1888.12.07

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31.

Τῆς 7 Δεκεμβρίου 1888

(Τετάρτη)

Ὥρᾳ 3 μ.μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως. Ἄρχεται δὲ ἡ συνεδρίασις, φωτιζομένης τῆς αἰθούσης τοῦ Βουλευτηρίου τὸ πρῶτον δι’ ἠλεκτρικοῦ φωτός).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, ἐσχημάτισα Ἐπιτροπὴν διὰ τὸ ζήτημα τῆς ποιμνιοβοσκῆς· ἀπόκειται δὲ εἰς τὴν Βουλὴν νὰ κρίνῃ, ἂν καλῶς ἢ κακῶς ἐγένετο ὁ καταρτισμός. Μέλη τῆς Ἐπιτροπῆς εἶναι οἱ κύριοι Σωτηρόπουλος, Σιμόπουλος, Βαλσαμάκης, Δημητριάδης, Καΐρης, Πετρίδης, Κανταρζῆς καὶ Ἐπαμεινώνδας Σακελλαρόπουλος. Προσεπάθησα νὰ ἦναι ἐξ ὅλων τῶν νομῶν. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ τὴν Ἐπιτροπὴν, ὡς κατηρτίσθη;

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Χρ. Χριστόπουλος, βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, κατέθεσε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιστατῶν τῶν δημοσίων ἔργων καὶ κλητήρων τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 107). Αἴτησις Χρήστου Διαμαντοπούλου, ἀποστράτου ἀνθυπομοιράρχου, περὶ πληρωμῆς αὐτῷ ὀφειλομένων δικαιωμάτων ἐκ τοῦ ἐθνικοῦ ταμείου εἰς τὸν θεῖόν του Δ. Δημητριάδην, οὗτινός ἐστι νόμιμος κληρονόμος. Παραπέμπεται εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τῶν ἀναφορῶν. Αἴτησις Μιχαὴλ Γεωργαντοπούλου, κατοίκου Ἀκράτας καὶ ταμίου τῆς κοινότητος Χαλκεανίκων καὶ Ἀκράτας, παραπονουμένου, ὅτι ἐπλήρωσεν ἀναγκαστικῶς φόρους μὴ ὀφειλομένους.

§4ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Γεωργαντόπουλος παραπονεῖται, ὅτι καὶ ὁ Ἔφορος καὶ εἰσπράκτορες εἰσέπραξαν, ἐναντίον τοῦ νόμου, δὶς καὶ τρὶς τὸν αὐτὸν φόρον. Πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ἂν οἱ εἰσπράκτορες καὶ οἱ χωροφύλακες ἔχωσι τὸ δικαίωμα νὰ εἰσπράττωσι δὶς τὸν αὐτὸν φόρον καὶ νὰ ἑρμηνεύωσιν, ὅπως θέλουσι, τοὺς νόμους.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§6Θ. ΚΑΝΑΚΑΡΗΣ. Οἱ καπνοπῶλαι τῶν Πατρῶν μοὶ ἔπεμψαν ἀναφορὰν, δι’ ἧς παραπονοῦνται κατὰ τοῦ νόμου περὶ σιγαροχάρτου. Παρακαλῶ ν’ ἀποσταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ἔχω πεποίθησιν, ὅτι θέλει ληφθῆ πρόνοια πρὸς θεραπείαν τῶν δικαίων παραπόνων τῶν ἀναφερομένων.

§7ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ἡ ἀναφορὰ, ὅπως λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλή. (Ἀναγινώσκεται).

§8ΤΖΑΝΕΣ. Ἐξ ὅλων τῶν ἐπαρχιῶν οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἔχουσι τοιαῦτα παράπονα. Μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ σιγαρόχαρτον ὑπερπλεονάζει ἐπὶ τοσοῦτον, ὥστε πράγματι οἱ καπνοπῶλαι ὑφίστανται ζημίαν, καὶ συνενῶ καὶ ἐγὼ τὴν παράκλησίν μου μετὰ τῶν κυρίων συναδέλφων, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ πρόνοιαν, διότι ἡ ὠφέλεια, ἡ προερχομένη ἐκ τῆς πωλήσεως τοῦ καπνοῦ, χάνεται ἕνεκα τοῦ ὑπερπλεονασμοῦ τοῦ σιγαροχάρτου. Καὶ ἄλλοτε εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως περὶ τούτου, καὶ εἶχε τὴν καλωσύνην νὰ εἴπῃ, ὅτι θὰ λάβῃ πρόνοιαν, καὶ πρέπει τάχιστα νὰ λάβῃ τοιαύτην, διότι ἄλλως οἱ ἄνθρωποι αὐτοὶ εἶναι ἠναγκασμένοι, ἢ νὰ ἐγκαταλείψωσι τὸ ἐπάγγελμά των, ἢ νὰ καταφύγωσιν εἰς μέσα καταδολιεύσεως τοῦ νόμου.

§9ΛΕΒΙΔΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, σήμερον ἦλθεν ἐκ Πατρῶν ἡ ἀναφορὰ αὕτη, δι’ ἧς οἱ καπνοπῶλαι τῶν Πατρῶν ζητοῦσι τὴν μεταβολὴν τοῦ νόμου περὶ καπνοῦ, προτείνουσι δὲ τὴν ἐλάττωσιν τῶν φυλλαδίων τοῦ σιγαροχάρτου, τῶν ἀναγκαστικῶς ἀγοραζομένων μετὰ τοῦ καπνοῦ, ἀπὸ 12 εἰς 8. Ἀλλ’ ὡς ἐνθυμεῖσθε, πρό τινων ἡμερῶν ἐλάβομεν καὶ ἑτέραν ἀναφορὰν ἐξ Αἰγίου περὶ τοῦ αὐτοῦ θέματος, περὶ δὲ τῆς ἀναφορᾶς ἐκείνης ἡ Βουλὴ οὐδὲν ἀπεφάνθη, ἀλλά, κατὰ τὴν συνήθειαν, διεβίβασεν αὐτὴν εἰς τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργόν. Ἐκτὸς ὅμως τούτων, γινώσκω, ὅτι ἐγένετο ἐπιτροπὴ καὶ τῶν ἐν Ἀθήναις καὶ ἐν Πειραιεῖ καπνοπωλῶν καὶ καπνεμπόρων, ἥτις ἐργάζεται, ἵνα ἀποστείλῃ ἀναφορὰν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐν ᾗ ἐκτίθενται οἱ λόγοι, οἵτινές εἰσι καὶ σπουδαιότατοι, δι’ οὓς καὶ οἱ καπνέμποροι καὶ οἱ καπνοπῶλαι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς παρακαλοῦσι τὴν Βουλὴν, ὅπως προνοήσῃ περὶ τοῦ σπουδαίου τούτου θέματος. Διότι εἶναι ἀποδεδειγμένον, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο τοῦ νόμου περὶ καπνοῦ εἶναι ἐντελῶς ἐσφαλμένον καὶ ἄδικον, ἐπειδὴ εἰς μίαν ὀκᾶν καπνοῦ δὲν ἀναλογοῦσι δώδεκα φυλλάδια, δηλαδὴ 1200 φύλλα σιγαροχάρτου, ἀλλὰ μόνον ὀκτὼ, δηλαδὴ 800 φύλλα. Ἐπέρχεται λοιπὸν τὸ ἄτοπον, ὥστε πολλοὶ τῶν καπνοπωλῶν νὰ ἔχωσι κεφάλαια ἀδρανῆ καὶ νεκρὰ εἰς σιγαρόχαρτον, ὡς ἀποταμίευμα ἐν ταῖς ἀποθήκαις αὑτῶν, κεφάλαια, ὧν ἡ ποσότης καθ’ ἡμέραν αὐξάνει· τοιουτοτρόπως δὲ καθ’ ἡμέραν αὐξάνει καὶ τὸ μὴ παραγωγικὸν τοῦτο κεφάλαιον τῶν ἀτυχῶν τούτων φορολογουμένων. Δὲν εἶναι δὲ μόνον οἱ καπνοπῶλαι Ἀθηνῶν καὶ Πειραιῶς, Πατρῶν καὶ Αἰγίου, οἵτινες παραπονοῦνται κατὰ τοῦ ἄρθρου τοῦ νόμου περὶ καπνοῦ, ἀλλὰ καὶ ἐκ πολλῶν ἄλλων μερῶν τοῦ Κράτους ἔχομεν τοιαῦτα παράπονα. Ἑπομένως πιστεύω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις περὶ μεταβολῆς τοῦ νόμου, τούτου τουλάχιστον ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον, περὶ οὗ ὁ λόγος. Νομίζομεν, ὅτι, ὅταν οἱ εἰδήμονες ἄνθρωποι, οἷοί εἰσιν οἱ καπνοπῶλαι ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ἰσχυρίζονται, ὅτι 8 μόνον φυλλάδια εἰσιν ἀρκοῦντα διὰ μίαν ὀκᾶν καπνοῦ, δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ ἄλλην γνώμην.

§10ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μεσσηνίας εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι περὶ τούτου ὡμίλησε καὶ ἰδιαιτέρως πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν αὐτῷ, ὅτι προτίθεται δι’ εἰδικοῦ νομοσχεδίου νὰ κανονίσῃ τὰ περὶ τούτου, προσθέτω εἰς τὰς γενομένας παρατηρήσεις, ὅτι, ἂν πράγματι ἡ Κυβέρνησις σκέπτηται νὰ φέρῃ διόρθωσιν ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὀφείλει νὰ σκεφθῇ ῥιζικώτερον. Ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ σιγαροχάρτου εἰσήχθη ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, διότι αὕτη βασίζεται εἰς τὴν γνώμην τῆς ἐπιτυχίας τῆς φορολογίας, ὅταν αὕτη στηρίζηται ἐπὶ τοῦ πολλαπλοῦ τῶν φόρων· καὶ βεβαίως, ἐὰν ὁ φόρος οὗτος ἦτο ἄλλως πως κεκανονισμένος, ὡς ἦτο, παραδείγματος χάριν, ὅτε τὸ πρῶτον εἰσήχθη, ἐννοῶ τὸν λόγον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως ἐπιμένῃ εἰς τὸν φόρον τοῦτον. Ὡς ὅμως ἐκανονίσθη ἐσχάτως, δὲν πρόκειται πλέον περὶ πολλαπλοῦ φόρου, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ἑνὸς καὶ μόνον φόρου, ἤτοι τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ὁ καπνοπώλης, ὁ φέρων τὸν καπνὸν εἰς τὸ καπνοκοπτήριον, ὑποχρεοῦται συνάμα νὰ πληρόνῃ τὸν φόρον τοῦ καπνοῦ καὶ τὸν φόρον τοῦ σιγαροχάρτου. Εἴτε λοιπὸν ὁ φόρος οὗτος πληρόνεται ὡς φόρος καπνοῦ, εἴτε πληρόνεται ὡς φόρος σιγαροχάρτου, εἰς ἓν καὶ τὸ αὐτὸ καταντᾷ, ἑπομένως, ἐὰν τὸ Δημόσιον δύναται νὰ εἰσπράξῃ ἀπὸ τὸ ἓν εἶδος τὸν αὐτὸν φόρον, τὸν ὁποῖον εἰσπράττει σήμερον ἀπὸ τὰ δύο εἴδη, ἐὰν λέγω δύναται νὰ περιορίσῃ τὸ βάρος εἰς τὸ ἓν εἶδος μόνον, ἤτοι εἰς τὸν καπνὸν, εἰσπράττον τὸ αὐτὸ ποσὸν, πάντῃ περιττὴ καθίσταται ἡ φορολογία ἀμφοτέρων τῶν εἰδῶν, ἀφοῦ αὕτη συνίσταται εἰς ἕνα καὶ μόνον φόρον, διὰ μιᾶς καταβαλλόμενον. Τί δὲ συμβαίνει νῦν; Οἱ καπνοπῶλαι ἀναγκάζονται, ὡς εἶπον οἱ προλαλήσαντες, νὰ καταβάλλωσι τὸν φόρον, νὰ φυλάττωσι δὲ τὸ σιγαρόχαρτον εἰς τὰς ἀποθήκας των, μὴ πωλοῦντες αὐτὸ, καὶ οὕτω δὲν καταβάλλουσι πλέον φόρον, ἀλλὰ ἐκβιάζονται εἰς τὴν πληρωμὴν ἐκείνου, ὅπερ πληρόνουσι, προβλέποντες δὲ, ὅτι, ἐὰν ἐξακολουθήσωσι καταβάλλοντες τοιοῦτον φόρον, χωρὶς νὰ τὸν εἰσπράττωσιν ἀπὸ τοὺς καταναλωτὰς τοῦ καπνοῦ, θὰ ὑποστῶσι ζημίας σπουδαίας καὶ θὰ ἀναγκασθῶσιν, ἢ νὰ ἐγκαταλείψωσι τὸ ἐπάγγελμα αὐτῶν, ἢ ὀπωσδήποτε νὰ ἀπολέσωσι τὰ κεφάλαιά των, θὰ ὑποχρεωθῶσιν ἐξ ἀνάγκης νὰ ἐπιβάλωσιν ὅ,τι καταβάλλουσιν εἰς τὸ Δημόσιον ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ καπνοῦ, καὶ ἑπομένως οἱ καταναλωταὶ θὰ πληρόνωσι τὸν φόρον τοῦτον, ἤτοι τοῦ σιγαροχάρτου, ὡς φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ. Ἐὰν δὲ καταργηθῇ ὁ φόρος ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου, καὶ τὸ ἐκ τούτου εἰσπραττόμενον καθαρὸν ἔσοδον προστεθῇ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἀφίνεται ἐλευθέρα καὶ ἡ ἐγχωρία βιομηχανία, ἥτις ὑπῆρχε προηγουμένως, καὶ ἐκ τῆς ὁποίας ἀπέζων πολλαὶ οἰκογένειαι, καὶ οἱ καταναλωταὶ ἐλάχιστον ἢ καὶ διόλου θὰ ἐπιβαρυνθῶσι, διότι καὶ ἤδη πληρόνουσι τὸν ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου φόρον, εἴτε ἀγοράσωσι σιγαρόχαρτον, εἴτε μή, οἱ δὲ καπνίζοντες θὰ ἔχωσι τὴν εὐχαρίστησιν νὰ ἐκλέγωσι τὸ σιγαρόχαρτον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ καπνίζωσιν, ἐνῷ σήμερον ὑποχρεοῦνται νὰ τὸ πληρόνωσιν, εἴτε καλὸν, εἴτε κακόν. Ἐκλείποντος δὲ τοῦ μονοπωλίου τοῦ σιγαροχάρτου, δύναται νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ βιομηχανία, εἴτε ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν τῶν φυλλαδίων, εἴτε ὡς πρὸς τὴν κατασκευὴν καὶ αὐτοῦ τοῦ σιγαροχάρτου. Δὲν βλέπω ὅθεν τὸν λόγον, διατὶ ἐπιμένῃ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ τοιούτου μονοπωλίου· ἐὰν δὲ πράγματι σκέπτηται νὰ φέρῃ διόρθωσιν, ἡ διόρθωσις πρέπει νὰ ᾖναι ῥιζικωτέρα· διότι τὸ Δημόσιον δὲν θὰ ζημιωθῇ ἐκ τῆς τοιαύτης μεταβολῆς, ἀλλὰ θὰ ἐξακολουθήσῃ ἀπολαμβάνον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀπολαμβάνει καὶ σήμερον, φορολογοῦν συνάμα καὶ τὸν καπνὸν καὶ τὸ σιγαρόχαρτον, ἤτοι διὰ τοῦ καταναγκασμοῦ τῶν καπνοπωλῶν νὰ πληρόνωσιν ὅ,τι δὲν δύνανται νὰ πωλῶσι καὶ κατὰ τὴν κοπὴν τοῦ καπνοῦ, καθ’ ἣν θὰ καταβάλλωσι μὲν φόρον ἀνώτερον, ἀλλ’ ὅστις θὰ βαρύνῃ μόνον τὸν καπνὸν, οἱ δὲ καταναλωταὶ θὰ πληρόνωσι τὸ πολὺ ὅ,τι καὶ σήμερον, ἀγοράζοντες καπνὸν συνάμα καὶ σιγαρόχαρτον, ἀλλὰ ἀντὶ μικρᾶς δαπάνης θὰ ὦσιν ἐλεύθεροι κατὰ τὴν ἐκλογὴν τοῦ σιγαροχάρτου.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐκ Κεφαλληνίας, ὅτι ὁ φόρος τοῦ σιγαροχάρτου οὐδὲν ἕτερον εἶναι ἢ πρόσθετος φόρος ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ δὲν παραδέχομαι τὸ συμπέρασμα, εἰς ὃ κατέληξεν, ἐκ τοιαύτης ἀφετηρίας ὁρμηθείς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐθεώρησεν, ὅτι, ἐπειδὴ διὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου ἐπιβαρύνεται ὁ καπνὸς, εἶναι ὀρθότερον νὰ ἐπιπροστεθῇ ὁ φόρος ἀμέσως εἰς τὸν καπνὸν, καὶ νὰ καταργηθῇ ὁ ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου. Τὸ κατ’ ἐμὲ, ἂν πρόκηται νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει τὰς παρατηρήσεις τῶν ἀναφερομένων, δυνάμεθα νὰ ἐλαττώσωμεν τὸν ἀριθμὸν τῶν φυλλαδίων σιγαροχάρτου, ὧν ἐπιβάλλεται ἡ ἀγορὰ ἐπὶ τῇ κοπῇ καπνοῦ, ἀποζημιοῦντες τὸ Δημόσιον δι’ ἀναλόγου αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῆς κοπῆς τοῦ καπνοῦ. Τὸν φόρον ὅμως ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου δὲν πρέπει νὰ καταργήσωμεν, διότι ἡ καταμέρισις τοῦ φόρου συντελεῖ ὑπὲρ τῆς καταπολεμήσεως τῆς λαθρεμπορίας. Διότι ὁ λαθρέμπορος σήμερον πρέπει νὰ διαπράξῃ δύο λαθρεμπορίας, διὰ νὰ ὠφεληθῇ τὸ ποσὸν, ὅπερ διὰ μιᾶς πράξεως θὰ ὠφελεῖτο, ἂν οἱ φόροι ἐπὶ τοῦ καπνοῦ καὶ ἐπὶ τοῦ σιγαροχάρτου ἦσαν ἡνωμένοι. Αὐτὴ δὲ ἡ ὑποχρέωσις ἀγορᾶς σιγαροχάρτου, ἀνωτέρου ἴσως κατά τι τοῦ μέσου ὅρου, τοῦ ἀναγκαιοῦντος εἰς κατανάλωσιν ἑκάστης ὀκᾶς καπνοῦ, διερχομένης διὰ τῶν δημοσίων κοπτηρίων, ἐπήνεγκε σπουδαιότατον περιορισμὸν τῆς λαθρεμπορίας τοῦ σιγαροχάρτου, εἰς ὃν ἐπίσης συνετέλεσε καὶ ἡ συστηματικωτέρα καταδίωξις. Ἑκάστης ὀκᾶς καπνοῦ ἡ κοπὴ ἐπάγεται ὑποχρεωτικὴν ἀγορὰν σιγαροχάρτου ἀντὶ δραχμῶν δύο καὶ λεπτῶν τεσσαράκοντα, ἂν δὲ ταύτας προσθέσωμεν εἰς τὰς δραχμὰς τέσσαρας καὶ λεπτὰ ὀγδοήκοντα, αἵτινες ἀποτελοῦνται ἐκ τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ, τοῦ τέλους τῆς κοπῆς καὶ τοῦ τῶν ταινιῶν, ἔχομεν ἐν συνόλῳ πληρωμὴν δραχμῶν ἑπτὰ καὶ λεπτῶν εἴκοσιν. Οἱ ἀναφερόμενοι αἰτοῦσιν, ἡ ὑποχρέωσις ἀγορᾶς σιγαροχάρτου νὰ ἐλαττωθῇ εἰς 10 φυλλάδια, ἀξίας δραχμῶν 2, ἢ καὶ κατωτέρω, κατ’ ὀκᾶν καπνοῦ, ἀντὶ τῶν 12 φυλλαδίων, ἀξίας δραχ. δύο καὶ λεπ. τεσσαράκοντα. Ἐν τῷ μονοπωλίῳ τῆς Τουρκίας ἡ ὀκᾶ καπνοῦ ὑπολογίζεται ἀντίστοιχος 1600 σιγάρων, ἤτοι 16 φυλλαδίων· ἐνταῦθα δὲ δυνάμεθα, ὡς ἐκ τῆς χρήσεως παχυτέρων ἢ ἐν Τουρκίᾳ σιγάρων, νὰ δεχθῶμεν τὸν ὅρον τῶν 10 φυλλαδίων· ἐν τοιαύτῃ ὅμως περιπτώσει πρέπει νὰ προτεθῇ εἰς τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ πρόσθετον ποσὸν 40 λεπτῶν· ἐκ τούτου ὅμως θὰ ζημιωθῶσιν οἱ ἀναφερόμενοι, διότι θὰ πληρόνωσιν ὅ,τι ἐπλήρονον, καὶ ἀντὶ νὰ λαμβάνωσι μεθ’ ἑκάστης ὀκᾶς καπνοῦ 12 φυλλάδια σιγαροχάρτου, θὰ λαμβάνωσι 10, θὰ στερηθῶσιν ἄρα τὸ ἀντίτιμον δύο φυλλαδίων, ἤτοι τεσσαράκοντα λεπτῶν κατ’ ὀκᾶν, ἢ ἔστω καὶ ποσοῦ κατωτέρου, ἂν ἐπὶ ἐκπτώσει πωλῶνται τὰ πλεονάζοντα. Ἐὰν ἄρα γενῇ σκέψις περὶ αὐξήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ, ὅπερ δὲν εἶναι ἀδύνατον, ἐπὶ ἐλαττώσει ὅμως ἄλλων φόρων, διότι σήμερον ἔπαυσεν ἡ ἀνάγκη τῆς αὐξήσεως τῶν φόρων, καὶ πᾶσα προτεινομένη τυχὸν αὔξησις φόρου θὰ ἀφορᾷ εἰς ἐλάττωσιν ἑτέρου φόρου, ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει θέλομεν περιλάβει καὶ διάταξιν, καθ’ ἣν νὰ ἐπιπροστίθηνται εἰς τὸν ηὐξημένον φόρον τοῦ καπνοῦ καὶ τεσσαράκοντα ἔτι λεπτά, περιοριζομένης κατὰ δύο φυλλάδια ἐπὶ ἑκάστης ὀκᾶς τῆς ὑποχρεωτικῆς ἀγορᾶς σιγαροχάρτου.

§12Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ σᾶς διακόψω; Ἐγὼ δὲν σκέπτομαι μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τῶν καπνοπωλῶν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ συμφέροντος τοῦ Δημοσίου. Εἴπετε, ὅτι ἡ λαθρεμπορία τοῦ σιγαροχάρτου ἐξέλιπε, φρονῶ δὲ, ὅτι ἀκριβῶς ἐξέλιπε, διότι δίδεται εἰς τοὺς καπνοπώλας σιγαρόχαρτον πλέον τοῦ ἀναγκαιοῦντος, καὶ οἱ λαθρέμποροι τοῦ καπνοῦ εὑρίσκουσιν αὐτὸ εἰς ἐξευτελισμένην τιμὴν, ὑποθάλπεται δὲ οὕτω ἡ λαθρεμπορία τοῦ καπνοῦ. Ἄν θέλητε νὰ ἐπιβάλητε ἀνώτερον φόρον εἰς τὸν καπνὸν, τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα, ἀλλὰ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν φυλλαδίων τοῦ σιγαροχάρτου, τῶν χορηγουμένων εἰς τοὺς καπνοπώλας.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Λέγετε ἀκριβῶς ὅ,τι εἶπον. Ἀφοῦ τὸ Δημόσιον θὰ λαμβάνῃ ὁπωσδήποτε τὸ τίμημα τῶν δύο φυλλαδίων, ἤτοι τεσσαράκοντα λεπτά, προτιμότερον εἶναι εἰς τὸν καπνοπώλην νὰ καταλογίζῃ τὰ τεσσαράκοντα λεπτὰ εἰς τὸ σιγαρόχαρτον, λαμβάνων ἀντ’ αὐτῶν δύο φυλλάδια, ἅπερ θὰ ἐκποιήσῃ, ἔστω καὶ ἐπὶ τιμῇ ἐλάσσονι, ἢ νὰ καταλογίσῃ αὐτὰ εἰς τὸν καπνὸν, μηδὲν λαμβάνων ἀντάλλαγμα. Ἡ ἐπὶ ἐλάσσονι τιμῇ πώλησις τῶν δύο φυλλαδίων ὑπὸ τοῦ καπνοπώλου δὲν ζημιοῖ τὸ Δημόσιον, εἰσπράξαν πλῆρες τὸ ἀντίτιμον, τοὐναντίον δὲ εἶναι χρήσιμος, ὡς φυγαδεύουσα τὸν λαθρέμπορον. Ταῦτα μᾶς πείθουσιν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ σπεύσωμεν εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν, ἣν συνιστῶσιν οἱ καπνοπῶλαι. Ἐγένοντο ἐπερωτήσεις τινὲς, ὧν ἔλαβον γνῶσιν ἐκ τῶν πρακτικῶν ἔχουσαι οὕτω. «Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης ἐζήτησε κατάστασιν τῶν πληρωμῶν, εἰς ἃς διετέθη τὸ μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης δάνειον τῶν 15,000,000 δραχμῶν». Αὕτη εὑρίσκεται ἐν τῷ τεύχει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀναγράφουσα τὰς πληρωμὰς ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ. Ἐξήτασα ἐν αὐτῇ, ἐὰν ὑπάρχῃ κενόν τι, ἢ ἀσάφεια, τὰ πάντα ὅμως εὕρηνται καλῶς ἐκτεθειμένα. Ἰδοὺ πῶς ἔχει (ἀναγινώσκει). Τὸ μόνον ποσὸν, περὶ οὗ οὐδὲν ἀναγράφει ἡ κατάστασις, εἶναι τὸ κανονιζόμενον διὰ τοῦ νομοσχεδίου, ὅπερ ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλὴν· οὐδὲν ἄρα ἔχω νὰ προσθέσω εἰς τὰς πληροφορίας ταύτας. Ἐζήτησε προσέτι ὁ ἀξιότιμος Βουλευτής, ὅπως «κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασις τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Δημοσίου τῆς χρήσεως τοῦ 1888 μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου». Ἐπειδὴ εἶχε δημοσιευθῇ ἡ κατάστασις αὕτη ἐν παραρτήματι τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως», ἔδωκα παραγγελίαν, ὅπως τυπωθῶσι πλειότερα ἀντίτυπα καὶ διανεμηθῶσιν εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς. Καταθέτω καὶ φάκελλον ἐγγράφων, ζητηθέντων ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας, περὶ τοῦ προβιβασμοῦ καὶ τῆς ἀποστρατείας τοῦ μοιράρχου Ι. Ντάη.

§14Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶχον ζητήσει πρὸ πολλοῦ, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καταθέσῃ ἀναλυτικὸν πίνακα τῶν γενομένων δαπανῶν ἐκ τῶν πιστώσεων, αἵτινες ἐχορηγήθησαν διὰ τῶν ἄρθρων 5, 6 καὶ 7 τοῦ Κεφαλαίου Βʹ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ 1887, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τόκους καὶ χρεωλύσια.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θέλομεν φροντίσει περὶ τούτου.

§16ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὴν κατάστασιν τῆς διαθέσεως τοῦ δανείου τῶν 15,000,000 ἐζήτησα διότι τὰ ἀναγραφέντα ἐν τῇ εἰσηγήσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ μοὶ ἐφάνησαν, ὅτι δὲν εἶναι σύμφωνα μὲ τὸ γεγονὸς, ὅτι ἡ Τράπεζα κατεῖχεν ἔντοκα γραμμάτια, ἅτινα παρίστανται ὡς πληρωθέντα ἐκ τοῦ δανείου. Τὰ γραμμάτια ταῦτα ἐξηκολούθει κατέχουσα ἡ Τράπεζα μέχρι τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου, ὁλόκληρον δὲ τὸ ποσὸν τῶν 7,500,000, τὸ προωρισμένον διὰ τὴν πληρωμὴν ἐντόκων γραμματίων, τὸ ἔλαβεν ἡ Κυβέρνησις παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπὸ τοῦ Ἰουνίου. Ὑπάρχει λοιπὸν πλάνη, ἢ σφάλμα, ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§17ΙΩ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔχει φαίνεται τὴν καλωσύνην νὰ μὴ θεωρῇ τὰς παρατηρήσεις μου ἐπικαίρους. Δὲν θέλω νὰ τὸν ἀδικήσω, ὅτι δὲν ἀντιλαμβάνεται τὰ λεγόμενα, ἀλλὰ οὐχ ἧττον βλέπω, ὅτι δὲν θέλει νὰ κοπιάζῃ, ὅπως ἐννοῇ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγω, ἢ μᾶλλον ἐπεθύμει νὰ θεωρῇ εὐγλωττοτέραν τῶν λόγων μου τὴν σιγήν μου, ἐὰν ἐκαθήμην ἐπὶ τῆς πλευρᾶς ἐκείνης. Ἐγὼ παρετήρησα εἰς αὐτὸν, ὅτι, προκειμένου περὶ τοῦ ζητήματος τῶν καπνοπωλῶν, δὲν πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει μόνον τὸ συμφέρον αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ αὐτὸ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἀπήντησεν, ὅτι καὶ οὗτος εἶναι σύμφωνος. Ἀλλ’ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔπρεπε πρὸ πολλοῦ νὰ φέρῃ νόμον, ὅπως περιορίσῃ τὰ δώδεκα φυλλάδια εἰς ἐννέα ἢ δέκα, ἀφοῦ τὰ δώδεκα θεωρεῖ πολλὰ δι’ ἑκάστην ὀκᾶν καπνοῦ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπε πρὸ ὀλίγου, ὅτι, ἐὰν ἀντὶ τῶν 12 φυλλαδίων χορηγηθῶσι 10 πρὸς τοὺς καπνοπώλας, ἐννοεῖ νὰ ἐπιβαρύνῃ μὲ τὴν ἀξίαν τῶν δύο φυλλαδίων, τῶν 40 δηλαδὴ λεπτῶν, τὸν καπνόν. Ἄρα δὲν δίδει εἰς τὸ ζήτημα τὴν σημασίαν, τὴν ὁποίαν ἐγὼ δίδω. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι διὰ τῆς χορηγίας 12 φυλλαδίων ἀντὶ 10 κατ’ ὀκᾶν καπνοῦ ὑποθάλπομεν τὸ λαθρεμπόριον τοῦ καπνοῦ, διότι τὰ πλεονάζοντα φυλλάδια πωλοῦνται εἰς λίαν ἐξηυτελισμένην τιμὴν, οὕτω δὲ οἱ λαθρεμπορεύοντες τὸν καπνὸν εὐκόλως προμηθεύονται εὐθηνὸν σιγαρόχαρτον. Αὐτὴν τὴν παρατήρησιν ἔκαμον, φρονῶ δὲ, ὅτι εἶναι δικαία καὶ ὅτι πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§18ΤΟΜΑΝ. Καὶ ἐγὼ ἔχω τὴν ὑποχρέωσιν νὰ συνηγορήσω ὑπὲρ τῆς αἰτήσεως τῶν καπνοπωλῶν, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον, ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ἐπρόκειτο νὰ συζητηθῇ ὁ νόμος περὶ σιγαροχάρτου, ἐγὼ εἶχον ὑποβάλει τὴν παρατήρησιν, ὅτι ἡ ἀναλογία τοῦ σιγαροχάρτου πρὸς τὸν καπνὸν, ἡ ἐν τῷ νόμῳ ἐκείνῳ κανονιζομένη, ἦτο κατ’ ἀρχὴν ἄδικος, καὶ συνέστησα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τὸν μετριασμὸν τῆς ἀναλογίας. Ἤδη τὰ πράγματα ἔρχονται νὰ δικαιώσωσι τὰς παρατηρήσεις μου, διὰ τὰς ὁποίας τότε δὲν εἰσηκούσθην, ἐπειδὴ ὑπέβαλον αὐτὰς μόνος. Σήμερον εὐχαρίστως βλέπω συναδέλφους, συμμεριζομένους τὴν γνώμην ταύτην τῶν καπνοπωλῶν, καὶ ὅτι τὰ παράπονα ἐγενικεύθησαν, οὕτως, ὥστε νὰ καταστῇ ἀναγκαία ἡ διόρθωσις τοῦ κακοῦ. Ἀσχέτως, κύριε Πρόεδρε, πρὸς τὸν νόμον, διὰ τῆς φορολογίας ταύτης, ὡς ἔχει, προστατεύονται τὰ συμφέροντα τοῦ Δημοσίου, τὸ πρᾶγμα ὅμως πρέπει νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ ἑτέραν ἁπλουστάτην ἔποψιν· εἶναι δίκαιον, ἢ δὲν εἶναι, νὰ ὑποχρεόνωμεν τοὺς ἀνθρώπους ν’ ἀγοράζωσί τι, τὸ ὁποῖον δὲν δύνανται νὰ πωλήσωσιν; Ἐὰν ἡ ἀναλογία δὲν ᾖναι δικαία, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ ἐμμείνωμεν εἰς αὐτὴν, καὶ διὰ τοῦτο παρακαλῶ καὶ ἐγὼ τὴν Κυβέρνησιν, ἐὰν, τοῦτο καὶ μόνον ἐξετάσασα, πεισθῇ, ὅτι εἶναι ἄδικος ἡ ἀναλογία, νὰ μετριάσῃ αὐτήν.

§19Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὴν ἀφορμὴν εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην ἔδωκεν ἡ ἀναγνωσθεῖσα ἀναφορὰ τῶν καπνοπωλῶν, ἐξ ἧς ἐδόθη ἀφορμὴ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν μελέτας αὐτοῦ νομοθετηματικάς. Ἐπὶ τῶν μελετῶν τούτων ἐγένοντο παρατηρήσεις ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Ἀλλ’ ὅτε ἤκουον καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, ἀνεύρισκον, ὅτι ἑκάτερος αὐτῶν ὡμίλει ἐν ὀνόματι τοῦ δημοσίου ταμείου καὶ πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων αὐτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας ἀπεκάλυψε γεγονὸς συντετελεσμένον ἤδη, ἕνεκα τῆς διατάξεως, τῆς ὑπαρχούσης ἐν τῷ νόμῳ καὶ ὑποχρεούσης τοὺς καπνοπώλας ν’ ἀγοράζωσι 12 φυλλάδια σιγαροχάρτου ἀνὰ πᾶσαν ὀκᾶν κοπτομένου καπνοῦ. Ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι, ἐκτὸς τοῦ συμφέροντος τοῦ δημοσίου ταμείου, ὑπάρχουσι καὶ αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, τὰς ὁποίας οὐδέποτε πρέπει νὰ λησμονῶμεν. Διὰ τῆς διατάξεως, διὰ τῆς ὁποίας ὑπεχρεώθησαν οἱ καπνοπῶλαι ν’ ἀγοράζωσι 12 φυλλάδια ἀνὰ πᾶσαν ὀκᾶν καπνοῦ, συνετελέσθη μία βιαία συναλλαγή, διότι ὑπεχρεώθησαν οἱ καπνοπῶλαι ν’ ἀγοράζωσι τὰ 12 φυλλάδια, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι οἱ ἀγορασταὶ τοῦ καπνοῦ θὰ ἔχωσιν ἀνάγκην τοῦ ποσοῦ τούτου τοῦ σιγαροχάρτου διὰ πᾶσαν ὀκᾶν ἀγοραζομένου καπνοῦ, καὶ θέλουσιν ὑποχρεοῦσθαι ν’ ἀγοράζωσι μετ’ αὐτοῦ τὰ 12 φυλλάδια. Ἡ συναλλαγὴ αὕτη εἶναι ἀληθῶς βιαία, δὲν εἶναι ἑκουσία, καὶ ἐνομοθετήθη μὲν πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἐν εὐνομουμέναις πολιτείαις τοιαύτη βιαία συναλλαγὴ οὐδαμῶς δικαιολογεῖται. Ἀλλὰ καὶ ἐν ᾗ περιπτώσει ἐδημιουργήθη ἡ βιαία αὕτη συναλλαγή, δέον νὰ σταματήσωμεν εἰς τὰ ὅρια ταύτης, ἤτοι νὰ ὑποχρεῶμεν τοὺς καπνοπώλας ν’ ἀγοράζωσι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον δύνανται νὰ πωλῶσιν. Ἀλλὰ νὰ ὑποχρεῶμεν αὐτοὺς ν’ ἀγοράζωσι περισσότερον ποσὸν σιγαροχάρτου, ἀφ’ ὅσον δύνανται νὰ πωλῶσι, νομίζω, ὅτι ὑπερβαίνει τὴν ἐξουσίαν τοῦ Κράτους, μεταβάλλει τὸ Κράτος εἰς ἅρπαγα, ὅστις ποιεῖται χρῆσιν τῆς ἰδίας αὐτοῦ ὑπεροχῆς, καὶ ἁρπάζει παρὰ τῶν πολιτῶν, ὅ,τι αὐτοὶ κατέχουσιν. Εὑρίσκω διὰ τοῦτο τὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐκ Κυκλάδων ὀρθὰς καὶ στηριζομένας ἐπὶ τῆς δικαιοσύνης, τῆς κοινοτέρας δικαιοσύνης. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι θέλουσι ληφθῆ ὑπ’ ὄψει μετὰ τῶν ἄλλων νομοθετικῶν μελετῶν, αἵτινες ἐξετέθησαν εἰς τὴν Βουλὴν σήμερον.

