1888.11.18

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 18.

Τῆς 18 Νοεμβρίου 1888

(Παρασκευή)

Ὥρα 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς Συνόδου παρετήρησα τὴν ἀταξίαν, ἥτις ἤρχισε νὰ λαμβάνῃ χώραν καὶ ἐφέτος, ὡς πρὸς τὴν ὥραν τῶν συνεδριάσεων. Ἤλπιζον, ὅτι προϊόντος τοῦ χρόνου καὶ προχωρουσῶν τῶν συζητήσεων καὶ τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἤθελε δειχθῆ ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς μεγαλείτερον ἐνδιαφέρον καὶ προθυμία, ἂν οὐχὶ ἔκτακτος, ἀλλ’ ἡ συνήθης, εἰς τὸ νὰ ἐκπληρώσωμεν τὰ καθήκοντα, διὰ τὰ ὁποῖα συνήλθομεν. Ἀλλὰ παρατηρῶ, ὅτι ἡ ἐκπλήρωσις τοῦ καθήκοντος εἶναι τὸ τελευταῖον πάρεργον ἔργον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, καὶ ἐδῶ δὲ ἐρχόμενοι ἔχομεν ἄλλας ὑποθέσεις νὰ τακτοποιήσωμεν. Ἡ ὥρα εἶναι 4½, μετὰ μίαν ὥραν θὰ ἦναι σκότος, καὶ μόλις ἀρχίσῃ ἡ συνεδρίασις ἀνάπτονται τὰ φῶτα, καὶ ὁ χρόνος παρέρχεται ἀνωφελῶς. Εἶναι δὲ λυπηρὸν νὰ ἐξακολουθήσωμεν ὑπὸ τοιαύτας περιστάσεις καὶ ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ἡ δὲ ἐντύπωσις, ἣν θ’ ἀφήσωμεν εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀπέστειλαν, δὲν θὰ ἦναι εὐχάριστος. Διὰ τοῦτο προτείνω τὴν δευτέραν ὥραν μ. μ. ὡς ὥραν, καθ’ ἣν νὰ συνερχώμεθα ἐνταῦθα, καὶ ἐὰν μέχρι τῆς τρίτης ὥρας δὲν ἦναι ἀπαρτία, νὰ διαλύηται ἡ συνεδρίασις.

§2ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν δεχόμεθα τὸν ὅρον, ὅπως λύηται ἡ συνεδρίασις καθ’ ὥραν τεταγμένην.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Καλὸν εἶναι νὰ ὁρισθῇ ἡ τρίτη μ. μ. ὥρα, ὡς ὥρα ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Μοὶ ἐζητήθησαν πίνακές τινες, ὅλοι δὲν ἡτοιμάσθησαν ἔτι, ἴσως αὔριον ἑτοιμασθῶσι τινές, ἄλλοι θὰ βραδύνωσι τρεῖς ἢ τέσσαρας ἡμέρας, διότι ἔπρεπε νὰ ζητηθῶσι τηλεγραφικῶς ἀπὸ τῶν συνταγμάτων αἱ πληροφορίαι περὶ τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις καταθέτω δὲ ἤδη τοὺς προχείρως συνταχθέντας, ἵνα ἀρχίσῃ ἡ τύπωσις. Ἔχω ἐνταῦθα ὅλους τοὺς πίνακας τοὺς ζητηθέντας παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, καί τινας τῶν πινάκων, τῶν ζητηθέντων παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Κυκλάδων. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 33–39). Κατὰ τὴν ἀπουσίαν τῆς Βουλῆς ἐξεδόθησαν Διατάγματα ἀναπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων, ὧν τὴν πραγματοποίησιν εἴδετε καὶ εἰς τοὺς ἀπολογισμοὺς καὶ εἰς τὰς προσωρινὰς καταστάσεις, ἃς ὑπεβάλομεν, καὶ εἰς τὰς ἐκθέσεις, αἵτινες συνοδεύουσι τὸν Προϋπολογισμόν. Ἀλλὰ ταῦτα πρέπει κατὰ νόμον νὰ ἐγκριθῶσιν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, καὶ διὰ τοῦτο ὑποβάλλονται νομοσχέδια, ὡς ἑξῆς: Περὶ ἐγκρίσεως ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 1,447,981 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1886. Περὶ ἐγκρίσεως ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δραχ. 252,776 ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1887. Περὶ χορηγίας καὶ ἀκυρώσεως πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ 1887. Περὶ ἐγκρίσεως ἀναπληρωτικῶν πιστώσεων ἐκ δραχμῶν 357,751:30 τῆς χρήσεως τοῦ 1888. Περὶ ἐγκρίσεως ἐκτάκτων πιστώσεων ἐκ δραχ. 239,030 τῆς χρήσεως τοῦ 1888. Περὶ κανονισμοῦ πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐκκλησιαστικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1888. Ὑποβάλλω προσέτι καὶ πίστωσιν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ζητουμένην ἤδη, ἐκ δραχ. 29,723:02, ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1888. Πλὴν τῶν πιστώσεων τούτων ὑποβάλλω καὶ δύο ἄλλα νομοσχέδια περὶ πιστώσεων. Τὸ ἓν τούτων ἀφορᾷ εἰς τὸν κανονισμὸν ὀφειλῆς τοῦ Δημοσίου πρὸς τὸν ἄλλοτε Γεν. Πρόξενον ἐν Λονδίνῳ κ. Σπάρταλην. Ἡ ὑπόθεσις αὕτη εἶχεν ὑποβληθῆ ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον νὰ ἐξελεγχθῇ ὑπὸ ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου. Ἡ ἐξέλεγξις ἐγένετο ὑπὸ εἰδικῆς ἐπιτροπῆς καὶ ὑπὸ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τῶν νομικῶν συμβούλων, καὶ ὑποβάλλεται ἤδη εἰς τὴν Βουλὴν τὸ πόρισμα διὰ πιστώσεως. Ἡ ὑπόθεσις, ὅτε ὑπεβλήθη ἄλλοτε εἰς τὴν Βουλήν, ἦτο μεταξὺ Δημοσίου καὶ Σπάρταλη, ἔκτοτε ὅμως ὁ Γεν. Πρόξενος Σπάρταλης ἐπτώχευσε, καὶ ἡ ὑπόθεσις σήμερον παρουσιάζεται μεταξὺ τοῦ Δημοσίου καὶ τῆς ὁμάδος τῶν δανειστῶν Σπάρταλη, ἀντιπροσωπευομένων ἐνταῦθα ὑπὸ τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας. Ὑποβάλλω πάντα τὸν φάκελλον τῆς ὑποθέσεως, ὅστις περιέχει τὴν ἔκθεσιν τῆς ἐπιτροπῆς καὶ τοῦ Ἐλεγκτικοῦ Συνεδρίου καὶ τῶν νομικῶν συμβούλων, καὶ τὴν ἀλληλογραφίαν μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Πρεσβείας. Ταῦτα νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ δημοσιευθῶσιν, ἰδίως ἡ ἀλληλογραφία, ἐκτὸς ἐὰν ἡ ἐπιτροπὴ τῆς Βουλῆς, εἰς ἣν θὰ παραπεμφθῇ ἡ προεξέτασις, θεωρήσῃ τοῦτο ἀναγκαῖον. Τὸ ἕτερον τῶν ὑποβαλλομένων νομοσχεδίων περὶ πιστώσεως κανονίζει τὰ τοῦ προσωρινοῦ δανείου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης. Πέρυσιν ἐψηφίσθη δάνειον 15,000,000 δραχμῶν ἐκ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, δι’ οὗ μεταξὺ ἄλλων πρόκειται νὰ κανονισθῶσι καὶ τὰ τοῦ προσωρινοῦ αὐτῆς δανείου πρὸς τὸ Δημόσιον. Ἡ ὀφειλὴ τοῦ Δημοσίου πρὸς τὴν Τράπεζαν ἐκ τοῦ προσωρινοῦ τούτου δανείου ἐξηκολούθησεν ἐν τῷ μεταξὺ τούτῳ ὑφισταμένη, καὶ ἤδη ἐν πιστώσει περιλαμβάνονται τὰ τῆς ἀδείας πρὸς ἐξόφλησιν καὶ τὰ τοῦ τρόπου. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 40–48).

§5ΜΠΑΣΙΑΣ. Ἐφιστῶ τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως Σπάρταλη, καθόσον συνεβιβάσθη. Ἤμην πιστωτής του καὶ ἐξώφλησα μετ’ αὐτοῦ.

§6ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ὑπόθεσις δὲν παρουσιάζεται ἤδη μεταξὺ Δημοσίου καὶ Σπάρταλη, ἀλλὰ μεταξὺ Δημοσίου καὶ ὁμάδος πιστωτῶν, ἀντιπροσωπευομένων ὑπὸ τοῦ Πρεσβευτοῦ τῆς Ἀγγλίας.

§7Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Καθ’ ἃ εἶπε πρὸ μικροῦ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τινὰς τῶν πληροφοριῶν, αἵτινες ἐζητήθησαν πρὸ μικροῦ, κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλὴν, τινὰς δὲ θέλει συγκεντρώσει ἐκ τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις στρατιωτικῶν ἀρχῶν. Ἐπειδὴ δὲ ἐνδέχεται νὰ λάβῃ ἀνάγκην νὰ ἐκδώσῃ Διάταγμα, διὰ τοῦτο σπεύδω νὰ ζητήσω καὶ σήμερον προσθέτους τινὰς πληροφορίας. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ προσκομίσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑπομένας πληροφορίας: Πόσοι χωροφύλακες διετέθησαν ὡς φύλακες τηλεγραφικῶν γραμμῶν; Πότε ἐγκατεστάθησαν ἐν τῇ ὑπηρεσίᾳ ταύτῃ; Πόσαι συντάξεις ἐχορηγήθησαν δυνάμει τοῦ Νόμου ΑΧΙΔʹ τῆς 27 Δεκεμβρίου 1887, καὶ εἰς πόσον ἀνῆλθον ποσόν; Πόσαι ἐξ αὐτῶν ἀπενεμήθησαν εἰς τοὺς πρὸ τῆς ἐκδόσεως τοῦ ἀνωτέρω νόμου ἀφεθέντας ἢ ἀπολυθέντας δυνάμει τοῦ νόμου τῆς 18 Μαΐου 1887; Πόσαι δ’ ἐξ αὐτῶν ἀπενεμήθησαν εἰς χωροφύλακας, καὶ εἰς πόσον καὶ αὗται ἀνῆλθον ποσόν; Πόσαι ἐξ αὐτῶν ἀπενεμήθησαν εἰς ὑποδεκανεῖς στρατιώτας εὐζώνους, ἀπολυθέντας κατὰ τὰ ἄρθρα 114 καὶ 188 τοῦ περὶ στρατολογίας νόμου τῆς 28 Μαΐου 1887, καὶ εἰς πόσον καὶ αὗται ἀνῆλθον ποσόν; Πόσοι καθ’ ἕκαστον τῶν μηνῶν τοῦ ἔτους 1887 ἐνοσηλεύθησαν ἐν τῷ Ναυτικῷ Νοσοκομείῳ καὶ Θεραπευτηρίῳ; Πόσοι ἐνοσηλεύθησαν ὡσαύτως ἐν τῷ αὐτῷ καθ’ ἕκαστον τῶν μηνῶν τοῦ 1888; Νὰ κατατεθῇ εἰς τὴν Βουλὴν κατάλογος τοῦ προσωπικοῦ τοῦ τε ἐν τῷ Ναυτικῷ Νοσοκομείῳ καὶ τοῦ ἐν τῷ Θεραπευτηρίῳ ὑπηρετοῦντος.

§8ΣΑΚΚΗΣ. Μετὰ τὸν σεισμὸν τοῦ 1886 ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ἐπιτρέψει νὰ κατασκευασθῶσι παραπήγματα παρὰ τὸ φρούριον Πύλου· εἶτα, συνεπείᾳ αἰτήσεως τῶν κατοίκων, ἣν γνωρίζει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ἐνέκρινε τὴν προέκτασιν τοῦ σχεδίου τῆς πόλεως πρὸς τὸ φρούριον, περιορίσας τὴν ἀκτῖνα αὐτοῦ. Ἤδη δὲ, δὲν γνωρίζω διὰ τίνα λόγον, ἀνεκάλεσε τὴν ἀπόφασίν της ταύτην, παραβλάπτουσα οὕτω τὰ συμφέροντα τῶν κατοίκων, διότι ἡ πόλις, ὡς ἐκ τῆς θέσεώς της, δὲν δύναται νὰ προεκταθῇ εἰς ἑτέραν διεύθυνσιν, πλὴν τῆς πρὸς τὸ φρούριον, ὡς ἐκ τῶν φυσικῶν τοῦ ἐδάφους ἀνωμαλιῶν. Ἕνεκα δὲ τούτου σήμερον οἱ κάτοικοι παρίστανται παραπονούμενοι, ὅτι δὲν εὑρίσκουσι τόπον νὰ οἰκοδομήσωσι καὶ ὅτι εἶναι ἠναγκασμένοι νὰ διαῤῥήξωσι τοὺς ὑπερκειμένους τῆς πόλεως βράχους, ὅπως ἰσοπεδώσωσι τὸ ἔδαφος. Θὰ παρακαλέσω τοὺς κυρίους Ὑπουργοὺς τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ἐπιτρέψωσι τὴν πρὸς τὸ φρούριον προέκτασιν τῆς πόλεως, περιοριζομένης τῆς ἀκτῖνος τοῦ φρουρίου, ὅπερ ἤδη μάλιστα οὐδένα στρατιωτικὸν σκοπὸν ἐκπληροῖ. Πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος, ἔχω καὶ ἄλλην παράκλησιν νὰ ἀπευθύνω πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, τὴν ἑξῆς. Ἡ πόλις τῶν Καλαμῶν ὑποφέρει σπουδαίως ἐκ τοῦ χειμάῤῥου Νέδοντος, ὅστις πολλάκις ἐπήνεγκε καταστροφὰς εἰς τὰ κτήματα τῶν κατοίκων, πρό τινος δὲ κατέστρεψε καὶ τὰ ἐναπομείναντα. Ἀλλὰ, πλὴν τῆς ζημίας, τὴν ὁποίαν ὑφίστανται οἱ κάτοικοι, ὑφίσταται ζημίας καὶ τὸ Δημόσιον, ἕνεκα τῆς καταστροφῆς τῆς πρὸς τὴν Μεσσήνην δημοσίας ὁδοῦ. Ἡ Κυβέρνησις θὰ εὐεργετήσῃ τοὺς κατοίκους, ἐὰν διατάξῃ τὴν κατασκευὴν προφυλακτηρίου τείχους 50 μέτρων· διότι, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ κατάστασις αὕτη, ὅλα τὰ παρὰ τὸν χείμαῤῥον κτήματα θέλουσι τελείως καταστραφῆ.

