1888.12.08

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 32.

Τῆς 8 Δεκεμβρίου 1888

(Πέμπτη)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Προεδρεύοντος τοῦ Ἀντιπροέδρου κ. Κοκκέβη).

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐργάται τινὲς παραπονοῦνται ἐκ Μεσολογγίου, ὅτι δὲν προσλαμβάνονται εἰς τὰς ἐργασίας τοῦ ἐκεῖ κατασκευαζομένου σιδηροδρόμου, ἀλλὰ προτιμῶνται ξένοι. Θὰ σταλῇ ἡ ἀναφορά των εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ Χαρίκλεια σύζυγος τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ Ἀντωνίου Σταθοπούλου παραπονεῖται κατὰ τοῦ Φρουράρχου Ἀθηνῶν, ὅτι ἀδίκως ἐτιμώρησε τὸν σύζυγόν της, καὶ ζητεῖ νὰ ἐνεργηθῶσιν ἀνακρίσεις. Ἡ ἀναφορὰ αὐτῆς παραπέμπεται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Ὁ ἀόμματος Εὐστάθιος Λαμψιάδης, πρώην ὑπάλληλος τῆς Βουλῆς, ζητεῖ μικρὰν συνδρομήν.

§2ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παραπέμπεται ἡ ἀναφορὰ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν.

§4ΣΑΚΚΗΣ. Κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ὡς καὶ κατὰ τὸ προπαρελθόν, πολλὰ παράπονα ἠγέρθησαν κατὰ τοῦ τότε Εἰρηνοδίμου Κορώνης Ἀντύπα, κατηγγέλθη δὲ καὶ διὰ διαφόρους ἀξιοποίνους πράξεις. Συνεπείᾳ τῶν καταγγελιῶν ἐκείνων ἐγένοντο ἀνακρίσεις, καὶ τὸ Συμβούλιον τῶν ἐν Καλάμαις Πλημμελειοδικῶν διέταξε κρείττονας ἀποδείξεις, αἵτινες ἐνηργήθησαν· ἔκτοτε ὅμως οὐδεμία ἄλλη ἐνέργεια ἐγένετο. Ὁ Εἰρηνοδίκης οὗτος, συνεπείᾳ παραστάσεων τῶν κατοίκων, ὑποβληθεισῶν διὰ τοῦ κ. Καραπαύλου, μετετέθη εἰς Μεθώνην, ὅπου ἐξακολουθεῖ διαπράττων τὰ αὐτὰ ὄργια, ἐνθαῤῥυνόμενος ὑπὸ τῆς βραδυτῆτος τῶν ἐν Καλάμαις δικαστικῶν ἀρχῶν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι τὸ Δικαστήριον Καλαμῶν ἀποτελεῖται ἀπὸ δικαστὰς ἀκεραίους, δὲν ἠξεύρω ὅμως συνεπείᾳ τίνων πιέσεων ἀπέφυγον νὰ ἐνεργήσωσι μέχρι τοῦδε ὅ,τι πρέπει κατὰ τοῦ Εἰρηνοδίκου. Πλὴν τούτων ὁ Εἰρηνοδίκης οὗτος πρό τινων ἡμερῶν εἰσήχθη εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον Καλαμῶν, ἵνα δώσῃ λόγον πράξεώς τού τινος, ἀλλ’ ὁ Εἰσαγγελεὺς ἀπέσυρε τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν. Ὅθεν θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ἵνα ἐξετάσῃ, διατὶ βραδύνουσιν αἱ κατὰ τοῦ Εἰρηνοδίκου ἀνακρίσεις· ὡσαύτως, διατὶ ἀπεσύρθη ἡ κατ’ αὐτοῦ κατηγορία· ἔτι δὲ νὰ ἐξετάσῃ, ἂν εἰς τὸ Πλημμελειοδικεῖον Κυπαρισσίας ὑπάρχῃ κατηγορία κατ’ αὐτοῦ ἐκκρεμὴς καὶ διατὶ δὲν ἐπερατώθη εἰσέτι· ἐπίσης νὰ ἐξετάσῃ, ἂν ἐστάλη κατηγορητήριον ἐκ Λευκάδος ὑπὸ τοῦ ἐκεῖ Εἰσαγγελέως πρὸς τὸν Εἰσαγγελέα Καλαμῶν, ἵνα κοινοποιηθῇ αὐτῷ, καὶ ὅπερ ἐστάλη ὑπὸ τῆς Εἰσαγγελίας Καλαμῶν πρὸς τὸν Γραμματέα τοῦ Εἰρηνοδικείου Κορώνης, ἀλλ’ ἐξηφανίσθη. Ὁ Εἰρηνοδίκης οὗτος, μετατεθεὶς ἐσχάτως εἰς Μεθώνην, παρέλαβε 52 δικογραφίας, ἵνα ἐκδώσῃ τὰς ἀποφάσεις, ἀλλὰ ταύτας ἐπέστρεψεν ἐσχάτως εἰς τὸ Εἰρηνοδικεῖον Κορώνης ἀνεκπεραιώτους, κρατήσας αὐτὰς ἐπὶ δύο μῆνας καὶ καταβροχθίσας τὰς προκαταβολάς. Ἕνεκα δὲ τούτου τινὲς μὲν τῶν διαδίκων ἀναγκάζονται ν’ ἀνασυζητήσωσι τὰς ὑποθέσεις των, ἄλλοι δὲ ἀπώλεσαν αὐτὰς, διότι παρεγράφησαν ἢ ἀνετράπησαν. Καὶ ὅμως, ἐνῷ τοιαῦτα ἐγκλήματα διαπράττονται ὑπὸ δικαστικοῦ ὑπαλλήλου, ὁ ὑπάλληλος οὗτος διατηρεῖται ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Ὁ Εἰρηνοδίκης οὗτος εἶναι τὸ ὄνειδος τῆς δικαιοσύνης. Ἐπίσης θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἂν κατὰ τοῦ δημάρχου Κολωνίδων Δ. Ῥάλλη ὑπάρχῃ ἔκθεσις τοῦ δικαστικοῦ ἀντιπροσώπου Πέτρου Καραπατᾶ, καταγγέλλοντος αὐτὸν, ὅτι ἐνήργησε διαφόρους ἐκλογικὰς παραβάσεις κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῶν Νομαρχιακῶν Συμβούλων, καὶ διατὶ μέχρι σήμερον δὲν ἐνηργήθη οὐδεμία ἀνάκρισις κατ’ αὐτοῦ. Κληρωτοί τινες παραπονοῦνται, ὅτι, ἔχοντες λόγους ἐξαιρέσεως, δὲν ἐξῃρέθησαν ὑπὸ τοῦ Στρατολογικοῦ Συμβουλίου, διότι τοῦτο δὲν ἠρμήνευσε καλῶς τὰς διατάξεις τοῦ στρατολογικοῦ νόμου, καὶ κατακρατοῦνται ἐν τῷ στρατῷ. Ἀπηυθύνθησαν καὶ εἰς τὸ ἐνταῦθα Στρατολογικὸν Τμῆμα, ὅπερ εἶπεν αὐτοῖς, ὅτι προσεχῶς θέλει εἰσαχθῆ νομοσχέδιον, κανονίζον τὰ κατ’ αὐτοὺς, διότι, ὡς ἤδη ἔχει ὁ στρατολογικὸς νόμος, ἡ διάταξις περὶ δύο ἀδελφῶν ὀρφανῶν, ἐξ ὧν ὁ εἷς τυγχάνει ἔγγαμος, εἶναι ἀσαφής. Θὰ παρακαλέσω λοιπὸν τοὺς ἁρμοδίους νὰ εἰσαγάγωσι τάχιστα τοιοῦτο νομοσχέδιον, ἵνα μὴ οἱ πολῖται ἀδικῶνται καὶ αἱ οἰκογένειαι αὐτῶν μένωσιν ἄνευ προστασίας.

§5ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀπαντῶν εἰς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ ἐντίμου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος Βουλευτοῦ, περὶ διδάκτρων ἐπιβληθέντων ἐν τῷ Γυμνασίῳ Πύργου, καταθέτω τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα. Ἐκ τῶν ἐγγράφων τούτων προκύπτει, ὅτι ἐπεβλήθησαν ἀληθῶς δίδακτρα, ἀκολουθήσαντος τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου τὴν γνώμην, ἣν ἔδωκεν ἐντεῦθεν ἐρωτηθὲν τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως.

§6ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ποία εἶναι ἡ γνώμη σας;

§7ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἡ γνώμη μου εἶναι, ὅτι καλῶς ἔπραξε τὸ Δημοτικὸν Συμβούλιον τοῦ δήμου Λετρίνων ἀποδεχθὲν τὴν λύσιν ταύτην· διότι δὲν νομίζω, ὅτι ἀπαγορεύονται ἀπολύτως τὰ δίδακτρα προκειμένου περὶ μέσης ἐκπαιδεύσεως, ἰδιαιτέρως δὲ προκειμένου περὶ τοῦ Γυμνασίου Πύργου, διότι τοῦ Γυμνασίου μὴ ὄντος δημοσίου, ἐλευθέρως ἐπιτρέπεται, ὡς ἐν παντὶ Γυμνασίῳ ἰδιωτικῷ, νὰ ἐπιβληθῶσι δίδακτρα.

§8ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἐλάβατε ὑπ’ ὄψει σας καὶ τὸν νόμον.

§9ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀπαντῶ εἰς ἑτέραν ἐπερώτησιν, τὴν τοῦ βουλευτοῦ ἐκ Κεφαλληνίας κ. Τυπάλδου. Ἐπὶ ταύτης δίδω τὰς ἑξῆς πληροφορίας. Ἐπὶ τοῦ πρώτου θέματος περὶ τοῦ λιμένος Ληξουρίου λέγω, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς ἐνεκρίθη, καὶ ἐξετέθη εἰς δημοπρασίαν τὸ ἔργον. Ἐπὶ τοῦ δευτέρου θέματος, ἂν ἐνεκρίθη ἡ δαπάνη τοῦ φωτισμοῦ τοῦ λιμένος, παρατηρῶ, ὅτι δὲν ἐνόμισα ὀρθὸν νὰ ἐγκρίνω ταύτην, διότι ἡ δαπάνη αὕτη, κατὰ τὰ νενομοθετημένα, ὑπάγεται εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον καὶ οὐχὶ εἰς τὸ λιμενικόν, τοῦ ὁποίου ὁ προορισμὸς εἶναι ἄλλος. Εἰς τὸ τρίτον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως, ἂν ἐνεκρίθη κονδύλιον ἐκ 210 δραχμῶν, ἀπαντῶ, ὅτι δὲν ἐνεκρίθη τὸ κονδύλιον, τοῦτο, διότι ὁ Πρόεδρος τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς βεβαιοῖ, ὅτι ὁ ἐπιστάτης, ὑπὲρ οὗ ζητεῖται ἡ πίστωσις, οὐδεμίαν παρέσχεν ὑπηρεσίαν καὶ διὰ τοῦτο οὐδεμία ὀφείλεται εἰς αὐτὸν ἀμοιβή. Καταθέτω καὶ τὰ ἔγγραφα, τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ἐπερώτησιν τοῦ βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας κ. Κατσικοπούλου, ἐξ ὧν προκύπτει, ὅτι οὐχὶ ὁ Νομάρχης, ἀλλ’ αὐτὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἠκύρωσε τὴν δοθεῖσαν ἔγκρισιν, καὶ διέταξε δημοπρασίαν, δι’ οὓς λόγους περιέχουσι τὰ ἔγγραφα.

§10Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κατὰ τὸ ἔτος 1881 τὸ Δημόσιον ἐπώλησε διάφορα οἰκόπεδα, κείμενα παρὰ τὸν Ἄγχεσμον. Ταῦτα ἠγοράσθησαν παρὰ διαφόρων κατοίκων τῆς πρωτευούσης, ἐπληρώθησαν δὲ τὰ ὀφειλόμενα κατὰ τὸν νόμον μέχρι σήμερον. Πρό τινων δὲ μηνῶν τὰ οἰκόπεδα ταῦτα περιελήφθησαν ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, οἱ δὲ ἀγορασταὶ ἀπεπειράθησαν ν’ ἀνεγείρωσιν οἰκοδομὰς, ἀλλ’ ἠμποδίσθησαν ὑπὸ τῆς ἀστυνομικῆς ἀρχῆς, διότι ἀπεφασίσθη παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἵνα τὸ μέρος ἐκεῖνο δενδροφυτευθῇ. Ἀλλ’ ἐνῷ ἀπηγορεύθη εἰς αὐτοὺς ἡ ἀνοικοδόμησις, ἀφ’ ἑτέρου οἱ δημόσιοι εἰσπράκτορες καταδιώκουσιν αὐτοὺς νὰ πληρώσωσι τὰς ὑπολοίπους δόσεις, καὶ ἀπειλοῦσιν αὐτοὺς διὰ φυλακίσεως. Δὲν ἀρνοῦμαι τὸ δικαίωμα τῆς Κυβερνήσεως, νὰ θεωρήσῃ τὰ οἰκόπεδα χρήσιμα πρὸς δενδροφυτείαν, ἢ διὰ ἄλλην δημοσίαν ἀνάγκην, ἀλλ’ ὅταν τοιοῦτόν τι ἀποφασίζηται, πρέπει νὰ ἐπιστραφῇ εἰς αὐτοὺς τὸ τίμημα, τὸ καταβληθὲν, νὰ μὴ καταδιώκωνται δὲ, οὐδὲ νὰ ζητῶνται παρ’ αὐτῶν ἄλλαι δόσεις. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, αὔριον, ἂν δὲν ἦναι δυνατὸν σήμερον, νὰ δώσῃ τὰς δεούσας ἐξηγήσεις, διότι τὰ παράπονα τῶν πολιτῶν εἶναι δικαιότατα.

§11ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἷς τῶν Βουλευτῶν ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κατέθεσε χθὲς ἀναφορὰν τῆς χήρας Μάρκου Ι. Χιώτου, αἰτουμένης νὰ ἀπονεμηθῇ αὐτῇ βοήθημά τι ἢ σύνταξις, διότι ὁ ἀνὴρ αὐτῆς ἐφονεύθη ὑπὸ στρατιωτῶν. Ὑποβάλλω περὶ τῆς ὑποθέσεως τὴν ἔκθεσιν τῆς Ὑπομοιραρχίας Μεγαρίδος, ἐξ ἧς ἐμφαίνεται, ὅτι οἱ δράσται τοῦ φόνου συνελήφθησαν καὶ παρεπέμφθησαν εἰς τὴν δικαστικὴν ἀρχήν· ἤδη ἡ ὑπόθεσις εὑρίσκεται ἐνώπιον τῆς δικαιοσύνης, ἑπομένως οὐδὲν δυνάμεθα νὰ πράξωμεν, ἐν ὅσῳ αὕτη δὲν ἀποφανθῇ. Ὑποβάλλω νομοσχέδια περὶ πιστώσεων: αʹ) Περὶ ἐκτάκτου πιστώσεως δρ. 3,208,978 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1889, διὰ ναυπήγησιν πλοίων. βʹ) Περὶ χορηγίας πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως 1888. γʹ) Περὶ χορηγίας ἑτέρας πιστώσεως δρ. 680,000 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1889. Ὡσαύτως ἑτέρας πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 70,845 ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1888.

§12ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλουσι τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 116–119).

§13Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Περὶ τῶν οἰκοπέδων....

§14ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τῶν γηπέδων καὶ οὐχὶ οἰκοπέδων, περὶ ὧν ἐπηρώτησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, παρατηρῶ, ὅτι τὸ Δημόσιον ἐπώλησε πρό τινος χρόνου γήπεδα, ἅτινα δὲν περιλαμβάνονται ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως, οὐδὲ περιελήφθησαν ποτὲ, παραπονοῦνται δὲ σήμερον οἱ ἀγορασταὶ, ὅτι δὲν περιελήφθησαν ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως. Βεβαίως, ἂν περιελαμβάνοντο σήμερον τὰ γήπεδα ἐν τῷ σχεδίῳ, ἤθελον ὠφεληθῆ οἱ ἀγοράσαντες, ἀλλ’ οὗτοι δὲν ἠγόρασαν γήπεδα, περιλαμβανόμενα ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως. Ἡ φυτεία, ἥτις γίνεται σήμερον, κατ’ οὐδὲν ἐπηρεάζει τὰ δικαιώματα τῆς ἰδιοκτησίας. Ἄν τις τῶν ἰδιοκτητῶν ἀνθίσταται κατὰ τῆς ἐμφυτεύσεως, τὸ Δημόσιον δὲν ἐπιμένει. Τὸ Δημόσιον ἐμφυτεύει τὰ μέρη ταῦτα ἐφ’ ὅσον ἀνήκουσιν εἰς τὸ Δημόσιον, ἢ εἰς κυρίους, ἐπιθυμοῦντας ἢ ἀνεχομένους τὴν ἐμφύτευσιν· ἐφ’ ὅσον οἱ κύριοι δὲν ἀνέχονται τὴν ἐμφύτευσιν, τὸ Δημόσιον ἀπέχει.

§15ΡΑΛΛΗΣ. Φοβοῦμαι, ὅτι αἱ πληροφορίαι τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν εἶναι ἀκριβεῖς. Καθ’ ἃς ἔχω πληροφορίας, τὰ οἰκόπεδα περιελήφθησαν ἐντὸς τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως δι’ ἐπεκτάσεως αὐτοῦ, οἱ δὲ ἰδιοκτῆται ἀπηύθυνον πρὸς τὸν Μηχανικὸν τῆς πόλεως αἰτήσεις ἀδείας πρὸς οἰκοδόμησιν, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπήντησεν, ὅτι ἀπεφάσισεν ἐκεῖ νὰ δενδροφυτεύσῃ. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὡς καὶ τὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ ἐξετάσωσι τὰ περὶ τούτου.

§16ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως θὰ ἐξετάσωμεν ταῦτα.

§17ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ πρέπει νὰ ληφθῇ ἓν μέτρον ὁριστικόν. Ἐὰν ἐννοῇ τὸ Δημόσιον νὰ ἀπαλλοτριώσῃ ἀναγκαστικῶς τὰ ἐν λόγῳ γήπεδα, ὀφείλει νὰ ἀποδώσῃ τὰς δόσεις καὶ ἀποζημίωσιν, ἄλλως νὰ δώσῃ ἄδειαν πρὸς οἰκοδομήν.

§18ΚΩΝΣΤΑΝΤΑΣ. Ὑποβάλλω τροπολογίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως νόμου περὶ διαχειρίσεως τῶν ἐκπαιδευτικῶν κληροδοτημάτων Κερκύρας. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 120).

§19ΜΠΑΣΙΑΣ. Καὶ πάλιν περὶ σταφίδος, κύριοι Βουλευταὶ, ἀλλὰ ὀλίγα καὶ ἐν συντομίᾳ. Ἡ Βουλὴ ἠκροάσθη τὰς ὁμιλίας τῶν κυρίων Βουλευτῶν τῆς τε δεξιᾶς καὶ ἀριστερᾶς πτέρυγος, ὡς ἐπίσης ἠκροάσθη τὴν ὁμιλίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ ἐξ ὅλων τούτων εἰς οὐδεμίαν πρακτικὴν προέβη πρότασιν. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι ἐμελέτησα καὶ ἐγὼ τὸ ζήτημα, καὶ ὡς σταφιδοπαραγωγὸς καὶ ὡς ἐμπορευθεὶς τὸν σταφιδόκαρπον, καὶ εἰς οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα ἠδυνήθην νὰ ἔλθω, ὅπως ὑποβάλω πρότασίν τινα. Ἀλλ’ ἐσκέφθην, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τοὺς σταφιδοπαραγωγοὺς τῆς τελευταίας ἐσοδείας· τοῦτο δὲ ἐπιτυγχάνεται διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους καὶ διὰ τῆς ἐλευθέρας χρήσεως τῆς σταφίδος πρὸς ἀπόσταξιν. Ἡ ἐσοδεία τοῦ παρελθόντος ἔτους ἀνῆλθεν εἰς τὸ ποσὸν τῶν 340,000,000 ἐξ αὐτοῦ τοῦ ποσοῦ ὑπολογίζω, ὅτι ἀπομένουσιν σήμερον ἐντὸς τοῦ Κράτους περὶ τὰ 100 ἑκατομμύρια πρὸς ἐξαγωγὴν, ἐξ αὐτῶν δὲ τὸ ⅕ εἶναι ἄχρηστον καὶ μόνον πρὸς ἀπόσταξιν δυνάμενον νὰ χρησιμοποιηθῇ. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἔλθῃ ἀρωγὸς εἰς τοὺς κατόχους αὐτοῦ τοῦ ὑπερόγκου ποσοῦ, ἐλαττόνουσα τὸ ἐξαγωγικὸν τέλος κατὰ τὸ ἥμισυ τοῦ σήμερον πληρονομένου καὶ ἀφίνουσα ἐλευθέραν τὴν ἀπόσταξιν, ποῖον θὰ ἦναι τὸ ἀποτέλεσμα; Θὰ ἐλαττώσῃ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους κατὰ ἓν περίπου ἑκατομμύριον δραχμῶν, ὅπερ εἶναι τὸ ἓν ἑκατοστὸν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, οἱ δὲ σταφιδοκτήμονες δὲν θὰ ἀπολαύσουν αὐτὸ μόνον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον εἶναι τὸ 1)25 τῶν ἐξόδων τῆς παραγωγῆς, ἀλλὰ τὸ πενταπλάσιον αὐτοῦ, διὰ τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ προϊόντος, ὃ θεωρεῖται ἐντελῶς ἄχρηστον· τοῦτο δὲ εἶναι μεγάλη ἀνακούφισις εἰς τοὺς παραγωγοὺς, καὶ εἰς τὸ Κράτος συμφέρον. Διὰ τοῦτο, Κύριοι, ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν νόμου, ἀφορῶσαν εἰς αὐτὸ, τὸ ὁποῖον σᾶς εἶπον· τουτέστιν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ ἐξαγωγικοῦ τέλους καὶ εἰς τὴν ἐλευθέραν χρῆσιν τῆς σταφίδος πρὸς ἀπόσταξιν. Παρακαλῶ δὲ τὸν κ. Πρόεδρον νὰ ἀναγράψῃ τὴν πρότασίν μου ταύτην εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὡς ἐπίσης παρακαλῶ καὶ τὴν Βουλὴν νὰ κηρύξῃ αὐτὴν κατεπείγουσαν, ὅπως μὴ ἐπέλθωσι κερδοσκοπικαὶ ἐπιχειρήσεις, συνήθεις ἐκ τῆς προτάσεως ἀποζημιώσεων φόρων. Πιθανὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ εὕρῃ πλημμελείας ἢ ἀτελείας εἰς τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον· δηλῶ δὲ, ὅτι δέχομαι πᾶσαν διόρθωσιν ἢ τροπολογίαν, τὴν ὁποίαν ἤθελε νομίσει ἀναγκαίαν, ἀλλὰ τείνουσαν εἰς ἐπιτυχίαν τῆς ἐπιψηφίσεως τῆς προτάσεώς μου.

§20ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ; (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 121).

§21ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐπιτροπὴ καπνοπωλῶν ἐκ Πειραιῶς καὶ ἐξ Ἀθηνῶν κατατίθησι δι’ ἐμοῦ εἰς τὴν Βουλὴν αἴτησιν περὶ ἐλαττώσεως τῶν φυλλαδίων τοῦ σιγαροχάρτου ἀπὸ 12 εἰς 8, καθ’ ἃ χθὲς λεπτομερῶς ἀνεπτύχθη. Ἡ ἀναφορὰ αὕτη εἶναι, ὡς θέλετε παρατηρήσει, ὑπογεγραμμένη ὑπὸ ἑκατὸν καὶ ἐπέκεινα καπνοπωλῶν τῶν δύο πόλεων, ὥστε παρατηρεῖ καὶ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι ἐνταῦθα εἶναι ἡ γνώμη σχεδὸν πάντων τῶν καπνοπωλῶν τῶν δύο πόλεων. Ἐλπίζω, ὅτι θέλει λάβει ὑπὸ σπουδαίαν σκέψιν τὴν αἴτησιν ταύτην ἡ Κυβέρνησις, καὶ δὲν θέλει παρίδει, ὅτι, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ, ὡς ἔχει σήμερον, ὁ τελευταῖος νόμος περὶ καπνοῦ, θέλει ἔλθει ἡμέρα, καθ’ ἣν ἱκανὰ κεφάλαια τῶν καπνοπωλῶν θέλουσιν εὑρίσκεσθαι νεκρὰ ἐντὸς τῶν καταστημάτων αὐτῶν. Καταθέτω τὴν ἀναφορὰν ταύτην. Ἀλλ’ ὑπάρχει καὶ ἐκκρεμές τι ζήτημα, περὶ οὗ μακρὸς ἐγένετο λόγος, καὶ περὶ οὗ λίαν προσεχῶς ἐπίσης μακρὸς θέλει γίνει λόγος· τὸ δὲ ζήτημα τοῦτο εἶναι ἡ εὐθύνη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὡς πρὸς τὴν ὑπόθεσιν τοῦ Ἀλεξίου Τάκη καὶ τὴν τοῦ Συντάκτου τοῦ «Χρόνου». Ἡ ὑπόθεσις αὕτη κατὰ πρῶτον ἦλθεν ἐντὸς τῆς αἰθούσης τῇ ἑνδεκάτῃ Νοεμβρίου ἐ. ἔ., συμπληροῦται ἄρα ἔκτοτε ὁλόκληρος μήν. Ἐζητήθησαν δικογραφίαι τινὲς, καὶ εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἦλθόν τινες εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ἐμελετήθησαν μάλιστα παρ’ ἐκείνων, οἵτινες θέλουσι πραγματευθῆ τὸ ζήτημα τοῦτο. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης εἶπε κατά τινα τῶν προλαβουσῶν συνεδριάσεων, ὅτι δὲν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἔλθωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς πᾶσαι αἱ σχετικαὶ δικογραφίαι, ἔδωκε δὲ καὶ τὸν λόγον, δι’ ὃν ἡ ἀδυναμία αὕτη ὑφίσταται. Ἤδη ὅμως ἀπὸ τῆς 1 Δεκεμβρίου, δηλαδὴ ἤδη πρὸ ὀκτὼ ἡμερῶν ἐζήτησα δι’ ἐπερωτήσεώς μου ἐγγράφου, τυπωθείσης ἐν τοῖς πρακτικοῖς τῆς 1 Δεκεμβρίου, ὅπως, ἐὰν δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ ἔλθωσι πᾶσαι αἱ καθυστερούμεναι δικογραφίαι, ἔλθωσι τοὐλάχιστον ἀποσπάσματα ἐκ τῶν δικογραφιῶν αὐτῶν καὶ ἀντίγραφα ἀποφάσεων, ἐγκλητηρίων, βουλευμάτων, καταθέσεων τῶν μαρτύρων κλπ. Πιστεύω, ὅτι τὰ ἀντίγραφα ταῦτα, ἐὰν τηλεγραφικῶς ἐζητήθησαν, ἤθελεν εἶσθαι δυνατὸν ταχυδρομικῶς μετὰ ὀκτὼ ἡμέρας νὰ ἔλθωσιν εἰς τὴν Βουλήν. Τίς τῶν δικογραφιῶν τούτων εὑρίσκεται ἐν Ἄρτῃ, ἐνώπιον τοῦ ἀνακριτοῦ, ἤδη ἀπὸ τῆς 10 Μαρτίου 1888 ἔτους, δηλαδὴ πρὸ ἐννέα ὅλων μηνῶν· καὶ βεβαίως ἡ δικογραφία αὕτη εἶναι περαιωμένη. Ἀλλ’ ἐὰν ἡ περαίωσις δὲν ἐγένετο, δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν τὸ ἐγκλητήριον ἔγγραφον, τὸ βούλευμα τοῦ Συμβουλίου ἐν ἀντιγράφοις, ἀντίγραφα τῶν καταθέσεων Ἀβέρωφ. Δὲν λέγω, ὅτι καὶ ἄνευ τούτων δὲν δυνάμεθα νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως, ἀλλὰ δὲν ἐπιθυμῶ, ἐὰν ἐγὼ ἐπικαλῶμαι ἔγγραφα, ἅπερ ἔχω ἐν ἀντιγράφοις ἐκ τῆς δικογραφίας ἐκείνης, νὰ ἀκούω τὴν ἀπάντησιν, ὅτι τὰ ἔγγραφα ταῦτα δὲν εἶναι ἐπίσημα. Ἐπίσης ἐδύνατο νὰ ἔλθῃ νομίζω ἡ δικογραφία, ἡ ἀφορῶσα εἰς τὸν Ἀλέξιον Τάκην, ἡ εὑρισκομένη ἐνώπιον τοῦ Ἀρείου Πάγου, διότι ὁ Ἄρειος Πάγος μόλις ἀπέχει τρία λεπτὰ τῆς ὥρας ἐντεῦθεν. Ὁ Ἄρειος Πάγος δὲν ἀποφαίνεται ἐπὶ τῆς οὐσίας, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν τύπων. Ἑπομένως δὲν ἔχει ἀνάγκην, εἰμὴ κυρίως τῶν πρακτικῶν. Ἦτο ἑπομένως δυνατὸν νὰ ἔχωμεν ἐκ τοῦ Ἀρείου Πάγου ἀντίγραφον τοῦ ἐγκλητηρίου καὶ τῶν μαρτυριῶν τῶν παθόντων, αἵτινές εἰσι σπουδαῖαι ἐν τῇ προκειμένῃ ὑποθέσει. Ἀλλ’ ἐπίσης νομίζω, ὅτι ἠδύνατο νὰ προσαγάγῃ ἀπὸ τῆς πρώτης Δεκεμβρίου μέχρι σήμερον τὴν ἐν Ζακύνθῳ δικογραφίαν, τὴν ἀφορῶσαν εἰς τὸν Ἀλέξιον Τάκην, ἢ ἀντίγραφα τῶν βουλευμάτων, τοῦ ἐγκλητηρίου καὶ τῶν καταθέσεων τῶν παθόντων. Ἐπίσης τῇ 30 Μαΐου ἐνεστῶτος ἔτους ἐξεδικάσθη κατὰ Ῥοκοφύλλου κατηγορία ἐνώπιον τῶν ἐν Ζακύνθῳ Κακουργιοδικῶν, καὶ ταύτης ἐζήτησα ἀντίγραφα, ἀλλὰ δυστυχῶς δὲν ἔφθασαν μέχρι τῆς αἰθούσης ταύτης. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, ἢ νὰ δηλώσῃ, ὅτι δὲν θέλει εἶσθαι αὐτῷ δυνατὸν νὰ καταθέσῃ ἐντὸς δύο ἢ τριῶν μερῶν τὰ ἔγγραφα ταῦτα, καὶ τότε θέλομεν εἰσέλθει εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ὑποθέσεως, τῆς ἀφορώσης εἰς τὴν εὐθύνην τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, ἤ, ἂν δὲν ἔχῃ δυσκολίαν τινὰ, νὰ καταθέσῃ ταῦτα. Ἂς καταθέσῃ τοὐλάχιστον τινὰ τῶν ζητουμένων ἐγγράφων, ὅπως μελετήσωμεν αὐτὰ πρὸς τὸ παρόν. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, προκειμένου περὶ τῆς λῃστείας κατὰ τῆς οἰκογενείας Ἀβέρωφ, τὸ Συμβούλιον τῶν ἐν Ἄρτει Πλημμελειοδικῶν εἶχε παραπέμψει ἐνώπιον τῶν ἐν Κερκύρᾳ Κακουργιοδικῶν τὸν Φερεντῖνον Παππαρίγκον καὶ Στέργιόν τινα, ὡς ὑπαιτίους τῆς λῃστείας. Δι’ ἀνακοπῆς ἡ ὑπόθεσις ἔφθασεν ἐνώπιον τῶν ἐν Κερκύρᾳ Ἐφετῶν, τὸ δὲ Συμβούλιον διὰ βουλεύματος ἀπήλλαξε τοὺς ῥηθέντας κατηγορουμένους τῆς κατηγορίας. Παρακαλῶ λοιπὸν, ὡς ἐκ περισσοῦ, τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν, νὰ διατάξῃ, ὅπως ἔλθωσιν ἀντίγραφα ἀμφοτέρων τούτων τῶν βουλευμάτων, ἵνα ἴδωμεν ποῖοί εἰσιν οἱ λόγοι, δι’ οὓς ἐγένετο ἀνακοπὴ ἐκ μέρους τῶν κατηγορουμένων, καὶ τίνα γνώμην ἐδέχθη ὁ παρ’ Ἐφέταις Εἰσαγγελεὺς ἐν Κερκύρᾳ.

§22ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἀπὸ τῆς στιγμῆς, καθ’ ἣν περιῆλθεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἡ δευτέρα ἐπερώτησις περὶ καταθέσεως νέων ἐγγράφων καὶ συμπληρωτικῶν πληροφοριῶν, ἀγνοῶ τίνα σχέσιν ἐχουσῶν πρὸς τὸ ζήτημα, περὶ οὗ πρόκειται, ἀπὸ τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἐτηλεγράφησα πρὸς τὸν ἁρμόδιον Εἰσαγγελέα, νὰ σπεύσῃ νὰ ὑποβάλῃ τὰ ἔγγραφα. Ὅτε κατέθετον τὰ ἔγγραφα, ἐδήλωσα τοὺς λόγους, δι’ οὓς δύο τῶν δικογραφιῶν, κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὦσιν ἐνώπιον ἡμῶν. Τὴν ἐπιοῦσαν ἐζητήθησαν νέα ἔγγραφα, καὶ εἶναι περίεργον, ὅτι τὴν βραδύτητα τῆς προσκομίσεως τῶν ἐγγράφων ὑπολογίζει ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ζητήματος ἐν τῇ Βουλῇ, ἐνῷ ταῦτα ἐζητήθησαν ὄχι ὅλα ὁμοῦ, ἀλλὰ τμηματικῶς καὶ κατὰ διαφόρους σειρὰς ἐν διαφόροις συνεδριάσεσιν. Οἱ Εἰσαγγελεῖς ἀπήντησαν, ὅτι τινὲς τῶν αἰτήσεων τοῦ κ. Βουλευτοῦ ὡς πρὸς τὰς δικογραφίας τὰς αἰτηθείσας ἐξετελέσθησαν, μόνον δὲ ὁ Εἰσαγγελεὺς Ἄρτης τηλεγραφεῖ, ὅτι τὴν δικογραφίαν τῆς ὑποθέσεως Ἀβέρωφ δὲν εἶχε πλήρη ἐνώπιόν του, διότι, συλληφθέντος ἐσχάτως καὶ ἄλλου κατηγορουμένου, ὁ Εἰσαγγελεὺς Τρικκάλων παρηγγέλθη νὰ ἐνεργήσῃ νέας ἐξετάσεις, πρὸς ὃ καὶ ἐστάλη αὐτῷ ἡ δικογραφία. Κατόπιν ἐλήφθη τηλεγράφημα τοῦ Εἰσαγγελέως Ἄρτης, εἰδοποιοῦντος, ὅτι ἔστειλεν ὅλα τὰ ἀντίγραφα, ἃ ἐζητήθησαν, ὑποθέτω δὲ, ὅτι αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ τὰ ἔχωμεν. Ἀλλ’, ὡς βλέπετε, σήμερον ἐζήτησε καὶ ἕτερον ἀντίγραφον, καὶ θὰ περιμείνω τὴν ἐπερώτησιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα διατάξω τὰς ἁρμοδίας ἀρχάς, νὰ μοὶ πέμψωσιν αὐτὸ, πρὸς τοῦτο δὲ ἀπαιτεῖται ἀναγκαίως χρονικόν τι διάστημα, καὶ τὸ λέγω, διότι μετὰ τινας ἡμέρας θὰ ἔχωμεν νέα παράπονα περὶ δῆθεν βραδυτῆτος.

§23ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἐννοεῖται, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἔχω οὐδὲν παράπονον περὶ βραδύτητος ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, διότι μόλις πρὸ τριῶν ἡμερῶν ὑπέβαλον τὴν ἐπερώτησίν μου καὶ ἐζήτησα τὰς πληροφορίας, τὰς σχετικὰς πρὸς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν θανατικῶν ποινῶν ἐν Ἑλλάδι ἀπὸ τοῦ 1833. Οὐχ ἧττον ἐπαναλαμβάνω τὴν παράκλησίν μου πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, ὅπως, ὅσον τάχιον, μᾶς παράσχῃ αὐτὰς τὰς πληροφορίας. Ἤκουσα, ὅτι δὲν εἶναι εὔκολον νὰ ἔχωμεν τοιαύτας πληροφορίας, καὶ μάλιστα διὰ τὴν ἀρχαιοτέραν ἐποχὴν, ἀλλὰ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ καταβάλῃ πᾶσαν προσπάθειαν, διότι ἔχομεν μεγίστην ἀνάγκην νὰ μελετήσωμεν αὐτάς.

§24ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Πρὶν ἢ ἀποσταλῇ ἡ ἐπερώτησις εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἀπὸ τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἀπηυθύνατε ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς ταύτην, παρήγγειλα εἰς τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἀρχίσῃ ἡ ἐργασία πρὸς συγκέντρωσιν τῶν ζητηθεισῶν πληροφοριῶν. Ἐκ τοῦ Ὑπουργείου μοὶ ἐδόθη ἡ πληροφορία, ὅτι διὰ τὸν ἀπὸ τοῦ 1833–1862 χρόνον οὐδὲν ὑπάρχει ἴχνος οὔτε βιβλίων καταδίκων, οὔτε σημειώσεων περὶ ἐκτελέσεως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης· ἀπὸ τοῦ 1862–1866 φαίνεται, ὅτι δὲν ἐγένετο ἐκτέλεσις· ἀπὸ τοῦ 1866–1870 εἶχε συνταχθῆ πίναξ τῶν γενομένων ἐκτελέσεων ὑπὸ τοῦ τότε τμηματάρχου τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης κ. Κρασσᾶ· ἀπὸ τοῦ 1870 καὶ ἐντεῦθεν ἤρξατο γινομένη ἔρευνα. Ἀλλὰ καὶ διὰ τὰ ἀπὸ τοῦ 1833–1862, περὶ ὧν δὲν ὑπάρχει βιβλίον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διέταξα νὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς λεπτομερῆ ἀναδίφησιν καὶ μελέτην τῶν τόμων τῆς Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως, τῶν ἀπὸ τοῦ 1833–1862, μὴ τυχὸν εὑρεθῶσι Διατάγματα περὶ ἐκτελέσεως ἢ περὶ μεταβολῆς θανατικῆς ποινῆς. Ἐπέστειλα δὲ σήμερον καὶ πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, ζητῶν ἐκεῖθεν, μὴ ὑπάρχωσι στοιχεῖα, σχετικὰ πρὸς τὴν ἐπερώτησίν σας, διότι, ὡς γνωρίζετε, τὰ ζητήματα τῶν χαρίτων καὶ τῶν θανατικῶν ἐκτελέσεων τῶν στρατιωτικῶν καταδίκων μέχρι τοῦ 1883 ἀπεφασίζοντο ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν.

§25ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ἐκφράζω τὴν βαθεῖάν μου ἀπορίαν διὰ μίαν ἀποκαλυπτομένην τοιαύτην παράδοξον κατάστασιν εἰς τὴν κεντρικὴν ὑπηρεσίαν. Εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1862 δὲν ὑπάρχει οὔτε ος πληροφοριῶν. Τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, πιστεύω, ὅτι δύναμαι νὰ βεβαιώσω, ὅτι δὲν ὑπάρχει Κράτος Εὐρωπαϊκὸν, ἐν τῷ ὁποίῳ εἷς Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ περιέρχηται εἰς τὴν θέσιν νὰ κάμῃ τοιαύτην ὁμολογίαν. Διότι τὸ ζήτημα αὐτὸ δὲν εἶναι ἁπλῶς ζήτημα στατιστικὸν ἐκ τῶν συνήθων, εἶναι τὸ πρώτιστον ζήτημα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὴν κοινωνικὴν καὶ ἠθικὴν κατάστασιν τοῦ τόπου. Τί ἦτο λοιπὸν ἡ Διοίκησις ἐκείνη, ἡ ὁποία ἀπὸ τοῦ 1833 μέχρι τοῦ 1862 δὲν εἶχεν οὐδεμίαν σημείωσιν ἐπὶ ζητήματος τοσοῦτον σοβαροῦ; Ὁπωσδήποτε παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ ἐμμείνῃ εἰς τὴν καλὴν διάθεσιν, τὴν ὁποίαν δεικνύει, πρὸς περισυλλογὴν τῶν πληροφοριῶν τούτων καὶ ὑποβολὴν αὐτῶν.

§26ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ κυρώσεως συμβάσεως συμπληρωματικῆς μεταξὺ τῆς Λιμενικῆς Ἐπιτροπῆς Πατρῶν καὶ τοῦ ἐργολάβου Μανιάκ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 122).

§27ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν, τί ἐνήργησεν ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τῶν κατοίκων Πύλου, παραπονουμένων, ὅτι παρεμποδίζεται ἡ ἀνοικοδόμησις οἰκιῶν πρὸς τὸ δυτικὸν μέρος τῆς πόλεως· διετάχθη δὲ, ὡς ἐπληροφορήθην, καὶ ἡ κατεδάφισις τῶν ὑπαρχόντων. Περὶ τούτου ἐγένετο ἐπερώτησις καὶ παρ’ ἄλλων ἀξιοτίμων συναδέλφων πρὸ ἡμερῶν· πιστεύω δὲ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς θὰ ἀναφέρῃ καὶ τὸν λόγον, δι’ ὃν προέβη εἰς τὰ μέτρα ταῦτα, ἐνῷ προηγουμένως εἶχεν ἐπιτραπῆ ἡ ἄδεια, συμφώνως πρὸς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς πόλεως.

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Θὰ ἀπαντήσω προσεχῶς.

§29ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως ἐπὶ τοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως 1888 ἐκ δραχμῶν 335,110.

