοὺς νόμους ἡμῶν, κατὰ τοὺς νόμους ὅλων τῶν Ἐθνῶν, δὲν ἐπιτρέπεται ἡ πληρωμὴ ἀπαιτήσεως παραγεγραμμένης. Καὶ πλείστους δὲ ἄλλους λόγους δύναται νὰ ἀντιτάξῃ κατὰ τῆς παρεμβάσεως αὐτῆς, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ σχέσεων τῆς Ἑλλάδος πρὸς Ἄγγλον ὑπήκοον, ἀλλὰ πρὸς Ἕλληνα κτλ. κτλ. Ἐγὼ λοιπὸν ποσῶς δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην τοῦ κ. Καραπάνου. Ἐγὼ μάλιστα φρονῶ, ὅτι, καὶ ἂν ἐπὶ τέλους ὑποκύψωμεν, προτιμότερον νὰ ὑποκύψωμεν μόνον εἰς τὴν βίαν, διότι ἡ βία διαφυλάττει ἀλώβητον τὴν ἐθνικὴν φιλοτιμίαν. Προτιμότερον λοιπὸν νὰ ἔλθωσι καὶ πάλιν τὰ Ἀγγλικὰ πλοῖα εἰς τὸν Πειραιᾶ, ὡς καὶ ἄλλοτε ἦλθον. Καὶ τότε ὑπεβλήθημεν εἰς θυσίας, ἀλλ’ ἡμεῖς μὲν ἐκερδήσαμεν τὰς συμπαθείας ὅλης τῆς Εὐρώπης, γενικὴ δὲ ἀνὰ πᾶσαν τὴν Εὐρώπην ἐξηγέρθη ἀποδοκιμασία κατὰ τοῦ τοιούτου μέτρου τῆς Ἀγγλίας, καὶ κατέστησε λίαν δυσχερῆ τὴν ἐπανάληψιν αὐτοῦ. Προτιμῶ νὰ ὑποκύψωμεν καὶ πάλιν εἰς τὴν βίαν, καὶ διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι δὲν πρέπει τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἑλλάδος νὰ ψηφίσῃ τὴν πίστωσιν.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσεται περατωμένη....

§92ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§93ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ὡμίλησε τρὶς ἐπὶ τοῦ θέματος ὁ κ. Χατζόπουλος· δὲν ἠμπορεῖ νὰ ὁμιλήσῃ καὶ πάλιν.

§94ΡΑΛΛΗΣ. Νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή. Ἀλλὰ πρὸ τούτου ἔχομεν καὶ ἄλλο τι νὰ συζητήσωμεν, διότι ἐγείνατε στηλῖται ἀπόψε. (Θόρυβος).

§95ΛΕΒΙΔΗΣ. Νὰ ἀποδείξητε, ὅτι ὡμίλησε τρίς.

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὡς Πρόεδρος σᾶς λέγω, ὅτι ἐκ τῶν πρακτικῶν ἀποδεικνύεται, ὅτι ὡμίλησε δίς.

§97ΡΑΛΛΗΣ. Ἀποδείξατέ το. Δὲν ἠμπορεῖτε νὰ θέσητε τὸ ζήτημα εἰς ψηφοφορίαν ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν ἀποδείξητε τὸν ἰσχυρισμόν σας.

§98ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά.

§99ΡΑΛΛΗΣ. Τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ νὰ τὰ ἀφήσετε κατὰ μέρος. Νὰ λάβητε τὰ ἐπίσημα πρακτικά.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικὰ βεβαιοῦσι τὸ πρᾶγμα. Ἀρκοῦσι τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά.

§101ΡΑΛΛΗΣ. Ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λαμβάνουσι χώραν ἐν τῇ Βουλῇ, ἀποδεικνύονται μόνον διὰ τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς 10 Δεκεμβρίου (ἀναγινώσκει): «Εἶτα ἔλαβε τὸν λόγον ὁ βουλευτὴς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας...» Ἰδοὺ καὶ τὰ πρακτικὰ τῆς 3 Ἰανουαρίου 1889 (ἀναγινώσκει): «Τοῦτον διεδέξατο ἐπὶ τὸ βῆμα εἷς τῶν Βουλευτῶν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ὅστις ἐπεχείρησε τὴν ἐξέτασιν τῆς ὑπὸ συζήτησιν πιστώσεως.....»

§103ΡΑΛΛΗΣ. Προβῆτε τώρα εἰς τὴν ψηφοφορίαν.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ ἀγορεύσῃ καὶ ἐκ τρίτου ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος ὁ βουλευτὴς Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας κ. Χατζόπουλος λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κκ. Κανάρη καὶ Καλογεροπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 94 Βουλευταί· 77 κατὰ τῆς προτάσεως, καὶ 17 ὑπερ αὐτῆς. Ὥστε ὁ κ. Χατζόπουλος δὲν δύναται νὰ ἀγορεύσῃ καὶ ἐκ τρίτου.

§106ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι, πρὶν ἢ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς πιστώσεως, περὶ τῆς ὁποίας πρόκειται, πρέπει νὰ λύσωμεν ἕν ζήτημα, τὸ ὁποῖον κατ’ ἐμὲ ἀφορᾷ...

§107ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Δὲν δύναται νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις...Κύριε Πρόεδρε, μὴ δίδετε τὸν λόγον. (Θόρυβος).

§108ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προτείνει ἔνστασιν, ἀφορῶσαν εἰς τὸν Κανονισμόν.

§109ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, ἀφορᾷ εἰς τὴν νόμιμον συγκρότησιν τοῦ Σώματος, εἰς τὸ ζήτημα περὶ ἀπαρτίας...

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἦσαν 79 παρόντες.

§111ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγένετο ἔνστασις περὶ μὴ ἀπαρτίας· προκειμένου λοιπὸν νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος καὶ νὰ γνωσθῇ, πόσοι ἦσαν παρόντες Βουλευταί, ἵνα δειχθῇ, ἄν ὑπῆρχεν ἀπαρτία, ἐκτὸς τῶν παρόντων ἐν τῇ αἰθούσῃ, ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψει καὶ οἱ ἐν τοῖς δωματίοις... (θόρυβος).

§112ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναγνωσθῇ τὸ πρακτικὸν τῆς διαλογῆς.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐσημειώθη ὡς παρὼν εἷς μόνον.

§114ΡΑΛΛΗΣ. Τότε ἐπικαλούμεθα τὴν ἰδίαν σας μαρτυρίαν· ἐλάβετε ὑπ’ ὄψει τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις;

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔλαβον ὑπ’ ὄψει μόνον τὸν κ. Δηλιγιάννην, τὸν ὁποῖον ἐκάλεσα, ὄντα ἐν τῷ δωματίῳ, διότι οὐδεὶς ἄλλος ὑπῆρχεν ἐν αὐτῷ. Ὁ κ. Δηλιγιάννης δὲν ἦλθεν εἰς τὴν συνεδρίασιν. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν λοιπὸν, ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι, ὅσοι εἶναι εἰς τὰ παρακείμενα δωμάτια, καλοῦνται παρὰ τοῦ Προέδρου, καὶ ἄν δὲν προσέλθωσι, θεωροῦνται ὡς παρόντες, ἐθεώρησα αὐτὸν παρόντα. Οἱ Βουλευταὶ οἱ παρόντες ἦσαν 78, μετὰ τοῦ κυρίου Δηλιγιάννη δὲ 79.

§116ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ Προεδρεῖον... (θόρυβος).

§117Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐν πρώτοις σᾶς παρακαλῶ νὰ συμβουλεύσητε τὴν πλειονοψηφίαν, νὰ μὴ διακόπτῃ τοὺς ἀγορεύοντας. Σεῖς διευθύνετε τὴν συζήτησιν.

§118ΑΣ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ παύσωσι διακόπτοντες... (θόρυβος).

§119ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Κατηντήσατε πλέον ἀηδία!....

§120ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σωφρονίσατε τὸν ἐκ Ζακύνθου Βουλευτήν....

§121ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Σᾶς πρέπει νὰ σωφρονίσῃ. (Θόρυβος).

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀπαγορεύονται αἱ διακοπαί.

§123ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον ἀφορᾷ τὸ Προεδρεῖον....

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες Βουλευταὶ ἦσαν, ἐπαναλαμβάνω, ἐν ὅλῳ 79 μετὰ τοῦ κ. Δηλιγιάννη, ὁ ὁποῖος δὲν ἦτο ἐν τῇ αἰθούσῃ ἀλλ’ ἦτο ἐν τῷ παρακειμένῳ δωματίῳ....

§125ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν εἴχετε δικαίωμα νὰ τὸν καταλογίσητε.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἶχον τὸ δικαίωμα ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς. Τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ λέγει ἐν τέλει (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἐν τοῖς παρακειμένοις τῇ αἰθούσῃ τῶν συνεδριάσεων δωματίοις Βουλευταί, καλούμενοι παρὰ τοῦ Προέδρου διὰ τῶν κλητήρων, «ἐπανέρχονται ἀμέσως εἰς τὴν αἴθουσαν, καὶ ἂν δὲν ἐπανέλθωσι, θεωροῦνται παρόντες....(Θόρυβος).

§127ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρᾶξις ἀφορᾷ σᾶς, διότι σεῖς, ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ ἐθεωρήσατε....

§128ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναδέχομαι τὴν εὐθύνην, διότι τὸ λέγει ὁ νόμος· ἐφήρμοσα τὸν Κανονισμόν.

§129ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ....

§130ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν δύναται, κύριε Πρόεδρε, νὰ διακοπῇ ἡ συζήτησις.

§131ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς λέγει ῥητῶς, ὅτι, ὅταν γίνηται ἔνστασις περὶ παραβάσεως τοῦ Κανονισμοῦ, αὕτη συζητεῖται.

§132ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπόν, κύριε Πρόεδρε, ἐδέχθητε, ὅτι μεταξὺ τῶν παρόντων ἐν τῇ αἰθούσῃ Βουλευτῶν ἐλάβετε ὑπ’ ὄψει καὶ τὸν ἀξιότιμον Ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο ἐν τῷ δωματίῳ....

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα, συμφώνως τῷ Κανονισμῷ, ὁ ὁποῖος εἶναι νόμος· ἀφοῦ τὸν ἐκάλεσα προηγουμένως.

§134ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν εἴχετε ἀπαρτίαν....

§135ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν ἔχει οὐδεμίαν σημασίαν τοῦτο.

§136ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖνο ὅμως, τὸ ὁποῖον θέλω νὰ παρατηρήσω, εἶναι, ὅτι, ἅμα ἡ ἀρχὴ αὕτη καθιερωθῇ, δύνανται νὰ εὑρεθῶσιν ἐν τῇ αἰθούσῃ 40 Βουλευταί, νὰ ληφθῶσι δὲ ὑπ’ ὄψει καὶ οἱ ἐν τοῖς παρακειμένοις τῇ αἰθούσῃ δωματίοις, καὶ τότε ἡ Βουλὴ θὰ ἦναι νομίμως συγκεκροτημένη.

§137ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα.

§138ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποῦ στηριζόμενος, κύριε Πρόεδρε, θὰ καλέσητε τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις Βουλευτάς;

§139ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ.

§140ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ τὸ ἀναγινώσκω (ἀναγινώσκει): «...Οἱ ἐν τοῖς παρακειμένοις τῇ αἰθούσῃ τῶν συνεδριάσεων δωματίοις Βουλευταί, καλούμενοι ὑπὸ τοῦ Προέδρου διὰ τῶν κλητήρων, ἐπανέρχονται ἀμέσως εἰς τὴν αἴθουσαν, καὶ ἂν δὲν ἐπανέλθωσι, θεωροῦνται παρόντες» (γέλως). Τὸ νὰ γελᾶτε ἀποδεικνύει, ὅτι δὲν ἠξεύρετε τί λέγει ὁ Κανονισμός. Πρόκειται λοιπὸν, Κύριοι, περὶ δωματίων παρακειμένων τῇ αἰθούσῃ, δωματίων δηλαδὴ, ἐν οἷς εὑρισκόμενοι οἱ Βουλευταὶ, δύνανται νὰ λαμβάνωσι γνῶσιν τῶν συνεδριάσεων καὶ νὰ ἀκροῶνται τῶν λεγομένων ἀπὸ τοῦ βήματος.... (θόρυβος). Ἀλλὰ, σᾶς παρακαλῶ, εἶναι δωμάτιον παρακείμενον τῇ αἰθούσῃ τὸ παρακείμενον; (ἱλαρότης).

§141ΚΑΝΑΡΗΣ. Ἀπόδειξις τοῦ ἐναντίου εἶναι, ὅτι οὐδέποτε ἐφηρμόσθη ἡ διάταξις αὕτη τοῦ Κανονισμοῦ. Ὁ κ. Καΐρης ἔλαβε τὴν πρωτοβουλίαν.

§142ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἂν καθιερωθῇ ἡ ἀρχὴ αὕτη, τότε δύνασθε ἀξιόλογα τοὺς κυρίους Βουλευτὰς τῆς πτέρυγος ἐκείνης (δεικνύει τὴν δεξιὰν), οἱ ὁποῖοι γευματίζουν εἰς τὸ ἀπέναντι ξενοδοχεῖον, νὰ τοὺς θεωρήσητε παρόντας.

§143ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ὄχι, ὄχι· εἶναι ῥητὸς ὁ Κανονισμός.

§144ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ποία διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ τῶν μὲν καὶ τῶν δέ; Μὴ βλέπετε μόνον εἰς τὸ γράμμα τοῦ νόμου. Ποῖον εἶναι τὸ πνεῦμα τοῦ Κανονισμοῦ; Εἶναι, ὅτι οἱ Βουλευταὶ, ἵνα δίδωσι ψῆφον, ὀφείλουσι νὰ ἦναι ἐν γνώσει τῶν λεγομένων καὶ τῶν ἀναπτύξεων αὐτῶν ἀπὸ τοῦ βήματος....

§145Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Πρόκειται περὶ ἀπαρτίας.

§146ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρόκειται, λέγει, περὶ ἀπαρτίας, καὶ δὲν πρόκειται περὶ συζητήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ὀφείλουσι νὰ δώσωσι ψῆφον. Μάλιστα. Ἀλλ’ ἐὰν ὑποθέσωμεν, ὅτι εἷς τῶν Βουλευτῶν δὲν θέλει νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν συζήτησιν, μένων εἰς τὸ δωμάτιον, νομίζετε, ὅτι κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δύνασθε νὰ ἔχητε ἀληθῆ ἀπαρτίαν;

§147ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Μάλιστα, μάλιστα.

§148ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀποχωρεῖ καὶ εἶναι εἰς τὸ δωμάτιον καὶ σᾶς λέγει: «ἐγὼ δὲν εἶμαι παρών»· θὰ τὸν θεωρήσητε ὡς νομικὸν πλάσμα, καὶ θὰ θεωρήσητε τὸ ἐπανωφόριον τοῦ Βουλευτοῦ, ὡς εἶπεν ἄλλοτε ἕτερος Πρόεδρος;....

§149ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Τὸ εἶπεν ὁμόφρων ὑμῶν, ὁ κ. Βαλσαμάκης.

§150ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἵνα τὸ ἐννοήσητε καλλίτερον, ὁ κ. Βουλευτής, ὁ ἐν τῷ δωματίῳ....

§151ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Δὲν ἔχουσι σημασίαν ταῦτα. Δὲν χωρεῖ συζήτησις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου.

§152ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. ... ὁ κ. Βουλευτής, ὁ ἐν τῷ δωματίῳ, δηλοῖ, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν Βουλήν· ὑποθέσατε, ὅτι εἶσθε 75 μόνον Βουλευταί· δύνασθε τότε νὰ ἔχητε ἀπαρτίαν;

§153ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Βεβαίως.

§154ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μὲ ποίους;

§155ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μὲ τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις. Τὸ λέγει ῥητῶς ὁ Κανονισμός.

§156ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς ἐννοεῖ, ὅτι, ἐὰν ὁ Βουλευτὴς εὑρίσκηται ἐν τῷ δωματίῳ καὶ κωλύηται πρὸς στιγμὴν νὰ ἔλθῃ, τότε δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς παρὼν, ἀλλὰ τῇ συναινέσει τοῦ Βουλευτοῦ. Ὑποθέσατε πρὸς στιγμὴν, ὅτι εἶναι εἰς τὸν διάδρομον· θὰ τὸν καταλογίσητε ὡς παρόντα καὶ θὰ κάμητε ἀπαρτίαν μὲ αὐτόν; Τὸ ἴδιον εἶναι, ὅταν λέγῃ ὁ Βουλευτής: «δὲν δύναμαι νὰ ἔλθω». Ἐν τῇ αἰθούσῃ τῶν συνεδριάσεων δὲν εὑρίσκεται, ἐν τῷ δωματίῳ εὑρισκόμενος, σᾶς λέγει, ὅτι ἔχει κώλυμα, τὸ ὁποῖον τὸν ἀποκωλύει νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν συνεδρίασιν. Πῶς δύνασθε σεῖς, βασιζόμενοι ἐπὶ ἑνὸς πλάσματος, νὰ τὸν θεωρήσητε ὡς παρόντα; Ἔχετε διάταξίν τινα ἐξαναγκαστικὴν, ἵνα τὸν ὑποχρεώσητε νὰ ἔλθῃ;

§157ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τὸ λέγει ῥητῶς ὁ Κανονισμός.

§158ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς προϋποθέτει, ὅτι εἷς Βουλευτὴς, εὑρισκόμενος ἐν τῷ δωματίῳ, δύναται πρὸς στιγμὴν νὰ θέλῃ νὰ μεταβῇ πρὸς ἐκτέλεσιν φυσικῆς του ἀνάγκης καὶ νὰ εἴπῃ: «Κύριε Πρόεδρε, σημειώσατέ με παρόντα, καὶ ἔφθασα». Ὅταν ὅμως ῥητῶς λέγῃ, ὅτι δὲν θέλει νὰ ἔλθῃ εἰς τὴν συνεδρίασιν, πῶς δύνασθε νὰ τον σημειώσητε ὡς παρόντα καὶ νὰ κάμητε ἀπαρτίαν μὲ 40 Βουλευτάς;

§159ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἂς ὑπάγῃ εἰς τὴν αὐλήν.

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὅταν θέλῃ νὰ ἀποχωρήσῃ, τὸ δηλοῖ εἰς τὸν Πρόεδρον καὶ φεύγει.

§161ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς προβλέπει τοῦτο, τὸ ὁποῖον σᾶς λέγω· ὅτι, ἐὰν πρὸς στιγμὴν ἐξέλθωσιν οἱ Βουλευταὶ εἰς τὰ δωμάτια, ὑποτίθεται, ὅτι ἐξέρχονται, ἵνα ἐπανέλθωσι, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θεωροῦνται παρόντες, διότι τεκμαίρονται ὡς παρόντες, ἐὰν δὲν δηλώσωσι τὸ ἐναντίον....

§162ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι, δὲν ἔχει οὕτω.

§163ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅταν ὅμως σᾶς δηλοῖ ὁ ἴδιος, ὅτι δὲν θέλει νὰ ἦναι παρών, δὲν δύνασθε νὰ τὸν θεωρήσητε παρόντα. Τότε μόνον θεωρεῖται παρὼν, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ὁ Βουλευτὴς εὑρίσκεται πρὸς στιγμὴν ἐν τῷ δωματίῳ χάριν ἀναπαύσεως. Ἐγὼ λαμβάνω τὸ ἐπανωφόρι μου, διότι εὑρίσκομαι ὑπὸ τὸ κράτος οἱασδήποτε περιστάσεως, καὶ ἐξέρχομαι εἰς τὸ δωμάτιον ἐπὶ πέντε λεπτὰ τῆς ὥρας· σᾶς λέγω, ὅτι ἀνεχώρησα· θὰ μὲ θεωρήσητε παρόντα; Βεβαίως ὅλα δύνασθε νὰ τὰ κάμητε, διότι ἔχετε πλειοψηφίαν, ἀλλὰ δὲν πρόκειται περὶ τούτου, πρόκειται περὶ τοῦ ὅτι τοῦτο εἶναι παράνομον, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει, καὶ ἂν στηρίζηται εἰς τὴν δύναμιν τῶν πλειόνων, δὲν δύναται νὰ κυρωθῇ ποτὲ, καὶ ἐὰν τὸ κυρώσητε, θὰ ἔλθῃ στιγμή, καθ’ ἣν θὰ μετανοήσητε, ὡς μετενόησαν καὶ ἄλλοι.... (Θόρυβος).

§164ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Ὄχι δά!...

§165ΚΑΝΑΡΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, αὐτὸς ὁ ἐκ Θεσσαλίας βουλευτὴς κύριος Κανταρτζῆς πρέπει νὰ κατανοήσῃ, ὅτι δὲν εὑρίσκεται ἐν τῇ Ὀθωμανικῇ Βουλῇ... (Θόρυβος) Οὐδεὶς ἐξ ὑμῶν δύναται νὰ ἀποταθῇ πρὸ ἐμέ... Πρέπει λοιπὸν νὰ μάθῃ ὁ κύριος αὐτὸς, ὅτι ἡ θέσις του τῷ ἐπιβάλλει ὑποχρεώσεις, καὶ δὲν πρέπει νὰ παρεκτρέπηται.

§166ΚΑΝΤΑΡΤΖΗΣ. Εἶναι ἀνάξιον Βουλευτοῦ, νὰ ἐκστομίζῃ τοιαῦτα. Καὶ ἂν ὑπάρχῃ τις, μὴ γνωρίζων τὰς ὑποχρεώσεις του, βεβαίως δὲν εἶμαι ἐγώ. (Θόρυβος)

§167ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπαναλαμβάνω καὶ ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ τότε μόνον ἔχει ἐφαρμογὴν, ὁσάκις οἱ ἐν τοῖς δωματίοις εὑρισκόμενοι Βουλευταὶ ἐξέρχονται εἰς τὰ δωμάτια, ὄχι ἵνα μὴ ἐπανέλθωσιν, ἀλλ’ ἐξέρχονται πρὸς στιγμὴν, ἵνα κατόπιν λογίζονται ὡς παρόντες. Ὅταν ὅμως ὄχι μόνον τεκμαίρηται ἡ ἀναχώρησίς των πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ μὴ ἐπανέλθωσιν, ἀλλὰ καὶ ῥητῶς δηλοῦται ἡ πρόθεσις αὕτη, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ῥητῶς ἐδηλώθη, δὲν δύναται ὁ Πρόεδρος νὰ σημειώσῃ αὐτοὺς ὡς παρόντας, ἄνευ τοῦ κινδύνου νὰ προσκρούσῃ εἰς τὸ Σύνταγμα. Δύνασθε νὰ τὸ πράξητε· τὸ ἔπραξαν καὶ ἄλλοι πρὸ ὑμῶν, ἀλλὰ μετενόησαν, καὶ ἦσαν πολὺ ἀνώτεροι ὑμῶν, καὶ ὅμως ἐρωτήσατε πῶς ὀνομάζονται, ὡς θὰ ἔλθῃ καιρὸς νὰ ὀνομασθῆτε ἐπίσης καὶ σεῖς, ἐὰν ὑπάρχῃ Ἔθνος.

§168ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ θέμα, Κύριοι, ὅπερ ἀνεφάνη πρὸς συζήτησιν, εἶναι, νομίζω, τοσοῦτον σπουδαῖον, ὥστε μοὶ φαίνεται, ὅτι κατ’ ἄλλον τινὰ τρόπον πρέπει νὰ δεχθῆτε νὰ συζητηθῇ, οὐχὶ δὲ καθ’ ὃν ἀπεπειράθητε νὰ συζητήσητε, δηλαδὴ ἐν μέσῳ κραυγῶν καὶ διακοπῶν καὶ ἀντεγκλήσεων καὶ ἐρωταποκρίσεων. Τὸ θέμα εἶναι σπουδαιότατον, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸν νόμιμον καταρτισμὸν τῶν συνεδριάσεων, ἐννοεῖτε δὲ, ὁποῖα δύνανται νὰ ὦσι τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἀποφάσεων ὑμῶν, ἐὰν αὗται δὲν ἀποῤῥέωσιν ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ἐκ τῆς ὀρθῆς ἑρμηνείας καὶ ἐφαρμογῆς αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ ὑμᾶς, ὅπως δεχθῆτε νὰ συζητήσωμεν ἔν τινι τοὐλάχιστον ψυχραιμίᾳ καὶ ἀταραξίᾳ, ὁπωσδήποτε, καίτοι βεβαίως, ἐὰν θελήσητε ὀχλαγωγικῶς νὰ συζητήσητε, ἡμεῖς δὲν θέλομεν παραιτηθῆ τοῦ λόγου, οὐδὲ παύσει ἀμυνόμενοι ὑπὲρ ζητήματος, ὅπερ ἐννοοῦμεν νὰ ὑποστηρίξωμεν πάσει δυνάμει ἀμυνόμενοι ὑπὲρ τοῦ νόμου καὶ τῶν ἐλευθεριῶν. Ἔπρεπε δὲ νὰ παρέλθωσι τρία καὶ εἴκοσιν ὅλα ἔτη ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, ἵνα εὑρεθῶσιν ἀξιότιμοι συνάδελφοι, οἵτινες νὰ ἀποπειρῶνται νὰ μεταβάλωσι τὸ καθεστὸς, τὸ ἀδιάκοπον καὶ τὸ μακροχρόνιον. Λέγω λοιπὸν, ὅτι ἔπρεπε νὰ παρέλθωσι τρία καὶ εἴκοσιν ὅλα ἔτη, νὰ διέλθωσι διὰ τῆς αἰθούσης ταύτης καὶ δι’ ἄλλης, πλησίον αὐτῆς κειμένης πρό τινων ἐτῶν, ἔνθα ἐσυνεδρίαζεν ἡ Ἐθνοσυνέλευσις τοῦ 1863 ἔτους, πολλοὶ καὶ μεγάλοι ἄνδρες, ἵνα εὑρεθῶσι συνάδελφοι σήμερον, οἵτινες νὰ ἀμφισβητήσωσι πράγματα, ἀνέκαθεν ἐφαρμοζόμενα κατὰ τὴν γνώμην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἵνα εὕρωμεν, τί ἐννοεῖ ὁ Κανονισμὸς, λέγων, ὅτι θεωροῦνται παρόντες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ οἱ Βουλευταὶ, οἱ ἐν τοῖς παρακειμένοις τῇ αἰθούσῃ τῶν συνεδριάσεων δωματίοις, πρέπει νὰ ἐξηγήσωμεν, πότε ἐγένετο ὁ Κανονισμὸς, ἐν τίνι Κοινοβουλίῳ καὶ ἐν τίνι αἰθούσῃ κατηρτίσθη, ἂν ἐψηφίσθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἢ ἐν ἄλλῃ τινὶ, πῶς ἡρμηνεύθη ἀνέκαθεν, ἵνα οὕτω πως ἀσφαλῶς φθάσωμεν εἰς συμπέρασμα λογικὸν καὶ νόμιμον. Ἡμεῖς κατὰ πρῶτον δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν τὸ ἑξῆς, καὶ νὰ προσκαλέσωμεν ὑμᾶς, ἐν ὀνόματι τῶν ὑμετέρων συνειδήσεων, νὰ ἀπαντήσητε, ἂν ἐπὶ τρία καὶ εἴκοσιν ὅλα ἔτη ὑπάρχῃ ἀπόφασις, ἐγγεγραμμένη ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς, καθ’ ἣν οἱ ἐν τοῖς δωματίοις αὐτῆς τῆς Βουλῆς, αὐτοῦ τοῦ κτιρίου τῆς Βουλῆς, ἐθεωρήθησαν παρόντες ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ πρὸς ἀπαρτίαν. Οὐδέποτε θέλετε εὕρει ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς, ἀφ’ ὅτου αὕτη συνεδριάζει ἐντὸς τοῦ κτιρίου τούτου, ἀπόφασιν, δεχομένην, ὅτι οἱ ἐν τοῖς δωματίοις αὐτῆς τῆς Βουλῆς, εἴτε τοῖς πρὸς τὰ δεξιὰ, εἴτε τοῖς πρὸς τὰ ἀριστερὰ, εὑρισκόμενοι Βουλευταὶ, μὴ θέλοντες δὲ νὰ δηλώσωσιν, ὅτι μετέχουσι τῆς ἀπαρτίας, ὅτι ἐθεωρήθησάν ποτε παρόντες. Καὶ δυνάμεθα μόνον ὄπισθεν αὐτοῦ τοῦ καθεστῶτος, τοῦ ἐπὶ τρία καὶ εἴκοσιν ὅλα ἔτη καθεστῶτος, νὰ ὀχυρωθῶμεν καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι ἐκεῖνο, ὅπερ ζητεῖτε σήμερον νὰ ἐπιβάλητε διὰ τῆς βίας, εἶναι ἐναντίον τῶν πεποιθήσεων ὑμῶν, εἶναι ἐναντίον τῆς μακρᾶς συνηθείας τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ οὐδέποτε εἶναι δυνατὸν νὰ γένηται δεκτόν...(διακοπαί). Ἀλλ’ ὁ Κανονισμὸς, Κύριε,—καὶ ἀποτείνομαι πρὸς ὑμᾶς, ὅστις μὲ διακόπτετε,—δὲν εἶναι νεκρόν τι καὶ ἄψυχον γράμμα· ἵνα καταρτισθῇ, ἐγένετο συζήτησις, καὶ συζήτησις εὐρυτάτη καὶ λίαν πεφωτισμένη, καὶ ἔλαβον μέρος εἰς αὐτὴν, ἰδίᾳ δὲ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ, περὶ οὗ μαχόμεθα σήμερον, καὶ ἐν τοιαύτῃ μάλιστα ὥρᾳ, ἄνδρες περιφανέστατοι, ἀναδειχθέντες ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ ὧν τὰ ὀνόματα ἦσαν καὶ θέλουσιν εἶσθαι πάντοτε σεβαστὰ, ὡμίλησαν περὶ τοῦ ἄρθρου τούτου ἄνδρες, περὶ ὧν οὐδεὶς, οὐδὲ ἐξ ὑμῶν, οὐδὲ ἐξ ἡμῶν, Κύριοι, δύναται νὰ ἔχῃ τὴν ἀμφιβολίαν, ὅτι δὲν ἐξεπλήρωσαν τὸ πρὸς τὴν πατρίδα καθῆκον εὐσυνειδήτως καὶ νομίμως. Θέλετε ἰδεῖ, ὅτι, ἵνα καταρτισθῇ τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ Κανονισμοῦ, ἔλαβον ἀλλεπαλλήλως τὸν λόγον οἱ διαπρεπέστατοι τῶν τότε ῥητόρων, ὁ μέγας Ἰακωβάτος, ὁ ἀείμνηστος Ἐπαμεινώνδας Δεληγεώργης, ὁ Λομβάρδος. Καὶ ὅταν ἀναγνώσω ὑμῖν τὰς γνώμας ἑκάστου αὐτῶν, ἃς ἔχω ἐν τοῖς πρακτικοῖς, θέλετε πεισθῆ, ὅτι δὲν εἶναι τοσοῦτον εὔκολον νὰ ἀποφαίνησθε ὡς ἐκ τρίποδος, ὅτι «τὸ λέγει ὁ Κανονισμός.» Οὐδὲ εἶναι δυνατὸν, ὅταν ἀκούσητε τὰς γνώμας, αἵτινες ἀνεπτύχθησαν κατὰ τὴν συζήτησιν καὶ τὸν καταρτισμὸν τοῦ ἄρθρου τούτου, τοῦ 17ου, νὰ ἔχητέ ποτε ἀμφιβολίαν, ὅτι ἐκεῖνο, ὅπερ ἰσχυριζόμεθα ἡμεῖς, εἶναι τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ νόμιμον, εἶναι τὸ ἐλεύθερον, εἶναι τὸ λογικόν, εἶναι τὸ δίκαιον, εἶναι τὸ συμφέρον. Τί λέγει τὸ ἄρθρον 17ον τοῦ Κανονισμοῦ; Ἀναγινώσκω τὸν παράγραφον τὸν σχετικὸν μόνον (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἐν τοῖς παρακειμένοις τῇ αἰθούσῃ τῶν συνεδριάσεων δωματίοις Βουλευταί, καλούμενοι παρὰ τοῦ Προέδρου διὰ τῶν κλητήρων, ἐπανέρχονται ἀμέσως εἰς τὴν αἴθουσαν, καὶ ἂν δὲν ἐπανέλθωσι, θεωροῦνται παρόντες.» Λοιπὸν ποῦ ἐψηφίσθη αὐτὸ τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ; ἐν τίνι Συνόδῳ τῆς Βουλῆς; Ἐψηφίσθη, Κύριοι, κατὰ τὸ 1865 ἔτος, ἔχομεν δὲ ἐδῶ τὰ πρακτικὰ τῆς Περιόδου πρώτης. Ἐψηφίσθη λοιπὸν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τούτῳ; Πάντες γινώσκετε, ὅτι οὐχί. Τὸ ἄρθρον αὐτὸ τοῦ Κανονισμοῦ ἐψηφίσθη ἐν τῇ αἰθούσῃ ἐκείνῃ, ἄλλου κτιρίου, ἐν ᾗ συνεδρίαζεν ἡ ἐν Ἀθήναις Ἐθνικὴ Συνέλευσις τοῦ 1863 ἔτους, ἀριστερᾷ τῷ ἐξερχομένῳ τῆς Βουλῆς. Ὅσοι ἦσαν τότε Πληρεξούσιοι, ἢ ὅσοι ἐνθυμοῦνται τὸ κτίριον ἐκεῖνο, γινώσκουσι καλῶς, ὅτι ὑπῆρχεν εὐρεῖά τις καὶ μακρὰ αἴθουσα, πρὸς τὸ μέρος δὲ, τὸ ὄπισθεν τοῦ Προεδρείου, ὑπῆρχον δύο δωμάτια, ἢ τέσσαρα, ὧν αἱ θύραι ἦσαν ἀκριβῶς, ὅπως αἱ θύραι τῶν ἐξόδων ἐκ τῆς αἰθούσης ταύτης, αἱ ὄπισθεν τοῦ ἡμετέρου Προεδρείου. Αἱ τέσσαρες ἐκεῖναι θύραι ὡδήγουν εἰς τέσσαρα δωμάτια, συνεχόμενα τῇ αἰθούσῃ, δὲν εἶχον δὲ πρὸς τὸ ὄπισθεν μέρος τὰ δωμάτια ἐκεῖνα, εἰμὴ παράθυρα, οὐχὶ ὑψηλά, βλέποντα πρὸς τὴν αὐλήν, οὐχὶ δέ ποτε ἐξόδους. Ὁ Πρόεδρος λοιπὸν τῆς Βουλῆς, καθήμενος ἐκεῖ, ἔνθα κάθηται σήμερον ὁ Πρόεδρος ἡμῶν, δὲν εἶχεν ἢ νὰ στρέψῃ ὄπισθεν τὴν κεφαλήν, ἵνα ἴδῃ, ἐὰν καὶ τίνες ἦσαν ἐν τοῖς παρακειμένοις δωματίοις Βουλευταί....