§9ΤΖΑΝΕΣ. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι τὸ δυτικὸν μέρος τῆς πόλεως τῶν Καλαμῶν ἔχει μεγίστην ἀνάγκην νὰ τειχισθῇ, καὶ περὶ τούτου πολλὰς ἐποιησάμην ἐνεργείας παρὰ τῇ Κυβερνήσει. Ὁ συνάδελφος ὅμως, ὁμιλῶν ἐντεῦθεν, ὤφειλε νὰ συστήσῃ τῇ Κυβερνήσει καὶ μίαν πολὺ μεγάλην ὑπόθεσιν, ἀφορῶσαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Πυλίας, τὴν κατὰ τὴν στενὴν περιφέρειαν ἐπαρχίαν του. Κατὰ τὸ παρελθὸν καλοκαῖρι ἐπεσκέφθην τὰ δυτικὰ χωρία τῆς ἐπαρχίας αὐτῆς, διότι ἡ εὐρεῖα περιφέρεια μὲ ἠνάγκασε νὰ ἴδω καὶ τὴν ἐπαρχίαν ἐκείνην, ἥτις, κατὰ τὴν ἔννοιαν τῆς εὐρείας, ὑποχρέους καθιστᾷ ἡμᾶς νὰ τὴν ἐπισκεπτώμεθα. Εὗρον δύο δήμους πάσχοντας ἐκ τῶν βάλτων, οἵτινες κοινῶς ὀνομάζονται ἰχθυοτροφεῖα, ἀλλ’ ὅμως εἶναι ψευδοϊχθυοτροφεῖα, ἅπερ μᾶλλον ζημίαν ἐπιφέρουν ἢ ὠφέλειαν. Ἠκούσθη, ὅτι ἐγένετό τις ἐνέργεια ἄλλοτε, καὶ ὅτι, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, μηχανικοί τινες διὰ μελέτας ἐξεπέμφθησαν ἐκεῖ· τοῦτο ὅμως, καὶ ἂν ἐγένετο, ἀφῆκεν ἐν τούτοις τὰ πράγματα εἰς ἣν πρὸ αἰώνων εὑρίσκοντο κατάστασιν. Δὲν θὰ πιστεύσητε ἴσως, κύριοι Βουλευταί, ὅτι τὰ χωρία, τὰ γειτνιάζοντα πρὸς τὰ ἰχθυοτροφεῖα ἐκεῖνα, εἶναι στενότερα τῶν νεκροταφείων των· δὲν θὰ πιστεύσητε, ὅτι εὗρον ἀνθρώπους πάσχοντας ἐκ τῆς ἀναθυμιάσεως καὶ τῶν γεννωμένων μικροβίων ἐκ τῆς σήψεως τῶν ὑδάτων, οὐ μόνον τοὺς ὀφθαλμοὺς ἔχοντας κιτρίνους ἐκ τῶν ἑλωδῶν πυρετῶν, ἀλλὰ καὶ τοὺς ὀδόντας (ἱλαρότης). Ἡ κατάστασις αὕτη, ἀκουομένη, κύριοι Βουλευταί, δὲν γεννᾷ εὐθυμίαν· δὲν εἶναι χθεσινὴ αὕτη, χρονολογεῖται ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν. Δὲν λέγω δὲ περὶ τοῦ συναδέλφου, ὅστις χθὲς εἰσῆλθεν εἰς τὸ Κοινοβούλιον, λέγω περὶ ἐκείνων, οἵτινες, πολιτευόμενοι ἀπὸ ἐτῶν πολλῶν καὶ ἔχοντες ἀξιώσεις εὐρυτέρας, ἔχουν καθῆκον νὰ μεριμνῶσι καὶ περὶ τούτων, ἐρχόμενοι καὶ βλέποντες ἐκ τοῦ πλησίον τὰς ἐπαρχίας των, καὶ μὴ κουραζόμενοι ἀπέναντι τῆς εὐρείας περιφερείας, ἥτις ὅλα ταῦτα τὰ καθιστᾷ ὁρατά. Ἀνέμενον λοιπὸν νὰ ὁμιλήσῃ ὁ συνάδελφος, οὐχὶ περὶ τοῦ τείχους τῶν Καλαμῶν, διότι εὐτυχῶς αἱ Καλάμαι δὲν ἔχουσι, κατὰ τὴν στενὴν ἔννοιαν τῆς ἐκλογικῆς περιφερείας, ἀντιπροσώπους ἀφώνους καὶ ἀδιαφόρους εἰς τὰ συμφέροντα τῆς πόλεως. Μάρτυς εἶμαι ἐγώ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἔλαβε πρόνοιαν περὶ τούτου καὶ θὰ λάβῃ. Ἀλλὰ δὲν ἐξαρτᾶται μόνον ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν· εἶναι ὁ δῆμος, κύριοι Βουλευταί, ὑπόχρεως κατὰ τὸ πλεῖστον (Θόρυβος). Δὲν ὁμιλῶ ὡς συμπολιτευόμενος, ἢ ὡς ἀντιπολιτευόμενος, Κύριοι· ὁμιλῶ ὡς ἀντιπρόσωπος. Εἶμαι μάρτυς, εἶπον, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐμερίμνησεν, ἀλλ’ ἐμερίμνησε κατὰ τοσοῦτον, καθόσον δύναται νὰ μεριμνήσῃ· διότι τὸ πλεῖστον ἔγκειται εἰς τὴν ἐνέργειαν τῆς δημοτικῆς ἀρχῆς Καλαμῶν, τὸ πλεῖστον ἀφορᾷ κατ’ ἐξοχὴν εἰς τὸ δημοτικὸν ταμεῖον Καλαμῶν. Τέλος πάντων ἡμεῖς, οἱ ἀντιπρόσωποι τῆς Μεσσηνίας, ὀφείλομεν νὰ ὑψώσωμεν φωνὴν ὑπὲρ τῆς σωτηρίας τῶν δύο εἰρημένων δήμων, οἵτινες ὁμολογουμένως, ἐὰν ἐξακολουθήσῃ ἡ παροῦσα κατάστασις, οὐχὶ πλέον κατοίκους θὰ περιλάβωσιν ἐν αὐτοῖς, ἀλλ’ ἀντ’ αὐτῶν θὰ περικλείσωσι νεκροταφεῖα εὐρύτατα. Ἐκ τούτων, ἐγὼ τοὐλάχιστον ἤδη, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, νὰ μεριμνήσῃ περὶ τοῦ τόπου ἐκείνου, διότι ὁμολογουμένως ὁ λαὸς τῶν δήμων Φλεσσιάδος, Πυλίων καὶ Πλαταμῶνος ἔτι, δὲν θὰ ἔχωσιν εὐχάριστον μέλλον. Ἐν τούτοις ἐσχάτως ἔμαθον, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἀπέστειλε μηχανικούς, ἵνα ποιήσωνται μελέτας ἐπὶ τῶν ἰχθυοτροφείων ἐκείνων. Τὰ ἰχθυοτροφεῖα ταῦτα, ἐὰν ἀποξηρανθῶσι, θὰ παραδώσωσι πολλὰς χιλιάδας στρεμμάτων εἰς τὴν καλλιέργειαν.

§10ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Τὴν ὑπόθεσιν ταύτην συνέστησα εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὑπουργοῦντος τότε τοῦ ἀξιοτίμου κ. Πρωθυπουργοῦ, διετάχθη δὲ ἡ ἀποστολὴ ἐπιτροπῆς πρὸς μελέτην· ἡ ἐπιτροπὴ μετέβη καὶ πράγματι ἐγένετο ἡ μελέτη, καὶ τὰ ἔγγραφα ὅλα ἀπεστάλησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἡ δὲ μελέτη ἀπέδειξεν, ὅτι ἀπαιτοῦνται ἓξ ἑκατομμύρια δραχμῶν διὰ τὴν ἀποξήρανσιν τοῦ ἰχθυοτροφείου ἐκείνου καὶ τὴν διοχέτευσιν τοῦ ὕδατος εἰς τὴν θάλασσαν. Καὶ πάλιν πέρυσι παρεκάλεσα τὸν Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ πάλιν ὁ κ. Ὑπουργὸς ηὐηρεστήθη καὶ διέταξε νὰ γίνωσι μελέται.

§11ΤΙΝΕΣ. Πάντοτε μελέται.

§12ΚΟΚΚΕΒΗΣ. Καὶ κατέγινεν εἰς τὸ νὰ εὑρεθῇ καὶ ἑταιρία, ὅπως ἀναλάβῃ τὸ ἔργον τῆς ἀποξηράνσεως, ἀλλὰ δυστυχῶς μέχρι τοῦδε δὲν εὑρέθη τοιαύτη. Ὥστε ἡ Κυβέρνησις δὲν παρημέλησε τίποτε. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν πόλιν τῆς Πύλου, πολλοὶ φίλοι μου μὲ εἰδοποίησαν, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔλαβε μέτρα καὶ εἰδοποίησε τοὺς κατοίκους ἐκείνους, ἐντὸς 15 ἡμερῶν ἢ ἑνὸς μηνὸς νὰ παραλάβωσι τὸ ὑλικόν των καὶ νὰ φύγωσιν ἀπὸ τὸ μέρος ἐκεῖνο· δὲν πιστεύω ὅμως νὰ ὑπάρχωσι τοσοῦτον σπουδαῖοι λόγοι, ἵνα προβῇ τὸ Ὑπουργεῖον εἰς τὸ μέτρον τοῦτο. Μετὰ τὴν καταστροφὴν τῶν σεισμῶν τοῦ 1886 ἡ Κυβέρνησις ἐπέτρεψε διὰ συμβολαίων τὴν ἔκτασιν τῆς πόλεως ἐπὶ τῆς ζώνης τοῦ φρουρίου, συνεπῶς πολλοὶ τῶν κατοίκων ἔκτισαν οἰκοδομὰς πολλὰς, καὶ μεγάλας μάλιστα οἰκοδομὰς, ἀλλ’ ἤδη εἰδοποιήθησαν νὰ ἄρωσι τὸ ὑλικόν των ἐκεῖθεν. Ποίαν ὠφέλειαν θὰ ἔχῃ ἐκ τούτου τὸ Δημόσιον; Οἱ κάτοικοι ἐκεῖνοι ἐπέδωκαν ἀναφορὰν, μοὶ γράφουσι δ’ ἐκεῖθεν, ὅτι ἔδωκαν τοιαύτην καὶ τῷ κ. Καραπαύλῳ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ ἐκποιηθῶσι τὰ οἰκόπεδα ἐκεῖνα εἰς τοὺς κατοίκους, διότι δὲν πιστεύω νὰ κωλύωσι τοῦτο λόγοι στρατιωτικοὶ, καὶ συνιστῶ θερμῶς τῇ Κυβερνήσει, ἵνα ἐμποδίσῃ τὴν κατεδάφισιν τοσούτων κτιρίων.

§13ΣΑΚΚΗΣ. Ὀφείλω τὴν ἑξῆς παρατήρησιν νὰ ποιήσω πρὸς τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον, ὅτι περὶ ἀποξηράνσεως τοῦ ἕλους ἐκείνου ἐπανειλημμένως ἐμερίμνησαν ἄλλοι ἀντιπρόσωποι τῆς ἐπαρχίας Πυλίας, καὶ ἰδίᾳ ὁ κ. Μισυρλῆς, ἀλλ’ αἱ δαπάναι, αἱ ἀπαιτούμεναι διὰ τὴν ἀποξήρανσιν, εἶναι μεγάλαι. Οἱ μηχανικοί, οἵτινες ἐξήτασαν τὰ μέρη ἐκεῖνα, ἀπεφάνθησαν, ὅτι τὰ ὕδατα τῆς θαλάσσης εἶναι ὑψηλότερα τοῦ ἕλους, καὶ ἀπαιτεῖται νὰ γίνωσιν ἐπιχωματώσεις, διὰ τοῦτο δὲ μέχρι τοῦδε δὲν ἐγένετο τίποτε. Δὲν ἔκαμα λόγον μέχρι τοῦδε, ἐλπίζων, μετὰ τὴν δήλωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θέλει μεριμνήσει νὰ ἐνεργήσῃ ὅ,τι εἶναι κατορθωτὸν, πρὸς βελτίωσιν καὶ τοῦ ἕλους Ντελιάνι, χάριν τοὐλάχιστον τῆς ὑγείας τῶν πέριξ οἰκούντων. Καὶ ἐν γένει δέον νὰ σκεφθῇ καὶ περὶ κατασκευῆς δημοσίων ἔργων ἐν Πυλίᾳ, ἥτις παντελῶς στερεῖται τοιούτων.

§14Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν γνωρίζω ποίαν ἐντύπωσιν ἔκαμε καὶ κατὰ πόσον ἐφάνη ἐπαχθὴς ὁ φόρος τοῦ οἴνου εἰς τοὺς ἄλλους νομοὺς τῆς Ἑλλάδος, εἰς τὸν νομόν ὅμως τῆς Ἀρκαδίας ἐφάνη ἐπαχθέστατος, διότι ἀφαιρεῖ ὁλόκληρον τὸ εἰσόδημα. Διὰ τοῦτο ἀναγκάζομαι νὰ ὑποβάλω πρότασιν νόμου περὶ τροποποιήσεως τοῦ ὑπὸ στοιχεῖον ᾼΥΙΖʹ Νόμου περὶ ἐπιβολῆς ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ πληροφορίας παρὰ τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν, πόσον ἐτιμᾶτο ὁ οἶνος κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο εἰς τὸν νομὸν Ἀρκαδίας καὶ κατὰ μέσον ὅρον πόσας ὀκάδας παράγει ἕκαστον στρέμμα, θέλω δὲ ἀποδείξει κατὰ τὴν συζήτησιν, ὅτι, ἀφοῦ ἀφαιρεθῶσι τὰ ἔξοδα τῆς καλλιεργείας, ἀφαιρεῖται ὁλόκληρον τὸ εἰσόδημα, καὶ πληρώνουν καὶ ἐξ ἰδίων των οἱ ἀμπελοκτήμονες· τότε δὲ πιστεύω, ὅτι θὰ πεισθῇ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ θὰ συγκατατεθῇ εἰς τὴν ἐλάττωσιν τοῦ φόρου τούτου εἰς τὸν νομὸν Ἀρκαδίας. Ὑποβάλλω λοιπὸν τὴν τροποποίησίν μου, καὶ παρακαλῶ νὰ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 49).

§15ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχομεν τὴν ἀνάγνωσιν τῆς ἐκθέσεως τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ ἀπολογισμοῦ τῶν δαπανῶν τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον.

§16ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναβληθῇ;

§17ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἄς ἀναβληθῇ, κύριε Πρόεδρε.