§30ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε ὑπ’ ὄψει, κύριοι Βουλευταὶ, περὶ τῆς ὑπὸ συζήτησιν πιστώσεως τὴν ἔκθεσιν τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς, διὰ τῆς ὁποίας προτείνει εἰς τὴν Βουλὴν τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως. Ἐν τῇ ἐκθέσει ταύτῃ τῆς πλειοψηφίας ὑποδεικνύονται οἱ λόγοι, δι’ οὓς ἡ μειοψηφία, εἰς τὴν ὁποίαν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἀνήκω, ἐπρότεινε τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς πιστώσεως. Ὡς ἐκ τούτου μοὶ ἐπιβάλλεται τὸ καθῆκον, νὰ ἀναπτύξω ἐνώπιον τῆς Βουλῆς τοὺς λόγους, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηριζομένη ἡ μειοψηφία ἐπρότεινε τὴν ἀπόῤῥιψιν τῆς πιστώσεως. Ἐπιτυχῶς ἐῤῥήθη, Κύριοι, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἰδιαιτέραν ἐπεδείξατο στοργὴν πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, ἐπιμελῶς μεριμνήσας νὰ ἀπαλλάξῃ αὐτὴν, ὡς δυνατὸν, παντὸς βάρους. Νομίζω, ὅτι ἐπίσης ἐπιτυχῶς δύναται νὰ ῥηθῇ, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰδιαιτάτην τρέφει στοργὴν πρὸς τὴν ὑπὸ συζήτησιν πίστωσιν, καὶ διὰ παντοίων μέσων προσεπάθησε καὶ προσπαθεῖ νὰ ἐπιτύχῃ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῆς. Ἠκούσατε, Κύριοι, ἐν προηγουμέναις συνεδριάσεσιν, ὅτι δὲν εἶναι ἡ πρώτη φορὰ, κατὰ τὴν ὁποίαν εἰσάγεται εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς ἡ πίστωσις αὕτη· εἰσήχθη καὶ κατὰ τὸ 1883, περιληφθεῖσα εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους ἐκείνου. Εἶχε μάλιστα τότε εἰσαχθῆ ἡ πίστωσις αὕτη ὑπὸ τύπον, δικαίως προκαλέσαντα τὴν ἔκπληξιν καὶ τὴν ἀπορίαν. Ἡ πίστωσις εἶχε τότε διαιρεθῆ εἰς τρία κονδύλια, δικαιοῦχος δὲ ἑκάστου τῶν κονδυλίων τούτων ἀνεγράφετο ὄχι ὁ Σπάρταλης, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Καὶ τὸ μὲν πρῶτον κονδύλιον ἀφεώρα εἰς προμηθείας πρὸς χρῆσιν τῶν Βασιλικῶν πλοίων, τὸ δεύτερον κονδύλιον ἀφεώρα εἰς τὸ αὐτὸ ἀντικείμενον, ἐν παρενθέσει δὲ ἐγράφετο τὸ ὄνομα «Σπάρταλης», τὸ τρίτον κονδύλιον ἀφεώρα εἰς τόκους τοῦ δευτέρου κονδυλίου. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι δὲν ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω τὸν περικεκαλυμμένον καὶ σκοτεινὸν τοῦτον τύπον τῆς ὑποβολῆς τῆς πιστώσεως. Προσέσχον πρὸς τοῦτο εἰς τὰς ἐξηγήσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀνέγνωσα μετ’ ἐπιστασίας καὶ τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀλλὰ ἐξακολουθῶ νὰ διατελῶ εἰς τὴν αὐτὴν ἀπορίαν. Εἶχε, λέγουσι, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν διαθέσει χρήματα ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἡ λογιστικὴ τακτοποίησις ἀπῄτει νὰ ἐγγραφῇ δικαιοῦχος τῆς πιστώσεως, ὄχι ὁ Σπάρταλης, ὑπὲρ τοῦ ὁποίου ἐπρόκειτο νὰ διατεθῇ, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Ἀλλ’ ἀφοῦ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δὲν εἶχε δαπανήσει τὰ χρήματα ταῦτα, τὰ ὑπὲρ αὐτοῦ διατεθέντα, τίς ἡ ἀνάγκη διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ γίνῃ ἡ ἐπαναφορὰ αὕτη τῶν χρημάτων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν; Ἐκτὸς τούτου, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν ἐπρόκειτο νὰ πληρώσῃ αὐτὰ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον ἔκπαλαι διατεθῆ ὑπὲρ αὐτοῦ, ἀλλὰ δὲν εἶχον δαπανηθῆ, ἐπρόκειτο δὲ νὰ τὰ πληρώσῃ εἰς τὸν Σπάρταλην· διατὶ λοιπὸν νὰ μὴ ἀναγραφῇ δικαιοῦχος τῆς πιστώσεως ὁ Σπάρταλης, ἵνα ἀπ’ εὐθείας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν πληρώσῃ εἰς αὐτὸν τὴν ἀπαίτησιν ταύτην; Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι, μ’ ὅλας τὰς δοθείσας ἐξηγήσεις, δὲν δύναμαι ἀκριβῶς νὰ ἐννοήσω τὸν λογιστικὸν τοῦτον μηχανισμόν. Ὁπωσδήποτε, Κύριοι, εὑρέθησαν τότε εὐτυχῶς ἐν τῇ Βουλῇ πρόσωπα ἁρμόδια, τὰ ὁποῖα διεῖδον καὶ ὑπὸ τὸν περικεκαλυμμένον αὐτὸν τύπον, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ τῆς γνωστῆς αὐτοῖς ἀπαιτήσεως τοῦ Σπάρταλη, ἀντετάχθησαν ἐῤῥωμένως κατὰ τῆς πιστώσεως, ἀπέδειξαν, ὅτι ἡ ἀπαίτησις αὕτη δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ οὔτε ἐκεκαθαρισμένη, οὔτε δεδικαιολογημένη, διότι οὐδεμία πρὸς τοῦτο εἶχε γίνῃ ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων ἐπεξεργασία, καὶ κατὰ συνέπειαν ἀπῄτησαν τὴν διαγραφὴν αὐτῆς ἀπὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἀπέναντι δὲ τῶν ἀκαταμαχήτων τούτων ἐπιχειρημάτων ἡ Κυβέρνησις ἠναγκάσθη νὰ συναινέσῃ τότε εἰς τὴν διαγραφὴν τῆς πιστώσεως, ἵνα ἐνεργήσῃ ἐπ’ αὐτῆς τὴν δέουσαν ἐπεξεργασίαν, τὴν ὁποίαν εἶχε παραλείψει. Τί ἀκριβῶς ἐγένετο κατόπιν, δὲν γνωρίζω. Προκύπτει ἐκ τῆς ἀναγνώσεως ἐγγράφων τινῶν, ὅτι εἶχεν ἀνατεθῆ ἡ ἐπεξεργασία τῶν λογαριασμῶν τοῦ Σπάρταλη εἰς λογιστικὸν ὑπάλληλον, τὸν ἀξιότιμον κ. Μπουγιούκαν, καὶ ὅτι κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν, ἣν οὗτος εἶχεν ἐνεργήσει, ὁ Σπάρταλης ἀπεδεικνύετο, ὄχι ὡς δικαιούμενος λαμβάνειν παρὰ τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ὡς ὀφειλέτης αὐτοῦ. Μετὰ τοῦτο ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ σχηματισθῇ Ἐπιτροπὴ πενταμελής, ἐκ τριῶν Νομικῶν Συμβούλων καὶ ἐκ δύο τμηματαρχῶν, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἰς τὴν ὁποίαν ἀνετέθη αὖθις ἡ ἐξέλεγξις ὅλων τῶν λογαριασμῶν....

§31Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε τὰ ὀνόματα τῶν Νομικῶν Συμβούλων;

§32ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦσαν, καθ’ ὅσον ἐνθυμοῦμαι, ὁ Ταταράκης, δικαστικὸς Σύμβουλος, Πάγκαλος, νομικὸς σύμβουλος, Πετρόπουλος, νομικὸς σύμβουλος, Νικολόπουλος τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ Ἐργαστηριάρης, τμηματάρχης τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη συνέταξε περὶ τῆς ἐξελέγξεως ἐκτεταμένην ἔκθεσιν, εὑρισκομένην ἐν τοῖς ἐγγράφοις, τοῖς κατατεθεῖσιν εἰς τὴν Βουλήν. Μετὰ τὴν Ἐπιτροπὴν αὐτήν, ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ ὑποβληθῇ ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, τὸ ὁποῖον ἐξέδοτο δύο ἀποφάσεις· διὰ τῆς πρώτης ἀνεγνώρισε τὸν Σπάρταλην δικαιοῦχον διὰ λίρας 3,160, διὰ τῆς δευτέρας ἀνεθεώρησε τὴν ἀπόφασίν του, καὶ ηὔξησε τὴν ἀπαίτησιν εἰς λίρας ἀγγλικὰς 6,423. Βραδύτερον ἐθεωρήθη ἐπίσης ἀναγκαῖον νὰ ἀνατεθῇ εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἡ ἐξέτασις ἑνὸς τῶν ζητημάτων τῆς ὑποθέσεως, τοῦ ζητήματος τῶν τόκων, καὶ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον ἐγνωμοδότησε περὶ τούτου, καὶ ἔχομεν ὑπ’ ὄψει τὴν γνωμοδότησίν του. Ἐπὶ τῇ βάσει δὲ ὅλων αὐτῶν τῶν ἐκκαθαρίσεων, τῶν ἐξελέγξεων, τῶν ἀποφάσεων, τῶν γνωμοδοτήσεων, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσάγει αὖθις τὴν αὐτὴν πίστωσιν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, καὶ ζητεῖ τὴν ἐπιψήφισιν αὐτῆς. Εὐτυχῶς, Κύριοι, ἡ βραδύτης αὕτη δὲν ἀπέβη πρὸς βλάβην τῶν δημοσίων συμφερόντων, διότι, ἐνῷ ἡ πίστωσις τοῦ 1883 ἀνήρχετο μετὰ τῶν μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης μόνον τόκων εἰς 415,000 δραχμὰς, εὐτυχῶς ἤδη ζητεῖται πίστωσις διὰ μόνον 335,110 δραχ. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ἡ πίστωσις αὕτη δὲν εἰσάγεται πλέον ὑπὸ τὸν περικεκαλυμμένον ἐκεῖνον τύπον, ὑπὸ τὸν ὁποῖον εἰσήχθη κατὰ τὸ ἔτος 1883, δὲν ἀναγράφεται πλέον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ὡς δικαιοῦχος τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης, ἀλλ’ ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας πίστωσιν, δι’ ἧς ῥητῶς καὶ σαφῶς ζητεῖται νὰ ψηφίσητε ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη δραχμὰς 335,110. Ἐκ τούτου μάλιστα λαμβάνω ἀφορμὴν νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, τί ἐγένετο λοιπὸν αὐτὴ ἡ τακτοποίησις τοῦ λογαριασμοῦ, ἡ ὁποία ἀπήτησε κατὰ τὸ 1883 νὰ εἰσαχθῇ ὑπὸ ἄλλον τύπον ἡ πίστωσις; Ἐπῆλθε ἐν τῷ μεταξὺ ἡ τότε ζητουμένη λογιστικὴ τακτοποίησις; Καὶ ἐὰν δὲν ἐπῆλθε, πῶς τώρα δὲν θεωρεῖται πάλιν ἀναγκαῖον νὰ εἰσαχθῇ ἡ πίστωσις ὑπὸ τὸν τύπον ἐκεῖνον, ἀλλὰ ῥητῶς καὶ καθαρῶς εἰσάγεται ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη; Ἐν τούτοις ὑμεῖς καλεῖσθε ἤδη νὰ ἀποφανθῆτε, ἐὰν πρέπῃ νὰ ἐπιψηφίσητε τὴν πίστωσιν ταύτην. Πρὶν ἢ πράξητε τοῦτο, κύριοι Βουλευταὶ, ἔχετε ἱερὸν καθῆκον νὰ ἐξετάσητε, ἂν ὑφίσταται νομίμως, κατὰ τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους, ἡ ἀπαίτησις, δι’ ἣν ζητεῖται ἡ πίστωσις. Ἐγὼ ὑποστηρίζω, ὅτι ἡ πίστωσις αὕτη πρὸ πολλοῦ ἀπεσβέσθη....

§33ΤΙΝΕΣ. Ἡ ὀφειλή.

§34ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ὀφειλὴ, μάλιστα, ἀπεσβέσθη συνεπείᾳ παραγραφῆς. Ἀλλὰ κατὰ τῆς ἰδέας ταύτης κατεξανίσταται ὁ εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Κατ’ αὐτὸν, «ἥκιστα προσήκει τῇ Ἑλληνικῇ Κυβερνήσει ἡ λόγῳ παραγραφῆς ἄρνησις τῶν παρ’ αὐτῆς ὀφειλομένων πρὸς ἐμπορικὸν καὶ τραπεζιτικὸν οἶκον, ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ λειτουργοῦντα, ἀγνοοῦντα τὰς παρ’ ἡμῖν κρατούσας λογιστικὰς διατυπώσεις, καὶ πολυτίμους προσενεγκόντα τῷ Ἔθνει ὑπηρεσίας.» Τοιαύτας δέ τινας ἰδέας ἠκούσατε νομίζω καὶ προφορικῶς ἐν τῇ Βουλῇ ἀναπτυχθείσας....

§35ΣΑΚΚΗΣ. Εἶναι δωρεὰ, δὲν εἶναι ὀφειλὴ τότε.

§36ΜΠΑΣΙΑΣ. Ὄχι μόνον εἰς τὸ Ἔθνος δὲν παρεῖχεν ὠφελείας, ἀλλ’ οὔτε εἰς τὰ ἄτομα.

§37ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ φρονῶ, Κύριοι, ὅτι οἱ τοιαῦτα λέγοντες καὶ γράφοντες καὶ ὑποστηρίζοντες παραγνωρίζουσι τὴν ὑψηλὴν σημασίαν τοῦ θεσμοῦ τῆς παραγραφῆς, καὶ μειοῦσι τὸ κῦρος τῶν περὶ αὐτῆς νόμων τῆς Πολιτείας. Ἡ παραγραφὴ δὲν εἰσήχθη εἰς τὴν νομοθεσίαν ὡς δικανικόν τι τέχνασμα πρὸς ἀνατροπὴν ἀλλοτρίων δικαιωμάτων, ἀλλὰ καθιερώθη ὡς θεσμὸς ἀπολύτως ἀναγκαῖος πρὸς στήριξιν τῆς ἐννόμου τάξεως, καὶ πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων καὶ τῶν ἀτόμων καὶ τῆς κοινωνίας. Διὰ τοῦτο οἱ συγγραφεῖς τὴν παραγραφὴν ὀνομάζουσι προστάτιδα τοῦ ἀνθρωπίνου γένους (Patronne du genre humain), καὶ ἕνεκα τούτου ὁ ἀντιτάσσων καθ’ οἱουδήποτε δικαιώματος τὴν παραγραφήν, οὐ μόνον δὲν ἐνεργεῖ πρᾶξιν ἀντικειμένην εἰς τὸ πρέπον καὶ εἰς τὴν ἠθικὴν, ἀλλ’ ἐξασκεῖ νόμιμον δικαίωμα, δικαίωμα ἐπίσης σεβαστὸν, ὅπως πάντα τὰ λοιπὰ δικαιώματα, τὰ ὑπὸ τῶν νόμων τῆς Πολιτείας προστατευόμενα. Καὶ βλέπομεν ἀληθῶς καθ’ ἑκάστην ἐν τοῖς Δικαστηρίοις νὰ προτείνωνται ἐκπτώσεις δικαιωμάτων καὶ παραγραφαὶ, χωρὶς νὰ διανοηθῇ κἄν τις, ὅτι ἡ ἐνέργεια αὕτη δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀπρεπὴς καὶ ἀνήθικος, διότι δὲν εἶναι, Κύριοι, δυνατὸν τοιοῦτος χαρακτηρισμὸς νὰ δοθῇ εἰς τὴν ἐνάσκησιν τῶν ὑπὸ τοῦ νόμου χορηγουμένων δικαιωμάτων. Ὅταν μάλιστα, κύριοι Βουλευταὶ, διαχειρίζηταί τις ὄχι ἴδια συμφέροντα καὶ δικαιώματα, ἀλλ’ ἀλλότρια, τότε ἐπιβάλλεται εἰς αὐτὸν, ὡς καθῆκον, οὐδέποτε νὰ παραλείπῃ τὴν πρότασιν τῆς παραγραφῆς, διότι ἡ τοιαύτη παράλειψις δύναται νὰ χαρακτηρισθῇ ὡς ἀπιστία περὶ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν καθηκόντων του, ὡς προδοσία τῶν συμφερόντων, ὧν τῷ ἀνετέθη ἡ διαχείρισις, καὶ τὰ ὁποῖα παντοιοτρόπως ὀφείλει νὰ προστατεύῃ. Ἡ παράλειψις τῆς προτάσεως τῆς παραγραφῆς ἀποτελεῖ δωρεὰν ἐξ ἀλλοτρίων χρημάτων, τὴν ὁποίαν οὐδὲν δικαίωμα ἔχει νὰ ἐνεργήσῃ ὁ ἀλλότρια διαχειριζόμενος. Ἕνεκα τοιούτων λόγων καὶ ὁ Λογιστικὸς ἡμῶν Νόμος, μεταφρασθεὶς ἐκ τῆς Γαλλικῆς νομοθεσίας, καὶ σύμφωνος πρὸς τὰς νομοθεσίας ὅλων τῶν πεπολιτισμένων Ἐθνῶν, ἐθεώρησεν ἀναγκαῖον, χάριν τῆς ἀκριβοῦς καὶ ἀσφαλοῦς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων χρημάτων, νὰ τάξῃ παραγραφήν, ἤγουν νὰ ὁρίσῃ προθεσμίαν, ἐντὸς τῆς ὁποίας πρέπει νὰ ὑποβάλλωνται ἅπασαι αἱ κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀπαιτήσεις, καὶ παρελθούσης τῆς ὁποίας θεωροῦνται ὡς μὴ ὑπάρχουσαι, καὶ οὐδόλως λαμβάνονται ὑπ’ ὄψει. Ὁ νόμος οὗτος εἶναι ῥητὸς, καὶ εἶναι καὶ ὑποχρεωτικός. Δὲν ἐπαφίνει ὁ νόμος εἰς τὴν διακριτικὴν ἐξουσίαν τοῦ ἑκάστοτε Ὑπουργοῦ νὰ προτείνῃ ἢ νὰ μὴ προτείνῃ τὴν παραγραφήν, ἀναλόγως τῆς ποιότητος τῆς ἀπαιτήσεως, ἢ τῆς πηγῆς, ἐκ τῆς ὁποίας προέρχεται, ἢ τῶν προσώπων, ὑπὲρ τῶν ὁποίων ζητεῖται, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει ἀπαγορεύει πᾶσαν πληρωμήν, μὴ γενομένην ἐμπροθέσμως. Περὶ τῆς τοιαύτης δὲ ἐννοίας τοῦ νόμου τούτου ἅπαντες οἱ ἑρμηνευταὶ εἶναι σύμφωνοι. Διάσημος συγγραφεὺς, ὃν ἔχω ἀνὰ χεῖρας, λέγει (ἀναγινώσκει): «Ἡ παραγραφὴ αὕτη εἶναι μέτρον δημοσίας τάξεως, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει ποσῶς τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ παραβιάσῃ, ἐκτὸς ἐὰν ἤθελε τηρήσει τὰς διατυπώσεις, τὰς ἀναγκαίας πρὸς ἀπαλλοτρίωσιν τῆς περιουσίας καὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Κράτους.» «Cette prescription est une mesure d’ ordre public, à laquelle le mimistre n’ aurait aucunement le droit de deroger, si ce n'est en observant les formalités necessaires pour l’ alienation des biens et des droits de l’ etat.» (Dalloz «tresor public» No 503). Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλ’ οἱ αὐτοὶ συγγραφεῖς διδάσκουσιν, ὅτι, καὶ ἂν ἤθελεν ὁ Ὑπουργὸς πληρώσει παραγεγραμμένην ἀπαίτησιν, ἔχει δικαίωμα τὸ Κράτος νὰ ζητήσῃ τὴν ἐπιστροφὴν τῶν οὕτω πληρωθέντων, ὡς ἀχρεωστήτων. Καὶ ὁ νόμος, Κύριοι, οὗτος ἰσχύει παρ’ ἡμῖν ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν, καὶ δυνάμει αὐτοῦ ἀπεῤῥίφθησαν πλεῖσται κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀπαιτήσεις, καὶ ἰδιωτῶν, καὶ ὑπαλλήλων, καὶ στρατιωτικῶν, καὶ συνταξιούχων. Ἠκούσατε μάλιστα πρὸ τινων ἡμερῶν, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἄγρυπνος κέρβερος τῆς δημοσίας περιουσίας, ἠρνήθη πρό τινος χρόνου νὰ πληρώσῃ, λόγῳ παραγραφῆς, ὁμολογίαν ἐθνικοῦ δανείου κληρωθεῖσαν, ἂν καὶ ὁ κάτοχος αὐτῆς ὑπέβαλεν, ὅτι αὐτὸ τὸ Δημόσιον περιήγαγεν αὐτὸν εἰς τὴν πλάνην, ὅτι δὲν ἐκληρώθη ἡ μετοχή του, πληρόνον τακτικῶς τὸν τόκον αὐτῆς. Τὸ ἄρθρον 69 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, ἔλεγε πρὸ ὀλίγων ἀκόμη ἡμερῶν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησίν μου περὶ τῆς ὁμολογίας ταύτης, τὸ ἄρθρον 69 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου δὲν ἐπιτρέπει πληρωμὴν μετὰ τὴν παρέλευσιν τοῦ χρόνου τῆς παραγραφῆς, καὶ ἀδιάφορον εἶναι, ἐὰν ἐξ ὑπαιτιότητος τοῦ Δημοσίου ἡ παραγραφὴ ἔλαβε χώραν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ διϋλίζων, ὡς βλέπετε, κύριοι Βουλευταὶ, τὸν κώνωπα προκειμένου περὶ τοῦ ἀντιτίμου τῆς κληρωθείσης ὁμολογίας, περὶ τοῦ εὐτελοῦς ποσοῦ τῶν 250 δραχμῶν, καταπίνει κάμιλον ὁλόκληρον, καὶ τοῦ μεγαλειτέρου μάλιστα εἴδους, καὶ, λησμονῶν τὸ ἄρθρον 69 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, ζητεῖ παρ’ ὑμῶν νὰ ἐπιψηφίσητε ἀπαίτησιν 335,000 δραχμῶν, ἐντελῶς παραγεγραμμένην. Ἐρωτῶ, Κύριοι, διατὶ ἡ διαφορὰ αὕτη; διατὶ δύο μέτρα καὶ δύο σταθμά; Ἐὰν τὸ ἄρθρον 69 ἀπαγορεύῃ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τὴν πληρωμὴν τῆς κληρωθείσης ὁμολογίας, πῶς αὐτὸ τὸ ἴδιον ἄρθρον δὲν ἀπαγορεύει εἰς αὐτὸν τὴν πληρωμὴν τῶν 335,000 δραχμῶν; Καὶ ἂν ἥκιστα προσήκῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ ἀρνηθῇ τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν ὑποχρεώσεών της, λόγῳ παραγραφῆς, προκειμένου περὶ 335,000 δραχμῶν, πῶς προσήκει εἰς αὐτὴν νὰ ἀρνηθῇ τὴν πληρωμὴν τῆς κληρωθείσης μετοχῆς, τῆς ὁποίας μάλιστα ὁ κάτοχος δύναται ἴσως καὶ ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων νὰ δικαιωθῇ, διότι ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως προῆλθεν ἡ πλάνη, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπέπεσε; Διατὶ ἡ ἄκρα στοργὴ πρὸς τὴν ἀπαίτησιν τοῦ Σπάρταλη, καὶ ἡ ἄκρα ἀστοργία πρὸς τὴν ἀπαίτησιν τοῦ κατόχου τῆς ὁμολογίας; Μήπως ἆρά γε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑποστηρίζει καὶ ἀποδέχεται τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, κατὰ τὴν ὁποίαν δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ παραγραφὴ αὕτη ἔλαβε χώραν; Ὀφείλω, Κύριοι, ἐπὶ τῇ ὑποθέσει ταύτῃ, νὰ ἐκθέσω ἐνώπιον ὑμῶν ἀνάπτυξίν τινα περὶ τοῦ καθαρῶς νομικοῦ τούτου ζητήματος. Πρῶτος, Κύριοι, ὑπέβαλε τὴν ἰδέαν τῆς παραγραφῆς ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριφυλίας Βουλευτὴς κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ 1883, περὶ ἧς ἐν ἀρχῇ τοῦ λόγου μου ἐμνήσθην. Ῥητῶς ὑπέδειξεν εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν, ἵνα ἐξετάσῃ, μήπως παραγραφὴ ἔλαβε χώραν. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, ἡ πενταμελὴς Ἐπιτροπὴ, ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συστηθεῖσα, ὡς εἶπον ὑμῖν, ἵνα ἐξελέγξῃ τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ κ. Σπάρταλη, ἡ Ἐπιτροπὴ, λέγω, αὕτη ὁμοφώνως ἀπεφάνθη, ὅτι ἡ παραγραφὴ ἄνευ ἀμφιβολίας ἔλαβε χώραν ἐπὶ τοῦ προκειμένου (ἀναγινώσκει). Ἔκθεσις πενταμελοῦς Ἐπιτροπῆς. «Ἀλλὰ, κατὰ τὴν ὁμόφωνον γνώμην τῶν ὑποφαινομένων, ἅπασαι αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ κ. Σπάρταλη ἐπὶ τῶν ὑποθέσεων, περὶ ὧν πρόκειται, παρεγράφησαν, κατὰ τὸ ἄρθρον 69 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ, διότι παρῆλθον πλέον τῶν πέντε ἐτῶν ἀπὸ τῆς κλείσεως τοῦ λογαριασμοῦ, χωρὶς νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν ὁ δικαιοῦχος. Δὲν δύνανται δὲ νὰ ὠφελήσωσι τοῦτον εἰς τὸ ζήτημα τῆς παραγραφῆς τὰ μεταξὺ τῶν διαφόρων Ὑπουργείων ἀνταλλαγέντα ἔγγραφα, δι’ ὧν ἀνεγνωρίζοντο εἰς βάρος τοῦ Κράτους τὰ πλεῖστα τῶν ἐν τοῖς λογαριασμοῖς του σημειουμένων χρηματικῶν ποσῶν, διότι ταῦτα εἶναι ἔγγραφα τῆς ἐσωτερικῆς τῶν Ὑπουργείων ὑπηρεσίας, καὶ οὐχὶ πρὸς τὸν Σπάρταλην ἀπευθυνόμενα. Προσέτι δὲ δὲν δύναται νὰ ὠφελήσῃ τὸν κ. Σπάρταλην οὔτε ἡ κατὰ τὸν Ἰούνιον τοῦ 1887 δοθεῖσα αἴτησις θεραπείας, διότι μόνη ἡ ἀγωγὴ διακόπτει τὴν παραγραφὴν ὡς πρὸς τὰς κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀπαιτήσεις· τοιαύτη δὲ δὲν ἐπεδόθη μέχρι τοῦδε.» Βλέπετε, Κύριοι, ὅτι ὁμοφώνως ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ συστηθεῖσα, ἵνα ἐξελέγξῃ τοὺς λογαριασμοὺς, Ἐπιτροπὴ ἀποφαίνεται, ὅτι, κατὰ τοὺς νόμους ἡμῶν, αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ Σπάρταλη παρεγράφησαν. Ἀλλὰ κατὰ τῆς γνώμης ταύτης ἀντεπεξέρχεται λαῦρος ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς. Κατ’ αὐτὸν, ἡ παραγραφὴ δὲν ἔλαβεν χώραν, διότι, λέγει, κατὰ τὸ ἄρθρον 70 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, ἡ παραγραφὴ δὲν ἰσχύει, ὅταν ἐξ ἐμποδίων τῶν ἀρχῶν προῆλθεν ἡ μὴ ἐμπρόθεσμος πληρωμή. Καὶ ἕτερον ἀκόμη λόγον προβάλλει ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δὲν δύναται πλέον περὶ παραγραφῆς νὰ γίνῃ οὐδὲ ὁ ἐλάχιστος λόγος. Ὀφείλω, Κύριοι, νὰ ἐξετάσω ἐν συντόμῳ τὰ ἐπιχειρήματα ταῦτα, διὰ τῶν ὁποίων κατὰ πρῶτον ἐνταῦθα, ἐν τῇ Βουλῇ, προσεπάθησαν ν’ ἀποκρούσωσι τὰ κεκτημένα τοῦ Δημοσίου λόγῳ παραγραφῆς δικαιώματα. Ἐὰν τις ἀναγνώσῃ μετὰ προσοχῆς τὰ ἄρθρα 69 καὶ 70 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, καὶ παραβάλῃ αὐτὰ πρὸς ἄλληλα, ἀμέσως θέλει πεισθῆ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἔχῃ τὸ ἄρθρον 70 τὴν ἔννοιαν, ἣν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ἠθέλησεν εἰς αὐτὸ ν’ ἀποδώσῃ. Τὸ ἄρθρον 69 ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Παραγράφεται πρὸς ὄφελος τοῦ Κράτους καὶ ἐξαλείφεται πᾶν χρέος δημόσιον, ἐὰν δι’ ἔλλειψιν ἀποχρώσης δικαιολογήσεως δὲν ἀνεγνωρίσθη, δὲν διετάχθη ἡ πληρωμὴ αὐτοῦ καὶ δὲν ἐπληρώθη ἐντὸς πέντε ἐτῶν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς χρήσεως». Τρεῖς διαφόρους περιπτώσεις, ὡς βλέπετε, προβλέπει τὸ ἄρθρον τοῦτο· τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἡ ἀπαίτησις δὲν ἀνεγνωρίσθη, τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἀνεγνωρίσθη ἡ ἀπαίτησις ἀλλὰ δὲν διετάχθη ἡ πληρωμὴ αὐτῆς, ἤγουν δὲν ἐξεδόθη τὸ προσῆκον ἔνταλμα, καὶ τρίτην περίπτωσιν, καθ’ ἣν ἐξεδόθη καὶ τὸ προσῆκον ἔνταλμα, ἀλλ’ ἡ πληρωμὴ δὲν ἐπραγματοποιήθη. Εἰς πάσας τὰς περιπτώσεις ταύτας ἀναγνωρίζει παραγραφήν. Τί λέγει ἤδη τὸ ἑπόμενον ἄρθρον 70, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐστηρίχθη ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς; (ἀναγινώσκει): «Δὲν ἰσχύει προσέτι (ἡ παραγραφὴ) ὡς πρὸς τὰ χρέη, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπληρώθησαν ἐντὸς τῆς προσδιωρισμένης προθεσμίας δι’ ἐμπόδια, προελθόντα ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν, ἢ τῶν ὁποίων ἡ πληρωμὴ ἀνεβλήθη δι’ ἀρξαμένην δίκην.» Ἅμα τις ἤδη παραβάλῃ τὰ δύο ταῦτα ἄρθρα πρὸς ἄλληλα, θέλει πεισθῆ, ὅτι τὸ ἄρθρον 70 δὲν πραγματεύεται περὶ τῶν τριῶν περιπτώσεων, περὶ ὧν προέβλεψε τὸ ἄρθρον 69, ἀλλὰ μόνον περὶ τῆς τελευταίας περιπτώσεως, καθ’ ἣν ἐξεδόθη μὲν τὸ ἔνταλμα τῆς πληρωμῆς, ἀλλ’ ἡ ἀπαίτησις δὲν ἐπληρώθη, ἕνεκα ἐμποδίων, προελθόντων ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν. Συνεπῶς θέλει συμπεράνει, ὅτι οὐδέποτε παρεμποδίζεται ἡ παραγραφὴ ἕνεκα μὴ δικαιολογήσεως καὶ ἀναγνωρίσεως τῶν ἀπαιτήσεων, ὅτι οὐδέποτε παρεμποδίζεται ἡ παραγραφὴ λόγῳ μὴ ἐκδόσεως τοῦ ἐντάλματος τῆς πληρωμῆς, καὶ ὅτι δύναται νὰ ἀνασταλῇ ἡ παραγραφὴ, ὅταν ἐξεδόθη μὲν τὸ ἔνταλμα, ἀλλὰ ἡ πληρωμὴ δὲν ἐπραγματοποιήθη, ἕνεκεν ἐμποδίων, ἐκ τῶν ἀρχῶν προελθόντων. Εἶναι δὲ, Κύριοι, τοσοῦτον σαφὴς ὁ νόμος, ὥστε τὰ Δικαστήρια, τὰ ὁποῖα προεκλήθησαν πολλάκις νὰ ἑρμηνεύσωσι καὶ ἐφαρμόσωσιν αὐτὸν, καὶ ἰδίως τὸ ἀνώτατον ἡμῶν Δικαστήριον, ὁ Ἄρειος Πάγος, ὁ ὁποῖος ἐπὶ τέλους ἤθελε λύσει ὁριστικῶς τὸ προκείμενον ζήτημα, ἐὰν δὲν εἰσήγετο ἡ ὑπόθεσις εἰς τὴν Βουλήν, διὰ σταθερᾶς νομολογίας ἀποφαίνεται, ὅτι τὸ ἄρθρον 70 δὲν ἐφαρμόζεται, ἢ ὅταν διετάχθη μὲν ἡ πληρωμὴ τῶν ἀπαιτήσεων δι’ ἐκδόσεως ἐντάλματος, ἀλλὰ δὲν ἐπραγματοποιήθη αὕτη ἐξ ἐμποδίων τῶν ἀρχῶν. Δύναμαι ν’ ἀναφέρω πολλὰς ἀποφάσεις περὶ τούτου· σημειῶ τὰς ἀποφάσεις 172 τοῦ 1876, 135 τοῦ 1877, 345 τοῦ 1880, καὶ 148 τοῦ 1884. Ἡ ἀπόφασις τοῦ 1880 λέγει (ἀναγινώσκει): «Τὰ δὲ ἐμπόδια τῆς ἀρχῆς, κατὰ τὸ ἑπόμενον ἄρθρον 70, τότε μόνον ἔχουσιν ἐπιῤῥοὴν πρὸς ἀναστολὴν τῆς παραγραφῆς, ὅτε ταῦτα παρενεβλήθησαν κατὰ τῆς διαταχθείσης ἤδη πληρωμῆς τοῦ χρέους, οὐχὶ δὲ καὶ κατὰ τῆς ἀναγνωρίσεως αὐτοῦ· διότι ἡ ἀναγνώρισις δὲν ἐπηρεάζει τὴν πρόοδον τῆς παραγραφῆς, ἑπομένως ἐπὶ μὴ ἀνεγνωρισμένου χρέους οὐδὲ λόγος δύναται νὰ γίνῃ περὶ ἐμποδίων κατὰ τὴν πληρωμὴν αὐτοῦ». Βλέπετε, ὅτι «οὐδὲ λόγος δύναται νὰ γίνῃ», κατὰ τὸ ἀνώτατον Δικαστήριον, περὶ ἀναστολῆς τῆς παραγραφῆς, ὅταν δὲν ἐξεδόθη ὑπὲρ τῆς ἀπαιτήσεως τὸ ἔνταλμα. Καὶ νεωτάτη ἀπόφασις, ὡς εἶπον, ἡ 148 τοῦ 1884, τὴν αὐτὴν τίθησιν ἀρχὴν (ἀναγινώσκει): «Κατὰ δὲ τὸ ἄρθρον 70 δὲν ἰσχύει προσέτι (ἡ παραγραφὴ) ὡς πρὸς τὰ χρέη, τὰ ὁποῖα δὲν ἐπληρώθησαν ἐντὸς τῆς προσδιωρισμένης προθεσμίας, δι’ ἐμπόδια προελθόντα ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν· ἄρα μόνη ἡ παρὰ τοῦ Ὑπουργείου ἀναγνώρισις τῆς περὶ ἧς ὁ λόγος ἀπαιτήσεως δὲν ἰσχύει εἰς διακοπὴν τῆς παραγραφῆς της, ἀφοῦ δὲν διετάχθη καὶ ἡ πληρωμή, μὴ διαταχθείσης δὲ τῆς πληρωμῆς, δὲν ὑπάρχει περίπτωσις ἐμποδίων ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν, διότι τὸ ἄρθρον 70 τοῦ νόμου ἐννοεῖ ἐμπόδια εἰς τὴν πληρωμήν, λαβόντα χώραν μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς περὶ πληρωμῆς διαταγῆς, ἤτοι τοῦ χρηματικοῦ λεγομένου ἐντάλματος». Δύναταί τις νὰ ὑποστηρίξῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅτι διὰ τὴν ἀπαίτησιν τοῦ Σπάρταλη εἶχεν ἐκδοθῆ ἔνταλμα, ἢ κἂν ὅτι εἶχεν ἀναγνωρισθῆ αὕτη πρὸ τῆς παρελεύσεως τῆς παραγραφῆς; Οὐχὶ βεβαίως. Πῶς λοιπὸν δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὡς ὀρθὴν τὴν γνώμην τοῦ κ. Προέδρου τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς, ὅτι ἡ παραγραφὴ ἀνεστάλη ἕνεκεν ἐμποδίων τῶν ἀρχῶν; Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ παραδεχθῶμεν, ὅτι οὐχὶ ὁ σαφὴς νόμος, οὐχὶ ἡ πενταμελὴς Ἐπιτροπή, οὐχὶ ἡ νομολογία τοῦ ἀνωτάτου Δικαστηρίου, ἀλλ’ ἡ γνώμη τοῦ κ. Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς πρέπει νὰ ὑπερισχύσῃ; Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, εἶναι ἆρά γε βάσιμος κατ’ οὐσίαν ὁ ἰσχυρισμὸς, ὅτι ἡ μὴ ἀναγνώρισις τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ Σπάρταλη προῆλθεν ἐξ ἐμποδίων τῶν ἀρχῶν; Ἐκ τῶν κατατεθέντων εἰς τὴν Βουλὴν ἐγγράφων ἀποδεικνύεται ἀριδήλως, ὅτι οὐχὶ ἐμπόδια ἐκ μέρους τῶν ἀρχῶν, ἀλλ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου Σπάρταλη ἡ ἀμέλεια εἶναι ἡ αἰτία, ἕνεκα τῆς ὁποίας ἡ ἀναγνώρισις παρεκωλύθη, καὶ ἡ παραγραφὴ ἔλαβε χώραν. Ὑπάρχει, Κύριοι, ἔγγραφον τοῦ τμηματάρχου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν κ. Νικολοπούλου, ἐκδοθὲν κατὰ τὸ 1874, διὰ τοῦ ὁποίου αὐστηρῶς ἐπιτιμᾶται ὁ Σπάρταλης, διότι παρέλιπε νὰ ὑποβάλῃ τοὺς λογαριασμούς του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἵνα ἐκκαθαρισθῶσι. Κατὰ τὸ 1875 ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, λόγῳ τῆς μὴ ὑποβολῆς τῶν λογαριασμῶν τοῦ Σπάρταλη, κηρύττει αὐτὸν ὀφειλέτην πρὸς τὸ Δημόσιον, συμφώνως μὲ τὸν Λογιστικὸν Νόμον, καὶ εἰσπράττει διὰ κατασχέσεως παρὰ τῆς Τραπέζης ποσὸν, ὀφειλόμενον εἰς αὐτὸν, περὶ τοῦ ὁποίου καὶ βραδύτερον γενήσεται λόγος. Καὶ ἂν λοιπὸν ἐπρόκειτο νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ἐξ ἐμποδίων τῶν ἀρχῶν συνεπληρώθη ἡ παραγραφή, ἠθέλομεν φθάσει εἰς τὸ συμπέρασμα, ὅτι ἡ παραγραφὴ συνεπληρώθη ὡς ἐκ τῆς ἀμελείας, τῆς ἀκατανοήτου μάλιστα ἀμελείας τοῦ Σπάρταλη, ἐπὶ ἔτη πολλὰ ἀρνουμένου νὰ ὑποβάλῃ τοὺς λογαριασμούς του εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν. Νομίζω, Κύριοι, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ ἐκτείνω ἐπὶ πλέον τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ πρώτου ἐπιχειρήματος, διὰ τοῦ ὁποίου ἐνόμισεν, ὅτι δύναται ν’ ἀποκρούσῃ τὴν παραγραφὴν ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὅθεν προβαίνω εἰς τὸν δεύτερον λόγον. Εἶναι ἀληθές, ὅτι μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δι’ ἧς ἀναγνωρίζεται ἡ ἀπαίτησις τοῦ κ. Σπάρταλη, δὲν δύναται πλέον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος νὰ προτείνῃ κατ’ αὐτῆς τὴν ἔνστασιν τῆς παραγραφῆς; Εἶπον, Κύριοι, καὶ προηγουμένως, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλῃ τὴν λογοδοσίαν τοῦ κ. Σπάρταλη εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον δικάζει ἐπὶ τῶν λογαριασμῶν ὑπολόγων ὑπαλλήλων, ἑπομένως ὁ μὴ ὢν ὑπάλληλος, ὁ λαβὼν παραγγελίαν νὰ προμηθεύσῃ εἰς τὸ Δημόσιον οἱαδήποτε πράγματα, χρήσιμα εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Δημοσίου, δὲν δύναται νὰ ὑπαχθῇ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, διότι μόνον ὁ ὑπάλληλος, ὁ ἐπιφορτισμένος χρηματικὴν διαχείρισιν, ὑποβάλλεται εἰς αὐτήν. Ἀλλ’ ἐὰν ὑπάλληλός τις λάβῃ ἐκτάκτως παραγγελίαν νὰ ἐνεργήσῃ τοιαύτην τινὰ προμήθειαν, μὴ ἀναγομένην εἰς τὸν κύκλον τῶν δημοσίων αὐτοῦ καθηκόντων, οἵαν ὁ Σπάρταλης ἐνήργησεν, ὑπάγεται καὶ τότε εἰς τὴν δικαιοδοσίαν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου; Τὸ ζήτημα, Κύριοι, εἶναι σπουδαῖον ὑπὸ πολλὰς ἐπόψεις. Ὅταν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ᾖναι ἁρμόδιον ν’ ἀποφασίσῃ περὶ τῶν σχέσεων μεταξὺ τοῦ διαχειρισθέντος δημόσια χρήματα καὶ τοῦ Δημοσίου, τὰ τακτικὰ Δικαστήρια εἶναι ἀναρμόδια, καὶ ὁ διαχειριστὴς ὀφείλει νὰ ὑπαχθῇ εἰς τὸν ἔλεγχον καὶ εἰς τὴν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἐκτὸς τούτου, ὁ ἐνώπιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ὑπαγόμενος ὑπόλογος δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσῃ οὔτε προμήθειαν, οὔτε τόκους, ἐνῷ ὁ μὴ ὑπόλογος δύναται νὰ ζητήσῃ ἀμφότερα. Διὰ τοῦτο ἐπεθύμουν νὰ μάθω τί φρονεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Εἰσήγαγε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἵνα μάθῃ ἁπλῶς τὴν γνώμην αὐτοῦ περὶ τῶν λογαριασμῶν τοῦ κ. Σπάρταλη, ἢ ἀνεγνώρισε δικαιοδοσίαν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὑποχρεωτικὴν διὰ τὸ Δημόσιον καὶ τὸν διαχειριστήν; Περὶ τούτων πάντων ἐνδέχεται νὰ λάβω βραδύτερον πληροφορίας, ἐκεῖνο ὅμως, κύριοι Βουλευταί, τὸ ὁποῖον γνωρίζω ἀπὸ τοῦδε καὶ εἰς τὸ ὁποῖον ἐφιστῶ ἅπασαν τὴν προσοχὴν ὑμῶν, εἶναι, ὅτι ὁ σκοπός, ὃν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπεδίωκε διὰ τῆς ὑποβολῆς τῆς ὑποθέσεως εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, εἶναι εἷς καὶ μόνος, νὰ στερήσῃ τὸ Δημόσιον τοῦ δικαιώματος ν’ ἀντιτάξῃ τὴν παραγραφὴν κατὰ τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ Σπάρταλη! Κατανοῶ τὸ βάρος τῆς μορφῆς, τὴν ὁποίαν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἀπευθύνω κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, συναισθάνομαι δὲ καὶ τὸ μέγεθος τῆς εὐθύνης, τὴν ὁποίαν ἀναλαμβάνω, τοιαύτην μορφὴν ἐπιῤῥίπτων, ἀλλ’ ἐνόμισα, ὅτι ἐδικαιούμην καὶ ὤφειλον νὰ πράξω τοῦτο, διότι οἱ ἰσχυρισμοί μου ἀποδεικνύονται ἐκ δημοσίων καὶ ἀναμφισβητήτων ἐγγράφων. Ἰδού, Κύριοι, τί ἔγραφεν ὁ ἀξιότιμος Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἐν τῇ ἀπὸ 20 Δεκεμβρίου 1887 διακοινώσει του (ἀναγινώσκει). «Κατὰ μῆνα Μάϊον, τοῦ Σὶρ Ῥούμπωλδ ἐκδηλώσαντος ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῆς Α. Μ. τὴν ἔνθερμον ἐλπίδα πρὸς εἰσαγωγὴν τῆς ἐν λόγῳ ἀπαιτήσεως εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς λήξεως τῆς τελευταίας Συνόδου, ὁ κ. Τρικούπης, ἐπισκεφθεὶς αὐτὴν, τῷ ὡμίλησεν ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν. Ἡ Α. Ἐξοχότης εἶπε δηλαδὴ, ὅτι ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς ἀπαιτήσεως ὁ νόμος περὶ παραγραφῆς παρεκώλυε τὴν ἄμεσον αὐτῆς πληρωμήν. Κατ’ ἀκολουθίαν, ἂν ἐφέρετο εἰς τὴν Βουλὴν, ἔδει νὰ εἰσαχθῇ εἰς μυστικὴν συνεδρίασιν, καὶ ἀναγνωσθῇ τρὶς, τοῦθ’ ὅπερ εἶναι ἀδύνατον νὰ γίνῃ, ὡς ἐκ τοῦ ἀνεπαρκοῦς τῶν ὑπολειπομένων τῆς Συνόδου ἡμερῶν. Ὅθεν ἡ Α. Ἐξ. ἀνήνεγκεν ὅλην τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, συνοδεύσας αὐτὴν δι’ ἐκθέσεως αὑτοῦ, συνιστώσης τὴν ἀπαίτησιν, καθ’ ὃ ἐγερθεῖσαν μεταξὺ τοῦ Ἕλληνος ἐν Λονδίνῳ Προξένου κ. Σπάρταλη καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ὁ νόμος περὶ παραγραφῆς δὲν ἠδύνατο νὰ χωρήσῃ». Ταῦτα ἔλεγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς τὸν ἐνταῦθα ἀντιπρόσωπον τῆς Μεγάλης Βρεττανίας. Οὗτος εἶναι ὁ ἀληθὴς λόγος, δι’ ὃν ἡ ὑπόθεσις παρεπέμφθη εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Ἐπρόκειτο νὰ κατασκευασθῇ τὸ ἐπιχείρημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἀντικρούεται σήμερον ὑπὸ τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου κεκτημένη παραγραφή! Ἐὰν, Κύριοι, δικηγόρος τις ἤθελε συνεννοηθῆ μετὰ τοῦ ἀντιδίκου, πρὸς βλάβην τῶν δικαιωμάτων τῶν πελατῶν του, ἀγνοῶ ὁποῖος χαρακτηρισμὸς ἤθελε προσήκει εἰς τὸν τοιοῦτον δικηγόρον! Νομίζω, ὅτι τῆς διαγωγῆς τοῦ τοιούτου δικηγόρου δὲν διαφέρει ἡ διαγωγὴ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, συνεννοουμένου μετὰ τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας περὶ κατασκευῆς ἐπιχειρημάτων καὶ μέσων, τεινόντων εἰς καταστροφὴν κεκτημένων δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου! Ἀλλ’ εὐτυχῶς ἐπλανήθη ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς, ὑπολαβὼν, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δύναται ν’ ἀνατρέψῃ τὴν κεκτημένην παραγραφήν. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου οὐδεμίαν ἄλλην σημασίαν δύναται νὰ ἔχῃ, εἰμὴ μόνον, ὅτι ἀναγνωρίζει καθ’ ἑαυτὴν τὴν ὕπαρξιν τῆς ἀπαιτήσεως, ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς παραγραφῆς μένει ἀκέραιον καὶ ἄθικτον καὶ μετὰ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συνεδρίου. Καὶ λέγων τοῦτο, ἐκφράζω οὐχὶ ἀτομικὴν ἐμοῦ γνώμην, ἀλλὰ γνώμην ὑπὸ πάντων τῶν ἑρμηνευτῶν τοῦ νόμου ὑποστηριζομένην. Ἰδοὺ τί λέγει ὁ συγγραφεὺς, οὗ καὶ ἄνω ἐμνήσθην (ἀναγινώσκει): «Εἶναι προδηλότατον (bien évident), ὅτι αἱ ἀποφάσεις, αἱ ἐκδιδόμεναι μεταξὺ τοῦ Κράτους καὶ τῶν δανειστῶν του, ἵνα ἀποφανθῶσι περὶ τῆς ὑπάρξεως τῶν ἀπαιτήσεων, ἃς οὗτοι ἀξιοῦσι, δὲν ἔχουσιν ὡς ἀποτέλεσμα νὰ ἐμποδίσωσι τὴν ἐφαρμογὴν τῆς πενταετοῦς παραγραφῆς, ὅταν ἡ παραγραφὴ αὕτη εὑρίσκετο ἤδη συμπεπληρωμένη πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τῆς δίκης». Ὅταν, λέγει ῥητῶς ὁ συγγραφεὺς, πρὸ τῆς εἰσαγωγῆς τῶν ὑποθέσεων εἰς τὸ Δικαστήριον ἡ παραγραφὴ ἦτο συμπεπληρωμένη, κατ’ οὐδὲν θίγει αὐτὴν, κεκτημένην οὖσαν, ἡ ἐπερχομένη ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἀλλὰ καὶ τὸ ἐναντίον ἂν ὑποτεθῇ ἀληθὲς, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου δύναται νὰ ἐπηρεάσῃ τὰ κεκτημένα ὡς πρὸς τὴν παραγραφὴν δικαιώματα τοῦ Δημοσίου, πῶς ὁ ἀξιότιμος κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐφρόντισε νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον τοὺς λόγους, ἐφ’ ὧν ἡ παραγραφὴ ἐστηρίζετο, ἵνα ἐξετάσῃ τὸ Συνέδριον, ἂν ὤφειλε δυνάμει αὐτῶν ν’ ἀποῤῥίψῃ τὴν ἐν λόγῳ ἀπαίτησιν, ὡς παραγεγραμμένην; Τέλος, ἀφοῦ ἀναγνωρίζουσιν, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου ὑπόκειται εἰς ἀναθεώρησιν, πῶς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς δὲν προκαλεῖ τὴν ἀναθεώρησιν αὐτῆς, λόγῳ παραγραφῆς, ἵνα καὶ πάλιν ἀποφανθῇ ἐπὶ τῆς ἐν λόγῳ ὑποθέσεως τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἂν ὑποτεθῇ ἁρμόδιον πρὸς τοῦτο, ὅπερ ἐγὼ ἀποκρούω; Νομίζω, Κύριοι, ὅτι μετὰ τὰ λεχθέντα οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι παραγεγραμμένη εἶναι ἡ ἀπαίτησις, δι’ ἣν ζητεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν πίστωσιν. Κατανοεῖτε δὲ ἐντεῦθεν, ὑπὸ ποίαν ἔποψιν ἠδύνατο πλέον νὰ παρουσιασθῇ ἡ προκειμένη ὑπόθεσις εἰς τὴν Βουλὴν. Δὲν πρόκειται πλέον περὶ πιστώσεως χάριν ἀνεγνωρισμένης ὀφειλῆς τοῦ Δημοσίου, τῆς ὁποίας δὲν ἐνδιαφερόμεθα νὰ μάθωμεν τὸν δικαιοῦχον, πρόκειται περὶ ἀπαλλοτριώσεως δημοσίων δικαιωμάτων, πρόκειται καθαρῶς περὶ χρηματικῆς δωρεᾶς, ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει, νομίζω, ὅτι ἔχομεν δικαίωμα καὶ ἐπιβάλλεται ἡμῖν τὸ καθῆκον, νὰ μάθωμεν, τίνες εἶναι ἐκεῖνοι, εἰς τοὺς ὁποίους πρόκειται νὰ δωρήσωμεν 335,000 δραχμῶν. Ἐννοεῖτε, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι πολλὴν ἐπιῤῥοὴν δύναται νὰ ἀσκήσῃ εἰς τὴν ἀπόφασιν ἡμῶν ἡ γνῶσις τῶν προσώπων τούτων. Δυνάμεθα νὰ φανῶμεν ἐπιεικεῖς πρὸς τὸν κ. Σπάρταλην, ἐὰν τυχὸν ὑποτεθῇ, ὅτι αὐτὸς προσέφερεν ἐκδουλεύσεις πρὸς τὸ Δημόσιον. Ἀλλὰ τίνα ἔχομεν ὑποχρέωσιν νὰ φανῶμεν ἐπιεικεῖς πρὸς τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ, π. χ. πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Τράπεζαν, ἢ πρὸς ἄλλους πολυταλάντους ἐν Ἀγγλίᾳ τραπεζίτας; Διὰ τοῦτο πολλάκις ἠρωτήσαμεν καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ἐνταῦθα, τίνες εἶναι λοιπὸν οἱ δικαιοῦχοι, ὑπὲρ ὧν πρόκειται νὰ δωρήσωμεν τὰ χρήματα τοῦ Δημοσίου; οὐδεμία ὅμως ἐδόθη ἡμῖν ἀπάντησις. Νομίζω μάλιστα, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν ὤφειλε νὰ εἰσαγάγῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὴν Βουλήν. Ὤφειλε νὰ δηλώσῃ εἰλικρινῶς εἰς αὐτήν, ὅτι πρόκειται περὶ ἀπαιτήσεως παραγεγραμμένης, νὰ ἐκθέσῃ δὲ, τίνες οἱ λόγοι, ἕνεκα τῶν ὁποίων φρονεῖ, ὅτι ὀφείλομεν νὰ φανῶμεν ἐπιεικεῖς, καὶ τίνες οἱ δικαιοῦχοι, ὑπὲρ ὧν πρόκειται νὰ δείξωμεν ἐπιείκειαν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδεμίαν περὶ τούτου χορηγεῖ ἡμῖν πληροφορίαν! Ἀναγινώσκομεν μόνον ἐν τῇ αἰτιολογικῇ αὐτοῦ ἐκθέσει, ὅτι ὁ Σπάρταλης ὑπέπεσεν εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως, ὅτι τὰ δικαιώματά του περιῆλθον εἰς τὴν ὁμάδα τῶν δανειστῶν, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀνέλαβεν εἰς λογαριασμὸν τῆς ὁμάδος τῶν δανειστῶν τὴν διεκδίκησιν τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ πτωχεύσαντος κατὰ τοῦ Δημοσίου, καὶ ὅτι τέλος πρὸς τοῦτο ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις οὐ μόνον πλείστας διακοινώσεις ἀπηύθυνε, διεκδικοῦσα ὑπὸ τὴν ἰδιότητά της, ὡς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, τὰ δικαιώματα τοῦ πτωχεύσαντος, ἀλλὰ καὶ ὡς διάδικος ἐνεφανίσθη ἐνώπιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία, ζητοῦσα τὴν ἀναθεώρησιν τῆς ἀποφάσεώς του! Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι κατεπλάγην ὅτε ἀνέγνων τὴν πληροφορίαν, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἀνέλαβε διὰ λογαριασμὸν τῆς ὁμάδος τῶν δανειστῶν τὴν διεκδίκησιν τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ πτωχεύσαντος κατὰ τοῦ ἡμετέρου Δημοσίου. Ἐγνώριζον, ὅτι εἰς τὰ πεπολιτισμένα καὶ ἀνεξάρτητα Κράτη πᾶς ἔχων κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀπαίτησιν, εἴτε ἡμεδαπὸς, εἴτε ἀλλοδαπὸς, ὀφείλει νὰ ὑποβάλῃ ταύτην αὐτοπροσώπως, ἢ διὰ νομίμου πληρεξουσίου, πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τοῦ Κράτους, καὶ ἐν ἀποτυχίᾳ πρὸς τὰς ἁρμοδίας δικαστικὰς ἀρχάς. Ἐγνώριζον, ὅτι ἠδύνατο πᾶσα Κυβέρνησις νὰ συστήσῃ εἰς τὴν δικαίαν ἐκτίμησιν ἄλλης Δυνάμεως τὰς ἀπαιτήσεις οἱουδήποτε ὑπηκόου της. Ἀλλὰ δὲν ἐγνώριζον, καὶ κατὰ πρῶτον μανθάνω, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς ἀλλοδαπὴν Κυβέρνησιν, νὰ διεκδικήσῃ αὐτὴ ἐν ἰδίῳ ὀνόματι τὰς ἀπαιτήσεις τῶν ὑπηκόων αὑτῆς, ὅτι ἐπιτρέπεται εἰς ἀλλοδαπὴν Κυβέρνησιν νὰ ἐμφανίζηται ὡς διάδικος ἐνώπιον τῶν Ἑλληνικῶν Δικαστηρίων δι’ ἀπαιτήσεις τῶν ὑπηκόων αὑτῆς! Ὑπέθετον, κύριοι Βουλευταὶ, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἤθελε σπεύσει νὰ ἀποκρούσῃ τὸν τρόπον τοῦτον τῆς διεκδικήσεως τῶν ἰδιωτικῶν ἀπαιτήσεων, ὡς περιέχοντα ἄρνησιν τῶν κυριαρχικῶν τοῦ Κράτους δικαίων. Καὶ τόσῳ μᾶλλον εὐχερῶς ἠδύνατο νὰ πράξῃ τοῦτο, καθ’ ὅσον δὲν ἐπρόκειτο κἂν περὶ νομικῶν σχέσεων τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου πρός τινα τῶν ὑπηκόων τῆς Ἀγγλίας. Τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον συνηλλάξατο μετὰ ὑπηκόου Ἕλληνος, καὶ μάλιστα Προξένου τοῦ Κράτους, εἰς τοιαύτην δὲ νομικὴν σχέσιν οὐδὲν εἶχε δικαίωμα ἀναμίξεως ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, καὶ ἂν τυχὸν αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ Ἕλληνος ὑπηκόου περιῆλθον κατόπιν εἰς ὑπηκόους τῆς Ἀγγλίας. Προσεδόκων, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελε σπεύσει νὰ ἄρῃ ἐκ μέσου πᾶσαν ἀφορμὴν ἀναμίξεως, γνωστοποιῶν εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ Σπάρταλη εἶχον παραγραφῆ πολλὰ ἔτη, πρὶν ἢ παριέλθωσιν αὗται εἰς τοὺς ὑπηκόους τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Ἤλπιζον τέλος, ὅτι διὰ παντὸς μέσου ἤθελεν ἀποκρούσει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὀλέθριον προηγούμενον, ἡ ἐπανάληψις τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ὑποβιβάσῃ τὸ δυστυχὲς Ἑλληνικὸν Κράτος εἰς τὴν τάξιν τῶν ἡμιανεξαρτήτων καὶ βαρβάρων Κρατῶν τῆς Ἀνατολῆς. Δυστυχῶς ὅλαι αὐταὶ αἱ ἐλπίδες καὶ προσδοκίαι διαψεύδονται ἐκ τῶν ἐγγράφων! Οὐδαμοῦ ἀνευρίσκω ἐν ταῖς προσαχθείσαις διακοινώσεσι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀμφισβήτησίν τινα περὶ τοῦ νομίμου τῆς ἀναμίξεως τῆς Ἀγγλίας. Οὐδαμοῦ ἀνευρίσκω ἐν αὐταῖς ταῖς διακοινώσεσιν ἀμφισβήτησίν τινα κατ’ οὐσίαν τῶν ἀξιώσεων, τὰς ὁποίας ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ὑποστηρίζει. Τοὐναντίον ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία, ἂν ἔχῃ ἀπαιτήσεις καὶ ὑποβάλλῃ αὐτὰς λίαν ἐντόνως, στηρίζεται κυρίως ἐπὶ τῆς δηλώσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἀναγνωρίζει τὸ βάσιμον αὐτῶν, καὶ ἐπὶ τῆς ῥητῆς αὐτοῦ ὑποσχέσεως, ὅτι θέλει ἱκανοποιήσει αὐτάς. Ἐξ ὅλης τῆς μελέτης τῶν ἐγγράφων προκύπτει δυστυχῶς, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀσμένως ἐδράξατο τῆς Ἀγγλικῆς παρεμβάσεως, ἵνα, καλυπτόμενος ὑπὸ τὴν πίεσιν αὐτῆς, πραγματοποιήσῃ τὰς διαρκεῖς αὐτοῦ προθέσεις ὑπὲρ τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ Σπάρταλη. Προκύπτει, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, λησμονῶν τὸ ἀξίωμα, ὅπερ κατέχει, καὶ ὑπολαβὼν, ὅτι καὶ ἐν τῷ ἀξιώματι τούτῳ ἠδύνατο νὰ ἐξακολουθήσῃ συνηγορῶν ὑπὲρ τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ Σπάρταλη, ἐμηχανᾶτο παντοίοις τρόποις νὰ χορηγήσῃ μέσα ἀποδείξεως καὶ ὑποστηρίξεως τῶν ἀξιώσεων τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, μετεχειρίσθη δὲ τὴν ἐξουσίαν, ἣν ἡ πατρὶς τῷ ἐνεπιστεύθη, ἵνα πιέσῃ, ἵνα ἐκβιάσῃ τὰς Ἑλληνικὰς ἀρχὰς πρὸς ἀναγνώρισιν ἀπαιτήσεων, οὐ μόνον παραγεγραμμένων, ἀλλὰ καὶ ἐντελῶς κατὰ τὸ πλεῖστον ἀνυποστάτων. Καὶ ὀφείλομεν ἀληθῶς νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ἦναι κἄν βάσιμοι κατ’ οὐσίαν αἱ ἀπαιτήσεις αὗται, ἃς ἠδυνάμεθα νὰ ἀποκρούσωμεν ἀσφαλῶς διὰ τῆς ἐνστάσεως τῆς παραγραφῆς. Ἠκούσατε, Κύριοι, ὅτι ἐπὶ πολλὰ ἔτη ὑπῆρχεν ἐκκρεμὴς λογαριασμὸς μεταξὺ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως καὶ τοῦ Σπάρταλη. Ὁποῖον ἐν γένει τὸ ἀποτέλεσμα τοῦ λογαριασμοῦ τούτου, δὲν δύναμαι νὰ ἀποφανθῶ, διότι ὁμολογῶ, ὅτι δὲν ἔχω τὰ μέσα καὶ τὴν ἱκανότητα νὰ προβῶ εἰς ἐξέλεγξιν αὐτοῦ. Ἴσως ἕτερός τις τῶν συναδέλφων, μείζονα ἔχων ἐμοῦ εἰδικότητα, ἐπιχειρήσῃ τοιαύτην ἐξέλεγξιν. Ἐγὼ, ἐν τοιαύτῃ ἀνικανότητι, οὐδεμίαν ἔχω ἀφορμὴν νὰ ἀμφισβητήσω λογιστικῶς τὴν ὑπὸ τῆς πενταμελοῦς Ἐπιτροπῆς, ἢ ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, γενομένην ἐξέλεγξιν. Ἀλλὰ μεταξὺ τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ λογαριασμοῦ τοῦ κ. Σπάρταλη ὑπάρχουσί τινες, περὶ ὧν ἀμφισβήτησις ἠγέρθη καὶ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ καὶ ἐν τῷ Συνεδρίῳ, καὶ περὶ τῆς βασιμότητος τῶν ὁποίων δυνάμεθα νὰ σχηματίσωμεν γνώμην, καὶ γνώμην ἀσφαλεστάτην, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν περὶ αὐτῶν ὑποβληθέντων. Εἶναι δὲ τοιαῦται ἡ ἀπαίτησις προμηθείας καὶ ἡ ἀπαίτησις τῶν τόκων. Εἶναι βάσιμοι αἱ ἀπαιτήσεις αὗται; Ἐπιτρέψατέ μοι, Κύριοι, ἐν συντόμῳ νὰ ἐξετάσω καὶ τὰ ἀντικείμενα ταῦτα. Ὁ Σπάρταλης ζητεῖ προμήθειαν διὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ἀνατεθεισῶν αὐτῷ παραγγελιῶν. Πρέπει νὰ ἐννοήσωμεν πρὸ πάντων τὴν ἀκριβῆ ἔννοιαν τῆς προμηθείας, διότι καὶ περὶ τούτου παρεμβάλλονται παραστάσεις τινὲς, πρὸς ἀποπλάνησιν ἡμῶν. Προμήθεια εἶναι ἡ ἀμοιβὴ ἐκείνου, ὅστις ἐκτελεῖ ἀλλοτρίαν ἐντολὴν, ἡ ἀμοιβὴ τῶν κόπων καὶ τῆς ἐργασίας, ἣν καταβάλλει, οὐχὶ δὲ καὶ τῶν κεφαλαίων, ὅσα πρὸς τοῦτο δαπανᾷ, καὶ ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν καὶ αὐτὸς ὁ Σπάρταλης διεπραγματεύθη πάντοτε τὰ περὶ τῆς προμηθείας του. Ὅταν λοιπὸν ἀναγινώσκητε εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι τὴν προμήθειαν αὐτὴν βεβαίως ἤθελε δαπανήσει ὁ Σπάρταλης εἰς ἄλλους ἐντολοδόχους, ἢ εἰς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅτι τὴν προμήθειαν αὐτὴν ἤθελε πιθανῶς δώσει ὁ Σπάρταλης εἰς ἄλλους, μὴ λησμονεῖτε, ὅτι τὰ γεγονότα ταῦτα οὐδεμίαν ἔχουσι σχέσιν μὲ τὸ ζήτημα τῆς προμηθείας, διότι ὁ Σπάρταλης ἀπαιτεῖ τοιαύτην, ἐκτὸς τῶν εἰς ἄλλους τυχὸν δαπανηθέντων, πρὸς ἀμοιβὴν τῶν ἰδίων αὐτοῦ κόπων. Τοῦτο ἑπομένως ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ὀφείλεται εἰς τὸν κ. Σπάρταλην τοιαύτη ἀμοιβή. Πρῶτος, ὅστις ἀντετάχθη κατὰ τῆς τοιαύτης προμηθείας, εἶναι ὁ νομικὸς σύμβουλος κ. Πετρόπουλος. Ὁ Πετρόπουλος ὑπεστήριξεν, ὅτι δὲν ὀφείλεται προμήθεια, διὰ δύο λόγους: αʹ) διότι ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀνέθετο τὴν παραγγελίαν εἰς τὸν κ. Σπάρταλην ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ Προξένου, οἱ δὲ δημόσιοι ὑπάλληλοι, ἐκτελοῦντες τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως, δὲν δικαιοῦνται εἰς προμήθειαν· βʹ) διότι ὑπάρχει καὶ ἐπιστολὴ ἀκόμη τοῦ κ. Σπάρταλη, δι’ ἧς ἐδήλωσεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι δὲν ἔχει ἀξίωσιν νὰ λάβῃ προμήθειαν. Καὶ τῷ ὄντι ὑπάρχει ἐπιστολή, ἣν ἀντιγράφει ἐν μέρει καὶ ἡ ἔκθεσις τοῦ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς (ἀναγινώσκει): «Ὑπηρετῶ τὴν πατρίδα δωρεὰν, καὶ ποτὲ δὲν κατεδέχθην νὰ λάβω οὔτε ὀβολὸν διὰ δικαίωμα προμηθείας ἐπὶ τῶν ἀγορῶν, ἃς ἐξετέλεσα διὰ τὴν Κυβέρνησιν.» Οὗτοι εἰσὶν οἱ λόγοι, ἐφ’ ὧν ὁ Πετρόπουλος ἐστηρίχθη. Ὅταν ὁ παραγγελιοδόχος παραιτῆται πάσης προμηθείας, καὶ μάλιστα εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν, ὡς λέγει, εἶχε τελειώσει τὴν ἐκτέλεσιν πασῶν τῶν παραγγελιῶν, ἃς εἶχε λάβει, δὲν δικαιοῦται εἰς προμήθειαν. Διὰ τῆς ἐπιστολῆς ταύτης, λέγει ὁ κ. Πετρόπουλος, (ἀναγινώσκει) «σαφῶς δηλοῖ, ὅτι ἐκτελεῖ τὰς παραγγελίας τῆς Κυβερνήσεως ἄνευ δικαιώματος προμηθείας, καὶ ζητεῖ μόνον τὰς ὑπ’ αὐτοῦ ἐνεργηθείσας χρηματικὰς καταβολὰς πρὸς ἐκτέλεσίν των, ἐξ οὗ ἐξάγεται, ὅτι παραιτεῖται παντὸς περὶ προμηθείας δικαιώματος.»...

