1888.12.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 47.

Τῆς 26 Δεκεμβρίου 1888.

(Δευτέρα)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Καΐρη).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ζητεῖ τις τὸν λόγον; (Οὐδεὶς ἀποκρίνεται). Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.—Ἐξακολούθησις τῆς γʹ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγίας ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1888 ἐκ δραχμῶν 335,110.

§2ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὸν λόγον πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῦ ἦσθε πρίν, κύριε Γεροκωστόπουλε; Εἰσήλθομεν ἤδη εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀφήσατε, παρακαλῶ, κύριε Πρόεδρε.

§5ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Προχθὲς εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ὑπ’ ἀριθ. 60,965 τοῦ 1887 ἐπισημειωτικὴν διαταγήν του πρὸς τὸ Βʹ Ἀρχηγεῖον στρατοῦ. Τὴν παράκλησίν μου ταύτην ὑπέβαλον καὶ ἐγγράφως....

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σήμερον διεβιβάσθη.

§7ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν παραπονοῦμαι κατὰ τῆς βραδύτητος, ἀλλ’ ἄνευ τῆς προσαγωγῆς τοῦ ἐγγράφου τούτου εἶναι ἀδύνατον, κατὰ τὴν κρίσιν μου, νὰ ἐξακριβωθῇ τελείως ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐπὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὸν προβιβασμὸν τοῦ κ. Ντάη· διότι, κατὰ τὰς πληροφορίας μου, ἐκ τοῦ ἐγγράφου τούτου προκύπτει ἡ ὑπέρβασις, ἧς ἐποιήσατο χρῆσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, προβιβάζων τὸν εἰρημένον ἀξιωματικόν, καθόσον ἐν τῷ ἐγγράφῳ τούτῳ ἐκτίθενται ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ οἱ λόγοι καὶ τὰ ἐκ τοῦ νόμου κωλύματα πρὸς τὸν προβιβασμὸν τοῦ κ. Ντάη. Τοσοῦτον μάλιστα ἐθεωρήθη παράτολμος ἡ περὶ προβιβασμοῦ αἴτησις τοῦ κ. Ντάη, ὥστε τὸ Βʹ Ἀρχηγεῖον στρατοῦ διετάχθη νὰ μὴ δεχθῇ πλέον ἄλλην ἀναφορὰν τοῦ ἀξιωματικοῦ τούτου περὶ προαγωγῆς του, προφανῶς μὴ ἐπιτρεπομένης ὑπὸ τῶν κειμένων νόμων. Ἐννοεῖτε, λοιπὸν, Κύριοι, τὴν σπουδαιότητα τοῦ αἰτουμένου ἐγγράφου, διότι ἐκ τούτου θὰ πεισθῆτε, ὅτι ἐνῷ δι’ αὐτοῦ τοῦ στόματος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν ἐχαρακτηρίσθη παράτολμος ἡ αἴτησις περὶ προαγωγῆς του, ἣν ὁ κ. Ντάης ἐτόλμησε νὰ ζητήσῃ, ἐν τούτοις μετ’ ὀλίγας ἡμέρας αὐτὸς ὁ ἴδιος Ὑπουργὸς παραδόξως προέβη εἰς τὸν προβιβασμόν. Τούτου ἕνεκεν ἐπιμένω, παρακαλῶν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως εὐαρεστηθῇ καὶ προσαγάγῃ τὸ εἰρημένον ἔγγραφον. Ἐν τούτοις καὶ ἄνευ αὐτοῦ θὰ εἴπω ἀπὸ τοῦδε ὀλίγας λέξεις περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἐπιφυλασσόμενος, ὅταν προσαχθῇ τὸ ἔγγραφον, νὰ ὁμιλήσω εὐρύτερον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, τὸ ὁποῖον, ἂν κατὰ τὴν γνώμην τινῶν ἦναι ἀσήμαντον, καθ’ ἡμᾶς ὅμως πολλὴν ἐνέχει τὴν σπουδαιότητα, καίτοι ἔχω ὑπ’ ὄψει, ὅτι σήμερον ἐξωκειώθημεν μὲ τὰς παραβάσεις τῶν νόμων, διότι τὸ φαινόμενον τοῦτο κατέστη σύνηθες, καὶ ἡ πολιτικὴ αἰσθητικότης μας ἠμβλύνθη ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε δὲν ἐξεγείρεται πλέον τὸ αἴσθημα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ζωηρὸν ἄλλοτε ἀνεπτύσσετο, ὁσάκις κατηγγέλλετο καὶ ἡ ἐλαχίστη παραβίασις. Ἡ παραβίασις τῶν κειμένων νόμων παρ’ οἱουδήποτε ὑπαλλήλου, δικαίως ἐπισύρει τὴν κατάκρισιν, ἀλλ’ ὅταν αὕτη διαπράττηται ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν, δικαίως ἐφελκύει τὸν δριμύτερον τῶν ἐλέγχων. Οἱ Ὑπουργοὶ, τυγχάνοντες οἱ προϊστάμενοι τῶν διαφόρων κλάδων τῆς δημοσίας διοικήσεως, ὀφείλουσιν, ὡς ἐκ τοῦ ὕψους τῆς θέσεώς των, μετ’ εὐλαβείας νὰ ἐκτελῶσι τοὺς νόμους, δίδοντες οὕτω τὸ καλὸν παράδειγμα εἰς τοὺς κατωτέρους ὑπαλλήλους περὶ τοῦ ὀφειλομένου πρὸς τοὺς νόμους σεβασμοῦ. Προκειμένου μάλιστα περὶ τοῦ στρατοῦ, ὁ Ὑπουργὸς πρέπει μετ’ ἄκρας δικαιοσύνης καὶ νομιμότητος νὰ κανονίζῃ πάσας τὰς πράξεις αὐτοῦ, ὅπως συντηρῆται ἀκμαῖον τὸ φρόνημα τοῦ στρατοῦ καὶ κραταιῶται ἐν ζήλῳ καὶ πειθαρχίᾳ. Ἀλλὰ βεβαίως τὰ ἀγαθὰ ταῦτα δὲν δύνανται νὰ ἐπιτευχθῶσιν ἐν τῷ στρατῷ, ὅταν ῥίπτωμεν ἐν τοῖς κόλποις αὐτοῦ τὸν δισταγμὸν, ὅταν κλονίζωμεν τὴν πεποίθησιν αὐτοῦ. Πῶς θέλετε, Κύριοι, νὰ ἔχωμεν στρατὸν ἄξιον τῆς ὑψηλῆς ἀποστολῆς του, ὅταν αὐτὸς βλέπῃ, ὅτι ὁ φατριασμὸς καὶ ἡ αὐθαιρεσία τὸν διέπουσι, καὶ ὅτι οἱ προβιβασμοὶ δὲν εἶναι τὸ βραβεῖον τῶν στρατιωτικῶν ἀρετῶν καὶ τῆς εὐδοκίμου ὑπηρεσίας κατὰ τοὺς νόμους, ἀλλ’ ὅτι οὗτοι ἀπονέμονται αὐθαιρέτως καὶ ἐκτὸς παντὸς νόμου ἐπὶ τῇ βάσει προσωπικῶν συμπαθειῶν, ἢ ἄλλων ἐκνόμων ὑπολογισμῶν; Ἡ σπουδαιότης ἄρα τοῦ θέματος μᾶς καλεῖ νὰ ἐπιτελέσωμεν τὸ καθῆκον τοῦ ἐλέγχου, καίτοι δὲν θὰ λείψουν καὶ πάλιν αἱ μομφαί, ὅτι ἡμεῖς οὐχὶ πρὸς τοῦτο, ἀλλὰ πρὸς παρακώλυσιν τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου ἀνερχόμεθα τὸ βῆμα....

§8ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι συκοφαντία αὐτή;

§9ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Βεβαίως συκοφαντία, καὶ βαρυτάτη μάλιστα. Ἡμεῖς, Κύριοι, παρακωλύομεν τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ συντελοῦμεν εἰς τὸν δυσφημισμὸν τοῦ πολιτεύματος, οἵτινες διὰ παντὸς τρόπου, καὶ δι’ ὧν πράττομεν καὶ δι’ ὧν λέγομεν, προσπαθοῦμεν, ἀντιτασσόμενοι ἐπιμόνως, νὰ μὴ συντελῶνται αἱ παρανομίαι, αἱ ὁποῖαι διαδέχονται ἡ μία τὴν ἄλλην; Καὶ δύνανται νὰ προσάψωσι τὴν αἰτίασιν ταύτην καθ’ ἡμῶν, τῶν μετὰ τόσης ἐγκαρτερήσεως προσπαθούντων νὰ ἀποτρέψωμεν καὶ ἑτέραν παρανομίαν, συντελουμένην ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, στηριζομένης ἐπὶ τῆς ἀριθμητικῆς δυνάμεώς της; Ποῖοι, σᾶς παρακαλῶ, συντελοῦσιν εἰς τὴν μείωσιν τοῦ πολιτεύματος καὶ τὴν ἐξουθένωσιν τοῦ Κοινοβουλίου; Ἐκεῖνοι, οἵτινες ἐπεψήφισαν ἀνεξετάστως σωρείαν ἀντισυνταγματικῶν νόμων, οὐ μόνον παραβιάσαντες τοὺς θεμελιώδεις ἡμῶν νόμους, ἀλλ’ ἐπενεγκόντες τὸ χάος καὶ τὴν σύγχυσιν ἐν τῇ νομοθεσίᾳ, περιαχθείσῃ εἰς ἀληθῆ κυκεῶνα καὶ λαβύρινθον, ἢ ἡμεῖς, οἵτινες ἀντέστημεν εὐθαρσῶς, ἀγωνισθέντες πάσῃ δυνάμει πρὸς ἀποτροπὴν τῶν τελεσθέντων; Ἐκεῖνοι, οἵτινες διὰ τῆς παραδοχῆς τῆς εὐρείας περιφερείας ἐξήρθρωσαν τὰς ἐπαρχίας καὶ κατέστησαν τὸ Κοινοβούλιον, οἷον τὸ βλέπετε, βωβὸν καὶ ὑποχείριον καὶ εἰς τὰς παραβολωτέρας ὀρέξεις τῆς Κυβερνήσεως, ἢ ἡμεῖς, οἵτινες ἀντετάχθημεν ἐῤῥωμένως κατὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοιούτου νόμου, οὐ μόνον ὑποσκάπτοντος ὑπούλως τὰ θεμέλια τοῦ πολιτεύματος, ἀλλὰ καὶ συντελοῦντος εἰς τὴν ὑποδούλωσιν τοῦ Κοινοβουλίου καὶ τὴν νοθείαν τοῦ ἀντιπροσωπευτικοῦ συστήματος; Ἡμεῖς εἴμεθα ἄξιοι κατακρίσεως, οἵτινες ἐλέγχομεν ἀνεπιεικῶς τὰς ἀκολασίας, τὰς ὁποίας ἐν παντὶ βήματι τῆς κυβερνητικῆς πορείας ἀπαντῶμεν, ἢ ἐκεῖνοι, οἵτινες διὰ τῆς ψήφου των ἐπιδοκιμάζουσι καὶ τὰς καταφορωτέρας καὶ βαρυτέρας παραβάσεις τῶν κυβερνώντων; Ἐστὲ, Κύριοι, δικαιότεροι, καὶ μὴ ἐπιῤῥίπτετε τὴν εὐθύνην σας εἰς ἄλλους, ἀγωνισθέντας νὰ σᾶς σταματήσωσιν ἐν τῇ κατωφερείᾳ, ἐν τῇ ὁποίᾳ φέρεσθε, ἀκολουθοῦντες σύστημα, ὅπερ καὶ τὸ Κοινοβούλιον ἐξουθένωσε, καὶ εἰς ἐρείπια μετέβαλε πάσας τὰς ἐθνικὰς δυνάμεις, ὡς προσφυέστατα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν εἶπεν ἔντιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος. Ἀλλὰ τὸ ἐπιῤῥίπτειν τὴν εὐθύνην ἐπ’ ἄλλους ἀποτελεῖ μέρος τοῦ συστήματος καὶ τῆς τακτικῆς, τὴν ὁποίαν μετέρχεται ἐν τῇ πολεμικῇ του ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ τακτικὴ αὕτη εἶναι τῳόντι εὐφυής, ἀλλὰ συγχρόνως καὶ λίαν πονηρὰ καὶ ὀλεθριωτάτη. Θὰ ἦτο ἀξία συγχαρητηρίων, ἂν δὲν ἦτο κακῆς πίστεως καὶ ἂν δὲν συνετέλει εἰς παραπλάνησιν τοῦ δημοσίου φρονήματος. Τὴν τακτικὴν ταύτην τὴν εἴδομεν, Κύριοι, πανηγυρικῶς λειτουργοῦσαν κατὰ τὰς τελευταίας ταύτας ἡμέρας· εἰς τί δὲ αὕτη συνίσταται, εὐκόλως θὰ ἐννοήσητε, ἂν εὐαρεστηθῆτε νὰ μὴ κουρασθῆτε ἐν τῇ εὐμενεῖ προσοχῇ, μεθ’ ἧς μὲ ἀκούετε. Πρὸ πολλῶν ἤδη ἡμερῶν μᾶς ἀπησχόλει καὶ θέλει εἰσέτι μᾶς ἀπασχολήσει ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιψηφίσεως πιστώσεως 10,000 λιρῶν, πληρωτέων τῷ κ. Σπάρταλῃ. Ἡ Ἀντιπολίτευσις, πεισθεῖσα, ὅτι ἡ αἰτουμένη πίστωσις ἔπρεπε ν’ ἀποκρουσθῇ, ἀντετάχθη σθεναρῶς εἰς τὴν ἐπιψήφισίν της, καὶ ἀπέδειξε, στηριζομένη εἰς ἔγγραφα καὶ εἰς σαφεῖς νόμους, ὅτι οὐδὲν ὀφείλεται τῷ κ. Σπάρταλῃ. Ἀνεγνώσαμεν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τὰς γνώμας τῶν νομικῶν συμβούλων, τῶν διαφόρων Ἐπιτροπῶν, τὰς ἀποφάσεις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ ἀπεδείξαμεν, ὅτι ἡ πίστωσις δὲν στηρίζεται εἰς κἀνένα νόμον καὶ εἰς καμμίαν ὑποχρέωσιν τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ μόνον αἰτίαν ἔχει ἰδιαιτέρους λόγους τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὧν τὴν ἀνάλυσιν δὲν ἐπαναλαμβάνω, ἀλλ’ ἀξίους σφοδρᾶς κατακρίσεως. Τὴν πίστωσιν ἄρα ἀπεκρούσαμεν καὶ ἀποκρούομεν, οὐ μόνον διότι πρόκειται νὰ ἀφαιρεθῶσιν ἱκαναὶ χιλιάδες δραχμῶν ἐκ τοῦ ἱδρῶτος καὶ τοῦ ὑστερήματος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅπως δοθῶσιν εἰς πρόσωπα, μεθ’ ὧν οὐδεὶς δεσμὸς συμπαθείας μᾶς συνδέει, ἀλλὰ καὶ διότι ὁ τρόπος, καθ’ ὃν αὕτη ζητεῖται καὶ ἐπιβάλλεται ὑπὸ τῶν ξένων, προσκρούει εἰς τὸ αἴσθημα τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν τιμῆς καὶ αὐτοτελείας. Ἡ ἐκ τῆς συζητήσεως ταύτης παραχθεῖσα ἀλγεινὴ ἐντύπωσις καὶ ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καὶ ἐν τῇ Ἑλληνικῇ κοινωνίᾳ δὲν διέλαθε τὴν ἀντίληψιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἀμέσως προσέφυγεν εἰς τὴν τακτικήν του· ἐσκέφθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ προξενήσῃ περισπασμόν τινα ἐν τῇ κοινῇ γνώμῃ, διὰ νὰ ἐξασθενίσῃ τὴν ἐκ τῆς ὑποθέσεως Σπάρταλη ἐντύπωσιν, καὶ ἀμέσως ἐνεθυμήθη, ὅτι ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις τοῦ κ. Δηλιγιάννη εἶχε δαπανήσει κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν 12,000 δραχμὰς ἄνευ δικαιολογητικῶν· δὲν ἔχασε καιρὸν, ἀλλ’ εὐθὺς, ἀναβὰς τὸ βῆμα, διὰ προσπεποιημένης ἀγανακτήσεως ἐζήτησε τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, τῶν δικαιολογούντων τὴν μνησθεῖσαν δαπάνην. Ὁ κ. Δηλιγιάννης, ὡς ἦν ἑπόμενον, ἠρνήθη τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, καὶ πάνυ δικαίως, διότι δυνάμει εἰδικοῦ νόμου τῆς παρελθούσης Βουλῆς ἀπηλλάσσετο τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠγνόει τοῦτο, ἀλλ’ ἦτο ἀνάγκη, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἐγείρῃ ἓν ζήτημα, ἔστω καὶ σολοικότατον, τὸ ἤγειρε, καὶ μᾶς ἀπησχόλησεν ἐπὶ τρεῖς ἡμέρας, τὰς ὁποίας ὅμως δὲν κλαίουσιν ὡς ματαίως ἀπολεσθείσας. Ποῖον τὸ κέρδος ἐκ τῆς συζητήσεως ἐκείνης; Κατ’ οὐσίαν μηδὲν, ἀλλ’ ὡς εἶπον, ἦτο ἀνάγκη νὰ περισπασθῇ ἡ προσοχὴ, νὰ ῥιφθῇ ὁ δισταγμὸς εἰς τὴν κοινωνίαν, καὶ νὰ πιστεύσουν οἱ ἁπλοϊκοὶ, ὅτι δῆθεν κατάχρησίς τις ἐγένετο καὶ ἐπὶ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, διὰ νὰ ἐλαττωθῇ ἡ ἐντύπωσις ἐκ τῆς καταχρήσεως, ἥτις διὰ τῆς πιστώσεως Σπάρταλη ἐπιδιώκεται, καὶ νὰ εἴπῃ ὁ κόσμος, «ὅ,τι κάμνει ὁ Τρικούπης, τὰ ἴδια ἔκαμνε καὶ ὁ Δηλιγιάννης.» Ἐννοεῖται, ὅτι διὰ τοὺς γνωρίζοντας τὰ πρόσωπα καὶ τὰ πράγματα, τὰ τετριμμένα πλέον ταῦτα τεχνάσματα δὲν ἔχουσι καμμίαν σημασίαν, προκαλοῦσι μόνον τὸ μειδίαμα εἰς βάρος τῶν μετερχομένων αὐτά. Καθόσον δὲ ἀφορᾷ εἰς τὸν κ. Δηλιγιάννην, οὐδεὶς φίλος ἢ ἐχθρὸς θὰ τολμήσῃ νὰ διαμφισβητήσῃ τὴν διαχειριστικήν του ἀκρίβειαν· ἐὰν δ’ ἐπρόκειτό ποτε νὰ προσωποποιηθῇ δι’ ἀγαλματικῆς παραστάσεως ἡ ἁγνότης τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων χρημάτων, βεβαίως ὁ ἀνδριὰς οὗτος ἔπρεπε νὰ φέρῃ τὴν μορφὴν τοῦ κ. Δηλιγιάννη. Τὴν αὐτὴν τακτικὴν μετεχειρίσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν διὰ τοῦ ἐλέγχου κατεδείχθη ὡς ἀπροκαλύπτως παραβιάσας τὸν νόμον ἐν τῇ προαγωγῇ τοῦ κ. Ντάη. Καὶ δύναται νὰ ὑπάρξῃ, Κύριοι, ἀμφιβολία περὶ τῆς συντελεσθείσης παραβιάσεως ἐν τῷ θέματι τούτῳ; Ἂς ἀναπολήσωμεν, παρακαλῶ, τὰ περὶ αὐτοῦ δι’ ὀλίγων λέξεων, ἐξετάζοντες τὸ ζήτημα ὑπὸ νομικὴν ἔποψιν, διότι οὐδὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ κατὰ τοῦ προσώπου τοῦ κ. Ντάη, ὃν, καίτοι δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ γνωρίζω προσωπικῶς, δὲν δυσκολεύομαι νὰ παραδεχθῶ, ὅτι δύναται νὰ ἦναι ἄξιος πάσης ὑπολήψεως καὶ νὰ περικοσμῆται ὑπὸ προσωπικῶν καὶ στρατιωτικῶν ἀρετῶν. Ὁ κ. Ντάης κατελαμβάνετο ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας τὴν 7 Νοεμβρίου 1887, φέρων τότε τὸν βαθμὸν τοῦ Ἀντιμοιράρχου· συνεπῶς ἔπρεπε νὰ τεθῇ εἰς ἀποστρατείαν, εἴτε τῇ αἰτήσει του, συνεπείᾳ προσκλήσεως τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, εἴτε αὐτεπαγγέλτως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, κατὰ τὸ ῥητὸν γράμμα καὶ πνεῦμα τοῦ ἄρθρ. 2 τοῦ ΑΛΡʹ τοῦ 1882 νόμου περὶ ὁρίου ἡλικίας. Ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν παρέλειψε νὰ προκαλέσῃ κατὰ τὴν 7 Νοεμβρίου τὸ περὶ ἀποστρατεύσεως Διάταγμα, ἐνῷ ὁ νόμος εἶναι ἐπιτακτικός, οὐδεμίαν ἐπιτρέπων ἀμφιβολίαν. Τὸ γεγονὸς τῆς ἀποστρατεύσεως ἅμα συμπληρωθῇ τὸ ὅριον τῆς ἡλικίας, ἐπέρχεται, οὕτως εἰπεῖν, ἐκ τοῦ νόμου, καὶ δὲν ἀφίεται εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, ὅστις ὀφείλει νὰ προκαλέσῃ τὸ Β. Διάταγμα, διότι τὴν ἀποστρατείαν τὴν ἐπιφέρει ὁ νόμος, καὶ οὐχὶ τὸ Διάταγμα, τὸ ὁποῖον ἀναγράφει τὸ ἐκ τοῦ νόμου ἐπελθὸν γεγονὸς, ἵνα κανονισθῶσιν αἱ συνέπειαι περὶ τὴν νέαν κατάστασιν τοῦ ἀξιωματικοῦ. Ὁ χρόνος λοιπὸν τῆς ἀποστρατεύσεως συνεπείᾳ ὁρίου ἡλικίας ὁρίζεται κατά τινα τρόπον ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ νόμου, καθ’ ἣν ἡμέραν συμπληροῦται τὸ ὅριον, καὶ δὲν ἔχει τὴν δύναμιν, οὔτε τὸ δικαίωμα, ὁ Ὑπουργός, νὰ παρατείνῃ τὴν κατάστασιν τῆς ἐνεργείας τοῦ ἀξιωματικοῦ μετὰ τὴν συμπλήρωσιν τοῦ ὁρίου ἡλικίας. Μ’ ὅλα ταῦτα ὁ κ. Ὑπουργὸς οὐ μόνον δὲν προὐκάλεσε κατὰ τὸν νόμιμον χρόνον τὸ περὶ ἀποστρατεύσεως Β. Διάταγμα, ἀλλὰ καὶ προέβη εἰς τὸν προβιβασμὸν αὐτοῦ, ὡς ἀποδεικνύει τὸ εἰς χεῖράς μου ἀπὸ 15 Νοεμβρίου 1887 Β. Διάταγμα. Ἠδύνατο, σᾶς ἐρωτῶ, Κύριοι, νὰ προβῇ νομίμως ὁ Ὑπουργὸς εἰς τὸν τοιοῦτον προβιβασμόν; Ἀναντιῤῥήτως οὐχί, ἀφοῦ ὁ περὶ οὗ ὁ λόγος ἀξιωματικός, δυνάμει τοῦ νόμου, εἶχε καταληφθῆ ὑπὸ τοῦ ὁρίου ἡλικίας τὴν 7 Νοεμβρίου. Ἀλλά, ἀνεξαρτήτως τοῦ ὁρίου ἡλικίας, ἠδύνατο ὁ κ. Ντάης νὰ προβιβασθῇ κατ’ ἐκλογήν; Ὁ προβιβασμὸς κατ’ ἐκλογὴν δὲν ἀφέθη ἄνευ περιορισμοῦ εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ Ὑπουργοῦ, ἐξηρτήθη ἐξ ὅρων ῥητῶς ἀναγραφομένων ἐν τῷ νόμῳ. Ἀκούσατε, Κύριοι, τὸ ἄρθρον 21 τοῦ ἀπὸ 16 Ὀκτωβρίου 1861 Β. Διατάγματος περὶ ἐκτελέσεως τοῦ νόμου περὶ προβιβασμῶν (ἀναγινώσκει): «Ἄρθρ. 21. Οὐδεὶς ἀξιωματικὸς προβιβάζεται κατ’ ἐκλογήν, ἂν δὲν διατελῇ ἐν ἐνεργείᾳ, ἂν διὰ τῶν γνώσεων, τῶν προσπαθειῶν καὶ τῆς δραστηριότητός του δὲν διέπρεψεν ἀποδεδειγμένως εἰς ὃ ὑπηρετεῖ σῶμα, ἢ ἂν κατά τινα περίστασιν δὲν διέπρεψεν ὡσαύτως ἐπὶ στρατιωτικῇ ἀρετῇ, καὶ κατὰ συνέπειαν τούτων, ἂν κατὰ τὴν τελευταίαν γενικὴν ἐπιθεώρησιν δὲν ἀνεγράφη εἰς τὸν πίνακα τῶν ὑποψηφίων προβιβασμοῦ κατ’ ἐκλογήν, ἐπὶ τῇ ἀναφορᾷ τοῦ Διοικητοῦ τοῦ σώματος καὶ μετὰ προηγουμένην παρὰ τοῦ Ἐπιθεωρητοῦ ἐξέλεγξιν τῶν προσόντων.» Συνέτρεχε λοιπὸν ὅρος τις ἐκ τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου ἀπαιτουμένων, ὅπως δύνηται ὁ Ὑπουργὸς νὰ προβιβάσῃ τὸν κ. Ντάην κατ’ ἐκλογήν; Ἐν πρώτοις νόμῳ ὁ κ. Ντάης τὴν 15 Νοεμβρίου δὲν διετέλει ἐν ἐνεργείᾳ, ὡς καταληφθεὶς ὑπὸ τοῦ ὁρίου τῆς ἡλικίας τὴν 7 Νοεμβρίου. Ἀλλὰ πλὴν τοῦ κωλύματος τούτου συνέτρεχεν ἄλλο τι τῶν προσόντων τοῦ ἄρθρου 21; Ἀπολύτως οὐδέν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐδίστασε νὰ ἐπικαλεσθῇ σύστασίν τινα, ἣν ἐποιήσατο ὁ ὑποστράτηγος κ. Καραϊσκάκης, ὑποβαλὼν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον αἴτησιν τοῦ κ. Ντάη, αἰτουμένου τὸν προβιβασμόν του. Ἀλλ’ ἀκούσατε παρακαλῶ καὶ τὸ κείμενον τῆς συστάσεως ταύτης, διὰ νὰ κρίνητε, ἂν αὕτη ἀνταποκρίνηται εἰς τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 21 τοῦ μνησθέντος Διατάγματος (ἀναγινώσκει): «Ἀριθ. 5788. Μεσολόγγιον, τῇ 3 Ὀκτωβρίου 1887.