§169ΤΙΝΕΣ. Πῶς ἠδύνατο νὰ τοὺς ἴδῃ;

§170ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἤρκει ὁ Πρόεδρος νὰ στρέψῃ τοὺς ὀφθαλμούς, νὰ διατάξῃ τοὺς κλητῆρας νὰ ἀνοίξωσι τὰς θύρας τῶν δωματίων ἐκείνων, ἵνα ἴδῃ ἐντὸς τῶν παρακειμένων τῇ αἰθούσῃ δωματίων. Ὅταν ἄρα ἡ Βουλὴ τοῦ 1865 ἔτους ἐψήφιζε τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ, ἐψήφιζεν, οὕτως εἰπεῖν, τοπικῶς ὡμίλει περὶ τῆς Βουλῆς ἐκείνης, ὡς ἦτο ἐκείνη διεσκευασμένη ἀρχιτεκτονικῶς. Εἶπε λοιπὸν ὁ Κανονισμὸς, ὅτι, ἐπειδὴ ὑπῆρχεν αἴθουσα, καὶ δωμάτια παρακείμενα τῇ αἰθούσῃ, ὅτι, ἐπειδὴ οἱ Βουλευταί, οἱ ἐν τοῖς δωματίοις, τοῖς παρακειμένοις τῇ αἰθούσῃ εὑρισκόμενοι, ὑπήγοντο εἰς τὴν ἀντίληψιν τοῦ Προεδρείου, αὐτοὶ βεβαίως θεωροῦνται παρόντες. Ποτὲ ὅμως δὲν ἐνόησεν ὁ Κανονισμὸς, οὐδὲ οἱ συντάξαντες αὐτὸν, οὐδὲ οἱ συζητήσαντες ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ, ἐκεῖνο, ὅπερ ὑμεῖς σήμερον θέλετε. Καὶ θέλετε νὰ ἐπιτύχητε αὐτὸ, οὐχὶ ἐλευθέρως συζητοῦντες, ἀλλὰ διακόπτοντες, καγχάζοντες, καὶ περιορίζοντες, ἢ ἀποπειρώμενοι ἴσως νὰ περιορίσητε τὴν ἐλευθερίαν τοῦ λόγου. Ἐρωτῶ ὑμᾶς, Κύριοι, τὰ δωμάτια ταῦτα παράκεινται τῇ αἰθούσῃ; Βεβαίως οὐχί, διότι διαχωρίζει αὐτὰ διάδρομος. Ἀλλ’ ἐρωτῶ ὑμᾶς, ἀφοῦ θέλετε οὕτω νὰ ἑρμηνεύσητε τὸν Κανονισμόν, τίνα εἰσὶ τὰ παρακείμενα δωμάτια; Ἐὰν ὑμεῖς εὑρίσκησθε ἐν τῷ δωματίῳ, ὅπου συναθροίζεσθε, ταῦτα παράκεινται τῇ αἰθούσῃ; Θέλετε νὰ εἴπητε, ὅτι παράκεινται. Ἐρωτῶ, ἡ αἴθουσα τοῦ Προέδρου παράκειται τῇ αἰθούσῃ; Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον καὶ αὐτὴ παράκειται. Ἡ αἴθουσα, ὅπου ἐργάζεται ὁ Διευθυντὴς τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς, παράκειται καὶ αὕτη; Κατὰ τὸ δόγμα ὑμῶν, παράκειται. Ἀλλὰ προχωρῶ ἔξω τῆς θύρας τοῦ πρὸς τὰ ἀριστερὰ διαδρόμου· ἐκεῖ, ἀριστερά, εἶναι μία Βιβλιοθήκη, ἓν δωμάτιον· τί θέλετε εἴπει, ἐὰν εὑρίσκηται εἷς Βουλευτὴς ἐκεῖ; Ὅτι παράκειται τῇ αἰθούσῃ; Διότι δὲν γνωρίζω ποῖον μέτρον θέλετε μεταχειρισθῆ, ἵνα ὁρίσητε αὐτὸ τὸ παράκειται. Καὶ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐντελῶς ἐστερημένον ὑποστάσεως ἐκεῖνο, ὅπερ ἰσχυρίσθη ὁ κ. Παπαγιαννακόπουλος, ὅτι, καὶ ἂν φθάσωμεν εἰς τὸ ξενοδοχεῖον τοῦ κ. Σκουλούδη, καὶ ἐκεῖνο, ἐκεῖνο πρὸ πάντων, παράκειται τῇ αἰθούσῃ. Καὶ κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δύνασθε νὰ φθάσητε καὶ εἰς τὰ οἰκήματα ὑμῶν· καὶ ἐκεῖνα παράκεινται τῇ αἰθούσῃ. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αὐτὸ τὸ εὐλογημένον παράκειται καταντᾷ νὰ ἦναι ἐλαστικόν, καὶ δὲν ἔχει πλέον ἄκραν. Δύνασθε ὑμεῖς νὰ τὸ τεντώσητε καὶ νὰ τὸ φθάσητε μέχρι καὶ ἄλλης πόλεως ἀκόμη, εἰς τὸν Πειραιᾶ, διὰ τὸν κ. Μουτσόπουλον. Ὅταν λοιπὸν λάβητε ὑπ’ ὄψει τὸν τόπον, ἐν ᾧ ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον 17ον τοῦ Κανονισμοῦ, δὲν θέλετε ἔχει οὐδεμίαν ἀμφιβολίαν, ὅτι πρόεκειτο περὶ τῶν δωματίων ἐκείνων τῆς Συνελεύσεως, ἅτινα ἀληθῶς παρέκειντο τῇ αἰθούσῃ τῶν συνεδριάσεων...

§171Β. ΒΟΥΔΟΥΡΗΣ. Τὰ ἐνθυμεῖσθε καλῶς τὰ δωμάτια;

§172ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ ἔχω συμπεπληρωμένον τὸ τεσσαρακοστὸν ἔτος τῆς ἡλικίας μου.

§173ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὰ 1875 ἦλθεν ἐδῶ ἡ Βουλή.

§174ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ ὅτι, Κύριοι, ταῦτα ἅτινα σήμερον ἰσχυριζόμεθα, εἰσὶν ἀκριβῆ, δὲν ἔχετε ἢ νὰ ἀναγνώσητε τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς τοῦ 1865 ἔτους, ἵνα παραδεχθῆτε αὐτό· τί θέλετε τὰς συζητήσεις; Ἀλλ’ ἐνόμισα, ὅτι ἦτο ἀναγκαῖον νὰ εἴπω, ὅσα ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἠκούσατε, ἵνα, οὕτως εἰπεῖν, εἰσαγάγω ὑμᾶς εἰς τὸ ζήτημα, κατορθώσω δὲ νὰ μεταδώσω ὑμῖν ἐκεῖνο, ὅπερ εἶναι τὸ ἀληθές, καὶ ὅπερ ἡμεῖς ὑποστηρίζομεν. Κατὰ τὸ 1865 ἔτος συνεζητήθη πρῶτον ὁ ἰσχύων καὶ σήμερον Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς· πολλοὶ καὶ μεγάλοι ῥήτορες τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἔλαβον ἀλεπαλλήλως τὸν λόγον καὶ συνεζήτησαν διὰ μακρῶν περὶ τοῦ ζητήματος τούτου, περὶ οὗ νῦν συζητοῦμεν, τίνα τουτέστιν εἰσὶ τὰ παρακείμενα δωμάτια τῇ αἰθούσῃ τῆς Βουλῆς. Καὶ διὰ μακρῶν ἠγόρευσαν ὁ Ἐπαμεινώνδας Δεληγεώργης, ὁ Λομβάρδος, ὁ Κεχαγιᾶς. Καὶ ὅταν ἀκούσητε τὰς ἀγορεύσεις αὐτῶν, θέλετε πεισθῆ περὶ τίνος πρόκειται, καὶ δὲν θέλει μείνει ὑμῖν ἡ ἐλαχίστη ἀμφιβολία, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον ὑμῖν, μετὰ εἴκοσι καὶ τρία ἔτη ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ Κανονισμοῦ, ἑρμηνευομένου κατὰ τὴν γνώμην ἐκείνων, οἵτινες ἐψήφισαν αὐτὸν, νὰ ἔλθητε ὑμεῖς πρῶτον νῦν καὶ νὰ εἴπητε, ὅτι θέλετε ἄλλην ἑρμηνείαν, ἣν δὲν ἔχετε δικαίωμα νὰ δώσητε. Βεβαίως δικαίωμα ἔχετε νὰ εἴπητε: ζητοῦμεν τὴν μεταβολὴν τοῦ Κανονισμοῦ, ζητοῦμεν, οἱ ἐν τοῖς δωματίοις αὐτῆς τῆς Βουλῆς, αὐτοῦ τοῦ κτιρίου, νὰ θεωρῶνται ὡς παρόντες· ἀλλὰ πρὸς τοῦτο πρέπει νὰ μεταβάλητε τὸν Κανονισμόν. Ἐφ’ ὅσον ὅμως ἔχετε ἰσχύοντα αὐτὸν τὸν Κανονισμὸν, ἵνα ἐφαρμόσητε αὐτόν, θέλετε ἀνατρέξει εἰς τὰς γνώμας ἐκείνων, οἵτινες ἐψήφισαν τὸν Κανονισμόν. Πᾶν ἄλλο ἐὰν πράξητε, θέλετε παρανομήσει. Καὶ βεβαίως δύνασθε νὰ παρανομήσητε· καὶ ἄλλοι παρηνόμησαν, ἀλλὰ πικρῶς μετενόησαν. Καὶ νομίζω, ὅτι ἐὰν ἀποβλέψητε εἰς τὸ τί ἔπαθον ἐκεῖνοι, ῥῖγος θέλει καταλάβει ὑμᾶς, καὶ δὲν θέλετε τολμήσει νὰ παραβῆτε Κανονισμόν, οὗτινος καὶ τὸ γράμμα καὶ τὸ πνεῦμα, ἐξηγούμενα, καὶ ὁ τοπολογικός, οὕτως εἰπεῖν, καταρτισμὸς αὐτοῦ, πείθουσι πάντα, ὅτι ἡ ἑρμηνεία, ἣν ἡμεῖς δίδομεν, αὐτὴ εἶναι ἡ ἀληθής, αὐτὴ εἶναι ἡ νόμιμος, αὐτὴ εἶναι ἡ πρέπουσα, αὐτὴ εἶναι ἡ ἁρμόζουσα εἰς ἐλεύθερα Κοινοβούλια...

§175Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ποία συνεδρίασις ἦτο;

§176ΛΕΒΙΔΗΣ. Συνεδρίασις ἕκτη.

§177Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡμερομηνία;

§178ΛΕΒΙΔΗΣ. 7 Ἰουνίου 1865. Ἡ τότε Κυβέρνησις ὑπεστήριζε τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ Κανονισμοῦ, ὅπερ καὶ ἐγένετο πραγματικὸς νόμος τῆς Βουλῆς. Ἀλλὰ κατὰ τῆς γνώμης ταύτης τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, ὡς καὶ κατ’ ἄλλων γνωμῶν, ἀνίστανται ῥήτορες διαπρεπεῖς καὶ σεβαστοὶ, καὶ τότε καὶ νῦν καὶ ἐν τῷ μέλλοντι, πολλοὶ μὲν καὶ ἄλλοι, μεταξὺ δ’ ἐκείνων ὁ Γεώργιος Ἰακωβάτος καὶ ὁ Ἐπαμεινώνδας Δεληγεώργης. Ἀναγινώσκω ὑμῖν, Κύριοι, ὀλίγας μόνον γραμμὰς ἐκ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀειμνήστου Ἐπαμεινώνδα Δεληγεώργη, ἵνα ἴδητε, τί εἶπε περὶ τῆς προκειμένης συζητήσεως (ἀναγινώσκει): «Καὶ λυποῦμαι, Κύριοι, διότι αὐτὴ ἡ κεφαλὴ τῆς Κυβερνήσεως ἀνεδέχθη τὴν ὑπεράσπισιν μιᾶς προτάσεως, ἡ ὁποία, ψηφισθεῖσα παρὰ τῆς Βουλῆς, θέλει εἰς ἄκρον τὴν ἐξευτελίσει, χωρὶς νὰ φέρῃ οὐδεμίαν θεραπείαν τῶν κακῶν, τὰ ὁποῖα οἱ ὑπερασπιζόμενοι αὐτὴν ἐπρότεινον· θέλει τὴν ἐξευτελίσει, λέγω, διότι εἶναι ἐξευτελισμὸς μέγας, νὰ παρουσιασθῇ ἐνώπιον τοῦ κόσμου ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ καὶ νὰ εἴπῃ: ἀπεφάσισα ἐν τῷ Κανονισμῷ μου νὰ θεωρῶ παρόντας τοὺς Βουλευτὰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εὑρίσκονται εἰς τὰ δωμάτια τῆς Βουλῆς, καὶ προσκαλούμενοι παρὰ τοῦ Προέδρου δὲν θέλουν νὰ προσέλθουν· εἶναι ἐξευτελισμὸς, Κύριοι, διότι αὐτὴ ἡ ἰδία διάταξις τὸ ἀποδεικνύει, καὶ διότι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον τὸ Προεδρεῖον θέλει ἐκτελέσει αὐτὴν, ἐπιδέχεται ἀπείρους νοθεύσεις. Ἐρωτῶ τὸν ἀξιότιμον κ. Κεχαγιᾶν: Διὰ τίνος τρόπου θέλει βεβαιωθῇ, ὅτι ὁ δεῖνα Βουλευτής, ὃν ὁ Γραμματεὺς σημειοῖ εἰς τὰ πρακτικὰ ὡς παρόντα, εὑρίσκεται ἐντὸς τοῦ δωματίου; Ποῖον εἶναι τὸ πρόσωπον, εἰς τὸ ὁποῖον θέλει ἀναθέσει τὴν ἐντολὴν καὶ τὸ ὁποῖον θέλει ἔχει τὴν ἐξαιρετικὴν ἐμπιστοσύνην εἰς πᾶσαν περίστασιν, εἰς οἱανδήποτε πολιτικὴν χροιὰν καὶ ἂν ἀνήκῃ, καὶ εἴτε Πρόεδρος τῆς Βουλῆς εἶναι, εἴτε ἁπλοῦς Βουλευτής; Ὁ κ. Κεχαγιᾶς, φέρων τὴν πρότασίν του, δὲν ἐπρότεινε ποῖον θέλει εἶσθαι τὸ πρόσωπον, πιστεύω, ὅτι ἀφῆκε τὴν πληροφορίαν εἰς τοὺς κλητῆρας· ἰδοὺ διατὶ θεωρῶ ἐξευτελισμὸν τὴν πρότασίν του, καὶ ἀναξίαν τοῦ προτείναντος». (Πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, 7ης Ἰουνίου 1865, σελ. 46).

§179ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐψηφίσθη ἐν τούτοις ὁ Κανονισμός;

§180ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, Κύριοι, ὅτι ἐψηφίσθη, ἀλλ’ ἐψηφίσθη πῶς νομίζετε; Διὰ ψήφων μόνον 64 κατὰ 50.

§181ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Ἐψηφίσθη λοιπόν.

§182ΛΕΒΙΔΗΣ. Καὶ ποῖος λέγει, ὅτι δὲν ἐψηφίσθη; (γέλως ἐν τῇ δεξιᾷ). Γελᾶτε, ἀλλὰ βεβαιῶ ὑμᾶς, ὅτι ἐντὸς ὀλίγων στιγμῶν θέλετε αἰσθανθῆ τὸ ἀκριβῶς ἀντίθετον αἴσθημα. Τώρα θὰ τὸ ἴδητε· μὴ βιάζεσθε, θὰ ὀλισθήσητε ἀμέσως καὶ θὰ πέσητε κάτω. Ὁ Λομβάρδος ἦτο ὑπὲρ τῆς τοιαύτης προτάσεως, δηλ. νὰ θεωρῶνται οἱ ἐν τοῖς παρακειμένοις τῇ αἰθούσῃ δωματίοις τῆς Βουλῆς ὡς παρόντες, ἀλλ’ ἰδοὺ, Κύριοι, πῶς ἡρμήνευσε τὸ «ἐν τοῖς παρακειμένοις δωματίοις» ὁ Λομβάρδος (ἀναγινώσκει): «Ἀλλὰ ποῖος θὰ ἐξακριβώσῃ τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις παρόντας; εἶπεν ὁ κ. Δεληγεώργης. Ποῖος θὰ προλάβῃ τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἠμποροῦν νὰ γίνουν εἰς τοιαύτην περίπτωσιν; Τοῦτο εἰμποροῦσε νὰ ἐπισύρῃ στιγμήν τινα τὴν προσοχὴν ἑκάστου, καὶ εἶναι ἔνστασις, ἥτις κατὰ πρῶτον φαίνεται σοβαρὰ, ἀλλὰ δὲν φέρει τὴν σοβαρότητα, τὴν ὁποίαν ἔχει. Ἐὰν τὰ δωμάτια, τὰ παρακείμενα εἰς τὴν αἴθουσάν μας, τῶν συζητήσεων, ἐὰν ἐν γένει τὰ δωμάτια τοῦ Βουλευτηρίου μας ἦσαν καθὼς τὰ δωμάτια ἄλλων Βουλῶν, ἄλλων Ἐθνῶν, μὲ διαδρόμους, κλπ. πολύπλοκα,— καὶ ἴσως εἰς τὰ Βουλευτήρια ἐκεῖνα εἶχε τὸν νοῦν του ὁ κ. Δεληγεώργης, ὅτε ἠγόρευεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου,—ἡμεῖς δὲν πρέπει νὰ ἀποσπάσωμεν τὴν προσοχήν μας ἀπὸ τὸν τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον εὑρισκόμεθα· ἐὰν ἤθελον εἶναι τὰ δωμάτια κεκρυμμένα ἀπὸ τὰ ὄμματα τῆς Βουλῆς, τότε ποῖος ἤθελεν εἶναι ἱκανὸς νὰ ἴδῃ εἰς ἓν τῶν δωματίων τὸν κ. Α; ἀλλ’ ἐδῶ δύναται νὰ τὸ ἐξακριβώσῃ ὁ καθείς μας, ὅλοι οἱ Βουλευταὶ, καὶ ἂν ἐγὼ, παραδείγματος χάριν, ἤθελον ἔχει τὴν ἀνοησίαν νὰ εἴπω, ὅτι ὁ κ. Ῥηγόπουλος εἶναι ἐντὸς τοῦ δωματίου, καὶ δὲν ἤθελεν εἶναι παρὼν, ὁ ἄλλος, ὅστις ἐνδιαφέρεται νὰ μὴ ἦναι παρὼν, ἤθελε μοὶ εἴπει: δὲν εἶπες τὴν ἀλήθειαν, ὁ κ. Ῥηγόπουλος δὲν εἶναι ἐδῶ».

§183ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ.....

§184ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ἐρωτῶ, κύριε Κουκούλεζα, εἰς ποῖον δωμάτιον τῆς Βουλῆς εἶναι ἡ Βιβλιοθήκη τοῦ Κούπα; Λοιπὸν θὰ ἴδητε, ὅτι δὲν ἠξεύρετε οὐδὲ τοῦτο, ὅτι δηλαδὴ ὑπάρχει Βιβλιοθήκη ἐδῶ Κούπα. Ἐὰν λοιπὸν ἔλθωσιν οἱ κλητῆρες ἐδῶ, καὶ εἴπωσιν ὑμῖν, ὅτι ὁ κ. Μισυρλῆς εἶναι ἐν τῷ δωματίῳ τῆς Βιβλιοθήκης τοῦ Κούπα, ὑμεῖς, κύριε Κουκούλεζα, θέλετε ἀνοίξει τὸ στόμα, διότι ἀμφιβάλλω, ἐὰν ἠξεύρητε, ὅτι ὁ Κούπας ἔχει δωρήσει Βιβλιοθήκην εἰς τὴν Βουλήν. Λοιπὸν δωμάτια πολύπλοκα, ἡ αἴθουσα ἐκεῖ ἔξω τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀπωτέρω ἡ αἴθουσα τοῦ Προέδρου, τὸ Γραφεῖον τοῦ Διευθυντοῦ, παρακάτω, ἐκεῖθεν τῶν κιγκλίδων, ἓν δωμάτιον τῆς Βιβλιοθήκης. Λοιπὸν πρέπει νὰ ἔχωμεν 50 κλητῆρας ἐδῶ, οἵτινες νὰ ἀπολύωνται ὡς κυνηγετικοὶ κύνες, ἵνα ἀγρεύωσι τοὺς Βουλευτάς. Ὑπὸ τοιούτους ὅρους ἐννοεῖτε νὰ καταρτίζητε τοὺς νόμους τοῦ Κράτους; Ἐννοεῖτε νὰ ἀναθέσητε εἰς εὐτελεστάτους κλητῆρας, οἵτινες καὶ αὐτοὶ, τίς ἠξεύρει διὰ ποίων μέσων διορίζονται ἐδῶ, νὰ βεβαιῶσι τὴν ἀπαρτίαν; Ταῦτα ζητεῖτε ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή; Δὲν θέλομεν ἔχει λοιπὸν, εἰμὴ συζητήσεις περὶ τοῦ ἀληθοῦς τῆς ἀπαρτίας, αἵτινες θέλουσι στρέφεσθαι πάλιν ἐναντίον ὑμῶν. Θέλομεν μεταθέσει ἄρα πραγματικῶς τὸ ζήτημα τῆς ἀπαρτίας ἀπὸ τῆς ἀσφαλείας βεβαίως, ἣν ἔχομεν παρὰ τοῦ Προέδρου, εἰς τὴν ποταπὴν καὶ πωλημένην βεβαίωσιν τῶν κλητήρων τῆς Βουλῆς· καὶ ἡμεῖς θέλομεν ἔρχεσθαι καθ’ ἑκάστην καὶ θέλομεν λέγει πρὸς ὑμᾶς: «ποῖος κλητὴρ ἐβεβαίωσεν, ὅτι ὁ κ. Κωνσταντόπουλος ἦτο ἐν τῇ Βιβλιοθήκῃ τοῦ Κούπα»; Καὶ θέλομεν φέρει ἐδῶ τὸν κλητῆρα, ἵνα συζητήσητε ὑμεῖς μετὰ τοῦ κλητῆρος, διότι ἡμεῖς δὲν θέλομεν συζητήσει μετ’ αὐτοῦ. Ταῦτα, Κύριοι, ἅτινα πράττετε, δὲν εἶναι σπουδαῖα πράγματα. Ἀλλοίμονον εἰς ἐκείνους τοὺς νόμους, οἵτινες κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, τὸν ἐλεεινὸν, τὸν ἀνάξιον ἐλευθέρας αἰθούσης, οἵα εἶναι αὕτη, καὶ ἐλευθέρων ἀνδρῶν, οἷοι ἐστὲ ὑμεῖς, ἀλλοίμονον εἰς νόμους οὕτω καταρτιζομένους, διὰ συνεργασίας μετὰ κλητήρων! (Ἀναγινώσκει): «Ἐὰν ὅμως τὰ δωμάτια τοῦ Βουλευτηρίου ἦσαν μὲ διαδρόμους (ἐνταῦθα ὁ ἀγορεύων δεικνύει διὰ τῆς χειρὸς τοὺς διαδρόμους τοῦ Βουλευτηρίου) πολύπλοκα....

§185ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Πάλιν θὰ ἀναγνώσητε τὸν λόγον τοῦ Λομβάρδου; (Γέλως ἐν τῇ δεξιᾷ).

§186ΛΕΒΙΔΗΣ. Διὰ νὰ μάθητε τὸ μάθημά σας τὸ λέγω, διότι, βλέπω, δὲν τὸ ἐμάθετε μὲ μίαν φοράν. «Καὶ ἴσως (ἐξακολουθεῖ ὁ Λομβάρδος) εἰς τὸ Βουλευτήριον ἐκεῖνο εἶχε τὸν νοῦν του ὁ Δεληγεώργης, ὅταν ἠγόρευεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου.» Ὁ μακαρίτης Λομβάρδος λέγει ταῦτα, ὁ ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως συζητῶν καὶ τῆς πλειονοψηφίας....

