1888.11.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 17.

Τῆς 17 Νοεμβρίου 1888.

(Πέμπτη)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως).

§1ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ γίνῃ διόρθωσίς τις εἰς τὰ ἀναγνωσθέντα πρακτικά, διότι ἀναφέρουσιν, ὅτι ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν ἡ περὶ ἀνηλικιότητος πρότασις, ἣν παρεδέχθη ἡ Βουλή, ἤτοι φαίνεται, ὅτι ἡ Βουλὴ παρεδέχθη τὸ ὅλως ἐναντίον ἐκείνου, ὅπερ ἤθελε νὰ παραδεχθῇ.

§2ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Εἶναι λᾶθος τυπογραφικόν’ ἀντὶ ἀνηλικιότητος νὰ τεθῇ ἐνηλικιότητος.

§3ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἰς τὰ πρακτικὰ πρέπει νὰ τεθῇ ὁλόκληρος ἡ πρότασις, ἥτις ἐτέθη εἰς ψηφοφορίαν, ἂν δηλ. ὁ Κωνσταντῖνος Ἀργασάρης Λομβάρδος ἔχῃ συμπεπληρωμένον τὸ 30 ἔτος τῆς ἡλικίας του.

§4ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ἀνηλικιότητος διωρθώθη εἰς ἐνηλικιότητος. Ὑπάρχει ἄλλη ἀντίῤῥησις;

§5ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§6ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται ὡς διωρθώθησαν. Ἡ χήρα τοῦ ἀντιστρατήγου Γραμματικοπούλου, πεσόντος κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα, ζητεῖ αὔξησιν τοῦ διδομένου αὐτῇ χορηγήματος. Ὁ Νικόλαος Καλογερόπουλος, ὑπηρετήσας ἐπὶ 18 ἔτη ὡς διδάσκαλος, ζητεῖ νὰ ἐπανέλθῃ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, χάριν τῆς συντάξεώς του καὶ πρὸς διατροφὴν τῶν τέκνων του. Θὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐκκλησιαστικῶν καὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως. (Προσέρχεται καὶ ὀμνύει ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ Εὐαγγελίου τὸν νενομισμένον ὅρκον ὁ βουλευτὴς Ζακύνθου κ. Κωνσταντῖνος Ἀργασάρης Λομβάρδος).

§7ΚΟΡΠΑΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ παράσχῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας καὶ ὑποβάλῃ τὰς πρὸς ταύτας σχετικὰς καταστάσεις. αʹ) Πόσοι ἐκ τῶν κληρωτῶν τοῦ ἄρθρου 81 τοῦ Στρατολογικοῦ Νόμου, ἤτοι τῶν διαθεσίμων τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1888, κατετάχθησαν, ἢ μετετέθησαν μετὰ τὴν εἰς τὸ πεζικὸν κατάταξίν των, εἰς τὰ εἰδικὰ σώματα, καὶ πόσοι εἰς ἕκαστον τούτων; βʹ) Πόσοι ἐκ τῶν κληρωτῶν τοῦ 1887 μετετέθησαν εἰς τὴν χωροφυλακήν, πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ ἄρθρου 10, ἐδαφ. ά, τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ; γʹ) Πόσοι ἐξῆλθον ἐκ τοῦ Προπαρασκευαστικοῦ Σχολείου τῶν ὑπαξιωματικῶν, ἀφ’ ἧς συνεστήθη ἡ Σχολὴ αὕτη, μὲ βαθμὸν λοχίου, καὶ πόσοι μὲ βαθμὸν δεκανέως, καὶ πόσοι ἐν ἑκάστῳ σώματι ἢ ὅπλῳ τοῦ στρατοῦ ἐκ τούτων κατετάχθησαν; δʹ) Ποία εἶναι σήμερον ἡ δύναμις τῶν μαθητῶν τοῦ σχολείου τούτου κατὰ κλάσιν; εʹ) Ποία εἶναι ἡ ἀριθμητικὴ δύναμις τῶν ὁπλιτῶν μαθητῶν τοῦ Προπαρασκευαστικοῦ Σχολείου ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, καὶ ἐκ τίνων κατηγοριῶν τοῦ Στρατολογικοῦ Νόμου ἐλήφθησαν οὗτοι; Ϛʹ) Κατάστασιν τῆς ὁλικῆς τοῦ στρατοῦ δυνάμεως κατὰ τὴν 1 Νοεμβρίου ἐ. ἔ., ἐμφαίνουσαν σὺν τοῖς ἄλλοις καὶ τὴν ἀριθμητικὴν δύναμιν τῶν εἰς τὸν στρατὸν ὑπηρετούντων ὑπαξιωματικῶν, τῶν ἐχόντων ὑπηρεσίαν μείζονα τῶν δέκα ἐτῶν.

§8Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Θὰ παρακαλέσω καὶ ἐγὼ τὸν κ. ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς ἑξῆς πληροφορίας: Πόσαι δίκαι εἰσήχθησαν εἰς τὸ Ἀναθεωρητικόν, τὸ συστηθὲν κατὰ τὸν νόμον ᾼΦΠϚʹ τῆς 14 Δεκεμβρίου 1886; Πόσαι καὶ ποῖαι ἀπέβησαν ὑπὲρ τῶν προβαλόντων τὰς αἰτήσεις; Πόσαι δὲ κατ’ αὐτῶν; Πόσαι ὑπήχθησαν εἰς τὸ Κληρωτόν; Πόσαι δ’ ἐφέσεις ἐγένοντο δεκταί, ἐν ὅλῳ ἢ ἐν μέρει, πόσαι δὲ ἀπεῤῥίφθησαν; Πόσοι ὑπαξιωματικοὶ τῶν διαφόρων σωμάτων τοῦ στρατοῦ, περιλαμβανομένων καὶ τῶν εὐζώνων, ἀφέθησαν καθ’ ἕκαστον τῶν 12 μηνῶν τοῦ 1887, πόσοι δὲ καθ’ ἕκαστον τῶν μέχρι τοῦδε παρελθόντων μηνῶν τοῦ 1888; Ἡ οἰκοδομὴ τοῦ Στρατοδικείου, εἴτε ὅλου τοῦ κτιρίου, εἴτε κατὰ μέρη, παρεχωρήθη διὰ δημοπρασίας ἐπὶ μειοδοσίᾳ, τηρηθεισῶν τῶν διατάξεων τοῦ νόμου περὶ δημοσίου λογιστικοῦ; Ἐγένετο ὡσαύτως δημοπρασία μειοδοτικὴ διὰ τὰς πρὸς προσαύξησιν τοῦ καταστήματος τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν γενομένας ἐργασίας; Πόσοι ἦσαν οἱ ἐκ τῆς πρώτης σειρᾶς τοῦ 1886 καθυστεροῦντες, οἵτινες προσῆλθον ἢ προσήχθησαν πρὸ τῆς 28 Δεκεμβρίου 1887;

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§10ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπὸ τριῶν ἀφετηριῶν, ἢ μᾶλλον ἀπὸ τριῶν ὀχυρωμάτων ὡρμήθησαν οἱ ἀξιότιμοι ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἵνα ἀγωνισθῶσι τὸν ἑαυτῶν ἀγῶνα, τὸν σκοποῦντα τὸν κλονισμὸν τῶν πεποιθήσεων τῆς Βουλῆς εἰς τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως· ἡ πρώτη ἐξόρμησις αὐτῶν ἀφεώρα εἰς τὴν παράστασιν φανταστικοῦ ἐλλείμματος τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ἡ δευτέρα εἰς τὰς αἰτιάσεις κατὰ τῆς διαχειρίσεως τῶν οἰκονομικῶν κατά τε τὴν τριετίαν τῶν ἐτῶν 1882, 1883 καὶ 1884, καὶ κατὰ τὴν τελευταίαν διετίαν τῶν ἐτῶν 1887 καὶ 1888, καὶ ἡ τρίτη εἰς τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι ἡ καθεστηκυῖα φορολογία παρήγαγε τὸν κάματον ἐν τῇ παραγωγῇ καὶ τὴν χαλάρωσιν ἢ τὴν ἀτονίαν ἐν τῇ καταναλώσει. Εἰς τὰ δύο πρῶτα ἐπανῆλθον ἤδη, ἀλλ’ ἐπανῆλθον ἡττημένοι· δὲν τὸ ὁμολογοῦσιν οἱ ἴδιοι, ἀλλὰ τὸ ὁμολογοῦσι πάντες οἱ ἀκολουθήσαντες τὴν συζήτησιν ἄνευ προκαταλήψεως καὶ πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν νὰ φωτισθῶσι. Ὑφίσταται ὅμως ἔτι ἡ τρίτη, ἥτις ὡς θέμα πολιτικῆς συζητήσεως παρέσχεν αὐτοῖς τὴν εὐκαιρίαν νὰ ἐπιδειχθῶσιν, ὡς ἰδιαζόντως ἀγαπῶντες τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, καὶ νὰ παραστήσωσιν ἑαυτοὺς μὲν ὡς προστάτας καὶ ἀντιλήπτορας αὐτοῦ, ἡμᾶς δὲ τοὺς ἀντιπροσώπους, τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν Κυβέρνησιν, ὡς ὀλιγωροῦντας περὶ τῶν συμφερόντων αὐτοῦ. Ἀφορῶντες δὲ πρὸς ὃν προέθεντο σκοπόν, ἔλεγον πρὸς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν: «Ὑποστηρίζοντες τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, συντελεῖτε εἰς τὴν ἐξάντλησιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου, εἰς τὸν κάματον τῆς παραγωγῆς καὶ εἰς τὴν ἀτονίαν ἢ τὴν χαλάρωσιν τῆς καταναλώσεως, παρασκευάζετε δὲ οὕτω μαῦρον καὶ ἄπελπι τὸ μέλλον τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. «Ἂν τοὐναντίον ἄρητε τὴν ἐμπιστοσύνην σας ἐκ τῶν διαχειριζομένων σήμερον τὰ κοινά. Θέλετε ἀναβιβάσει ἡμᾶς ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν, ἡμᾶς, τοὺς ὑποσχομένους τὴν ἐλάττωσιν τῶν βαρυνόντων σήμερον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν δυσβαστάκτων βαρῶν, ἀδιάφορον ἐὰν δὲν ὑποδεικνύωμεν ὑμῖν τὰ εἰς τὸν τοιοῦτον σκοπὸν ὁδηγοῦντα μέσα, ἀδιάφορον καὶ ἂν δημοσίᾳ ἤδη ἀπεκηρύξαμεν τὴν ὁποίαν ἄλλοτε εἴχομεν ὑποδείξει διέξοδον, τὴν διὰ τῆς ἀθετήσεως τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Κράτους.» Ἀλλὰ πρωτίστως καταγγέλλουσιν ἡμᾶς ὡς φρονοῦντας, ὅτι ἡ ἐπιβολὴ φόρων εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν εἶναι ἀδιάφορος ὡς πρὸς ἡμᾶς, κρίνοντας ἄλλως τε ἐλαφρὰν τὴν καθεστηκυῖαν φορολογίαν. Ἡμεῖς οὐδέποτε εἴπομεν τοιοῦτό τι, τοὐναντίον ἀνεγνωρίσαμεν καὶ ἀναγνωρίζομεν, ὅτι ἡ ὑπάρχουσα φορολογία δὲν εἶναι ἐλαφρά. Οὐδὲ εἶναι τοῦ παρόντος ἡ σύγκρισις τῆς ὑπαρχούσης παρ’ ἡμῖν φορολογίας πρὸς τὴν φορολογίαν ἄλλων ἐθνῶν, διότι τοῦτο δὲν σχετίζεται πρὸς τὸ σημερινὸν ἡμῶν θέμα. Ὅτε, ἐν γνώσει τοῦ νῦν λειτουργοῦντος φορολογικοῦ συστήματος, ἐπεκαλέσθημεν τὴν λευκὴν ψῆφον τῶν συμπολιτῶν μας κατὰ τὰς ἐκλογὰς τῆς 4 Ἰανουαρίου 1887, καὶ ὅτε ἐψηφίσαμεν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, εἴπομεν εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅτι ὡς ἀντισήκωμα τῆς φορολογίας ταύτης ἔχει τὴν διατήρησιν ἀκεραίας τῆς τιμῆς τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους, διὰ τῆς ἀνελλιποῦς ἐκπληρώσεως τῶν ὅσων αὐτὸ ἀνέλαβεν ὑποχρεώσεων, ἔχει δὲ συνάμα τὴν ὁσημέραι αὐξάνουσαν μέριμναν πρὸς διευκόλυνσιν τῆς προόδου του ἐν τῇ παραγωγῇ καὶ πρὸς ἐξουδετέρωσιν τῶν βαρῶν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἀλλὰ ταῦτα λέγοντες φρονοῦμεν, ὅτι, ἂν ὄντως ἐπῆλθεν ἐκ τῆς καθεστηκυίας φορολογίας ὁ κάματος εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ ἡ χαλάρωσις εἰς τὴν κατανάλωσιν, ὀφείλομεν νὰ σκεφθῶμεν περὶ ἐλαττώσεως τῶν σημερινῶν ἐπιβαρύνσεων, διότι ἐκ τοῦ καμάτου τούτου καὶ τῆς χαλαρώσεως ἀπειλεῖται οὐ μόνον ἡ τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου ἐλάττωσις, ἀλλὰ καὶ ἡ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους αἰσθητὴ μείωσις, ἧς ἕνεκεν δὲν ἐπιτυγχάνεται ὁ ἐπιδιωκόμενος ὑπὸ τοῦ ἐν ἐνεργείᾳ οἰκονομικοῦ συστήματος σκοπός. Δὲν ἔχομεν ὅμως τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐπῆλθεν ὁ κάματος εἰς τὴν παραγωγὴν καὶ ἡ χαλάρωσις εἰς τὴν κατανάλωσιν. Φρονοῦμεν πεποιθότως, ὅτι αἱ παραγωγικαὶ δυνάμεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ οὐ μόνον ἀντέσχον, ἀλλὰ καὶ θέλουσιν ἀντίσχει, μέχρις οὗ κατορθωθῇ ἡ αὔξησις τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου διὰ τῆς παροχῆς πασῶν τῶν εὐκολιῶν, ὅσαι συντελοῦσιν εἰς τὴν καρποφόρον χρησιμοποίησιν τῆς ἐργατικότητος καὶ νοημοσύνης τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, καὶ ὅτι, ἐπὶ τοῦ παρόντος διατηροῦντες τὴν καθεστηκυῖαν φορολογίαν, πρέπει νὰ σκεφθῶμεν, πῶς μικρὸν κατὰ μικρὸν νὰ ἄρωμεν μίαν ἐπιβάρυνσιν σπουδαιοτάτην, τὴν ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, πῶς μάλιστα διὰ τῆς ἀναπτύξεως τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας καὶ διὰ τῆς ἐκτελέσεως ἄλλων δημοσίων ἔργων, σκοπούντων εἰς τὴν τακτοποίησιν τῆς κοίτης τῶν ποταμῶν καὶ χειμάῤῥων, εἰς τὴν χρησιμοποίησιν τοῦ ὕδατος καὶ τῶν λιπασμάτων πρὸς γονιμοποίησιν τῶν γαιῶν, καὶ εἰς τὴν ἀποξήρανσιν τῶν ὑπαρχόντων ἑλῶν καὶ τελμάτων, νὰ προαχθῇ ὁ ἐθνικὸς πλοῦτος καὶ σὺν αὐτῷ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους νὰ βελτιωθῶσιν οὕτως, ὥστε μετά τινα χρόνον καὶ τῆς ὑπαρχούσης φορολογίας τὴν ἐλάττωσιν νὰ καταστήσωσιν ἐφικτήν. Εἶναι λοιπὸν ἀνάγκη νὰ ἐρευνήσωμεν σπουδαιότερον τὸ θέμα, ἂν ἐπῆλθεν ὁ κάματος εἰς τὴν παραγωγήν. Ἠκούσαμεν ἐντεῦθεν τοὺς ῥήτορας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διεκτραγωδοῦντας τὰ παθήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ ἐκ τῆς καταδιώξεως, τὴν ὁποίαν κατ’ αὐτοῦ ἤσκησαν τὰ ὄργανα τῆς Κυβερνήσεως! ἠκούσαμεν, ὅτι αἱ φυλακαὶ τοῦ Κράτους ἐπληρώθησαν ἀπὸ ὀφειλέτας τοῦ Δημοσίου, ὡς μὴ δυναμένους νὰ ἀποτίσωσι τὰ πρὸς τὸ Δημόσιον χρέη αὐτῶν! ἠκούσαμεν ἐντεῦθεν, ὅτι πολλοὶ τούτων, ἐν ταῖς φυλακαῖς κρατούμενοι, ἀπέθανον! ἠκούσαμεν ἀκόμη, ὅτι ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως δημοσιεύονται ἐπανειλημμένως ἄπειρα προγράμματα πρὸς ἐκποίησιν τῆς περιουσίας τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου. Ὁ ἀξιότιμος μάλιστα ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς ἀνέγνωσεν εἰς τὴν Βουλὴν τεμάχιον ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν πρὸς τὸν Λουδοβῖκον ΙΔʹ ἀπηύθυνέ ποτε εἷς τῶν στρατηγῶν αὐτοῦ, ὁ Marechal Vauban, ἐν ᾗ ἐδήλου, ὅτι οἱ εἰσπράκτορες ἐπὶ τοσοῦτον προέβησαν εἰς καταθλιπτικὰ μέσα, ὥστε ἀφήρουν τὰς στέγας τῶν οἰκιῶν, καὶ ἂν τὸ τίμημα αὐτῶν δὲν ἐπήρκει εἰς πληρωμὴν τοῦ πρὸς τὸ Δημόσιον χρέους, προέβαινον καὶ περαιτέρω, κατεκρήμνιζον τὴν οἰκίαν, ἵνα ἀφαιρέσωσι τὰ παράθυρα καὶ τὰς θύρας, ὅπως ἐκ τοῦ τιμήματος πληρωθῶσιν οἱ φόροι! Καὶ ἠκούσαμεν ταῦτα ἐκπεπληγμένοι· διότι καὶ ἡμεῖς ζῶμεν ἐν Ἑλλάδι, καὶ ἡμεῖς ἀντιπροσωπεύομεν τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, καὶ ἡμεῖς ἀντιλαμβανόμεθα τῶν γινομένων ἀναφορικῶς πρὸς τὰς εἰσπράξεις τῶν φόρων· οὐδέποτε ὅμως ἀντελήφθημεν, οὐδ’ ἠκούσαμεν, ὅσα ἀφηγήθησαν ἐπὶ τὸ τραγικώτερον οἱ προαγορεύσαντες· ἠπόρησα δὲ ἰδίως, ὅτε ἤκουσα τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης, ἐκτραγωδοῦντος τὴν κατὰ τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου καταδίωξιν, διότι, ἐνῷ οὗτος κατὰ τὸ μεσολαβῆσαν χρονικὸν διάστημα, καθ’ ὃ δὲν εἰργάζετο ἡ Βουλή, διέμενεν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, ἐγὼ παρέμενον ἀδιαλείπτως ἐν τῇ ἡμεδαπῇ καὶ παρηκολούθουν ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰ γινόμενα. Λυποῦμαι μάλιστα, διότι ὁ ἀξιότιμος οὗτος συνάδελφος δὲν διέμενεν ἐν τῇ ἡμεδαπῇ, καθ’ ὃν χρόνον ἐκλήθησαν οἱ ἐν Ἀθήναις ὀφειλέται ἑνὸς μόνον φόρου, τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν, διότι ἤθελε βεβαιωθῆ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, ὅτι οἱ ὀφειλέται οὗτοι ἐπλήρωσαν αὐθόρμητοι ἐντὸς ὀλιγίστων ἡμερῶν 950,000 δραχμῶν. Δὲν κατεδίωκον δὲ οἱ εἰσπράκτορες τοὺς ὀφειλέτας, ἀλλὰ οἱ ὀφειλέται τὸν ὑποταμίαν, ἵνα πληρώσωσι τὰ ὀφειλόμενα· πολλὰ δὲ χρήματα κατετέθησαν εἰς τὰ Συμβολαιογραφεῖα, διότι δὲν ἦτο πρόχειρος ὁ ὑποταμίας· ἂν δὲ ἔμεινε καὶ ὑπόλοιπόν τι, τοῦτο ὀφείλεται εἰς τὴν ἐλαττωματικὴν βεβαίωσιν. Ἂν ὅμως πρὸς εἴσπραξιν ἐν γένει τῶν τῷ Δημοσίῳ ὀφειλομένων καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος ἐγένοντο καὶ καταδιώξεις τινὲς, αὗται δὲν διέφερον ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐγίνοντο καὶ κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη. Ἠγέρθησαν ὡς ἐκ τῆς καταδιώξεως καὶ παράπονα, κατὰ τὸ πλεῖστον ὅμως ταῦτα προέρχονται ἐκ μιᾶς τάξεως ὀφειλετῶν, τῶν ἀναγεγραμμένων ὡς ὀφειλετῶν ἀπὸ τίμημα γαιῶν καὶ φυτειῶν. Οὐδεὶς δὲ δύναται ν’ ἀποδίδῃ τὰ παράπονα ταῦτα, τοὐλάχιστον τὸ πλεῖστον αὐτῶν, εἰς ἀδικαιολόγητον δυστροπίαν. Ταῦτα δικαιολογοῦνται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀπὸ τὴν συγκεχυμένην νομοθεσίαν, ἥτις ἐκανόνισε τὰ τῆς διανομῆς τῶν ἐθνικῶν γαιῶν, καὶ ἐξ ἧς πολλαὶ ἐλαττωματικαὶ βεβαιώσεις ἐγένοντο. Κατὰ τὸ 1885 προὐτάθη νόμος ὑπὸ τοῦ ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ, ὅστις τὴν σύγχυσιν ταύτην κατέστησε μείζονα. Καὶ εἰς ἄλλους τινὰς τῶν φόρων παρομαρτοῦσιν αἱ καταδιώξεις, διότι ἡ κατὰ τὴν βεβαίωσιν ἐργασία τῶν ἁρμοδίων ἀρχῶν εἶναι ἐλαττωματική, ὡς συνήθως γίνεται εἰς τοὺς φόρους τῶν ἐπιτηδευμάτων, εἰς τοὺς τῶν οἰκοδομῶν κλπ., ἀλλ’ οὐδὲν ὑπῆρξε τὸ ἔκτακτον κατὰ τὸν χρόνον τοῦτον ὡς πρὸς τὰ τῶν εἰσπράξεων, καὶ ἂν ὑπῆρξε παράπονόν τι, τοῦτο ἠλέγχθη ὡς πάντη ἀδικαιολόγητον. Πρὸ παντὸς νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ καθυστέρησις τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλῶν ἐκ μέρους τινῶν ἐκ τῶν ὀφειλετῶν ἀποτελεῖ μίαν πρωτότυπον, ἄδικον δὲ συνάμα φορολογίαν, ἐπιβαρύνουσαν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι εἶναι ἐνήμεροι εἰς τὰς ὑποχρεώσεις των· διότι, ὅταν οἱ φόροι ἐκ δυστροπίας ὀφειλετῶν τινων δὲν εἰσπράττωνται, ἐπέρχεται ἔλλειμμα εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, πρὸς κάλυψιν δ’ αὐτοῦ προάγεται ἡ ἀνάγκη νὰ ἐπιβληθῇ νέα φορολογία, ἥτις θὰ ἐπιβαρύνῃ καὶ αὖθις τοὺς φορολογουμένους ἢ ὀφειλέτας, οἵτινες ἐμπροθέσμως καὶ τακτικῶς ἐπλήρωσαν τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλομένας νομίμως εἰσφοράς. Ἐπειδὴ δὲ ἐγένετο τοιοῦτος λόγος περὶ πληρώσεως τῶν φυλακῶν ἐξ ὀφειλετῶν πρὸς τὸ Δημόσιον, κατέφυγον εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης καὶ παρεκάλεσα νὰ μοὶ δοθῇ ἐπίσημος στατιστικὴ τῶν εἰς τὰς φυλακὰς κρατηθέντων λόγῳ ὀφειλῆς πρὸς τὸ Δημόσιον· ἐπειδὴ δὲ ἐλέχθη ἐντεῦθεν, ὅτι κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας, ὅτε ἡ χρῆσις τοῦ 1887 ἐπρόκειτο νὰ κλείσῃ, ἡ καταδίωξις ὑπῆρξεν ἀπηνεστέρα, ἀκριβῶς ἔλαβον τοὺς τρεῖς μῆνας Ἰούλιον, Αὔγουστον καὶ Σεπτέμβριον· ἐκ τῶν καταστάσεων αὐτῶν προκύπτει, ὅτι κατὰ τὸν μῆνα Ἰούλιον καθ’ ὅλον τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος ἐκρατοῦντο 223 ἄτομα, κατὰ τὸν μῆνα Αὔγουστον 257 καὶ κατὰ τὸν Σεπτέμβριον 259, οἱ πλεῖστοι δὲ τούτων ἐκρατήθησαν οὐχὶ λόγῳ ὀφειλῆς ἐκ φόρων, ἀλλὰ λόγῳ ποινικῶν ἐξόδων, εἰς τὰ ὁποῖα κατεδικάσθησαν· ὁ μέσος ὅρος τῶν κρατηθέντων καθ’ ὅλον τὸ παρελθὸν ἔτος κυμαίνεται μεταξὺ 10–14 καθ’ ἕκαστον μῆνα κατὰ φυλακήν. Καὶ αὗται μὲν ἦσαν αἱ ἀόριστοι αἰτιάσεις, ἢ μᾶλλον τὰ ἀόριστα ἐπιχειρήματα τῶν προαγορευσάντων, τὰ μὴ ὑποβαλλόμενα εἰς ἀριθμητικὸν ἔλεγχον. Ἀλλ’ ἐνόμισαν ἀναγκαῖον νὰ πορισθῶσι πορίσματα καὶ ἐξ ἀριθμητικῶν ὑπολογισμῶν, ἤρξαντο δὲ ἐκ τῆς συγκρίσεως τῶν κατὰ τὸ 1887 εἰσπράξεων πρὸς τοιαύτας τῶν παρελθόντων ἐτῶν· οὕτω δὲ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς εἶπε πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι κατὰ τὸ 1878 εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον εἰσῆλθον μόνον 40,000,000 περίπου δραχμῶν, ἐνῷ κατὰ τὸ 1887 εἰσεπράχθησαν 83,000,000· προσέθηκε δὲ, ὅτι αὐτὸ καὶ μόνον ἀποδεικνύει, ὅτι, ἵνα εἰσπραχθῶσι 43,000,000 περισσότερα μετὰ μίαν δεκαετίαν, βεβαίως ἐνησκήθη πίεσις ἐπὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, βεβαίως ἐπῆλθεν ὁ κάματος εἰς τὴν παραγωγήν. Ὑπελόγισε δὲ, ὅτι ἡ προσαύξησις τῶν φόρων, κατὰ τὰ παραδεδεγμένα ὑπὸ τῶν οἰκονομολόγων, ἀνέρχεται εἰς 5% κατ’ ἔτος, κατὰ ταύτην δὲ τὰ 40,000,000 ἠδύναντο ν’ αὐξήσωσι μόνον εἰς 50,000,000, ὥστε 33,000,000 ἐζητήθησαν περιπλέον παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ διὰ προσθήκης νέων φόρων. Ἀλλ’ ὅταν, Κύριοι, ἐξετάσητε πόθεν προῆλθεν αὕτη ἡ τεραστία τῳόντι τῶν δημοσίων ἐσόδων αὔξησις μεταξὺ τοῦ 1878 καὶ τοῦ 1887, θέλετε πεισθῆ, ὅτι δὲν εἶναι διαφορὰ ἀξία σημειώσεως, ὑφ’ ἣν ἔννοιαν μετεχειρίσθη αὐτὴν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας. Ὅπως δὲ πεισθῆτε, ὅτι ὁ λόγος τῆς διαφορᾶς ταύτης οὐδεμίαν ἔχει σχέσιν πρὸς ἐπελθόντα τυχὸν κάματον ἐν τῇ παραγωγῇ, ἢ ἐξάντλησιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου, ἀναγκάζομαι νὰ μεταδώσω ὑμῖν ἀριθμούς τινας, ἐπαρκῶς ἐνδεικτικοὺς τῆς παρατηρουμένης διαφορᾶς. Μεταξὺ τοῦ 1878 καὶ τοῦ 1887 ὑπάρχει διαφορά τις σπουδαιοτάτη, μὴ σχετιζομένη πρὸς τὴν φυσικὴν ἐπαύξησιν τῶν λειτουργούντων φόρων. Κατὰ τὸ 1878 δὲν ὑπῆρχον οἱ ἑξῆς νέοι φόροι, οἵτινες ἐπεβλήθησαν καὶ παρ’ ἡμῖν, κατ’ ἀπομίμησιν τῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν καὶ πρὸς ἐπάρκειαν μετὰ τὴν ἐπελθοῦσαν ἐπαύξησιν τοῦ δημοσίου χρέους, ἀποδιδομένην κατὰ τὸ πλεῖστον εἰς τὰς ἐκτάκτους δαπάνας, τὰς προκληθείσας ἐκ τῆς ἐθνικῆς πολιτικῆς.