ΤΟ Βʹ ΑΡΧΗΓΕΙΟΝ ΣΤΡΑΤΟΥ

Πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. (Τμῆμα Προσωπικοῦ). Ἀθήνας. «Ὑποβάλλοντες τὴν παρακειμένην, παρακαλοῦμεν νὰ εὐαρεστηθῇ, ἀπέναντι τῆς πολυετοῦς τῷ ὄντι ὑπηρεσίας τοῦ ἀναφερομένου, ἀποστρατευθησομένου προσεχῶς, ἕνεκεν ὁρίου ἡλικίας, καὶ προβιβάσῃ τοῦτον εἰς ταγματάρχην, ἵνα διὰ τοῦ βαθμοῦ τούτου ἐν τῷ ἰδιωτικῷ αὐτοῦ βίῳ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς οἰκογενειακάς του ἀνάγκας. Σ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ (Ὑποστράτηγος).» Ἀλλὰ τὸ ἄρθρον 21 τοῦ Διατάγματος ἀναγνωρίζει, Κύριοι, τὴν πολυετῆ ὑπηρεσίαν καὶ τὰς οἰκογενειακὰς ἀνάγκας, ὡς λόγους προβιβασμοῦ κατ’ ἐκλογήν; Ἔναυλοι εἶναι εἰς τὰ ὦτά σας αἱ λέξεις τοῦ ἄρθρου 21, ἐν ᾧ οὐδεὶς γίνεται λόγος περὶ πολυετοῦς ὑπηρεσίας καὶ περὶ οἰκογενειακῶν ἀναγκῶν. Καὶ ἐν τούτοις ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν διστάζει νὰ ἐπικαλεσθῇ πρὸς δικαιολογίαν τῆς ἀδικαιολογήτου ἐνεργείας του τὴν φιλάνθρωπον, ἀλλὰ μὴ νόμιμον σύστασιν τοῦ κ. Καραϊσκάρη· τὸ δὲ παραδοξότερον, ἐπικαλεῖται ταύτην σήμερον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ ἀμηχανίᾳ του, ἐνῷ αὐτὸς ὁ ἴδιος ἐν τῷ ὑπ’ ἀριθ. 60,965 τοῦ 1887 πρὸς τὸ Βʹ Ἀρχηγεῖον ἐγγράφῳ του, τοῦ ὁποίου ἐπιμόνως ζητῶ τὴν προσαγωγήν, ἀποκρούει τὴν αἴτησιν περὶ προβιβασμοῦ τοῦ κ. Ντάη, καὶ τὴν σύστασιν τοῦ Ἀρχηγείου, παριστῶν αὐτὸς ὁ ἴδιος κ. Τρικούπης, ὅτι ὁ αἰτούμενος προβιβασμὸς ἀντιβαίνει εἰς τὸν νόμον, καὶ ὅτι οἱ λόγοι, οὓς προτείνει τὸ Ἀρχηγεῖον, δὲν στηρίζονται εἰς αὐτόν. Τὸ παράνομον ἄρα τοῦ προβιβασμοῦ τοῦ κ. Ντάη ὁμολογεῖ αὐτὸς ὁ ἐνεργήσας τὴν παρανομίαν Ὑπουργὸς ἐν τῷ μνημονευθέντι ἐγγράφῳ, τὸ ὁποῖον ἀποκρύπτουν...

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλομεν τὸ προσαγάγει.

§11ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀμφιβάλλω· ἀλλ’ ἂν τὸ προσαγάγητε, θέλουσιν ἰδεῖ ἐν τούτῳ τὴν ὁμολογίαν σας περὶ τοῦ παρανόμου τῆς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐνεργείας σας. Τοσοῦτον δὲ, Κύριοι, εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ ὑπ’ ἀριθ. 60,965 ἔγγραφον ἀπέκρουεν, ὡς παράνομον, τὴν αἴτησιν τοῦ κ. Ντάη περὶ προβιβασμοῦ του, ὥστε ὁ ἀρχηγὸς κ. Καραϊσκάκης μετὰ δυσκολίας ὑπέβαλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον μεταγενεστέραν αἴτησιν τοῦ αὐτοῦ ἀξιωματικοῦ, ὡς θὰ κρίνητε ἐκ τοῦ ἑξῆς ἐγγράφου του, δι’ οὗ συνώδευσε τὴν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον ὑποβολήν της (ἀναγινώσκει): Ἀριθ. 6,129. Μεσολόγγιον, τῇ 20 Ὀκτωβρίου 1887.

ΤΟ Βʹ ΑΡΧΗΓΕΙΟΝ ΣΤΡΑΤΟΥ

Πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. (Τμῆμα Προσωπικοῦ) Ἀθήνας. «Ὑποβάλλομεν εὐπειθῶς τὴν ἔναντι τοῦ παρ’ ἡμῖν μοιράρχου Ντάη Ἰωάννου, λαμβάνοντες τὴν τιμὴν νὰ γνωρίσωμεν, ὅτι πράττομεν τοῦτο κατόπιν τῆς ὑπ’ ἀριθμὸν 60,965 ἐ. ἔ. ἐπισημειωτικῆς διαταγῆς σας, τῇ ἐπιμόνῳ αἰτήσει τοῦ ἀναφερομένου, καὶ δεόντως ἐπεξηγήσαμεν τούτῳ τὴν εἰρημένην διαταγὴν περὶ τοῦ ἀδυνάτου τοῦ προβιβασμοῦ του, ἵνα μὴ ἀποδείξωμεν ἀποστροφήν, τῆς αἰτήσεώς του ταύτης οὔσης τελευταίας ἐν τῇ ἐνεργῷ ὑπηρεσίᾳ τοῦ στρατοῦ, ἐξ οὗ προσεχέστατα ἐξέρχεται. Σ. ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗΣ.»

§12ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Τί εἶναι αὐτά!

§13ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐννοῶ τὴν βαθεῖαν αἴσθησιν, ἣν τὰ λεγόμενα ἐμποιοῦσιν εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι οὐδεὶς, ἐντὸς ἢ ἐκτὸς τοῦ περιβόλου τούτου, οὐχὶ ἐπιστήμων, ἀλλ’ ἁπλῶς δυνάμενος νὰ ἀναγνώσῃ τοὺς στρατιωτικοὺς νόμους, οὓς ἀνέφερα, θὰ εὑρεθῇ ἔχων ἀντίθετον γνώμην. Καὶ οἱ κύριοι ἀξιωματικοί, οἵτινες ἐκ τοῦ θεωρείου των μᾶς ἀκούουσι, καὶ αὐτοί, εἶμαι βέβαιος, ἀλγεινὴν αἰσθάνονται ἐντύπωσιν. Μεταξὺ ἡμῶν, Κύριοι, (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ὑπάρχουσι πολλοὶ ἐπιστήμονες, καὶ εἶναι ἀδύνατον νὰ εὑρεθῇ εἷς, ἐν ὀνόματι τῆς ἐπιστήμης καλούμενος, ὅστις νὰ ἐκφράσῃ ἄλλην γνώμην. Βεβαίως διὰ τῆς ψήφου, διδομένης ὑπὸ πολιτικὴν ἔννοιαν, ἄλλην γνώμην θὰ ἐκφράσητε, ἀλλ’ οὐδεὶς, ἐπαναλαμβάνω, ἐν συνειδήσει ἐπιστήμονος ἀποφαινόμενος, δύναται ν’ ἀρνηθῇ τὸ κατάφωρον τῆς παραβάσεως, διότι τοῦτο εἶναι πασίδηλον. Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ θέματι τούτῳ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατέφυγεν εἰς τὴν τακτικὴν, περὶ ἧς ἀρτίως σᾶς ὡμίλησα. Αἰσθανθεὶς τὸ ἔδαφος σαλευόμενον, καὶ ἀντιληφθεὶς τῆς θλιβερᾶς ἐντυπώσεως, ἣν γενικῶς παρήγαγεν ἡ ἐκτύλιξις τῆς παρανομίας του, ἀναδιφήσας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ἀνεκάλυψεν ἔγγραφα, ἀποδεικνύοντα δῆθεν παρομοίαν ἐνέργειαν τοῦ προκατόχου του Ὑπουργοῦ κ. Μαυρομιχάλη, ταῦτα δὲ προσκομίσας, μετὰ χαρᾶς ἀνέβη τὸ βῆμα, κράζων: «Ἰδοὺ, καὶ σεῖς τὰ ἴδια ἐπράξατε.» Εὐλόγως παρετηρήθη, ὅτι τὰ προηγούμενα δὲν καλύπτουσι τὴν εὐθύνην τῶν Ὑπουργῶν· ἄλλως τε τίνα εὐθύνην δύνανται νὰ φέρωσιν ὁ κ. Δηλιγιάννης καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐὰν εἷς πρώην Ὑπουργὸς, ἐν τῇ σφαίρᾳ τῆς ἰδιαιτέρας του ἐνεργείας, παρέβη τὸν νόμον; Ὁ ἴδιος κ. Πρωθυπουργὸς δὲν σᾶς εἶπε πρὸ μικροῦ, ὅτι τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῆς ἐνεργείας τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης δὲν ἐθεώρησεν ἀφορῶντα εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ δι’ αὐτὸ δὲν ἀνεμίχθη εἰς τὴν συζήτησιν; Εἶναι ἄπορον, πῶς μετὰ μίαν στιγμὴν, παραδόξως, καὶ ἐν τῇ αὐτῇ ἀγορεύσει του μετέβαλε θεωρίαν, καὶ ἐκήρυξεν ἀλληλεγγύην, ὑφισταμένην μεταξὺ τοῦ κ. Μαυρομιχάλη καὶ ὁλοκλήρου τῆς Κυβερνήσεως, μεθ’ ἧς συνειργάζετο, καὶ ἐπετέθη κατὰ τοῦ κ. Δηλιγιάννη, διὰ τὴν δῆθεν παρανομίαν τοῦ κ. Μαυρομιχάλη. Ἀλλ’ εἶναι τάχα ἀκριβὲς, ὅτι ὁ κ. Μαυρομιχάλης ὑπέπεσεν εἰς παρομοίαν παρανομίαν, ἐφ’ ᾗ συνελήφθη ἐπ’ αὐτοφώρῳ ὁ κ. Τρικούπης; Οὐ μόνον ἀνάλογον παρανομίαν δὲν ἐνήργησεν οὗτος, ἀλλ’ ἀπολύτως οὐδεμίαν· ἀπεναντίας ἐκ τῆς ἐξετάσεως τῶν ἐγγράφων ἀπεδείχθη, οὐ μόνον ἡ ἄκρα νομιμότης τοῦ πρώην ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργοῦ, ἀλλὰ καὶ ἡ στοργὴ αὐτοῦ πρὸς τὸν στρατὸν, διότι τὰ ἔγγραφα ἐμαρτύρησαν, ὅτι ὁ κ. Μαυρομιχάλης δὲν προὐβίβασε παρανόμως, ἀλλ’ ἐπρότεινεν εἰς ἀξιωματικοὺς, ὧν τὴν ἀπομάκρυνσιν ἐκ τοῦ στρατοῦ ἐθεώρει χρήσιμον, νὰ τοὺς προβιβάσῃ κατὰ νόμον, ἐὰν συνήνουν νὰ λάβωσι τὴν ἀποστρατείαν των, ὅπερ οὗτοι δὲν ἐδέχθησαν, καὶ ἀπέτυχεν ἡ ἀξιέπαινος πρόνοιά του. Θὰ μὲ ἐρωτήσητε: τί κοινὸν ἔχει ἡ νόμιμος καὶ ἐκ στοργῆς ὑπηρεσιακὴ ἐνέργεια αὕτη τοῦ κ. Μαυρομιχάλη μὲ τὴν παρανομίαν τοῦ κ. Τρικούπη; Σᾶς ἐπαναλαμβάνω, ὅτι οὐδὲν κοινὸν ἔχει, ἀλλ’ ὅτι εἶναι ἴδιον τῆς ἐφαρμοζομένης τακτικῆς νὰ κάμνῃ τοιαύτας τινὰς σκέψεις: «Ἀπεδείχθημεν παρανομήσαντες ἐν τῷ προβιβασμῷ τοῦ κ. Ντάη· εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐλαττώσωμεν τὴν παραχθεῖσαν ἐντύπωσιν, παριστῶντες, ὅτι καὶ ἄλλος Ὑπουργὸς τὰ αὐτὰ ἔπραξεν· ἂν δὲν ἐξελεγχθοῦν τὰ ἔγγραφα, πολλοὶ θὰ τὸ πιστεύσουν, ἀλλὰ καὶ ἂν ἐξελεγχθοῦν, θὰ συγχύσωμεν τὰ πράγματα, καὶ κἄποιος θὰ πλανηθῇ· ὁπωσδήποτε ἔχομεν κέρδος, περισπᾶται ἡ προσοχὴ τῶν ἀκουόντων καὶ τὰ βλέμματα, τὰ ὁποῖα εἶναι ἐστραμμένα ἐφ’ ἡμῶν, τὰ στρέφομεν, ἔστω καὶ ἐπὶ στιγμὴν, ἐπὶ ἄλλου ἀντικειμένου». Αὐτὴ εἶναι ἡ τακτική των ἐπὶ παντὸς ζητήματος, ἅμα στενοχωρηθῶσιν. Ἀρκετὰ, Κύριοι, σᾶς ἐκούρασα καὶ ἐκουράσθην, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ καταλίπω τὸ βῆμα, χωρὶς νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις ὡς πρὸς τὴν ἐπιτετηδευμένην θλίψιν, ἣν ἐξέφρασεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτε ἔλεγεν: «Ἐπεθύμουν νὰ βλέπω τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ἵσταται ὑψηλὰ, διότι δὲν ἐπιθυμῶ νὰ ἵστανται τόσον χαμηλὰ ἐκεῖνοι, πρὸς οὓς παλαίω, καὶ ἵστανται χαμηλὰ ἕνεκεν τῆς ἀδεξίου διευθύνσεως τοῦ ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ». Δὲν εἶναι πρέπον εἰς ἐμὲ, μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ κρίνω περὶ τῆς δεξιότητος τῆς διευθύνσεως αὐτῆς· ἀλλ’ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀδιστάκτως δύναμαι νὰ βεβαιώσω, εἶναι, ὅτι δὲν ἐκφράζει τὸν ἀληθῆ πόθον του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, λέγων, ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ βλέπῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν πολὺ ὑψηλά. Δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ βλέπῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὑψηλὰ ἐκεῖνος, ὅστις, ἀπευθυνόμενος πρὸς τὸν ἀρχηγὸν αὐτῆς, εἰς ὃν ὁλόκληρον κόμμα μετὰ σεβασμοῦ προσβλέπει, τολμᾷ νὰ λέγῃ πρὸς αὐτόν: «δὲν ἔχει κῦρος ἡ γνώμη σου.» Δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ βλέπῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὑψηλὰ ἐκεῖνος, ὅστις διὰ πάντων τῶν λόγων του καὶ διὰ πάντων τῶν ἔργων του προσπαθεῖ νὰ δυσφημήσῃ αὐτὴν, παριστῶν τὴν ἐνέργειάν της ἐστερημένην σπουδαιότητος καὶ σοβαρότητος». Δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ βλέπῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὑψηλὰ ἐκεῖνος, ὅστις, ἀπευθυνόμενος πρὸς γηραιὸν πολιτευτὴν, τὸν κ. Σωτηρόπουλον, τὸν Νέστορα τοῦ Κοινοβουλίου, τῷ λέγει: «δὲν προσέχω εἰς τοὺς λόγους σου, οἱ δὲ ψόγοι σου εἶναι ἔπαινοι δι’ ἐμέ». Δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ βλέπῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὑψηλὰ ἐκεῖνος, ὅστις, εὐθὺς, ὡς παρατηρήσῃ ἐν τοῖς κόλποις αὐτῆς ἀσήμαντον διαφωνίαν ἐπὶ δευτερεύοντός τινος ζητήματος, ἀμέσως σπεύδει νὰ κηρύξῃ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις διῃρέθη, ἅμα δὲ διακρίνῃ πλήρη σύμπνοιαν καὶ ἁρμονίαν ἐν ταῖς τάξεσιν αὐτῆς, ἀμέσως ἐπιτίθεται κατὰ τῆς Διευθύνσεως, ὅπως ἐπιτύχῃ, ἂν δυνηθῇ, δισταγμούς τινας, ἵνα πάλιν ἐπαναρχίσῃ τοὺς κλαυθμούς του ἐπὶ τῇ διῃρημένῃ στάσει τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Δὲν ἐπιθυμεῖ νὰ βλέπῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν ὑψηλὰ ἐκεῖνος, ὅστις καὶ διὰ τοῦ ἰδίου του στόματος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, καὶ διὰ τῶν ὀργάνων του ἐν τῷ τύπῳ, ἀποδίδει εἰς τὰ πρόσωπα καὶ τοὺς λόγους τῶν ἀντιπολιτευομένων τοιούτους χαρακτηρισμοὺς, οὓς ἡ εὐπρέπεια καὶ τὸ ὕψος τῆς θέσεως ἀπηγόρευον εἰς αὐτὸν νὰ μεταχειρίζηται. Ὡραία τῳόντι ἀρχὴ καὶ ὑψηλὸς ὁ πόθος μιᾶς Κυβερνήσεως, νὰ ἐπιθυμῇ τὴν Ἀντιπολίτευσιν πολὺ ὑψηλὰ, ἀλλ’ ὑμεῖς, δι’ ὧν πράττετε καὶ δι’ ὧν λέγετε, ἀποδεικνύεσθε μὴ ἐμφορούμενοι τῶν μεγάλων τούτων αἰσθημάτων. Ἀλλ’ ἐὰν μοὶ ἦναι ἐπιτετραμμένον νὰ μαντεύσω τοὺς μυχίους στοχασμοὺς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τὸ ἀληθὲς νόημα τῶν λόγων αὐτοῦ, ἄγομαι νὰ πιστεύσω, ὅτι ἡ ἀγανάκτησις ἐκείνη, μεθ’ ἧς παρεστάθη ὁμιλῶν περὶ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προήρχετο μᾶλλον ἐκ τῆς στενοχωρίας, εἰς ἣν αὕτη τὸν περιήγαγε, δεξιῶς ὑπὸ τοῦ κ. Δηλιγιάννη διευθυνομένη, ἀκριβῶς δὲ πείθομαι, ὅτι εἴπερ ποτὲ δεξιῶς διευθύνεται καὶ ὑψηλὰ ἡ Ἀντιπολίτευσις ἵσταται· μολονότι δὲ δὲν ὑπάρχει ἀνάγκη ἀποδείξεως, ἡ ἐπὶ ἀδεξιότητι τῆς διευθύνσεως τῆς Ἀντιπολιτεύσεως αἰτίασις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀποτελεῖ δι’ ἐμὲ ἄκουσαν ὁμολογίαν, του περὶ τοῦ ἐναντίου. Οὕτω πως ἐδιδάχθημεν ἐκ τῆς τακτικῆς τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ νὰ ἑρμηνεύωμεν τοὺς λόγους αὐτοῦ, ἂν καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις καὶ ὁ ἀρχηγὸς αὐτῆς δὲν ἀναμένουσι παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ τὴν πιστοποίησιν περὶ τῆς δεξιότητος τῶν ἀγώνων των. Ἐπιφυλάσσομαι ἐς ἄλλοτε ν’ ἀπαντήσω εἴς τινας λέξεις, ῥιφθείσας ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου περὶ τοῦ χαρακτῆρος τῆς ἐπερωτήσεως, ἥτις πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν συνεζητήθη περὶ τῆς χορηγηθείσης ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης τῷ λῃστάρχῳ Τάκῃ προστασίας, καὶ εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀπαντήσω, διότι πολλάκις ἐῤῥίφθη ἡ λέξις «συκοφαντία», ἔν τινι μάλιστα ἐφημερίδι, ἐν τῇ ὁποίᾳ καὶ ἐξ ἰδιαιτέρων λόγων ἠδύναντο πιστῶς ν’ ἀναγραφῶσι τὰ ἐν τῇ Βουλῇ γενόμενα, ἐγράφη, ὅτι προέβησαν οἱ ἐπερωτήσαντες καὶ εἰς αἴτησιν ταπεινῆς συγγνώμης παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης. Ἀλλ’ ἕως οὗ ἔλθῃ ἡ ἡμέρα τῆς συζητήσεως ταύτης, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ εὐαρεστηθῇ καὶ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν δικογραφίαν καὶ πάντα τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ἀπονεμηθεῖσαν χάριτα τῷ Θεοδώρῳ Εὐσταθίου ἢ Βαλσάμῃ, καταδικασθέντι ἐσχάτως εἰς τὴν ποινὴν τοῦ θανάτου παρὰ τοῦ Δικαστηρίου τῶν ἐν Πάτραις Συνέδρων ἐπὶ λῃστείᾳ καὶ φόνῳ. Ἔχω ἀνάγκην τῆς δικογραφίας ταύτης, διότι ὁ Βαλσάμης οὗτος, ὡς θὰ ἀκούσητε ἐν καιρῷ, ἐξετέλεσε πρᾶξιν φοβερὰν, ἣν περιληπτικῶς καὶ νῦν ἀναφέρω. Ἦτο ὑπενωμοτάρχης καὶ σταθμάρχης ἐν τῇ ὁδῷ τῇ δημοσίᾳ, τῇ ἀγούσῃ ἀπὸ Πατρῶν εἰς Αἴγιον, συνεννοηθεὶς δὲ μετά τινων ἄλλων, ἀπετέλεσε λῃστρικὴν συμμορίαν καὶ συνέλαβεν ἐν τῇ ὁδῷ ταύτῃ, ἐν τῇ ὁποίᾳ, ἐπαναλαμβάνω, ἦτο σταθμάρχης, δύο ἢ τρεῖς Αἰγιεῖς, τοὺς ὁποίους ἐλήστευσεν· ἀλλὰ δὲν ἤρκεσε τοῦτο. Αὐτὸς ὁ ὑπενωμοτάρχης, εἰς ὃν εἶχεν ἀνατεθῆ ἡ φρούρησις τῆς ἀσφαλείας τοῦ μέρους ἐκείνου, ἰδίᾳ χειρὶ ἐφόνευσεν ἕνα ἐκ τῶν ληστευθέντων Αἰγιέων, διὰ τρόπου στυγερωτάτου, δηλαδὴ διεμέλισεν αὐτὸν καὶ διεσκόρπισε τὰ μέλη αὐτοῦ, ἵνα ἐξαλειφθῇ πᾶν ἴχνος τοῦ ἐγκλήματος. Ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης γνωρίζω ἐξωδίκως, ὅτι εἷς πρώην Εἰσαγγελεὺς, καίπερ παρ’ ἰσχυρῶν ἐπανειλημμένως ἐνοχλούμενος, ἀντετάχθη ἐπιμόνως εἰς τὸ νὰ δώσῃ σύστασιν περὶ ἀπονομῆς χάριτος. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ἡ ἄρνησίς του ἐκείνη συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ ἀπολυθῇ ὀλίγον μετέπειτα, γνωρίζω ὅμως ἀκριβῶς, χωρὶς νὰ κινδυνεύω νὰ χαρακτηρισθῶ, ὅτι λέγω ἀναληθῆ, ὅτι εἷς ἐκ τῶν λόγων τῆς δυσμενείας τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης κατὰ τοῦ ἀπολυθέντος Εἰσαγγελέως ἦτο καὶ οὗτος, διότι ὁ ἐγκληματίας Βαλσάμης εἶχε τὴν εὐτυχίαν νὰ ἦναι συγχώριος τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, καταγόμενος ἀπὸ τὸ Βοὔλπι τῆς Εὐρυτανίας. Παρακαλῶ λοιπὸν καὶ αὖθις τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, νὰ προσκομίσῃ τὴν δικογραφίαν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸν Θεόδωρον Εὐσταθίου ἢ Βαλσάμην, ὡς καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀνταλλαγέντα διὰ τὴν ἀπόλυσιν τοῦ πρώην Εἰσαγγελέως τῶν ἐν Πάτραις Ἐφετῶν κ. Λυκούρη, διότι περὶ αὐτοῦ τοῦ Εἰσαγγελέως ἐνόουν, ὅτε ἔλεγον, ὅτι ἀντετάχθη εἰς τὴν αἰτουμένην σύστασιν. Ἐπιφυλάσσομαι δὲ, ὅταν παρουσιασθῶσι τὰ ἔγγραφα ταῦτα, νὰ συζητήσω εὐρύτατα ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων τούτων, καίτοι εἶμαι βέβαιος ἀπὸ τοῦδε, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης θέλει ἐξέλθει καὶ ἀπὸ τὰς αἰτιάσεις ταύτας ἀθῶος, ὡς περιστερὰ, χάρις εἰς τὴν δύναμιν τῆς ἀριθμητικῆς πλειοψηφίας τῆς Κυβερνήσεως, διότι ἀπό τινος, ὡς φαίνεται, ἔπαυσε λειτουργοῦσα ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ πᾶσα ἄλλη μέθοδος τοῦ σκέπτεσθαι καὶ τοῦ ἀποφαίνεσθαι, πλὴν τῆς ἀριθμητικῆς.