§20ΡΙΚΑΚΗΣ. Δὲν συμφωνῶ, ὅτι ἡ πώλησις τοῦ σιγαροχάρτου εἶναι φορολογία τοῦ καπνοῦ. Ὁ καπνὸς φορολογεῖται ὡρισμένως ὑπὸ τὸν τύπον, τὸν ἀναγραφόμενον ἐν τῷ νόμῳ, ἡ δὲ πώλησις τοῦ σιγαροχάρτου εἶναι μονοπώλιον οὐδὲν λοιπὸν κοινὸν μεταξὺ φορολογίας καπνοῦ καὶ πωλήσεως σιγαροχάρτου. Διὰ τοῦ μονοπωλίου δὲν δύνασθε νὰ μὲ ὑποχρεώσητε, εἰμὴ μόνον ν’ ἀγοράσω ἀπὸ τὸ Δημόσιον ὅ,τι ἔχω ἀνάγκην νὰ καταναλώσω, ἑπομένως οἱ κανόνες τοῦ μονοπωλίου καὶ ὄχι οἱ κανόνες τῆς φορολογίας θὰ κανονίσωσι τὸ ποσόν, τὸ ὁποῖον εἶμαι ὑπόχρεως ν’ ἀγοράσω. Ἡ ἰδέα, ἡ ὁποία ἐξεφράσθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἐν περιπτώσει, καθ’ ἥν, ἀναγνωρίζοντες τὸ πλεόνασμα τοῦ σιγαροχάρτου, περιορίσωμεν αὐτὸ, πρέπει νὰ προσθέσωμεν τὴν διαφορὰν ἐπὶ τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ὀρθή. Ἀλλὰ καὶ ἂν ἡ ἰδέα αὕτη ὑπερισχύσῃ, καὶ χάριν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ προϋπολογισμοῦ προβῶμεν εἰς τὴν αὔξησιν τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, πρέπει τὴν αὔξησιν νὰ κάμωμεν ἀναλόγως τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἐκ τῆς καταναλώσεως τοῦ σιγαροχάρτου θέλομεν ἀφαιρέσει. Ἡ ἰδέα, ὅτι τὰ δύο φυλλάδια ἀξίζουσι 40 λεπτά, καὶ ταῦτα πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς ἑκάστην ὀκᾶν καπνοῦ, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δικαία, διότι τὸ Δημόσιον δὲν ὠφελεῖται ἅπαντα τὰ 40 αὐτὰ λεπτά, διότι εἰς ταῦτα περιλαμβάνεται καὶ ἡ ἀξία τοῦ σιγαροχάρτου, τὴν ὁποίαν πληρόνει τὸ Δημόσιον, ὡς καὶ ἅπαντα τὰ ἔξοδα.

§21ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Ἐξωτερικῶν). Εἰς ἀπάντησιν ἐπερωτήσεως τοῦ ἐκ Μεσσηνίας βουλευτοῦ ἀξιοτίμου κ. Μισυρλῆ, καταθέτω πληροφορίας περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ ἕλους Διβερίου. Ἐπίσης, εἰς ἀπάντησιν ἐπερωτήσεως ἑτέρου κ. Βουλευτοῦ περὶ ἐξασφαλιστηρίου τοίχου ἐπὶ τοῦ Νέδοντος ποταμοῦ, καταθέτω τὰς σχετικὰς πληροφορίας. Ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀρκαδίας Βουλευτὴς ἐζήτησε τελευταῖον, νὰ κατατεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀνταλλαγέντα μεταξὺ τῆς ἐν Λονδίνῳ Πρεσβείας καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ τῆς ὑποθέσεως Σπάρταλη. Καὶ κατ’ ἄλλην συνεδρίασιν ἐδήλωσα, ὅτι ἡ ἔρευνα, ἡ γενομένη ἀπὸ τοῦ ἔτους 1880 μέχρι σήμερον, δὲν κατέδειξεν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄλλα ἔγγραφα, πλὴν ἐκείνων, τῶν ὁποίων τὸν φάκελλον εἶχον τότε πρόχειρον, ἀλλ’ ἡ Βουλὴ δὲν ἐθεώρησεν αὐτὰ χρήσιμα, ἵνα κατατεθῶσι. Περαιτέρω ἔρευνα κατέδειξεν, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1867 μέχρι τοῦ Νοεμβρίου τοῦ 1886 οὔτε ἡ ἡμετέρα ἐν Λονδίνῳ Πρεσβεία, οὔτε ἡ Ἀγγλικὴ ἐνταῦθα ἔγραψαν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον περὶ τῆς ὑποθέσεως Σπάρταλη. Καταθέτω νομοσχέδιον περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου φόρου ἐπὶ τῆς σταφίδος ἐν τῷ δήμῳ Σκιλλοῦντος. Ἐπίσης καταθέτω νομοσχέδιον περὶ ἐπιβολῆς προσθέτου φόρου ἐν τῷ δήμῳ Ὀλυμπίων. Καὶ ἕτερον περὶ ἐπιβολῆς ὁμοίου προσθέτου φόρου ἐν τῷ δήμῳ Ὠλένης. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 108–110).

§22ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας κ. Κατσικόπουλος εἶχε ζητήσει πληροφορίας περί τινος ποινικῆς ὑποθέσεως, ἐκκρεμοῦς ἐνώπιον τῶν ἐν Ναυπλίῳ Κακουργιοδικῶν, ἀναβληθείσης καὶ μὴ προσδιορισθείσης ἀμέσως μετὰ τὴν ἀναβολήν. Ὁ Εἰσαγγελεὺς τῶν ἐν Ναυπλίῳ Ἐφετῶν, προκληθείς, ἐξηγεῖ δι’ ἀναφορᾶς του πρὸς τὸν Ὑπουργεῖον τὰ κατὰ τὴν ὑπόθεσιν. Κατατίθημι τὴν ἀναφοράν. Ὁ αὐτὸς κ. Βουλευτὴς ἐπανέλαβε παλαιάν τινα ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν εἶχεν ἀπευθύνει πρὸς τὸν κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1885 Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καὶ ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐπερωτήσεως εἶχε γίνει ἡ ἀπαιτουμένη μελέτη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης, ὁ δὲ Ὑπουργὸς ὁ τότε εἶχε φαίνεται δώσει ἀπάντησιν εἰς τὴν Βουλὴν, καθὼς εὑρίσκω ἐν σημειώματι, τὸ ὁποῖον μετ’ ἄλλων ἐγγράφων καταθέτω. Δίδων τὰς πληροφορίας ἐκείνας ὡς ἀπάντησιν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, κατέθηκε καὶ ἔγγραφα εἰς τὸ Γραφεῖον τῆς Βουλῆς, τὰ ὁποῖα ὅμως, ζητηθέντα ἤδη, δὲν εὑρέθησαν πάντα. Καταθέτω ὅσα εὑρέθησαν, σχετικὰ πρὸς τὴν ἀπάντησιν ἐκείνην. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος εἶχεν ἐκφράσει τὴν ἐπιθυμίαν νὰ μάθῃ τὴν ἔκβασιν τῆς κατὰ τοῦ Γερομήτσου καταγγελίας τοῦ Δημάρχου Ἀμβρακίας. Ὁ Εἰσαγγελεὺς ὁ ἁρμόδιος μὲ πληροφορεῖ, ὅτι, περατωθείσης τῆς ἀνακρίσεως, ἐξεδόθη Βούλευμα, δι’ οὗ τὸ Συμβούλιον ἀποφαίνεται, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἀφορμὴ πρὸς κατηγορίαν.

§23ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ δανείου ὑπὲρ τοῦ Ζαππείου ἐζητήθησαν διάφορα ἔγγραφα, ἀναγόμενα εἰς τὴν διαχείρισιν τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων. Ἐκπληρῶν τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ ζητήσαντος, καταθέτω εἰς τὴν Βουλὴν ἔκθεσιν περὶ ἐξελέγξεως τῆς κατασκευῆς τοῦ Ζαππείου ἔντυπον τοῦ 1888. Ὅτε παρέλαβεν ἡ νέα Ἐπιτροπὴ τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Ζαππείου, πρὶν ἢ παραλάβῃ τὸ οἰκοδόμημα, ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ ἐξελέγξῃ τὰ τῆς διαχειρίσεως τῆς κατασκευῆς αὐτοῦ. Παρεκάλεσε λοιπὸν τὴν Κυβέρνησιν, καὶ αὕτη διώρισε τοὺς μηχανικοὺς κ.κ. Κελλενὲκ καὶ Ζηνόπουλον, οἵτινες, ἐπὶ ὁλόκληρον ἔτος ἐργασθέντες, ὑπέβαλον κατὰ Ἰούλιον τοῦ 1888 τὴν ἔκθεσιν ταύτην, τὴν ὁποίαν ἐνόμισεν ἡ Ἐπιτροπὴ ἔκτοτε, ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ ἐκτυπώσῃ. Καταθέτω ὡσαύτως ἰσολογισμὸν τῆς διαχειρίσεως τοῦ ταμείου αὐτῆς ἀπὸ τῆς 14 Ἰουλίου μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1887. Τρίτον, καταθέτω προϋπολογισμὸν τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ ἔτους 1888, ἐν ᾧ περιέχεται καὶ τὸ ποσὸν τῶν 300,000 δραχμῶν, τῶν διὰ δύο Β. Διαταγμάτων χορηγηθεισῶν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν διὰ τὴν Ἔκθεσιν, ληφθεισῶν δὲ ἐκ τῆς περιουσίας τῆς Ἐπιτροπῆς. Τέταρτον, σημείωσιν ἐπίσημον περὶ τῆς περιουσίας τῆς εἰς χρεώγραφα, τῆς ὑπαρχούσης σήμερον. Πέμπτον, σημείωσιν τῶν καταβληθέντων ἐξόδων πρὸς ἀποπεράτωσιν τῆς οἰκοδομῆς ἐκ τοῦ κεφαλαίου τῶν Ὀλυμπίων. Καὶ τελευταῖον τὴν μερίδα τοῦ ταμείου κατὰ τὴν 1 Δεκεμβρίου 1888.

§24ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ τυπωθῶσιν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 111–115).

§25ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Θέλω ἐξετάσει, καὶ ἂν ὑπάρχῃ ἱκανὸς ἀριθμὸς ἀντιτύπων ἐκ τῆς ἐντύπου ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν κατέθηκα, θέλω φροντίσει νὰ πέμψω εἰς τὸ Προεδρεῖον, ὅπως διανεμηθῶσι ταῦτα εἰς τοὺς κυρίους Βουλευτάς.

§26ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν ὑποβάλλω γραπτὴν ἐπερώτησιν, ἀφορῶσαν εἰς τὴν ταχυδρομικὴν καὶ τηλεγραφικὴν ὑπηρεσίαν, καὶ παρακαλῶ αὐτὸν, ἀφοῦ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ζητουμένας πληροφορίας. Ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς, ἐνθυμηθεὶς τὴν πρὸ ἡμερῶν ἀπευθυνθεῖσαν αὐτῷ κατ’ ἐπανάληψιν ἐπερώτησίν μου, εἶπε σήμερον, ὅτι ἐζήτησε τὰ σχετικὰ τῆς ὑποθέσεως ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα δὲν εὑρέθησαν, διότι εἶχον παρακατατεθῆ εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς παρὰ τοῦ κατὰ τὸν Μάϊον τοῦ 1885 προκατόχου του, ὅστις εἶχεν ἐνεργήσει ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης καὶ εἶχε μάλιστα ἀνακοινώσει πρὸς τὴν Βουλὴν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐνεργειῶν του, μὲ τὰς ὁποίας συμφωνεῖ καὶ ὁ νῦν κ. Ὑπουργός. Ἂς μοὶ ἐπιτρέψῃ ὅμως ὁ ἔντιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς, νὰ τὸν διαβεβαιώσω, ὅτι ἀπατᾶται. Ἐνθυμοῦμαι τόσον καλῶς τὴν ὑπόθεσιν, ἐν ταῖς λεπτομερείαις αὐτῆς, ὥστε δύναμαι τὴν στιγμὴν ταύτην, ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ τὴν ὑπομονὴν νὰ μὲ ἀκούσῃ, νὰ ἐκθέσω αὐτὴν ἀπ’ ἀρχῆς μέχρι τέλους ἐν ὅλαις ταῖς λεπτομερείαις της. Ὁ προκάτοχος τοῦ νῦν Ὑπουργοῦ ἦτο ὁ κ. Κοντογούρης, ὅστις προεκλήθη παρ’ ἐμοῦ νὰ ζητήσῃ ἀπὸ τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα τὰ σχετικὰ ἔγγραφα τῆς σκανδαλωδεστάτης ταύτης ὑποθέσεως, καὶ νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι ἐκ τῶν καθηκόντων του ἐπεβάλλετο αὐτῷ. Μάλιστα κατὰ πρῶτον ἡ αἴτησις ἐγένετο πρὸς τὸν προκάτοχον αὐτοῦ κ. Ἀντωνόπουλον, ὁ ὁποῖος διέταξε καὶ προσήχθησαν τὰ ἔγγραφα εἰς τὴν Βουλήν. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ τῶν ἐγγράφων τούτων ἐπελήφθην τῆς συζητήσεως, θὰ φέρω δὲ εἰς τὴν μνήμην τοῦ ἀξιοτίμου ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργοῦ τὴν ὑπ’ αὐτοῦ δοθεῖσάν μοι πρότερον συμβουλὴν, ἀπὸ τῆς θέσεως ἐκείνης, εἰς ἣν σήμερον μὲν εὑρίσκεται ὡς Ὑπουργὸς, τότε δὲ ὡς ἀποτελῶν μέλος τοῦ Κοινοβουλίου καὶ ἀντιπολιτευόμενος. Μοὶ ἔλεγε λοιπὸν τότε ὁ κύριος Βουλπιώτης: «Νὰ σὲ ἴδω, Κατσικόπουλέ μου, νὰ τὰ εἴπῃς ὅλα μὲ τὸ νὶ καὶ μὲ τὸ σίγμα». Κατετέθησαν, Κύριοι, τότε τὰ ἔγγραφα καὶ ἤρχισεν ἡ συζήτησις τῆς ὑποθέσεως, τὴν ὁποίαν ἐνθυμεῖται ἴσως καὶ ὁ κ. Βαλσαμάκης, διότι κατὰ παράκλησίν μου ἔγραψε τότε πρὸς τὸν Γραμματέα τῶν ἐν Σπάρτῃ Πρωτοδικῶν, φίλον του ὄντα, ἵνα ἐξεταζόμενος μὴ ἀποκρύψῃ τὴν ἀλήθειαν. Ὅτε λοιπὸν ἤρχισεν ἡ συζήτησις τῆς ὑποθέσεως, ἥτις ἦτο εὐχάριστος πρὸς αὐτὴν τὴν πτέρυγα, εἰς ἣν ἀνῆκον καὶ ἐγὼ τότε, δυσάρεστος ὅμως εἰς τὴν ἑτέραν, τῆς ὁποίας προΐστατο ὡς Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὁ ἔντιμος φίλος καὶ συμπολίτης μου, ἀρχηγὸς νῦν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, αὕτη ἤρχισε νὰ ξεροξύνεται καὶ νὰ στενοχωρῆται· ὁ δὲ ἔντιμος συνάδελφός μου καὶ Πρόεδρος τότε τῆς Κυβερνήσεως, ἐγερθεὶς ἀπὸ τῆς θέσεώς του, μὲ διέκοψε, μὲ ὅλον αὐτοῦ τὸν γλυκὺν τρόπον, τὸν ὁποῖον ἔχει. «Μὲ συγχωρεῖτε, κύριε συνάδελφε, μοὶ εἶπεν, οἱ κύριοι, οἱ ἐντεῦθεν, φρονοῦσιν, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο δὲν εἶναι κοινοβουλευτικόν, διότι ἀνήκει εἰς ἄλλην σφαῖραν, καὶ ἑπομένως καλὸν ἦτο νὰ μὴ γίνῃ περὶ αὐτοῦ συζήτησις». Εἷς δὲ τῶν τότε συναδέλφων καὶ νῦν συνάδελφος μοὶ ἔλεγε: «δι’ ἓν δικαστικὸν παράπτωμα θέλεις νὰ μᾶς καταβασανίσῃς ἐδῶ!» Δὲν ἔχω δὲ δυσκολίαν νὰ ὀνομάσω τὸν ἀξιότιμον τοῦτον συνάδελφον, ὅστις εἶναι ὁ κ. Ῥικάκης....

§27ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ ἐπιμένω καὶ σήμερον, ὅτι οὔτε παράπτωμα δικαστικὸν εἶναι, καὶ θαυμάζω, πῶς ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης δὲν θέτει τὸ ζήτημα, ὅπου πρέπει.

§28ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τότε, ἐπειδὴ μοὶ εἶπον, ὅτι δὲν ἦτο κοινοβουλευτικὸν τὸ ζήτημα, παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μελετήσῃ τὰ ἔγγραφα καὶ νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκόν του· καὶ πράγματι ἐμελέτησε τὴν ὑπόθεσιν καὶ ἐδήλωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, προκληθεὶς, ὅτι, μελετήσας τὴν ὑπόθεσιν, εὗρεν, ὅτι ἔχει ἁρμοδιότητα νὰ ἐνεργήσῃ, ἀλλὰ πρὸ τούτου ἐπεθύμει νὰ ἔλθωμεν εἰς ἰδιαιτέραν ἐξήγησιν, ὅπερ ἐγὼ δὲν ἐδέχθην. Εἰς τὸ σημεῖον τοῦτο ἔμεινεν ἡ ὑπόθεσις, καὶ εἰς τοῦτο εὑρίσκετο τὸ σημεῖον, ὅτε ὁ νῦν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἀνῆλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης καὶ μὲ ἐκάλεσε νὰ μελετήσωμεν ἀμφότεροι τὴν ὑπόθεσιν· ὅτε δὲ τῷ ἀνεγίνωσκον τὸ βούλευμα τῶν Ἐφετῶν, μόλις ἔφθασα εἰς τὴν δευτέραν αὐτοῦ σκέψιν, μὲ ἐσταμάτησε μετ’ ἐπιμονῆς λέγων μοι: «ἀρκεῖ, ἀρκεῖ». Ἐνῷ δ’ ἐγὼ ἐξηκολούθουν τὴν ἀνάγνωσιν καὶ ἐπέμενον νὰ ἀναγνώσω ὁλόκληρον τὸ βούλευμα, ὁ κύριος Ὑπουργὸς ἐπανελάμβανε τὰς λέξεις: «ἀρκεῖ, ἀρκεῖ· εἶναι περιττὰ τὰ περαιτέρω». Ἤδη ὅμως, λησμονῶν τὰ πάντα, διότι τὰ πράγματα μετεβλήθησαν, μᾶς λέγει, ὅτι δὲν εὗρε μὲν τὰ ἔγγραφα τῆς ὑποθέσεως, ὅπως μελετήσῃ αὐτὰ, συμφωνεῖ ὅμως μετὰ τοῦ προκατόχου του. Καὶ πόθεν ἐσχημάτισε τὴν πεποίθησιν ταύτην, ἀφοῦ δὲν ἐμελέτησε τὴν ὑπόθεσιν; Ἐκ τοῦ γεγονότος τούτου δύναται ἕκαστος νὰ κρίνῃ, πῶς λύει ὁ κύριος Ὑπουργὸς τὰ παρουσιαζόμενα αὐτῷ διάφορα ζητήματα. Ἀλλ’ ὁ προκάτοχός σας, κύριε Ὑπουργὲ, διαφωνεῖ πρὸς ὑμᾶς, διότι οὗτος εὗρεν, ὅτι εἶχε καθῆκον νὰ ἐπιτελέσῃ εἰς τὴν προκειμένην ὑπόθεσιν, ἐνῷ σεῖς φρονεῖτε, ὅτι δὲν ἔχετέ τι νὰ πράξητε. Ἐγὼ κατήγγειλα τὸ Δικαστήριον τῶν ἐν Σπάρτῃ Πλημμελειοδικῶν, ὅτι συνῆλθεν εἰς συνεδρίασιν δημοσίᾳ καὶ ἐδημοσίευσε μίαν ἀπόφασιν, ἥτις ὅμως κατόπιν δὲν τῷ ἤρεσε, διότι δὲν ἦτο ὅπως ἔπρεπε νὰ ἦναι, καὶ διότι δὲν ἔλαβον μέρος εἰς τὴν δημοσίευσίν της τὰ μέλη, τὰ ὁποῖα ἔλαβον μέρος εἰς τὴν συζήτησιν· διότι πρόκειται, Κύριοι, περὶ ποινικῆς ἀποφάσεως, δημοσιευθείσης 8 ἡμέρας μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως. Εἶναι δὲ πρωτοφανὲς τοῦτο εἰς τὰ δικαστικὰ χρονικὰ τῆς Ἑλλάδος, διότι οὐδέποτε συνέβη, ὥστε εἰς ἄλλην ἡμέραν νὰ συζητῆται ἡ ὑπόθεσις, καὶ εἰς ἄλλην ἡμέραν νὰ ἐκδίδηται ἡ ἀπόφασις, ἄλλα πρόσωπα νὰ δικάζωσι, καὶ ἄλλα νὰ ἀποφασίζωσιν.

§29ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ δευτέρα ἀπόφασις ἦτο βαρυτέρα τῆς πρώτης, ἢ ἐλαφροτέρα;

§30ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Βαρυτέρα. Ἡ δευτέρα ἀπόφασις λέγει τὸ ἐναντίον τῆς πρώτης, βεβαιοῖ, ὅτι ἐξεδόθη καθ’ ἣν ἡμέραν ἐδικάσθη ἡ ὑπόθεσις, καὶ ὅμως εἶναι γνωστὸν καὶ βεβαιοῦται ἐπισήμως, ἐξ ἐγγράφου αὐτοῦ τοῦ Προέδρου καὶ ἐκ τῶν πρακτικῶν τοῦ Δικαστηρίου, ὅτι τὸ Δικαστήριον μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως ἀνέβαλε τὴν ἀπόφασίν του.

§31ΡΑΛΛΗΣ. Τίνος εἴδους ἀπόφασις εἶναι καὶ τί λέγει;

§32ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἀπόφασις ποινικὴ τοῦ Δικαστηρίου τῶν ἐν Σπάρτῃ Πλημμελειοδικῶν, τῆς ὁποίας τὸ διατακτικὸν περιλαμβάνει, ὅτι ἀπαλλάσσει τὸν κατηγορούμενον ἀνακριτὴν, καὶ τιμωρεῖ τὸν ἰδιώτην κατήγορον μὲ χρηματικὴν ποινὴν καὶ μὲ τὰ ἔξοδα. Βεβαιοῦται δὲ, ὅτι συνεζητήθη ἡ ὑπόθεσις καὶ ἐξεδόθη παραχρῆμα ἡ ἀπόφασις, ἐνῷ ἐξεδόθη μετὰ ὀκτὼ ἡμέρας ἀπὸ τῆς συζητήσεως.

§33ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Τὴν αὐτὴν χρηματικὴν ποινὴν ἐπιβάλλει καὶ ἡ δευτέρα ἀπόφασις;

§34ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα. Πλὴν, ἐὰν ἡ πρώτη ἀπόφασις ἔμενεν ἐν ἰσχύϊ, ἦτο ἀναιρετέα, ἐγένετο δὲ δευτέρα ἀπόφασις, διὰ νὰ ἐκλείψῃ ὁ λόγος τῆς ἀναιρέσεως καὶ ἐξασφαλισθῇ ἡ θέσις τοῦ συναδέλφου.

§35ΡΑΛΛΗΣ......

§36ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν ἤμην παρὼν, διὰ νὰ λάβω γνῶσιν, ὅπως κάμω ἀναίρεσιν, διότι, ἐνῷ ἤμην ἰδιώτης κατήγορος, ἡ ἀπόφασις ἐδημοσιεύθη ἐν ἀπουσίᾳ μου, χωρὶς νὰ εἰδοποιηθῶ, ἵνα παρασταθῶ κατὰ τὴν δημοσίευσιν αὐτῆς, ἐνῷ παρεστάθην κατὰ τὴν συζήτησιν· καὶ αὐτὰ τὰ θεωρεῖ ὡς μηδὲν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης! Τὸν παρακαλῶ λοιπὸν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὰ ἔγγραφα καὶ τὸ βούλευμα τῶν Ἐφετῶν, νὰ τὰ μελετήσῃ, καὶ ἐὰν νομίζῃ, ὅτι καλῶς ἐγένοντο, ὅσα ἐγένοντο, τότε ἡ ὑπόθεσις ἂς μείνῃ διὰ τὴν ἱστορίαν, ἐὰν ὅμως φρονῇ, ὅτι ἐγένοντο παραβάσεις, τότε νὰ τιμωρήσῃ τὰς παραβάσεις αὐτάς.

§37ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Τί λέγει τὸ Ἐφετεῖον;

§38ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγει, ὅτι οὐδεὶς νόμος ὑποχρεοῖ τὸ Ποινικὸν Δικαστήριον, μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως νὰ ἐκδώσῃ παραχρῆμα τὴν ἀπόφασιν, τὸ ἀντίθετον δηλαδὴ ἀφ’ ὅ,τι λέγει ὁ νόμος, ἀφ’ ὅ,τι πράττουν ὅλα τὰ Δικαστήρια τὰ ποινικὰ ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τῆς συστάσεώς των μέχρι σήμερον. Τὸ Ἐφετεῖον εἶπεν ἀκόμη καὶ τοῦτο· ἐὰν ἐξεσχίσθη ἡ προηγουμένη ἀπόφασις, δὲν ἦτο ἔγκλημα, διότι ἦτο ἄκυρος ἡ δημοσίευσις, καὶ δικαίως τὸ Δικαστήριον ἠδύνατο νὰ συγκροτηθῇ ἐκ νέου ἀπὸ τὰ τακτικὰ μέλη αὐτοῦ καὶ νὰ ἐκδώσῃ δευτέραν ἀπόφασιν· ὡς πρὸς δὲ τὸ ὅτι εἰς ἄλλην δικάσιμον συνεζητήθη ἡ ὑπόθεσις, καὶ εἰς ἄλλην ἐξεδόθη ἡ ἀπόφασις, τὸ Ἐφετεῖον προσποιεῖται, ὅτι δὲν ἐνόησε περὶ τίνος πρόκειται, διότι, ἐνῷ ἀποδεικνύεται τοῦτο ἔκ τε τοῦ πρακτικοῦ τῆς συζητήσεως καὶ ἐξ ἀναφορᾶς τοῦ Προέδρου τοῦ Δικαστηρίου, ὁμολογοῦντος, ὅτι μετὰ πολλὰς ἡμέρας ἀπὸ τῆς συζητήσεως κατωρθώθη νὰ συνέλθῃ τὸ Δικαστήριον πρὸς διάσκεψιν καὶ ἀπόφασιν, παραδέχεται μ’ ὅλα ταῦτα τὸ Ἐφετεῖον, ὅτι ἐκ τῆς προσβαλλομένης ἀποφάσεως ἀποδεικνύεται, ὅτι αὕτη ἐγένετο καὶ ἐξεδόθη εὐθὺς ἀμέσως μετὰ τὴν συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως, διαψεῦδον οὕτω οὐ μόνον τὸν Πρόεδρον τοῦ Πλημμελειοδικείου, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, ὅλως τὸ ἐναντίον ἀποδεικνύοντα. Αὐτὰ, Κύριοι, ἀνήκουσιν εἰς τὴν κρίσιν καὶ ἐκτίμησιν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ὅστις ὀφείλει νὰ τὰ μελετήσῃ καὶ ἐνεργήσῃ τὸ καθῆκόν του. Λόγος γίνεται, Κύριοι, κατ’ αὐτὰς ἐν ταῖς ἐφημερίσι καθ’ ἑκάστην, ὅτι οἱ ἐν Τουρκίᾳ Διοικηταὶ καταθλίβουσι τοὺς ὁμογενεῖς ἡμῶν καὶ τοὺς ἀδικοῦσι· παρακαλοῦμεν δ’ ἐντεῦθεν τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μεσολαβήσῃ διὰ τοῦ Πρέσβεώς μας εἰς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἐπέλθῃ διόρθωσις τῆς κακῆς ταύτης καταστάσεως τῶν πραγμάτων. Πλὴν οἱ Τοῦρκοι Διοικηταὶ εἶναι ὀλιγώτερον αὐθαίρετοι τῶν ἡμετέρων τῆς σήμερον. Νομίζω δὲ, ὅτι εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν αὐτὴν τὴν πρόνοιαν λαμβάνομεν διὰ τοὺς ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος ὁμοεθνεῖς ἡμῶν, ἔπρεπε νὰ λάβωμεν ὁμοίαν πρόνοιαν καὶ διὰ τοὺς ἐντὸς τῆς Ἑλλάδος, ἔπρεπε νὰ ἐξετάσωμεν μᾶλλον τὴν ἐγχωρίαν διοίκησιν, τὴν διοίκησιν δηλονότι τῶν ὑπὸ τὸ σκῆπτρον τοῦ Γεωργίου καὶ οὐχὶ τῶν ὑπὸ τὸ σκῆπτρον τοῦ Χαμὶτ διατελούντων ἀδελφῶν μας. Πρέπει ἑπομένως νὰ ἐξετάσωμεν τὴν ἐσωτερικὴν διοίκησιν τῆς χώρας, διὰ νὰ εὕρωμεν, ἐὰν ὅλοι ἦναι εὐχαριστημένοι ἐκ τῆς διοικήσεως ταύτης, νὰ ἐξετάσωμεν μήπως ἡ διοίκησίς μας φατριάζῃ καὶ μήπως ἡ διοίκησις ἡμῶν αὕτη ὑπερβαίνῃ κατὰ τὴν αὐθαιρεσίαν τὴν Τουρκικὴν, ὁπότε δὲν ἔχομεν τὸ δικαίωμα νὰ παραπονώμεθα κατὰ τῶν ἐν Τουρκίᾳ Διοικητῶν, διότι οὗτοι εἶναι φανατικοὶ Τοῦρκοι, διοικοῦσι δὲ Χριστιανοὺς, οἱ ὁποῖοι ἀπέναντι αὐτῶν εἶναι σκύλοι. Τοῦτο λοιπὸν τὸ ζήτημα θέλω ἐξετάσει ἐν σχέσει τοὐλάχιστον πρὸς τὸν νομὸν τῆς Ἀρκαδίας, καὶ αὐτὸν τὸν σκοπὸν εἶχον τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζήτησα προχθὲς ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐβράδυνεν ὀλίγον νὰ τὰ προσαγάγῃ, ἐφρόντισα νὰ φέρω ἐγὼ ἄλλα, διὰ ν’ ἀποδείξω τοὺς λόγους μου. Πρέπει δὲ νὰ μάθῃ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ποίου εἴδους διοίκησις εἶναι ἡ ἐν τῷ νομῷ Ἀρκαδίας. Ὁ προκάτοχος δήμαρχος Σελινοῦντος, ὁ διὰ τῆς τελευταίας δημοτικῆς ἐκλογῆς καθαιρεθεὶς, μετὰ τὴν ἀποτυχίαν του, ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο κατὰ τὸ ὀλιχρόνιον διάστημα τῆς δημαρχικῆς του ἐξουσίας νὰ διευκολύνῃ τοὺς φίλους του· καὶ τοῦτο δὲν εἶναι πρωτοφανὲς, διότι καὶ αἱ Κυβερνήσεις, ὅταν πρόκηται νὰ ἀπέλθωσι τῆς ἐξουσίας, προσφέρουσιν εἰς τοὺς φίλους αὑτῶν ἐν εὐκολίᾳ τὰ πρὶν δυσκόλως διδόμενα ῥουσφέτια (ἱλαρότης). Τοιοῦτον λοιπὸν ῥουσφέτι ἐπρόκειτο καὶ ὁ Δήμαρχος νὰ δώσῃ εἴς τινας. Εἰς τὴν πρωτεύουσαν λοιπὸν τοῦ δήμου Σελινοῦντος, εἰς τὴν κωμόπολιν Κοσμᾶν, ὑπάρχουσι δύο μαγαζεῖα τῆς κοινότητος, τὰ ὁποῖα ἔχουσιν ἀφιερωθῆ εἰς τὸν ναὸν Κοσμᾶ καὶ τῶν ὁποίων τὰ εἰσοδήματα νέμεται ὁ ναὸς οὗτος· τὰ μαγαζεῖα ταῦτα ἐνοικιάζονται κατ’ ἔτος ὑπὸ τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς, τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τῇ ἐγκρίσει τῆς Νομαρχίας· κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ὁ περὶ οὗ πρόκειται Δήμαρχος ἠθέλησε νὰ τὰ ἐνοικιάσῃ ἐπὶ πενταετίαν πρὸ τοῦ προσδιωρισμένου χρόνου, νὰ κατορθώσῃ δὲ διὰ τῆς ἐξουσίας του νὰ κατακυρώσῃ τὴν ἐνοικίασιν ἐπ’ ὀνόματι φίλων του ἀντὶ εὐτελοῦς μισθώματος, ὥστε, ὅταν ἀναλάβῃ ὁ νέος Δήμαρχος, νὰ εὕρῃ τετελεσμένον γεγονός. Ἐξέδοτο λοιπὸν πρόγραμμα, διὰ τοῦ ὁποίου ἐξέθετεν εἰς πενταετῆ ἐνοικίασιν τὰ μαγαζεῖα ταῦτα, ἀλλὰ κατὰ τὴν δημοπρασίαν οἱ ὑπολογισμοί του εὑρέθησαν ἐσφαλμένοι, διότι ἄλλοι, ἔχοντες συμφέρον, ἐπλειοδότησαν πολὺ πλειότερον ποσὸν ἐκείνου, εἰς ὃ ἐσκέπτετο νὰ κατακυρώσῃ ταῦτα εἰς τοὺς φίλους του ὁ κ. Δήμαρχος, καὶ συνεπῶς κατεκυρώθησαν ἐπ’ ὀνόματι τῶν πλειότερον πλειοδοτησάντων. Ὁ Δήμαρχος εἶδε ματαιουμένους τοὺς σκοπούς του τοιουτοτρόπως, καὶ διὰ τοῦτο ἐφρόντισε νὰ εὕρῃ ἄλλον τρόπον, ὥστε νὰ ματαιώσῃ τὴν δημοπρασίαν, νὰ δώσῃ δὲ εἰς τοὺς φίλους του τὰ μαγαζεῖα· δὲν ὑπέβαλε λοιπὸν τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας ὑπὸ τὴν ἔγκρισιν τῆς Νομαρχίας, ἀλλ’ ἔκαμεν ἰδιωτικὴν μίσθωσιν αὐτὸς μετὰ δύο ἐκκλησιαστικῶν ἐπιτρόπων, καὶ παρεχώρησε τὰ μαγαζεῖα εἰς μίσθωμα εὐτελέστατον πρὸς τοὺς φίλους αὐτοῦ.

§39ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κατώτερον;

§40ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸ ἥμισυ. Ἦλθεν ὁ νέος Δήμαρχος κατόπιν καὶ εὗρε τὴν κατάστασιν αὐτήν, εὗρε τὰ πρακτικὰ τῆς ἐνεργηθείσης δημοπρασίας ἐκκρεμῆ, ἐξέδοτο ἑπομένως νέον πρόγραμμα, καὶ διὰ νέας δημοπρασίας κατεκυρώθησαν τὰ μαγαζεῖα ταῦτα εἰς τοὺς προηγουμένους ἐνοικιαστὰς μὲ τὸ προηγούμενον ἐνοίκιον. Τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας μετὰ γνωμοδοτήσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου παρέπεμψεν εἰς τὴν Νομαρχίαν Ἀρκαδίας, προτείνας τὴν ἔγκρισιν αὐτῶν. Συνάμα ἀνηνέχθησαν εἰς τὴν Νομαρχίαν καὶ οἱ ἰδιωτικῶς ἐνοικιάσαντες αὐτά, ἐξαιτούμενοι τὴν ἔγκρισιν τῆς ἐπ’ ὀνόματι αὐτῶν γενομένης ἐνοικιάσεως, ὁ δὲ κ. Νομάρχης ἐνόμισε καθῆκόν του νὰ ἀκυρώσῃ καὶ ἠκύρωσε τὴν δημοπρασίαν, ἐνέκρινε δὲ τὴν ἰδιωτικὴν ἐνοικίασιν, πρὸς ὠφέλειαν μὲν τῶν φίλων ἐνοικιαστῶν, πρὸς βλάβην δὲ τοῦ ναοῦ. Ἔ! Κύριοι, ἐρωτῶ ὑμᾶς νὰ μοὶ εἴπητε, ἐὰν εἰς τὸν νομόν τῆς Ἀρκαδίας δὲν ἦτο ὁ Νομάρχης ἐκεῖνος, καὶ ἦτο ὁ Κεμὰλ βέης, νομίζετε, ὅτι θὰ ἔπραττεν ὅ,τι ἔπραξεν ὁ Νομάρχης ἐκεῖνος; Οὐχὶ βεβαίως. Καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ διορθώσωμεν κατὰ πρῶτον λόγον τὴν ἡμετέραν διοίκησιν καὶ κατόπιν νὰ μεριμνήσωμεν περὶ τῆς διοικήσεως τῶν Τούρκων διοικητῶν.

§41ΤΙΝΕΣ. Ποῖος εἶναι ὁ Νομάρχης;

§42ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐρωτήσατε τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ σᾶς τὸν εἴπῃ. Ἦτο εἷς νομάρχης, ὃν δὲν ἐνθυμοῦμαι, διότι παρῆλθεν ἀρκετὸς χρόνος.

§43ΤΙΝΕΣ. Ποία εἶναι ἡ ἀπόφασις;

§44ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τὴν ἀναγνώσῃ ὁ κ. Ὑπουργός.

§45ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Δέν μοι ἐδόθη ἀκόμη.

§46ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ δὲν τὴν ἔχω δυστυχῶς, ἀλλ’ ἔχω τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου ἐνταῦθα, καὶ ἐὰν θέλετε, σᾶς τὴν ἀναγινώσκω.

§47ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§48ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι αὐτὴ (ἀναγινώσκει): Ἀριθ. 3,007.