Ἐὰν εἰς πάντα ταῦτα προσθέσητε καὶ τὴν φυσικὴν προσαύξησιν, ἥτις παρ’ ἡμῖν δὲν δύναται νὰ περιορισθῇ εἰς 5% διότι πάντες γινώσκομεν, ὁποία ἐτελέσθη ἐν Ἑλλάδι πρόοδος εἰς τὴν παραγωγὴν ἐν γένει, καὶ εἰς τὴν ἀνάπτυξιν τῆς μικρᾶς βιομηχανίας καὶ εἰς τὰς τέχνας ἐν γένει, τίς δύναται, Κύριοι, νὰ ἀμφιβάλλῃ, ὅτι μεταξὺ τοῦ 1878 καὶ 1888 ὑπῆρξε τεραστία ἡ πρόοδος τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ; Δὲν εἶναι ἢ ὀλίγαι ἡμέραι, ἀφ’ ἧς εἴχομεν τὴν ἄφατον εὐχαρίστησιν νὰ ἐπισκεπτώμεθα καὶ νὰ θαυμάζωμεν τὴν ἔκθεσιν τῶν Ὀλυμπίων, τὴν ἐπικληθεῖσαν Ὀλυμπιάδα Δʹ, ἥτις παρέχει ζωηρὰν τὴν εἰκόνα τῆς προόδου τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τίς ἐξ ἡμῶν ἠδυνήθη ν’ ἀποκρύψῃ τὴν ἐνδόμυχον αὑτοῦ χαρὰν καὶ ἀγαλλίασιν ἐπὶ τῇ τελεσθείσῃ παρ’ ἡμῖν ὑλικῇ προόδῳ; Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς ἐζήτησε καὶ ἀλλαχοῦ νὰ εὕρῃ ἀριθμητικὰ ἐπιχειρήματα, ἵνα μᾶς πείσῃ, ὅτι ἐπῆλθε τῷ ὄντι παρ’ ἡμῖν ὁ κάματος πρὸς τὴν παραγωγὴν καὶ μεγάλη ἀπροθυμία εἰς τὴν κατανάλωσιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ θέματος ὁμιλῶν, ἐνέδειξεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι πρὸς μόρφωσιν ἀσφαλοῦς ἐπὶ τούτῳ γνώμης εἶναι ἀναγκαῖον νὰ ἐξετασθῶσι τὰ ἔσοδα τοῦ 1887 ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ ἔσοδα τοῦ 1888. Ὡς πρὸς τὸ μέτρον τοῦτο τῆς ἐκτιμήσεως συνεφώνησε πρὸς ὅ,τι εἶπε κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κεφαλληνίας βουλευτὴς κ. Βαλσαμάκης, ἐπικαλούμενος, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, διάσημον Γάλλον οἰκονομολόγον! Ἰδοὺ τί ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κεφαλληνίας βουλευτὴς εἶπεν εἰς τὴν παροῦσαν Βουλὴν, ἐν τῇ συνεδριάσει αὐτῆς τῆς 19 Νοεμβρίου 1887 (ἀναγινώσκει). «Ὁσάκις οἱ φόροι εἶναι δυσανάλογοι πρὸς τὰς δυνάμεις τῆς χώρας, — οἱ δὲ ψηφισθέντες εἶναι βεβαίως δυσανάλογοι,—ἡ ἐφαρμογὴ αὐτῶν κατὰ τὸ πρῶτον μὲν ἔτος θ’ ἀποφέρῃ, διότι καὶ αἱ ἀνάγκαι καὶ τὰ ἐλαττώματα θὰ εὕρωσι τὰ μέσα νὰ ἱκανοποιηθῶσιν, ἀλλὰ τὸ δεύτερον ἔτος καὶ τὸ τρίτον θὰ λείψωσι τὰ μέσα καὶ θὰ στειρεύσωσιν αἱ πηγαὶ καὶ ὀλίγον κατ’ ὀλίγον θὰ ἐπέλθῃ ἡ ἐλάττωσις». Ἀκολουθῶν τὸ σοφὸν αὐτὸ δόγμα καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὑπεδήλωσεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι ἐκ τῶν μέχρι τοῦδε εἰσπράξεων τοῦ 1888 ἡ ἐθνικὴ παραγωγὴ ὄχι μόνον δὲν φαίνεται μειωθεῖσα, ἀλλὰ τοὐναντίον διατελεῖ εἰς πρόοδον. Εἶπεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι δι’ ἐπισήμων καταστάσεων βεβαιοῦται, ὅτι ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1887 ἐβεβαιώθησαν ἔσοδα μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐκ δραχ. 54,937,000, ἐνῷ ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ 1888 ἐβεβαιώθησαν ἔσοδα μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους ἐκ δραχ. 59,611,000, ἤτοι ἐπῆλθε διαφορὰ ἐπὶ πλέον 5,000,000 περίπου. Μεταξὺ δὲ τῶν εἰσπράξεων τῶν δύω αὐτῶν χρήσεων κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα ὑπάρχει διαφορὰ ἐπὶ πλέον εἰς τὰς εἰσπράξεις τοῦ 1888 ἐκ δραχ. 3,500,000. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς εὗρεν, ὅτι τὸ ἐπιχείρημα δὲν εἶναι σπουδαῖον, διότι εἶναι ἐνδεχόμενον δραστηριωτέρα τις τῶν ὀργάνων τῆς βεβαιώσεως καὶ τῆς εἰσπράξεως ἐνέργεια νὰ ἐπήνεγκε τ’ ἀποτελέσματα ταῦτα, πρέπει δὲ, κατ’ αὐτὸν, ἀλλαχοῦ τὴν σύγκρισιν ταύτην νὰ ποιησώμεθα. Παρεσκεύασε δὲ καὶ ἀνεκοίνωσεν μίαν τεραστίαν ὕλην στατιστικῶν πληροφοριῶν, διὰ τὴν κατάρτισιν τῆς ὁποίας ὁμολογῶ, ὅτι ἐθαύμασα τὴν φιλοπονίαν τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ. Ἡ στατιστικὴ δὲ αὕτη παρετέθη ἐντεῦθεν πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ, ὅτι αἱ εἰσπράξεις τοῦ 1887, κατὰ σύγκρισιν πρὸς τὸ 1886, δὲν ἀνέδειξαν τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ἔπρεπε ν’ ἀναδείξωσι μετὰ τὰς ἐπελθούσας εἰς τὴν φορολογίαν ἡμῶν προσθήκας· ἤρξατο δὲ, ὡς ἦτο ἑπόμενον, ἀπὸ τὸν φόρον τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Δὲν πρόκειται νὰ διέλθω καὶ ἐξετάσω ἁπάσας ἐν λεπτομερείᾳ τὰς ἀνακοινωθείσας ὑπ’ αὐτοῦ στατιστικὰς πληροφορίας, διότι φοβοῦμαι, ὅτι καὶ ἡ Βουλὴ θὰ κουρασθῇ καὶ οὐδὲν πρακτικὸν ἀποτέλεσμα θὰ ἐπιτύχωμεν ἐκ τούτου· θὰ περιορισθῶ εἰς τὴν ἀφήγησιν τῶν κυριωτέρων, εἰς τὴν ἐξέτασιν ἀκριβῶς τῶν πορισμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς ἐκ τῆς μελέτης ταύτης συνήγαγεν. Ὀφείλω ὅμως ἐκ τῶν προτέρων νὰ ποιήσωμαι μίαν παρατήρησιν πρὸς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴν, ὅτι τὴν προσθήκην τῶν 20%, ἐφ’ ὅσων φόρων αὕτη ἐγένετο, δὲν ἔπρεπεν ἐν τῇ λογιστικῇ αὐτοῦ ἐργασίᾳ νὰ τὴν λαμβάνῃ μὲν ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἤτοι ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν προϋπολογισθέντων, ν’ ἀφαιρῇ δὲ τὸ ποσὸν τῆς προϋπολογισθείσης αὐξήσεως ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν εἰσπραχθέντων, διότι τὸ ὀρθὸν καὶ ἀκριβὲς εἶναι, ν’ ἀφαιρῇ ἐκ τῶν εἰσπραχθέντων ποσόν τι λόγῳ τῆς προσθήκης, ἀλλὰ τὸ ἀφαιρετέον ποσὸν δέον νὰ ἦναι ἀνάλογον πρὸς τὰς πραγματοποιηθείσας εἰσπράξεις. Ὁ φόρος τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν προϋπελογίσθη κατὰ τὸ 1886 εἰς δραχμὰς 2,300,000, ἐβεβαιώθησαν 2,162,000, εἰσεπράχθησαν 1,842,433. Ἐὰν εἰς τὸ ποσὸν τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τὸ 1886 προσθέσωμεν 20%, ἤτοι δραχμὰς 368,486, ἔδει νὰ εἰσπράξωμεν κατὰ τὸ 1887 δραχμὰς 2,210,909· τί δὲ εἰσεπράχθη; 2,216,859, ἤτοι εἰσεπράξαμεν περισσότερα 6,000 δραχμῶν περίπου. Ὡς πρὸς τὸν φόρον ὅμως τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν συνέβη καὶ ἕτερόν τι. Κατὰ τὸ 1886 ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν ἀνήρχετο εἰς 201,668, τὸ 1887 περιωρίσθη εἰς 198,592· σημειωτέον δὲ, ὅτι ἡ δήλωσις τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ἐγένετο καθ’ ὃν χρόνον οἱ νέοι φόροι, ἤτοι ἡ προσθήκη τῶν 20% δὲν ἦτο γνωστή, ὥστε βεβαίως δὲν ἦτο δυνατὸν αὕτη νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τοῦ ποσοῦ τῶν δηλωθέντων ἀροτριώντων κτηνῶν. Μεταβαίνω εἰς τοὺς ἐγγείους φόρους, τοὺς εἰσπραττομένους ἐν τοῖς τελωνείοις.