§187ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ εἶναι ζήτημα αὐτό;

§188ΛΕΒΙΔΗΣ. Λοιπὸν τί ἔλεγεν ὁ Λομβάρδος; Ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἀποσπάσωμεν τὴν προσοχὴν ἡμῶν ἀπὸ τοῦ τόπου, ἐν ᾧ εὑρισκόμεθα· ἐννοεῖ δηλαδὴ τὸ κτίριον τῆς Ἐθνοσυνελεύσεως, οὗτινος τὰ δωμάτια πραγματικῶς παρέκειντο τῇ αἰθούσῃ, ὧν δὲ τὴν ἐπιτήρησιν ἐδύνατο νὰ ἔχῃ ὁ Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, χωρὶς νὰ καταφεύγῃ εἰς τοὺς κλητῆρας. Ἀλλὰ πρέπει νὰ ἦναί τις ἐντελῶς διεστραμμένος, (καὶ ἐὰν νομίζητε τὴν λέξιν βαρεῖαν, δύναμαι νὰ ἀνακαλέσω αὐτὴν,) θέλω νὰ εἴπω, ὅτι πρέπει νὰ ἦναί τις ἐντελῶς δύστροπος, ἵνα θέλῃ ἀκριβῶς νὰ εἴπῃ τὸ ἐναντίον ἐκείνου, ὅπερ εἶναι τὸ ἀληθὲς, καὶ νὰ ἐπιμένῃ εἰς τὴν γνώμην, ἣν ὑμεῖς νομίζετε, ὅτι δικαιοῦσθε νὰ ὑποστηρίζητε. Ἐὰν ἄρα ἐξετάσητε τὸν Κανονισμὸν, ἵνα εἴπω τὴν ἀκριβῆ λέξιν, τοπολογικῶς,—αὐτὴ εἶναι ἡ λέξις— θέλετε πεισθῆ, ὅτι ὁ Κανονισμὸς, ἵνα ἐφαρμοσθῇ, πρέπει νὰ ἑρμηνευθῇ κατὰ τὴν γνώμην ἐκείνων, οἵτινες εἰσηγήσαντο αὐτὸν, καὶ οἵτινες, ὅτε ἔλεγον «παρακείμενα δωμάτια», ἐνόουν τὰ δωμάτια ἐκείνης τῆς Βουλῆς, ἐκείνου τοῦ κτιρίου, ὧν τὴν ἐπιτήρησιν ἐδύνατο νὰ ἔχῃ ὁ Πρόεδρος, διότι συνείχοντο μετὰ τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς, οὐχὶ δὲ μὲ τὰ δωμάτια τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς ἡμῶν καὶ τῆς Βιβλιοθήκης τοῦ Κούπα, καὶ μὲ τὸ Ἀναγνωστήριον, καὶ τὸ Ταμεῖον τῆς Βουλῆς, καὶ δὲν ἠξεύρω ποῖον ἄλλο. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, Κύριοι, εἶναι ἀδύνατον ἐντίμως νὰ βεβαιώσητε τὴν ἀπαρτίαν· καὶ περὶ τὴν 7ην πρωϊνὴν ὥραν δύνασθε νὰ λέγητε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον, ὅτι εἴχετε ἀπαρτίαν. Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ παρέλθωσιν εἴκοσι καὶ τρία πλήρη ἔτη, ἵνα πρώτην ταύτην φορὰν τολμήσωσιν, οὐχὶ Βουλευταὶ, διότι δὲν ἀδικῶ αὐτοὺς, ἀλλ’ Ὑπουργοὶ, νὰ ἔλθωσι νὰ παρασύρωσιν εἰς τοιοῦτον ὄλεθρον τοὺς φίλους αὐτῶν, καὶ νὰ διακυβεύσωσι τὴν ὑπόληψιν αὐτῶν, ὡς ἀνθρώπων σεβομένων τοὺς νόμους....

§189ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). «Ὄχι! ὄχι! κύριε Βουλευτά».

§190ΛΕΒΙΔΗΣ. «Ἡμεῖς δὲν πρέπει ν’ ἀποσπάσωμεν τὴν προσοχήν μας, ἔλεγεν ὁ Λομβάρδος, ὁ ὑμέτερος, ἀπὸ τὸν τόπον, εἰς τὸν ὁποῖον εὑρισκόμεθα». Ἀκούετε; Ὅταν λοιπὸν, Κύριοι, ἐκαγχάζετε, δὲν εἶχον δίκαιον νὰ εἴπω, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου θέλετε πάθει ἐντελῶς τὸ ἀντίθετον αἴσθημα;

§191ΚΟΥΚΟΥΛΕΖΑΣ. Ἡμεῖς βλέπομεν τὸ ἐψηφισμένον.

§192ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὸ ἐψηφισμένον, κύριε ἰατρὲ καὶ Βουλευτὰ, θέλει ἐξετασθῆ ἱστορικῶς. Ἐὰν λοιπὸν λάβητε ὑπ’ ὄψει, τίνι τρόπῳ κατηρτίσθη τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ, ἐὰν λάβητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὁ Λομβάρδος, ὅστις ἦτο ὑπὲρ τοῦ ἄρθρου τούτου, ἔδιδε τοιαύτην ἑρμηνείαν εἰς τὸν ἐψηφισμένον Κανονισμὸν, ἀφίνω ὑμᾶς νὰ κρίνητε, ἐὰν θέλητε εἶσθαι ἐν τῷ δικαίῳ, ἐν τῷ νομίμῳ καὶ τῷ ὀρθῷ, παραδεχόμενοι, ὅτι πάντες οἱ παρευρισκόμενοι ἐν τοῖς δωματίοις τῆς Βουλῆς ταύτης, ὧν οὐδὲν παράκειται τῇ αἰθούσῃ, εἰσὶ δῆθεν παρόντες.

§193ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριοι, ἐγὼ σᾶς βεβαιῶ, ὅτι περιέμενον ἀπὸ αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα μετὰ μελέτην τοῦ Κανονισμοῦ καὶ τῶν σχετικῶν πρακτικῶν, διότι δὲν φρονῶ, ὅτι δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ συμφέρον, ὅπως τοιαύτη παραβίασις καὶ τοῦ γράμματος καὶ τοῦ πνεύματος τοῦ Κανονισμοῦ γίνῃ. Νομίζω μάλιστα, ὅτι πᾶν ἄλλο δύναται νὰ συμφέρῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, παρὰ νὰ γίνῃ μία τοιαύτη παραβίασις ἐπὶ τοιούτου ζητήματος. Κύριοι, πρέπει νὰ μὴ ἔδωσέ τις κἀμμίαν προσοχὴν, νὰ μὴ ἀνέγνωσε τὴν ἔκφρασιν «παρακειμένοις τῇ αἰθούσῃ δωματίοις», διὰ νὰ δώσῃ τὴν ἔννοιαν, τὴν ὁποίαν θέλουν νὰ δώσωσιν. Εἰς ὅλας τὰς οἰκοδομὰς ὑπάρχουσι δωμάτια, συνεχόμενα καὶ μὴ συνεχόμενα· τὸ παρακείμενα δὲν σημαίνει ἄλλο τι, παρὰ τὰ δωμάτια τὰ συνεχόμενα. Παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὅτι δὲν θὰ ἐξετάσωμεν τοὺς λόγους τῶν εἰσηγητῶν τοῦ νόμου, ἀλλὰ θὰ περιορισθῶμεν εἰς τὸ γράμμα. Ἐγὼ παραδέχομαι κατ’ ἀρχὴν τοῦτο. Ἐὰν τυχὸν τὸ γράμμα ἑνὸς νόμου λύῃ ἓν ζήτημα εἰς τρόπον ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως, τότε δύναται νὰ εἴπῃ τις, ὅτι οἱ λόγοι τοῦ εἰσηγητοῦ ἀπέναντι τοῦ ἀνεπιδέκτου ἀμφισβητήσεως γράμματος οὐδεμίαν δύνανται νὰ ἔχωσιν ὑπόστασιν. Ἀλλ’ ὅταν δὲν ἀποδεικνύηται τοῦτο ὑπὸ τοῦ γράμματος ἑνὸς νόμου, οἱ λόγοι τῶν εἰσηγησαμένων τὸν νόμον ἔχουσι τὴν μεγαλειτέραν ἐπιῤῥοὴν πρὸς ἑρμηνείαν νόμου. Καὶ προκειμένου περὶ ἑρμηνείας, ὑπομιμνήσκω ὑμῖν, ὅτι ὑπάρχει ἑρμηνεία γραμματικὴ τοῦ νόμου, ἑρμηνεία λογικὴ, καὶ ἑρμηνεία ἱστορική. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἐὰν καὶ τὰ τρία συστήματα τῶν ἑρμηνειῶν θέσητε εἰς ἐνέργειαν, φθάνετε εἰς τὸ αὐτὸ συμπέρασμα. Διὰ τῆς γραμματικῆς ἑρμηνείας παρακείμενα δωμάτια ὀνομάζονται τὰ συνεχόμενα, διότι ἄλλως δὲν δύναται νὰ ὑπάρχῃ ἡ διάκρισις παρακείμενα καὶ μὴ παρακείμενα· πρέπει νὰ καταφύγητε εἰς καταμετρήσεις τότε, πόσα μέτρα ἀπέχουν. Ἡ λογικὴ ἑρμηνεία τείνει εἰς τὸ νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο νὰ θεωρηθῶσι Βουλευταὶ παρόντες, μόνον διότι συνέπεσε νὰ ἐπισκεφθῶσι τὸ κατάστημα τοῦ Βουλευτηρίου, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἦναι μέγα, νὰ ἔχῃ πολλὰ δωμάτια, ὡς εἶπε τότε εἷς τῶν εἰσηγητῶν τοῦ Κανονισμοῦ, πολύπλοκα, τῶν ὁποίων δηλ. ἕκαστον ἔχει ἴδιον προορισμόν. Λοιπὸν ἡ λογικὴ ἑρμηνεία μᾶς ἄγει, ὅπως ἡ γραμματικὴ, νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι παρακείμενα δωμάτια θεωροῦνται ἐκεῖνα, εἰς ἓν τῶν ὁποίων οἱ Βουλευταὶ καθήμενοι δύνανται καὶ νὰ ἀκούωσι καὶ ἀμέσως νὰ δεικνύωνται, ὅτι εὑρίσκονται ἐν αὐτοῖς, ἅμα ἀμφισβητεῖται. Ἄλλως θὰ ἐγίνοντο ἐπεισόδια γελοῖα πολλάκις, καὶ διὰ τοῦτο οὐδεμία Κυβέρνησις δύναται νὰ ἔχῃ τὸ ἐνδιαφέρον νὰ ὑποστηρίξῃ τοιαύτην ἑρμηνείαν, διὰ τὰς συνεπείας. Κατὰ τὸ σύστημα πάλιν τῆς ἑρμηνείας ἐκ τῶν λόγων τῶν εἰσηγησαμένων τὸν Κανονισμὸν, ἐπιτρέπεται ἆρά γε ἀμφιβολία περὶ τῆς ἑρμηνείας, ἅμα ἀνεγνώσθη ἡ ἀγόρευσις τοῦ μακαρίτου Λομβάρδου; Ἐκεῖνος σᾶς λέγει, ποῖα θεωρεῖ παρακείμενα δωμάτια. Δὲν πιστεύω ποτὲ, προκειμένου περὶ ἑρμηνείας νόμου, νὰ συνέβη αὐτὸ, τὸ ὁποῖον συμβαίνει ἤδη, δηλαδὴ ὁ νομοθέτης αὐτὸς, οὕτως εἰπεῖν, νὰ παρίσταται, καὶ νὰ σᾶς λέγῃ, αὐτὸ εἶναι τὸ ἀνεπίδεκτον ἀμφισβητήσεως· προσέξατε, μὴ ἀποδώσητε μίαν παράλογον ἔννοιαν εἰς τὴν ἔκφρασιν παρακείμενα δωμάτια. Ἀλλὰ, Κύριοι, θὰ φθάσητε καὶ εἰς ἄλλα ἀκόμη ἀτοπήματα, θὰ ὑποχρεώσητε τοὺς Βουλευτὰς, οἱ ὁποῖοι δὲν ἐννοοῦν νὰ ἦναι παρόντες, παρὰ ὅταν θέλωσι, νὰ μεταβαίνωσιν εἰς ἄλλα δωμάτια, καὶ τοῦτο δύναται νὰ συμβῇ καὶ εἰς ὑμᾶς. Ἀλλ’ ἐγὼ ἀπορῶ, καὶ τὸ ἐπαναλαμβάνω, εἶναι δυνατὸν ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀνέχηται ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅπως εἰς τοιοῦτον βαθμὸν παραβιασθῇ ὁ Κανονισμός; Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι μᾶλλον ὑπὸ πνεῦμα ἐνδιαφέροντος, ὅπως μὴ ὀλισθήσῃ ἡ Κυβέρνησις...

§194ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Σᾶς εἴμεθα εὐγνώμονες.

§195ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν περιμένω εὐγνωμοσύνην ἀπὸ τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῆς σήμερον· δὲν ὁμιλῶ περὶ τοῦ προσώπου σας, ὁμιλῶ περὶ τῆς Κυβερνήσεως τοῦ τόπου ἐν γένει.

§196ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Τὸν νόμον εἰσηγήσατο ὁ μακαρίτης Κεχαγιᾶς, ὁ ὁποῖος ἦτο φίλος τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης.

§197ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἑρμηνεία αὕτη γίνεται παρὰ προσώπου ἐπιφανοῦς ὁμοφρονοῦντος, καὶ δὲν ὑπῆρξεν ἀντίῤῥησις κατὰ τῶν λόγων του. Τὸ ἄρθρον ἐψηφίσθη ὑπὸ τὸ κράτος αὐτῆς καὶ μόνης τῆς ἐννοίας. Ὅταν θέλητε, ἐναντίον τῶν φωνῶν, οὕτως εἰπεῖν, τοῦ ἄρθρου, νὰ καθιερώσητε ἄλλην ἀρχὴν, καθιερώσατέ την, ἀλλ’ ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὑποπίπτετε εἰς ἓν ὀλίσθημα. Ποῖον συμφέρον ἔχετε ἐξ αὐτοῦ τοῦ ὀλισθήματος, δὲν τὸ ἐξετάζω.

§198ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριοι Βουλευταί, τὸ ζήτημα περὶ τοῦ ὁποίου οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι πραγματεύονται, ἐξετάζω ἀπὸ τῆς ἀπόψεως, εἰς τὴν ὁποίαν διατελοῦμεν πάντοτε ἐν τῇ προκεχωρημένῃ ταύτῃ ὥρᾳ συζητοῦντες. Βεβαίως πάντες εἴμεθα καταπεπονημένοι. Τίνες δὲ οἱ αἴτιοι τοῦ καμάτου, δὲν εἶναι τῆς παρούσης ὥρας· ἀλλὰ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ μὴ νομίζητε, ὅτι ἔλαβον τὸν λόγον, ἵνα κατατρίψω ὀλίγας στιγμὰς, ἀλλὰ διότι ἀνελογίσθην ἐκεῖ, ἀπὸ τῆς θέσεώς μου, ὅτι ὁ καταρτισμὸς τῆς ἀπαρτίας τοῦ Σώματος τούτου, εἰς οἵαν περιέστη θέσιν, ὡς ἐκ τῆς μειώσεως τοῦ ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, εἶναι ζήτημα σοβαρὸν, ἂν ὄχι εἰς ἄλλην χώραν, ἀλλὰ βεβαίως εἰς τὴν ἡμετέραν, καὶ ὑπὸ τὰς περιστάσεις, ὑπὸ τὰς ὁποίας διατελοῦμεν, ἀνταγωνιζόμενοι πρὸς ἀλλήλους. Ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς ἠξίωσεν, ὅπως ἀπαρτισθῇ Κοινοβούλιον, ἤτοι σῶμα νομοθετικὸν πλῆρες, τὴν παρουσίαν 76 Βουλευτῶν. Τὸ ἥμισυ δὲ αὐτῶν, δηλαδὴ 39 ἄνθρωποι, ἀτελεῖς, ὅπως εἴμεθα πάντες, δύνανται νὰ κρίνωσι καὶ ν’ ἀποφασίζωσι τὰ ὕψιστα συμφέροντα τοῦ Κράτους καὶ τοῦ Ἔθνους· θέλετε καὶ τούτους νὰ τοὺς μειώσητε; Μεταβάλετε τότε τὸν Κανονισμόν. Εἴπατε, ὅτι ἡ ἀπαρτία πρέπει ν’ ἀποτελῆται ἐκ τεσσαράκοντα μόνον. Ἀλλὰ διὰ τοιαύτης ἑρμηνείας τοῦ Κανονισμοῦ, βεβιασμένης, πρὸ τῆς ὁποίας ἀπεδειλίασαν πάντα τὰ μέχρι τοῦδε τῆς χώρας Κοινοβούλια, τουτέστι νὰ ζητῆτε νὰ ἀναθέσητε τὴν ἀρίθμησιν τῶν ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους εἰς τὸν χαρακτῆρα τὸν ἠθικὸν, εἰς τὴν καλὴν πίστιν καὶ τὴν εἰλικρίνειαν ἑνὸς τυχόντος κλητῆρος τῆς Βουλῆς, ἢ τῶν ὑπηρετῶν τῆς Βουλῆς, μοὶ φαίνεται, ὅτι πολὺ καταβιβάζετε καὶ τὸ ζήτημα καὶ τὴν ἀξίαν τῆς ἀπαρτίας τοῦ Κοινοβουλίου, δι’ ὃ τοσαῦται ἐγγυήσεις μετὰ πάσης δυσπιστίας ἐζητήθησαν ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ. Ἔλθετε εἰς τὴν ἐφαρμογήν· ὑποθέσατε πρὸς στιγμήν, ὅτι ἡ γνώμη σας εἶναι ὀρθοτάτη, ὅτι ὁ νομοθέτης εἶχε τὴν γνώμην, ἡ ἀρίθμησις τῶν ἀπόντων ἀπὸ τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς νὰ γίνηται εἰς τὰ παρακείμενα δωμάτια ὑπὸ τοῦ κλητῆρος, ἀφοῦ οὐδὲ εἰς τὸ Προεδρεῖον μόνον ἐνεπιστεύθη ταύτην· ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα; Ὑποθέσατε, ὅτι εἶναι παρόντες 45, εἰς τὸ παρακείμενον δωμάτιον ἀγγέλλονται, ὅτι διατρίβουσι 15, εἰς τὸ ἄλλο 10, εἰς τὸ ἄλλο 7 Βουλευταί. Ὁ Πρόεδρος, ἀθροίζων δυνάμει τῆς ἑρμηνείας ταύτης τοῦ Κανονισμοῦ, λέγει: «45 καὶ 32 εἰς τὰ δωμάτια ἀποτελοῦσιν 77, ἄρα συνετελέσθη ἡ ἀπαρτία. Ἰδοὺ ἡ Βουλὴ ἐν ἀπαρτίᾳ· τίς ἀγορεύειν βούλεται;» Νομίζετε, ὅτι σπουδαιολογεῖτε, τοιαῦτα συμπεραίνοντες; Δὲν νομίζω ποτὲ, ὅτι οὔτε ἡ Κυβέρνησις, οὔτε ἡ πλειοψηφία, ἡ ὑποστηρίζουσα αὐτὴν, θὰ θελήσωσι νὰ ἐξευτελίσωσιν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν τὴν συγκρότησιν τοῦ Σώματος, ὥστε νὰ ἀναθέσωσιν αὐτὴν, ὅπως εἶπον, εἰς τὴν καλὴν πίστιν τῶν κλητήρων τῆς Βουλῆς. Σεῖς βλέπετε, ὅτι πολλάκις, ἐπιθυμοῦντες νὰ σώσητε τὸ γράμμα τοῦ Κανονισμοῦ, ἀγωνιᾶτε, ἔχοντες δὲν ἠξεύρω καὶ ἐγὼ πόσα ὄργανα καὶ πόσας ἁμάξας εἰς ἐνέργειαν, ἵνα συγκαλέσητε ἀπόντας φίλους σας, ὥστε νὰ ἀπαρτισθῇ νόμιμος ἀπαρτία· ἐὰν πρόκηται διὰ τοιαύτης ἑρμηνείας, πρὸς τὴν ὁποίαν ἀπεδειλίασαν τὰ Κοινοβούλια ἐπὶ 23 ἔτη, νὰ λύσητε αὐτὴν τὴν δυσχέρειαν, καὶ νὰ ἀναθέσητε εἰς ἓν τῶν ὀργάνων σας, νὰ σᾶς ἀναγγέλλῃ, ὅτι εἰς τὴν βιβλιοθήκην τοῦ Κούπα διατρίβουσι πέντε Βουλευταὶ καὶ εἰς τὴν ἄλλην αἴθουσαν 6 καὶ εἰς τὴν ἄλλην 8, καὶ νὰ ἀποτελῆτε ἀπαρτίαν ἐξ αὐτῶν, τότε πρὸς τί ἡ τοιαύτη ῥαγδαία κίνησις τῶν ὀργάνων σας πρὸς συναγωγὴν τῶν Βουλευτῶν; Ὡς γινώσκετε, ἐν τῷ πολιτικῷ ἀνταγωνισμῷ εὑρίσκονται στιγμαὶ, καὶ ἴσως τοιαύτη εἶναι καὶ ἡ παροῦσα, κατὰ τὰς ὁποίας τὸ πολιτικὸν συμφέρον ἐπισκιάζει καὶ παρακωλύει τὴν ὀρθὴν κρίσιν. Διὰ τοῦτο οἱ νομοθέται διὰ τοῦ Κανονισμοῦ ἔθεσαν ὅρια καὶ τὰς ἀναγκαίας γραμμὰς τῶν ἀνταγωνιζομένων, πέραν τῶν ὁποίων δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, ἐπὶ ὀλέθρῳ ἑκατέρων, νὰ προβῶσι. Διὰ τοῦτο ἐπικαλοῦμαι τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ θέματος, τὸ ὁποῖον φαίνεται, ὅτι εἶναι μικρᾶς ἀξίας, ἢ μᾶλλον, ὡς ὑποθέτουσι πολλοὶ, ὅτι τὸ ἐπροτείναμεν στρεψοδίκως, διὰ νὰ ἀνακόψωμεν τὴν φαινομένην ὁρμὴν διὰ τὴν ψήφισιν τοῦ συζητουμένου νομοσχεδίου, καὶ ἔχοντες τοιαύτην γνώμην περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν συζητοῦμεν, δὲν λαμβάνουσι τοῦτο ὑπὸ σκέψιν μετὰ τῆς δεούσης προσοχῆς, καὶ ἐνδεχόμενον εἶναι, ἐκ τῆς τοιαύτης παθολογικῆς καταστάσεως, ν’ ἀποφασίσωσί τι, διὰ τὸ ὁποῖον πολλάκις θὰ δοθῇ ἀφορμὴ εἰς τὸ μέλλον νὰ μετανοήσωσι πικρῶς αὐτοὶ οὗτοι, διότι ἡ δύναμις τῆς ψήφου, ἡ ὁποία σήμερον εἶναι ἐν ταύτῃ τῇ πτέρυγι, αὔριον βεβαίως θὰ ἦναι ἐν τῇ ἄλλῃ· ἀλλὰ τί τὸ ὄφελος; Ἡμεῖς συμφέρον ἔχομεν πάντες, τὰς γραμμὰς, τὰς τεθείσας παρὰ τῶν νομοθετῶν τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ μὴ τὰς μεταβάλωμεν ἄνευ λόγου. Ἐὰν δὲ αὐτὴν τὴν μεταβολὴν ἠθέλετε νὰ φέρητε, διατί νὰ ἔχητε αὐτὸν τὸν ἀγῶνα πρὸ ἑνὸς ἤδη μηνὸς, καθ’ ὃν ἡμεῖς ἐξακολουθοῦμεν ἐλέγχοντες, καὶ νὰ μὴ τὴν ἐφαρμόσητε καὶ νὰ συνεδριάσητε ἄνευ ἀπαρτίας; Ἀλλὰ ἐνθυμήθητε, ὅτι, προτεινομένης ἐνστάσεως μὴ ἀπαρτίας, ὁ Κανονισμὸς δυσπίστως ἀξιοῖ νὰ παρίσταται καὶ ὁ ἐλέγχων καὶ αὐτὸ τὸ Προεδρεῖον. Σᾶς διηυκόλυνε καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἡ στρατηγικὴ, τὴν ὁποίαν μετήλθετε, νὰ καταπονῆτε ἡμᾶς μέχρι τῆς 11ης ὥρας, νὰ μᾶς ἀναγκάζητε ν’ ἀπερχώμεθα καὶ τότε νὰ ψηφίζητε ἐντὸς τριῶν συνεδριάσεων 180 νόμους! Ἀλλὰ βλέπετε, ὅτι ἡ πίεσις ἐκείνη ἠνάγκασεν ἡμᾶς νὰ γίνωμεν σοφώτεροι ἑαυτῶν, νὰ γίνωμεν, διδαχθέντες, πονηροί. Ἡμεῖς εἰλικρινῶς ἐνομίζομεν, ὅτι αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς πρέπει νὰ διαρκοῦν 4–5 ὥρας, ὅσον δύνανται λογικὰ ὄντα νὰ σκέπτωνται ἐν διαυγείᾳ νοὸς, ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι θέλουσι νὰ σκέπτωνται καὶ νὰ ἀποφασίζωσιν. Ἡ φύσις, ἡ κατασκευὴ τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος εἶναι τοιαύτη, ὥστε μετὰ 5 ὡρῶν συνεχῆ ἐργασίαν νὰ μὴ δύνηται νὰ ἔχῃ διαύγειαν. Σεῖς εἴπετε, ὅτι, «ὅταν καταπονῆσθε, ἀπέλθετε, καὶ ἡμεῖς τότε δυνάμεθα κάλλιον νὰ ἀποφασίζωμεν». Μᾶς ἀναγκάζετε λοιπὸν καταπεπονημένους νὰ ἀποχωρῶμεν, ἵνα εὑρίσκητε εὐκαιρίαν πρὸς ῥαγδαίαν ψήφισιν νόμων. Ἀλλ’ ἡ πίεσις ἐκείνη ἔφερε τοιαύτην ἀντίδρασιν, διὰ τὴν ὁποίαν, εἶμαι βέβαιος, ὅτι ἡ Κυβέρνησις καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἔχει τὸ βραβεῖον τῆς ἀνακαλύψεως ταύτης, δὲν εἶναι εὐχαριστημένοι ἐκ τῆς μεθόδου, διότι ἤγαγε τὴν Ἀντιπολίτευσιν εἰς ἀντίδρασιν ἄλλην, τῆς ὁποίας γεύεσθε ἤδη τὰ ἀποτελέσματα. Καὶ λοιπὸν, ἂν σήμερον σᾶς παρασύρῃ πρὸς στιγμὴν τὸ συμφέρον τῆς ταχείας ἐπιψηφίσεως τῆς πιστώσεως ταύτης, εἰς τὸ νὰ δώσητε τοιαύτην ἑρμηνείαν, βεβαιωθῆτε, ὅτι θὰ ἔλθῃ στιγμὴ πικρᾶς μεταμελείας, καὶ στενοχωροῦμαι, ὅταν βλέπω, ὅτι αἴρονται οἱ ὅροι τοῦ ἀνταγωνισμοῦ, οἱ τεθειμένοι τόσον σοφῶς παρὰ τῶν προγενεστέρων ἡμῶν, διότι ἡ ἑρμηνεία, τὴν ὁποίαν ζητεῖτε νὰ δώσητε, θὰ σᾶς φέρῃ εἰς τὰ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἐξήγησα. Δὲν νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ ἐπιμείνητε εἰς τοιαύτην ὀλεθρίαν ἀπόφασιν, ἡ ὁποία θὰ ἐξαρτήσῃ τὴν ἀπαρτίαν τοῦ Σώματος ἀπὸ τὴν καλὴν πίστιν τῶν ὑπηρετῶν τῆς Βουλῆς.

§199ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων προαγορευσάντων φρονῶ ἀληθῶς, ὅτι τὸ ζήτημα ἐξηντλήθη. Ἄλλως θεωρῶ λίαν σπουδαῖον τὸ ζήτημα αὐτὸ, διότι δὲν πρόκειται ἁπλῶς μόνον περὶ τῆς ἐννοίας τοῦ Κανονισμοῦ. Τὸ ζήτημα ἐφάπτεται ἀμέσως αὐτῆς τῆς ἑρμηνείας τοῦ Συντάγματος, καὶ ἕνεκα τούτου ἐνόμισα ἀναγκαῖον νὰ λάβω καὶ ἐγὼ τὸν λόγον. Τὸ Σύνταγμα λέγει ῥητῶς, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ συζητήσῃ καὶ ἀποφασίσῃ τι ἄνευ τῆς παρουσίας τοὐλάχιστον τοῦ ἡμίσεος καὶ ἑνὸς τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν. Ἐὰν ἐφαρμόσωμεν τὸν Κανονισμὸν, ὅπως σήμερον ἀτυχῶς κατὰ πρῶτον ἀπὸ τῆς ψηφίσεώς του ἐφηρμόσθη, ἐγὼ φρονῶ, ὅτι ἡ διάταξις ἐκείνη τοῦ Συντάγματος καταστρέφεται. Ἐὰν συζητῇ ἡ Βουλὴ παρόντων ἐν τῇ αἰθούσῃ Βουλευτῶν ὀλιγωτέρων τοῦ ἡμίσεος τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ, ὑπολογίζονται δὲ εἰς τὸν ἀριθμὸν τοῦτον οἱ ἐν τοῖς δωματίοις εὑρισκόμενοι, τότε ἡ συζήτησις δὲν γίνεται παρουσίᾳ τῆς νομίμου ἀπαρτίας, ἣν τὸ Σύνταγμα ὁρίζει, ἀλλὰ παρουσίᾳ μόνον τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ ὑπαρχόντων. Εἶχεν ἆρά γε αὐτὴν τὴν ἔννοιαν ὁ ψηφισθεὶς τῷ 1865 Κανονισμός; Ἵνα ἑρμηνεύσωμεν πάντα νόμον, ἑπομένως καὶ τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ὀφείλομεν νὰ ἀνατρέξωμεν εἰς τὴν γένεσιν τοῦ νόμου, εἰς τὰς ἀφορμὰς, αἱ ὁποῖαι παρήγαγον αὐτὸν, εἰς τὰς περιστάσεις, καθ’ ἃς ἐψηφίσθη, εἰς τοὺς λόγους τῶν ἀγορευσάντων κατὰ τὴν συζήτησιν, καὶ ἰδίως ὅταν οὗτοι ἦσαν μέλη τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἡγεῖται τῆς πλειοψηφίας, καὶ ἡ ὁποία θεωρεῖται ὑπεύθυνος διὰ πᾶν, ὅ,τι εἰσάγεται εἰς τὴν Βουλὴν πρὸς ἐπιψήφισιν. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν εἰς ταῦτα πάντα, τί εὑρίσκομεν; Ὅτι ἡ Βουλὴ συνεδρίαζεν εἰς ἕτερον κατάστημα, εἰς τὴν αἴθουσαν τοῦ ὁποίου ὑπῆρχον δωμάτια, συνεχόμενα μετὰ τῆς αἰθούσης καὶ μὴ ἔχοντα ἔξοδον ἢ ἐντὸς τῆς αἰθούσης. Ὁ Κανονισμὸς, ὁ πραγματευόμενος περὶ τῆς αἰθούσης ἐκείνης καὶ τῶν δωματίων, ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ ἐν τοῖς δωματίοις εὑρισκόμενοι θεωροῦνται παρόντες. Διατί; διότι οἱ ἐν τοῖς δωματίοις εὑρισκόμενοι δὲν ἠδύναντο νὰ ἐξέλθωσιν ἢ εἰς τὴν αἴθουσαν τῶν συνεδριάσεων, δὲν ἠδύναντο ν’ ἀποχωρήσωσιν ἀπὸ ἄλλης θύρας...