§14ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος ἔχει τὸν λόγον. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.— Ἐξακολούθησις τῆς γʹ συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1888 ἐκ δραχμῶν 335,110. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§15ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, περὶ χορηγίας πιστώσεως, ἀφορώσης εἰς ἐξόφλησιν ὀφειλῆς τοῦ Κράτους πρὸς τὸν Μ. Σπάρταλην, ἐξήγειρεν, ἀφ’ ἧς στιγμῆς κατετέθη εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν ἰδιαιτάτην προσοχὴν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἵνα μὴ, χρώμενος λέξει, τῆς ὁποίας ἐγένετο μεγάλη ἐν τῇ Βουλῇ κατάχρησις, εἴπω τὴν ἰδιαιτάτην στοργὴν αὐτῆς. Μόλις κατετέθησαν τὰ σχετικὰ πρὸς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔγγραφα ὑπὸ τοῦ ἁρμοδίου Ὑπουργοῦ, ἔγκριτα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔσπευσαν νὰ μελετήσωσιν αὐτὰ, καὶ νὰ προκαλέσωσι προκαταρκτικάς τινας συζητήσεις, οἱονεὶ ἁψιμαχίας, ὑποδηλούσας τὸν κρατερὸν ἀγῶνα, ὃν ἐσχεδίασεν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἀγωνισθῇ κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχεδίου. Καὶ τὰ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὴν μειονοψηφίαν ἀποτελοῦντα ἀξιότιμα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπὶ δύο ὅλας συνεδριάσεις συνεζήτησαν τὴν προκειμένην πίστωσιν, ἐπιχειρήσαντα νὰ σαγηνεύσωσιν ὑπὲρ τῆς γνώμης αὐτῶν καὶ μέλη τῆς Συμπολιτεύσεως. Εἰς τὸν ἀγῶνα αὐτὸν δὲν καθυστέρησαν καὶ αἱ ἐν τῇ δημοσιότητι ἀντιπροσωπεύουσαι τὰς ἰδέας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐφημερίδες, διότι καὶ αὗται προανήγγειλαν τὴν μελετωμένην πολιτικὴν πάλην. Ταῦτα πάντα ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, στερουμένη ἄλλης εὐκαιρίας, ἐνόμισε κατάλληλον τὴν παρεχομένην ἐκ τῆς πιστώσεως ταύτης, διὰ νὰ παραπείσῃ, ἐὰν ὄχι τὴν Βουλήν, τοὐλάχιστον τοὺς ἁπλουστέρους τῶν ἡμετέρων συμπολιτῶν, ὅτι ὁ διαχειριζόμενος τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, οὐ μόνον δὲν δεικνύει τὸ ἐπιβαλλόμενον εἰς αὐτὸν ἐκ τῆς θέσεώς του κῆδος ὑπὲρ τῶν δημοσίων συμφερόντων, ἀλλὰ δωρεῖται εὐχὶ εὐκαταφρόνητον ποσότητα ἐκ τοῦ δημοσίου ταμείου, διὰ νὰ φανῇ εὐχάριστος εἰς ξένην πολιτικήν. Ὅτε δὲ ἡ ἡμερησία διάταξις ἤγαγεν εἰς συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, πρῶτος ἔλαβε τὸν λόγον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς κ. Κωνσταντόπουλος, ὅστις μετὰ μακρὰν ἀγόρευσιν κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ Βουλή, καταδηλοῦσα μομφὴν εἰς τὸν Πρόεδρον τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου καὶ Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπὶ τῇ ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ ἐνεργείᾳ του, ὀφείλει νὰ ἄρῃ τὴν ἐμπιστοσύνην αὑτῆς ἀπὸ τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν. Μετὰ τὴν μεσολαβήσασαν ἀγόρευσιν τοῦ ἀξιοτίμου κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνῆλθε τὸ βῆμα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτὴς, ὅστις κατέληξεν εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι τὰ ἐν τῇ προκειμένῃ ὑποθέσει γενόμενα ἀπέδειξαν, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐζήτησε νὰ ἐξευτελίσῃ καὶ ἐξηυτέλισε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἐξηυτέλισε τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ζητεῖ δὲ νῦν νὰ ἐξευτελίσῃ καὶ τὴν Βουλήν. Διεδέχθη αὐτὸν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς καὶ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅστις ἐπραγματεύθη τὸ θέμα ὑπὸ διπλωματικὴν μᾶλλον ἔποψιν, καὶ ὅστις προέτεινεν εἰς τὴν Βουλήν, νὰ καταψηφίσῃ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, τῆς Ἀντιπολιτεύσεως συγκατανευούσης νὰ μὴ χαρακτηρίσῃ τὸ ζήτημα ὡς πολιτικὸν, ἀρκεῖ μόνον νὰ ἐκδηλώσῃ ἡ Βουλὴ τὴν ἑαυτῆς ἀποδοκιμασίαν ἐπὶ ταῖς ἐνεργείαις τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐν τῇ, περὶ ἧς πρόκειται, ὑποθέσει. Ἐπῆλθεν ἡ γνωστὴ ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου ψηφοφορία τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ τέλος τῆς πρώτης συζητήσεως. Πολλοὶ ἐκ τῶν ἐν τῇ Βουλῇ ἁπλουστέρων ὑπελάβομεν τὸν ἀγῶνα λήξαντα, ἅτε ἀγνοοῦντες, ὅτι πρὸ κατάρτισιν τοῦ σχεδίου τῆς μάχης συνέπραξαν ἅπαντα τὰ τμήματα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Κατὰ τὴν δευτέραν ὅμως συζήτησιν ἀνῆλθε τὸ βῆμα ὁ ἐκ Μεσσηνίας ἀξιότιμος Βουλευτὴς καὶ σεβαστός μοι φίλος κ. Σωτηρόπουλος, ὁ ὁποῖος, παρὰ τὴν συνήθειάν του, ἐπὶ πολλὴν ὥραν ἐκράτησε τὸ βῆμα καὶ ὁ ὁποῖος διὰ τῆς χαρακτηριζούσης αὐτὸν διαλεκτικῆς πειστικότητος προσεπάθησε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἐν ταῖς ἐνεργείαις τῆς Κυβερνήσεως, ταῖς σχετιζομέναις πρὸς τὴν πίστωσιν ταύτην, παρεβιάσθησαν πάντες οἱ ἰσχύοντες παρ’ ἡμῖν σχετικοὶ νόμοι, καὶ ὅτι ὀφειλὴ τοῦ Κράτους δὲν ὑφίσταται. Μετὰ τὸν κ. Σωτηρόπουλον, κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν, καὶ ἰδίως κατὰ τὴν τρίτην συζήτησιν, ἠγόρευσαν πάντες σχεδὸν οἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ῥήτορες κατὰ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, προσπαθήσαντες νὰ παραστήσωσιν αὐτὸ ὡς παραβλάπτον καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου καὶ τὴν ἐθνικὴν τιμὴν καὶ ἀξιοπρέπειαν. Εἰς ἐμὲ, ὡς Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ εἰσηγητὴν τῆς πλειονοψηφίας αὐτῆς, ῥητὴν ἐκδηλώσαντα γνώμην ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐπεβάλλετο ἡ ὑποχρέωσις νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς παρατηρήσεις καὶ γνώμας μου ἐπὶ τῶν ἐντεῦθεν λεχθέντων κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀλλ’ ἐκωλύθην ἐκ τῆς ἀκαταμαχήτου ὁρμῆς τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, παρ’ οἷς παρετηρήθη ἅμιλλα, νὰ μὴ ὑποληφθῇ οὐδεὶς τούτων ἐν τῇ συζητήσει ταύτῃ· παρεκωλύθην δὲ καὶ ἐκ τῆς ἀτόπως ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπιδιωχθείσης παρελκύσεως τῶν ἐργασιῶν τοῦ Κοινοβουλίου κατὰ τὸ μεσολαβῆσαν δεκαπενθήμερον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἡ Βουλὴ κατεδικάσθη εἰς ἀεργίαν. Ὁπωσδήποτε, διατελῶ εὐχαριστημένος, διότι, ἔστω καὶ μετὰ δεκαπενθήμερον, μοὶ ἐπετράπη νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἰδέας μου. Δὲν θέλω παρακολουθήσει τοὺς προαγορεύσαντας, ὧν ἕκαστος ὑπὸ ἰδίαν ἔποψιν ἐπραγματεύθη τὸ θέμα. Πρὸς διαφώτισιν δὲ τῆς Βουλῆς, ὀφείλω πρώτιστα νὰ ἀφηγηθῶ εἰς αὐτὴν ἱστορικῶς τὰ γεγονότα, τὰ σχετιζόμενα πρὸς τὴν προκειμένην δοσοληψίαν τοῦ Κράτους· διότι ἀκριβῶς τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἀφορᾷ εἰς κανονισμὸν ληψοδοσίας τοῦ Κράτους, ἀφορᾷ εἰς ζήτημα σύνηθες τῇ νομοθετικῇ ἐργασίᾳ. Κατόπιν δὲ θέλω συζητήσει ἐπὶ τῶν προβληθεισῶν παρατηρήσεων καὶ περὶ τοῦ πολιτικοῦ χαρακτῆρος, τὸν ὁποῖον οἱ ἀξιότιμοι ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἠθέλησαν νὰ δώσωσιν εἰς τὸ θέμα τοῦτο. Κατὰ τὸ 1867 ἐτύγχανε Γενικὸς Πρόξενος ἐν Λονδίνῳ ὁ Μ. Σπάρταλης, ὅτε, δι’ ὕψιστα ἐθνικὰ συμφέροντα, ἐκρίθη ἀναγκαῖον νὰ ψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ τοῦ δανείου τῶν 25 ἑκατομμυρίων. Διὰ τοῦ νόμου τούτου προσδιωρίζοντο τὰ ⅔ τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τούτου ἀποκλειστικῶς πρὸς προμηθείας ἢ κατασκευὴν πλοίων καὶ προμήθειαν πολεμικοῦ ὑλικοῦ. Εὐθὺς, ὡς ὁ νόμος οὗτος ἐψηφίσθη, ἐπειδὴ, ὡς γνωστὸν, τότε ἡ Κρητικὴ ἐπανάστασις ἦτο ἐν πληρεστάτῃ ἀκμῇ, κληροδοτηθεῖσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ὑπὸ τῆς προκατόχου, ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε νὰ σκεφθῇ περὶ τῆς ἐκτελέσεως τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς αὐτὴν ὑπὸ τοῦ νόμου τούτου καὶ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς ὑποχρεώσεων. Ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἔκρινεν, ὅτι οὐδεὶς ἕτερος τοῦ ἐν Λονδίνῳ διατελοῦντος τότε Γενικοῦ Προξένου ἦτο καταλληλότερος διὰ τὴν ἀγορὰν τῶν ἀναγκαίων πλοίων, διὰ τὴν προμήθειαν πολεμικοῦ ὑλικοῦ καὶ τὴν κατασκευὴν πλοίων νέων. Κατὰ Ἰούνιον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τοῦ 1867 ἐδόθησαν εἰς αὐτὸν αἱ ἀπαιτούμεναι ὁδηγίαι, συμπραττόντων τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ναυτικῶν καὶ Ἐξωτερικῶν. Τοσαύτην δὲ εἶχεν ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐμπιστοσύνην πρὸς τὸν Μ. Σπάρταλην, ὡς Γενικὸν Πρόξενον, ὥστε οὐχὶ μόνον ἀπόλυτον παρέσχεν εἰς αὐτὸν ἐμπιστοσύνην περὶ τῶν προμηθειῶν τούτων, ἀλλὰ καὶ τὸν συνεβουλεύετο ἐπὶ γενικωτέρων ζητημάτων, ἀφορώντων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ ἐθνικοῦ ἀγῶνος. Ὁ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην διατελῶν Πρέσβυς τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ ἐπεδοκίμασε πληρέστατα τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν τότε Γεν. Πρόξενον, ὅστις πράγματι ἐπελάβετο τοῦ ἔργου δραστηρίως...

§16ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΙΣ. Τίς ἦτο ὁ Πρέσβυς;

§17ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὁ μακαρίτης Βράϊλας.

§18ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ ΤΙΣ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν;

§19ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο ὁ ἀοίδιμος Κεχαγιᾶς, Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὁ κ. Γρίβας. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, καὶ Πρωθυπουργὸς ὁ ἀείμνηστος Κουμουνδοῦρος. Εὐθὺς, ὡς ἔλαβε τὰς ὁδηγίας καὶ διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως ὁ κ. Σπάρταλης, προέβη ἀμέσως εἰς τὴν προμήθειαν τριῶν πλοίων, τῆς «Κρήτης», τῆς «Μπουμπουλίνας» καὶ τῆς «Ἀμφιτρίτης». Μάλιστα ἡ προμήθεια τῆς «Κρήτης», ἡ ὁποία ἔφερεν ἀρχικῶς ἕτερον ὄνομα, ἐγένετο ἐν διαστήματι ὀλίγων ἡμερῶν, καὶ ἡ «Κρήτη» ἐντὸς μηνὸς, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ἀφίκετο ἐνταῦθα καὶ ἐχρησιμοποιήθη πρὸς ὃν σκοπὸν ἦν προωρισμένη. Ἡ «Ἀμφιτρίτη» ἐπίσης καὶ ἡ «Μπουμπουλίνα» ἐντὸς τοῦ 1867 εἶχον ἤδη ἀγορασθῆ καὶ ἐξοπλισθῆ. Συνάμα παρηγγέλθη καὶ ἡ κατασκευὴ τοῦ θωρηκτοῦ «ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος» ἐπὶ συμφωνίαις, αἵτινες ἐθεωρήθησαν τότε ὑπὸ τῶν δοκιμωτέρων περὶ τὰ ναυτικά, ὡς λίαν συμφέρουσαι εἰς τὸ Δημόσιον. Οὐχὶ δὲ μόνον ἡ τιμή, εἰς τὴν ὁποίαν συνεφωνήθη ἡ κατασκευὴ τοῦ «Γεωργίου», ἐθεωρήθη καλή, ἀλλὰ καὶ τὸ σχέδιον, κατὰ τὸ ὁποῖον ὁ «Γεώργιος» κατεσκευάσθη, ἐθεωρήθη ὡς ἐκτάκτως ἐπιτυχές. Ἦτο μάλιστα νέον, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, τὸ σχέδιον τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτο βραδύτερον καὶ ἄλλαι Κυβερνήσεις τὸ ἐμιμήθησαν. Ὁ τύπος τοῦ «Γεωργίου» εἶχέ τι καινοφανὲς, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης γνωστὰ θωρηκτά. Κατὰ Νοέμβριον τοῦ 1867 ἐξέπλευσε τοῦ λιμένος τοῦ Λιβερποὺλ ἡ «Μπουμπουλίνα», ἀλλ’ ἐν τῷ ἔκπλῳ αὐτῆς ἐναυάγησεν. Εἰς τὸ Λιβερποὺλ ὑπῆρχον δύο ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ ἡμῶν, οἱ μακαρίται Παλάσκας καὶ Κουμελᾶς, οἱ ὁποῖοι διηύθυναν τότε τὰ τοῦ ἐξοπλισμοῦ καὶ τὰ τοῦ ἔκπλου τοῦ πλοίου. Ἡ «Μπουμπουλίνα» εἶχεν ἀπαιτήσει δαπάνην 35,000 λιρῶν. Οὐδεμίαν ὁδηγίαν εἶχεν ὁ κ. Σπάρταλης, ὡς Γεν. Πρόξενος, νὰ ἀσφαλίσῃ οὐδὲν ἐκ τῶν πλοίων τούτων. Οἱ ἀξιωματικοὶ ἐπίσης, οἱ ἐν Λιβερποὺλ διαμένοντες, οὐδεμίαν ἐνήργησαν ἀσφάλειαν. Ἀλλ’ ὁ Σπάρταλης ἐδείχθη προνοητικώτερος ὅλων, καὶ τὴν τελευταίαν στιγμὴν προέλαβε καὶ ἠσφάλισε τὸ πλοῖον. Κατὰ Φεβρουάριον τοῦ 1868 ἡ Κυβέρνησις εὑρίσκετο ἠναγκασμένη νὰ ἀποστείλῃ χρήματα εἰς τὸν ἐν Βιέννῃ Πρέσβυν, ἵνα πληρωθῇ μέρος τοῦ τιμήματος τῆς «Ὄλγας», τῆς κατασκευαζομένης ἐν Τεργέστῃ. Ὑπέλαβεν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι εἰσέπραξεν ἤδη ὁ κ. Σπάρταλης τὰ ἀσφάλιστρα τῆς «Μπουμπουλίνας» καὶ εἶχε παρ’ ἑαυτῷ πλεονάζοντα χρήματα, καὶ τὸν παρήγγειλε νὰ ἀποστείλῃ εἰς Βιέννην 6,000 λίρας. Οὗτος ἐτηλεγράφησεν, ἐβεβαίωσε δὲ τὰ τοῦ τηλεγραφήματος αὑτοῦ καὶ ὁ Πρέσβυς ὁ ἐν Λονδίνῳ, ὅτι ἐκράτει ἕνα καὶ μόνον λογαριασμὸν, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐχρέωνε τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν δι’ ὧν ἐνήργει πληρωμῶν, καὶ ἐν τῷ ὁποίῳ τὴν ἐπίστωνε δι’ ὧν ἐλάμβανε χρημάτων, εἴτε ἀπεστέλλοντο ταῦτα ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, εἴτε εἰσεπράττοντο παρὰ τῶν Ἀσφαλιστικῶν Ἑταιριῶν, καὶ ὅτι τότε δὲν εἶχεν εἰσπράξει τὸ ποσὸν, τὸ ὀφειλόμενον ὑπὸ τῶν Ἀσφαλιστικῶν Ἑταιριῶν διὰ τὴν «Μπουμπουλίναν» καὶ δὲν εἶχε παρ’ ἑαυτῷ περισσεύοντα χρήματα. Ἐν τούτοις βραδύτερον, ἐπειδὴ καὶ πάλιν ἐτηλεγράφησεν ἡ Κυβέρνησις εἰς αὐτὸν, ὅτι εἶναι ἀνάγκη νὰ ἀποστείλῃ χρηματικὸν ποσὸν εἰς τὴν Βιέννην, ἀπέστειλε 12,000 λίρας. Κατὰ Ἰούλιον τοῦ 1868 ἀπέστειλε τὸν πρῶτον λογαριασμόν. Ὁ λογαριασμὸς οὗτος βεβαίως δὲν ἔφερε τὸν τύπον τῶν λογαριασμῶν, τῶν ἰσολογισμῶν, τοὺς ὁποίους ἀποστέλλουσιν οἱ Ταμίαι πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Εἶχε τύπον ἐντελῶς ἐμπορικόν. Ἐσημείου ἐν τῷ λογαριασμῷ τούτῳ, ὅσα ἐμβάσματα ἐγένοντο πρὸς αὐτὸν καὶ συνάμα, ὅσας εἶχεν ἐνεργήσει πληρωμάς. Διὰ τοῦ ἐγγράφου, τὸ ὁποῖον συνώδευσε τὸν λογαριασμὸν τοῦτον, λογαριασμὸν, ὁ ὁποῖος ἐδείκνυε τὴν Κυβέρνησιν πρὸς τὸν Σπάρταλην ὀφειλέτριαν 21,000 λιρῶν, διότι κατὰ τὸν λογαριασμὸν τοῦτον εἶχε δαπανήσει 151,000 λίρας, εἶχον δὲ σταλῆ εἰς αὐτὸν μόνον 129,000 λίραι, προσέθετεν, ὅτι «προετιθέμην νὰ ἀποστείλω καὶ πάντα τὰ παρομαρτοῦντα πρὸς τὸν λογαριασμὸν τοῦτον δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, ἀλλὰ δὲν γινώσκω τοὺς τύπους, κατὰ τοὺς ὁποίους πρέπει νὰ γίνῃ ἡ ἐπιθεώρησις καὶ ἐπικύρωσις τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, καὶ παρακαλῶ τὸ Ὑπουργεῖον νὰ μοὶ δώσῃ ὁδηγίας περὶ τούτου». Τὸ Ὑπουργεῖον ἐσιώπησε, μηδὲν ἀπαντῆσαν εἰς αὐτόν. Κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ ἰδίου ἔτους καὶ πάλιν διὰ νεωτέρου του ἐγγράφου ᾐτήσατο παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ δώσῃ εἰς αὐτὸν ὁδηγίας περὶ τοῦ τρόπου, κατὰ τὸν ὁποῖον πρέπει νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα. Ἀλλὰ καὶ πάλιν τὸ Ὑπουργεῖον ἐσιώπησεν. Ἀντὶ τούτου τὸ Ὑπουργεῖον συνέστησε μίαν Ἐπιτροπὴν ἐξ ἀνωτέρων ἀξιωματικῶν, τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου καὶ τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς. Ἐκ τῶν ἐγγράφων δὲν δεικνύεται ὁ λόγος, διὰ τὸν ὁποῖον ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ταύτῃ ἀπετέλεσε μέρος καὶ ὁ Διευθυντὴς τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς. Φαίνεται ὅμως ἔκ τινος ἄλλου γεγονότος ὁ λόγος, ὁ ὁποῖος ὑπηγόρευσεν εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὴν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ταύτῃ συμμετοχὴν τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς. Ὀλίγους μῆνας πρότερον ἐν συνεδριάσει τῆς Βουλῆς ἐγένετο λόγος περὶ τῶν προμηθειῶν τοῦ Ὑπουργείου τοῦ 1867. Ἴσως οἱ ἀρχαιότεροι μεταξὺ τῶν συναδέλφων ἐνθυμεῖσθε, ὅτι τότε ἡ Ἀντιπολίτευσις κατηγόρει τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου, ὡς προμηθεύσαντας εἰς τὸ Κράτος σαπιοκάραβα. Ἠναγκάσθη ἡ Κυβέρνησις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης νὰ καταθέσῃ πάντα τὰ ἔγγραφα, ὅσα εὑρίσκοντο ἐν τοῖς ὑπουργικοῖς Ἀρχείοις, καὶ πάσας τὰς ἐντολὰς καὶ ὁδηγίας, τὰς ὁποίας εἶχε δώσει εἰς τὸν Γεν. Πρόξενον, καὶ τὰς ἀπαντήσεις αὐτοῦ. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἶχον κατατεθῆ εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν κ. Γρίβα, ὅστις ἐπανέλαβεν αὐτά, κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ δὲν ἐπανήγαγεν εἰς τὸ Ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου· τὰ ἔγγραφα ἐθεωρήθησαν ἀπολεσθέντα, πράγματι δὲ δὲν ἐπανευρέθησαν. Ὑπελάμβανε λοιπὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι, ἂν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ταύτην μετεῖχε καὶ ὁ Διευθυντὴς τοῦ Γραφείου τῆς Βουλῆς, ἀπέβαινε πιθανὴ ἡ ἀνεύρεσις τῶν ἐγγράφων τούτων. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπή, συνελθοῦσα ἐπανειλημμένως, ὡς φαίνεται ἔκ τινος σημειώματος, εὑρισκομένου ἐν τῇ δικογραφίᾳ, δὲν ἠδυνήθη νὰ ἀνεύρῃ ταῦτα. Παρεκάλεσε τὸν Ὑπουργὸν νὰ εἴπῃ, ποῦ εὑρίσκονται τὰ ἔγγραφα· οὗτος ἠρνήθη νὰ δώσῃ πληροφορίαν. Ἡ συστηθεῖσα δὲ πρὸς ἔλεγχον Ἐπιτροπή, ἀντὶ νὰ ἐκτελέσῃ τὴν δοθεῖσαν εἰς αὐτὴν ἐντολὴν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἠρκέσθη νὰ δώσῃ σημείωσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν περὶ τῶν δοθεισῶν διὰ νόμου πιστώσεων διά τε τὰ πλοῖα καὶ τὴν προμήθειαν πολεμικοῦ ὑλικοῦ. Περὶ τοῦ λογαριασμοῦ, ὃν ὁ κ. Σπάρταλης ὑπέβαλε κατὰ Ἰούλιον 1868, ἐγένετο λόγος ὑπὸ ἑνὸς τῶν προαγορευσάντων ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἰσχυρισθέντος, ὅτι δὲν ἐνδεικνύει τὰ πράγματι δαπανηθέντα ποσά, διότι, κατ’ αὐτὸν, ἐν μηνὶ Ἰουλίῳ τοῦ 1868 δὲν ἦτο περατωμένη ἡ κατασκευὴ τοῦ θωρηκτοῦ «Γεωργίου», καὶ ἑπομένως δὲν ἀπέβαινε πιθανὴ ἡ χάριν τοῦ πλοίου τούτου διάθεσις 54,000 λιρῶν. Προσέθηκε δὲ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτής, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ πληρωμῶν, γενομένων ὑπὸ τοῦ Σπάρταλη, ἀλλὰ περὶ ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἀνέλαβεν ὁ Σπάρταλης, τοῦθ’ ὅπερ ἐνδεικνύει, κατ’ αὐτὸν, καὶ ἕτερόν τι, ὅτι οὐδεμίαν ἐξ ἰδίων προκαταβολὴν ὁ Σπάρταλης ἐνήργησε διὰ λογαριασμὸν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ τοὐναντίον, ὅτι πάντοτε παρ’ αὐτῷ ὑπῆρχον χρήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου περισσότερα, ἀφ’ ὅσα ἡ κατασκευὴ τοῦ πλοίου καὶ αἱ προμήθειαι ἐν γένει ἀπῄτουν. Δὲν εἶχεν, ὡς φαίνεται, τὴν ὑπομονὴν, ἢ τὸν καιρὸν, νὰ ἀναγνώσῃ πάντα τὰ ἐν τῇ δικογραφίᾳ ἔγγραφα, διότι ἐξ αὐτῶν ἤθελεν ἐξαγάγει ἀντίθετον ἀριθμητικὸν ἐξαγόμενον, ἤτοι ὅτι, ὅσα ποσὰ ἐσημείωνεν εἰς τὸν λογαριασμὸν τοῦ Ἰουλίου τοῦ 1868 ὁ Σπάρταλης, ὡς δαπανηθέντα, πάντα εἶχον δαπανηθῆ, τὸ δὲ ποσὸν τῶν 54,000 λιρῶν πράγματι εἶχε καταβληθῆ διὰ τίμημα τοῦ πλοίου «ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος». Κατὰ τὰς γενομένας συμφωνίας διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ πλοίου «Γεώργιος», συνεφωνήθη ὡς τίμημα αὐτοῦ τὸ ποσὸν λιρῶν 69,000, καταβλητέον ὡς ἑξῆς:

Τὸ δὲ ὑπόλοιπον μετὰ τὴν ὁριστικὴν παραλαβὴν τοῦ πλοίου ὑπὸ τῶν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀντιπροσώπων. Ἐπὶ τῇ βάσει λοιπὸν τῆς συμφωνίας ταύτης ἐπληρώθησαν εἰς τὴν ἀναλαβοῦσαν τὴν κατασκευὴν Ἑταιρίαν ὑπὸ τοῦ κ. Σπάρταλη:

ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἐκδιδομένων ὑπὸ τῶν ἐπιτηρούντων τὴν κατασκευὴν ἡμετέρων ἀξιωματικῶν πιστοποιήσεων. Ὑπελείπετο ἡ τετάρτη καὶ τελευταία δόσις, ἐκ λιρῶν 15,525, ὅτε κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1868 τὸ θωρηκτὸν «Γεώργιος» καθειλκύσθη. Ὑπῆρχον δὲ ἐν Λονδίνῳ, ὡς ἐμνημόνευσα, οἱ δύο ἀνώτεροι ἀξιωματικοὶ τοῦ Ναυτικοῦ Παλάσκας καὶ Κουμελᾶς. Ὑπῆρχε δὲ καὶ ἡμέτερος ναυπηγὸς, ὁ κ. Γιαλούσης, ἢ ὁ κ. Μόστρας. Κατὰ τὰς γενομένας δοκιμὰς, τὸ πλοῖον ἐθεωρήθη ὑπὸ τῶν ἡμετέρων μηχανικῶν ὡς καθυστερῆσαν ὡς πρὸς τὰς συμφωνίας, αἱ ὁποῖαι ἐγένοντο ἐπὶ τῇ κατασκευῇ αὐτοῦ, ἐθεωρήθη ὡς καθυστερῆσαν ὡς πρὸς τὴν μηχανὴν καί τινας λεπτομερείας, τὰς ὁποίας περιττὸν νὰ μνημονεύσω· ἐθεωρήθη ὡς καθυστερῆσαν καὶ ὡς πρὸς τὴν ταχύτητα. Τὸ γεγονὸς ἀνηνέχθη τότε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὅπερ παρήγγειλεν, αὐστηρῶς νὰ τηρηθῶσιν οἱ ὅροι τῶν γενομένων συμφωνιῶν. Ἀνεκοινώθη μετὰ τοῦτο εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι ἡ Ἑταιρία ἡ ναυπηγικὴ, ἡ ἀναλαβοῦσα τὴν κατασκευὴν τοῦ «Γεωργίου», προσεφέρετο νὰ ἀναπληρώσῃ τὰς ἐλλείψεις, ὅσαι εἶχον καταδειχθῆ, ὑπὸ τὸν ὅρον, νὰ πληρωθῶσιν εἰς αὐτὴν 15,525 λίραι, αἱ ὁποῖαι ἀπετέλουν τὴν τελευταίαν δόσιν, καὶ πλέον αὐτῶν 1050 λίραι. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐνέκρινε τὴν γενομένην πρότασιν, ἀνέθηκε δὲ εἰς τὸν Σπάρταλην, νὰ διαπραγματευθῇ μετὰ τῆς Ἑταιρίας ταύτης καὶ κλείσῃ συμφωνίαν συμβιβαστικήν. Ὁ Σπάρταλης κατώρθωσεν, ἐν τῇ ἐπαναλήψει τῶν συνεννοήσεων καὶ διαπραγματεύσεων μετὰ τῆς Ἑταιρίας ταύτης, οὐχὶ μόνον νὰ μὴ πληρώσῃ ὁλόκληρον τὴν τελευταίαν δόσιν, οὐχὶ μόνον νὰ μὴ πληρώσῃ τὰς 1050 λίρας, αἵτινες πλέον τῆς τελευταίας δόσεως εἶχον ζητηθῆ, ἀλλὰ καὶ νὰ περιορίσῃ τὰς ἀπαιτήσεις τοῦ κατασκευαστοῦ εἰς ποσὸν κατώτερον καὶ τοῦ ἀρχικῶς συμπεφωνημένου τῶν 69,000 λιρῶν κατὰ 5,000 λίρας, ἤτοι, λαμβανομένης ὑπ’ ὄψει καὶ τῆς πλέον τῆς συμπεφωνημένης ἀξιώσεως τοῦ κατασκευαστοῦ ἐκ λιρῶν 1000, κατώρθωσε νὰ ἀποφέρῃ εἰς τὸ Δημόσιον μίαν οἰκονομίαν 6,000 λιρῶν. Μετὰ τὰς γενομένας συμφωνίας ἐπανελήφθησαν αἱ ἐργασίαι ἐπὶ τοῦ «Γεωργίου»· ἐξηκολούθησε δὲ τὸ πλοῖον κατασκευαζόμενον, καὶ κατὰ τὸ 1870 ἐπερατώθη ἡ κατασκευὴ αὐτοῦ καὶ ὁ ἐξοπλισμός του, καὶ ἐστάλη εἰς τὴν Ἑλλάδα. Ἀλλ’ εἰς τὸν Σπάρταλην, ὡς Γενικὸν Πρόξενον, δὲν εἶχον ἀνατεθῇ μόνον αἱ προμήθειαι αὗται τῶν πλοίων. Εἰς αὐτὸν ἀνετέθησαν καὶ ἀνετίθεντο κατ’ ἐξακολούθησιν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν προμήθειαι ἄλλου ὑλικοῦ. Ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν προμήθειαι ἄλλου ὑλικοῦ, ἀνεξαρτήτως τῶν πλοίων τούτων. Ὑπὸ τῶν Ὑπουργείων τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ Ἐσωτερικῶν ἐδίδοντο ὡσαύτως παραγγελίαι πρὸς προμήθειαν ὑλικῶν, χρησίμων εἰς τὴν ὑπηρεσίαν των. Ὡς ἐκ τούτου δὲ ὁ οἶκος Σπάρταλη διετέλει εἰς ἀένναον, οὕτως εἰπεῖν, κίνησιν καὶ ἐργασίαν, πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν διδομένων εἰς αὐτὸν ἑκάστοτε παραγγελιῶν. Διὰ τοῦτο ἐκ τοῦ λογαριασμοῦ τις ἐξάγει, ὅτι ἐκ τῶν 172,000 λιρῶν, τὰς ὁποίας ἐδαπάνησε, 40,000 περίπου ἀναφέρονται εἰς τοιαύτας προμηθείας. Βεβαίως ἐξηκολούθει τηρῶν τὸ λογιστικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ πρότερον εἶχεν ἀκολουθήσει, δηλαδὴ τὸ σύστημα τῆς ἐμπορικῆς καταστιχώσεως καὶ οὐχὶ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον εἷς ταμίας, ἢ εἷς δημόσιος λογιστὴς ἡμῶν ἠδύνατο καὶ ὤφειλε ν’ ἀκολουθῇ ἐν ταῖς ἀφορῶσι τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ. Καὶ διὰ τοῦτο συνεῖχε πάσας τὰς παραγγελίας, αἱ ὁποῖαι ἐδίδοντο εἰς αὐτὸν, εἴτε ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, εἴτε ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, εἴτε ὑπὸ ἄλλων Ὑπουργείων, εἴτε ἂν ἐπλήρονε τοὺς ἀξιωματικοὺς ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι διέμενον ἐν Λονδίνῳ, εἴτε ἂν ἐπλήρονε τοὺς ἡμετέρους δοκίμους, οἱ ὁποῖοι ἔμενον ἐντὸς ἀγγλικῶν πλοίων, εἴτε ἂν ἔστελλε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, εἴτε ἂν ἔστελλε πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, εἴτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Ὡς γινώσκετε, ὅσοι ἤλθετε εἰς σχέσεις πρὸς Ἀσφαλιστικὰς Ἑταιρίας ἐπὶ ποσότητι μεγάλῃ, δὲν περατοῦνται εὐκόλως αἱ διαπραγματεύσεις καὶ αἱ μετ’ αὐτῶν δοσοληψίαι τῶν ἀσφαλισάντων. Καὶ τῷ ὄντι ἡ ὑπόθεσις τῆς «Μπουμπουλίνας», ἡ ὁποία ἦτο σπουδαιοτάτη, ἀπησχόλησε τὸν Σπάρταλην μέχρι τοῦ 1874. Ἡ ἀπασχόλησις δὲ αὕτη δὲν ἀπέβη ἀνωφελὴς εἰς τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, διότι κατώρθωσεν, ἐνῷ οἱ ἡμέτεροι ἀξιωματικοὶ ἔγραψαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἠσφάλισε τὴν «Μπουμπουλίναν» ἀντὶ 20,000 λιρῶν, καὶ ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἔπρεπε νὰ ὑπολαμβάνῃ ἡ Κυβέρνησις ἡμῶν ὡς εἰσπραχθησόμενον παρὰ τῆς Ἀσφαλιστικῆς Ἑταιρίας, ὁ Σπάρταλης κατώρθωσε ἀπὸ τὴν ἀσφάλειαν, ἡ ὁποία εἶχεν ὑπ’ αὐτοῦ ἐνεργηθῆ, νὰ εἰσπράξῃ, ἀντὶ 20,000 λιρῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἐχρεοῦτο εἰς τὰ βιβλία τῶν ἡμετέρων Ὑπουργείων, 35,000 λίρας, δηλαδὴ νὰ εἰσπράξῃ καί τι πλέον τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον εἶχε δαπανηθῆ διὰ τὴν ἀγορὰν καὶ τὸν ἐξοπλισμὸν τῆς «Μπουμπουλίνας». Ἀλλ’ ἵνα κατορθώσῃ τοῦτο, ἀναγκαίως ἔπρεπε καὶ πολλοὶ ὑπ’ αὐτοῦ νὰ καταβληθῶσι κόποι, καὶ ἐπαρκὴς χρόνος νὰ μεσολαβήσῃ, ἀποδεδειγμένον δὲ εἶναι, ὅτι αἱ μετὰ τῶν ἀσφαλιστῶν δοσοληψίαι καὶ ἐκκαθαρίσεις ἐπερατώθησαν κατὰ τὸ ἔτος 1874. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1874 ἠσθάνετο τὴν ἀνάγκην νὰ τακτοποιήσῃ τὰ τῆς διαχειρίσεως ταύτης πάντα δὲ ταῦτα ἀναφέρονται εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ δανείου τῶν 25,000,000, καθόσον τὰ τῶν δανείων, ὡς γινώσκετε, ὅσοι ἐξ ὑμῶν ἀσχολεῖσθε εἰς τὰ λογιστικὰ καὶ τὰ οἰκονομικὰ, δὲν ἀνάγονται εἰς τὰ τῆς χρήσεως, ἀνάγονται εἰς τὰ τῆς διαχειρίσεως. Ἑπομένως ἐν τῷ βιβλίῳ τῶν δοσοληψιῶν τοῦ Κράτους ἀναγράφονται αἱ διάφοροι μερίδες, ἀναγράφονται τὰ ἐκ τῶν δανείων εἰσπραττόμενα ποσὰ, ὡς καὶ τὰ ἐξ αὐτῶν δαπανώμενα. Ἐπειδὴ δὲ πάντα τὰ δαπανηθέντα ὑπὸ τοῦ Σπάρταλη ἀνήγοντο ἀκριβῶς εἰς τὸ δάνειον τῶν 25,000,000, ὑπῆρχεν ἡ μετ’ αὐτοῦ δοσοληψία ἀνοικτή· φαίνεται δὲ, ὅτι πρότερον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἔσπευδε, διότι ὑπῆρχον εἰσέτι ἐκκρεμῆ τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ δανείου τῶν 25,000,000, διότι εἶχον γίνει ἐγγραφαὶ εἰς διάφορα μέρη ἐξωτερικά, εἰς Ἀγγλίαν, εἰς Αἴγυπτον, εἰς Ῥουμανίαν, εἰς Τεργέστην καὶ ἀλλαχοῦ, καὶ δὲν εἶχον μεταβιβασθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν πάντα τὰ χρήματα καὶ πάντα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα. Ὡς ὅμως πείθεταί τις, μελετῶν τὰ τῶν ὀγκωδῶν τούτων σχετικῶν φακέλλων ἔγγραφα, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ μᾶλλον τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, δὲν εἶχε τακτικὰς καὶ ἀκριβεῖς ἐγγραφάς, ὡς πρὸς τὴν μετὰ τοῦ κ. Σπάρταλη ληψοδοσίαν. Ὡς ἐκ τούτου ἐπανειλημμένως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἔγραφεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐζήτει παρ’ αὐτοῦ πληροφορίας περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀπέστειλεν εἰς τὸν Σπάρταλην καὶ περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον κατὰ τὰς πληροφορίας αὐτοῦ ἐδαπανήθη. Ἀλλ’ ἀκριβῶς κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ἀρχομένου τοῦ 1874, ἢ περὶ τὸ τέλος τοῦ 1873, ἔλαβε χώραν καὶ ἕτερόν τι ἐπεισόδιον, σχετικὸν πρὸς τοὺς λογαριασμοὺς τούτους. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε παραγγείλει εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, νὰ ἀποστείλῃ εἰς τὸν Σπάρταλην, διὰ νὰ χρησιμοποιηθῇ πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἑνὸς δεκατημορίου διὰ τὴν ἀξίαν τοῦ «Γεωργίου», ἓν ποσὸν 862 ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τούτου, τῶν ὁποίων τὸ ἀντίτιμον ἀνήρχετο εἰς 6,900 λίρας, ἤτοι τὸ δεκατημόριον ἀκριβῶς τῆς ἀξίας τοῦ «Γεωργίου». Ὅτε δὲ ἀπέστειλε τὴν διαταγὴν ταύτην εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐχρέωσεν αὐτὴν διὰ τοῦ ποσοῦ τούτου, εἰδοποίησε δὲ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἀπέστειλε τὸ ποσὸν τῶν ὁμολογιῶν εἰς τὸν Σπάρταλην, καὶ ἐχρέωσεν αὐτὸν ἐν τῷ παρ’ αὐτῇ τηρουμένῳ λογαριασμῷ. Βραδύτερον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἀπέστειλε λογαριασμὸν εἰς τὸν Σπάρταλην, ἐν τῷ ὁποίῳ ἐχρέωνεν αὐτὸν διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 6,900 λιρῶν. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα, ἡ ὁποία ἀποστέλλει συνήθως τοὺς λογαριασμούς της εἰς τὸ τέλος τοῦ ἔτους, ἀπέστειλεν ἐπίσης τὸν ἑαυτῆς λογαριασμόν, ὁ δὲ Σπάρταλης βλέπει, ὅτι χρεοῦται παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν μὲ τὸ αὐτὸ ποσόν. Ἀμέσως γράφει εἰς τὴν Τράπεζαν, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζει τὴν χρέωσιν ταύτην, διότι διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 6,900 λιρῶν, αἱ ὁποῖαι ἀπετέλουν τὸ τίμημα τῶν 862 ὁμολογιῶν, εἶχε χρεωθῆ παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ζητεῖ νὰ ἀπαλειφθῇ ἡ γενομένη παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν χρέωσις αὐτῆς διὰ τὸ ποσὸν τοῦτο, ἀλλὰ τὸ Γενικὸν Λογιστήριον εὑρίσκετο ἐν τοιαύτῃ ἀνωμαλίᾳ, ὥστε δὲν ἤθελε νὰ ἀναγνωρίσῃ τοῦτο. Ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἠναγκάσθη, κατόπιν αἰτήσεως θεραπείας, νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου. Ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ δὲν ὑπῆρχε Νομικὸν Συμβούλιον, ἀλλ’ ὑπῆρχεν εἷς Δικαστικὸς Σύμβουλος, ἀλλά, φαίνεται, δὲν ἐδόθησαν εἰς αὐτὸν τὰ στοιχεῖα, ὅσα ἀπῃτοῦντο, ὅπως μορφώσῃ οὗτος γνώμην βάσιμον. Οὕτως ἀνετέθη ἡ ὑπεράσπισις τοῦ Δημοσίου ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ ἐνώπιον τοῦ πολιτικοῦ Δικαστηρίου εἴς τινα δικηγόρον Μοσχοβάκην, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Ὅπως συμβαίνει συνήθως, καὶ συνέβαινεν ἰδίως κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην παρὰ τοῖς δικηγόροις, ὁσάκις ὑπερασπίζωνται ὑπόθεσιν τοῦ Δημοσίου ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων, οὗτος ἠρνήθη τὴν βάσιν τῆς ἀγωγῆς τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Τὸ Δικαστήριον ἐξέδοτο ἀπόφασιν, διὰ τῆς ὁποίας ὑπεχρέου τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ὅπως προσαγάγῃ εἰς αὐτὸ πάντα τὰ ἑαυτῆς βιβλία. Ἡ Διοίκησις τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εὑρέθη εἰς δυσχερῆ θέσιν, διότι, ἐὰν πάντα τὰ βιβλία αὐτῆς μετέφερεν εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον, ἐπί τινα χρόνον ἐξ ἀνάγκης ἡ λογιστικὴ ὑπηρεσία τῆς Τραπέζης ἤθελεν ἀργεῖ. Διὰ τοῦτο προέβη εἰς νέας παραστάσεις πρὸς τὸν τότε Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν μακαρίτην Παπαμιχαλόπουλον, προσθεῖσα, ὅτι, ἀντὶ νὰ προσαγάγῃ εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον τὰ βιβλία της, εἶναι διατεθειμένη νὰ ἐπαγάγῃ ὅρκον εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἵνα βεβαιώσῃ οὗτος, ἂν ἔχῃ δίκαιον ἡ Τράπεζα, ἢ ὄχι. Οὗτος μετεκαλέσατο τὸν Διευθυντὴν τοῦ Λογιστηρίου, ἐνήργησεν ἐξετάσεις, καὶ ἐπείσθη, ὅτι ἀληθῶς ἡ Τράπεζα εἶχε δίκαιον. Οὕτω διέταξε τὸν δικηγόρον νὰ καταργήσῃ τὴν δίκην. Ἀλλὰ συνάμα ἐν τοῖς λογαριασμοῖς, οἵτινες ἐκρατοῦντο παρὰ τῷ Λογιστηρίῳ, φυσικὸν ἦτο, ὅτι ἡ μερὶς τοῦ Σπάρταλη ἤθελεν ἐπιβαρυνθῆ διὰ τοῦ ποσοῦ τῶν 6,900 λιρῶν. Παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν εἶχε ζητηθῆ, ὡς προεῖπον, λογαριασμὸς τῶν παρ’ αὐτοῦ ἀναγνωριζομένων ποσοτήτων, τὸ Ὑπουργεῖον δὲ τοῦτο, μετὰ μεσολαβήσασαν βραδύτητα, δικαιολογηθεῖσαν ἐκ τῆς ἀπουσίας ἀξιωματικοῦ τινος ἁρμοδίου, ἀπέστειλεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῆς καταργήσεως τῆς μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δίκης, λογαριασμόν τινα, ἀποδεικνύοντα, ὅτι δὲν ἦτο ἐν γνώσει οὐδενὸς τῶν γενομένων ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ, πρὸ πάντων δὲ δὲν ἦτο ἐν γνώσει τῆς ἀποστολῆς τῶν 12,000 λιρῶν, τῆς γενομένης ὑπὸ τοῦ Σπάρταλη πρὸς τὴν ἐν Βιέννῃ ἡμετέραν Πρεσβείαν. Τὸ Γενικὸν Λογιστήριον, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, προέβη, κατ’ ἐμὲ, ὅλως αὐθαιρέτως, διότι προκειμένου νὰ προβῇ εἰς τὸ μέτρον, περὶ τοῦ ὁποίου θὰ ὁμιλήσω, ἔπρεπε νὰ συγκεντρώσῃ καὶ ἐξελέγξῃ πάντα τὰ στοιχεῖα, προέβη ἀμέσως εἰς τὴν κατάσχεσιν περιουσίας τοῦ Σπάρταλη. Εἶχεν, ὡς φαίνεται, πληροφορηθῆ, ὅτι παρὰ τῇ Ἐθν. Τραπέζῃ ὑπάρχει χρηματικὸν ποσὸν, ἀνῆκον τῷ Σπάρταλῃ, ἀνερχόμενον εἰς 7,000 ἢ 8,000 λίρας, καὶ διέταξε τὸν Κεντρικὸν Ταμίαν νὰ κατάσχῃ καὶ εἰσπράξῃ τὴν περιουσίαν ταύτην τοῦ Σπάρταλη. Ὡς γινώσκετε, τὰ τῶν ἐνεργουμένων ὑπὸ τῶν Ταμιῶν κατασχέσεων δὲν ὑποβάλλονται εἰς τὰς κοινὰς διατάξεις· ἀρκεῖ ὁ Ταμίας νὰ κοινοποιήσῃ ἓν κατασχετήριον εἴτε εἰς Τράπεζαν, εἴτε εἰς οἱονδήποτε ἰδιώτην, ὡς τρίτον· τὸ κατασχετήριον τοῦτο ἐπάγεται πάσας τὰς συνεπείας, ὅσας ἐπάγεται ὡς πρὸς ἕτερόν τινα, ἐνεργοῦντα τοιαύτην κατάσχεσιν, μία δικαστικὴ ἀπόφασις. Μετὰ τὴν κατάσχεσιν ὁ Ταμίας ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ εἰσπράξῃ τὰ κατεσχημένα ἄνευ ἑτέρας διατυπώσεως· τοῦτο ἐγένετο καὶ ἐνταῦθα. Μετὰ τὴν κατάσχεσιν ταύτην, ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα ἐδήλωσεν, ὁποῖον ποσὸν, ἀνῆκον τῷ Σπάρταλη, ἦτο κατατεθειμένον παρ’ αὐτῇ. Τὸ Ὑπουργεῖον ἐνετείλατο ἐκ νέου τὸν Ταμίαν νὰ τὸ εἰσπράξῃ, πράγματι δὲ ὁ Ταμίας τὸ εἰσέπραξε καὶ τὸ εἰσήγαγεν εἰς τὸ Ταμεῖον κατὰ Σεπτέμβριον τοῦ 1874. Μετὰ τοῦτο ἔκρινεν ἀναγκαῖον νὰ πέμψῃ ἓν ἔγγραφον δριμύτατον, τὸ ὁποῖον ἀνεγνώσθη ἐντεῦθεν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος βουλευτοῦ κ. Γεροκωστοπούλου, καὶ διὰ τοῦ ὁποίου, πρὸς τὸ ἐν Λονδίνῳ ἡμέτερον Πρεσβευτὴν ἀποτεινόμενος ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἀπῄτει τὴν ἄμεσον ἀποστολὴν τῶν λογαριασμῶν τοῦ Σπάρταλη. Εὐθὺς, ὡς ἐλήφθη τὸ ἔγγραφον τοῦτο εἰς Λονδῖνον, ὁ Πρεσβευτὴς ἀπήντησεν, ὅτι ὁ Σπάρταλης, εὐθὺς, ὡς ἐπανέλθῃ ὁ τότε ἀπουσιάζων ἁρμόδιος ὑπάλληλός του, θὰ ὑποβάλῃ ἐντὸς ὀλίγου τοὺς λογαριασμοὺς τούτους. Πράγματι κατὰ τὸν Μάρτιον τοῦ 1875 ἀπέστειλε τοὺς λογαριασμοὺς μεθ’ ὅλων τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, ἀπέστειλεν εἰδικοὺς λογαριασμοὺς 9 καὶ ἕνα γενικὸν λογαριασμόν. Σημειωτέον, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν παρήγγειλε διὰ τοῦ Πρέσβεως, νὰ δοθῇ εἰς αὐτὸν λογαριασμὸς περὶ τῆς διαχειρίσεως 151,000 λιρῶν, διότι κατὰ τὰ βιβλία του τὸ ποσὸν τοῦτο εἶχε σταλῆ εἰς τὸν Σπάρταλην. Ἐκ τῶν λογαριασμῶν ὅμως, τοὺς ὁποίους ἀπέστειλεν ὁ Σπάρταλης, ἀποδεικνύεται, ὅτι εἰς τὸν Σπάρταλην εἶχον ἐμβασθῆ 171,000 λίραι, δηλαδὴ 20,000 περισσότερον. Εἶναι καὶ τοῦτο μία ἀπόδειξις τῆς μεγάλης ἀκριβείας, μεθ’ ἧς τὸ ἡμέτερον Λογιστήριον τῆς ἐποχῆς ἐκείνης διεχειρίζετο τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Οἱ λογαριασμοί, τοὺς ὁποίους ἀπέστειλεν ὁ Σπάρταλης, ἦσαν ὡς οἷόν τε τακτικοί, ἢ μᾶλλον ἀπολύτως τακτικοί, προκειμένου περὶ ἐμπορικῶν λογαριασμῶν· τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα ἦσαν ἐπίσης πλήρη, ἀλλ’ ὁ κ. Σπάρταλης ὑπελάμβανεν, ὅτι δὲν ἦτο ὑποχρεωμένος νὰ ἀποστείλῃ τὰ πρωτότυπα τῶν ἐγγράφων, καὶ ἀπέστειλεν ἀντίγραφα, ἐπικεκυρωμένα ὑπὸ τοῦ ἀνωτέρου ἀξιωματικοῦ τοῦ Ναυτικοῦ, τοῦ μακαρίτου Κουμελᾶ, εὑρισκομένου ἐν Λονδίνῳ, καθ’ ἣν ἐποχὴν εἶχε ζητήσει ὁδηγίας παρὰ τοῦ Ὑπουργείου περὶ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ὤφειλε ν’ ἀποστείλῃ τὰ δικαιολογητικά. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εὗρεν, ὅτι δὲν ἠδύνατο ἐπ’ αὐτῶν καὶ μόνων νὰ στηριχθῇ, καὶ παρήγγειλε νὰ σταλῶσι τὰ πρωτότυπα· ὁ Σπάρταλης, ὡς ἔμπορος, διϊσχυρίζετο ἐν ἀρχῇ, ὅτι τὰ πρωτότυπα διέτρεχον κίνδυνον, καὶ ἔπρεπε νὰ σταλῶσι τὰ ἀντίγραφα· κατόπιν ὅμως ἔστειλε τὰ πρωτότυπα διά τινος εὐκαιρίας, ἣν παρεῖχεν ἡ ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ἀποστολὴ εἰς Ἀθήνας διπλωματικοῦ τινος ὑπαλλήλου. Κατὰ τὸν γενικὸν λοιπὸν λογαριασμόν, τὸν μετὰ τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων συνοδευθέντα, ὁ Σπάρταλης ἐφαίνετο ἔχων λαμβάνειν παρὰ τοῦ Δημοσίου 12 χιλιάδας λιρῶν, ὡς ἦτο δὲ φυσικὸν, ἐν τῷ λογαριασμῷ τούτῳ περιέλαβε καὶ τὸ ποσόν, τὸ κατασχεθὲν καὶ εἰσπραχθὲν παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ ὁποῖον ὅμως αὐτὸς, διότι φαίνεται, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δὲν εἶχον τακτοποιηθῆ, ὑπελάμβανεν ὡς ἀνερχόμενον εἰς 8,000 λιρῶν ἀντὶ 6,000. Εὐθὺς, ὡς ἐλήφθησαν παρὰ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὰ πρωτότυπα τῶν δικαιολογητικῶν καὶ οἱ λογαριασμοὶ πλήρεις, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν προέβη εἰς τὴν σύστασιν Ἐπιτροπῆς, καταρτισθείσης ἀπὸ δύο ἀνωτέρους ἀξιωματικοὺς τοῦ Ναυτικοῦ καὶ ἀπὸ τὸν Διευθυντὴν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη ἐξήλεγξε τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ Σπάρταλη, ἐπειδὴ ὅμως εὕρισκεν ἀναγραφόμενα ποσά τινα, τὰ ὁποῖα ἀνεφέροντο εἰς διάφορα Ὑπουργεῖα, ἀπέσπασεν ἐκ τῶν λογαριασμῶν τοῦ Σπάρταλη σημείωσιν τῶν ποσῶν τούτων, καὶ ἀπηυθύνθη πρὸς ἕκαστον τῶν Ὑπουργείων διὰ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ζητοῦσα παρὰ τῶν Ὑπουργείων αὐτῶν πληροφορίας, ἂν ἔδωκαν τῷ ὄντι τὰς ἀναφερομένας ἐντολὰς καὶ διατὶ δὲν ἐπλήρωσαν τὸ τίμημα τῶν ληφθέντων ὑπ’ αὐτῶν, ὡς ἐσημειοῦτο εἰς τὸν λογαριασμὸν τοῦ κ. Σπάρταλη. Ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἀφίκετο εἰς πλῆρες λογιστικὸν συμπέρασμα, καθ’ ὃ ἀνεδείκνυε τὸν Σπάρταλην πιστωτὴν ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου ποσοῦ 5,000 λιρῶν ἢ 5,600. Ἀλλὰ καίτοι τῆς Ἐπιτροπῆς τὸ ἔργον ἐθεωρήθη περατωθὲν, οὐδεμία ἐλήφθη πρόνοια περὶ τῆς πληρωμῆς τῶν ὀφειλομένων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου· ὡς ἐκ τούτου κατὰ τὸ 1877, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, ὁ πληρεξούσιος τοῦ Σπάρταλη ἐν Ἀθήναις, ὁ κ. Καλλιγᾶς, ἐκοινοποίησεν αἴτησιν θεραπείας, ζητῶν ν’ ἀποδοθῶσιν ἐπὶ τέλους, ὅσα ὀφείλονται εἰς τὸν Σπάρταλην. Μετὰ τὴν αἴτησιν θεραπείας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν προέβη εἰς νεωτέρας ἐνεργείας· ἐν τῷ φακέλλῳ εὑρίσκω μίαν ἔκθεσιν τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου κατὰ τὸ ἔτος 1878 πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ἐν τῇ ὁποίᾳ ἀνακεφαλαιοῖ καὶ ὅσα ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς εἶχον βεβαιωθῆ πρότερον καὶ ὅσα αὐτὸς, κατόπιν τῶν πληροφοριῶν, αἵτινες ἐδόθησαν ἀπὸ τὰ διάφορα Ὑπουργεῖα, ἐξηκρίβωσεν ὡς ἀποδεδειγμένα, καὶ ἐπροκάλει τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προέλθῃ εἰς πρόκλησιν τῆς ἀναγκαίας πιστώσεως πρὸς πληρωμὴν τῆς πρὸς τὸν Σπάρταλην ὀφειλῆς, ἀνερχομένης εἰς τὸ ποσὸν τῶν 5,600 ἢ 5,300 λιρῶν. Τὰ Ὑπουργεῖα, ἰδίως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνήγετο τὸ μεγαλείτερον μέρος τῆς δαπάνης, ἀνεγνώρισε τὰ ποσὰ αὐτὰ, καὶ κατὰ τὸ 1879 μετὰ μεσολαβήσασαν αἰσθητὴν βραδύτητα, τὴν ὁποίαν ἀπέδωκεν εἰς τὴν ἀπουσίαν ἑνὸς ἀξιωματικοῦ, δὲν ἠξεύρω ποῦ εὑρισκομένου, ἐγνώρισεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι εἶναι σύμφωνον νὰ προκληθῇ ἡ ἀναγκαία πίστωσις. Ὑποθέτω, ὅτι κατὰ τὸ 1880, ἐὰν δὲν ἐπήρχετο μεταβολὴ ὑπουργικὴ, τὰ πράγματα ἐφαίνοντο ἐκ τῶν ἐγγράφων παρεσκευασμένα πρὸς πρόκλησιν τῆς ἀπαιτουμένης πιστώσεως. Τὸ ἀνελθὸν ἐπὶ τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν κατὰ τὸ 1880 Ὑπουργεῖον δὲν διετηρήθη ἐπὶ πολὺν χρόνον, τὸ δὲ διαδεχθὲν αὐτὸ ὑπὸ τὸν ἀείμνηστον Κουμουνδοῦρον ἀπησχολήθη μὲ τὴν ἐπιστράτευσιν καὶ μὲ τὴν ἕνωσιν τῶν νέων Ἑλληνικῶν ἐπαρχιῶν, οἱ δὲ λογαριασμοὶ τοῦ Σπάρταλη παρέμεινον παρὰ τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ μέχρι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1882, ὅτε ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν τὸ ὑπὸ τὸν καὶ νῦν Πρωθυπουργὸν Ὑπουργεῖον· τότε ἐν τῷ ὑποβληθέντι εἰς τὴν Βουλὴν διὰ τὸ ἔτος 1883 εἰδικῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ὑπὸ τὸν συνήθη τίτλον, τὸν ἀφορῶντα εἰς τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων ἢ διαγεγραμμένων χρήσεων, ἀνεγράφη πίστωσις καὶ διὰ τὸ εἰς τὸν κ. Σπάρταλη ὀφειλόμενον ποσὸν, ὅπερ εἶναι περίπου τὸ αὐτὸ, τὸ καὶ ἐν τῇ αἰτουμένῃ νῦν πιστώσει ἀναγραφόμενον, καὶ διὰ τὸ ποσὸν, ὅπερ ἀνεγνωρίσθη, ὡς κατὰ λογιστικοὺς τύπους ὀφειλόμενον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν· τὸ γεγονὸς δὲ τοῦτο, ὅτι ἐν τῇ πιστώσει ἐκείνῃ περιελαμβάνετο καὶ ποσόν τι, δι’ ὃ ἐζητεῖτο πίστωσις πρὸς λογιστικὴν τακτοποίησιν, ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴν κ. Κωνσταντόπουλον νὰ ἐκδηλώσῃ ἀπορίας, ἅτε μὴ δυνάμενον νὰ κατανοήσῃ αὐτὸν τὸν λογιστικὸν μηχανισμόν. Δὲν πρόκειται ἐνταῦθα περὶ καινοφανοῦς λογιστικοῦ μηχανισμοῦ, ἀλλὰ περὶ τῶν παραδεδεγμένων ἀνέκαθεν λογιστικῶν διατυπώσεων, πρὸς τακτοποίησιν τῶν εἰς τοὺς προϋπολογισμοὺς τῶν διαφόρων Ὑπουργείων ἀνηκουσῶν πιστώσεων. Ἐπεβάλλετο εἰς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἡ τακτοποίησις τῆς ληψοδοσίας, τῆς ἀφορώσης εἰς τὸ δάνειον τῶν 25,000,000 καὶ σχετιζομένης πρὸς τοὺς λογαριασμοὺς Σπάρταλη, ἐπεβάλλετο δὲ συνάμα καὶ ἡ τῶν λογαριασμῶν αὐτῶν τοῦ Σπάρταλη ὁριστικὴ διευθέτησις. Ὁ Σπάρταλης ἐδικαιοῦτο λαμβάνειν, κατὰ τὴν ἐπεξεργασίαν τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ἧς τὸ ἀποτέλεσμα εἶχεν ἀποδεχθῆ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, ποσὸν 255,000 δραχμῶν περίπου. Ἀλλὰ καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, πρὸς τακτοποίησιν τοῦ λογαριασμοῦ, ἔπρεπε νὰ λάβῃ ἓν χρηματικὸν ἔνταλμα, ἐκδεδομένον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ βαρύνον τὸν εἰδικὸν Προϋπολογισμὸν αὐτοῦ ἐκ δραχμῶν 170,000 δι’ ἀξίαν τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τούτου, χρησιμοποιηθεισῶν ἀντὶ τοῦ τιμήματος τοῦ πλοίου «ὁ Βασιλεὺς Γεώργιος.» Ὡς ἐκ τούτου ἐν τῷ ὑποβληθέντι εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ Νοέμβριον ἢ Δεκέμβριον τοῦ 1882 Προϋπολογισμῷ τοῦ ἔτους 1883 ἐσημειώθησαν ὑπὸ τὸ αὐτὸ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον τῶν κεκλεισμένων χρήσεων δραχμαὶ μὲν 255,000 δι’ ὀφειλὴν πρὸς Σπάρταλην, δραχμαὶ δὲ 170,000 δι’ ὀφειλὴν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἐσημειώθησαν ἀμφότερα τὰ ποσὰ ὑπὸ τὸ αὐτὸ ἄρθρον, ὡς δικαιοῦχος δὲ ἐν τῷ εἰδικῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐνεγράφη δι’ ἀμφότερα τὰ ποσὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, διότι καὶ τὰ δύο ποσὰ ἀνεφέροντο εἰς τὴν αὐτὴν αἰτίαν, καὶ διότι, ἂν ἡ πίστωσις ἐχορηγεῖτο ὑπὸ τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας, τὸ ἐκδοτέον ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἔνταλμα ἤθελεν ἀναγράφει ὡς δικαιοῦχον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο νὰ γένηται καὶ ἡ πρὸς τὸν Σπάρταλην πληρωμὴ διὰ συναλλαγματικῶν, καὶ ἡ ὁριστικὴ τακτοποίησις τῆς δοσοληψίας τοῦ δανείου τῶν 25,000,000. Ἀνάγκη ὅμως νὰ ἐπαναληφθῇ, ὅτι ὡς πρὸς τὸ ποσὸν, τὸ εἰς τὸν Σπάρταλην ἀνῆκον, ἤτοι τὸ ποσὸν τῶν 255,000 δραχμῶν, ῥητῶς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1883 ἐσημειοῦτο τὸ ὄνομα «Σπάρταλης». Εἶπον ἀνωτέρω, ὅτι τὸ ποσὸν, δι’ ὃ ἐζητήθη πίστωσις διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1883, δὲν διαφέρει σχεδὸν κατ’ οὐσίαν τοῦ ποσοῦ, δι’ ὃ ζητεῖται σήμερον πίστωσις πρὸς ἐξόφλησιν τῆς αὐτῆς ὀφειλῆς. Ἡ φαινομένη διαφορὰ προέρχεται ἐκ τῆς διαφορᾶς τῆς τιμῆς τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος μεταξὺ τῆς κρατούσης κατὰ Νοέμβριον 1882 καὶ τῆς σήμερον κρατούσης, προέρχεται δὲ συνάμα καὶ ἐκ τῆς διαφορᾶς τοῦ χρόνου, δι’ ὃν ὑπελογίσθη τότε ἡ ὀφειλομένη εἰς τὸν Σπάρταλην ἀποζημίωσις ἐπὶ τῇ κατασχεθείσῃ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ καὶ εἰσαχθείσῃ εἰς τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον χρηματικῇ περιουσίᾳ τοῦ Σπάρταλη ἐκ λιρῶν 6,268, διότι τότε μὲν εἶχεν ὑπολογισθῇ ὁ ἀντὶ ἀποζημιώσεως ἀποδιδόμενος τόκος μέχρι τῆς 31 Μαρτίου 1883, νῦν δὲ ὑπολογίζεται μέχρι τῆς 31 λήγοντος μηνὸς Δεκεμβρίου, ἤτοι ὑφίσταται διαφορὰ ἑξαετοῦς σχεδὸν χρονικοῦ διαστήματος. Παρετηρήθη ὅμως ὑπό τε τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ καὶ ἑτέρων ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι δὲν λαμβάνεται νῦν πρόνοιά τις διὰ τὸ ποσὸν, περὶ οὗ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1883 ἐζητήθη πίστωσις πρὸς τακτοποίησιν τῆς ὀφειλῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν πρὸς τὸ τῶν Οἰκονομικῶν. Τοῦτο δὲ προκαλεῖ εὐλόγως τὴν ἀπορίαν αὐτῶν. Ἀληθῶς τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον προβλέπει μόνον διὰ τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν πρὸς ἐξόφλησιν τῆς πρὸς τὸν Σπάρταλην ὀφειλῆς, καθόσον μόνη ἡ πίστωσις αὕτη εἶναι ἀναγκαία ἀπαραιτήτως πρὸς πραγματοποίησιν πληρωμῆς εἰς βάρος τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἡ ἑτέρα πίστωσις, ἡ χρησιμεύουσα εἰς μόνην τὴν τακτοποίησιν τοῦ λογαριασμοῦ μεταξὺ τῶν Ὑπουργείων Οἰκονομικῶν καὶ Ναυτικῶν, δὲν ἐκρίθη κατεπείγουσα. Πιθανῶς τὸ Γενικὸν Λογιστήριον νὰ ἐνεργήσῃ τὴν τακτοποίησιν ταύτην διὰ τοῦ βιβλίου τῶν δοσοληψιῶν. Κατ’ ἐμὲ ὅμως, ὀρθότερον εἶναι, νὰ προκληθῇ καὶ πρὸς τὴν τακτοποίησιν ταύτην τῶν πιστώσεων ἕτερος εἰδικὸς νόμος, εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ὁποίου θέλει κληθῇ ἡ Βουλὴ βραδύτερον. Ὅπως δήποτε, γεγονὸς εἶναι, ὅτι ἀπομένει εἰσέτι ἐκκρεμὴς παρὰ τῷ Γενικῷ Λογιστηρίῳ ὁ λογαριασμὸς τοῦ δανείου τῶν 25,000,000, ἡ ὁριστικὴ δὲ αὐτοῦ διαῤῥύθμισις γενήσεται μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νομοσχεδίου....