§38ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ ἄλλοι νομικοὶ σύμβουλοι τί λέγουν; Ὁ Ταταράκης, ὁ Πάγκαλος;

§39ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰδοὺ τί λέγουν. Ὁ Πάγκαλος παρεδέχθη ἐν μέρει, νὰ μὴ χορηγηθῇ προμήθεια διὰ τὰς δαπάνας, τὰς γενομένας οὐχὶ ἐκ μέρους τοῦ Σπάρταλη μόνον, ἀλλ’ ἐν συμπράξει μετ’ ἄλλων ἀξιωματικῶν, ἀπεσταλμένων νὰ συνεργασθῶσι μετὰ τοῦ Σπάρταλη. Ἡ πλειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς γνωμοδοτεῖ, ὅτι πρέπει νὰ δοθῇ προμήθεια....

§40ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἡ δευτέρα ἐπιστολὴ τοῦ Σπάρταλη;

§41ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ κάμω λόγον περὶ αὐτῆς. Οὕτως εἶχον, κύριοι Βουλευταί, τὰ περὶ προμηθείας, καθ’ ὃν χρόνον ὁ Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ ὑποβάλῃ τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, μεταξὺ τῶν διαφόρων ζητημάτων, ἐξήτασε καὶ τὸ ζήτημα τῆς προμηθείας, καθὼς καὶ τὸ ζήτημα τῶν τόκων. Τί ἀποφαίνεται καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ ζήτημα τῆς προμηθείας; (ἀναγινώσκει). «Ἐπειδὴ τὸ Συνέδριον, κατὰ ἄρθρον 16 τοῦ Καταστατικοῦ αὐτοῦ, ἁρμόδιον εἶναι νὰ ἐξετάζῃ, ἐλέγχῃ καὶ κρίνῃ τοὺς λογαριασμοὺς ὅλων, ὅσοι δυνάμει τῆς ὑπηρεσίας των, ἢ δυνάμει εἰδικῶν παραγγελιῶν, ἢ δυνάμει ἀμφοτέρων τούτων, εἰσπράττουν ἢ ἐξοδεύουν χρήματα, διὰ τὰ παρ’ αὐτῶν εἰσπραττόμενα καὶ πληρονόμενα ποσά. Ἐπειδὴ τὰ διὰ προμήθειαν τῶν κατασκευασθέντων τριῶν πλοίων «Γεώργιος» «Ἀμφιτρίτη» καὶ «Κρήτη» ἐμπεριλαμβανόμενα εἰς πίστωσιν τοῦ ὑπολόγου εἰς τὸν προκείμενον λογαριασμὸν ποσὰ ἐκ λιρῶν 2309 ἐμφαίνουν ἀπαίτησιν ἐμπορικῆς φύσεως, καὶ οὐχὶ δικαίωμα διαχειριστοῦ, καὶ ὡς τοιαύτην διαφεύγουσαν τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Συνεδρίου, ἑπομένως δέον νὰ ἐκπεσθῶσιν ἐκ τῆς πιστώσεώς του.» Ἡ ὑπόθεσις εἰσήχθη εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ὡς εἰ ἐπρόκειτο περὶ ὑπολόγου. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, συμφώνως μὲ τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, ἀποφαίνεται, ὅτι εἰς τοὺς ὑπολόγους οὐδέποτε ὀφείλεται προμήθεια, ἑπομένως τὴν ἀποῤῥίπτει. Καὶ ὅμως, Κύριοι, ἡ νομιμωτάτη, ἡ ὀρθοτάτη αὕτη ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου ἀνετράπη ὑπ’ αὐτοῦ τοῦ ἰδίου! Ὁ Πρωθυπουργὸς διετέλει, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν διακοινώσεων, ἐν τακτικῇ συνεννοήσει μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, ἀνεκοίνου εἰς αὐτὴν οὐ μόνον τὰ τετελεσμένα γεγονότα, ἀλλὰ καὶ αὐτὰς τὰς ἀνακοινώσεις, τὰς ὁποίας ἐλάμβανε παρὰ τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Κράτους, ἰδίως παρὰ τοῦ Προέδρου τοῦ Συνεδρίου. Εἶχε φαίνεται διαβεβαιώσει τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γίνῃ δεκτὴ καθολοκληρίαν ἡ ἀπαίτησις, ἡ δὲ Πρεσβεία, ἐπὶ τῇ εἰδήσει, ὅτι ἡ προμήθεια δὲν ἐγένετο δεκτή, ἐθορυβήθη. Σπεύδει ἑπομένως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ διαβιβάσῃ εἰς αὐτὴν, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου ὑπόκειται εἰς ἀναθεώρησιν, ἂν προσαχθῶσι νέα ἔγγραφα, ἀποδεικνύοντα τὸ βάσιμον τῶν ἀπαιτήσεων, καὶ συμφώνως μὲ τὰς συμβουλὰς ταύτας, ἃς διαβιβάζει εἰς τὴν Πρεσβείαν, ἡ Πρεσβεία ζητεῖ τὴν ἀναθεώρησιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Συνεδρίου, καὶ ζητεῖ αὐτὴν ἐπὶ τῇ βάσει ἐγγράφων τινῶν, κομισθέντων ἐξ Ἀγγλίας, ἐκ τῶν ὁποίων ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ Σπάρταλης εἶχεν ἀναγράψει ἑαυτὸν εἰς τὰ βιβλία του ὡς δικαιούμενον νὰ λάβῃ προμήθειαν (ἱλαρότης ἐν τῇ ἀριστερᾷ). Ἠκούσατε, Κύριοι, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ᾐτήσατο τὴν ἀναθεώρησιν τῆς ἀποφάσεως τοῦ Συνεδρίου! Ἐν τίνι δικαιώματι προέβη εἰς τὸ διάβημα τοῦτο ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις; καὶ διατὶ νὰ ἀνεχθῇ τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου εἶναι δικαστικὴ ἀπόφασις, ἀφορῶσα εἰς ὡρισμένους διαδίκους, οἱ ὁποῖοι μόνοι, κατὰ τὸν νόμον, ἔχουσι τὸ δικαίωμα νὰ ζητήσωσι τὴν ἀναθεώρησιν, ὅταν παρουσιάσωσι νέας ἀποδείξεις, ἃς ἔλαβον μετὰ τὴν ἔκδοσιν τῆς ἀποφάσεως. Τίς εἶναι ἐπὶ τοῦ προκειμένου ὁ διάδικος; Ὁ Σπάρταλης. Εἰς τίνα ἐκοινοποιήθη ἡ ἀπόφασις; Εἰς τὸν Σπάρταλην. Πῶς ἀντὶ τοῦ Σπάρταλη φαίνεται αἰτοῦσα τὴν ἀναθεώρησιν ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία; Διατὶ καὶ τὸ τελευταῖον αὐτὸ διάβημα, τὸ ἀναιροῦν τὰ κυριαρχικὰ τοῦ Κράτους δίκαια, οὐ μόνον συνεχωρήθη, ἀλλὰ καὶ προεκλήθη ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ; Οἱ διάδικοι μόνοι δύνανται νὰ αἰτήσωσιν ἀναθεώρησιν, καὶ ὑπὸ ἰδίαν αὐτῶν εὐθύνην, οὐδέποτε ἠδύνατο νὰ ἐπιτραπῇ εἰς ξένην Κυβέρνησιν νὰ ἐμφανισθῇ ὡς διάδικος ἐνώπιον τοῦ Συνεδρίου, πρὸς ὑπεράσπισιν ἀξιώσεως τῶν ὑπηκόων αὐτῆς. Ἀλλὰ δὲν λείπουσι τὰ δικαιολογήματα εἰς τοὺς διατεθειμένους νὰ ὑποστηρίζωσι τοιαύτας ἐνεργείας. Ἀναγνώσατε, λέγει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τὸ ἄρθρον 21 τοῦ νόμου περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ θέλετε ἰδεῖ, ὅτι ἐκτὸς τοῦ ὑπολόγου, ἔχει δικαίωμα ἀναθεωρήσεως καὶ ὁ Βασιλικὸς Ἐπίτροπος, καὶ αὐτεπαγγέλτως αὐτὸ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Δυνάμει, λέγει, τοῦ ἄρθρου τούτου ἐγένετο ἀναθεώρησις, καὶ οὐχὶ δυνάμει αἰτήσεως τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας. Εὔκολον εἶναι, Κύριοι, νὰ λέγῃ τις ὅ,τι θέλῃ, ἀλλὰ δυσκόλως δύνανται νὰ ὑποστηριχθῶσι τοιοῦτοι λόγοι ἀπέναντι ῥητῶν κειμένων τοῦ νόμου....

§42ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ λέγει ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου.

§43ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ λέγει ἡ ἀπόφασις τοῦ Σενεδρίου, μὲ διακόπτει ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου ἀποκρούει τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ διακόψαντός με.

§44ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγνώσατε τὸ σκεπτικόν.

§45ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἱστορικὸν θὰ ἀναγνώσω, διότι ἐν αὐτῷ σημειοῦνται οἱ διάδικοι τῆς ὑποθέσεως (ἀναγινώσκει). «Συνεδρίασαν, ἵνα δικάσῃ ἐπὶ τῆς αἰτουμένης ἀναθεωρήσεως τῆς ὑπ’ ἀριθ. 400 ἀποφάσεως.... ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, ὡς ἀντιπροσωπευούσης τὴν ὁμάδα τῶν δανειστῶν τῆς πτωχεύσεως τοῦ εἰρημένου Σπάρταλη». Ῥητῶς λοιπὸν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον λέγει, ὅτι ἐπιλαμβάνεται τῆς ὑποθέσεως δυνάμει αἰτήσεως ἀναθεωρήσεως, δοθείσης ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας. Ἀλλ’ ἠδύνατο ἆρά γε δυνάμει τοῦ ἄρθρου 21 νὰ ἐπιληφθῇ τῆς ὑποθέσεως τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ὡς ἐνόμισεν ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς; Ἁπλῆ ἀνάγνωσις τοῦ ἄρθρου ἀναιρεῖ τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Προέδρου. Ναί, ἐπιτρέπει ἀναθεώρησιν τῇ αἰτήσει τοῦ Β. Ἐπιτρόπου, εἴτε αὐτεπαγγέλτως, ἀλλ’ εἰς ὡρισμένας μόνον περιπτώσεις. Καὶ ἰδοὺ τὶ λέγει τὸ ἄρθρον 21 τοῦ νόμου περὶ συστάσεως τοῦ Συνεδρίου (ἀναγινώσκει): «Εἰς τὰς τελευταίας περιπτώσεις ἡ νέα ἐξέτασις γίνεται, ἂν εἰς τὸν ἐλεγχθέντα λογαριασμὸν ἦναι σημειωμένα κονδύλια δίς, ἢ ἂν ἠκολούθησε λάθος λογιστικὸν, ἢ ἂν ἐλησμονήθη τι, ἢ ἂν ἀνεκαλύφθη ἀπάτη». Δὲν ἔχει λοιπὸν δικαίωμα, κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, τὸ Συνέδριον, τῇ αἰτήσει τοῦ Β. Ἐπιτρόπου, ἢ αὐτεπαγγέλτως, νὰ ἐπιληφθῇ ἐκ νέου τῆς ὑποθέσεως, καὶ νὰ ἀνατρέψῃ ὀρθοτάτην ἀπόφασιν, ἣν αὐτὸ τὸ ἴδιον ἐξέδοτο, ἀλλ’ ἐπιτρέπεται τοῦτο μόνον, ὅταν ὑπάρχωσι λογιστικὰ λάθη, διπλαῖ ἐγγραφαὶ καὶ τὰ τοιαῦτα. Ὑπάρχει τοιοῦτόν τι ἐπὶ τοῦ προκειμένου; Ἐπὶ τοῦ προκειμένου τὸ Συνέδριον ἀπεφάνθη, ὅτι δὲν εἶναι ἁρμόδιον νὰ δώσῃ προμήθειαν, ὅτι διαφεύγει τὸν κύκλον τῆς δικαιοδοσίας αὐτοῦ τὸ ἀντικείμενον τοῦτο, καὶ ὅμως αὐτὴ ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπευθύνει πρὸς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἔγγραφα ἐπὶ ἐγγράφων, διαβιβάζει αὐτῷ ἐντόνους διακοινώσεις τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, ὑποβάλλει αὐτῷ φόβους διπλωματικῶν περιπλοκῶν, καὶ ταῦτα πάντα, ἵνα πιέσῃ αὐτὸ, ἵνα τὸ ἐκβιάσῃ νὰ παλινῳδήσῃ καὶ παραδεχθῇ ἀπαίτησιν, ἣν δὲν παρεδέχθη κατ’ ἀρχὰς, ὡς διαφεύγουσαν τὴν ἁρμοδιότητά του! Ἀλλὰ πῶς τουλάχιστον δὲν ἀπέστειλεν εἰς τὸ Συνέδριον καὶ τὴν ἐπιστολὴν, δι’ ἧς ὁ κ. Σπάρταλης ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν ἀπαιτεῖ προμήθειαν, ἵνα ἐν γνώσει πάντων προβῇ τὸ Συνέδριον εἰς μόρφωσιν τῆς πεποιθήσεώς του; Ἀλλὰ μὴ νομίσητε, ὅτι μόνα τὰ διαβήματα ταῦτα, ἢ ὅτι τὰ ἔγγραφα, ἃ προσήγαγεν ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία, ἠνάγκασαν τὸ Συνέδριον νὰ ἀνακαλέσῃ τὴν ἀπόφασίν του. Ἡ Πρεσβεία προσήγαγεν ἔγγραφα πολὺ ἀθῶα, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἐπίστωσε τὸν ἑαυτόν του ἐν τοῖς βιβλίοις αὑτοῦ ἀπέναντι τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Δὲν ἦτο δυνατὸν τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐπὶ τῇ βάσει τοιούτων ἐγγράφων νὰ μεταβάλῃ ἀπόφασιν· ἐχρειάζοντο σπουδαιότερα μέσα, ἐζητήθη νὰ ἀναγνωρίσῃ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις, ὅτι εἶναι ὀφειλέτης τῆς προμηθείας. Ὅθεν συνεπείᾳ ἀλληλογραφίας, καὶ ἐκκρεμοῦς ἤδη οὔσης τῆς ὑποθέσεως ἐνώπιον τοῦ Συνεδρίου, ἀποφασίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ χορηγήσῃ τὴν βάσιν, ἐφ’ ἧς ἠδύνατο νὰ στηριχθῇ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Πρὸς τοῦτο προσκαλεῖ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, καὶ ἐν τῷ Ὑπουργικῷ ἐκείνῳ Συμβουλίῳ τίθησι τὸ ζήτημα, ἂν ὀφείλῃ προμήθειαν τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος, καὶ τὸ ζήτημα τοῦτο ἐλύθη βεβαίως καταφατικῶς καὶ παμψηφεί, αὐτὸ δὲ τὸ πρακτικὸν τοῦ Συμβουλίου τὸ διευθύνει κατεπειγόντως εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, τὸ ὁποῖον ἐδίσταζεν ἕως τότε νὰ ὑποκύψῃ εἰς τοσαύτας πιέσεις καὶ ἀπαιτήσεις. Ἀλλ’ ὅτε τὸ Συνέδριον εἶδεν, ὅτι αὐτὸ τὸ Δημόσιον ἀναγνωρίζει ὀφειλὴν προμηθείας, δὲν εἶναι ἄπορον, ἂν, λαβὸν ὑπ’ ὄψει καὶ τὰς διακοινώσεις τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, καὶ ἀποβλέψαν εἰς τοὺς κινδύνους, τοὺς ὁποίους ἡ Πολιτεία ἠδύνατο νὰ διατρέξῃ ἐν περιπτώσει ἀποῤῥίψεως τῆς αἰτήσεως, δὲν εἶναι, λέγω, ἄπορον, ἂν τὸ Συνέδριον ἐλησμόνησε τὴν ὑψηλὴν αὑτοῦ θέσιν καὶ τὰς ἀρχάς, ὑπὸ τὰς ὁποίας λειτουργεῖ, καὶ ἀπεφάσισε νὰ ἀποδεχθῇ κατὰ τοῦ Δημοσίου ἀπαίτησιν ἄδικον καὶ παράλογον....

§46ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὑπάρχει τὸ πρακτικὸν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου;

§47ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει· θὰ σᾶς τὸ ἀνεγίνωσκον, ἀλλ’ ἐκουράσθην.

§48ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Νὰ διακόψωμεν, κύριε Πρόεδρε, ἐπὶ πέντε λεπτά. (Τῇ συναινέσει τῆς Βουλῆς, ὁ Πρόεδρος διακόπτει τὴν συνεδρίασιν ἐπὶ πέντε λεπτά).

§49ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις.