§18ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§19ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μᾶς κακίζουσι, διότι ἠρξάμεθα τῆς συζητήσεως, οὐχὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889 καὶ τῶν νέων ἀναπτύξεων τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως, μετὰ τῶν νέων οἰκονομικῶν ὁριζόντων, οὓς αὗται μᾶς ἀνοίγουσιν, ἀλλὰ τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ἣν γνωρίζομεν καὶ ἀκολουθοῦμεν ἀπὸ τῆς ἀρχῆς μέχρι τέλους αὐτῆς. Δὲν εἶναι δὲ ἀπίθανον νὰ μᾶς κακίσωσιν ἀργότερον, ἐὰν ζητήσωμεν νὰ μὴ συζητήσωμεν ἐσπευσμένως καὶ ἄνευ μελέτης τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ ἐξ αὐτοῦ ἀποῤῥέοντα μέτρα, ἅτινα ἀκόμη δὲν γνωρίζομεν. Ἡ χρῆσις τοῦ 1887 καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς συζητούμενα θὰ μᾶς παρέξωσι τὴν πρώτην ἀφετηρίαν πρὸς μελέτην τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, καὶ τοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως, ὅπερ ἐπὶ δύο ἰδίως στηρίζεται θετικῶν βάσεων, ἐπὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς χρήσεως ταύτης καὶ ἐπὶ τῆς καταστάσεως τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως. Ὠφείλομεν νὰ συζητήσωμεν ἀπὸ τοῦδε τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, διότι, ὅπως καὶ ὁ κακίσας ἡμᾶς ἀξιότιμος συνάδελφος ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος ἀνεγνώρισεν, ἀντιφάσκων πρὸς ὅσα εἶπε προηγουμένως, μεμφθεὶς τὴν συζήτησιν αὐτῆς, αὕτη θὰ παρέξῃ ἡμῖν πορίσματα χρήσιμα εἰς τὴν μελέτην τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἐγὼ δὲ εἰδικώτερον ὀφείλω νὰ συζητήσω τὰ τῆς χρήσεως ταύτης, διότι κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασ. λόγον ἠμφισβήτησα τὸ ἰσοζύγιον αὐτῆς, ὁ δὲ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμόν, μακρὸν ἐποιήσατο λόγον, πρὸς ἀντίκρουσιν τῶν παρ’ ἐμοῦ λεχθέντων. Ἀναφερόμενος εἰς ὅσα τότε εἶπον καὶ εἰς ὅσα δὲν εἶπον, δὲν συνεζήτησε τὴν κυρίαν βάσιν, ἐφ’ ἧς στηριζόμενος ἠμφισβήτησα τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887 κατὰ τὴν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Β. λόγον ἀγόρευσίν μου, ἀλλ’ ἐζήτησε ἐπὶ τὸ στρατηγικώτερον νὰ εὕρῃ τρωτὰ μέρη ἐν αὐτῷ, ὅπως δυνηθῇ νὰ πολεμήσῃ ταῦτα. Πρὸς τὸν αὐτὸν δὲ σκοπὸν μετέβαλε καὶ τὴν ἔννοιαν πολλῶν ἐκ τῶν παρ’ ἐμοῦ λεχθέντων. Εἰς ἓν μόνον ζήτημα ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συνεφώνησε μεθ’ ἡμῶν, παραδεχθείς, ὅτι ἡ κατάστασις τοῦ τόπου δὲν εἶναι ἡ ἀνθηρὰ καὶ ἄμεμπτος ἐκείνη, ἣν περιέγραψε διὰ τοῦ Β. λόγου, ἀλλὰ παρουσιάζει καὶ ἐλλείψεις, ἃς ὅμως ἐνόμισε καλὸν νὰ μὴ θίξῃ, πρὶν ἡμεῖς ὑποδείξωμεν τὰ κακὰ ἀποτελέσματα, ἅτινα δύναται νὰ φέρῃ, καὶ ἀμέσως καὶ ἐμμέσως, ἡ μεθ’ ὑπερβολικῆς αἰσιοδοξίας παράστασις τῆς οἰκονομικῆς καὶ πολιτικῆς καταστάσεως τοῦ τόπου. Τοῦτο εἶναι εὐχάριστον. Δὲν δυσηρεστήθην δ’ ὡσαύτως, διότι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως περιώρισε τὴν κατὰ τῶν ἰδεῶν μου προσβολήν του ἐν ταῖς λεπτομερείαις, διότι μοὶ παρέχει οὕτω σπουδαίαν ἔνδειξιν τῆς στερεότητος τῶν βάσεων, ἐφ’ ὧν στηριχθεὶς ἠμφισβήτησα τὸ ἰσοζύγιον τοῦ 1887. Εἶμαι ὅμως ἠναγκασμένος νὰ εἰσέλθω εἰς πλειοτέραν ἀνάπτυξιν τῶν ἀμφισβητηθεισῶν λεπτομερειῶν. Δὲν θ’ ἀκολουθήσω δὲ τὸ σύστημα τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν θὰ κακίσω αὐτόν, διότι τὰ ἔξοδα τοῦ 1887 παρέστησε κατὰ τὸν Νοέμβριον τοῦ αὐτοῦ ἔτους ὡς ἀνερχόμενα εἰς 85,190,000, ἐπὶ βάσεων, ἃς τότε ἐχαρακτήριζεν ὡς αὐθεντικὰς καὶ ἀναμφισβητήτους, σήμερον δὲ παριστᾷ ὡς ὑποθετικὰς καὶ ἁπλῶς εἰκαστικάς. Δὲν θὰ εἴπω τι περὶ τῆς διαφορᾶς μεταξὺ τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν 85,190,000 καὶ τῶν πράγματι εἰσπραχθέντων 82,700,000, ἣν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως χαρακτηρίζει ὡς ἀνερχομένην εἰς ἑκατοντάδας τινὰς χιλιάδων δραχμῶν, μὴ ὑπερβαινουσῶν τὸ ἑκατομμύριον. Τὸ θέμα, ὅπερ μᾶς ἐπασχολεῖ, ἔχει τοσαύτην οὐσιαστικὴν σημασίαν, ὥστε ἡ τοιαύτη μικρόλογος συζήτησις δὲν εἶναι ἀξία μήτε τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅστις διέπει σήμερον τὰς τύχας τοῦ τόπου καὶ ἐπαγγέλλεται τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ, μήτε ἡμῶν, οἵτινες προσπαθοῦμεν νὰ ἀποδείξωμεν καὶ ἀναστείλωμεν τὰ κακὰ, ἅτινα δύναται νὰ φέρῃ ἐν προσεχεῖ μέλλοντι ἡ λίαν αἰσιόδοξος καὶ παράτολμος πορεία τῆς Κυβερνήσεως. Πρώτη λογιστικὴ λεπτομέρεια (ὀνομάζω δ’ αὐτὴν λεπτομέρειαν, καίπερ ὑπερβαίνουσαν τὸ ἑκατομμύριον, διότι τοιαύτην ἐθεώρησα αὐτὴν ἐν τῇ ἀγορεύσει μου κατὰ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον) εἶναι τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 1,260,000, ὅπερ ὑπελόγισα, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ, διὰ δαπάνας παρελθουσῶν χρήσεων, εἰς τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1887, τὰ ἀναγραφόμενα ἐν τῇ καταστάσει τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους κατὰ τὴν 31 Αὐγούστου. Λαμβάνω δὲ ὡς βάσιν τὴν κατάστασιν ταύτην, διότι αὐτὴν εἴχομεν τότε ἐνώπιον ἡμῶν καὶ διότι αὕτη σὺν τοῖς ἀποτελέσμασι τοῦ Σεπτεμβρίου καὶ Ὀκτωβρίου, ἅτινα ὑπέβαλεν ἀκολούθως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, περιέχει τὸ ὅλον τῶν ἐξόδων τοῦ 1887. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐνόμισεν, ὅτι, προτείνων τὴν προσθήκην ταύτην, ἐλησμόνησα τὰς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 ἀναγραφομένας δαπάνας διὰ παρελθούσας χρήσεις. Ἔσχε δὲ τὴν καλωσύνην νὰ προσθέσῃ, ὅτι ἤθελε θέσει εἰς τὴν διάθεσίν μου καὶ τὰ γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἕνα εἰδικὸν γραφέα, ὅστις νὰ μοὶ εὕρῃ τὰς σελίδας τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐν αἷς ἀναγράφονται τὰ ὀνόματα τῶν δικαιούχων ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων. Ἠδυνάμην ν’ ἀρκεσθῶ εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως εὐγλώττως ἀνέπτυξεν ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετεχειρίσθη τὰς σελίδας ταύτας ὡς ὅπλον ὑπερασπίσεως καὶ προσβολῆς, ὁ δὲ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, ἐρχόμενος ἐπίκουρος εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐποιήσατο χρῆσιν τῶν αὐτῶν σελίδων, ὅπως περιτυλίξῃ τοὺς παραδόξους ὑπολογισμούς, οὓς ἀνεκοίνου ἡμῖν, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ δώσω πλειοτέρας ἐξηγήσεις ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν διὰ τὴν καλωσύνην, ἣν ἔσχε, νὰ δηλώσῃ ἀπὸ τοῦ βήματος, ὅτι ἠδύνατο νὰ θέσῃ εἰς τὴν διάθεσίν μου τὰ γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπως μοὶ δώσωσι τὰς πληροφορίας, ἃς ἤθελον ζητήσει παρ’ αὐτῶν. Τῆς καλωσύνης ταύτης θὰ ἐποιούμεν χρῆσιν, ἂν ὄχι διὰ τὸ προκείμενον, ἀλλὰ δι’ ἕτερα ζητήματα, ὧν ἐπίστευον, ὅτι πράγματι ὑπάρχει ἐν τοῖς γραφείοις τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν ἡ παραγγελία, ὅπως δίδωσιν ἡμῖν τὰς ζητουμένας πληροφορίας, καὶ ἂν ἐκ πείρας δὲν ἐγνώριζον τὸ ἐναντίον. Ἂν δὲ ἡ τοιαύτη καλωσύνη τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ δὲν ἦναι ἁπλοῦν ῥητορικὸν σχῆμα, θὰ παρακαλέσω αὐτὸν, ὅπως ὁ γραφεὺς, ὃν τυχὸν ἤθελε θέσει εἰς τὴν διάθεσίν μου, διακρίνῃ τοὺς Προϋπολογισμοὺς τῶν Ἀπολογισμῶν καὶ μὴ συγχέῃ αὐτούς. Ἄν ὡμίλουν περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, ἤθελον βεβαίως ἐνθυμηθῆ τὰς σελίδας αὐτοῦ, τὰς περιεχούσας τὸν κατάλογον τῶν δικαιούχων ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων, καὶ ἤθελον ἐκφράσει ἄλλην γνώμην. Ὁμιλῶν ὅμως περὶ τοῦ προσωρινοῦ Ἀπολογισμοῦ, ἀνεμνήσθην ὅσα εἶπεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰσάγων εἰς τὴν Βουλὴν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888, καὶ συνδυάζων ταῦτα μὲ τὰς ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς τοῦ 1887 ἀναγραφείσας δαπάνας διὰ παρελθούσας χρήσεις καὶ μὲ τὴν μέθοδον, ἣν ἐφήρμοσεν εἰς τὸν καταλογισμὸν τῶν δαπανῶν τοῦ 1887, ἐπείσθην, ὅτι ἐν τῇ καταστάσει τῆς 31 Αὐγούστου δὲν καταλογίζει τὸ ὅλον τῶν τοιούτων δαπανῶν, τῶν βαρυνουσῶν τὴν χρῆσιν τοῦ 1887. Κατὰ τὸν Λογιστικὸν ἡμῶν νόμον, τὰ ἔξοδα τῶν κεκλεισμένων χρήσεων διαιροῦνται εἰς τέσσαρας κατηγορίας, τὰς ἑξῆς: αʹ) ἀναγνωρισθέντα ἔξοδα κατὰ τὴν διάρκειαν τῆς χρήσεως, ἀλλὰ μὴ πληρωθέντα, καίπερ ὑπαρχούσης πιστώσεως, ταῦτα δὲ πληρόνονται καὶ ἄνευ ἀναπληρωτικῆς πιστώσεως· βʹ) ἀναγνωρισθέντα κατὰ τὴν σύνταξιν τοῦ Ἀπολογισμοῦ, ἀλλὰ μὴ πληρωθέντα, ἕνεκεν ἐλλείψεως πιστώσεως, καὶ πρὸς πληρωμὴν τῶν ὁποίων ἀπαιτεῖται συμπληρωματικὴ πίστωσις· γʹ) ἀναγνωρισθέντα μετὰ τὸν Ἀπολογισμόν, καλυπτόμενα δὲ ὑπὸ ἀκυρωθεισῶν πιστώσεων, καὶ ἅτινα, ὅπως πληρωθῶσιν, ἀπαιτεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις, χορηγουμένη καὶ διὰ Β. Διατάγματος· καὶ δʹ) ἀναγνωρισθέντα μετὰ τὸν Ἀπολογισμόν, δι’ ἃ δὲν ὑπῆρχε πίστωσις, καὶ πρὸς πληρωμὴν τῶν ὁποίων ἀπαιτεῖται ἀναπληρωτικὴ πίστωσις, χορηγουμένη μόνον διὰ νόμου. Ἐκτὸς δὲ τούτων ὑπάρχουσι καὶ τὰ ἔξοδα τῶν διαγεγραμμένων χρήσεων, πρὸς πληρωμὴν τῶν ὁποίων ἀνάγκη νὰ χορηγηθῇ ἔκτακτος πίστωσις. Ἐξέθηκα ταῦτα, ἵνα δείξω ὑμῖν, ὅτι ἡ πληρωμὴ τῶν ἐξόδων τῶν παρελθουσῶν χρήσεων ἀπαιτεῖ οὐκ ὀλίγας διατυπώσεις λογιστικὰς καὶ οὐσιαστικάς, καὶ διότι ὑπάρχουσι πολλοί, καὶ περὶ τὰ οἰκονομικά μάλιστα ἀσχολούμενοι, οἵτινες νομίζουσιν, ὅτι τὰ ἔξοδα ταῦτα δύνανται νὰ πληρωθῶσι καὶ ἄνευ εἰδικῆς πιστώσεως. Ὁ δὲ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος καὶ Φωκίδος, τὸν ὁποῖον θεωροῦμεν ὡς πεπειραμένον περὶ τὰς λεπτομερείας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ ὅστις, βεβαίως τοιοῦτον θεωρῶν ἑαυτὸν, ἐποιήσατο πρὸς ἡμᾶς ἐντεῦθεν διδασκαλίαν περὶ ἀριθμητικῆς καὶ περὶ μελέτης τῶν λογαριασμῶν, μᾶς εἶπεν, ὅτι τὰ ἔξοδα τῶν παρελθουσῶν χρήσεων ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις νὰ πληρώσῃ, χωρὶς νὰ ἔχῃ ἀνάγκην εἰδικῶν πιστώσεων. Λησμονήσας δὲ, ὅτι καὶ εἰδικὸς ὑπάρχει νόμος, ὁ τοῦ 1871, ἀπαγορεύων τοῦτο, προσέθεσεν, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως τοιοῦτόν τι εἶπε πέρυσιν, εἰσηγούμενος τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888, ἐνῷ εἶπε τὸ ἐναντίον, δικαιολογήσας τὴν μὴ ἐγγραφὴν πιστώσεων πρὸς πληρωμὴν ἐξόδων κεκλεισμένων χρήσεων ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1888 διὰ τῆς ἀποφάσεως νὰ κανονίσῃ τὴν πληρωμὴν αὐτῶν δι’ εἰδικῶν πιστώσεων, συμφώνως μὲ τὸν Λογιστικὸν νόμον. Ἐκτὸς δὲ τούτου, ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888, ἔν τινι γωνίᾳ αὐτῆς, ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐχαρακτήρισε καὶ τὰς πιστώσεις διὰ κεκλεισμένας χρήσεις τοῦ 1887, ὡς ἐγγραφείσας χάριν ἁπλῆς συγκρίσεως. Ἡ ἀνάγνωσις τοῦ τοιούτου χαρακτηρισμοῦ μοὶ ἔκαμε τὴν ἐντύπωσιν, ὅτι καὶ εἰς τὰς τοιαύτας πιστώσεις τοῦ 1887 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προτίθεται νὰ ἐφαρμόσῃ ὡσαύτως τὰς διατάξεις τοῦ Λογιστικοῦ νόμου, ἃς ἐδήλου, ὅτι θὰ ἐφαρμόσῃ διὰ τὸ 1888. Συνδυάζων δὲ ταῦτα μὲ τὸ σχετικῶς μικρὸν ποσὸν, τὸ ἀναγραφὲν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887, ἐπείσθην, ὡς εἶπον, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς 31 Αὐγούστου, καὶ ἂν περιεῖχεν ἔξοδα ἐκ κεκλεισμένων χρήσεων, δὲν περιεῖχεν ὅμως τὸ ὅλον ποσὸν τοιούτων ἐξόδων, τὸ βαρύνον τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, ἥτις ἐκτὸς τῶν ἄλλων παρελθουσῶν χρήσεων εἶχεν ὡσαύτως νὰ ἐκκαθαρίσῃ καὶ τὴν ἀνώμαλον χρῆσιν τοῦ 1886. Ἔχων δὲ ἐνώπιόν μου τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884, ἐν ᾧ εἶχεν ἀναγραφῆ πίστωσις διὰ παρελθούσας χρήσεις ἐκ δραχμῶν 1,800,000, δὲν ἠθέλησα νὰ ὑπολογίσω ὅμοιον ποσὸν, ὡς μὴ ἀναγραφεῖσαν δαπάνην διὰ τὸ 1887. Ὑποθέτων δὲ, ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ ἀνεγράφη καὶ τοιαύτη δαπάνη, ἀφῄρεσα ἐκ τῶν δραχ. 1,800,000 τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1887 ἀναγραφόμενον ποσὸν τῶν δραχ. 540,000 περίπου, καὶ τὸ ὑπόλοιπον 1,260,000, ὅπερ συμπίπτει νὰ παριστᾷ τὸν μέσον ὅρον τῶν κατὰ τὰς τελευταίας χρήσεις ἀναγραφέντων τοιούτων ἐξόδων, ὑπελόγισα ὡς προσθήκην εἰς τὰς ἐν τῇ καταστάσει τῆς 31 Αὐγούστου ὑπολογιζομένας δαπάνας τοῦ 1887. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς εἶπεν, ὅτι ἐπλήρωσε καὶ ἀνέγραψεν ἐν τῷ προσωρινῷ Ἀπολογισμῷ τῆς χρήσεως τοῦ 1887 τὰς ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων δαπάνας, τὰς βαρυνούσας τὴν χρῆσιν ταύτην. Ὅπως πεισθῶ περὶ τούτου, ἐζήτησα τὴν κατάθεσιν καταστάσεως, περιεχούσης τὸ ὅλον τῶν δαπανῶν ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων, αἵτινες, ἀναγνωρισθεῖσαι ἐντὸς τοῦ 1887, ἢ καὶ πρότερον, ἔδει νὰ πληρωθῶσιν ἐντὸς τῆς χρήσεως αὐτοῦ, καὶ ἑτέρας καταστάσεως, περιεχούσης τὸ ποσὸν, ὅπερ ἐπληρώθη ἐντὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1887 καὶ ἀνεγράφη μεταξὺ τῶν δαπανῶν αὐτῆς. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατέθηκε χθὲς τοιαύτας καταστάσεις. Ἀλλ’ ἀντὶ νὰ καταθέσῃ τὴν κατάστασιν τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν τοιούτων δαπανῶν, τοῦ βαρύνοντος τὸ 1887, κατέθηκε τοιαύτην, περιέχουσαν τὸ ποσὸν τὸ ἀναγνωρισθὲν κατὰ τὸ ἔτος 1887, μετὰ τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ αὐτοῦ. Παρέλειψε δὲ καὶ ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ νὰ περιλάβῃ δύο Ὑπουργεῖα, τὸ τῶν Ἐξωτερικῶν καὶ τὸ τῶν Στρατιωτικῶν. Τὸ τῶν Ἐξωτερικῶν δὲν ἔχει ἴσως ποσὸν ἄξιον λόγου ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων, ἀλλὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἔχει βεβαίως σπουδαῖον τοιοῦτον ποσόν. Καὶ ἐπὶ τῶν πληροφοριῶν ὅμως τούτων βασιζόμενος, εὑρίσκω, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἠδύνατο νὰ ἐκφράσῃ παράπονον, μόνον διότι ἐγὼ εἶπον, ὅτι εἰς τὰς δαπάνας τοῦ 1887 πρέπει νὰ προστεθῇ ποσὸν ἐκ δραχμῶν 1,260,000, ἀντὶ νὰ προτείνω ποσὸν ἀνώτερον. Ἡ κατατεθεῖσα κατάστασις ἀναφέρει ποσὸν δαπανῶν ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων, ἀναγνωρισθὲν μετὰ τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, δρ. 657,519. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 ἀνέγραψε διὰ τοιαύτας δαπάνας δραχ. 538,000. Τὸ ὅλον ἑπομένως ποσὸν, τὸ ἀναγνωρισθὲν ἐντὸς τοῦ 1887, ἀνέρχεται εἰς 1,190,000. Ἀλλ’ ἐκτὸς τοῦ ποσοῦ τούτου ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐν τῷ προσωρινῷ Ἀπολογισμῷ τῆς χρήσεως τοῦ 1886 ἀναφέρει, ὅτι ἔμειναν ὑπόλοιπα, πληρωτέα ἐκ τῆς χρήσεως ταύτης καὶ βαρύνοντα φυσικῶς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, ἀνερχόμενα εἰς δρ. 1,172,000. Ἑπομένως ἐκ τῶν γνωστῶν εἰς ἡμᾶς ἐξόδων ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων ἔχομεν διὰ τὸ 1887 δρ. 2,362,000, χωρὶς νὰ ὑπολογίσωμεν τὰ ἀναγνωρισθέντα διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν μετὰ τὴν λῆξιν τῆς χρήσεως τοῦ 1886.