§200ΜΠΟΥΦΙΔΗΣ. Ὑπῆρχον καὶ ἄλλα δωμάτια.

§201ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ὅμως κατὰ τῆς διατάξεως ταύτης ἀντετάχθησάν τινες, λέγοντες, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀφήσωμεν εἰς τὸ κατώτερον ὑπηρετικὸν τῆς Βουλῆς νὰ περιέρχηται τὰ δωμάτια, ἵνα βεβαιοῖ τὴν παρουσίαν τῶν Βουλευτῶν. Τί ἐλέχθη ὑπὲρ τῆς διατάξεως ταύτης ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν; Ὅτι ἡ ἀντίῤῥησις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον, δὲν εἶναι βάσιμος. Διατί; Διότι ἕκαστος τῶν Βουλευτῶν ἐκ τῆς αἰθούσης ἠδύνατο νὰ βλέπῃ τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις Βουλευτὰς, ὧν ὁ κλητὴρ ἐβεβαίου τὴν παρουσίαν. Ταῦτα ἀντετάχθησαν ἐκ μέρους τοῦ Ὑπουργοῦ, καὶ συνεπείᾳ τῶν παρατηρήσεων τούτων παρεδέχθη ἡ Βουλὴ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει. Ἀλλ’ ὅταν πρόκηται περὶ ἑτέρου καταστήματος Βουλῆς, περὶ ἑτέρας αἰθούσης συνεδριάσεων, μὴ ἐχούσης συνεχόμενα δωμάτια, ὅταν τὰ ἐν τῷ καταστήματι δωμάτια χωρίζωνται ἀπὸ τῆς αἰθούσης διὰ διαδρόμων, τότε δύναται νὰ ἐφαρμοσθῇ ἡ γνώμη καὶ ἡ ἀντίῤῥησις τοῦ Ὑπουργοῦ; Καὶ σημειώσατε, ὅτι τὸ ἀρχαῖον ἐκεῖνο κατάστημα ἐκτὸς τῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ δωματίων εἶχε καὶ ἄλλα, χωριζόμενα διὰ διαδρόμων, ἀλλ’ εἰς ταῦτα δὲν ἐφηρμόζετο ὁ Κανονισμὸς, ὡς ἐξάγεται ἐξ αὐτῆς τῆς ὁμιλίας τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ῥητῶς ἐξαιροῦντος τὰ δωμάτια ταῦτα. Περὶ τίνων λοιπὸν δωματίων προβλέπει ὁ Κανονισμός; Περὶ ἐκείνων, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται ἐντὸς τῆς αἰθούσης καὶ δὲν χωρίζονται διὰ διαδρόμων ἀπ’ αὐτῆς, διότι περὶ τῶν τελευταίων οὐδὲ οἱ κλητῆρες τῆς Βουλῆς δύνανται νὰ βεβαιώσωσιν, ἂν ἐν αὐτοῖς ὑπάρχωσι Βουλευταὶ, διότι δύνανται οὗτοι νὰ ἀποχωρήσωσιν ἅμα τῇ ἀποχωρήσει τοῦ κλητῆρος, καὶ ἐν ἀγνοίᾳ αὐτοῦ· ὥστε ἡ Βουλὴ δὲν δύναται ἐπὶ τῇ βάσει τοιαύτης βεβαιώσεως νὰ προχωρήσῃ, παραδεχομένη ἀπαρτίαν, ἄνευ παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος. Ἅμα λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰς περιστάσεις, καὶ τὴν ἱστορίαν τῶν θεσμῶν, φθάνομεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι πράγματι περὶ ἐκείνων τῶν δωματίων ἐπρόκειτο, τὰ ὁποῖα συνείχοντο μετὰ τῆς αἰθούσης, καὶ περὶ Βουλευτῶν, οἱ ὁποῖοι δὲν ἠδύναντο νὰ ἀπέλθωσι τῆς αἰθούσης, μὴ εἰσερχόμενοι εἰς αὐτήν. Καὶ αὐτὴν τὴν ἑρμηνείαν, τὴν λογικὴν, ἐσεβάσθησαν μέχρι τοῦδε ἅπασαι αἱ Κυβερνήσεις, καίτοι εἰς πολλὰς περιστάσεις εὑρέθησαν εἰς στενοχωρίαν διὰ τὴν ἔλλειψιν ἀπαρτίας. Αὐτὴ ἡ παροῦσα Κυβέρνησις πολλάκις κατὰ τὰς προηγουμένας Συνόδους εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ διαλύῃ τὰς συνεδριάσεις ἕνεκεν ἐλλείψεως ἀπαρτίας. Διενοήθησαν κἄν οἱ τότε Πρόεδροι τῆς Βουλῆς Καλλιγᾶς, Βαλαωρίτης κλπ. νὰ ἐφαρμόσωσι τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον πρωτοφανῶς ἐφαρμόζει σήμερον τὸ Προεδρεῖον; Οὐδείς· διότι ἤθελον παραβιάσει οὐ μόνον τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ τὸ Σύνταγμα. Ἐὰν δώσωμεν τοιαύτην ἔννοιαν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦ Κανονισμοῦ, καθιστῶμεν ἀμφίβολον τὴν νόμιμον συγκρότησιν τοῦ Σώματος, καὶ προβληματικὴν τὴν ἰσχὺν τῶν ἀποφάσεων. Ἀλλὰ μήπως ἆρά γε θέλει κατορθωθῆ διὰ τῆς τοιαύτης ἑρμηνείας ταχυτέρα ἡ συγκρότησις τῆς ἀπαρτίας; Οὐχὶ βεβαίως, διότι οὐδὲν τὸ κωλύον τοὺς Βουλευτὰς νὰ ἀποχωρήσωσι καὶ τῶν δωματίων, ἢ νὰ μὴ ἐπιτρέψωσι τὴν ἐν αὐτοῖς εἴσοδον τῶν κλητήρων. Δι’ ὅλων τούτων οὐδὲν κερδίζετε, ἀλλὰ τὰ πάντα ἐνδέχεται νὰ κινδυνεύσητε, καθιστῶντες ἀμφιβόλους τοὺς κοινοβουλευτικοὺς θεσμοὺς, ὑπὲρ τῶν ὁποίων μείζονα ὀφείλει νὰ δεικνύῃ ἡ Κυβέρνησις σεβασμόν.

§202ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου.

§203ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὄχι, ὄχι!

§204ΛΕΒΙΔΗΣ. Μόνον διὰ τῆς βίας θὰ τὸ πάρητε (θόρυβος).

§205ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Πρὸς ἑρμηνείαν τοῦ Κανονισμοῦ, ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν ἐκ τῶν πρακτικῶν τὴν γνώμην αὐτοῦ τοῦ πατρὸς τοῦ Κανονισμοῦ, τοῦ μακαρίτου Κεχαγιᾶ, ὁ ὁποῖος, ὅτε τῷ ἐγένετο ἡ παρατήρησις, τίνα δωμάτια ἐννοεῖ, εἶπεν, ὅτι ἐννοεῖ τὰ δωμάτια, τὰ ἐντὸς τῆς αἰθούσης.

§206ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω, διατὶ οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι ἀνέτρεξαν εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Αʹ Συνόδου τῆς Αʹ Περιόδου τῆς Βουλῆς, ὡς ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ ζητήματος, τὸ ὁποῖον πρώτην φορὰν ἐμφανίζεται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀπὸ τῆς 10ης Δεκεμβρίου, δηλ. πρὸ ἑνὸς μηνὸς, συζητοῦμεν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς πιστώσεως Σπάρταλη. Ἔκτοτε ὑπεβλήθησαν 100 ἐνστάσεις μὴ ἀπαρτίας, οἱ πλεῖστοι δὲ τῶν ἀντιπολιτευομένων εὑρίσκοντο ἐν τοῖς δωματίοις. Τίς ἐτόλμησε μέχρι σήμερον νὰ ὑπολογίσῃ τοὺς Βουλευτὰς τούτους ὡς παρόντας; Ἡ πρᾶξις ἡ σημερινὴ ἀποδεικνύει, ὅτι ζητεῖταί τι ἐντελῶς καινοφανὲς, ἐναντίον τῆς καθημερινῆς πράξεως τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ἀνατρέξωμεν πέραν ἀκόμη τοῦ μηνὸς, καθ’ ὅλην τὴν ἐνεστῶσαν Σύνοδον καὶ κατὰ τὰς προηγουμένας, θέλομεν εὕρει μίαν καὶ τὴν αὐτὴν πρᾶξιν τῆς Βουλῆς, οὐδεὶς δὲ ἐτόλμησε νὰ ἐπικαλεσθῇ μέχρι σήμερον τὴν μωρὰν ἀληθῶς διάταξιν τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὁποία ἀπέβλεπεν εἰς ἕνα ὡρισμένον σκοπὸν, καὶ εἰς ὡρισμένον κατάστημα τῆς Βουλῆς, διάταξιν, ἡ ὁποία ἴσως ἀπετέλεσε τὴν σύγχυσιν, ἡ ὁποία ἐπῆλθε μεταξὺ τῶν δικαιωμάτων τῆς Συνελεύσεως καὶ τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία ἀμέσως διεδέχθη αὐτήν. Ἀλλὰ περὶ τίνος γίνεται ὁ ἀγὼν κατὰ τὰς ἐκλογάς; Γίνεται ὁ ἀγὼν περὶ πλειονοψηφίας, ἢ περὶ ἀπαρτίας; Καὶ τί μέχρι σήμερον καυχᾶται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καθὼς καὶ κατὰ τὸ 1884; Καυχᾶται, ὅτι ἔχει ἀπαρτίαν. Καὶ τί σημαίνει ἀπαρτία; Σημαίνει καταρτισμὸν τῆς Βουλῆς σύμφωνον μὲ τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος καὶ ἄνευ τῆς συμπράξεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τοιαύτη ὑπῆρξεν ἡ ἀναμφισβήτητος πρᾶξις τῆς Βουλῆς, ἡ ὁποία κατήργησε τὴν μωρὰν ἐκείνην διάταξιν τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ, ὡς ἀντικειμένην εἰς τὴν ῥητὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος. Μὴ λησμονεῖτε τὴν ἱστορίαν τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, εὑρίσκεσθε πρὸ αὐτοῦ. Καὶ ἡ ἱστορία ἐκείνη εἶναι διδακτικὴ διὰ τὴν πλειοψηφίαν. Ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὁδηγοῦσι τὴν πλειοψηφίαν, ἔχουν καθῆκον, ἀναμιμνησκόμενοι τῆς ἱστορίας τοῦ ἄρθρου ἐκείνου, νὰ καταστέλλουν τὰς παραφοράς. Ἐὰν ἦτο ἀνάγκη ἓν περιπλέον ἐπιχείρημα νὰ προσθέσω εἰς ὅσα μετὰ τόσης ἀφελείας ἐξετέθησαν ἐνώπιον ὑμῶν, δὲν εἶχον παρὰ νὰ παρακαλέσω ὑμᾶς, νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχήν σας εἰς τὴν ἀνάγνωσιν τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐξ αὐτοῦ προκύπτει ἡ ἔννοια, τὴν ὁποίαν ἀνεῦρον οἱ κύριοι συνάδελφοι ἐν τοῖς ἐστενογραφημένοις πρακτικοῖς τῆς συνεδριάσεως τῆς Βουλῆς τοῦ 1865. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον (ἀναγινώσκει): «....Οἱ ἐν τοῖς παρακειμένοις τῇ αἰθούσῃ τῶν συνεδριάσεων δωματίοις Βουλευταὶ, καλούμενοι παρὰ τοῦ Προέδρου διὰ τῶν κλητήρων, ἐπανέρχονται ἀμέσως εἰς τὴν αἴθουσαν, καὶ ἂν δὲν ἐπανέλθωσι, θεωροῦνται παρόντες.» Τί σημαίνει αὐτὸ τὸ «καλούμενοι παρὰ τοῦ Προέδρου»; Σημαίνει ὅτι ὁ Πρόεδρος εὑρίσκετο εἰς τοιαύτην θέσιν, ὥστε ἠδύνατο νὰ καλέσῃ ὀνομαστὶ τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις Βουλευτάς. Δὲν ἦτο ἀνάγκη νὰ πιστοποιηθῇ διὰ τῶν κλητήρων, ὅτι οἱ δεῖνα καὶ οἱ δεῖνα Βουλευταὶ εὑρίσκοντο ἐκ τοῖς παρακειμένοις δωματίοις, διότι τοῦτο τὸ ἀντελαμβάνετο ἐκ τῆς θέσεώς του ὁ Πρόεδρος. Ἀλλὰ σήμερον, διὰ νὰ δυνηθῶσι νὰ βεβαιώσωσι τὴν παρουσίαν τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τί ἔπραξαν; ἔστειλαν ὁλόκληρον Ἐπιτροπὴν, Ἀντιπρόεδρον, Γραμματέα καὶ δὲν ἠξεύρω τίνα ἕτερον· καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ στρεψοδικήσωμεν ἐπὶ τῆς διατάξεως ἐκείνης, ἠδυνάμεθα νὰ εἴπωμεν, ὅτι κακῶς ἐγένετο ἡ διατύπωσις, διότι ὤφειλεν ὁ Πρόεδρος νὰ καλέσῃ τὸν κ. Δηλιγιάννην διὰ τῶν κλητήρων. Ταῦτα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι εὑρίσκεσθε ἐν τῇ περιπτώσει τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ, ὅτι μετεβλήθησαν αἱ περιστάσεις, διότι μετεβλήθη ὁ τόπος, καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἠθέλετε ἐφαρμόσει καὶ ἤδη τὰς διατάξεις ἐκείνας, ἠθέλετε καταπατήσει τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Συντάγματος, τὸ ὁποῖον ἀπαιτεῖ τὴν παρουσίαν τοῦ ἡμίσεος πλέον ἑνὸς τοῦ ὅλου ἀριθμοῦ τῶν Βουλευτῶν, διά τε τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ψηφοφορίαν. Ἐὰν δὲ θελήσητε νὰ θεωρήσητε παρόντας διὰ τὴν συζήτησιν τοὺς Βουλευτὰς, τοὺς ἐν τοῖς παρακειμένοις δωματίοις, πρέπει νὰ τοὺς θεωρήσητε παρόντας καὶ διὰ τὴν ψηφοφορίαν. Διότι ὑποθέσατε, ὅτι εἷς Βουλευτὴς δὲν ψηφίζει, ὑπολογίζεται ὅμως καὶ αὐτὸς εἰς τὴν ἀπαρτίαν. Τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Συντάγματος, πρὸ τοῦ ὁποίου εὑρισκόμεθα καὶ τὸ ὁποῖον ὀφείλει νὰ σᾶς σταματήσῃ, θέτει εἰς ἴσην μοῖραν τὴν συζήτησιν καὶ τὴν ψηφοφορίαν. Ἴσως ἔχετε ἀνάγκην νὰ σᾶς τὸ ἀναγνώσω. (Ἀναγινώσκει). Ἐὰν δύνασθε νὰ συζητήσητε ὑπολογίζοντες τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις Βουλευτὰς διὰ τὴν ἀπαρτίαν, δύνασθε καὶ ν’ ἀποφασίσητε· ἀλλ’ ἤθελον νὰ σᾶς ἴδω νὰ τολμήσητε νὰ πράξητε τοῦτο. Προσέξετε! Ἡ δύναμις τῆς πλειονοψηφίας εἶναι μεγάλη, ἀλλὰ δὲν εἶναι καὶ ἐλαστική, θραύεται καὶ συντρίβεται, καὶ τὰ παραδείγματα δὲν λείπουσιν ἐκ τοῦ κοινοβουλευτικοῦ μας βίου. Καὶ πρὸς τίνα σκοπὸν ἐπιδιώκεται σήμερον ἡ τοιαύτη ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ, ἀντικειμένου εἰς τὸ ῥητὸν γράμμα τοῦ Συντάγματος; Πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἁρπαγῆς 10,000 λιρῶν ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου! Προσέξατε εἰς τὸ ἄρθρον 56, διότι ἡ περίστασις εἶναι τοιαύτη, ὥστε πρέπει νὰ προσέξητε. Ὑπῆρξαν πλειοψηφίαι, ἔχουσαι ἴσην μὲ τὴν ὑμετέραν ἰσχὺν, καὶ ὑπῆρξαν Κυβερνήσεις βαθυτάτας ἔχουσαι ῥίζας ἐν τῷ τόπῳ, καὶ αἱ μὲν πλειοψηφίαι ἐκεῖναι διεσπάρησαν, αἱ δὲ Κυβερνήσεις κατέπεσαν πρόῤῥιζα μετ’ ἤχου! Δὲν δύνασθε νὰ καυχηθῆτε, μήτε σεῖς οἱ ὑποστηρίζοντες τὴν Κυβέρνησιν, μήτε ἡ Κυβέρνησις, ὅτι δύνασθε νὰ ἀνθέξητε κατὰ τῆς λαίλαπος, ἣν ἤθελεν ἐγείρει ἡ παράβασις τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος. Σᾶς εἶδον πελιδνοὺς ἐν ὥρᾳ τοιαύτης λαίλαπος τὴν ἐπιοῦσαν τῆς δημοτικῆς ἐκλογῆς τοῦ δήμου Ἀθηναίων... (Θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ). Ἂν δὲ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος σᾶς λαλεῖ, ἤθελε συναινέσει, ἠθέλετε ἁρπαγῆ ἐντεῦθεν... (Θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ). Πρόκειται περὶ σχεδίου πραγματοποιουμένου· ἀπὸ ἡμερῶν ἀνεγράφησαν ταῦτα εἰς τὰς ὑπουργικὰς ἐφημερίδας, ἀπὸ ἡμερῶν διεμηνύθησαν εἰς τοὺς ἀντιπολιτευομένους Βουλευτὰς, μὲ τὴν ἐλπίδα, ὅτι ἤθελον πτοηθῆ. Προβῆτε, ἂν θέλετε· καὶ θέλετε. Ἰδοὺ τὰ ἀποτελέσματα. Ἤδη ἀπηγορεύσατε εἰς ἕνα τῶν Βουλευτῶν νὰ ὁμιλήσῃ. Προβῆτε εἰς τὸ δεύτερον βῆμα. Εἶναι τολμηρότερον καὶ ὀλισθηρότερον. Ἀλλ’ εἶναι καιρὸς νὰ σταματήσητε, οὐ μόνον διότι εὑρίσκεσθε πρὸ τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος, ἀλλὰ καὶ διότι εἰς τοιαύτην ὥραν περὶ τοιούτου θέματος πρόκειται ἡ συζήτησις. Ἴσως εἶναι ἡ σταγὼν, δι’ ἧς πρόκειται νὰ πληρωθῇ τὸ ποτήριον· ῥίψατέ την· θέλει ὑπερχειλίσει! Ἐκαυχήθη ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἔπαινον ἑαυτῆς ἐθεώρει, διότι κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν πράξεών της δὲν εἴχομεν ἢ τὸ ζήτημα τοῦ Ντάη, τοῦ Παπαχριστοφιλοπούλου, τοῦ χόρτου· ἴσως θέλει καυχηθῆ, διότι θέλει παρασύρει τὴν πλειοψηφίαν εἰς τὸ νὰ νοθεύσῃ τὰς νεκρὰς διατάξεις τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ, καταργηθείσας δικαίως. Ὁ γενόμενος ἔλεγχος, ὅσον καὶ ἂν ἠθέλετε νὰ τὸν ἐμπαίξητε καὶ νὰ τὸν διασύρητε, ἀφῆκε βαθεῖαν ἐντύπωσιν παρὰ τῇ κοινῇ γνώμῃ. Σᾶς εἶδον συναλλαττομένους οἱ συμπολῖται ὑμῶν πρὸς εὐτελεῖς καταδίκους, πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ κατορθώσητε νὰ τσιμπήσητε μερικὰς ψήφους, σᾶς εἶδον ἀπολύοντας τοὺς καταδίκους, ὅπως καταρτίσητε πλειονοψηφίαν· καὶ δὲν θέλω ἐντεῦθεν νὰ κατακρίνω τὴν ἐκλογὴν ἐκείνην, διότι δυνατὸν νὰ ἦναι ὡς πρὸς τοὺς πλείστους ἀπαύγασμα τῆς θελήσεως τοῦ λαοῦ, ἀλλὰ θέλω νὰ καταδείξω ὑπὸ τίνα τρόμον εὑρίσκετο ἡ Κυβέρνησις κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4 Ἰανουαρίου: ἡ πλειοψηφία, ἢ τὸ Εἰδικὸν Δικαστήριον· αὐτὴ ἦτο ἡ θέσις, εἰς ἣν εὑρίσκετο τότε· οἱ Ὑπουργοὶ αὐτοὶ τὸ ὡμολόγησαν. Ἄν, ἀντὶ ἐνώπιον τοῦ Εἰδικοῦ Δικαστηρίου, κάθηται ἐπὶ τοῦ ἐδωλίου τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τοῦτο ὀφείλετε εἰς ἡμᾶς, καὶ εἰς τὰ μέσα τὰ ἀθέμιτα, τὰ ὁποῖα μετῆλθε καὶ ἕνεκα τῶν ὁποίων ἡ πλειοψηφία μετετράπη εἰς μειονοψηφίαν. Τοιοῦτον κίνδυνον διέτρεξε· καὶ σήμερον, ἂν δὲν ἔχῃ τὴν δύναμιν νὰ τὸν συγκρατήσῃ ἡ πλειοψηφία, πρέπει αὐτὸς νὰ συγκρατήσῃ ἑαυτόν. Ἄν δὲν τὸ πράξῃ, κακὸν τῆς κεφαλῆς του θὰ πράξῃ.

§207ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ἐπιμένει, ὑποθέτομεν, ἡ Κυβέρνησις.

§208ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπανερχόμεθα εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου.

§209ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Ὄχι, ὄχι.

§210ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν ὑπάρχει πρότασις.

§211ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ὑπάρχει πρότασις, ἀλλ’ ὁπωσδήποτε ὀφείλομεν νὰ κανονίσωμεν τὸ ζήτημα διὰ τὸ μέλλον. Θὰ ἐξακολουθῇ τὸ Προεδρεῖον μετερχόμενον τὴν αὐτὴν τακτικὴν, ὁσάκις πρόκηται νὰ καταρτίζῃ τὴν ἀπαρτίαν, μὴ παρόντων Βουλευτῶν ἐν τῇ αἰθούσῃ τόσων, ὅσοι ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἀπαρτίαν; Δὲν ὑπάρχει πρότασις πρὸς ψηφοφορίαν, ἀλλ’ ὑπάρχει ζήτημα σπουδαιότατον κατὰ τὴν μεσονύκτιον ταύτην ὥραν, ἐν χειμερινῇ ἐποχῇ, ζήτημα, ἀφορῶν εἰς τὴν νομιμότητα τοῦ καταρτισμοῦ τοῦ Σώματος. Ὑμεῖς δὲ, ὡς Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, δὲν ἔπρεπε νὰ παρέλθητε τοῦτο μετὰ τοσαύτης ψυχρότητος. Ὑπάρχει ζήτημα σπουδαιότατον, καὶ τοσούτῳ μᾶλλον σπουδαῖον, καθόσον κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας πολλὰ ἐλέγοντο, πολλὰ διετυμπανίζοντο, καὶ πολλὰ ἐσύροντο εἰς τὰς ὁδοὺς κατὰ τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ ὁποῖον τὰς δύο τελευταίας ἑβδομάδας διετέλεσεν ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον ὑπὸ τὴν ὑμετέραν προεδρείαν. Πολλὰ ἐλέγοντο ὡς σχεδιαζόμενα καὶ κατὰ τοῦ πολιτεύματος, καὶ τούτων εἶναι ἀρχὴ, ὅ,τι ἐπιχειρεῖ σήμερον ἡ πλειονοψηφία τῆς Βουλῆς. Σᾶς ἀνέφερον ῥητὸν ἄρθρον οἱ προαγορεύσαντες μὲ τὰς ῥητὰς ἐκείνας ἐξηγήσεις, τὰς ὁποίας ἡμεῖς ἔπρεπε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει ὡς Πρόεδρος...

§212ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπειδὴ ἀπετάθητε εἰς ἐμὲ, καὶ λέγετε, ὅτι εἰς τὰς ὁδοὺς διατρέχουσιν αὗται αἱ φῆμαι, σᾶς λέγω, ὅτι ὁ Πρόεδρος δὲν ἐξετάζει, τί λέγεται εἰς τὰς ὁδοὺς, ἀλλὰ τί γίνεται ἐντὸς τῆς Βουλῆς.

§213ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω λόγους ν’ ἀπευθύνωμαι εἰς ὑμᾶς, ὡς προεδρεύσαντα κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας, καθ’ ἃς τόσα συνέβησαν.

§214ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν συνέβη τίποτε. Συνέβησαν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα ἐπαναλαμβάνετε καὶ σήμερον. Ἐν ᾧ σᾶς εἶπον, ὅτι ἦσαν παρόντες 78 καὶ ὁ κ. Δηλιγιάννης 79ος, σεῖς ἐπαναλαμβάνετε τὰ αὐτά.

§215ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγω, ὅτι καθιεροῦτε ἀπόψε μίαν ἀρχὴν ὀλεθρίαν, δὲν θὰ παρέλθωμεν δὲ ἀπὸ τῆς ὥρας ταύτης, ἐὰν δὲν διαλευκανθῇ τὸ ζήτημα καὶ ἐὰν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὀφείλουσι νὰ ὁμιλήσωσι, δὲν ὁμιλήσωσι, διὰ νὰ δώσωσι τὴν ἐξήγησιν, τὴν ὁποίαν ἐννοοῦσιν, ἔστω καὶ παράλογον. Ἔλεγον λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἀρκετὰ εἶναι τὰ λεγόμενα κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτὰς κατὰ τοῦ Κοινοβουλίου, ἀρκετὰ εἶναι τὰ λεγόμενα πρὸ πάντων κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἀρκετὰ τὰ κατὰ πολλῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως· μὴ θελήσῃ λοιπὸν τὸ ἐπίσημον μέρος τοῦ Κοινοβουλίου, τὸ Προεδρεῖον, ἀκόμη δὲ καὶ ἡ πλειονοψηφία αὐτοῦ, νὰ προσθέσῃ μίαν ἔτι κηλίδα κατὰ τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ὑπὲρ τῆς καταργήσεως αὐτοῦ, «ὡς δένδρου σκωληκοβρώτου», ὅπως λέγει μία ἐφημερὶς ὑπουργικὴ σήμερον.

§216ΠΡΟΕΔΡΟΣ (Καΐρης). Ἀπὸ τοῦ 1882 εἶμαι Βουλευτὴς καὶ οἱ κατὰ καιροὺς Πρόεδροι, ὁ μακαρίτης Βαλαωρίτης, ὁ κύριος Καλλιγᾶς, πάντοτε παρήγγελλον τοὺς κλητῆρας νὰ βεβαιώσωσι τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις Βουλευτὰς, καὶ ἐσημείουν αὐτοὺς παρόντας, οὐδέποτε δὲ ἀνεφύη τοιοῦτο ζήτημα.

§217ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον σπουδαίου, ἐπὶ ζητήματος, ἀφορῶντος εἰς αὐτὸν τὸν καταρτισμὸν τοῦ Σώματος, ἡ Κυβέρνησις, ὡς ἡγουμένη τῆς πλειονοψηφίας, ὀφείλει νὰ ἐκφράσῃ τὴν γνώμην της. Ἄλλως τε, κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Δηλιγιάννης ἐσημειώθη παρὼν ἐν τῷ καταλόγῳ· ἔχω ἔνστασιν περὶ τούτου, καὶ προτείνω νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλὴ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Προτείνω λοιπὸν, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν ἦτο παρὼν ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὁ ὁποῖος εὑρίσκετο ἐν τῷ δωματίῳ, ἢ ὄχι.

§218ΡΑΛΛΗΣ. Ἐπὶ τοιούτου ζητήματος δὲν ἐρωτᾶται ἡ Βουλή· ἐπὶ τοιούτου ζητήματος δὲν δύνασθε νὰ προχωρήσητε, ἐὰν πρότερον δὲν διαγράψητε τὸ ὄνομα... (Θόρυβος).

§219ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγὼ ὀφείλω νὰ ἐφαρμόσω τὸν Κανονισμόν. Ἐγὼ, καὶ ἂν προεδρεύσω εἰς τὸ μέλλον, τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις εὑρισκομένους, θὰ τοὺς θεωρήσω παρόντας, ἐν ὅσῳ δὲν δηλώσωσιν, ὅτι ἀποχωροῦσιν ἀπὸ τῶν δωματίων.

§220ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶσαι στηλίτης τότε.

§221ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐφαρμόζω τὸν Κανονισμόν.