§20ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατὶ νὰ μὴ ἀφαιρεθοῦν μόνα τὰ κονδύλια, τὰ ἀναφερόμενα εἰς τὸν Σπάρταλην;

§21ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Διότι, ὡς εἶπον, καὶ τὰ δύο ποσὰ ἀνεφέροντο εἰς τὴν αὐτὴν αἰτίαν, ἤτοι τὴν τακτοποίησιν τοῦ λογαριασμοῦ τοῦ δανείου τῶν 25,000,000.

§22ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν ψηφισθέντα Προϋπολογισμὸν τοῦ 1883, τὸν ὁποῖον ἔχομεν ὑπ’ ὄψει, ἀφῃρέθησαν ἀμφότερα τὰ ποσά.

§23ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Περὶ τούτου ἐγένετο καὶ ἄλλοτε συζήτησις. Ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς τοῦ 1882 ῥητῶς καταφαίνεται ἡ συναίνεσις τοῦ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν περὶ ἀπαλείψεως τῆς ἀναγραφείσης πιστώσεως. Βουλευταί τινες, ἐκ τῶν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἀνηκόντων, ἀντετάχθησαν τότε κατὰ τῆς ἀναγραφομένης πιστώσεως, καὶ προέβαλον διαφόρους ἀντιῤῥήσεις ἀορίστους, καὶ προεκάλεσαν συζήτησιν. Ὁ Ὑπουργὸς παρετήρησεν εἰς αὐτοὺς, ὅτι ἡ πίστωσις ζητεῖται ἐπὶ τῇ βάσει ἐπεξεργασίας, ἡ ὁποία ἐγένετο ὄχι ὑπ’ αὐτοῦ, ἀλλ’ ὑπὸ τῶν προκατόχων Ὑπουργείων, ἐπεξεργασίας πληρεστάτης, λογιστικῆς. Ἡ ἐπεξεργασία ἦν τοιαύτη, ὥστε, ἂν εἶχε πίστωσιν, ἤθελε προβῆ εἰς τὴν ἔκδοσιν τῶν προσηκόντων χρηματικῶν ἐνταλμάτων· μὴ ἔχων ὅμως πίστωσιν, ἐζήτησε νὰ λάβῃ αὐτὴν παρὰ τῆς Βουλῆς διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀλλ’ ἡ Ἀντιπολίτευσις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐπέμεινεν εἰς τὰς ἀντιῤῥήσεις αὑτῆς, ὁ δὲ Ὑπουργὸς τῆς ἐποχῆς ἐκείνης συνῄνεσεν εἰς τὴν ἀπάλειψιν, κακῶς ποιῶν, κατ’ ἐμέ· διότι ἐπρόκειτο περὶ πιστώσεως, ἧς χρῆσις ἤθελε γίνει διὰ τῆς τηρήσεως τῶν κεκανονισμένων διατυπώσεων, καὶ ἐν ἀνάγκῃ καὶ διὰ νεωτέρας λογιστικῆς ἐπεξεργασίας· ἐπειδὴ ὅμως συνέβαινε νὰ ἦναι συγγενὴς καὶ πληρεξούσιος τοῦ Σπάρταλη, εὗρεν, ὅτι δὲν ἦτο δι’ αὐτὸν ἀξιοπρεπὲς νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως, ἐποιήσατο δὲ τὴν ἑπομένην πρὸς τὴν Βουλὴν δήλωσιν, ἀναγεγραμμένην ἐν τοῖς πρακτικοῖς. «Καθόσον γεννᾶται δισταγμός, καὶ τοιοῦτος δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ, ὅταν πρόκηται περὶ χρημάτων τοῦ Δημοσίου, ἀποδέχεται νὰ γίνῃ νεωτέρα ἐπεξεργασία». Ἀλλ’ ἀφοῦ συνῄνεσε νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ ἡ πίστωσις, ἡ ἀναγραφεῖσα ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1883, ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ συστήσῃ Ἐπιτροπὴν, εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ὁποίας παρέπεμψε τὰ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἔγγραφα. Τὴν Ἐπιτροπὴν συνεκρότησεν ἀπὸ τὸν Πρόεδρον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀπὸ τὸν νομικὸν σύμβουλον κ. Πετρόπουλον, καὶ ἀπὸ ἕνα ἀξιωματικὸν οἰκονομικὸν τοῦ Ναυτικοῦ, τὸν κ. Ἐργαστηριάρην. Ἀλλ’ ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δὲν ἐδέχθη, ῥητῶς δηλώσας, ὅτι, ἐπειδὴ φυσικὸς δικαστὴς ἐπὶ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Σπάρταλη εἶναι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, οὗτινος εἶναι αὐτὸς ὁ Πρόεδρος, δὲν νομίζει ἐπιτρεπόμενον αὐτῷ νὰ λάβῃ μέρος εἰς Ἐπιτροπὴν, ἡ ὁποία προκαταρκτικῶς πρόκειται νὰ ἐξετάσῃ τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν· ἀλλὰ τὰ ἄλλα μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς, ὡς φαίνεται, ἔκριναν ἀναγκαῖον νὰ ἀναθέσωσι τὸν καθαρῶς λογιστικὸν ἔλεγχον εἰς ἕνα τῶν Λογιστῶν τοῦ Συνεδρίου· ὡς τοιοῦτος ἐξελέγη, ὡς φαίνεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, ὁ λογιστὴς Βουγιούκας, ὁ ὁποῖος ἐξακολουθεῖ νὰ ἦναι καὶ νῦν λογιστής· (ἀναγκαῖον νὰ σημειωθῇ, ὅτι δὲν πρόκειται περὶ τοῦ κ. Βουγιούκα, τοῦ τέως Γενικοῦ Γραμματέως τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν,) αὐτὸς δὲ, ἐν διαστήματι ὀλίγων ἡμερῶν, χωρὶς νὰ ἔχῃ ὑπ’ ὄψει του πάντα τὰ ἔγγραφα, χωρὶς νὰ κατανοήσῃ καλῶς τὴν φύσιν τῆς ὑποθέσεως, ὑπέβαλε μίαν ἔκθεσιν, καθ’ ἣν ἐπαρουσίαζε τὸν Σπάρταλην ὀφειλέτην 50,000 λιρῶν. Ποιοῦμαι μνείαν τῆς εἰς τὴν ὑπόθεσιν παρεμβάσεως τοῦ λογιστοῦ Βουγιούκα, διότι οἱ προαγορεύσαντες ἀνηνέχθησαν εἰς τὴν ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθεῖσαν ἔκθεσιν. Ἀλλ’ ὅτε παρῃτήθη ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠναγκάσθη νὰ ἀντικαταστήσῃ αὐτὸν διὰ τοῦ τότε Δικαστικοῦ Συμβούλου, τοῦ μακαρίτου Ταταράκη, οὗτινος ὁμολογουμένη ἦτο ἡ ἀκρίβεια, ἡ δραστηριότης καὶ ἡ νομομάθεια, προσέθηκε δὲ εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν καὶ ἕτερον σύμβουλον, τὸν κ. Πάγκαλον, καὶ τὸν τμηματάρχην ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, τὸν κ. Νικολόπουλον· οὗτοι ἐπελήφθησαν τῆς ἐξετάσεως τῶν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, ἀπεδείχθη δὲ, ὅτι ἡ ἔκθεσις τοῦ λογιστοῦ τούτου ἦτο προϊὸν πλάνης, διότι ὁ λογιστὴς οὗτος πρῶτον ἐχρέωνε τὸν Σπάρταλην δὶς μὲ τὸ ποσὸν τῶν 6,900 λιρῶν, τὴν ἀξίαν τῶν 862 ὁμολογιῶν, δὲν ἐπίστωνε δὲ τὸν Σπάρταλην μὲ τὸ ποσὸν, τὸ δαπανηθὲν διὰ τὴν ἀγορὰν τῆς «Κρήτης», διότι ὑπέθετεν, ὅτι, ἐπειδὴ τὸ πλοῖον ὠνομάσθη «Κρήτη», ἄρα ἐκ τῶν χρημάτων τῆς Κρητικῆς Ἐπιτροπῆς ἐπρομηθεύθη τὸ πλοῖον αὐτὸ, ἐνῷ ἦτο ἄσχετος ἡ προμήθεια ἑτέρου πλοίου, ἡ γενομένη διὰ λογαριασμὸν τῆς Κρητικῆς Ἐπιτροπῆς, δὲν ἐπίστωνε τὸν Σπάρταλην μὲ τὸ ποσὸν τῶν 12,000 λιρῶν, ἃς εἶχεν οὗτος στείλει εἰς τὴν Βιέννην. Ἡ ἔκθεσις λοιπὸν τοῦ λογιστοῦ Βουγιούκα δὲν ἐκρίθη ἀξία μνείας, οὐδ’ ἐθεωρήθη ὡς ἀφετηρία ἐν τῇ γενομένῃ βραδύτερον ἐπεξεργασίᾳ. Ἡ Ἐπιτροπὴ λοιπὸν, ἡ ὡς ἀνωτέρω καταρτισθεῖσα, τελείως καὶ ὁριστικῶς ἐπελάβετο τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, καὶ, ὡς φαίνεται ἐκ τῆς πολυσελίδου ἐκθέσεώς της, τὴν ὁποίαν, εὑρισκομένην ἐν τῷ φακέλλῳ, πάντες οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες διῆλθον καὶ ἐξήτασαν, ἡ ἐπεξεργασία, ἡ ὁποία ἐγένετο ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς αὐτῆς, εἶναι ἀληθῶς πληρεστάτη, ἐπισταμένη καὶ σπουδαιοτάτη· ἀφοῦ ἐξετάζει τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν ἱστορικῶς, ἀφοῦ ἐξετάζει τὰ τῆς διαχειρίσεως ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ, καταλήγει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ Σπάρταλης δικαιοῦται νὰ λάβῃ παρὰ τοῦ Δημοσίου τὸ ποσὸν 6,300 περίπου λιρῶν...

§24ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι ἐξέλεγξιν διαχειρίσεως, ἀλλὰ μόνον τῶν ἀθροίσεων.