§20ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κατὰ τὸν Λογιστικὸν νόμον τὰ πληρωτέα ὑπόλοιπα ἀνάγονται εἰς τὰς πιστώσεις. Ὁ Λογιστικὸς νόμος, λέγων ὑπόλοιπα, ἐννοεῖ πλεονάσματα πιστώσεων.

§21ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν τῷ Ἀπολογισμῷ τοῦ 1886 ἀναγράφετε ἔξοδα, ἐκκαθαρισθέντα πρὸς ὄφελος τῶν πιστωτῶν τοῦ Δημοσίου, δρ. 130,890,128, ἔξοδα δὲ πληρωθέντα δρ. 129,717,525; ὥστε τὸ ὑπόλοιπον ἐκ δρ. 1,172,000 δὲν εἶναι ὑπόλοιπον πιστώσεων, ἀλλ’ ὑπόλοιπον μὴ πληρωθὲν ἐκκαθαρισθέντων ἐξόδων.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ σᾶς ὁμιλῶ τὴν γλῶσσαν τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ.

§23ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ σᾶς ὁμιλῶ τὴν ἰδίαν γλῶσσαν. Ἐὰν λοιπὸν ἐκ τούτων ἀφαιρέσωμεν τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 512,059, ὅπερ ἡ παρ’ ὑμῶν κατατεθεῖσα κατάστασις ἀναγράφει ὡς πληρωθὲν ἐντὸς τοῦ 1887, ἔχομεν ὑπόλοιπον δρ. 1,850,000, ἀντὶ τῶν δρ. 1,260,000, ἃς ἐγὼ ὑπελόγισα, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῶσιν εἰς τὰς ἀναγραφομένας δαπάνας τοῦ 1887. Ἐφ’ ὅσον διὰ καταθέσεως καταστάσεων, καθαρῶς ἀναγραφουσῶν τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν, τὸ βαρύνον τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 ἐκ παρελθουσῶν χρήσεων, καὶ τὸ ἐξ αὐτοῦ πληρωθὲν, δὲν ἀποδειχθῇ τὸ ἐναντίον, δικαιοῦμαι ὑποστηρίζων τὸν ἰσχυρισμόν μου, ὅτι εἰς τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως ταύτης πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ποσὸν ἀνώτερον τοῦ παρ’ ἐμοῦ ὑποδειχθέντος ποσοῦ τῶν δρ. 1,260,000. Ἂν δὲ ἐκ τῶν τοιούτων καταστάσεων ἀποδειχθῇ τὸ ἐναντίον, δὲν θὰ ἔχω οὐδεμίαν δυσκολίαν νὰ ὁμολογήσω τὴν πλάνην μου ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, χωρὶς κατ’ οὐδὲν νὰ παραβλάψῃ τοῦτο τὴν περὶ τοῦ ἐλλείμματος τῆς χρήσεως τοῦ 1887 κατ’ οὐσίαν γνώμην μου. Εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο ἐπετρέπετο ἴσως σύγχυσίς τις εἰς λογιστὰς τυπικῶς ἐξετάζοντας αὐτὸ, οὐχὶ ὅμως καὶ εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἐξετάζουσι τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα ὑπὸ τὴν οὐσιαστικὴν αὐτῶν ἔποψιν. Ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς, ποιήσας τὴν σύγχυσιν ταύτην, ἠδίκησε καὶ ἐμὲ, εἰς τὸν ὁποῖον δύναταί τις ἴσως ν’ ἀποδώσῃ τὴν πρόθεσιν, ὅτι ἐπίτηδες ἠθέλησα νὰ φέρω αὐτὸν εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ καταβιβάσῃ τὴν συζήτησιν εἰς τὸν κατάλογον τῶν δικαιούχων, ὃν περιέχουσιν αἱ παρ’ αὐτοῦ μνημονευθεῖσαι σελίδες, ἠδίκησε δὲ καὶ τὸν ἑαυτόν του, λησμονήσας ὅτι τὰ οἰκονομικὰ ζητήματα ὀφείλει νὰ ἐξετάζῃ ἀπὸ οὐσιαστικωτέρας καὶ ὑψηλοτέρας ἀπόψεως. Ἀλλ’ ἐὰν εἰς τοῦτο ἐπετρέπετο σύγχυσίς τις, εἰς τὸ ζήτημα ὅμως τῆς προσθήκης καὶ ἑτέρου ποσοῦ εἰς τὰ ἀναγραφόμενα ἔξοδα τῶν 7 Ὑπουργείων δὲν ἐπετρέπετο τοιαύτη μήτε εἰς τυπικοὺς λογιστάς. Εἶναι δὲ τοσούτῳ μᾶλλον ἄπορον, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐσυγχύσθη εἰς τὸ ζήτημα τοῦτο, καθ’ ὅσον εἶπεν, ὅτι εἶχεν ἐνώπιόν του τυπωμένην τὴν ἀγόρευσίν μου. Μὴ προσέξας εἰς ὅσα ἐγὼ εἶπον, ἐπίστευσεν, ὅτι ᾠκονόμησε καὶ δὲν ἐδαπάνησε τὸ ποσὸν τῶν 3,600,000 δραχμῶν, ὅπερ ἐγὼ εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ εἰς τὰς ἀναγραφομένας δαπάνας τῆς χρήσεως τοῦ 1887 ἐν τῇ καταστάσει τῆς 31 Αὐγούστου, καὶ ἐχαρακτήρισεν ὡς ὁλοσχερῶς αὐτὸ διαγραπτέον. Ἐπίστευσε δὲ συγχρόνως, ὅτι ἐγὼ ἐλυπήθην, διότι ἐπέτυχε τὴν οἰκονομίαν ταύτην, καὶ ἐνεθυμήθη τὴν περὶ σιγῆς ῥῆσιν ἀρχαίου σοφοῦ. Βεβαιῶ αὐτὸν, ὅτι ἤθελον χαρῆ εἰλικρινῶς, ἂν ἐπετύγχανε τὴν οἰκονομίαν ταύτην. Ὅλοι τῆς πτέρυγος ταύτης (δεικνύει τὴν ἀριστερὰν) οἰκονομίας ἐπιθυμοῦμεν καὶ συνιστῶμεν. Αἰσθανόμεθα δὲ πάντοτε εὐχαρίστησιν, ὁσάκις βλέπωμεν τοιαύτας εἰσαγομένας εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους. Τὸν βεβαιῶ δ’ ὡσαύτως, ὅτι, ἐνθυμηθεὶς τὴν ῥῆσιν τοῦ ἀρχαίου σοφοῦ, ἤθελε πράξει κάλλιστα ἐφαρμόζων αὐτήν. Καὶ ἤθελε βεβαίως τὴν ἐφαρμόσει, ἂν ἐπρόσεχε, διότι ἤθελεν ἰδεῖ, ὅτι ἡ κατάστασις τῆς 31 Αὐγούστου ἀναγράφει δαπάνας, ἀνερχομένας εἰς 79,774,000, ὅτι εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν δαπανῶν, χωρὶς νὰ ὑπολογίσω τὰς ἐκκρεμεῖς πληρωμὰς, εἶπον, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῶσιν ἕτεραι δρ. 3,600,000, ὡς δαπάναι τῶν 7 Ὑπουργείων, μὴ περιεχόμεναι ἐν αὐτῷ, ὅτι ὁ ἴδιος διὰ τῶν δηλώσεών του ἀνεβίβασε τὰς δαπάνας τῆς χρήσεως τοῦ 1887 ἀπὸ 79,764,000 κατὰ τὴν 31 Αὐγούστου εἰς 82,500,000 περίπου κατὰ τὴν 30 Ὀκτωβρίου, ἀναβιβάσας οὕτω συγχρόνως καὶ τὰς δαπάνας τῶν 7 Ὑπουργείων ἀπὸ 40,000,000, ἅτινα περιεῖχεν ἡ κατάστασις τῆς 31 Αὐγούστου διὰ τὰ 7 Ὑπουργεῖα, εἰς 43,000,000 περίπου, εἰς ποσὸν δηλ. μὴ ἀπομακρυνόμενον πολὺ ἐκείνου, ὅπερ ἀποτελεῖται ἐκ τοῦ ἐν τῇ καταστάσει τῆς 31 Αὐγούστου ἀναγραφομένου ποσοῦ διὰ τὰ 7 Ὑπουργεῖα σὺν τῇ προσθήκῃ τῶν 3,600,0000. Τὸ ποσὸν δὲ τοῦτο τῶν 3,600,000 δραχμῶν, ὅπερ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν ἐδαπανήθη, καὶ ὅτι πρέπει καθ’ ὁλοκληρίαν νὰ διαγραφῇ, τὸ εὗρον στηριζόμενος οὐχὶ ἐπὶ εἰκασιῶν καὶ ὑποθετικῶν ὑπολογισμῶν, ἀλλ’ ἐπὶ τῶν ἐπισήμων καὶ αὐθεντικῶν ἀνακοινώσεων, ἃς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐποιήσατο εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων τοῦ 1887, καὶ ὧν τὸ κυριώτερον μέρος ἐκανόνισε καὶ διὰ νόμου. Καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, ἂν εἶχε προσέξει, δὲν ἤθελεν ὑποπέσει εἰς τὸ ἀτύχημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ δὲν ἤθελεν ἐπιτείνει τοῦτο δι’ ἑτέρου λογιστικοῦ ἀτυχήματος, ἰσχυρισθεὶς, ὅτι αἱ δαπάναι τῶν 7 Ὑπουργείων διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 ἀνέρχονται εἰς 45,435,000. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος ἔχει εἰς τὴν διάθεσίν του τὰ γραφεῖα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν καὶ δύναται νὰ πληροφορηθῇ ἐν αὐτοῖς τὸ ποσὸν τῶν δαπανῶν τούτων. Δὲν εἶχεν ὅμως καὶ ἀνάγκην τοιαύτης πληροφορίας, διότι τὰς διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 διὰ τὰ 7 Ὑπουργεῖα δαπάνας ἀναγράφουσιν αἱ κατὰ μῆνα δημοσιευόμεναι καταστάσεις τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους, ἐν αἷς αὗται ἀνέρχονται εἰς εἰς δρ. 47,883,000. Καὶ δι’ ἄλλου ὑπολογισμοῦ ἠδύνατο νὰ εὕρῃ τοῦτο. Εἶναι δὲ ἄπορον, πῶς ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, ποιησάμενος τὸν τοιοῦτον ὑπολογισμὸν, δὲν ἐπρόσεξεν εἰς τὸ ἐξ αὐτοῦ ἐξαγόμενον πόρισμα. Ἄν αἱ δαπάναι τῶν 7 Ὑπουργείων ἀνέρχωνται μόνον εἰς 45,435,000 δρ., ἡ ἐξ αὐτῶν ἀφαίρεσις τῶν δαπανηθέντων μέχρι 30 Ὀκτωβρίου, ἅτινα, κατὰ τὰς τελευταίας δηλώσεις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἀνέρχονται εἰς 43 ἑκατομμύρια περίπου, ἤθελεν ἀφήσει ἀδιαθέτους πιστώσεις δρ. 2,400,000 περίπου, ἀντὶ τῶν 4,080,000, ποσὸν, εἰς τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνεβίβασε πέρυσι τὰς πιστώσεις ταύτας. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠμφισβήτησεν ὡσαύτως καὶ τὴν προσθήκην εἰς τὰς ἐν τῇ καταστάσει τῆς 31 Αὐγούστου ἀναγραφομένας δαπάνας τοῦ δημοσίου χρέους καὶ ἑτέρου ποσοῦ, προερχομένου ἐκ διαφορᾶς συναλλάγματος καὶ τόκων, βαρυνόντων τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, πληρωθέντος καὶ μὴ περιεχομένου ἐν τῇ καταστάσει ταύτῃ. Ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δὲν θέλει νὰ παραδεχθῇ, ὅτι εἰς τὸ κεφάλαιον τοῦ ἐσωτερικοῦ χρέους, διὰ τὸ ὁποῖον ἀναγράφεται κατὰ τὴν 31 Αὐγούστου δαπάνη δρ. 28,519,000, πρέπει νὰ προστεθῇ καὶ ἕτερον ποσὸν, ἀνερχόμενον εἰς 7,650,000 τοὐλάχιστον. Πιστεύει, ὅτι ᾠκονόμησε καὶ δὲν ἐδαπάνησε τὸ ποσὸν τοῦτο. Ὁ δὲ κ. βουλευτὴς Φθιώτιδος, πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ τοιούτου ἰσχυρισμοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἶπεν, ὅτι καὶ ἄλλοτε ἡ ἐκ διαφορᾶς συναλλάγματος δαπάνη δὲν ἀνεγράφη ἐν ταῖς δαπάναις τῆς χρήσεως, καθ’ ἣν ἐπληρώθη· ἐμνημόνευσε δὲ τὰς χρήσεις τοῦ 1885 καὶ 1886. Ἀλλὰ κατὰ τὴν αʹ ἑξαμηνίαν τοῦ 1885 δὲν ὑπῆρχε διαφορὰ συναλλάγματος ἀξία λόγου, μὴ ὑπαρχούσης τότε τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἡ δὲ ἀσήμαντος διαφορὰ τῆς ἐπισυναλλαγῆς περιελήφθη, κατὰ πᾶσαν πιθανότητα, μεταξὺ τῶν δαπανῶν τοῦ δανείου, τοῦ συνομολογηθέντος διὰ τῶν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων τῆς ἑξαμηνίας ταύτης. Ὁ καταλογισμὸς δὲ τῶν δαπανῶν τοῦ 1886, καὶ ἂν ἐγένετο ὅπως εἶπεν ὁ κ. Βουλευτὴς, δὲν δύναται ἀπολύτως νὰ χρησιμεύσῃ πρὸς δικαιολόγησιν ἑνὸς ἀτόπου προφανοῦς. Ἐγένετο δ’ ὁ καταλογισμὸς οὗτος παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὴν ἰδίαν αὑτοῦ ἐκτίμησιν, καὶ εὐθύνει μόνον αὐτόν. Ἐποιήσατο δὲ τοῦτον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, κατατάξας μεταξὺ τῶν τακτικῶν δαπανῶν τὰ ἐν τοῖς οἰκείοις κεφαλαίοις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886 ἀναγραφόμενα ἔξοδα, μεταξὺ δὲ τῶν ἐκτάκτων τὰ πέραν αὐτῶν δαπανηθέντα. Ἄν δὲ αἱ πιστώσεις τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886 διὰ διαφορὰν συναλλάγματος ἦσαν κατώτεραι τῶν πράγματι δαπανηθέντων, ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος περιεῖχε βεβαίως ἐν ἄλλοις κεφαλαίοις πιστώσεις ἀνωτέρας τῶν δαπανηθέντων. Πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ μου, ὅτι τὰ ποσὰ, τὰ ἐκ διαφορᾶς συναλλάγματος καὶ ἐκ τόκων μὴ καταλογισθέντων, δὲν οἰκονομήθησαν, ἀλλ’ ἐδαπανήθησαν, εἰμὶ ἠναγκασμένος ν’ ἀναλύσω τὰς διαφόρους πράξεις, τὰς σχετιζομένας μὲ τὴν πληρωμὴν τῶν μετατραπέντων τριῶν δανείων καὶ μὲ τὸ δάνειον τῶν 10,200,000 φράγκων. Δὲν θὰ ἐπιχειρήσω τὴν ἀνάλυσιν τῶν πράξεων, τῶν ἀναφερομένων εἰς τοὺς τόκους τῶν προκαταβολῶν καὶ τῶν εἰς χρυσὸν ἐντόκων γραμματίων, τοὺς ἀνερχομένους εἰς 3 ἑκατομμύρια περίπου καὶ βαρύνοντας οὐσιαστικῶς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, διότι οἱ τόκοι οὗτοι ἐπληρώθησαν ἐκ τοῦ εἰδικοῦ πόρου τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 φράγκων. Δὲν δυνάμεθα δὲ νὰ ἀναλύσωμεν ὅλας τὰς πράξεις, τὰς σχετιζομένας μὲ τὴν πληρωμὴν τῶν τόκων, τῶν βαρυνόντων τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 καὶ μὴ ἀναγραφομένων μεταξὺ τῶν ὁριστικῶν αὐτοῦ δαπανῶν, διότι στερούμεθα τῶν ἀναγκαίων ἐπισήμων πληροφοριῶν πρὸς ἀσφαλῆ ἐξέλεγξιν. Ἐν τῇ ἀναλύσει ὅμως τῶν πράξεων, τῶν ἀφορωσῶν εἰς τὴν ἐξόφλησιν τῶν τριῶν μετατραπέντων δανείων, θὰ εὕρωμεν καὶ πληρωμὴν τοιούτων τόκων, περιέχουσαν τεκμήριον τῆς μεθόδου, καθ’ ἣν ἐγένετο ὁ καταλογισμὸς αὐτῶν. Ἐν τῇ εἰσηγητικῇ ἐκθέσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1888 εὑρίσκομεν τὸν εἰδικὸν προϋπολογισμὸν τοῦ δανείου τῶν 135,000,000. Οὗτος παρουσιάζει ὡς ἐνεργητικὸν τὸ προϊὸν τοῦ δανείου, ἀνερχόμενον εἰς 90,990,000 φράγκα. Παθητικὸν δὲ τὰ διάφορα κεφάλαια δαπανῶν, δι’ ἃ ὁ νόμος προώρισε τὸ δάνειον τοῦτο· ἤτοι:

Τὸ ἐν τῷ εἰδικῷ τούτῳ Προϋπολογισμῷ κονδύλιον, τὸ παρὰ τοῦ νόμου προωρισθὲν διὰ τὰ μετατραπέντα δάνεια, ἐχρησίμευσεν ὡς βάσις ἑτέρου εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ, τοῦ σκοποῦντος τὴν ἐξόφλησιν τῶν δανείων τούτων. Ὁ Προϋπολογισμὸς δ’ οὗτος παρουσιάζει ὡς ἐνεργητικὸν τὸ μνησθὲν κονδύλιον τῶν φράγκων χρυσῶν 13,010,521, ἅτινα, μετατρεπόμενα εἰς δραχμάς, κατὰ τὴν τότε τρέχουσαν τιμήν, πρὸς δραχμὰς 1:25 τὸ φράγκον, ἰσοδυναμοῦσι μὲ δραχμὰς 16,263,151, ὡς παθητικὸν δὲ τὰς ἑξῆς πληρωμὰς τῶν δύο μόνον δανείων, ὧν ἡ ὁριστικὴ ἐξόφλησις ἐψηφίσθη διὰ νεωτέρου νόμου:

Ὁ εἰδικὸς οὗτος Προϋπολογισμός, ἂν ἐξετελεῖτο οὕτως, ἤθελεν ἀφήσει περίσσευμα δραχμῶν 235,000, ἐν τῇ ἐκτελέσει ὅμως ἐπῆλθε, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὸ παθητικὸν αὐτοῦ, μικρά τις μεταβολή, ἕνεκα τῶν πράγματι ἐκτελεσθεισῶν πληρωμῶν, ἥτις, ἄνευ τῶν ἄλλων παρεισαχθεισῶν περιπλοκῶν, κατ’ οὐδὲν ἤθελε παραβλάψει τὴν λειτουργίαν τοῦ εἰδικοῦ τούτου Προϋπολογισμοῦ καὶ τὰ ἀποτελέσματα αὐτῆς. Ἐκ τοῦ ἐνεργητικοῦ αὐτοῦ ἐπληρώθησαν, κατὰ τὴν εἰσηγητικὴν ἔκθεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889, τὰ ἑξῆς ποσά.

Ἡ κανονικὴ ἑπομένως λειτουργία τοῦ εἰδικοῦ τούτου Προϋπολογισμοῦ, τοῦ ἔχοντος, ὡς εἶπον, ἐνεργητικὸν δραχ. 16,263,151, ἤθελεν ἀφήσει περίσσευμα δραχ. 371,754, προερχόμενον ἐκ τῆς μὴ παρουσιάσεως πρὸς ἐξόφλησιν, ἕνεκα ἀπωλείας, ἢ ἄλλου λόγου, ἀριθμοῦ τινος ὁμολογιῶν τῶν δανείων τῶν 25 καὶ τῶν 4 ἑκατομμυρίων. Ἄλλως ὅμως ἔδοξε τῷ κ. Πρωθυπουργῷ νὰ διεξαγάγῃ τὰ τῆς ἐκτελέσεως τοῦ εἰδικοῦ τούτου Προϋπολογισμοῦ. Ἐναντίον τοῦ πνεύματος καὶ τοῦ γράμματος τοῦ Λογιστικοῦ ἡμῶν νόμου, τοῦ ἀπαγορεύοντος τὰς μεταθέσεις τῶν πιστώσεων, μετέθεσε τὴν πίστωσιν τοῦ εἰδικοῦ τούτου Προϋπολογισμοῦ εἰς τὰ ἑξῆς κεφάλαια: αʹ) φρ. 11,882,813, διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων τῆς πρώτης ἑξαμηνίας τοῦ 1887 καὶ διὰ τὴν ἐξόφλησιν δανείου τῆς Τραπέζης Κων/πόλεως, ἐκ χρυσῶν φρ. 1,702,909, (σὺν τοῖς τόκοις αὐτοῦ, βαρύνουσι τὴν χρῆσιν τοῦ 1887,) παρ’ ἧς ἔλαβε τὸ ἐκ δραχ. 2,300,000 κάλυμμα τοῦ δανείου τούτου, οὗτινος τὴν διαφορὰν ἐκ δραχ. 600,000, δὲν γνωρίζομεν ποῦ καὶ πῶς κατελόγισεν· βʹ) 1,135,859, πρὸς πληρωμὴν τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου εἰς τὸ ἐξωτερικὸν διὰ λογαριασμὸν τῶν μονοπωλίων, τοῦ Τηλεγραφείου, τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν κλπ. ἤτοι ἐν ὅλῳ φρ. 13,018,672, ποσὸν περίπου ἴσον μὲ τὸ ἐνεργητικὸν τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τῆς ἐξοφλήσεως τῶν τριῶν μετατραπέντων δανείων. Τὴν μετάθεσιν δὲ ταύτην τῶν πιστώσεων δικαιολογεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς λέγων, ὅτι ἀποδίδει εἰς τὸν εἰδικὸν τοῦτον Προϋπολογισμὸν ἐκ τῶν χρημάτων, τῶν προερχομένων ἐξ εἰσπράξεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων, τὸ ἀντίστοιχον ποσὸν τῶν ὅσων παρ’ αὐτοῦ λαμβάνει διὰ τὰς εἰς μεταλλικὸν πληρωμὰς τοῦ Δημοσίου. Τὸ ἀντίστοιχον δὲ ποσὸν τῶν 13,018,672, πρὸς δραχ. 1,25 τὸ φράγκον, ἀνέρχεται εἰς δραχ. 16,273,000, δηλ. εἰς ὅσα περίπου εἶχον ἀρχικῶς προϋπολογισθῆ διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῶν μετατραπέντων δανείων. Ἂν εἶχε συμβῆ τοῦτο, οὐδεμία ἤθελεν ὑπάρξει οὐσιαστικὴ διαστροφὴ καὶ λογιστικὴ ἀνωμαλία. Ἡ μερὶς τῶν δανείων ἤθελεν ἀνταλλάξει τὸ εἰς αὐτὴν ἀνῆκον μεταλλικὸν μὲ τὸ ἀντίστοιχον ποσὸν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, καὶ δι’ αὐτῶν ἤθελε πληρώσει τὰς ἐξοφληθείσας ὁμολογίας. Ἀντὶ ὅμως τῶν 16,273,000 δραχμῶν, ἃς ἔπρεπε νὰ μεταφέρῃ εἰς τὴν πίστωσιν τῶν δανείων τούτων ἐξ εἰσπράξεων τῶν ὑπεγγύων προσόδων, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετέφερε μόνον δραχ. 13,018,572, τὸ δὲ ὑπόλοιπον, ἐκ δραχ. 3,316,273, τὸ ἔλαβεν ἐκ δανείων, ἤτοι δραχ. 2,190,835 ἐκ τοῦ δανείου τῶν 15,000,000, ὅπερ συνωμολογήθη μετὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, καὶ δραχ. 1,125,438 ἐξ ἐντόκων γραμματίων. Συμπληρώσας δ’ οὕτω τὸ ποσὸν τῶν δραχμῶν 16,334,855, ἐπλήρωσε τὰς ὁμολογίας, ἃς ἀπηρίθμησα πρὸ ὀλίγου, καὶ ὧν τὸ ἀντίτιμον ἀνέρχεται εἰς δραχ. 15,891,397, καὶ συνάμα δρ. 443,448 διὰ τοὺς τόκους τῶν ὁμολογιῶν τούτων, τοὺς δουλευθέντας ἐντὸς τοῦ 1888 καὶ βαρύνοντας τὴν χρῆσιν αὐτοῦ. Διὰ τῆς ἐκρύθμου ταύτης μεταθέσεως τῶν πιστώσεων, διὰ τοῦ πλημμελοῦς καταλογισμοῦ τῆς ἀξίας τοῦ νομίσματος καὶ διὰ τῆς ἀτόπου πληρωμῆς ἐκ τοῦ κεφαλαίου τούτου τόκων βαρυνόντων τὸν τακτικὸν Προϋπολογισμὸν τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ἐγενήθη ἡ ἀνάγκη δρ. 3,216,000, ἃς λαβὼν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 15,000,000 καὶ ἐξ ἐντόκων γραμματίων, ἐβάρυνε δι’ αὐτῶν τὴν μερίδα τῶν μετατραπέντων δανείων, ἥτις οὐδεμίαν εἶχεν ἀνάγκην τοῦ ποσοῦ τούτου, ἠλάφρυνε δὲ τὰ κεφάλαια τῶν εἰς μεταλλικὸν πληρωμῶν τοῦ Δημοσίου τῆς ά ἑξαμηνίας τοῦ 1887, ἅτινα εἶχον οὐσιαστικῶς ἀνάγκην τοῦ ποσοῦ αὐτοῦ, καὶ χάριν τῶν ὁποίων ἐλήφθη τοῦτο. Δὲν ἐκερδήθη ἑπομένως ἡ διαφορὰ αὕτη τοῦ συναλλάγματος, μήτε ᾠκονομήθη. Ἐδαπανήθη αὕτη καὶ ἐπληρώθη. Ἀτόπως δὲ κατελογίσθη εἰς τὴν μερίδα τῶν μετατραπέντων δανείων, ἥτις ἐν τῷ ἐνεργητικῷ αὐτῆς εἶχε τὸ διὰ τὰς πληρωμὰς ἀναγκαῖον ποσόν, ἀντὶ νὰ καταλογισθῇ εἰς τὰς μερίδας τῶν εἰς μεταλλικὸν πληρωμῶν τῆς ά ἑξαμηνίας τοῦ 1887, αἵτινες δὲν εἶχον τὸ δι’ αὐτὰς ἀναγκαῖον ποσόν. Τὸ αὐτὸ περίπου ἐγένετο καὶ διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1887. Τὸ Δημόσιον συνωμολόγησε δάνειον ἐκ φρ. χρυσῶν 10,120,000, ἔδωκε δὲ πρὸς κάλυψιν αὐτοῦ διὰ τοῦ τρεχομένου λογαριασμοῦ παρὰ τῇ Ἐθνικῇ Τραπέζῃ δρ. 13,515,000, ἰσοδυναμούσας, κατὰ τὴν τότε τρέχουσαν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος, μὲ τὴν ἀξίαν τοῦ εἰς μεταλλικὸν κεφαλαίου τοῦ δανείου. Διὰ τῶν 10,200,000 φρ. ἐπληρώθησαν αἱ πρὸς τὸ ἐξωτερικὸν ὑποχρεώσεις τοῦ Δημοσίου ἐκ τοκομεριδίων καὶ ἄλλων ἀναγκῶν τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1887. Ἀντὶ ὅμως νὰ καταλογίσῃ εἰς τὸ κεφάλαιον τῶν δαπανῶν τούτων τὸ ποσὸν, ὅπερ πράγματι κατέβαλε διὰ τοῦ τρεχομένου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης καὶ ὅπερ σήμερον μόλις ἀρκεῖ νὰ καλύψῃ τὸ συνομολογηθὲν δάνειον, κατελόγισε μόνον 10,200,000, ἰσοτιμήσας τὴν δραχμὴν μὲ τὸ φράγκον, καὶ ἀφῆκε τὸ ὑπόλοιπον, ἐκ δρ. 3,515,000, ἀκάλυπτον καὶ εἰς βάρος τοῦ τρεχομένου λογαριασμοῦ τῆς Τραπέζης. Ἐκ μόνον τῶν δύο τούτων κεφαλαίων προκύπτει δαπάνη, καταβληθεῖσα διὰ διαφορὰν συναλλάγματος, ἐκ δρ. 6,830,000. Δὲν ἠξεύρω πῶς ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπελόγισε τὰς 45,593 λίρας στερλίνας τῆς Βαλλιανείου Βιβλιοθήκης, αἵτινες ἀντιστοιχοῦσι πρὸς 1,150,000 φράγκων καὶ τὰς ὁποίας ἔλαβε, δοὺς ἔντοκα γραμμάτια δρ. 1,500,000. Δὲν ἀπήντησα εἰς τοὺς ὑποβληθέντας εἰς ἡμᾶς λογαριασμοὺς ἐξήγησίν τινα τοῦ καταλογισμοῦ τῶν χρημάτων τούτων. Εἰκάζων ὅμως ἐξ ὅσων ἀνέπτυξα περὶ τοῦ καταλογισμοῦ τῶν ἄλλων εἰς μεταλλικὸν πληρωμῶν, ὑποθέτω, ὅτι διὰ τῶν λιρῶν τούτων θὰ ἐπλήρωσεν ὑποχρεώσεις εἰς μεταλλικὸν τοῦ Δημοσίου ἐκ φρ. χρυσῶν 1,150,000, ἰσοτιμήσας δὲ καὶ ἐνταῦθα τὸ φράγκον μὲ τὴν δραχμὴν, κατελόγισεν εἰς βάρος τῶν οἰκείων κεφαλαίων τῶν ὑποχρεώσεων τούτων μόνον δρ. 1,150,000, ἀντὶ τῶν δρ. 1,500,000, τῶν ἀντιστοιχουσῶν μὲ τὰς 45,593 λίρας. Ἀφῆκε δ’ οὕτω ἀνοικτὸν καὶ εἰς βάρος τοῦ κεφαλαίου τῶν ἐντόκων γραμματίων τὸ ὑπόλοιπον, ἐκ δρ. 350,000. Ἄν ἡ εἰκασία μου αὕτη ἦναι ὀρθή, ἔχομεν καὶ ἐκ τοῦ κονδυλίου τούτου ἑτέραν διαφορὰν συναλλάγματος ἐκ δρ. 350,000. Ὁ δὲ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος εἶχεν ἴσως δίκαιον νὰ παρεπονεθῇ, διότι ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως κατελόγισεν ἐν τῷ κεφαλαίῳ τούτῳ, ὡς μὴ ἀναγραφείσας εἰς τὰ ἔξοδα τοῦ 1887, μόνον 250,000, ἐνῷ ἔπρεπε νὰ καταλογίσῃ 350,000.