§222ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ τίς θὰ σᾶς βεβαιώσῃ περὶ τῆς παρουσίας των;

§223ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑμεῖς ἐδηλώσατε, ὅτι θέλετε τὸ πράξει. Ἐπιθυμῶ νὰ μοὶ παράσχητε τὴν ἐξήγησιν περὶ τῶν ὄχι ἐνδεχομένων, ἀλλὰ βεβαίως συμβησομένων. Θὰ στείλητε ἕνα κλητῆρα εἰς τὰ δωμάτια, διὰ νὰ σᾶς πληροφορήσῃ, τίνες εἶναι ἐν αὐτοῖς, καὶ ὑμεῖς ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πληροφορίας ταύτης θὰ ἀποφανθῆτε, ὅτι θεωρεῖτε παρόντας, τοὺς δεῖνα, δεῖνα καὶ δεῖνα. Θὰ γίνεται ἀντίῤῥησις, ἢ ὅτι κακῶς ἀντελήφθη ὁ κλητὴρ, ἢ ὅτι δὲν ἀνεγνώρισε τὸν δεῖνα Βουλευτὴν, ἢ ὅτι ὁπωσδήποτε πλανᾶται, θὰ γίνεται ἀνάκρισις, καὶ διὰ τῆς ἀνακρίσεως θὰ βεβαιῶται τοῦ λοιποῦ, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐψήφισεν ἕνα νόμον.

§224ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς βεβαιῶ, κύριε Βουλευτὰ, ὅτι αὐτὸ δὲν θὰ συμβῇ ποτέ.

§225ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ, πῶς, ἐνῷ ἠγέρθη τοιοῦτο ζήτημα, ἡ Κυβέρνησις ἐξακολουθεῖ νὰ σιωπᾷ, διότι ἕν ἐκ τῶν δύο, ἢ ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζει σιωπηρῶς, ὅτι δὲν δύναται νὰ ἀντιλέξῃ ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἢ ἄλλως πρέπει νὰ δοθῇ μία ἐξήγησις τῆς σιωπῆς τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τούτου. Ἡ Κυβέρνησις ἴσως ἐννοεῖ ν’ ἀντιτάξῃ παρεκτροπὴν κατὰ ὑποτιθεμένης παρεκτροπῆς, ἀλλ’ ἐὰν δὲν ὑπονοῇ τοῦτο, καὶ ἐξακολουθῇ νὰ σιωπᾷ, τότε ἡ ἰδία αὐτὴ διακηρύττει, ὅτι παίζομεν ἐνταῦθα. Καὶ ὅταν, Κύριοι, οὕτω πως θεωρήσωμεν, ὅτι διεξάγομεν ἐνταῦθα τὴν πάλην, τί σπουδαῖον ἐνεργοῦμεν;

§226ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐνθυμεῖσθε βεβαίως, κύριοι συνάδελφοι, ὅτι πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ἐξέφραζε ζωηρὸν πόθον, ὅπως ἴδῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἱσταμένην ὑψηλὰ, διότι κατὰ τὸ λέγειν του δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ βλέπῃ χαμηλὰ ἐκείνους, πρὸς τοὺς ὁποίους ἀντιπαλαίει. Ταῦτα δὲ κηρύττων, ἀπηυθύνετο πρὸς ὁλόκληρον τὴν μερίδα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν ἀρχηγὸν αὐτῆς. Ἐπεθύμουν νὰ μοὶ ἦτο ἐπιτετραμμένον, ἀντιστρέφοντι τοὺς ὅρους, τὸν αὐτὸν πόθον νὰ ἐκφράσω, ἀπευθυνόμενος οὐχὶ πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν, ἀλλὰ πρὸς αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν. Καὶ δικαιοῦται ἡ Ἀντιπολίτευσις, φρονῶ, οὐ μόνον πόθον νὰ ἐκφράσῃ, ἀλλὰ καὶ παραίνεσιν ν’ ἀπευθύνῃ, μετὰ τὰ κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας διὰ τοῦ ἐλέγχου ἀποκαλυφθέντα εἰς βάρος τῶν κυβερνώντων. Ὅταν τις ἀναπολήσῃ τὴν σειρὰν τῶν ἐκτρόπων κυβερνητικῶν πράξεων, ἵνα μὴ εἴπω ἀκολασιῶν, βεβαίως εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ αἰσθανθῇ αἴσθημα, ἀλγεινὸν μὲν ἐπὶ τοῖς τελεσθεῖσιν, ἱλαρὸν δὲ ἐπὶ ταῖς πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν προτροπαῖς τῆς Κυβερνήσεως; Καὶ λέγω τοῦτο, Κύριοι, διότι δυστυχῶς ἡ Κυβέρνησις καθ’ ἑκάστην λησμονεῖ ἑαυτήν. Ἐλησμόνησε τὴν θέσιν της ἐν ὅσοις ζητήμασι προηγουμένως ἐγένετο λόγος, λησμονεῖ καὶ σήμερον ἀκόμη ἑαυτήν. Ἐὰν ἡ Ἀντιπολίτευσις δύναται νὰ ἐλεγχθῇ ἐπὶ ὑπερβολῇ, φρονῶ, ὅτι ἡ ὑπερβολὴ ἔγκειται κατά τινα τρόπον ἐν τῷ χαρακτῆρι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ οὐδέποτε ἐν τῷ χαρακτῆρι τῆς Συμπολιτεύσεως. Αἱ Ἀντιπολιτεύσεις, δύναταί τις εἰπεῖν, ὅτι ἐν τῷ κοινοβουλευτικῷ ὀργανισμῷ παριστῶσι ζωηρότητα, ἐνῷ τὰς Συμπολιτεύσεις πρέπει νὰ διακρίνῃ ἡ μετριοπάθεια. Αἱ ἰδιότητες αὗται, ὡς τὰς διέκρινα, προσιδιάζουσι μᾶλλον εἰς τὸν χαρακτῆρα τῶν καθηκόντων ἑκατέρας τῶν ἀντιμαχομένων μερίδων. Ὥστε ἀναμιμνησκόμενος τῶν προτροπῶν, ἃς ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει ἔδιδε πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, λέγω, ὅτι ἥκιστα ἐδικαιοῦτο ν’ ἀπευθύνῃ αὐτὰς πρὸς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, καὶ νὰ προκαλῇ αὐτὴν ἐν τῇ ὁδῷ τοῦ καθήκοντος, ἐκ τῆς ὁποίας αὐτὸς μὲν ἐξετράπη, ἡ δὲ Ἀντιπολίτευσις ἀσαλεύτως μένει. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ θέμα, περὶ οὗ συζητοῦμεν, τοῦτο, κατ’ ἐμὲ, ἐνέχει, ἐὰν ἐξετασθῇ προσεκτικῶς, βαθυτέραν ἔννοιαν, ἢ ὅσην παρουσιάζει ἐξεταζόμενον ἐπιπολαίως, ὡς ἁπλοῦν ζήτημα Κανονισμοῦ. Καθὼς ἀνέπτυξε διὰ λίαν ἰσχυρῶν ἐπιχειρημάτων ὁ προλαλήσας ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς, δὲν πρόκειται μόνον περὶ τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ τοῦ Συντάγματος, πρόκειται περὶ διατάξεως, συνδεομένης μὲ τὴν νόμιμον συγκρότησιν τοῦ Σώματος, καὶ πρέπει νὰ ἤμεθα προσεκτικώτεροι, διότι εὐθὺς, ὡς γίνῃ χαλάστρα εἰς ἓν μέρος, τότε τετέλεσται, δὲν ὑπάρχει πλέον οὐδὲν ὅριον ἐν τῇ αὐθαιρεσίᾳ καὶ τῇ αὐθαιρέτῳ ἑρμηνείᾳ τὸ πρῶτον βῆμα εἶναι τὸ πολὺ δυσχερὲς, τὰ μετὰ ταῦτα εἶναι συνέπειαι, καὶ θὰ ἐπέλθωσιν ἀναγκαίως. Καλὸν εἶναι ἑπομένως, νὰ σταματήσωμεν ἐν τῷ πρώτῳ βήματι, πρὸ πάντων δὲ ἡ Κυβέρνησις, σκεπτομένη, ὄχι μόνον δι’ αὐτὴν τὴν ὡρισμένην περίπτωσιν, διὰ τὸ κέρδος μιᾶς ψήφου, ἀλλὰ περὶ τοῦ παρόντος καὶ τοῦ μέλλοντος τῶν κοινοβουλευτικῶν ἡμῶν θεσμῶν, καθῆκον ἔχει, ὡς ἀντιπροσωπεύουσα τὴν πλειοψηφίαν, νὰ ἀποτρέψῃ αὐτὴν ἀπὸ βαρυτάτου ὀλισθήματος, λίαν ἐπικινδύνου διὰ τὸ μέλλον τῶν κοινοβουλευτικῶν ἡμῶν θεσμῶν, ὧν ἡ ἀκεραία παραφύλαξις ἀποτελεῖ πολύτιμον ἐγγύησιν τῆς πολιτειακῆς ἡμῶν ὑποστάσεως. Δὲν θεωρῶ ἀναγκαῖον, μεθ’ ὅσα ἐλέχθησαν, νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας· ἀρκεῖ νὰ συνδυάσῃ τις τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Συντάγματος μὲ τὰ ἄρθρ. 15 καὶ 17 τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, διὰ νὰ πεισθῇ, ἂν ὑπάρχῃ τις, εἰλικρινῶς ἀμφιβάλλων, ὅτι τὸ ὑπολογίζειν ὡς παρόντας τοὺς ἐν τοῖς παρακειμένοις δωματίοις Βουλευτὰς, εἶναι οὐ μόνον ἀντισυνταγματικὸν, οὐ μόνον ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλ’ ἀποτελεῖ καὶ ὀλεθρίαν ἀρχὴν, ἥτις ἐὰν ἐπικρατήσῃ, τετέλεσται· Θὰ ἔχωμεν νέαν περίοδον ἀπαισίας ἐποχῆς, καθ’ ἣν ἄλλοι ὅμοια ἀπεπειράθησαν, καὶ τὰ ὁποῖα εὐτυχῶς ἐστιγματίσθησαν, συντριβέντων τῶν ἐνόχων τῶν ἀντισυνταγματικῶν ἐκείνων ἀποπειρῶν. Ἂς συνέλθωμεν, Κύριοι, ἐπὶ τέλους καὶ ἂς τρίψωμεν τοὺς ὀφθαλμούς μας, διὰ νὰ ἴδωμεν εἰς ποίαν κατάστασιν περιήλθομεν· ἐνῷ ταύτῃ τῇ ὥρᾳ, μὲ θυσίαν τῆς ὑγείας μας, καθήμεθα ἐνταῦθα ἐπὶ δώδεκα περίπου ὥρας, καὶ συζητοῦμεν, ἕνεκεν ἀλόγου κυβερνητικοῦ πείσματος, δὲν δυνάμεθα οὐδὲ ἓν βῆμα νὰ χωρήσωμεν εἰς τὰ κύρια ἡμῶν ἔργα, ἅπερ εἰσὶ τὸ νομοθετεῖν καὶ τὸ ἐλέγχειν· ταῦτα δὲ πάντα χάριν ἑνὸς κυρίου Σπάρταλη, ἢ χάριν τῶν ὑπὲρ αὐτοῦ ἐνδιαφερομένων. Ἔπρεπεν ἐπὶ τέλους νὰ ἔχῃ μεγαλειτέραν στοργὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δι’ αὐτὸ τὸ Ἔθνος, διότι εἶναι ὄντως φοβερὸν, νὰ ἀναλογισθῇ τις, εἰς ποῖον ἠθικὸν ἐξευτελισμὸν τὸ ὑπέβαλεν ὅπως ἐπιτύχῃ τὴν πίστωσιν ταύτην, πρὸς ἣν τόσην τρέφει ἀκατονοήτως στοργήν. Ἀνεστατώθησαν τὰ ἀρχεῖα τῶν Ὑπουργείων, ἐξηυτελίσθησαν οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι, ἐπιέσθη τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ νῦν ἐπὶ ἕνα ἤδη μῆνα βασανίζεται τὸ Ἑλληνικὸν Κοινοβούλιον, παριστῶν τὸν ἔσχατον τῶν ἐξευτελισμῶν! Σταματήσατε ἐπὶ τέλους, κύριε Πρωθυπουργέ! Ὅστις ἀναλογισθῇ τὴν ἔκτροπον κατάστασιν, εἰς ἣν τὸ Κοινοβούλιον περιῆλθεν, ἂν δὲν γνωρίζῃ τοὺς λόγους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀπασχολοῦσι καὶ οἱ ὁποῖοι παρήγαγον αὐτὸ τὸ φαινόμενον, βεβαίως δὲν εἶναι δυνατόν ποτε νὰ φαντασθῇ, ὅτι ἓν Ἔθνος εὑρίσκεται ἐν ἀναστατώσει, ἡ δὲ Βουλὴ εἰς ὁλονυκτίας, χάριν ἑνὸς ἐντελῶς ἰδιαιτέρου χρηματικοῦ συμφέροντος· ὅστις μάθῃ τὰ συμβαίνοντα, βεβαίως θέλει λυπηθῇ, ἂν ἦναι Ἕλλην, καὶ πᾶς μὴ Ἕλλην ἀκόμη, πονῶν αὐτὸν τὸν τόπον, ἐὰν ἔβλεπεν, ὅτι ἐξ αὐτῆς τῆς αἰτίας περιῆλθεν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, εἶναι ἀδύνατον νὰ μὴ αἰσθανθῇ ὀδυνηρὸν αἴσθημα. Ἤδη ἐφθάσατε νὰ παραβιάσητε Κανονισμὸν καὶ Σύνταγμα, ὅπως ἐπιτύχητε τὴν ψήφισιν τῆς πιστώσεως, ἡμεῖς δὲ κατ’ αὐτοῦ τοῦ σκοποῦ νομίζομεν, ὅτι ἔχομεν καθῆκον νὰ ἀντιταχθῶμεν. Σεῖς στηρίζεσθε εἰς ἓν ἐπιχείρημα, τὸ ὁποῖον τυπικῶς παρίσταται εὔλογον· «εἴμεθα, λέγετε, πλειοψηφία, πρέπει νὰ ὑποταχθῆτε.» Αὐτὸ εἶναι τὸ κυριώτερον ἐπιχείρημά σας, ἀπέναντι τοῦ ὁποίου νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ σταθῶμεν βωβοί. Ἡμεῖς ἀφ’ ἑτέρου ἔχομεν ἄλλην ἰδέαν, ὅτι ἐν τῷ ζητήματι τούτῳ τοῦ Σπάρταλη δὲν ἀντιπροσωπεύετε τὴν πλειοψηφίαν τοῦ Ἔθνους. Περαίνων τὰς παρατηρήσεις, ἃς ἔκρινα καλὸν νὰ ὑποβάλω πρὸς τὴν Βουλὴν, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ σταματήσωμεν πρὸ τοιαύτης ἑρμηνείας τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ὁποία δύναται νὰ μᾶς φέρῃ εἰς σπουδαιότερα ἄτοπα, ἔχομεν δὲ συμφέρον πάντες, νὰ σταματήσωμεν καὶ προλάβωμεν ταῦτα, διότι πρόκειται, ἐπαναλαμβάνω, περὶ ζητήματος σχετιζομένου μὲ τὴν ἀκεραιότητα τῶν κοινοβουλευτικῶν ἡμῶν θεσμῶν, οὓς πρέπει νὰ προασπίσωμεν. Ἂς ἀνανήψωμεν, Κύριοι, καὶ ἂς μὴ τυφλώττωμεν, τὰ πάντα θυσιάζοντες εἰς τὸν βωμὸν τοῦ φατριασμοῦ. Ἂς σταματήσωμεν ἐν τῇ κατωφερείᾳ, εἰς ἣν φερόμεθα, ἀναλογιζόμενοι τὴν εὐθύνην, ἣν ἀπέναντι τῆς συνειδήσεώς μας καὶ τῆς ἱστορίας φέρομεν. Ἂς μὴ λησμονῶμεν τὸ ὑψηλὸν ἀξίωμα, δι’ οὗ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς μᾶς περιέβαλε, καὶ ἂς δειχθῶμεν ἄξιοι τῆς ἐμπιστοσύνης αὐτοῦ, οὐχὶ προδίδοντες, ἀλλὰ προστατεύοντες τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, οὐχὶ παραβιάζοντες, ἀλλὰ ὡς κόρην ὀφθαλμοῦ φυλάσσοντες τοὺς νόμους τῆς πατρίδος μας. Φοβηθῶμεν τὴν κατάραν αὐτῆς!

§227Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἡ πρὸ μικροῦ ἀνάγνωσις τοῦ βουλευτικοῦ καταλόγου, πρὸς βεβαίωσιν τῆς νομίμου ἀπαρτίας τῆς Βουλῆς, ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην, ἥτις μοὶ φαίνεται, ὅτι γίνεται περὶ σπουδαιοτάτου θέματος. Ἀφ’ ἧς, κατὰ τοὺς τελευταίους τούτους καιροὺς, ἡ αἴθουσα αὕτη μετετράπη ἀπὸ αἰθούσης προωρισμένης καὶ χρησιμευούσης εἰς πνευματικοὺς ἀγῶνας, εἰς αἴθουσαν, ἐν τῇ ὁποίᾳ οἱ ἀγῶνες μετεβλήθησαν εἰς σωματικοὺς, ἀπὸ τοῦ χρόνου τούτου ἔπαυσα πλέον νὰ γεύωμαι ἐν τῇ οἰκίᾳ μου, γεύομαι δὲ ἐν τῷ παρακειμένῳ δωματίῳ τῆς Βουλῆς. Σήμερον δὲ, καθ’ ἣν ὥραν ἐγευόμην, εἶχον τελειώσει ἴσως τὸ γεῦμά μου, ἦλθεν εἷς τῶν κυρίων Βουλευτῶν, ὁ ὁποῖος τυγχάνει καὶ Ἀντιπρόεδρος τῆς Βουλῆς, μετ’ ἄλλου τινός, τὸν ὁποῖον δὲν διέκρινα, καὶ ἀπετάθησαν πρὸς ἐμὲ, εἰπόντες, ὅτι, κατ’ ἐντολὴν τοῦ Προέδρου, μὲ καλοῦσι νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν αἴθουσαν τῆς Βουλῆς· ἀπήντησα εἰς αὐτούς, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζω εἰς τὸν Πρόεδρον ἐξουσίαν τοιαύτην, οὗτοι δὲ ἀπῆλθον, καὶ ἐπανελθόντες εἰς τὴν αἴθουσαν, ἀνήγγειλαν ταῦτα εἰς τοὺς Γραμματεῖς, τοὺς ἐγγράφοντας τοὺς παρόντας ἐν τῷ καταλόγῳ κυρίους Βουλευτάς, οὗτοι δὲ μὲ ἐνέγραψαν παρόντα εἰς τὴν Βουλήν. Ἡ ἐγγραφὴ αὕτη ἐμοῦ ὡς παρόντος οὐδεμίαν ἐνασκεῖ ἐπιῤῥοήν, διότι καὶ ἄνευ ἐμοῦ ὑπῆρχε βεβαιωμένη ἀπαρτία, ἀφοῦ ἐβεβαιώθη, ὅτι παρευρίσκοντο ἐν τῇ αἰθούσῃ 78 Βουλευταί. Ἑπομένως ἡ ἐγγραφὴ ἐμοῦ ὡς παρόντος ἦτο ὅλως περιττή· ὑπῆρχεν ὅμως ὁ σκοπὸς, ἂν καὶ δὲν ἦτο ἀναγκαία ἡ ἐγγραφή μου ὡς παρόντος, ὅπως ἀποτελεσθῇ ἡ νόμιμος ἀπαρτία, διὰ νὰ γένηται αὕτη, ὁ σκοπὸς δ’ ἦτο, νὰ τεθῇ χεὶρ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ, διότι καὶ πρὸ 5 ἡμερῶν εἷς τῶν κυρίων Ἀντιπροέδρων, καθήμενος ἐπὶ τῆς ἕδρας τοῦ Προέδρου, τοιαύτην ἀνήγγειλεν ἀπειλὴν πρὸς ἡμᾶς. Ἐσταμάτησα μὲν αὐτὸν τότε, προκαλέσας αὐτὸν νὰ ἐξηγήσῃ, ἂν σκοπῇ νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ, ἀπέσχε δ’ οὗτος νὰ ἐφαρμόσῃ αὐτὴν τότε, ἀπεφάσισε δὲ νὰ τὴν ἐφαρμόσῃ σήμερον. Φυσικὸν ἦτο, νὰ γένηται παρατήρησις ἐπὶ τῆς ἐγγραφῆς μου ὡς παρόντος ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν Βουλευτῶν, ἡ δὲ παρατήρησις αὕτη ἔφερε τὴν συζήτησιν. Οἱ κύριοι συνάδελφοι, οἵτινες πρῶτοι ἠγόρευσαν περὶ τούτου, εἶχον τὴν ἐλπίδα, ὅτι ὁ Πρόεδρος ἤθελε συναινέσει νὰ διαγράψῃ τὸ ὄνομά μου ἀπὸ τοῦ καταλόγου τῶν παρόντων. Ἀλλ’ ὁ Πρόεδρος ἐπέμεινε, καὶ μάλιστα πρὸ μικροῦ μᾶς ἀνήγγειλεν, ὅτι ὄχι μόνον τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἀλλὰ πάντοτε, ἐνόσῳ προεδρεύει, οὕτω θέλει ἐκτελεῖ τὸν Κανονισμόν. Ἕκαστος βεβαίως ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ πράττῃ ὅ,τι θέλει, ἀλλ’ ἡ ἐξουσία αὐτοῦ αὕτη περιορίζεται ἀπὸ τὸ καθῆκον, τὸ δὲ καθῆκον τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς δὲν εἶναι, νὰ πράττῃ ὅ,τι θέλει, ἀλλ’ ὅ,τι ἐπιτρέπεται αὐτῷ νὰ πράξῃ. Ἡμεῖς δὲ φρονοῦμεν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς νὰ ἀριθμῇ ὡς παρόντας τοὺς μὴ ὑπάρχοντας ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ἀλλ’ ἐν τοῖς παρακειμένοις δωματίοις διατρίβοντας. Καὶ δὲν φρονοῦμεν τοῦτο αὐθαιρέτως. Ἠκούσατε πρὸ ἐμοῦ συναδέλφους, εὐγλώττως ἀποδείξαντας τὸ βάσιμον τοῦ συλλογισμοῦ ἡμῶν διὰ τῶν βιβλίων, τῶν ἐντύπων τῶν ἐπισήμων, προσελθόντας ἐνώπιον ἡμῶν καὶ ζητήσαντας νὰ πείσωσιν ὑμᾶς, ἀναγινώσκοντες τοὺς λόγους ἐκείνων, οἵτινες συνεζήτησαν ἐπὶ τοῦ Κανονισμοῦ τούτου, τοῦ ὁποίου τοιαύτην ἐφαρμογὴν ζητεῖ ὁ Πρόεδρος νὰ ἐκτελέσῃ νῦν. Καὶ ἄν τις δύναται νὰ κρίνῃ ἀπαθῶς, δὲν θέλει βεβαίως δικαιολογήσει οὔτε τὸν Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, οὔτε τὴν πλειοψηφίαν, ἂν ἤθελεν ἐμμείνει νὰ ἐφαρμόσῃ τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ Κανονισμοῦ. Ἡ διάταξις αὕτη εἶναι ἀληθῶς νεκρὰ, οὐδέποτε δ’ ἐξετελέσθη, ἀφ’ ἧς τὸ Βουλευτήριον μετετέθη εἰς τὸ κατάστημα τοῦτο. Ἐξετελεῖτο ἀπὸ τοῦ 1865, ὅτε ὁ Κανονισμὸς ἐψηφίσθη, μέχρι τοῦ 1875, μέχρι τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ συνεδρίαζεν ἐν τῷ ἄλλῳ καταστήματι, ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1875, ὅτε ἡ Βουλὴ μετετέθη εἰς τὸ παρὸν κατάστημα, μέχρι τοῦδε οὐδέποτε ἡ διάταξις αὕτη ἐφηρμόσθη. Ἐκεῖνο δὲ, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Ἀντιπρόεδρος τῆς Βουλῆς, ὅστις προήδρευε πρὸ τοῦ κ. Καΐρη, ὅτι ὁ Βαλαωρίτης ἢ ὁ Καλλιγᾶς ἐφήρμοσαν τὴν διάταξιν ταύτην, δὲν εἶναι ἀκριβές. Ἀφοῦ δ’ ἡ διάταξις εἶναι νεκρὰ, δὲν εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς, οὔτε τῆς πλειοψηφίας, νὰ δώσῃ εἰς αὐτὴν ζωήν. Ἂν δὲ ἤθελον δώσει ζωὴν εἰς αὐτὴν, ἤθελον ἀθετήσει τὸν σκοπὸν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι ἐνομοθέτησαν τὴν διάταξιν ταύτην ἤθελον δὲ ἐκθέσει εἰς προφανῆ κίνδυνον ἄλλην διάταξιν συνταγματικήν, τὴν τοῦ ἄρθρου 56, τὴν κανονίζουσαν τὴν ἱκανότητα τῆς Βουλῆς πρὸς τὸ συζητεῖν καὶ νομοθετεῖν. Δὲν ἤκουσα εὐαρέστως τῶν συναδέλφων ἐκείνων, οἵτινες ἠξίωσαν τῆς τιμῆς ἐφημερίδας τινὰς, καὶ ἐμνημόνευσαν τοῦ ὀνόματος αὐτῶν ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς. Αἱ ἐφημερίδες, αἱ συνδεόμεναι διὰ σχέσεων πολιτικῶν μετὰ τοῦ Ὑπουργείου, δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν ἐξύβρισαν τὴν Βουλὴν τῆς Ἑλλάδος, δὲν εἶναι πρώτη φορὰν, καθ’ ἣν ἠπείλησαν τὸ Κοινοβουλευτικὸν σύστημα, καὶ ἐζήτησαν νὰ ἐξευτελίσωσι πρὸ τῶν ὀμμάτων τοῦ λαοῦ τὸ Σύνταγμα, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ζῶμεν. Τῶν ἐφημερίδων ἐκείνων οἱ Συντάκται δὲν εὐγνωμονοῦσιν εἰς τὴν νόμιμον τάξιν, ὑπὸ τὴν σκέπην τῆς ὁποίας ζῶσιν ἐν Ἀθήναις καὶ κερδαίνουσι, δημοσιογραφοῦντες, χρήματα. Ἐπιδιώκουσι τὴν ἀνατροπὴν τῆς νομίμου τάξεως, καὶ δὲν συλλογίζονται, ὅτι, ἂν ἡ νόμιμος τάξις ἀνατραπῇ, αὐτοὶ πρῶτοι θέλουσι καταπατηθῇ, ὡς τὰ ἐλάχιστα ζωύφια, τὰ ἐπὶ τῶν ὁδῶν κυλιόμενα! Ἡμεῖς δὲν καταδεχόμεθα νὰ μνημονεύσωμεν τοιούτων καθαρμάτων, ἀφοῦ ἔχομεν ὑπ’ ὄψει ἡμῶν Ὑπουργοὺς ὑπευθύνους, καὶ ὅταν βλέπωμεν αὐτοὺς σιωπῶντας καθ’ ἣν ὥραν ἐφαρμόζει τὸ Προεδρεῖον διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ νεκρὰν, ἐπὶ κινδύνῳ συνταγματικῆς διατάξεως, ἐννοοῦμεν τί σκέπτονται οἱ Ὑπουργοί! Ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ εἶναι ζήτημα οὐ μόνον δημοσίας τάξεως, ἀλλὰ καὶ συνδεόμενον μὲ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος. Εἶναι ζήτημα θεμελιῶδες, οἱ πρῶτοι δὲ, οἵτινες εἶχον καθῆκον ν’ ἀναβῶσι τὸ βῆμα καὶ ὑποστηρίξωσι τὴν καθεστυκυῖαν τάξιν καὶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ, τὴν μέχρι τοῦδε γενομένην, ζητοῦντες νὰ συντηρήσωσι καὶ τὴν ἀπειλουμένην διάταξιν τοῦ Συντάγματος, ἔπρεπε νὰ ἦναι οἱ Ὑπουργοί. Ἀλλ’ οἱ Ὑπουργοὶ σιωπῶσι, καὶ σιωπῶσιν ἀφοῦ προεκλήθησαν δὶς ἀπὸ τὸν Βουλευτὴν Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας. Τοῦτο δὲν ἀρκεῖ, ἵνα δώσῃ ἡμῖν νὰ ἐννοήσωμεν, τί σκέπτονται οἱ Ὑπουργοί; Καὶ ὅταν ἔχωμεν Ὑπουργοὺς, περὶ τῶν σκοπῶν τῶν ὁποίων πληροφορεῖ ἡμᾶς ἡ τοιαύτη σιωπή των, πρέπει νὰ προσφεύγωμεν ἐκτὸς τοῦ Βουλευτηρίου εἰς ἀνδράρια, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀνάξια νὰ φέρωσι τὸ ὄνομα τοῦ Ἕλληνος, διὰ νὰ ἀντλήσωμεν παρὰ τῶν ὑπ’ αὐτῶν γραφομένων πληροφορίας περὶ τῶν σκοπῶν καὶ σχεδίων καὶ τῶν σκέψεων τῆς Κυβερνήσεως; Ἀλλ’ εὐτυχῶς πολιτευόμεθα ἀκόμη ὑπὸ ἐλεύθερον πολίτευμα, καὶ ἡ πολιτεία ἡμῶν συντελεῖται δημοσίᾳ καὶ ὑπὸ τὰς ὄψεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ· ὁμιλοῦμεν καὶ ψηφοφοροῦμεν, ἕκαστος δὲ φέρει τὴν εὐθύνην τῶν ἰδίων αὑτοῦ συλλογισμῶν καὶ πράξεων. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν οἱ Ὑπουργοὶ καταμετρῶσι τὸ βάρος τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνουσιν. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν καταμετρῶσιν αὐτὸ, θέλει ἐλθεῖ στιγμὴ, καθ’ ἣν θέλουσιν ἐνθυμηθῆ, τί σήμερον πράττουσιν. Ἔχω δὲ δι’ ἐλπίδος, ὅτι αἱ παραβιάσεις τῆς θελήσεως τοῦ Ἔθνους, διότι αἱ διατάξεις τοῦ Συντάγματος ἀποτελοῦσι τὴν θέλησιν τοῦ Ἔθνους, καὶ ἂν συντελῶνται στιγμιαίως, τάχιστα ἐξαλείφονται, καὶ οἱ ἐργάται αὐτῶν τυγχάνουσι τοῦ μισθοῦ, ὁ ὁποῖος ὀφείλεται εἰς αὐτούς. Ἡμεῖς, καὶ ἐκ τῆς ἐντολῆς, τὴν ὁποίαν ἔχομεν, ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ παραμένοντες, ὀφείλομεν νὰ ἀγρυπνῶμεν ὑπὲρ τοῦ πολιτεύματος. Καὶ δὲν ἔχομεν τὸ καθῆκον τοῦτο μόνον ὡς Βουλευταὶ, ἀλλὰ καὶ ὡς πολῖται, ἐνδιαφερόμενοι καὶ μεριμνῶντες ὑπὲρ τῆς πατρίδος ἡμῶν. Καταδεικνύομεν σήμερον τὴν παράβασιν τοῦ Κανονισμοῦ, ἧς ἕνεκα περιέρχεται εἰς κίνδυνον ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος, ἐλπίζομεν δ’ ὅτι τὴν φωνὴν ἡμῶν θέλουσι κατανοήσει πάντες, ὅσοι θέλουσι μᾶς ἀκούσει. Ἂν δὲ δὲν ἔχωμεν κατὰ νόμον τὸ δικαίωμα νὰ διαμαρτυρηθῶμεν κατὰ τῆς ἐνδεχομένης ἀποδοχῆς τῆς τοιαύτης ἑρμηνείας ὑπὸ τῆς πλειονοψηφίας, οἱ λόγοι, τοὺς ὁποίους ἀπαγγέλλομεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, εἶναι λόγοι ἀληθοῦς διαμαρτυρίας, εἶναι λόγοι, οἵτινες ἐπὶ τοῦ παρόντος μὲν ἀπαλλάττουσιν ἡμᾶς τῆς εὐθύνης, θέλει δὲ προσεχῶς ἐπιστῆ ὁ καιρός, ὡς ἐλπίζομεν, καθ’ ὃν θέλει μᾶς δοθῆ ἡ δύναμις νὰ συντρίψωμεν καὶ τὴν ἀσεβῆ ταύτην παράβασιν τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Κανονισμοῦ, ὡς καὶ τοὺς ἐργάτας αὐτῆς.