καὶ οὐχὶ δρ. 231,417, εἰς ὅ ποσὸν ἀναβιβάζει τὴν διαφορὰν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτής. Εἰς τὸν φόρον τῶν βοσκῶν

Εἰς τὸν φόρον τῶν ζώων

Εἰς τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων

Εἰς τὸν φόρον τῶν οἰκοδομῶν

Αὕτη ἡ διαφορὰ εἶναι τοσοῦτον αἰσθητή, ὥστε εἶναι περιττὴ ἡ ἀνασκευὴ τοῦ ἐπιχειρήματος τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, ὅτι ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τούτων φαίνεται ὁ κάματος τῆς ὑποκειμένης εἰς τὸν φόρον αὐτὸν παραγωγῆς. Ὁ φόρος τῶν οἴνων προϋπελογίσθη:

Σημειωτέον, ὅτι ὡς πρὸς τὸν φόρον τῶν οἴνων ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτής, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1886, ἐβεβαίωσε τὴν Βουλήν, ὅτι, ὡς διεσκευάσθη τὸ ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθὲν νομοσχέδιον, τὸ ἐκ τῶν οἴνων εἰσπραχθησόμενον ποσὸν θέλει βεβαίως ἀνέλθει εἰς τὸ προϋπολογισθὲν ποσὸν τῶν δρ. 3,000,000. Ἐκ τοῦ φόρου λοιπὸν τῶν οἴνων προϋπελογίσθησαν:

ἀλλ’ ὡς πρὸς τὸν φόρον αὐτὸν δέον νὰ ληφθῇ ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἦτο τὸ πρῶτον τῆς ἐφαρμογῆς του ἔτος, ἡ δὲ οἰκονομικὴ ὑπηρεσία ἐδείχθη ἀνεπαρκὴς πρὸς τὴν πλήρη βεβαίωσιν τοῦ παραχθέντος ποσοῦ. Τὸ συμπέρασμα τῆς μελέτης ταύτης ἐπὶ τῶν ἀμέσων φόρων εἶναι τὸ ἑπόμενον. Κατὰ τὸ 1886 ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν,

ἐβεβαιώθησαν 19,456,960, εἰσεπράχθησαν δὲ 16,825,601· ἤτοι τὰ βεβαιωθέντα ὑστέρησαν τῶν προϋπολογισθέντων κατὰ δραχ. 2,185,840, καὶ οὐχὶ κατὰ δραχ. 4,067,000, ὡς συνέβη κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος. Τὰ δὲ εἰσπραχθέντα

Ἐὰν εἰς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1886, ἐκ δραχμῶν 12,642,956, προσθέσωμεν 20%, ἤτοι ποσὸν δρ. 2,528,591, ἔδει νὰ εἰσπράξωμεν 15,171,547, ἀλλὰ κατὰ τὸ 1887 εἰσεπράξαμεν 16,825,601, δηλ. 1,654,054 ἐπὶ πλέον τῆς αὐξήσεως τῶν 20%.

§11Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἦσαν καὶ τὰ αὐτὰ ποσὰ τοῦ φόρου βεβαίως.

§12ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Μόνον ὡς πρὸς τὸν φόρον τῶν ἐπιτηδευμάτων καὶ τοῦ οἴνου ἐπῆλθεν αὔξησίς τις. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ἰσχυρίσθη, παραθέτων τὰς στατιστικὰς ταύτας πληροφορίας, ὅτι ἐκ τούτου πείθεται, ὅτι ἐπῆλθε κάματος εἰς τὴν παραγωγὴν, ὅτι καὶ αἱ τάξεις τῶν γεωργῶν καὶ γαιοκτημόνων ὑπέστησαν τὸν κάματον αὐτὸν κατὰ τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα σᾶς παρέστησεν. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι εἶναι δυνατὸν καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν νὰ παραχθῇ τοιοῦτο πόρισμα; Τοὐναντίον προκύπτει ἐξ ὅσων ἀνεκοίνωσα ὑμῖν ἀριθμῶν, ἐξηγμένων ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων, ἤτοι, ὅτι οὐδεὶς ἐπῆλθε κάματος, καὶ ὅτι τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ἐπιτευχθέντα κατὰ τὸ 1887, ὑπῆρξαν ἀνώτερα τῶν ἀποτελεσμάτων τοῦ 1886, καὶ ὅταν ληφθῇ ὑπ’ ὄψει ἡ προσθήκη τῶν 20%, καὶ ἡ μικρὰ αὔξησις, ἡ γενομένη εἰς τὸν φόρον ἐπιτηδευμάτων καὶ οἴνου. Οἱ ἔμμεσοι φόροι προϋπελογίσθησαν κατὰ τὸ 1886 εἰς 47,777,500, ἐβεβαιώθησαν 37,114,555, εἰσεπράχθησαν δὲ 36,392,187. Κατὰ τὸ 1887 προϋπελογίσθησαν 47,944,700, ἐβεβαιώθησαν 44,278,720, εἰσεπράχθησαν 43,507,925. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἰδίως ὡς πρὸς τοὺς ὑπολογισμοὺς τούτους δὲν ἔχω ὑπ’ ὄψει μου τὰς εἰσπράξεις τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1888, διότι γινώσκομεν μόνον ἐν συνόλῳ πόσαι εἶναι αἱ τοῦ μηνὸς Ὀκτωβρίου εἰσπράξεις, δὲν γινώσκομεν ὅμως ποῖαι ἐξ αὐτῶν δέον νὰ καταλογισθῶσιν εἰς ἃ ἀνήνεγκον ὑμῖν προηγουμένως ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1887. Ἔχομεν λοιπὸν διαφορὰν εἰσπράξεως καὶ ὡς πρὸς τοὺς ἐμμέσους φόρους 7,000,000 περίπου. Ἐνταῦθα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς τὸ πρῶτον ἐζήτησε νὰ ἐξετάσῃ, ὁποία ἐπῆλθεν αὔξησις εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη, καὶ ἀνεβίβασεν αὐτὴν εἰς 55%, ἐξ ὧν 19% ἐπεβλήθησαν τῇ πρωτοβουλίᾳ καὶ εἰσηγήσει αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο δὲν εἶναι ἐνδεικτικὸν, κατέφυγε πρὸ πάντων εἰς τὴν ἐξέτασιν ὡρισμένων τινῶν εἰδῶν, ἵνα δικαιολογήσῃ τὴν ἐπελθοῦσαν ἀπροθυμίαν εἰς τὴν κατανάλωσιν, πολὺν δὲ ἐποιήσατο λόγον περὶ τῆς διαφορᾶς τοῦ εἰσπραχθέντος κατὰ τὸ 1887 ποσοῦ ἐξ εἰσαγωγικοῦ τέλους ἐπὶ τῆς ζακχάρεως καὶ ἐπὶ τοῦ καφὲ, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰς εἰσπράξεις τῶν παρελθόντων ἐτῶν. Συνέπεσε νὰ κρατῇ εἰς χεῖρας βιβλίον στατιστικῆς, τὸ ὁποῖον δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ἦναι ἀκριβὲς, διότι τὸ Γραφεῖον τῆς Στατιστικῆς, ὡς πολλάκις ἐλέχθη καὶ ἐντεῦθεν, δὲν ἦτο ὠργανισμένον πρό τινος ὡς ἔδει· ἴσως ἀπὸ τοῦδε καὶ ἐφεξῆς δυνάμεθα νὰ ὑπολογίζωμεν ἐπὶ τῆς ἀκριβείας τῶν δημοσιευομένων ὑπ’ αὐτοῦ στατιστικῶν πληροφοριῶν, ἀλλ’ οὐδεμίαν δυνάμεθα νὰ ἔχωμεν πεποίθησιν εἰς τὰς μέχρι τοῦδε δημοσιευθείσας τοιαύτας. Ἔχομεν ὅμως τὰ ἀποτελέσματα τῆς τελωνιακῆς ὑπηρεσίας ἐξηκριβωμένα, καὶ ἐπ’ αὐτῶν δυνάμεθα νὰ στηρίξωμεν πᾶσαν ἡμῶν κρίσιν. Ἀλλ’ ἐνταῦθα πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ τὴν μέθοδον, τὴν ὑποδειχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Κεφαλληνίας βουλευτοῦ, τὸ εἰσαχθὲν ποσὸν τῆς ζακχάρεως καὶ τοῦ καφέ· ἤτοι οὐχὶ μεταξὺ τοῦ 1886 καὶ τοῦ 1887, ἀλλὰ μεταξὺ τοῦ 1887 καὶ τοῦ 1888· διότι καὶ ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι, ὅταν ὡς πρὸς τινα εἴδη τὰ τέλη ἦναι μεγάλα, κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος δὲν εἶναι βέβαιον, ἐὰν ἐλαττοῦται ἡ κατανάλωσις, διότι δὲν εἶναι βέβαιον, ἐὰν τὰ ἐλλείψαντα ποσὰ δὲν εἰσήχθησαν ἄλλως εἰς τὰς ἀγορὰς τῆς καταναλώσεως καὶ οὐχὶ διὰ τῶν τελωνείων. Ὡς πρὸς τὰ ἐπὶ τῶν δύο τούτων εἰδῶν τέλη, παρατηρῶ, ὅτι δὲν εἶναι ἀκριβὲς τὸ ἐντεῦθεν ὑποστηριχθὲν, ὅτι ταῦτά εἰσι παρ’ ἡμῖν ἐξόχως ὑπερβολικὰ, διότι καὶ παρ’ ἄλλοις ἔθνεσιν ἐπιβάλλεται ἐπ’ αὐτῶν τὸ αὐτὸ καὶ μεῖζον ἔτι τέλος. Κυρίως, ἵνα κρίνῃ τις, ἐὰν ἐπῆλθε χαλάρωσις εἰς τὴν κατανάλωσιν, πρέπει νὰ ἐξετάσῃ, ἐὰν τὸ ποσὸν, τὸ εἰσαχθὲν κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος, ὅτε ἐπεβλήθη φόρος ἀνώτερος, εἶναι ἧσσον τοῦ εἰσαχθέντος κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος, διότι, ὡς πολὺ ὀρθῶς παρετήρησεν ὁ ἀξιότιμος ἐκ Κεφαλληνίας βουλευτὴς, τὰ ὑπάρχοντα ἀποταμιεύματα, καὶ πρὸ πάντων αἱ ἕξεις τοῦ παρελθόντος, δὲν ἐπιτρέπουσι νὰ παρατηρηθῇ ἡ ἐπελθοῦσα ἐκ τοῦ βαρέως δασμοῦ ἐλάττωσις. Λοιπὸν μεταξὺ τοῦ 1887 καὶ τοῦ 1888 πρέπει νὰ ἐξετάσωμεν, ὁποία ὑπῆρξεν ἡ διαφορὰ, τοὐλάχιστον κατὰ τοὺς γνωστοὺς μῆνας ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου. Ἰδοὺ δὲ τί ἐξάγεται ἐκ τῶν ἐπισήμων βιβλίων τῆς τελωνιακῆς ὑπηρεσίας. Κατὰ τὸν μῆνα Ἰανουάριον τοῦ 1887 εἰσήχθη ζάκχαρις ἐξ ὀκάδων 266,339, τὸ 1888 εἰσήχθη ζάκχαρις ἐξ ὀκάδων 395,573, κατὰ τὸν μῆνα Φεβρουάριον, τὸ 1887 εἰσήχθη ζάκχαρις 336,799 ὀκάδων, τὸ 1888, 389,927. Κατὰ τὸν μῆνα Μάρτιον εἰσήχθη ζάκχαρις, τὸ 1887, 363,075 ὀκάδων, τὸ 1888, 410,852 ὀκάδων. Κατὰ τὸν μῆνα Ἀπρίλιον τοῦ 1887 εἰσήχθη ζάκχαρις ἐξ ὀκάδων 335,076, ἐνῷ κατὰ τὸν αὐτὸν μῆνα τοῦ 1888 εἰσήχθη ἐξ ὀκάδων 341,043. Κατὰ τὸν μῆνα Μάϊον τοῦ 1887 εἰσήχθησαν ὀκ. 348,508, ἐνῷ κατὰ τὸ 1888 εἰσήχθησαν ὀκ. 447,576. Κατὰ τὸν μῆνα Ἰούνιον τοῦ 1887 εἰσήχθησαν ὀκ. 408,321, ἐνῷ κατὰ τὸ 1888 εἰσήχθησαν ὀκ. 479,183. Κατὰ τὸν μῆνα Ἰούλιον τοῦ 1887 εἰσήχθησαν ὀκάδες 387,838, κατὰ δὲ τὸ 1888 ὀκάδες 390,935. Κατὰ τὸν μῆνα Αὔγουστον τοῦ 1887 εἰσήχθησαν ὀκάδες 316,778, κατὰ δὲ τὸ 1888 ὀκάδες 345,334. Κατὰ δὲ τὸν μῆνα Σεπτέμβριον τοῦ 1887 εἰσήχθησαν ὀκάδες 317,666, ἐνῷ κατὰ τὸ 1888 εἰσήχθησαν ὀκάδες 407,404. Δηλαδὴ κατὰ τὸ 1887, εἰς τὸ διάστημα τῶν ἐννέα τούτων μηνῶν, εἰσήχθησαν ζακχάρεως ὀκάδες 3,080,400, ἐνῷ κατὰ τὸ 1888, εἰς τὸ διάστημα τῶν αὐτῶν μηνῶν, εἰσήχθησαν 3,607,827 ὀκάδες. Παρατηρῶ δὲ, πρὸς ἁπλῆν πληροφορίαν τῆς Βουλῆς, ὅτι, ἐπειδὴ οἱ πίνακες οὗτοι, καίπερ κατατεθέντες εἰς τὴν Βουλὴν, δὲν διενεμήθησαν εἰσέτι εἰς τοὺς Βουλευτὰς, κατέφυγον εἰς τὸ τελωνιακὸν τμῆμα τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ὅπερ πρὸ πολλοῦ μὲν εἶχε δημοσιεύσει διὰ τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως» τοὺς μέχρις Αὐγούστου πίνακας, εἶχε δὲ συνάμα ἑτοίμους πρὸς δημοσίευσιν τοὺς τοῦ μηνὸς Σεπτεμβρίου, παρὰ τοῦ τμήματος δ’ αὐτοῦ ἔλαβον ἐπίσημον ἀντίγραφον, ἐξ οὗ ἀρύομαι τοὺς ὁποίους ἀνεκοίνωσα πρὸς τὴν Βουλὴν ἀριθμοὺς, ὡς ἐξαγομένους ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων. Μεταβαίνω νῦν εἰς τὰ τοῦ καφέ. Δὲν ἀριθμῶ πάλιν κατὰ μῆνα, περιορίζομαι μόνον εἰς τὸ σύνολον. Κατὰ τὸ 1887, κατὰ τοὺς αὐτοὺς, ὡς ἀνωτέρω, ἐννέα μῆνας, ἐτελωνίσθη καφὲς ἐξ ὀκάδων 729,988, ἐνῷ κατὰ τὸ 1888, κατὰ τοὺς αὐτοὺς μῆνας, ἐτελωνίσθη καφὲς ἐξ ὀκάδων 777,664. Ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ ἰσχυρισμοῦ του, ὅτι ἐπῆλθεν ἀπροθυμία εἰς τὴν κατανάλωσιν, ἐπεκαλέσθη τὰ γινόμενα, ὡς πρὸς τὰ δύο ταῦτα εἴδη. Ἀλλὰ δὲν ἐσταμάτησε μέχρις ἐδῶ, ἐπραγματεύθη πλατύτερον, διεξοδικώτερον, τὸ ζήτημα, τὸ ἀφορῶν εἰς τὰ σιτηρά. Τὸ ἐπ’ ἐμοί, ὁμολογῶ, ὅτι ἤκουσα μετ’ ἐκπλήξεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ, ἀφηγηθέντος ἐντεῦθεν πρὸς τὴν Βουλὴν ἐπεισόδιόν τι, τὸ ὁποῖον (κατ’ αὐτὸν) ἐπήνεγκε τὴν αὔξησιν τῶν εἰσπράξεων τῶν τελωνιακῶν τοῦ ἔτους 1887. Καὶ πάλιν ἐνταῦθα εὑρίσκει ἀφορμὴν νὰ ἐπαναλάβῃ πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶχεν ἰδιαιτέραν στοργὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ 1887. Εἶπε λοιπόν, ὅτι κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1887 διεδόθη, ὅτι ἐπέκειτο ἡ αὔξησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῶν σιτηρῶν, ὡς ἐκ τούτου δὲ κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας τοῦ 1887 τὰ τέλη, τὰ εἰσπραχθέντα ἐκ σιτηρῶν, ὑπῆρξαν ἀνώτερα, ἀφ’ ὅσα ἔπρεπε νὰ ὦσιν· ὡς ἐκ τοῦ αὐτοῦ δὲ λόγου τὰ μὲν τελωνιακὰ ἔσοδα τοῦ 1887 ἐγένοντο ἀνώτερα, τὰ δὲ τοῦ 1888 φυσικῶς ἠλαττώθησαν. Διὰ τούτων ἠθέλησε νὰ ἐξηγήσῃ τὴν διαφορὰν μεταξὺ εἰσαγωγῆς σιτηρῶν κατὰ τὸ 1887 καὶ 1888. Προσεπάθησεν, ἄλλαις λέξεσι, ν’ ἀμφισβητήσῃ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ὅτι, ἐὰν ἐπῆλθε μικρά τις ἐλάττωσις εἰς τὰς ἐκ τῶν τελωνιακῶν τελῶν εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου, αὕτη ὀφείλεται εἰς τοῦτο, ὅτι τὰ κατὰ τὸ ἔτος 1888 εἰσαχθέντα σιτηρὰ ὑπῆρξαν ἐλάσσονα τῶν εἰσαχθέντων κατὰ τὸ 1887· λέγω ἠμφισβήτησε τὸν ἰσχυρισμὸν αὐτὸν, διότι ῥητῶς εἶπεν, ὅτι πολλὰ σιτηρὰ εἰσήχθησαν κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας τοῦ 1887, καὶ ὡς ἐκ τούτου κατὰ τὸ 1888 αἱ ἀποθῆκαι τῶν σιτεμπόρων ἦσαν πλήρεις καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσαχθῶσι τοιαῦτα κατὰ τὸ 1888 ποσότητος τοιαύτης, ὅση ἄλλως ἤθελεν εἰσαχθῆ. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἀνάγκη ν’ ἀνασκευάσω τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦτον, διότι δὲν ὑπολαμβάνω αὐτὸν σπουδαῖον, καθόσον, καὶ ἀληθὴς ἂν ὑποτεθῇ ἡ διάδοσις, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ ἐπέλθῃ αὔξησις τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους τῶν σιτηρῶν, δὲν ἠδύνατο αὕτη μόνη νὰ πείσῃ τοὺς σιτεμπόρους νὰ τελωνίσωσι τὰ σιτηρὰ αὐτῶν, νὰ καταθέσωσι τὰ κεφάλαια αὐτῶν καὶ νὰ πληρώσωσι τὰς ἀποθήκας των· ἄλλως τε κατὰ τὸν χρόνον αὐτὸν ἡ Βουλὴ συνεδρίαζεν, οὐδεὶς δὲ οὐδέποτε ἐγένετο λόγος περὶ αὐξήσεως τοῦ εἰσαγωγικοῦ τέλους, τοῦ ἐπιβαλλομένου εἰς τὰ σιτηρά. Κατὰ τὴν κατάστασιν, τὴν ἐπίσημον, τῶν μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου τοῦ 1888 τελωνισθέντων σιτηρῶν προκύπτει τὸ ἑξῆς ἐξαγόμενον· κατὰ τὸν Σεπτέμβριον 1887 εἰσήχθησαν σίτου ὀκάδες 10,641,482, κατὰ τὸν αὐτὸν μῆνα τοῦ 1888 εἰσήχθησαν μόνον 7,812,475· ἀραβοσίτου κατὰ τὸ 1887 εἰσήχθησαν 269,495 ὀκάδες, κατὰ τὸ 1888 μόνον 174,791· τῶν λοιπῶν δημητριακῶν καρπῶν εἰσήχθησαν κατὰ τὸν Σεπτέμβριον τοῦ 1887 ὀκάδες 1,520,240, ἐνῷ κατὰ τὸν αὐτὸν μῆνα τοῦ ἔτους 1888 εἰσήχθησαν μόνον 149,270. Ἐν συνόλῳ δὲ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου εἰσήχθησαν κατὰ μὲν τὸ 1887 σίτου ὀκ. 87,544,169, ἐνῷ κατὰ τὸ 1888 εἰσήχθησαν ὀκάδες 73,256,821. Ἀραβοσίτου κατὰ μὲν τὸ 1887 εἰσήχθησαν ὀκ. 10,565,419, ἐνῷ κατὰ τὸ 1888 εἰσήχθησαν ὀκ. 4,466,990. Ἐκ δὲ τῶν λοιπῶν δημητριακῶν καρπῶν, κατὰ μὲν τὸ 1887 εἰσήχθησαν ὀκάδες 8,254,390, κατὰ δὲ τὸ 1888 μόνον ὀκάδες 3,027,682. Ἐκ τούτων προκύπτει ἐλάττωσις τῶν κατὰ τὸ 1888 εἰσαγωγικῶν τελῶν εἰς τὸ Δημόσιον ἐκ δραχμῶν 708,581. Δὲν εἶναι αὕτη ἡ ἐλάττωσις, ὅση φαίνεται ἐκ τῶν σιτηρῶν, ἡ ἐπελθοῦσα εἰς τὰ εἰσαγωγικὰ τέλη, τὰ μέχρι τέλους Ὀκτωβρίου 1888 εἰσπραχθέντα, διότι εἶναι πολὺ ἐλάσσων, ἀλλ’ ἐν τούτοις τὰ ¾ τοῦ ποσοῦ τούτου προέρχονται ἐκ τῆς ἐλάσσονος εἰσαγωγῆς σιτηρῶν κατὰ τὸ 1888. Περιττὸν νὰ ὑπομνήσω ὑμᾶς, ὅτι τὸ 1888, ὡς πρὸς τὰ σιτηρὰ ὑπῆρξεν ὄχι ἀπολύτως εὔφορον, ἀλλ’ ἀσυγκρίτως εὐφορώτερον τοῦ 1887. Μεταξὺ ἡμῶν παρακάθηνται οἱ ἀντιπρόσωποι τῶν ἐπαρχιῶν τῆς Θεσσαλίας καὶ δύνανται οὗτοι νὰ ὁμολογήσωσιν, ὅτι, ἐνῷ κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος ἡ Θεσσαλία, ὄχι μόνον δὲν ἐξήγαγε σιτηρὰ, ἀλλὰ τοὐναντίον εἰσήγαγεν ἔξωθεν, κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο ἐξήγαγε 300,000 κοιλῶν διὰ τοῦ τελωνείου Βόλου, καὶ 100.000 περίπου διὰ ξηρᾶς.