§25ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔκαμε καὶ λογιστικὴν ἔρευναν· διότι, ἂν θελήσητε νὰ ἐξετάσητε τὸν πίνακα, ὁ ὁποῖος εἶναι προσηρτημένος εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι εἶναι μία ἐπεξεργασία τῶν τῆς ὑποθέσεως, κατ’ οὐδὲν διαφέρουσα τῆς ἐπεξεργασίας, τὴν ὁποίαν ἀπεφήνατο τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον βραδύτερον· θέλετε ἰδεῖ πάσας τὰς δαπάνας, πάσας τὰς ἀποστολὰς, ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ καὶ μετὰ ὑπολογισμὸν τόκου, καταλογιζομένου ἀμοιβαίως, καὶ καθεξῆς, ὅπως ἐγένετο βραδύτερον ὑπὸ τοῦ Συνεδρίου. Ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, χωρὶς νὰ συστήσῃ τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτὴν, νὰ παραπέμψῃ ἀμέσως τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Συνέδριον, διότι τὸ Συνέδριον, κατὰ τὸ Καταστατικὸν αὐτοῦ, ἔχει τὸ δικαίωμα καὶ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξετάζῃ τὴν διαχείρισιν παντὸς ὑπαλλήλου καὶ μὴ ὑπαλλήλου, ὅταν ἦναι διαχειριστὴς δημοσίων χρημάτων. Εὐθὺς, ὡς λοιπὸν παρεδίδοντο τὰ ἔγγραφα εἰς τὸ Συνέδριον, δὲν εἶχε νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν ἐγένετο πληρωμή τις, ἢ ἐκκαθάρισις, παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἢ ὄχι, ὤφειλε, κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Καταστατικοῦ αὐτοῦ, νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς. Τὸ ἄρθρον 16 τοῦ νόμου περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἔχει οὕτως (ἀναγινώσκει): «Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἔχει χρέος νὰ ἐξετάζῃ καὶ νὰ ἐλέγχῃ τοὺς λογαριασμοὺς ὅλων, ὅσοι, δυνάμει τῆς ὑπηρεσίας των, ἢ δυνάμει εἰδικῆς παραγγελίας, ἢ δυνάμει ἀμφοτέρων τούτων, εἰσπράττουν ἢ ἐξοδεύουν δημόσια χρήματα». Διαχειριστὴς δὲ ἐπὶ τοῦ προκειμένου εἶναι ἀπέναντι τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ὁ Μ. Σπάρταλης, ὡς Γενικὸς Πρόξενος, ἤτοι ὡς δημόσιος ὑπάλληλος, διαχειρισθεὶς δημόσια χρήματα, δυνάμει εἰδικῆς παραγγελίας. Ἡ εὐθύνη δὲ αὐτοῦ ἀπομένει κατὰ τοὺς νόμους ἀμείωτος, ὡς ἐκ τῆς παρεμβάσεως τοῦ τραπεζικοῦ οἴκου «Σπάρταλη καὶ Σα», καθόσον ἐγένετο μὲν διὰ τοῦ οἴκου τούτου πᾶσα διαχείρισις, ἀλλ’ ἐγένετο ὑπὸ τὴν εὐθύνην τοῦ Γενικοῦ Προξένου Σπάρταλη, ὅστις ἤθελεν εἶσθαι ὡσαύτως ὑπεύθυνος ἀπέναντι τοῦ Δημοσίου, καὶ ἂν ἀνετίθη τὰ τῆς διαχειρίσεως εἰς ἕτερον τραπεζικὸν οἶκον, μὴ φέροντα τὸ ὄνομα αὐτό. Ἑπομένως ἐὰν παραπέμπετο ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, τὸ Συνέδριον δὲν ἠδύνατο νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἐξέλεγξιν αὐτῆς, καὶ ἠδύνατο καὶ ἐν ἀρχῇ νὰ πράξῃ, ὅ,τι ἔπραξε βραδύτερον. Μετὰ τὴν ἐξέτασιν τῆς ὑποθέσεως Σπάρταλη ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς ἡ ὑπόθεσις παρημελήθη αὖθις, διότι καὶ πάλιν ἐπῆλθεν Ὑπουργικὴ μεταβολή. Ἐν τῷ μεταξὺ ὁ Σπάρταλης ἐπτώχευσε, τὰ δικαιώματα δ’ αὐτοῦ μετεβιβάσθησαν ἀναγκαίως εἰς ὁμάδα δανειστῶν. Συνέβη ὅμως ἡ ὁμὰς αὕτη τῶν δανειστῶν ν’ ἀποτελῆται ἐξ Ἄγγλων, καὶ αὐτοὶ ἐπεκαλέσθησαν τὴν μεσολάβησιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Ὡς ἐκ τούτου κατὰ τὰ τέλη τοῦ 1888 ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία ἔγραψεν εἰς τὸ ἡμέτερον Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, συνιστῶσα τὴν ἱκανοποίησιν τῶν ἀπαιτήσεων τῶν ὑπηκόων της. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠδύνατο νὰ προέλθῃ εἰς τὴν πρόκλησιν τῆς πιστώσεως αὐτῆς, τὴν ὁποίαν ζητεῖ σήμερον, καὶ ἄνευ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀλλ’ ἔκρινεν, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἐπὶ πολὺν χρόνον παρέμεινεν ἐκκρεμής, ἦτο προτιμότερον πρὶν ἢ προκληθῇ ἡ πίστωσις, νὰ προηγηθῇ ἡ δικαστικὴ καὶ ὁριστικὴ ἐξέλεγξις καὶ ἐκκαθάρισις ὑπὸ τοῦ Συνεδρίου, τοῦ Σώματος ἐκείνου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀναγκαίως ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἔπρεπε νὰ παραπεμφθῇ, καὶ ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς ἐνήργει οἴκοθεν τὴν ἐκκαθάρισιν τῆς δαπάνης καὶ προεκάλει τὴν ἀναγκαίαν πίστωσιν. Ἀπέστειλε λοιπὸν πάντα τὰ τῆς ὑποθέσεως ἔγγραφα εἰς τὸ Συνέδριον, τὸ ὁποῖον ἐξέδωκε μίαν ἀπόφασιν κατὰ τὸ 1887· αὕτη ἐκοινοποιήθη εἰς ἐκεῖνον, ὅστις ἐφαίνετο διεκδικῶν, ἢ προστατεύων τὰ συμφέροντα τῶν δανειστῶν· ἐζητήθη ἡ ἀναθεώρησις τῆς ἀποφάσεως ἐπὶ τῇ προσαγωγῇ νέων ἐγγράφων, ἐγένετο ἡ ἀναθεώρησις καὶ ἐξεδόθη νεωτέρα ἀπόφασις, δι’ ἧς ἐπιδικάζεται ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη ὁριστικῶς τὸ ποσὸν λιρῶν 6,423. Ἀλλ’ ἀπέμενεν ἓν ζήτημα ἀκόμη ἐκκρεμὲς, τὸ ζήτημα τῆς ὀφειλομένης εἰς τὸν Σπάρταλην ἀποζημιώσεως διὰ τὴν κατασχεθεῖσαν καὶ δημευθεῖσαν περιουσίαν αὐτοῦ, εἰς τὸ ὁποῖον οὐδεμίαν εἶχεν ἁρμοδιότητα τὸ Συνέδριον, διότι οὐδεὶς νόμος ὑπάγει τὸ ζήτημα τῆς ἀποζημιώσεως εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ὁ Ὑπουργὸς λοιπὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὤφειλε νὰ ζητήσῃ τὴν γνώμην τῶν ἁρμοδίων· ἁρμόδιον πρὸς τοῦτο εἶναι, κατὰ τὸν σχετικὸν νόμον, τὸ παρὰ τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν Νομικὸν Συμβούλιον, καὶ τούτου τὴν γνώμην ἔχων ὑπ’ ὄψει συνεπλήρωσε τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτὴν, καὶ κατήρτισε τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον καλεῖται νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλή. Σημειωτέον, ὅτι τὸ Νομικὸν Συμβούλιον εἶναι πλῆρες καὶ ὁμόφωνον ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ, περιλαμβάνεται δὲ, ἔχων τὴν αὐτὴν ὑπὲρ τῆς ἀποζημιώσεως γνώμην, καὶ ὁ νομικὸς σύμβουλος κ. Πετρόπουλος, τοῦ ὁποίου τὴν γνώμην εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ 1884 ἐπεκαλέσθησαν οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες. Αὕτη εἶναι ἡ ἱστορικὴ ἀφήγησις τῶν τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἐξ ὅσων εἶπον ὑμῖν ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ Σπάρταλης, ὡς Γενικὸς Πρόξενος, ἐλάμβανεν ἐντολὰς ἐπανειλημμένας τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως περὶ προμηθείας πλοίων, περὶ προμηθείας πολεμικοῦ ὑλικοῦ, περὶ κατασκευῆς πλοίων· εἶχε ἀνάγκην ἑνὸς τραπεζικοῦ οἴκου, διὰ νὰ διεξαχθῶσιν ἅπασαι αἱ ὑποθέσεις αὗται, διότι ὁ Γενικὸς Πρόξενος βεβαίως δὲν ἐκπληροῖ καθήκοντα τραπεζίτου· φυσικὸν ἦτο, νὰ προτιμήσῃ τὸν ὑπὸ τὴν διεύθυνσιν αὐτοῦ τραπεζικὸν οἶκον, διότι παρ’ αὐτῷ εἶχε προχείρους πάσας τὰς εὐκολίας καὶ μᾶλλον πρόθυμον πᾶσαν τὴν ἐργασίαν, ἥτις ἀπῃτεῖτο διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν παραγγελιῶν. Ἀπετάθη λοιπὸν εἰς τὸν οἶκον «Σπάρταλη καὶ Συντροφία», καὶ παρὰ τοῦ οἴκου τούτου διεξήχθησαν πᾶσαι αἱ σχετικαὶ πράξεις τῶν προμηθειῶν καὶ τῆς διαχειρίσεως. Ὅταν τις ἐξετάσῃ τὰ κατὰ τὴν διαχείρισιν αὐτὴν, δὲν δύναται νὰ μὴ ὁμολογήσῃ, ὅτι αὕτη ὑπῆρξεν ἀκριβὴς καὶ ἄμεμπτος, κατεβλήθη δὲ ἰδιάζουσα ἐπ’ αὐτῇ δραστηριότης καὶ προσοχὴ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν παραγγελιῶν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως· εἰς δύο μάλιστα σημεῖα τῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ διαβλέπει τις ἔκτακτον ζῆλον πρὸς ἐξυπηρέτησιν τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου: εἰς τὸν συμβιβασμὸν, τὸν γενόμενον μετὰ τῆς Ἑταιρίας, τῆς ἀναλαβούσης τὴν κατασκευὴν τοῦ «Γεωργίου», ἐν τῷ ὁποίῳ κατώρθωσε νὰ οἰκονομήσῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου περίπου 6,000 λιρῶν, καὶ ἐν τῇ διεξαγωγῇ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἀσφάλειαν τῆς «Μπουμπουλίνας», εἰς τὴν ὁποίαν βλέπομεν, ὅτι μόνη ἡ πρόνοια αὐτοῦ, ἄνευ οὐδεμιᾶς ὁδηγίας, μόνη ἡ αὐτοβουλία αὐτοῦ προσήνεγκεν εἰς τὸ Δημόσιον περίπου 35,000 λιρῶν. Ἀποδεικνύεται δὲ ἐκ τῆς γενομένης ἐξελέγξεως αὐτοῦ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι πράγματι οὗτος ἐνήργει προκαταβολὰς, ἤτοι κατέβαλλεν ἐξ ἰδίων διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν διδομένων αὐτῷ παραγγελιῶν χρήματα περισσότερα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐλάμβανεν ἐντεῦθεν, ἐνῷ τοὐναντίον ἀκριβῶς ἰσχυρίσθη ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικοβοιωτίας Βουλευτής. Ὁ Σπάρταλης, καὶ κατὰ τοὺς Πρέσβεις ἡμῶν ἐν Λονδίνῳ, προσήνεγκε πολυτίμους ὑπηρεσίας. Ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὸ ἀνέγραψεν εἰς τὴν ἔκθεσίν της, διότι ὤφειλε νὰ τὸ ἀναγράψῃ, ἀλλ’ οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες τὸ ἠρνήθησαν, καὶ οἱ δύο Πρέσβεις τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, εἶναι δὲ καὶ οἱ δύο μακαρῖται, ὁ Μπράϊλας καὶ ὁ Βαλαωρίτης, γράφουσιν, ὁ μὲν Μπράϊλας κατὰ Μάϊον τοῦ 1868: «Διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθμὸν 163 ἀπὸ 2)14 Μαΐου 1868 ἐγγράφου του πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν βεβαιοῖ, ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης, τόσον ἔντιμος καὶ ἀκριβὴς καὶ τόσον πρόθυμος καὶ γενναῖος εἰς πᾶν ἔργον ἐθνικὸν ἐδείχθη, ὥστε δὲν δύναται ν’ ἀμφιβάλλῃ περὶ τῆς ἀληθείας τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ἀναφερομένων.» Ὁ αὐτὸς Πρέσβυς διὰ συγχρόνου ἐπιστολῆς του πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν προστίθησιν (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἐν Ἀγγλίᾳ Πρόξενοι, ὑπηρετοῦντες ἀμίσθως καὶ πολλὰς συνεισφορὰς ποιοῦντες καθ’ ἑκάστην δι’ ἐθνικὰ ἀντικείμενα, δὲν δύνανται νὰ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν αὐστηρὰν πειθαρχίαν τῶν ἄλλων ὑπαλλήλων, καὶ ἐμπορικῶς μᾶλλον ἢ πολιτικῶς διεξάγουσι τὰς εἰς αὐτοὺς ἀνατεθειμένας ὑποθέσεις.» Ὁ ἕτερος Πρέσβυς, ὁ κ. Βαλαωρίτης, μεταβιβάζων τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ κ. Σπάρταλη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 80 τῆς 5 Μαρτίου 1875 ἐγγράφου του, ῥητῶς ἐσημείου ἐν αὐτῷ: «Ὁ κ. Σπάρταλης ἀξιοῦται τῆς εὐαρεσκείας τῆς Κυβερνήσεως διὰ τὸν ζῆλον, τὴν ἔκτακτον ἱκανότητα καὶ τὴν σπανίαν αὐταπάρνησιν, μεθ’ ὧν ἠδυνήθη οὗτος νὰ ὑπηρετήσῃ τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα ἐν δειναῖς περιστάσεσι.» Παραλείπω τὰ σημειωθέντα καὶ ἀνομολογηθέντα ὑπὸ τῶν διαχειριζομένων τὰ κοινὰ ἡμῶν πράγματα κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὅτι ἡ προμήθεια τῆς «Ἀμφιτρίτης» ἐγένετο ὑπὸ συμφερωτάτην τιμὴν, ὀφείλεται δὲ τοῦτο εἰς τὴν ἐμπορικὴν ὑπόληψιν καὶ ἐπιῤῥοὴν τοῦ οἴκου Σπάρταλη. Τὸ πλοῖον ὁ «Βασιλεὺς Γεώργιος» καὶ σήμερον ἀκόμη ὑπὸ τῶν τῶν δοκίμων περὶ τὰ τοιαῦτα ἀνδρῶν θεωρεῖται ὡς ἓν τῶν ἀρίστων πλοίων, οὐχὶ μόνον μεταξὺ τῶν ἡμετέρων πολεμικῶν πλοίων, ἀλλὰ καὶ μεταξὺ τῶν ξένων. Ὅμοιον πλοῖον ἑτέρας Ἐπικρατείας κατεσκευάσθη ἀντὶ 100,000 λιρῶν, ἀντὶ 64,000, ὅσαι ἐδαπανήθησαν ὑφ’ ἡμῶν. Ὅτε δὲ κατὰ τὴν καθέλκυσιν ἀπεδείχθησαν ὑφιστάμεναι ἐλλείψεις τινὲς, παρὰ τὰ συμπεφωνημένα, ἡ παρέμβασις τοῦ κ. Σπάρταλη ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα, οὐχὶ μόνον τὴν πλήρη ἐπανόρθωσιν τῶν ἐλλείψεων, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπιτυχίαν ἐκπτώσεως ἐκ τοῦ συμπεφωνημένου τιμήματος ἐκ λιρῶν 5,000, αἵτινες ἀπετέλεσαν πραγματικὸν κέρδος τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Ἐποιησάμην δὲ μνείαν τούτων, ἵνα παραστήσω εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ὁ Σπάρταλης διεχειρίσθη τὴν ἀνατεθεῖσαν αὐτῷ ὑπηρεσίαν καὶ διαχείρισιν μετ’ ἀκριβείας. Ἀλλ’ εἰς ἓν καὶ μόνον καθυστέρησεν. Ὁμολογῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις ὠνόμασε τὸν κ. Σπάρταλην Γενικὸν Πρόξενον, (νομίζω δὲ, ὅτι ἦτο ἡ τοῦ ἀειμνήστου Κουμουνδούρου,) δὲν ἐζήτησε παρ’ αὐτοῦ, ὡς δὲν ζητεῖται καὶ παρὰ τῶν ἄλλων Προξένων, τὸ προσὸν τοῦ ταμιακοῦ ὑπαλλήλου, δὲν ἐζήτησε παρ’ αὐτοῦ πιστοποιητικόν, ὅτι ὑπηρέτησε προηγουμένως ὡς γραφεὺς ἢ γραμματεὺς ταμείου ἢ ταμίας. Αὐτὸ ἠξίωσεν ὁ σεβαστός μοι φίλος κ. Σωτηρόπουλος, ἰσχυρισθείς, ὅτι ὤφειλε νὰ γινώσκῃ ὁ Σπάρταλης τὸν Λογιστικὸν ἡμῶν Νόμον καὶ τὰς λογιστικὰς διατυπώσεις, καὶ νὰ ὑποβάλλῃ τοὺς λογαριασμούς του, ὡς οἱ ταμίαι. Ὡς πρὸς τοῦτο καθυστέρησε, διότι τοὺς λογαριασμοὺς αὐτοῦ ἐτήρει κατὰ σύστημα ἐμπορικόν, καὶ οὐχὶ κατὰ τὸ σύστημα, ὅπερ ἀκολουθοῦσιν οἱ δημόσιοι ταμίαι. Εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι οἱ ἔμποροι, ἐν ὅσῳ εὑρίσκονται εἰς δοσοληψίας μετά τινος, ἀποστέλλουσιν ἀποσπάσματα τῶν λογαριασμῶν των, δεικνύοντα τὸ ἐξαγόμενον τῆς χρεώσεως ἢ πιστώσεως ἐν ὡρισμένῳ χρονικῷ σημείῳ. Τοῦτο ἔπραξε καὶ ὁ Σπάρταλης· ὅτε δὲ αἱ δοσοληψίαι αὐτοῦ μετὰ τῶν ἀσφαλιστικῶν ἑταιριῶν ἐπερατώθησαν, ἀπέστειλε τὸν γενικὸν λογαριασμὸν πλήρη. Εἶπον πρότερον, ἀπαντῶν εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας Βουλευτὴν, ἰσχυρισθέντα, ὅτι κατὰ τὸ 1868 ὁ Σπάρταλης ἠξίου ἑαυτὸν πιστωτὴν τοῦ Δημοσίου, ἐνῷ δὲν ἦτο τοιοῦτος, αἱ προβαλλόμεναι δὲ ὑπ’ αὐτοῦ ἀξιώσεις ὅτι ἐνήργησε προκαταβολὰς, δὲν εἶναι βάσιμοι, διότι ὁ Σπάρταλης ἐφάνη ἔχων εἰς χεῖράς του καθ’ ὅλην τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ χρήματα τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀνώτερα τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐδαπάνα. Ἐπειδὴ δὲ ἐμνήσθη εἰδικῶς τῆς γενομένης μέχρις Ἰουλίου 1868 καταβολῆς διὰ τὸ πλοῖον «Γεώργιος», ἀπέδειξα διὰ τῶν χρονολογιῶν τῶν γενομένων καταβολῶν, ὅτι κατὰ τὸν Ἰούλιον τοῦ 1868 εἶχε πράγματι πληρώσει 54,000 λίρας, ὥστε ἀπεδείχθη ἀκριβέστατος ὁ ὑποβληθεὶς τότε ὑπὸ τοῦ Σπάρταλη λογαριασμὸς, καθ’ οὗ μετὰ δριμύτητος, ἐπετέθη ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἑτέρα ἀπόδειξις, ἐπισήμως κεκυρωμένη περὶ τοῦ, ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης προκατέβαλε καὶ εἰς λογαριασμὸν τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως ἐκ τῶν ἰδίων αὐτοῦ χρημάτων. Κατὰ τοὺς ὁποίους οὗτος ὑπέβαλε λογαριασμούς, ἐν οἷς κατελόγιζεν ἀμοιβαῖον τόκον ὑπὲρ ἑαυτοῦ καὶ ὑπὲρ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, κατὰ τὸ σύστημα, τὸ κρατοῦν εἰς πάντας τοὺς ἀλληλοχρέους ἀνοικτοὺς λογαριασμοὺς, ἀναγράφεται πλεονάζον ποσὸν τόκων μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1884, καταλογιζόμενον εἰς πίστωσιν αὐτοῦ, ἐκ λιρῶν 881. 1. 6. Πᾶσαι αἱ συσταθεῖσαι πρὸς ἐξέλεγξιν τῶν λογαριασμῶν τούτων Ἐπιτροπαὶ, πάντες οἱ ἀσχοληθέντες εἰς τὸν ἔλεγχον τῶν λογαριασμῶν τούτων λογισταὶ δὲν ἀμφισβήτησαν τὴν ἀκρίβειαν τῶν λογαριασμῶν τοῦ Σπάρταλη ὡς πρὸς τὸ καταλογιζόμενον ὑπὲρ αὐτοῦ πλεονάζον τῆς ἀμοιβαιότητος ποσὸν τόκου ἐκ λιρῶν 881. 1. 6. Τί δὲ ἀποδεικνύει τοῦτο; ἀποδεικνύει προδήλως καὶ ἀναμφισβητήτως, ὅτι ὁ ἐμπορικὸς οἶκος «Σπάρταλη καὶ Σα» προκατέβαλε διὰ λογαριασμὸν τῆς Ἑλλην. Κυβερνήσεως καὶ πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν παραγγελιῶν αὐτῆς χρηματικὰ ποσὰ, ὑπερβαίνοντα τὰς γενομένας πρὸς αὐτὸν ἀποστολὰς χρημάτων. Νομίζω δὲ, ὅτι καὶ αὐτὸ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐν τῇ πρώτῃ αὐτοῦ ἀποφάσει, ὑπ’ ἀριθ. 400 τοῦ 1887, ἀναγνωρίζει ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη τὸ μετὰ τὸν καταλογισμὸν ἀμοιβαίου τόκου προκῦπτον εἰς πίστωσιν αὐτοῦ πλεόνασμα τόκου ἐκ λιρῶν 881. 1. 6. Κατὰ τοῦτο δὲ δὲν εἶναι ἀκριβὴς ἡ συνοδεύουσα τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον Ὑπουργικὴ ἔκθεσις, ἡ ὑπὸ τοῦ Γεν. Λογιστηρίου συνταχθεῖσα, ὅτι ἀναγράφει ὡς ἀναγνωρισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ καταλογισθεῖσαν ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου διαφορὰν ἐκ τόκων λιρῶν 881. 1. 6, ἐνῷ ἀκριβὲς καὶ ἀναμφισβήτητον εἶναι, ὅτι ἐκ τοῦ ἐλέγχου ἀνεγνωρίσθη διαφορὰ ἐκ τόκων τοσούτου ποσοῦ, οὐχὶ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη....

§26ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Τοὺς ἀποῤῥίπτει τὸ Συνέδριον.

§27ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δώσατέ μοι, σᾶς παρακαλῶ, τὴν ἀπόφασιν, διὰ νὰ σᾶς δείξω τὸ σχετικὸν μέρος. (Ὁ κ. Σιμόπουλος δεικνύει εἰς τὸν κ. Σωτηρόπουλον τὸ σχετικὸν τμῆμα τῆς ἐκθέσεως.)

§28ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἱστορικόν.

§29ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁπωσδήποτε καὶ ἂν ἀπεφάσισε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, δὲν ἐπηρεάζεται ἐκ τῆς ἀποφάσεως αὐτοῦ ὁ ἰσχυρισμὸς ἐμοῦ. Ἐγὼ ἐγνώρισα εἰς τὴν Βουλὴν τὰ περὶ πλεονάσματος τόκων ὑπὲρ Σπάρταλη ὡς ἐνδεικτικὸν ἑνὸς γεγονότος, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἐποιήσατο προκαταβολὰς ἀνωτέρας τῶν γενομένων πρὸς αὐτὸν ἐμβασμάτων. Καὶ ἂν παραδεχθῶ πρὸς στιγμὴν, ὅτι ἔχετε δίκαιον, ὀφείλετε νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι ἔχω δίκαιον, ἰσχυριζόμενος, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἐνήργησε προκαταβολὰς, πρὶν ἢ λάβῃ χρήματα ὑπὸ τῆς ἡμετέρας Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἀποδεικνύει, ὅτι ὑπεβλήθη εἰς θυσίας, ἕνεκα τῶν δοθεισῶν παραγγελιῶν. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτὴς ἀνέγνωσεν ὑμῖν ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, σταλὲν κατὰ Δεκέμβριον τοῦ 1884 πρὸς τὸν ἐν Λονδίνῳ ἡμέτερον Πρεσβευτὴν, ἠθέλησε δὲ νὰ ἐξαγάγῃ ἐξ αὐτοῦ τὸ συμπέρασμα, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἦτο κακῆς πίστεως, ἐνῷ οὐδαμῶς ἐπιστώθη ἡ κακὴ πίστις, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἦτο ἐστερημένος παντὸς αἰσθήματος φιλοπατρίας, ὡς καταφυγὼν εἰς ξένην προστασίαν, ἵνα λάβῃ τὸ δίκαιόν του, ἐνῷ ὤφειλεν ὁ ἴδιος νὰ καταφύγῃ ἐνώπιον τῶν Ἑλληνικῶν Δικαστηρίων, ἢ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἵνα διεκδικήσῃ τὸ δίκαιόν του. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος κ. Βουλευτὴς δὲν ἦτο ἐν δικαίῳ, ἀποδίδων μομφὴν εἰς τὸν Σπάρταλην, καὶ λαμβάνων ἀφετηρίαν τὰς περιεχομένας εἰς ἓν ἔγγραφον, γραφὲν ὑπὸ ὑπαλλήλου τοῦ Γεν. Λογιστηρίου, παρεισφρησάσας ἀτόπως ἐκφράσεις. Ὤφειλε, πρὶν ἢ ἐπιῤῥίψῃ μομφὴν εἰς τὴν διαχείρισιν τοῦ κ. Σπάρταλη, νὰ μὴ στηριχθῇ εἰς ἓν ἔγγραφον, οὗ σκοπὸς ἦτο ἡ ἐκβίασις τοῦ Σπάρταλη πρὸς ταχεῖαν ὑποβολὴν τῶν ἑαυτοῦ λογαριασμῶν. Ὤφειλε νὰ ἐξετάσῃ πάντα τὰ συνιστῶντα τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ ἔγγραφα, διότι ἐξ αὐτῶν ἤθελε πεισθῆ, ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης, οὐ μόνον δὲν εἶναι ἄξιος μομφῆς ἐπὶ τῇ ἀνατεθείσῃ εἰς αὐτὸν διαχειρίσει δημοσίων χρημάτων, ἀλλὰ τοὐναντίον εἶναι ἄξιος ἐπαίνων ἐπὶ τῇ ἀκριβείᾳ αὐτοῦ ἐν τῇ διαχειρίσει, ἐπὶ τῇ δραστηριότητι αὐτοῦ ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν διδομένων εἰς αὐτὸν παραγγελιῶν ὑπὸ τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, ἐν ὥρᾳ, καθ’ ἣν ἡ ταχεῖα ἐκτέλεσις ὑπηγορεύετο ὑπὸ ὑψίστων ἐθνικῶν συμφερόντων, συνάμα δὲ καὶ ἐπὶ τῷ ζήλῳ καὶ τῇ δεξιότητι αὐτοῦ πρὸς τὴν οἰκονομικωτέραν ἐκτέλεσιν τῶν δοθεισῶν εἰς αὐτὸν παραγγελιῶν. Ὡσαύτως ἄδικος ὑπῆρξεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ἐπιῤῥίψας μομφὴν κατὰ τοῦ Σπάρταλη, διότι δὲν κατέφυγεν εἰς τὰ Ἑλληνικὰ Δικαστήρια πρὸς διεκδίκησιν τῶν δικαίων του, ἀλλ’ ἐπεκαλέσθη τὴν προστασίαν ξένης Κυβερνήσεως. Δὲν ἔπρεπε νὰ λησμονήσῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὅτι εἰς τὸν Σπάρταλην ἦσαν κεκλεισμέναι αἱ θύραι τῶν πολιτικῶν ἡμῶν Δικαστηρίων, καθόσον οὗτος, ὡς ὑπόλογος διαχειριστὴς, δὲν ἠδύνατο νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ πολιτικὰ Δικαστήρια, πρὶν ἢ ἐλεγχθῶσιν οἱ λογαριασμοὶ αὐτοῦ ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τοῦ μόνου ἁρμοδίου ἐν τῷ ἐλέγχῳ καὶ ἐν τῇ ἐκκαθαρίσει τῶν λογαριασμῶν τῶν δημοσίων ὑπολόγων. Οὐδὲ εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἐπεκαλέσθη τὴν συνδρομὴν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, καθόσον ταύτην ἐπεκαλέσθη ἡ ὁμὰς τῶν δανειστῶν αὐτοῦ, ὡς ἐκδοχεὺς τῶν δικαιωμάτων του, τὴν ὁμάδα δὲ ταύτην ἀπετέλουν Ἄγγλοι ὑπήκοοι, τοῦ Σπάρταλη μὴ δικαιουμένου μετὰ τὴν πτώχευσίν του νὰ διεκδικήσῃ τὰ δικαιώματά του ἀπέναντι οἱουδήποτε τῶν ὀφειλετῶν του. Οὕτως ἔχουσιν ἱστορικῶς τὰ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως. Ἔχομεν ἀποδεδειγμένον, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἐν τῇ διαχειρήσει του ταύτῃ κατ’ οὐδὲν ἐδολιεύθη τὰ τοῦ Δημοσίου συμφέροντα, τοὐναντίον τὰ ἐξυπηρέτησε σκοπιμώτερον καὶ λυσιτελέστερον, παρ’ ὅσον ἤθελε τὰ ἐξυπηρετήσει οἱοσδήποτε ἄλλος δημόσιος λειτουργὸς, μὴ ἀσκῶν, ἣν οὗτος ἤσκει ἐν Λονδίνῳ ἐπιῤῥοὴν, προσήνεγκε δὲ πολυτίμους εἰς τὸ Κράτος ὑπηρεσίας, καὶ οἱ λογαριασμοὶ αὐτοῦ ὑπῆρξαν ἀκριβεῖς, ἀκριβέστεροι τῶν τοῦ ἡμετέρου Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὡς ἀπέδειξεν ὁ γενόμενος δικαστικὸς ἔλεγχος. Ἀλλὰ προβάλλονται ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως τρεῖς παρατηρήσεις, ἢ ἀντιῤῥήσεις, ἐν τῇ ἐξετάσει τῆς πιστώσεως. Προβάλλεται πρωτίστως ἡ παραγραφή. Προβάλλεται μετ’ αὐτὴν ἀμφισβήτησις ὡς πρὸς τὴν ὀφειλομένην τῷ Σπάρταλῃ προμήθειαν. Προβάλλεται τελευταία ἀμφισβήτησις ἐπὶ τῆς ὀφειλομένης αὐτῷ ἀποζημιώσεως ἐπὶ τῇ δημευθείσῃ χρηματικῇ περιουσίᾳ. Τινὲς τῶν προαγορευσάντων ῥητόρων παρεδέχθησαν τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ὡς πρὸς πάντα τὰ λοιπὰ, πλὴν τῆς προμηθείας καὶ τῆς ἀποζημιώσεως, ἀλλὰ καὶ εἰς τοῦτο ἀριθμητικῶς περιέπεσαν εἰς ἀνακρίβειαν, διότι εἶπον, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον παρεδέχθη μόνον 3,161 λίρας, ὡς ὀφειλομένας εἰς τὸν Σπάρταλην, τὰ ὑπόλοιπα δὲ, προέρχονται ἀπὸ τόκους καὶ ἀπὸ προμήθειαν, ἐνῷ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον παραδέχεται, ὡς ὀφειλομένας εἰς τὸν Σπάρταλην, 4,114 λίρας ἐκ καθαρᾶς ληψοδοσίας, ἤτοι ἐξ ὅσων οὗτος κατέβαλε διὰ λ)σμὸν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, παρεδέχθη δὲ συνάμα καὶ τὴν προμήθειαν ἐκ 2,309 λιρῶν, τοῦ ὑπολοίπου, μέχρι λιρῶν 10,800, ἀποτελοῦντος τὴν ἀποζημίωσιν, ἤτοι ἐκ λιρῶν 4,387, ἀποζημίωσιν, ὑπολογιζομένην ἐπὶ τῇ βάσει τόκου πρὸς 5% ἐπὶ 14 ἔτη καὶ ἐπὶ ποσοῦ ὀφειλῆς ἐκ λιρῶν 6,423. Ἔγκριτα δέ τινα μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἶπον, ὅτι, ἐὰν ἐπρόκειτο εἰς αὐτὸ τὸ ποσὸν τῶν 4,000 λιρῶν νὰ περιορισθῇ ἡ ἀπαίτησις τοῦ κ. Σπάρταλη, ἦσαν διατεθειμένοι νὰ μὴ προβάλωσι τὴν ἔνστασιν τῆς παραγραφῆς. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται. Εἰσέρχομαι εἰς τὴν ἐξέτασιν τῆς προβληθείσης ἐνστάσεως τῆς παραγραφῆς. Οἱ προαγορεύσαντες ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀνεβίβασαν τὸν θεσμὸν τῆς παραγραφῆς εἰς τὸ ὕψος τῶν θεμελιωδῶν θεσμῶν, ἄνευ τῶν ὁποίων εἶναι ἀδύνατον νὰ λειτουργήσῃ καὶ ὑπάρξῃ κοινωνία. Καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς ἀνέγνωσεν ἐντεῦθεν περικοπὰς συγγραφέων, ἐπιτιμώντων τοὺς Ὑπουργοὺς, οἵτινες δὲν ἤθελον προβάλει τὴν ἔνστασιν τῆς παραγραφῆς εἰς τὰς ὑποβαλλομένας ἀπαιτήσεις κατὰ τοῦ Δημοσίου. Ἔχομεν δύο παραγραφὰς, τὴν τοῦ ἀστικοῦ δικαίου, τὴν τριακονταετῆ, καὶ τὴν λογιστικήν. Ἡ λογιστικὴ παραγραφὴ εἶναί τι περισσότερον τῆς ἀστικῆς, εἶναι ἔκπτωσις τῶν δικαιωμάτων, διότι δὲν παραδέχεται, ὡς ἡ συνήθης, ἡ τοῦ Ῥωμαϊκοῦ δικαίου, τὴν ἕνεκα ἀδρανείας ὡρισμένων προσώπων μὴ ἐνάσκησιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ δικαιούχου. Ἡ λογιστικὴ παραγραφὴ, ἡ πενταετὴς, οὐδεμίαν παραδέχεται διακοπὴν ἕνεκεν ἀδρανείας, ἢ νομικῆς ἀνικανότητος τῶν δικαιούχων. Ἀλλὰ, πρὶν ἢ εἰσέλθω εἰς τὴν νομικὴν ἐξέτασιν τῆς λογιστικῆς παραγραφῆς, περὶ ἧς ἐνταῦθα πρόκειται, νομίζω, ὅτι δέον νὰ ἐξετασθῇ, ἂν δύναται ἡ λογιστικὴ παραγραφὴ νὰ προβληθῇ κατὰ τῶν δημοσίων ὑπολόγων. Ὑποθέσατε ἕνα ταμίαν, ὁ ὁποῖος ἐξ οἱουδήποτε σφάλματος ἐπλήρωσε ποσὸν ἀνώτερον τῶν εἰσπραχθέντων, καὶ ὑπέβαλε τοὺς λογαριασμούς του εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον· ὡς ἔχουσι δὲ παρ’ ἡμῖν τὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, πιθανὸν μετὰ δεκαετίαν ν’ ἀνακαλυφθῇ, ὅτι ἐπλήρωσεν ἐκ τοῦ ἰδίου του βαλαντίου 1000 δραχμὰς ἐπὶ πλέον τῶν ὑπ’ αὐτοῦ εἰσπραχθέντων δημοσίων χρημάτων. Ἐρωτῶ, εἶναι νόμιμον, εἶναι λογικὸν, εἶναι ὀρθὸν νὰ προβληθῇ κατ’ αὐτοῦ ἡ ἔνστασις τῆς παραγραφῆς; Κατ’ ἐμὲ, ὄχι. Δὲν ἐξετάζω τὸ θέμα ὑπὸ μόνον τὰς ἀρχὰς τοῦ δικαίου καὶ τῆς λογικῆς, ἀλλ’ ὑπὸ τὴν καθαρὰν νομικὴν αὐτοῦ ἔποψιν. Ὑπῆρχεν εἰς τὸν ὑπόλογον αὐτὸν νόμιμόν τι μέσον πρὸς διεκδίκησιν τοῦ δικαίου του; ἠδύνατο οὗτος νὰ καταφύγῃ εἰς τὰ πολιτικὰ Δικαστήρια καὶ νὰ αἰτήσηται τὴν ἀπόδοσιν τῶν πληρωθέντων ὑπ’ αὐτοῦ διὰ δημοσίας δαπάνας, πλέον τῶν ὑπ’ αὐτοῦ εἰσπραχθέντων; Ἐὰν ἤγειρεν ἀγωγὴν ἐνώπιον τῶν πολιτικῶν Δικαστηρίων, νομίζετε, ὅτι ἠδύναντο ταῦτα ν’ ἀποδώσωσιν εἰς αὐτὸν τὸ ἀξιούμενον ὑπ’ αὐτοῦ δίκαιον; Πῶς ἠδύνατο τὸ πολιτικὸν Δικαστήριον νὰ ἐπιδικάσῃ ὑπὲρ αὐτοῦ τὸ αἰτούμενον χρηματικὸν ποσὸν, πρὶν ἢ οἱ λογαριασμοὶ αὐτοῦ ἐκκαθαρισθῶσι καὶ ἐλεγχθῶσιν ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου; Τὸ πολιτικὸν Δικαστήριον, εἰς ὃ ἤθελεν οὗτος προσφύγει, βεβαίως θ’ ἀπέῤῥιπτε τὴν ἀγωγὴν αὐτοῦ, λόγῳ ἀναρμοδιότητος. Διὰ τοὺς δημοσίους ὑπολόγους, τὰ πολιτικὰ Δικαστήρια πρὸ τοῦ δικαστικοῦ ἐλέγχου τῶν λογαριασμῶν των εἰσὶν ἀναμφισβητήτως ἀναρμόδια, μόνον δὲ ἁρμόδιον ὡς πρὸς αὐτοὺς εἶναι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον· ἀφοῦ δὲ τὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων ὑπολόγων ὑπάγονται ἀποκλειστικῶς εἰς τὴν ἐλεγκτικὴν καὶ δικαστικὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, πότε γεννᾶται ὡς πρὸς αὐτοὺς τὸ δικαίωμα τῆς κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀγωγῆς ἐπὶ ἀποδόσει ποσοῦ, ὀφειλομένου εἰς αὐτοὺς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἐκ τῆς διαχειρίσεώς των; Ἀναντιῤῥήτως τὸ δικαίωμα τῆς ἀγωγῆς ἄρχεται, ἀφ’ ἧς ἡμέρας κοινοποιηθῇ εἰς τοὺς δημοσίους ὑπολόγους ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἡ ἐπιδικάζουσα ὑπὲρ αὐτῶν ὡρισμένον ποσὸν, διότι πρὸ ταύτης οὐδὲν εἶχον νόμιμον μέσον πρὸς διεκδίκησιν τῶν δικαιωμάτων των. Ἄρα καὶ ἡ τῆς παραγραφῆς ἔνστασις δὲν δύναται νὰ ἐπιμετρηθῇ ὡς πρὸς τὰς ἀπαιτήσεις τῶν δημοσίων ὑπολόγων, εἰμὴ μόνον ἀφ’ ἧς ἡμέρας ἐδημοσιεύθη ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Καὶ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ ὑπολόγου, διαχειρισαμένου δημόσια χρήματα, ἤτοι περὶ ὑπολόγου διαχειριστοῦ, κατὰ τοῦ ὁποίου δὲν δύναται νὰ προβληθῇ ἡ ἔνστασις παραγραφῆς, εἰμὴ μετὰ τὸν ἔλεγχον τῶν λογαριασμῶν του ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἐὰν δὲ μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συνεδρίου δὲν ἐφρόντιζε νὰ ζητήσῃ τὴν ἔκδοσιν τοῦ χρηματικοῦ ἐντάλματος, ἠδύνατο ὁ Ὑπουργὸς νὰ προβάλῃ τὴν παραγραφήν, ἀλλὰ πρὸ τούτου δὲν χωρεῖ παραγραφή. Ἀλλ’ ἐξετάσωμεν τὰ τῆς παραγραφῆς ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν. Ἡ παραγραφή, καὶ μάλιστα ἡ λογιστική, εἶναι τοῦ ἐξαιρετικοῦ δικαίου καὶ πρέπει νὰ ἐξετάζηται καὶ ἑρμηνεύηται ἐντὸς τῶν στενωτέρων τῆς ἑρμηνευτικῆς κανόνων. Ἡ λογιστικὴ παραγραφὴ ἐκρίθη ἀναγκαία εἰς τὰς περιουσίας τοῦ Κράτους νὰ καθιερωθῇ, διότι τὸ Κράτος δὲν δύναται οὐδὲ πρέπει νὰ τηρῇ τοὺς λογαριασμούς του ἐκκρεμεῖς ἐπὶ πολλὰ ἔτη. Τὸ Κράτος εἶναι ὑποχρεωμένον νὰ γινώσκῃ ἐγκαίρως, ὁποῖα εἶναι τὰ βαρύνοντα τὸν Προϋπολογισμὸν αὐτοῦ βάρη· ἂν δὲν καθιεροῦτο ἡ λογιστικὴ παραγραφή, ἦτο πιθανόν, ἐν ᾧ χρόνῳ τὸ Κράτος ὑπελάμβανεν, ὅτι ἐκανόνισε τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν ἰσοζυγίῳ, νὰ προκύψῃ ἀπαίτησις, ἔχουσα παλαιὰν καταγωγήν, καὶ ἐντελῶς νὰ καταστρέψῃ τὸ ἰσοζύγιον. Ὡς ἐκ τούτου ὁ νόμος περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ ἀνέγραψεν ἐν ἄρθρῳ 69 τὴν πενταετῆ παραγραφήν. Σημειωτέον δέ, ὅτι, ἐνῷ ὁ νόμος περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ ἐξεδόθη κατὰ τὸ 1852, ἡ περὶ παραγραφῆς διάταξις αὐτοῦ δὲν ἤρξατο λειτουργοῦσα παρ’ ἡμῖν, εἰμὴ ἀπὸ τοῦ 1865 καὶ ἐντεῦθεν, καθόσον οἱ διαχειριζόμενοι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ἔκρινον αὐστηράν, ἐθεώρουν δημευτικὴν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 69, καὶ δὲν ἐπεκαλοῦντο τὴν παραγραφὴν πρὸς ἀπόκρουσιν τῶν κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀπαιτήσεων. Ὁπωσδήποτε, βραδύτερον ἤρξατο προβαλλομένη ἡ παραγραφὴ ὑπὸ τῶν ὑπερασπιζομένων τὸ Δημόσιον ἐνώπιον τῶν πολιτικῶν Δικαστηρίων. Ἵνα κρίνωμεν, ὁποία ἡ ἔννοια τοῦ θεσμοῦ τῆς λογιστικῆς παραγραφῆς, θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ προσέξητε εἰς τὸ κείμενον τῶν δύο σχετικῶν ἄρθρων. Τὸ ἄρθρον 69 ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παραγράφεται πρὸς ὄφελος τοῦ Κράτους καὶ ἐξαλείφεται πᾶν χρέος δημόσιον, ἐὰν δι’ ἔλλειψιν ἀποχρώσης δικαιολογήσεως δὲν ἀνεγνωρίσθη, δὲν διετάχθη ἡ πληρωμὴ αὐτοῦ καὶ δὲν ἐπληρώθη ἐντὸς πέντε ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς χρήσεως. Ἡ διάταξις αὕτη δὲν ἰσχύει εἰς τὰς περιστάσεις, διὰ τὰς ὁποίας νόμοι, εἰδικὰ Διατάγματα, ἢ συμβόλαια ὥρισαν μακροτέραν ἢ συντομωτέραν προθεσμίαν ἐκπτώσεως». Τὸ δὲ ἄρθρον 70 ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Δὲν ἰσχύει προσέτι (ἡ παραγραφὴ) ὡς πρὸς τὰ χρέη, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπληρώθησαν ἐντὸς τῆς προσδιωρισμένης προθεσμίας δι’ ἐμπόδια, προελθόντα ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν, ἢ τῶν ὁποίων ἡ πληρωμὴ ἀνεβλήθη δι’ ἀρξαμένην δίκην.—Ἔκαστος πιστωτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ καὶ λάβῃ ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ἀποδεικτικὸν περὶ ἐμπροθέσμου αἰτήσεώς του καὶ τῆς παρουσιάσεως τῶν τίτλων τοῦ δικαιώματός του». Σημειωτέον, ὅτι ὁ Λογιστικὸς Νόμος εἶναι ἀντιγραφὴ τοῦ Γαλλικοῦ. Τὸ ἄρθρον 303 τοῦ Γαλλικοῦ, ἐκ τοῦ ὁποίου μετεφράσθη τὸ ἄρθρον 70, δὲν περιέχει τὴν φράσιν «δι’ ἀρξαμένην δίκην»