§228ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κηρύσσομεν περατωμένην τὴν συζήτησιν.

§229ΡΑΛΛΗΣ. Προτείνω τὴν ἀναβολήν.

§230ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τοῦ παρεμπίπτοντος αὐτοῦ ζητήματος;

§231ΡΑΛΛΗΣ. Μάλιστα.

§232ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις ὑπὸ 10 Βουλευτῶν;

§233ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Μάλιστα. (Ἐγείρονται πλείονες τῶν 10).

§234ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κ.κ. Ἀσημ. Χριστοπούλου καὶ Καλογεροπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§235ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 76 κατὰ 13, ψηφοφορησάντων ἐν ὅλῳ 89.

§236ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Νομίζω, κύριε Πρόεδρε, ὅτι πόρισμα τῆς γενομένης συζητήσεως, καὶ κατὰ τὴν ὀρθὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 17, ἡ ὁποία ἀκριβῶς ἀνεπτύχθη ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων προλαλησάντων καὶ δι’ ἀκαταμαχήτων ἐπιχειρημάτων, πόρισμα λέγω τῆς συζητήσεως ταύτης εἶναι, ὅτι τὸ ὄνομα τοῦ κ. Δηλιγιάννη, τοῦ ἀρχηγοῦ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, πρέπει ν’ ἀπαλειφθῇ ἐκ τῶν παρόντων.

§237ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Πῶς εἶναι πόρισμα;

§238ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Βεβαίως, ἀφοῦ ἡρμηνεύθη τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ, ὅτι οἱ ἐν τοῖς δωματίοις Βουλευταὶ δὲν εἶναι παρόντες. Ἐγὼ λέγω τὴν γνώμην μου, καὶ διὰ τοῦτο προτείνω εἰς τὸν κ. Πρόεδρον, ὅτι πρέπει τὸ ὄνομα τοῦ κ. Δηλιγιάννη ν’ ἀπαλειφθῇ ἐκ τῶν παρόντων. Τοῦτο βεβαίως παραδεχομένη ἡ Βουλή, νομίζω, ὅτι δίδει τὴν ἀληθῆ καὶ ὀρθὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ.

§239ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πόρισμα τῆς συζητήσεως εἶναι, ἐὰν τὸ Προεδρεῖον ἐφήρμοσε τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ θὰ ἐρωτηθῇ ἡ Βουλή, ἐὰν τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ, τὸ ὁποῖον ἐφήρμοσε τὸ Προεδρεῖον, ἦναι ἐν χρήσει, ἢ οὔ.

§240ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ τὴν ἀντιλαμβάνεσθε σεῖς ἄλλως, ἀφ’ ὅτι ἡμεῖς· ὀφείλετε λοιπὸν νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀληθοῦς ἐννοίας αὐτοῦ, καὶ προτείνω νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν, ποίαν γνώμην παραδέχεται.

§241ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω λοιπὸν τὴν Βουλήν, ἐὰν τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ ἦναι ἐν ἰσχύϊ, ἢ οὔ.

§242ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν θὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν ἰδικήν σας πρότασιν, θὰ θέσητε τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν οἱοσδήποτε Βουλευτὴς θέλει ὑποβάλει· ὁ κ. Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος πρὸ ὀλίγου ὡμίλει, δύναται νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν, ὁ ἄλλος Βουλευτὴς δύναται νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν, ἡ πρότασις αὕτη θὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ ὁποία θὰ τὴν παραδεχθῇ, ἢ θὰ τὴν ἀποῤῥίψῃ· οἱ καταψηφίσοντες δὲ αὐτῆς θέλουσι τὴν καταψηφίσει διὰ διαφόρους λόγους, εἴτε διότι θεωροῦσιν, ὅτι ὄχι ἐν δέοντι ὑποβάλλεται, εἴτε διότι θεωροῦσιν, ὅτι κατ’ οὐσίαν κακῶς ὑποβάλλεται.

§243ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διατυπώσατε τὴν πρότασίν σας, κύριε Μισυρλῆ.

§244ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Προτείνω, ἵνα τὸ ὄνομα τοῦ κ. Δηλιγιάννη ἀπαλειφθῇ ἐκ τοῦ καταλόγου τῶν παρόντων. Περὶ τούτου θὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν, διότι κακῶς ἐθεωρήθη ὡς παρὼν, εὑρισκόμενος ἐν τῷ δωματίῳ.

§245ΡΑΛΛΗΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἐπαναλάβω πράγματα, τὰ ὁποῖα τόσῳ διεξοδικῶς ἀνεπτύχθησαν, διότι νομίζει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι, ἐκ τοῦ ὅτι θέλει συγκεκριμένως ἐπ’ αὐτῆς τῆς περιπτώσεως τεθῇ τὸ ζήτημα, ὅτι οὕτω θέλει ἀποφύγει τοῦ νὰ ἐκφέρῃ γνώμην ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι καὶ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, καὶ ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑμεῖς θέλετε νὰ ὑποδείξητε εἰς τὴν Βουλὴν, ταὐτίζονται· τὸ ἀποτέλεσμα θὰ ᾖναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ, καὶ ἐπ’ αὐτοῦ θέλω ἐπιστήσει τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, ἐπὶ τοῦ ὅτι, ἐν ᾗ περιπτώσει ἤθελε ψηφίσει εἴτε τὴν μίαν, εἴτε τὴν ἄλλην τῶν προταθεισῶν προτάσεων, θέλομεν ἔχει καθαρῶς τὴν κατάφωρον παράβασιν τοῦ ἄρθρου 17, θέλομεν δεχθῆ, ὅτι δύνανται νὰ θεωρῶνται μεταξὺ τῶν παρόντων, εἴτε εἰς τὴν συζήτησιν, εἴτε εἰς τὴν ψηφοφορίαν, Βουλευταὶ, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι παρόντες, περὶ τῆς παρουσίας τῶν ὁποίων δὲν δύναται ὁ διευθύνων τὴν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς, ὁ κατὰ καιροὺς Πρόεδρος, νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι εἶναι πράγματι παρόντες· διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν ἐκείνας τὰς συζητήσεις περὶ τῆς διευθύνσεως τῶν συνεδριάσεων. Τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς εἶναι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀποφαίνεται πάντοτε κατὰ τὸν Κανονισμὸν περὶ τοῦ ἂν ὑπάρχῃ, ἢ δὲν ὑπάρχῃ ἀπαρτία, περὶ τοῦ ἂν ὑπάρχῃ πλειοψηφία ἐπὶ ὡρισμένου ζητήματος, ἢ ὄχι· καὶ θέλω νὰ μάθω, ἐὰν πρόκηται εἰς τὸ ἑξῆς νὰ ἀποφαίνησθε περὶ τῆς ἀπαρτίας, ἢ περὶ τῆς πλειοψηφίας, διὰ τῶν διόπτρων οἱουδήποτε κλητῆρος. Δὲν γνωρίζω διατί ἐξελέγη ὁ Βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας, διὰ νὰ χρησιμεύσῃ ὡς ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἤθελε βεβαιώσει, ἐὰν ὁ ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς εὑρίσκεται ἐν τῷ δωματίῳ· θαυμάζω, ὅτι ὁ Βουλευτὴς Λακωνίας ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἢ ἁπλῶς Βουλευτὴς, κατεδέχθη νὰ ἐκπληρώσῃ τὰ καθήκοντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀνέθηκε τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ εἰς τοὺς κλητῆρας, διότι ἀκριβῶς περὶ τοιούτων καθηκόντων ἐπρόκειτο. Ἀλλ’ ὅτε τὰ καθήκοντα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα παραδόξως ἀνέλαβε νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ἑσπέραν ταύτην ὁ Βουλευτὴς Λακωνίας, ἀνέθηκεν εἰς τοὺς κλητῆρας ὁ Κανονισμὸς, τὰ ἀνέθηκε διότι δὲν ἐπρόκειτο ἢ νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐπιβάλλει ἡ διαταγὴ τοῦ Προέδρου, διότι ὁ Πρόεδρος, ἕνεκα τοῦ τόπου, τὸν ὁποῖον προέβαλεν ὁ Κανονισμὸς ἐκεῖ, ὁ Πρόεδρος ἠδύνατο νὰ ἀντιληφθῇ, ἐὰν ὁ δεῖνα ἢ δεῖνα Βουλευτὴς ἦτο ἐντὸς τοῦ Βουλευτηρίου, καὶ ἠδύνατο νὰ διατάξῃ ἐντεῦθεν τὸν κλητῆρα νὰ προσκαλέσῃ αὐτὸν νὰ εἰσέλθῃ ἐν τῇ αἰθούσῃ. Τὸ συμπέρασμα εἶναι, ὅτι, οἱαδήποτε ἐκ τῶν δύο προτάσεων ψηφισθῇ, θὰ ἀποτελέσῃ, ὡς ἡ ἐγγραφὴ τοῦ Βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας ἐν τῷ καταλόγῳ ὡς παρόντος, παράβασιν τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος· καὶ βεβαίως, κατὰ τὴν ἑσπέραν ταύτην, ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἤθελον ψηφίσει ὑπὲρ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἑτέρας προτάσεως, δὲν δύνανται νὰ ἀναγραφῶσιν ὡς στηλῖται, ἀλλ’ εἶναι τοῦτο τὸ πρῶτον βῆμα πρὸς τὸν στηλιτισμόν· ἐὰν δ’ ἐπρόκειτο νὰ χρησιμεύσῃ αὐτὸ τὸ πρῶτον βῆμα εἰς δεύτερον ἢ εἰς ἕτερον, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ τυχὸν μὴ ἀπαρτία ἤθελε συμπληρωθῆ διὰ τῶν μὴ παρόντων Βουλευτῶν, δὲν θὰ ἐχρησίμευεν εἰς οὐδὲν τὸ πρῶτον βῆμα. Ἐὰν ἐπιμένουν εἰς αὐτὸ τὸ βῆμα, ἐπιμένουν διότι εἶναι πρόθυμοι νὰ προβῶσι καὶ εἰς τὸ δεύτερον, διότι αὔριον σκέπτονται ὅτι δύνανται νὰ ἔλθωσι καὶ εἰς μίαν ἀπαρτίαν· ἂς μὴ κρύπτεται ὄπισθεν τοῦ δακτύλου του ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἂς ἐκφέρῃ καθαρὰ τὴν γνώμην του, ἂς εἴπῃ ὅτι ἐννοεῖ νὰ παραβῇ τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Συντάγματος. Ἐὰν, μεταξὺ τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ,—ἐὰν ἦναι δυνατὸν νὰ ἑρμηνευθῇ, ὅπως θέλουσι νὰ τὸ ἑρμηνεύσωσι καὶ ὅπως ἐτολμήσατε σεῖς ὁ ἴδιος, κύριε Πρόεδρε, νὰ τὸ ἑρμηνεύσητε,—ἐννοοῦν νὰ ἐκλέξωσι τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, ἂς τὸ εἴπωσι καθαρά· ἀλλ’ εἴτε τὸ εἴπωσιν, εἴτε δὲν τὸ εἴπωσιν, ἂς μὴ ἔχῃ κἀνεὶς ἀμφιβολίαν, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν τὸ πρῶτον βῆμα ἤθελε τοὺς ὁδηγήσει εἰς δεύτερον, ἤθελον δὲ ἐν τῇ ἀπαρτίᾳ καταλογίσει ὡς παρόντας Βουλευτὰς τοὺς ἀντιπολιτευομένους τοὺς μὴ παρόντας ἐν τῇ αἰθούσῃ, καὶ ἤθελον ἐντεῦθεν καταρτίσει ἀπαρτίαν, βεβαίως ἤθελον εἰσέλθει ἐν τῷ στηλιτισμῷ. Περὶ αὐτοῦ πρέπει νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλή, ὅτι πρόκειται. Πρόκειται, νὰ δοθῇ τὸ δικαίωμα, νὰ παραβιασθῇ τὸ ἄρθρον 56 τοῦ Συντάγματος, πρόκειται νὰ ἐπέλθῃ ἐκλογή, ψηφοφορουμένης εἴτε τῆς μιᾶς εἴτε τῆς ἑτέρας προτάσεως, μεταξὺ τῶν δύο ἄρθρων, τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος, καὶ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ, νὰ θεωρηθῇ δὲ ἡ διάταξις ἐκείνη, ἡ ὁποία εἶναι νεκρὰ ἐπὶ 25ετίαν ὅλην, νὰ θεωρηθῇ ὡς κατισχύουσα τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος. Θέσατε οἱανδήποτε πρότασιν εἰς ψηφοφορίαν τὸ ἀποτέλεσμα εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό.

§246ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας εἶναι αὕτη, ὅτι κακῶς ἐνεγράφη τὸ ὄνομα τοῦ κ. Βουλευτοῦ Ἀρκαδίας κ. Δηλιγιάννη, ὄντος ἐν τῷ παρακειμένῳ δωματίῳ τῆς Βουλῆς, εἰς τὸν κατάλογον τῆς ἀπαρτίας, καὶ προτείνει νὰ διαγραφῇ.

§247ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Ἐπειδὴ πρόκειται περὶ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ Κανονισμοῦ, βεβαίως ψηφοφορία δὲν χωρεῖ· ἐπειδὴ ὅμως ὑμεῖς ἀμφισβητεῖτε τοῦτο, ἐγὼ ἀποτείνομαι πρὸς ὑμᾶς, ὡς ἐκτελεστὴν τῶν διατάξεων τοῦ Κανονισμοῦ, σεῖς δὲ θὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν.

§248Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, μοὶ φαίνεται, ὅτι τὰ ζητήματα εἰσὶ καθαρά. Ὑπάρχουσί τινες, οἵτινες θέλουσι ν’ ἀποφύγωσι τὴν ἀνάγκην ν’ ἀποφανθῶσι ῥητῶς καὶ νὰ δηλώσωσι τὴν γνώμην των, ζητοῦσι δὲ νὰ καλυφθῶσι, λέγοντες, ὅτι ἡ ψηφοφορία ἀφορᾷ εἰς τὴν διατήρησιν τῆς ἐγγραφῆς τοῦ ὀνόματός μου ἐν τῷ καταλόγῳ τῶν παρόντων. Ταῦτα εἰσὶ σοφίσματα τοῦ ζητήματος, ἂν ἰσχύῃ ἢ δὲν ἰσχύῃ ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ. Ἐὰν ἰσχύῃ ἡ διάταξις αὕτη, καλῶς ἐνεγράφην ἐν τῷ καταλόγῳ ὡς παρών, ἐὰν ὅμως δὲν ἐνεγράφην καλῶς ὡς παρών, τοῦτο σημαίνει, ὅτι ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ δὲν ἰσχύει. Καὶ δὲν ἰσχύει, ὡς ἡμεῖς φρονοῦμεν, διότι ἡ διάταξις εἶναι νεκρὰ, καὶ διότι, ἐὰν ἤθελεν ἰσχύει, ἤθελεν ἀναιρεῖ τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 56 τοῦ Συντάγματος. Λοιπὸν τὸ ζήτημα, τιθέμενον, εἴτε ὅπως τὸ προέβαλεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, εἴτε ὅπως ἀντιτάττουσιν, εἶναι ἀδιάφορον. Τὸ ζήτημα, τιθέμενον, θέλει ψηφοφορηθῆ, καὶ ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ἀποφανθῆ, ὅτι, καίπερ εὑρισκόμενος ἐν τῷ παρακειμένῳ δωματίῳ, καλῶς ἐνεγράφην ὡς παρὼν ἐν τῇ αἰθούσῃ, αὐτοὶ ἀποφαίνονται, ὅτι ἰσχύει ἡ διάταξις τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ, καὶ ὅτι ἔχει δικαίωμα τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐγγράφῃ ὡς παρόντας τοὺς ἐν τοῖς δωματίοις εὑρισκομένους, ἀναλαμβάνουσι δὲ τὴν εὐθύνην τῆς γνώμης των ταύτης.

§249Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μίαν διασάφησιν, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε. Ἐὰν εὑρίσκωμαι εἰς τὸν διάδρομον, θὰ μὲ θεωρήσητε ὡς παρόντα;

§250ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Βεβαίως.

§251Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς ὅμως δὲν λέγει διὰ τὸν διάδρομον.

§252ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐρωτῶσι, τίς κατήργησε τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ. Τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ ἔθεσεν εἰς ἀχρηστίαν ἡ μεταβολὴ τοῦ καταστήματος τῆς αἰθούσης τῆς Βουλῆς.... (διακοπαί).

§253Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Βεβαίως τὸ κατάστημα, καὶ διὰ τοῦτο οὐδέποτε ἐφηρμόσθη ἡ διάταξις αὕτη.

§254ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅτε ἐψηφίσθη τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ, ἡ ἐφαρμογὴ αὐτοῦ οὐδὲν περιεῖχε τὸ ἀντιτιθέμενον εἰς τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου τοῦ Συντάγματος, διότι τὰ παρακείμενα δωμάτια τότε ἀπετέλουν μέρος τῆς αἰθούσης τῶν συνεδριάσεων, ἡ δὲ ἐξέλεγξις τῆς ὑπάρξεως τοῦ ἀπαιτουμένου ἀριθμοῦ Βουλευτῶν πρὸς σχηματισμὸν ἀπαρτίας ἠδύνατο νὰ γίνῃ καὶ παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Βουλῆς. Μετὰ τὴν ἀλλαγὴν ὅμως τοῦ καταστήματος τῆς Βουλῆς ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ ἄρθρου τούτου ἀντίκειται εἰς τὴν διάταξιν τοῦ Συντάγματος, διότι περιέχει τὴν παράλογον ἰδέαν, τοῦ νὰ ἀναθέτωμεν τὴν βεβαίωσιν τῆς παρουσίας τῶν Βουλευτῶν ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ καὶ τῆς ἀπαρτίας εἰς τοὺς κλητῆρας τῆς Βουλῆς. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι ὁ συντάξας τὸ ἄρθρον 17 τοῦ Κανονισμοῦ ἔδιδεν εἰς αὐτὸ ἔννοιαν τοσοῦτον παράλογον καὶ γελοίαν. Ἐξ ὅσων ἀνεπτύχθησαν σήμερον προκύπτει, ὅτι ἡ κατὰ γράμμα ἐφαρμογὴ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ Κανονισμοῦ, ὅπερ ἔπεσεν εἰς ἀχρηστίαν μετὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σημερινοῦ Βουλευτηρίου, εἶναι κατάργησις σχεδὸν τῆς διατάξεως τοῦ Συντάγματος, τῆς ἀπαιτούσης τὴν παρουσίαν τοῦ ἡμίσεος πλέον ἑνὸς τῶν Βουλευτῶν ἐν πάσῃ ἀποφάσει τῆς Βουλῆς. Οὐδεὶς δύναται νὰ παραδεχθῇ, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἀναθέσωμεν τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἀπαρτίας εἰς τοὺς κλητῆρας τῆς Βουλῆς, ἀπόδειξις δὲ εἶναι καὶ ἐκεῖνο, ὅπερ ὑμεῖς ἐπράξατε πρὸ ὀλίγου, ἀναθέσαντες, ἐναντίον τῆς διατάξεως τοῦ ἄρθρου 17, τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐν τοῖς δωματίοις παρουσίας Βουλευτῶν οὐχὶ εἰς τοὺς κλητῆρας τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ εἰς τὸν Ἀντιπρόεδρον αὐτῆς, συνοδευόμενον καὶ ὑπὸ ἑτέρου Βουλευτοῦ. Ὁ Βουλευτής, κατὰ τὸν Κανονισμὸν, δὲν ἔχει ἁρμοδιότητα νὰ ἐνεργήσῃ τὴν ἐξέλεγξιν ταύτην, ἡ μαρτυρία δὲ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας, τοῦ ἐρευνήσαντος τὰ δωμάτια, δὲν ἔχει κῦρος, κατὰ τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, ὅστις ἀναθέτει εἰς τοὺς κλητῆρας τὴν τοιαύτην ἔρευναν. Ἐπὶ τῆς μαρτυρίας τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Λακωνίας δὲν δύνασθε νὰ στηριχθῆτε, ὅπως ἐγγράψητε τὸν κ. Βουλευτὴν ἐξ Ἀρκαδίας ὡς παρόντα. Ἡ μόνη μαρτυρία, ἐφ’ ἧς δύνασθε νὰ στηριχθῆτε, εἶναι ἡ τῶν κλητήρων. Φαντασθῆτε, εἰς ποῖον παραλογισμὸν θέλετε φθάσει, ἐφαρμόζοντες διάταξιν, ἥτις σᾶς ἀπαγορεύει νὰ δώσητε πίστιν εἰς τὴν μαρτυρίαν Βουλευτῶν, καὶ σᾶς ἐπιβάλλει νὰ δώσητε τοιαύτην εἰς μόνην τὴν μαρτυρίαν τῶν κλητήρων τῆς Βουλῆς! Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφίσῃ τοιοῦτόν τι ἡ Βουλή, λογικῶς σκεπτομένη.

§255ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς). Θέσατε εἰς ψηφοφορίαν τὴν πρότασιν, κύριε Πρόεδρε.

§256ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας εἶναι αὕτη (ἀναγινώσκει): «Προτείνω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπως τὸ ὄνομα τοῦ κ. Θ. Π. Δηλιγιάννη, βουλευτοῦ Ἀρκαδίας, εὑρισκομένου ἐν τῷ δωματίῳ κατὰ τὴν ἐκφώνησιν τοῦ καταλόγου, ἀπαλειφθῇ ἐκ τῶν παρόντων, ὡς κακῶς σημειωθέντος μεταξὺ τῶν τοιούτων». Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσιν Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κκ. Σάκκη καὶ Καλογεροπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§257ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 92 Βουλευταί. Ἐκ τούτων 17 εἶπον Ναί, καὶ 75 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ διακοπεῖσα συζήτησις.

§258ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αὔριον.

§259ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ῥάλλης ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου.