§13ΡΑΛΛΗΣ. Κατὰ τίνας μῆνας;

§14ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἀνεκοίνωσα εἰς τὴν Βουλὴν, ἀφορᾷ εἰς τοὺς μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου μῆνας, ἀλλὰ, διὰ νὰ λύσω τὴν ἀπορίαν σας, παρατηρῶ, ὅτι οἱ σιτέμποροι κυρίως γινώσκουσιν, ἢ μᾶλλον προγινώσκουσι τὰς ἀνάγκας τῆς καταναλώσεως, ἑπομένως εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν προβλέπουσιν, ὅτι ἡ ἐσοδεία ἐν Θεσσαλίᾳ, ἢ καὶ ἀλλαχοῦ τῆς Ἑλλάδος, εἶναι μικρὰ, βεβαίως ποιοῦνται προμήθειαν ἀνωτέραν, ἐνῷ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο, ἐπειδὴ ὑπῆρχε βεβαιωμένη ἡ ἐν Θεσσαλίᾳ ἐσοδεία, αἱ προμήθειαι ἦσαν κατώτεραι, διὰ νὰ μὴ εὑρεθῶσι κάτοχοι ξένων σιτηρῶν, καθ’ ὃν χρόνον τὰ σιτηρὰ τῆς Θεσσαλίας ἤθελον εἰσαχθῆ εἰς τὴν κατανάλωσιν, διότι ἄλλως ἤθελον ἀναγκασθῆ νὰ πωλήσωσιν εἰς τιμὰς κατωτέρας ἐκείνων, εἰς τὰς ὁποίας εἶχον ἀγοράσει αὐτά. Ἐπειδὴ τὸ θέμα ἡμῶν εἶναι, ἐὰν τῷ ὄντι ἐπῆλθε καταπόνησις ἢ κάματος εἰς τὴν παραγωγὴν, νομίζω, ὅτι εἶναι ἀναγκαῖον νὰ πραγματευθῶμεν λεπτομερέστερον τὸ ζήτημα. Σᾶς εἶπον, ὅτι, ὡς πρὸς τὰ ἀροτριῶντα κτήνη, μεταξὺ τοῦ 1887 καὶ τοῦ 1888 ὑπάρχει μία τις διαφορὰ, ὅτι τὰ φορολογηθέντα ἀροτριῶντα κτήνη κατὰ τὰ 1888 ἦσαν 201,723, ἐνῷ κατὰ τὸ 1887 ἀνήρχοντο εἰς μόνον 198,592. Ὡς πρὸς τὸν καπνὸν ποιοῦμαι σύγκρισιν μεταξὺ τοῦ 1886 καὶ τοῦ 1888· κατὰ τὸ 1886 παρήχθη καπνὸς ἐξ ὀκάδων 2,232,000, ὅστις ὑπεβλήθη εἰς τὸν ἔγγειον φόρον, τὸν κεχωρισμένον τοῦ φόρου τῆς καταναλώσεως· κατὰ τὸ 1888 ὁ παραχθεὶς καὶ φορολογηθεὶς καπνὸς ἀνῆλθεν εἰς 3,128,148. Ὁ βαρὺς φόρος, ἢ ἡ προσθήκη τοῦ 20%, ἢ καὶ αὐτὰ τὰ καπνοκοπτήρια, ὡς βλέπετε, οὐ μόνον δὲν συνετέλεσαν εἰς τὴν ἐλάττωσιν τῆς παραγωγῆς τοῦ καπνοῦ, ἀλλὰ τοὐναντίον, εἰς τὴν αὔξησιν αὐτοῦ. Ὡς πρὸς τὰ κουκούλια, τὸ ποσὸν αὐτῶν κατὰ τὸ 1885 ἀνήρχετο εἰς ὀκάδας 11,073, κατὰ τὸ 1886 εἰς 31,626, κατὰ δὲ τὸ 1887 ἀνῆλθεν εἰς ὀκάδας 50,618, ὥστε καὶ ὡς πρὸς τὰ κουκούλια βλέπετε, ὅτι ἐπῆλθεν αὔξησις. Περιττὸν δὲ νὰ σᾶς εἴπω, ὡς πρὸς τὴν σταφίδα, τὴν μεγάλην μεταξὺ τοῦ 1887 καὶ 1888 διαφοράν· διότι εἶναι δυνατόν τινες νὰ ἰσχυρισθῶσιν, ὅτι αὕτη ὀφείλεται εἰς τὰς ἀτμοσφαιρικὰς περιστάσεις, ἀλλ’ ἐν τούτοις οἱ σταφιδοκτήμονες δὲν κατελήφθησαν ὑπὸ καμάτου πρὸ τῆς αὐξήσεως τοῦ φόρου κατὰ 20%, ὥστε νὰ ἐλαττώσωσι τὴν παραγωγήν των, καὶ διὰ τοῦτο, ἐνῷ κατὰ τὸ 1886 ἐφορολογήθησαν λίτραι 196,343,000, κατὰ τὸ 1887 ἐφορολογήθησαν λίτραι 236,742,000. Ὡς πρὸς τὰ ζῷα εἶναι ἀνάγκη βεβαίως νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν ἐπῆλθεν ἐκ τῆς προσθήκης τῶν 20% ἐλάττωσις κατὰ τὸ 1887, ἢ κατὰ τὸ 1888, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ 1886. Ἰδοὺ δὲ τὸ ἐξαγόμενον συγκρίσεως, στηριχθείσης ἐπὶ τοῦ βιβλίου, τὸ ὁποῖον κατετέθη εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τὸ 1886 ἐφορολογήθησαν πρόβατα καὶ αἶγες 4,597,297, κατὰ τὸ 1887 4,601,644, κατὰ τὸ 1888, χάρις εἰς τὴν προσθήκην τῶν 20%, τὸ ποσὸν ἀνῆλθεν εἰς 6,178,353· ὡς πρὸς τὰ ζῷα τὰ μεγάλα, κατὰ τὸ 1886 ἐφορολογήθησαν 275,897, κατὰ τὸ 1887 275,954 καὶ κατὰ τὸ 1888, ὡς ἐκ τῆς προσθήκης τῶν 20%, ἀνῆλθον εἰς 371,858· ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ ὄνοι ἐκ τῆς προσθήκης τῶν 20% δὲν ἠλαττώθησαν (ἱλαρότης)· κατὰ τὸ 1886 ἦσαν 90,218, κατὰ τὸ 1878 91,549, κατὰ τὸ 1888 ηὐξήθησαν εἰς 121,593· ἀλλὰ τὸ αὐτὸ συνέβη καὶ ὡς πρὸς τοὺς χοίρους, διότι, ἐνῷ εἴχομεν κατὰ τὸ 1886 19,000, καὶ κατὰ τὸ 1887 ἔλασσον τούτου, τὸ 1888, καθ’ ἃς πληροφορίας ἔχει ἡ ὑπηρεσία, θ’ ἀνέλθωσιν εἰς 90,000.

§15ΡΑΛΛΗΣ. Δὲν φοβεῖσθε μήπως εἶναι κἀμμία συμπαιγνία τῶν ἐνοικιαστῶν;

§16ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· καθὼς γινώσκετε, ὡς πρὸς τὸν φόρον τῶν ζῴων λειτουργεῖ ἤδη ὁ νέος νόμος, ὁ ὁποῖος κατέστησε σχεδὸν καὶ τὰς ἀναθεωρητικὰς καταμετρήσεις περιττάς, διότι αἱ δηλώσεις ἤδη δὲν γίνονται, ὅπως καὶ κατὰ τὸ παρελθόν, ἀλλ’ ὑπό τι σύστημα ἀλληλεγγύης τῶν κτηνοτρόφων ἑκάστου χωρίου, ὡς ἐκ τούτου δὲ δὲν λαμβάνουσι χώραν αἱ παραλείψεις, αἵτινες κατὰ τὸ παρελθὸν ἐγίνοντο, καθόσον ἐκεῖνοι, οἵτινες ἦσαν συνειθισμένοι νὰ μὴ δηλώνωσι τὰ ζῷά των, ἤδη ἐδήλωσαν αὐτὰ ἀκριβέστερον. Συνήθως οἱ οἰκονομολόγοι, προκειμένου νὰ κρίνωσι περὶ τῆς οἰκονομικῆς εὐεξίας ἑνὸς τόπου, ἐν συγκρίσει πρὸς τὸ παρελθόν, λαμβάνουσιν ὡς μέτρον τὰς εἰσπράξεις τοῦ Δημοσίου ἐκ τῶν φόρων καταναλώσεως· διότι αὐτοὶ κυρίως εἶναι ἐνδεικτικοὶ τῆς προόδου, τῆς κοινωνικῆς καὶ ἐμπορικῆς. Ἐὰν ἐξετάσητε οἱονδήποτε ἐκ τῶν διασήμων οἰκονομολόγων, τῶν καλουμένων νὰ κρίνωσι περὶ τῆς οἰκονομικῆς εὐεξίας ἑνὸς τόπου, θὰ ἴδητε αὐτὸν φέροντα ὡς παράδειγμα τοὺς φόρους ἐπὶ τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, τὸ χαρτόσημον, τὰ τέλη ἐκ τῶν μερισμάτων τῶν ἀνωνύμων ἑταιριῶν, τὰ δικαιώματα εἰσιτηρίων (ἀτμοπλοίων καὶ σιδηροδρόμων), τὰ ταχυδρομεῖα καὶ τὰ τηλεγραφεῖα. Εἶναι λίαν εὔκολον νὰ ἐξετάσωμεν, ὁποῖαι εἶναι ἐκ τῶν εἰδῶν τούτων αἱ εἰσπράξεις τοῦ ἡμετέρου δημοσίου ταμείου κατὰ τὸ 1885, 1886 καὶ 1887· τὸ 1885 αἱ εἰσπράξεις ἡμῶν ἐκ τῶν εἰδῶν τούτων ἀνῆλθον εἰς 9,500,000, τὸ 1886 εἰς 10,700,000, κατὰ δὲ τὸ 1887 εἰς 11,525,000· ἤτοι ἔχομεν διαφορὰν 800,000 πρὸς τὸ 1886 καὶ 2,000,000 πρὸς τὸ 1885. Ἀλλὰ καὶ ἕτερον ἔσχεν ἐπιχείρημα ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτής, ἵνα σᾶς ἀποδείξῃ τὴν ἐπελθοῦσαν καταπόνησιν, ὄχι μόνον ἐκ τῆς προσθήκης τῶν φόρων, ἀλλὰ καὶ ἐκ τοῦ τρόπου, καθόσον ἡ βεβαίωσις τῶν φόρων λειτουργεῖ, ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν οἱ ἁρμόδιοι ὑπάλληλοι ἐκτελοῦσι τοὺς νόμους τοὺς φορολογικούς. Ὡς παράδειγμα δὲ ἐπεκαλέσθη τὰ στέμφυλα (τσίπουρα), καὶ ἀνέγνω ἐντεῦθεν ἐπιστολὴν ἔκ τινος πόλεως τῆς Πελοποννήσου, καθ’ ἣν πρόσοδος 40,000 δραχ. περίπου, τὴν ὁποίαν ἄλλως ἤθελε πορισθῆ ἡ ἐπαρχία ἐκείνη, κατεστράφη ἕνεκα τοῦ νόμου περὶ φορολογίας ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων. Προσέθηκε δὲ ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας, ὅτι προστασίαν ἰδιάζουσαν ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ἐπέδειξεν ὑπὲρ τῶν μεγάλων ἐργοστασίων, τὸν παρὰ τὸν Πειραιᾶ ἱδρυμένων, καὶ ὅτι διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου κυρίως ἐσκόπει νὰ καταστρέψῃ τὴν μικρὰν βιομηχανίαν. Καὶ ὡς πρὸς τὴν προστασίαν μὲν, τὴν χορηγηθεῖσαν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως διὰ τοῦ νόμου ἐκείνου ὑπὲρ τῶν παρὰ τὸν Πειραιᾶ τοιούτων ἐργοστασίων, ἐν οἷς παράγεται οἰνόπνευμα, πάντες γινώσκετε, ὅτε συνεζητεῖτο ὁ περὶ τούτου νόμος, ὅτι οὐ μόνον προστασία τις δὲν ἐχορηγήθη πρὸς αὐτά, ἀλλά, τοὐναντίον, ἡ ἐπιβληθεῖσα εἰς αὐτὰ φορολογία κατέστησε δύσκολον τὴν περαιτέρω λειτουργίαν αὐτῶν. Τοῦ νόμου ἐκείνου σκοπὸς ἦτο κυρίως νὰ προστατευθῇ ἡ ἐγχώριος παραγωγή, καὶ δι’ αὐτὸ τὸ οἰνόπνευμα, τὸ παραγόμενον ἐκ στεμφύλων, ἢ ἐκ σταφυλῶν καὶ οἴνου, τὸ ὑπέβαλεν εἰς ἀσυγκρίτως κατώτερον φόρον ἐκείνου, τὸν ὁποῖον ἐπιβάλλει εἰς τὸ οἰνόπνευμα, τὸ παραγόμενον ἐν τοῖς μεγάλοις ἐργοστασίοις ἐξ ἀμυλωδῶν ὑλῶν, καὶ ἰδίως ἐξ ἀραβοσίτου, εἰσαγομένου ἔξωθεν. Συμβαίνει ὅμως ἀληθῶς δυσάρεστόν τι εἰς τοὺς τὸ πρῶτον ἐφαρμοζομένους φορολογικοὺς νόμους· οἱ ὑπάλληλοι, οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν ἐφαρμογὴν αὐτῶν, νὰ μὴ κατανοῶσι τὸν ἀληθῆ σκοπὸν τοῦ νομοθέτου, καὶ νὰ περιπίπτωσιν εἰς λάθη, ἐξ ὧν ἐγείρονται παράπονα, ἐπὶ βλάβῃ βεβαίως τῆς δημοτικότητος τῆς Κυβερνήσεως· τοῦτ’ αὐτὸ συνέβη καὶ ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ φορολογικοῦ νόμου ἐπὶ τῶν οἰνοπνευμάτων ὡς πρὸς τὰ στέμφυλα, ἢ μᾶλλον ὡς πρὸς τὴν σοῦμαν ἢ εἶδος οἰνοπνεύματος, παραγόμενον ἐκ τῶν στεμφύλων, τὸ ὁποῖον κυρίως οἱ ἰδιοκτῆται ἀμπέλων ἢ σταφιδαμπέλων παράγουσι πρὸς ἰδίαν των χρῆσιν. Ὑπέλαβον οἱ ἐπιτετραμμένοι τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου ὑπάλληλοι εἴς τινας τῶν ἐπαρχιῶν, ὅτι δὲν εἶχον τὸ δικαίωμα οἱ ἀμπελοκτήμονες, καὶ ὅταν πρὸς ἰδίαν χρῆσιν κατεσκεύαζον τὸ εἶδος τοῦτο τοῦ οἰνοπνεύματος, νὰ μὴ ὑποβάλλωνται εἰς φορολογίαν· τὰ παράπονα ὅμως ταῦτα ἦλθον εἰς γνῶσιν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἔσπευσε δι’ ἐγκυκλίου πρὸς τὰς οἰκονομικὰς ἀρχὰς τοῦ Κράτους, νὰ δηλώσῃ πρὸς αὐτὰς, ὅτι οὐδεμία ἐπιτρέπεται καταδίωξις, εἰμὴ μόνον, ὅταν πρόκηται περὶ σούμας, ἡ ὁποία χρησιμεύει πρὸς ἐμπορίαν· ἐνέδειξε δὲ διὰ τῆς ἐγκυκλίου ταύτης, ὅτι, ἐφ’ ὅσον ὁ ἐκ τοιούτων στεμφύλων παράγων σοῦμαν πρόκειται νὰ μεταχειρισθῇ ταύτην πρὸς ἰδίαν του χρῆσιν, εἰς οὐδεμίαν ὑποβάλλεται φορολογίαν, ἀφοῦ καὶ εἰς οὐδεμίαν ὑποβάλλεται καταδίωξιν· εὐθὺς ὅμως, ὡς οὗτος ἤθελε τὸ προϊόν του νὰ μεταπωλήσῃ χάριν ἐμπορίας, τότε βεβαίως ὁ νόμος τὸν φορολογεῖ· τοῦτο δὲ κυρίως συνέβη εἰς τὰς ἐπαρχίας, ἐν αἷς δὲν εἶναι ἐγκατεστημένα ἐργοστάσια μεγάλα, ἔχοντα μηχανήματα τῆς δευτέρας ἀποσταλάξεως, καὶ ὡς ἐκ τούτου οἱ παράγοντες τὴν σοῦμαν ἐκ τῶν ἰδίων στεμφύλων δὲν εἶχον τὴν εὐκολίαν νὰ τὴν μεταπωλήσωσι πρὸς τὰ ἐργοστάσια ταῦτα, πρὸς περαιτέρω κατεργασίαν. Καὶ ἐγὼ, καὶ ἕτεροι Βουλευταὶ, ἀνήκοντες εἰς τὴν Συμπολίτευσιν, συνέπεσε νὰ λάβωμεν πληροφορίας περὶ τῶν γενομένων εἰς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου τούτου, καὶ ὅτε προσήλθομεν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ζητοῦντες ἐξηγήσεις περὶ τούτου, εὕρομεν ληφθεῖσαν ἤδη πρόνοιαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν διὰ τῆς ἐγκυκλίου, ἥτις ἀκριβῶς λέγει εἰς τὰς οἰκονομικὰς ἀρχὰς, ὅτι δὲν ὑποβάλλονται εἰς τὰς καταδιώξεις, τὰς ἐκ τοῦ οἰκείου νόμου προβλεπομένας, εἰμὴ μόνοι οἱ μεταπωλοῦντες τὴν ὑπ’ αὐτῶν κατασκευασθεῖσαν σοῦμαν. Ὑποχρεοῦνται μὲν καὶ οἱ δι’ ἰδίαν αὐτῶν χρῆσιν ἐκ τῶν ἰδίων στεμφύλων κατασκευάζοντες σοῦμαν, ἤ τι προσόμοιον πρὸς αὐτὴν πνευματῶδες ποτὸν, νὰ ἐφοδιάζωνται μὲ ἄδειαν καὶ νὰ δηλῶσι μετὰ τὴν λῆξιν τῆς ἐργασίας των τὸ ποσὸν τῆς παραχθείσης σούμας, ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον τὸ παραχθὲν οἰνόπνευμα μεταχειρίζονται πρὸς ἰδίαν των χρῆσιν, ἡ δήλωσίς των δὲν ἔχει εἰμὴ στατιστικὴν ἀξίαν, διότι εἰς οὐδεμίαν ὑποβάλλονται φορολογίαν. Ἐπὶ τέλους δὲ, εἶπεν εἰς τὰς οἰκονομικὰς ἀρχὰς, ἐπειδὴ ἤθελε ν’ ἀποφύγῃ πᾶσαν τοῦ νόμου παρερμηνείαν, ὅτι, διὰ πᾶσαν τυχὸν βεβαιωθεῖσαν παράβασιν τῶν ἐπιβαλλομένων εἰς τοὺς κατασκευαστὰς σούμας ὑποχρεώσεων, ὀφείλουσι ν’ ἀναφέρωσι ταύτην εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ νὰ ἀναμένωσι τὰς ἐπὶ τούτου διαταγάς του. Ὡς δὲ βλέπετε, δὲν ἔδωκε τὸ δικαίωμα εἰς τοὺς οἰκονομικοὺς ἐφόρους νὰ προβαίνωσιν εἰς καταγγελίας πρὸς τὰς ποινικὰς ἀρχὰς, εἰμὴ ἀφοῦ ζητήσωσι προηγουμένως τὰς ὁδηγίας του. Ὥστε, Κύριοι, πείθεσθε, ἐξ ὅσων μετέδωκα ὑμῖν μελετῶν, στηριζομένων ἐπὶ ἀριθμῶν, ἐξηγμένων ἀπὸ τῶν δημοσίων βιβλίων, ὅτι καὶ ὑπὸ τὴν ἔννοιαν ταύτην τὰ πορίσματα τοῦ προαγορεύσαντος δὲν εἶναι βάσιμα, οὐδὲ ἐνέδειξαν τὸ παράπαν, ὅτι ἐπῆλθεν εἰς τὴν παραγωγὴν κάματος ἢ χαλάρωσις εἰς τὴν κατανάλωσιν. Ἀλλά, Κύριοι, διατὶ μόνον εἰς τὰ πορίσματα ταῦτα, τὰ ἐκ τούτων προκύπτοντα, νὰ περιοριζώμεθα; Πάντες ἀντιπροσωπεύομεν νομούς, πάντες γινώσκομεν τὴν κατάστασιν τοῦ τόπου ἡμῶν. Ἐρωτῶ δὲ πάντας ὑμᾶς νὰ μοὶ εἴπητε, γινώσκει τις ἐξ ὑμῶν γεωργὸν, ὅστις ἐγκατέλειψε τὸ ἔργον αὑτοῦ λόγῳ τῆς προσθήκης τῶν 20% ἐπὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν; γινώσκει τις ἐξ ὑμῶν ἐπιτηδευματίαν, ὅστις ἐγκατέλειψε τὸ ἐπιτήδευμά του, διότι ἐπῆλθε μεταβολὴ τοῦ νόμου, τοῦ φορολογοῦντος αὐτόν; γινώσκει τις ἐξ ὑμῶν συμπολίτην του, ὅστις, ἔχων σκοπὸν νὰ οἰκοδομήσῃ, ἀπετράπη ἐκ τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν; (καίτοι οὗτος ἐψηφίσθη τῇ πρωτοβουλίᾳ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ). Τοὐναντίον, ἐὰν περιέλθῃ τις τὴν πόλιν τῶν Ἀθηνῶν, θέλει ἰδεῖ, ὅτι ἄπειροι ἀνεγείρονται οἰκοδομαὶ, πλείονες ἴσως ἢ ὅσαι ἀνεγείροντο πρὸ τοῦ τελευταίου φορολογικοῦ νόμου. Τίς δὲ ἔμπορος ἐγκατέλιπε τὸ ἔργον του ἕνεκα τῶν ηὐξημένων τελωνειακῶν τελῶν; Ἀπευθύνομαι εἰς τὸν ἀξιότιμον ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴν, τὸν κ. Μουτσόπουλον, ὅστις γινώσκει τὰ τῆς πόλεως τοῦ Πειραιῶς, πόλεως, ἥτις ὑπέστη μεγάλην καταστροφὴν ἐκ τῆς ἐπισκηψάσης παρ’ ἡμῖν πρὸ διετίας οἰκονομικῆς καὶ χρηματικῆς κρίσεως, ὑπέστη δὲ ἐκ τῆς κρίσεως ἐκείνης τὴν μείζονα βλάβην, διότι οἱ τῇ ἐν πόλει ταύτῃ ἐμπορευόμενοι εἶχον τραπῆ ἐπὶ ἄλλα ἔργα. Ἐρωτῶ λοιπὸν τὸν κ. Μουτσόπουλον, ἐὰν ὁ Πειραιεὺς τελευταίως ἦναι εἰς χείρονα ἢ τὸ παρελθὸν ἔτος κατάστασιν, ἐὰν δηλ. οἱ φόροι, οἱ ἐπιβληθέντες εἰς τὴν εἰσαγωγὴν, συνετέλεσαν εἰς τὸ νὰ βλαφθῇ ὁ Πειραιεὺς, ἢ ὄχι. Κατὰ τὰς ἐμὰς πληροφορίας, ἡ ἐν Πειραιεῖ κατάστασις δὲν εἶναι βεβαίως ἀνθηρὰ, ἀλλ’ εἶναι σχετικῶς κρείσσων τῆς τοῦ παρελθόντος ἔτους.