§30ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Περιέχει «ἐνώπιον τοῦ Conseil d’ État».

§31ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ σπεύδετε· δὲν ἔχω μὲν τὴν δικανικὴν εἰδικότητα ὑμῶν, ἀλλὰ δύναμαι νὰ ἐκθέσω σαφῶς τὰς ἰδέας μου, καὶ δύναμαι νὰ γινώσκω κρεῖσσον ὑμῶν τὴν κρατοῦσαν παρ’ ἄλλοις Ἔθνεσιν οἰκονομικὴν νομοθεσίαν. Ἐν τῷ κειμένῳ τοῦ νόμου τοῦ Γαλλικοῦ ἀναφέρεται τὸ Συμβούλιον τῆς Ἐπικρατείας, εἰς ὃ εἰσάγονται πᾶσαι αἱ διαφοραὶ καὶ δίκαι, αἱ ὑπαγόμεναι εἰς τὴν κατατηγορίαν τοῦ ἀμφισβητουμένου διοικητικοῦ, εἰς ταύτας δὲ ἀνάγονται καὶ αἱ κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀπαιτήσεις τῶν ἰδιωτῶν. Ἡμεῖς ὅμως δὲν ἔχομεν Συμβούλιον Ἐπικρατείας, καὶ διὰ τοῦτο ὁ νομοθέτης ἐσημείωσεν «ἀρξαμένην δίκην». Ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἔχει σημασίαν ἐπὶ τοῦ προκειμένου. Ἐμνήσθην αὐτοῦ λόγῳ ἱστορικῷ. Ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς, εἶναι ἡ δευτέρα παράγραφος τοῦ ἄρθρου 70 (ἀναγινώσκει): «Ἕκαστος πιστωτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ καὶ λάβῃ ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν ἀποδεικτικὸν περὶ τῆς ἐμπροθέσμου αἰτήσεώς του καὶ τῆς παρουσιάσεως τῶν τίτλων τοῦ δικαιώματός του». Ἀνεξαρτήτως τῆς νομολογίας, ἥτις κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καθιερώθη παρ’ ἡμῖν, καὶ ἥτις δὲν εἶναι σταθερὰ, ὡς θέλω σᾶς ἀποδείξει, ἐρωτῶ ὑμᾶς, νὰ μοὶ εἴπητε, ἐπὶ μὲν τοῦ ἄρθρου 69 αἱ λέξεις «δι’ ἔλλειψιν ἀποχρώσης δικαιολογήσεως» ἐτέθησαν ἁπλῶς καὶ ὡς ἔτυχε; Ἂν ἔχωσιν ἔννοιάν τινα, ἡ ἔννοια αὐτῶν εἶναι, ὅτι ἡ παραγραφὴ ἔχει ἐφαρμογὴν κατὰ τῶν ἀπαιτήσεων, δι’ ἃς δὲν προσήχθησαν ἀποχρῶσαι δικαιολογίαι ἐντὸς πενταετίας. Ἐπὶ δὲ τοῦ ἄρθρου 70 ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς ἰσχυρίσθη, ὅτι τοῦτο δὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀναγνώρισιν, ἀλλὰ μόνον εἰς τὴν πληρωμὴν, διότι ἡ νομολογία, ἡ κρατοῦσα παρ’ ἡμῖν, οὕτω παρεδέχθη. Ἰδοὺ δὲ πόσον ῥητῶς καὶ σαφῶς διετύπωσε τὴν ἑαυτοῦ γνώμην ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς κ. Κωνσταντόπουλος. Ἀναγινώσκω τοὺς ἰδίους αὐτοῦ λόγους, ἔχοντας ὡς ἑξῆς: «Ἅμα τις παραβάλῃ τὰ δύο ταῦτα ἄρθρα πρὸς ἄλληλα, θέλει πεισθῆ, ὅτι τὸ ἄρθρον 70 δὲν πραγματεύεται περὶ τῶν τριῶν περιπτώσεων, περὶ ὧν προέβλεψε τὸ ἄρθρον 69, ἀλλὰ μόνον περὶ τῆς τελευταίας περιπτώσεως, καθ’ ἣν ἐξεδόθη μὲν τὸ ἔνταλμα τῆς πληρωμῆς, ἀλλ’ ἡ ἀπαίτησις δὲν ἐπληρώθη, ἕνεκα ἐμποδίων, προελθόντων ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν· συνεπῶς θέλει συμπεράνει, ὅτι οὐδέποτε παρεμποδίζεται ἡ παραγραφὴ ἕνεκα μὴ δικαιολογήσεως καὶ ἀναγνωρίσεως τῶν ἀπαιτήσεων, ὅτι οὐδέποτε παρεμποδίζεται ἡ παραγραφὴ λόγῳ μὴ ἐκδόσεως τοῦ ἐντάλματος τῆς πληρωμῆς, καὶ ὅτι δύναται ν’ ἀνασταλῇ ἡ παραγραφὴ, ὅταν ἐξεδόθη μὲν τὸ ἔνταλμα, ἀλλ’ ἡ πληρωμὴ δὲν ἐπραγματοποιήθη ἕνεκεν ἐμποδίων, ἐκ τῶν ἀρχῶν προελθόντων». Ἀλλ’ ἂν τοιαύτη, ὁποίαν ἰσχυρίζεται ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς, ὁ καὶ διεξοδικώτερον πραγματευθεὶς τὰ τῆς παραγραφῆς, ἦναι ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου 70, τίνα ἔννοιαν θὰ εἶχον αἱ λέξεις «ἕκαστος πιστωτὴς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσῃ καὶ λάβῃ ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν πιστοποιητικὸν περὶ τῆς ἐμπροθέσμου παρουσιάσεως τῶν τίτλων τοῦ δικαιώματός του»; Πείθεσθε δὲ βεβαίως, ὅτι τὸ ἄρθρον 70 ἔδωκεν εἰς τὸν πιστωτὴν τὸ δικαίωμα, νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν Ὑπουργὸν ἀπόδειξιν, ὅτι ἐπαρουσίασεν εἰς αὐτὸν τὰ ἀπαιτούμενα πρὸς ὑποστήριξιν τῆς ἀπαιτήσεώς του ἔγγραφα, πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν νὰ διακόπτηται ἡ παραγραφὴ, ὅταν τὰ ἀναγκαῖα ἔγγραφα προσήχθησαν ἐμπροθέσμως. Ἐξετάσωμεν δὲ ἐν τῇ προκειμένῃ περιπτώσει, ἂν ὁ Σπάρταλης ὑπέβαλε τοὺς λογαριασμοὺς καὶ τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφά του ἐμπροθέσμως, ἤτοι πρὶν ἢ παρέλθῃ πενταετία. Αἱ πράξεις τῆς μετὰ τοῦ Κράτους ληψοδοσίας, αἱ μισθοδοσίαι, αἱ γενόμεναι πρὸς αὐτὸν χρηματικαὶ ἀποστολαὶ κλπ. ἐξηκολούθησαν οὐχὶ μέχρι τέλους Δεκεμβρίου 1874, ἀλλὰ μέχρι τοῦ Ἰουνίου τοῦ 1875· ὁ Σπάρταλης κατὰ τὸ 1875 ὑπέβαλε τοὺς λογαριασμοὺς αὐτοῦ, ὑπέβαλε πάντα τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, τ’ ἀποτελοῦντα τοὺς τίτλους τῶν δικαιωμάτων του. Ἔκτοτε οὐδὲν ἐζητήθη νὰ ὑποβάλῃ ἔγγραφον· εἰς οὐδὲν δὲ καθυστέρησε, καὶ οὐδεμίαν ὑπέχει πλέον εὐθύνην ἐπὶ τῇ βραδύτητι, τῇ πέραν τῆς πενταετίας. Ἐνταῦθα ὑπάρχει ὁμολογουμένως τὸ ὑπὸ τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου προβλεπόμενον ἐμπόδιον τῶν ἀρχῶν. Αἱ ἀπαιτήσεις αὐτοῦ ἀνεγνωρίσθησαν καὶ ἐξεκαθαρίσθησαν κατὰ τὰ ἔτη 1878 καὶ 1879 ὑπὸ τῶν συσταθεισῶν Ἐπιτροπῶν, ὑπὸ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, ὑπὸ τῶν ἐγγράφων, ἅτινα ἀντηλλάγησαν μεταξὺ τῶν διαφόρων Ὑπουργείων, ἰδίως δὲ μεταξὺ τῶν Ὑπουργείων Οἰκονομικῶν καὶ Ναυτικῶν. Τὰ Ὑπουργεῖα καὶ αἱ Ἐπιτροπαὶ ἀνεγνώρισαν, πρὶν ἢ παρέλθῃ πενταετία, ἤτοι πρὸ τοῦ 1880, ὅτι ὠφείλετο εἰς τὸν Σπάρταλην τὸ ποσὸν 6,000 λιρῶν, καὶ ὅτι ὁ Σπάρταλης εἶχεν ἤδη ὑποβάλει ἅπαντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀποδεικτικὰ καὶ παραστατικὰ τοῦ δικαιώματός του. Ἐὰν γίνῃ ἀποδεκτὴ ἡ γνώμη τοῦ ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ, καθ’ ἣν ὡς ἐμπόδιον ἐκ τῶν ἀρχῶν ἀνεγνώρισε τὸ ἄρθρον 70, μόνον τὸ κατὰ τὴν πληρωμὴν παρεμβαλλόμενον, οὐχὶ τὸ κατὰ τὴν ἀναγνώρισιν, τότε τὸ Δημόσιον ἔσεται ὁ διδάσκαλος τῆς κακῆς πίστεως, διότι ἡ Ἀρχὴ, εἰς τὴν ὁποίαν ἤθελε πολίτης τις προσαγάγει πάντα τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, τὰ ὑποστηρίζοντα μίαν νόμιμον ἀπαίτησίν του, δύναται νὰ παρεμβάλλῃ δυσκολίας, δύναται ν’ ἀναβάλλῃ ἀπὸ ἡμέρας εἰς ἡμέραν τὴν ἔκδοσιν τοῦ χρηματικοῦ ἐντάλματος, μέχρις οὗ λήξῃ ἡ πενταετία, ὅτε ἐπέρχεται ἡ παραγραφή. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς ἀνέγνωσε τὸ σκεπτικὸν μιᾶς ἢ δύο ἀποφάσεων τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἵνα σᾶς πείσῃ ὅτι αὐτὴ εἶναι ἡ ἐπικρατοῦσα παρ’ ἡμῖν νομολογία. Ἔχω ἄπειρον σεβασμὸν εἰς τὴν νομολογίαν τοῦ Ἀρείου Πάγου καὶ εἰς τὰ φῶτα τῶν μελῶν αὐτοῦ, δύναμαι ὅμως νὰ ἐπικαλεσθῶ τὴν μαρτυρίαν πάντων τῶν ἐν τῇ Βουλῇ νομικῶν, ἂν ἡ νομολογία τοῦ Ἀρείου Πάγου ὑπῆρξε πάντοτε σταθερὰ ὡς πρὸς οἱονδήποτε νομικὸν ζήτημα. Σᾶς ἔφερε μίαν ἀπόφασιν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, καθ’ ἣν ὡς ἐμπόδιον, παρεμβαλλόμενον ὑπὸ τῶν Ἀρχῶν, εἶναι τὸ κατὰ τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐντάλματος καὶ οὐχὶ κατὰ τὴν ἀναγνώρισιν τῆς ἀπαιτήσεως· ἀλλ’ ἔχω καὶ ἐγὼ ἀπόφασιν τοῦ Ἀρείου Πάγου, ἡ ὁποία τὴν ἀντίθετον καθιεροῖ νομολογίαν. Ἡ ἀπόφασις φέρει ἀριθμὸν 49 τοῦ ἔτους 1870, ἔχει δὲ οὕτω (ἀναγινώσκει):

ΑΠΟΣΠΑΣΜΑ

τῆς ὑπ’ ἀριθ. 49 ἔτους 1870 ἀποφάσεως τοῦ Ἀρείου Πάγου. «Ἐπειδὴ ἐμπόδιον, προερχόμενον ὑπὸ τῶν ἀρχῶν, εἶναι, κατὰ τὴν ἔννοιαν τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ νόμου, καὶ ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον, δι’ ἔλλειψιν νομίμου πιστώσεως, κατὰ τὰ ἐν τῷ αὐτῷ νόμῳ κεκανονισμένα, δὲν ἐκδίδει τὸ περὶ πληρωμῆς ἔνταλμα, καὶ ὑπάρχοντος τοιούτου ἐμποδίου, δὲν χωρεῖ ἡ πενταετὴς παραγραφή. «Ἐπειδή, ὁμολογοῦντος τοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ διὰ τοῦ αὐτοῦ πιστοποιητικοῦ, ὅτι ὀφείλονται τῷ Π. δρ. 422 δι’ ἔξοδα τῶν κατὰ τὸ 1861 γενομένων αὐτοῦ μεταθέσεων, τὰ δὲ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα ἐγκαίρως ἀπὸ τοῦ 1861 ὑπεβλήθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, τὸ Δικαστήριον τῶν Πρωτοδικῶν ὀρθῶς ἀπέῤῥιψε τὴν ἔνστασιν τοῦ Δημοσίου κατὰ τῶν προσαχθέντων δικαιολογητικῶν ἐγγράφων περὶ μὴ ἀναγνωρίσεως δῆθεν αὐτῶν καὶ περὶ ἐλλείψεως τῆς δεούσης ἐπικυρώσεώς των, διότι ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐξόδων, οἷά εἰσι τὰ παρὰ τοῦ Π. αἰτούμενα, εἶναι ἀνατεθειμένη διὰ τοῦ ἄρθρου 17 τοῦ περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ νόμου εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπερ διέταξε τὴν δαπάνην ταύτην, τὸ δὲ προκαλέσαν τὴν δαπάνην ταύτην Ὑπουργεῖον βεβαιοῖ, ὅτι ἐμπροθέσμως ὑπεβλήθη ἡ δικαιολόγησις τῆς δαπάνης καὶ ἀνεγνώρισε τὴν ὀφειλὴν αὐτήν»....

§32ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐμπόδια περὶ τὴν πληρωμὴν ἕνεκα ἐλλείψεως πιστώσεως.

§33ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀκριβῶς τὸ αὐτὸ συμβαίνει ἐνταῦθα, διότι ἐνταῦθα, ἐὰν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε πίστωσιν κατὰ τὸ ἔτος 1875, ὅτε ὑπέβαλε τοὺς λογαριασμούς του ὁ Σπάρταλης, βεβαίως ἤθελεν ἐκδώσει τὸ ἔνταλμα, διότι ὑπῆρχον πάντα τὰ δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, ὅσα ἐδικαιολόγουν τὴν πληρωμήν. Ἀλλὰ, Κύριοι, τὰ τῆς νομολογίας, περὶ ἧς ἐμνήσθην, ἀποβαίνουσιν ἀντικείμενον ἐξετάσεως, ὅταν ὑπόθεσίς τις ἐκδικάζηται ἐνώπιον τῶν πολιτικῶν Δικαστηρίων, δὲν εἶναι δὲ ἐπιτετραμμένον εἰς τὴν Βουλὴν νὰ μεταβληθῇ εἰς Δικαστήριον. Εἰς ἡμᾶς, ὡς μέλη τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ἐπιβάλλεται νὰ ἐξετάσωμεν, πῶς τὸ ἄρθρον 69 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου ἐφηρμόσθη μέχρι τοῦδε ὑπὸ τῶν κατὰ καιροὺς Ἑλληνικῶν Κυβερνήσεων, ἐὰν δηλαδὴ αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις ἀνεγνώρισαν ἐν τῇ διαχειρίσει τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους αὐτὸ τοῦτο τὸ δικαίωμα, τὸ παραγόμενον ἐκ τοῦ ἄρθρου 69, ὡς δικαίωμα, πρὸς ἄρνησιν τῶν κατ’ αὐτοῦ βασίμων καὶ δεδικαιολογημένων ἀπαιτήσεων τῶν ἰδιωτῶν. Ὁσάκις ἐπαρουσιάσθησαν τοιαῦται ἀπαιτήσεις, μὴ ἀμφισβητούμεναι ἐν τῇ δικαστικῇ αὐτῶν ὑποστάσει, ὡς εἶναι ἡ τοῦ Σπάρταλη, πᾶσαι αἱ Κυβερνήσεις οὐδέποτε προέβαλλον τὴν ἔνστασιν τῆς παραγραφῆς, ἀλλὰ περιωρίζοντο μόνον νὰ ἀναγράφωσιν εἰς τοὺς Προϋπολογισμούς, ὑπὸ τὸ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον τῶν κεκλεισμένων χρήσεων, τὰ ποσὰ ταῦτα, ἢ νὰ προκαλῶσιν εἰδικὸν περὶ πιστώσεως νόμον, καὶ νὰ τὰ πληρόνωσι. Μίαν μόνον ὑποχρέωσιν ὑπελάμβανον αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, ὡς ἐπιβαλλομένην αὐταῖς ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἄρθρου 69, τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ νὰ ζητῶσιν, ὁσάκις ἐπρόκειτο περὶ πληρωμῆς χρέους τοιούτου, τὴν ἄδειαν τῆς Νομοθετικῆς Ἐξουσίας. Οἱ κατὰ τὸ παρελθὸν Ὑπουργοὶ ἔκρινον, ὅτι, προκειμένου περὶ ἀπαιτήσεως, ἡ ὁποία ἐγεννήθη πρὸ 5 ἐτῶν, ὤφειλον νὰ μὴ προβαίνωσιν αὐτοὶ εἰς τὴν ἄμεσον ἐκκαθάρισιν καὶ πληρωμὴν καὶ δι’ ἕτερον λόγον, διότι ἀνάγεται ἡ τοιαύτη δαπάνη εἰς κεκλεισμένην ἢ διαγεγραμμένην χρῆσιν. Οὕτως ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς καὶ ἡγέτης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διευθύνων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ 1879, ὅτε ὁ μακαρίτης Σ. Βαλαωρίτης εἶχε μίαν ἀπαίτησιν μισθοῦ, ἀναγομένην εἰς τὰς ἀρχὰς τοῦ 1875, προφανῶς δυνάμει τοῦ ἀπὸ 27 Ἰουνίου 1877 νόμου παραγεγραμμένην, ἐπὶ τῇ βάσει μιᾶς ἁπλουστάτης ἀναφορᾶς, ὁ Ὑπουργὸς οὗτος ἔγραψεν ἐπ’ αὐτῆς τῆς αἰτήσεως, ὡς ἐντολὴν πρὸς τὸν ἁρμόδιον ὑπάλληλόν του, τὰ ἑξῆς: «Περιληφθήτω εἰς τὰ ἔξοδα κεκλεισμένων χρήσεων. 30 Νοεμβρίου 1879. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν Θ. Π. Δηλιγιάννης». Καὶ οὕτως ἀνεγράφη τὸ αἰτούμενον ποσὸν, συνεπείᾳ μόνης τῆς ἀναφορᾶς ἐκείνης τοῦ Σ. Βαλαωρίτου, ἐκ δραχμῶν 10,400, εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880, καὶ ἐπληρώθη. Τὸ ἔγγραφον τοῦτο ἔλαβον ἐκ τοῦ Ὑπουργείου, διότι ἔλαβον ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἀναγραφείσης ἐπὶ τούτῳ πιστώσεως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1880 τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν· ὅπως ὅμως καλῶς ἀντιληφθῆτε τὰ τῆς παραγραφῆς ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ, εἶναι ἀναγκαῖον νὰ γνωρίσω ὑμῖν, ὅτι ὡς πρὸς τὴν λογιστικὴν παραγραφὴν δὲν ἔχομεν μόνον τὸν νόμον περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ, ἔχομεν καὶ ἕτερον νόμον, φέροντα χρονολογίαν 27 Ἰουνίου 1877, στοιχ. ΧΛʹ, περὶ παραγραφῆς τῶν κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀγωγῶν. Ἰδοὺ πῶς ἔχει τὸ ἄρθρον 2 τοῦ περὶ οὗ πρόκειται νόμου (ἀναγινώσκει): «Αἱ τῶν δημοσίων ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν ἀγωγαὶ κατὰ τοῦ Δημοσίου, ἕνεκα καθυστερήσεως μισθῶν καὶ ἄλλων ἀποδοχῶν, παραγράφονται μετὰ διετίαν, ἀφ’ ἧς κατὰ πρῶτον ἐγεννήθη τὸ πρὸς ἀγωγὴν δικαίωμα, ἐκτὸς ἐὰν ἡ ἀπαίτησις ἀνεγνωρίσθη ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ὁπότε παραγράφονται μετὰ πενταετίαν ἀπὸ τῆς ἀναγνωρίσεως.»....