§24Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θέλω παραπονεθῆ καὶ ἐναντίον σας· διότι μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Σιμοπούλου καὶ μετὰ τὴν διανομὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1889 ἀπεκαλύφθη, ὅτι ἔπρεπε νὰ ὑπολογισθῇ ὡς ἔλλειμμα οὐχὶ 350,000, ἀλλὰ 1,500,000.

§25ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως, εἰς τὸν ἐν γένει ὑπολογισμὸν τοῦ ἐλλείμματος, ἀλλὰ τοῦτο θὰ πραγματευθῶ ἀκολούθως, συμπεριλαμβάνων καὶ τὸ ποσὸν τοῦτο εἰς τὰ μέχρι σήμερον διατεθέντα ἔντοκα γραμμάτια. Ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος βουλευτής, ὁ μεμφθεὶς ἡμᾶς, ὅτι δὲν μελετῶμεν τοὺς λογαριασμοὺς, ἐποτίσθη φαίνεται τὰ νάματα τῆς οἰκονομικῆς ἐπιστήμης εἰς τὰς πηγὰς τῶν γραφείων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, τὰς παραγούσας τὰ οἰκονομικὰ καὶ λογιστικὰ κατασκευάσματα, ἅτινα καὶ ἄλλοτε, ἀλλ’ ἐφέτος ἰδίως, ἐλάβομεν ἀφορμὰς νὰ ἐκτιμήσωμεν, καὶ τὰς παρ’ αὐτοῦ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ παρασταθείσας προχθές, ὡς μὴ οὔσας εἰς θέσιν νὰ μᾶς δώσωσι τὰς καταστάσεις τῶν χρηματικῶν διαχειρίσεων τῶν ἀνατεθειμένων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν· μᾶς μέμφεται δὲ, διότι, μὴ ἀρκούμενοι εἰς τὰς πηγὰς ταύτας, καταφεύγομεν, πρὸς γνῶσιν καὶ μελέτην τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, καὶ εἰς ἄλλας τοιαύτας τελειοτέρας καὶ ἃς ἴσως ἀγνοεῖ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος. Μᾶς μέμφεται ὡς ἀγνοοῦντας, ὅτι τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τοῦ 1887, τὴν γενομένην ἐντὸς τοῦ Δεκεμβρίου τοῦ ἰδίου ἔτους, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν καταλογίζει εἰς βάρος, οὐχὶ τῆς χρήσεως ταύτης, ἀλλὰ τῆς τοῦ 1888. Ὁμολογῶ, ὅτι δὲν γνωρίζω, ἂν τὸ Γενικὸν Λογιστήριον ἐφαρμόζῃ τοιοῦτον σόλοικον καταλογισμὸν, ἀναγράφον εἰς ἄλλην χρῆσιν δαπάνην τοῦ 1887, πληρωθεῖσαν δέκα ὅλους μῆνας πρὸ τῆς λήξεως τῆς χρήσεως ταύτης. Ἀλλὰ, καὶ ἂν τοῦτο ἦναι ἀκριβὲς, πάλιν οὐδεμία οὐσιαστικὴ ἐλάφρυνσις δύναται νὰ προκύψῃ ἐξ αὐτοῦ διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887. Τὸ 1887, ῥίψαν εἰς τὴν ῥάχιν τοῦ 1888 τὴν πληρωμὴν τῶν τοκομεριδίων αὐτοῦ τῆς 19 Δεκεμβρίου, ἔλαβε φυσικῶς ἐπὶ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ῥάχεως τὰ ἀντίστοιχα τοκομερίδια τοῦ 1886. Ταῦτα δὲ εἶναι βαρύτερα μᾶλλον ἢ ἐλαφρότερα τῶν τοῦ 1887. Διὰ τοιούτων δὲ καὶ ἄλλων ἀναλόγων ὑπολογισμῶν καὶ ἐπιχειρημάτων ὁ κ. ἐκ Φθιώτιδος βουλευτὴς εὑρίσκει, ὅτι ἡ διαφορὰ τοῦ συναλλάγματος, ἡ βαρύνουσα, καὶ τοῦτο ἠθικῶς, τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, δὲν ὑπερβαίνει τὸ ἑκατομμύριον, ὅπερ συγχρόνως καλύπτεται ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων τῆς πόλεως Ἀθηνῶν, τοῦ μὴ βεβαιωθέντος πρὸ τῆς λήξεως τῆς χρήσεως ταύτης. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅμως παραδέχεται, ὅτι ἡ διαφορὰ αὕτη ἀνέρχεται εἰς 5,080,000. Ἀλλὰ μᾶς λέγει, ἀναμείνατε, διότι κερδοσκοποῦμεν ἐπὶ τῆς τιμῆς τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, θὰ ἀρθῇ προσεχῶς ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, θὰ ἰσοτιμηθῶσι τὰ τραπεζικὰ γραμμάτια μὲ τὸ μεταλλικὸν νόμισμα, θὰ λάβωμεν τότε 10,200,000 δρ. εἰς γραμμάτια, δι’ αὐτῶν θὰ πληρώσωμεν τὸ δάνειον τῶν 10,200,000 φράγκων, καὶ θὰ κερδήσῃ οὕτω τὸ Δημόσιον 3,515,000 δραχ. Τὴν διαφορὰν ταύτην, ἧς τὴν κάλυψιν ἀναμένει ἐκ τῆς ὑπερτιμήσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, ὡς καὶ τὴν ἑτέραν διαφορὰν τοῦ συναλλάγματος, ἐκ δρ. 3,316,000, τὴν ὁριστικῶς καταναλωθεῖσαν καὶ πληρωθεῖσαν παρὰ τοῦ Δημοσίου εἰς βάρος τοῦ κεφαλαίου τῶν μετατραπέντων δανείων, ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰς ἄλλην περὶ αὐτῆς συζήτησιν δὲν ἤθελε κἄν νὰ ἀκούσῃ, ὅτι ὑφίσταται. Ἐφέτος ὅμως παραδέχεται τὴν ὑπόστασιν αὐτῆς, καίπερ ὑποβιβάζων αὐτὴν εἰς δραχ. 5,080,000, ἀλλὰ τὴν θεωρεῖ ὡς ἠθικῶς βαρύνουσαν τὴν χρῆσιν τοῦ 1887. Ἀφίνει δὲ τὸ Ἐλεγκτικὸν Συνέδριον, ὅταν εἰς τὸ τέλος ἴσως τῆς παρούσης ἑκατονταετηρίδος ἐκδώσῃ τὴν ἀπόφασίν του ἐπὶ τοῦ ὁριστικοῦ Ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ν’ ἀποφασίσῃ τὸν οὐσιαστικὸν καὶ λογιστικὸν αὐτῆς καταλογισμόν. Τοιαῦτα λογιστικὰ τεχνάσματα, τοιαῦτα expedients (συγχωρήσατέ μοι τὴν ξένην ταύτην λέξιν), τοιαῦτα παιγνίδια εἰς τὰ ἀνοικτὰ (ὡς τὰ ὀνομάζουσιν ἐν τοῖς Χρηματιστηρίοις) ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ συναλλάγματος καὶ τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, δὲν ἐπιτρέπονται εἰς Κράτη, ἅτινα, καὶ ἂν δὲν ἔχωσι τὰ οἰκονομικὰ αὐτῶν εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν, βασίζουσιν ὅμως τὸ μέλλον των εἰς τὴν ἐπίτευξιν τοιαύτης καταστάσεως. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος δὲ τῆς μετατροπῆς τῶν δανείων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ὤκνησε νὰ μοὶ ἀποδώσῃ παράδοξον ἰδέαν, παρερμηνεύων τὴν γνώμην, ἣν ἐξέφρασα, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1887 ἐν μέρει μόνον ὠφελήθη ἐκ τῆς μετατροπῆς ταύτης, τὸ ὅλον δὲ τῆς ἐξ αὐτῆς ὠφελείας ἀπολαμβάνει ἡ χρῆσις τοῦ 1888. Παρέστησεν, ὅτι δῆθεν ἐγὼ εἶπον, ὅτι ἐκ τῆς μετατροπῆς τοῦ δανείου δὲν θὰ ὠφεληθῶσιν αἱ μετὰ τὸ 1887 μέλλουσαι χρήσεις. Ἀκριβῶς τὸ ἐναντίον εἶπον, παραστήσας, ὅτι ἡ χρῆσις τοῦ 1887, ἥτις ἐν μέρει μόνον ὠφελήθη ἐκ τῆς μετατροπῆς τῶν δανείων καὶ τῶν ἄλλων οἰκονομικῶν συνδυασμῶν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν ἠδύνατο νὰ παρουσιάσῃ δαπάνας ὀλιγωτέρας ἐκείνων, ἃς ἀναγράφει ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς χρήσεως τοῦ 1888, ἥτις ὠφελήθη τὸ ὅλον τῶν ἐκ τῆς μετατροπῆς καὶ τῶν οἰκονομικῶν συνδυασμῶν προκυψασῶν συνδυασμῶν, ὅπως φυσικῶς θὰ ὠφεληθῶσι καὶ αἱ μετ’ αὐτὴν χρήσεις. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἠμφισβήτησεν ἐπίσης καὶ τὴν προσθήκην εἰς τὰς δαπάνας τῆς χρήσεως τοῦ 1887 τοῦ ποσοῦ, τοῦ πληρωθέντος ἐντὸς τοῦ ἔτους τούτου διὰ χιλιομετρικὰς ἐπιχορηγήσεις εἰς τοὺς σιδηροδρόμους Πελοποννήσου καὶ Θεσσαλίας, τοῦ ἀνερχομένου εἰς δρ. 2,232,000. Ἀμφισβητήσας δὲ τοῦτο ἠθέλησε νὰ δώσῃ διπλοῦν μάθημα· πρῶτον, ὅτι οἱ σιδηρόδρομοι εἶναι χρήσιμοι, καὶ δὲν πρέπει νὰ ὑπάρχῃ κατ’ αὐτῶν ἀντίδρασις, μάθημα, ὅπερ ἐπανέλαβε καὶ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος διὰ τῆς ἀναγνώσεως διατριβῆς Καθηγητοῦ, σεβαστοῦ παρὰ πᾶσιν ἡμῖν, καὶ δεύτερον, ὅτι ἡ δαπάνη, ἡ πληρωθεῖσα διὰ χιλιομετρικὰς ἐπιχορηγήσεις εἰς τοὺς σιδηροδρόμους, πρέπει νὰ ἀναγραφῇ ἐν ἐκτάκτῳ Προϋπολογισμῷ. Δὲν ἠξεύρω, ἂν τὸ μάθημα περὶ τῆς χρησιμότητος τῶν σιδηροδρόμων ἦναι ἀναγκαῖον νὰ δίδηται σήμερον καὶ εἰς τὰ Ἑλληνικὰ σχολεῖα. Τίς ἀμφισβήτησε τὴν ἀνάγκην καὶ τὴν χρησιμότητα τῶν σιδηροδρόμων; Ἂν συνεζητήσαμεν περὶ σιδηροδρόμων, ἐπράξαμεν τοῦτο ὁσάκις ἐν τοῖς ὅροις τῆς κατασκευῆς αὐτῶν εὕρωμέν τι τὸ βαρὺ καὶ ἀσύμφορον. Οὐδόλως δὲ ἀπίθανον, ἂν ἀργότερον ἔλθωσιν ἐνώπιον ἡμῶν ζητήματα σιδηροδρόμων, νὰ συζητήσωμεν τοὺς ὅρους αὐτῶν καὶ ἐπικρίνωμεν ὅ,τι ἠθέλομεν εὕρῃ ἐν αὐτοῖς ἀσύμφορον, ὅπως ἐπεκρίναμεν, θεωροῦντες αὐτὸν βλάψαντα καὶ τὸν σιδηρόδρομον καὶ τὸ Δημόσιον, τὸν συνδυασμόν, ὃν ἐποιήσατο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μεταξὺ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων–Καλαμῶν καὶ τῆς εὑρέσεως χρημάτων, ἀναγκαίων διὰ τὰς τακτικὰς δαπάνας τοῦ Δημοσίου. Πάντες ὅμως ἀναγνωρίζομεν, οὐ μόνον τὴν χρησιμότητα, ἀλλὰ καὶ τὴν ἐπιβαλλομένην ἀνάγκην τῆς κατασκευῆς αὐτῶν, ἀνάγκην τῆς ὁποίας ἡ παράβλεψις δὲν ἐπιτρέπεται μήτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, μήτε εἰς τὴν Βουλήν. Τὰς δαπάνας τῶν σιδηροδρόμων, οἵτινες κατασκευάζονται δι’ εἰδικῶν πόρων, διὰ δανείων, οὐδεὶς ἐνόησε ποτέ, ὅτι πρέπει ν’ ἀναγράψωμεν ἐν τῷ τακτικῷ Προϋπολογισμῷ. Μήτε λογιστικὴ μήτε οὐσιαστικὴ ἀνάγκη ἀπαιτεῖ, ὅπως ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφῇ ὡς ἔσοδον τὸ προϊόν τοῦ δανείου, καὶ ὡς ἔξοδον ἡ διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου δαπάνη. Ταῦτα ἀναγράφονται ἐν εἰδικῷ Προϋπολογισμῷ, δι’ εἰδικοῦ νόμου κανονιζομένῳ. Τοὺς τόκους μόνον τοῦ δανείου τούτου ὀφείλομεν νὰ ἐγγράψωμεν ἐν τῷ τακτικῷ Προϋπολογισμῷ· εἰς τοῦτο δ’ εὐτυχῶς δὲν διαφωνεῖ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τὰς δαπάνας ὅμως τῶν σιδηροδρόμων, οὓς κατασκευάζουσιν ἰδιῶται ὑπὸ ἰδίαν αὐτῶν εὐθύνην, καὶ εἰς οὓς τὸ Δημόσιον δίδει ἀμοιβὴν ὑπὸ τύπον χιλιομετρικῆς ἐπιχορηγήσεως, ὅταν δὲν ὑπάρχῃ θετικῶς ὑφιστάμενος εἰδικὸς πόρος, ὅπως πληρωθῶσι, δὲν βλέπω πόθεν θὰ πληρώσωμεν καὶ ποῦ θὰ ἀναγράψωμεν. Πρὸ ἐτῶν εἴχομεν σχηματίσει εἰδικὸν Προϋπολογισμόν, ἐπὶ τῇ βάσει ὑφισταμένου εἰδικοῦ πόρου, ἐξ οὗ ἤθελον πληρωθῆ αἱ χιλιομετρικαὶ αὗται ἐπιχορηγήσεις. Ἀλλ’ ὁ πόρος οὗτος ἐξέλιπε σήμερον, καταναλωθεὶς εἰς ἄλλας ἀνάγκας τοῦ Κράτους. Μὴ ὑπάρχοντος δ’ αὐτοῦ, ἀνάγκη νὰ πληρώσωμεν τὰς χιλιομετρικὰς ἐπιχορηγήσεις ἐκ τῶν ἐν γένει ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, οἱαδήποτε καὶ ἄν ὦσι ταῦτα, καὶ καθ’ ὃν τρόπον πληρόνομεν καὶ ἄλλα ἔκτακτα ἔξοδα, ὡς π. χ. τὰ τῶν κτιρίων τοῦ Δημοσίου, καὶ ὅπως δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι σκέπτεται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ πληρώσῃ καὶ τὰ ἔξοδα τῆς εὐρύνσεως τοῦ πορθμοῦ τοῦ Εὐρίπου καὶ τῆς τομῆς τῆς διώρυγος τῆς Λευκάδος. Ἀμφότερα ταῦτα εἶναι ἔκτακτα ἔργα, ἀλλ’ οὐχ ἧττον ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως φαίνεται σκοπεῖ νὰ πληρώσῃ ἐκ τῶν διὰ τῶν οἰκονομικῶν αὐτοῦ συνδυασμῶν προβλεπομένων παρ’ αὐτοῦ μεγάλων περισσευμάτων τοῦ Προϋπολογισμοῦ.