§17ΜΟΥΤΣΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον εἰς τὴν ἐπιτροπὴν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι ὁ Πειραιεὺς εἶναι εἰς πολὺ καλλιτέραν κατάστασιν, τὸ ἐμπόριον ἐνεργεῖται καλλίτερον, αἱ ζημίαι, αἱ ὁποῖαι προέκυψαν, προέκυψαν ἀπὸ κακοὺς ὑπολογισμούς· ἠγόρασαν οἰκόπεδα, ἔκαμαν οἰκοδομὰς πολλὰς, ἐδανείσθησαν, καὶ δι’ αὐτὸ ἐπῆλθεν ἡ κρίσις ἡ μεγάλη· τώρα ἐβελτιώθη ἀρκετὰ ἀπὸ τῆς ἐποχῆς τῆς κρίσεως.

§18ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Συγκεφαλαιῶν, Κύριοι, ὅσα σᾶς ἐξέθηκα, ἀφορῶντα εἰς τοὺς ἰσχυρισμοὺς τῶν προαγορευσάντων περὶ τῆς ἐπελθούσης καταπονήσεως εἰς τὴν παραγωγὴν, καὶ τῆς χαλαρώσεως εἰς τὴν κατανάλωσιν, νομίζω, ὅτι καὶ διὰ τῶν ἀριθμῶν, τοὺς ὁποίους παρέθηκα ὑμῖν, καὶ διὰ τῶν ἐπιχειρημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπεκαλέσθην, ἐπιχειρημάτων στηριζομένων εἰς τὰ πράγματα, ἔπεισα ὑμᾶς, ὅτι οὐδεμία, οὐδὲ ἡ ἐλαχίστη, ἐπῆλθε καταπόνησις τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου. Ἀλλ’ ἐπὶ τέλους, ἀναφωνοῦσιν οἱ προαγορεύσαντες, πρὸς τί αὐταὶ αἱ θυσίαι; εἶναι ἀνάλογοι πρὸς τὸ καλὸν, τὸ ὁποῖον ἐκ τούτων προσδοκᾶται; Νομίζω, Κύριοι, ὅτι αἱ θυσίαι, εἰς τὰς ὁποίας εἶναι ὑποχρεωμένος ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ ὑποβάλληται καὶ ἐπὶ σειρὰν ἔτι ἴσως ἐτῶν, ἀπέδωκαν καρποὺς, οἵτινες προήγαγον καὶ θέλουσι προαγάγει τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν πλοῦτον, ἔσχον ἰδίως τὸ ἀποτέλεσμα νὰ διατηρηθῇ ἀκεραία ἡ τιμὴ τῆς χώρας ἡμῶν. Τὸ πρῶτον καὶ βέβαιον ἀποτέλεσμα αὐτῶν ἦν νὰ πραγματοποιηθῇ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ 1887, ἐγγυῶνται δ’ ἀσφαλῶς καὶ τὸ ἰσοζύγιον τοῦ 1888, καὶ, ἄν τι ἀπρόοπτον δὲν ἐπέλθῃ, καὶ τὸ τῶν ἑπομένων ἐτῶν. Ἀλλ’ ἐκ τοῦ ἐπιτευχθέντος ἰσοζυγίου τοῦ 1887 ὁποῖαι παρήχθησαν ὠφέλειαι; Τὸ πρῶτον κέρδος, τὸ ὁποῖον ἐπῆλθεν εἰς τὸ Κράτος, ἦτο ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προχθὲς ἐν τῇ Βουλῇ ἀνεκοίνωσεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἤτοι νὰ ἀνορθωθῇ ἡ δημοσία ἡμῶν πίστις, ἐκ τῆς ἀνορθώσεως δὲ τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως ἐπῆλθεν ἀμέσως οἰκονομία εἰς τὰς πιστώσεις, τὰς διὰ τὸ δημόσιον χρέος ἀναγραπτέας ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους, κατὰ δραχμὰς 6,000,000. Ὁ πίναξ, τὸν ὁποῖον κατέθηκεν εἰς τὴν Βουλήν, καὶ ὁ ὁποῖος δὲν διενεμήθη εἰσέτι εἰς τοὺς κ. κ. Βουλευτάς, παρέχει δι’ ἀριθμῶν πλήρη καὶ ἀναμφισβήτητον τὴν ἀπόδειξιν ταύτην. Ἀλλ’ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἐμέμφθη τὸν ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργόν, ὡς καταφεύγοντα εἰς οἰκονομικοὺς συνδυασμούς, ἢ ὡς ὁμιλοῦντα περὶ οἰκονομικῶν συνδυασμῶν, ἐν ᾧ ἔπρεπε νὰ ὁμιλῇ περὶ ἄλλων δανείων περὶ δανείων detourné, ὡς ἀποκαλοῦσι ταῦτα ἀλλαχοῦ. Σᾶς βεβαιῶ, ὅτι οὔτε ἐν τοῖς λεξικοῖς, οὔτε παρὰ τοῖς τραπεζίταις, οἱ ὁποῖοι ἐνταῦθα μένουσιν, ἠδυνήθην νὰ εὕρω πλήρη τὴν ἐξήγησιν τῆς λέξεως ταύτης. Ἀλλ’ ἐφ’ ὅσον ἠδυνήθην νὰ ἐννοήσω, ἡ λέξις ἐνδεικνύει δάνειον τοκογλυφικόν, δάνειον πραγματοποιούμενον μετὰ θυσίας μεγάλης τοῦ δανειζομένου. Φαίνεται, ὅτι ὑπῆρξεν ἐποχή, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐν Γαλλίᾳ ὡρίσθη ὁ νόμιμος τόκος εἰς 6%. Ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἦτο ὁ τόκος οὗτος πρόσφορος πρὸς τὴν ἐποχήν, καθ’ ἣν διὰ νόμου ἐπεβλήθη οὗτος, οἱ τοκογλύφοι, ἵνα δανείζωσι τοὺς ἔχοντας ἀνάγκην κατεπείγουσαν, ἴσως καὶ μὴ ἀπολύτως φερεγγύους, δὲν περιωρίζοντο νὰ χορηγῶσιν εἰς αὐτοὺς χρήματα, ἀλλ’ ἐπώλουν πρὸς αὐτοὺς καὶ εἶδός τι, ἐνδύματα, φέρ’ εἰπεῖν, ὡρολόγια καὶ ἄλλα εἴδη, καὶ ὑπὸ τὸν τύπον πληρωμῆς τιμήματος διὰ τὰ εἴδη ταῦτα ἐκάλυπτον τὸν ὑπόλοιπον τόκον, μὲ τὸν ὁποῖον ἐπεβαρύνετο ὁ δανειζόμενος. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς λέξεως detourné. Ἀλλ’ ὑφίσταται ἄρα ἐνταῦθα ὁμοιότης τις; Δύναται δέ τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἐπέτυχεν ὁ ἐξ Ἀρκαδίας ἀξιότιμος βουλευτὴς χαρακτηρίσας καὶ συγκρίνας τοὺς οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς τῆς Κυβερνήσεως πρὸς τὰ τοιούτου εἴδους δάνεια; Ἔφερεν ὡς παράδειγμα τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων, τὸ συνομολογηθὲν κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, διότι καὶ τοῦτο συνωμολογήθη, ὡς εἶπεν, οὐχὶ διὰ νὰ ληφθῶσιν ἐκ τούτου χρήματα, ἀλλὰ πρὸ πάντων ἐγένετο διὰ νὰ παραχθῇ ὑπὲρ ἐκείνων, οἵτινες τὸ ἐχορήγησαν, κέρδος ἔκτακτον ἐκ τῆς κατασκευῆς τῶν τριῶν θωρηκτῶν. Ἡ αἰτίασις αὕτη καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἐντεῦθεν ἐξετοξεύθη, καὶ τότε παρὰ τῶν ἁρμοδίων Ὑπουργῶν ἐδόθη ἡ ἀπαιτουμένη ἐξήγησις πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ ἐγὼ δὲ τότε, ὢν ὑποχρεωμένος νὰ ἀπαντήσω εἰς τινα τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, εἶπον, ὅτι, ὅτε τὸ δάνειον τῶν 135 ἑκατομμυρίων ἐπρόκειτο νὰ συνομολογηθῇ, ἡ ὑπόθεσις τῶν πλοίων ἦτο ἤδη τετελεσμένη, ἤδη αἱ διαπραγματεύσεις, αἱ ἀφορῶσαι εἰς τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων, εἶχον περατωθῆ, καὶ τὸ τίμημα ἦτο ὁριστικῶς συμπεφωνημένον, μετὰ τῶν διοριῶν, κατὰ τὰς ὁποίας ἔπρεπε νὰ πληρωθῇ. Οὕτως εἶχον τὰ κατὰ τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων, ὅτε εὐτυχῶς προέκυψεν ἐν τῷ μέσῳ, συνεπείᾳ ἄλλων κυβερνητικῶν προσπαθειῶν, ἡ συνομολόγησις τοῦ δανείου. Καὶ βεβαίως δὲν ὠφέλησε τὸ δάνειον ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀνέλαβον τὴν κατασκευὴν τῶν πλοίων, τοὐναντίον ὠφέλησε καὶ ὑπ’ αὐτὴν τὴν ἔννοιαν τὸ Δημόσιον, διότι τὸ τίμημα τῶν πλοίων ἠλαττώθη ἀπὸ 28 ἑκατομμυρίων εἰς 26 ἑκατομμύρια. Τίνες δὲ οἱ μετασχόντες τοῦ δανείου τούτου; Μεταξὺ αὐτῶν εἶναι καὶ τὸ Comptoir d’ Escompte, ἀλλ’ ἡ μετοχὴ αὐτοῦ εἰς τὸ δάνειον ἐκεῖνο ἦν ἐλαχίστη, μὴ ὑπερβαίνουσα τὸ εἰκοστημόριον· τὰ ἄλλα δέκα ἐννέα εἰκοστὰ ἀνελήφθησαν ἀπὸ ἄλλους κεφαλαιούχους. Τὸ Comptoir d’ Escompte φαίνεται, ὅτι ἔχει μικρόν τι συμφέρον ἐκ τῆς ἑταιρίας, τῆς ἀναλαβούσης τὴν κατασκευὴν τοῦ ἑνὸς μόνου ἐκ τῶν τριῶν θωρηκτῶν. Πόθεν λοιπὸν τὸ Δημόσιον ἐζημιώθη; ἐκέρδησε καὶ ὡς πρὸς τὸ τίμημα τῶν πλοίων 2 ἑκατομμύρια, διὰ δὲ τοῦ δανείου τῶν 135,000,000 παρήχθη ἀκριβῶς τοσαύτη ὠφέλεια ὑπὲρ τοῦ δημοσίου ταμείου, ὥστε τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον θέλει δαπανηθῆ διὰ τὰ πλοῖα, νὰ μὴ ἐπιβαρύνῃ τὸν Προϋπολογισμὸν ἡμῶν οὐδὲ δι’ ἑνὸς λεπτοῦ δαπάνης. Τὸ Comptoir d’ Escompte βεβαίως εἶχε συμφέρον τι καὶ συνετέλεσε βεβαίως εἰς τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου τῶν 135,000,000, ἀλλ’ ὄχι διὰ νὰ προσπορίσῃ κέρδος εἰς τοὺς κατασκευάζοντας τὸ ἓν πλοῖον, ἀλλὰ διὰ νὰ ἀποτρέψῃ τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἀπὸ τοῦ νὰ κατασκευάσῃ τὰ πλοῖα ταῦτα εἰς ναυπηγεῖον ἀγγλικόν· καὶ βεβαίως εἶχεν αὐτὸ τὸ ἠθικὸν συμφέρον, νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν συνομολόγησιν τοῦ δανείου, ἀλλὰ τοῦτο ἀπέβη ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου. Πλὴν αὐτὰ τὰ δύο δάνεια, τὸ δάνειον τῶν 135,000,000 καὶ τὸ τῶν 15,000,000, τὸ κατόπιν γενόμενον, καὶ πάντες οἱ ἄλλοι οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ, τῶν ὁποίων τὰ ἀποτελέσματα ἐλαφρύνουσι τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους κατὰ 6,000,000 μονίμως, δύνανται νὰ ἔχωσι τὸν χαρακτῆρα, τὸν ὁποῖον ἀπέδωκεν ὁ ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς εἰς αὐτά; Ἐν τούτοις τὸ κέρδος μέχρι τοῦδε, τὸ ἐκ τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ 1887 προελθὸν, ἀπέβλεπεν εἰς τὸ δημόσιον ταμεῖον, καὶ κατεμετρήθη ὡς ἀνερχόμενον εἰς 6,000,000· ἀλλὰ δὲν ἐκέρδησεν ἐκ τούτου καὶ ἡ κοινωνία; δὲν πρόκειται νὰ κερδήσῃ καὶ ἐν τῷ μέλλοντι ἡ ἡμετέρα κοινωνία; Βεβαίως ἡ κοινωνία ὠφελεῖται ἐκ τῆς καλῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, διότι ἡ ἀνόρθωσις τῆς δημοσίας πίστεως δὲν εἶναι, ὥς τινες ἰσχυρίσθησαν, ἄσχετος πρὸς τὴν ἐμπορικὴν καὶ κοινωνικὴν εὐεξίαν ἑνὸς τόπου. Τὸ παράδειγμα, τὸ ὁποῖον ἐπεκαλέσθη ὁ ἐξ Ἀρκαδίας ἀξιότιμος βουλευτὴς, ὅτι γράφει εἰς τὴν ἱστορίαν ὁ Louis Blanc, ὅτι, ὅτε εἰς Παρισίους ἦλθεν ἡ εἴδησις, ὅτι οἱ Γάλλοι κατεστράφησαν εἰς τὸ Waterlo, τὰ χρεώγραφα ὑψώθησαν, δὲν ἔχει οὐδεμίαν σχέσιν πρὸς τὸ θέμα, τὸ ὑπὸ συζήτησιν, διότι ὄντως ἡ καταστροφὴ τοῦ Ναπολέοντος ἐν Waterlo ἔσχεν ὡς ἀποτέλεσμα τὴν κατάπαυσιν τῶν πολέμων, εἰς τοὺς ὁποίους ἦτο ἐκτεθειμένη τότε ἡ Εὐρώπη, καὶ ἑπομένως προσέδιδεν εἰς πάντας τοὺς χρηματιζομένους τὴν πεποίθησιν, ὅτι δύνανται νὰ ἔχωσι τὴν πεποίθησιν ἐπὶ τὸ μέλλον. Ἀλλ’ εἰς ποῖον Κράτος δύνασθε νὰ εὕρητε τὰ μὲν οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εἰς χειρίστην κατάστασιν, τὴν δὲ κοινωνίαν εὐημεροῦσαν καὶ προαγομένην; Ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν γνωρίζω οὐδὲν Κράτος, εἰς τὸ ὁποῖον τὰ μὲν οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εἶναι ἐλεεινὰ, ἡ δὲ ἐμπορικὴ καὶ κοινωνικὴ εὐεξία εἶναι ἀνθηρά. Ἡ δημοσία λοιπὸν πίστις καὶ παρ’ ἡμῖν ἐξασκεῖ ἄμεσα ἀποτελέσματα ἐπὶ τῆς κοινωνικῆς καὶ ἐμπορικῆς εὐεξίας τοῦ τόπου· οὐδεὶς δὲ ὑπάρχει ὁ περὶ τούτου ἀμφιβάλλων. Ὑπὲρ τοῦ Δημοσίου, ὡς εἶπον, παρήγαγε τὸ κέρδος τῶν ἓξ ἑκατομμυρίων, τὸ μέχρι τοῦδε γενόμενον, ἐγγυᾶται δὲ καὶ περαιτέρω ἄλλα ἓξ ἑκατομμύρια κέρδος, ἂν τὸ αὐτὸ σύστημα τὸ οἰκονομικὸν λειτουργήσῃ ἀπροσκόπτως. Καὶ δὲν εἶναι ἐνδεικτικὸν τῆς ἐπελθούσης βελτιώσεως τὸ γεγονὸς, ὅτι ἤρξατο τὸ Κράτος νὰ δανείζηται ἄνευ ἐγγυήσεων, ἀλλὰ μὲ μόνην τὴν ἠθικὴν αὐτοῦ ὑποχρέωσιν; ὅτι, ἄλλαις λέξεσιν, ἤρξατο νὰ κατατάσσηται εἰς τὴν χορείαν τῶν ἐθνῶν, ἅτινα εἶναι ἀσυγκρίτως ἡμῶν προκεχωρημένα καὶ ἐν τῷ πολιτισμῷ καὶ ἐν τοῖς οἰκονομικοῖς; Ἡ ἀνόρθωσις τῆς πίστεως ἡμῶν ἔσχε βέβαιον ἀποτέλεσμα, νὰ καταβιβάσῃ τὸν τόκον, τὸν ὁποῖον ἐπλήρονεν εἰς τοὺς πιστωτὰς αὑτοῦ, ἀπὸ 9, 8 καὶ 7% εἰς μόνον 6%. Σήμερον οὐδεὶς δύναται νὰ ἀξιοῖ παρὰ τοῦ Ἑλληνικοῦ Δημοσίου τόκον ἀνώτερον τῶν 6% ἐπὶ τοῦ πραγματικῶς ὑπ’ αὐτοῦ καταβαλλομένου ποσοῦ. Ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι, ὅταν κατορθοῦται ὁ ὑπὸ τοῦ Κράτους πληρονόμενος τόκος νὰ ἦναι μικρὸς, ὅτι τοῦτο δὲν ἔχει ἐπιῤῥοὴν ἐπὶ τῶν τραπεζικῶν καὶ ἰδιωτικῶν κεφαλαίων, ἅτινα χρησιμεύουσιν εἰς τὴν κοινωνίαν; Ὑπῆρξεν ἐποχὴ, καθ’ ἣν πολλοὶ ὑπέβαλλον εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν παράπονον, διατὶ δὲν ἐλαττόνει τὸν τόκον αὐτῆς, καὶ ἡ Τράπεζα εὐλόγως ἀπήντα: «πῶς θέλετε νὰ τοκίσω τὰ ἐμὰ κεφάλαια ὀλιγώτερον τοῦ τόκου, τὸν ὁποῖον πληρόνει τὸ Ἑλληνικὸν Κράτος»; Ἐπροτίμα δὲ βεβαίως νὰ διαθέτῃ σπουδαῖον μέρος τῶν κεφαλαίων αὑτῆς ἡ Ἐθνικὴ Τράπεζα εἰς χρεώγραφα Ἑλληνικὰ, ἀποφέροντα τοιοῦτον ὑπὲρ αὑτῆς τόκον, καὶ μὴ ὑποβάλλοντα αὐτὴν εἰς οὐδεμίαν ἐνόχλησιν ὡς πρὸς τὴν εἴσπραξιν. Ὅταν ὅμως κατωρθώθη, ὁ τόκος, ὁ πληρονόμενος πρὸς τοὺς πιστωτὰς τοῦ Δημοσίου, νὰ μονιμοποιηθῇ εἰς τὰ 6%, δὲν φρονεῖτε, ὅτι ἤρξατο παρ’ ἡμῖν καὶ ὁ τόκος ὁ ἰδιωτικὸς νὰ ἦναι ἠπιώτερος; Ἀμέσως ἀπὸ τοῦδε τὰ κεφάλαια τὰ τραπεζικὰ ἤρξαντο παραχωρούμενα εἰς ἰδιωτικὰς ἐπιχειρήσεις μὲ τόκον ἐλάσσονα τῶν 8%. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις, ἡ ἐπελθοῦσα διὰ τοῦ ἰσοζυγίου, νομίζετε, ὅτι ἕτερα δὲν ἐγγυᾶται ἀγαθά; Νομίζετε, ὅτι ἡ σύστασις Κτηματικῆς καὶ Γεωργικῆς Τραπέζης εἶναι ἄσχετος πρὸς τὴν κατάστασιν τὴν γενικὴν τοῦ Κράτους; Διατὶ πρὸ δύο ἐτῶν οὐδεὶς ἔκρουε τὰ θύρας τῆς Κυβερνήσεως, ζητῶν ἢ προσφερόμενος νὰ συστήσῃ παρ’ ἡμῖν Κτηματικὴν καὶ Γεωργικὴν Τράπεζαν; Διατὶ, ἀφ’ ἧς ἐβεβαιώθη, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον παρ’ ἡμῖν εἶναι ἀληθὲς καὶ ἀναμφισβήτητον, ὅτι ἐν τῷ τόπῳ ὑπάρχει κοινωνικὴ εὐεξία καὶ ὀργῶσα εἰς πρόοδον ζωὴ, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὅστις ἀντέσχεν εἰς τὰ βάρη, τὰ μέχρι τοῦδε ἐπιβληθέντα εἰς αὐτὸν, ἐγκλείει ἐν αὑτῷ ἐπαρκεῖς παραγωγικὰς δυνάμεις, ἔχει τὴν φιλοπονίαν καὶ δραστηριότητα, ἥτις ἐγγυᾶται τὴν ἀνάπτυξιν τοῦ ἐθνικοῦ πλούτου, ἐμορφώθη συνάμα καὶ ἡ πεποίθησις, ὅτι ἡ σύστασις μεγάλης Κτηματικῆς καὶ Γεωργικῆς Τραπέζης δύναται καὶ εἰς τὸν τόπον νὰ ἀποβῇ ὠφέλιμος καὶ εἰς αὐτοὺς τοὺς κεφαλαιούχους, οἱ ὁποῖοι θέλουσι μεταφέρει ἐνταῦθα τὰ κεφάλαιά των; Ὑπῆρξαν οἱ μειδιάσαντες ἐπὶ τῇ ἐπαγγελίᾳ τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ὅτι πιθανὸν νὰ ἔχωμεν ἐντὸς βραχέος χρονικοῦ διαστήματος Κτηματικὴν καὶ Γεωργικὴν Τράπεζαν, εἶχε δὲ δίκαιον νὰ εἴπῃ ὁ Πρωθυπουργὸς εἰς αὐτοὺς, ὅτι καὶ ἄλλοτε ἐμειδιάσατε, ὅτε προανήγγειλα σχέδια περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων καὶ ὁδῶν, καὶ ὅμως τὰ δημόσια ταῦτα ἔργα ἤδη ἐτελέσθησαν καὶ λειτουργοῦσι. Καὶ νομίζετε, ὅτι δὲν εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς ἀνορθωθείσης δημοσίας ἡμῶν πίστεως τὸ παρ’ ἡμῖν γενόμενον, δηλ. ἡ πρόνοια περὶ προεκτάσεως τοῦ σιδηροδρομικοῦ συμπλέγματος, περὶ ἀναπτύξεως ἐν γένει τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας, περὶ κατασκευῆς ἔργων, τὰ ὁποῖα ἔχουσι σκοπὸν νὰ διευθετήσωσιν ἐπ’ ὠφελείᾳ τῶν σιτοφόρων ἐπαρχιῶν τὰς κοίτας τῶν ποταμῶν, καὶ νὰ παρασκευάσωσι τὰ μέσα πρὸς ἄρδευσιν καὶ λίπανσιν τῶν γαιῶν τούτων; Ἀλλ’ ὁ ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς, ἐπειδὴ μεταξὺ τῶν λόγων, οἵτινες ἐντεῦθεν ἀνηνέχθησαν, πρὸς ἀπόδειξιν, ὅτι ἠνορθώθη ἡ δημοσία πίστις, κατετάχθη καὶ ἡ ὑπερτίμησις τῶν χρεωγράφων, ὁ ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς ἔσχε τὴν τόλμην νὰ εἴπῃ: «διατὶ σᾶς ἀποπλανᾷ ἡ ὑπερτίμησις τῶν Ἑλληνικῶν χρεωγράφων; αὕτη ὑπῆρξεν ἀποτέλεσμα ἑνὸς ῥεύματος, ἀφορῶντος εἰς πάντα τὰ χρεώγραφα τῶν Κρατῶν· ὅτι, ἐνόσῳ ἔζη ὁ Αὐτοκράτωρ τῆς Γερμανίας Γουλιέλμος, διετέλουν ὑπό τινα φόβον οἱ χρηματισταὶ, ὅτι ἀποθανόντος ἐκείνου, οἱ φόβοι των εἶχον ἐπιταθῆ, ὡς ἐκ τῆς ἐπισφαλοῦς ὑγείας τοῦ διαδεχθέντος αὐτὸν Φρειδερίκου, διότι ὑπελαμβάνετο ὁ διάδοχος αὐτοκράτωρ φιλοπόλεμος· ὅταν ὅμως εἶδον, ὅτι εἶναι φιλειρηνικὸς, ἀμέσως ἐτράπησαν εἰς τὴν ὕψωσιν τῶν χρεωγράφων, καὶ οὕτω τὸ ῥεῦμα αὐτὸ ἠκολούθησαν καὶ τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα». Ἀλλ’ ὅταν τις ἐξετάσῃ τὰ δελτία τῶν Χρηματιστηρίων καὶ αὐτοῦ τοῦ ἔτους καὶ τῶν παρελθόντων ἐτῶν, θέλει ἰδεῖ πολλάκις τὰ χρεώγραφα ἄλλων Κρατῶν ἀνελθόντα εἰς τιμὰς ἀσυγκρίτως μείζονας τῶν προγενεστέρων, τὰ δὲ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα μὴ ἀκολουθήσαντα τὴν ὕψωσιν τῶν ξένων χρεωγράφων, ἀλλὰ μείναντα στάσιμα, πολλάκις δὲ, ἐνῷ τὰ ξένα ἀνυψοῦντο κατὰ μίαν, τρεῖς καὶ δέκα μονάδας, τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα ὠπισθοδρόμουν. Τώρα ὅμως εἶχον καὶ τοῦτο τὸ εὐτύχημα, ὄχι νὰ συμπροοδεύσωσι μετ’ ἐκείνων, ἀλλὰ καὶ νὰ ἀφήσωσιν ὀπίσω καί τινα αὐτῶν. Καὶ αἴφνης τὸ Ἰταλικὸν δάνειον, τὸ ὁποῖον πρὸ πολλῶν μηνῶν ἦτο εἰς τιμὴν ἀνωτέραν, ὅτε τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα ἔλαβον αὐτὴν τὴν μεγάλην ὑπερτίμησιν, αὐτὸ ὠπισθοδρόμησε κατά τινας μονάδας. Μόνον ἑνὸς Κράτους χρεώγραφα ἔλαβόν τινα ὑπερτίμησιν, τὰ τῆς Ἰσπανίας. Τοῦτο δὲ δὲν εἶναι δυσεξήγητον. Τῆς Ἰσπανίας τὰ χρεώγραφα δὲν ἔλαβον τώρα τὸ πρῶτον αὐτὴν τὴν τιμὴν, τὴν εἶχον καὶ πρό τινων ἐτῶν. Ἀλλ’ ὅτε τὰ ἐν Ἰσπανίᾳ πράγματα διεταράχθησαν, καὶ ἐφοβοῦντο οἱ χρηματισταὶ τὴν διατάραξιν τῆς τάξεως, τότε ἐπῆλθεν ὑποτίμησις· ὅτε δὲ ἐσχηματίσθη ἡ πεποίθησις, ὅτι ἐν Ἰσπανίᾳ ἡ τάξις εἶναι ἀσφαλεστέρα, τότε ὑπερετιμήθησαν. Ἀλλὰ ὡς τὸ σπουδαιότερον τῶν ἐπιχειρημάτων ἐθεωρήθη ὑπό τινων τὸ προβληθὲν ὑπὸ τοῦ ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ, ὅστις εἶπεν, ὅτι δὲν ἐπῆλθεν οὐδεμία ὑπερτίμησις εἰς τὰ χρεώγραφα, καθόσον ταῦτα ἁπλῶς ἀνέκτησαν τὴν τιμὴν, τὴν ὁποίαν εἶχον πρὸ τῆς ἐπιστρατείας, διότι ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας ἦτο φυσικὸν τὰ χρεώγραφα νὰ ὑποτιμηθῶσιν. Αὐτὸ εἶναι τῷ ὄντι σπουδαῖον, καὶ μὲ ἠνάγκασε νὰ ἐξετάσω, ὁποία ἦτο ἡ τιμὴ τῶν χρεωγράφων τῶν Ἑλληνικῶν πρὸ τῆς ἐπιστρατείας. Βεβαίως ἐν ὥρᾳ ἐπιστρατείας ὑποβιβάζεται ἡ τιμὴ τῶν χρεωγράφων, εἶναι φυσικώτατον· ἀλλὰ πρὸ τῆς ἐπιστρατείας εἰς τίνα ἐπωλοῦντο ταῦτα τιμήν; Λαμβάνω ὡς παράδειγμα τὸ δάνειον τῶν 120 ἑκατομμυρίων· πρὸς τῆς ἐπιστρατείας αἱ ὁμολογίαι τοῦ δανείου τούτου ἐτιμῶντο πρὸς 310–330, κατὰ τὴν ἐπιστρατείαν εἶχον κατέλθει εἰς τὴν τιμὴν τῶν φρ. 250, τώρα δὲ ἔχουσι 420. Πρὸ τῆς ἐπιστρατείας μάλιστα, εἶναι γνωστὸν, ὅτι ὁ ἐξ Ἀρκαδίας ἀξιότιμος βουλευτής, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, διαπραγματευόμενος τὴν πώλησιν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, παρεχώρει τοιαύτας πρὸς 310 ἢ 315, τῷ ἐδόθη δὲ ἡ τιμὴ τῶν 300 φράγκων· δὲν τὰς ἔδωκε, καὶ εἶχε δίκαιον ἀφ’ ἑνὸς νὰ μὴ τὰς δώσῃ εἰς τόσῳ χαμηλὴν τιμὴν, ἄδικον ὅμως ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, διότι, ἂν εἶχεν ἐν νῷ τὴν ἐπιστρατείαν, ἔπρεπε νὰ πορισθῇ χρήματα ἀλλαχόθεν, καὶ τελευταίως νὰ καταφύγῃ εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἧς τὸ ποσὸν ἦτο ἀνεπαρκὲς δι’ ἐθνικὸν πόλεμον. Ἀλλ’ ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, θέλων νὰ σᾶς πείσῃ, ὅτι ἡ τιμὴ, εἰς ἣν τὰ Ἑλληνικὰ χρεώγραφα τιμῶνται νῦν ἐν ταῖς ἀγοραῖς τῆς Εὐρώπης, δὲν ἐνδεικνύει τὴν ἀνόρθωσιν τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, κατέφυγεν εἰς ἕτερον ἐπιχείρημα. Σᾶς ἀνέφερε τὰ γενόμενα ὡς πρὸς τὸν σιδηρόδρομον Μύλων–Καλαμῶν, καὶ σᾶς εἶπεν, ὅτι τὸ δάνειον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, τὸ ὁποῖον ἐξεδόθη διαρκοῦντος τοῦ 1887, καὶ τὸ ὁποῖον ἐνδεικνύει τὸν βαθμὸν τῆς πίστεως ἡμῶν, εἶναι τὸ δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, τὸ ὁποῖον, ὡς καὶ ἓν ἄλλο μικρὸν δάνειον τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου– Ἀγρινίου, ἐπωλήθη πρὸς 73%. Ἐνῷ ὁ ἐξ Ἄρτης βουλευτὴς τὰ τοῦ τοῦ σιδηροδρόμου Καλαμῶν ἐπεκαλέσθη πρὸς ἀπόδειξιν τῆς δυσαρέστου θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ πίστις ἡμῶν εὑρίσκεται, ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀρκαδίας τὰ ἐπεκαλέσθη ὑπὸ ἄλλην ἔποψιν, διὰ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι κατὰ τὴν παραχώρησιν τοῦ σιδηροδρόμου ἡ Κυβέρνησις ὠλιγώρησε τῶν δημοσίων συμφερόντων καὶ παρεχώρησε τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ ἐπὶ τιμῇ ἀνωτέρᾳ ἐκείνης, εἰς ἣν ἠδύνατο νὰ τὸν παραχωρήσῃ. Ὡς γινώσκετε, Κύριοι, αἱ μελέται διὰ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου Μύλων – Καλαμῶν δὲν ἔγειναν τελευταῖον, διεξήχθησαν πρὸ τριῶν περίπου ἐτῶν, καὶ αἱ μελέται αὐταὶ ἐδημοσιεύθησαν ὑπὸ τοῦ τμήματος τῶν δημοσίων ἔργων ἐν φυλλαδίῳ, κυκλοφορήσαντι καὶ ἐνταῦθα καὶ ἐν Εὐρώπῃ. Κατὰ τοὺς ἐνεργήσαντας τὰς μελέτας ταύτας μηχανικοὺς προϋπελογίσθη ἡ δαπάνη ὡς ἀνερχομένη εἰς 113,000 φράγκων κατὰ χιλιόμετρον. Ἔκτοτε ὡς πρὸς τὸν σιδηρόδρομον αὐτὸν ἡ Κυβέρνησις ἀνέμενε καὶ προεκάλει προσφορὰς κεφαλαιούχων, πολλοὶ δὲ τοιοῦτοι προσῆλθον, πάντες ὅμως ἠξίουν νὰ τὸν ἀναλάβωσι μὲ τιμὴν ἀνωτέραν τῶν 120,000. Γινώσκω Ἄγγλον μηχανικὸν, ὅστις ἦλθεν ἐνταῦθα κατ’ ἐντολὴν σπουδαίας ὁμάδος κεφαλαιούχων, καὶ ὅστις ἐμελέτησε καὶ ἐπεσκέφθη τὴν γραμμὴν αὐτὴν ἐπισταμένως. Οὗτος, ἐκ συμπτώσεως παρατυχών μοι ἐν Ἀθήναις, μοὶ εἶπεν, ὅτι ὁ σιδηρόδρομος αὐτὸς εἶναι ἀδύνατον νὰ κατασκευασθῇ εἰς τιμὴν ἐλάσσονα τῶν 140 χιλ. κατὰ χιλιόμετρον. Ἡ Κυβέρνησις, μὴ δυναμένη νὰ προσφέρῃ τιμὴν ἀνωτέραν ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ὑπελόγισαν οἱ ἁρμόδιοι μηχανικοὶ, ἀπεφάσισεν ἐπὶ τέλους, ἐπειδὴ ἀνεγνώριζε τὴν μεγάλην χρησιμότητα τοῦ σιδηροδρόμου, ἐπειδὴ ἀπέδιδεν εἰς τὴν γραμμὴν ταύτην περισσοτέραν σπουδαιότητα ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, ἀφ’ ὅσην ἀπέδιδον οἱ μειδιῶντες τότε ἐν τῇ Ἀντιπολιτεύσει, ἀπεφάσισε νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον αὐτὸν διὰ λογαριασμὸν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ νὰ χρησιμοποιήσῃ τὴν Γαλλικὴν ἀποστολὴν τῶν μηχανικῶν διὰ τὴν κατασκευὴν καὶ τὴν χρῆσιν τοῦ σιδηροδρόμου αὐτοῦ. Ἐνετείλατο λοιπὸν αὐτῇ νὰ ἐπιχειρήσῃ μελέτας ἐκτελέσεως, καὶ ἐπὶ ταῖς πληροφορίαις, τὰς ὁποίας εἶχε, περὶ τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἦτο δαπανητέον, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν νόμον, ἐπιτρέποντα τὴν συνομολόγησιν δανείου πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου δι’ ἐξόδων τῆς Κυβερνήσεως. Ἀλλ’ ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις οὕτω προὐχώρει εἰς τὰ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, προσῆλθεν εἰς αὐτὴν μεταξὺ τῶν ἄλλων καὶ ἁρμόδιον πρόσωπον ἐκ Βελγίου, ἐκπροσωποῦν ἑταιρίαν σοβαρὰν, καὶ διεπραγματεύθη μετὰ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ δὲν ἐδέχθη μόνον τὴν τιμὴν, εἰς τὴν ὁποίαν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ εἶχεν ὑπολογίσει τὴν κατὰ χιλιόμετρον δαπάνην, ἀλλὰ καὶ ἄλλους ὅρους. Ἐδέχθη ἐξαιρέτως κρείσσονα ποιότητα τοῦ κινητοῦ ὑλικοῦ, ἐδέχθη, ὥστε αἱ καμπύλαι νὰ μὴ ἦναι τόσῳ μικραὶ, ὅσῳ ἐπετράπη εἰς τοὺς κατασκευασθέντας ἤδη σιδηροδρόμους, ἐδέχθη τέλος καὶ κλίσεις μικροτέρας, ἐδέχθη ἐν γένει ὅρους, οἵτινες, κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῶν ἄλλων, οἵτινες διεπραγματεύθησαν τὰ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, ἀνεβίβαζον τὴν τιμὴν αὐτοῦ κατὰ χιλιόμετρον κατὰ 10,000 φράγκων τουλάχιστον. Ὅτε ἡ Κυβέρνησις εὗρε τοιαύτας ἐκ μέρους αὐτοῦ προσφορὰς, ἔκρινεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ προτιμήσῃ τὴν παραχώρησιν τοῦ σιδηροδρόμου εἰς τὴν προσφερομένην οὕτω Βελγικὴν ἑταιρίαν, καὶ νὰ μὴ κατασκευάσῃ αὐτὸν δι’ ἐξόδων τοῦ Δημοσίου. Ἀλλά, καθ’ ὃν χρόνον συνωμολογοῦντο τὰ τῆς συμβάσεως ταύτης, ἐγεννήθη ἡ ἰδέα εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, νὰ προνοήσῃ καὶ περὶ προμηθείας τοῦ ἀναγκαίου μεταλλικοῦ νομίσματος διὰ τὴν πληρωμὴν τῶν coupons τῆς αʹ ἑξαμηνίας τοῦ 1887, τοῦτο ὅμως οὐδεμίαν ἤσκησεν ἐπ’ αὐτοῦ ἐπιῤῥοὴν ὡς πρὸς τὴν τιμήν, εἰς τὴν ὁποίαν παρεχώρησε τὸν σιδηρόδρομον, διότι, ὡς σᾶς εἶπον, ὡς πρὸς τὸν σιδηρόδρομον αὐτὸν πρὸ δύο ἐτῶν ἀνέμενεν ἡ Κυβέρνησις κεφαλαιούχους διὰ νὰ τὸν ἀναλάβωσι, καὶ οὐδεὶς ἐπὶ τῇ τιμῇ ταύτῃ τὸν ἀνελάμβανεν. Ἐπειδὴ δὲ οἱ ἀναλαβόντες τὸν σιδηρόδρομον ἐπρόκειτο νὰ μεταφέρωσιν εἰς τὴν Ἑλλάδα μεταλλικὸν νόμισμα, συνεφώνησε νὰ ἀγοράσῃ παρ’ αὐτῶν μεταλλικὸν νόμισμα 10 ἑκατομμυρίων ἐπὶ τῇ τιμῇ, εἰς ἣν ἐπωλεῖτο κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχὴν τὸ ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ συνάλλαγμα. Τοῦτο δέ, διὰ τὸ ὁποῖον ἔπρεπε νὰ συγχαρῇ τις τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν, διότι πάντοτε μεριμνᾷ νὰ μὴ ἀφίνῃ τὸ Δημόσιον νὰ συναγωνίζηται πρὸς τοὺς κερδοσκόπους ἐν τῇ μικρᾷ ἡμῶν ἀγορᾷ τοῦ ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, καὶ νὰ μὴ αὐξάνῃ οὕτω τὴν ἐκ τῆς ἐλλείψεως χρυσοῦ στενοχωρίαν καὶ βλάβην τῆς κοινωνίας, τοῦτο ὑπῆρξεν ἀφορμὴ πρὸς κατάκρισιν τοῦ Ὑπουργοῦ, διότι ὁ βουλευτὴς Ἀρκαδίας παρέστησεν εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι, μόνον διὰ νὰ πορισθῇ τὸ ποσὸν τοῦ μεταλλικοῦ νομίσματος, τὸ χρησιμεῦον διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ κατὰ τὸ τέλος τῆς αʹ ἑξαμηνίας τοῦ λήγοντος ἔτους, ἐποιήσατο τὴν παραχώρησιν τῶν σιδηροδρόμων, καὶ οὐχὶ διὰ τὴν κατασκευὴν αὐτοῦ· ἀλλ’, ὡς προεῖπον ὑμῖν, τὸ διὰ τὰ coupons τῆς βʹ ἑξαμηνίας ἀναγκαιοῦν μεταλλικὸν ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἠγόρασε παρὰ τῆς ἀναλαβούσης τὸν σιδηρόδρομον ἑταιρίας, ὅπως ἤθελον ἀγοράσει αὐτὸ παρ’ οἱουδήποτε ἑτέρου τραπεζικοῦ καταστήματος ἐπὶ τῇ τιμῇ, εἰς ἣν ἐπωλεῖτο ἐν τῇ ἡμετέρᾳ ἀγορᾷ τὸ ἐπὶ τοῦ ἐξωτερικοῦ συνάλλαγμα. Ὡς βλέπετε λοιπόν, οὐδεμία ἀπεδείχθη σχέσις μεταξὺ τῆς παραχωρήσεως τοῦ σιδηροδρόμου, γενομένης ἐπὶ ὅροις, ὧν κρείττονας οὐδεὶς τῶν διαπραγματευθέντων ἐπὶ διετίαν μετὰ τῆς Κυβερνήσεως ἐδέχθη, καὶ τῆς ἀγορᾶς ἐξωτερικοῦ συναλλάγματος, τῆς γενομένης ἀπὸ τοὺς ἀναλαβόντας τὸν σιδηρόδρομον. Εἰς ἡμᾶς δὲν εἶναι ἐπισήμως γνωσταὶ αἱ συμφωνίαι, καθ’ ἃς ὁ λαβὼν τὴν παραχώρησιν μετεβίβασε τὸ τραπεζικὸν μέρος τῆς ἐπιχειρήσεως εἰς τοὺς κεφαλαιούχους, εἶναι ὅμως γνωστόν, ὅτι ἐξεδόθη τὸ δάνειον, χωρὶς ἡ Κυβέρνησις νὰ μετάσχῃ τῶν πρὸς τοῦτο σχετικῶν ἐνεργειῶν, ἐπὶ τιμῇ 81½%.