§50ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλεγον, κύριοι Βουλευταί, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργός, λησμονῶν τὸ ἀξίωμα, τὸ ὁποῖον κατέχει, καὶ τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὸν, νὰ μεριμνήσῃ παντὶ σθένει πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς τε διπλωματικῆς ἀναμίξεως, καὶ κατ’ οὐσίαν τῶν ἀπαιτήσεων, ἃς αὕτη ὑπεστήριζεν, ἠσχολεῖτο αὐτὸς νὰ παράσχῃ τὰ μέσα, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ κατασταθῇ δυνατὸν νὰ στηριχθῶσιν αἱ ἀπαιτήσεις ἐκεῖναι. Ἐπιτρέψατέ μοι, πρὸς ἀπόδειξιν τῶν ἰσχυρισμῶν μου, νὰ ἀναγνώσω ὑμῖν ἔγγραφά τινα, ἀπευθυνθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον διὰ τοῦ παρ’ αὐτῷ Β. Ἐπιτρόπου. Τὸ ὑπ’ ἀριθ. 1416 καὶ ἀπὸ 17 Φεβρουαρίου 1887 ἔγγραφον ἔχει ὡς ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Κοινοποιηθείσης εἰς τὸν ὑπόλογον Μ. Σπάρταλην τῆς ὑπ’ ἀριθ. 400 ἀποφάσεως, ἐξαιτεῖται διὰ τοῦ ἐσωκλείστου ἐγγράφου τῆς ἐνταῦθα Ἀγγλικῆς Πρεσβείας ἡ ἀναθεώρησις αὐτῆς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσαγομένων νέων ἐγγράφων. Ἐπειδὴ τὰ δικαιώματα τοῦ Σπάρταλη ὑπερασπίζεται ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἰς λογαριασμὸν τῆς ὁμάδος τῶν δανειστῶν αὐτοῦ. Ἐπειδὴ ἤδη προσάγονται ἔγγραφα, ὑποστηρίζοντα ἀξιώσεις, ἃς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἐλλείψει ἀποχρώσης δικαιολογίας, δὲν ἔλαβε ὑπ’ ὄψει, κρίνομεν νόμιμον τὴν αἴτησιν τῆς ἀναθεωρήσεως, καὶ ἐντελλόμεθα ὑμῖν, ὅπως θέσητε ὑπ’ ὄψει τοῦ Σώματος πάντα τὰ ἐν τῷ παρόντι συναπτόμενα δικαιολογητικὰ καὶ διακοινώσεις τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας. Ταῦτα εἰσάγοντες εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, θέλετε ἐπιστήσει σπουδαίως τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἐπὶ τῆς ἀπὸ 13)25 τρ. μηνὸς διακοινώσεως τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, δι’ ἧς ζητεῖ κατηγορηματικὴν ἀπάντησιν, καὶ νὰ παρακαλέσητε εἰς τὸ νὰ ἐπιληφθῇ μετὰ δραστηριότητος τῆς ἐξετάσεως τῶν προσαγομένων ἐγγράφων, προλαμβάνον οὕτω τὴν ἀνάπτυξιν διπλωματικοῦ ζητήματος, οὗ ἡ λύσις θὰ ἔχῃ συνεπείας ἐπιζημίους διὰ τὸ Δημόσιον». Διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 8060 τῆς 30 Σεπτεμβρίου 1887 ἐγγράφου λέγει καὶ τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπανελθὼν Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας ἀπηύθυνε νέαν διακοίνωσιν.... Ἀνακοινώσατε ταῦτα εἰς τὸ παρ’ ᾧ διατελεῖτε Σῶμα, ὑποδείξατε αὐτῷ τὰς σοβαρὰς συνεπείας τῆς περαιτέρω ἀναβολῆς τῆς ὑποθέσεως, καὶ ἀπαιτήσατε θετικῶς ἐξ ὀνόματος τῆς Κυβερνήσεως τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ ταχίστην». Διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 8692 τῆς 23 Ὀκτωβρίου 1887 γράφει (ἀναγινώσκει): «Κατόπιν τῆς.... διαβιβάζω ὑμῖν περίληψιν τῆς ἀπὸ 17)29 τρ. μηνὸς ἐντόνου διακοινώσεως τοῦ Πρεσβευτοῦ τῆς Ἀγγλίας.... αὕτη πραγματεύεται καὶ περὶ τόκου πρὸς 5%, ἑπομένως καὶ περὶ τούτου ὀφείλει τὸ Σῶμα νὰ διασκεφθῇ καὶ ἀποφασίσῃ». Ἐπίσης διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 2300 τῆς 16 Μαρτίου 1888 ἐγγράφου πληροφορεῖ τὸ Συνέδριον, ὅτι τὸ Δημόσιον πληρώνει προμήθειαν δι’ ὅλας τὰς μετὰ Τραπεζῶν χρηματικὰς ληψοδοσίας, καὶ ὅτι διὰ ταῦτα φρονεῖ, «ὅτι ὀφείλεται εἰς τὸ κατάστημα Σπάρταλη, ἐνεργῆσαν κατ’ ἐντολὴν τοῦ Προξένου τῆς Ἑλλάδος, προμήθεια», παρακαλεῖ δὲ νὰ ἐπιστήσῃ «σπουδαίως τὴν προσοχὴν τοῦ Συνεδρίου ἐπὶ τῆς συνημμένης διακοινώσεως τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας ἀπὸ 8)20 τρ. μηνός.» Σημειωτέον, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν δι’ ἐγγράφου του, ὑπάρχοντος ἐν τῷ φακέλλῳ, ἀναιρεῖ τὸν περὶ προμηθείας ἰσχυρισμὸν, διαβεβαιῶν, ὅτι οὐδέποτε ἐπληρώθη τοιαύτη ἐπὶ κατασκευῆς πλοίων. Ἐπὶ τέλους ἀπέστειλεν εἰς τὸ Συνέδριον καὶ τὸ ἀπὸ 15 Μαΐου ἐ. ἔ. πρακτικὸν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, δι’ οὗ κατεπείσθη τέλος τὸ Συνέδριον νὰ ἐνδώσῃ εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἐστηρίχθη κυρίως εἰς τοὺς ἑξῆς λόγους, ὅτι ἡ πενταμελὴς Ἐπιτροπὴ ἀναγνωρίζει εἰς τὸν Σπάρταλην δικαίωμα προμηθείας, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι τὰς παρασχεθείσας τῷ Δημοσίῳ ἐμπορικὰς ἐργασίας δὲν παρέσχεν ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ δημοσίου ὑπαλλήλου. Ἀλλὰ πῶς τότε ἀναθέτει εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον τὴν ἐκδίκασιν τοῦ ζητήματος; Ἐπίσης ἐστηρίχθη εἰς τὸν λόγον, ὅτι ἐκ τῶν προσαχθέντων ἐγγράφων ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ Σπάρταλης κατέβαλε προμήθειαν εἰς τὸν οἶκον Σπάρταλη. Ἀλλ’ ἡ βεβαίωσις αὕτη τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου εἶναι ἀνυπόστατος. Ἐκ τῶν ἐγγράφων ἐκείνων οὐδεμία ἀποδεικνύεται πληρωμὴ τοιαύτης προμηθείας. Ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἥτις τὰ λαμβάνει ὑπ’ ὄψει, ἰδοὺ πῶς ἐκφράζεται περὶ αὐτῶν (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ ἐκ τῶν προσαγομένων.... βεβαιοῦται, ὅτι.... εὗρεν ἐγγεγραμμένας εἰς πίστωσιν τῆς Ἑταιρίας (Σπάρταλη καὶ Σα) λίρας 2309 διὰ προμήθειαν ἀγορᾶς καὶ ὁπλισμοῦ... κτλ.». Ὁ Συμβολαιογράφος βεβαιοῖ, οὐχὶ, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἐπλήρωσε πρὸς τὴν Ἑταιρίαν Σπάρταλη, ἀλλ’ ὅτι εὗρεν ἐν τοῖς βιβλίοις, ὅτι ἡ Ἑταιρία πιστοῦται μὲ τὸ ποσόν. Σημειώσατε δὲ, ὅτι οὐδέποτε ὁ Σπάρταλης ἰσχυρίσθη, ὅτι ἐπλήρωσεν εἰς ἄλλον τὴν προμήθειαν ταύτην, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ζητεῖ, ὅτι οὐδέποτε ὁ Σπάρταλης διέκρινεν ἑαυτὸν ἀπὸ τῆς Ἑταιρίας, διότι ἡ Ἑταιρία Σπάρταλη καὶ Σπάρταλης εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτὸ πρόσωπον. Τὸ Δημόσιον εἰς τὸν Σπάρταλην ἀνέθηκε τὴν παραγγελίαν ταύτην, καὶ ὁ Σπάρταλης ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν ἔχει ἀπαίτησιν προμηθείας, ἑπομένως ἡ διάκρισις τοῦ Σπάρταλη ἀπὸ τῆς Ἑταιρίας του εἶναι ἓν τῶν μέσων, ἅτινα ἐσχάτως ἐπενοήθησαν, ἵνα παραπλανήσωσι τήν τε Βουλὴν καὶ τὴν κοινὴν γνώμην ὑπὲρ τῆς ἀπαιτήσεως ταύτης. Τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἠρωτήθη ὑπὸ τοῦ Β. Ἐπιτρόπου, ἐξ ὀνόματος τοῦ Συνεδρίου, περὶ τοῦ ποσοῦ τῆς ὀφειλομένης προμηθείας, διότι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν εἶχεν ἤδη ἀναγνωρίσει τὴν ὑποχρέωσιν πρὸς πληρωμὴν αὐτῶν, ὅθεν τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ὁρίζει καὶ τὸ ποσόν. Ἂν ἤδη, ἀνεξαρτήτως τούτων πάντων, ἐξετάσωμεν κατ’ οὐσίαν τὸ ζήτημα τῆς προμηθείας, θέλομεν εὑρεθῆ ἀπέναντι διλήμματος. Ἄν ὁ Σπάρταλης ἦναι ὑπόλογος ἀπέναντι τοῦ Συνεδρίου, δὲν δικαιοῦται εἰς προμήθειαν, καὶ καλῶς ἀπεῤῥίφθη αὕτη ὑπὸ τοῦ Συνεδρίου. Ἄν ὁ Σπάρταλης ἦναι ἰδιώτης, δὲν ἔχει δικαιοδοσίαν τὸ Συνέδριον, καὶ ἔπρεπε νὰ ὑποβάλῃ τὰς ἀξιώσεις του εἰς τὰ τακτικὰ Δικαστήρια. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, καὶ ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι εἶχε δικαίωμα προμηθείας, ὅταν αὐτὸς δι’ ἐπιστολῆς του ῥητῶς λέγῃ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι οὐδέποτε ἐνόησε νὰ λάβῃ προμήθειαν, πῶς εἶναι δυνατόν, μετὰ τοιαύτην βεβαίωσιν, νὰ δικαιωθῇ νὰ λάβῃ τοιαύτην; Ἀλλὰ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς παρατηρεῖ, ὅτι δὲν λαμβάνομεν ὑπ’ ὄψει καὶ δευτέραν ἐπιστολὴν τοῦ κ. Σπάρταλη κατὰ τὸ 1874, ἤτοι 6 ἔτη μετὰ τὴν πρώτην γραφεῖσαν, διὰ τῆς ὁποίας ἐπιφυλάσσεται πάλιν τὸ δικαίωμα τῆς προμηθείας, ἵνα διαθέσῃ αὐτὸ πρὸς φιλανθρωπικὸν σκοπόν. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι ὁ δηλώσας ἅπαξ, ὅτι ἐργάζεται δωρεὰν, ἔχει δικαίωμα νὰ μεταβάλῃ μονομερῶς γνώμην καὶ νὰ ζητήσῃ ἔπειτα πληρωμήν; Ἀφοῦ δὲ ὁ μόνος δικαιοῦχος ὑπὲρ ὡρισμένου φιλανθρωπικοῦ σκοποῦ διέθεσε τὴν προμήθειαν καὶ διὰ τῆς δευτέρας ἀκόμη ἐπιστολῆς του, ἐν τίνι δικαιώματι ἔρχονται, μετὰ πολλὰ ἔτη, οἱ δανεισταὶ αὐτοῦ, ἵνα ἀναιρέσωσιν ὅ,τι ὑπεσχέθη ὁ Σπάρταλης, καὶ δηλώσωσιν, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζουσι τὴν ὁριστικῶς γενομένην πρὸ ἐτῶν διάθεσιν τῆς προμηθείας; Καὶ ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει δὲν ἔχομεν καὶ ἡμεῖς τὸ δικαίωμα νὰ ἀποπέμψωμεν αὐτοὺς, προβάλλοντες, ὅτι οὐδὲ λεπτὸν δικαιοῦνται νὰ λάβωσιν, ἕνεκα παραγραφῆς; Δὲν ἐκτείνομαι, Κύριοι, περισσότερον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ κονδύλιον τῆς προμηθείας. Νομίζω, ὅτι ἄνευ δικαιώματος καὶ ἐναντίον τοῦ νόμου ἀνεγνωρίσθη τὸ κονδύλιον τοῦτο ἐπὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἔρχομαι εἰς τὸ τελευταῖον κονδύλιον, τὸ ἀφορῶν εἰς τοὺς τόκους. Εἶπον πρὸς ὑμᾶς, ὅτι, ἕνεκα τῆς ἐπιμόνου ἀρνήσεως τοῦ Σπάρταλη νὰ ὑποβάλῃ τοὺς λογαριασμοὺς εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐκηρύχθη οὗτος, συμφώνως πρὸς τοὺς νόμους τοῦ Κράτους, ὀφειλέτης τοῦ Δημοσίου, καὶ τὸ Δημόσιον, ἐκτελοῦν διοικητικῶς, κατέσχεν εἰς χεῖρας τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης περιουσίαν τοῦ κ. Σπάρταλη, ἀνερχομένην εἰς 6 χιλιάδας περίπου λιρῶν. Ὅτι οὕτω συνέβη ἡ ὑπόθεσις, προκύπτει ἀριδήλως ἐξ ἐπισήμων ἐγγράφων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐκ τῶν ἐγγράφων τῆς κατασχέσεως. Γράφων ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸς τὸν Κεντρικὸν Ταμίαν καὶ ἐκθέτων αὐτῷ τὴν ἄρνησιν τῆς ὑποβολῆς τῶν λογαριασμῶν ἐκ μέρους τοῦ κ. Σπάρταλη, ἐπάγεται τὰ ἑξῆς (ἀναγινώσκει): «Ἐπειδὴ κατὰ τὸ ἄρθρ. 42 τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ πᾶς ὑπάλληλος, ἐπιφορτισμένος χρηματικὴν διαχείρισιν, καθίσταται ὑπόλογος, ἅμα δι’ ἀποδείξεών του λάβῃ εἰς χεῖράς του δημόσια χρήματα, κατὰ τὸ ἄρθρον 50 τοῦ Διατάγματος πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ νόμου, πᾶσα πληρωμὴ, μένουσα ἀδικαιολόγητος κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς κλείσεως τῆς χρήσεως, θεωρεῖται ὡς χρέος πρὸς τὸ Δημόσιον, καὶ ἐπιστρέφεται εἰς τὸ ταμεῖον. Ἐπειδὴ ὁ Σπάρταλης, μὴ δικαιολογήσας μέχρι τοῦδε... καθίσταται ὑπόλογος, καὶ ἑπομένως ὑπόχρεως πρὸς ἀπόδοσιν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον... Σᾶς παραγγέλλομεν, ἵνα... ἐνεργήσητε, δυνάμει τοῦ ἄρθρου 97 τοῦ νόμου περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, κατάσχεσιν...» Οὕτως ἐνηργήθη ἡ κατάσχεσις, καὶ λόγῳ τῆς τοιαύτης ὑπὸ τοῦ Δημοσίου κατασχέσεως καὶ πληρωμῆς ζητεῖ ὁ Σπάρταλης, ἢ ἡ ὁμὰς τῶν δανειστῶν, ἢ ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία, νὰ πληρωθῶσι τόκοι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τοῦ 1874, ὅτε τὰ χρήματα εἰσῆλθον εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον. Καὶ τὸ ζήτημα δὲ τῶν τόκων ὑπεβλήθη εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ὅπερ διὰ τῆς πρώτης ἀποφάσεώς του ἀπεφάνθη, ὅ,τι δι’ αὐτῆς εἶχεν ἀποφανθῆ καὶ περὶ τοῦ ζητήματος τῆς προμηθείας, ἤγουν, ὅτι οἱ περὶ ὧν ἀποφαίνεται ὑπόλογοι οὐδέποτε ἔχουσι δικαίωμα νὰ ἀπαιτήσωσι τόκους. «Ἐπειδὴ (λέγει τὸ Συνέδριον) κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦ ἀπὸ 15 Ὀκτωβρίου 1852 Β. Διατάγματος περὶ ἐκτελέσεως τοῦ περὶ δημοσίου λογιστικοῦ τοῦ Κράτους νόμου, τόκος δὲν λογίζεται εἰς ὄφελος τῶν πιστωτῶν τοῦ Κράτους, παρεκτὸς ἂν ὀφείλεται δυνάμει τοῦ νόμου ἢ ῥητῆς συμφωνίας. Ἐπειδὴ ἐπὶ τῶν προκειμένων λογαριασμῶν οἱ σημειούμενοι εἰς πίστωσιν τοῦ ὑπολόγου καθὼς καὶ τοῦ Δημοσίου τόκοι δὲν στηρίζονται οὔτε εἰς νόμον, οὔτε εἰς ῥητὴν συμφωνίαν, θεωροῦνται ἀπαράδεκτοι καὶ συνεπῶς ἀποῤῥιπτέοι». Τοιαύτη εἶναι ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου, μὴ τροποποιηθεῖσα ὡς πρὸς τοὺς τόκους. Καὶ ἐρωτῶ: εἶναι ἡ ἀπόφασις αὕτη ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸν ὑπόλογον, ἢ δύναται αὐτὸς, ὅταν τὸν συμφέρῃ, νὰ ἐπικαλῆται τὴν ἀπόφασιν τοῦ Συνεδρίου, ὅταν δ’ ἔχῃ ἐναντίον συμφέρον, νὰ μὴ ὑπάγηται εἰς αὐτὴν καὶ νὰ καταφεύγῃ εἰς ἕτερα μέσα; Τὴν δευτέραν γνώμην ἀσπάζεται παραδόξως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ διὰ τοῦτο, ἀντὶ νὰ θεωρήσῃ τὴν ἀπαίτησιν τῶν τόκων ὁριστικῶς ἀποῤῥιφθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Συνεδρίου, αὐτὸς οὐδόλως λαμβάνει ὑπ’ ὄψει τὴν ἀπόφασιν, ἀλλὰ προκαλεῖ περὶ τοῦ ζητήματος γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ὅπερ, ἀντιθέτως πρὸς τὸ Συνέδριον, παραδέχεται ὡς βάσιμον τὴν περὶ τόκων ἀπαίτησιν! Εἶχον, ἐρωτῶ, ἄδικον, ἰσχυρισθεὶς, ὅτι ἔχει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰδιαιτέραν στοργὴν πρὸς τὴν ἀπαίτησιν ταύτην, ἀφοῦ πρὸς ἱκανοποίησιν αὐτῆς οὐδὲν παραλείπει ἔκνομον μέσον; Ἀλλ’ εἶναι ἆρά γε ὀρθὴ ἡ γνώμη τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, ὅτι δικαιοῦται ὁ Σπάρταλης νὰ ἀπαιτήσῃ τόκους; Ὑπάρχουσιν εὐτυχῶς ἐν τῇ Βουλῇ πλεῖστοι διακεκριμένοι νομικοὶ, καὶ ἂν εὐαρεστηθῶσι νὰ μελετήσωσι τὴν γνωμοδότησιν ταύτην, θέλουσι πεισθῆ, ὅτι ἦτο ἐντελῶς ἐσφαλμένη. Τὸ Δημόσιον (λέγει τὸ Νομικὸν Συμβούλιον) δὲν ὀφείλει τόκους, ἢ ἀφ’ ὅτου ἐγένετο κατ’ αὐτοῦ ἀγωγή· ἄρα μὴ ἐγείρας ὁ Σπάρταλης ἀγωγὴν, δὲν δικαιοῦται εἰς τόκους. Ἀλλ’ ἔχει ὁ Σπάρταλης (λέγει τὸ Συμβούλιον) δικαίωμα ἀποζημιώσεως κατὰ τοῦ Δημοσίου, διότι τὸ Δημόσιον ἔλαβε τὰ χρήματά του καὶ τὸν ἐστέρησε τῶν ἐξ αὐτῶν ὠφελειῶν· τὸ δὲ δικαίωμα τοῦτο προσδιορίζει εἰς τόκον πρὸς 5% ἐτησίως ἐπὶ τοῦ ἀφαιρεθέντος κεφαλαίου. Οὕτω λοιπὸν, ἐνῷ ἀφ’ ἑνὸς τὸ Συμβούλιον ἀποφαίνεται, ὅτι δὲν ὀφείλονται τόκοι, ἀφ’ ἑτέρου ἐπιδικάζει αὐτοὺς λόγῳ ἀποζημιώσεως. Ἀλλ’ οἱ τόκοι οὐδὲν ἄλλο εἰσὶν ἢ ἀποζημίωσις ἕνεκα στερήσεως τῶν κεφαλαίων· πῶς λοιπὸν, τοῦ νόμου ἀπαγορεύοντος τοιαύτην ἀποζημίωσιν πρὸ τῆς ἀγωγῆς, ἠδύνατο νὰ ἐπιδικασθῇ τοιαύτη; Τὰ ἐκ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν χρημάτων δικαιώματα τοῦ Σπάρταλη πρέπει νὰ ἐξετασθῶσι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἡ ἀφαίρεσις ἔλαβε χώραν. Κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην δὲν ἠδύνατο νὰ ζητήσῃ, εἰμὴ τὴν ἐπιστροφὴν τῶν χρημάτων αὐτοῦ, καὶ, τούτου γενομένου, οὐδὲν ἕτερον εἶχε δικαίωμα ἀποζημιώσεως. Μὴ γενομένης τῆς ἀποδόσεως μέχρι τοῦδε, στερεῖται βεβαίως καὶ τῶν τόκων, ἀλλὰ τὴν τοιαύτην ζημίαν δὲν λαμβάνει ὑπ’ ὄψει ὁ νόμος, εἰμὴ ἀπὸ τῆς ἐγέρσεως τῆς ἀγωγῆς, ἑπομένως, μὴ γενομένης τοιαύτης, δὲν ὀφείλεται ἀποζημίωσις, καὶ τὴν ἰδίαν του ἀμέλειαν πρέπει νὰ αἰτιᾶται ὁ Σπάρταλης, ἂν ζημιῶται ἐντεῦθεν. Ἂν παραδεχθῶμεν, ὅτι πᾶς στερούμενος ἀδίκως τῶν χρημάτων του δικαιοῦται νὰ ἀποζημιωθῇ, ματαία ἤθελεν ἀποβῆ ἡ διάταξις τῶν νόμων, ἡ ἀπαγορεύουσα τὸν τόκον πρὸ τῆς ἀγωγῆς, καὶ οἱοσδήποτε δανειστὴς τοῦ Δημοσίου ἤθελεν ἔχει τὸ μέσον νὰ ὑπεκφεύγῃ αὐτὴν, ζητῶν οὐχὶ τόκους, ἀλλὰ τόκους λόγῳ ἀποζημιώσεως· ὁ μὴ πληρωθεὶς π. χ. τὸν μισθόν του ὑπάλληλος στερεῖται τῶν ὠφελειῶν αὐτοῦ· ὅθεν, κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, δύναται νὰ ζητήσῃ μετὰ παρέλευσιν ἐτῶν τὰς ὠφελείας ταύτας λόγῳ ἀποζημιώσεως....

§51Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐνθυμεῖσθε τὰ ὀνόματα τῶν Νομικῶν Συμβούλων, οἵτινες ἔδωκαν τὴν γνώμην ταύτην;

§52ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι οἱ κύριοι Στεφάνου, Καλογερόπουλος, Γλαράκης, Μακᾶς, καὶ οἱ τρεῖς ἐσχάτως διορισθέντες. Ἀλλὰ καὶ πλεῖστοι ἄλλοι λόγοι ἠδύναντο ν’ ἀντιταχθῶσι κατὰ τῆς περὶ τόκου ἀπαιτήσεως. Ἐξέθηκα ὑμῖν, ὅτι τὸ Δημόσιον προέβη εἰς τὴν ἐκτέλεσιν δυνάμει νομίμου τίτλου καὶ συμφώνως πρὸς τὸν Λογιστικὸν Νόμον, διότι ὁ Σπάρταλης, κατὰ παράβασιν τῶν καθηκόντων του, ἠρνεῖτο, καίπερ παραγγελλόμενος, νὰ δώσῃ λογαριασμὸν, ἑπομένως, ἂν ἐζημιώθη ἐκ τῆς κατασχέσεως, αὐτὸς εἶναι παραίτιος τῆς ζημίας του, καὶ δὲν ἔχει δικαίωμα ἀποζημιώσεως κατὰ τοῦ Δημοσίου, ὅπερ νομίμως ἐξήσκησε τὰ δικαιώματά του. Ἐκτὸς τούτου, ἔχον τὸ Δημόσιον τίτλον ἐκτελεστὸν, ἠδύνατο νὰ ἐκτελέσῃ, καὶ ἂν ὤφειλεν ἐξ ἄλλων λόγων, διότι δὲν ἐπιτρέπεται συμψηφισμὸς κατὰ τῶν ἀπαιτήσεων τοῦ Δημοσίου. Ὑπὸ πᾶσαν ἔποψιν ἑπομένως πίπτει ἡ ἀπαίτησις τῶν τόκων, καὶ εἶναι ἐντελῶς ἀνυπόστατος· ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ ἐκθέσει του προσπαθεῖ νὰ στηριχθῇ καὶ εἰς ἕτερον λόγον, εἰς τὸν λόγον, ὅτι ἡ πρώτη ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου, ὑπ’ ἀριθ. 400, παραδέχθη ὡς τοκοφόρους τὰς διαφόρους ἀπαιτήσεις τῶν πιστοχρεώσεων τοῦ Σπάρταλη, καὶ ἑπομένως πρέπει νὰ ὑπολογισθῶσι τόκοι καὶ διὰ τὴν ἐκ τῆς ἀφαιρέσεως τῶν χρημάτων ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἀπαίτησιν. Δὲν γνωρίζω, ἂν ἀναγινώσκῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰς ἐκθέσεις, ἃς ὑπογράφει. Ἂν ἀνεγίνωσκε τὴν ἔκθεσιν, ἤθελεν ἀμέσως ἀνακαλύψει, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα τοῦτο εἶναι ὅλως ψευδὲς, διότι ἡ ὑπ’ ἀριθ. 400 ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου οὐ μόνον δὲν ἀνεγνώρισεν ὡς τοκοφόρα τὰ διάφορα κονδύλια τῶν λογαριασμῶν, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀπεφάνθη ῥητῶς, ὅτι οὐδένα τόκον ἀναγνωρίζει· ὥστε καὶ τὸ παράδοξον τοῦτο ἐπιχείρημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀποδεικνύει μόνον τὴν ἰδιαιτέραν αὐτοῦ στοργὴν ὑπὲρ τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ κ. Σπάρταλη. Κύριοι Βουλευταὶ, σᾶς ἐκούρασα καὶ ἐκουράσθην. Κατὰ συνέπειαν συγκεφαλαιῶν ὑποστηρίζω ἐνώπιον ὑμῶν, ὅτι οὐδεμίαν ἔχουσι κατ’ οὐσίαν ὑπόστασιν αἱ ἀπαιτήσεις τοῦ Σπάρταλη, αἱ ἀναγόμεναι εἰς τὴν προμήθειαν καὶ τοὺς τόκους, ὅτι καὶ αἱ λοιπαὶ ἀπαιτήσεις αὐτοῦ ἀπεσβέσθησαν, διότι ἡ παραγραφὴ πρὸ πολλῶν χρόνων συνεπληρώθη. Φρονῶ, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, δυνάμενος ν’ ἀποτρέψῃ ὑμᾶς ἀπὸ τῆς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων· τοὐναντίον, φρονῶ, ὅτι ὑπέρ ποτε ἐπιβάλλεται ἡμῖν ἡ ἀκριβὴς τήρησις τῶν νόμων, διότι τὸ ζήτημα συνδέεται στενῶς μὲ τὴν ἀλώβητον τήρησιν τῶν κυριαρχικῶν τοῦ Ἔθνους δικαίων, ἅτινα ἐξετέθησαν ἐν κινδύνῳ, ὡς ἐκ τῆς ἐπιμέμπτου πορείας, ἣν ἡ Κυβέρνησις ἐτήρησεν ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Προτείνω λοιπὸν εἰς ὑμᾶς ν’ ἀποῤῥίψητε τὴν πίστωσιν. Φρονῶ δὲ, ὅτι ἡ γενομένη συζήτησις παρέχει ὑμῖν εὔλογον ἀφορμήν, ἵνα σκεφθῆτε, ἂν ᾖναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐξακολουθῆτε ὑποστηρίζοντες Κυβέρνησιν, τόσον οἰκτρῶς διαχειρισθεῖσαν μέγιστα συμφέροντα τοῦ Δημοσίου.

§53ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πολὺ δικαίως ὁ κ. Βουλευτὴς κατέληξε, παριστῶν τὸ ζήτημα ὡς πολιτικόν, διότι μόνον ἡ ἰδέα, ὅτι τὸ ζήτημα τοῦτο ἠδύνατο νὰ ἀναχθῇ εἰς ὕψος πολιτικοῦ ζητήματος, ἠδύνατο νὰ ὑπαγορεύσῃ εἰς τὸν κ. Βουλευτὴν τὰς σκέψεις, τὰς ὁποίας ἐξέθετο πρὸς ὑμᾶς. Ἐὰν τὸ ζήτημα ἐπαρουσιάζετο ὡς ἁπλοῦν ζήτημα πιστώσεως, βεβαιώθητε, ὅτι ὁ κ. Βουλευτὴς πᾶν ἄλλο ἤθελε πράξει, ἢ νὰ ὑποστηρίξῃ ὅ,τι ὑπεστήριξεν. Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς ἤλπισεν, ὡς ἐκ τῆς ἀναγνώσεως τοῦ φακέλλου, τὸν ὁποῖον ὑπεβάλομεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἀποδείξῃ ἐκ τούτου, ὅτι τὸ ζήτημα ἐλάμβανε τὴν λύσιν, τὴν ὁποίαν προτείνομεν εἰς τὴν Βουλήν, οὐχὶ διότι αἱ ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους πρὸς ὑπόλογον ἐπέβαλλον τοιαύτην τινὰ λύσιν, ἀλλὰ διότι ἡ Κυβέρνησις εἰργάσθη ὑπὸ πίεσιν. Ἡ πίεσις, ὡς παρεστήθη σήμερον ὑπὸ τοῦ κ. Βουλευτοῦ, εἶναι ἡ πίεσις ἡ διπλωματική, τὴν ὁποίαν ἐξάγει ἐξ ἐγγράφων ἐπισήμων, κατατεθέντων παρ’ ἡμῶν αὐτῶν εἰς τὴν Βουλήν. Ἡμεῖς, ὀφείλοντες νὰ δικαιολογήσωμεν ἐν πάσῃ λεπτομερείᾳ τὴν πίστωσιν ταύτην, ἥτις εἶχεν ὑποβληθῆ καὶ ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλήν, ἀνεκλήθη δὲ, ἵνα ἐκκαθαρισθῇ ἀκριβέστερον, ὑπεβάλομεν πάντα, μεταξὺ δὲ τῶν ὑποβληθέντων ὑπάρχουσι καὶ ἔγγραφα τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, παρισταμένης ὡς πληρεξουσίου τοῦ διεκδικοῦντος, οὐδόλως δὲ ὑπὸ διπλωματικὸν χαρακτῆρα. Εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν ἐποιήσαμεν παραστάσεις καὶ ἐπισήμως καὶ ἰδιαιτέρως· παρεστήσαμεν καθαρῶς, ὅτι τὸ ζήτημα δὲν ἦτο διπλωματικὸν καὶ ὅτι ἑπομένως δὲν ἠδυνάμεθα νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν ἀνάμιξιν αὐτῆς, εἰμὴ ὅπως ἠδυνάμεθα ν’ ἀναγνωρίσωμεν τὴν ἀνάμιξιν παντὸς ἔχοντος νόμιμον τίτλον πρὸς τοῦτο ἰδιώτου. Ἡ Πρεσβεία δὲν παρίσταται ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ ὡς ἐκπροσωποῦσα τὴν δύναμιν τῆς Ἀγγλικῆς διπλωματίας, ἀλλὰ παρίσταται ὡς ἐκπροσωποῦσα τὰ δίκαια ὁμάδος δανειστῶν· οὐδὲν δὲ ἔχομεν δικαίωμα νὰ εἴπωμεν πρὸς αὐτήν, ὅτι δὲν ἀναγνωρίζομεν εἰς τὴν ὁμάδα τῶν δανειστῶν τὸ δικαίωμα νὰ ἐκλέξῃ ὡς ἀντιπρόσωπον τὴν Πρεσβείαν, καὶ ὅτι ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι πρέπει νὰ ἐκλέξῃ ἕτερόν τινα, ἰδιώτην ἢ σωματεῖον. Περὶ τούτου καθαρώτατα ἐξεφράσθημεν πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν. Ἐθέσαμεν τὸ ζήτημα, πρὶν ἢ δώσωμεν ἀπάντησιν· ἠρωτήσαμεν τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν, ἂν διπλωματικῶς παρίσταται ἐνώπιον ἡμῶν, ζητοῦσα τὴν λύσιν τοῦ ζητήματος τούτου, ἢ ἂν παρίσταται ἁπλῶς, ὡς τὸ κείμενον τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων δεικνύει, ὡς ἐπίσημος πληρεξούσιος τῶν διεκδικοῦντων. Εἰς τὸν Πρεσβευτὴν τῆς Ἀγγλίας, τὸν προκάτοχον τοῦ παρόντος, τὸν διεξαγαγόντα τὸ πλεῖστον τῶν διαπραγματεύσεων τούτων, ἔθηκα τὸ ζήτημα, ὅτε αὐτὸς ἐπέμεινεν ἀπαιτῶν λύσιν τοῦ ζητήματος. Τὸν ἠρώτησα: Θέτετε τὸ ζήτημα διπλωματικῶς; Πρέπει νὰ τὸ γνωρίζωμεν, καὶ πρέπει νὰ ἐξηγηθῆτε· ἐὰν τὸ θέτητε ὡς ζήτημα διπλωματικόν, θὰ σᾶς ἐρωτήσω καὶ ἕτερον, θὰ φέρητε καὶ δευτέραν φορὰν τὸν στόλον; καὶ ἂν θὰ ἐφέρετε τὸν στόλον, τῷ εἶπον, μὴ ἐλπίζετε, ὅτι τὸ ζήτημα ἤθελε λυθῆ ἄλλως, ἢ ὡς θὰ ἐλύετο καὶ ἂν δὲν παρίστατο παρ’ ὑμῶν ὡς διπλωματικόν. Ὁ Πρεσβευτὴς τῆς Ἀγγλίας ἀπήντησεν, ὅτι: αὐτὸς οὐδέποτε, οὔτε ἐν τῇ ἐπισήμῳ ἀλληλογραφίᾳ, οὔτε ἐν τῇ ἰδιωτικῇ, οὔτε ἐν ταῖς προφορικαῖς πρὸς ἡμᾶς παραστάσεσιν, ἐποιήσατο λόγον περὶ διπλωματικοῦ ζητήματος, ἢ περὶ στόλου· εἶπεν, ὅτι ἔρχεται ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Ἀγγλίας, ἔχων τὸ καθῆκον νὰ ὑποστηρίξῃ πάντα ὑπήκοον Ἄγγλον, ζητοῦντα τὴν συνδρομήν του, ἐνταῦθα δὲ ἤρχετο, ἵνα παράσχῃ τὴν συνδρομήν του ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ὁμάδος τῶν δανειστῶν τοῦ Σπάρταλη, καὶ ἐζήτει νὰ δοθῇ ἀπάντησις, ἂν παρεδεχόμεθα ὡς ὀρθὰς τὰς ἀξιώσεις αὐτοῦ, ἢ ὄχι. Εἰς ταῦτα ἀνέκαθεν ἀντέταξα πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν, ὅτι οἱ λογαριασμοὶ τῶν ὑπολόγων δὲν καθορίζονται διοικητικῶς ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου, ἀλλ’ ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἑπομένως οὐδὲν ἔχει νὰ ἀξιοῖ παρ’ ἐμοῦ· δύναται νὰ διευθύνηται πρὸς τὸ Συνέδριον διὰ τῆς Κυβερνήσεως ὡς ἀντιπρόσωπος τῶν δανειστῶν, ἀλλ’ ἂς μὴ ἐλπίζῃ, ὅτι αἱ παραστάσεις του πρὸς ἡμᾶς δύνανται νὰ ἔχωσιν οἱανδήποτε ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῆς λύσεως τοῦ ζητήματος. Παραστάσεις δύναται νὰ ποιῆται ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ὁμάδος τῶν δανειστῶν πρὸς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ εἰς ἐκεῖνο ἀνήκει νὰ ἐξετάσῃ, κατὰ πόσον ἡ ὁμὰς τῶν δανειστῶν ἔχει δίκαιον, ἢ ὁ κ. Σπάρταλης, κατὰ πόσον αὐτὸς ἀντιπροσωπεύει τὴν ὁμάδα τῶν δανειστῶν, ἢ κατὰ πόσον δύναται νὰ θεωρηθῇ, ὅτι ἀντιπροσωπεύει τὸν κ. Σπάρταλην, ἐὰν οὗτος ἦναι ὁ διεκδικῶν. Ἡ ἔννοια ἑπομένως ὅσων ἐγράψαμεν καὶ ὅσων ἠκούσατε πρὸ ὀλίγου περὶ τῆς σχέσεως τῆς ὑποθέσεως ταύτης πρὸς τὸ Συνέδριον, ἡ ἔννοια ὅσων ἀνεκοινώσαμεν πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν, ἦτο ἀκριβῶς ἀντίθετος ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς· τὸ Συνέδριον ἐπεκαλέσθημεν, ἵνα ἀποκρούσωμεν τὸ δικαίωμα τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἵνα ἀπαιτῇ παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀπάντησιν. Τὸ ζήτημα τοῦτο παρεστήσαμεν ὡς καθαρῶς δικαστικὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἐλύετο κατὰ τὰς ὑπαγορεύσεις μόνων τῶν νόμων τῆς Ἑλλάδος, εἴτε ὁ διεκδικῶν εἶχε δύναμιν ὄπισθέν του, εἴτε εἶχε μόνην τὴν τοῦ δικαίου. Ταῦτα παρεστήσαμεν πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν, — ἡ ὁποία καὶ μετὰ τὰς παραστάσεις ταύτας ἐξηκολούθησεν ἀλληλογραφοῦσα πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, — ἀποκρούοντες τὴν τοιαύτην λύσιν καὶ ὑποστηρίζοντες, ὅτι οὐδὲν ἠδύνατο νὰ ἀπαιτῇ παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἡ λύσις θὰ ἐδίδετο παρὰ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, καὶ ὅτι πρὸς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον οὐδὲν ἀνεκοινοῦμεν, ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ χρησιμεύσῃ, ἵνα διαφωτίσῃ αὐτὸ, ὅπως καταστῇ δυνατὴ ἡ παρ’ αὐτοῦ ἔκδοσις ἀποφάσεως. Ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ δὲν εἰργάσθημεν μόνον, ὅτε ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία ἀνεμίχθη εἰς αὐτήν. Ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία ἀνεμίχθη ἐπ’ ἐσχάτων, ἡμεῖς δὲ ἐργαζόμεθα ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ ἀπὸ πολλοῦ χρόνου, ἀπὸ τοῦ 1867· διότι ἡ ὀφειλὴ αὕτη κυρίως προέρχεται ἐξ ἐποχῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν καὶ ἐγὼ ἤμην Ὑπουργὸς, καὶ ἐγὼ μετεῖχον τῶν δοθεισῶν ἐντολῶν, αἵτινες ὑπῆρξαν ἀφετηρία καὶ μεταγενεστέρων ἄλλων ἐντολῶν, ἐξ ὧν προέκυψε τὸ ὅλον τοῦτο χρέος. Τῆς ὀφειλῆς ταύτης τὴν ἱερότητα κάλλιστα γινώσκω, καὶ δικαίως ὁ κ. Βουλευτὴς εἶπεν, ὅτι ἔχω στοργὴν πρὸς τὴν ὑπόθεσιν· διότι, ὅτε κατὰ τὸ 1867 ἐδίδομεν τὴν ἐντολὴν ταύτην, ἐθεωροῦμεν ἡμᾶς εὐτυχεῖς, ὅτι ὑπῆρχεν ἐν Ἀγγλίᾳ Πρόξενος, ὁ ὁποῖος δὲν ἐζήτει προκαταβολὴν παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἵνα προβῇ εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ἐντολῆς, ἐθεωροῦμεν ἡμᾶς εὐτυχεῖς, ὅτι εἴχομεν ἀντιπρόσωπον, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο αὐτὸς νὰ προκαταβάλῃ τὰ χρήματα καὶ κατόπιν, ἐπὶ τῇ ἀποστολῇ τῶν λογαριασμῶν, νὰ ζητήσῃ τὴν ἀπότισιν. Γινώσκω κατὰ τίνα τρόπον διεξήγαγε τὴν ὑπηρεσίαν ταύτην, εἶχον δὲ τὴν ἀρίστην ἰδέαν περὶ τοῦ ἀνδρὸς, ὡς ἰδιώτου καὶ ὡς δημοσίου ὑπαλλήλου. Γινώσκω τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα ἀπεδείκνυεν ἐκεῖνος διὰ τῆς διαγωγῆς αὑτοῦ ἐν τῇ δημοσίᾳ ὑπηρεσίᾳ καὶ ἐν τῇ ἐνασκήσει τῆς ἐπιῤῥοῆς, ἧς δικαίως ἀπήλαυε παρὰ τῇ Ἑλληνικῇ παροικίᾳ τῆς Ἀγγλίας. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἤρξατο τότε, ἡ δοσοληψία ἤρξατο κατὰ τὸ 1867, ἡμεῖς δὲ ἀπήλθομεν τῆς ἐξουσίας κατὰ τὴν ἀρχὴν τοῦ 1868, ἐξηκολούθησε δὲ ἐφ’ ἱκανὸν χρόνον κατόπιν, καὶ νομίζω, ὅτι ἐκ τῆς δοσοληψίας ταύτης δὲν εἶχε μείνει ὑπόλοιπον ὀφειλῆς εἴτε παρὰ τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸν Σπάρταλην, εἴτε παρὰ τοῦ Σπάρταλη πρὸς τὸ Δημόσιον, ὅτε ἠγέρθη τὸ ζήτημα τῆς ἐκκαθαρίσεως τῶν λογαριασμῶν. Μετὰ ἔτη τινὰ ἀπὸ τοῦ 1867 ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἐζήτησε νὰ ἐκκαθαρίσῃ τοὺς λογαριασμοὺς μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου ἐκείνου καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, τοὺς λογαριασμοὺς διὰ τὰ πλοῖα· καὶ νομίζω, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην, ὡς ἀποδεικνύεται ἤδη, σχεδὸν ὀφειλὴ οὐδεμία ὑπῆρχε μεταξὺ Σπάρταλη καὶ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἴσως μικρά τις ὀφειλὴ κατελείπετο τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν πρὸς τὸν Σπάρταλην, νομίζω 500 λιρῶν· ὑπῆρχεν ὅμως ὀφειλὴ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τῆς παγίας προκαταβολῆς. Τότε, ἐκκαθαριζομένων τῶν λογαριασμῶν, ἠγέρθη ἀμφιβολία περὶ τῆς ὀφειλῆς, καὶ ἐσχηματίσθη γνώμη ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἐνδέχεται νὰ ὀφείλῃ ὁ Πρόξενος Σπάρταλης ἐκ τῆς διαχειρίσεως ταύτης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ κατεσχέθη ἐν τῇ Τραπέζῃ ποσὸν, ἀνῆκον εἰς αὐτὸν, 6 χιλιάδων λιρῶν. Ἐντεῦθεν πηγάζει ἡ ὀφειλή. Ὀφειλὴ ἄλλη δὲν ὑπῆρχε τότε, ἢ ὀφειλὴ τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸν Σπάρταλην μικροῦ ποσοῦ. Ἡ ὀφειλὴ εἶναι αὕτη, ἡ πηγάσασα ἐκ τῶν 6 χιλιάδων λιρῶν, τῶν κατασχεθεισῶν ἐν τῇ Τραπέζῃ καὶ παραληφθεισῶν ὑπὸ τοῦ δημοσίου ταμείου. Ἡ ἐκκαθάρισις τῶν λογαριασμῶν, ἥτις γίνεται σήμερον, ἥτις προέκειτο νὰ γένηται κατὰ τὸ 1883, δὲν λύει τὸ ζήτημα τῆς ὀφειλῆς τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸν Σπάρταλην, παρασκευάζει τὸ ζήτημα ἐκεῖνο· διότι, ἵνα γνωσθῇ κατὰ πόσον κατεσχέθη χρῆμα ἀλλότριον ἐν τῇ Τραπέζῃ παρὰ τοῦ Δημοσίου, πρέπει νὰ καθαρισθῶσιν οἱ λογαριασμοὶ, ἵνα ἀποδειχθῇ, ἂν κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην ἦτο ἢ δὲν ἦτο ὀφειλέτης ὁ Σπάρταλης. Τοῦτο εἶναι τὸ ὅλον θέμα. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἐνόμισεν, ὅτι καθῆκον τοῦ Ὑπουργείου ἐν τῇ διεξαγωγῇ τῆς ἐκκαθαρίσεως ταύτης ἦτο, νὰ προσπαθήσωμεν διὰ παντὸς τρόπου νὰ ἀποδείξωμεν τὸν Σπάρταλην ὀφειλέτην· ἐγὼ ἔχω ὅλως ἀντίθετον ἰδέαν· ἐγὼ ἔχω τὴν ἰδέαν, ὅτι καθῆκον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν εἶναι, νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὰ τῆς ὀφειλῆς ἐν πάσῃ ἀκριβείᾳ καὶ ἐν πάσῃ ἀμεροληψίᾳ, νὰ μὴ σκέπτηται δὲ περὶ τοῦ τίς θέλει ἀποδειχθῇ ὀφειλέτης καὶ τίς θέλει ἀποδειχθῇ πιστωτὴς, ἀλλὰ νὰ σκέπτηται πῶς ν’ ἀποδειχθῇ ὀφειλέτης ὁ ὀφείλων, καὶ πιστωτὴς ὁ πρὸς ὃν ἡ ὀφειλή. Δὲν νομίζω, ὅτι δύναταί τις ἐν τῇ Βουλῇ νὰ διανοῆται, ὅτι καθῆκον τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι, νὰ φροντίζῃ, πῶς νὰ ἁρπάζῃ ξένην περιουσίαν, ὅτι, ἐπειδὴ ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐθεώρησεν, ὡς ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας αὐτὸς εἶχε καὶ τὰς ὁποίας δὲν ἠδύνατο νὰ ἐξελέγξῃ, ὅτι ὤφειλε νὰ κατάσχῃ καὶ νὰ παραλάβῃ εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον χρῆμα ἰδιωτικόν, εἶναι καθῆκον αὐτοῦ τούτου τοῦ Ὑπουργοῦ, ἢ τῶν διαδόχων αὐτοῦ κατόπιν, νὰ προσπαθήσωσι διὰ παντὸς τρόπου νὰ δικαιολογήσωσι τὴν τοιαύτην κατάσχεσιν, καὶ νὰ μὴ ἀποδώσωσιν αὐτὴν καὶ νὰ μὴ ἀποζημιώσωσιν ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου τὸ χρῆμα κατεσχέθη καὶ μετηνέχθη εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καθ’ ἣν ἐποχὴν οὐδεμίαν ἐκεῖνος εἶχεν ὀφειλήν. Τὸ ζήτημα ἑπομένως τῆς ὀφειλῆς Σπάρταλη πρὸς τὸ Δημόσιον, ἢ τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸν Σπάρταλην, εἶναι ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἶχε καθήκοντα δικαστικά. Δὲν εἶχε τὸ δικαίωμα ὁ Ὑπουργὸς νὰ σκέπτηται, ἂν τοιαύτη λύσις θέλῃ ὠφελήσει τὸ Δημόσιον, ἢ θέλῃ ζημιώσει τὸ Δημόσιον, εἶχε τὸ καθῆκον νὰ σκέπτηται περὶ ὀρθῆς, δικαίας, εἰλικρινοῦς ἐκκαθαρίσεως. Ὑπεβλήθη ἑπομένως ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1883 πίστωσις, ἥτις ἤθελεν ἐπιτρέψει εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐκκαθαρίσῃ τοὺς πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν λογαριασμοὺς αὐτοῦ. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι ἡ πίστωσις ἐκείνη ἀνεγράφη ὡς πίστωσις τοῦ Ὑπουργείου τῶν, Ναυτικῶν, ἵνα μὴ ἐννοήσῃ ἡ Βουλή, ὅτι πρόκειται περὶ τῆς ὀφειλῆς τοῦ Σπάρταλη. Καὶ πῶς ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἐνοήσῃ ἡ Βουλὴ τοῦτο, ἀφοῦ ἀναγράφεται μεγάλοις γράμμασι τὸ ὄνομα τοῦ Σπάρταλη ἐν τῇ πιστώσει ταύτῃ; Καὶ δὲν ἠδύνατο ἄλλως νὰ ἀναγραφῇ ἡ πίστωσις, ἢ ὅπως ἀνεγράφη· διότι τοιοῦτος ἦτο ὁ λογαριασμός. Δὲν ἦτο μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Σπάρταλη ὁ λογαριασμὸς, ἦτο μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, τὸ δὲ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν δὲν εἶχε πλέον δοσοληψίαν ἀξίαν λόγου μετὰ τοῦ Σπάρταλη. Εἶχε μόνον μείνει ὀφειλή τις τοῦ Ὑπουργείου πρὸς τὸν Σπάρταλην 500 περίπου λιρῶν. Ἔπρεπεν ὅμως νὰ βεβαιωθῇ ἡ ἀκρίβεια τῶν λογαριασμῶν, τῶν ἀναγομένων εἰς τὴν διάθεσιν τῆς παγίας προκαταβολῆς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Δὲν ὑπῆρχον δὲ μόνα τὰ τοῦ Σπάρταλη ἐκκαθαριστέα μεταξὺ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐν τῷ λογαριασμῷ τοῦ τελευταίου τούτου, ὑπῆρχον καὶ ἄλλα, περὶ ὧν ἐζητοῦντο πιστώσεις, ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, ὁ ὁποῖος ἦλθεν ἐπικαλούμενος τὴν καλὴν πίστιν, ὤφειλε τοὐλάχιστον ἐπὶ πραγμάτων, ἐν οἷς καταφωρᾶται προχείρως ἡ διαστροφὴ ἐξ ἐπισήμων δημοσιεύσεων, νὰ δεικνύηται προσεκτικώτερος, ὤφειλε νὰ ἀναγνώσῃ τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1883, πρὶν εἴπῃ, ὅτι ὁ τότε Ὑπουργὸς προέτεινε τὴν ἀναγνώρισιν ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη ποσοῦ ἀνωτέρου τοῦ σήμερον ἀναγνωριζομένου. Δὲν ἐζήτει ὁ τότε Ὑπουργὸς πίστωσιν 426 χιλιάδων δραχμῶν ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη. Εἰς ταύτας περιελαμβάνετο καὶ ἡ τοῦ λογαριασμοῦ Σπάρταλη εἰς ποσὸν κεφαλαίου 179 χιλιάδων δραχμῶν, καὶ διὰ τόκους 76 χιλιάδων, δηλαδὴ ἐν συνόλῳ 255 χιλιάδων, σχεδὸν δ’ ἐντελῶς συμφωνεῖ τὸ ποσὸν, τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἐκείνῳ ἀναγραφόμενον εἰς πίστωσιν τοῦ Σπάρταλη, πρὸς τὸ ἤδη ἀναγνωριζόμενον, μέ τινας ἐν τούτῳ μικρὰς ἐπὶ ἔλαττον διαφορὰς, διότι ὡς πρός τινα κονδύλια δὲν ἐστάλησαν δικαιολογητικὰ ἀποχρῶντα· εἶναι βεβαιωμένη καὶ τούτων ἡ δαπάνη, ἥτις ὅμως τυπικῶς δὲν ἠδύνατο ἐκ τῶν ἐπισήμως προσαχθέντων ἐγγράφων νὰ δικαιολογηθῇ. Ἀλλ’ εἶναι τὰ παραλειφθέντα ταῦτα ποσὰ ἀσήμαντα, καὶ διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι ὡς πρὸς τὰ τότε καὶ τὰ νῦν ἀνεγνωρισμένα ὑπάρχει πλήρης ἀντιστοιχία, ἂν λάβωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι τότε οἱ τόκοι κατελογίζοντο μέχρι 31 Μαρτίου 1883, ἤδη δὲ καταλογίζονται μέχρι τέλους τοῦ 1888. Τὸ ποσὸν, τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1883, εἶναι τὸ αὐτὸ καὶ τὸ ποσὸν τὸ ἀναγνωρισθὲν κατόπιν ὑπὸ τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς ἐπὶ τῆς ἐκκαθαρίσεως, τῆς διορισθείσης ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ἀναγνωρισθὲν ἔπειτα ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἐὰν ἡ πίστωσις ἐκείνη ἐψηφίζετο, δὲν θὰ ἐγίνετο ἡ πληρωμὴ, εἰμὴ μετὰ τὴν ἐξέλεγξιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ταύτης δὲ τὸ πόρισμα γινώσκομεν ἤδη, σύμφωνον πρὸς τὸ τῆς πιστώσεως. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐπελήφθη ἤδη τῆς ἐξελέγξεως πρὸ τῆς ψηφίσεως τῆς πιστώσεως, διότι ἡ Βουλὴ ἐζήτησε τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν λογαριασμῶν. Κατὰ τὴν ἀπόφασιν ταύτην τῆς Βουλῆς, ἣν ἀπεδέχθη ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὤφειλε νὰ προβῇ εἰς πλήρη καὶ νόμιμον ἐκκαθάρισιν καὶ ἐξέλεγξιν τῶν λογαριασμῶν, πρὶν ἢ ὑποβάλῃ ἐκ νέου τὴν πίστωσιν, τοῦτο δὲ καὶ ἐγένετο. Διατὶ δὲν ἐπέμεινεν ὁ Ὑπουργὸς τότε εἰς τὴν ψήφισιν τῆς πιστώσεως ταύτης; Δὲν ἐπέμεινεν, ὄχι διὰ τὸν λόγον, τὸν ὁποῖον ἠθέλησάν τινες νὰ παραστήσωσιν, ὅτι δῆθεν ἀπεδείχθη ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι ἡ πίστωσις αὕτη ἐζητεῖτο ἀδικαιολογήτως καὶ ἐζητεῖτο ἄνευ ἀποχρώσης βεβαιώσεως τῆς ὀφειλῆς, ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Καλλιγᾶς, ὅστις ἐτύγχανεν ὢν συγγενὴς τοῦ κ. Σπάρταλη καὶ ἀντιπρόσωπος τοῦ κ. Σπάρταλη, πρὶν ἢ γενῇ Ὑπουργὸς, ἐνόμισεν, ὅτι, ἐπειδὴ ἠμφισβητήθησαν ὁπωσδήποτε τὰ ποσὰ, δὲν εἶχε δὲ γενῆ ἐξέλεγξις, ἦτο πρέπον νὰ γενῇ πλήρης ἐκκαθάρισις καὶ πλήρης ἐξέλεγξις πρὸ τῆς ψηφίσεως τῆς πιστώσεως. Ποῖα δὲ εἶναι τὰ στάδια τῆς ἐκκαθαρίσεως καὶ τῆς ἐξελέγξεως; Τὰ στάδια εἶναι πρῶτον διοικητικὰ καὶ δεύτερον δικαστικά. Ὁ Ὑπουργὸς, εὐθὺς ὡς ἀπέσυρε τὴν πίστωσιν ἀπὸ τοῦ Βουλευτηρίου, εὐθὺς ἐφρόντισεν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν νὰ γένηται μελέτη τῶν τῆς ἐκκαθαρίσεως τοῦ λογαριασμοῦ, καὶ ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ ἐνεργείᾳ κατεδείχθη, ὅτι ἡ ὑπόθεσις δὲν ἠδύνατο νὰ λυθῇ ὁριστικῶς ἀλλαχοῦ ἢ ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ. Καὶ ὅμως ὁ κ. Βουλευτὴς δὲν ὤκνησε νὰ παραστήσῃ, ὅτι τὰ τῆς παραπομπῆς εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ὑπῆρξαν βραδύτεραι σκέψεις, ὅτι περὶ παραπομπῆς τῆς ἐξελέγξεως εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐσκέφθη τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν μόνον, ὅτε δὲν ηὐχαριστήθη καθ’ ὁλοκληρίαν ἐκ τῆς ἀποφάσεως τῆς ἐκκαθαριστικῆς Ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ἰδοὺ, ἔχω τὸ ἔγγραφον τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὁ ὁποῖος ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης ἐδήλου πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι ἡ ὑπόθεσις αὕτη δὲν ἠδύνατο νὰ λυθῇ ἀλλαχοῦ ἢ ἐν τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ. Ἰδοὺ τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἀπευθύνει πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τῇ 6ῃ Ὀκτωβρίου 1883 (ἀναγινώσκει): «Ἐὰν πρόκηται περὶ ἐκκαθαρίσεως ἀπαιτήσεώς τινος ὡρισμένης τοῦ ἄλλοτε ἐν Λονδίνῳ Προξένου Σπάρταλη κατὰ τοῦ Δημοσίου, ὑπηρεσίας, ὑπαγομένης εἰς τὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ὑπουργείου καὶ ὅλως διοικητικῆς, κατὰ τὸ ἄρθρον 26 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, ἠδυνάμην νὰ ἐπιφέρω γνώμην τινά· προκειμένου ὅμως περὶ ἐξελέγξεως τῆς διαχειρίσεως αὐτοῦ, ὑπαγομένης, κατὰ τὸ ἄρθρον 42 τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου, εἰς τὴν ἀποκλειστικὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, οὗτινος προΐσταμαι, δὲν δύναμαι, καθὸ ὢν ὁ φυσικὸς δικαστὴς τοῦ ὑπολόγου τούτου, νὰ μετάσχω τῆς διὰ τοῦ ἀπαντωμένου ἐγγράφου διορισθείσης Ἐπιτροπῆς, καὶ σᾶς παρακαλῶ νὰ μὲ ἀντικαταστήσητε, εὐαρεστούμενοι, δι’ ἄλλου». Ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἔκτοτε ἔλεγε πρὸς τὸν Ὑπουργόν: δύνασαι νὰ διορίσῃς Ἐπιτροπὴν, διὰ νὰ σὲ διαφωτίσῃ, ἀφοῦ ὀφείλεις νὰ ἐκκαθαρίσῃς διοικητικῶς τὴν ὑπόθεσιν, ἀλλ’ εἰς ἐμὲ ἀνήκει, εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀνήκει, νὰ δικάσῃ περὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἐγὼ εἶμαι ὁ ἁρμόδιος δικαστής; πάντα δ’ ὅσα ἤδη πράττεις, τὰ πράττεις διοικητικῶς, τὰ πράττεις, διὰ νὰ φωτίσῃς σεαυτὸν περὶ τῆς ἐνεργείας σου τῆς διοικητικῆς. Ὁ δὲ κ. Βουλευτὴς πρὸ ὀλίγου ἐθαύμαζεν ἐνώπιον ἡμῶν, διατὶ ἡ ὑπόθεσις αὕτη μετεβιβάσθη εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Αὐτὸς, μελετήσας τὸν φάκελλον, ἀνεκάλυψε τοὺς βαθεῖς σκοποὺς, ὧν χάριν ἐστάλη εἰς τὸ Συνέδριον ὑπόθεσις, προωρισμένη διὰ τὸ Συνέδριον ἀπὸ τῆς 6ης Ὀκτωβρίου 1883. Ἐπ’ αὐτοῦ δὲ τοῦ ἐγγράφου τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἔχομεν τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν εὐθὺς τότε ἔδωκε καὶ ὁ Διευθυντὴς τοῦ τμήματος: «Νομίζω,» λέγει, «ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Συνεδρίου δὲν ἠδύνατο νὰ ἐργασθῇ ὡς μέλος τῆς ἐξελεγκτικῆς Ἐπιτροπῆς, ἀφοῦ ἀφεύκτως ὡς τοιοῦτος δύναται νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῆς διαχειρίσεως». Ἔκτοτε ἦτο κεκανονισμένη ἡ πορεία, τὴν ὁποίαν βλέπετε διανυομένην, καὶ τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς ὃ καταλήγομεν ἤδη, ὑπῆρχεν ἔκτοτε διαγεγραμμένον: Ἐπιτροπὴ ἐκκαθαριστική, ἵνα διαφωτίσῃ τὸν Ὑπουργὸν περὶ τῶν ἀναγνωριστέων ὀφειλῶν, κατόπιν δὲ ἐξέλεγξις ἐνώπιον τοῦ Συνεδρίου, προκαλουμένη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ, διαφωτισθέντος ὑπὸ τῆς ἐργασίας τῆς Ἐπιτροπῆς....