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἐναντίον ἐδήλωσα· ἡ εὔρυνσις τοῦ πορθμοῦ τοῦ Εὐρίπου ἔχει εἰδικὸν πόρον, ἐν τῷ νόμῳ καθωρισμένον.

§27ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἰδοὺ τί εἴπετε ἐν τῇ ἀγορεύσει ὑμῶν (ἀναγινώσκει): «Ἐψηφίσθη ἡ εὔρυνσις τοῦ πορθμοῦ τοῦ Εὐρίπου, θέλομεν δ’ ὑποβάλει νομοσχέδιον περὶ τομῆς διώρυγος ἐν Λευκάδι, καθ’ ὃν περίπου τρόπον ἐκανονίσθησαν καὶ τὰ περὶ τῆς εὐρύνσεως τοῦ πορθμοῦ τοῦ Εὐρίπου. Ταῦτα εἶναι ἔργα σχετιζόμενα ἀμέσως πρὸς τὸν Προϋπολογισμόν, ἐπειδὴ δὲ θέλουσιν ὑποβληθῆ ἐντὸς τῆς παρούσης Συνόδου, θέλουσιν ἴσως ἀπαιτήσει καὶ τὴν ἀναγραφὴν πιστώσεως κατὰ τὸ ἔτος 1889, ἀλλά, καὶ ἂν παραστῇ τοιαύτη ἀνάγκη, παρέστησα ἤδη, ὅτι διὰ τῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα προτιθέμεθα νὰ ἐκτελέσωμεν, θέλει ἐπιτευχθῆ ἱκανὸν περίσσευμα, ὅπως δυνηθῶμεν νὰ ἐπαρκέσωμεν εἰς τὴν μικρὰν ἐντὸς τοῦ ἔτους 1889 προσθήκην δαπάνης.»

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκ τοῦ τακτικοῦ προϋπολογισμοῦ θὰ πληρωθῇ ὁ τόκος τοῦ δανείου. Ἡ εὔρυνσις τοῦ πορθμοῦ ἐψηφίσθη διὰ νόμου ἐπιτρέψαντος καὶ τὴν συνομολόγησιν δανείου· τοῦτο λέγει ἡ ἀγόρευσις, ἐξ ἧς παρεθέσατε ταὐτὸ γενήσεται καὶ ὡς πρὸς τὴν τομὴν τῆς διώρυγος Λευκάδος.