§19Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Γνωρίζετε, πόσα τὸ ἐπώλησεν ὁ ἐργολάβος εἰς τοὺς τραπεζίτας;

§20ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Τοῦτο μόνον γινώσκομεν, ὅτι ὁ ἐν Λονδίνῳ τραπεζίτης ἐξέδωκε τὴν ἐπιχείρησιν ταύτην ἐπὶ τιμῇ ἐλάσσονι τοῦ πραγματικοῦ κατὰ 18½%. Ἀλλ’ ὡς σᾶς εἶπον, αἱ ἐπιχειρήσεις τῶν σιδηροδρόμων ἐν Ἑλλάδι δὲν προεκάλουν τότε εἰσέτι τὸ ἐνδιαφέρον τῶν ἐν Εὐρώπῃ κεφαλαιούχων, διότι οἱ ἕως τότε κατασκευασθέντες δύο σιδηρόδρομοι δὲν εἶχον ἀποφέρει καθαρὰ κέρδη, καθόσον αἱ εἰσπράξεις αὐτῶν ἦσαν κατώτεραι καὶ τοῦ ποσοῦ, τοῦ ἀπαιτουμένου διὰ τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως. Ὀλίγον τι ὅμως βραδύτερον τῆς ἐκδόσεως τοῦ δανείου τούτου, τὰ τῶν παρ’ ἡμῖν σιδηροδρόμων, ἰδίως τὰ τοῦ σιδηροδρόμου Πειραιῶς– Ἀθηνῶν–Πελοποννήσου, ἔλαβον ὅλως νέαν τροπήν· αἱ εἰσπράξεις αὐτοῦ ἐπὶ τοσοῦτον ηὐξήθησαν, ὥστε νὰ ὑπισχνῶνται καὶ καθαρὰ κέρδη, κατ’ ἀκολουθίαν αἱ ἰδέαι περὶ τῶν ἐν Ἑλλάδι σιδηροδρόμων μετεβλήθησαν ἐπὶ τὰ βελτίω. Τούτου δ’ ἕνεκεν μετ’ ὀλίγας ἡμέρας αἱ ὁμολογίαι, αἱ ἐκδοθεῖσαι εἰς δημοσίαν ἐγγραφὴν πρὸς 81½, ἀνῆλθον εἰς 92, νῦν δὲ τιμῶνται πρὸς 90%, δηλαδὴ εἶναι περίπου εἰς τὸ αὐτὸ σημεῖον, εἰς τὸ ὁποῖον κυκλοφοροῦσιν αἱ τιμαὶ τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 60,000,000. Ἀλλὰ παρετηρήθη ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ, ὅτι, ἂν αὐτοί, οἱ ὁποῖοι ἔλαβον τὴν παραχώρησιν, ἐπώλησαν εἰς τὸν τραπεζίτην τὰς ὁμολογίας πρὸς 73%, ἄρα ἔλαβον κατὰ χιλιόμετρον 87,000 φράγκων καὶ οὐχὶ 120,000. Ἀλλ’ ἐκ τούτου δὲν ἕπεται, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὠλιγώρησε. Τὴν Κυβέρνησιν ἠδύνατό τις νὰ μεμφθῇ, ἂν τὰ τῆς παραχωρήσεως τοῦ σιδηροδρόμου τούτου διεξήγαγε μετὰ τρόπου ἀποκλείσαντος τὸν συναγωνισμόν. Ἀλλά, γνωστὸν εἶναι, ὅτι πολλοὶ κεφαλαιοῦχοι εἶχον προσέλθει εἰς τὸν συναγωνισμόν, πάντες ὅμως ἐζήτουν τὴν παραχώρησιν ἐπὶ τιμῇ μείζονι τῶν 120,000 φράγκων· πλὴν τούτου, δὲν ἐλήφθη ὑπ’ ὄψει, ὅτι τὸ δάνειον τοῦτο οὐδεμίαν εἶχεν ἐγγύησιν διὰ παραχωρήσεως ὡρισμένων δημοσίων προσόδων ἢ μονοπωλίων, ἐξεδόθη δὲ ἐν ἐποχῇ, καθ’ ἣν οὐδεὶς ὑπέθετεν, ὅτι τὸ Δημόσιον θὰ ἠδύνατο ἄνευ ἐγγυήσεως νὰ δανεισθῇ, διότι μέχρι τότε ὑπῆρχον ὁμολογίαι τοῦ Ἑλληνικοῦ Κράτους ἐν κυκλοφορίᾳ ἐν Εὐρώπῃ καὶ ἐνταῦθα, ἐπὶ μεγάλων καὶ ἀσφαλῶν προσόδων βασιζόμεναι. Ἀλλ’ οἱ ἀξιότιμοι προαγορεύσαντες ἐπέδειξαν μέγιστον ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τοῦ ἐργολάβου, καθόσον εἶπον, ὅτι αὐτὸς βεβαίως θὰ ζημιωθῇ, ζημιούμενος δὲ θὰ καταφύγῃ εἰς τὴν νόθευσιν τῆς ἐργασίας αὐτοῦ, ῥητῶς δὲ μάλιστα εἶπον, ὅτι πρόκειται νὰ μεταχειρισθῇ ὑλικὸν «παλαιόν, καὶ οὕτω, μεθ’ ὅλας τὰς θυσίας τοῦ Δημοσίου, θὰ ἔχωμεν σιδηρόδρομον, μὴ πληροῦντα τοὺς ἀπαιτουμένους διὰ τὴν δημοσίαν αὐτοῦ χρῆσιν ὅρους. Ἀλλ’ ἐὰν ἀνεγίνωσκον τὸ cahier des charges (τὴν συγγραφὴν τῶν ὑποχρεώσεων) καὶ συνέκρινον αὐτὸ πρὸς τὰ διὰ τοὺς ἄλλους σιδηροδρόμους γενόμενα, ἤθελον ἰδεῖ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις προὐνόησε μείζονας νὰ ἐπιβάλῃ ὑποχρεώσεις. Ἐὰν δὲ ἐκ συμπτώσεως ὁ ἐργολάβος αὐτὸς συμβαίνῃ νὰ ἦναι κατασκευαστὴς κινητοῦ ὑλικοῦ, χρησίμου εἰς τὸν σιδηρόδρομον, καὶ πρόκειται νὰ μὴ κερδίσῃ ἐκ τοῦ ὑλικοῦ αὐτοῦ, ὅσον θὰ ἐκέρδαινεν, ἐὰν ἄλλοι ἠγόραζον τὸ ὑλικὸν τοῦτο παρὰ τοῦ ἐργοστασίου του, ἕπεται ἐκ τούτων, ὅτι ὠλιγώρησε τῶν δημοσίων συμφερόντων ἡ Κυβέρνησις; Καὶ δὲν γινώσκετε, ὅτι ὑπάρχουσιν ἐν Εὐρώπῃ ἐργοστασιάρχαι, κατασκευάζοντες διάφορα ὑλικά, οἵτινες εἰς ὡρισμένας ἐποχάς, πρὸς διατήρησιν τοῦ ἐργαζομένου παρ’ αὐτοῖς ἐργατικοῦ προσωπικοῦ, προτιμῶσι νὰ ζημιωθῶσιν εἰς τὴν πώλησιν τῶν ὑλικῶν τούτων, ἢ νὰ κλείσωσι τὰ ἐργοστάσιά των; Ἄλλως πρὸς τί τὸ ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τοῦ ἐργολάβου, ὅταν γινώσκωμεν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις θὰ ἐπιτηρήσῃ αὐστηρότατα τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ὅσων ὑποχρεώσεων ἀνέλαβεν ὁ ἐργολάβος; Διατὶ νὰ μὴ ἔχητε τὴν ὑπομονὴν νὰ ἀναμένητε τὴν κατάλληλον ἐποχήν, διὰ νὰ ἴδητε, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις θὰ ὀλιγωρήσῃ τῶν ἐπιβαλλομένων αὐτῇ καθηκόντων πρὸς ἐπιτήρησιν τοῦ ἐργολάβου; Ἐκ τῶν ἐπὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης ἐνεργειῶν καὶ πράξεων τῆς Κυβερνήσεως δύο παρήχθησαν μέγιστα καλὰ ὑπὲρ τῶν ἐθνικῶν συμφερόντων. Ἐξησφαλίσθη, καὶ ὑπὸ ὅρους κρείττονας τῶν μέχρι τοῦδε, ἡ κατασκευὴ ἑνὸς σιδηροδρόμου, θεωρουμένου ἐκ τῶν δυσκολωτέρων ὡς πρὸς τὰς δαπάνας τῆς κατασκευῆς, χρησιμωτάτου δὲ διὰ τὴν ἐν Πελοποννήσῳ συγκοινωνίαν, καὶ ἐπὶ ὅροις συμφέρουσιν εἰς τὸ Δημόσιον. Κατωρθώθη δὲ ν’ ἀναλάβῃ τὸ τραπεζικὸν τῆς διαχειρίσεως μέρος τραπεζίτης σπουδαιότατος ἐκ τῶν ἐν Λονδίνῳ, ὅστις οὕτως ἀπέκτησεν ἐνδιαφέρον ὑπὲρ τῶν Ἑλληνικῶν ἀξιῶν καὶ ἔσται χρήσιμος διὰ πᾶσαν ἐν τῷ μέλλοντι οἰκονομικὴν ἐπιχείρησιν τοῦ Κράτους.