§34ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὁ νόμος αὐτὸς δὲν ἔχει ἀναδρομικὴν δύναμιν.

§35ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Κατ’ εἰδικὴν διάταξιν τοῦ αὐτοῦ νόμου, τὸ πρὸς παραγραφὴν δικαίωμα ἄρχεται καὶ ὡς πρὸς τὰς ὑφισταμένας κατὰ τὴν ἔκδοσιν αὐτοῦ ἀπαιτήσεις, ἀφ’ ἧς ἐγεννήθη τὸ πρὸς ἀγωγὴν δικαίωμα, κατὰ τοῦτο δὲ ἐτροποποιήθη τὸ ἄρθρον 69 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, καθ’ ὃ ἡ πενταετία ἐμετρᾶτο ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς χρήσεως, εἰς ἣν ἀνήγετο ἡ δαπάνη. Μετὰ τὸν νόμον τοῦ 1877 ἔχομεν πολλοὺς Προϋπολογισμούς, οἱ ὁποῖοι ἀναγράφουσιν εἰς τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων καὶ διαγεγραμμένων χρήσεων πολλὰς ἀπαιτήσεις παραγεγραμμένας, καθ’ ὅλον δὲ τὸ διάστημα τοῦτο δὲν διεχειρίζετο ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, διεχειρίζοντα αὐτὰ καὶ ἄλλοι. Ὡς παράδειγμα δὲ σᾶς φέρω τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, ἐν τῷ ὁποίῳ θὰ εὕρητε ἀναγεγραμμένας πολλὰς παραγεγραμμένας ἀπαιτήσεις κατὰ τοῦ Δημοσίου ἐκ μισθῶν ὑπαλλήλων καὶ ἄλλων ἀποδοχῶν....

§36ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε, ἐὰν δὲν εἶχε διακοπῆ ἡ παραγραφὴ αὐτῶν;

§37ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς ῥητῶς γίνεται μνεία, ὁσάκις ὑπάρχωσι δικαστικαὶ ἀποφάσεις. Εἰς τὰς ἀπαιτήσεις ὅμως, περὶ ὧν ποιοῦμαι μνείαν, οὐδεμία σημείωσις περὶ δικαστικῶν ἀποφάσεων ὑπάρχει.

§38ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δύναται νὰ διακοπῇ ἡ παραγραφὴ καὶ μόνον δι’ ἀγωγῆς.

§39ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ μὲ διακόπτετε, παρακαλῶ. Ἐγὼ ὑπέλαβον, ὅτι, προκειμένου περὶ παραγραφῆς, δι’ ἣν ἐποιήσατε τοσοῦτον πάταγον, ἠθέλετε μελετήσει τοὺς Προϋπολογισμοὺς τοῦ Κράτους, καὶ ἠθέλετε εὕρει ὅσα ἐγὼ σᾶς ἀναφέρω. Παρατηρῶ λοιπὸν, ὅτι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, Προϋπολογισμὸν, ὁ ὁποῖος εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν Βουλὴν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, θὰ εὕρητε ἀναφερομένας πολλὰς ἀπαιτήσεις, καθ’ ὧν νομίμως ἠδύνατο νὰ προβληθῇ ἡ τῆς παραγραφῆς ἔνστασις· ἐπὶ παραδείγματι, ὁ νῦν ἐν Λονδίνῳ Πρέσβυς κ. Γεννάδιος ὑπῆρξε Γραμματεὺς Πρεσβείας εἰς παλαιὰς ἐποχὰς καὶ ἠξίου μισθὸν ἀπὸ 25 Ἀπριλίου μέχρι 18 Ἰουνίου 1881, ἤτοι δραχμὰς 1148. Οὐδεμία δίκη ἐγένετο, οὐδεμία ἀγωγὴ ἐκοινοποιήθη, ἡ διετὴς παραγραφὴ ἦτο ὡμολογημένη, ὁ τότε ὅμως Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἀνέγραψε τὸ ποσὸν αὐτὸ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὸ ἐπλήρωσε. Πλὴν τούτου ἔχομεν «διὰ τὸ δαπανηθὲν ὑπ’ αὐτοῦ κατὰ τὸ ἔτος 1879 χάριν ἐθνικοῦ σκοποῦ ποσὸν λιρ. 36,15, ἐκ δραχ. 956», καθ’ ἧς ἀπαιτήσεως ἐχώρει καὶ ἡ διετὴς παραγραφή. Ἐν τούτοις καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνεγράφη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 καὶ ἐπληρώθη. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν μάλιστα τοῦ 1885 θὰ εὕρητε καὶ τὴν λογιστικὴν παραγραφὴν τοῦ νόμου τοῦ 1887, καὶ τὴν παραγραφὴν τοῦ ἄρθρου 69 τοῦ νόμου περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ. Ἐν παραδείγματι θὰ εὕρητε καὶ πληρωμὴν Βουλευτικῆς ἀποζημιώσεως εἴς τινας Βουλευτάς, π. χ. πρὸς τὸν Θ. Τζανετάκην ἡ Βουλευτικὴ ἀποζημίωσις τοῦ 1870 ἐκ δραχ. 2,000 ἐπληρώθη τὸ 1885, πρὸς τὸν Λ. Βούλγαρην, ὡς βουλευτὴν Ἄργους, ἀποζημίωσις τοῦ 1874, πρὸς τὸν Α. Ἰακωβάτον ἐπληρώθη κατὰ τὸ 1885 Βουλευτικὴ ἀποζημίωσις τοῦ 1866. Θὰ εὕρητε συνάμα καὶ πολλὰ ἕτερα ποσὰ, ὑπαγόμενα εἰς τὴν λογιστικὴν παραγραφήν. Δὲν εἶναι ὅμως μόνον αὐτὰ τὰ μικρὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουσιν ἀναμφισβητήτως, ὅτι αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις, οὕτω πως ἐνόησαν καὶ ἐφήρμοσαν τὴν παραγραφήν· ἐνόησαν ὡς ὑποχρέωσιν αὑτῶν, νὰ ζητῶσι τὴν ἄδειαν τῆς Βουλῆς, δὲν ὑπέθετον δὲ ποτὲ, ὅτι τὸ ἄρθρον 69 δημιουργεῖ ὑπὲρ τῆς Ἑλλην. Κυβερνήσεως δικαίωμα, τὸ ὁποῖον ἠδύναντο νὰ προβάλωσι, διὰ νὰ καταργήσωσιν ἰδιωτικὰς ἀπαιτήσεις, ἢ νὰ καταστήσωσι πάντας τοὺς μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως συναλλαττομένους περιδεεῖς εἰς τὰς μετ’ αὐτῆς σχέσεις των. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἄλλη ὑπόθεσις, οὐ μόνον σπουδαιοτέρα, ἀλλὰ καὶ ὁμοιάζουσα πρὸς τὴν προκειμένην. Ἡ Ἑλληνικὴ Ἀτμοπλοΐα εἶχεν ἕνα λογαριασμὸν ἐκκρεμῆ μετὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος ἀνεφέρετο εἰς διαχείρισιν ἀπὸ τοῦ 1871 ἕως τοῦ 1878. Ἦτο καὶ αὐτὸς λογαριασμὸς ἐμπορικὸς, ὡς ἦτο ὁ τοῦ κ. Σπάρταλη· ὅπως δὲ συμβαίνει εἰς ὅλους, οἵτινες, συναλλασσόμενοι ἐν μεγάλῃ ποσότητι μετὰ τῆς Κυβερνήσεως, δὲν ἐννοοῦσι νὰ καταφεύγωσιν εἰς τὰ Δικαστήρια πρὸς διεκδίκησιν τῶν δικαιωμάτων των, οὕτω συνέβη καὶ εἰς τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν, ἥτις οὐδέποτε ὑπελάμβανεν ὡς ἐνδεχομένην τὴν κατ’ αὐτῆς ἔνστασιν τῆς παραγραφῆς ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἡ Ἀτμοπλοϊκὴ Ἑταιρία λοιπὸν δὲν κατέφυγεν εἰς τὰ Δικαστήρια, ἀλλὰ κατέφυγεν εἰς ἐκεῖνο, εἰς τὸ ὁποῖον καταφεύγουσιν ὅλοι, ὅσοι ἔχουσι πεποίθησιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, προσῆλθεν εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ παρέστησεν εἰς αὐτὸν, ὅπερ εἶχε δίκαιον. Ἦτο καὶ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ καὶ νῦν Πρωθυπουργὸς, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἐδέχθη νὰ ἔλθῃ μετὰ τῆς Διευθύνσεως τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας εἰς μίαν ἐκκαθάρισιν, καὶ ἀφοῦ διωρίσθησαν ἁρμόδια πρόσωπα πρὸς ἔλεγχον τῶν λογαριασμῶν, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, ὁ μακαρίτης Λομβάρδος, συνωμολόγησε συμβόλαιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνεγνώρισεν ἐκ τῆς ἀπαιτήσεως αὐτῆς τὸ ποσὸν 800,000 δραχμῶν περίπου. Προέβη δὲ μόνον εἰς τὴν ἀναγνώρισιν, δὲν ἀνέλαβε δὲ οὐδεμίαν ὑποχρέωσιν περὶ τῆς ἀμέσου πληρωμῆς, διότι τὰ τῆς πληρωμῆς ἄφησε νὰ κανονισθῶσι βραδύτερον, ὅταν ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἤθελε τὸ ἐπιτρέψει. Ἀλλ’ ἡ διάδοχος Κυβέρνησις, ἡ ὑπὸ τὸν ἡγέτην τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εὐθὺς, ὡς ἀνῆλθεν εἰς τὴν ἐξουσίαν, προὐκάλεσε διὰ Β. Διατάγματος ἐκτάκτους πιστώσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἐνήργησε τὴν πληρωμήν· ἐπρόκειτο δὲ περὶ ἀπαιτήσεως, ἀρχομένης, ὡς εἶπον, ἀπὸ τοῦ 1871 καὶ ληγούσης τὸ 1878. Μάλιστα κατὰ τὴν πληρωμὴν ἐπῆλθε καὶ ἀταξία τις λογιστικὴ, διότι, ἐνῷ ἐξεδόθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως Β. Διάταγμα διὰ 300,000 δραχμῶν τὸν Μάρτιον τοῦ 1885, καὶ βραδύτερον αἱ παραστάσεις τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας ἔπεισαν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ προβῇ εἰς τὴν πληρωμὴν καὶ ἑτέρων 200,000 δραχμῶν, κατὰ τὸν Ὀκτώβριον, ὅτε πλέον δὲν ἠδύνατο νὰ προέλθῃ εἰς τὴν πρόκλησιν Διατάγματος ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1884, τὸ ἐξέδωκεν εἰς βάρος τοῦ 1885, ὅτε δὲ βραδύτερον ἔφερεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰς δύο ταύτας πιστώσεις, ἔῤῥιψεν ἀμφοτέρας εἰς βάρος τοῦ 1884, καὶ τοιουτοτρόπως ἀνέτρεψεν ὅ,τι τὸ πρῶτον εἶχεν ἀποφασισθῆ διὰ τῶν Διαταγμάτων. Κατὰ τὴν πληρωμὴν τῶν ἀπαιτήσεων τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας δύο ὑπῆρχον παραγραφαὶ, εὐλόγως παροραθεῖσαι ὑπὸ τῶν Κυβερνήσεων τοῦ 1881 καὶ τοῦ 1885. Αἱ ἀπαιτήσεις αὗται ἐστηρίζοντο ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον εἰς τὸ ἐνιαύσιον χορήγημα, τὸ παρεχόμενον κατὰ τὴν σχετικὴν σύμβασιν ὑπὸ τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Ἑταιρίαν ταύτην. Αἱ ἀπαιτήσεις τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας, αἱ ἐκ κεφαλαίου προερχόμεναι, ἔληξαν κατὰ τὸ 1875, καθόσον αἱ μετὰ ταῦτα μέχρι τοῦ 1878 ἀπαιτήσεις αὐτῆς ἀνεφέροντο εἰς τόκους. Ἐν τούτοις κατὰ τὸ 1881, κατὰ μῆνα Ἀπρίλιον, διευθύνοντος τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ κ. Σωτηροπούλου, προεκλήθη Β. Διάταγμα, δι’ οὗ ἐχορηγήθη ἔκτακτος πίστωσις ἐκ δραχμῶν 400,000 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1881, ὑπὸ τὸν τίτλον «ἀπόδοσις τῶν πρὸς τὴν Ἑταιρίαν τῆς Ἑλληνικῆς Ἀτμοπλοΐας ὀφειλομένων». Τὸ ποσὸν τοῦτο ἐπληρώθη μετὰ τὸ ἐκδοθὲν Διάταγμα, καίτοι ἀνεφέρετο εἰς ἀπαιτήσεις ἢ ὑπηρεσίας τῆς Ἑταιρίας πρὸ τοῦ ἔτους 1875, καίτοι οὐδεμία ἀγωγὴ ἢ δίκη ἠγέρθη ἐπὶ τούτῳ. Τοῦτ’ αὐτὸ ἐγένετο καὶ κατὰ τὸ 1885, καθ’ ὃ ἐπληρώθη τὸ ὑπόλοιπον τῶν ἀπαιτήσεων τῆς Ἀτμοπλοϊκῆς Ἑταιρίας ἐκ δραχμῶν 850 χιλιάδων, καίτοι ἀνεφέρετο εἰς ὑπηρεσίας, ἢ ἀπαιτήσεις, λαβούσας χώραν πρὸ πενταετίας. Ὑπῆρξεν ὅμως καὶ ἑτέρα ὀφειλὴ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὸν ἐν Λονδίνῳ ἐμπορικὸν οἶκον «Μελᾶ καὶ Μαυρογιάννη» διὰ καταβολὰς τοῦ οἴκου τούτου, γενομένας κατὰ τὸ 1859 εἰς τὴν ἀγορὰν τοῦ πλοίου «ἡ Ἑλλάς», καὶ ἐκ τόκων ἐπὶ τῶν καταβολῶν τοῦ οἴκου τούτου. Ἐκ τῆς δοσοληψίας ταύτης ἀπέμεινεν ὀφειλὴ 500 λιρῶν, δι’ ἔλλειψιν, ὑποθέτω, πιστώσεως. Ἠναγκάσθησαν δὲ οἱ δικαιοῦχοι, μετὰ παρέλευσιν πολλῶν ἐτῶν, νὰ καταφύγωσιν εἰς τὰ Δικαστήρια, ἐφεσιβαλόντος δὲ τοῦ Δημοσίου τὴν ὑπὲρ αὑτῶν πρωτόδικον ἀπόφασιν, τὸ Ἐφετεῖον Ἀθηνῶν διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 712 τῆς 11 Μαΐου 1872 ἀποφάσεώς του ἀποφαίνεται (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ ὀρθῶς ἀπεῤῥίφθη ἡ ἔνστασις τῆς πενταετοῦς ἐκ τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου παραγραφῆς, διότι δὲν προσβάλλει τὸ ἀπὸ 18 Μαρτίου 1868 ἔγγραφον τοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν Ὑπουργοῦ, διὰ δὲ τοῦ ἐγγράφου τούτου ἀποδεικνύεται, ὅτι ἀνεγνωρίσθη τὸ περὶ οὗ νῦν πρόκειται χρέος τοῦ Δημοσίου. Ἑπομένως διεκόπη τοιουτοτρόπως ἡ εἰρημένη παραγραφή». Ἰδοὺ δὲ καὶ ἄλλη σκέψις τῆς αὐτῆς ἀποφάσεως (ἀναγινώσκει): «Ὑπολογιστέοι δὲ εἶναι καὶ οἱ ὀφειλόμενοι τόκοι, τὸ δὲ περὶ τοῦ ἐναντίου παράπονον τοῦ Δημοσίου, διά τε ταῦτα καὶ τοὺς ἐν τῇ προσβαλλομένῃ ἀποφάσει ἐκτεθειμένους σχετικοὺς περὶ τούτου λόγους, δὲν εἶναι βάσιμον», Δηλαδὴ καὶ τὴν ἄλλην ἔνστασιν τοῦ Δημοσίου ὡς πρὸς τοὺς τόκους ἐπίσης ἀπέῤῥιψεν. Εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον ἡ ὑπόθεσις αὕτη συνεβιβάσθη διὰ πρακτικοῦ, καὶ τὸ Δημόσιον, λαβὸν πίστωσιν, ἐπλήρωσε τὸ ποσὸν αὐτὸ, καίτοι ἀπὸ τοῦ 1859 μέχρι τοῦ χρόνου τῆς πληρωμῆς ἐμεσολάβησαν πολλὰ ἔτη, καίτοι, προκειμένου περὶ ἀπαιτήσεως τοῦ 1859, ἡ ἀγωγὴ ἠγέρθη τὸ 1867. Ταῦτα πάντα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι αἱ Ἑλληνικαὶ Κυβερνήσεις παρεδέχθησαν τὴν ἀρχὴν, ὅτι αἱ τοιαῦται ἀπαιτήσεις δὲν πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται εἰς τὴν πενταετῆ παραγραφὴν, διότι ἡ τοιαύτη παραγραφὴ δὲν συντελεῖ εἰς ἐπίῤῥωσιν τῆς δημοσίας πίστεως. Ἀλλά, Κύριοι, μὴ ὑπολάβητε, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἔχουσι τῷ ὄντι περὶ παραγραφῆς αὐτὴν τὴν ἰδέαν, τὴν ὁποίαν τοσοῦτον ἐνθέρμως ὑποστηρίζουσιν ἐν τῇ προκειμένῃ ὑποθέσει. Ἀφίνω ὅσα εἶπον, ἀφορῶντα εἰς τὸ παρελθὸν, καὶ ὑπομιμνήσκω ὑμῖν γεγονὸς νεώτατον καὶ προσφατώτατον, λαβὸν χώραν ἐν τῇ παρούσῃ Συνόδῳ τῆς Βουλῆς. Συνάμα μὲ τὴν πίστωσιν, περὶ ἧς συζητοῦμεν, ὑπεβλήθη καὶ μία ἄλλη πίστωσις, πίστωσις περὶ κανονισμοῦ προσωρινῶν δανείων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Καὶ ἐν τῇ πιστώσει ταύτῃ ὑπῆρχεν ἀκριβῶς ἡ πενταετὴς παραγραφὴ, καὶ οὐ μόνον ὑπῆρχεν ἡ πενταετὴς παραγραφὴ, ἀλλ’ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ῥητῶς εἶπεν ἐν τῇ ἐκθέσει αὐτοῦ, ὅτι μόνον ἡ ἔνστασις τῆς παραγραφῆς τῆς πενταετοῦς ἠδύνατο νὰ προταθῇ, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἄρθρον 70 ἡ ἀναβολὴ τῆς πληρωμῆς προῆλθεν ἀπὸ ἐμπόδια τῶν ἀρχῶν, διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς τὸ τέλος ἑκάστου ἔτους ἀπέστελλε τακτικῶς τοὺς λογαριασμούς της, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐξέδιδε τὰ προσήκοντα ἐντάλματα. Τί ἄλλο ἔπραξε καὶ ὁ Σπάρταλης; ἀπέστελλε τοὺς λογαριασμούς του, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δὲν ἐξέδιδε τὰ χρηματικὰ ἐντάλματα...

§40ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν οὐδόλως ἀντελήφθην τὴν ἔνστασιν τῆς παραγραφῆς.

§41ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶχον τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προκαλέσω τὴν ἀντίληψιν καὶ προσοχὴν ὑμῶν.

§42ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλειπον μίαν ἡμέραν. Δὲν ἤμην παρὼν τότε.

§43ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον γινώσκω, εἶναι, ὅτι ὑμεῖς, ὁ ὁποῖος ὑπὲρ τῆς παραγραφῆς τοσοῦτον θερμῶς συνηγορήσατε, καὶ οἱ ἄλλοι νομικοὶ ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, οἱ τοσοῦτον ἀγωνιζόμενοι κατὰ παντός, ὅ,τι παρουσιάζεται ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως πρὸς ἐπιψήφισιν, ἀνεγνώσατε ἢ ὠφείλετε νὰ ἀναγνώσητε ἐν τῇ ἐκθέσει τοῦ νομοσχεδίου περὶ πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 1,700,000 εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν λόγω τόκων, ὀφειλομένων πρὸς αὐτὴν, ὅτι ὑπάρχει παραγραφὴ, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν σᾶς εἶπεν, ὅτι, ἐπειδὴ ἡ παραγραφὴ ἀποδίδεται εἰς ἐμπόδια, προελθόντα ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν, δι’ αὐτὸ δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου...

§44ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡμεῖς δὲν τὸ ἐψηφίσαμεν.

§45ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἐψηφίσθη, καὶ εἶναι ἤδη νόμος τοῦ Κράτους, διακεκριμένον δὲ μέλος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ἐξ Ἄρτης Βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος εἶναι λίαν ἐντριβὴς εἰς ὅ,τι ἀφορᾷ τὰς πιστώσεις, ἐπ’ αὐτῆς τῆς πιστώσεως ὡμίλησε, καὶ ἐζήτησε τὴν προσαγωγὴν τῆς διαμαρτυρίας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἐζήτησε τὸν λογαριασμὸν, ἐκ τοῦ ὁποίου ἀποδεικνύεται ἡ ὀφειλὴ αὕτη τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, ἐζήτει πολλὰς ἐξηγήσεις καὶ ἐτήρει ἀνὰ χεῖρας τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὑπέγραψε δὲ μετ’ ἄλλων τριῶν ἀξιοτίμων μελῶν τῆς ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ μειοψηφίας τὴν πρὸς τὴν Βουλὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, δι’ ἧς αὕτη συνέστησεν εἰς τὴν Βουλὴν παμψηφεὶ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου...

§46ΛΕΒΙΔΗΣ. Σύγκρισις ἐπ’ ἀνομοίων πραγμάτων. Ἄλλως τε δὲν ἐψηφίσαμεν ἡμεῖς αὐτὰ τὰ πράγματα.

§47ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ἡ ἔκθεσις τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ φέρει καὶ τὴν ὑπογραφὴν ὑμῶν· ἡμεῖς δὲ δὲν εἴχομεν οὐδένα λόγον νὰ ἐπιστήσωμεν τὴν προσοχήν σας ἐπὶ τῆς παραγραφῆς. Ἡμεῖς εἴχομεν ἀντίθετον ἰδέαν περὶ παραγραφῆς ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, διότι ἡμεῖς, καίτοι ἐνομίζομεν, ὅτι ὑπάρχει παραγραφὴ δυνάμει τοῦ ἄρθρου 69, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἡ παραγραφὴ προῆλθεν ἐκ τῶν Ἀρχῶν, ἔπρεπε νὰ μὴ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, κατὰ τὴν ὀρθὴν ἑρμηνείαν τοῦ ἄρθρου 70, ὡς φρονοῦμεν καὶ ἐν τῇ ὑπὸ συζήτησιν ὑποθέσει. Ἐξ ὅσων εἶπον ἐπείσθητε, ὅτι καὶ τυπικῶς ἀκόμη ἡ παραγραφὴ δὲν χωρεῖ ἐπὶ τῆς προκειμένης ὑποθέσεως, καὶ ὁ γενόμενος ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ θόρυβος δὲν εἶχε σκοπὸν τὴν ὑπὲρ τοῦ θεσμοῦ τῆς παραγραφῆς συνηγορίαν, ἀλλὰ πολιτικὸν μόνον σκοπόν, καὶ ἅπασα ἡ πολυμάθεια καὶ εὐγλωττία τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατηναλώθη ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς παραγραφῆς ἄνευ πρακτικοῦ τινος ἀποτελέσματος. Συνεπλήρωσα ἤδη τὰς ὁποίας ὤφειλον νὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς παραγραφῆς, ἣν προέβαλον οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τελευταῖον ἐμνημόνευσα νομοσχεδίου τινὸς, τὸ ὁποῖον ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ Συνόδῳ ἐψήφισεν ἡ Βουλὴ, καὶ τὸ ὁποῖον μετεβλήθη ἤδη εἰς νόμον τοῦ Κράτους, τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὸν κανονισμὸν τῶν προσωρινῶν δανείων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἐπειδὴ δὲ ἤκουσα ἀντιῤῥήσεις ἢ ἐνδοιασμοὺς περὶ τοῦ, ἂν καὶ ἐν τῷ κανονισμῷ τῶν χρεῶν ἐκείνων ὑπάρχῃ ἡ παραγραφὴ τοῦ ἄρθρου 69 τοῦ νόμου περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ, εἶπον, ὅτι περὶ τούτου ὁ εἰσαγαγὼν τὸ νομοσχέδιον Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ῥητῶς ἐν τῇ ἐκθέσει του ἐποιήσατο μνείαν. Δὲν εἶχον προηγουμένως πρόχειρον τὸ φυλλάδιον, τὸ ὁποῖον περιεῖχε καὶ τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, τὴν συνοδεύουσαν τὸ νομοσχέδιον. Ἰδοὺ ἡ παράγραφος, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸ θέμα τῆς παραγραφῆς (ἀναγινώσκει): «Ὁ τόκος τῶν ἀνωτέρω δανείων, ἀναγραφόμενος ὡς τακτικὸν δημόσιον ἔξοδον εἰς τοὺς Προϋπολογισμοὺς, ὑπήγετο εἰς τὴν παραγραφὴν τοῦ ἄρθρου 69 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου. Ἀπαλλάσσονται ὅμως τῆς παραγραφῆς ταύτης, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 70 τοῦ αὐτοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, διότι τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἐξέδιδε τὰ ἀναγκαῖα χρηματικὰ ἐντάλματα ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὑπὸ τῆς Τραπέζης ὑποβαλλομένων καθ’ ἑξαμηνίαν λογαριασμῶν.» Οἱ ψηφίσαντες τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶχον τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ὅπου ἐξ ἐμποδίου τῶν ἀρχῶν τοῦ Κράτους παρεμβάλλεται οἱονδήποτε πρόσκομμα, ἡ ἔνστασις τῆς παραγραφῆς δὲν χωρεῖ. Ἐν τῇ πεποιθήσει ταύτῃ εἰσηγήσατο καὶ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο καὶ τὸ παρὸν ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν ὅμως οἱ ἀξιότιμοι ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εἶχον τὴν αὐτὴν γνώμην, ἣν ὑποστηρίζουσι νῦν, ὡς πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ χορηγίας τῆς πιστώσεως, τῆς ἀφορώσης εἰς ἐξόφλησιν ὀφειλῆς τοῦ Κράτους πρὸς τὸν Σπάρταλην, βεβαίως ὤφειλον καὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ νὰ προβάλωσι τὰς αὐτὰς παρατηρήσεις. Μεταβαίνω ἤδη εἰς τὸ ἕτερον θέμα, εἰς τὸ θέμα τῆς προμηθείας, διότι καὶ ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου πολλὰ ἐλέχθησαν....

§48ΤΙΝΕΣ. Θὰ ὁμιλήσητε πολύ;

§49ΕΤΕΡΟΙ. Δὲν διακόπτετε;

§50ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἐξακολουθήσωμεν αὔριον.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συζήτησις. (Οἱ Βουλευταὶ ἐγείρονται, ὅπως ἀπέλθωσιν).

§52ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐπειδὴ θὰ γίνῃ εὐρεῖα συζήτησις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν....

§53ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ φέρῃ τὴν ἀπάντησιν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν διακοινώσεων τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας, αἱ ὁποῖαι εἶναι εἰς τὴν δικογραφίαν.

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον εἰς τὰς 3 μ. μ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 8 μ. μ.