ΒΑΣΙΛΕΙΟΝ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Ο ΝΟΜΑΡΧΗΣ ΑΡΚΑΔΙΑΣ

Πρὸς τὸν κ. Δήμαρχον Σελινοῦντος Κοινοποιῶ ὑμῖν ἐν ὀπισθογράφῳ τὴν ὑπ’ ἀριθ. 5,304 ἀπὸ 8 ἱσταμένου ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ σᾶς παραγγέλλω, εἰς ἀπάντησιν τῆς ὑπ’ ἀριθ. 176 ἀναφορᾶς, νὰ ἐκτελέσητε τὰ διατασσόμενα. Ἐν Τριπόλει, τῇ 11 Ἀπριλίου 1888.

Ὁ Νομάρχης

Λ. ΠΑΠΑΗΛΙΟΥ

Ἀριθ. 5,304.

ΤΟ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ ΤΩΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΩΝ

Πρὸς τὸν κ. Νομάρχην Ἀρκαδίας Διεξήλθομεν τάς τε ἀπὸ 15, 20 καὶ 28 τοῦ λήξαντος μηνὸς ὑπ’ ἀριθ. 1906, 2252 καὶ 2439 ἀναφοράς σας, καὶ ἔγνωμεν τὴν διαφωνίαν, ἥτις ἠγέρθη μεταξὺ τῆς Νομαρχίας καὶ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Σελινοῦντος, εἰς ἣν ἀφορᾷ ἡ ἀπὸ 2 τοῦ αὐτοῦ μηνὸς ὑπ’ ἀριθ. 6 ἔφεσις τοῦ Συμβουλίου τούτου κατὰ τῆς ἀπὸ 15 Ἰανουαρίου ἐ. ἔ. ὑπ’ ἀριθ. 9474 καὶ 9475 ἀποφάσεως τῆς Νομαρχίας, δι’ ἧς ἐπεκυρώθη ἡ δι’ ἰδίας συμφωνίας μονοετὴς ἐκμίσθωσις τῶν ἐν τῇ πλατείᾳ Κοσμᾶ Ἄνω καὶ Μεγάλου καὶ Κάτω νέων μαγαζείων τοῦ ἐνοριακοῦ ναοῦ τῶν Ἁγίων Ἀναργύρων. Διασκεψάμενοι δὲ, ὅτι, κατὰ τὸ ἄρθρον 116 τοῦ νόμου περὶ δήμων, οἱ διὰ τὴν διαχείρισιν τῆς δημοτικῆς περιουσίας ἀναγραφόμενοι ἐν αὐτῷ κανόνες ἐφαρμόζονται ἐξ ἴσου καὶ εἰς τὰ ἀγαθοεργὰ καταστήματα, εἰς ὧν τὴν κατηγορίαν ὑπάγονται καὶ οἱ ἐνοριακοὶ ναοί, κατὰ τὰ ἄρθρα 20 καὶ 114. Κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 112 τοῦ αὐτοῦ νόμου, ἡ μίσθωσις οἱουδήποτε μέρους περιουσίας τοῦ δήμου, συνεπῶς δὲ καὶ τῶν ἐνοριακῶν ναῶν, γίνεται διὰ δημοπρασίας. Δυνάμει τῶν ἄρθρων 116 καὶ 122 τοῦ διαληφθέντος νόμου ἀποφασίζομεν. Δεχόμενοι τὴν διαληφθεῖσαν ἔφεσιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τοῦ δήμου Σελινοῦντος, ἀκυροῦμεν τὴν ἐκκαλουμένην ἀπόφασιν τῆς Νομαρχίας, καὶ ἐντελλόμεθα τὴν ἐκτέλεσιν τῆς παρούσης, κοινοποιηθησομένης εἴς τε τὸ ἐκκαλοῦν Δημοτικὸν Συμβούλιον καὶ εἰς τὸ Ἐκκλησιαστικὸν Συμβούλιον τοῦ περὶ οὗ ὁ λόγος ἐνοριακοῦ ναοῦ. Ἐν Ἀθήναις, τῇ 8 Ἀπριλίου 1888.

Ὑπουργὸς

Κ. ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ.

Τὸ Ὑπουργεῖον εἶπεν εἰς τὸν Νομάρχην διὰ τῆς ἀποφάσεώς του ταύτης, ὅτι οὐδέποτε δύναται νὰ γίνῃ ἡ ἐνοικίασις δι’ ἰδιωτικῆς συμφωνίας, ἀλλὰ μόνον διὰ δημοπρασίας, καὶ κακῶς ἔπραξε νὰ ἐπικυρώσῃ σκανδαλώδη ἐνοικίασιν· ἀλλ’ ἡ ἐνοικίασις ἦτο ὑπὲρ τῶν φίλων τοῦ κόμματος, ἑπομένως ἔπρεπε νὰ γίνῃ μία τόσῳ μικρὰ θυσία, διὰ νὰ ὠφεληθῶσι δύο ἄνθρωποι, οἱ ὁποῖοι ἡμέραν τινὰ θὰ χρησιμεύσωσιν. Ἀλλ’ εἶναι τοῦτο μόνον, Κύριοι, τὸ ἔκνομον; Ἐὰν θελήσω νὰ ἐρευνήσω ὅλην τὴν διοίκησιν, ἰδίως τῆς ἐπαρχίας Κυνουρίας, δύναμαι μέχρι τῆς πρωΐας νὰ ἀσχοληθῶ ἀναγινώσκων ἔγγραφα· θὰ περιορισθῶ ὅμως εἰς τελευταῖόν τι γεγονὸς, πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν συμβὰν, τὸ ὁποῖον εἶναι νωπὸν εἰσέτι. Αὐτὸς ὁ ἴδιος Δήμαρχος, ὅτε ἐξελέγη πρώτην ἤδη φορὰν τοιοῦτος, ἠθέλησε νὰ αὐξήσῃ τὰ ἔσοδα τοῦ δήμου, διότι τὰ ἀνέκαθεν προσδιωρισμένα τῷ ἦσαν ἀνεπαρκῆ· εἶχε σκοπὸν, ὡς ἔλεγε, νὰ προικίσῃ τὸν δῆμον μὲ δημοτικὰ καταστήματα καὶ τῷ ἐχρησίμευον νέοι πόροι, τὸ δὲ Δημοτικὸν Συμβούλιον, πιστεῦσαν εἰς τὰς ἐπαγγελίας του, ἐψήφισε νέους φόρους, ἐκ τῶν ὁποίων ὁ Δήμαρχος ἠγόρασεν ἓν οἰκόπεδον εἰς τὴν ἐαρινὴν πρωτεύουσαν, ὅπως οἰκοδομήσῃ δημοτικὸν κατάστημα, ἀλλὰ μετὰ τὴν ἀγορὰν ταύτην ἤλλαξε γνώμην, τοὺς δὲ εἰσπραχθέντας νέους φόρους ἐχρησιμοποίησεν εἰς προσωπικὰς ἀνάγκας, δημιουργηθείσας παρ’ αὐτοῦ· ἡ μόνη δὲ προὶξ, ἣν ἀφῆκεν εἰς τὸν δῆμον μετὰ τὴν ἀποτυχίαν του, εἶναι τὸ οἰκόπεδον· ὅτε δὲ ἀνέλαβεν ὁ νέος Δήμαρχος τὰ καθήκοντά του, ἐθεώρησε τὸ οἰκόπεδον ἐπιζήμιον εἰς τὸν δῆμον, διότι δημοτικὰ καταστήματα ἦτο ἀδύνατον νὰ οἰκοδομηθῶσι, καταχρέου ὄντος τοῦ δήμου, οὔτε τὰ ἐκ τούτων ἔσοδα ἦσαν ἄξια λόγου, ἀφοῦ ὁ δῆμος ἀντὶ 120 δραχμῶν κατ’ ἔτος εὑρίσκει δημαρχικὰ καταστήματα. Ἐπειδὴ δὲ ὑπῆρχεν ἄλλη δημοτικὴ ἀνάγκη, λίαν κατεπείγουσα, ἀπειλοῦσα μεγίστην ζημίαν τῷ δήμῳ, τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἐγνωμοδότησε νὰ ἐκποιηθῇ τὸ οἰκόπεδον, τὸ δὲ τίμημα αὐτοῦ νὰ χρησιμοποιηθῇ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ κουμπὲ καὶ τοῦ εἰκονοστασίου τοῦ ἱεροῦ ναοῦ Κοσμᾶ, οὗτινος ἠπειλεῖτο ἡ κατάπτωσις, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως κουμπέ. Συμπεριελήφθη δὲ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ δήμου ὡς ἔσοδον τὸ τίμημα τοῦ οἰκοπέδου, ἡ ἐκποίησις τοῦ ὁποίου καὶ ἡ δαπάνη τοῦ τιμήματος αὐτοῦ εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ κουμπὲ ἐνεκρίθη ὑπὸ τοῦ Νομάρχου, ἐγκρίναντος καὶ τὴν περὶ κατασκευῆς αὐτοῦ δημοπρασίαν καὶ διατάξαντος τὴν πρόοδον τοῦ ἔργου· ἀλλ’ ὅτε τὸ ἔργον ἐπερατώθη καὶ ὑπεβλήθησαν πρὸς ἔγκρισιν τὰ πρακτικὰ τῆς δημοπρασίας τῆς ἐκποιήσεως τοῦ οἰκοπέδου, ὁ κ. Νομάρχης, φρονῶν, ὅτι οὕτω δυσχεραίνει τὴν θέσιν τοῦ Δημάρχου, μηδόλως δὲ λαμβάνων ὑπ’ ὄψει τὰς προηγουμένας αὐτοῦ ἀποφάσεις, εἰς ἃς στηριζόμενος ὁ Δήμαρχος προέβη εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ κουμπὲ καὶ εἰς τὴν ἐκποίησιν τοῦ οἰκοπέδου, ἀρνεῖται τὴν ἔγκρισιν τῆς ἐκποιήσεως καὶ ἐκθέτει τὸν δῆμον εἰς ὑποχρεώσεις καὶ δικαστικοὺς ἀγῶνας, διότι ὁ κατασκευάσας τὸ ἔργον ἐργολάβος, συμβληθεὶς μετὰ τοῦ Δημάρχου, τῇ ἐγκρίσει τοῦ Νομάρχου, ἔχει δικαίωμα ἀποζημιώσεως, ἥτις θὰ βαρύνῃ τὸν δῆμον. Εἶναι δὲ ἀρκετὰ περίεργος ὁ λόγος, δι’ ὃν ὁ Νομάρχης διὰ τῆς ὑπ’ ἀριθ. 10,531 διαταγῆς του ἀκυροῖ τὴν δημοπρασίαν τοῦ οἰκοπέδου καὶ ἀθετεῖ τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ δήμου πρὸς τὸν ἐργολάβον. «Ἐπειδή, λέγει, κατὰ τὸ ἄρθρον 21 τοῦ περὶ δήμων νόμου ἡ δημοτικὴ περιουσία εἶναι ἀναπαλλοτρίωτος, ἀκυρῶ τὴν δημοπρασίαν τῆς ἐκποιήσεως τοῦ δημοτικοῦ οἰκοπέδου καὶ τὸ σχετικὸν ψήφισμα τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου», λησμονῶν τὴν ὑπ’ ἀριθ. 8,500 προηγουμένην ἀπόφασίν του, δι’ ἧς τελεσιδίκως εἶχεν ἐγκρίνει τὴν ἐκποίησιν καὶ εἶχε σημειώσει εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ὡς ἔσοδον τὸ τίμημα τοῦ οἰκοπέδου. Τοιαύτην διοίκησιν ἀληθῶς οὔτε αὐτὸς ὁ Κεμὰλ βέης ἦτο δυνατὸν νὰ κάμῃ.

§49Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν ἦναι εἰς θέσιν νὰ δώσῃ πληροφορίας εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς ἣν περιῆλθεν ἡ ὑπόθεσις, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸν ἐν ταῖς εἱρκταῖς Κωνσταντινουπόλεως κρατούμενον κ. Φιλιππίδην. Ἄλλη τις ὑπόθεσις παραπλησία, ἀφορμὴν λαβοῦσα τὴν σύλληψιν καὶ κάθειρξιν ἐν ταῖς φυλακαῖς Κωνσταντινουπόλεως τοῦ κ. Πασχίδου, ἰσχυρισθέντος, ὅτι εἶναι πολίτης Ἕλλην, ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἐτελείωσε διὰ τοῦ θανάτου τοῦ συλληφθέντος ἐν ταῖς φυλακαῖς. Ἐπειδὴ εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ λάβῃ τὸ αὐτὸ πέρας καὶ ἡ ὑπόθεσις τοῦ κ. Φιλιππίδου, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, ἂν δὲν ἦναι εἰς κατάστασιν νὰ μᾶς δώσῃ σήμερον πληροφορίας περὶ ταύτης, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ μᾶς δώσῃ αὐτὰς κατὰ τὴν προσεχῆ συνεδρίασιν.

§50ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ ἐγὼ ἀνέγνωσα εἰς τὰς ἐφημερίδας, ὅτι ἀπέθανεν ὁ Πασχίδης, ὁ καθειργμένος ἐν ταῖς φυλακαῖς Κωνσταντινουπόλεως, ὀφείλω δὲ νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι, καίτοι σήμερον εἶχον ἐκ Κωνσταντινουπόλεως ἔγγραφα διάφορα, τοιαύτη εἴδησις ἐπίσημος δὲν ἦλθεν ἐκεῖθεν. Ὡσαύτως ἀγνοῶ τὸ λεγόμενον, ὅτι ὁ Φιλιππίδης πάσχει ἐν ταῖς φυλακαῖς, πρᾶγμα ἄλλως πιθανόν. Ἀλλὰ δὲν βλέπω εἰς τί δύναται νὰ συντελέσῃ ἡ ἀπάντησις ἡ ἐμὴ περὶ τούτων εἰς βελτίωσιν τῶν πραγμάτων. Ἀπήντησα ἤδη ποῦ κεῖται τὸ ζήτημα, καὶ τίνες εἶναι οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους παρατείνεται ἡ φυλάκισις τοῦ Πασχίδου καὶ Φιλιππίδου. Ἡ ὑπόθεσις διεξάγεται δραστηρίως ἐξ ἀρχῆς ὑπὸ τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας, διεξάγεται δὲ κατὰ τρόπον, ὅστις παρεῖχεν ἐξ ἀρχῆς πᾶσαν ἐλπίδα, ὅτι ἦτο δυνατὸν νὰ ἀπολήξῃ εἰς αἴσιον πέρας. Μέχρι τοῦδε ὅμως δυστυχῶς δὲν ἔχομεν τὸ ποθούμενον ἀποτέλεσμα. Αἱ τοιαῦται ὑποθέσεις καὶ ἀλλαχοῦ, ἀλλ’ ἰδίως ἐν Τουρκίᾳ, παρατείνονται ἐπὶ πολύ. Πρὸ δύο ἡμερῶν εἴχομεν τὴν εἴδησιν, ὅτι Κεφαλλὴν πολίτης Ἕλλην, καθειργμένος ἐν Κωνσταντινουπόλει, κατ’ ἐξαίρεσιν ἀπελύθη, χάρις εἰς τὴν γενναιότητα τοῦ Σουλτάνου· ἦτο δυνατὸν νὰ παραταθῇ καὶ τούτου ἡ φυλάκισις, ἀλλ’ εὐτυχῶς δι’ αὐτὸν ἔφθασεν ἡ ὥρα νὰ ἀπολυθῇ. Δὲν ἠξεύρομεν ποῦ θὰ καταλήξωσιν αἱ ἐνέργειαι τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας τοῦτο μόνον βεβαιῶ, ὅτι αἱ ἐνέργειαι αὗται εἶναι δραστήριαι καὶ λυσιτελεῖς.

§51Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὑπάρχει σχέσις μεταξὺ τῆς ἐπιθυμίας, ἣν ἐδήλωσα, ὅπως ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν πληροφορήσῃ περὶ τῆς καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ ὑπόθεσις τοῦ κ. Φιλιππίδου, πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην. Ἂν ἐγὼ ἐζήτουν ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν πληροφορίας περὶ τῆς ὑγείας τοῦ κ. Φιλιππίδου, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν μοὶ ἔδιδεν ἀληθῶς προσήκουσαν καὶ κατάλληλον ἀπάντησιν, ἰσχυριζόμενος, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς ὑγείας τοῦ κ. Φιλιππίδου οὐδὲν ἔχει κοινὸν μὲ τὴν ταχεῖαν ἢ βραδεῖαν διεκπεραίωσιν τῆς ὑποθέσεως. Ἠδύνατο μάλιστα νὰ μοὶ εἴπῃ, ὅτι οὐδὲ ἦτο ἁρμόδιος νὰ μοὶ δώσῃ πληροφορίας περὶ τῆς ὑγείας τοῦ κ. Φιλιππίδου, διότι ὁ Ὑπουργὸς οὔτε ἰατρὸς ἦτο, οὔτε ἐπεσκέφθη τὸν ἀσθενῆ. Ἀλλ’ ἐγὼ παρέστησα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅτι ἡ διαμονὴ ἐν ταῖς φυλακαῖς τοῦ κ. Φιλιππίδου ὑπῆρξεν ἡ ἀφορμὴ τῆς νόσου, ἡ ὁποία κατέλαβεν αὐτόν, καὶ ὅτι ἡ παράτασις τῆς φυλακίσεως δύναται νὰ φέρῃ τὴν λύσιν τῆς ὑποθέσεως αὐτῆς, οἵαν ἔφερε καὶ ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως τοῦ Πασχίδου. Ἐγὼ δὲν γνωρίζω, ἂν ὁ Πασχίδης ἦναι ὑπήκοος Ἕλλην· στηριζόμενος ὅμως εἰς ἐπισήμους πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὀφείλω νὰ πιστεύω, διότι ἐκπορεύονται ἐκ δημοσίων ἀρχῶν τῆς πατρίδος μου, γνωρίζω, ὅτι ὁ κ. Φιλιππίδης εἶναι πολίτης Ἕλλην, καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει ἔχει καθῆκον ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ὑπερασπίσῃ αὐτὸν, συλλαμβανόμενον καὶ καθειργνυόμενον ἐν ταῖς φυλακαῖς. Ἂν ἀναμένωμεν ἐκ τῆς γενναιότητος τῆς Α. Μ. τοῦ Σουλτάνου τὴν λύσιν τῆς ὑποθέσεως, ταύτης, τοῦτο οὐδόλως εὐχαριστεῖ ἐμὲ, διότι ἡ Α. Μ. ὁ Σουλτάνος ἔχει τὴν ἐξουσίαν νὰ ἀποδίδῃ χάριν εἰς τοὺς καταδίκους ὑπηκόους του, ἀλλ’ ὄχι εἰς τοὺς Ἕλληνας ὑπηκόους. Ἐπεθύμουν λοιπὸν, ἀφοῦ ἀπὸ τῆς 2ας Ἰουλίου ὁ κ. Ὑπουργὸς κατέχει τὰ ἔγγραφα ἀνὰ χεῖρας, τὰ ὁποῖα βεβαιοῦσι τὴν Ἑλληνικὴν ἐθνικότητα τοῦ κ. Φιλιππίδου, ἐπεθύμουν νὰ γνωρίζω, ἂν αἱ ἐνέργειαι καὶ αἱ ὁδηγίαι, τὰς ὁποίας ἔδωσεν ἡ Κυβέρνησις, ἔφερον ἀποτέλεσμά τι καὶ ποῖον. Ὁ κ. Ὑπουργὸς μοὶ ἀνέμνησε τὴν ἕξιν τῆς βραδύτητος, ἣν περὶ τὴν λύσιν τῶν διαφορῶν ἔχει ἡ Τουρκία. Γνωρίζω τὴν ἕξιν ταύτην, καὶ διὰ τοῦτο ἐπεθύμουν νὰ μάθω τὰς ἐνεργείας τῆς Κυβερνήσεως, διότι φοβοῦμαι, μήπως ἡ ἕξις αὕτη τῆς Τουρκικῆς Κυβερνήσεως συμβαδίζῃ μὲ ἕξιν παρομοίαν τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλληνικῆς Πρεσβείας. Γνωρίζω, ὅτι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν εἶχε πληροφορήσει τὴν Βουλὴν περὶ τῆς λίαν εὐχαρίστου καταστάσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εὑρίσκονται αἱ σχέσεις τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὰς Μεγάλας Δυνάμεις τῆς Εὐρώπης. Γνωρίζω τοῦτο καὶ ἐκ τῶν Βασιλικῶν λόγων, ἐν οἷς ἐχαρακτηρίζοντο αἱ σχέσεις τῆς Κυβερνήσεως, ἄλλοτε ὁμαλαὶ, καὶ ἄλλοτε ἀδιατάρακτοι. Ἀλλὰ τὸ γνωρίζω καὶ ἐκ τοῦ λόγου τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅστις ἐπετηδεύετο ὑπερηφάνειαν, ὅτε ἐπληροφόρει τὴν Βουλὴν, ὅτι αἱ σχέσεις ἡμῶν εἶναι ἄρισται πρὸς τὰς Μεγάλας Δυνάμεις, ἐν παραβολῇ μάλιστα πρὸς τὰς τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως. Ἀφοῦ δὲ αἱ σχέσεις τῆς Κυβερνήσεως ἦσαν τοιαῦται, ἤλπιζον, ὅτι ἤθελον χρησιμοποιήσει εἰς τὴν περίστασιν ταύτην αὐτάς, ζητοῦντες παρὰ τῶν ἄλλων Πρέσβεων τῶν ἄλλων Δυνάμεων νὰ ἀπευθύνωσι συμβουλὰς πρὸς τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν πρὸς λύσιν ὑποθέσεως, μὴ στηριζομένης ἐπὶ νομίμου δικαιώματος καὶ παρανόμως διεξαχθείσης. Ἀλλ’ εἰς τοιαύτας περιστάσεις εἴθισται νὰ παρεμβάλλωσι τοὺς Πρέσβεις τῶν Μεγάλων Δυνάμεων, ὅπως συμβουλεύωσι τὴν Τουρκικὴν Κυβέρνησιν νὰ καταλίπῃ τὴν ἕξιν τῆς βραδύτητος, καὶ μάλιστα ὁσάκις ἔχῃ ἄδικον, καθὼς ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ πείσωσι πάντα διστάζοντα.

§52ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁμιλήσας περὶ γενναιότητος, δὲν ἐχαρακτήρισα χάριν, ὁποία ἀπονέμεται ὑπὸ τοῦ ἀρχηγοῦ τοῦ Κράτους ἐν Ἑλλάδι ἢ ἐν ταῖς ἄλλας Ἐπικρατείαις τῆς Εὐρώπης. Ὡμίλησα περὶ χάριτος, ἣν ἐσχάτως ἔδωκεν ὁ Σουλτάνος πρὸς τὸν πλοίαρχον Ἀβατιέλλον ἐπὶ ὑποθέσεως, ἥτις δὲν εἶχε δικαστικῶς περατωθῆ καὶ δικασθῆ, διότι ὁ πλοίαρχος οὗτος ἀπελύθη ἀληθῶς πρὶν ἢ καταδικασθῆ, χάρις εἰς τὴν μεγαλοψυχίαν τοῦ Σουλτάνου. Ἡ ὑπόθεσις Φιλιππίδου διεξάγεται δραστηρίως ἐν Κωνσταντινουπόλει διὰ πάντων ἐκείνων τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα εἰς τὰς Πρεσβείας παρέχονται, ὁσάκις πρόκηται περὶ τοιούτων ὑποθέσεων. Ὁ προλαλήσας γνωρίζει, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄλλοι πολῖται Ἕλληνες ἐν φυλακῇ πολὺ μακρότερον χρόνον, ἀφοῦ ἐφυλακίσθησαν ὅτε ἦτο αὐτὸς Ὑπουργὸς, ἐπὶ ἔτος δὲ, ἤτοι ἐφ’ ὅσον ἔμεινεν ἐν τοῖς πράγμασι, δὲν κατωρθώθη νὰ ἀποφυλακισθῶσι. Τοῦτο δὲν λέγω διὰ νὰ ψέξω τὴν ἐνέργειαν τῆς τότε Κυβερνήσεως καὶ τῆς ὑπ’ αὐτὴν Πρεσβείας ἐν Κωνσταντινουπόλει, ἀλλὰ διὰ νὰ δείξω, ὅτι δὲν εἶναι πάντοτε εὔκολον, ὅταν ἐμπέσωσιν εἰς χεῖρας τῆς Ὀθωμανικῆς ἐξουσίας Ἕλληνες, εἴτε ἀμφισβητουμένης ὑπηκοότητος, εἴτε μὴ ἀμφισβητουμένης, δὲν εἶναι πάντοτε εὔκολον νὰ ἀπαλλαχθῶσιν αὐτῆς.

§53Γ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἡμεῖς γνωρίζομεν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐγκαθιδρύσεως τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους οὐδέποτε τὰ συμφέροντα αὐτοῦ περιῆλθον ἐν Τουρκίᾳ εἰς θέσιν χείρονα τῆς ὑπαρχούσης ἀπὸ τοῦ χρόνου τῆς ἄρσεως τοῦ ἀποκλεισμοῦ μέχρι σήμερον. Τοῦτο εἶναι γνωστὸν οὐ μόνον εἰς τοὺς εἰς τὰ πολιτικὰ καταγινομένους, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς ἀναγινώσκοντας μόνον τὰς ἐφημερίδας. Ὁμιλεῖ ὁ κύριος Ὑπουργὸς περὶ δραστηριότητος τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Ἑλληνικῆς Πρεσβείας. Καίτοι ὁ προϊστάμενος τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας εἶναι ἀνὴρ λίαν σεβαστὸς, πολὺ σεβαστὸς, τὸν ὁποῖον κατ’ ἐξοχὴν τιμῶ, ὀφείλω νὰ εἴπω, ὅτι ἦσαν βεβαίως ἁπλῆ ἁβροφροσύνη οἱ λόγοι τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περὶ τῆς δραστηριότητος τῆς ἐν λόγῳ Πρεσβείας. Ἡ δραστηριότης αὕτη ἀπολήγει εἰς τὸ νὰ διατελῶσι κατεστραμμένα τὰ Ἑλληνικὰ συμφέροντα ἐν Τουρκίᾳ. Ἀπὸ δύο καὶ ἡμίσεως ἐτῶν ἀκριβῶς ἡ κατάστασις τῶν ἐν Τουρκίᾳ Ἑλλήνων ὑπηκόων καὶ τῶν Ἑλληνικῶν συμφερόντων ἐν γένει αὐτόθι εἶναι τόσον ἐλεεινὴ, ὅσον εἰς οὐδεμίαν ἄλλην προγενεστέραν ἐποχήν. Ἐὰν ἡ δραστηριότης τῆς Πρεσβείας ἀπολήγῃ εἰς τὸ νὰ σήπωνται εἰς τὰς τουρκικὰς φυλακὰς οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι, δὲν ἔχω τι νὰ εἴπω περὶ τῆς δραστηριότητος ταύτης.

§54Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν ἐζητήθησαν πληροφορίαι τινὲς, ἀφορῶσαι εἰς τὰ ἔργα τοῦ λιμένος Γυθείου. Τοιαῦται δὲν ἐδόθησαν ἡμῖν εἰσέτι, καὶ ἰδίᾳ ἡ ἔκθεσις καὶ αἱ μελέται τῶν μηχανικῶν Κελενὲκ καὶ Βλάσση. Οἱ ἔμποροι Γυθείου παραπονοῦνται, καὶ πολὺ δικαίως, διὰ τὴν βραδύτητα ταύτην, καθόσον πρὸ δεκαετίας περίπου ἔχουσι κατατεθῆ 300,000 δραχμῶν εἰς τὸ Ὑποκατάστημα τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, αἵτινες οὐδὲν ἀποφέρουσιν εἰς τὸ λιμενικὸν ταμεῖον κέρδος. Ἐκτὸς τοῦ ποσοῦ τούτου, κύριε Πρόεδρε, κατετέθησαν καὶ ἄλλα ποσά. Ἐπειδὴ τὰ χρήματα ταῦτα κατετέθησαν διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ βραχίονος ἢ τῆς ἑνώσεως τῆς νήσου μετὰ τῆς ξηρᾶς, παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ ποιήσηται ἡμῖν γνωστὸν, ὁποία περὶ τοῦ ἔργου τούτου ἐλήφθη ἢ ληφθήσεται ἀπόφασις καὶ ὁποῖαι αἱ μελέται τῆς ἀποστολῆς· διότι οἱ κάτοικοι παραπονοῦνται διὰ τὴν βραδύτητα ταύτην πάνυ δικαίως.

§55ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Θέλω προσαγάγει τὰς ζητουμένας πληροφορίας.

§56ΛΕΒΙΔΗΣ. Μοὶ ἀπεστάλη ἐξ Ὕδρας ἀναφορά τις, μὲ τὴν παράκλησιν, ὅπως κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλήν. Θέλω καταθέσει ταύτην εἰς τὸ Προεδρεῖον μετ’ ὀλίγας στιγμάς, θέλω δὲ παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπως, ἐὰν δὲν ᾖναι εἰς θέσιν νὰ ἀπαντήσῃ σήμερον περὶ τῶν ἐνεργειῶν, ἃς ἔλαβε περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ἀπαντήσῃ τοὐλάχιστον εἰς προσεχῆ συνεδρίασιν, ὅπως φανῇ, ὅτι, ὅταν τοιαῦτα ζητήματα φθάνωσιν ἐντὸς τῆς Βουλῆς, ἐπέρχεται λύσις τις αὐτῶν. Καὶ ἵνα ἐννοήσητε περὶ τίνος πρόκειται, θέλετε μοὶ ἐπιτρέψει νὰ ἀναγνώσω ὀλίγας σειρὰς τῆς ἀναφορᾶς ταύτης (ἀναγινώσκει). Πρὸς τὴν σεβαστὴν Βουλὴν τῆς Ἑλλάδος. Αἴτησις τῆς συζύγου Μάρκου Χιώτου. «Ὁ σύζυγός μου Μάρκος Ι. Χιώτης ἐξ Ὕδρας ἡλίευεν ἰχθῦς εἰς τὰς ἀκτὰς τοῦ Κορινθιακοῦ κόλπου, ὅτε τὴν 23ην τρέχοντος μηνὸς καὶ ὥραν 2 μ. μ. ἀνεχώρησαν μὲ τὰς λέμβους τῶν υἱῶν Χιώτη ἀπὸ τὸν ὅρμον (πόρτο) Γερμανοῦ, ἵνα προμηθεύσωσιν ἐν ταῖς δύο λέμβοις πόσιμον ὕδωρ, ἀλλ’ ἅμα ἐξῆλθον τοῦ ὅρμου τούτου καὶ πρὶν πλησιάσωσιν εἰς τὴν ξηρὰν, ἀμέσως ἐπαρουσιάσθησαν εἰς τὴν ξηρὰν, ὀλίγα βήματα ἀπὸ αὐτὴν, δύο στρατιῶται καὶ εἷς δεκανεὺς, καὶ ἄνευ αἰτίας ὕβρισαν τὰ πληρώματα τῶν δύο λέμβων, καὶ ἤρχισαν ἄνευ ἀπαντήσεως νὰ πυροβολῶσι κατ’ αὐτῶν, καὶ ἐκτὸς τοῦ ὅτι ἐτρύπησαν τὰ πανία τῶν λέμβων καὶ αὐτὰς διὰ τῶν σφαιρῶν, μία τούτων διεπέρασε τὴν χεῖρα καὶ τὴν κεφαλὴν τοῦ δυστυχοῦς συζύγου μου Μάρκου Ι. Χιώτου, καὶ αὐθωρεὶ οὗτος ἐξέπνευσεν· ἀλλὰ καὶ ἐὰν δὲν ἐφώναζον κατὰ τῶν στρατιωτῶν τούτων αἱ γυναῖκες, αἵτινες ἐσύλλεγον ἐκεῖ ἐλαίας, ἤθελον φονεύσει ἅπαντας, καὶ διὰ νὰ σωθῇ τῶν σφαιρῶν ὁ Π. Χιώτης, ἐῤῥίφθη εἰς τὴν θάλασσαν. Ὥστε οἱ φρουροὶ τῆς δημοσίου τάξεως ἐφόνευσαν τὸν σύζυγόν μου ὡς νὰ ἦτο κακοῦργος». Παρατηρεῖτε λοιπὸν, ὅτι εἰς μέρος κατῳκημένον τὰ ὄργανα τῆς δημοσίας δυνάμεως ἄνευ αἰτίας καὶ ἀφορμῆς, προέβησαν εἰς φόνον ἑνὸς ἁλιέως, οὗτινος, ἡ σύζυγος τώρα καταθέτει τὴν αἴτησιν ταύτην εἰς τὴν Βουλήν, παρακαλοῦσα, ὅπως προνοήσῃ αὕτη περὶ ἀπονομῆς βοηθήματός τινος εἰς αὐτήν. Δὲν γνωρίζω ποῖον ἀποτέλεσμα θέλει λάβει ἡ ἀναφορὰ αὐτῆς, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ λάβῃ ἀποτέλεσμα ὡς πρὸς τὸ παράπονον τῆς πολίτιδος ταύτης, αἰτούσης παρὰ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν νὰ λάβῃ τὰ προσήκοντα μέτρα κατ’ αὐτῶν τῶν στρατιωτῶν καὶ τοῦ δεκανέως, οἵτινες προέβησαν εἰς τοιαύτην ἐγκληματικὴν πρᾶξιν.

§57ΡΙΚΑΚΗΣ. Ὡς πρὸς τὴν αἴτησιν τοῦ βοηθήματος παρατηρῶ τὰ ἑξῆς, ὅτι, ἐὰν τὰ λεγόμενα ἐν τῇ ἀναφορᾷ ταύτῃ εἰσὶν ἀληθῆ, ἡ ἀναφερομένη ἔχει δικαίωμα ἀποζημιώσεως κατὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ ἑπομένως ἡ ἀναφορὰ πρέπει νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, ὅπως προληφθῇ τοιαύτη τις ἀπαίτησις, ἀφοῦ μάλιστα ἡ χήρα συναινῇ εἰς ἓν βοήθημα μέτριον. Πρέπει νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι οἱ δημόσιοι ὑπηρέται, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐπιτετραμμένοι ὁπωσδήποτε εἰς ἐκπλήρωσιν λειτουργίας τινὸς, ἐὰν ὑπὸ τὴν ἰδιότητα, τὴν ὁποίαν ἔχουσιν, ἐκτελέσωσιν ἔγκλημα, τὸ Δημόσιον εὐθύνεται εἰς ἀποζημίωσιν, καὶ ἂν ὁ στρατιώτης ἐφόνευσεν ἀδίκως ἕνα πολίτην, ἡ Πολιτεία, ἡ ὁποία ἐνεπιστεύθη εἰς αὐτὸν τὸ ὅπλον καὶ τὴν δύναμιν, ὀφείλει ἀποζημίωσιν. Λοιπὸν συνιστῶ νὰ σκεφθῇ ἡ Κυβέρνησις, ἄν συμφέρῃ νὰ δεχθῇ τὴν χορήγησιν ἑνὸς μετρίου βοηθήματος λόγῳ ἀποζημιώσεως, παρὰ νὰ ἐκτεθῇ εἰς δικαστικὸν ἀγῶνα.

§58Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐλπίζω, ὅτι, ἂν ἀληθεύωσι τὰ ἐν τῇ ἀναφορᾷ ἐκτιθέμενα, θὰ πληροφορήσῃ ἡ Κυβέρνησις τὴν Βουλὴν τί διανοεῖται νὰ πράξῃ.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁσάκις γίνεται ἐπερώτησις, εἴπομεν, ὅτι θὰ δίδωνται πληροφορίαι. Ἐννοεῖται ὅμως, ὅτι ἐπὶ τοιούτου εἴδους ἐπερωτήσεων εἶναι πρόδηλον, ὅτι πρέπει νὰ ἀφίηται χρόνος τοὐλάχιστον 24 ἢ καὶ 48 ὡρῶν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως δυνηθῇ νὰ συλλέξῃ πληροφορίας καὶ νὰ φέρῃ τὰ ἔγγραφα, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζονται αἱ πληροφορίαι.

§60ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τοῦτο προεκαλέσαμεν ἡμεῖς.