§54ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἐδικαιοῦτο ὁ Ὑπουργὸς νὰ πληρώσῃ πρὸ τῆς ἐξελέγξεως;

§55ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐδικαιοῦτο νὰ ἐντείληται τὴν πληρωμὴν, ἐὰν εἶχε πίστωσιν. Πάντα ταῦτα εἶναι ἀλληλένδετα. Τὸ κανονικὸν εἶναι, νὰ ζητῆται ἡ πίστωσις πρὸ τῆς ἐξελέγξεως, ἐν τῇ περιστάσει δὲ ταύτῃ ἐξήγησα τοὺς λόγους, δι’ οὓς ἐθεωρήθη πρέπον νὰ προκληθῇ ἡ ἐξέλεγξις πρὸ τῆς πιστώσεως. Ταῦτα δ’ ἐξηγοῦσι τὰ προκαλέσαντα δῆθεν τὸν θαυμασμὸν τοῦ κ. Βουλευτοῦ, τουτέστι διατὶ κατὰ τὸ 1883 ἐπαρουσιάσθη ἡ πίστωσις ὡς ἀναγομένη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, καὶ ἤδη παρουσιάζεται ὡς λογαριασμὸς τοῦ Σπάρταλη. Τότε ἐπαρουσιάζετο ἡ πίστωσις ὑπὸ τὸν κανονικὸν τύπον, ἀλλ’ ἤδη, μετὰ τὴν εἰδικὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς, παρουσιάζεται ὑπὸ τὸν τύπον, τὸν ἀνταποκρινόμενον πρὸς τὴν ἀπόφασιν ταύτην, σκοποῦσαν εἰς τὴν ἐκκαθάρισιν τῶν λογαριασμῶν τοῦ Σπάρταλη. Συνεστήθη ἄρα ὑπὸ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν Ἐπιτροπὴ, ἥτις προέβη εἰς τὴν ἐξέλεγξιν τῶν λογαριασμῶν, λαμβάνουσα ὑπ’ ὄψει τὰ ἔγγραφα, ὅπως τῇ ὑπεβλήθησαν καὶ ἄνευ εἰδικοῦ θέματος. Διότι δὲν προέκειτο ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη νὰ λύσῃ ζήτημά τι, προέκειτο μόνον νὰ ἐκκαθαρίσῃ τοὺς λογαριασμοὺς καὶ νὰ ὑποβάλῃ τὸ συμπέρασμα τῆς ἐκκαθαρίσεως πρὸς τὸν Ὑπουργὸν, ἵνα ὁ Ὑπουργὸς γινώσκῃ, κατὰ τίνα τρόπον ὤφειλε νὰ ἐργασθῇ παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ, ἵνα γινώσκῃ, τί ὤφειλε νὰ ἀναγνωρίσῃ καὶ τίνων λογαριασμῶν νὰ ἀποκρούσῃ τὴν ἀναγνώρισιν. Ἡ Ἐπιτροπὴ αὕτη διεξήγαγε τὸ ἔργον αὐτῆς, καὶ ἔχετε τὴν πολυσέλιδον ἔκθεσιν ἐν τῷ φακέλλῳ τῶν ἐγγράφων. Μετὰ τὴν διεξαγωγὴν τῆς ἐκκαθαρίσεως ταύτης ἠνοίγετο τὸ δεύτερον στάδιον, τὸ στάδιον, τὸ ὁποῖον, ὡς εἶπον, ἦτο διαγεγραμμένον εὐθὺς ἀπ’ ἀρχῆς, ἀπ’ αὐτῆς τῆς συστάσεως τῆς Ἐπιτροπῆς τῆς διοικητικῆς. Ὅθεν ὑπεβλήθη ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ Συνέδριον, καὶ τὸ Συνέδριον ἐξήνεγκε τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ. Τῆς ἀποφάσεως ταύτης προεκλήθη ἡ ἀναθεώρησις, περὶ ἧς καὶ ὁ κ. Βουλευτὴς ἤδη καὶ ἄλλοι Βουλευταὶ ἐν προηγουμέναις συνεδριάσεσιν ὡμίλησαν ὡς περὶ πράγματος ἐξαιρετικοῦ, ὡς περὶ πράγματος, τοῦ ὁποίου τὰ ἐλατήρια ἔπρεπε νὰ ἐξετασθῶσιν ἰδιαζόντως. Ἀμφιβάλλω, Κύριοι, ἐὰν ὑπάρχῃ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, μὴ εὐχαριστήσασα ἐκεῖνον, τοῦ ὁποίου ὁ λογαριασμὸς ἐξηλέγχθη, καὶ τῆς ὁποίας δὲν ἐζητήθη καὶ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον δὲν ἐπετεύχθη ἡ ἀναθεώρησις, εἴτε γενομένων δεκτῶν, εἴτε μὴ γενομένων δεκτῶν κατ’ οὐσίαν τῶν ἀξιώσεων τοῦ ἐξελεγχομένου. Τὸ κανονικὸν εἶναι τοῦτο. Ἐγὼ τουλάχιστον ἐνθυμοῦμαι, ὅτι, ὅτε ἤμην Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον εἶχε καταλογίσει σχεδὸν ὅλους τοὺς Προξένους, ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὸν νόμον τὸν Λογιστικὸν, ὁ ὀφειλέτης, τοῦ Δημοσίου, ὁ καταλογισθεὶς, δὲν δύναται νὰ διατελῇ ὑπάλληλος, εὑρέθην εἰς δυσχέρειαν, ὀφείλων νὰ προκαλέσω τὴν παῦσιν σχεδὸν ὅλων τῶν ὑπαλλήλων τῶν προξενικῶν. Ἀντὶ τούτου προεκάλεσα τότε παρ’ αὐτῶν αἰτήσεις ἀναθεωρήσεως, διότι σχεδὸν ὅλαι αἱ ἀποφάσεις, ἐπὶ ἀνεπαρκῶν δεδομένων ἐκδοθεῖσαι, κατελόγιζον ἐπὶ ὀφειλαῖς ἀνυπάρκτοις. Ἅπαντες σχεδὸν οἱ Πρόξενοι, οἱ καταλογισθέντες, ἠδυνήθησαν ν’ ἀποδείξωσιν ἐν τῇ ἀναθεωρήσει, ὅτι οὐδὲν ὤφειλον, καὶ ἑπομένως ἠδυνήθησαν νὰ παραμείνωσιν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ. Ἐὰν ὁ θεσμὸς τῆς ἀναθεωρήσεως δὲν ὑφίστατο καὶ δὲν ἐλειτούργει, ἐπειδὴ αἱ ἀποφάσεις αἱ πρῶται τοῦ Συνεδρίου σχεδὸν πάντοτε ἐκδίδονται ἄνευ τῆς προσαγωγῆς πλήρους σειρᾶς τῶν δικαιολογητικῶν ἐγγράφων, διότι μόνον ἡ ἀπόφασις ἡ δυσμενὴς προκαλεῖ τὴν παρὰ τοῦ ἐλεγχομένου ἀποστολὴν τῶν ἐγγράφων, εἰς ὧν τὴν ἔλλειψιν ὀφείλεται ὁ καταλογισμὸς, ἐὰν αἱ ἀποφάσεις αὗται δὲν ἦσαν ἀναθεωρητέαι, θὰ εἴχομεν σχεδὸν πάντα ὑπόλογον καταλελογισμένον. Τοῦτο δὲ, τὸ ὁποῖον συμβαίνει κατὰ γενικὸν κανόνα εἰς πάντας τοὺς ὑπολόγους, συνέβη καὶ ἐν τῇ ὑποθέσει Σπάρταλη. Ἀφοῦ ἐγένετο ὁ καταλογισμὸς ὑπὸ τοῦ Συνεδρίου καὶ ἐγνώσθη εἰς τοὺς ἐνδιαφερομένους, οὗτοι εἶδον, ὅτι πολλὰ κονδύλια δὲν ἀνεγνωρίσθησαν διὰ τὸν μόνον λόγον, ὅτι δὲν εἶχον ὑποβληθῆ ὡρισμένα ἔγγραφα, μαθόντες δὲ οὕτω, ὅτι ἡ ὑποβολὴ αὐτῶν ἐθεωρήθη παρὰ τοῦ Συνεδρίου ὡς ἀναγκαία, ἀπέστειλαν τὰ ἔγγραφα, καὶ ἐκ τῆς ἀποστολῆς ταύτης προεκλήθη ἡ ἀναθεώρησις τῆς ἀποφάσεως καὶ ἡ μεταβολὴ αὐτῆς. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας λέγει, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον, διαβιβάζον τὰ ἔγγραφα, φαίνεται ὡσεὶ βοηθοῦν τὸν ὑπόλογον, ὅπως δυνηθῇ ν’ ἀνατρέψῃ τὴν κατ’ αὐτοῦ ἀπόφασιν. Καὶ βεβαίως τὸ Ὑπουργεῖον ἐβοήθει τὸν ὑπόλογον, καὶ ἔχει καθῆκον νὰ βοηθήσῃ τὸν ὑπόλογον, ἀποδεικνύοντα, ὅτι δὲν ἦτο καταλογιστέος. Ὅταν ἐκδοθῇ παρὰ τοῦ Συνεδρίου κατὰ ὑπολόγου τινὸς ἀπόφασις καὶ τὸ Ὑπουργεῖον γινώσκῃ ἐξ ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα αὐτὸ κέκτηται, καὶ τὰ ὁποῖα δὲν περιῆλθον εἰς γνῶσιν τοῦ Συνεδρίου, ὅτι ἡ ἀπόφασις αὕτη εἶναι ἄδικος, δὲν ἔχει καθῆκον τὸ Ὑπουργεῖον νὰ ἐργασθῇ καὶ μὴ προκαλούμενον ὑπὸ τοῦ ὑπολόγου, ὅπως δικαιωθῇ ὁ ὑπόλογος; Ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ προεκαλεῖτο ὑπὸ τοῦ ὑπολόγου, ἀλλὰ καὶ ἂν μὴ προεκαλεῖτο, δὲν εἶχε καθῆκον νὰ ἀποστείλῃ τὸ ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀπεδεικνύετο, ὅτι ὡρισμένη δαπάνη ἦτο ἀναγνωριστέα; Ταύτην νομίζετε τὴν ἀποστολὴν τοῦ Ὑπουργοῦ ἀπέναντι τῶν ὑπαλλήλων αὐτοῦ, νὰ προΐσταται τῆς ὑπηρεσίας, ἐφορῶν τὰ γινόμενα καὶ προσπαθῶν νὰ ὠφεληθῇ ἐξ ἀμελείας τινὸς ὑπαλλήλου, ἵνα στερήσῃ αὐτὸν τοῦ μισθοῦ, ἤ, χεῖρον ἔτι, ἵνα στερήσῃ αὐτὸν τῆς ἀποδόσεως προκαταβολῶν, τὰς ὁποίας ἐκ φιλοπατρίας ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε νὰ προσφέρῃ χάριν ἐθνικῆς ὑποθέσεως; Ὅ,τι ὁ κ. Βουλευτὴς ὀνομάζει στοργὴν ὑπὲρ τῆς ὑποθέσεως, εἶναι βεβαίως στοργὴ ὑπὲρ τοῦ ἀδικουμένου, εἶναι στοργὴ, τὴν ὁποίαν ἔχει δικαίωμα νὰ ἀναμένῃ παρὰ τοῦ προϊσταμένου αὐτοῦ ὁ ὑπάλληλος, ὅταν μάλιστα ὁ προϊστάμενος οὗτος ἦναι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἔδωκε τὰς πρώτας ἐντολὰς, ἐκ τῶν ὁποίων προῆλθεν ἡ ὀφειλή. Ἐν τοιούτῳ πνεύματι ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξήτασε τὰ τῆς ἀναθεωρήσεως, καὶ ἐπιλαμβανόμενος ἑνὸς ἑκάστου θέματος, παριστᾷ τὸν Ὑπουργὸν προδίδοντα τὴν ὑπόθεσιν. Ποίαν ὑπόθεσιν; Τὴν ὑπόθεσιν τῆς καταδολιεύσεως τοῦ ὑπολόγου, τῆς ἐξ ἐνέδρας προσβολῆς τῶν δικαιωμάτων τοῦ ὑπαλλήλου. Ἔφερεν ἐνταῦθα καὶ ἀνέγνωσε, προσπαθῶν ν’ ἀποφύγῃ ὅσα δὲν συνέφερον αὐτῷ, ἀπόφασιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, καὶ εἶπεν: ἰδοὺ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, συνερχόμενον ὁλόκληρον καὶ παμψηφεὶ στέλλον γνώμην πρὸς τὸ Συνέδριον, ἵνα ἐπηρεάσῃ τὴν ἀπόφασιν αὐτοῦ. Λέγων δὲ ταῦτα, ἀπέκρυπτεν, ὅτι δὲν συνῆλθεν αὐτοπροαιρέτως τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἀλλὰ συνῆλθε προκληθὲν ὑπὸ τοῦ Συνεδρίου, τὸ ὁποῖον ἠρώτα αὐτὸ, ποῖον εἶναι τὸ ἀναγνωριστέον ποσὸν τῆς προμηθείας. Ἰδοὺ τί περὶ τῆς ἐρωτήσεως ἀναγράφει αὐτὴ ἡ ἀπόφασις, διότι δὲν ἔχω τὸν φάκελλον, ἵνα ἀναγνώσω αὐτὸ τὸ περιλαμβάνον τὴν ἐρώτησιν ἔγγραφον. (Ἀναγινώσκει). Δὲν ἐρωτᾷ, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀναγνωρίζῃ προμήθειαν, ἀλλὰ τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀναγνωρίζει ὡς προμήθειαν, διότι τὸ Ὑπουργεῖον ἀναγνωρίζει, καὶ τὸ Συνέδριον ἐξελέγχει. Συνέρχεται τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον χάριν τῆς τυπικῆς ταύτης ὑποθέσεως, καὶ ταύτην τὴν ἐνέργειαν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου παριστᾷ ὁ κ. Βουλευτὴς ὡς ἀποδεικνύουσαν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἀντιστρατεύεται κατὰ τῶν συμφερόντων τοῦ Δημοσίου, εἰς ὑποστήριξιν δὲ τούτου, προβαίνει καὶ εἰς βεβαιώσεις ὅλως ἀνακριβεῖς. Λέγει, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐν τῷ φακέλλῳ ἔγγραφόν τι τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, τοῦ ὁποίου ὅμως τὸ περιεχόμενον ἐπαναλαμβάνεται ἐν ἐγγράφῳ ἄλλῳ, ὅπερ ἀνέγνωσε. Τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν ἐβεβαίου, ὅτι εἰς τὰ δι’ ἀξιωματικῶν τοῦ ναυτικοῦ παραγγελθέντα πλοῖα δὲν ἐπληρώθη προμήθεια· ἀλλ’ ἐπὶ τῇ ἀγορᾷ δύο πλοίων ἐπληρώθη προμήθεια ὡρισμένη. Ἐνώπιον τοῦ Συνεδρίου ἐπαρουσιάσθη τὸ ζήτημα τῆς προμηθείας, καὶ ὡς πρὸς τοῦτο ὁ κ. Βουλευτὴς παρέστησεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἐπετέλεσε τὸ καθῆκον αὐτῆς, καταπολεμοῦσα, ὡς ὤφειλε, τὴν προμήθειαν. Ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα τὴν γνώμην, ὅτι ὠφείλετο προμήθεια, πῶς ἠδύνατο νὰ καταπολεμήσῃ αὐτήν; Ἡ Κυβέρνησις, ἔχουσα τὴν γνώμην, ὅτι τὸ καθῆκον τῇ ἐπέβαλλε νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν προμήθειαν, καὶ ἑπομένως νὰ ὑποστηρίξῃ ἐν τῇ ἐκκαθαρίσει τῆς διαχειρίσεως ταύτης τὸ ὀρθὸν τῆς ἀποδόσεως αὐτῆς, πῶς ἠδύνατο παρὰ τῷ Συνεδρίῳ νὰ ὑποστηρίξῃ τὸ ἐναντίον; Ἀλλὰ τὸ οὐσιαστικὸν εἶναι, ἔπρεπε νὰ ἀναγνωρισθῇ προμήθεια; Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐνταῦθα ἐνόμισεν, ὅτι μᾶς περιάγει εἰς δυσχερῆ θέσιν, ὅτι μᾶς ἐξαναγκάζει, ἢ νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν ἐξέλεγξιν τῶν λογαριασμῶν τοῦ Σπάρταλη ὡς ἐξέλεγξιν ὑπαλλήλου ὑπολόγου, καὶ ἑπομένως μὴ ἔχοντος δικαίωμα νὰ λάβῃ προμήθειαν, ἢ, ἀναγνωρίζοντες εἰς αὐτὸν δικαίωμα προμηθείας, νὰ παραστήσωμεν αὐτὸν ὡς μὴ ἔχοντα πρὸς τὸ Δημόσιον σχέσιν ὑπολόγου, καὶ ἑπομένως τοὺς λογαριασμοὺς αὐτοῦ ὡς μὴ ὑπαγομένους εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ τὴν παραγραφὴν ὡς ἐπελθοῦσαν. Καὶ περὶ μὲν τῆς παραγραφῆς θὰ ὁμιλήσω μετ’ ὀλίγον. Ἀλλὰ περὶ τῆς προμηθείας παρατηρῶ, ὅτι ὁ Σπάρταλης εἰργάζετο, ὅπως εἰργάζοντο πάντες οἱ Πρόξενοι, τοὐλάχιστον οἱ ἐν Ἀγγλίᾳ, μετὰ τῶν ὁποίων ἐγὼ εὑρέθην ἐπισήμως εἰς συνάφειαν. Μετὰ τοῦ Σπάρταλη, ὅτε ἐγὼ ἤμην ὑπάλληλος παρὰ τῇ ἐν Λονδίνῳ Πρεσβείᾳ, δὲν εὑρέθην εἰς συνάφειαν, διότι τότε δὲν ἦτο Πρόξενος, Πρόξενος ἦτο ὁ γέρων Ἰωνίδης. Ὁ Ἰωνίδης πάντοτε τοὺς λογαριασμοὺς αὐτοῦ συνέτασσεν ἐν ὀνόματι τοῦ οἴκου Ἰωνίδου καὶ Σας, ἐνεργοῦντος κατ’ ἐντολὴν τοῦ Προξενείου ἐπὶ ἀλληλοχρέῳ πρὸς τὸ Δημόσιον λογαριασμῷ, ἀποφέροντι τόκον 6%. Ὁ Πρόξενος ἐξ ἰδίων δὲν προκαταβάλλει, ἀλλὰ προκαλεῖ τὴν προκαταβολὴν παρὰ τραπεζιτικοῦ οἴκου, ὅταν δ’ αὐτὸς διευθύνῃ ἐμπορικὸν οἶκον, προχειρότερος καὶ προθυμότερος εἰς ἐκτέλεσιν τῆς ἐντολῆς εἶναι, ὡς εἰκὸς, ὁ οἶκος, τὸν ὁποῖον αὐτὸς διευθύνει. Ὁ Σπάρταλης, Πρόξενος ἅμα καὶ διευθυντὴς τοῦ οἴκου Σπάρταλη καὶ Σας, ἐν τοῖς βιβλίοις αὐτοῦ κατελόγιζε προμήθειαν, ὡς ἐβεβαιώθη δι’ ἐπισήμων ἐγγράφων, εὑρισκομένων ἐν τῷ φακέλλῳ. Ὁ οἶκος Σπάρταλη, ὡς γνωστὸν, ἐπτώχευσεν, ἐν δὲ τοῖς βιβλίοις τούτοις, δημοσιευθεῖσιν ἐπὶ τῇ πτωχεύσει, εὑρίσκεται ἀναγεγραμμένη ἡ προμήθεια. Πῶς δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀξιώσῃ, ὅτι τοιαύτη προμήθεια δὲν ὀφείλεται; Δὲν πρόκειται περὶ Σπάρταλη Προξένου, ζητοῦντος προμήθειαν, ἀλλὰ περὶ τοῦ οἴκου Σπάρταλη. Τοῦ οἴκου Σπάρταλη τοὺς λογαριασμοὺς δὲν ἐξελέγχει τὸ Συνέδριον, τὸ Συνέδριον ἐξελέγχει τοὺ λογαριασμοὺς τοῦ Σπάρταλη Προξένου, προκαλέσαντος τὴν ἐπὶ προμηθείᾳ προκαταβολὴν παρὰ τοῦ οἴκου Σπάρταλη. Ὑπάρχουσιν ἔγγραφα ἐν τῷ φακέλλῳ, ἄλλο μὲν περιέχον ἐπαγγελίας τοῦ Σπάρταλη, ὅτι δὲν λαμβάνει αὐτὸς προμήθειαν, ἄλλο δὲ, ὅτι τὴν ὀφειλομένην προμήθειαν θὰ δωρήσῃ εἰς καταστήματα ἀγαθοεργά. Ταῦτα μοὶ φαίνονται ζητήματα, μὴ ἀναγόμενα μήτε εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ἐκκαθαρίζον, μήτε εἰς τὸ Συνέδριον, ἐξελέγχον, μήτε εἰς τὴν Βουλὴν, ψηφίζουσαν τὴν πίστωσιν. Πῶς θὰ διέθετεν ὁ Σπάρταλης, ὁ Πρόξενος ἢ ὁ διευθυντὴς τοῦ οἴκου, τὴν προμήθειαν, ἂν αὐτὸς ἐλάμβανεν αὐτὴν, ἢ πῶς θὰ τὴν διαθέσωσιν οἱ δανεισταὶ σήμερον, ἐὰν οὗτοι λάβωσι προμήθειαν, δὲν ἐξετάζω. Ἡμεῖς, ἐξετάζοντες τὸ ζήτημα ἐπὶ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων, δὲν ἔχομεν νὰ λάβωμεν ὑπ’ ὄψει ἰδιαιτέρας ἐπιστολὰς καὶ ὑποσχέσεις. Ὅτι ἐπληρώθη ἡ προμήθεια εἰς τὸν οἶκον Σπάρταλη, τοῦτο εἶναι θετικὸν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἀναγνωρίσωμεν τὴν προμήθειαν ταύτην, καὶ τοῦτο δὲν εἶναι ἐπιδεκτικὸν ἀμφισβητήσεως. Ἀλλ’ ἀμφισβητεῖ ὁ κ. Βουλευτὴς ἀπέναντι τοῦ Σπάρταλη πλέον ἢ τοῦτο, διότι, ἐὰν ἡ ἑτέρα ἀμφισβήτησις ἦτο βάσιμος, οὔτε προμήθεια θὰ ἐπληρόνετο, οὔτε ἡ πίστωσις θὰ ἠδύνατο νὰ ψηφιθῇ, τουτέστιν, ἐὰν ἦναι ἀκριβὴς ἡ ἀξίωσις τοῦ κ. Βουλευτοῦ, ὅτι ὑπάρχει παραγραφή. Τὴν παραγραφὴν οἱ κύριοι Βουλευταὶ ἐστήριξαν ἐπὶ τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα εὗρον ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς Ἐπιτροπῆς, τῆς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν ἐκκαθαρισάσης τὰ τῆς ὑποθέσεως. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ ἐκείνη ἐκλήθη, ἵνα ἐξετάσῃ τοὺς λογαριασμοὺς, τοὺς ὑποβληθέντας εἰς αὐτήν. Ἡ Ἐπιτροπὴ δὲν εἶχε νὰ ἐξετάσῃ, οὔτε τίς ὁ ὑπόλογος, οὔτε πόθεν ἡ ὀφειλὴ προήρχετο, οὔτε ἐὰν ἡ ὀφειλὴ προήρχετο ἐκ λογαριασμῶν ἰδιώτου πρὸς τὸ Δημόσιον, ἢ ἐκ λογαριασμῶν ὑπολόγου, ἢ ἐκ κρατήσεως χρημάτων, ἀνηκόντων εἰς τὸν οἶκον Σπάρταλη καὶ κατατεθειμένων ἐν τῇ Τραπέζῃ τῇ Ἐθνικῇ. Ἐκείνη εἶχε μόνον νὰ ἐξετάσῃ τὰ τῶν λογαριασμῶν, οἱ λογαριασμοὶ δὲ οὗτοι, ἂν δὲν ἦσαν λογαριασμοὶ ὑπολόγου, ἀλλὰ συνήθεις λογαριασμοὶ ἰδιώτου πρὸς τὸ Δημόσιον, ὡς τοιοῦτοι δ’ ἐξητάσθησαν παρὰ τῆς Ἐπιτροπῆς, ἀναντιῤῥήτως ὑπήγοντο εἰς τοὺς κανόνας τοὺς ὁποίους ἡ Ἐπιτροπὴ παρέστησεν ὡς κρατοῦντας. Ἀλλ’ ἡ Ἐπιτροπὴ οὐδένα εἶχεν ἐπίσημον χαρακτῆρα. Ἡ Ἐπιτροπὴ εἶχε μόνην ἐντολὴν νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὸν λογαριασμὸν, νὰ διαφωτίσῃ τὸν Ὑπουργὸν, ὁ Ὑπουργὸς δὲ ὤφειλε τὴν ὅλην ὑπόθεσιν ν’ ἀποστείλῃ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἵνα ἐκεῖνο ἀποφανθῇ περὶ τοῦ θέματος, ἐκεῖνο δὲ, δὲν ἠδύνατο ν’ ἀποφανθῇ περὶ τοῦ θέματος, ἐὰν δὲν προέκειτο περὶ ὑπολόγου. Ἤδη ὁ Πρόεδρος τοῦ Συνεδρίου εἶχεν ἀποφανθῆ, ὅτι ἐθεώρει, ὅτι ἀναποδράστως ἡ ὑπόθεσις αὕτη ἤθελε περιέλθει εἰς τὴν ἐξελεγκτικὴν ἁρμοδιότητα τοῦ Συνεδρίου. Τοιαύτην εἶχε γνώμην καὶ αὐτὴ ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου, ὡς ἐμφαίνεται ἐκ τῆς σημειώσεως τοῦ τμηματάρχου ἐπὶ τῆς ἀναφορᾶς τοῦ Προέδρου τοῦ Συνεδρίου. Ἡ ὑπόθεσις ἑπομένως παρεπέμφθη ἐν τῇ κανονικῇ αὐτῆς πορείᾳ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἀνεγνώρισεν, ὅτι προέκειτο περὶ ὑπολόγου. Τὸ στοιχεῖον τοῦτο δὲν εἶχε ληφθῆ ὑπ’ ὄψει ὑπὸ τῆς ἐκκαθαριστικῆς Ἐπιτροπῆς ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Οἰκονομικῶν, ἑπομένως μεταβάλλονται ὁλοτελῶς τὰ περὶ παραγραφῆς· διότι, προκειμένου περὶ ὑπολόγου, παραγραφὴ δὲν χωρεῖ, ἐνόσῳ δὲν ἐγίνετο ἡ ἐξέλεγξις νὰ τρέχῃ παραγραφή, πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ἐξέλεγξις, μὴ ὑπαρχούσης ἐξελέγξεως, οὐδέποτε ἀπέναντι ὑπολόγου δύναται νὰ ὑπάρξῃ παραγραφή. Ἀλλὰ, καὶ ἐὰν τοῦτο δὲν ὑπῆρχε, τὸ ζήτημα τῆς παραγραφῆς ἐπαρουσιάζετο ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, τὴν ὁποίαν ἐπίσης δὲν εἶχεν ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσῃ ἡ ἐκκαθαριστικὴ Ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν ἐπίσης δὲν εἶχεν ἀφορμὴν νὰ ἐξετάσῃ οὐδὲ τὸ Συνέδριον, ἀλλ’ αὕτη εἶναι ἡ σπουδαιοτέρα πασῶν ἀπέναντι τοῦ Ὑπουργείου, διότι τὸ Ὑπουργεῖον ὤφειλε νὰ ἐξετάσῃ, πόθεν προήρχετο κυρίως ἡ ὀφειλή. Τὸ Συνέδριον ὤφειλε νὰ ἐξελέγξῃ τοὺς λογαριασμοὺς καὶ νὰ εἴπῃ ποῖον τὸ πόρισμα τῆς ἐξελέγξεως. Ἡ ἐκκαθαριστικὴ Ἐπιτροπὴ ὤφειλε νὰ ἐξετάσῃ τοὺς λογαριασμοὺς εὐρύτερον μὲν, ἀλλ’ αὐτοὺς καθ’ ἑαυτοὺς, ἀσχέτως πρὸς τὴν ἰδιότητα τοῦ προσώπου. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ ἐξετάσῃ καὶ ἕτερον ζήτημα, τὸ τῆς ἀφαιρέσεως τοῦ χρήματος ἀπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, τὸ τῆς κατασχέσεως τοῦ χρήματος τοῦ Σπάρταλη, τοῦ ἐμπόρου βεβαίως, διότι ὁ Πρόξενος δὲν εἶχε χρῆμα παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, καὶ τῆς μεταφορᾶς τοῦ χρήματος ἀπὸ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης εἰς τὸ ταμεῖον τοῦ Κράτους· τὸ χρῆμα τοῦτο δὲν δύναται νὰ μένῃ ἐκεῖ, ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ ὀφειλὴ, τὸ χρῆμα δὲ τοῦτο, ληφθὲν κατὰ τὸ 1874, γεννᾷ ὡς πρὸς τὴν παραγραφὴν ζήτημα αὐτοτελές. Καὶ ἂν ὑποτεθῇ, ὅτι ὑπάρχει σήμερον παραγραφὴ ὡς πρὸς τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ Σπάρταλη, πρᾶγμα ἐντελῶς ἀδύνατον προκειμένου περὶ ὑπολόγου, ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ τοῦτο, οὐδεὶς ἀξιοῖ, ὅτι κατὰ τὸ 1874 ὑπῆρχε παραγραφή. Τότε οἱ λογαριασμοὶ ὑφίσταντο ἐν πλήρει λειτουργίᾳ, ἐνῷ δὲ οὐδὲν ὤφειλεν ὁ Σπάρταλης πρὸς τὸ Δημόσιον, τοὐναντίον τὸ Δημόσιον ὤφειλε πρὸς τὸν Σπάρταλην, τὸ Δημόσιον ἐλάμβανε λόγῳ κατασχέσεως χρῆμα, ἀνῆκον εἰς αὐτόν. Τὸ χρῆμα τοῦτο δύναται νὰ μένῃ ἐν τῷ δημοσίῳ ταμείῳ, δύναται νὰ μὴ ἀποδοθῇ μετ’ ἀποζημιώσεως, ἐὰν τῷ ὄντι ἀποδειχθῇ, ὅτι, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐλήφθη, ἀδίκως ἐλήφθη; Διὰ νὰ φανῇ, ἐὰν ἀδίκως ἢ δικαίως ἐλήφθη, πρέπει νὰ ἐξετασθῇ, ἐὰν κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν ὑπῆρχεν ὀφειλή· κατ’ ἐκείνην δὲ τὴν ἐποχὴν δὲν χωροῦσι τὰ περὶ παραγραφῆς, διότι δὲν ὑπῆρχε τὸ ἀναγκαῖον πρὸς πλήρωσιν αὐτῆς χρονικὸν διάστημα. Ἀφοῦ ἤδη ἐκ τῶν ἐξελέγξεων ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν ἦτο ὀφειλέτης, ἀλλὰ πιστωτὴς ὁ Σπάρταλης, ἕπεται προδήλως, ὅτι ἐγεννήθη νέα ἐνοχὴ, ὀφειλὴ ἐκ τῆς ὑπὸ τοῦ Δημοσίου ἀφαιρέσεως χρήματος, ἀνήκοντος εἰς ἰδιώτην. Περὶ τοῦ χρήματος δὲ τούτου οὐδεὶς ἀξιοῖ, ὅτι χωρεῖ παραγραφὴ, εἶναι χρῆμα κατεσχημένον, ἀφαιρεθὲν ἀδίκως, τὸ ὁποῖον διατελεῖ ἔτι ὑπὸ κατάσχεσιν, καὶ πρόκειται σήμερον νὰ βεβαιωθῇ, ἐὰν ἡ κατάσχεσις ὀρθῶς ἢ μὴ ὀρθῶς ἐγένετο. Ὡς πρὸς τὸ χρῆμα ἄρα τοῦτο τὰ τῆς παραγραφῆς τῶν λογαριασμῶν ἀνατρέχουσιν εἰς τὸ ἔτος 1874, κατὰ δὲ τὸ 1874 οὐδεμία ὑπῆρχε παραγραφή· Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, εὑρισκόμενον ἀπέναντι τοιούτου γεγονότος, εὑρισκόμενον ἀπέναντι χρήματος ἀφαιρεθέντος ἄνευ λόγου ἀποχρῶντος παρὰ ἰδιώτου, εἶχε κατὰ τὸν κ. Βουλευτὴν τὸ καθῆκον νὰ προσπαθήσῃ, ὅπως τὸ χρῆμα αὐτὸ ἐξασφαλίσῃ ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ἀδιαφοροῦν, ἐὰν θὰ ἦτο τοῦτο ἁρπαγή, διότι ὁ ἀφαιρέσας τὸ χρῆμα ἀπὸ τῆς Τραπέζης ἀφήρεσε τοῦτο ἐκτελέσας καθῆκον, ἀφοῦ εἶχε τὴν πεποίθησιν, ὅτι ὑπῆρχεν ὀφειλὴ τοῦ Σπάρταλη, ἐξ ὧν τότε εἶχε πληροφοριῶν· ἀλλ’ ἐὰν σήμερον, μεθ’ ἃς ἔχομεν πληροφορίας, ἀποδεικνυούσας τρανῶς, ὅτι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην οὐδεμία ὑπῆρχεν ὀφειλὴ, ἐκρατοῦμεν τὸ χρῆμα τοῦτο, τί ἄλλο θὰ ἐπράττομεν ἢ νὰ μετατρέψωμεν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν εἰς καταγώγιον ἁρπακτικόν; Καὶ ὅμως ταῦτα συνεβούλευεν ὁ κ. Βουλευτὴς, ἐπευφημούντων τῶν Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Ὑπάρχει ὅμως καὶ ἕτερον ζήτημα, τὸ ζήτημα τῶν ἀναγνωρισθέντων τόκων πρὸς 5%. Τίνες εἶναι οἱ τόκοι οὗτοι; Ἀφοῦ τὸ χρῆμα κακῶς ἐλήφθη, βεβαίως πρέπει νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις. Ποία δὲ μετριωτέρα δύναται νὰ δοθῇ ἀποζημίωσις παρ’ ἡμῖν ἢ ὁ τόκος πρὸς 5%; Ἐὰν τὰ τῆς ἀποζημιώσεως ὑπολογισθῶσι κατὰ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον αἱ δικαστικαὶ ἡμῶν ἀρχαὶ παραδέχονται, βεβαίως ἔπρεπε νὰ παραδεχθῶμεν ποσὸν πολὺ μεγαλείτερον· ἀλλὰ δὲν ἐζητήθη ποσὸν μεγαλείτερον ἀποζημιώσεως· ὅ,τι ἐζητήθη, ἦτο κατώτερον τοῦ κανονικῶς παρεχομένου ἐνταῦθα· ἑπομένως, ἀφοῦ ἦτο ἀναντίῤῥητον, ὅτι ὠφείλετο ἀποζημίωσις, ἔπρεπε νὰ δράξωμεν τὴν εὐκαιρίαν, ἵνα λύσωμεν οὕτω τὴν ὑπόθεσιν. Μετὰ τὴν ἀφήγησιν ταύτην τῶν τῆς ὑποθέσεως τίς δύναται νὰ διστάσῃ, ὅτι ἔχομεν καθῆκον ἠθικὸν νὰ ψηφίσωμεν τὴν πίστωσιν; Τὸ μόνον δυνάμενον νὰ καταστήσῃ τὴν ὑπόθεσιν ἀντικείμενον σκέψεως παρὰ τῆς Βουλῆς καὶ ἀμφιβολίας, εἶναι τὸ τέχνασμα Βουλευτῶν τινων, ἐπιχειρησάντων νὰ παραστήσωσι τὴν Κυβέρνησιν ὡς ἐνεργήσασαν ὑπὸ πίεσιν. Ἀλλ’ ὡς ἐξήγησα, πίεσιν δὲν ἐζήτησεν ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία νὰ ἀσκήσῃ, εἰδοποιήθη ὅμως, ὅτι καλῶς ἐγινώσκομεν, ὅτι δὲν ἦτο εἰς θέσιν, ἵνα ἀσκήσῃ αὐτὴν ἐν τοιούτῳ ζητήματι· διότι, καὶ ἐὰν ἡ Πρεσβεία ἐπεχείρει νὰ παραστήσῃ, ὅπερ ὅμως δὲν ἔπραξεν, ὅτι θὰ ἐνήσκει πίεσιν, ἡμεῖς καλῶς ἐγινώσκομεν, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις δὲν θὰ εἰσήκουεν αὐτήν· ἀλλὰ καὶ ἂν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐπεχείρει νὰ ἐνασκήσῃ πίεσιν, δὲν ἠθέλομεν πληρώσει, ἠθέλομεν διαμαρτυρηθῆ. Τὴν διαῤῥύθμισιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐθεωρήσαμεν ὡς ἀνήκουσαν εἰς τὰς καθεστηκυίας ἐνταῦθα ἀρχάς· καθεστηκυῖαι παρ’ ἡμῖν ἀρχαὶ ὡς πρὸς τὴν λύσιν τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἶναι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον περὶ τὰ τῆς ἐξελέγξεως τῶν λογαριασμῶν, ἡ Βουλὴ περὶ τὰ τῆς ψηφίσεως τῆς πιστώσεως. Ἡ Βουλὴ ἐζήτησεν, ἵνα ἔχῃ ἐν τῇ ὑποθέσει ταύτῃ ἐξαιρετικῶς τὴν ἐξέλεγξιν τὴν ἐπίσημον, πρὶν ἢ προβῇ εἰς τὴν ψήφισιν τῆς πιστώσεως· τὴν ἐξέλεγξιν τὴν ἐπίσημον, εἴχομεν ἀναλάβει ὑποχρέωσιν ἀπέναντι τῆς Βουλῆς κατὰ τὸ 1883, ἵνα παρουσιάσωμεν εἰς αὐτήν. Τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην ἐκτελοῦμεν ἤδη, τὴν ἐκτελοῦμεν ἐν πλήρει ἐλευθερίᾳ, δηλώσαντες εἰς πάντα, ὅστις τυχὸν ἤθελε διανοηθῆ, ὅτι ἠδύνατο νὰ μᾶς πιέσῃ, ὅτι δὲν ἀνεχόμεθα πίεσιν, ὅτι θὰ ἐνεργήσωμεν καθ’ ὃν τρόπον θὰ ἐνομίζομεν δίκαιον νὰ ἐνεργήσωμεν, καὶ ἐὰν δὲν ὑπάρχῃ σύστασις παρὰ ξένης Δυνάμεως, καὶ ἐὰν ὁ ἐκπροσωπῶν τὰ δικαιώματα τῶν δανειστῶν δὲν ἦτο ἀντιπρόσωπος Μεγάλης Δυνάμεως, ἀλλ’ ἦτο οἱοσδήποτε ἰδιώτης. Τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἐθεωρήσαμεν καθαρῶς δικαστικὴν, εἴχομεν δὲ τὴν συναίσθησιν τῆς ὑποχρεώσεως ἡμῶν ἀπέναντι τῆς δικαστικῆς ἀρχῆς, παρὰ τῇ ὁποίᾳ εἰσηγούμεθα τὰς ὑποθέσεις διὰ τοῦ Ἐπιτρόπου, νὰ παραστήσωμεν τὴν ἀλήθειαν, εἴτε αὕτη ἦτο ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, εἴτε αὕτη ἦτο κατὰ τοῦ δημοσίου ταμείου· διότι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔχει καθήκοντα πρὸς μόνον τὸ Δημόσιον, ἔχει καθήκοντα ἐπίσης ἐπιτακτικὰ πρὸς τὸν πολίτην, διεκδικοῦντα τὰ δικαιώματα αὑτοῦ κατὰ τοῦ Δημοσίου. Τὸ Δημόσιον δὲν ἔχει συμφέροντα μὴ στηριζόμενα ἐπὶ τοῦ δικαίου, ἡ ἐπικράτησις δὲ τοῦ δικαίου εἶναι τὸ μόνον συμφέρον τῆς Πολιτείας. Ἐν ἀντιθέσει ἀξιώσεων πολιτῶν καὶ Δημοσίου μεταξὺ τῶν δικαιωμάτων τῶν πολιτῶν καὶ τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου ἵσταται φρουρὸς ἡ Κυβέρνησις, ἀποβλέπουσα εἰς μόνον τὸ συμφέρον καὶ τὸ ἠθικὸν μεγαλεῖον τῆς Πολιτείας. (Παρατεταμέναι ἐπευφημίαι).