§29ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ ὅλον τῆς ἀγορεύσεως ὑμῶν δεικνύει, ὅτι ἐκ τῶν μέτρων ὑμῶν ἀναμένετε περίσσευμα ἱκανῶν ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα, ἄν ἦτο δυνατὸν νὰ περισσεύσωσιν, ἠδύναντο νὰ χρησιμεύσωσι καὶ εἰς τὴν εὔρυνσιν τοῦ πορθμοῦ τοῦ Εὐρίπου καὶ εἰς τὴν τομὴν τῆς διώρυγος Λευκάδος. Ἀλλ’ ἄν τὰ μέλλοντα νὰ περισσεύσωσιν ἑκατομμύρια θὰ λάβωσιν ἄλλον προορισμὸν, τότε πρὸς κατασκευὴν τῶν ἔργων τούτων θὰ εὕρητε ἐγκαίρως τὸν ἀπαιτούμενον εἰδικὸν πόρον, ὅπως δι’ αὐτοῦ πληρώσητε τὰς δαπάνας αὐτῶν. Διὰ τὰς πληρωθείσας ὅμως ἤδη χιλιομετρικὰς ἐπιχορηγήσεις δὲν ἔχομεν θετικὸν εἰδικὸν πόρον, διότι τὸν κατηναλώσαμεν ἀλλαχοῦ, δὲν ἐνομοθετήσαμεν δὲ νέον τοιοῦτον. Ὀφείλομεν ἑπομένως νὰ πληρώσωμεν αὐτὰς ἐκ τῶν γενικῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου, ἅτινα, ὡς γνωρίζετε, δὲν εἶναι ὅλα τακτικὰ, ἀλλὰ περιέχουσι καὶ ἔκτακτα, ὡς π. χ. τὰ ἐκ πωλήσεως στρατιωτικοῦ ὑλικοῦ, τὰ ἐξ ἐκτάκτου διαφορᾶς συναλλάγματος κτλ. Ἄν δὲ τὰ ἔσοδα ταῦτα παρουσιάζωσιν ἀνεπάρκειαν, ταύτην ὀφείλομεν νὰ συμπληρώσωμεν διὰ τῶν ἐκτάκτων πόρων τῶν δανείων. Ἡ ἰδέα δ’ ὅτι ἐπληρώσαμεν μὲν τὰς χιλιομετρικὰς ἐπιχορηγήσεις, χωρὶς νὰ ἔχωμεν θετικὸν εἰδικὸν πόρον δι’ αὐτὰς, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ σχηματίσωμεν τοιοῦτον πόρον δανειζόμενοι σήμερον ἢ ἀργότερον, δύναται νὰ ᾖ εὔσχημος δικαιολογία, δὲν εἶναι ὅμως μήτε ἀκριβὴς, μήτε σύμφωνος μὲ τὰ κρατοῦντα παρ’ ἡμῖν περὶ δημοσίου λογιστικοῦ καὶ περὶ διαχειρίσεως τῶν χρημάτων τοῦ Δημοσίου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, παραμερίζων τὸ θετικὸν ζήτημα τῆς μὴ ὑπάρξεως εἰδικοῦ πόρου καὶ τῆς ἀνάγκης νὰ πληρώσωμεν τὰς ἐπιχορηγήσεις ταύτας ἐκ τῶν γενικῶν πόρων τοῦ Δημοσίου, οἱοιδήποτε καὶ ἄν ὦσιν οὗτοι, πλάττει ἕνα θεωρητικὸν ἔκτακτον Προϋπολογισμὸν, καὶ ἀναπτύσσει ἰδίαν θεωρίαν, περὶ ἐκτάκτων Προϋπολογισμῶν, ἀσυμβίβαστον καὶ μὲ τὰ κρατοῦντα παρ’ ἡμῖν, οἵτινες δὲν ἔχομεν ἔκτακτον Προϋπολογισμὸν, καὶ μὲ τὰ ἰσχύοντα παρὰ τοῖς ἔθνεσιν, ἅτινα ἔχουσι τοιούτους. Κατὰ τὸν Λογιστικὸν ἡμῶν νόμον, ὅλα τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ἀναγράφονται ἐν τῷ ἐτησίῳ Προϋπολογισμῷ, ἐν αὐτῷ δὲ ἀναγράφονται καὶ τὰ ἔξοδα, τὰ ψηφιζόμενα καὶ ἐκτελούμενα διὰ τακτικῶν, ἀναπληρωματικῶν, συμπληρωματικῶν καὶ ἐκτάκτων πιστώσεων. Ἔχομεν ἐκτάκτους πιστώσεις, ἀλλ’ ἔκτακτον Προϋπολογισμὸν δὲν ἔχομεν. Ἡ σύνταξις δὲ τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν εἶναι ἔργον κατασκευῆς ἑνὸς ἢ πλειοτέρων βιβλίων, πρὸς ἁπλῆν ἐν αὐτοῖς κατάταξιν λογιστικῶν πράξεων, ἀλλ’ εἶναι ζήτημα πολιτικὸν καὶ συνταγματικὸν ὑψίστης σημασίας, κανονίζεται δὲ παρὰ τοῦ Συντάγματος καὶ τοῦ Λογιστικοῦ νόμου ἐν ὅλαις αὐτοῦ ταῖς λεπτομερείαις. Ἡ μελέτη δὲ καὶ ἡ σύνταξις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅσον καὶ ἄν θέλητε νὰ καταστήσητε αὐτὰς τυπικὰς καὶ ἐπουσιώδεις, εἶναι τὸ κυριώτερον ἔργον τοῦ Κοινοβουλίου. Εἶναι ἀδιάφορον, ἄν ὁ Προϋπολογισμὸς περιλαμβάνηται ἐντὸς ἑνὸς ἢ πλειόνων τευχῶν. Ἐκεῖνο ὅμως, ὅπερ δὲν εἶναι ἀδιάφορον, εἶναι, ὅτι οὗτος πρέπει νὰ συντάσσηται κατὰ προδιαγεγραμμένους κανόνας, παρέχοντας πλήρη ἐγγύησιν τῆς ἐν αὐτῷ ἐγγραφῆς πάντων τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ Κράτους, καὶ πλήρη καὶ τελείαν γνῶσιν καὶ ἐξέλεγξιν τῆς διαχειρίσεως τῶν χρημάτων τοῦ Δημοσίου. Δυνάμεθα, Κύριοι, νὰ ἔχωμεν εἰδικοὺς ἐκτάκτους πόρους, καὶ διὰ τούτων νὰ ἐκτελέσωμεν εἰδικὰ ἔκτακτα ἔργα· δι’ εἰδικῶν δὲ νόμων ὁρίζομεν τὴν ἐκτέλεσιν τῶν τοιούτων δαπανῶν, ἐν εἴδει εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τοιοῦτον εἴχομεν διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν τριῶν μετατραπέντων δανείων, τοιούτους ἔχομεν διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν θωρηκτῶν καὶ διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν σιδηροδρόμων Μύλων–Καλαμῶν, καὶ Ἀγρινίου–Μεσολογγίου. Δυνάμεθα ὡσαύτως νὰ χαρακτηρίσωμεν ὡς τακτικοὺς εἰδικοὺς Προϋπολογισμοὺς τὸ ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας καὶ τὸ τῶν φάρων. Ἀλλ’ οἱ τοιοῦτοι εἰδικοὶ Προϋπολογισμοὶ σχηματίζονται δι’ εἰδικῶν νόμων, χάριν τοῦ εἰδικοῦ πόρου, τοῦ ὑπάρχοντος διὰ τὴν ἐκτέλεσιν ὡρισμένων ἔργων. Οἱ πόροι δ’ οὗτοι, ὑφιστάμενοι, ἀποτελοῦσι τὴν βάσιν τῶν Προϋπολογισμῶν τούτων, οἵτινες λειτουργοῦσι παραπλεύρως μὲ τὸν τακτικὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ἄνευ ἀναμίξεως καὶ συγχύσεως μετ’ αὐτοῦ. Ἅμα ὅμως ἀφαιρέσητε τὸν εἰδικὸν πόρον, τὸν χρησιμεύοντα πρὸς λειτουργίαν ἑκάστου τῶν εἰδικῶν τούτων Προϋπολογισμῶν, ἀφαιρεῖτε τὸν λόγον τῆς ὑπάρξεως αὐτοῦ. Μένουσιν αἱ δαπάναι, αἵτινες ἔδει νὰ πληρωθῶσιν ἐκ τοῦ εἰδικοῦ πόρου, καὶ αἵτινες, ἐκλείψαντος τούτου, θὰ πληρωθῶσι κατ’ ἀνάγκην ἐκ τῶν γενικῶν πόρων τοῦ Κράτους. Ἔκτακτον Προϋπολογισμὸν, ὅπως θέλετε νὰ παραστήσητε, εἰς τὸν ὁποῖον νὰ δυνάμεθα, κατὰ τὴν ἰδίαν ἡμῶν ἐκτίμησιν, νὰ κατατάξωμεν δαπάνας, χαρακτηρίζοντες αὐτὰς ὡς ἐκτάκτους, δὲν ἔχομεν. Τὴν θεωρίαν δὲ περὶ τοιούτου ἐκτάκτου Προϋπολογισμοῦ, ἣν ἀνέπτυξεν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, δὲν τὴν ἐφαρμόζει καὶ ἐν τῇ πράξει, διότι δὲν δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο. Συντάσσων τὸν τακτικὸν Προϋπολογισμὸν, ἀναγράφει ἐν αὐτῷ πάσας τὰς δαπάνας, αἵτινες δὲν ἔχουσιν εἰδικὸν πόρον. Θὰ εὕρητε δὲ ἀναγεγραμμένας ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς καὶ τοῦ 1887 καὶ τοῦ 1888 τὰς δαπάνας τῶν χιλιομετρικῶν ἐπιχορηγήσεων, τὰς πληρωθείσας εἰς τοὺς σιδηροδρόμους· δὲν θὰ εὕρητε δ’ ἐν αὐτοῖς μήτε τὰς δαπάνας τῶν θωρηκτῶν, μήτε τὰς τῶν σιδηροδρόμων Μύλων–Καλαμῶν καὶ Μεσολογγίου–Ἀγρινίου, μήτε ἄλλας, ἀνηκούσας εἰς εἰδικοὺς πόρους. Ἀλλ’ ἴσως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐννοεῖ νὰ ὑποβληθῇ καὶ νὰ δεσμευθῇ ἐκ τοιούτων νομικῶν διατυπώσεων, ἃς χαρακτηρίζει ἴσως ὡς τυπικὰς ἢ καὶ σχολαστικάς. Ἴσως ἐννοεῖ νὰ ὁδηγηθῇ εἰς τὴν κατάταξιν τῶν δαπανῶν ἐκ μόνου τοῦ οὐσιαστικοῦ αὐτῶν χαρακτῆρος. Δὲν ἠξεύρω, ἂν δύνασθε νὰ τεθῆτε οὕτως ὑπεράνω τοῦ νόμου καὶ δώσητε τοιοῦτον κατὰ τὴν ἐκτίμησιν ὑμῶν χαρακτηρισμὸν τῶν δαπανῶν. Ἀλλὰ, καὶ ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι δύνασθε νὰ πράξητε τοῦτο, ὀφείλετε τοὐλάχιστον νὰ φανῆτε συνεπεῖς. Ἂν θέλητε νὰ χαρακτηρίσητε τὴν δαπάνην τῶν χιλιομετρικῶν ἐπιχορηγήσεων ὡς οὐσιαστικῶς ἔκτακτον δαπάνην, μὴ βαρύνουσαν τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, ὀφείλετε τότε νὰ ἀναγράψητε εἰς τὰς δαπάνας τῆς χρήσεως ταύτης τὰς οὐσιαστικῶς βαρυνούσας αὐτὴν δαπάνας τῶν ἐντὸς τοῦ 1887 δουλευθέντων τόκων τῶν προκαταβολῶν καὶ τῶν εἰς χρυσὸν ἐντόκων γραμματίων, οἵτινες ἀνήρχοντο εἰς 3,000,000 δρ. καὶ ἐπέκεινα. Ἀλλὰ ταύτας δὲν ἀναγράφετε, διότι ἐπληρώθησαν ἐκ τοῦ εἰδικοῦ πόρου τοῦ δανείου τῶν 135 ἑκατομμυρίων, ἐκείνας δὲ δὲν παραδέχεσθε, διότι τὰς χαρακτηρίζετε ὡς ἐκτάκτους. Μὲ τοιοῦτο σύστημα δὲν ἠξεύρω τίνες εἰσὶν αἱ δαπάναι τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ, αἵτινες ὑπὸ μίαν ἢ ἄλλην πρόφασιν δὲν δύνανται νὰ ἐξοβελισθῶσιν αὐτοῦ, ὅπως συντελέσωσιν εἰς τὸν σχηματισμὸν εἰκονικῶν ἰσοζυγίων καὶ περισσευμάτων. Ὅπως ἔχῃ πρακτικὴν σημασίαν ἡ θεωρία αὐτοῦ περὶ ἐκτάκτου Προϋπολογισμοῦ, ὤφειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ φέρῃ νόμον, μεταῤῥυθμίζοντα τὸν περὶ Λογιστικοῦ νόμον καὶ κανονίζοντα τὸν τρόπον τῆς συντάξεως τοιούτου Προϋπολογισμοῦ. Ὁ τρόπος δὲ τῆς συντάξεως αὐτοῦ δὲν δύναται νὰ ἀπομακρύνηται τῶν ἀρχῶν, ἐφ’ ὧν βασίζονται καὶ οἱ νόμοι τῶν Κρατῶν, ἅτινα ἔχουσιν ἐκτάκτους Προϋπολογισμούς, καὶ καθ’ οὓς οἱ ἔκτακτοι Προϋπολογισμοὶ συντάσσονται περίπου ὅπως καὶ οἱ τακτικοί, μὲ τὰ ἔσοδα αὐτῶν καὶ τὰ ἔξοδα, καὶ μὲ τὰ περισσεύματα καὶ ἐλλείμματά των. Ἐλπίζω ὅμως, ὅτι δὲν θὰ φέρῃ τοιοῦτον νόμον, ὁδηγούμενος ἐκ τῆς πείρας τῶν ἄλλων ἐθνῶν, καὶ βλέπων τὴν βλάβην ἣν οἱ ἔκτακτοι Προϋπολογισμοὶ ἔφερον εἰς τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν τῶν Κρατῶν, ἅτινα ἔχουσι τοιούτους, οἵτινες παρέχουσι τὴν εὐκολίαν τῆς αὐξήσεως τῶν δαπανῶν, διὰ τοῦ χαρακτηρισμοῦ πολλῶν ἐξ αὐτῶν ὡς ἐκτάκτων, καὶ συντελοῦσιν εἰς τὴν νόθευσιν τῶν Προϋπολογισμῶν καὶ εἰς τὴν παράστασιν ἰσοζυγίων νόθων καὶ εἰκονικῶν. Τὰ Κράτη, ἅτινα εἶχον ἐκτάκτους Προϋπολογισμούς, προσπαθοῦσι σήμερον νὰ καταργήσωσιν αὐτοὺς ὀλίγον κατ’ ὀλίγον, πεισθέντα, ὅτι ὅρος ἀπαραίτητος τῆς καλῆς διαχειρίσεως τῶν δημοσίων οἰκονομικῶν εἶναι καὶ ἡ συγκέντρωσις ὅλων τῶν ἐσόδων καὶ ὅλων τῶν δαπανῶν αὐτῶν ἐντὸς τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ὁ τακτικὸς ἡμῶν Προϋπολογισμὸς καὶ οἱ εἰδικοὶ Προϋπολογισμοί, οἱ βασιζόμενοι ἐπὶ θετικῶν εἰδικῶν πόρων καὶ λειτουργοῦντες παραπλεύρως πρὸς τὸν τακτικὸν Προϋπολογισμόν, μᾶς παρέχουσι πλήρη τὴν λογιστικὴν βάσιν τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ὅταν ἕνεκα ἄλλων λόγων δὲν θέλομεν νὰ περιπλέξωμεν αὐτούς. Τὰς ἀναπτύξεις ταύτας τῶν διαφόρων κεφαλαίων δαπανῶν, βαρυνουσῶν τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 καὶ μὴ ἀναγραφεισῶν μεταξὺ τῶν ὁριστικῶν αὐτῆς ἐξόδων, ἐποίησα, οὐχὶ ὅπως ἀθροίσω αὐτὰς καὶ εὕρω τὸ ἀληθὲς ποσόν, εἰς ὃ ἀνέρχεται τὸ ἔλλειμμα τῆς χρήσεως ταύτης. Εἰς ἣν εὑρίσκονται ἀτέλειαν αἱ ἐπίσημοι πληροφορίαι, ἃς ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν, περὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ὅσους δήποτε καὶ ἂν καταβάλωμεν κόπους καὶ προσπαθείας, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ εὕρωμεν ἀσφαλῶς καὶ στηρίξωμεν ἐπὶ ἐπισήμων πληροφοριῶν ὅλας τὰς δαπάνας, αἵτινες, βαρύνουσαι τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, δὲν ἀνεγράφησαν ἐν τοῖς ἐξόδοις αὐτῆς. Ὅπως εὕρωμεν ταύτας, ἔπρεπε νὰ ἔχωμεν τὸ Γενικὸν Λογιστήριον εἰς τὴν διάθεσιν ἡμῶν καὶ τὴν δύναμιν, ἵνα παραγγείλωμεν αὐτὸ νὰ κατατάξῃ τὰ ἔξοδα τοῦ 1887 συμφώνως πρὸς τὸν Λογιστικὸν νόμον καὶ τὸν οὐσιαστικὸν αὐτῶν χαρακτῆρα. Τοιουτοτρόπως δὲ μόνον ἠθέλομεν δυνηθῆ νὰ εὕρωμεν ἀσφαλῶς τὸ ἀκριβὲς ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος. Παρετηρήσατε, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, δι’ ἐργασίας σπουδαιοτάτης καὶ κοπιώδους, συνέλεξε τὰ κονδύλια τῶν δαπανῶν, τὰ προερχόμενα ἐκ πληρωμῆς τόκων, βαρυνόντων τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, πληρωθέντων ἐντὸς αὐτῆς καὶ μὴ καταλογισθέντων μεταξὺ τῶν ἐξόδων της· ὁ δὲ κ. βουλευτὴς ἐκ Φθιώτιδος, ἐνθαῤῥυνόμενος ἐκ τῆς ἀτελείας τῶν ἐνώπιον ἡμῶν πληροφοριῶν, δὲν ἐδίστασε νὰ εἴπῃ, ὅτι οἱ τόκοι οὗτοι, καίπερ μὴ καταλογιζόμενοι μεταξὺ τῶν δαπανῶν τοῦ 1887, ἐπληρώθησαν οὐχ ἧττον ἐκ τῶν οἰκείων αὐτῶν κεφαλαίων. Τὰς λεπτομερείας ταύτας ἀνέπτυξα ὡσαύτως, ὅπως ἀπαντήσω εἰς ὅσα ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1889, διὰ μακρῶν ὡμίλησε πρὸς ἀντίκρουσιν τῶν ὅσων ἰσχυρίσθη, ὁμιλήσας ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον καὶ ὅπως ἀποδείξω, ὅτι οἱ ἰσχυρισμοί μου στηρίζονται ἐπὶ τῶν πραγμάτων καὶ τῆς ἀδυσωπήτου ἀληθείας τῶν ἀριθμῶν. Αἱ λεπτομέρειαι, ἃς ἀνέπτυξα, δεικνύουσι τὰ οὐσιωδέστερα κεφάλαια καταβληθεισῶν δαπανῶν, αἵτινες βαρύνουσι τὴν χρῆσιν τοῦ 1887 καὶ δὲν καταλογίζονται μεταξὺ τῶν ὁριστικῶν αὐτῆς ἐξόδων. Ἄν ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρωμεν ἀσφαλῶς καὶ τὰ ἄλλα κεφάλαια τοιούτων δαπανῶν, ἠθέλομεν γνωρίσει τὸ ὅλον ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος τοῦ 1887. Ἐπειδὴ δὲ τοῦτο δὲν εἶναι δυνατόν, ἠθέλησα δι’ ἄλλης, ἁπλουστέρας μέν, ἀλλὰ σχετικῶς ἀσφαλεστέρας ὁδοῦ, νὰ εὕρω θετικὴν βάσιν, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐστήριξα τοὺς περὶ τοῦ ἐλλείμματος τούτου ἰσχυρισμούς μου.

§30ΤΙΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἂς γίνῃ μικρὰ διακοπή.

§31ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Διακόπτεται ἡ συνεδρίασις ἐπὶ 5 λεπτὰ. (Γίνεται διακοπὴ ἀπὸ τῆς 6, 45′ μέχρι τῆς 6, 55′ μ. μ.)

§32ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπαναλαμβάνεται ἡ συνεδρίασις. Κύριοι Βουλευταὶ, λάβετε τὰς θέσεις σας. Ὁ κ. Καραπάνος θὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν ἀγόρευσίν του.

§33ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Καραπάνε, θὰ ὁμιλήσητε πολὺ ἀκόμη;

§34ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μόλις τὸ ἥμισυ ἐτελείωσα.

§35ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Αὔριον λοιπόν.

§36ΕΤΕΡΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Ὄχι, νὰ ἐξακολουθήσωμεν.

§37ΕΤΕΡΟΙ. Εἶναι ἀργά.

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰς τὰς 6 ἠρχίσαμεν. Ἂς ἐξακολουθήσωμεν ἀκόμη.

§39ΠΟΛΛΟΙ (ἐκ δεξιῶν). Μάλιστα.

§40ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἀποτεινόμενος εἰς τοὺς συναδέλφους τῆς πλειονοψηφίας, τοῖς παρατηρῶ, ὅτι ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ μὴ δίδωσιν οὐδεμίαν προσοχὴν εἰς ὅσα λέγομεν, ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν ἔχουν τὸ δικαίωμα νὰ μὴ φέρωνται καὶ πρὸς ἡμᾶς, ὅπως φέρονται καὶ πρὸς τοὺς συναδέλφους, τοὺς καθημένους εἰς τὴν πλευρὰν ἐκείνην (δεικνύει τὴν δεξιάν). Ἀφοῦ εἰς ἕνα συνάδελφον παρεχώρησαν τρεῖς ὁλοκλήρους συνεδριάσεις καὶ ἐπέτρεπον εἰς αὐτὸν νὰ μὴ ἀρχίσῃ τὴν ἀγόρευσίν του, ὅτε ἡ ὥρα ἦτο ἕκτη καὶ ἡμίσεια, νομίζω, ὅτι εἶναι λίαν ἄτοπον νὰ ἀρνῶνται εἰς ἕνα ῥήτορα τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὁ ὁποῖος κατέχει τὸ βῆμα πλέον τῶν δύο ὡρῶν καὶ ὁ ὁποῖος λέγει, ὅτι ἔχει ἀκόμη ὕλην, ἥτις δὲν δύναται νὰ ἐξαντληθῇ εἰς δύο ὥρας, νὰ μὴ τῷ ἐπιτρέπωσι νὰ λάβῃ ἄνεσιν καὶ ἀναπνοήν.

§41ΤΙΝΕΣ. Ἐγένετο διακοπὴ 10 λεπτῶν.

§42ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Προτείνω, κύριε Πρόεδρε, νὰ ἀναβληθῇ ἡ συνεδρίασις.

§43ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν θέλει νὰ διακόψῃ.

§44ΑΣΗΜΑΚΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχετε πρότασιν περὶ ἀναβολῆς, κύριε Πρόεδρε.

§45ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Μάλιστα, προυτάθη πρότασις περὶ ἀναβολῆς, ἡ ὁποία πρέπει νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν.

§46ΤΙΝΕΣ (ἐξ ἀριστερῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§47ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως καὶ εἶτα ἡ διαλογή).

§48ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 74. Ὥστε ἡ Βουλὴ δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 7 καὶ 15′ μ. μ.