§61ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν ἐκ τῆς ὑπηρεσίας καὶ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν ἐκ τῆς δημοσιογραφίας ἐγένετο γνωστὸν πρὸ μηνῶν, ὅτι ὁ ἀνώτερος ἐπόπτης τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ὅπως ἀπεκάλει ἑαυτὸν ὁ λοχαγὸς κ. Γκιόκας, ἐπὶ τῇ προφάσει ἢ ἐπὶ τῷ λόγῳ καταδιώξεως τοῦ φυγοδίκου Σταφυλᾶ, προέβη ἐν ταῖς ἐπαρχίαις Βονίτσης καὶ Βάλτου εἰς μέτρα οὐ μόνον αὐθαίρετα, ἔκνομα καὶ προφανῶς ἀντισυνταγματικά, ἀλλὰ καὶ βάρβαρα καὶ ἀπάνθρωπα καὶ πολλῆς ὑλικῆς ζημίας εἰς τοὺς κατοίκους πρόξενα, καὶ οὐ μόνον τῆς ἀνθρωπίνης ἀξίας ἐξευτελιστικά, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἀξιώματος αὐτοῦ, ὡς ἀξιωματικοῦ καὶ ὡς ὑπαλλήλου τῆς Κυβερνήσεως, ἀνάξια. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως εὐαρεστούμενος ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν: αʹ) τίνα ποινὴν ἐπέβαλεν εἰς τὸν ἀξιωματικὸν τοῦτον, πρὸς ἱκανοποίησιν τῶν νόμων καὶ τῶν παθόντων; βʹ) ἂν διέταξε τὴν ἐξακρίβωσιν τοῦ ἀριθμοῦ τῶν βίᾳ καὶ αὐθαιρέτως ὑπὸ τοῦ Γκιόκα καὶ τῶν ἀποσπασμάτων αὐτοῦ ληφθέντων κτηνῶν καὶ τὴν καταβολὴν τῆς ἀξίας αὐτῶν· γʹ) ἂν ἔλαβε πρόνοιαν, ὅπως αἱ σκηναὶ αὗται, αἱ μαρτυροῦσαι ἀφ’ ἑνὸς μὲν τὰ ἄγρια ἔνστικτα τῶν ἐντεταλμένων τὴν ἀποκατάστασιν τῆς δημοσίας τάξεως, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν περιφρόνησιν τῶν ὀργάνων τῆς ἐξουσίας πρὸς τὰ ἄρθρα τοῦ θεμελιώδους ἡμῶν νόμου, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὴν ἐξασφάλισιν τῆς προσωπικῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς περιουσίας τῶν πολιτῶν καὶ εἰς τὴν ἀπαγόρευσιν τῶν βασάνων, μὴ ἐπαναληφθῶσιν ἐν τῷ μέλλοντι, καταθέσῃ δὲ εἰς τὴν Βουλὴν πᾶσαν τὴν σχετικὴν πρὸς τὴν ἐπερώτησιν ταύτην ἀλληλογραφίαν· δʹ) ἐν ᾗ περιπτώσει ὁ κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸς καὶ ἡ Κυβέρνησις φρονοῦσιν, ὅτι τῶν ἀντισυνταγματικῶν καὶ βαρβάρων τούτων μέτρων γίνεται χρῆσις, διότι οἱ ἰσχύοντες νόμοι δὲν ἐπαρκοῦσιν εἰς ἀποκατάστασιν τῆς δημοσίας τάξεως, ἕνεκα τίνων λόγων δὲν εἰσηγεῖται εἰς τὴν Βουλὴν τὴν τροποποίησιν τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας, ὅπως κατασταθῇ αὕτη ἀφ’ ἑαυτῆς ἐπαρκὴς πρὸς τοῦτο; Οἱ ἔχοντες γαίας ἐπὶ τοῦ πρώην τουρκικοῦ Ἀκτίου, ἐφ’ ὧν κεῖται καὶ ὁ προμαχὼν ὁ ὁμώνυμος, παραπονοῦνται, ὅτι οἱ κατὰ καιροὺς φρούραρχοι πιέζουσι τοὺς μισθοῦντας τὴν χορτονομὴν αὐτῶν διὰ τῆς ἀποδιώξεως τῶν ποιμνίων των, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι αἱ γαῖαι αὗται κεῖνται ἐντὸς τῆς ἀκτῖνος τοῦ φρουρίου, ὅτι τῆς τοιαύτης πιέσεως ἀπαλλάσσονται προσφέροντες ἑκάστοτε χρήματα, καὶ ὅτι, καίτοι τὸ Ὑπουργεῖον διέταξε νὰ μὴ παρεμβάλλωνται τοιαῦτα κωλύματα εἰς τὴν ἐλευθέραν χρῆσιν τῆς χορτονομῆς τοὐλάχιστον τῶν γαιῶν των, οὐχ ἧττον αἱ αὐθαιρεσίαι αὗται ἐξακολουθοῦσιν ἑκάστοτε. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, νὰ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν τὰ κατὰ τῶν κατὰ καιροὺς φρουράρχων τοῦ Ἀκτίου παράπονα τῶν γαιοκτημόνων τοῦ ὁμωνύμου μέρους ᾖναι βάσιμα, καὶ ἐκτὸς τούτου νὰ διατάξῃ, ἂν ἡ διαγωγὴ τῶν φρουράρχων δὲν ἦναι νόμιμος, ὅπως παύσῃ τοῦ λοιποῦ ὁριστικῶς πᾶσα ἐκ μέρους αὐτῶν κατὰ τῶν δικαιωμάτων τῶν ἰδιοκτητῶν ἐπὶ τῆς παρουσίας των προσβολή. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, ὅπως εὐαρεστούμενος φροντίσῃ νὰ προσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν αἱ προτάσεις τῶν ἁρμοδίων Εἰσαγγελέων, συνεπείᾳ τῶν ὁποίων προέβη τὸ Ὑπουργεῖον πρό τινος εἰς τὴν ἐκ τοῦ Πρωτοδικείου Λευκάδος μετάθεσιν τοῦ δικαστοῦ κ. Κωνστ. Μυρτίλου. Παρακαλῶ προσέτι τὸν αὐτὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν προέβη ὁ Εἰσαγγελεὺς Λευκάδος εἰς ἐνέργειάν τινα, καὶ πότε ὡρισμένως, σχετικῶς πρὸς μήνυσιν τῶν πληρεξουσίων ἢ μελῶν τινων τῆς κοινότητος Βονίτσης κατὰ τοῦ Δημάρχου καὶ Δημαστυνόμου Ἀνακτορίων, δι’ ἧς ἐκεῖνοι καταγγέλλουσι τούτους, ὅτι ἐξ ἰδιοτελείας καὶ φατριαστικῶν λόγων δι’ ἀπειλῶν καὶ ὑποσχέσεων ὑπεχρέωσαν πολλὰ τῶν μελῶν τῆς κοινότητος, ἀγροφυλάκων τῶν πλείστων καὶ πραγματογνωμόνων καὶ δημοτικῶν ὑπαλλήλων, ν’ ἀνακαλέσωσιν ἐπισήμως τὴν δοθεῖσαν εἴς τινα τῶν μελῶν πρὸς διεκδίκησιν τῶν δικαίων τῆς κοινότητος πληρεξουσιότητα, ματαιοῦντες οὕτω πᾶσαν νόμιμον αὐτῆς ἐνέργειαν καὶ προκαλοῦντες οὕτως ἔριδας καὶ αὐτοδικίας. Καίτοι τρεῖς ὁλόκληροι μῆνες παρῆλθον ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ σχολικοῦ ἔτους, οὔτε τὸ Σχολαρχεῖον λειτουργεῖ ἐν Βονίτσῃ, οὔτε τὸ Σχολεῖον τῶν θηλέων, ἕνεκα ἐλλείψεως διδασκάλων. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, ὅπως εὐαρεστούμενος γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων μετέθεσεν ἐκεῖθεν, τὸν σχολάρχην μὲν ἐνωρίτερον, τὴν δημοδιδάσκαλον δὲ τελευταῖον, χωρὶς συγχρόνως νὰ φροντίσῃ καὶ περὶ ταχίστης ἀντικαταστάσεως αὐτῶν, ἢ ἂν ἔλαβε τοιαύτην πρόνοιαν, τίνα ποινὴν ἐπέβαλεν εἰς τοὺς μὴ συμμορφωθέντας πρὸς τὴν διαταγὴν τοῦ Ὑπουργείου διδασκάλους καὶ εἰς τίνα κατόπιν ἐνέργειαν προέβη πρὸς ἐπανόρθωσιν τοῦ προξενηθέντος εἰς τὰ Σχολεῖα Βονίτσης ἀδικήματος, κατατιθεὶς συγχρόνως εἰς τὴν Βουλὴν καὶ τὴν σχετικὴν ἀλληλογραφίαν, ἂν ἀντηλλάγη τοιαύτη. Λαμβάνων ἀφορμὴν ἐκ τοῦ περιστατικοῦ τούτου καὶ ἐξ ὁμοίου συμβάντος καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, καθ’ ὃ ἐν μηνὶ Ἰανουαρίῳ μετετέθη μὲν ἐκεῖθεν ἄνευ λόγου ὁ δημοδιδάσκαλος, ἐλλιπὲς δ’ ἐπὶ μῆνας ἦτο τὸ προσωπικὸν τοῦ Σχολαρχείου καὶ οὔτε φροντὶς κἄν ἐλαμβάνετο περὶ διορισμοῦ ἀντικαταστατῶν, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι ὑπῆρχεν ἔλλειψις διδασκάλων, προκειμένου ἄλλως τε περὶ ἐπαρχίας, ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν κατοίκων τῆς ὁποίας συντόνως ὤφειλε νὰ μεριμνήσῃ τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον, ἀφοῦ δὲν ἀγνοεῖ βεβαίως εἰς πόσα καὶ τίνος εἴδους ἀδικήματα ἐξωθοῦσι τοὺς κατοίκους τῶν μερῶν ἐκείνων ἡ ἀμάθεια, ἡ ἔλλειψις συγκοινωνίας, αἱ ἐῤῥιζωμέναι κακαὶ ἕξεις, ἡ αὐτοδικία καὶ ἐν μέρει ἡ φυγοπονία, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν: αʹ) Τίνες εἶναι οἱ ἔκτακτοι λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἐν τῷ μέσῳ τοῦ σχολικοῦ ἔτους, καὶ ἄλλοτε καὶ νῦν, τὸ Ὑπουργεῖον ἐξακολουθεῖ καὶ μέχρι σήμερον ἀπολύον καὶ μετατιθὲν πληθὺν διδασκάλων, γινόμενον οὕτω παραίτιον συγχύσεως μὲν πολλῆς εἰς τὰ διάφορα Σχολεῖα, διακοπῆς δὲ προσωρινῆς ἢ καὶ διαρκοῦς τῆς ἐν αὐτοῖς διδασκαλίας, καὶ ζημίας ἴσως εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, κατατιθὲν συγχρόνως πάντα τὰ κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν προκαλέσαντα τὰς ἀπολύσεις καὶ τὰς μεταθέσεις δικαιολογητικὰ ἔγγραφα, ὡς καὶ πίνακα, ἐμφαίνοντα τὰ κονδύλια τῶν καταβληθέντων ἢ καὶ ὀφειλομένων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ὁδοιπορικῶν ἐξόδων τῶν μετατεθέντων διδασκάλων τῆς τε κατωτάτης καὶ μέσης παιδεύσεως, ἂν καὶ καθόσον κατεβλήθησαν τοιαῦτα ὑπὸ τοῦ Δημοσίου. βʹ) Πόσα καὶ τίνα μέχρι σήμερον εἶναι τὰ ἐκπαιδευτήρια, ἐν οἷς εἶναι διακεκομμένη ἡ διδασκαλία, εἴτε ἐν πάσαις, εἴτε ἔν τισι τῶν τάξεων αὐτῶν, συνεπείᾳ τῶν κατ’ ἐξακολούθησιν γινομένων ἀπολύσεων καὶ μεταθέσεων τῶν διδασκάλων, καὶ ἐπὶ πόσον χρόνον ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ σχολικοῦ ἔτους εἶναι διακεκομμένη αὕτη ἐν ἑκάστῳ ἐκπαιδευτηρίῳ. Παρακαλῶ προσέτι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας νὰ καταστήσῃ γνωστοὺς τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων κατηργήθη ἀπὸ τοῦ παρελθόντος ἔτους τὸ Ἑλληνικὸν Σχολεῖον τοῦ δήμου Ἐχίνου τῆς ἐπαρχίας Βονίτσης, καὶ ἂν ἕνεκα τῶν αὐτῶν ἢ ἑτέρων καὶ τίνων λόγων κατηργήθησαν καὶ ἕτερα Σχολεῖα ἐν τῷ Κράτει καὶ τίνα. Νὰ καταθέσῃ πίνακα, ἐμφαίνοντα: αʹ) Κατ’ ἐπαρχίας καὶ δήμους τὰ ὀνόματα καὶ τὸν ἀριθμὸν τῶν χωρίων, ἐν οἷς οὐδέποτε μέχρι σήμερον συνεστήθησαν Δημοτικὰ Σχολεῖα ἢ καὶ Γραμματοδιδασκαλεῖα. βʹ) Ἐκείνων, τῶν ὁποίων τὰ Σχολεῖα ἀργοῦσιν ἕνεκα ἐλλείψεως διδασκάλων καὶ ἀπὸ τίνος ἐποχῆς. γʹ) Ἐκείνων, τῶν ὁποίων τὰ Σχολεῖα ἀργοῦσιν ἕνεκα ἐλλείψεως πιστώσεως ἐν τοῖς οἰκείοις δημοτικοῖς προϋπολογισμοῖς καὶ μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ᾼΧΜΑʹ νόμου. δʹ) Ἐκείνων, εἰς ἃ συνεστήθησαν τοιαῦτα μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ αὐτοῦ νόμου, ἢ διὰ τὰ ὁποῖα ἀνεγράφη πίστωσις ὑπὸ τῶν δήμων. εʹ) Ἐκείνων, τὰ ὁποῖα κατηργήθησαν δυνάμει τοῦ ἄρθρου 14 τοῦ ᾼΧΜΑʹ νόμου. Νὰ καταθέσῃ τοὺς δημοτικοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ ἀπολογισμοὺς τῶν τριῶν τελευταίων ἐτῶν τοῦ νομοῦ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, τεθεωρημένους ὑπὸ τῆς Νομαρχίας. Νὰ καταθέσῃ τὴν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ ὑπάρχουσαν ἀλληλογραφίαν, τὴν σχετικὴν πρὸς διορισμοὺς καὶ παύσεις δημοδιδασκάλων καὶ γραμματοδιδασκάλων ἐν τῷ δήμῳ Ἀνακτορίων ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου 1883 μέχρι τοῦ αὐτοῦ μηνὸς τοῦ 1885. Ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τίνα μέτρα ἔλαβεν, ὅπως ἀναγράφηται ἐν τοῖς δημοτικοῖς προϋπολογισμοῖς ἡ ἀναγκαία δαπάνη πρὸς συντήρησιν Δημοτικῶν Σχολείων ἢ καὶ Γραμματοδιδασκαλείων ἐν πᾶσι τοῖς χωρίοις, ὅπου τὰ εἰσφερόμενα κατὰ τὸν ᾼΧΜΑʹ νόμον ποσὰ ἐπιτρέπουσι τοῦτο· καταθέσῃ δὲ καὶ τὴν σχετικὴν ἀλληλογραφίαν. Νὰ καταθέσῃ τὰς κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ὑποβληθείσας εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἐκθέσεις τῶν ἀποσταλέντων πρὸς ἐπιθεώρησιν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων, καὶ ν’ ἀνακοινώσῃ τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων ἔκρινε καταλλήλους διὰ τὴν ἐργασίαν ταύτην τὸ Ὑπουργεῖον ἁπλοῦς δημοδιδασκάλους. Ν’ ἀνακοινώσῃ εἰς τὴν Βουλήν: αʹ) Τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων κατηργήθη τὸ Διδασκαλεῖον Λαρίσσης, πόσους μαθητὰς εἶχε κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς καταργήσεώς του, πόσους τοιούτους εἶχεν ἕκαστον τῶν τριῶν ἄλλων Διδασκαλείων, καὶ διατὶ προετιμήθη ἐκείνου ὡρισμένως ἡ κατάργησις. βʹ) Πόσοι καὶ τίνες ὀνομαστὶ ἐκ τῶν διδασκόντων ἐν τοῖς Διδασκαλείοις ἐκτήσαντο ἐν Εὐρώπῃ τὴν ἀπαιτουμένην εἰδικότητα, ὅπως διδάσκωσιν ἐν Διδασκαλείοις. γʹ) Ἂν ἦναι διωρισμένοι Διευθυνταὶ εἰς τὰ ἐν τοῖς Διδασκαλείοις Πρότυπα Σχολεῖα, ὡς ἀπαιτοῦσιν οἱ ἰσχύοντες σχετικοὶ νόμοι, ἄλλως τίνες ἐκτελοῦσι τὰ καθήκοντα ἐκείνων, ἰδίως ἐν τῷ κεντρικωτάτῳ, τῷ τῶν Ἀθηνῶν. δʹ) Πόσας ὥρας καθ’ ἑβδομάδα διδάσκει ἕκαστος τῶν Διευθυντῶν τῶν Διδασκαλείων καὶ τίνα μαθήματα, πόσας ἕκαστος τῶν τακτικῶν καθηγητῶν, πόσας ἕκαστος τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν καὶ διδασκάλων, καὶ ἂν ἡ ἀμοιβὴ ἑκάστου τῶν ἐκτάκτων καθηγητῶν καὶ διδασκάλων ἦναι ἡ ἀναγραφομένη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1888. εʹ) Ἂν, ὡς λειτουργοῦσι τὰ Διδασκαλεῖα, ἐκπληρῶσι τὸν σκοπὸν τῆς συστάσεώς των καὶ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὴν πρὸς συντήρησιν αὐτῶν δαπάνην, καὶ, ἐν ἐναντίᾳ περιπτώσει, τίνα μέτρα ἔλαβεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅπως κατασταθῶσιν ἐν προσεχεῖ μέλλοντι ἄξια τοῦ προορισμοῦ των. Ν’ ἀνακοινώσῃ προσέτι, διατὶ κατηργήθησαν τὰ συστηθέντα τελευταῖον ἔν τισι πόλεσι Πρότυπα Σχολεῖα, ἐν οἷς ἀπῃτεῖτο ἑξαετὴς φοίτησις, ὅση ἐθεωρήθη καὶ εἶναι ἀναγκαία, πρὸς ὅσον οἷόν τε κρείττονα μόρφωσιν τῶν μαθητῶν. Εἰς τίνα Σχολεῖα ἀμφοτέρων τῶν φύλων ὑπάρχουσιν ὑπεράριθμοι διδάσκαλοι καὶ ἕνεκα τίνων λόγων. Πόσα ἔτη διαρκεῖ ἡ διδασκαλικὴ μόρφωσις ἐν τοῖς Διδασκαλείοις τῶν θηλέων, πόσαι ὧραι εἶναι ὡρισμέναι καθ’ ἑβδομάδα διὰ τὴν θεωρητικὴν καὶ πρακτικὴν διδασκαλίαν, καὶ ἂν, ὡς λειτουργοῦσι τὰ Διδασκαλεῖα ταῦτα, ἦναι ἱκανὰ νὰ παράσχωσιν εἰς τὴν Πολιτείαν ἀξίους τοῦ προορισμοῦ των διδασκάλους. Πρὸ παντὸς δὲ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν κατὰ τὴν ὑπουργίαν αὑτοῦ ἔλαβε πρόνοιαν, καὶ ὁποίαν, περὶ ἐφαρμογῆς τοῦ περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκπαιδεύσεως νόμου, καὶ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ πρὸς τὰς ἐνεργείας του ἔγγραφα, ἄλλως νὰ ἐξηγήσῃ τοὺς λόγους, ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν ἐλήφθη πρόνοια μέχρι τοῦδε, ἢ ἕνεκα τῶν ὁποίων δὲν θέλει ληφθῆ ὑπ’ αὐτοῦ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργὸν, ὅπως εὐαρεστούμενος φροντίσῃ νὰ κομισθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν: 1) Τὰ πρωτόκολλα τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν δημοτικῶν ταμείων τοῦ Κράτους, τὰ συνταχθέντα ὑπὸ τῶν Δημάρχων, τῶν Ἐπάρχων καὶ τῶν Νομαρχῶν κατὰ τὴν τελευταίαν τριετίαν. 2) Πίναξ ἐμφαίνων: αʹ) Πάντας τοὺς ἐν τῷ Κράτει ἐλλειμματίας δημοτικοὺς εἰσπράκτορας, καθ’ ὧν ὑπάρχουσιν ἀποφάσεις τῶν Νομαρχῶν ἢ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ οἱ ὁποῖοι δὲν κατέβαλον μέχρι σήμερον τὰ παρ’ αὐτῶν ἰδιοποιηθέντα ποσά. βʹ) Τὸ ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος ἑκάστου. γʹ) Τὰ ἀναλογοῦντα εἰς ἕκαστον δῆμον χρηματικὰ ποσὰ, τὰ ἐκ προστίμων καὶ χρηματικῶν ποινῶν ἐπὶ ἀγροζημίαις ἰδίως καὶ ζωοκλοπαῖς προερχόμενα, μὴ εἰσπραχθέντα δὲ ἕνεκα παραγραφῆς τῶν σχετικῶν ποινικῶν ἀποφάσεων· ἀνακοινώσῃ δὲ συγχρόνως εἰς τὴν Βουλήν: 1) Ἂν κατεδιώχθησαν ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων δημοτικῶν καὶ διοικητικῶν ἀρχῶν οἱ δημοτικοὶ οὗτοι ὑπάλληλοι ἐπὶ ταῖς ζημίαις, ὧν ἐγένοντο πρόξενοι εἰς τοὺς δήμους, καὶ οἱ Δήμαρχοι, οἱ συνεργήσαντες ὅπως δήποτε εἰς τοῦτο. 2) Ἐν ᾗ περιπτώσει πάντες ἢ μέρος αὐτῶν μένωσιν ἀκαταδίωκτοι, ἂν τὸ Ὑπουργεῖον ἐπέβαλε ποινάς, καὶ ὁποίας, εἰς τοὺς ἐντεταλμένους ἐκ τοῦ νόμου τὴν καταδίωξιν ὑπαλλήλους, καὶ τίνα μέτρα ἔλαβε πρὸς καταδίωξιν τῶν ἐλλειμματιῶν καὶ ἐξασφάλισιν τῶν ὀφειλομένων ποσῶν. Παρακαλῶ ἐπίσης, ὅπως γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ἄν ἐλειτούργησεν ὁ νόμος περὶ συστάσεως Ὑποταμείων σχετικῶς πρὸς τὴν διαχείρισιν τῆς δημοτικῆς περιουσίας ὑπὸ ταμιῶν καὶ ὑποταμιῶν, τίνων ὡρισμένως δήμων ἡ διαχείρισις ἀνετέθη εἰς τοιούτους καὶ ἕνεκα τίνων λόγων· ἂν δὲ τοῦτο ἐγένετο ἕνεκα πλημμελοῦς διαχειρίσεως ἐκ μέρους τῶν δημοτικῶν ὀργάνων, διατὶ δὲν ἐφηρμόσθη τὸ μέτρον εἰς πάντας τοὺς δήμους, ἐν οἷς ἀπίστως ἢ καὶ ἀμελῶς διεξήχθη ἡ διαχείρισις. Ἂν τὰ Ἐκκλησιαστικὰ Συμβούλια τῶν ἐν τῷ Κράτει ναῶν ὑποβάλλωσιν ἐτησίως, συμφώνως πρὸς τὸν νόμον, εἰς τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια τοὺς προϋπολογισμοὺς καὶ ἀπολογισμούς των, πόσα καὶ τίνα ἐξ αὐτῶν δὲν συμμορφοῦνται πρὸς τὸν νόμον, ἂν ἐγένετο ἐξέλεγξις τῶν ἐκκλησιαστικῶν ταμείων, πόσοι καὶ τίνες οἱ ἰδιοποιηθέντες ἐκκλησιαστικὰ χρήματα, ἂν τὰ κτήματα τῶν ναῶν ἐκμισθῶνται συμφώνως μὲ τὸν νόμον, τίνα μέτρα ἔλαβον οἱ Νομάρχαι κατὰ πάντων τούτων καὶ τῶν οἰκείων Δημάρχων, καὶ τίνα τὸ Ὑπουργεῖον κατὰ τῶν παραμελούντων τὸ σπουδαῖον τοῦτο καθῆκον Νομαρχῶν, τῶν γενομένων οὕτως ὑπαιτίων νὰ λῃστεύωνται πολλαχοῦ τὰ εἰσοδήματα τῶν ναῶν καὶ νὰ θεωρῆται ὡς ἐπάγγελμα βιοποριστικὸν τὸ ἀξίωμα τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ συμβούλου. Καὶ σχετικῶς πρὸς ταῦτα παρακαλῶ, ὅπως φροντίσῃ νὰ κομισθῶσιν εἰς τὴν Βουλήν: αʹ) Τὰ πρακτικὰ τῶν δημοπρασιῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων ἐξεμισθώθησαν τὰ κτήματα τῶν ἐν τῇ πόλει Βονίτσης ναῶν ἀπὸ τοῦ 1883 μέχρι σήμερον, μετὰ τῶν σχετικῶν ψηφισμάτων τῶν Δημοτικῶν Συμβουλίων, καὶ ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἐξεμισθώθησαν κατὰ τὸ τρέχον ἔτος ταῦτα χωρὶς νὰ προηγηθῇ δημοπρασία καὶ αἱ λοιπαὶ νόμιμοι διατυπώσεις, ἀντίγραφα τῶν γενομένων μισθωτηρίων, ἤ, ἐν ἐλλείψει καὶ τούτων, πληροφορίαι περὶ τῶν ὀνομάτων τῶν μισθωτῶν, τοῦ χρόνου τῆς μισθώσεως καὶ τοῦ ποσοῦ τοῦ μισθώματος. βʹ) Πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ἐκποίησιν κτηνῶν, ἀνηκόντων εἰς τὸν ἐπ’ ὀνόματι τοῦ ἁγίου Ἀθανασίου τῆς αὐτῆς πόλεως ναὸν, τὰ ἀποδεικνύοντα, ὅτι ἐξετελέσθησαν πάντες οἱ τύποι, οἱ ἀπαιτούμενοι, ὅπως ἡ ἐκποίησις θεωρηθῇ ὡς νομίμως καὶ πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ ναοῦ γενομένη. γʹ) Πάντα ἐπίσης τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀποδεικνύοντα, ὅτι τὸ Ἐκκλησιαστικὸν Συμβούλιον τοῦ ἀνωτέρω ναοῦ συνεμορφώθη πρὸς τὸν νόμον, πρὶν ἢ ἄρξηται τῆς ἐπισκευῆς αὐτοῦ. δʹ) Καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀποδεικνύοντα, ὅτι τὸ Ἐκκλησιαστικὸν Συμβούλιον τοῦ ἐπ’ ὀνόματι τοῦ ἁγίου Σπυρίδωνος ναοῦ συνεμορφώθη πρὸς τὸν νόμον πρὶν ἢ ἐπιχειρήσῃ τὴν ἐπισκευὴν καὶ διαῤῥύθμισιν τοῦ ναοῦ. Ἂν τὰ Νομαρχιακὰ Συμβούλια τοῦ Κράτους ἢ αἱ ἐκλεχθεῖσαι ὑπ’ αὐτῶν Ἐπιτροπαὶ ἔλαβον κατὰ τὰς γενομένας μέχρι τοῦδε συνεδριάσεις των πρόνοιαν, καὶ τίνα, περὶ ἐξελέγξεως τῶν δημοτικῶν καὶ ἐκκλησιαστικῶν ταμείων, ἂν προέβησαν μέχρι τοῦδε εἰς σχετικήν τινα ἐνέργειαν, ἂν ἐξάγεται ἐκ τῶν πρακτικῶν, ὅτι οἱ οἰκεῖοι Νομάρχαι ὑπέδειξαν αὐτοῖς τὸ καθῆκόν των τοῦτο, ἂν τὰ μέλη τῶν ἐκλεχθεισῶν πενταμελῶν Ἐπιτροπῶν μένωσιν ἀπὸ τῆς ἐκλογῆς των ἐν τῇ ἕδρᾳ τοῦ νομοῦ, καὶ ἂν τὰ ἀπομακρυνθέντα τυχὸν ἐξ αὐτῶν ἔτυχον τῆς ἀδείας τοῦ Ὑπουργείου καὶ ἐπὶ τίσι λόγοις παρακαλούμενος συγχρόνως νὰ φροντίσῃ νὰ προσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ πρακτικὰ τῶν συνεδριάσεων τοῦ Νομαρχιακοῦ Συμβουλίου Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας. Νὰ καταθέσῃ πίνακα, ἐμφαίνοντα κατὰ κοινότητας καὶ κατ’ ἐποχὰς τὰ εἰσπεπραγμένα ἐν τοῖς ταμείοις ἐξ ἐνοικιάσεως κοινοτικῶν βοσκησίμων γαιῶν ποσά. Νὰ καταθέσῃ πίνακα, ἐμφαίνοντα τὴν κατάστασιν, ἐν ᾗ διατελοῦσι τὰ λιμενικὰ ταμεῖα καὶ τὰ ὀφειλόμενα εἰς ἕκαστον ποσά, καὶ νὰ γνωρίσῃ, τίνα πρόνοιαν ἔλαβε τὸ Ὑπουρπρὸς εἴσπραξιν αὐτῶν, ὁποῖα τὰ ἀποτελέσματα τῶν ἐνεργειῶν του, τίνων ἐκ τῶν ὀφειλομένων ἡ εἴσπραξις εἶναι ἀδύνατος, ἕνεκα ἀφερεγγυότητος τῶν ἐνοικιαστῶν, ἂν ἐτιμωρήθησαν μέχρι τοῦδε ὑπάλληλοι ἐπὶ τῆς δημοπρασίας, δεχόμενοι τοιούτους ἐνοικιαστάς, ἂν ἐλήφθη πρόνοια πρὸς πρόληψιν ὁμοίων καταχρήσεων ἐν τῷ μέλλοντι, καὶ ἂν προενόησε τὸ Ὑπουργεῖον, ὅπως χρησιμοποιηθῶσι τὰ ἐν τοῖς λιμενικοῖς ταμείοις ποσὰ, τὰ ἐνιαχοῦ ἀπὸ ἐτῶν κατατεθειμένα ἐν τοῖς ταμείοις. Νὰ γνωρίσῃ εἰς τίνας δήμους καὶ διατὶ δὲν ἐφηρμόσθη ὁ περὶ ὁδοποιΐας νόμος, καὶ τίνα ἔλαβον οἱ Νομάρχαι ἢ τὸ Ὑπουργεῖον μέτρα πρὸς ἐκτέλεσιν τῶν ἀναγκαίων πρὸς κατασκευὴν δημοτικῶν ὁδῶν προκαταρκτικῶν ἐργασιῶν, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων τῶν ὑποχρέων εἰς προσωπικὴν ἐργασίαν δημοτῶν. Νὰ φροντίσῃ ἐν τῷ ἐμφαίνοντι τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον ἐκ προκαταβολῶν μισθῶν δημοδιδασκάλων ὀφειλὰς τῶν δήμων νὰ προστεθῇ ἐκτὸς τῆς στήλης, τῆς δεικνυούσης τὸ ὁλικὸν ποσὸν τῶν προϋπολογιζομένων ὑπὸ τῶν δήμων ἐσόδων, καὶ στήλη, φανεροῦσα τὰ ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων μόνον φόρων προϋπολογιζόμενα ἔσοδα, ὡς καὶ στήλη, ἐμφαίνουσα τί παρεῖχεν ἕκαστος δῆμος διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν πρὸ τοῦ νόμου ᾼΧΜΑʹ, νὰ γνωρίσῃ δὲ εἰς τὴν Βουλὴν, τίνες δῆμοι μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ περὶ εἰσφορᾶς εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως νόμου τούτου προέβησαν εἰς τὴν ἐπιβολὴν τοῦ προσθέτου φόρου, εἰς πόσους καὶ τίνας δήμους καὶ μετὰ τὴν ἐπιβολὴν τοῦ προσθέτου φόρου καθίσταται ἀδύνατος ἡ ὕπαρξις, ἕνεκα ἐλλείψεως τῶν ἀπολύτως ἀναγκαίων πρὸς συντήρησιν αὐτῶν πόρων, ἢ ἄσκοπος, ἕνεκα ἐλλείψεως τῶν ἀναγκαίων πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν του πόρων, καὶ τίνα ἔλαβε τὸ Ὑπουργεῖον σύγχρονον πρόνοιαν πρὸς πρόληψιν τῆς διαλύσεως ἢ τῆς ἀσκόπου ὑπάρξεως αὐτῶν, εἴτε διὰ συγχωνεύσεως αὐτῶν εἰς ἑτέρους, εἴτε καὶ ἄλλως. Νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἔγγραφα, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ὁποίων κατεστρώθη ὁ κατατεθειμένος πίναξ, ὁ ἐμφαίνων τὸν πληθυσμὸν τῶν κατοίκων τῶν δήμων, τὰ προϋπολογιζόμενα παρ’ ἑκάστου ἔσοδα καὶ τὴν ἀναλογοῦσαν δι’ ἕκαστον εἰσφορὰν ὑπὲρ τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ νὰ γνωρίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν, ποῦ ὀφείλεται ὁ ἀποδειχθεὶς κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν αὐτῆς ἐναντίον τοῦ νόμου προσδιορισμὸς τῶν εἰσφορῶν, εἰς γραφικὰ λάθη τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ὑπουργείου, ἢ εἰς παρεξήγησιν τῆς ἐννοίας τοῦ σχετικοῦ νόμου ὑπὸ τῶν συνταξάντων τοὺς προϋπολογισμοὺς Δημάρχων καὶ τῶν ἐγκρινάντων αὐτοὺς Νομαρχῶν ἢ τῶν ἐνεργούντων τὰς κρατήσεις οἰκείων Ταμιῶν; Ἐκλογὴ ἀγροφυλάκων δὲν ἐνηργήθη τελευταῖον ἐν Βονίτσῃ, διότι ἡ δημοτικὴ ἀρχὴ ἐματαίωσεν αὐτὴν, καίτοι δὲ ὑπέσχετο κατ’ ἄλλην ἡμέραν νὰ ἐνεργήσῃ αὐτὴν, προέβη αὐθαιρέτως μετὰ τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου εἰς τὸν διορισμὸν προσώπων ἀνικάνων καὶ μὴ τυγχανόντων τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς κοινότητος, ἀπέστειλε δὲ τὸ σχετικὸν ψήφισμα πρὸς κύρωσιν εἰς τὴν Νομαρχίαν, μήπω ἀποφανθεῖσαν. Ἐπειδὴ δὲ ἐπὶ μῆνας ἤδη αἱ σποραὶ καὶ τὰ λειβάδια τῶν κατοίκων ὑφίστανται ζημίας, ἕνεκα τῆς ἐλλείψεως ἀγροφυλάκων, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως εὐαρεστούμενος φροντίσῃ τηλεγραφικῶς, ἵνα ἡ Νομαρχία ἐνεργήσῃ τὰ δέοντα, ὅπως νομίμως καὶ ταχέως διεξαχθῇ ὑπὸ τῆς κοινότητος ἡ ἐκλογὴ ἀγροφυλάκων, ἐχόντων τὰ νόμιμα προσόντα.

§62ΚΟΡΠΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν, νὰ ἐνθυμηθῇ νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ὁποίας ἐζήτησα πρὸ ἡμερῶν καταστάσεις, διότι μεταξὺ αὐτῶν μίαν μόνον ἔλαβον, τὴν κατάστασιν τῆς δυνάμεως τοῦ στρατοῦ κατὰ τὴν 1ην Νοεμβρίου, πᾶσαι δ’ αἱ λοιπαὶ καθυστεροῦσι.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ ἔχω σημειωμένον, ὅτι ἐδόθησαν ὅλαι.

§64ΚΟΡΠΑΣ. Ἐγὼ μίαν μόνον ἔλαβον· παρακαλῶ νὰ διατάξητε νὰ μοὶ τὰς δώσουν.

§65ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐξακολούθησις τῆς τρίτης συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου περὶ πληρωμῆς τῶν ὀφειλομένων τῷ Δημοσίῳ ὑπὸ τῶν δήμων ἐκ προκαταβολῶν μισθῶν δημοδιδασκάλων. Ὁ κ. Πετρίδης ἔχει τὸν λόγον.