§56ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὰ ἀναγγέλλων ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ εἰς τὸν πρόλογον καὶ εἰς τὸν ἐπίλογον τῆς ἀγορεύσεώς του, ἐνόμισεν, ὅτι ὁμιλεῖ πρὸς ἀνθρώπους, οἱ ὁποῖοι δὲν τὸν γνωρίζουν, ἐνόμισεν, ὅτι ἡ εὐρεῖα περιφέρεια κατώρθωσε νὰ μὴ ἀφήσῃ οὐδὲ ἕνα, ὁ ὁποῖος νὰ ἐνθυμῆται, πῶς πάντοτε συμπεριεφέρθη, ὁσάκις εὗρεν ἀπέναντι αὐτοῦ τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν, τὴν Ἀγγλικὴν Κυβέρνησιν. Ἐν τούτοις πάντες ἐνθυμούμεθα, ὅτι μίαν πρωΐαν οἱ περίοικοι τῆς πλατείας τοῦ Συντάγματος ἐξεπλάγησαν, ἰδόντες τὸν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν παριστάμενον κατὰ μέτωπον....

§57ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐγὼ παριστάμενος; Δὲν εἶναι ἀληθές.

§58ΡΑΛΛΗΣ. Ἢ ὁ ἀντιπρόσωπος ὑμῶν, ὁ Φρούραρχος.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐδείς.

§60ΡΑΛΛΗΣ. ... τοῦ Προξένου τῆς Ἀγγλίας, ἐνώπιον τοῦ ὁποίου ἐζήτουν τὰ Ἑλληνικὰ ὅπλα, πρὸ τῶν παραθύρων τοῦ Βασιλέως Γεωργίου, ταπεινῶς συγγνώμην, διότι εἷς χωροφύλαξ ἐπετέλεσε τὸ καθῆκόν του, κακώσας ὑπάλληλόν τινα τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας. Ἀλλ’ ἐὰν ὁ τότε ἐξευτελισμὸς ἀπέχῃ τόσον ἡμῶν, ὥστε νὰ μὴ τὸν ἐνθυμῆται ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πρόχειρα εἶναι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουσι τὸν νέον τοιοῦτον ἠθέλησε νὰ σᾶς παραστήσῃ, ὅτι οὐδέποτε ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει τὴν παρέμβασιν τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, ὡς ἀντιπροσώπου τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἐπισειούσης τὴν δύναμιν αὐτῆς, ἠθέλησε νὰ σᾶς παραστήσῃ, ὅτι ἐμνήσθη τότε τῆς ἐλεύσεως τοῦ στόλου ἐν Πειραιεῖ, καὶ εἶπε πρὸς τὸν ἀντιπρόσωπον τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δεύτερος στόλος πρέπει νὰ ἔλθῃ, διὰ νὰ ἐξαναγκάσῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅπως πραγματευθῇ τὸ ζήτημα ὑπὸ ἔποψιν διπλωματικήν. Καὶ ἐν τούτοις τὰ ἔγγραφα αὐτὰ τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας καὶ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως ἔρχονται νὰ διαψεύσουν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα λέγει ἐνώπιον ἡμῶν. Δὲν γνωρίζω, τίνα ἐκ τῶν δύο θέλει νὰ πιστεύσωμεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τὸν ἀπὸ τοῦ βήματος πρὸ ὀλίγου λαλήσαντα, ἢ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ ὁποῖος ἔγραφε τῇ 17 Φεβρουαρίου 1887 πρὸς τὴν Δικαστικὴν ἀρχήν; Ἰδοὺ δὲ τί λέγει τὸ ἔγγραφον αὐτὸ πρὸς Δικαστικὴν ἀρχὴν, — διότι δὲν πρέπει νὰ λησμονήσωμεν, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον εἶναι Δικαστικὴ ἀρχή. — (ἀναγινώσκει): Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν Πρὸς τὸν παρὰ τῷ Ἐλεγκτικῷ Συνεδρίῳ Γενικὸν Ἐπίτροπον τῆς Ἐπικρατείας. «Κοινοποιηθείσης, καθὰ προκύπτει ἐκ τῆς συνημμένης πράξεως τοῦ Γενικοῦ Προξένου τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ, εἰς τὸν ὑπόλογον Μ. Σπάρταλην τῆς ὑπ’ ἀριθ. 400 ἀποφάσεως τοῦ, παρ’ ᾧ διατελεῖτε, Σώματος, ἐξαιτεῖται διὰ τοῦ ἐσωκλείστου ἐγγράφου τῆς ἐνταῦθα Ἀγγλικῆς Πρεσβείας ἡ ἀναθεώρησις αὐτῆς, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν προσαγομένων νέων ἐγγράφων. «Ἐπειδὴ τὰ δικαιώματα τοῦ Μ. Σπάρταλη ὑπερασπίζεται ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἰς λογαριασμὸν τῆς ὁμάδος τῶν δανειστῶν αὐτοῦ, ἐπειδὴ ἤδη προσάγονται ἔγγραφα, ὑποστηρίζοντα ἀξιώσεις, ἃς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἐλλείψει ἀποχρώσης δικαιολογίας, δὲν ἔλαβεν ὑπ’ ὄψει, κρίνομεν νόμιμον τὴν αἴτησιν τῆς ἀναθεωρήσεως, καὶ ἐπὶ τούτῳ ἐντελλόμεθα ὑμῖν, ὅπως θέσητε ὑπ’ ὄψει τοῦ Σώματος πάντα τὰ ἐν τῷ παρόντι ἐπισυναπτόμενα δικαιολογητικὰ καὶ διακοινώσεις τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας. «Ταῦτα εἰσάγοντες εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, θέλετε ἐπιστήσει σπουδαίως τὴν προσοχὴν αὐτοῦ ἐπὶ τῆς ἀπὸ 13)25 τρέχοντος μηνὸς διακοινώσεως τῆς Πρεσβείας τῆς Ἀγγλίας, δι’ ἧς ζητεῖ κατηγορηματικὴν ἀπάντησιν, καὶ νὰ παρακαλέσητε αὐτὸ νὰ ἐπιληφθῇ μετὰ δραστηριότητος τῆς ἐξετάσεως τῶν προσαγομένων ἐγγράφων, προλαμβάνον οὕτω τὴν ἀνάπτυξιν διπλωματικοῦ ζητήματος, οὗ ἡ λύσις θὰ ἔχῃ συνεπείας ἐπιζημίους διὰ τὸ Δημόσιον. «Ὁ Ὑπουργὸς Χ. ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ». Ὑπολαμβάνετε τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, ὡς ἔγγραφον, μαρτυροῦν, ὅτι ποτὲ δὲν ἠθελήσατε νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψει τὴν παρέμβασιν τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, ὡς προσώπου ὑπὸ τὸν διπλωματικὸν αὐτοῦ χαρακτῆρα, καὶ ὅτι δι’ αὐτοῦ ἀποδεικνύεται, ὡς παρισταμένη ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς ὁμάδος τῶν δανειστῶν τοῦ Σπάρταλη; Βεβαίως ἔχετε ἴδιον τρόπον τοῦ ἐξηγεῖν τὰ ἔγγραφα· τοῦτο τὸ ἀπεδείξατε. Ἀλλ’ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος γινώσκει τί ἀναγινώσκει, βεβαίως θὰ εὕρῃ, ὅ,τι πρὸ ὀλίγου ὑπεστήριξεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, ὅτι δηλ. εἴχετε ἀπέναντι ὑμῶν—καὶ ἐνθυμοῦμαι πάντοτε τὸ ἐπεισόδιον τῆς πλατείας τοῦ Συντάγματος—τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας, ἐκπροσωποῦντα τὴν φοβερὰν δύναμιν τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, καὶ πρὸ τῆς δυνάμεως ἐκείνης ἔπρεπε τὰ πάντα νὰ ἐξευτελισθῶσιν, ἔπρεπε σεῖς πρῶτον νὰ ἐξευτελισθῆτε, ἔπρεπε νὰ ἐξευτελισθῇ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἔπρεπε νὰ ἐξευτελισθῇ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, πρέπει δὲ νὰ ἐξευτελισθῇ νῦν καὶ ἡ Βουλή. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀκριβὴς παράστασις τῆς ὑποθέσεως. Δύνασθε ἐντεῦθεν νὰ λέγητε, ὅτι ἀντικρύζητε τὸν στόλον τῆς Ἀγγλίας, χωρὶς νὰ τὸν φοβῆσθε, ἀλλὰ τὰ ἔγγραφά σας δὲν μαρτυροῦσιν αὐτό. Προσεπαθήσατε διὰ παντὸς τρόπου νὰ κατορθώσητε νὰ μὴ θέσητε ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς οὐδὲν ἔγγραφον· οὐδὲ ἓν ἔγγραφον ὑμέτερον πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν εὑρίσκεται ἐκ τῷ φακέλλῳ· ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν, ὅπως πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἔφερε τὴν λογοδοσίαν τῶν Ὀλυμπίων, προσήγαγεν ἕνα φάκελλον, καὶ μᾶς εἶπεν ὅτι: «ἔχω ἐδῶ ἕνα φάκελλον, ἀλλὰ πιστεύω, ὅτι δὲν εἶναι χρήσιμος· καὶ τὸν πέρνω ’πίσω» τὸν ἐπῆρε καὶ ἐχάθησαν τὰ ἔγγραφα (γέλως). Ἐν τούτοις ὑπάρχει ἐνταῦθα μακρὰ ἀλληλογραφία τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας πρὸς ὑμᾶς, ἀλλ’ οὐδὲ ἓν ἔγγραφον ὑμέτερον πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν. Ἀληθὲς εἶναι, καὶ τὸ βεβαιοῦσι διακοινώσεις τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου ἠθελήσατε νὰ διαψεύσητε, ἀληθὲς εἶναι, ὅτι καὶ προφορικῶς ἐκάματε παραστάσεις πρὸς αὐτόν· διὰ τῶν προφορικῶν σας παραστάσεων καταγγέλλετε, ὄχι ἀνεκοινοῦτε, καὶ τὰς σκέψεις τῶν Δικαστικῶν σωμάτων. Εἴπετε πρὸ ὀλίγου, ὅτι εἴχετε τὴν εἰσήγησιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ ἐλησμονήσατε, ὅτι τοῦτο εἶναι ἐντελῶς ἀνεξάρτητον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως τὰ Δικαστήρια ἀπέναντι τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. Διατί; Τοιαύτην ἀφομοίωσιν ἀναγράφει ὁ νόμος περὶ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ὅταν ἐγράφετε πρὸς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἔπρεπε νὰ σκεφθῆτε, ὅτι οὐδὲν δικαίωμα ἔχετε νὰ ἀναμιχθῆτε εἰς τὸν τρόπον, καθ’ ὃν ἐπρόκειτο νὰ ἐξετάσῃ τοὺς λογαριασμοὺς τοῦ ὑπολόγου. Εἴχετε δικαίωμα, ἀφοῦ δὲν ἐνήσκησε τὸ δικαίωμά του ἐκεῖνο τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἀφοῦ δὲν ἐζήτησεν ἐντὸς τῆς τεταγμένης προθεσμίας τοῦ νόμου νὰ ὑποβληθῶσι πάντα τὰ ἔγγραφα τοῦ ὑπολόγου, ἀφοῦ δὲν ἠξεύρω διατὶ, ἐχαρίσθησαν πρὸς τὸν ὑπόλογον τοῦτον πᾶσαι αἱ κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεις, εἴχετε τὸ δικαίωμα νὰ τῷ ὑπομνήσητε τὸ καθῆκόν του, ἀλλὰ δὲν εἴχετε τὸ δικαίωμα, νὰ ἀντεπιστείλητε πρὸς αὐτὸ, καὶ νὰ τῷ ὑποβάλητε ξένας διακοινώσεις, καὶ νὰ ἀποδεικνύητε διὰ τῆς ὑποβολῆς αὐτῶν τὴν γραμμήν, τὴν ὁποίαν ὀφείλει νὰ τηρήσῃ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, τὸ ὑπέρτατον ὡς πρὸς τοὺς ὑπολόγους Δικαστικὸν σῶμα καὶ ὡς πρὸς τὰς προμηθείας, καὶ ὡς πρὸς τοὺς τόκους, καὶ ὡς πρὸς τὴν παραγραφήν. Τοῦτο πράξαντες, ἀπεδείξατε, ὅτι ἐπτοήθητε πρὸ τῆς παραστάσεως τοῦ Ἄγγλου Πρέσβεως, ὅτι σήμερον ἐλησμονήσατε, ἢ θέλετε νὰ προσποιηθῆτε, ὅτι ἐλησμονήσατε, τὴν παράστασιν ἐκείνου ὑπὸ τὴν ἀληθῆ του ἰδιότητα, τοῦ ἀντιπροσώπου τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ἀλλ’ αὔριον, ὅταν ψηφισθῇ ἡ πίστωσις, προθύμως θέλετε πάλιν λησμονήσει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἴπετε ἐντεῦθεν, καὶ θέλετε προσέλθει, ὅπως προσφέρητε τὰς ὑπηρεσίας σας πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν, ὑποβάλλοντες πρὸς αὐτὴν εὐσεβάστως τὴν πίστωσιν, τὴν ὁποίαν κατωρθώσατε νὰ λάβητε ἐκ τῆς Βουλῆς. Τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ἀποδεικνύουσι τὴν ἰδιότητα τῆς παρεμβάσεως τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, εἶναι πολλαπλᾶ, καὶ οὐδέποτε ἠμφισβητήθη ἡ ἰδιότης ἐκείνη τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, οὐδέποτε παρέστη αὕτη ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ πληρεξουσίου, εἴτε τοῦ Σπάρταλη, εἴτε τῆς ὁμάδος τῶν δανειστῶν αὐτοῦ, καὶ μάλιστα τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὁ Πρωθυπουργὸς μετὰ τὴν κοινοποίησιν πρὸς τὸν ἴδιον Σπάρταλην καὶ διὰ τῆς ἐν Λονδίνῳ Πρεσβείας τῆς πρώτης ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀνεκοίνωσε, δὲν ἠξεύρω διὰ τίνα λόγον, πρὸς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν ἐνταῦθα τὴν αὐτὴν ἀπόφασιν, καὶ ὑπέδειξεν, ὅτι εἶναι δεκτικὴ ἀναθεωρήσεως, ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας ἀπήντα πρὸς αὐτὸν,—καὶ τὸ ἔγγραφον εἶναι ἐν τῷ φακέλλῳ,—ὅτι ποτὲ δὲν ἐζήτησε τοιαύτην διατύπωσιν, τοικύτην διαδικασίαν ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία· ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία ἐννοεῖ νὰ πληρωθῇ, ἐννοεῖ, ὅτι εἶναι ἀνεπίδεκτοι ἀμφισβητήσεως αἱ ἀξιώσεις τοῦ Σπάρταλη, ὡς πρός τε τὸ κεφάλαιον, τοὺς τόκους καὶ τὴν προμήθειαν, καὶ ὅτι μήτε τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, μήτε οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι, ἀλλὰ μήτε ἡ Βουλὴ δύνανται νὰ ἀμφισβητήσωσι τὰ δίκαια τοῦ Σπάρταλη· διὰ τοῦτο εἶπον, ὅτι δὲν ἔφθασεν ὁ ἐξευτελισμὸς τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, δὲν ἔφθασεν ὁ ἐξευτελισμὸς τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δὲν ἔφθασεν ὁ ἐξευτελισμὸς τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, πρέπει νὰ ἐξευτελισθῇ καὶ ἡ Βουλή. Ἀληθῶς, Κύριοι, ἡ ὑπόθεσις αὕτη χρονολογεῖται ἀπὸ τοῦ 1867, καὶ εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ ἀνατρέξω εἰς τὸ ἱστορικὸν αὐτῆς, διὰ νὰ ἀνασκευάσω ἕνα πρὸς ἕνα τοὺς ἰσχυρισμοὺς τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Κατὰ τὸ 1868 εἶχεν ἤδη περατωθῆ ἡ ἀγορὰ τῆς «Ἀμφιτρίτης», τῆς «Κρήτης», τῆς «Μπουμπουλίνας» καὶ σχεδὸν συντελεσθῆ καὶ ἡ κατασκευὴ τοῦ «Γεωργίου». Κατὰ τὸ 1868, διὰ τῆς ἐπιστολῆς ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἀνέγνωσεν ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος, ὁ Σπάρταλης ἐβεβαίου, τίνα ἦσαν τὰ δικαιώματά του· τί δὲ ἔλεγεν ἐν τῇ ἐπιστολῇ ἐκείνῃ τοῦ 1868; ὅτι οὐδέποτε ἐνόησε νὰ λάβῃ προμήθειαν ἀπὸ τοῦ Δημοσίου. (Ἀναγινώσκει τὴν ἐπιστολήν): Λοιπὸν κατὰ τὸ 1868 ὁ Σπάρταλης βεβαιοῖ διὰ τῆς ἐπιστολῆς του ταύτης, ὅτι οὐδέποτε ὑπῆρξε σύμβασις μεταξὺ αὐτοῦ καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως περὶ καταβολῆς οἱασδήποτε προμηθείας, ἀλλὰ δὲν ἤθελε περιπλέον καὶ τὸ ἔθος τὸ ἐμπορικὸν, τὸ ὁποῖον ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ ἐν τῇ ἀγορᾷ τοῦ Λονδίνου, νὰ τὸ ἐπικαλεσθῇ ὑπὲρ ἑαυτοῦ. Ὅτι οὐδέποτε ἐνόει νὰ λάβῃ προμήθειαν· αὐτὴ εἶναι ἡ διατύπωσις τοῦ Σπάρταλη κατὰ τὸ 1868. Ἀλλ’ ἀπὸ τοῦ 1868– 1874 παρέρχεται ἑξαετία ὅλη, καθ’ ὅλην δὲ αὐτὴν τὴν ἑξαετίαν τίς νομίζετε, ὅτι καταδιώκει τὸν ἕτερον; ὁ Σπάρταλης καταδιώκει τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, ἢ τὸ Δημόσιον τὸν Σπάρταλην; Καθ’ ὅλην αὐτὴν τὴν ἑξαετίαν διαρκῶς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν ζητεῖ παρὰ τοῦ Σπάρταλη λογοδοσίαν, εἶναι δὲ ἀληθῶς ὀδυνηρὸν τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τῆς 30 Δεκεμβρίου 1874, δι’ οὗ ὑπομιμνήσκει διὰ τοῦ Πρέσβεως ἐν Λονδίνῳ εἰς τὸν Πρόξενον τὸν Ἕλληνα, τὸν ὁποῖον δὲν εἶχον τὴν τόλμην οἱ Ὑπουργοὶ νὰ ἀπαλλάξωσι τῆς θέσεώς του, τὴν ἠθικὴν ὑποχρέωσιν, τὴν ὁποίαν εἶχε, νὰ δώσῃ λογοδοσίαν τῆς διαχειρίσεως τῶν χρημάτων τοῦ Δημοσίου, τὰ ὁποῖα διεχειρίσθη, καὶ μήτε τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο δὲν ἐξύπνησε τὸν ὑπόλογον Πρόξενον τῆς Ἑλλάδος Σπάρταλην, τὸν ἐξύπνησε μόνον ἡ κατάσχεσις, ἡ γενομένη, τῶν χρημάτων του παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ. Ὅταν ὅλαι αἱ προσκλήσεις πρὸς λογοδοσίαν ἀπέβησαν εἰς μάτην, ὅταν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξαναγκασθῇ δι’ οἱουδήποτε τρόπου νὰ δώσῃ λογοδοσίαν ὁ ὑπόλογος Πρόξενος τῆς Ἑλλάδος ἐν Λονδίνῳ, προέβη τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας εἶχε, — διότι τὰ δικαιολογητικὰ δὲν εἶχον ἀκόμη ὑποβληθῆ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, οὐδὲ εἰς τὰ ἄλλα Ὑπουργεῖα, — εἰς τὴν κατάσχεσιν ἑνὸς ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἦτο ἐγγεγραμμένον ἐπ’ ὀνόματι τοῦ Σπάρταλη εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν. Τὸ ποσὸν αὐτὸ ἐξεκαθαρίσθη ὁριστικῶς εἰς 6,223 λίρας. Ὠφείλετο τὸ ποσὸν αὐτὸ πρὸς τὸ Δημόσιον, ἢ ὄχι; Ἀναμφισβητήτως πρὸς τὸ Δημόσιον ὠφείλετο κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην πολὺ μεγαλείτερον ποσὸν, διότι κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν εἶχε διαβιβάσει ὁ Σπάρταλης οὐδὲ ἓν δικαιολογητικὸν ἔγγραφον, ἐὰν δὲ ὑπέκυπτεν εἰς τὴν πρόσκλησιν, ἡ ὁποία τῷ ἐγένετο κατόπιν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἐὰν ὑπέβαλλεν ἐντὸς δεκαπενθημέρου προθεσμίας ὁλόκληρον τὸν λογαριασμὸν, ἤθελε καταλογισθῆ διὰ πολὺ μεγαλείτερον ποσὸν, παρὰ τὸ ποσὸν τῶν 12,000 λιρῶν, διὰ τὰς ὁποίας εἶχεν ἀναγνωρισθῆ ἐκ τῶν προχείρων λογαριασμῶν, ὡς ὀφειλέτης πρὸς τὸ Δημόσιον. Κατὰ τὴν ἐποχὴν λοιπὸν ἐκείνην μέχρι τοῦ 1887, ἢ μᾶλλον μέχρι τοῦ 1888, ὡς πρὸς τὸ πλεῖστον τοῦ ποσοῦ, τοῦ κατασχεθέντος παρὰ τῇ Τραπέζῃ ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου, βαίως δὲν ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ, ὅτι ἡ κατάσχεσις ἦτο ἄδικος. Διατί; διότι πότε ἀνεγνωρίσθη ἡ προμήθεια τοῦ Σπάρταλη; ἀνεγνωρίσθη αὕτη διὰ τοῦ ὑπ’ ἀριθ. 51 τοῦ 1888 πρακτικοῦ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου. Μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης τί εἶχεν ὑπ’ ὄψει του τὸ Δημόσιον; τὰς δύο δηλώσεις τοῦ Σπάρταλη· τὴν μίαν δήλωσιν τοῦ 1868, κατὰ τὴν ὁποίαν οὐδέποτε κατεδέχθη νὰ λάβῃ προμήθειαν, τὴν δευτέραν δήλωσιν τοῦ 1874, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐνόει τὴν προμήθειάν του νὰ τὴν ἀφιερώσῃ ὑπὲρ ἀγαθοεργῶν ἐν Ἑλλάδι σκοπῶν. Μέχρι τοῦ 1888 πλῆρες δικαιολογητικὸν ἔγγραφον οὐδὲν ὑπεβλήθη. Κατὰ τὸ 1888, ὅτε ἐκοινοποιήθη ἡ πρώτη ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὅτε ὑπεδείχθη εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν, ὅτι αὕτη ἦτο ἐπιδεκτικὴ ἀναθεωρήσεως, μεταβαίνει εἷς Συμβολαιογράφος τοῦ Λονδίνου καὶ εὑρίσκει ἐγγεγραμμένην εἰς τὰ βιβλία τῆς Ἑταιρίας Σπάρταλη καὶ Σα προμήθειαν λιρῶν.... ἡ ὁποία δὲν κατεβλήθη παρὰ τοῦ Μιχαὴλ Σπάρταλη πρὸς τὴν Ἑταιρίαν Σπάρταλη καὶ Σα, ἡ ὁποία μετηνέχθη ἐξ ἰδιαιτέρου βιβλίου τοῦ Μ. Σπάρταλη. Τί τοῦτο σημαίνει; ὅτι μέχρι τοῦ 1874 ὁ Σπάρταλης οὐδέποτε ἐσκέφθη περὶ προμηθείας, διότι εἶχεν ὑπ’ ὄψιν του πάντοτε τὴν ἐπιστολὴν ἐκείνην, δι’ ἧς ἐδήλου, ὅτι δὲν ἐνόει νὰ λάβῃ προμήθειαν, ὅτε κατὰ τὸ 1874, ὅτε ἐγένετο ἡ κατάσχεσις τῶν 6,223 λιρῶν παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ, ὅτε ἠναγκάσθη ἕνεκα τῆς προθεσμίας νὰ ὑποβάλῃ τοὺς λογαριασμοὺς, κατὰ τὸ 1874 ἠθέλησεν, ἀναδιφῶν τὰ παλαιὰ κατάστιχα νὰ φουσκώσῃ τοὺς λογαριασμούς του καὶ ἐν ἰδιαιτέρῳ του βιβλίῳ ἐνέγραψε τὴν προμήθειαν, τὴν ὁποίαν μετέφερε μετὰ ταῦτα εἰς τὰ βιβλία τῆς Ἑταιρίας Σπάρταλη καὶ Σα. Τοῦτο βεβαίως ἀποδεικνύεται ἐκ τοῦ ἐγγράφου αὐτοῦ τοῦ ἐντίμου συμβολαιογράφου, ἀλλὰ διόλου δὲν ἀποδεικνύει ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐκθέτει ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι κατέβαλεν ὁ Σπάρταλης οἱανδήποτε προμήθειαν, διότι τὸν Σπάρταλην τὸν εἴχομεν ὑπὸ δύο ἰδιότητας, ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ Σπάρταλη καὶ ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ μέλους τῆς Ἑταιρίας Σπάρταλη· τώρα τὸν ἔχομεν ὑπὸ τρεῖς ἰδιότητας, τὸν Σπάρταλην πρόξενον, τὸν Σπάρταλην μὴ πρόξενον, καὶ τὸν Σπάρταλην μέλος τῆς Ἑταιρίας Σπάρταλη καὶ Σα. Ἐτριχάσθη, ὡς βλέπετε· ἀλλ’ ὑπὸ οἱανδήποτε ἰδιότητα καὶ ἂν ἐνεργῇ ὁ Σπάρταλης, εἴτε ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ Σπάρταλη ὡς προξένου, εἴτε ὑπὸ τὴν ἰδιότητα τοῦ Σπάρταλη ὡς ἀτόμου, εἴτε ὡς μέλους τῆς Ἑταιρίας Σπάρταλη καὶ Σα, βεβαίως ἀπὸ τοῦ 1868 ἕως τοῦ 1887 οὐδὲν ὑπέβαλεν ἔγγραφον, ἀναγνωριστικὸν τῆς προμηθείας του, οὐδεμίαν ὑπέβαλεν ἀπόδειξιν, ἀποδεικνύουσαν τὴν προμήθειάν του, καὶ οὐδεμίαν ὑπέβαλεν ἀκόμη ἀπαίτησιν περὶ προμηθείας, οὐδὲ κατ’ αὐτὴν τὴν στιγμὴν τὴν ὑποβάλλει· καὶ ὅταν σᾶς ὁμιλοῦν περὶ δωρεᾶς ἐκ μέρους τοῦ Σπάρταλη πρὸς τὸ Δημόσιον, πρόκειται περὶ δωρεᾶς ἐκ μέρους τοῦ Σπάρταλη πρὸς τὸ Δημόσιον, πρόκειται περὶ δωρεᾶς τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸν Σπάρταλην. Ποῦ εὗρον ἀναγεγραμμένην τὴν αἴτησιν περὶ προμηθείας; Ἀληθῶς ἀναγράφεται εἰς τοὺς λογαριασμοὺς, οἱ ὁποῖοι συνεπείᾳ τοῦ ἐγγράφου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ὑπεβλήθησαν, ἀλλ’ εἰς τὰ ἔγγραφα αὐτὰ καὶ κατὰ τὴν ὑποβολὴν ἀκριβῶς τῶν λογαριασμῶν προστίθεται, ὅτι ἡ προμήθεια νὰ μείνῃ ὑπὲρ τῶν φιλανθρωπικῶν σκοπῶν ἐν Ἑλλάδι. Λοιπὸν μέχρι τοῦ 1887 προμήθεια δὲν ὀφείλεται. Βεβαίως οἱ Ὑπουργοὶ ἔχουσι τὸ δικαίωμα, νὰ ἐκκαθαρίσωσι τὰ ἔξοδα τοῦ Δημοσίου. Δύνανται νὰ ἀναγνωρίσωσιν οἱανδήποτε προμήθειαν, ἀλλὰ δὲν δύνανται νὰ τὴν κάμουν νὰ ἀνατρέξῃ εἰς ἐποχὴν προγενεστέραν κατὰ 14 ὅλα ἔτη. Τὴν προμήθειαν τὴν ἀνέγραψε σήμερον, καὶ διὰ τοῦτο τὴν ἀνέγραψεν ἡ δευτέρα ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου, δὲν δύνανται νὰ τὴν κάμωσι νὰ ἀνατρέξῃ εἰς ἐποχὴν προγενεστέραν, διὰ νὰ θεωρήσωσιν ὡς ἐν δόλῳ, ὡς ἐν δόλῳ τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον, κατὰ τὴν κατάσχεσιν, τὴν γενομένην ἐπὶ τῶν χρημάτων τοῦ Σπάρταλη. Ἐπανέλαβον δὶς τὸ ἐν δόλῳ, διότι ἡ λέξις αὕτη ἐτέθη ἐν τῇ γνωμοδοτήσει τῶν Νομικῶν Συμβούλων, τῶν ὑπαλλήλων τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, οἱ ὁποῖοι ἐτέθησαν νὰ ὑπερασπίσωσι τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. (Ἀναγινώσκει τὴν γνωμοδότησιν τῶν Νομικῶν Συμβούλων). Οἱ Σύμβουλοι τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, οἱ τεθέντες ἐκεῖ, ὅπως ὑποστηρίξωσι τὰ δικαιώματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου, χαρακτηρίζουν, ὅτι, ἂν μὴ ἐκ δόλου, ἐξ ἀσυγγνώστου ὅμως ἀμελείας’ δηλ. δύναται νὰ ᾖναι καὶ ἐκ δόλου. Ἀλλ’ οἱ Σύμβουλοι εἶχον ὑπ’ ὄψει των τὴν δικογραφίαν αὐτὴν, διότι ἄλλως δὲν ἔπρεπε νὰ ἐπιληφθῶσι τῆς ἐξετάσεως τῆς ὑποθέσεως, οἱαδήποτε καὶ ἂν ὑπῆρξεν ἡ πίεσις ἐπ’ αὐτῶν· οἱ Σύμβουλοι ἔπρεπε νὰ γνωρίζουν, ὅτι μέχρι τοῦ 1887 ἡ προμήθεια δὲν εἶχε δικαιολογηθῆ, ὅτι μέχρι τοῦ 1887 δὲν εἶχον ὑποβληθῆ πάντα τὰ ἔγγραφα, καὶ ἀπόδειξις τούτου εἶναι, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία, ἡ ὁποία ὑπέβαλε καὶ τὰ ἔγγραφα τῶν δανειστῶν τοῦ Σπάρταλη, ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία προσήγαγεν ἔγγραφον, δι’ οὗ ἀνεγνωρίσθη ὁ Σπάρταλης δανειστὴς ἑτέρων 3,000 λιρῶν, μεταξὺ τῶν ὁποίων συμπεριλαμβάνονται καὶ δύο χιλιάδες περίπου λίραι τῆς προμηθείας. Ἀλλὰ προμήθεια, ἂν δὲν ὀφείληται ἐκ συμβάσεως, ἂν δὲν ὀφείληται διότι ὁ Σπάρταλης ῥητῶς ἐδήλωσεν, ὅτι δὲν ἐννοεῖ νὰ ἐπικαλεσθῇ ὑπὲρ ἑαυτοῦ τὸ ἔθιμον τῆς ἀγορᾶς τῆς Ἀγγλίας, δὲν ὀφείλεται καὶ διότι οὐδέποτε τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἐπλήρωσε τοιαύτην, εἰμὴ ἅπαξ μόνον. Δὲν ἠξεύρω, διατὶ ὁ Πρωθυπουργὸς ἐνόμισεν, ὅτι τὸ ἔγγραφον τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν ἦτο δύσκολον νὰ εὑρεθῇ καὶ μᾶς τὸ παρέστησεν ὡς ἀλλοῖα ἀναφέρον. (Ἀναγινώσκει τὸ ἔγγραφον). Ἀλλ’ ἐνταῦθα ἡ προμήθεια ἐπληρώθη εἰς μεσίτας, ἐκεῖ ὅμως τί λέγει ὁ Σπάρταλης διὰ τοῦ ἐγγράφου του; Αὐτὰ εἶναι μετὰ ἑπτὰ ὅλα ἔτη ἀπὸ τοῦ 1868 ἀπὸ τῆς πρώτης ἐπιστολῆς. (Ἀναγινώσκει).... Ἐπὶ 24,000 λιρῶν ἐζήτει προμήθειαν 1300 λιρῶν, ἐπὶ 24,000 λιρῶν ἐπληρώθη προμήθεια διὰ τὴν «Μυκάλην» 180 λίραι. (Ἀναγινώσκει)... Ἀλλὰ πότε γίνεται, πότε προκαλεῖται αὐτὴ ἡ διανομή; Κατὰ τὸ 1874, ὅτε εἶχεν ἀνάγκην νὰ περιλάβῃ τὴν μηδέποτε ὑποσχεθεῖσαν προμήθειαν· τὴν προμήθειαν ἐκείνην, τῆς ὁποίας παρητήθη, ἂν εἶχέ ποτε δικαίωμα, ὑπὸ τὴν ἰδιότητα πλέον τοῦ μέλους τῆς ἑταιρίας Σπάρταλη καὶ Σα, τὴν προμήθειαν ἐκείνην ἐζήτει μόνον κατὰ τὸ 1874, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἀργοπορίαν περὶ τὴν ὑποβολὴν τῶν λογαριασμῶν. Σήμερον ὅμως μετεβλήθησαν ἐντελῶς τὰ πράγματα· σήμερον ἔχετε ἐνώπιον ὑμῶν μίαν ἀπόφασιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, στηριχθεῖσαν ἐπὶ γνωμοδοτήσεως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ δικαίωμα, ἐκ τοῦ νόμου περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ, νὰ ἐκκαθαρίσῃ τὰ δαπάνας τοῦ Δημοσίου. Ἀλλὰ τὴν προμήθειαν, τὴν ὁποίαν ἀνεγνώρισε, καὶ θέλομεν ἰδεῖ, κατὰ πόσον νομίμως τὴν ἀνεγνώρισε, —τὴν προμήθειαν ταύτην δὲν δύνανται νὰ τὴν καταλογίσωσιν ἀπὸ τοῦ 1874 ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη, ὅπως ἀποδείξωσι τὸ Δημόσιον, ἂν ὄχι ἐν δόλῳ, ὅμως ἐν ἀσυγγνώστῳ ἀμελείᾳ διατελοῦν κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῶν λογαριασμῶν. Κατὰ τὸ 1883 ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, ἐν ἀγνοίᾳ ὅμως τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τοὐλάχιστον ἐν ἀγνοίᾳ ἐμοῦ, περιέλαβεν εἰς τὰς κεκλεισμένας χρήσεις ὑπὲρ τοῦ Σπάρτταλη ποσὸν 179,232 καὶ τόκους 76,471. Δὲν εἶναι δὲ ἀκριβὲς ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς Μαντινείας, ὅτι ἐκ τῆς ἀμφισβητήσεως ἐκείνης ὠφελήθη τὸ Κράτος· ἐξ ἐναντίας εἶναι περιπλέον ἀπόδειξις, ὅτι, ὅταν ἔχῃ ἀπέναντί του τὸ Δημόσιον, ὅταν ἔχῃ ἀπέναντι αὑτῆς ἡ Ἀντιπολίτευσις τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, πρέπει ταχέως νὰ σπεύδῃ νὰ ἐκκαθαρίζῃ τοὺς λογαριασμούς του, διότι ἄλλως ὑπόκειται εἰς ζημίας μεγαλειτέρας. Νομίζω, ὅτι ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος ἠδύνατο νὰ ἐξηγήσῃ κάλλιον παντὸς ἄλλου τὰς πιστώσεις, αἵτινες ἀνεγράφησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν καὶ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1883, εἶναι ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὁ κ. Καλλιγᾶς. Σημειώσατε δὲ, ὅτι ὁ κ. Καλλιγᾶς ἀναμφισβητήτως ἦτο πληρεξούσιος τοῦ Σπάρταλη καὶ συγγενὴς αὐτοῦ, κατὰ τὴν διαβεβαίωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἐν τούτοις ὁ Καλλιγᾶς εἰς ποῖον ποσὸν ἀναβιβάζει τὰς ἀξιώσεις τοῦ Σπάρταλη κατὰ τὸ 1883; (Ἀναγινώσκει).... Λοιπὸν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀνεγράφετο εἰς τὸ 1883 καὶ τὸ ὁποῖον ἀνεγνωρίζετο ὑπὲρ τοῦ Σπάρταλη, εἶναι 4,136 λίραι· σήμερον τί ἀναγνωρίζεται ὑπὲρ αὐτοῦ; 6,423 λίραι, δηλ. ἀναγνωρίζεται ὡς κεφάλαιον ποσὸν κατὰ 2,287 λίρας περισσότερον. Ἀκούσατε, παρακαλῶ, τοῦ κ. Καλλιγᾶ καὶ ἕτερον περὶ τῆς ἐξελέγξεως. (Ἀναγινώσκει).... Τώρα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂς διαψεύσῃ τὸν Καλλιγᾶν· ἀλλὰ θὰ τοῦ ἀντιτάξῃ ὁ Καλλιγᾶς: «Εἶμαι πληρεξούσιος τοῦ Σπάρταλη καὶ γνωρίζω ἀκριβῶς μέχρι τίνος ποσοῦ ἀναβιβάζει τὰς ἀξιώσεις του ὁ Σπάρταλης μέχρι τοῦ 1883». Ἂν δὲν ἔπραττε τὸ σφάλμα,—διότι πρέπει νὰ τὸ ὀνομάσωμεν σφάλμα,—ἡ Ἀντιπολίτευσις, νὰ ἀντιστῇ εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ κονδυλίου ἐκείνου, ὡς ἀνεγράφη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1883, ἤθελε λάβει ὁ Σπάρταλης 4,136 λίρας, καὶ θὰ ἦτο εὐχαριστημένος· σήμερον πρόκειται νὰ πληρώσητε πρόστιμον, διότι θὰ πληρώσητε περιπλέον 2287 λίρας, διότι ἡ ἐκκαθάρισις ἔγεινε παρὰ τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὁ ὁποῖος δὲν ἐννοεῖ νὰ καταστήσῃ τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν ὄργανον ἁρπακτικὸν τῶν ξένων περιουσιῶν, ἀλλὰ νὰ προστατεύσῃ τὸν ὑπόλογον, ἀδιαφορῶν, ἂν χθὲς ἔλεγε πρὸς ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος ἐδάνεισε τὸ Δημόσιον, καὶ τοῦ ὁποίου ἑπομένως τὸ δικαίωμα καὶ ἡ ἀξίωσις εἶναι ἐπίσης ἱερὰ, ὡς ἡ καταβολὴ τοῦ Σπάρταλη, ἔλεγε πρὸς ἐκεῖνον: «δὲν σοῦ ὀφείλεται τίποτε, διότι δὲν ἐφρόντισες νὰ μάθῃς, ἂν ἐκληρώθη ἡ ὁμολογία σου». Ναί, βεβαίως αὐτὴ πρέπει νὰ ᾖναι ἡ ἀρχὴ, ἡ ὁποία πρέπει νὰ διέπῃ τὰς πράξεις τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, βεβαίως δὲν πρέπει νὰ ᾖναι ὄργανον ἁρπακτικὸν, ἀλλὰ βεβαίως τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν δὲν πρέπει διὰ παντὸς τρόπου νὰ προσπαθῇ νὰ εὐνοήσῃ τοὺς ὑπολόγους, δὲν πρέπει νὰ προσπαθῇ, ὅταν πρόκηται περὶ ἐξελέγξεως τῶν ὑπολόγων, νὰ ἐπηρεάζῃ τὴν κρίσιν τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, δὲν πρέπει νὰ παρεμβάλληται ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, ἐπιδοκιμάζουσα, ἢ ἀναγνωρίζουσα προμήθειαν, ἡ ὁποία οὐδέποτε συνωμολογήθη καὶ οὐδέποτε ἀπῃτήθη. Πολλαὶ ὑπάρχουσιν ἀναθεωρήσεις τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἀλλ’ ἂς μοὶ εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂν εἰς μίαν, οἱανδήποτε, ὑπόθεσιν οἱουδήποτε δυστυχοῦς ὑπαλλήλου ἔδειξε τοιοῦτον ἐνδιαφέρον...