§260ΡΑΛΛΗΣ. Ὅτε κατὰ τὴν πρώτην ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τῆς προκειμένης πιστώσεως ἔλαβον τὸν λόγον μεταξὺ τῶν πρώτων ἀγορευσάντων, εἶπον, ὅτι χάριν τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ κ. Σπάρταλη ἐξηυτελίσθη τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἐξηυτελίσθη ἡ Κυβέρνησις, ἐξηυτελίσθη τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ἐπιδιώκεται δὲ, χάριν τῆς αὐτῆς πιστώσεως, καὶ ὁ ἐξευτελισμὸς τῆς Βουλῆς. Ἐπὶ τῇ τοιαύτῃ μου προῤῥήσει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος μὲ ἤλεγξεν· εἶσθε ὅμως εἰς θέσιν, καὶ μάλιστα κατὰ τὴν ὥραν ταύτην, νὰ κρίνητε, ἐὰν ἡ πρόῤῥησις ἐκείνη δὲν ἦτο ἀληθὴς προφητεία· ἡ ἱστορία δὲ τῶν συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς ἀπὸ ἑνὸς ὅλου μηνὸς ἀποδεικνύει τοῦτο. Βεβαίως δὲν δύναταί τις νὰ θεωρήσῃ, ὅτι σπουδαίως ἐργάζεται ἡ Βουλὴ, ἢ ὅτι σπουδαίως εἰργάσθη ἡ Βουλή. Κατὰ τὰς παννυχίδας ἐκείνας, ὡς καὶ κατὰ τὴν ἀποψινὴν, τὴν 5½ ὥραν τῆς πρωΐας κατωρθώσαμεν νὰ φθάσωμεν συζητοῦντες ἐπὶ τῆς προκειμένης πιστώσεως, κατόπιν διαδραματισθεισῶν σκηνῶν, αἱ ὁποῖαι βεβαίως ἦσαν ἀνάξιαι τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ τῶν ὁποίων τὴν εὐθύνην βεβαίως δὲν φέρει ἡ ἀριστερά. Ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔχει, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς του, τὴν διεύθυνσιν τῆς πλειοψηφίας, ἐντεῦθεν δὲ καὶ τὴν διεύθυνσιν τῆς Βουλῆς ὁλοκλήρου, ἠδύνατο ν’ ἀπαλλάξῃ ἡμᾶς πασῶν τῶν ἀτυχῶν ἐκείνων σκηνῶν, ὧν ἐγενόμεθα καὶ μάρτυρες καὶ θύματα. Καὶ τοῦτο ἦτο εὐκολώτατον, καὶ ἐκ μέρους τῆς μειοψηφίας ὑπεδείχθη αὐτῷ ὁ τρόπος, ὅπως, ἀφοῦ συνέτριψε τὰ πάντα, ἀφοῦ ἐξηυτέλισε τὴν Κυβέρνησιν τοῦ τόπου, ἀφοῦ ἐξηυτέλισε καὶ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον καὶ πᾶσαν Ἀρχὴν, σώσῃ τουλάχιστον τὴν ὑπόληψιν τῆς Βουλῆς. Τὸν παρεκαλέσαμεν ὅπως προτάξῃ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, προτάσσων αὐτὸν τῆς ἐπαράτου πιστώσεως. Πράττων τοῦτο, βεβαίως ἤθελεν ἀπαλλάξει καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὸν τόπον πασῶν ἐκείνων τῶν κατακρίσεων, ὧν ἠκροάσθημεν ἐπὶ ὁλόκληρον μῆνα. Ἀλλὰ εἶχε συμφέρον βεβαίως ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐξευτελίσῃ τὴν Ἐθνικὴν Ἀντιπροσωπείαν, διότι τὸ ὅλον σύστημα αὐτῆς δὲν ἀποβλέπει ἢ εἰς τὴν εἰκονικὴν λειτουργίαν τοῦ πολιτεύματος· ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς ἀναστηλώσεώς της, κατὰ Μάϊον τοῦ 1886, τὸ ὅλον πολίτευμα ἀπεδείχθη ἐντελῶς εἰκονικὸν, εἶχε δὲ συμφέρον, ὅπως δικαιολογήσῃ τὴν εἰκονικὴν λειτουργίαν αὐτοῦ διὰ τοῦ ἐξευτελισμοῦ καὶ τοῦ Κοινοβουλίου. Ἔπραξε δὲ πᾶν τὸ ἐφικτὸν, ὅπως κατορθώσῃ τοῦτο· ἐνταῦθα μὲν αὐτὸς καὶ οἱ φίλοι του προὐκάλουν τὰς ἀγρίας σκηνὰς, ἐν δὲ τῇ δημοσιογραφίᾳ οἱ φίλοι παρίστων ὡς ὑπαιτίους τῶν ἀγρίων σκηνῶν αὐτοὺς τοὺς Βουλευτὰς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἵτινες οὐδὲν ἕτερον ἔπραττον μετὰ πάσης μετριοπαθείας, ἢ νὰ ἐνασκῶσι τὸ δικαίωμα τὸ συνταγματικὸν καὶ τὴν ἐντολὴν, τὴν ὁποίαν εἶχον. Δὲν παρεστάθη τάχα ὁ μετριοπαθέστατος μεταξὺ πάντων ἡμῶν, ὡς φέρων διαρκῶς ἐν θυλακίῳ πολύκροτον Γκαλὰν καὶ μαχαίρας λῃστοῦ καὶ βλαχόσκαλτσαις καὶ τσαρούχια; Ταῦτα ἐγράφησαν χθὲς ἀκόμη ἐν ὑπουργικῷ φύλλῳ κατὰ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ Μεσσηνίας, τοῦ κ. Σωτηροπούλου, τοῦ ἀληθῶς ἐντελῶς ἀκάκου μεταξὺ ἡμῶν, τοῦ ἐντελῶς μετριοπαθοῦς· παρεστάθη δὲ ὁ Βουλευτὴς Μεσσηνίας ὡς ἱστάμενος πρὸ τοῦ βήματος καὶ διὰ τοῦ πολυκρότου του ἀπειλῶν τὸν ἀγορεύοντα, ὡς εἰ οἱ ἀγορεύοντες εἶσθε ὑμεῖς, ἡμεῖς δὲ οἱ σιωπῶντες καὶ ἀποτρέποντες ὑμᾶς ἀπὸ τοῦ ἀγορεύειν. Ταῦτα βεβαίως γράφονται εἰς φύλλα, φίλα φρονοῦντα τῇ Κυβερνήσει, κατ’ ἔμπνευσιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι πᾶσαι αἱ προῤῥήσεις τῶν φύλλων ἐκείνων πραγματοποιοῦνται ἡ μία μετὰ τὴν ἄλλην. Ὑπέμνησαν τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, διὰ τῆς ὁποίας ἤθελον ἀπαγορεύσει, ἔστω καὶ ἁπλῆν παρατήρησιν, εἰς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τοῦ θέματος εἶχε λάβει ἤδη τὸν λόγον, καὶ ἡ ὑπόμνησις ἐκείνη ἐπραγματοποιήθη δι’ ἀποφάσεως τῆς Βουλῆς σήμερον. Ὑπέμνησαν τὴν μικρὰν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ τοῦ ἄρθρου 17, καὶ αὕτη ἐκυρώθη δι’ ἀποφάσεως τῆς πλειοψηφίας. Αὐτὸ καὶ μόνον ἀποδεικνύει, ὅτι πάντα, ὅσα γράφονται εἰς τὰς ἐφημερίδας ἐκείνας, αἵτινες φίλα φρονοῦσι τῇ Κυβερνήσει, γράφονται κατ’ ἔμπνευσιν αὐτῆς τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο καταλογίζω εἰς βάρος αὐτῆς πάντα, ὅσα ἐγράφησαν καθ’ ὁλοκλήρου τῆς Ἀντιπολιτεύσεως καὶ καθ’ ἑνὸς ἑκάστου ἐκ τῶν μελῶν αὐτῆς. Παρεστήθημεν ἡμεῖς ὡς ἀληθῆ θηρία, ὡς δολοφόνοι, εὕρομεν δέ τινα χάριν παρ’ αὐτοῖς καὶ παρὰ τοῖς φίλοις τῆς Κυβερνήσεως ἐν γένει, διότι δὲν εἶχον πρόχειρα τὰ μέσα ν’ ἀποδείξουν καὶ ἡμᾶς συνεννοουμένους μετὰ καταδίκων, ἢ ἀπατῶντας τοὐλάχιστον τοὺς καταδίκους. Ταῦτα πάντα καὶ ἡ ἱστορία τῶν 30 τελευταίων συνεδριάσεων τῆς Βουλῆς ἀποδεικνύει. Λοιπὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχυρίσθην ἀπὸ τῆς πρώτης συνεδριάσεως, ὁ ἐξευτελισμὸς, συνεπληρώθη διὰ τοῦ ἐξευτελισμοῦ καὶ αὐτοῦ τοῦ Κοινοβουλίου. Ὑπαίτιος δὲ εἶναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἐξηυτέλισε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἐξηυτέλισε τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ἐξηυτέλισε πρὸ τῶν ξένων πᾶσαν Ἀρχὴν ἐν τῷ Κράτει, καὶ ἐξηυτέλισεν αὐτὸς ἑαυτὸν, ἀποδειχθεὶς οὐχὶ κυβερνήτης ἀνεξαρτήτου Κράτους, ἀλλ’ εὐτελέστατος τοποτηρητὴς ξένης Δυνάμεως. Ἡ ὅλη ἱστορία τῆς ἀναγνωρίσεως τῆς ἀπαιτήσεως, εἴτε διὰ τὸ κεφάλαιον, εἴτε διὰ τὴν προμήθειαν, εἴτε διὰ τοὺς τόκους, ἀποδεικνύει τὸν ἐξευτελισμὸν τοῦτον· εἰς ὃ δὲ σημεῖον ἔφθασεν ἡ συζήτησις, βεβαίως δὲν ἐννοῶ νὰ παραιτήσω πλέον αὐτήν. Ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξετέλεσε τὸ καθῆκόν της μέχρι κεραίας· σήμερον συζητεῖ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ καταδείξῃ τὸν τέλειον ἐξευτελισμόν, εἰς τὸν ὁποῖον, χάριν τῆς ἱκανοποιήσεως τῶν φίλων τοῦ κ. Τρικούπη, ἐφθάσαμεν· ἀντέστη ὅσον ἠδυνήθη· ἀπέναντι ὅμως τῆς ἀμέμπτου σιγῆς, δὲν δύναται ἡ ἀντίστασις νὰ προβῇ περαιτέρω. — Παρεπονέθη ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος, καταλήγων τὸν λόγον του, διότι δὲν εἶχε δυνηθῇ νὰ λάβῃ ταχύτερον τὸν λόγον, συναγωνιζομένων τῶν ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τίς πρῶτος νὰ ὁμιλήσῃ ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως, ἀλλ’ ἐλησμόνησεν, ὅτι παρῆλθον δύο συζητήσεις ἐπὶ τῆς προκειμένης πιστώσεως καὶ ὁσάκις ἔδειξε διαθέσεις, ὅπως λάβῃ τὸν λόγον, ἀμέσως τῷ ἔνευσαν καὶ παρῃτήθη. Ἐὰν ἐξακολουθῶμεν συζητοῦντες ἐκ τῆς πτέρυγος ταύτης «κατὰ μονοπώλιον,» ὅπως ἐτηλεγραφήθη, συζητοῦμεν διότι ἤμεθα ἠναγκασμένοι νὰ περιορισθῶμεν εἰς μονολόγους. Ὅτε ὅμως εἴδετε, ὅτι ὁ μονόλογος ἐκεῖνος ἐτράπετο καθ’ ὑμῶν, τότε ἐπετρέψατε εἰς φίλους σας νὰ ὁμιλήσουν. Ὡμίλησαν δὲ πῶς; Διαστρέφοντες τὰ πάντα καὶ χαρακτηρίσαντες τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ὅπως ἐχαρακτήρισεν αὐτὸ διὰ τῶν ὑπαλλήλων του ὁ κ. Σπάρταλης, ὡς στρεψόδικον, ὡς δόλιον καὶ ἀρνούμενον νὰ πληρώσῃ τὰς ὑπηρεσίας, τὰς ὁποίας δῆθεν προσήνεγκε πρὸς αὐτὸ ὁ κ. Σπάρταλης. Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος μὲ ἤλεγξεν ἀληθῶς, διότι ἐθεώρησα ὡς κακῆς πίστεως τοὺς λογαριασμοὺς, τοὺς πεμφθέντας κατὰ τὸ 1868 ὑπὸ τοῦ κ. Σπάρταλη, ἀλλ’ ἐλησμόνησε πῶς ἔφθασα εἰς τὸ νὰ ἐπικρίνω τοὺς λογαριασμοὺς ἐκείνους. Τοὺς λογαριασμοὺς ἐκείνους τοὺς ἐπέκρινα, ἀπαντῶν εἰς τὸν κύριον Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἰσχυρίζετο, ὅτι ὑπῆρξεν εὐτυχὴς ἡ Κυβέρνησις τοῦ 1867, δυνηθεῖσα νὰ ἀναθέσῃ τὴν προμήθειαν τοῦ ὑλικοῦ καὶ τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων εἰς ὁμογενῆ, ὁποῖος ὁ κ. Σπάρταλης, ὅστις ἐξ ἰδίων προκατέβαλε καὶ πρὸς τὴν ἀγορὰν καὶ πρὸς τὴν κατασκευήν. Εἰς τὸν ἰσχυρισμὸν ἐκεῖνον, τὸν ἐντελῶς ἀνυπόστατον, τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἀπαντῶν, κατέδειξα τίνες οἱ λογαριασμοὶ, οἱ ἀποσταλέντες ἐκ μέρους τοῦ κ. Σπάρταλη. Δὲν γνωρίζω, πόθεν ἤντλησε τοὺς ἀριθμοὺς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐξέθηκεν ἐνώπιον ἡμῶν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος, ἀλλὰ βεβαίως οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἐκλόνισε τὴν πεποίθησίν μου, ὅτι οὐ μόνον δὲν προκατέβαλεν ὁ κ. Σπάρταλης, ἔστω καὶ ἐλάχιστον ποσὸν, ἐξ ἰδίων του, ἀλλ’ ἀπεναντίας ἐπὶ μακρὸν χρόνον ἐνέμετο μεγάλα χρηματικὰ ποσὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Εἰς τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀντέταξεν ὁ κ. Βουλευτὴς Φθιώτιδος, θέλω ἀντιτάξει καὶ ἐγὼ οὐχὶ ὑπολογισμοὺς ἰδίους, ἀλλὰ τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ τοῦ κ. Σπάρταλη, ὁμολογίαν εὑρισκομένην ἐν τῇ ἀπὸ 12 Μαΐου 1868 ἐπιστολῇ του. Ὁ κ. Βουλευτὴς Φθιώτιδος εἶπεν ὅτι δῆθεν εἶχε καταβληθῇ ὑπὸ τοῦ κ. Σπάρταλη οὐ μόνον ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀποσταλῇ πρὸς αὐτὸν διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν πλοίων, ἀλλ’ ὅτι εἶχεν οὗτος καταβάλει καὶ περιπλέον, ἐκτὸς τῶν προκαταβολῶν ἐκείνων. Θέλω ἀντιτάξει εἰς τοῦτο τὴν ἐπιστολὴν τῆς 12 Μαΐου 1868, καὶ οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον δύνασθε νὰ κλονίσητε τὸν ἰσχυρισμὸν, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ὁ κ. Σπάρταλης εἶχεν εἰς χεῖράς του μέγα χρηματικὸν ποσὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Ἰδοὺ ἀληθῶς τί γράφει. (Ἀναγινώσκει). Ἡ φράσις αὕτη τοῦ κ. Σπάρταλη ἀποδεικνύει, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην οὐ μόνον δὲν εἶχε καταβάλει ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ εἶχεν εἰς χεῖράς του καὶ χρηματικὸν ποσὸν μέγα, δὲν ἐγνώριζε δὲ, ἐὰν μέχρι τέλους, δηλ. μέχρι πέρατος τῆς κατασκευῆς τῆς κανονιοφόρου, ἤθελεν ἀποδειχθῆ χρεώστης ἢ πιστωτὴς, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀπέστειλε τὰς 12,000 λιρῶν, τὰς ὁποίας εἶχε λάβει ἐντολὴν νὰ ἀποστείλῃ εἰς Τεργέστην διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς θωρακοβάριδος «Βασιλίσσης Ὄλγας». (Ἀναγινώσκει)....... Πότε ἐμβάσθησαν αἱ λίραι αὗται; Πολὺ κατόπιν τῆς 4)16 Ἰουλίου 1868. Καὶ τὸ ἔμβασμα τοῦτο τί ἀποδεικνύει; Ἀποδεικνύει, ὅτι πάντες οἱ ὑπολογισμοί σας, ὅσον καὶ ἂν ὑπῆρξαν εἰλικρινεῖς αἱ προθέσεις σας, ἀντλούμενοι ὅμως ἐκ τοιούτων πηγῶν, δὲν ἠδύναντο παρὰ νὰ ἦναι ἐντελῶς ἐσφαλμένοι. Ἀποδεικνύει, ὅτι τὴν 4 Ἰανουαρίου, ὅτε ἀπέστειλε τοὺς λογαριασμοὺς, οὓς σᾶς ἐπέδειξα, εἶχεν εἰς χεῖράς του ὁ Σπάρταλης μέγα χρηματικὸν ποσὸν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, τοσοῦτον, ὥστε, χωρὶς νὰ φοβῆται, ὅτι ἤθελε μείνει ἐκτεθειμένος, ἕνεκα τῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναλάβει διὰ τὴν κατασκευὴν τῆς κανονιοφόρου «Βασιλέως Γεωργίου», ἠδυνήθη ν’ ἀποστείλῃ 12,000 λίρας εἰς Τεργέστην. Λοιπὸν οὐδὲν ἐγὼ ψευδὲς ἰσχυρίσθην, ἐξ ἐναντίας ὁ ἰσχυρισμὸς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἦτο ἀνυπόστατος. Ἐπὶ δεδομένων δὲ σφαλερῶν ἐστηρίχθη καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς Φθιώτιδος, ἵνα ἀποδείξῃ τοὺς ἰσχυρισμούς μου ἐσφαλμένους. Ὅπως ἐννοήσῃ τις τὸν χαρακτῆρα τοῦ ὑπολόγου, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται, δὲν πρέπει μόνον νὰ λάβῃ γνῶσιν τοῦ ἐγγράφου ἐκείνου τῆς 30 Δεκεμβρίου 1874 τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅμοιον τοῦ ὁποίου δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρχῃ εἰς τὰ ἀρχεῖα τὰ Ἑλληνικὰ, ἢ ἄλλου Κράτους, ἀλλὰ καὶ τὴν ἀπάντησιν τοῦ Σπάρταλη εἰς τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο. Ἠθέλετε ὑποθέσει, ὅτι εἰς τοὺς ὑπαινιγμοὺς ἐκείνους, ἕνεκα τῶν ὁποίων θεωρεῖται ὑπόλογος ὁ Σπάρταλης, αὐτὸς ὁ ἀνεξάρτητος ἤθελεν ὑποβάλει τὴν παραίτησίν του, ἢ ὅτι ἤθελεν ἐκφέρει μίαν κραυγὴν ἀγανακτήσεως κατὰ τοῦ Ἕλληνος Ὑπουργοῦ, ὁ ὁποῖος τοιούτους ὑπαινιγμοὺς ἐξετόξευσεν ἐναντίον του. Ἀπαντῶν εἰς τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο τὴν 24 Φεβρουαρίου 1875 ὁ Σπάρταλης, ἀφοῦ δικαιολογεῖται, διότι μετὰ ἐπανειλημμένας προσκλήσεις δὲν ὑπέβαλε τοὺς λογαριασμούς, λέγει περαίνων: «Κύριε Πρέσβυ, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἐκφράσω τὰς εὐχαριστίας μου διὰ τοὺς κόπους, οὓς ἀνελάβετε ὑπὲρ ἐμοῦ· ἐπικαλοῦμαι δὲ τὴν ὑμετέραν συνδρομὴν διὰ τὴν ταχυτέραν ἐξόφλησιν τοῦ προκειμένου λογαριασμοῦ.» Δὲν ἔχω πρόχειρον τὸ ἔγγραφον, ἵνα σᾶς τὸ ἀναγνώσω κατὰ λέξιν. Ἐπισυνάπτει δὲ εἰς τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο τοὺς πρώτους λογαριασμοὺς ὁ τότε Πρέσβυς ἡμῶν ἐν Λονδίνῳ, ὁ ὁποῖος ἐθεώρησε κατόρθωμα καὶ ὅτι ἠδυνήθη ν’ ἀποστείλῃ τὰ ἀντίγραφα τῶν ἐγγράφων ἐκείνων εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ὁ Πρέσβυς ἐκεῖνος ἐπιβεβαιοῖ, ὡς εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος, πάσας τὰς ἐκεῖ εὐεργεσίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. Σπάρταλης εἶχε προσφέρει, ἐζήτησε δὲ, ὅπως σταλῶσι 12,000 λίραι, τὸ ὑπόλοιπον τοῦ λογαριασμοῦ. Δύναμαι δὲ νὰ σᾶς ἀποδείξω, οὐχὶ ὅτι δὲν ἦσαν εἰλικρινῆ τὰ ἔγγραφα τῶν Πρέσβεων ἐφ’ ὧν ἐστηρίχθητε, ἀλλ’ ὅτι πᾶν, ὅ,τι ἐγράφετο ἐν τοῖς ἐγγράφοις ἐκείνοις, ἦσαν ἁπλοῖ ἰσχυρισμοὶ αὐτοῦ τοῦ κ. Σπάρταλη, ὧν ἐγίνοντο ἠχὼ οἱ κατὰ καιροὺς Πρεσβευταὶ ἡμῶν. Ἀληθῶς ἀπέναντι ληψοδοσίας 3 ἢ 4 ἢ 5 ἐτῶν, ἢ μᾶλλον 8, διότι ἤρχισεν ἀπὸ τοῦ 1867 καὶ ἐπερατώθη τῷ 1875, ὑπῆρξαν δύο ἢ τρεῖς Πρέσβεις κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο ἐν Λονδίνῳ· πῶς οὗτοι ἠδύναντο νὰ πιστοποιήσωσι περὶ τῶν λογαριασμῶν τοῦ κ. Σπάρταλη, ἢ λαμβάνοντες ὑπ’ ὄψει αὐτοὺς τοὺς ἰσχυρισμούς του; καὶ τούτους δ’ ἐπεκαλέσθην, ἵνα ἀποδείξω ψευδόμενον αὐτὸν, ὅτε εἶπον, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ Ἰουδαίου τοκογλύφου, ὁ ὁποῖος τὴν τέχνην του δὲν ἐλησμόνησεν ἀπέναντι τῆς Πατρίδος του, εἰς τὰς δεινοτάτας ἐκείνας περιστάσεις εὑρισκομένης. Βεβαίως τὰ ἔγγραφα τῶν ἐν Λονδίνῳ Πρέσβεων δὲν ἠδύναντο νὰ περιέχωσιν, ἢ ὅ,τι ἐσφύριζεν ὁ κ. Σπάρταλης, καὶ διὰ τοῦτο ἀναγράφουσιν αὐτὸν μέγαν εὐεργέτην, καὶ διὰ τοῦτο χαρακτηρίζουσι τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ὡς ὀφειλέτην 12,000 λιρῶν. Καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν εἶχεν ἐπέλθει ἡ κατάσχεσις τῶν 6,000 λιρῶν τοῦ κ. Σπάρταλη. Ἐπὶ τοιούτων λοιπὸν ἐγγράφων ἐστηρίχθησαν, ὅπως θεωρήσωσι ψευδεῖς τοὺς ἰσχυρισμοὺς ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι ἐβασίζοντο ἐπὶ αὐτογράφων ἐπιστολῶν τοῦ κ. Σπάρταλη. Ἀλλ’ ἀληθῶς μέγα τὸ κατόρθωμα! ἐξησφάλισεν ἄνευ ἐντολῆς τὴν «Μπουμπουλίναν». Πόθεν ἐξάγεται; διότι τὸ λέγει εἰς τοὺς λογαριασμούς του· ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι διὰ τοῦ ἐγγράφου, διὰ τοῦ ὁποίου τῷ ἀνετέθη ἡ ἐντολὴ περὶ ἀγορᾶς τῶν πλοίων καὶ τῆς κατασκευῆς ἑτέρων, καὶ ἡ διεξαγωγὴ τῶν διαπραγματεύσεων, τῷ ἐνεπιστεύθη καὶ ἡ ἐξασφάλισις τῆς «Μπουμπουλίνας», ἀφοῦ ἐξησφάλισεν ἕτερα πλοῖα, ὡς τὸν «Βασιλέα Γεώργιον». Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶναι παράδοξον καὶ ἐπὶ τοῦ ναυαγίου τῆς «Μπουμπουλίνας», συμβάντος ἀκριβῶς, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ἐκπλεύσῃ, καὶ τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ἐνδιαφέρον τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον νὰ ἐξετάσῃ, ἀλλ’ οἱ ἀσφαλισταί, τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι πάντοτε ὁ κ. Σπάρταλης ἠρνήθη εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον νὰ χορηγήσῃ τὰ μέσα, ὅπως ἐξελέγξῃ, ποῖα ἦσαν τὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα εἶχε φορτώσει ἐπὶ τῆς «Μπουμπουλίνας». Ἐνῷ δὲ εἰσέπραττεν ἐξ ἀσφαλίστρων μέγα ποσὸν κατὰ τὸ 1868, ἀκριβῶς ὅτε ἔπεμπε τοὺς λογαριασμούς, δὲν ἀνέγραφε πάντα τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἶχεν εἰσπράξει. Ἀληθῶς ἡ ὅλη ἀσφάλεια τῶν 35,000 λιρῶν δὲν εἰσεπράχθη ἢ πολὺ ὕστερον, ἀλλὰ μέγα ποσὸν ἐκ 14,000 λιρῶν εἶχεν εἰσπραχθῆ, ὅτε ἔπεμπε τοὺς λογαριασμούς, τῷ 1868. Τοιοῦτος ἦτο ὁ ἠθικὸς χαρακτήρ, τὸν ὁποῖον παριστᾷ ἀπὸ τῆς πρώτης γεννήσεώς της ἡ ἀπαίτησις τοῦ κ. Σπάρταλη. Πῶς ἔφθασε μέχρις αὐτοῦ, εἶναι γνωστόν· ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, εἶνε ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὴν πρώτην εἰσαγωγὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1883 ἡ σχετικὴ πίστωσις παρίστατο ὡς πίστωσις κανονισμοῦ λογαριασμῶν ἐν γένει τοῦ Κράτους, τῶν λογαριασμῶν τοῦ δανείου τῶν 25,000,000, σήμερον ἀπέβαλε τὸ προσωπεῖον καὶ παρίσταται ὡς πίστωσις ὀφειλῆς τοῦ Δημοσίου ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη. Αὐτὸ καὶ μόνον ἠδύνατο νὰ καταστήσῃ ὕποπτον τὴν πίστωσιν εἰς τὰ ὄμματα τῆς Βουλῆς, ἐὰν ἤθελε νὰ κρίνῃ περὶ αὐτῆς, ὡς ὤφειλεν. Ἀπὸ τοῦ 1883 συνιστῶνται Ἐπιτροπαὶ ἐπὶ Ἐπιτροπῶν, ἀλλ’ οὐδεὶς σκέπτεται περὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου· ἀπὸ τοῦ 1875 ἀπεστάλησαν οἱ λογαριασμοὶ τοῦ κ. Σπάρταλη, παρέρχεται τὸ 1875, τὸ 1876 καὶ λοιπὰ, τὸ 1886 καὶ τὸ 1888 σκέπτονται περὶ ὑπολόγου καὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Τίς ἐχαρακτήρισεν ὑπόλογον τὸν Σπάρταλην; ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως· καὶ διατί; διὰ τὸν σκοπόν, ὃν ἐξέφρασε πρὸς τὸν Ἀντιπρόσωπον τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, τοῦ καταστρατηγῆσαι τῆς ἐνστάσεως τῆς παραγραφῆς τοῦ ἄρθρου 69 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, καὶ σᾶς λέγει, ὅτι ἡ διάταξις ἐκείνη δὲν ἐφαρμόζεται, διότι πρόκειται περὶ ὑπολόγου, ἀλλ’ ὑπολόγου ὡς πρὸς ποῖον ποσόν; ὡς πρὸς τὸ ἐκκαθαρισθὲν, ὡς πρὸς τὴν προμήθειαν, τὴν ὁποίαν τῷ ἀνεγνώρισε τῷ 1887, ὡς πρὸς τοὺς τόκους, τοὺς μήπω ἀναγνωρισθέντας. Καὶ διατὶ ὡς πρὸς πάντα τὰ ποσὰ ἦσαν ἀναρμόδια τὰ τακτικὰ Δικαστήρια, ἐνῷ εἶναι ἐντελῶς ἁρμόδια, καὶ μάλιστα μετὰ τὴν πρώτην ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου; Κατὰ τὴν πρώτην δὲ ταύτην ἀπόφασιν ἀπεῤῥίφθη ἡ αἴτησις περὶ προμηθείας καὶ περὶ πληρωμῆς τόκων. Ἦσαν ἁρμόδια τὰ τακτικὰ Δικαστήρια; Παρακαλῶ τὸν κύριον Βουλευτὴν Κυκλάδων, νὰ μοὶ ἀπαντήσῃ. Ἐπὶ εἰκοσαετίαν ὅλην ἐταλανίζοντο τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα, ὅπως κατορθώσωσι νὰ φθάσωσιν εἰς ἀθροιστικὴν ἐξέλεγξιν, διότι εἶναι ἐντελῶς ἐσφαλμένον, ὅ,τι εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Φθιώτιδος, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1865 ἔστειλε τοὺς λογαριασμούς· ἔστελλε πάντοτε ἀντίγραφα, καὶ ταῦτα μετ’ ἐπανειλημμένας προσκλήσεις· οὐδέποτε ἐστάλησαν πρωτότυποι λογαριασμοί. Ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀντιγράφων τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἔκαμε μίαν ἀθροιστικὴν ἐξέλεγξιν τῶν λογαριασμῶν τοῦ κ. Σπάρταλη. Πῶς ἦτο δυνατὸν δὲ νὰ ὑπάρξῃ οὐσιαστικὴ ἐξέλεγξις τῶν λογαριασμῶν; Ἀπὸ τοῦ 1867–1870, ὅτε ἐπερατώθησαν πᾶσαι αἱ προμήθειαι, εἶχον ἀγορασθῆ καὶ τὰ 3 πλοῖα, εἶχεν ἐπισκευασθῆ δὲ καὶ τὸ πλοῖον «Γεώργιος». Ἀλλὰ εἰπέτε μοι, μέχρι τότε ποῖος τῶν ὑπαλλήλων τῆς Κυβερνήσεως εἶχε μείνει εἰς τὴν θέσιν του, καὶ τίς αὐτῶν ἠδύνατο νὰ ἐξελέγξῃ οὐσιαστικῶς τοὺς λογαριασμούς; τίς ἠδύνατο νὰ εἴπῃ, ὅτι τὸ δεῖνα εἶδος, τὸ ἀναφερόμενον ὡς ἀποσταλὲν, ἀπεστάλη; Διὰ τοῦτο εἶπον καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅτι πᾶσαι αἱ Ἐπιτροπαὶ αἱ συστηθεῖσαι μέχρι τοῦ 1887, δὲν κατέγιναν ἢ εἰς ἀθροιστικὴν ἐξέλεγξιν τῶν λογαριασμῶν τοῦ κ. Σπάρταλη. Ἂν ὑπῆρξε δὲ διαφωνία, τοῦτο προῆλθε διότι πάντες οἱ λογαριασμοὶ τοῦ κ. Σπάρταλη ἦσαν εἰς πλήρη σύγχυσιν, διότι ἐνεγράφοντο ποσὰ, τὰ ὁποῖα δὲν ὠφείλοντο. Μεθ’ ὅσα ἐξετέθησαν τὴν ἑσπέραν ταύτην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς παραγραφῆς, μένει ἀμφιβολία, ὅτι αὕτη ἐφαρμόζεται ἐπὶ πασῶν τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ κ. Σπάρταλη; Ἰδοὺ τί λέγει ὁ Dalloz. (Ἀναγινώσκει). Περὶ τούτου ἀκριβῶς πρόκειται ἐνταῦθα· πρόκειται περὶ ὑπολόγου τοῦ Κράτους. Εἶναι ἀκριβῶς ἡ περίπτωσις αὕτη, καὶ εἶναι καταφανεστέρα, ὅταν λάβητε ὑπ’ ὄψει, ὅτι πρόκειται περὶ ἀπαιτήσεως τοῦ Σπάρταλη, ἀναγνωρισθείσης ἤδη, οἵα εἶναι ἡ ἀπαίτησις τῆς προμηθείας καὶ τῶν τόκων. Ἡ προμήθεια ἀληθῶς πότε ἀνεγνωρίσθη εἰς τὸν Σπάρταλην; Κατὰ τὸ 1887, καὶ ἀπεῤῥίφθη διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 400 ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀνεγνωρίσθη δὲ κατ’ ἐντολὴν τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, αἰτηθεῖσα ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ εἶχε τὸ δικαίωμα τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον τοῦ 1887 νὰ ἐκκαθαρίσῃ ἔξοδον τοῦ 1867; Τί ἐγνώριζον ὅλοι αὐτοὶ οἱ Κύριοι περὶ τῶν προμηθειῶν ἐκείνων; Σεῖς δὲ, ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, τί ἐνθυμεῖσθε ἐκ τῆς συμφωνίας ἐκείνης; Ἀληθῶς ὁ περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ νόμος ἀναθέτει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν ἐξόδων τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐφ’ οὗ ἐγένετο ἡ δαπάνη, ἢ εἰς τὸ ἀμέσως διάδοχον. Βεβαίως ὅμως δὲν ἔδωκε τοιοῦτον δικαίωμα εἰς τὸ μετὰ 25 ἔτη ἐρχόμενον Ὑπουργεῖον, νὰ ἐκκαθαρίσῃ δικαιώματα, μηδέποτε ζητηθέντα, καὶ προμήθειαν, ἐξ ἧς εἶχε παραιτηθῆ ὁ δικαιοῦχος διὰ ῥητοῦ ἐγγράφου. Καὶ μᾶς λέγετε σήμερον, ὅτι τοῦτο δὲν ἀποτελεῖ δωρεάν. Ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους τῆς ἑρμηνείας τοῦ νόμου, δὲν ἔχομεν κἀμμίαν ἀσφάλειαν, διότι ἕκαστος Ὑπουργὸς αὐθαιρέτως θέλει ἐκκαθαρίζει ὀφειλὰς τοῦ Δημοσίου καὶ ἔξοδα πρὸ εἰκοσαετίας γενόμενα, καὶ θὰ βεβαιοῖ, ἂν ὑφίστανται, ἢ ὄχι. Καὶ τοῦτο ἐγένετο σήμερον· διότι κατὰ τὴν δευτέραν ἀπόφασιν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον οὐδὲν ἕτερον ἔπραξεν, ἢ νὰ γίνῃ ὁ εὐτελὴς ἐκτελεστὴς τῶν διαταγῶν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Ὡς πρὸς δὲ τοὺς τόκους, πῶς ἀνεγνωρίσθησαν οὗτοι; Σᾶς εἶπον, ὅτι πρόκειται περὶ ἀποζημιώσεως ἀντὶ τόκων· διὰ τίνα λόγον; διότι ποσὸν χρηματικὸν, ἀνῆκον εἰς τὸν κ. Σπάρταλην, κατεσχέθη καὶ εἰσήχθη εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Εἶναι τοῦτο ἀληθές; ἠδύνατό τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἐν μέρει εἶναι ἀληθὲς, ὅτι μέρος τῶν 6,000 λιρῶν κακῶς εἰσῆλθεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, ἐὰν λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰς σήμερον γενομένας ἀναγνωρίσεις· καὶ τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀνέρχεται εἰς 6,000 λιρῶν, δηλαδὴ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνεγνωρίσθη μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἀλλ’ ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ περιπλέον, πῶς εὑρίσκετε, ὅτι ὀφείλεται ἀποζημίωσις ἀντὶ τόκων; Εἴπατέ μοι, σᾶς παρακαλῶ. Περὶ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ τῶν 6,000 λιρῶν δὲν εὑρίσκετε οἱανδήποτε μνείαν ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τοῦ κ. Σπάρταλη, τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀνεγράφη ἀπ’ ἀρχῆς εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ κ. Σπάρταλη, ἐθεώρησε δηλαδὴ ὁ κ. Σπάρταλης, ὅτι, ἀντὶ νὰ ἔχῃ νὰ λάβῃ ἀπὸ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον 6,000 λιρῶν περιπλέον, ἔχει νὰ λάβῃ 6,000 λιρῶν ὀλιγώτερον. Περὶ αὐτοῦ ἐπρόκειτο. Νομίζετε, ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης εἶχε καταθέσει χρήματα εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν; Ὁ κ. Σπάρταλης εἶχε παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανε διὰ τῆς Τραπέζης παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, ἐκ τῶν χρημάτων δὲ τούτων εἶχε μείνει ποσόν, καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ἐζήτησεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν διὰ κατασχέσεως νὰ ἀναλάβῃ, καὶ διὰ τοῦτο οὐδόλως ἐπειράχθη διὰ τῆς κατασχέσεως ὁ κ. Σπάρταλης, οὐδὲ ἤγειρεν ἀγωγήν, ἀλλὰ περιωρίσθη ν’ ἀναγράψῃ εἰς χρέωσιν τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου τὸ ποσὸν αὐτό, διότι δι’ αὐτὸν τὸ πρᾶγμα ἦτο ἁπλούστατον, δὲν εἶχε τὴν σοφίαν τῶν Νομικῶν Συμβούλων καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δὲν ἠδύνατο νὰ σκεφθῇ νὰ ζητήσῃ ἀποζημίωσιν ἀντὶ τόκων. Ἐπὶ τοῦ ποσοῦ ἐκείνου, καὶ ἐπὶ τῶν τόκων τοῦ ποσοῦ ἐκείνου ἔκρινεν ἢ δὲν ἔκρινε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον; ἀπεφάνθη ἢ δὲν ἀπεφάνθη; Ἠδυνάμην νὰ ἐπαναλάβω τὴν σταδιοδρομίαν τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος διὰ τῆς ἀποφάσεως ὑπ’ ἀριθμὸν 400 εἰς χεῖρας καὶ νὰ τῷ ἀποδείξω, ὅτι ἀπεφάνθη τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἀλλὰ θεωρῶ, ὅτι τοῦτο εἶναι μάταιον, διότι εἶναι γνωστόν, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀπεφάνθη ἐπὶ τῶν ἀναγραφομένων τόκων εἰς τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ κ. Σπάρταλη, καὶ μεταξὺ τούτων εἶναι καὶ ὁ τόκος τοῦ ποσοῦ τῶν 6,000 λιρῶν, τῶν κατασχεθεισῶν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Εἴπατέ μοι, τώρα, σᾶς παρακαλῶ, ποῦ εὕρετε, ὅτι, ἀφοῦ ὑπάρχῃ μία ἀπόφασις, τὴν ὁποίαν κάθε στιγμὴν μᾶς κτυπᾶτε, ὑπὲρ τοῦ κ. Σπάρταλη, ὅταν πρόκηται νὰ βεβαιώσητέ τι ὑπὲρ αὐτοῦ, ἡ ὁποία ἀποῤῥίπτει τὴν αἴτησιν περὶ τόκων, πῶς ἔρχεσθε σεῖς καὶ ἀναγνωρίζετε τὴν αἴτησιν ταύτην; τίς σᾶς δίδει τὸ δικαίωμα νὰ πράξητε τοῦτο; Σεῖς, ὅταν πρόκηται περὶ ἀπαιτήσεων τοῦ κ. Σπάρταλη κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, λέγετε, ὅτι μόνον ἁρμόδιον ἦτο τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἵνα ἐξελέγξῃ τοὺς λογαριασμούς, ὅταν δὲ πρόκηται νὰ βεβαιώσωμεν, ὅτι δὲν δικαιοῦται ὁ κ. Σπάρταλης εἰς πληρωμὴν τόκων, δυνάμει αὐτῆς τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δὲν τὴν λαμβάνετε ὑπ’ ὄψει, ἀλλὰ λαμβάνετε ὑπ’ ὄψει τὴν γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου. Ἀλλ’ ἡ γνωμοδότησις τῶν Νομικῶν Συμβούλων ἔχει ἰσχύν τινα, ἀποτελεῖ τὴν ἐκκαθάρισιν, τὴν ὁποίαν ἀναγράφει τὸ ἄρθρον 26 τοῦ περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ νόμου; Βεβαίως ὄχι. Ὑπῆρξε περίπτωσις ἐνταῦθα συμβιβασμοῦ;—ὅπως εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῇ ἀγορεύσει του κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν;—πρὸς τίνα; πρὸς τὸν Σπάρταλην; ὁ Σπάρταλης εἶναι ἐν πτωχεύσει. Πρὸς τοὺς δανειστάς του; οἱ δανεισταί του δὲν ἔχουσιν ἀντιπρόσωπον ἐνταῦθα. Πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν; πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν; Αὕτη παρενέβη ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τὴν διπλωματικήν, ὅπως ἐπανειλημμένως ἀπεδείχθη ἐντεῦθεν. Λοιπὸν πρὸς τίνα συνεβιβάσθητε καὶ ἐπὶ τίνι; Συνεβιβάσθημεν ἐπὶ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου! Εἶναι ἀληθῶς παράδοξος καὶ πρωτότυπος ἡ ἱστορία τῆς προκειμένης πιστώσεως. Εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐπαναλάβῃ τις ὅλα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν καὶ τὴν ἑσπέραν ταύτην περὶ τοῦ ἐντελῶς ἀνυποστάτου τῶν ἰσχυρισμῶν τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Φθιώτιδος καὶ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐκ Κυκλάδων, σχετικῶς πρὸς τὴν ἁρμοδιότητα τῶν τακτικῶν Δικαστηρίων διὰ τὴν ὅλην ἀπαίτησιν, ἀλλὰ κυρίως διὰ τὴν προμήθειαν καὶ διὰ τοὺς τόκους. Ἀπὸ τοῦ 1874 μέχρι τοῦ 1887 οὐδεὶς ἐσκέφθη νὰ παραπέμψῃ τὸν λογαριασμὸν τοῦ κ. Σπάρταλη εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, οὐδέποτε ὁ κ. Σπάρταλης ἐχαρακτήρισεν ἑαυτὸν ὡς ὑπόλογον, ἐὰν δὲ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὰ ἔγγραφα τῶν ἐν Λονδίνῳ Πρέσβεων ἡμῶν, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι γράφουσι περὶ τοῦ κ. Σπάρταλη, ὅτι δὲν εἶναι ἐκ τῶν ὑπαλλήλων ἐκείνων, οἵτινες δύνανται νὰ ὑποταχθῶσιν εἰς τὴν ἱεραρχίαν τὴν ὑπαλληλικὴν, ὅτι δὲν δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ὑπόλογος. Ἀφοῦ δὲ ὡς τοιοῦτος ὑπάλληλος, ὡς οὐχὶ ὑπόλογος ἐχαρακτηρίσθη ἐπὶ εἰκοσαετίαν ὅλην, σᾶς λέγουσιν, ὅτι αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ Σπάρταλη δὲν ἠδύναντο νὰ παραγραφῶσι, διότι ἔπρεπε νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ ὅτι ἀπ’ ἀρχῆς, ἀπὸ τοῦ 1867, ἦσαν προωρισμένοι οἱ λογαριασμοὶ τοῦ Σπάρταλη, ὅπως ὑποβληθῶσιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1867 ἕως τοῦ 1887, ὅτε, πρὸς ἀποφυγὴν τῆς ἐνστάσεως περὶ παραγραφῆς, παραπέμπεται ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, παρῆλθον 20 ἔτη. Δηλαδὴ τετράκις συνεπληρώθη ἡ παραγραφὴ τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου. Τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον οὐδέποτε ἐσκέφθη νὰ ὑποβάλῃ τοὺς λογαριασμοὺς ἐκείνους εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, διότι ἐθεώρει, ὅτι ἐπρόκειτο οὐχὶ περὶ ὑπολόγου, ἀλλὰ περὶ ἐμπόρου, ὅστις εἶχεν ἐν ἑαυτῷ καὶ τὴν ἰδιότητα τοῦ Ἕλληνος Προξένου, ἥτις ὅμως ἰδιότης οὐδόλως καθιστᾷ αὐτὸν ὑπόλογον. Ὁ κ. Σπάρταλης διατὶ δὲν ὑπέβαλε τοὺς λογαριασμούς; Ὁ κ. Σπάρταλης, λέγει ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, δὲν ἐγνώριζε περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ· ἀλλ’ ὁ κ. Σπάρταλης εἶχεν ἀντιπρόσωπον ἐνταῦθα, καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ, ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς ἦτο ἐν πλήρει γνώσει τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ. Καὶ ὅμως οὐδέποτε ἐφρόντισεν οὗτος νὰ ζητήσῃ νὰ ὑποβληθῶσιν οἱ λογαριασμοὶ τοῦ ἐντολέως του εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ τοῦτο διότι οὐδέποτε ὁ κ. Σπάρταλης ἐχαρακτήρισεν ἢ ἐδέχθη τὸν χαρακτηρισμὸν τοῦ δημοσίου ὑπολόγου. Λοιπὸν ἀναγνωρίζεται προμήθεια μετὰ εἰκοσαετίαν ὅλην, ἐναντίον τῶν ῥητῶν δηλώσεων, τῶν πρὸ εἴκοσιν ἐτῶν, τοῦ κ. Σπάρταλη, ἀναγνωρίζονται τόκοι, ἐνῷ ὑπάρχει ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀποῤῥίπτουσα αὐτούς· ἡ ἔνστασις τῆς παραγραφῆς τετράκις συνεπληρώθη, καὶ ἡ παραγραφὴ τίθεται κατὰ μέρος, ἐφευρίσκομεν δὲ, ὅπως περιγράψωμεν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 29 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, τὴν ἰδιότητα τοῦ ὑπολόγου μετὰ εἰκοσαετίαν. Τοιαύτη εἶναι ἡ ὑπόθεσις καὶ κατέστη τοιαύτη, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἔδωκε τοιαύτας ὑποσχέσεις πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν. Γνωρίζετε ἤδη τὴν ἱστορίαν καὶ τὴν ὁμολογίαν τοῦ ἡμετέρου Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν. Καὶ ἤθελον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως νὰ ὑποδείξῃ μίαν μόνην περίπτωσιν, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ἢ ὁπωσδήποτε ἡ Κυβέρνησις, νὰ ἐξῆλθεν ἐκείνης τῆς ἐπιφυλάξεως, διὰ τῆς ὁποίας πάντοτε ἠδυνήθη νὰ σώσῃ τὸν δημόσιον θησαυρὸν ἀπέναντι τῶν ἁρπακτικῶν ὀρέξεων τῶν ξένων. Εἰς τὴν περίπτωσιν τὴν προκειμένην δὲν παρίσταται ὁ Πρωθυπουργὸς ἡμῶν, ὡς ἀντιλήπτωρ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, παρίσταται ὡς ἀντιλήπτωρ τοῦ κ. Σπάρταλη. Χάριν αὐτοῦ τὰ πάντα πρέπει ν’ ἀναστραφῶσι, χάριν αὐτοῦ ἐκκαθαρίζεται μετὰ εἰκοσαετίαν ὅλην προμήθεια, χάριν αὐτοῦ παρατρέχεται τὸ δεδικασμένον, χάριν αὐτοῦ γίνεται ἐκκαθάρισις, μὴ ζητουμένη παρὰ τοῦ ὑπολόγου καὶ μὴ προβλεπομένη ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ νόμου περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Καὶ σᾶς λέγουσιν, ὅτι κακῶς πράττετε, ἀνθιστάμενοι εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοιαύτης πιστώσεως! Ἀνθιστάμενοι εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς τοιαύτης πιστώσεως, προσφέρομεν τὴν μόνην ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ προσφέρωμεν πρὸς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, θὰ ἔλθῃ δὲ στιγμὴ, κατὰ τὴν ὁποίαν ἡ ἀντίστασις ἡμῶν θὰ ἐκτιμηθῇ. Θὰ ἔλθωσιν ἄλλαι ἀπαιτήσεις ξένων, αἵτινες θὰ ὀχυρωθῶσιν ὄπισθεν τοῦ προηγουμένου, τὸ ὁποῖον σεῖς κατεστήσατε κατὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου καὶ ἂν δὲν θὰ ἤμεθα ἡμεῖς ἐνταῦθα, θὰ ὑπάρξωσιν ἄλλοι Ἀντιπρόσωποι, οἱ ὁποῖοι θέλουσιν ἀναμνησθῆ τὸ παράδειγμα ἡμῶν, καὶ ἐλπίζω, ὅτι μετ’ ἴσης μὲν καρτερικότητος, ἀλλὰ μετὰ μεγαλειτέρας ὑπηρεσίας θὰ ὑπερασπισθῶσι τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα.