§66ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Οὔτε ὀρθῶς οὔτε δικαίως, μοὶ φαίνεται, ὅτι εἰς τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἀπεδόθη ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς προχθὲς ἑσπέρας ἡ στενὴ καὶ ἰσχνὴ λογιστικὴ σημασία, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐπαρουσίασεν αὐτό. Ἐξ ἐναντίας φρονῶ, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ὡς θίγον τὴν συντήρησιν τῶν δήμων καὶ τῶν κοινοτήτων καὶ τοὺς πόρους τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἅπτεται ζητημάτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἄξιον νὰ ἐφελκύσωσι σπουδαίως καὶ σοβαρῶς τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς καὶ τῆς κοινωνίας, ἧς τιμαλφῆ ἀναντιλέκτως καὶ ὑψίστης σημασίας συμφέροντα ἐνδεχόμενον νὰ διακινδυνεύσωσι, καὶ νὰ τεθῇ οὐχ ἧττον ἐν ἀμφιβόλῳ καὶ αὐτὴ ἡ τῶν δημοτικῶν θεσμῶν ὕπαρξις. Ἀλλὰ τί λέγω ἐν ἀμφιβόλῳ; Οὐδεὶς δύναται νὰ ἀρνηθῇ τοῦτο. Τὸ νομοσχέδιον οὐ μόνον καθιστᾷ προβληματικὴν πᾶσαν ἐγγύησιν περὶ ἀναπτύξεως τῶν δημοτικῶν θεσμῶν, ἀλλ’ ἀπειλεῖ καὶ αὐτὴν τὴν ὕπαρξιν τῶν δήμων. Καὶ ἐὰν ὑπῆρχέ τις ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, ὁ ἔχων ἀμφιβολίας περὶ τῶν κρατουσῶν ἐννοιῶν παρὰ τῇ Κυβερνήσει, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ὕπαρξιν καὶ ἀνάπτυξιν τῶν δημοτικῶν θεσμῶν καὶ τὴν διάδοσιν τῶν δημοτικῶν γραμμάτων, ἂν εἶχέ τις δισταγμοὺς μετὰ τὴν μελέτην τοῦ νόμου περὶ συστάσεως Ὑποταμείων, ὅστις ἐπικρέμαται ὡς τὸ ξίφος τοῦ Δαμοκλέους κατὰ τῆς δημοτικῆς ἐξουσίας, καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ μετὰ τήν ἐπαγγελίαν, τὴν ὁποίαν ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς ἐποιήσατο διὰ τοῦ Βασιλικοῦ λόγου καὶ διὰ τῆς ἀγορεύσεως αὐτοῦ κατὰ τὴν εἰσαγωγὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, δι’ ὧν προανήγγειλε τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου, ἀντικαθιστῶντος τὴν δημοτικὴν ἀστυνομίαν διὰ διοικητικῆς, ἐὰν λέγω, μετὰ τὰς τρεῖς ταύτας ἐκδηλώσεις τῶν ἐννοιῶν τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρχέ τις ὁ ἀμφιβάλλων, βεβαίως οἱ λόγοι τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ, οἱ ἐξενεχθέντες τὴν προχθὲς ἑσπέραν ἐν θαυμαστῇ, ὁμολογῶ, εἰλικρινείᾳ καὶ ἀφελείᾳ, οὐδένα ἀφῆκαν ἐνδοιασμόν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπιχειρήσας νὰ ὑποβιβάσῃ τὴν σημασίαν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου καὶ νὰ παραστήσῃ τοῦτο ὡς τυπικὸν νομοσχέδιον, ἁπλῶς κανονιστικὸν λογαριασμῶν μεταξὺ δήμων καὶ Κράτους, ὁμολογῶ μετὰ λύπης, ὅτι ἠναγκάσθη αὐτὸς οὗτος νὰ ὑποβιβασθῇ κατὰ πολλὰς βαθμίδας ἀπὸ τοῦ ὕψους τοῦ ἀξιώματος, ἔνθα εἶναι τεταγμένος ὡς κυβερνήτης τῆς χώρας. Μοὶ παρέστη ὥς τις σκληρὸς ξένος πρὸς τὰς κοινότητας καὶ τοὺς δήμους δανειστής, κρατῶν ἀνὰ χεῖρας τὸ παρὸν νομοσχέδιον, ὡς ἀπόφασιν δικαστικὴν καὶ ἐκτελεστήν, καὶ διὰ τρόπου, ἥκιστα ἁρμόζοντος πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν, ἐπιζητῶν νὰ ἐκβιάσῃ τὰς κοινότητας, ὅπως ἀποτίσωσι πρὸς τὸ Κράτος δι’ ἐκπλειστηριάσεως τῶν εὐτελῶν αὐτῶν σκευῶν τὴν μικρὰν ὀφειλήν των. Ἀλλ’ ἐνῷ τοιοῦτόν τι ἄχαρι ἔργον σκληροῦ δανειστοῦ ἐπετέλει, ὑπεκρίνετο μεγαλόφρονα ἐλευθεριότητα διὰ τῆς ὑπὸ τὴν ὑμετέραν ψῆφον προτάσεως αὐτοῦ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπεχείρησε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι οὐ μόνον δὲν εἶναι καταδιωκτικὸς κατὰ τῶν δήμων, ἀλλ’ εἶναι καὶ εὐεργετικός. Τοῦτο πράττουσι καὶ πάντες οἱ σκληροὶ δανεισταί, ὅταν κρατοῦντες μίαν ἐκτελεστικὴν ἀπόφασιν δὲν ἐκποιοῦσιν, οὐδ’ ἐκβάλλωσι τῆς καλύβης αὐτοῦ τὸν ἀτυχῆ ὀφειλέτην, ἀλλ’ ἀφαιροῦντες τὰ πάντα, ἀφίνουσιν ἐν τῇ πενίᾳ καὶ τῇ οἰκτρᾷ στερήσει αὐτὸν, ὅπως μοχθῶν δυνηθῇ νὰ ἀποτίσῃ σύμπαν αὐτοῦ τὸ χρέος. Ἀλλ’ εἶναι γενναιοφροσύνη αὕτη; εἶναι ἀξία νὰ ὀνομασθῇ γενναιοφροσύνη; Ἀλλὰ, κύριοι Βουλευταὶ, εἶναι οἱ δῆμοι τάχα ξένον στοιχεῖον, οὐδεμίαν ἔχοντες σχέσιν πρὸς τὴν Ἐπικράτειαν, οὐδὲ δικαίωμα ἐπὶ τῆς στοργῆς καὶ τῆς πεφροντισμένης μερίμνης τοῦ Κράτους; Ἐγὼ νομίζω, ὅτι ὁ δῆμος εἶναι τὸ τελευταῖον ἄκρον τῆς διοικητικῆς ἱεραρχίας καὶ τῆς κυβερνητικῆς μηχανῆς, δι’ ἧς ἡ ἐπιμέλεια τοῦ κοινωνικοῦ ἀγαθοῦ συντελεῖται, ὁ δῆμος εἶναι τὸ κύτταρον τοῦ μεγάλου πολιτειακοῦ ἱστοῦ, εἶναι ἡ πρώτη βάσις τοῦ πολιτειακοῦ οἰκοδομήματος, ἐφ’ οὗ ἑδράζεται καὶ δι’ οὗ ἀναπτύσσεται ἡ δύναμις τοῦ Κράτους, ἡ εὐημερία καὶ ἡ πρόοδος αὐτοῦ. Ἑπομένως ἠξίουν παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Πρωθυπουργοῦ, νὰ φανῇ οὐ μόνον προνοητικώτερος ὑπὲρ τῆς ἐνισχύσεως τῶν δήμων, ἀλλὰ καὶ φιλοστοργότερος, οὐχὶ δὲ νὰ παρουσιασθῇ ὡς ἀδυσώπητος δανειστής, διώκτης τῶν κοινοτήτων. Φαίνεται κατ’ ἀρχὰς, ὅτι διὰ ἡ τοῦ νόμου τούτου ἐπιβαλλομένη ὑποχρέωσις πρὸς ἀπότισιν οὐχὶ δικαίας ὀφειλῆς εἶναι ἐλαφρόν τι βάρος, ὅπερ μετὰ προσπεποιημένης εὐλαβείας ἐπιτίθεται ἐπὶ τῶν ὤμων τῶν δήμων. Ἀλλ’ ἐὰν μελετήσῃ τις ἐν συνδυασμῷ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλει ἐπὶ τῶν δήμων ὁ νόμος περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, καὶ τὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον εἰς τοὺς δήμους, θέλει πεισθῆ, ὅτι πάντων μὲν τῶν δήμων οἱ πόροι κατὰ τὸ ἥμισυ ἀφαιροῦνται ὑπὸ τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ὅτι εἰς πλείονας τῶν 150 δήμων καθίσταται οὐ μόνον ἀδύνατος ἡ σὺν τῷ χρόνῳ ἀνάπτυξις αὐτῶν, ἀλλὰ καὶ ὅλως προβληματικὴ καὶ αὐτὴ ἡ ὕπαρξίς των. Ὁ δῆμος εἶναι μία μικρὰ Ἐπικράτεια, ἐντὸς τῆς ὁποίας ὑπάρχουσιν ἅπαντα τὰ στοιχεῖα πολιτειακοῦ ὀργανισμοῦ. Ὁ δῆμος ἔχει τὸν ἄρχοντα αὐτοῦ, ἔχει τὸ σῶμα τὸ συμβουλευτικὸν, ἔχει τὸν ταμίαν, τὸν φύλακα καὶ διαχειριστὴν τοῦ μικροῦ θησαυροῦ του. Ὁ Δήμαρχος ἔχει τὴν ἐπιμέλειαν τῶν ἀγροτικῶν καὶ κτηματικῶν συμφερόντων τῆς κοινωνίας, τὴν ἐπιμέλειαν τῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς ἀσφαλείας τῶν πολιτῶν, τῆς ἀναπτύξεως τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας καὶ πάντων ἐν γένει τῶν κοινωνικῶν ἀγαθῶν καὶ τῶν συμφερόντων, ὧν ἡ ἐπιμέλεια καὶ προαγωγὴ ἀποτελοῦσι τὴν εὐρωστίαν τοῦ ὅλου Κράτους. Ἀλλὰ πῶς θὰ δυνηθῇ ὁ μικρὸς οὗτος πολιτειακὸς ὀργανισμὸς νὰ συντηρηθῇ ἄνευ πόρων; Πῶς θὰ δυνηθῇ ὁ Δήμαρχος νὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκον αὐτοῦ καὶ νὰ ἐργασθῇ ἐν τῇ σφαίρᾳ τῶν καθηκόντων του, ἀποστερούμενος καὶ ἀπογυμνούμενος οὕτω; Ὅταν τοὺς μὲν πόρους τοῦ δήμου κατάσχητε, περικόπτητε δὲ τὴν ἀστυνομικὴν ἐξουσίαν, ἀφαιρῆτε διὰ τοῦ Ὑποταμίου τὴν διαχείρισιν καὶ τοῦ λειψάνου τῶν πόρων αὐτοῦ, τί ἀφίνετε πλέον εἰς τὴν δημοτικὴν ἐξουσίαν; Δὲν ἠδυνήθην νὰ μελετήσω, ἐκ τῆς ῥαγδαιότητος τῆς ὑποβολῆς, τοὺς πίνακας, ἀλλ’ ἐκράτησα προχείρως παραδείγματα ὀλίγων δήμων, διὰ νὰ σᾶς καταστήσω κατάδηλον τὸ ἀδύνατον τῆς ὑπάρξεως τῶν κοινοτήτων. Ἰδοὺ, σᾶς φέρω τὸν δῆμον Ἀχαρνῶν· εἶναι κοινότης, παρακειμένη εἰς τὴν πρωτεύουσαν, συντηρεῖ τρία Δημοτικὰ Σχολεῖα καὶ ἓν Γραμματοδιδασκαλεῖον, διὰ τὰ ὁποῖα δαπανῶνται δραχμαὶ 3,960. Αἱ 3,960 αὗται δραχμαί, δυνάμει τοῦ 2ου ἄρθρου τοῦ νόμου περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, ἀφαιροῦνται ἐκ τοῦ ταμείου τοῦ δήμου Ἀχαρνῶν καὶ εἰσέρχονται ἄνευ περαιτέρω διαδικασίας εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Ἀλλ’ ὁ δῆμος Ἀχαρνῶν δὲν ἔχει προϋπολογισμὸν παρὰ 4,383 δραχμάς. Πῶς μὲ τὸ λείψανον θὰ ὑπάρξῃ πλέον δῆμος Ἀχαρνῶν;

§67ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἀκριβεῖς οἱ ἀριθμοὶ οὗτοι.

§68ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐκ τῶν πινάκων τούτων τοῦτο ἐξάγεται, ἐκτὸς ἐὰν ὑποβάλλωνται εἰς τὴν Βουλὴν ψευδεῖς πίνακες καὶ πληροφορίαι ἀνεξακρίβωτοι.

§69ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τοὺς πίνακας τούτους, κατόπιν τῶν γενομένων χθὲς παρατηρήσεων ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ὑπέβαλον εἰς ἔλεγχον, καὶ εὗρον, ὅτι συνετάχθησαν οὗτοι ἀπὸ χρόνου ἤδη ἱκανοῦ, ὅτε δὲν εἶχον ἔτι ἐκπεραιωθῆ αἱ ἐφέσεις ἐπὶ τῶν ἀποφάσεων τῶν πρωτοδίκων περὶ τῶν εἰσενεκτέων εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως. Αἱ πρωτόδικοι ἀποφάσεις δὲν ἦσαν πάντοτε ἀκριβεῖς, ἐγένοντο ἐφέσεις, προκαλέσασαι τὸν περιορισμὸν εἰσφορῶν τινων ἐντὸς τῶν νομίμων ὁρίων. Οὕτως ἐν τῷ παραδείγματι, τὸ ὁποῖον ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς, ὡρίσθη ἡ εἰσφορὰ κατὰ λόγον τοῦ πληθυσμοῦ τοῦ δήμου, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τοῦτο ἐδέησε νὰ περιορισθῇ κατόπιν εἰς 2,000 δραχμὰς ἤτοι εἰς τὰ 50 ἑκατοστὰ τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδων. Ἀφοῦ αἱ πρόσοδοι αὗται εἶναι 4,000 δραχμῶν, δὲν δύναται νὰ ἦναι ἀνωτέρα ἡ εἰσφορὰ τῶν 2,000, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ᾖ ὁ πληθυσμός. Περὶ τῶν παραδειγμάτων, τὰ ὁποῖα ἀνέγνω χθὲς ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Αἰτωλίας καὶ Ἀκαρνανίας, ἐξήτασα ἰδίᾳ καὶ εὗρον τῷ ὄντι, ὅτι ἔχουσι μεταβληθῆ πάντες οἱ προσδιορισμοὶ οἱ πρωτόδικοι. Ἔπρεπε νὰ μὴ ὑποβάλωμεν ἐγκαίρως τὸν πίνακα, ἐὰν ἠθέλομεν νὰ περιμένωμεν τὴν ἐκδίκασιν ὅλων τῶν ἐφέσεων. Ἤδη εἶναι ἐκδεδικασμέναι πολλαὶ ἐφέσεις, ἀλλ’ αἱ ἐπενεχθεῖσαι μεταῤῥυθμίσεις δὲν περιλαμβάνονται ἐν τῷ πίνακι.

§70ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγώ, χωρὶς νὰ ἐπιμένω εἰς τὴν ἀκρίβειαν τῶν πινάκων, ἣν διαψεύδει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ διὰ τὴν ὁποίαν ἐγὼ δὲν ὑπέχω εὐθύνην, νομίζω, ὅτι ἠδυνάμεθα νὰ λάβωμεν τοιαύτην ἔννοιαν τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ νομοσχεδίου, ἐὰν ὑπολογίσωμεν τὴν δαπάνην, τὴν ὁποίαν ἔχει ἀναλάβει ὁ δῆμος Ἀχαρνῶν πρὸς συντήρησιν τῶν συνεστημένων καὶ λειτουργούντων ἐν τῷ δήμῳ Ἀχαρνῶν Σχολείων.

§71ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ δῆμος Ἀχαρνῶν εἰσφέρει ὅ,τι ὁρίζει ὁ νόμος· ὁ δὲ νόμος ὁρίζει, ὅτι οὐδέποτε εἰσφέρει ἄνω τῶν 50 ἑκατοστῶν ἐκ τῶν ἐξ ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων προσόδων.

§72ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Τοῦτο, ἂν ἀληθεύῃ, εἶναι ἔτι ἀνοσιώτερον, διότι, ἐνῷ ὁ δῆμος συντηρεῖ τρία Σχολεῖα, τὰ ὁποῖα ἀπαιτοῦσι δαπάνην 3,800 δραχμῶν, ἐὰν εἰσφέρῃ ἐκ τῶν πόρων του μόνον 2,000, ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσιν οἱ ἄλλοι δῆμοι τοῦ Κράτους 1800 δραχμὰς διὰ τὴν συντήρησιν τῶν Σχολείων τοῦ δήμου Ἀχαρνῶν. Τοῦθ’ ὅπερ εἶναι καὶ ἄδικον καὶ ἀτοπώτατον· διότι τί ὀφείλουσιν οἱ εὔποροι δῆμοι πρὸς τοὺς ἀπόρους; διατὶ νὰ ἀναλίσκωσι τὰ ἔσοδα αὐτῶν ὑπὲρ τῆς ἐκπαιδεύσεως τῶν ἄλλων; Τοιαύτην ἐπικουρίαν ἔδει νὰ παρέχῃ καὶ παρεῖχε τὸ Κράτος πρὸς τοὺς ἀπόρους δήμους. Ἤδη ζητεῖτε νὰ ἐπιῤῥίψητε τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ Κράτους ἐπὶ τῶν δήμων! Ἀλλ’ ἐν τίνι δικαιώματι; Τοῦτο εἶναι καὶ λέγεται ἁρπαγή. Τί ὀφείλει ὁ δῆμος Νεμέας, ἢ ὁ δῆμος Στυμφαλίας, ὅπως ἑκάτερος δαπανᾷ διὰ νὰ διατηρῶνται τρία Σχολεῖα ἐν τῷ δήμῳ Ἀχαρνῶν; Ἡ βάσις, ὡς βλέπετε, τοῦ νομοσχεδίου ἐκείνου εἶναι ὅλως ἄδικος καὶ ἐπὶ οὐδενὸς κανόνος, ἐπὶ οὐδενὸς λόγου δύναται νὰ στηριχθῇ. Ἄλλως, ὡς γινώσκετε, δὲν ἐβασανίσθη τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, οὐδὲ συνεζητήθη ἐν τῇ Βουλῇ ἐπαρκῶς καὶ ἐν προσοχῇ. Ἐψηφίσθη δρομαίως, τροχάδην, σπασμωδικῶς, μεσονυκτίοις ποθ’ ὥραις, ἀπούσης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ ἐγένετο νόμος τοῦ Κράτους. Δυνάμει τοῦ νόμου τούτου, οὐ μόνον φορολογοῦνται οἱ εὔποροι δῆμοι ὑπὲρ τῶν ἀπόρων, ἀναλαμβάνοντες ἐν οὐ δέοντι, οὐδὲ δικαίως, τὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, ἀλλὰ λαμβάνονται ἀπὸ τοὺς δήμους τόσα ποσὰ ὑπὲρ τῆς συντηρήσεως τῶν Δημοτικῶν Σχολείων ἐν γένει, ὅσα καθιστῶσιν ἀδύνατον τὴν συντήρησιν αὐτῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπαναλαμβάνω, εἶναι ἀδύνατον νὰ συμβιβάσῃ δύο πράγματα, τόσῳ ἀσυμβίβαστα καὶ ἀντίθετα: ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ μὴ δαπανᾷ οὐδὲ ὀβολὸν τὸ Κράτος ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, καὶ ἀφ’ ἑτέρου νὰ συντηρήσῃ τὰ ὑπάρχοντα Δημοτικὰ Σχολεῖα. Ἀλλὰ πῶς σκέπτεσθε νὰ ἔχητε ἐκπαίδευσιν, χωρὶς νὰ ἔλθῃ τὸ Κράτος ἐπίκουρον εἰς ἀνάπτυξιν καὶ διάδοσιν τῶν δημοτικῶν γραμμάτων; Τοῦτο εἶναι ἀδύνατον· καὶ οὐδὲν Κράτος, τὸ ὁποῖον ἔχει τὴν ἀξίωσιν νὰ τάσσηται μεταξὺ τῶν πεπολιτισμένων, νὰ διεκδικῇ δικαιώματα προόδου ἐν τῷ μέλλοντι, ἐσκέφθη ποτὲ ν’ ἀποστερήσῃ τὸν κλάδον τοῦτον τῆς ἐκπαιδεύσεως παντὸς βοηθήματος, καὶ νὰ καταλίπῃ ὁλόκληρον τὸ βάρος εἰς τοὺς ἀσθενεῖς ὤμους τῶν πτωχῶν δήμων. Ἀλλὰ τότε τί προσφέρετε εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἄλλο, ἀνθ’ ὧν οὗτος τελεῖ βαρυτάτων φόρων; Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διαψεύδων τὴν ἀκρίβειαν τῶν ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντων πινάκων, διακόπτει τὸν λόγον τοῦ νὰ ἐξακολουθῶ τὴν σύγκρισιν καὶ νὰ καταδείξω ὑμῖν δι’ αὐτῆς τὸ ἀδύνατον τῆς συντηρήσεως τῶν δήμων, ἀναβάλλω τὴν παραβολὴν ταύτην, μέχρις ὅτου ὑποβληθῶσι πίνακες ἀκριβέστεροι. Ἀλλὰ καὶ ἐπὶ γενικωτέρας βάσεως ἂν κρίνωμεν, ἄνευ λεπτομερειῶν, τὸ αὐτὸ θέλομεν ἐξαγάγει οἰκτρὸν πόρισμα. Οἱ πλεῖστοι δῆμοι, πλείονες τῶν 150, καταδικάζονται ὑπὸ τοῦ παρόντος νόμου, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸν πέρυσι ψηφισθέντα, δι’ ἀτροφικῆς διαίτης εἰς θάνατον· διότι εἶναι ἀδύνατον νὰ ἐπαρκέσωσιν οὐδ’ εἰς τὰς στοιχειωδεστάτας αὑτῶν χρείας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, δὲν ἠξεύρω διὰ τίνα λόγον, κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη ἰδιαιτέραν ἔλαβε κλίσιν καὶ στοργὴν νὰ ἀσχοληθῇ περὶ τὰ τῶν δήμων. Ἴσως τὴν τοῦ Κράτους ἀναμόρφωσιν, συντελεσθεῖσαν, ἔδει νὰ διαδεχθῇ ἡ τῶν δήμων! Ἀλλὰ τὰ μέχρι τοῦδε ὑποβληθέντα νομοσχέδια καὶ οἱ τελευταῖον ψηφισθέντες ὑπὸ τῆς Βουλῆς νόμοι καὶ τὰ ἐπηγγελμένα διὰ τοῦ Βασιλικοῦ λόγου περὶ Ἀστυνομιῶν προδίδουσι προδήλως, ὅτι οἱ μετὰ τόσης στοργῆς προσφερόμενοι νὰ ἐπιφέρωσι θεραπείαν, εἰς ἄλλο τείνουσιν. Ὁ ἐπαγγελλόμενος ἑαυτὸν ὡς ἰατρὸν τῶν δήμων καταδείκνυται ὀλεθρίαν ἀσκῶν ἐπὶ τῆς ὑπάρξεως αὐτῶν θεραπείαν. Ποτὲ μὲν δι’ ἐγχειρίσεως χειρουργικῆς προσπαθεῖ νὰ ἀποτάμῃ τὴν διοικητικὴν ἐξουσίαν ἀπὸ τοὺς δήμους, μετὰ βραχὺ δὲ σκοπεῖ νὰ ἀποκόψῃ δι’ ἄλλης ἐγχειρίσεως καὶ τὴν ἀστυνομικὴν ἐξουσίαν. Ἤδη ἔρχεται, ὡς νὰ μὴ ἤρκουν πρὸς ἐξάντλησιν αἱ ἀλλεπάλληλοι αὗται ἐγχειρίσεις, καὶ διὰ παθολογικῆς ἐργασίας, διὰ τῆς ἀτροφικῆς διαίτης, νὰ ἐπιφέρῃ τὸν θάνατον, ἄν που αἱ πρῶται τομαὶ δὲν τὸν ἐπέφερον· διότι δῆμοι, εἰς τοὺς ὁποίους ὑπολείπονται μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν τῶν ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δαπανῶν 3,000 δραχμαὶ, δὲν δύνανται νὰ ἐπαρκέσωσιν οὐδὲ εἰς τὰ στοιχειωδέστατα ἔξοδα τῆς δημοτικῆς διοικήσεως, θὰ διαλυθῶσι. Διότι βεβαίως διὰ προχείρου ὑπολογισμοῦ, μὴ χρήζοντος οὔτε πινάκων, οὔτε μεγάλης σοφίας, γίνεται τοῦτο φανερόν. Τουλάχιστον ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ἁπλῆν ὕπαρξιν τοῦ πτωχοτέρου δήμου 4,500 δραχμαί. Βεβαίως ὁ Δήμαρχος ἔχει ἀνάγκην, λόγῳ δαπανῶν παραστάσεως, νὰ λαμβάνῃ ἕνα μικρὸν μισθὸν, ἔστω 60 δραχμῶν κατὰ μῆνα, ἔχει ἐπίσης ἀνάγκην νὰ πληρώσῃ τὸν γραμματέα του, ἄλλας τόσας τοὐλάχιστον, ὡσαύτως κλητῆρα, ἄλλας 300 κατ’ ἔτος, ἔχει ἀνάγκην δαπάνης δημοτικοῦ καταστήματος, ἔχει ἀνάγκην ἑνὸς ταχυδρόμου, ἔχει ἀνάγκην νὰ πληρώσῃ διαφόρους ὑπὲρ τῆς ὑγείας καὶ ἀσφαλείας δαπάνας, ὀφείλει νὰ ἀποτίσῃ τὰς ὀφειλὰς τοῦ δήμου, τὰ πεμπτημόρια· πολλαχοῦ ἔχουσιν οἱ δῆμοι ἀναλάβει τὴν δαπάνην ἐνοικίων τοῦ Τηλεγραφείου, τοῦ Εἰρηνοδικείου, τοῦ στρατῶνος τῆς χωροφυλακῆς. Διὰ συμπάσας ταύτας τὰς ἀνάγκας πρόδηλον, ὅτι ἀπαιτοῦνται λιτότατα 5,000 δραχμαί. Πῶς λοιπὸν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπαρκέσῃ ὁ δῆμος, ἀπογυμνούμενος οὕτω παρὰ τοῦ Κράτους, καταλιμπάνοντος εἰς αὐτὸν μόνον 3,000 δραχμῶν; Τίς εἰς τὸ μέλλον πολίτης ἔγκριτος καὶ φιλότιμος, ἐν τοιαύτῃ γλισχρότητι πόρων καὶ ἀδυναμίᾳ ἐκπληρώσεως τῶν δημοτικῶν ὑποχρεώσεων, θέλει ἐπιδιώξει εἰς τὸ ἑξῆς τὸ δημοτικὸν ἀξίωμα; Βεβαίως διὰ τοῦτο τὸ δημοτικὸν ἀξίωμα θὰ καταπέσῃ καὶ θὰ ταπεινωθῇ. Συμπεραίνων φρονῶ, ὅτι πρῶτον τραῦμα κατὰ τῆς συντηρήσεως τῶν δήμων ἐδόθη διὰ τοῦ νόμου περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως· τὸ δεύτερον δὲ τραῦμα ἐπιφέρει ὁ παρὼν νόμος, ὁ ὁποῖος ἀποκορυφοῖ τὸ κακὸν, διότι ἐπιβάλλει εἰς ἕκαστον δῆμον ποσὸν τοσοῦτον, πρὸς ἀπότισιν παλαιοῦ χρέους ἀμφισβητουμένου, ἢ μᾶλλον ἀνυπάρκτου, ὥστε βεβαίως θὰ ἐπέλθῃ ἡ καταστροφὴ τοῦ δήμου. Ἀλλὰ οὐ μόνον ὑπὸ τὴν ἔποψιν τῶν οἰκονομικῶν ἐπέρχονται ὀλέθρια ἀποτελέσματα, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ ἔποψιν καθαρῶς ἐκπαιδευτικήν. Δυστυχῶς ἡ χώρα ἡμῶν, ὡς ἐκ τῶν ἱστορικῶν αὐτῆς περιπετειῶν, κατοικεῖται σποράδην, ὅσον οὐδεμία ἄλλη χώρα. Τὰ ὄρη, αἱ κλιτύες, εἶναι κατάσπαρτα ὑπὸ κωμῶν. Ἐκ τῆς στατιστικῆς τοῦ 1879 θέλετε παρατηρήσει, ὅτι περιλαμβάνει τὸ παλαιὸν Βασίλειον μετὰ τῶν Ἰονίων νήσων 3,960 πόλεις, κώμας καὶ χωρία. Ἐὰν εἰς ταῦτα προστεθῶσι καὶ τὰ τῶν νέων ἐπαρχιῶν, βεβαίως θὰ συγκεφαλαιώσητε ἓν ποσὸν 5,000 μικρῶν καὶ μεγάλων κοινοτήτων. Ἐὰν ἐξ αὐτῶν ἀφαιρέσητε χιλίας, αἱ ὁποῖαι δυνατὸν νὰ ἑνωθῶσι σχολικῶς μεταξύ των καὶ νὰ ὑπηρετηθῶσι δι’ ἑνὸς κοινοῦ Σχολείου αἱ σχολικαὶ αὐτῶν ἀνάγκαι, ἔχετε ὑπολοίπους 4,000 κώμας, αἱ ὁποῖαι ἔχουσιν ἀνάγκην τοὐλάχιστον ἑνὸς διδασκάλου. Ἐὰν ἔχητε 4,000 κώμας, χρῃζούσας ἐπειγόντως ἐπικουρίας σχολικῆς, ἐνθυμήθητε, ὅτι σήμερον διδασκάλους μόνον 1640 ἔχετε, ἐνῷ Σχολεῖά εἰσι συνεστημένα, χωρὶς νὰ λειτουργῶσι πάντα, 2,278. Ἀπομένουσιν ἀκόμη νὰ συστηθῶσιν οὐχὶ ἐλάσσονα τῶν 1500 ἄλλα Σχολεῖα, καὶ τότε, ἀλλὰ μόνον τότε, δύνασθε νὰ εἴπητε, ὅτι ἔχετε δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ὅπως ἔχει ἡ Ἰταλία, ἡ Γαλλία καὶ τὰ ἄλλα πεπολιτισμένα Κράτη. Δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει ἤδη τὴν ἱκανότητα, οὐδὲ πρόκειται περὶ ποιότητος τοῦ Σχολείου· τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα, οὐχ ἧττον σοβαρὸν, πῶς θὰ ἀποκτήσωμεν ἱκανοὺς διδασκάλους· ἀλλ’ ἐρωτῶ, τίς δῆμος τοῦ Κράτους δύναται, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῶν νόμων τούτων καὶ τὴν κατάθεσιν ὑπὸ τοῦ Κράτους τῶν πόρων αὐτοῦ, τίς, λέγω, δῆμος θὰ τολμήσῃ εἰς τὸ ἑξῆς νὰ ζητήσῃ τὴν σύστασιν νέου Σχολείου; Οὐδείς. Καὶ ἐν τῇ μᾶλλον ἐπιτακτικῇ ἀνάγκῃ θὰ ἐλλείπωσι παντελῶς οἱ πόροι, ὅπως συστήσῃ Σχολεῖον. Αἱ δὲ σήμερον ὑπερδισχίλιαι ἄνευ Σχολείου κῶμαι καταδικάζονται διὰ παντὸς ἐν τῷ σκότει, διότι τὸ ἄρθρον 2ον τοῦ νόμου περὶ συστάσεως τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως ἀπαγορεύει τοῦτο. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ ἄρθρον 2 (ἀναγινώσκει). «Εἷς τῶν πόρων τοῦ ταμείου εἶναι ἰδιαίτεραι καταβολαὶ τῶν δήμων πρὸς ἵδρυσιν καὶ συντήρησιν προσθέτων Σχολείων, Γραμματοδιδασκαλείων» κλπ. Δηλονότι ἄνευ καταβολῆς σύστασις προσθέτου εἰς τὰ ὑπάρχοντα Σχολεῖα δὲν ἐπιτρέπεται. Δισχίλιαι λοιπὸν κοινότητες, αἱ στερούμεναι σήμερον Δημοτικοῦ Σχολείου, καταδικάζονται μεγαλοφρόνως ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς αἰώνιον σκότος ἀπαιδευσίας! Μοὶ φαίνεται, κύριοι Βουλευταί, σαφῶς ἀποδεδειγμένον, ὅτι καὶ ὑπὸ ἔποψιν σχολικὴν ὁ νόμος οὗτος, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὸν πέρυσι ψηφισθέντα περὶ τοῦ Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, εἶναι ὀλεθριώτατος, διότι τὸ Κράτος, τόσον ὀλίγωρον καὶ γλίσχρον περὶ τὴν ἐπιτέλεσιν τοῦ ὑψίστου αὑτοῦ καθήκοντος, ὁποῖον εἶναι τὸ καθῆκον τῆς μορφώσεως τῶν πολιτῶν καὶ τῆς διαδόσεως τῶν στοιχειωδῶν γνώσεων, ἀφίνει τὸ τοιοῦτον μέλημα καὶ τὴν εὕρεσιν τῶν πόρων εἰς τὸν ἀπογυμνούμενον διὰ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν εἰσοδημάτων του πτωχὸν δῆμον, ἀλλὰ καὶ πάντως ἀνίκανον νὰ ἐπιτελέσῃ τοῦτο. Ἀλλὰ εἶναι τάχα τὸ Κράτος ξένον πρὸς τὰ ἐκ τοῦ Σχολείου ἀγαθὰ, καὶ μόνον οἱ δημόται ἀπεκδέχονται τὴν ἐκ τοῦ Σχολείου ὠφέλειαν; Ἡ μόρφωσις τῶν πολιτῶν, ἡ ἠθικὴ καὶ θρησκευτική, ἡ μετάδοσις αὐτοῖς τῶν πρὸς τὸν ἐπαγγελματικὸν βίον ἀπαραιτήτων γνώσεων, ἡ ἀνύψωσις τοῦ χαρακτῆρος καὶ ἡ ἐν γένει ἡ ἡμέρωσις τοῦ πολίτου εἶναι πρὸς τὸ Κράτος ἄσχετα καὶ ἐντελῶς ἀδιάφορα πράγματα, καὶ διὰ τοῦτο ἐπαφίνει τὴν ὅλην περὶ τούτου μέριμναν καὶ δαπάνην εἰς τοὺς δήμους; Πόθεν ἠρύσθητε τὰς τοιαύτας ἰδέας; Παρὰ τίνι ἄλλῃ Ἐπικρατείᾳ κρατοῦσι σήμερον τοιαῦται γνῶμαι, αἵτινες ἴσως εἶχον λόγον ὑπάρξεως κατὰ τοὺς μεσαιωνικοὺς χρόνους; Ἡ σημασία τοῦ Σχολείου, κύριοι Βουλευταί, σήμερον εἶναι ὅλως διάφορος ἢ πρὸ τριάκοντα ἔτι ἐτῶν. Σήμερον τὸ Σχολεῖον τοῦ λαοῦ κρίνεται ὡς τὸ πνευματικὸν καὶ ἠθικὸν τῆς Πολιτείας ἐργαστήριον, ἐν ᾧ ξέονται καὶ λειαίνονται καὶ καθίστανται εὐσυνάρμοστοι εἰς στερεὸν πολιτικὸν οἰκοδόμημα οἱ πολῖται. Δὲν ἔχει πλέον τὸ Σχολεῖον σκοπὸν τὴν μετάδοσιν τῶν μηχανικῶν ἐμπειριῶν τῆς ἀναγνώσεως καὶ ἀριθμήσεως, οὐδὲ τὴν μετάδοσιν γνώσεων ἀτάκτως καὶ ἀνωμάλως. Τὸ Σχολεῖον σήμερον εἶναι τὸ μορφοῦν τὸ ἦθος τοῦ πολίτου καὶ ῥυθμίζον τὸν νοῦν καὶ τὴν βούλησιν αὑτοῦ οὕτως, ὥστε νὰ ἐπιτελέσῃ τὰ τοῦ πολίτου καθήκοντα καὶ ἐννοήσῃ τὰ τοῦ πολίτου δικαιώματα καὶ ἐν εἰρήνῃ καὶ ἐν πολέμῳ. Εἶναι δὲ ἀκατανόητόν τι ἡ νεωτέρα πολιτικὴ κοινωνία καὶ οἱ ὅροι τῆς ὑπάρξεως αὐτῆς ἄνευ τοῦ μεγάλου μοχλοῦ τοῦ Σχολείου. Σήμερον, κύριοι Βουλευταί, κρατεῖ πανταχοῦ, ὅπου ἡ κοινωνικὴ ζωὴ ἀκμάζει, τὸ μέγα ἀξίωμα tant vaut l’ ecole tant vaut la societé· ἤτοι μέτρον τῆς κοινωνικῆς δυνάμεως καὶ εὐεξίας εἶναι ἡ τοῦ Σχολείου εὐεξία καὶ δύναμις. Σήμερον ἡ σημασία τοῦ Σχολείου, πρὸς τῇ οἰκογενειακῇ καὶ πολιτειακῇ, ἔχει καὶ καθαρῶς οἰκονομικὴν καὶ πλουτοπαραγωγικὴν οὐχ ἧττον ἢ ἠθικὴν ἔννοιαν. Τὰ Σχολεῖα τοῦ λαοῦ, ὡς μεταδίδοντα τὰς ἐφαρμογὰς τῶν φυσικῶν ἐπιστημῶν ἐν τῷ βίῳ, τῷ ἐπαγγελματικῷ, καθίστανται οὐσιώδης παράγων καὶ τῆς ὑλικῆς εὐημερίας ἐν τῇ νέᾳ κοινωνίᾳ. Τὸ Σχολεῖον ὑπηρετεῖ καὶ αὐτὸ τὸ ἰσοζύγιον, τὸ περισπούδαστον τοῦτο τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐντρύφημα. Δὲν κρίνεται πλέον σήμερον ὑπὸ τὴν εἰδικὴν αὑτοῦ ἔποψιν, τὴν πνευματικὴν καὶ ἠθικὴν, ὡς βάσις καὶ ἔρεισμα τῶν νεωτέρων κοινωνιῶν, ἀλλὰ καὶ ὑπὸ οἰκονομικήν. Ἐν τῇ λειτουργίᾳ τοῦ κοινωνικοῦ μηχανισμοῦ σήμερον καὶ ἐν τῇ ἀφανῶς τελουμένῃ ἐργασίᾳ τοῦ Σχολείου εἶναι βαρυσήμαντος ἡ ἐπίδρασις, ἣν ἀσκεῖ εἰς τὴν παραγωγὴν, καὶ ἐν γένει εἰς τὴν τοῦ ἐπαγγελματικοῦ βίου ζωὴν καὶ ἐμψύχωσιν. Τίς ἀρνεῖται, ὅτι, ὡς ἐφηρμόσθησαν σήμερον τὰ τῶν ἐπιστημῶν, τῶν τε φυσικῶν καὶ τῶν φυσιογνωστικῶν πορίσματα εἰς τὰς τέχνας, εἰς τὸ ἐμπόριον, εἰς τὴν κτηνοτροφίαν, εἰς τὴν γεωργίαν, τὴν βιομηχανίαν καὶ πάντα τὰ ἐπαγγελματικὰ ἔργα, ὅτι εἶναι δυνατὸν εἷς ἄνθρωπος ἀπαίδευτος, μὴ ἔχων τὴν πνευματικὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὰ στοιχεῖα τῶν πρώτων γνώσεων, νὰ ἀσκήσῃ τελεσφόρως τὸ ἐπάγγελμα αὑτοῦ καὶ νὰ ἐπαρκέσῃ εἰς τὰς ἀξιώσεις αὐτοῦ ἄνευ μορφώσεως καὶ ἄνευ τῆς ἐπικουρίας τοῦ Σχολείου: Αἱ κοινωνίαι, ἀπὸ τὰς ὁποίας ἐλλείπει ἡ παίδευσις καὶ ἡ μόρφωσις, ἀδύνατον σήμερον νὰ βαδίσωσιν ἐν τῇ μεγάλῃ λεωφόρῳ τοῦ πολιτισμοῦ. Μένουσιν ἀκίνητοι καὶ δυστυχεῖς, μὴ δυνάμεναι νὰ συναγωνισθῶσιν ἐν τῇ σταδιοδρομίᾳ. Παραλείπω τί μᾶς δεικνύουσι τὰ ἄλλα Κράτη, παρ’ οἷς ἐτέθησαν πρὸ πολλοῦ αἱ βάσεις αὗται τοῦ πολιτισμοῦ, καὶ ἐξετάζω αὐτὴν τὴν κοινωνικὴν ἡμῶν φυσιογνωμίαν ὡς λαοῦ πρωτογενοῦς. Ἴδετε τὸ ἔγκλημα πόσον ὕψωσε θρασυτάτην κεφαλήν. Περισσότεροι εἶναι οἱ καταδιωκόμενοι ἐπὶ κακουργήμασι, παρὰ οἱ καταδιώκοντες αὐτούς. Τὰ δεσμωτήρια εἶναι πλήρη, διὰ τὰ ὁποῖα ἁδρῶς δαπανᾷ τὸ Κράτος. Ἀλλ’ ἐξ ὅλων τούτων τῶν κακῶν θὰ ἤμεθα ἀπηλλαγμένοι, ἂν ἐγκαίρως ἡ Πολιτεία ἐφρόντιζε νὰ μορφώσῃ τὸν λαόν· τοῦτο εἶναι ἀλήθεια, μὴ ἐπιδεχομένη ἀμφισβήτησιν, ἀποδεικνυομένη, ἂν ἦτο ἀνάγκη ἀποδείξεως, ἀπὸ τὰ πορίσματα τῆς στατιστικῆς. Ὅπου ἡ ἐκπαίδευσις εἶναι μᾶλλον διαδεδομένη, ἀπηλλάγησαν αἱ κοινωνίαι τοῦ ἐγκλήματος καὶ ἐκ τῶν δαπανῶν πρὸς τιμωρίαν τῶν κακούργων, εἶναι ἀπηλλαγμέναι τῆς πενίας, διότι ἐκεῖ βασιλεύει ἡ πεφωτισμένη τοῦ λαοῦ ἐργασία, ἡ μήτηρ τῆς εὐημερίας. Τὸ ζήτημα τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, παρῆλθον οἱ χρόνοι, καθ’ οὓς ἐκρίνετο κατὰ τὰ στενὰ ὅρια τῆς οἰκίας καὶ τοῦ δήμου· οὐδὲ κρίνουσι περὶ αὐτῆς οἱ νοῦν ἔχοντες, ἀφορῶντες μόνον εἰς τὸ ὅτι χρησιμεύει, ὅπως μάθωσιν οἱ παῖδες ὀλίγα γράμματα καὶ τὰς τέσσαρας πράξεις τῆς Ἀριθμητικῆς. Σήμερον ὁ πολίτης διὰ τῆς ψήφου του κατέστη ἄρχων, μετέχει τῶν κυριαρχικῶν δικαιωμάτων καὶ λύει τὰ ζητήματα, τὰ πολιτικὰ καὶ κοινωνικὰ, διὰ τῆς πανσθενοῦς αὑτοῦ ψήφου, ἧς ἀνάγκη νὰ ἐκτιμᾷ τὴν δύναμιν.