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἰς ὅλας τὰς ὑποθέσεις τῶν Προξένων.

§62ΡΑΛΛΗΣ. Ἢ ἂν ἐφρόντισεν αὐτὸς νὰ ὑποβάλῃ ἔγγραφα δικαιολογητικὰ τῆς διαχειρίσεως οἱουδήποτε ὑπολόγου, ἢ ἂν δὲν ἐφρόντισε νὰ στείλῃ ἀμέσως προσκλήσεις ἐκ μέρους τοῦ Ταμείου πρὸς πληρωμὴν καὶ πρὸς ἐκποίησιν τῶν ἀκινήτων κτημάτων τοῦ ὑπολόγου. Ἡ μέχρι τοῦδε πορεία τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἦτο τοιαύτη, σήμερον ὅμως, προκειμένου περὶ τῆς λογοδοσίας τοῦ Σπάρταλη, μεταβάλλεται ἐντελῶς, δὲν μεταβάλλεται βεβαίως διότι ὑπάρχει οἱονδήποτε ὑλικὸν συμφέρον, μεταβάλλεται, διότι ὑπάρχει ἐκεῖνος ὁ φόβος, τὸν ὁποῖον ἀπὸ τοῦ 1884 ἐνέπνευσε τῷ Πρωθυπουργῷ ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία. Λοιπὸν πρόκειται σήμερον νὰ πληρώσητε πρόστιμον 2,300 λιρῶν, καὶ ὑπαίτιος μάλιστα τῆς πληρωμῆς ταύτης τοῦ προστίμου εἶναι ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις, ὡς εἶπον’ κατὰ τοῦτο δὲ εἶχεν ἐντελῶς δίκαιον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτε ἔψεγεν ἐπὶ ἀνακριβείᾳ τὸν κ. Βουλευτὴν Μαντινείας. Ἡ προμήθεια, εἴπομεν, Κύριοι, ὅτι δὲν ὀφείλεται. Τὸ ζήτημα τῆς προμηθείας ὑπεβλήθη εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, τὸ ὁποῖον παραδόξως ἐπελήφθη τῆς ὑποθέσεως. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ Πρωθυπουργὸς σᾶς λέγει, ὅτι ὑπάρχουν δύο στάδια ἐξελέγξεως, ἡ ἐξέλεγξις ἡ διοικητικὴ καὶ ἡ ἐξέλεγξις ἡ δικαστική· τὴν διοικητικὴν ἐξέλεγξιν τὴν ἔκαμε τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ἢ μία Ἐπιτροπὴ, τὴν ὁποίαν συνεκρότησεν ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν Καλλιγᾶς, καὶ εἶναι περίεργον, ὅτι ἡ Ἐπιτροπὴ συνεκροτήθη τῇ 25 Φεβρουαρίου 1883, ἐνῷ ἡ ἀπάλειψις τῆς πιστώσεως ἐκείνης ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1883 ἔγεινε κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 23 Φεβρουαρίου 1883, δηλ. πρὶν ἢ κυρωθῶσι τὰ πρακτικὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Συνέστη ἡ Ἐπιτροπὴ καὶ εἰς τὴν διοικητικὴν ἐκείνην Ἐπιτροπὴν ἀληθῶς περιελήφθη ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὁ ὁποῖος κατόπιν, μετὰ τρεῖς ἢ τέσσαρας μῆνας, ἐσκέφθη, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ λάβῃ μέρος εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν ἐκείνην, τὴν διοικητικὴν, διὰ τίνα λόγον; διότι ὡς Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἦτο ὁ φυσικὸς δικαστὴς τοῦ ὑπολόγου, καὶ ἐπικαλούμενος ὁ Πρωθυπουργὸς τὸ ἔγγραφον ἐκεῖνο τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, σᾶς ἀπέδειξεν, ὅτι ἀπὸ τῆς ἐποχῆς ἐκείνης εἶχε προαποφασισθῆ ἡ ὑποβολὴ ὁλοκλήρου τῆς λογοδοσίας εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ διαψεύδει ὡς πρὸς τοῦτο τὸ ἔγγραφον τῆς Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας, διότι ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας, φαίνεται, ὅτι εἶχε τὴν κακὴν συνήθειαν, εὐθὺς ἀμέσως, μετ’ οἱανδήποτε συνδιάλεξιν πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν, νὰ γράφῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τῷ εἶχον ἀνακοινωθῆ, καὶ νὰ τὰ ἀποστέλλῃ εἰς τὴν Κυβέρνησίν του, μετὰ μῆνας δὲ πολλοὺς ἀπὸ τῆς συνδιαλέξεως ἐκείνης ὑπενθυμίζει εἰς τὸν Πρωθυπουργὸν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα τῷ εἶπε· καὶ τῷ εἶπε τί; τῷ εἶπεν, ὅτι, ὅπως ἔχει ἡ ὑπόθεσις, ἀναγκαίως θ’ ἀντιταχθῇ κατ’ αὐτῆς καὶ κατὰ τῶν ἀξιώσεων τοῦ Σπάρταλη ἡ ἔνστασις τῆς παραγραφῆς, πρέπει δὲ, ὅπως ἀποφύγωμεν τὴν ἔνστασιν ταύτην, νὰ ὑποβάλωμεν τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον· ἢ πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἢ πρέπει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν Βουλὴν ἐν μυστικῇ συνεδριάσει, διότι ἐν φανερᾷ συνεδριάσει δὲν ἐνόμιζεν ὁ Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἠδύνατο νὰ ὑποβάλῃ τοιαύτην πρότασιν περὶ καταργήσεως τῆς παραγραφῆς. Ὁ Πρωθυπουργὸς ὅμως σᾶς λέγει, ὅτι ὅλα αὐτὰ εἶναι ἐφευρέσεις τοῦ Βουλευτοῦ Μαντινείας, καὶ δὲν τὰ ἀνέγνωσεν ἐν τῷ ἐγγράφῳ τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας. Ἴσως ἠθέλησε νὰ εἴπῃ, ὅτι βεβαίως ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας δὲν ἔλεγε τὴν ἀλήθειαν, ὅτε ἔγραφε ταῦτα, ἀνέμενα δὲ, ὅτε ἤρχισε νὰ ἀμφισβητῇ τοὺς λόγους τοῦ Βουλευτοῦ Μαντινείας, ὅτι ἤθελε προβάλει ἔγγραφον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐβεβαιοῦτο τὸ ἐναντίον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἐβεβαίου τὸ ἔγγραφον τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας· δυστυχῶς ὅμως ἐβεβαίωσε τὸ ἐναντίον. Ἀλλ’ ἐπιθυμῶ νὰ μάθω, εἰς τί ἐχρησίμευσεν αὐτὴ ἡ Διοικητικὴ Ἐπιτροπή; Εἶναι ἓν ζήτημα περιεργείας τοῦ Πρωθυπουργοῦ; δὲν τὸν ἔφθασαν αἱ ἐκθέσεις τοῦ Προέδρου τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου; δὲν τὸν ἔφθασαν αἱ ἐκθέσεις τῆς Διοικητικῆς Ἐπιτροπῆς, καὶ πλεῖσται ἄλλαι ἐκθέσεις τοῦ Λογιστηρίου τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν; ἤθελε περιπλέον ἔκθεσιν τῆς Διοικητικῆς Ἐπιτροπῆς, τὴν ὁποίαν κατήρτισεν αὐτὸς ὁ ἴδιος! Ἀλλὰ τέλος πάντων, ἐὰν ἐκ περιεργείας ἠθέλησε τὸν καταρτισμὸν αὐτῆς τῆς Ἐπιτροπῆς, διατὶ ἀπὸ τῆς 23 Ἀπριλίου 1884, ὅτε συνέτασσε τὴν ἔκθεσιν ἡ Ἐπιτροπή, μέχρι τοῦ Δεκεμβρίου 1886, δὲν σκέπτεται νὰ στείλῃ πρὸς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον τὰ ἔγγραφα, τὸν λογαριασμὸν τοῦ ὑπολόγου; Ἀφοῦ παρέρχονται δύο ἔτη ὁλόκληρα, ἀφοῦ εἶχε προδιαγράψει ἐν τῇ κεφαλῇ του τὴν δικαιοδοσίαν τῶν δικαστικῶν ἐλέγχων μετὰ τῶν διοικητικῶν ἐλέγχων, εἶδε μόνον ἓν κενὸν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἐξηγῇ διὰ τοῦ ἐγγράφου τοῦ Πρέσβεως, τὸ ὁποῖον ἐξηγεῖ διὰ τίνα λόγον ἐπρόκειτο νὰ ὑποβληθῇ ἡ ὑπόθεσις εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ δὲν δύναται νὰ ὑποβληθῇ πλέον εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ἀφοῦ ἀντετάχθη ἡ ἔνστασις τῆς παραγραφῆς παρὰ τῶν Νομικῶν Συμβούλων· οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι μιᾷ φωνῇ βεβαιοῦσιν, ὅτι ἡ ἀξίωσις τοῦ Σπάρταλη εἶναι παραγεγραμμένη, καὶ προσθέτουσιν, ὅτι, ἂν ἡ Κυβέρνησις θεωρῇ, ὅτι δὲν εἶναι ἀξιοπρεπὲς δι’ ἑαυτὴν νὰ προβάλῃ τὴν ἔνστασιν τῆς παραγραφῆς, ὀφείλει νὰ φέρῃ πίστωσιν εἰδικήν, τὴν ἀξίωσιν δὲ ταύτην εἶχε καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία, νὰ ὑποβληθῇ πίστωσις εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ὁ Πρωθυπουργὸς βεβαίως δὲν ἠθέλησε νὰ φέρῃ τὴν ὑπόθεσιν ἀπ’ εὐθείας ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, διότι θὰ τῷ ἀντετάσσετο ἡ ἔνστασις τῆς παραγραφῆς, ἀλλ’ ἐνόμισεν, ὅτι ἤθελεν ἀποφύγει τὴν ἔνστασιν διὰ τῆς ὑποβολῆς τῆς ὑποθέσεως εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον. Καὶ σᾶς εἶπε σήμερον, πῶς δύνασθε ν’ ἀντιτάξητε τὴν ἔνστασιν τῆς παραγραφῆς, ἀφοῦ ἡ ἐξέλεγξις τῆς διαχειρίσεως ἐξηκολούθει μέχρι τοῦ 1888; Καὶ ἡ ἔνστασις αὕτη εἶναι ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὸ ἔγγραφον τῆς Ἀγγλίας καὶ μὲ τὴν ἐν αὐτῷ ἀναγραφομένην συνδιάλεξιν τοῦ Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλὰ, Κύριοι, νομίζω, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἔσφαλεν εἰς τοὺς ὑπολογισμούς του, διότι δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὅτι δὲν ὑπόκεινται εἰς παραγραφὴν αἱ ἀπαιτήσεις τῶν ὑπολόγων, καθ’ ὅσον χρόνον ἡ διαχείρισίς των εὑρίσκεται ἐκκρεμὴς, καὶ μάλιστα τῶν ὑπολόγων ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι εἶναι οἱ ὑπαίτιοι τῆς παρελεύσεως τοσούτου χρόνου ἀπὸ τῆς διαχειρίσεώς των μέχρι τῆς ἐξελέγξεως. Κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον δὲν θὰ ἐπήρχετό ποτε ἡ παραγραφή, καὶ τὸ ἄρθρον ἐν τούτοις 69 τοῦ περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ νόμου οὐδεμίαν κάμνει διάκρισιν. Πᾶσα ἀξίωσις οἱουδήποτε, εἴτε ὑπολόγου, εἴτε μὴ ὑπολόγου, ὑπόκειται εἰς παραγραφήν, πᾶσα ἀξίωσις κατὰ τοῦ Δημοσίου. Ποῦ εὑρίσκει τὴν διάκρισιν, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν, ὁ κ. Πρωθυπουργός; Ἠθέλησε καὶ δὲν ἠθέλησε νὰ ἐπικαλεσθῇ τὴν ἀναγνώρισιν, τὴν γενομένην, τὴν ἐπελθοῦσαν δῆθεν ἐκ τῶν ἀποφάσεων τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ὡς τὴν ἐπεκαλέσθη ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ἀλλ’ αὐτὸ δὲν εἶναι ἀκριβές· δὲν εἶναι ἀκριβές, διότι πάντες παραδέχονται, ὅτι ἡ ἀναγνωριστικὴ τοῦ δικαιώματος ἀπόφασις οὐδὲ κατ’ ἐλάχιστον ἐπιδρᾷ ἐπὶ τῆς παραγραφῆς. Δὲν εἶχεν ἢ νὰ συμβουλευθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν Dalloz εἰς τοὺς ἀριθμούς, τοὺς ὁποίους ἀνέγνωσεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, καὶ ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι ἡ ἀπόφασις τοῦ Συνεδρίου οὐδόλως ἐπηρεάζει τὴν παραγραφὴν τῶν ἀξιώσεων τοῦ ὑπολόγου. Ὁ ὑπόλογος ἔχει δικαίωμα καὶ τὸ μέσον νὰ ζητήσῃ τὰ ὀφειλόμενα παρὰ τοῦ Δημοσίου ἀμέσως, ὡς ἔληξεν ἡ διαχείρισίς του. Ἡ διαχείρισις τοῦ Σπάρταλη ἔληξε κατὰ τὸ 1870, ἀλλ’ οἱ λογαρισμοὶ του ὑπεβλήθησαν μόνον κατὰ τὸ 1875. Καὶ γνωρίζετε, πῶς ὑπεβλήθησαν οἱ λογαριασμοί. Ἀπὸ τοῦ 1875, ἦτο ἐντελῶς ἐλεύθερος ν’ ἀπευθύνῃ αἴτησιν θεραπείας καὶ νὰ ἐγείρῃ ἀγωγὴν κατὰ τοῦ Δημοσίου. Ἡ ἐξέλεγξις, ἡ μὴ γενομένη, ἢ ἡ κατόπιν γενομένη ἐκ μέρους τοῦ Συνεδρίου, δὲν τὸν παρεμπόδιζεν εἰς τὸ νὰ ἐπιδιώξῃ δικαστικῶς καὶ νὰ συντηρήσῃ ἑπομένως τὰ δικαιώματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν ἤθελε τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον νὰ τῷ ἀναγνωρίσῃ. Λοιπὸν ἡ ὑποβολὴ εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐγένετο μόνον πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ καταστρέψῃ τὴν παραγραφὴν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐπετεύχθη, ἡ παραγραφὴ ὑφίσταται ἀκεραία. Τοῦτο ἔχει μεγίστην σημασίαν, Κύριοι, ὡς πρὸς τὴν ἐκτίμησιν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ἔχετε ὑπ’ ὄψει σας· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νομίζει, ὅτι, ἐκ τοῦ ὅτι ἡ Βουλὴ ἤθελε ψηφίσει ἓν νομοσχέδιον περὶ πιστώσεως τοῦ Σπάρταλη, ὅτι ἐντεῦθεν δικαιοῦται νὰ ἐκδώσῃ τὸ οἰκεῖον ἔνταλμα καὶ νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς τὸν Σπάρταλην τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελεν ἐπιψηφισθῆ παρὰ τῆς Βουλῆς. Αὐτὸ εἶναι πλάνη· δὲν ἀρκεῖ μία πίστωσις, διὰ νὰ ἐπιτρέψῃ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ ἐκδώσῃ ἀνευθύνως σχετικὸν ἔνταλμα, διότι ἠκούσατε τὸ τεμάχιον, τὸ ὁποῖον σᾶς ἀνέγνωσεν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας, εἶναι κεκτημένον δικαίωμα ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου ἡ παραγραφὴ, καὶ μόνος τρόπος, διὰ τοῦ ὁποίου δύναται νὰ ἀποξενωθῇ τὸ Δημόσιον τοῦ δικαιώματός του τούτου, τοῦ κεκτημένου, εἶναι ὁ τρόπος, δι’ οὗ ἀποξενοῦται παντὸς ἑτέρου δικαιώματος, δηλαδὴ τί πρέπει νὰ γίνῃ. Ἂν ἔχετε ὄρεξιν νὰ κάμητε δωρεὰν πρὸς τὸν Σπάρταλην, νὰ φέρητε τακτικὸν νομοσχέδιον περὶ δωρεᾶς. Ἡ πίστωσις αὕτη δὲν καλύπτει τὴν παραγραφήν. Αὔριον θὰ εὑρεθῆτε πάλιν ἐνώπιον τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται νὰ θεωρήσῃ τὸ ἔνταλμα, τὸ ὁποῖον θέλετε ἐκδώσει ἐπὶ τῇ βάσει τῆς πιστώσεως, ἥτις θὰ ψηφισθῇ παρὰ τῆς Βουλῆς. Διὰ τοῦτο ἀναγκαίως ὀφείλετε νὰ ἀποσύρητε τὴν πίστωσιν, νὰ φέρητε δ’ ἓν νομοσχέδιον δωρεᾶς, διὰ τοῦ ὁποίου ἤθελεν ἀναγνωρισθῇ ὡς δωρεὰ πλέον ἐκ μέρους τοῦ Κράτους ὁλόκληρος ἡ ὀφειλὴ πρὸς τὸν κ. Σπάρταλην. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου προσφέρετε κακίστην ὑπηρεσίαν πρὸς τὸν προστατευόμενόν σας· διότι, ἐὰν κατορθώσῃ ὁπωσδήποτε νὰ λάβῃ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἤθελε ψηφίσει ἡ Βουλή, βεβαίως ὑπόκειται εἰς τὴν ἀπόδοσιν αὐτῶν, διότι ἤθελε λάβει τὸ μὴ ὀφειλόμενον. Τὸ ζήτημα τῶν τόκων εἶναι ἀληθῶς περίεργον, διότι δὲν ἀναγράφονται οἱ τόκοι ὡς τόκοι, ἀλλ’ ὡς ἀποζημίωσις ἀντὶ τόκων. Κοινῶς γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἐπὶ τῆς στερήσεως παντὸς χρηματικοῦ κεφαλαίου μία ὀφείλεται ἀποζημίωσις, ὁ τόκος. Τώρα κατωρθώθη νὰ εὕρωμεν ἀποζημίωσιν ἀντὶ τόκου καὶ διατὶ τοῦτο; Διότι ἐνόμισαν, ὅτι οὕτω πως ἤθελον ἀποφύγει τὰς διατάξεις ἐκείνας τοῦ νόμου, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐπιτρέπουν νὰ χορηγηθῇ τόκος ἄνευ ἀγωγῆς. Προεκάλεσαν λοιπὸν μίαν γνωμοδότησιν τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου ἐπὶ τῆς ἑξῆς ἐρωτήσεως: Ὀφείλεται ἀποζημίωσις εἰς τὴν περίπτωσιν, καθ’ ἣν τὸ Δημόσιον ἤθελε λάβει χρήματα ἀχρεωστήτως τοῦ κ. Σπάρταλη; Καὶ τὸ Συμβούλιον ἀπαντᾷ: Βεβαίως ὀφείλεται ἀποζημίωσις. Καὶ ἡ ἀποζημίωσις πῶς θὰ κανονισθῇ; Διὰ τῆς πληρωμῆς τόκων. Καὶ ἔγραψεν ἀποζημίωσιν ἀντὶ τόκων. Ἀλλ’ ἠρωτήθη τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ἐὰν οἱ τόκοι αὐτοὶ ὀφείλωνται δυνάμει τῶν καθεστώτων νόμων, τοῦ νόμου περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ, τοῦ Διατάγματος τοῦ 1852, τοῦ νόμου ΧΛʹ τοῦ 1887; Ἐὰν ἠρωτᾶτο τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, βεβαίως ἤθελεν ἀπαντήσει, ὅτι δὲν ὀφείλονται. Διατί; Διότι τὸ μὲν ἄρθρον 16 τοῦ Διατάγματος τοῦ 1852 ὁρίζει ῥητῶς, ὅτι τόκος διὰ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἤθελε περιέλθει εἰς τὸ Δημόσιον ἀχρεωστήτως, οὐδέποτε ὀφείλεται· δηλαδὴ τὸ ἄρθρον προβλέπει ἀκριβῶς τὴν περίπτωσιν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως Σπάρταλη, δηλαδὴ ὑποθέτει, ὅτι τὸ Δημόσιον λαμβάνει χρήματα, τὰ ὁποῖα δὲν τῷ ὀφείλονται, καὶ ἐρωτᾶται· τὸ Δημόσιον ὀφείλει τόκους; ἀπαντᾷ δὲ ὁ νομοθέτης τοῦ 1852, ὅτι τόκοι δὲν ὀφείλονται. Ἀλλὰ τὸ Νομικὸν Συμβούλιον δὲν ἔχει νὰ ἐξετάσῃ καὶ τὸν νόμον ἐκεῖνον, ἔχει μόνον νὰ ἐξετάσῃ τὸ εἰδικὸν ζήτημα, ἐὰν ὀφείληται ἀποζημίωσις διὰ τὸ τυχὸν λείψανον ὡρισμένου ποσοῦ παρ’ ἐκείνου, εἰς τὸν ὁποῖον δὲν ὀφείλεται, καὶ βεβαίως ἐν τῇ περιπτώσει ταύτῃ ἀπαντᾷ οὕτω πως, διότι τέλος πάντων καὶ ἡ ἀποζημίωσις ἀντὶ τόκων εἶναι ἓν δικαίωμα, μία ἀξίωσις, ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς αὐτὸ πρέπει νὰ δεχθῶμεν, ὅτι ἐφαρμόζεται ἡ παραγραφή, διότι πᾶσα ἀπαίτησις κατὰ τοῦ Δημοσίου παραγράφεται ἐντὸς πενταετίας. Λοιπὸν δὲν εἶναι ἀξίωσις κατὰ τοῦ Δημοσίου αὕτη, καὶ ἐάν ποτε ἐκτᾶτο τὸ δικαίωμα τῆς ἀποζημιώσεως ἀντὶ τόκων, ἀνεξαρτήτως τῆς ἐγέρσεως ἀγωγῆς, ὅπως ὁρίζει ὁ νόμος ΧΛʹ, τὸ δικαίωμα αὐτὸ δὲν θὰ παρεγράφετο εἰς αἰῶνα τὸν ἅπαντα; Βεβαίως ἐπ’ αὐτῶν ὅλων τῶν θεμάτων δὲν ἠρωτήθησαν οἱ Νομικοὶ Σύμβουλοι, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἀπήντησαν. Ἀλλ’ ἡμεῖς δυνάμεθα νὰ ἐρωτήσωμεν τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν: νομίζει, ὅτι λόγῳ τοῦ ἱεροῦ τῆς ὀφειλῆς πρὸς τὸν Σπάρταλην δὲν παραγράφεται οὐδέποτε τὸ δικαίωμά του; ἡ ἀποζημίωσις ἀντὶ τόκων δὲν εἶναι δεκτικὴ παραγραφῆς; Ἀλλὰ πῶς ἠθέλετε νὰ οἰκονομήσῃ τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας, ὁ ὁποῖος εἶπε διὰ τοῦ ἐγγράφου του πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον ἀπεστάλη πρὸς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ὅτι δὲν ἤθελε θεωρηθῆ δικαία καὶ ἱκανοποιητικὴ ἡ ἀπόφασις τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἐὰν δὲν ἐπεδικάζοντο καὶ τόκοι 5%; Ἔπρεπε λοιπὸν νὰ ἐπιδικασθῶσι. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἀπέῤῥιψε τὴν αἴτησιν περὶ τόκων, καὶ κατὰ τοῦτο ἀληθῶς ἀπεδείχθη ὑπέρτερον ἑαυτοῦ, ἐνῷ εἰς τὸ ζήτημα τῆς προμηθείας ἔκλινε τὸ γόνυ πρὸ τῆς θελήσεως τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας καὶ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἀλλ’ ὅ,τι δὲν ἐπεδικάσθη δι’ ἀποφάσεως τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου, ἔπρεπεν ὁπωσδήποτε νὰ ἀναγνωρισθῇ, ἀφοῦ τὸ ἀπῄτει ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία, καὶ διὰ τοῦτο προκαλεῖται ἡ γνωμοδότησις τοῦ Νομικοῦ Συμβουλίου, καὶ διὰ τοῦτο μετὰ ταῦτα ἡ γνωμοδότησις αὕτη μεταφέρεται εἰς τὸ νομοσχέδιον τῆς πιστώσεως. Τὸ νομοσχέδιον τῆς πιστώσεως, ὡς πρὸς τὸ ποσὸν τῶν 4,387 λιρῶν, οὐδὲν ἕτερον δικαιολογητικὸν ἔχει, παρὰ μόνον τὴν γνωμοδότησιν ταύτην. Ἡ γνωμοδότησις αὕτη, νομίζει ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι εἶναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὸ Δημόσιον καὶ διὰ τὴν Βουλήν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν ἔχῃ ὑπόστασιν αὐτὴ ἡ ἀπαίτησις περὶ ἀποζημιώσεως λόγῳ τόκων. Ἀλλὰ σᾶς λέγουν, ἐὰν δὲν δεχθῆτε —καὶ τὸ προβάλλουν ὡς συμβιβασμὸν— τὸν τόκον 5%, τρέχετε τὸν κίνδυνον, νὰ ζητηθῇ τόκος 8%, ὅσον ἀναγνωρίζουν οἱ Ἑλληνικοὶ νόμοι κατὰ τοῦ Δημοσίου λόγῳ ὑπερημερίας, καὶ ἀπὸ λόγον πολὺ ἐπιεικῆ ὁ Σπάρταλης καὶ ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία ἐδέχθησαν μόνον τόκον 5%. Ἐνταῦθα ὅμως πάλιν ἐπανέρχεται τὸ ζήτημα τοῦ ἀνεπαρκοῦς τῆς πιστώσεως, διότι πρόκειται περὶ καθαρᾶς δωρεᾶς, ὡς πρὸς τὴν ὁποίαν οὐδὲν δικαιολογητικὸν ὑπάρχει, διότι ἡ γνωμοδότησις τῶν Νομικῶν Συμβούλων βεβαίως δὲν εἶναι δικαιολογητικόν, δὲν ὑπάρχει κἄν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ὑπάρχει ἐπὶ τῆς προμηθείας. Ἐπὶ τῆς προμηθείας ὑπάρχει ἐκ μέρους τῶν κυρίων Ὑπουργῶν μία ἐκκαθάρισις, ὅπως ὁρίζει ὁ περὶ Δημοσίου Λογιστικοῦ νόμος. Οἱ Ὑπουργοὶ ἐνόμισαν, ὅτι ἠδύναντο νὰ ἐκκαθαρίσουν προμήθειαν ὑπὲρ ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι μήτε ἀνεγνώρισαν τοιαύτην, μήτε ἐζήτησαν τοιαύτην. Ἀλλ’ ἐκ τῶν τόκων δὲν ὑπάρχει κἂν ἐκκαθάρισις. Πῶς εἶναι λοιπὸν δυνατὸν νὰ ψηφισθῇ ἡ πίστωσις, καὶ πῶς, ψηφιζομένη, δύναται νὰ πραγματοποιηθῇ; πῶς θὰ ἐκδοθῇ τὸ ἔνταλμα; Ἴσως τότε θὰ ἀνεύρῃ νέαν ἀρχὴν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς πιστώσεως πρέπει νὰ γίνεται ἡ ἐκκαθάρισις τῆς δαπάνης· διότι εἶναι τόσον ἐλαστικαὶ αἱ διατάξεις τοῦ Λογιστικοῦ Νόμου· πότε δηλ. γίνεται ἡ ἐκκαθάρισις μετὰ τὴν διοικητικὴν ἐξέλεγξιν, πότε μετὰ τὴν δικαστικὴν, πότε μετὰ τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἐντάλματος, πότε ἄνευ ἀναγνωρίσεως τῶν Ὑπουργῶν, καὶ πότε μετὰ τὴν ψήφισιν τῆς πιστώσεως, ἡ ὁποία μένει εἰς τὸν ἀέρα, διότι ἀληθῶς δὲν ὑπάρχει κἀνὲν ἔγγραφον ἀναγνωριστικὸν τῶν τόκων. Ἀλλ’ ὅλα αὐτὰ τὰ ζητήματα βεβαίως ἀποδεικνύουν, ὅτι, ἐὰν ὑπῆρξε προμελέτη, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦ νὰ γίνῃ μία ἀληθὴς δωρεά, εἴτε ὑπὲρ τοῦ κ. Σπάρταλη, εἴτε ὑπὲρ τῶν δανειστῶν αὐτοῦ, ἡ προμελέτη αὕτη ὑπῆρξεν ἀτελὴς, διότι οὕτω πως διεσκευάσθησαν τὰ πράγματα, ὥστε καὶ μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τῆς πιστώσεως παρὰ τῆς Βουλῆς θὰ εὑρεθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν πρὸ νέων δυσχερειῶν, ὅτι δὲν εἶναι ἐπαρκὴς μόνη ἡ ψήφισις τῆς πιστώσεως, ὅπως χορηγήσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὸ δικαίωμα νὰ κάμῃ τὴν δωρεὰν πρὸς τὸν κ. Σπάρταλην τῶν 10,510 λιρῶν, πρέπει ἀναγκαίως νὰ ὑποβληθῇ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον νὰ ψηφισθῇ τρὶς παρὰ τῆς Βουλῆς, καὶ τότε θὰ ἔχῃ ἕνα τίτλον, διὰ τοῦ ὁποίου θὰ δυνηθῇ νὰ παρακάμψῃ τὴν δυσχέρειαν τῆς μὴ ἀναγνωρίσεως ἐγκαίρως τῆς προμηθείας, τὴν δυσχέρειαν τῆς παραγραφῆς, τὴν δυσχέρειαν τῆς μὴ εἰσέτι ἀναγνωρίσεως τῶν ὀφειλομένων τόκων. Μέχρι τῆς στιγμῆς ἐκείνης ἡ πίστωσις αὕτη, ψηφιζομένη, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῇ, καὶ τὸ καλλίτερον, τὸ ὁποῖον ἔχει νὰ κάμῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι, νὰ ἀποσύρῃ αὐτὴν, καὶ ὅταν φέρῃ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, θέλω συμβουλεύσῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, νὰ παραστήσῃ τὰ πράγματα, ὅπως ἔχουν ἀληθῶς, ὅτι εὑρίσκεται ὑπὸ πίεσιν τῆς Δυνάμεως ἐκείνης, ἡ ὁποία χάριν οἱουδήποτε εὐτελοῦς συμφέροντος εἶναι ἱκανὴ νὰ παρατάξῃ ξένους στόλους, εἶναι ἱκανὴ χάριν ὀλίγων λιρῶν νὰ στείλῃ τοὺς στόλους της ἐκ νέου εἰς Πειραιᾶ, εἶναι ἱκανὴ νὰ μᾶς πιέσῃ, πειθομένη εἰς ὑψηλὰς παραστάσεις οἱουδήποτε δανειστοῦ τοῦ Σπάρταλη. Διὰ τοῦτο, ὅσον ταχύτερον ἐκκαθαρίσητε τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, τόσον κέρδος θὰ ἔχητε. Λάβετε ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἐὰν κατὰ τὸ 1873 ἐψηφίζετε τὴν πίστωσιν, ἠθέλετε καταβάλει 3,000 λιρῶν· σήμερον θὰ καταβάλητε 10,000 λιρῶν, καὶ ἐὰν ἀναβάλητε, θέλετε ἴσως μετανοήσει, διότι θὰ φθάσωμεν ἴσως μέχρι τῶν 19,000 λιρῶν, διότι τόση εἶναι ἡ ἀπαίτησις, καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι εἶναι χάρις τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἐπιμένει εἰς αὐτὸ τὸ ποσόν. Καὶ αὐτὸ τὸ ποσὸν σύγκειται ἀπὸ τὰς 10,000 λιρῶν, τὰς ὁποίας βλέπετε ἐδῶ, ἀλλὰ περιπλέον ἐκ 2,000 λιρῶν, τὰς ὁποίας δῆθεν τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον ἔλαβε παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης ἐκ χρημάτων τοῦ Σπάρταλη. Καὶ πῶς αὐτά; Τὸ Δημόσιον τὸ Ἑλληνικὸν, ἀναλογιζόμενον, ὅτι ἡ ὀφειλὴ τοῦ κ. Σπάρταλη ἀνέρχεται εἰς 7,000 λιρῶν, ἐπέβαλε κατάσχεσιν διὰ τόσας λίρας εἰς τὴν Τράπεζαν. Ἡ Τράπεζα ἀπήντησεν, ὅτι μόνον 6,000 λιρῶν ἔχει, καὶ τὸ Δημόσιον τόσας ἔλαβεν. Ἀλλ’ ὁ κ. Σπάρταλης εἰς τοὺς λογαριασμούς του ἀναβιβάζει τὸ ποσὸν εἰς 8,000 λιρῶν. Βλέπετε διαφορὰν 2,000 λιρῶν. Μετὰ ταῦτα ὑπολογίζει, ὅτι ὀφείλονται εἰς αὐτὸν 2,000 λιρῶν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν. Φαίνεται ὅμως, ὅτι ἡ ὑπηρεσία τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἦτο καὶ εἶναι, ἐλπίζω, ἀκόμη πολὺ ἀνωτέρα ἀπὸ τὴν ὑπηρεσίαν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν, καὶ κατώρθωσε τότε νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι δὲν ὀφείλονται πρὸς τὸν κ. Σπάρταλην, εἰμὴ λίραι 15, ἀπήτει δ’ οὗτος 2,100 τόσας λίρας. Ἐκ τοιούτων ποσῶν ἀποτελεῖται τὸ ποσὸν τῶν 19,000 λιρῶν, διὰ τὰ ὁποῖα πρόκειται σήμερον νὰ πληρώνωμεν 10,000 λιρῶν, καὶ αὔριον, ἐὰν δὲν ὑποβληθῇ νομοσχέδιον, καὶ δὲν ψηφισθῇ ἡ πίστωσις, θὰ πληρώσωμεν ἴσως ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τῶν 19,000 λιρῶν.