§261ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον;

§262ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐξημέρωσε! ν’ ἀναβάλωμεν.

§263ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, κύριε Πρόεδρε, νὰ προχωρήσωμεν.

§264ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Προτείνομεν τὴν ἀναβολήν.

§265ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κκ. Σάκκη καὶ Καλογεροπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§266ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 95 Βουλευταί. Ἐκ τούτων 18 εἶπον Ναί, καὶ 77 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀπεῤῥίφθη. Ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου.

§267ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἐπὶ τόσας ἡμέρας θέμα δὲν ἔλαβον τὸν λόγον, διότι οἱ μέχρι τοῦδε ἀγορεύσαντες ἐπ’ αὐτοῦ ἀνέλυσαν καὶ ἀνέπτυξαν αὐτὸ ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν καὶ ἐν ὅλῃ αὐτοῦ τῇ ἐκτάσει τε καὶ τῇ ἐντάσει, καὶ φρονῶ, ὅτι οὐδὲν ἔμεινε τὸ ἀνεξέλεγκτον, τὸ χρῇζον ἀναπτύξεώς τινος, ἢ διαφωτίσεως. Ὀφείλω ὅμως, ὡς παρακολουθήσας μετὰ προσοχῆς ὅλην τὴν γενομένην συζήτησιν, ἢ μᾶλλον τὴν ἐκ μέρους τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως γενομένην ἀνάπτυξιν τοῦ πράγματος, (διότι ἐκ τῆς Συμπολιτεύσεως δύο μόνον ἠξίωσαν τὸ θέμα τῆς ἀναμίξεως αὐτῶν εἰς τὴν συζήτησιν) ὀφείλω νὰ δηλώσω, καὶ δηλῶ πρὸ τῆς ψήφου, τὴν ὁποίαν τυχὸν θὰ κληθῶ νὰ δώσω ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, ὅταν αὐτὸ τεθῇ εἰς ψήφισιν τῆς Βουλῆς, δι’ ὀλίγων λέξεων ἐκπεφρασμένων τὴν ἐπ’ αὐτοῦ γνώμην μου. Ἔχω ἀκράδαντον τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τὰ μέγιστα ἀδικεῖ, δὲν λέγω, ἑαυτὴν, διότι τοῦτο ἀφορᾷ εἰς αὐτὴν μόνον, ἀλλὰ τὰ μέγιστα ἀδικεῖ τὴν Ἑλλάδα, ὑπὸ τὴν ἰδέαν τοῦ Κράτους, διὰ τοῦ κακοῦ προηγουμένου, ὅπερ καθιεροῖ, κρίνουσα ἄξιον τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς θέμα, ὅπερ μόνον ἐν τοῖς Δικαστηρίοις τῆς χώρας θὰ εὕρισκε τὴν οἰκείαν καὶ πρέπουσαν θέσιν. Ἀδικεῖ λοιπὸν τὰ μέγιστα ἡ Κυβέρνησις τὸ Κράτος, ὑπὸ τὴν ἔποψιν ταύτην. Ἀδικεῖ τὸ Κράτος προσέτι καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν χρηματικὴν, δωρουμένη ποσὸν οὐχὶ εὐκαταφρόνητον διὰ πᾶν Κράτος, πολλῷ δὲ μᾶλλον διὰ τὴν Ἑλλάδα, εὑρισκομένην ἐν οἰκονομικαῖς στενοχωρίαις, περὶ τῶν ὁποίων πολὺς ἐγένετο λόγος ἐντεῦθεν, διὰ τὴν Ἑλλάδα, τὴν ἀντλοῦσαν τοὺς πόρους αὑτῆς ἐκ φόρων βαρυτάτων καὶ ἐξαντλούντων τὸν τόπον μέχρι τοῦ ἐσχάτου σημείου. Ἀδικεῖ λοιπὸν καὶ κατὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις τὴν Ἑλλάδα ὑπὸ τὴν χρηματικὴν καθαρῶς ἔποψιν. Ἔχω δὲ τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὄντως ἀδικεῖ· διότι οὐδὲ τὸ ἐλάχιστον μόριον δικαίου περιέχεται ἐν τῇ ἀπαιτήσει τοῦ Σπάρταλη. Κυρίως ὅμως εἰπεῖν, δὲν εἶναι ἀπαίτησις τοῦ Σπάρταλη, διότι ἐπὶ ἔτη ὁλόκληρα, ἐπὶ δεκαετηρίδας ὁλοκλήρους ὁ Σπάρταλης δὲν ἐτόλμα νὰ διατυπώσῃ τὴν ἀπαίτησιν ταύτην, νὰ ἐγείρῃ ἀξιώσεις περὶ πληρωμῆς τῶν χρημάτων τούτων. Ἐῤῥήθη ἐντεῦθεν καὶ ἀνεπτύχθη, καὶ φρονῶ, ὅτι δι’ ὁλόκληρον τὴν Βουλὴν ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ Σπάρταλης καὶ κακῶς διεχειρίσθη τὴν ἀνατεθεῖσαν αὐτῷ ἐντολὴν, κακῶς ἐκτελέσας τὴν παραγγελίαν τῆς ναυπηγήσεως ἢ ἀγορᾶς τῶν πλοίων, καὶ κακῶς ἐφρόντισε καὶ περὶ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, κακῶς δ’ ὕστερον ἤγειρεν ἢ ὑπεψιθύριζεν ἀξιώσεις, ἃς ἡ Κυβέρνησις υἱοθέτησε καὶ ἀνεβίβασεν εἰς ἀπαίτησιν καὶ ἐπισημοποίησε διὰ τῆς ὑποβολῆς ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου πιστώσεως πρὸς πληρωμὴν αὐτῆς. Ἀπεδείχθη, ὅτι ὁ Σπάρταλης οὐδὲν ἐδικαιοῦτο λαμβάνειν ἐκ προμηθείας, τὸ μὲν διότι ἐκεῖνος ἔσπευσεν ἀμέσως τότε νὰ παραιτηθῇ τοῦ δικαιώματος τῆς προμηθείας, καὶ ἂν τυχὸν ἤθελε τῷ δοθῇ, δωρούμενος αὐτὴν ὑπὲρ ἀγαθοεργῶν καταστημάτων ἐν Ἑλλάδι, τὸ δὲ διότι, καὶ ἂν ἐδικαιοῦτο νὰ λάβῃ προμήθειάν τινα, αὕτη ἔπρεπε νὰ ἦναι πολὺ ὀλιγωτέρα τῆς ἀναγραφείσης ὑπὲρ αὐτοῦ. Εἶμαι πεπεισμένος λοιπὸν, ὅτι κακῶς ἐγγράφεται ἓν κονδύλιον ἐν τῇ πιστώσει πρὸς ἀπότισιν προμηθείας. Ἀλλὰ καὶ τὸ ζήτημα τῶν τόκων ἐπίσης ἀνεπτύχθη ἐκτενῶς· φαίνεται δὲ τὸ ἄδικον τῆς ἀπαιτήσεως καὶ τῶν τόκων ἐκ τοῦ τρόπου, μεθ’ οὗ ἡ Κυβέρνησις διὰ τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς ἐκφράζεται καὶ διατυποῖ τὴν πληρωμὴν αὐτῶν. Δίδεται αὐτῷ οὐχὶ τόκος, διότι δὲν δικαιοῦται κατὰ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους πρὸς ἀπόληψιν τόκων, ὡς ὑπόλογος, ἀλλὰ δίδοται αὐτῷ ἀποζημίωσις, λέγουσι, διὰ τὴν κατάσχεσιν χρηματικῶν ποσοτήτων αὐτοῦ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Εἶτα δὲ τὸ ζήτημα τῆς παραγραφῆς συμπληροῖ καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν μηδαμινότητα, τὸ ἀνυπόστατον τῆς ἀπαιτήσεως Σπάρταλη· διότι ἤδη αὕτη ἔχει ἀποσβεσθῆ καθ’ ὁλοκληρίαν· ἐδέησε δὲ νὰ γίνωσιν, ὅσα ἐγένοντο καὶ ὅσα ἀνεπτύχθησαν διὰ τῶν ἐγγράφων τούτων, ἰδίως νὰ πειθαναγκασθῇ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, νὰ ἀνακαλέσῃ ἐκδοθεῖσαν ἀπόφασιν, νὰ ἐκδώσῃ δὲ δευτέραν, πιεζόμενον καὶ ἀπειλούμενον διὰ διπλωματικῶν περιπλοκῶν, τὰς ὁποίας ἐπέσειε πρὸ αὐτοῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δι’ ἐπανειλημμένων ἐγγράφων πρὸς αὐτό. Οὐδὲν λοιπὸν ἀπέμεινεν ἐκ τοῦ ὅλου ὄγκου τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ Σπάρταλη, καὶ τοῦ δῆθεν δικαίου, ὑπὸ τὸ ὁποῖον ἠθέλησαν νὰ παραστήσωσι ταύτην ἐνώπιον τοῦ Κοινοβουλίου. Καὶ προμήθεια καὶ τόκοι ἔπεσαν, πίπτουσιν ἀφ’ ἑαυτῶν, ἀποσβέννυνται δὲ τελείως, καὶ ἂν ὑπάρχωσι, διὰ τῆς παραγραφῆς. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ἐπιμένει νὰ δοθῇ ἡ πίστωσις αὕτη πρὸς τὸν Σπάρταλην· ἐπιμένει δὲ ἐπὶ θυσίᾳ μεγίστῃ τῶν συμφερόντων τοῦ Κράτους. Μετὰ πεποιθήσεως φρονῶ, ὅτι καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους βλάπτονται, οὐχὶ τὰ νῦν, οὐχὶ τὰ χρηματικὰ διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ δημοσίου πλούτου κατὰ δραχμὰς 335,110, οὐχὶ καὶ ὡς πρὸς τὸ ἄλλο, ὅπερ ἀνέφερα, τοῦ κακοῦ προηγουμένου, τὸ ὁποῖον καθιεροῦται διὰ τῆς ἐν τῇ Βουλῇ συζητήσεως τῆς προτάσεως ταύτης, ἀλλὰ καὶ κακὸν μεγαλείτερον θεωρῶ τὴν ἐπελθοῦσαν εἰς τὰ συμφέροντα τὰ ἐθνικὰ ζημίαν ἐκ τοῦ κλονισμοῦ, ὃν ὑπέστη τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα κατὰ τὴν περίστασιν ταύτην. Ἐκ πεποιθήσεως φρονῶ, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα ἐβλάβη ἐκ τῶν συζητήσεων τούτων, καὶ ἐκ τοῦ τρόπου, μεθ’ οὗ ἡ Κυβέρνησις εἰσήγαγε, καὶ ἐπέμεινε καὶ ἐπιμένει πρὸς ψήφισιν τῆς πιστώσεως Σπάρταλη. Κατηγοροῦσιν ἡμᾶς ἐπὶ ἑβδομάδας ὁλοκλήρους, καὶ φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ εἶχε τὸ θάῤῥος νὰ εἴπῃ, ὅτι αὐτὴ εἶναι ἀμέτοχος εἰς τὴν κατὰ τοῦ Κοινοβουλίου καὶ κατὰ τοῦ συνταγματικοῦ ἔτι πολιτεύματος κινηθεῖσαν ἐκστρατείαν τῶν ὑπουργικῶν ἐφημερίδων. Κατὰ τὰς τελευταίας ἡμέρας βλέπομεν καθ’ ἑκάστην πρωΐαν τὰ φύλλα ταῦτα, ἐξερχόμενα ἐκ τῶν γραφείων καὶ τῶν τυπογραφείων των, ἀναγράφοντα ὅλα ἓν θέμα, ἐφ’ οὗ εὑρίσκονται ὅλα σύμφωνα· τὸ θέμα ἐκεῖνο ἔχει βεβαίως ὑπαγορευθῇ αὐτοῖς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἄλλως δὲν θὰ ἠδύναντο νὰ συμφωνῶσι καθ’ ἑκάστην πρωΐαν τόσον ἀκριβῶς. Τὸ θέμα ἐκεῖνο ἐμπνέεται, ἂν μὴ δίδηται καθ’ ὁλοκληρίαν, εἰς τὰ φύλλα ταῦτα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως. Ὑβρίζεται λοιπὸν τὸ Κοινοβούλιον ἐπὶ ἑβδομάδας ὁλοκλήρους. Τί δὲν ἐγράφη! Ἐξηντλήθησαν ὅλαι αἱ στῆλαι τοῦ λεξικοῦ τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης, αἱ περιέχουσαι δυσωνύμους καὶ — ἐπιτρέψατέ μοι τὴν λέξιν — ῥυπαρὰς φράσεις, τὰς ὁποίας πάσας μετεχειρίσθησαν καὶ μεταχειρίζονται καθ’ ἡμῶν. Ἐπετέθησαν κατὰ τοῦ Κοινοβουλίου· ἰδιαζόντως ἐπιτίθενται καθ’ ἑκάστην κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ λέξις Ἀντιπολίτευσις φαίνεταί τι ἀφῃρημένον, φαίνεταί τι γενικόν, σατυρίζονται καὶ ὀνομαστὶ καθ’ ἑκάστην μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ δὲν παρέρχεται ἡμέρα, καθ’ ἣν νὰ μὴ ἴδωμεν 3, ἢ 5, ἢ 10, ἢ καὶ πλείονα ὀνόματα ἐκ τῶν ἀντιπολιτευομένων Βουλευτῶν καὶ δὴ ἐκείνων ἀκριβῶς, οἵτινες ἀναπτύσσουσι ζωηρότερον καὶ χαρακτηριστικώτερον τὸ ἄδικον τῆς ἐπιμονῆς τῆς Κυβερνήσεως, διασυρόμενα καὶ συνοδευόμενα ὑπὸ τῶν χειροτέρων ἐπιθέτων τῆς Ἑλληνικῆς γλώσσης. Τὴν ἐπίθεσιν ταύτην ἠδύνατο, καὶ ἔπρεπε, καὶ ὤφειλε νὰ ἀνακόψῃ ἡ Κυβέρνησις, ν’ ἀνακόψῃ ἰδίᾳ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Οὗτος ὅμως ἐννοεῖ νὰ παραβῇ ὅλας ἐκείνας τὰς ὡραίας ἐπαγγελίας, ἃς ἔδιδεν ἄλλοτε, πρὸς κατάληψιν τῆς ἀρχῆς, ἢ μόλις ἀνερχόμενος εἰς αὐτήν. Ὅλα τὰ δόγματα ὅλας τὰς θεωρίας αὐτοῦ ἐποδοπάτησε καὶ ἀπέναντι ἡμῶν ἐνταῦθα, διὰ κακοτροπίας ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, διὰ τῆς δυσφημίσεως δὲ ὅλων ἡμῶν ἐν τῷ τύπῳ καὶ τῇ κοινωνίᾳ. Ἀλλ’ ἐὰν ἔπταιε τὸ Κοινοβούλιον, τὸ ἀποτελούμενον ἐξ 150 Βουλευτῶν, ἐὰν ἔπταιεν ἡ Ἀντιπολίτευσις μόνη, ἡ ἀποτελουμένη ἐκ μελῶν ἐλασσόνων τοῦ ἡμίσεος τῆς Βουλῆς, ἐὰν ἔπταιεν ἔστω καὶ καθ’ ἓν ἕκαστον τῶν ἀποτελούντων τὴν Ἀντιπολίτευσιν μελῶν, τὸ κακὸν θὰ ἦτο ἴσως ὀλιγώτερον, θὰ ἐζημιοῦτο δὲ μόνον ἡ Κυβέρνησις ἐκ τῆς ἐκλύσεως τῆς ἐπισήμου γλώσσης κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐντεῦθεν. Ἀλλὰ τὸ χείριστον εἶναι, ὅτι ἐκτὸς τῆς Βουλῆς, διὰ τοῦ τύπου, ἐπεχείρησαν πλὴν τοῦ δυσφημισμοῦ ἡμῶν καὶ προσβολὴν κατὰ τοῦ πολιτεύματος. «Τὸ πολίτευμα πταίει»! οὐχὶ πλέον τὸ Κοινοβούλιον, ἀλλὰ τὸ πολίτευμα! «Τὸ πολίτευμα πταίει! πρέπει νὰ καταργηθῇ»! «Τὸ πολίτευμα αὐτὸ εἶναι δένδρον, παράγον σκωληκοβρώτους καρποὺς», ἀνεγίνωσκον εἰς μίαν τῶν μεγαλοσχήμων ἐφημερίδων σήμερον....