§73ΦΛΕΣΣΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, μόλις εἶναι 40 Βουλευταὶ εἰς τὴν αἴθουσαν· οὕτω πως θὰ λύσωμεν τὰ σπουδαῖα αὐτὰ ζητήματα; Δὲν εἶναι ἀπαρτία. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἴμεθα ἐν ἀπαρτίᾳ· παρόντες 82.

§75ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἂς ἐξετάσωμεν, Κύριοι, ἤδη πόθεν προῆλθε τὸ χρέος τοῦτο τῶν κοινοτήτων, καὶ ἂν τὸ Κράτος ἐξεπλήρωσε τὰς πρὸς τὸ Σχολεῖον ὑποχρεώσεις αὑτοῦ, καὶ ἂν δικαιοῦται, διὰ τρόπου μάλιστα τοσοῦτον καταθλιπτικοῦ, μέχρις ἀποπνιγμοῦ, νὰ ἐπιζητῇ τὴν εἴσπραξιν τῶν ὀφειλομένων ἑπτὰ ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ νομοσχεδίου, ἀπὸ τοῦ 1856, ὅτε ὁ νόμος ἐπέβαλεν εἰς τὸ Κράτος τὴν ὑποχρέωσιν νὰ προκαταβάλλῃ τοὺς μισθοὺς τῶν δημοδιδασκάλων, μέχρι τοῦ 1881 ἔμειναν ὀφειλέται οἱ δῆμοι 3,450,000, εἰς διάστημα δηλαδὴ 26 ἐτῶν. Ἐν διαστήματι δὲ ἑπτὰ ἐτῶν, ἀπὸ τοῦ 1881 μέχρι τοῦ 1888, ἔμειναν ὀφειλέται 3,500,000, δηλ. ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἐγένετο κατάχρησις φιλομαθείας καὶ κατάχρησις τῆς ὑποθάλψεως αὐτῆς, εὐθύνονται διὰ τοῦτο κατὰ μείζονα λόγον οἱ κυβερνήσαντες ἀπὸ τοῦ 1881 ἕως τοῦ 1888. Τὸ φαινόμενον τοῦτο ἐξηγεῖται, ἂν ἐνθυμηθῆτε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι κατὰ τὴν δευτέραν περίοδον ἡ χώρα κυβερνᾶται ὑπὸ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ, ἡ δὲ σύστασις τοῦ Σχολείου κατέστη καὶ αὕτη ἀντικείμενον πολιτικῆς συναλλαγῆς καὶ ταπεινῆς κερδοσκοπίας τῶν Ὑπουργῶν καὶ τῶν φίλων αὐτῶν. Πῶς δ’ ἔμειναν ὀφειλέται οἱ δῆμοι; Οἱ δῆμοι εἶναι τεταγμένοι, κατὰ τὸ Σύνταγμα, ὅπως συνεισφέρωσι καὶ ὅπως δαπανῶσιν εἰς τὴν συντήρησιν τῶν Σχολείων, ἀλλὰ, Κύριοι, τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι τὰ Δημοτικὰ Σχολεῖα, καθ’ ἃ ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ἐξηγήσω ὑμῖν καὶ νὰ ἀποδείξω, δέον νὰ ἦναι οὐχ ἧττον μέλημα περίφροντι καὶ τοῦ Κράτους. Ὑπῆρχε ἐσφαλμένη τις θεωρία μέχρι τινὸς, ὅτι τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον ὑπηρετεῖ ἀποκλειστικῶς τὴν ἀνάγκην τῆς κοινότητος καὶ τοῦ οἴκου· ἑπομένως, ἐπειδὴ οἱ διδάσκαλοι ἀναπληροῦσι τὴν παιδαγωγικὴν ἀνικανότητα καὶ ἀναλαμβάνουσι τὴν πατρικὴν ἐξουσίαν τῶν γονέων, οἱ δημόται εἶναι ὑπόχρεοι νὰ καταβάλλωσιν ὑπὲρ αὐτοῦ πάσας τὰς δαπάνας. Ἀλλ’ ἡ θεωρία αὕτη εἶναι λείψανον ἐποχῆς δουλικῆς καὶ σκοτεινῆς, καθ’ ἣν αἱ ἀνώτεραι κοινωνικαὶ τάξεις, διέπουσαι τὴν τύχην τῶν Ἐπικρατειῶν, ἐκανόνιζον κατὰ τὸ ἴδιον αὐτῶν συμφέρον καὶ τὸν προορισμὸν τοῦ Σχολείου καὶ τὰς ὑποχρεώσεις τῶν δήμων, καὶ ἐπέβαλλον τὰ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως εἰς αὐτοὺς, ἀδιαφοροῦσαι, ἐκ προμελέτης ἐνόχου, περὶ τῆς τύχης καὶ τῆς λειτουργίας τῶν Σχολείων. Ἡ μόρφωσις καὶ ἡ ἀνάπτυξις τοῦ λαοῦ ὀλίγον συνέφερεν αὐταῖς. Ἀλλ’ ἐξ ὅτου αἱ πολυπληθεῖς τάξεις τῆς κοινωνίας ἐχειραφετήθησαν ἀπὸ τοῦ ζυγοῦ τῆς κληροκρατίας καὶ τῆς ὀλιγαρχίας διὰ τῶν χριστιανικῶν ἰδεῶν τῆς ἰσότητος, καὶ ἐπικρατησάσης τῆς ὑψηλῆς ἀρχῆς τῆς τοῦ λαοῦ κυριαρχίας, μετέσχον τῆς ἐπιμελείας τῶν κοινῶν διὰ τῆς ἐξαπλώσεως καὶ κατισχύσεως τῆς καθολικῆς ψηφοφορίας, τὰ ἀγαθὰ τῶν Σχολείων ἀπολαμβάνει κυρίως τὸ Κράτος, καὶ τοῦτο ἐνδιαφέρεται εἰς τὸ νὰ μορφωθῶσιν οἱ χαρακτῆρες τῶν πολιτῶν, νὰ διαδοθῶσιν αἱ πρακτικαὶ γνώσεις, αἱ ὁποῖαι ὑπηρετοῦσι καὶ τὰ τῆς κοινωνίας καὶ μάλιστα τὰ τοῦ Κράτους συμφέροντα. Ἔκτοτε τὸ Δημοτικὸν Σχολεῖον ἐγένετο ἀντικείμενον τῆς ἐπιμελείας οὐχ ἧττον τοῦ Κράτους ἢ τοῦ δήμου, καὶ ἀμφότεροί εἰσιν ἐξ ἴσου συγκηδεμόνες καὶ συνεπιμεληταὶ καὶ ἐν ἴσῳ λόγῳ συνυπεύθυνοι διὰ τὴν συντήρησιν τῶν Σχολείων. Εἰς τὴν Δημοκρατίαν τῆς Ἀμερικῆς ὁλόκληρος ἡ δαπάνη τῆς συντηρήσεως τῶν Δημοτικῶν Σχολείων βαρύνει τὸ Κράτος. Κατέστη δὲ πεπαλαιωμένη ἡ γνώμη καὶ ἡ ῥήτρα, ἣν ἀναγράφει καὶ τὸ ἡμέτερον Σύνταγμα, ὅτι τὰς τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δαπάνας πρέπει νὰ καταβάλλωσιν οἱ δῆμοι. Σήμερον παρὰ τῷ πεπολιτισμένῳ κόσμῳ οὐδαμοῦ σχεδὸν ἀφῆκαν τὴν συντήρησιν τῶν Δημοτικῶν Σχολείων εἰς βάρος τῶν δήμων. Ἀλλὰ διῃρέθησαν αἱ ὑποχρεώσεις, καὶ ὁ μὲν δῆμος συντηρεῖ τὸ σχολεῖον, καταβάλλων τὸν μισθὸν τοῦ διδασκάλου καὶ τὸ ἐνοίκιον τοῦ καταστήματος τοῦ Σχολείου, τὸ δὲ Κράτος καταβάλλει τὰς μεγάλας δαπάνας τῆς μορφώσεως τοῦ διδασκάλου καὶ τῆς ἐπιθεωρήσεως τοῦ Σχολείου. Ἡ τοιαύτη ἐκδοχὴ τῆς συντηρήσεως τοῦ Δημοτικοῦ Σχολείου ὑπὸ τῶν δύο παραγόντων εἶναι ἀναμφισβήτητος, ἀναγνωρισθεῖσα καὶ παρ’ ἡμῶν, καὶ αὐτὴ ἡ ἀνάγνωσις τοῦ Προϋπολογισμοῦ μαρτυρεῖ τοῦτο· ὁ δὲ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, συνῳδὰ τούτοις, εἰσηγησάμενος τὸ νομοσχέδιον περὶ συστάσεως Ταμείου τῆς Δημοτικῆς Ἐκπαιδεύσεως, δὲν ἐτόλμησε νὰ ἀναγράψῃ ὡς ὑποχρέωσιν τῶν κοινοτήτων τὴν συντήρησιν τῶν Διδασκαλείων, ἐν οἷς μορφοῦνται οἱ διδάσκαλοι, καὶ τῆς ἐπιθεωρήσεως αὐτῶν, ἀλλ’ ἀνέγραψεν εἰς χωριστὸν ἄρθρον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους τὰ ἀφορῶντα εἰς ἑκατέρας τὰς δαπάνας ταύτας, τοῦθ’ ὅπερ σημαίνει, ὅτι συμμερίζεται πληρέστατα τὴν ἐπικρατοῦσαν πανταχοῦ ἀρχὴν, ὅτι τὰς δαπάνας τῆς μορφώσεως τῶν δημοδιδασκάλων καὶ τῆς ἐπιθεωρήσεως αὐτῶν ἀναλαμβάνει τὸ Κράτος. Τί ἀφίνεται δὲ ὡς δαπάνη, ὀφειλομένη ὑπὸ τῶν δήμων; τί ἀφῆκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὡς καθῆκον τοῦ δήμου; Ἀφῆκε τὴν συντήρησιν τῶν Σχολείων. Ἀλλὰ καὶ εἰς τοῦτο παρ’ ἅπασι τοῖς Κράτεσι παρέχεται τοῖς δήμοις βοήθεια. Μόνον παρ’ ἡμῖν ὁ Πρωθυπουργὸς προσφέρεται μετὰ τοσαύτης φειδωλίας, ὥστε δὲν ἐννοεῖ νὰ μετάσχῃ τὸ Κράτος οὐδὲ κατ’ ὀβολόν! Ἀπόδειξις δὲ εἶναι, ὅτι, ἐνῷ πέρυσιν ἦτο ἀναγεγραμμένη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ὡς βοήθημα τῶν ἀπόρων δήμων, δαπάνη περὶ τὰς 700,000 δρ., δηλ. ὡς ἐπικουρία, παρεχομένη ὑπὸ τοῦ Κράτους διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἐφέτος ἠλάττωσε ταύτην εἰς 300,000, ἀπέκοψε δηλαδὴ ἀπὸ τὸ γλίσχρον ἐκεῖνο βοήθημα 400,000. Καὶ δὲν ἠρκέσθησαν εἰς τοῦτο· ἐζήτησαν διὰ τῆς ἄλλης χειρὸς καὶ ταύτας νὰ λάβωσιν ὀπίσω· διότι καὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἶναι πλοκὴ, ἢ συνδυασμὸς, μέλλων νὰ ὑπηρετήσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ ἰσοζυγίου. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι εἶναι σπουδαῖον τὸ ζήτημα ν’ ἀποκτήσωμεν ἰσοζύγιον, ἀλλὰ πρέπει ἕνεκα τούτου νὰ προβῆτε μέχρι καὶ τῆς παντελοῦς καταστροφῆς τῶν δήμων καὶ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως; Καὶ οὐ μόνον ἠλάττωσαν τὴν χορηγίαν, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ παρόντος νομοσχεδίου καὶ τὰς τριακοσίας χιλιάδας, τὰς ὁποίας ἐνέγραψαν ἐν τῷ ἐφετεινῷ Προϋπολογισμῷ καὶ τὰς ὁποίας πρόκειται νὰ χορηγήσωσι τοῖς δήμοις, ἀφαιροῦσι διὰ τῆς ἑτέρας χειρὸς ἀπὸ τοὺς πτωχοὺς δήμους, διότι θὰ εἰσπράξωσι περὶ τὰς 600,000 ἐξ αὐτῶν· καὶ ἰδοὺ πῶς. Κατὰ τοὺς ὑποβληθέντας πίνακας, τὸ σύνολον τῶν ἐσόδων τῶν δήμων τοῦ Κράτους ἀνέρχεται εἰς 9 ἑκατομμύρια καὶ ἑκατοστύας τινὰς χιλιάδων δραχμῶν. Καθ’ ὃν ἐποιησάμην ὑπολογισμὸν πρόχειρον, ἐὰν ἀφαιρέσωμεν ἀπὸ τὸ γενικὸν κεφάλαιον τοῦ προϋπολογισμοῦ τῶν ἐσόδων τῶν δήμων τὴν παρ’ αὐτῶν λαμβανομένην εἰσφορὰν ὑπὲρ τῶν Σχολείων τῶν δήμων, ἡ ὁποία ἀνέρχεται εἰς 2 ἑκατομμύρια καὶ 367 χιλιάδας, ἀπομένουσιν ὡς ἔσοδα τῶν δήμων 7,000,000. Ἂν ἐξ αὐτῶν ἀφαιρέσητε ἓν ἑκατομμύριον, ἐνδεχόμενον νὰ προκύπτῃ οὐχὶ ἐξ ἀμέσων ἢ ἐμμέσων φόρων, ἀλλ’ ἐξ εἰσπράξεων καθυστερουμένων ἢ ἑτέρων πόρων, ἀπομένουσι φορολογητέα ἀπὸ τὸ Κράτος ἔσοδα τῶν δήμων, 6,000,000. Ἂν δὲ ἐκ τούτων ἀφαιρέσητε 10 τοῖς ἑκατὸν θὰ ἔχωμεν ποσὸν, ὅπερ οὐ μόνον θὰ καλύπτῃ τὰς 300,000, ἃς διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους ὁρίζουσιν ὡς βοήθημα τῶν δήμων, ἀλλὰ θ’ ἀφήσῃ καὶ κέρδος εἰς τὸ Δημόσιον ἄλλας τόσας. Νομίζω, ὅτι διὰ τῆς ἐπιψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου τὸ Κράτος ἔχει ν’ ἀναγράψῃ καὶ ἔσοδον περὶ τὰς 300,000, ἃς θὰ λαμβάνῃ ἐκ τῶν παλαιῶν χρεῶν τῶν δήμων πρὸς αὐτό. Ἀλλ’ ἐρωτῶ τὸ Κράτος, εἰς οὗ τὴν ὑπαιτιότητα πρὸ πάντων καὶ εἰς τὴν σπουδαρχίαν τῶν κυβερνώντων αὐτὸ ὀφείλεται κατὰ τὸ πλεῖστον τὸ λείψανον τοῦτο τοῦ χρέους τῶν δήμων, διότι οὐδεὶς ἐτέθη φραγμὸς εἰς τὸν ὀργασμὸν, ὃν ἔχει ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ν’ ἀποκτήσῃ Σχολεῖα, ἀλλ’ ἐνόχως ἀφέθη ἀχαλίνωτος ἡ ὁρμὴ αὕτη πρὸς πολιτικὴν κερδοσκοπίαν, ἐρωτῶ τὸ Κράτος καὶ τοὺς ἐκπροσωποῦντας αὐτὸ, ἐπετέλεσαν οὗτοι τὰ πρὸς τὸ Σχολεῖον καθήκοντα αὐτῶν; ἐκανόνισαν σωφρόνως καὶ ἐποδηγέτησαν τὴν πρὸς τὸ Σχολεῖον ὁρμὴν τοῦ λαοῦ, ὡς ὤφειλον; Γινώσκετε πάντες, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, καὶ ὑπὸ τὴν δουλείαν διατελῶν, εἶχε τὸ ὄνειρον τῶν γραμμάτων, διὰ τοῦ ᾄσματος τοῦ πενθίμου ἐξεδήλου τὸ ὄνειρον τοῦτο καὶ τὸν ἔρωτα πρὸς τὴν ἐλευθερίαν καὶ πρὸς τὴν ἀπόκτησιν τοῦ Σχολείου, ἐξ οὗ πάντοτε εὐλόγως ἀνέμενε τὴν ἀπαλλαγὴν ἀπὸ τοῦ ζυγοῦ. Μετὰ τῆς ἐξεγέρσεως δὲ τοῦ Ἔθνους χρονολογεῖται καὶ ἡ πρώτη ἔκφρασις τῆς ἐθνικῆς ἐπιθυμίας, τῆς ἀποκτήσεως Σχολείων. Ὁ Κλεόβουλος συνέστησε πρῶτος Σχολεῖα δημοτικὰ κατὰ τὰς νέας μεθόδους, πότε νομίζετε; Κατὰ τὸ ἔτος 1820 συνέστησαν οὐκ ὀλίγα Σχολεῖα εἰς πολλὰς πόλεις, ὡς ἐν Πάρῳ, καὶ ἐν Σύρῳ, καὶ ἐν Αἰγίνῃ, καὶ ἐν Ἀθήναις καὶ ἀλλαχοῦ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, καὶ λόγῳ ἐθνικῶν παραδόσεων καὶ λόγῳ φυλετικῆς ὑπερηφανείας ἢ ἀκατασιγάστου ὑπερφιλαυτίας, διψᾷ νὰ ἀναπτυχθῇ, ζητεῖ ν’ ἀποκτήσῃ γνώσεις· ἕκαστος πολίτης τοῦτον ἔχει ὑποκάρδιον πόθον, νὰ προαγάγῃ τὸ τέκνον αὑτοῦ. Ἐπιμελεῖται καὶ αὐτὸς ὁ ποιμὴν ν’ ἀνυψώσῃ τὸ τέκνον αὑτοῦ διὰ τῶν γραμμάτων, καὶ ὁ γεωργὸς καὶ ὁ ἀποχειροβίωτος ἀτενίζουσιν ὑψηλά· πανταχοῦ ἀνευρίσκεται ὁ ἔρως πρὸς τὰ γράμματα ἄσβεστος· ὁ πατὴρ πωλεῖ τὸν ὄνον αὑτοῦ, τὴν ἄμπελον αὑτοῦ, προτιμᾷ νὰ πεινᾷ ἡ οἰκογένεια, ἵνα μάθῃ τὸν υἱόν του γράμματα. Ὁ λαὸς λοιπὸν εἶχε μίαν ἀκράτητον ὁρμὴν περὶ τὴν σύστασιν Σχολείων, ἐξηγουμένην ἐκ τῶν φυλετικῶν αὐτοῦ χαρακτήρων. Πῶς διεχειρίσθη ταύτην; τί ἔκαμε τὸ Κράτος; Βεβαίως ἡ φυλετικὴ αὕτη ἀξίωσις καὶ ὁρμὴ δὲν ἔπρεπε ν’ ἀφεθῇ ἀχαλίνωτος, διότι ἤθελε φέρει εἰς τὸ ἕτερον κακὸν, νὰ ἐπέλθῃ ὑπερτροφία πνευματικὴ, ἐξ ἀμελείας τοῦ Κράτους, καὶ ἀληθὴς πνευματικὸς ὑδροκέφαλος. Καὶ τί λέγω ἐξ ἀμελείας; ἐξ ἐνόχου παρορμήσεως αὐτοῦ, ἐκ προμεμελετημένης ἀστοργίας. Ἀντὶ νὰ μεριμνήσῃ ἐν λελογισμένῃ προνοίᾳ περὶ συστάσεως καλῶς ὠργανισμένων καὶ χρησίμων Σχολείων, ἀνέῳξεν εὐρὺ στάδιον ἀσυνειδήτου πολιτικῆς συναλλαγῆς διὰ τῆς συστάσεως πολυπληθῶν, ἀσκόπως καὶ ἄνευ ὀργανισμῶν καὶ ἱκανῶν διδασκάλων, Σχολείων, ἐπὶ ὀλέθρῳ κοινωνικῷ. Αὐτὴ εἶναι ἡ πικρὰ ἀλήθεια, ἧς γευόμεθα τοὺς καρπούς. Καὶ τίς οἶδε ποῦ θὰ φθάσωμεν, ἐμμένοντες ἐν τῇ ἀπατηλῇ ταύτῃ ὁδῷ. Οὐδαμοῦ τοῦ κόσμου ἀφέθη ἄνευ ἐπιμελοῦς προνοίας περὶ ἀποκτήσεως πρῶτον ἱκανοῦ διδακτικοῦ προσωπικοῦ ὁ ἀριθμὸς τῶν Σχολείων καὶ ἡ σύστασις αὐτῶν ἀκώλυτος, καὶ οὐδαμοῦ τοῦ κόσμου ἐγένετο ἡ διάδοσις τῶν γραμμάτων καὶ ἡ σύστασις τῶν Σχολείων ἀντάλλαγμα ἐκλογικῶν συμφερόντων, ἐνῷ παρ’ ἡμῖν τὸ Κράτος οὐδεμίαν πρόνοιαν ἐπέδειξεν, οὐδ’ ἐξήτασέ ποτε, ἐὰν δῆμός τις ἦναι εἰς θέσιν νὰ συντηρήσῃ Σχολεῖον· ἤρκει εἰς ἕκαστον Ὑπουργὸν, πρὸς σύστασιν ἑνὸς Σχολείου, ἡ ἀξίωσις ἑνὸς τυχόντος κομματάρχου, ὁ ὁποῖος ἐπεθύμει νὰ πωλήσῃ ὑποχρέωσιν εἰς τὸν δῆμον αὑτοῦ. Ἐλέχθη μάλιστα, ὅτι εἷς Ὑπουργὸς ἔδιδεν ὡς καταπότιον πραϋντικὸν πάσης δυσαρεσκείας φίλων του Βουλευτῶν ἀνὰ ἓν Σχολεῖον. Διὰ τοῦτο βλέπομεν, ὅτι οἱ δῆμοι ἀπὸ τοῦ 1881 μέχρι τοῦ 1888 ἔμειναν ὀφειλέται τόσων, ὅσων εἶχον μείνει ὀφειλέται ἐν διαστήματι τῶν 26 προηγουμένων ἐνιαυτῶν. Πόσα δὲ νομίζετε, ὅτι κατέβαλον οἱ πτωχοὶ δῆμοι ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἀπὸ τοῦ 1856 μέχρι τοῦ 1888; δέκα πέντε καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια! καὶ τοῦτο ἐνῷ, ὡς σᾶς ἀπέδειξα, τὸ Κράτος ἔχει ἄμεσον οὐχ ἧττον ὠφέλειαν ἐκ τῆς μορφώσεως καὶ ἀναπτύξεως τῶν πολιτῶν, ἢ καὶ ἀσυγκρίτως μείζονα ἐκείνης, ἣν ἀναμένει ὁ δῆμος. Ἐνῷ διὰ τὴν μέσην ἐκπαίδευσιν, ἥτις ὀλίγων, τῶν εὐπορωτέρων μόνον τάξεων τὰς σχολικὰς χρείας ὑπηρετεῖ, δαπανᾷ τὸ Κράτος κατ’ ἔτος δύο καὶ ἥμισυ ἑκατομμύρια. Καὶ τοῦτο, ὅπως παρέχωνται τὰ πνευματικὰ ἀγαθὰ, ὁ πνευματικὸς πλοῦτος εἰς ἐκείνας τὰς τάξεις τὰς ὀλιγοπληθεῖς, αἵτινες, καὶ ἀφ’ ἑαυτῶν δυνάμεναι νὰ πορισθῶσι τὰ φῶτα καὶ τὰς γνώσεις, δὲν προσφέρουσιν οὔτε τὸ δέκατον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα προσφέρουσιν αἱ πολυπληθέστεραι τάξεις καὶ ἀπορώτεραι τοῦ λαοῦ. Ὡς ἐὰν οἱ γεωργοὶ, οἱ μικροκτηματίαι, οἱ μικρέμποροι, οἱ ἐργάται καὶ οἱ ποιμένες οὐδὲ ὀβολὸν προσφέρουσιν εἰς τὸ Κράτος διὰ τὴν συντήρησιν καὶ ἀνάπτυξιν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως καὶ τὴν μόρφωσιν τῶν τέκνων αὑτῶν. Ἀλλ’ ἐξεναντίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς φροντίζει ν’ ἀφαιρέσῃ καὶ τὸ μικρὸν αὐτὸ λείψανον τῶν πόρων τῶν δήμων, ὅπως καταστήσῃ προβληματικὴν τὴν ὕπαρξιν αὐτῶν, πολλῷ μᾶλλον τὴν δι’ αὐτῶν μείζονα διάδοσιν καὶ ἐξάπλωσιν τῶν δημοτικῶν γραμμάτων. Ἀλλ’ ἐὰν τὸ Κράτος δὲν ὀφείλῃ νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς συντηρήσεως τῶν Σχολείων, τῆς στοιχειώδους ἐκπαιδεύσεως, ὀφείλει ὅμως ἀναντιῤῥήτως, καθ’ ἃ ἀπέδειξα ὑμῖν δι’ ἐπιχειρημάτων ἀνεπιδέκτων ἀντιλογίας, νὰ φροντίζῃ περὶ τῆς μορφώσεως ἱκανῶν διδασκάλων καὶ περὶ τῆς ἀγρύπνου ἐπιθεωρήσεως τῶν Δημοτικῶν Σχολείων ὑπὸ εἰδικῶν μεμορφωμένων ἐπιθεωρητῶν. Ἔν τινι τῶν προηγουμένων ἀγορεύσεών μου ἔλεγον, ὅτι τὸ παλαιὸν Βασίλειον μετὰ τῆς Ἑπτανήσου περιελάμβανε πληθυσμὸν ἑνὸς ἑκατομμυρίου καὶ 600 χιλιάδων ψυχῶν, κατὰ τὴν ἀπογραφὴν τοῦ 1879· ἀλλὰ κατὰ στατιστικὰς ἀκριβεῖς καὶ ἀντιῤῥήσεως ἀνεπιδέκτους, 250 χιλιάδες τὸ πολὺ λαοῦ γεννῶσι τόσους παῖδας, διὰ τὴν ἀνατροφὴν τῶν ὁποίων εἶναι ἀναγκαῖον ἓν Διδασκαλεῖον. Εἰς τὰ μικρὰ Γερμανικὰ Κράτη 80,000 ἢ 70,000 κατοίκων ἀντιστοιχοῦσι πρὸς ἓν Διδασκαλεῖον· ἐγὼ ὅμως, ἐπειδὴ εἴμεθα πτωχοί, ἀναβιβάζω τὴν ἀναλογίαν εἰς 250,000. Ἐὰν λοιπὸν εἰς 250,000 κατοίκων δέον νὰ ἀναλογῇ ἓν Διδασκαλεῖον, εἶχε τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν τὸ Κράτος νὰ συστήσῃ ἀπὸ τοῦ 1856 ἑπτὰ τοὐλάχιστον Διδασκαλεῖα, καὶ διὰ νὰ συγκροτήσῃ ταῦτα, ὤφειλε νὰ μεριμνήσῃ καὶ περὶ τῆς μορφώσεως τῶν εἰδικῶν καθηγητῶν. Πρὸς συντήρησιν δὲ τούτων ἔπρεπε νὰ δαπανᾷ ἀνὰ 50 χιλιάδας δραχμῶν ἐνιαυσίως δι’ ἕκαστον, ἤτοι 350 χιλιάδας δραχμὰς ὤφειλε κατ’ ἔτος νὰ δαπανᾷ τὸ Κράτος διὰ τὴν συντήρησιν τῶν ἑπτὰ Διδασκαλείων. Καὶ ἂν ὑπολογίσωμεν καὶ ἑτέρας 150 χιλιάδας δραχμὰς, αἵτινες ἐν μεγίστῃ φειδωλίᾳ μόλις θὰ ἤρκουν διὰ τὴν ἀναγκαίαν ἐπιθεώρησιν τῶν Σχολείων, τὸ Κράτος οὕτω ὤφειλε νὰ δαπανᾷ ἐτησίως 500,000 δραχμὰς διὰ τὴν ἐπιτέλεσιν τῶν δύο τούτων στοιχειωδῶν ὑποχρεώσεων, τῆς μορφώσεως διδασκάλων καὶ τῆς ἐπιθεωρήσεως τῶν Σχολείων. Ἀλλὰ 500,000 κατ’ ἔτος εἰς τὸ διάστημα τῶν 32 ἐτῶν φέρουσι δαπάνην 16,000,000. Δεκαὲξ λοιπὸν ἑκατομμύρια τὸ Κράτος, μὴ ἐκτελέσαν τὴν ἁπλουστάτην ταύτην πρὸς τοὺς δήμους καὶ τὰ Σχολεῖα τῶν κοινοτήτων ἐπιτακτικὴν ὑποχρέωσίν του, ὠφελήθη καὶ ἀπεθησαύρισεν εἰς τὰ ταμεῖα αὑτοῦ, λησμονῆσαν τὰς ὑποχρεώσεις του καὶ γενόμενον παραίτιον μεγίστης ζημίας καὶ εἰς ἑαυτὸ καὶ εἰς τὰς κοινότητας. Καὶ ὅμως σήμερον ἔρχεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ζητεῖ ἀδυσωπήτως νὰ ἀφαιρέσῃ 17 ἑκατομμύρια ἀπὸ τὰς κοινότητας ταύτας, καὶ ζητεῖ νὰ ἐξοφλήσωσιν αὗται ὑποχρεώσεις, διὰ τὴν ὕπαρξιν τῶν ὁποίων οὐχὶ αὗται, ἀλλὰ τὸ Κράτος, τὸ ὁποῖον παρημέλησεν, εἶναι οὐχ ἧττον ὑπεύθυνον. Ἀλλ’ ἐπικαλοῦνταί τινες τὸ Σύνταγμα, καὶ λέγουσιν, ὅτι τὸ Σύνταγμα ῥητῶς καθιεροῖ, ὅπως ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις ἐνεργῆται δαπάνῃ τῶν δήμων. Δὲν ἔχω ὅμως οὐδένα λόγον νὰ ἀποκρύψω, ὅτι τοῦτο εἰς τὸ ἡμέτερον Κράτος, εἰς τὴν διὰ τοῦ Σχολείου ἀναμένουσαν τὴν παλιγγενεσίαν αὑτῆς Ἑλλάδα, εἶναι ὄνειδος. Ἡ ἄδικος αὕτη διάταξις, ἀναγραφεῖσα, δὲν ἀμφιβάλλω ποσῶς, ὑπὸ τῶν συνταξάντων τὸν συνταγματικὸν ἡμῶν χάρτην ἐξ ἀπροσεξίας, οὐδόλως δεσμεύει τὴν Πολιτείαν ὑπὸ τὴν ἀληθῆ αὐτῆς ἔννοιαν. Λέγω ἐξ ἀπροσεξίας, διότι τὸ Σύνταγμα ἡμῶν ἀντεγράφη ἐκ τοῦ Βελγικοῦ, τὸ ὁποῖον περιέχει τὴν διάταξιν ταύτην. Ἀλλὰ τὸ Βελγικὸν Σύνταγμα ἀναγράφει τὴν διάταξιν ταύτην δι’ ἄλλον ἰδιαίτερον ὅλως καὶ ἰσχυρὸν λόγον, δι’ ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης τῶν δήμων πρὸς τὸ ὑπὸ τῆς κληροκρατίας διεπόμενον Κράτος· διότι τὸ Βέλγιον, ὡς γνωστὸν, κατατρύχεται ὑπὸ ἐμφυλίου διαιρέσεως ἀγρίως παλαιόντων κομμάτων, τοῦ κληρικοῦ καὶ τοῦ προοδευτικοῦ. Καὶ εἶναι τοιοῦτον τὸ πεῖσμα καὶ ἡ πάλη ἀγρία τῶν δύο τούτων κομμάτων, ὥστε, ὁσάκις κατίσχυσε τὸ κόμμα τὸ κληρικὸν καὶ ἔσχεν ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὴν πλειονοψηφίαν, ἀμέσως πρῶτον ἔργον αὐτοῦ ἦτο, νὰ καταργήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ ὑποβάλῃ τὴν ἐκπαίδευσιν ὑπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν· ὁσάκις δὲ κατισχύσῃ τὸ προοδευτικὸν, προβαίνει εἰς τὴν ἀνασύστασιν τοῦ Ὑπουργείου τῆς Ἐκπαιδεύσεως, ὅπως ἀφαιρέσῃ ταύτην ἀπὸ τῶν χειρῶν τοῦ κλήρου. Ἀλλ’ εὐτυχῶς διὰ τὸ ἡμέτερον Κράτος, ἡ κοινωνία ἡμῶν εἶναι ἀπηλλαγμένη τοιούτων διαιρέσεων. Πάντες δὲ ὑπὸ τῶν αὐτῶν ἐμφορούμεθα ἰδεῶν, καὶ ὁ λόγος, δι’ ὃν ἡ προκειμένη διάταξις ἐν τῷ Βελγικῷ Συντάγματι ἀναγράφεται παρ’ ἡμῖν, δὲν ὑφίσταται, οὐδὲ δύναται αὕτη νὰ ἐφαρμοσθῇ ἰουδαϊκῶς. Ἑπομένως δὲν εἶναι δίκαιον, πολλῷ δὲ μᾶλλον δὲν εἶναι συμφέρον, ὅπως τὸ ἡμέτερον Κράτος ἄνευ λόγου ἀναθέσῃ εἰς τὰς πτωχὰς κοινότητας ὁλόκληρον τὸ βάρος τῆς ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως δαπάνης, ἀφοῦ μάλιστα οὐδεμίαν τῶν ὑποχρεώσεων, ἃς πρὸς τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν ὀφείλει τὸ Κράτος καὶ οἱ ἐκπροσωποῦντες καὶ κυβερνῶντες αὐτὸ, ἐξεπλήρωσαν. Διὰ νὰ ἔχωμεν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν σήμερον, ὅπως ἔχουσι τὰ καθ’ ἡμᾶς, πρέπει νὰ λειτουργῶσι δέκα τοὐλάχιστον Διδασκαλεῖα, καλῶς ὠργανωμένα, ὅσα μόλις ἐπαρκοῦσιν εἰς τὰς σχολικὰς χρείας τῶν δύω ἑκατομμυρίων τοῦ πληθυσμοῦ αὐτοῦ. Καὶ ὅμως ἡμεῖς δὲν ἔχομεν οὔτε τέσσαρα, ἀφοῦ καὶ τὸ τέταρτον τῆς δυστυχοῦς Θεσσαλίας, δι’ ἔλλειψιν προσωπικοῦ, ἢ διὰ λόγους οἰκονομίας, κατηργήσαμεν· τῆς Θεσσαλίας, λέγω, ἥτις, ἄρτι ἐξελθοῦσα τῶν δεινῶν σκοτίας δουλείας, ἔχρῃζε πάσης ἐπιμελείας καὶ ἰδιαιτέρας μερίμνης παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, καὶ οὐχὶ ἑνὸς, ἀλλὰ πολλῶν Διδασκαλείων, καὶ πυκνῶν Σχολείων καὶ ἱκανωτάτων διδασκάλων, οἵτινες ἔμελον νὰ παιδαγωγήσωσι τὸν ἀπελεύθερον ἐκεῖνον λαὸν καὶ νὰ διανοίξωσι τοὺς κεκλεισμένους πνευματικοὺς αὐτοῦ ὀφθαλμοὺς, ὅπως δυνηθῇ νὰ μετάσχῃ τῶν ἀγαθῶν τῆς ἐλευθερίας. Εἶχεν ἀνάγκην νὰ μορφωθῇ ἡ Θεσσαλικὴ νεότης καὶ νὰ ἀσκηθῇ πρώτην ἤδη φορὰν νὰ ἵσταται ὑψαύχην. Ἔχρῃζε μορφώσεως, ἵνα ἐκπληροῖ τὰ πολιτικὰ καθήκοντα ἐν ἐπιγνώσει, ἔδει νὰ ἀνυψωθῇ ὁ ἀτυχὴς Θεσσαλὸς, ὁ συνειθισμένος ἐπὶ τόσα ἔτη δουλείας νὰ κλίνῃ τὸν αὐχένα. Ἐν τούτοις τὸ Κράτος, ἐνῷ ἐξακολουθῇ νὰ ὀλιγωρῇ τῶν στοιχειωδῶν αὐτοῦ καθηκόντων πρὸς τὰς κοινότητας, πόθεν ἀντλεῖ τὸ θάῤῥος νὰ ζητῇ νὰ ἀποτίσωσι τὰς μικρὰς αὐτῶν ὀφειλὰς, καὶ διὰ νόμων, ὡς ὁ ὑπὸ συζήτησιν, νὰ ἐξαναγκάζῃ τὴν πληρωμὴν, ἀντὶ νὰ παράσχῃ αὐταῖς γενναῖον χορήγημα, ὅπως ἐπεκταθῇ καὶ ἐνισχυθῇ ἡ τοῦ ἑλληνικοῦ παίδευσις καὶ μόρφωσις; Γινώσκετε πόσα δαπανᾷ σήμερον ἡ Γαλλία διὰ τὴν δημοτικὴν ἐκπαίδευσιν, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ δαπανώμενα ὑπ’ αὐτῆς πρὸ τοῦ 1864; Ἡ Γαλλία κατὰ τὸ 1864, ἀριθμοῦσα 37,510 κοινότητας καὶ μαθητικὴν ἡλικίαν ἑκατέρου φύλου 4,336,368, ἠρίθμει Σχολεῖα ἑξήκοντα ὀκτὼ χιλιάδας ἑπτακόσια ὀγδοήκοντα· ἐν αὐτοῖς δὲ ἐφοίτων μαθηταὶ τέσσαρα ἑκατομμύρια τριακόσιαι τριάκοντα ἕξ χιλιάδες παῖδες ἑκατέρου φύλου, καὶ ἐδαπάνα φράγκα 49,398,778. Θέλετε νὰ μάθητε, ἡ αὐτὴ Γαλλία, ἀνυψώσασα τὸ Σχολεῖον, πόσα ἐδαπάνα κατὰ τὸ 1885, ἤτοι μετὰ πάροδον εἴκοσιν ἐτῶν; Κατὰ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, ἡ ὁλικὴ δαπάνη ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως ἐν Γαλλίᾳ ἀνῆλθεν εἰς 130,113,127 φράγκα. Ἠρίθμει δὲ τὸ 1885 Σχολεῖα Δημοτικὰ ἑκατέρου φύλου ἑβδομήκοντα ἐννέα χιλιάδας ἑπτακόσια πεντήκοντα, ἐν οἷς ἐδίδασκον ἑκατὸν τριάκοντα πέντε χιλιάδες διδάσκαλοι ἑκατέρου φύλου, ἄριστα ἐν Διδασκαλείοις κατηρτισμένοι. Κατὰ δὲ τὴν ἀναλογίαν ταύτην ἡ Ἑλλὰς ἔπρεπε νὰ συντηρῇ 7,000 Σχολεῖα· ἐνῷ ἡμεῖς ἔχομεν μόνον 1601, καὶ ταῦτα κατὰ ποιὸν, ὁποῖα πάντες ἀτυχῶς γινώσκομεν. Πλὴν δὲ τούτων, τὰ ὁποῖα εἶναι ὁπωσδήποτε Σχολεῖα, ἕνεκα τῆς μυθώδους ἀπρονοησίας τοῦ Κράτους, πληρόνουσιν αἱ κοινότητες καὶ 1800 γραμματοδιδασκάλους, ἀξέστους καὶ ἀπαιδεύτους, οἵτινες ἀπογυμνοῦσι τοὺς δήμους, μισθοδοτούμενοι παρ’ αὐτῶν, ἵνα στρεβλώνωσι καὶ τὸν νοῦν καὶ τὴν καρδίαν τῶν Ἑλληνοπαίδων, ἐνῷ, μορφωθέντες ἐν ἀρίστοις Διδασκαλείοις διὰ συντόνου ἀσκήσεως, ἐν Γαλλίᾳ διδάσκουσιν 135,216 ἄριστα μεμορφωμένοι διδάσκαλοι, ὑποκείμενοι εἰς τὴν πεφωτισμένην ἐπιτήρησιν τῶν κατὰ νομοὺς τεταγμένων εἰδικῶν ἐπιθεωρητῶν. Ἑκατὸν τριάκοντα πέντε χιλιάδες πεφωτισμένοι καὶ ἐνθουσιώδεις διδάσκαλοι τοῦ Γαλλικοῦ λαοῦ ἐργάζονται καθ’ ἡμέραν ἀνενδότως ὑπὲρ τοῦ μέλλοντος καὶ ὑπὲρ τοῦ μεγαλείου τῆς Γαλλίας. Ἀλλ’ ὑπὲρ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ καὶ τῆς ἀνατροφῆς αὐτοῦ τίς ἐργάζεται; Ἂς ἀποκριθῇ ὁ ἁρμόδιος Ὑπουργός. Ἰδοὺ ἡμεῖς ἀφαιροῦμεν καὶ τὸ γλίσχρον ὑπὲρ τῶν δήμων βοήθημα σήμερον, ἐνῷ, ὡς ἀπέδειξα, ἀπὸ τοῦ 1864 ἡ Γαλλία δαπανᾷ ὑπὲρ τῆς παιδείας τοῦ λαοῦ ὑπερδιπλάσια. Ἀλλ’ ἴσως μοὶ εἴπῃ τις, ὅτι αἱ κοινότητες δαπανῶσιν ἐν Γαλλίᾳ. Οὐχὶ, τὸ ἓν τέταρτον δαπανῶσιν αἱ κοινότητες, ἂν καὶ ἐκεῖ ἦναι ἐπίσης ἀναγεγραμμένη ἡ ῥήτρα, ὅτι ἡ δημοτικὴ ἐκπαίδευσις συντηρεῖται ὑπὸ τῶν κοινοτήτων, ἀλλ’ οὐδέποτε τὸ Κράτος ἀφῆκεν εἰς τὰς κοινότητας καὶ τοὺς γλίσχρους αὐτῶν πόρους νὰ δαπανῶσι πρὸς ἐπίτευξιν καὶ ἐπιτυχίαν τοσοῦτον μεγάλου ἐθνικοῦ ἔργου, ἐξ οὗ ἤρτηνται τὰ ὕψιστα καὶ τιμαλφέστατα συμφέροντα τῆς Γαλλίας. Οὕτω κρίνουσιν ἐκεῖ τὴν ἀνάπτυξιν καὶ τὴν διὰ τοῦ Σχολείου παιδαγώγησιν καὶ ἡμέρωσιν τοῦ λαοῦ ὕψιστον ἀγαθόν. Φρονοῦσιν εὐλόγως, ὅτι ὁλόκληρον τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον, καὶ ἡ εὐδαιμονία τοῦ πολίτου καὶ τοῦ Κράτους ἐπὶ ταύτης στηρίζονται. Ἐν Γαλλίᾳ τὸ Κράτος δαπανᾷ ὑπὲρ τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως 79,000,000 ὡς βοήθημα τῶν δήμων, ἀναγεγραμμένον ὑπὸ διαφόρους τίτλους ἐν τοῖς ἄρθροις 52, 53 καὶ 54 τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς δὲ τί παρέχομεν εἰς τοὺς δήμους πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον; Παρ’ ἡμῖν τὸ ὑπὲρ τῶν Δημοτικῶν Σχολείων βοήθημα τοῦ Κράτους ἀνέρχεται εἰς ὀλίγας χιλιάδας δραχμῶν. Καὶ περιμένετε, οὕτω σκεπτόμενοι καὶ οὕτω μεριμνῶντες, ὡς ἀληθεῖς Ἀνατολῖται, περιμένετε, ὅπως μορφωθῇ ἡ κοινωνία; ὅπως καλλιεργηθῇ τὸ θρησκευτικὸν αἴσθημα τοῦ λαοῦ; Ἀναμένετε νὰ ἀναπτυχθῇ ἡ ἠθικὴ παρὰ λαῷ, ἐγκαταλελειμμένῳ εἰς τὴν τύχην αὐτοῦ καὶ τὰ ἔνστικτα αὐτοῦ; Παραπονεῖσθε, ὅτι δὲν ἐφαρμόζονται ἀπροσκόπτως οἱ νόμοι, ὅτι διαπράττονται ἐγκλήματα, ὅτι ἡ κοινωνικὴ φυσιογνωμία παρουσιάζεται εἰδεχθὴς καὶ πολλαχοῦ ἀποτρόπαιος. Ἀλλὰ λησμονεῖτε, ὅτι διὰ τοῦ Σχολείου πάντα ταῦτα διορθόνονται; Περιμένετε κατὰ τὰς ἐκλογὰς νὰ ἀναπηδήσωσιν ἀπὸ τῶν καλπῶν, κατὰ τὴν ἔκφρασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, αἱ πολιτικαὶ ἰδέαι, αἱ μεγάλαι, ὅταν οἱ ἐκλογεῖς προσέρχωνται εἰς τὰς κάλπας τυφλοὶ ἐξ ἀπαιδευσίας καὶ θέτωσιν ὡς μηχαναὶ τὴν χεῖρα ἐν τῇ κάλπῃ; Ἀγνοεῖτε, ὅτι ἡ καθολικὴ ψηφοφορία ἄνευ δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως τελειοτάτης καὶ εὐρείας εἶναι κινδυνωδεστάτη; Καὶ περιμένετε τέλος πάντων, Κύριοι, νὰ βελτιωθῇ ἡ γεωργία, ἡ κτηνοτροφία, νὰ ἀκμάσῃ τὸ ἐμπόριον, ἡ βιομηχανία καὶ ὁ ἐν γένει ἐπαγγελματικὸς βίος, ὅταν ὁ λαὸς καὶ σύμπασα ἡ νεότης διατελῇ ἐν ἀπαιδευσίᾳ καὶ ἀμαθείᾳ, ἢ ἦναι παραδεδομένη εἰς ἀθλίους καὶ ἀπαιδεύτους διδασκάλους; Ἡ τελευταία στατιστικὴ ἀναγράφει ὡς πάντη ἀγραμμάτους ἓν ἑκατομμύριον καὶ τριακοσίας χιλιάδας Ἕλληνας ἑκατέρου φύλου. Τί λοιπὸν προσδοκᾶτε; Διετήρησεν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπὶ τόσους αἰῶνας τὰ ἤθη καὶ τὴν θρησκείαν αὐτοῦ, ἀλλὰ τὰ διετήρησε, διότι εἶχεν ὑπὲρ τὴν κεφαλὴν αὐτοῦ τὴν μάστιγα τοῦ τυράννου, καὶ μόνην παρηγορίαν εἶχε τὴν θρησκείαν, καταφεύγων εἰς τὸν ναόν. Ἀλλὰ σήμερον τίς παιδαγωγεῖ αὐτὸν ἐν τῇ ὁδῷ τοῦ καθήκοντος; Πρὸ ἡμερῶν, Κύριοι, ἐζήτησα ἀπὸ τὸν κ. Ὑπουργὸν πίνακα τῶν καταδικασθέντων ἐν τοῖς Πλημμελειοδικείοις καὶ Κακουργιοδικείοις, ἀφίνων τὰς χιλιάδας τῶν καταδικασθέντων ἐν τοῖς Πταισματοδικείοις, ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ἔσχε τὸ θάῤῥος νὰ προσαγάγῃ τοιοῦτον· διότι ἠθέλετε ἐνοπτρισθῆ ἐν αὐτῷ τὴν κοινωνικὴν ἡμῶν ἔκλυσιν καὶ τὴν ἀγριότητα, καὶ πάντες ἠθέλετε βεβαίως ἐρυθριάσει ἐπὶ τῇ θέᾳ τοιαύτης κοινωνικῆς φυσιογνωμίας. Ἀντὶ δὲ νὰ μεριμνήσετε διὰ τίνος τρόπου θὰ ἔλθητε εἰς ἐπικουρίαν τῆς δημοτικῆς ἐκπαιδεύσεως, ἡ ὁποία τόσον μεγάλα ἀγαθὰ ἐπαγγέλλεται καὶ ἐν ᾗ ἐγκλείεται ἀναμφηρίστως καὶ τὸ παρὸν καὶ τὸ μέλλον τοῦ τόπου, ἔρχεσθε, ὡς ταπεινοὶ τοκογλύφοι, ν’ ἀφαιρέσητε ἀπὸ τὰς δυστυχεῖς κοινότητας τὸ ἐλάχιστον κερμάτιον, τὸ ὁποῖον ἀπέμεινεν εἰς αὐτὰς, ὅπως δυνηθῇ νὰ συντηρηθῇ καὶ συντηρήσῃ καὶ τὸ Σχολεῖον, ἔρχεσθε δὲ νὰ πράξητε τοῦτο διὰ τρόπου ἀναξίου Κυβερνήσεως, εὐλαβουμένης ἑαυτὴν καὶ τὴν κοινωνίαν. Οὐδέποτε τὸ Κράτος, ἐφρόνουν, ὅτι ἤθελεν ἐξευτελισθῆ εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε νὰ θέλῃ νὰ τιμωρήσῃ τὰς κοινότητας, διότι αὗται ἐκ φιλομαθείας συνέστησαν πλείονα Σχολεῖα τῶν ὅσα ἠδύναντο νὰ συντηρήσωσιν. Εὐλόγως δ’ εἶπον, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἐφάνη πολλὰς βαθμίδας καταβὰς ἀπὸ τοῦ ἀξιώματος αὑτοῦ. Βεβαίως ὑπὸ τὴν ἔποψιν τὴν λογιστικὴν, ὑπὸ τὴν ἔποψιν τοῦ νὰ κανονίσωμεν ἕνα λογαριασμὸν μεταξὺ δύο ἠθικῶν προσώπων, τοῦ Κράτους ἀφ’ ἑνὸς καὶ τοῦ δήμου ἀφ’ ἑτέρου, μὴ εὑρισκομένων εἰς οὐδένα κοινὸν δεσμὸν, μήτε πολιτειακὸν, μήτε ἐθνικὸν, μεταξύ των, βεβαίως ὑπὸ τὴν τοιαύτην ἔποψιν δοσοληψίας τὸ νομοσχέδιον ἔχει λόγον, καὶ οὐδεὶς δύναται ν’ ἀντείπῃ, καὶ μάλιστα, ὅταν μᾶς ἀπειλῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι, ἐὰν δὲν ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, θὰ ἐκτελέσῃ τὰς διατάξεις τοῦ νόμου τοῦ 1856, ὅτι θὰ κατάσχῃ τὴν περιουσίαν τῶν δήμων καὶ θὰ στερήσῃ αὐτοὺς παντὸς πόρου, παντὸς μέσου. Ὑπὸ τὴν τοιαύτην ἔποψιν τεθειμένου τοῦ ζητήματος, τὴν ταπεινὴν τὴν τοκογλυφικὴν, βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ ἀντείπῃ, ἀλλὰ μοὶ φαίνεται, ὅτι τὸ καθῆκον τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ ὕψος τῆς θέσεώς του, ὡς ἀντιπροσώπου τοῦ Κράτους, ἐπέβαλλε μᾶλλον νὰ προνοήσῃ περὶ ἀναπτύξεως πνευματικῆς καὶ ἠθικῆς τῶν πολιτῶν, περὶ μείζονος διαδόσεως τῶν γραμμάτων εἰς τὰς τάξεις τοῦ λαοῦ· ἐπιμένω δὲ φρονῶν, ὅτι καὶ ἀνάξια ἑαυτοῦ πράττει καὶ ὅτι σφάλλει, ἁμαρτάνει, ἐπιμένων νὰ ψηφισθῇ νόμος τοσοῦτον τοκογλυφικός. Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν, ἵνα, λαβοῦσα ὑπ’ ὄψει τὰς ὀλίγας ταύτας παρατηρήσεις μου, καὶ τὴν πενίαν καὶ τὴν ἀθλιότητα τῶν δήμων, καὶ τὴν ἀνάγκην τῆς διαδόσεως τῶν γραμμάτων, μὴ ἀποδεχθῇ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ἐπιμείνῃ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ, παρὰ πάντα λόγον καὶ ἐναντίον ὑψίστων καὶ τιμαλφῶν συμφερόντων καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας καὶ τοῦ ἐθνικοῦ μέλλοντος. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον εἰς γʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐτησίων παραρτημάτων τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον. (Ἀναγινώσκεται).