§63Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐλάχιστα ἔχω νὰ προσθέσω εἰς τὰ ἀκαταμάχητα ἐπιχειρήματα, τὰ ὁποῖα μετὰ τοσαύτης εὐγλωττίας ἀνέπτυξεν εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ μικροῦ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφός μου βουλευτὴς ἐκ Μαντινείας καὶ φίλος μου κ. Κωνστανταντόπουλος. Οὐδὲν ἔχω ὡσαύτως νὰ προσθέσω εἰς τὴν εὔγλωττον ἀνάπτυξιν καὶ τοῦ πραγματικοῦ καὶ τοῦ νομικοῦ μέρους τῆς ὑποθέσεως, τὴν ὁποίαν πάντες ἠκούσαμεν γενομένην πρὸ μικροῦ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας. Ἐπειδὴ ὅμως συμβαίνει νὰ ἔχω ἀπορίας τινὰς, ἕνεκα τῶν δισταγμῶν, τοὺς ὁποίους οἱ ἀξιότιμοι δύο συνάδελφοι καὶ φίλοι προέβαλον πρὸ μικροῦ, ἔρχομαι, οὐχὶ νὰ προβάλω τὰς ἀπορίας μου ταύτας, ἀλλὰ διὰ τῆς ἀναλύσεως αὐτῶν νὰ λύσω τοὺς δισταγμοὺς τούτους. Διατὶ, ἔλεγεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Ῥάλλης, διατὶ ἀντὶ τῶν 4,000 λιρῶν, τὰς ὁποίας ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐπισήμως ἐβεβαίου κατὰ τὸ 1883 τὴν Βουλὴν, ὅτι ἔκρινεν ὀφειλομένας πρὸς τὸν κ. Σπάρταλην, διατὶ ἀντὶ τοῦ ποσοῦ τούτου ζητεῖτε σήμερον 6,300 λίρας; Καὶ ἤλεγχεν ὁ κ. Ῥάλλης τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον βουλευτὴν ἐκ Τριφυλίας κ. Σωτηρόπουλον, καὶ ἔλεγε πρὸς αὐτόν: Σεῖς εἶσθε αἴτιος νὰ μὴ ψηφισθῇ ἡ κατὰ τὸ 1883, κατὰ τρόπον τῳόντι παράδοξον, ζητηθεῖσα ἐκείνη πίστωσις, ἕνεκα δὲ τούτου νὰ προταθῇ σήμερον ἡ προκειμένη πίστωσις, διὰ τῆς ὁποίας ζητεῖται πολὺ μεγαλείτερον ποσόν. Διατὶ ζητοῦσι σήμερον 6,300 λίρας ἀντὶ 4,000; Διότι 6,300 λίρας προσδιώρισε νῦν ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία διὰ διακοινώσεώς της πρὸς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν (ἀναγινώσκει ἐκ τῆς διακοινώσεως). «Ἀναφορικῶς εἰς τὴν ἀπὸ 9 ἱσταμένου διακοίνωσίν μου καὶ εἰς προηγουμένην ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀπαιτήσεως Σπάρταλη ἀλληλογραφίαν....ἥτις, ὡς ἡ Ὑμετέρα Ἐξοχότης γινώσκει, ὑπερβαίνει τὸ ποσὸν τῶν λιρῶν 19 χιλιάδων, ἐνῷ τὸ ὁλικὸν ποσὸν, τὸ ἐπιφυλαχθὲν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ διὰ πάσας τὰς κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀπαιτήσεις, ἀνέρχεται εἰς 6,300 λίρας.» Ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία διὰ τῆς διακοινώσεώς της ταύτης ἰσχυρίσθη, ὅτι 19 χιλιάδας λιρῶν ὤφειλε τὸ Ἑλληνικὸν ταμεῖον εἰς τὸν κ. Σπάρταλην, καὶ ὅτι ἐκ τῶν 19 τούτων χιλιάδων λιρῶν ἐλάχιστον ἀληθῶς ἦτο τὸ ποσὸν τῶν 6,300 λιρῶν, ἀλλ’ ἔπρεπε πάντως νὰ πληρωθῇ τὸ ποσὸν τοῦτο. Ἕνεκα τούτου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδέησε νὰ προσφύγῃ, ποτὲ μὲν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ποτὲ εἰς τὸ Νομικὸν Συμβούλιον, ποτὲ εἰς διαφόρους Ἐπιτροπὰς, τέλος πάντων νὰ προκαλέσῃ καὶ δημιουργήσῃ ἀπόφανσιν τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, διὰ νὰ ἀναγνωρίσῃ εἰς τὸν κ. Σπάρταλην δικαίωμα νὰ λάβῃ προμήθειαν, ὅπως διὰ τῆς προσθήκης δύο χιλιάδων λιρῶν ἀντὶ προμηθείας συμπληρώσῃ τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Καλλιγᾶ παρασταθὲν κατὰ τὸ 1883 ὡς ὀφειλόμενον ποσὸν 4,000 λιρῶν εἰς τὰς 6,300. Καὶ τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον ἀνεγνώρισε τὸ 1888 δικαίωμα νὰ λάβῃ ὁ κ. Σπάρταλης προμήθειαν ἐπὶ πράξεων, τὰς ὁποίας διέπραξε κατὰ τὰ 1867, πρὸ 21 ἐτῶν, ἐνῷ οὔτε διὰ συμβάσεως εἶχε συμφωνηθῆ τότε, κατὰ τὸ 1867, μετὰ τοῦ κ. Σπάρταλη τοιαύτη περὶ προμηθείας ὑποχρέωσις τοῦ Δημοσίου. Ἐξ ἐναντίας ὁ κ. Σπάρταλης εἶχε παραιτηθῆ πάσης τοιαύτης ἀξιώσεως. Ἀλλὰ οἱ μνημονευθέντες ἀνωτέρω ἔντιμοι συνάδελφοι καὶ φίλοι ἔλεγον πρὸς τὴν Βουλήν: διατὶ ζητεῖτε, ἵνα πληρώσητε εἰς τὸν κ. Σπάρταλην τόκους, ἐνῷ δὲν ὀφείλετε; Καὶ ἠσχολήθησαν νὰ ἀποδείξωσιν, ὅτι τὸ Ἑλληνικὸν Δημόσιον δὲν ὤφειλεν ἀληθῶς τόκους. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ὑποχρέωσιν νὰ κατορθώσῃ καὶ πληρωμὴν τόκων πρὸς τὸν κ. Σπάρταλην, διότι ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία εἶχε ζητήσει τόκους. Σᾶς ἀναγινώσκω διακοίνωσιν τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, κατατεθειμένην καὶ ταύτην εἰς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει): «Ἡ Κυβέρνησις τῆς Αὐτῆς Μεγαλειότητος ἐλπίζει, ὅτι κατὰ τὴν τακτοποίησιν τῆς ἐν λόγῳ ἀπαιτήσεως θέλει ληφθῆ μέριμνα, ὅπως συμπεριληφθῇ τόκος 5%, διότι ἄνευ τούτου δὲν ἤθελε θεωρηθῆ ὡς γενομένη κατὰ τὸ αὐστηρὸν δίκαιον ἡ τοιαύτη τακτοποίησις.» Ἑπομένως, ἀφοῦ ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία ἐζήτησε τόκους, ἔπρεπε νὰ πληρωθῶσι καὶ τόκοι. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἀνάγκην ἑνὸς Φετφᾶ, διὰ νὰ ἀνομολογηθῇ ὑποχρέωσις τοῦ Κράτους πρὸς πληρωμὴν τόκων. Ὅθεν κατέφυγεν εἰς τοὺς Νομικοὺς Συμβούλους, καὶ αὐτοὶ, προορίσαντες ἑαυτοὺς διὰ τοιαύτας ἀνάγκας, ἐξέδωκαν τὸν Φετφᾶν. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς Βουλευτὴς μοὶ ἐφάνη, ὅτι ἠρεύνησε τὴν ψυχὴν καὶ ἐμέτρησε τοὺς παλμοὺς τῆς καρδίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καθ’ ἣν ὥραν οὗτος προσέβλεπεν, εἴτε πρὸς τὸν κ. Ῥούμβωλδ, εἴτε πρὸς πάντα Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας, καὶ ὅτι ἀπέδωκε τὰς ὑποσχέσεις, ἃς πρὸς αὐτοὺς ἔδωκε, καὶ τὰς παραχωρήσεις, ἃς πρὸς πληρωμὴν χρημάτων εἰς τὸν Σπάρταλην, μὴ ὀφειλομένων ὑπὸ τοῦ Δημοσίου, ἐποιήσατο, εἰς τὸν φόβον, τὸν ὁποῖον ἐμπνέει εἰς αὐτὸν ἡ παρουσία Πρέσβεως τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως. Ἐγὼ ὅμως δὲν συμφωνῶ παντάπασι πρὸς τὴν γνώμην τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου κ. Ῥάλλη. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν φοβεῖται τοὺς Πρέσβεις τῆς Ἀγγλίας, διότι συνείθισε νὰ συναναστρέφηται μετ’ αὐτῶν καὶ νὰ συσκέπτηται μάλιστα μετ’ αὐτῶν. Ἄνθρωπος, ὁ ὁποῖος τὴν παραμονὴν τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἔμελλε ν’ ἀναβῇ ἐπὶ τὸ βῆμα τοῦ Βουλευτηρίου, ἵνα ὁμιλήσῃ ἐπὶ τοῦ ζητήματος, ὅπερ ἦτο τὸ ἐθνικώτατον τῶν ζητημάτων, ὅσα ἐπαρουσιάσθησαν πρὸ πεντήκοντα καὶ πλέον ἐτῶν, (εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν) μετέβη εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν καὶ ἀνεκοίνωσεν εἰς τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας τί ἐσκόπει νὰ ὁμιλήσῃ, αὐτὸς δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ φοβῆται, ὅταν βλέπῃ τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας. Εἰς αὐτὸν ἤθελεν ἐμπνεύσει φόβον ἡ παρουσία, εἴτε τοῦ κ. Ῥούμβωλδ, εἴτε παντὸς ἄλλου διαδόχου αὐτοῦ; (εὖγε! ἐξ ἀριστερῶν). Καὶ οὐ μόνον δὲν συμφωνῶ κατὰ τοῦτο πρὸς τὸν ἀξιότιμον Βουλευτὴν ἐξ Ἀττικῆς, ἀλλὰ καὶ κλίνω νὰ πιστεύσω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον πρὸ μικροῦ εἶπεν εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι δῆθεν εἶπε πρὸς τὸν κ. Ῥούμβωλ νὰ ἐξηγηθῇ, ἂν ζητῇ τὰ χρήματα ὡς παριστῶν τὴν δύναμιν τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, διότι τότε οὐδαμῶς στέργει νὰ δεχθῇ τὴν ἀξίωσιν αὐτοῦ, καὶ πρέπει νὰ φέρῃ στόλον Ἀγγλικὸν ἄλλην μίαν φορὰν, διὰ νὰ τὰ λάβῃ. Εἶπον, ὅτι κλίνω μᾶλλον νὰ πιστεύσω τοῦτο, διότι γνωρίζω, πόσον εὐφραίνεται ἡ καρδία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅταν βλέπῃ στόλους ἀγγλικούς, ἢ ξένους, καταπλέοντας εἰς τὰς Ἑλληνικὰς θαλάσσας. Δὲν εἶναι αὐτός, ὅστις κατὰ τοῦ 1886 ἔτρεχεν εἰς τοὺς στύλους τοῦ Ὀλυμπίου Διός, διὰ νὰ ἴδῃ καὶ πεισθῇ, ἐὰν πράγματι ἀνεφάνησαν τὰ Ἀγγλικὰ πλοῖα, καταπλέοντα εἰς τὸν Πειραιᾶ, διὰ νὰ ἀποκλείσωσι τοὺς λιμένας τῆς Ἑλλάδος; Ἐδίσταζε, δὲν ἐπίστευεν εἰς τὸ χαρμόσυνον ἄκουσμα, καὶ ἔτρεξε νὰ ἴδῃ αὐταῖς αἰσθήσεσι, νὰ πληροφορηθῇ θετικῶς, ὅτι πράγματι ἐπεφάνησαν τὰ θωρηκτὰ, καταπλέοντα, ἵνα ἀποκλείσωσι τοὺς λιμένας τῆς πατρίδος του. Ἀλλὰ, ἂν καὶ ἔκλινον νὰ πιστεύσω ὅσα περὶ στόλων εἶπε, δὲν δύναμαι δυστυχῶς νὰ πιστεύσω, ὅτι πράγματι εἶπεν αὐτὰ εἰς τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας, ἀφοῦ ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας διὰ τῶν διακοινώσεων οὐ μόνον δὲν βεβαιοῖ, ἀλλὰ διαψεύδει αὐτά. Καὶ ὄντως ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας δὲν λέγει, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ἠξίωσέ ποτε νὰ διευκρινήσῃ τὴν θέσιν, ἣν ἰδιοποιεῖτο ὁ Ῥούμβωλ, ὅτε ὡμίλει πρὸς αὐτὸν περὶ τῶν ἀξιώσεων τοῦ κ. Σπάρταλη. Ἐξ ἐναντίας λέγει ἐν ταῖς κατατεθείσαις εἰς τὴν Βουλὴν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ διακοινώσεσιν, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἔσπευσε πάντοτε νὰ δίδῃ εἰς αὐτὸν διαβεβαιώσεις καὶ ὑποσχέσεις περὶ τῆς κατὰ τὰς ἀξιώσεις τῆς Πρεσβείας αἰσίας ἐκβάσεως τῆς ὑποθέσεως ταύτης. Ἤθελον ἀληθῶς ὑπερηφανευθῆ, ἂν ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος ἤθελεν ὁμιλήσει πρὸς τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας, ὡς εἶπε πρὸς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι δῆθεν ἐλάλησε πρὸς αὐτόν. Ἄς μὴ ἦτο φίλος μου ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἂς ἀντεπολιτευόμην αὐτὸν πρὸ 8 χρόνων. Ἤθελον ὑπερηφανευθῆ. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς ἡμᾶς τὴν ἑσπέραν ταύτην ἔλεγεν, ὅτι εἶπε τοιαῦτα πρὸς τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας, δὲν εἶπε δὲ οὐδὲν παραπλήσιον εἰς αὐτόν. Ἑπομένως δὲν ἔλεγε πρὸς ἡμᾶς τὴν ἀλήθειαν, τοιαῦτα πρὸ μικροῦ ἀφηγούμενος, ὅτι δῆθεν εἶπε. Καὶ ἔχω τὸ δικαίωμα νὰ εἴπω τοῦτο, διότι, ἂν τοιαύτην εἶχε προβάλει ἀπαίτησιν εἰς τὸν κ. Ῥούμβωλδ, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν διακοίνωσιν, ἣν ἀπέστειλε πρὸς αὐτὸν, καὶ δι’ ἧς τοιαύτην ἀνεκοίνωσεν ἀξίωσιν. Ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1887 ἔγγραφε πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις τῆς Βασιλίσσης τῆς Ἀγγλίας ἤλπιζεν, ὅτι κατὰ τὴν τακτοποίησιν τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ κ. Σπάρταλη θέλει ληφθῆ μέριμνα, ὅπως συμπεριληφθῇ καὶ τόκος 5%. Ἀπὸ τοῦ 1887 προέβαλεν, ὡς βλέπετε, τὴν ἀξίωσιν τῶν τόκων. Ἀλλὰ τίς οἶδε ἀπὸ ποίου χρόνου εἶχεν ὑποσχεθῆ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν νὰ πληρώσῃ ἐκ τοῦ ταμείου εἰς τὸν Σπάρταλην τὰ ζητούμενα ποσά. Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἐπιστολὴν τοῦ κ. Ῥούμβλωδ πρὸς τὸν κ. Τρικούπην, κατατεθεῖσαν μετὰ τῶν ἄλλων ἐγγράφων, τῶν ἐν τῷ φακέλλῳ, ἀγγλιστὶ γεγραμμένην, δι’ ἧς κατὰ μετάφρασιν ἔγραφε τὰ ἑξῆς πρὸς τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος: (ἀναγινώσκει). «Τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι οἱ δανεισταὶ τοῦ κ. Σπάρταλη, ὡς καί τινες ἰσχυροὶ φίλοι του, ἤρχισαν νὰ ἀπελπίζωνται, ὅτι ἡ ὑπόθεσις δύναται νὰ περατωθῇ διὰ τῆς Πρεσβείας, καὶ ὁμιλοῦσι νὰ φέρωσιν αὐτὴν ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἐὰν πράξωσι τοῦτο, καὶ ζητήσωσι τὰ σχετικὰ ἔγγραφα, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν (τῆς Ἀγγλίας) φοβεῖται, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ ἀρνηθῇ τὴν κατάθεσιν τῆς ἀνταλλαγείσης ἀλληλογραφίας. Τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν (τῆς Ἀγγλίας) ἐπιθυμεῖ νὰ ἀποφύγῃ τοῦτο, καὶ νομίζω, ὅτι θέλει νὰ γένωνται γνωστοὶ εἰς ὑμᾶς οἱ φόβοι του οὗτοι (οἱ περὶ τῆς καταθέσεως τῆς ἀνταλλαγείσης ἀλληλογραφίας)». Διὰ ποίαν αἰτίαν ἐπεθύμει ὁ Μαρκήσιος Σώλσβαρυ νὰ μάθῃ ὁ κ. Τρικούπης, ὅτι εὑρίσκεται εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταθέσῃ τὴν ἀνταλλαγεῖσαν ἀλληλογραφίαν; Ποίαν ὁ κ. Τρικούπης ἤθελεν ὑπόσχει ζημίαν, ἂν κατετίθετο ἐν τῇ Βουλῇ τῆς Ἀγγλίας ἡ περὶ τῆς ὑποθέσεως Σπάρταλη ἀνταλλαγεῖσα ἀλληλογραφία; Τί τάχα περιεῖχεν ἡ ἀλληλογραφία ἐκείνη; Ποῖον ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς Ἑλλάδος εἶχε συμφέρον νὰ μὴ γένωνται γνωστὰ τὰ ἐν τοῖς ἐγγράφοις ἐκείνοις ἐκτεθειμένα, καὶ εἰδοποιεῖτο περὶ τοῦ κινδύνου, ὅπως σπεύσῃ νὰ περατώσῃ τὴν ὑπόθεσιν τοῦ κ. Σπάρταλη; Ὡς εἰλικρινὴς φίλος (γράφει ἐν τέλει τῆς εἰρημένης ἐπιστολῆς ὁ κ. Ῥούμβωλδ πρὸς τὸν κ. Τρικούπην) λαμβάνω τὸ θάῤῥος νὰ σᾶς ὑποδείξω, ὅτι ἡ περαιτέρω παράτασις τῆς πληρωμῆς μιᾶς ἀπαιτήσεως, περὶ τοῦ δικαίου τῆς ὁποίας πρὸ ἐτῶν ἐξεφράσθητε καθαρῶς, θέλει φέρει δυσμενὲς ἀποτέλεσμα ἐν Ἀγγλίᾳ ἐπὶ τῆς πίστεως τοῦ τόπου, ὑπὲρ ἧς εἰργάσθητε.» Λοιπὸν εἶχεν ἐκφρασθῆ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τοῦ δικαίου τῆς ἀπαιτήσεως τοῦ κ. Σπάρταλη; Ποίας τάχα ἐκφράσεις καὶ ὑποσχέσεις αὐτοῦ περιέχει ἡ ἀλληλογραφία ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἐφοβεῖτο ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, ὅτι ἤθελεν ἀναγκασθῆ νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Βουλὴν, ἂν δὲν ἐπερατοῦτο ἐν Ἀθήναις ἡ ὑπόθεσις τοῦ κ. Σπάρταλη, καὶ ἔσπευδε νὰ εἰδοποιήσῃ περὶ τούτου τὸν κ. Τρικούπην, ἵνα λάβῃ τὰ μέτρα του; Ὑποσχέσεις καὶ διαβεβαιώσεις!! Ἔχω ὑπ’ ὄψει μου ἄλλην διακοίνωσιν τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας, δι’ ἧς ὁ ἐπιτετραμμένος κ. Haggars ἔγραφε πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ὅσα εἶχεν ἐπιστείλει εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν δι’ ἑνὸς ἐγγράφου του δὲν συνεβιβάζοντο πρὸς ὅσα προφορικῶς εἶχεν εἰπεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας, καὶ ἔσπευσε νὰ ἀναφέρῃ τοῦτο εἰς τὴν Κυβέρνησίν του, ἔλαβε δὲ παρ’ αὐτῆς τηλεγραφικὴν διαταγὴν, ἵνα ἐκφράσῃ εἰς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν τὴν μεγάλην λύπην τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας διὰ τὴν ἔλλειψιν τῆς ἀκριβείας. Ὑποθέτω, Κύριοι, ὅτι ἐν ταῖς ψυχαῖς ὑμῶν ἐγείρεται θλιβερὸν αἴσθημα, οἱοιδήποτε καὶ ἂν εἶσθε, καὶ ἐπὶ οἵας δήποτε πτέρυγος καὶ ἂν κάθησθε, διότι εἶσθε Ἕλληνες. Ἐλπίζω, ὅτι ἐγείρεται ἐν ὑμῖν αἴσθημα ἄλγους καὶ θλίψεως, διότι ἀκούετε, ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς τῆς πατρίδος σας τόσον ἀνύψωσε τὸ ἀξίωμα αὐτοῦ, ὥστε παρέσχεν εἰς ξένας Κυβερνήσεις δικαίωμα νὰ ἐπιτιμῶσιν αὐτὸν, καὶ ἐλέγχωσιν αὐτὸν, ὡς μὴ ἀκριβολογοῦντα, ἵνα μὴ εἴπω ὡς μὴ λέγοντα τὴν ἀλήθειαν. (Ἀναγινώσκει). «Ἐν συνδιαλέξει, ἣν ὁ Σὶρ Ῥούμπωλδ ἔσχε μετὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν 16 Νοεμβρίου 1887, γράφει ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία ἐν τῇ ἀπὸ 9 Δεκεμβρίου διακοινώσει της, «ἡ Α. Ἐξοχότης (ἤτοι ὁ Πρωθυπουργὸς) ἐπληροφόρησεν αὐτὸν, ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ἐξέθηκεν αὐτῷ, ὅτι τὸ Σωματεῖον τοῦτο ἦν ἀναρμόδιον εἰς παροχὴν τόκων ἐπὶ τῆς ζητουμένης ποσότητος, καὶ θὰ ἔθετεν ἔτι ἐν τῇ ἀποφάσει του τὸ γεγονὸς τῆς ἀναρμοδιότητός του, τοιούτῳ τῷ τρόπῳ, ὥστε θὰ ὑπεδηλοῦτο, ὅτι κατὰ τὴν γνώμην τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ὁ κ. Σπάρταλης εἶχε δικαίωμα εἰς τόκον. Ἐξεπλάγην δ’ εὑρὼν ἐν τῷ ἐγγράφῳ τῆς Ὑμετέρας Ἐξοχότητος, ὅτι τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον ἐνήργησε κατ’ ἀντίθετον ὅλως τρόπον, καὶ ἀπεφήνατο ἀναρμοδιότητα ἐπὶ τοῦ ζητήματος, διακηρύττον ὅτι ἡ περὶ τόκου ἀπαίτησις εἶναι ἀπαράδεκτος κατὰ τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους.» Ποῦ εἶναι αὐτὸ, τὸ ὁποῖον ἔλεγες πρὸς τὸν κ. Ῥούμπωλδ; ἐρωτᾷ διὰ τῆς διακοινώσεως ταύτης ὁ Ἐπιτετραμμένος τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας τὸν Πρωθυπουργὸν τῆς Ἑλλάδος. Τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, κατὰ τὸ ἔγγραφον τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσας εἰς τὴν Ἀγγλικὴν Πρεσβείαν, δὲν ἀποφαίνεται κατὰ τρόπον ὑποδηλοῦντα τὴν γνώμην του, ὅτι ὁ Σπάρταλης ἔχει δικαίωμα εἰς ἀπαίτησιν τόκων, ὡς εἶχες βεβαιώσει τὸν κ. Ῥούμπωλδ, ἀλλ’ ἐξ ἐναντίας ἀποφαίνεται, ὅτι ἡ ἀπαίτησις τόκων εἶναι ἀπαράδεκτος κατὰ τοὺς Ἑλληνικοὺς νόμους. Δι’ ἄλλης δὲ διακοινώσεως ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία δὲν περιωρίσθη πλέον νὰ ἐκφράσῃ τὴν ἔκπληξίν της διὰ τὴν μὴ ἐκτέλεσιν τῶν διαβεβαιώσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἔπραξέ τι λίαν ἔντονον καὶ πρωτοφανὲς ἐν ταῖς ἐπισήμοις μετὰ τῶν ξένων σχέσεσιν. Ἀκούσατε (ἀναγινώσκει): «Ἔλαβον σήμερον τὴν πρωΐαν τηλεγραφικὰς ὁδηγίας παρὰ τοῦ Μαρκησίου Σώλσβαρυ, ὅπως ἐκφράσω τῇ Ἑλληνικῇ Κυβερνήσει τὴν μεγάλην λύπην, μεθ’ ἧς, μετὰ τὰς δοθείσας τῷ Σὶρ Ῥούμπωλδ διαβεβαιώσεις παρὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ τὴν 31 Μαΐου καὶ τὴν 16 παρελθόντος Νοεμβρίου, ἤκουσεν ἡ Κυβέρνησις τῆς Αὐτῆς Μεγαλειότητος (τῆς Βασιλίσσης) περὶ τῆς ἀνεπαρκοῦς προνοίας τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀπέναντι τῆς ῥηθείσης ἀπαιτήσεως, ἥτις, ὡς ἡ Ὑμ. Ἐξοχότης γινώσκει, ὑπερβαίνει τὸ ποσὸν τῶν λιρῶν 19,000, ἐνῷ τὸ ὁλικὸν ποσόν, τὸ ἐπιφυλαχθὲν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ διὰ πάσας τὰς κατὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως ἀπαιτήσεις, κατὰ τὸ ἐρχόμενον ἔτος, μόλις ἀνέρχεται εἰς λίρας 6,300. Εὔκαιρον δὲ θὰ ἦτο νὰ ὑπομνήσω τῇ Ὑμ. Ἐξοχότητι πάντα τὰ λεχθέντα κατὰ τὰς ἄνω μνημονευθείσας συνεντεύξεις. Κατὰ μῆνα Μάϊον, τοῦ Σὶρ Ῥούμβωλδ ἐκδηλώσαντος ἀπὸ μέρους τῆς Κυβερνήσεως τῆς Αὐτῆς Μεγαλειότητος τὴν ἔνθερμον ἐλπίδα πρὸς εἰσαγωγὴν τῆς ἐν λόγῳ ἀπαιτήσεως εἰς τὴν Βουλὴν πρὸ τῆς λήξεως τῆς τελευταίας Συνόδου, ὁ κ. Τρικούπης, ἐπισκεφθεὶς αὐτὸν, τῷ ὡμίλησεν ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν. Ἡ Α. Ἐξοχότης (ὁ Πρωθυπουργὸς) εἶπε δηλαδή, ὅτι ὑπὸ τοὺς ὅρους τῆς ἀπαιτήσεως ὁ νόμος περὶ παραγραφῆς παρεκώλυε τὴν ἄμεσον αὐτῆς πληρωμήν. Κατ’ ἀκολουθίαν, ἐὰν ἐφέρετο εἰς τὴν Βουλήν, ἔδει νὰ εἰσαχθῇ εἰς μυστικὴν συνεδρίασιν καὶ ἀναγνωσθῇ τρίς, τοῦθ’ ὅπερ ἦτο ἀδύνατον νὰ γίνῃ, ὡς ἐκ τοῦ ἀνεπαρκοῦς τῶν ὑπολειπομένων τῆς Συνόδου ἡμερῶν. Ὅθεν ἡ Α. Ἐξοχότης (ὁ Πρωθυπουργὸς) ἀνήνεγκε τὴν ὑπόθεσιν εἰς τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, συνοδεύσας αὐτὴν δι’ ἐκθέσεως αὑτοῦ, καὶ ἀνακοινώσας τὴν ἀπαίτησιν, τὴν ἐγερθεῖσαν μεταξὺ τοῦ ἐν Λονδίνῳ Ἕλληνος Προξένου καὶ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἐν τοιαύτῃ δὲ περιπτώσει ὁ νόμος περὶ παραγραφῆς δὲν ἠδύνατο νὰ χωρήσῃ. Ἡ Α. Ἐξοχότης (ὁ Πρωθυπουργὸς) εἶπεν ἐπίσης, ὅτι ὁ Πρόεδρος τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου ὑπὸ τὴν αὐτὴν ἔποψιν ἐθεώρει τὸ ζήτημα, καὶ ὅτι ἑπομένως κατὰ Νοέμβριον, συνερχομένης τῆς Βουλῆς, θὰ ἦτο εἰς θέσιν νὰ εἰσαγάγῃ κανονικῶς τὴν ἀπαίτησιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ. Ὁ Σὶρ Ῥούμβωλδ ἐκοινοποίησε τὰ ῥηθέντα πρὸς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Α. Μ. (τῆς Βασιλίσσης τῆς Ἀγγλίας) μετὰ τῆς ἐννοίας τῆς συνδιαλέξεως, ἣν εἶχε μετὰ τῆς Α. Ἐξοχότητος (τοῦ Πρωθυπουργοῦ) τὴν 16 Νοεμβρίου παρελθόντος. Ὁ κ. Τρικούπης τότε εἶπε τῷ Σὶρ Ῥούμβωλδ, ὅτι ἡ ἀπαίτησις ἔλαβεν ἤδη θέσιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, δοὺς συγχρόνως αὐτῷ νὰ ἐννοήσῃ, ὅτι τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς τῶν τόκων ἐν τέλει θὰ ἐλύετο ὑπὲρ τοῦ κ. Σπάρταλη. Συνεπῶς εἶχον τὴν τιμὴν νὰ ἐκφράσω τὴν 10 ἱσταμένου πρὸς τὴν Ὑμ. Ἐξοχότητα τὴν εὐχαρίστησιν, μεθ’ ἧς ἡ Κυβέρνησις τῆς Α. Μ. (τῆς Βασιλίσσης τῆς Ἀγγλίας) ἔμαθε τὴν πληροφορίαν ταύτην. Ἐν τούτοις ἡ Ὑμ. Ἐξοχότης θὰ δυνηθῇ νὰ ἐννοήσῃ τὴν μεγάλην τῆς Κυβερνήσεως τῆς Α. Μ. (τῆς Βασιλίσσης τῆς Ἀγγλίας) λύπην ἐπὶ τῷ ἀκούσματι τῆς ἀνεπαρκείας τοῦ Προϋπολογισμοῦ»...

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Παραδέχεσθε, ὅτι ἠδυνάμην νὰ εἴπω τὰ περὶ μυστικῆς συνεδριάσεως;

§65ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅτε ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία ἔγραφεν ἐν τῇ διακοινώσει της, ὅτι εἴπετε τοιοῦτόν τι, ἐνῷ ὑμεῖς δὲν εἴχετε εἰπεῖ τοῦτο, διατὶ δὲν ἐπεστέλλετε εἰς αὐτὴν διακοίνωσιν, δι’ ἧς νὰ ἀναιρέσητε ὅσα σᾶς ἀπέδιδεν, ὅτι εἴχετε εἰπεῖ;

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν εἶχον ἐνδιαφέρον νὰ πράξω τοιοῦτόν τι· τὸ περὶ μυστικῆς συνεδριάσεως εἶναι μωρία, ἐγὼ δὲ δὲν εἶχον ἀνάγκην νὰ ἀνασκευάσω μωρίαν.

§67ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἐπρόκειτο νὰ ἀνασκευάσητε μίαν μωρίαν, ὡς λέγετε, ἀλλὰ νὰ ἀναιρέσητε, ὅτι σεῖς εἴχετε εἰπεῖ αὐτὴν τὴν μωρίαν. Ἀφοῦ δὲ ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία ἔγραφεν, ὅτι ὑμεῖς εἴχετε εἰπεῖ αὐτήν, εἴχετε καὶ συμφέρον καὶ καθῆκον νὰ διαψεύσητε τοῦτο, βεβαιοῦντες, ὅτι δὲν εἴχετε εἰπεῖ τὸ τοιοῦτον.

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἔχω τοιαύτην ἰδέαν περὶ καθήκοντος, ὅπως συζητῶ περὶ μωριῶν. Ὑμεῖς συζητήσατε περὶ μωριῶν.

§69ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Σεῖς ὠφείλατε ν’ ἀνασκευάσητε ὅσα ἡ Πρεσβεία ἔγραφεν, ὅτι εἴπετε. Ἡ Πρεσβεία ἔγραφεν, ὅτι εἴπετε, ὅτι «ὁ νόμος περὶ παραγραφῆς παρεκώλυε τὴν ἄμεσον πληρωμήν. Κατ’ ἀκολουθίαν, ἐὰν ἐφέρετο εἰς τὴν Βουλήν, ἔδει νὰ εἰσαχθῇ εἰς μυστικὴν συνεδρίασιν καὶ ἀναγνωσθῇ τρίς». Εἴπετε, ἢ δὲν εἴπετε τοῦτο; Ἂν δὲν τὸ εἴπετε, πῶς, ἀφοῦ σᾶς ἔγραφεν ἡ Πρεσβεία ἐπισήμως, ὅτι τὸ εἴπετε, σεῖς ἐσιωπήσατε, καὶ δὲν ἐσπεύσατε νὰ ἀπαντήσητε εἰς αὐτήν, ὅτι οὐδέποτε εἴπετε τοιοῦτόν τι;

§70ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κατὰ τὸν Πρεσβευτήν, εἶπον, ὅτι ἡ ἀπαίτησις ἔλαβε θέσιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, καὶ ὅμως ὁ Προϋπολογισμὸς οὐδὲν περὶ τούτου ἀναγράφει.

§71ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Διὰ τοῦτο σᾶς ἔγραψε καὶ ἡ Πρεσβεία, ὅτι (ἀναγινώσκει): «Ἐν τούτοις ἡ Ὑμετέρα Ἐξοχότης θὰ δυνηθῇ νὰ ἐννοήσῃ τὴν μεγάλην τῆς Κυβερνήσεως τῆς Α. Μεγαλειότητος (τῆς Βασιλίσσης τῆς Ἀγγλίας) λύπην ἐπὶ τῷ ἀκούσματι κτλ.» Δὲν πρόκειται νὰ συζητήσητε περὶ μωριῶν, ἀλλὰ πρόκειται περὶ ψευμάτων, καὶ περὶ ψευμάτων τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐγὼ ἔχω δικαίωμα νὰ συζητήσω. Καὶ ἀληθῶς, εἴτε ὁ Πρωθυπουργὸς λέγει ψεύματα, εἴτε ἡ Πρεσβεία ἔγραψε ψεύματα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίζεται, ὅτι ὁ Πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας ἔγραψε ψεύματα ἐν τῇ διακοινώσει του. Ἀλλ’ ἐὰν ἦσαν ψευδῆ τὰ ὑπὸ τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας γραφέντα, διατὶ δὲν ἐζήτει τὴν ἀνόρθωσιν αὐτῶν τότε δι’ ἐγγράφου, ἀλλ’ ἔρχεται νὰ εἴπῃ πρὸς ἡμᾶς, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία ἐψεύσθη; Καὶ διὰ νὰ ἀποφύγῃ μάλιστα νὰ εἴπῃ τοῦτο, εἶπεν ὅτι ἔγραψε μωρίας. Ἀλλὰ δὲν ἐπρόκειτο, ἂν ἦτο μωρὸν ἢ ὀρθὸν, ὅτι ἔπρεπε νὰ γένηται μυστικὴ συνεδρίασις. Ἐπρόκειτο, ἂν εἶπεν ἢ δὲν εἶπε τοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργός. Δὲν τὸ εἶπε; Λοιπὸν ἔγραψε ψεύδη ἡ Ἀγγλικὴ Πρεσβεία; Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ χαρακτηρίζῃ ἐν τῇ Βουλῇ σήμερον ὡς ψεύστην τὸν Πρέσβυν τῆς Ἀγγλίας, διατὶ δὲν ἔσπευδε νὰ γράψῃ πρὸς αὐτὸν, ὅτι οὐδέποτε εἶχεν εἰπεῖ, ὅσα ἡ Πρεσβεία ἐν τῇ διακοινώσει ἀνέφερεν, ὅτι εἶχεν εἰπεῖ; Τὸ ζήτημα εἶναι, ὅτι θέλετε ὑποχρεώσει τὸ πτωχὸν ταμεῖον τῆς Ἑλλάδος νὰ πληρώσῃ 335 χιλιάδας δραχμῶν εἴτε εἰς τὸν Σπάρταλην, εἴτε εἰς τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ, οἱοιδήποτε καὶ ἂν ἦναι οὗτοι, Ἕλληνες ἢ Ἄγγλοι, Ἰουδαῖοι ἢ Στῆλμαν (θόρυβος ἐν τῇ δεξιᾷ). Μὴ φωνάζετε, μὴ γελᾶτε διὰ τὸ ὄνειδος τῆς πατρίδος σας. Τὸ ζήτημα τῆς πληρωμῆς τῶν 335 χιλιάδων δραχμῶν εἶναι ζήτημα ταπεινὸν, διότι τέλος ἡ Ἑλλὰς, ὅσῳ καὶ ἂν ἦναι μικρὰ ἢ πτωχὴ, δὲν καταστρέφεται, καὶ ἂν πληρώσῃ ἀδίκως τὸ εἰρημένον ποσόν· ὁ τρόπος ὅμως, καθ’ ὃν ἡ Κυβέρνησις ἤθελε νὰ καταστήσῃ πιστευτὸν, ὅτι ὀφείλονται πράγματι αἱ 335,000 δραχμαὶ εἰς τὸν Σπάρταλην ἢ τοὺς πιστωτὰς αὐτοῦ, ἦτο ἐξευτελιστικὸς οὐ μόνον τῆς διοικήσεως τοῦ Κράτους, οὐ μόνον τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ καὶ αὐτῆς τῆς Ἐθνικῆς ἀντιπροσωπείας, τοῦ Κοινοβουλίου αὐτοῦ, τὸ ὁποῖον καὶ τοῦτο ἐνόμισεν, ὅτι ἠδύνατο νὰ ἐμπαίξῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὡς ἐνέπαιξε τοὺς Νομικοὺς Συμβούλους, τὰς Ἐπιτροπὰς, τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, καὶ ὡς καὶ κατὰ τὴν στιγμὴν αὐτὴν, χάριν ἐπιδείξεως, ἐπειράθη πρὸ μικροῦ νὰ ἐμπαίξῃ καὶ ἐκεῖνον, εἰς ὃν εἶχεν ὑποσχεθῆ νὰ καταστήσῃ πληρωτέον τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἀπῄτει. Ὑπῆρξεν οἱ γελάσαντες, ὅτε ἤκουσαν ἀπαίσιον ὄνομα πρὸ μικροῦ, μνημονευθὲν ὑπ’ ἐμοῦ ἐντεῦθεν. Ἐλπίζω, ὅτι πάντα μέλη τῆς πλειοψηφίας δὲν ἐγέλασαν, ὅτε ἤκουσαν τὸ ὄνομα τοῦτο, ἀλλ’ ἐγέλασαν μόνοι ἐκεῖνοι, ὅσοι δὲν εἶχον συνείδησιν τοῦ βάρους καὶ τῆς σημασίας τοῦ ὀνόματος, οὗ ἐμνήσθην. Λυπηρὸν ἀληθῶς, διότι εἰς τοιαύτην περιῆλθε θέσιν ἡ ἐπίσημος παράστασις τῆς ἀτυχοῦς πατρίδος μας. Τὰ μικρὰ Κράτη οὐδὲ δύνανται, οὐδ’ ἐπιτρέπεται αὐτοῖς νὰ ὑβρίζωσι τὰ μεγάλα. Τὰ μεγάλα διατιθέασι τόσας δυνάμεις, ὥστε δύνανται νὰ ῥαπίζωσι πᾶν αὔθαδες μικρὸν Κράτος, ὑβριστικῶς προσβλέπον μεγάλην Δύναμιν. Ἀλλὰ τὰ μεγάλα Κράτη οἰκτείρουσι τὰ μικρὰ, ὅταν βλέπωσιν αὐτὰ μὴ σεβόμενα τὴν ἰδίαν αὐτῶν ἀνεξαρτησίαν, τὴν αὐθυπαρξίαν των. Θέλω θλιβῆ ἰδίως διὰ τοῦτο, ἂν ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς τῆς πατρίδος ἤθελε ζητήσει νὰ καλύψῃ, ὡς ἐκάλυψεν ὁ Σὴμ τὸν ἐν μέθῃ Νῶε, τὴν πρὸς τὴν πατρίδα ἀσέβειαν τοῦ Πρωθυπουργοῦ, περὶ ἧς ἐλάλησα. Ἤθελον θλιβῆ, οὐχὶ διότι ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς ἤθελε διατηρήσει αὐτὸν εἰς τὸ ὑπουργικὸν ἑδώλιον, διότι οὐδαμῶς περὶ τούτου μεριμνῶ. Ἠδυνάμην μάλιστα νὰ εἴπω, ἐν ὀνόματι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι αἰσθανόμεθα ἡμᾶς αὐτοὺς διατεθειμένους νὰ ἀποδεχθῶμεν, ἵνα ἡ ψῆφος αὕτη κριθῇ, ὅτι οὐδεμίαν ἔχει πολιτικὴν σημασίαν, ἂν ἤθελε δοθῆ κατὰ τῆς ζητουμένης πιστώσεως. Ἀλλὰ ζητοῦμεν τὴν ψῆφον τῆς πλειοψηφίας μέλαιναν ἐπ’ αὐτῆς, ἵνα ἀνορθώσωμεν τὴν περιυβρισθεῖσαν τιμὴν τοῦ Ἔθνους, καὶ ζητοῦμεν αὐτὴν πεποιθότες εἰς τὸν πατριωτισμὸν καὶ ὑμῶν τῶν ἐπὶ τῆς πτέρυγος ταύτης καθημένων (δεικνύει τὴν δεξιὰν), διότι, ὡς ἀρχόμενος τοῦ λόγου εἶπον, καὶ ὑμᾶς θεωρῶ Ἕλληνας, ὡς καὶ τοὺς ἀντικρὺ ὑμῶν καθημένους.

§72ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ ἐπανορθώσω ἓν ἀριθμητικὸν λᾶθος, εἰς ὃ ὑπέπεσαν οἱ δύο τῶν προαγορευσάντων Βουλευτῶν. Ἰσχυρίσθησαν οἱ προαγορεύσαντες, ὅτι κατὰ τὸ 1883 ἐζητήθη πίστωσις μόνον 4,000 λιρῶν, καὶ ὅτι πρόκειται ἤδη νὰ πληρώσωμεν, 6,000, δύο δηλαδὴ χιλιάδας περιπλέον. Δὲν γινώσκω, τί εἶπε τότε ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, γινώσκω μόνον, ὅτι ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, τῷ τυπωθέντι καὶ ὑποβληθέντι εἰς τὴν Βουλὴν, ἀνεγράφη πίστωσις πληρωτέα εἰς τὸν Σπάρταλην, ἐκ δραχμῶν μὲν 180,000 διὰ κεφάλαιον, καὶ διὰ τόκους 76,000, ἤτοι ἐν ὅλῳ ποσὸν 256,000. Βεβαίως δὲ εἰς τὴν ἐποχὴν ἐκείνην δὲν ὑπῆρχεν ὑπερτίμησις τοῦ συναλλάγματος, οἵα ὑπάρχει σήμερον. Ἑπομένως ἡ Ἀγγλικὴ λίρα ὑπελογίσθη οὐχὶ πρὸς 31, ἀλλὰ πρὸς 28 δραχμάς. Ἄρα ἐζητήθη τότε πίστωσις ἀκριβῶς οἵα ζητεῖται σήμερον, μὲ διαφοράν τινα, προερχομένην ἐκ τῆς μὴ ἀποχρώσης δικαιολογίας διὰ προσαγωγῆς ἐγγράφων διὰ μικρά τινα ποσά. Ὀφείλω καί τινα ἀπάντησιν εἰς ἐκείνους, οἵτινες εἶπον, ὅτι ὁ Πρόξενος τότε οὐδεμίαν προσήγαγεν εἰς τὸ Κράτος ὑπηρεσίαν. Οἱ ἀναγνώσαντες τὰ ἔγγραφα παρετήρησαν, ὅτι προσήνεγκε πολλὰς καὶ πολυτίμους ὑπηρεσίας. Ἐκ τῶν ἐγγράφων βεβαιοῦται, ὅτι ὁ κ. Σπάρταλης ἠσφάλισε τὴν «Μπουμπουλίναν», καίτοι δὲν εἶχε διαταγὴν τῆς Κυβερνήσεως, ἀντὶ 36,000 λιρῶν, ὅτε δὲ αὕτη ἐναυάγησεν ἐν τῷ ἀγγλικῷ λιμένι τῆς Λιβερπούλης, ἡ Κυβέρνησις, ἀντὶ νὰ ζημιωθῇ, εἰσέπραξε κἄτι περισσότερον τῶν ὅσων εἶχε δαπανήσει διὰ τὴν ἀγορὰν καὶ τὸν ἐφοπλισμὸν τοῦ πλοίου. Πλὴν αὐτῆς καὶ ἄλλας προσήνεγκεν ὑπηρεσίας, περὶ ὧν ἐν δέοντι θέλω ὁμιλήσει.

§73ΡΑΛΛΗΣ. Ἐγὼ δὲν ἰσχυρίσθην τι, τὸ ὁποῖον καὶ δὲν ἀπέδειξα ὡς ὑποβληθὲν παρὰ τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ τότε Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἐβεβαίωσεν εἰς τὴν Βουλὴν, εἰσάγων τὴν πίστωσιν, ἣν ἀνέγραψεν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ πληρώσῃ εἰς τὸν Σπάρταλην 4,000 λίρας. Δὲν ἐπρόκειτο δὲ περὶ διαφορᾶς συναλλάγματος, ἀλλὰ περὶ νομίσματος εἰς λίρας. Ὁ ἀξιότιμος κ. Σιμόπουλος νομίζει, ὅτι δύναται νὰ ἑρμηνεύσῃ τὰ τῆς πιστώσεως κάλλιον τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ κ. Καλλιγᾶς τότε, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ὁμιλῶν πρὸς τὴν Βουλήν, δὲν ἠδύνατο νὰ ἐνόει ἄλλο ἢ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέγραφε. Τότε ἀνέγραφε 4,102 λίρας εἰς κεφάλαιον, σήμερον ἀναγράφετε 6,433, δηλαδὴ 2,000 περισσότερον.

§74ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἦτο δυνατὸν αἱ 4,000 λίραι ν’ ἀντιπροσωπεύωνται διὰ 310,000 δραχμῶν;

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἕτερος εἶναι ἐγγεγραμμένος. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσι....

§76ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κ.κ. Καλογεροπούλου καὶ Σάκκη, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 136, ἐξ ὧν 79 εἶπον Ναὶ καὶ 57 εἶπον Ὄχι. Ὥστε ἐγένετο δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου εἰς αʹ συζήτησιν. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὸ μοναδικὸν ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ).

§79ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 10 καὶ 15′ μ.μ.