§21ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε, πόσα χρήματα κατέθηκεν ὁ ἐργολάβος ὡς ἐγγύησιν;

§22ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. 600,000 φράγκων. Πλὴν τούτων αὐτὸς ἐπλήρωσεν ἤδη εἰς τὴν Κυβέρνησιν 10,000,000 εἰς μεταλλικόν, ἡ ἀξία δ’ αὐτῶν εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἀνερχομένη εἰς δραχμὰς 12,750,000, κατετέθη εἰς τὸ ταμεῖον τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅπου παραμένει καὶ θὰ χρησιμοποιηθῇ διὰ μόνην τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Οὕτω κανονισθέντων τῶν κατὰ τὴν ὑπόθεσιν αὐτήν, ὁ ἐργολάβος παρέσχεν ἤδη ἐγγύησιν ἐκ φράγκων 10,600,000, καὶ ἐπ’ οὐδεμιᾷ περιπτώσει δύναται νὰ καταλίπῃ ἀνεκτέλεστον τὸ ἔργον, καθόσον δὲν δύναται νὰ λάβῃ ἐκ τοῦ χρήματος αὐτοῦ εἰμὴ ἐπὶ τῇ πιστοποιήσει τῶν ἁρμοδίων μηχανικῶν, ὅτι ἐξετελέσθη ἐργασία ἀναλόγου πρὸς τὸ πληρωθησόμενον ποσὸν ὡρισμένης ἀξίας. Μεθ’ ὅσα ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἐλέχθησαν, ἐπείσθητε, ὅτι οἱ προαγορεύσαντες ῥήτορες τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἢ δὲν ἐξήτασαν τὰ γενόμενα, ἢ προσεπάθησαν ν’ ἀποπλανήσωσι τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ προαγορεύσας βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ὡμίλησε μετ’ εἰρωνείας περὶ τῶν πλεονεκτημάτων τῆς παρ’ ἡμῖν συγκοινωνίας καὶ ἰδίως τῆς σιδηροδρομικῆς, ὡς καὶ περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὴν ἐπέκτασιν αὐτῆς ἐπαγγελιῶν τῆς Κυβερνήσεως, ἐπιτρέψατέ μοι, ἀντὶ πάσης ἄλλης ἀπαντήσεως, νὰ ἀναγνώσω ὑμῖν ἀπόσπασμα ἄρθρου ἐφημερίδος, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς ὑπογραφῆς του ἐδημοσίευσε πρό τινος ὁ ἀξιότιμος καὶ ἀξιοσέβαστος καθηγητὴς τῆς Πολιτικῆς Οἰκονομίας ἐν τῷ ἡμετέρῳ Πανεπιστημίῳ, ὁ κ. Σοῦτσος, ὅστις, ὡς πάντες γινώσκετε, παρακολουθεῖ μετ’ ἐνδιαφέροντος τὴν παρ’ ἡμῖν οἰκονομολογικὴν κατάστασιν καὶ μετὰ ἐπιστημονικῆς ὀξυδερκείας καὶ εὐθύτητος διαπραγματεύεται τὰ παρ’ ἡμῖν ἑκάστοτε προκύπτοντα οἰκονομολογικὰ ζητήματα. Ἰδοὺ δὲ πῶς ὁ κ. Σοῦτσος διατυπόνει τὰς περὶ τῶν συντελεσθέντων μέχρι τοῦδε μέσων συγκοινωνίας ἐν Ἑλλάδι πεποιθήσεις του (ἀναγινώσκει): «Ὁ δοθεὶς ἰσχυρὸς ὠθισμὸς ἐπὶ τῆς Πρωθυπουργίας τοῦ κ. Τρικούπη εἰς δημόσια ἔργα τῆς τε ὁδοποιίας καὶ τῆς σιδηροδρομίας, θέλει πολυτρόπως ἐπιδράσει ἐπὶ τῆς βελτιώσεως τῆς οἰκονομικῆς τοῦ ἔθνους καταστάσεως. Βεβαίως, τὰ ἐκ τῆς ἀναμορφώσεως ταύτης τῶν μέσων τῆς συγκοινωνίας πρακτικὰ ἀποτελέσματα εἰσὶν ἀπὸ τοῦδε δυσυπολόγιστα· ἀλλ’, ἄνευ ἀμφιβολίας, ἐντὸς ὀλιγίστων ἐτῶν καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ οἱ πολῖται, ἐν τῇ ἰδιότητι τοῦ τε παραγωγοῦ καὶ καταναλωτοῦ, θέλουσι συναισθανθῆ τὰ ἐκ τῆς εὐχεροῦς συγκοινωνίας ἀνεκτίμητα πλεονεκτήματα. «Δι’ αὐτῆς οὐ μόνον τὰ διάφορα τμήματα τοῦ Κράτους, ἅτινα διετέλουν τέως ἀπ’ ἀλλήλων κεχωρισμένα, θέλουσι στενώτερον συνδεθῆ πρὸς ἄλληλα, ὡς ἐν ὀργανικῇ ἀλληλουχίᾳ, ἀλλὰ καὶ ἡ Κυβέρνησις θέλει ἐξασκεῖ τοῦ λοιποῦ ἀπροσκόπτως τὴν ἀστυνομικὴν λειτουργίαν αὐτῆς, καὶ διὰ τῆς ταχείας καὶ εὐθηνῆς μεταγωγῆς ἀπὸ τόπου εἰς τόπον τῶν ἀνθρώπων καὶ τῶν πραγμάτων, τὴν ἐκ τῆς ἀπομονώσεως ἀδράνειαν, ἀτονίαν καὶ ἀκινησίαν θέλει ἀντικαταστήσει ἡ χρησιμοποίησις πόρων, μέχρι τοῦ νῦν ἀμεταλλεύτων, καὶ ἡ εἰς ἀπώτερα σημεῖα ἀπὸ τοῦ τόπου τῆς παραγωγῆς ἀποστολὴ καὶ ἡ ἐξόδευσις τῶν προϊόντων, καὶ ἡ ἕνεκα τῆς βραχύτητος τῶν ἀποστάσεων ἰσοποίησις τῆς ἀξίας αὐτῶν εἰς τὰ διάφορα τῆς χώρας τμήματα.» Ἐπειδὴ δ’ ἔχω ἔξοχον καὶ ἀμέριστον ὑπόληψιν εἰς τὰς γνώμας καὶ πεποιθήσεις τοῦ σεβαστοῦ τούτου οἰκονομολόγου, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ἀναγνώσω ὑμῖν καὶ ἕτερον τεμάχιον τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου, ἀφορῶν εἰς τὸ ὑπὸ συζήτησιν γενικώτερον οἰκονομικὸν ἡμῶν ζήτημα. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ὁ ἀξιότιμος κ. Σοῦτσος δὲν εἶναι ἐκ τῶν φίλα φρονούντων πρὸς τὴν σημερινὴν Κυβέρνησιν, ἄλλοτε δὲ καὶ ἔγραψε κατὰ τῆς Κυβερνήσεως δριμύτατα ἄρθρα, τὰ ὁποῖα ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐντεῦθεν κατήγγειλεν, ὡς ὑπαγορευθέντα ἐκ πνεύματος ἀντιπολιτεύσεως. Ἰδοὺ ἡ γνώμη τοῦ σοφοῦ ἀνδρὸς ὡς πρὸς τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ἐν γένει (ἀναγινώσκει): «Τὸ πρὸ παντὸς δ’ ἄλλου ἀπασχολοῦν ζήτημα καὶ τὴν Κυβέρνησιν καὶ τὸ ἔθνος εἶναι τὸ οἰκονομικὸν, εἶναι τὸ βάρος τοῦ δημοσίου χρέους, τὸ βάρος τῶν φόρων καὶ αἱ ζημίαι, ἃς ὑφίσταται πᾶς ὁ συναλλαττόμενος μετὰ τῆς ἀλλοδαπῆς, ἕνεκα τῆς πλημμελοῦς νομισματικῆς ἡμῶν κυκλοφορίας. Ἡ Κυβέρνησις τοῦ κ. Τρικούπη, φιλοτιμουμένη νὰ ἐκπληρώσῃ ἀκριβῶς τὰς πρὸς τοὺς δημοσίους πιστωτὰς ὑποχρεώσεις τοῦ Κράτους, ἀλλ’ ἄνευ βλάβης τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, θεωροῦσα δὲ εὐλόγως, ὅτι τὸ ἰσοζύγιον τῶν τακτικῶν ἐσόδων πρὸς τὰ τακτικὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους εἶναι οὐ μόνον ἡ ἑδραία βάσις τῆς δημοσίας πίστεως, ἀλλὰ καὶ ἡ μόνη ἀφετηρία πάσης ἐν τῷ μέλλοντι εὐρυτέρας οἰκονομικῆς μεταῤῥυθμίσεως, εἶναι, οὕτως εἰπεῖν, ἡ ἑτέρα γῆ, ἣν ἐπεζήτει ὁ τὴν στρατιώτιδα τέχνην τῆς μηχανικῆς ἐπαγγελλόμενος Ἀρχιμήδης, ὅπως ἀπ’ αὐτῆς κινήσῃ τὴν ὑπάρχουσαν, ἐπεδίωξε σθεναρῶς καὶ ἀποτόμως τὴν ἄμεσον ἐπίτευξιν τοῦ ἰσοζυγίου, ὅπως καλύψῃ ἐλλείμματα, ἅτινα ἀνήρχοντο κατὰ τὰ παρελθόντα ἔτη εἰς πλέον τοῦ τρίτου τῶν ἐτησίων εἰσπράξεων. Ἐπὶ τούτῳ, ἀφ’ ἑνὸς μὲν ἐπέβαλε φόρους βαρυτέρους, ἀφ’ ἑτέρου δὲ ἐπεφυλάξατο εἰς τὸ Δημόσιον μονοπώλιά τινα, λίαν παραγωγικὰ, ἅτε ἀναγόμενα εἰς ἀντικείμενα πρώτης ἀνάγκης, ἢ εἰς ἕξεις πεπαλαιωμένας, αἵτινες, ὡς δευσοποιὰ χρώματα, συγχωνευόμεναι τῷ προσώπῳ, διαμένουσιν ἀνεξίτηλοι. Ἀλλὰ τὸ ἔθνος, καίπερ ὑποβληθὲν εἰς φόρους βαρυτέρους, δὲν διέψευσε τὰς προσδοκίας τῆς Κυβερνήσεως, καθότι αἱ εἰσπράξεις τῆς χρήσεως τοῦ 1887, ὑπερέβησαν τὸ ἄλλοτε ὡς μυθῶδες θεωρηθὲν ποσὸν τῶν 80 ἑκατομμυρίων. Ἀλλὰ τοιαύτης οὔσης τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν καταστάσεως, δικαιούμεθα νὰ ἐλπίζωμεν, ὅτι μίαν ἡμέραν θέλουσιν ἀνορθωθῆ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους; «Ναί· ἐὰν δυνηθῶμεν, Θεοῦ εὐδοκοῦντος, νὰ ἀποτρέψωμεν ἀφ’ ἡμῶν τὴν εὐτυχῶς πόῤῥωθεν ἀπειλοῦσαν ἡμᾶς καταστρεπτικὴν μάστιγα τῆς φυλλοξήρας, προσέτι δὲ, ἐὰν ἀποφασίσωμεν τοῦ λοιποῦ, νὰ παύσωμεν ἀντλοῦντες εἰς τετρημένον πίθον, νὰ παύσωμεν, λέγω, ὁριστικῶς τὰ δάνεια, δὲν ἐννοῶ τὰ συνομολογούμενα ἕνεκα ἐκτάκτων δαπανῶν, ἃς δὲν προεῖδεν ὁ Προϋπολογισμὸς, ἀλλ’ ἰδίως τὰ σκοποῦντα μὲν νὰ καλύψωσι τὰ ἐλλείμματα τῶν τακτικῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ, συνεπαγόμενα δὲ ἀναγκαίως τὴν ἐπιβολὴν νέων φόρων, πρὸς πληρωμὴν νέων τόκων καὶ χρεωλυσίων, τελευταῖον δὲ, ἐὰν κατὰ τὰς προσεχεῖς χρήσεις δὲν ἐπέλθῃ ἐξασθένησίς τις περὶ τὰ βεβαιωθησόμενα ποσὰ τῶν προϋπολογιζομένων ἐσόδων καὶ ἐξακολουθήσῃ μετὰ τῆς αὐτῆς ἐπιτυχίας, ὡς κατὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1887, ἡ εἴσπραξις τῶν νενομισμένων φόρων, εὐλόγως δικαιούμεθα νὰ ἐλπίσωμεν, ὅτι κατὰ πᾶσαν πιθανότητα διὰ τῆς ἕνεκα τῆς ἀναπτύξεως τῶν παραγωγικῶν ἔργων καὶ τῶν συναλλαγῶν προσδοκωμένης προσεπαυξήσεως «plus value» τῶν ἐσόδων, θέλομεν μετ’ οὐ πολλὰ ἔτη χαιρετίσει τὴν φαιδρὰν ἡμέραν τῆς ὁριστικῆς ἀνορθώσεως τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους».

§23Γ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Ὡς ἀντελήφθην ἐγὼ, κύριε Σιμόπουλε, αὐτὰ εἶναι μᾶλλον θεωρητικά.

§24ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Σᾶς παρακαλῶ τὴν ἰδέαν αὐτὴν νὰ μὴ εἴπητε εἰς σεβαστόν μοι συγγενῆ σας, τὸν κ. Σοῦτσον, διότι ἐν τῷ ἀναγνωσθέντι ἄρθρῳ δὲν ὁμιλεῖ θεωρητικῶς, διότι δὲν εἶναι οἰκονομολογικὸν θεώρημα, ἢ μάθημα πρὸς παράδοσιν τοῖς φοιτηταῖς τοῦ Πανεπιστημίου· αὐτὸ εἶναι ἄρθρον ἐφημερίδος, τὸ ὁποῖον αὐθόρμητος ἔγραψε, διὰ νὰ πιστοποιήσῃ διὰ τῆς ἐπιστημονικῆς αὐθεντίας του τὰς ὑλικὰς καὶ ἠθικὰς προόδους τοῦ ἔθνους ἡμῶν, τὰς τελεσθείσας κατὰ τὴν λήξασαν εἰκοσιπενταετηρίδα. Ἀλλὰ πρὶν ἢ κατέλθω τοῦ βήματος, νομίζω ἀναγκαῖον νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ πορίσματος τῆς πολιτικῆς συζητήσεως, εἰς τὴν ὁποίαν εἰσήλθομεν. Καὶ αἱ συζητήσεις ἐν τῷ παρελθόντι καὶ αἱ συζητήσεις αἱ ἐνταῦθα γενόμεναι, ἡγουμένων τῶν δύο ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ῥητόρων, ἐνδεικνύουσι τὴν διαφορὰν τῶν γνωμῶν μεταξὺ Συμπολιτεύσεως καὶ Ἀντιπολιτεύσεως· εἶναι δὲ ἀνάγκη νὰ διευκρινήσωμεν τὴν διαφορὰν ταύτην, τὸ μὲν διὰ νὰ ὁδηγηθῶμεν ἡμεῖς αὐτοὶ περὶ τῆς ἐν τῷ μέλλοντι πορείας ἡμῶν, τὸ δὲ διὰ νὰ γινώσκῃ ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τίνες αἱ γνῶμαι, τίνες αἱ ἀρχαὶ αἱ πολιτικαὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, καὶ ὁποῖαι αἱ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ ὡς πρὸς μὲν τὴν Συμπολίτευσιν, ἡ γνώμη αὐτῆς εἶναι ἁπλουστάτη, εἶναι δὲ ἤδη κεκηρυγμένη εἰς πάντα τὸν Ἑλληνικὸν λαόν. Ἡμεῖς ἀνομολογοῦμεν, ὅτι ἡ ὑπάρχουσα φορολογία δὲν εἶναι ἐλαφρά· ἡμεῖς ἐπιθυμοῦμεν, ὅταν περιστάσεις εὐνοϊκώτεραι τὸ ἐπιτρέψωσι, νὰ συντελέσωμεν εἰς τὴν ἐλάφρυνσιν αὐτῆς· νομίζομεν δὲ, ὅτι σήμερον πρέπει νὰ περιορισθῶμεν εἰς τὴν ἐλάφρυνσιν τῆς κοινωνίας ἐκ τῶν βαρῶν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Ἡμεῖς προτιμῶμεν τὴν Ἑλλάδα μᾶλλον φορολογουμένην, ἀλλ’ ἀείποτε προοδεύουσαν καὶ κατατασσομένην ἐν τῇ χορείᾳ τῶν πεπολιτισμένων ἐθνῶν. Ἡμεῖς προτιμῶμεν τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ἔστω καὶ βαρέως, φορολογούμενον, ἀλλὰ προοδεύοντα ἀδιαλείπτως, ἀναζητοῦντα δὲ τὴν εὐημερίαν αὐτοῦ εἰς τὴν αὔξησιν τῶν παραγωγικῶν δυνάμεων τοῦ τόπου, καὶ εἰς τὴν ἀπόκτησιν τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων εἶναι δυνατὸν νὰ ἐπιτευχθῇ ἡ ἀποστολὴ τῆς Ἑλλάδος ἐν τῇ Ἀνατολῇ. Ἀλλὰ τίνες αἱ πολιτικαὶ ἀρχαὶ καὶ γνῶμαι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως; Ἡ Ἀντιπολίτευσις προσβάλλει μεθ’ ὁρμῆς τὴν φορολογίαν τὴν καθεστηκυῖαν· ἐνῷ δὲ οὕτω κατ’ αὐτῆς ἐπιτίθεται, ἰσχυρίζεται συνάμα, ὅτι καὶ ὑπὸ τὴν λειτουργίαν αὐτῆς τὸ ἰσοζύγιον τοῦ Προϋπολογισμοῦ δὲν ἐπετεύχθη. Τί ἄρα θέλει; ποῖαι εἶναι αἱ ἰδέαι αὐτῆς; Εἶχε μίαν ἰδέαν, ἀλλ’ εὐτυχῶς τὴν ἀπεκήρυξεν ἤδη, Εἶχεν ὑποδείξει μέσον τι πρὸς σωτηρίαν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, τὴν παραβίασιν ἢ ἀθέτησιν τῶν ἀνειλημμένων ὑπ’ αὐτοῦ ὑποχρεώσεων. Εἶχεν ἄλλοτε ἐπαγγελθῆ καὶ τὴν διὰ τοῦ συστήματος τῶν οἰκονομιῶν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ἀλλ’ ὅτε ἀνέλαβε τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν ὡμολόγησε τὸ ἑαυτῆς σφάλμα καὶ ἐπέβαλε νέαν φορολογίαν εἰς τὸ ἔθνος. Φαίνεται προτιμῶσα τὴν Ἑλλάδα ἧττον φορολογουμένην, ἀλλὰ στάσιμον. Σκοπεῖ ὅμως προφανῶς, κατακρίνουσα τὸ λειτουργοῦν ἐπ’ ὠφελείᾳ τοῦ μέλλοντος τῆς χώρας οἰκονομικὸν σύστημα, ν’ ἀποπλανήσῃ καὶ αὖθις τὸν Ἑλληνικὸν λαόν, ὅπως ἀπεπλάνησεν αὐτὸν κατὰ τὴν 7 Ἀπριλίου. Ἀλλ’ ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς ἐπλήρωσεν ἁδρότατα τὰ τῆς πλάνης αὐτοῦ ἀποτελέσματα. Ἡμεῖς ἔχομεν πεποίθησιν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαός, τοῦ ὁποίου ἡ ἐτυμηγορία ἐξεδόθη κατὰ τὴν 4 Ἰανουαρίου 1887, ἐξακολουθεῖ ὀρθοφρονῶν, ἐξακολουθεῖ κατανοῶν κάλλιστα τ’ ἀληθῆ συμφέροντά του, καὶ τὴν ἐν τῇ Ἀνατολῇ ἀποστολὴν τοῦ Ἑλληνικοῦ Βασιλείου.

§25ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος.

§26ΠΟΛΛΟΙ. Αὔριον.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὔριον πρῶτον ἀντικείμενον εἶναι ἡ συζήτησις τοῦ ἀπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τῆς Βουλῆς κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 7 μ. μ.