§78ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως τὸ νομοσχέδιον σκοπεῖ οἰκονομίαν δαπανῶν. Δὲν ἐννοῶ, ποία θὰ ἦναι ἡ περίπτωσις, καθ’ ἣν θὰ ἐπιτρέπηται ἡ τύπωσις ὁλοκλήρου τοῦ καταλόγου.

§79ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐὰν ὑποθέσητε, ὅτι αἱ προσθῆκαι καὶ διαγραφαὶ εἶναι τοιαῦται καὶ τοσοῦτον περιπεπλεγμέναι, ὥστε νὰ ἦναι ὀρθότερον καὶ ἀσφαλέστερον ὁ πίναξ νὰ τυπωθῇ ὁλόκληρος, τότε βεβαίως θὰ γίνῃ ἡ τύπωσις ὁλοκλήρου τοῦ πίνακος. Τοιαῦται περιστάσεις παρουσιάζονται πολλάκις. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 2, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τοῦ φόρου τῶν κερδῶν τῶν ἀνωνύμων γεωργικῶν καὶ κτηνοτροφιῶν ἑταιριῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§81ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον μόνον. (Ἀναγινώσκεται).

§82ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπεθύμουν νὰ μάθω, ποῖαι εἶναι αἱ Ἑταιρίαι, αἱ ἔχουσαι ἀποκλειστικῶς γεωργικὰς ἢ κτηνοτροφικὰς ἐργασίας, καὶ αἱ παρουσιάζουσαι ὁπωσοῦν σπουδαιότητα τοιαύτην, ὥστε νὰ προκαλέσωσι τὴν ψήφισιν εἰδικοῦ νόμου. Ἐξ ὅσων γνωρίζω ἐγὼ, μία μόνον ἐνταῦθα τοιαύτη Ἑταιρία ὑπάρχει.

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἕως πρὸ μικροῦ οὐδεμία ὑπῆρχεν ἐν Ἑλλάδι τοιαύτη Ἑταιρία, ἀπὸ ἑνὸς δὲ περίπου ἔτους ὑπάρχει μία· ἐλπίζομεν, ὅτι θὰ ὑπάρξωσι καὶ ἄλλαι· δύσκολον ὅμως νὰ πραγματοποιηθῇ ἡ ἐλπίς, ἐὰν μὴ ψηφισθῇ νόμος, οἷος ὁ προτεινόμενος, διότι, ἐφ’ ὅσον τὰ κτήματα, τὰ ὁποῖα σήμερον νέμεται καὶ διαχειρίζεται Ἑταιρία, διεχειρίζετο ἄτομον, δὲν ἐπλήρονεν ὁ διαχειριζόμενος φόρον ἐπὶ τῶν κερδῶν, ἤδη δὲ, ὅτε ἐπετεύχθη, ὅπως ἀντὶ ἀτόμου διαχειρίζηται τὴν περιουσίαν ταύτην καὶ τὴν ἐπιχείρησιν Ἑταιρία, δυναμένη νὰ ἀναπτύξῃ τὸ ἔργον καὶ, ὡς ἐλπίζομεν, νὰ παραδειγματίσῃ καὶ ἄλλους, συνέπεια τῆς εἰς ταύτην μεταβιβάσεως τῆς ἐπιχειρήσεως εἶναι, ὅτι ἐπιβαρύνεται αὕτη διὰ φόρου 5%. Ἐθεωρήσαμεν, ὅτι ἡ ἐπιβάρυνσις αὕτη, ἥτις ἐπέρχεται μόνον ἐκ τοῦ λόγου, ὅτι ἡ ἐπιχείρησις ἀπὸ τῆς διευθύνσεως ἑνὸς μετεβιβάσθη εἰς ἀνώνυμον Ἑταιρίαν, πρέπει νὰ ἐκλείψῃ· δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν νὰ ἐκλείψῃ ἄλλως ἢ διὰ νόμου. Οὗτος εἶναι ὁ λόγος τῆς ὑποβολῆς τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον μόνον, ὡς καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§84ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τῶν νόμων ΧΝϚʹ τοῦ 1877, ϠϞΗʹ τοῦ 1882 καὶ ᾼΣΙΓʹ τοῦ 1885 περὶ προξενικῶν ἀρχῶν καὶ περὶ συστάσεως ἐν Τύνιδι ἐμμίσθου Προξενείου ά τάξεως. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§85ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1ον. (Ἀναγινώσκεται).

§86ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ βλέπω διάταξιν, ἥτις μοὶ γεννᾷ ἀπορίαν· ὁ διερμηνεὺς τοῦ Προξενείου Σκουτάρεως ἀντικαθίσταται ὑπὸ γραμματέως. Νομίζω, ὅτι ὁ ἐκεῖ εἷς διερμηνεὺς θὰ ἦτο ἐπωφελέστερον νὰ διπλασιασθῇ, ἀντὶ νὰ ἀντικατασταθῇ διὰ γραμματέως. Ἡ ἐργασία τοῦ Προξενείου Σκουτάρεως ἀφορᾷ ἰδίως εἰς ἐνεργείας καὶ φροντίδας σχετιζομένας μὲ τοὺς κατοίκους τοῦ ὀθωμανικοῦ τούτου νομοῦ, οἵτινες ἀγνοοῦσι τὴν Ἑλληνικὴν καὶ ὁμιλοῦσι πάντοτε την Ἀλβανικήν. Ἡ γραφικὴ ἐργασία τοῦ Προξενείου τούτου εἶναι ὅλως δευτερεύουσα ἀπέναντι τῶν σχέσεων, ἃς ὀφείλει νὰ ἔχῃ μὲ τοὺς ἐντοπίους καὶ ἃς δὲν δύναται νὰ διατηρῇ διὰ γραμματέως, ἀλλὰ δι’ ἑνὸς ἢ καὶ πλειοτέρων διερμηνέων. Δὲν ἐννοῶ ἑπομένως τὴν διὰ γραμματέως ἀντικατάστασιν τοῦ διερμηνέως, τοῦ γνωρίζοντος τὴν γλῶσσαν τοῦ τόπου, τὴν Ἀλβανικὴν δηλαδή, καὶ δυναμένου νὰ διατηρήσῃ τὰς σχέσεις ταύτας, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ μᾶς εἴπῃ τὸν λόγον τῆς τοιαύτης ἀντικαταστάσεως.

§87ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ ἐν τῷ Προξενείῳ Σκόδρας καὶ ἐν ἄλλοις ἴσως Προξενείοις ἐν Ἀλβανίᾳ, περὶ τῶν ὁποίων ὅμως τὸ πρᾶγμα δὲν ἐβεβαιώθη ἀρκούντως, ἀπεδείχθη, ὅτι ἡ ὕπαρξις διερμηνέως, ὅστις κατὰ τὸν νόμον εἶναι διερμηνεὺς τῆς Τουρκικῆς γλώσσης καὶ αὐτὴν μόνον ὀφείλει νὰ γνωρίζῃ, εἶναι περιττή. Τὸ Προξενεῖον δὲ Σκόδρας ἀπό τινος, δι’ ἡμᾶς τοὺς Ἕλληνας ἰδίως, ἀπώλεσε πολὺ τῆς σημασίας, ἣν εἶχεν ἄλλοτε. Ἀλλ’ ἰδίως περὶ τοῦ διερμηνέως δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι οὐδέποτε εἶχε μεγάλην σημασίαν ἡ ὕπαρξις αὐτοῦ ἐν Σκόδρᾳ. Ἐνομίσαμεν λοιπόν, ὅτι, οὕτως ἐχόντων τῶν πραγμάτων, ὀρθὸν εἶναι νὰ γίνῃ ἡ κατάργησις τῆς θέσεως, ἀφοῦ μάλιστα ἐξ αὐτῆς ἐπιτυγχάνεται καὶ οἰκονομία. Ἀλλ’ ἐπειδὴ βεβαίως Πρόξενος αʹ τάξεως καὶ ἰδίως ἐν πόλει, ἐν ᾗ, ἐν περιπτώσει ἀπουσίας τοῦ Προξένου, δὲν ἐπάρχουσιν Ἕλληνες πολῖται, δυνάμενοι νὰ ἐκπληρώσωσι χρέη ἀναπληρωτοῦ, ἦτο ὀρθὸν νὰ ἔχῃ βοηθόν τινα, διὰ τοῦτο καθιερώσαμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ θέσιν ἁπλοῦ γραφέως.

§88ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν συμμερίζομαι τὴν γνώμην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ περὶ τῆς σημασίας τοῦ Προξενείου Σκουτάρεως. Ὅσῳ καὶ ἂν ἠλαττώθη αὕτη, ἕνεκα τῶν λόγων, οὓς ἀνέφερεν, οὐχ ἧττον αἱ σχέσεις, αἵτινες ὑπάρχουσι μεταξὺ τῆς ἄνω καὶ κάτω Ἠπείρου, δίδουσι σημασίαν εἰς τὸ Προξενεῖον Σκουτάρεως, πάντοτε σπουδαίαν δι’ ἡμᾶς. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ εἰσέλθω εἰς λεπτομερείας, ἀλλ’ ἐπιμένω εἰς τὴν γνώμην μου, ὅτι ἡ ἐργασία οὐ μόνον ἑνός, ἀλλὰ καὶ πλειοτέρων προσώπων, γνωριζόντων τὴν Ἀλβανικήν, εἶναι ἀναγκαιοτάτη εἰς τὸ Προξενεῖον τοῦτο· δὲν νομίζω δὲ, ὅτι ὁ νόμος περὶ διερμηνέων περιορίζει αὐτοὺς εἰς μόνον τοὺς γινώσκοντας τὴν Τουρκικήν...

§89ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Καὶ τὴν Ἀραβικήν.

§90ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀλλὰ καὶ τοῦτο ἐὰν ὑπάρχῃ, νομίζω, ὅτι εἶναι εὔκολος ἡ τροποποίησις τοῦ νόμου, ὅπως σὺν τῇ Τουρκικῇ καὶ τῇ Ἀραβικῇ συμπεριληφθῇ καὶ ἡ Ἀλβανικὴ· ἐφιστῶ δὲ ἰδιαζόντως τὴν προσοχὴν καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ὅπερ ἔχει οὐ μικρὰν σπουδαιότητα.

§91ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Συμμερίζομαι πληρέστατα τὰ παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου λεχθέντα. Ἐκ τῶν ἰδίων μου πληροφοριῶν, ὡς ἀρχαίου ὑπαλλήλου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, γνωρίζω, ὅτι πράγματι ἔπρεπε νὰ προστεθῶσι καὶ διερμηνεῖς τῆς Ἀλβανικῆς γλώσσης εἰς τὰ κατὰ τὰς Ἀλβανικὰς χώρας Προξενεῖα, φρονῶ δὲ, ὅτι τὸ ἐν Σκουτάρι Προξενεῖον οὐδόλως εἶναι τόσῳ ἄμοιρον σημασίας, ὥστε νὰ παραμεληθῇ καὶ καταργηθῇ καὶ αὐτὴ ἡ θέσις τοῦ διερμηνέως παρ’ αὐτῷ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 2. (Ἀναγινώσκεται).

§93ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ νὰ ἐννοήσωμεν τοὺς λόγους τῆς αὐξήσεως τοῦ μισθοῦ καὶ τῶν ἄλλων ἐξόδων τοῦ Προξενείου Τύνιδος, θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, νὰ μᾶς φέρῃ εἰς τὴν βʹ ἀνάγνωσιν τοῦ νομοσχεδίου τὸν ἀριθμὸν τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων τῶν ἐν Τύνιδι, καὶ τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα τὸ Προξενεῖον τοῦτο φέρει εἰς τὸ Δημόσιον.

§94ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα· καὶ ἤδη θὰ σᾶς δώσω πληροφορίας. Ὁ ἀριθμὸς τῶν Ἑλλήνων ὑπηκόων ἐν Τύνιδι εἶναι ἱκανός, περὶ τοὺς διακοσίους, ἂν μὴ ἀπατῶμαι· κατὰ σύμπτωσιν τὰ 9|10 τῶν ἐκεῖ Ἑλλήνων εἶναι Ἕλληνες πολῖται, οἱ δὲ μὴ Ἕλληνες πολῖται ὁμογενεῖς εἶναι ὀλίγιστοι. Ἐν Τύνιδι ἔχομεν μέχρι τοῦδε ἄμισθον Προξενεῖον, αἱ δὲ εἰσπράξεις ἀναβαίνουσιν ἐν τῇ περιφερείᾳ τῆς Τύνιδος εἰς 2,000 περίπου δραχμὰς ἐτησίως, δι’ ὧν ἀδύνατον ἀπολύτως νὰ συντηρηθῇ Πρόξενος μὴ ἔχων ἐργασίαν ἐν τῷ τόπῳ προσοδοφόρον, ἐμπορικὴν ἢ ἄλλην, ὡς ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς ἀμίσθους Προξένους νὰ ἔχωσι· δυστυχῶς δὲ δὲν εὑρίσκεται ἐν Τύνιδι οὐδεὶς Ἕλλην, ἐγκατεστημένος ἐκεῖ, τοιοῦτος, ὥστε νὰ ἀνατεθῇ αὐτῷ ἡ διεύθυνσις τοῦ Προξενείου, ἀμίσθου ὄντος. Σημειωτέον, ὅτι ἡ θέσις, εἰς ἣν σήμερον εὑρίσκεται ἡ Τύνις, ὑπὸ τὴν Γαλλικὴν διοίκησιν, κατέστησε τὸ σημεῖον τοῦτο ἄξιον πολλῷ μείζονος προσοχῆς· εἶναι δὲ ἔτι μᾶλλον ἀξία προσοχῆς δι’ ἡμᾶς ἡ πόλις αὕτη τῆς Ἀφρικῆς, καθόσον ὑπάρχει ἐν Τύνιδι ἐκκλησία, ἀπὸ 300 ἐτῶν ἱδρυμένη, ἥτις παρεδόθη μὲν εἰς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ὑπὸ τοῦ Ἄγγλου Προξένου, ὅστις ἐπροστάτευε καὶ αὐτὴν καὶ τοὺς Ἕλληνας, πρὶν ἢ ἱδρυθῇ ἐκεῖ Ἑλληνικὸν Προξενεῖον, πρό τινων ἐτῶν, καὶ ἔκτοτε κατείχετο ὑπὸ τῆς Ἑλληνικῆς παροικίας ὑπὸ τὴν ἐποπτείαν τοῦ Ἑλληνικοῦ Προξενείου, ἀλλ’ ὡς εἶχον τὰ τοῦ Προξενείου τούτου ἀπ’ ἀρχῆς, ἡ ἐποπτεία αὕτη ἀπέβη μᾶλλον ἐπιβλαβὴς ἢ ὠφέλιμος· ἠναγκάσθην τελευταῖον, παρακινηθεὶς ἐκ κινδύνου, ὅστις ἀνηγγέλλετο, ὅτι ἠπείλει τὴν ἐκκλησίαν ταύτην, ἔχουσαν ἱκανὴν περιουσίαν, διότι ὁ τελευταῖος Βέης τῆς Τύνιδος εἶχε προικοδοτήσει αὐτὴν διὰ γηπέδων μεγάλης ἀξίας, ἠναγκάσθην νὰ πέμψω ἐκεῖ τὸν Ἐπιθεωρητὴν, τοῦ ὁποίου ἡ ἔκθεσις μὲ ἔπεισεν, ὅτι ἦτο ἀπόλυτος ἀνάγκη νὰ κανονισθῶσι τὰ τῆς Τύνιδος εἰς τὸ μέλλον διὰ τρόπου ἄλλου· οὕτω, πρῶτον κατωρθώθη νὰ καταρτισθῇ ἡ ἐκεῖ κοινότης εἰς σωματεῖον Ἑλληνικὸν διὰ κανονισμοῦ, ὅστις ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ ἐνεκρίθη διὰ Β. Διατάγματος· δεύτερον, ἐνομίσαμεν, ὅτι, ἵνα τελεσφορήσωσιν εἰς τὸ μέλλον ὅ τε νέος ὀργανισμὸς καὶ ἰδίως ἡ διοίκησις τῆς ἐκκλησίας, ἥτις ἔχει καὶ εἰσοδήματα, ἔδει νὰ ἔχωμεν ἐν Τύνιδι Πρόξενον, δυνάμενον νὰ συντηρηθῇ ἀξιοπρεπῶς, διότι Πρόξενος, μὴ ἔχων ἄλλην ἐργασίαν, εἰσπράττων δὲ 2,000 μόνον δραχμὰς ἐτησίως, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ παραμένῃ ἐκεῖ διαρκῶς καὶ νὰ ἐκπληροῖ τὰ καθήκοντα αὑτοῦ, καθὼς καὶ αὐτὸς ὁ ἴδιος ἐπιθυμεῖ, ἐὰν ἦναι ἄνθρωπος φιλότιμος, ὅπως συμπίπτει νὰ ἦναι ὁ ἤδη ὑπάρχων, ὅστις ἐδαπάνα μέχρι τοῦδε ἐξ ἰδίων. Διὰ τοῦτο ἐκρίθη ἀναγκαία ἡ μετατροπή, ἣν προτείνω διὰ τοῦ νομοσχεδίου. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§95ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐπιστατῶν τῶν δημοσίων ἔργων καὶ κλητήρων τῶν πολιτικῶν μηχανικῶν. (Γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν ἄνευ ἀντιρήσεως).

§96ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§97ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατὶ εἰς τὴν νέαν σύνταξιν τοῦ νομοσχεδίου, ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπήλειψε τὴν φράσιν «τῇ προτάσει τοῦ ἁρμοδίου Νομομηχανικοῦ καὶ τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Συμβουλίου τῶν Δημοσίων ἔργων» διὰ τὸν διορισμὸν τῶν ἐπιστατῶν; Φοβοῦμαι, ὅτι ἀπήλειψε ταύτην, ὅπως εὐκολύνῃ πλειότερον τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ ἐδαφίου ά τοῦ ἄρθρου 3. Δὲν νομίζω συμφέρουσαν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τὴν ἀπάλειψιν αὐτήν· θὰ ἦτο καλὸν νὰ γνωμοδοτῇ καὶ ὁ Νομομηχανικὸς καὶ τὸ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων ἔργων διὰ τὴν κατάταξιν τῶν σήμερον ὑπηρετούντων ὡς ἐπιστατῶν.

§98ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐκεῖ ἁρμόζει ἡ διάταξις, καὶ πρὸς τοῦτον τὸν σκοπὸν διεγράφη ἄλλοτε, διὰ νὰ τεθῇ ἐκεῖ, ἀλλ’ ἐγένετο παράλειψις. Ἄλλοτε διεγράφη, διότι ἐνομίσαμεν, ὅτι, ἀφοῦ γίνεται διὰ διαγωνισμοῦ ἡ κατάταξις, παρεῖλκεν ἐντελῶς ἡ ἀνάγκη προτάσεως τοῦ Νομομηχανικοῦ καὶ γνωμοδοτήσεως τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων· ἀλλ’ ἐκεῖ, ὅπου παρατηρεῖτε, εἶναι ἀληθῶς ἀναγκαία ἡ γνωμοδότησις, καὶ ἑπομένως θέλομεν προσθέσει αὐτήν.

§99ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν πλεονάζουσιν οἱ ἐργοδηγοί;

§100ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι· ἴσως εἶναί πως ἐπαρκὴς ὁ ἀριθμὸς, ὥστε νὰ ἀναπληρῶται ἐν μέρει ἡ ἔλλειψις ἐπιστατῶν, ἀλλ’ οἱ πεντήκοντα ἐπιστάται εἶναι ἀναγκαῖοι· διὰ διοικητικοῦ μέτρου τελευταῖον ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπιστατῶν περιωρίσθη ἀπὸ 80 εἰς 40, ἐγένετο δὲ καὶ πραγματικὴ ἐφαρμογὴ τοῦ μέτρου τούτου, ἀπολυθέντων 40 ἐπιστατῶν· σήμερον δὲ ἐλαττοῦται διὰ τοῦ νομοσχεδίου ὁ ἀριθμὸς τῶν ἐπιστατῶν, διότι ἀπὸ 80 γίνονται 50.

§101ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐν ᾗ περιπτώσει ὑπάρχωσιν ἐργοδηγοὶ, τί θὰ γίνωσι;

§102ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Δι’ εἰδικοῦ νόμου ἔχουσιν οὗτοι ὡρισμένην ἰδίαν θέσιν καὶ ἴδια καθήκοντα· εἶναι ἀνώτεροι τῶν ἐπιστατῶν, εἶναι ὑπάλληλοι τοῦ Κράτους, ἀναβαίνοντες βαθμηδὸν μέχρι καὶ τῶν ἀνωτάτων βαθμῶν, ἐὰν ἔχωσι τὰ τοῦ νόμου προσόντα, ἐνῷ οἱ ἐπιστάται εἶναι ὑπηρέται, ἰσοβίως τὴν θέσιν ταύτην κατέχοντες.

§103ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἀρχίζουσιν ὅμως ἀπὸ χαμηλῶν βαθμίδων;

§104ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Μάλιστα.

§105ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καὶ ἀπὸ τῶν ἐπιστατῶν;

§106ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὄχι.

§107ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Κατὰ τὸν μισθὸν βεβαίως.

§108ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Νομίζω ὄχι. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 1 ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ ἄρθρον 2).

§109ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 3 (ἀναγινώσκεται). Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, ὑπάρχει τροπολογία τοῦ κ. Παλαμήδου, ἔχουσα ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Νὰ προστεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ ἄρθρου 3: «Ἢ 3) νὰ προσάγωσι πιστοποιητικὰ ἐκτελέσεως ἔργων ἀξίας ἀνωτέρας τῶν δραχμῶν 20,000 πρὸ τοῦ νόμου τούτου ἐκτελεσθέντων.»

§110ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Εἰς τὴν αʹ ἀνάγνωσιν ἂς ψηφισθῇ τὸ ἄρθρον ὡς ἔχει, καὶ εἰς τὴν βʹ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει ἡ τροπολογία αὕτη. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἔχει).

§111ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 4. (Ἀναγινώσκεται).

§112ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατὶ τὴν πρώτην τάξιν, τὴν ὁποίαν εἴχετε διατηρήσει ὡς ἐξαιρετικόν τι, ὅπως καταταχθῶσι μόνον οἱ ὑπηρετήσαντες μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ νομοσχεδίου ἐπὶ τρία ἔτη, τὴν θέτετε ὡσαύτως εἰς τὴν διάθεσιν τῶν προϋπηρετησάντων ἄνευ τῶν προσόντων, ἅτινα ὁ νόμος οὗτος ἀπαιτεῖ;

§113ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Οἱ κατέχοντες τὴν θέσιν, ὅπως μάλιστα περιωρίσθη ὁ ἀριθμὸς εἰς 40, εἶναι οἱ πλειότεροι τῶν ἐπιστατῶν, κατατεταγμένοι εἰς τὴν τάξιν ταύτην, ἑπομένως, ἐὰν αὐτοὶ διατηρηθῶσι, νὰ μείνῃ ἕκαστος εἰς ἣν τάξιν κατέχει· δὲν πρόκειται διὰ τῆς διατάξεως ταύτης νὰ διορισθῇ τις ἐπιστάτης αʹ τάξεως, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἐπαρκοῦσιν οἱ ἀριθμοὶ, ὁ κατέχων θέσιν ἐν τῇ αʹ τάξει, διατηρούμενος, μένει εἰς τὴν αʹ τάξιν, ὁ κατέχων ἐν τῇ βʹ, διατηρούμενος, μένει εἰς τὴν βʹ, καὶ ὁ κατέχων θέσιν ἐν τῇ γʹ, διατηρούμενος, μένει εἰς τὴν γʹ.

§114ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐὰν συνδυάζηται μὲ τὸ ἄρθρον 8ον.

§115ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἐκεῖνο ἀφορᾷ εἰς τοὺς διατελοῦντας ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ (ἀναγινώσκει): «Οἱ ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ τῶν δημοσίων ἔργων διατελοῦντες ἐπιστάται δυνάμει κλπ. δύνανται νὰ διατηρηθῶσι, τασσόμενοι εἴς τινα τῶν ἐν τῷ ἄρθρῳ 2 ὁριζομένων τάξεων, τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων». Ἐνταῦθα δὲ πρόκειται περὶ τῶν ἐπανερχομένων (ἀναγινώσκει): «Οἱ πρὸ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου ὑπηρετήσαντες ἐπιστάται ἐπιτρέπεται νὰ καταταχθῶσιν ἀπ’ εὐθείας εἰς τὴν δευτέραν ἢ εἰς τὴν πρώτην τάξιν, καθ’ ὅσον οὗτοι ἦσαν κατατεταγμένοι καὶ πρὸ αὐτοῦ, ὑπάρχει δὲ κενὴ θέσις. Τώρα δυνάμεθα νὰ προσθέσωμεν τὸν ὅρον ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον πρὸ ὀλίγου ὑπεδείξατε: «Τῇ γνωμοδοτήσει τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων».

§116ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ διάταξις αὕτη λέγει τὸ ἀντίθετον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον εἴπετε. Ἡ παράγραφος αὕτη τοῦ ἄρθρου 4ου δὲν ἀφορᾷ εἰς τοὺς σήμερον ὑπηρετοῦντας, ἀλλὰ εἰς τοὺς ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας εὑρισκομένους ἐπιστάτας· ἑπομένως δύναταί τις ἐξ αὐτῶν, καίπερ μὴ ἔχων τὰ προσόντα, ἅτινα ἀπαιτεῖ τὸ νομοσχέδιον, νὰ καταταχθῇ εἰς τὴν αʹ τάξιν. Νομίζω, ὅτι ἤθελεν εἶσθαι καλὸν ἡ αʹ τάξις νὰ ἐπιφυλαχθῇ καὶ ἐν τῇ παραγράφῳ ταύτῃ καὶ ἐν τῷ ἄρθρῳ 8ῳ διὰ τὴν προαγωγὴν τῶν ἐχόντων τὰ ὁριζόμενα προσόντα καὶ ὑπηρετησόντων διετίαν ἢ τριετίαν.

§117ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Τοῦτο θὰ εἶχε τὸ κακὸν, ὅτι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἐπιστάτης ἐκτὸς τῆς ὑπηρεσίας, κατασχὼν τὴν αʹ τάξιν καὶ ἔχων ἀξίαν, θέλει ἀποκλεισθῆ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 4, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Μεθ’ ὃ ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ συνομολογήσεως δανείου 500,000 δραχμῶν διὰ λογαριασμὸν τῆς Ζαππείου περιουσίας.

§119ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν θὰ θελήσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ἀφήσῃ νὰ λάβωμεν γνῶσιν τῶν κατατεθεισῶν πληροφοριῶν, πρὶν ἢ συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο;

§120ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Καὶ προχθὲς παρετήρησα, ὅτι τὰς πληροφορίας εὐχαρίστως θέλω καταθέσει, καὶ εὐχαρίστως τάχιστα κατέθεσα, διότι σχετίζονται πρὸς τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ Βουλὴ ἐπὶ τῶν πράξεων τῶν Ὑπουργῶν καὶ τῶν ἐξαρτωμένων ἀπ’ αὐτῶν σωματείων ἢ ἀρχῶν· ἀλλὰ παρετήρησα, ὅτι ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων τούτων οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς τὸ θέμα τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ δὲν πρόκειται περὶ διαχειρίσεως τῶν χρημάτων τῆς Ἐπιτροπῆς τῶν Ὀλυμπίων. Ἄλλως τε ἔχετε καιρὸν πρὸ τῆς γʹ ἀναγνώσεως νὰ μελετήσητε τοὺς πίνακας τούτους, οἵτινες εἶναι ὀλίγοι καὶ ἐν ὀλιγίστοις περιέχουσιν ἐκτεθειμένα τὰ ἐν αὐτοῖς, καὶ νὰ φέρητε παρατηρήσεις.

§121ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐκτὸς τοῦ ζητήματος, τίς εἶναι ἡ περιουσία τοῦ Ζαππείου, ὑπάρχει καὶ τὸ ζήτημα, ἂν θὰ ἐπιβαρυνθῇ αὕτη διὰ τοῦ δανείου· τὸ δεύτερον ἀνεπτύξαμεν χθὲς, καὶ νομίζω περιτὸν νὰ ἐπανέλθω. Δὲν δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν ἀκριβῶς τίς εἶναι ἡ περιουσία, ἥτις θὰ ἐπιβαρυνθῇ τοῦ δανείου καὶ κατὰ πόσον αἱ συνέπειαι, ἃς ἀνεπτύξαμεν χθὲς, δύνανται νὰ ὦσιν ἐπιβλαβεῖς εἰς τὴν πραγματοποίησιν τοῦ σκοποῦ τοῦ Ζαππείου. Τοῦτο θὰ μάθωμεν ἐκ τῶν πληροφοριῶν, αἵτινες κατατέθησαν. Ἐὰν αὗται μᾶς πείσωσιν, ὅτι οὐδένα κίνδυνον διατρέχει ἡ πραγματοποίησις τοῦ σκοποῦ τοῦ Ζαππείου, τότε εἶναι πιθανὸν νὰ μὴ συζητήσωμεν τὸ νομοσχέδιον. Ἐὰν ὅμως δὲν πεισθῶμεν περὶ τούτου, τότε βεβαίως θὰ συζητήσωμεν αὐτό. Ἂν ἡ Κυβέρνησις θέλῃ ν’ ἀποφύγῃ τὴν συζήτησιν, δὲν ἔχομεν τὴν δύναμιν νὰ ἐπιβάλωμεν αὐτήν. Ἐὰν δὲ δὲν ἐπιδιώκῃ τοῦτο, νομίζω, ὅτι ὀφείλει διὰ τὴν γʹ ἀνάγνωσιν νὰ μᾶς χορηγήσῃ τουλάχιστον 24 ὥρας μετὰ τὴν διανομὴν τῶν πληροφοριῶν, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ λάβωμεν γνῶσιν αὐτῶν καὶ νὰ ἐκφέρωμεν τὴν γνώμην μας. Ἐν περιπτώσει ὅμως, καθ’ ἣν διανεμηθῶσιν αἱ πληροφορίαι αὔριον κατὰ τὴν συνεδρίασιν καὶ ζητηθῇ ἀμέσως ἡ συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου, θὰ θεωρήσωμεν τοῦτο ὡς ἀπόδειξιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει νὰ ἀποφύγῃ τὴν συζήτησιν, καθόσον δὲν δυνάμεθα ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως νὰ μελετήσωμεν τὴν ἔκθεσιν καὶ τοὺς πίνακας, οἵτινες κατετέθησαν.

§122ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἡ ἔκθεσις ἡ πολυσέλιδος εἶναι ἔκθεσις ἐξελέγξεως τῶν τῆς οἰκοδομῆς, τὴν ὁποίαν κατέθεσα, καίπερ μὴ προκληθεὶς, διὰ νὰ γνωρίζῃ ἡ Βουλὴ ποῖαι αἱ ἐργασίαι, αἵτινες ἐγένοντο ἀπὸ δεκαπενταετίας, μεθ’ ὁποίας τάξεως ἐγένετο ἡ ἐξέλεγξις τῶν ἐργασιῶν τούτων, καὶ ποῖα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς διαχειρίσεως τοσούτων ἐτῶν. Ἡ ἔκθεσις αὕτη ἀποδεικνύει, ὅτι ἐδαπανήθησαν εἰς τὴν κατασκευὴν τοῦ Ζαππείου 1,067,489 δρ. Αὕτη εἶναι ἡ ἀξία τοῦ Ζαππείου. Ἡ δὲ ἀξία τῶν παραρτημάτων ἐξ οὐδεμιᾶς ἐκθέσεως ἐξάγεται, διότι πρόκειται περὶ γηπέδων, καὶ ὁ προϋπολογισμὸς καὶ ὁ ἀπολογισμὸς, τὸν ὁποῖον ὑπεβάλομεν, ἀνάγεται εἰς μόνα τὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ Ζαππείου κατὰ τοὺς ὀλίγους μῆνας τοῦ 1887, καθ’ οὓς διῴκησεν ἡ νέα Ἐπιτροπὴ, καὶ τὸ ἔτος 1888. Περιουσίαν ἄλλην μὴ ἀκίνητον δὲν θέλετε ἐξαγάγει ἐκ τῶν πινάκων τούτων, εἰμὴ μόνον 185,000 δρ. εἰς χρεώγραφα· θέλετε δὲ εὕρει καὶ χρήματα, εἰσαγόμενα εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐπιτροπῆς εἴτε ἐκ τῆς Ἐκθέσεως, εἴτε ἐκ τῆς λειτουργίας τοῦ κληροδοτήματος, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐτήσιον, κατ’ ἔτος εἰσάγον 22,000 περίπου δραχμὰς, κατὰ τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος, ἐκ τῶν 1500 φλωρίων, ἅτινα ὥρισεν ἡ διαθήκη ἐτησίως ὑπὲρ τοῦ ἱδρύματος· τὰς 22,000 δραχμὰς τοῦ ἔτους 1888 περιμένομεν ἐντὸς ὀλίγου, τὰς δὲ τοῦ 1889 κατόπιν. Ἄλλην περιουσίαν, δυναμένην νὰ θεωρηθῇ ὑπέγγυος εἰς τὸ περὶ οὗ πρόκειται δάνειον, δὲν ἔχει τὸ Ζάππειον.

§123ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅλα ταῦτα τὰ γνωρίζετε πολὺ καλῶς, διότι διαχειρίζεσθε τὰ τοῦ Ζαππείου ὡς Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς· ἡμεῖς ὅμως δὲν δυνάμεθα νὰ μορφώσωμεν γνώμην, χωρὶς νὰ ἐξετάσωμεν τὰς σχετικὰς πληροφορίας. Ἂν πρόκηται, ἀναβάλλοντες τὴν συζήτησιν ἐπὶ δύο ἢ τρεῖς ἡμέρας, νὰ χάσητε τοὺς δανειστὰς, καὶ ἂν ἔχητε τοσαύτην βίαν, ὥστε νὰ μὴ θέλητε νὰ μᾶς δώσητε τὸν ἀναγκαῖον καιρὸν νὰ μελετήσωμεν τὸ ζήτημα, εἰπέτε τοῦτο, ἵνα μὴ ἐπιμένωμεν. Ἡ συμπεριφορὰ ὑμῶν δεικνύει, ὅτι δὲν θέλετε νὰ συζητήσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο. Σημειώσατε ὅμως, ὅτι ἡ ἐπιβάρυνσις, ἣν ἐπιβάλλετε διὰ τοῦ τοιούτου δανείου εἰς τὸ Ζάππειον, εἶναι ἐπιβλαβεστάτη, καὶ ἐνδέχεται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν παρεμπόδισιν τῆς ἐν τῷ μέλλοντι συστάσεως ἐθνωφελῶν καταστημάτων, διὰ τῆς ὑπονοίας, ἣν δύναται νὰ ἐμπνεύσῃ εἰς τοὺς ἐφιεμένους νὰ συστήσωσι τοιαῦτα, ὅτι κινδυνεύουσιν αἱ ἐθνωφελεῖς αὐτῶν δωρεαὶ νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς ἐγγυήσεις διὰ τὴν κατασκευὴν θεάτρων, ἑστιατορίων καὶ ἄλλων ὁμοίων ἱδρυμάτων. (Ἐπιψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως. Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ συζήτησιν τὸ νομοσχέδιον περὶ λαχείου τῆς Ὀλυμπιακῆς Ἐκθέσεως). (Καταλαμβάνει τὴν ἕδραν τοῦ Προέδρου ὁ Ἀντιπρόεδρος κ. Κοκκέβης).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ καταργήσεως τῶν ἄρθρων 7, 10 καὶ 11 τοῦ ὑπὸ στοιχ. ΙΘʹ νόμου τοῦ 1881 περὶ κατασκευῆς τοῦ ἀπὸ Πύργου εἰς Κατάκωλον σιδηροδρόμου. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§125ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον τοῦτο εἰσήχθη ἀθορύβως ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, ὡς εἰσάγονται ὅλα τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ἔχουσι σκοποὺς ὄχι τόσον καλούς. Καὶ ἐξηγοῦμαι. Ὁ δῆμος Λετρίνων κατεσκεύασε σιδηρόδρομον μεταξὺ Πύργου καὶ Κατακώλου. Διὰ τὸν σιδηρόδρομον τοῦτον ἐπλήρωσε πολλὰς ἀποζημιώσεις. Ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἤρχισεν ἡ λειτουργία τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ὑπῆρξεν ὠφέλεια, ἀλλ’ ἡ Ἑταιρία δι’ ἰσολογισμοῦ μὴ εἰλικρινοῦς ἐζήτει παρὰ τοῦ δήμου Λετρίνων χρήματα, ὅπως συμπληρώσῃ τὸν τόκον, τὸν ὑποσχεθέντα δυνάμει τοῦ νόμου ϠΙΘʹ. Ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, καθ’ ἣν ἤρχισεν ἡ λειτουργία τοῦ σιδηροδρόμου, εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι Δήμαρχος τοῦ δήμου Λετρίνων· ἠναγκάσθην νὰ μελετήσω τὸ ζήτημα, καὶ ὁ Ἐπίτροπος τοῦ δήμου ἐμελέτησεν ἐπίσης σοβαρῶς τοῦτο. Ὑπεβλήθη δὲ εἰς τὴν μελέτην νομομαθῶν σοφῶν ὁ νόμος καὶ ὁ ἰσολογισμὸς, ὁ τὸ πρῶτον κοινοποιηθείς, τοῦ δήμου Λετρίνων. Ὑπάρχει δὲ καὶ γνωμοδότησις τῶν νομοδιδασκάλων Ψαῤῥᾶ καὶ Οἰκονομίδου, ἐκ τῆς ὁποίας ἀποδεικνύεται, ὅτι ἡ Ἑταιρία τοῦ σιδηροδρόμου δὲν συνέταξεν εἰλικρινῶς τοὺς ἰσολογισμούς της, καὶ οὕτω ἐζήτει νὰ ἐπιβαρυνθῇ ὁ δῆμος ἐναντίον τοῦ νόμου. Ἐκ τῆς γνωμοδοτήσεως ταύτης ἔλαβον τὸ θάῤῥος νὰ κινήσω ἀγωγὴν κατὰ τοῦ σιδηροδρόμου, καὶ τὸ Πρωτοδικεῖον παρεδέξατο τὴν ἀγωγὴν τοῦ δήμου Λετρίνων.

§126ΑΥΓΕΡΙΝΟΣ. Τί εἴπετε; εἴπετε, ὅτι δὲν εἶναι εἰλικρινῶς κατηρτισμένοι οἱ ἰσολογισμοί, ἢ ἐσφαλμένως;

§127ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Εἶπον, ὅτι δὲν εἶναι εἰλικρινῶς συντεταγμένοι, διότι ὁ νόμος ϠΙΘʹ εἶναι σαφέστατος. Φαντασθῆτε πόσον δὲν εἶναι ἀκριβεῖς, ἀφοῦ ἐζήτησαν ἀπὸ τὸν δῆμον νὰ πληρώσῃ τὰς σαμπάνιας, αἱ ὁποῖαι ἐξωδεύθησαν διὰ τὴν ἐγκατάστασιν τοῦ σιδηροδρόμου. Μετὰ τὴν πρόχειρον ταύτην ἐξήγησιν, ὅπως θέλετε χαρακτηρίσατε τὸν ἰσολογισμὸν, ἀνειλικρινῆ, ἢ μὴ ἀκριβῆ, εἶναι τὸ ἴδιον...

§128ΝΕΓΡΗΣ. Νὰ μᾶς φέρητε τὸν ἰσολογισμὸν, καὶ νὰ μᾶς δείξητε τοῦτο.

§129ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παρακαλῶ τὸν Πρόεδρον τοῦ Διοικητικοῦ Συμβουλίου νὰ τὸν φέρῃ. Κατὰ τὸ 1887 μετεβλήθη ἡ ἐν Πύργῳ Δημοτικὴ ἀρχὴ, εἶχε δὲ γίνει καὶ ἔφεσις τῆς ἀποφάσεως. Ἀλλ’ ἡ ἔφεσις ἔμεινεν ἐκκρεμὴς ἐνώπιον τοῦ Ἐφετείου Πατρῶν, καὶ δὲν συνεζητήθη, διότι, καθὼς σᾶς εἶπον, μετεβλήθη καὶ ἡ Δημοτικὴ ἀρχή. Ἀφ’ ἧς δὲ ἡμέρας μετεβλήθη ἡ Δημοτικὴ ἀρχὴ, ἔμαθον ἐν Πύργῳ, ὅτι τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον πρόκειται νὰ ἀποφασίσῃ περὶ τῆς παραιτήσεως τοῦ δήμου ἀπὸ τῆς συμμετοχῆς του εἰς τὸν σιδηρόδρομον. Δὲν ἐπίστευον ποτὲ τοῦτο, διότι ἐνόμιζον, ὅτι ἡ Δημοτικὴ ἀρχὴ ἤθελεν ἀφιερωθῆ εἰς τὰ συμφέροντα τοῦ δήμου, δυστυχῶς ὅμως ἡ παμψηφία τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου παρεδέχθη νὰ ἀποσυρθῇ ὁ δῆμος ἀπὸ τὴν συμμετοχήν του εἰς τὸν σιδηρόδρομον. Τὴν πρᾶξιν ταύτην τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου βλέπω σήμερον, ὅτι ἀσπάζεται ἡ Κυβέρνησις, εἰσάγουσα τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον. Νομίζω, ὅτι διὰ τῆς ψηφίσεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου βλάπτονται σπουδαῖα συμφέροντα τοῦ δήμου Λετρίνων, διότι οὗτος ἐπλήρωσεν ἀποζημιώσεις καὶ θὰ πληρώσῃ ἀκόμη διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Ἀφοῦ δὲ ἀπὸ τῆς ἱδρύσεώς του ἔδωσε κέρδη, καὶ ἠδύνατο ὁ δῆμος νὰ ὠφεληθῇ τὰς ἀποζημιώσεις, τὰς ὁποίας ἔδωσε, δὲν εἶναι ὀρθὸν νὰ ἀποσυρθῇ σήμερον καὶ νὰ χάσῃ τὰς ἀποζημιώσεις, χωρὶς νὰ ἔχῃ οὐδὲν ἄλλο κέρδος. Θέλω λοιπὸν παρακαλέσει τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὴν Βουλὴν, νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν βʹ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου πρὸ τοῦ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν τὴν πρᾶξιν τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου καὶ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Πρωτοδικείου Ἠλείας, τὴν ἐκδοθεῖσαν ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ἀγωγῆς τοῦ δήμου Λετρίνων. Μετὰ δὲ τὴν κατάθεσιν ταύτην πιστεύω, ὅτι πάντες οἱ δυνάμενοι νὰ κρίνωσιν ἐπὶ τοιούτου ζητήματος θὰ καταψηφίσωσι τὸ νομοσχέδιον. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θὰ ἐπιμείνῃ νὰ ζημιώσῃ τὸν δῆμον Λετρίνων τόσον ἀδίκως.

§130ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Πληρῶν τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ καταβάντος τοῦ βήματος καταθέτω τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν παρ’ αὐτοῦ, ἰδίως δὲ τὸ πρακτικὸν τῆς συνεδριάσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου Λετρίνων τῆς 5 Δεκεμβρίου 1887, τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ, ἧς ἡ ἀνάγνωσις θέλει πείσει τὴν Βουλὴν, καθὼς καὶ ἡ τοῦ πρακτικοῦ, ὅτι τὸ Συμβούλιον ὑπῆρξεν ὁμόθυμον πρὸς τὸν συμβιβασμὸν, τὸν ὁποῖον προέτεινεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐπιτρέψῃ διὰ τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ κυρώσῃ ἡ Βουλὴ, καὶ ὅτι ἓν μόνον ἐκ τῶν μελῶν τοῦ Συμβουλίου, ὁ κ. Χρονόπουλος, εἶχε γνώμην ἐναντίαν, δηλ. προέτεινε παραχώρησιν μείζονα ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὁ δῆμος προέβαλλε πρὸς τὴν Ἑταιρίαν· πάντες οἱ ἄλλοι σύμβουλοι, οἵτινες ἀνήκουσιν εἰς πάσας τὰς μερίδας τὰς ἐπιτοπίους....

§131ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὄχι, δὲν εἶναι ἀκριβές· ὅλον τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον ἀνήκει εἰς τὸν κ. Αὐγερινὸν, καὶ πιθανὸν ὅλα τὰ μέλη τοῦ Συμβουλίου νὰ ἦναι μέλη τοῦ σιδηροδρόμου.

§132ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πάντες οἱ ἄλλοι σύμβουλοι προτείνουσι τὸν συμβιβασμὸν, ὡς ζητεῖται νὰ κυρωθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Ἐγένετο λόγος περὶ γνωμοδοτήσεως νομικῶν σεβαστῶν καὶ σπουδαίων, κατὰ τὴν ὁποίαν δῆθεν δὲν ἔπρεπε νὰ γίνῃ ὁ συμβιβασμὸς οὗτος, διότι αἱ ἐλπίδες πᾶσαι ἦσαν ὑπὲρ τοῦ δήμου, καὶ οὐδεμία ὑπὲρ τῆς Ἑταιρίας. Ἀλλ’ ἂν τὰ ἐκτιθέμενα ἐν τῇ συζητήσει, ἡ ὁποία ἐγένετο μακρὰ ἐν τῷ Δημοτικῷ Συμβουλίῳ, ἦναι ἀκριβῆ, αἱ γνωμοδοτήσεις τῶν νομικῶν τούτων δὲν λέγουσι τοῦτο, ἀπ’ ἐναντίας λέγουσιν, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἐγγυηθῶσιν, ὅτι ὁ δῆμος θὰ κερδήσῃ τὴν δίκην· πρόκειτο δὲ περὶ δίκης ἐκκρεμοῦς, περὶ ποσοῦ ὀφειλομένου· τοῦτο ἦτο τὸ ποσὸν, περὶ τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ὁ ἀγών. Ἐνόμισα, ὅτι μετὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν ἐγγράφων τούτων δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ μὴ ἀποδεχθῇ γνώμην, ἥτις καθ’ ἑαυτὴν εἶναι ὀρθὴ, ἐπαναφέρει δὲ τὰ πράγματα ἐκεῖ, ὅπου ἔπρεπεν ἀπ’ ἀρχῆς νὰ ἦναι, ἀπαλλάσσει δηλ. τὸν δῆμον ἀπὸ ἀναμίξεως εἰς ἐργολαβικὴν ὑπόθεσιν, καὶ ἀνατίθησιν ὁλοσχερῶς αὐτὴν εἰς τὴν Ἑταιρίαν, μόνην κατάλληλον νὰ διεξαγάγῃ τοιαύτας ἐπιχειρήσεις.

§133ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Τί εἴπετε περὶ τῶν νομικῶν;

§134ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Εἶπον, ὅτι ἐκ τῶν ἐγγράφων φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Οἰκονομίδης δὲν ἐγνωμοδότησε περὶ ἐκβάσεως ἀσφαλοῦς, ἀλλ’ ἐξεδήλωσε καὶ φόβον, μήπως ἀπολεσθῇ ἡ ὑπόθεσις.

§135ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οἱ νομοδιδάσκαλοι Ψαῤῥᾶς καὶ Οἰκονομίδης ἐγνωμοδότησαν, ὅτι εἶναι ἀδύνατον ὁ δῆμος νὰ κερδήσῃ, καθὼς ἐκέρδισε καὶ εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον. (Ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως),

§136ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κανονισμοῦ τῶν προσωρινῶν δανείων μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης.

§137Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ καὶ τὸ ἑπόμενον θὰ προκαλέσωσι συζητήσεις. Δὲν νομίζουσιν οἱ κύριοι Ὑπουργοὶ, ὅτι πρέπει νὰ ἀναβάλωμεν δι’ αὔριον; εἶναι ἐννάτη ὥρα.

§138ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐργαζόμεθα ἐπὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως μόνον ἀπὸ τῆς 7ης ὥρας· τὸν πρὸ αὐτῆς χρόνον καταναλίσκωμεν εἰς ἐπερωτήσεις.

§139Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Πολὺ καλά.

§140ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ ἐπιγράφεται περὶ κανονισμοῦ τῶν λογαριασμῶν μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἀναγράφει δ’ ἔκτακτον πίστωσιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889· νομίζω, ὅτι θὰ ἦναι λάθός τι, διότι ἡ πίστωσις αὕτη ἀνήκει εἰς τὸ 1888. Ἂν καὶ δὲν ἔχῃ ἐπιῤῥοὴν, ἂν ἀνήκῃ εἰς τοῦτο ἢ εἰς ἐκεῖνο τὸ ἔτος, παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ συγκατατεθῇ, ὥστε ἡ πίστωσις αὕτη νὰ καταταχθῇ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888.

§141ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μάλιστα.

§142ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ καταταχθῇ εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889.

§143ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Γαλλίαν ἐζητοῦντο προχθὲς ἔκτακτοι πιστώσεις διὰ τὸ 1889.

§144Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι εἰς τὴν ἐξουσίαν οὐδενὸς νὰ κατατάσσῃ τὰς πιστώσεις εἰς τοῦτον ἢ ἐκεῖνον τὸν Προϋπολογισμόν. Αἱ πιστώσεις καὶ αἱ δαπάναι κατατάσσονται εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον τοῦ ἔτους, εἰς τὸν ὁποῖον ὁ νόμος περὶ δημοσίου λογιστικοῦ ἐνδεικνύει, ὅτι πρέπει νὰ καταταχθῶσι.

§145ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως ἐγένετο λόγος περὶ ζητήματος, ἀμέσως συνδεομένου μὲ τὴν πίστωσιν ταύτην. Εἶχον ζητήσει τὴν κατάστασιν τῆς διαθέσεως τοῦ προϊόντος τοῦ δανείου τῶν 15 ἑκατομμυρίων, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς μὲ παρέπεμψεν εἰς τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889, ὅπως εὕρω ἐκεῖ, πῶς διετέθη τοῦτο. Ἀλλ’ ἐν αὐτῷ δὲν εἶναι καθαρῶς ἀναγεγραμμένος ὁ τρόπος, καθ’ ὃν διετέθη τὸ ποσὸν, τὸ ληφθὲν ἐκ τῶν 15 ἑκατομμυρίων, διότι, ὡς εἶπον καὶ ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως, ἡ ἔκθεσις ἀναφέρει, ὅτι ποσὸν δραχμῶν 5,300,000, διετέθη πρὸς ἐξαργύρωσιν ἐντόκων γραμματίων, κατεχομένων ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Ἀλλὰ τοῦτο δὲν εἶναι ἀκριβὲς, διότι ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα τὸ ποσὸν τῶν ἐντόκων γραμματίων, ὅπερ εἶχε, τὸ διετήρησεν ὁλόκληρον μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου. Τὸ ποσὸν δὲ τῶν δραχμῶν 7,490,000, ὅπερ ἐλήφθη ἐκ τοῦ δανείου τούτου καὶ ὅπερ ἔδει νὰ χρησιμεύσῃ ὁλόκληρον πρὸς ἐξαργύρωσιν ἐντόκων γραμματίων, ἐλήφθη κατὰ μῆνα Μάϊον ἢ Ἰούνιον, δηλ. δύο ἢ τρεῖς μῆνας πρὸ τῆς πληρωμῆς τῶν ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης κατεχομένων γραμματίων. Ταῦτα δὲ, ὡς εἶπον, ἐπληρώθησαν τὸν Σεπτέμβριον, ἐπληρώθησαν δὲ οὐχὶ ἐκ τῶν ληφθέντων χρημάτων ἐκ τοῦ δανείου τῶν 15 ἑκατομμυρίων, ἀλλ’ ἐκ τῶν χρημάτων, ἅτινα ἀνήκουσιν εἰς τοὺς ἐργολάβους τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν. Ἀλλὰ τὰ ἔντοκα γραμμάτια, τὰ ὁποῖα ἡ Τράπεζα κατεῖχεν, ἀνήρχοντο εἰς 5 ἑκατομμύρια περίπου, τὸ περιπλέον δὲ μέχρι τῶν 7,490,000 δὲν ἐδαπανήθη ὅπως εἶχεν ὁρισθῆ κατὰ τὴν ψήφισιν τοῦ δανείου τῶν 15 ἑκατομμυρίων.

§146ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). 5,300,000 λέγει ἡ ἔκθεσις· μέχρι τῶν 7,300,000 μένουσι 2,000,000, ἅτινα ἐδόθησαν εἰς ἀπόσβεσιν τῶν δανείων τῶν 6 καὶ τῶν 4 ἑκατομμυρίων.

§147ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἀπεῤῥοφήθησαν δηλ. ἀπὸ τὴν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος.

§148ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, διετέθησαν εἰς πληρωμὴν τῶν δανείων ἐκείνων.

§149ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὡς ἀνέπτυξα ἄλλοτε, διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν δανείων ἐκείνων εἴχομεν 13,000,000 φράγκα χρυσᾶ, ληφθέντα ἐκ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 καὶ ἀντιπροσωπεύοντα τὸ ὅλον τῶν ἐκ τῶν δανείων τούτων πληρωμῶν, διὰ τὰς ὁποίας οὐδεμία ὑπῆρχεν ἀνάγκη τῶν δύο τούτων ἑκατομμυρίων. Ἐναντίον δὲ τοῦ νόμου περὶ τοῦ δανείου τῶν 15 ἑκατομμυρίων, ὅστις ὁρίζει, ὅτι 2,500,000 δραχμῶν περίπου θὰ χρησιμεύσωσι διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν προσωρινῶν δανείων τῆς Τραπέζης, τὸ δὲ ὑπόλοιπον ἐκ δραχμῶν 7,490 000 περίπου θὰ χρησιμοποιηθῇ ὁλόκληρον εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ἐντόκων γραμματίων, ἐναντίον τῶν διατάξεων τούτων διετέθησαν 2,190,000 πρὸς πληρωμὴν μέρους τῶν τριῶν μετατραπέντων δανείων, ὅπερ ἐγένετο, ὅπως περικαλυφθῇ μέρος τῆς διαφορᾶς τοῦ συναλλάγματος, τῆς βαρυνούσης τὴν χρῆσιν τοῦ 1887. Τὸ μέρος τοῦ δανείου τῶν 15 ἑκατομμυρίων, ὅπερ σχετίζεται μὲ τὴν ὑπὸ συζήτησιν πίστωσιν, ἀποτελεῖ εἰδικὴν δαπάνην, μὴ σχετιζομένην μὲ τὰς τακτικὰς δαπάνας τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Δὲν βλέπω ἑπομένως, ποία ἡ ἀνάγκη τῆς ἀναγραφῆς τῆς δαπάνης ταύτης ἐν τῷ τακτικῷ Προϋπολογισμῷ, ἐν τῷ ὁποίῳ δὲν ἀναγράφονται αἱ ἄλλαι ὅμοιαι εἰδικαὶ δαπάναι. Λέγω, ὅτι δὲν βλέπω τὴν ἀνάγκην, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐφήρμοσε τὴν ἀρχὴν τῆς μὴ ἀναγραφῆς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν τοιούτων δαπανῶν, ποιεῖται δ’ ἐξαίρεσιν ἐπὶ τῆς συζητουμένης δαπάνης. Ἐγὼ δὲν ἤθελον ὑποστηρίξει τοῦτο, ἀλλ’ ἤθελον συστήσει τὴν ἐγγραφὴν καὶ τῶν δαπανῶν τούτων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅμως, ἀναγράφων αὐτήν, πράττει τι ἐναντίον τῆς ἀρχῆς, τὴν ὁποίαν ὑποστηρίζει. Πράττει δὲ τοῦτο, διότι ἐκ τῆς τοιαύτης ἀναγραφῆς πρόκειται νὰ περισσεύσῃ ποσόν τι πρὸς ὄφελος τῶν τακτικῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 καὶ νὰ χρησιμεύσῃ ἐν τινι μέτρῳ εἰς τὴν εἰκονικὴν παράστασιν τοῦ ἰσοζυγίου τῆς χρήσεως αὐτοῦ. Δὲν ἐπικρίνω τὴν τοιαύτην χρησιμοποίησιν τοῦ ποσοῦ, ὅπερ θέλει περισσεύσει. Νομίζω ὅμως, ὅτι ἡ λογιστικὴ ἀκρίβεια καὶ εὐθύτης ἀπαιτεῖ νὰ δειχθῇ καθαρῶς, ὅτι περισσεύει ποσόν τι ἐκ τοῦ δανείου τῶν 15,000,000, καὶ ὅτι τοῦτο ἐχρησίμευσεν εἰς τὰς τακτικὰς ἀνάγκας τοῦ Δημοσίου. Τί ποσὸν θὰ περισεύσῃ, δὲν δυνάμεθα νὰ τὸ εὕρωμεν ἀκριβῶς, ἂν δὲν ἔχωμεν τὸν λογαριασμόν, τὸν δεικνύοντα πῶς διετέθη τὸ δάνειον τῶν 15 ἑκατομμυρίων, λεπτομερῶς καὶ ἀκριβῶς.

§150ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἀκριβέστατα εἶναι.

§151ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ πληρωθῇ τὸ δάνειον τῶν 2,500,000 δραχμῶν εἰς τὴν Τράπεζαν;

§152ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μένει ἓν ζήτημα ἐκκρεμὲς ἀπέναντι τῆς Τραπέζης, δὲν ἠξεύρομεν δ’ ἔτι πῶς θὰ λυθῇ τὸ ζήτημα τοῦτο.

§153ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ περίσσευμα ἂν ἦναι, οὐδεμία ἀνάγκη δύναται νὰ καλυφθῇ. (Ἐπιψηφίζεται τὸ νομοσχέδιον κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἑτέρας ἀντιῤῥήσεως).

§154ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1888 ἐκ δραχμῶν 335,110.

§155ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πίστωσις αὕτη θὰ προκαλέσῃ συζήτησιν μακράν.

§156ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἂς ἀρχίσῃ ἀπόψε καὶ τὴν ἐξακολουθοῦμεν αὔριον.

§157ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, προτείνω τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑποστηρίζουσι τὴν πρότασιν ταύτην δέκα Βουλευταί; (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς δέκα). Λοιπὸν οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι.

§159ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τί ἐρωτᾶτε; Ἠκούσατε πρῶτον διατὶ ζητοῦμεν τὴν ἀναβολήν;

§160ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐρωτῶ τὴν Βουλήν, ἂν δέχηται τὴν ἀναβολήν.

§161ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§162ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε 15.

§163Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δέκα πρέπει νὰ ἦναι.

§164ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τέσσαρες εἶσθε σεῖς.

§165ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κατὰ τὸν Κανονισμὸν, πόσοι χρειάζονται;

§166ΜΙΛΗΣΗΣ. Δέκα.

§167Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐὰν δὲν θέλετε νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν τὴν ἀναβολὴν, τότε φέρω ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας.

§168ΤΙΝΕΣ. Ἂς ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος.

§169ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§170ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶναι ἀπαρτία· λείπει εἷς. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 καὶ 5′ μ. μ.