1887.12.02

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 28

τῆς 2 Δεκεμβρίου 1887.

(Τετάρτη.)

Ὥρα 2 μ. μ.

(Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως). Ἡ ἐπὶ τοῦ Λογιστικοῦ τῆς Βουλῆς Ἐπιτροπὴ ὑπέβαλε τὴν ἔκθεσίν της ἐπὶ τοῦ Ἀπολογισμοῦ τῆς Βουλῆς τῆς ληξάσης Συνόδου Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 72).

§1ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἠρώτησε χθὲς, ἂν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι χωροφύλαξ τις, πρὸς ἐκτέλεσιν ἐντάλματος, ἐκδοθέντος κατὰ ὀφειλέτου τοῦ Δημοσίου, συνέλαβε τὸν καθ’ οὗ τὸ ἔνταλμα, ἀλλ’ ἐπειδὴ οὗτος ἀπέδρα, ἐπυροβόλησε κατ’ αὐτοῦ καὶ τὸν ἐφόνευσεν. Εἶπον εἰς τὸν κύριον Βουλευτὴν, ὅτι πράγματι εἶχε συμβῆ τοιοῦτόν τι καὶ ὅτι ἤθελον ὑποβάλει σήμερον τὰ περὶ τούτου ἔγγραφα. Ὁ χωροφύλαξ ἐπυροβόλησε κατὰ ὀφειλέτου οὐχὶ τοῦ Δημοσίου, ἀλλ’ ἰδιώτου. Κατεδίωκέ τινα συνεπείᾳ προσκλήσεως δικαστικοῦ κλητῆρος, ὅπως τὸν ὑποβάλῃ εἰς προσωπικὴν κράτησιν, ἐπειδὴ δὲ ὁ καταδιωκόμενος προσεπάθησε ν’ ἀποδράσῃ, ἐπῆλθεν ἀντιπυροβολισμὸς καὶ ἐφονεύθη.

§2Γ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Πῶς ἐγένετο ὁ ἀντιπυροβολισμός;

§3ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς λέγει ὁ χωροφύλαξ, ἐπυροβόλησε πρῶτος αὐτὸς εἰς τὸν ἀέρα, ἀντεπυροβολήθη, ἀντεπυροβόλησε τότε καὶ αὐτὸς καὶ ἐφόνευσε τὸν ἀποδράντα. Ὁ χωροφύλαξ ἀμέσως ἐλιποτάκτησεν. Ἡ ὑπόθεσις κατηγγέλθη εἰς τὴν Εἰσαγγελίαν, ἡ Εἰσαγγελία ἐπελήφθη αὐτῆς καὶ ἐνεργοῦνται πάνθ’ ὅσα ὁ Νόμος κελεύει ὑπό τε τῆς Δικαιοσύνης καὶ τῆς Στρατιωτικῆς Ἀρχῆς. Ὑποβάλλω δὲ τὰ σχετικὰ πρὸς τὴν ὑπόθεσιν ταύτην ἔγγραφα μετ’ ἐκθέσεως.

§4ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω τὰ τηλεγραφήματα, τὰ ζητηθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Βαλσαμάκη, περὶ τῶν ἀφορώντων εἰς τὰς φυλακὰς Ἰθάκης καὶ Κεφαλληνίας. Ὑποβάλω τὰ ἔγγραφα, τὰ ζητηθέντα παρὰ τοῦ ἰδίου Βουλευτοῦ, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ὁδοὺς τῆς Κεφαλληνίας. Ὑποβάλλω προσέτι τὴν ἀναφορὰν τοῦ Νομάρχου Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος περὶ τῆς συμβάσης συμπλοκῆς ἔν τινι καφενείῳ ἐν Πάτραις.

§5ΡΙΚΑΚΗΣ. Παρεκάλεσα χθὲς καὶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ καταθέσῃ τὰ σχετικὰ ἔγγραφα.

§6ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἔχω δύο τηλεγραφήματα, διὰ τῶν ὁποίων ἀναγγέλλεται τὸ γεγονός.

§7ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἔχετε ἔκθεσιν τοῦ Εἰσαγγελέως;

§8ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ἔκθεσιν δὲν ἔχω.

§9ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἔλαβον τηλεγράφημα, τὸ ὁποῖον ἀπευθύνεται καὶ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, διὰ τοῦ ὁποίου κατηγγέλλετο, ὅτι ληστρικὴ συμμορία ἐν θέσει Ἅγιος Στέφανος τοῦ δήμου Δύμης, ὑπὸ πρόσχημα ἀποσπάσματος στρατιωτικοῦ, συνέλαβε τὸν τηλεγραφοῦντα, τῷ ἀφῄρεσεν 746 δραχμὰς, τὸν ἵππον του, τὰ ἐνδύματά του καὶ τὸν ἐκακοποίησεν, ὅτι κατήγγειλε τὴν πρᾶξιν ταύτην καὶ μέχρι τοῦδε δὲν ἐνεργήθη τι.

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἶχον λάβει τὸ τηλεγράφημα, περὶ τοῦ ὁποίου ποιεῖται λόγον ὁ ἐξ Ἀχαΐας κ. βουλευτὴς, καὶ ἄλλα τινὰ τηλεγραφήματα. Πρὸ ἡμισείας δὲ ὥρας ἔλαβον τὸ ἑξῆς τηλεγράφημα αὐτοῦ τούτου τοῦ παθόντος Δημητρίου Μίχου (ἀναγινώσκει). «Διὰ συμβᾶσαν λῃστείαν ὑπὸ φυγοδίκου Κουκουνάρα ἀνεφέρθην Μοιράρχῳ, ὅστις διέταξεν ἀμέσως καταδίωξιν, σταματήσασαν ἕνεκα ἐκλογῆς καὶ ἐπαναληφθεῖσαν δραστηρίως. Τηλεγραφηθέντα χθὲς μὴ ληφθήτωσαν ὑπ’ ὄψει.»

§11ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Χθὲς κατέθηκα εἰς τὴν Βουλὴν τηλεγράφημα τοῦ Εἰσαγγελέως τοῦ παρὰ τοῖς ἐν Πάτραις πλημμελειοδίκαις, διὰ τοῦ ὁποίου μ’ ἐπληροφόρει, ὅτι παραχρῆμα ἡ Δικαστικὴ Ἀρχὴ ἐπελάβετο τῆς ὑποθέσεως ταύτης, ὅτι οὐ μόνον ἀνάκρισις ἤρξατο, ἀλλὰ καὶ ἔνταλμα ἐξεδόθη, καὶ ὅτι εἶχε καταβληθῆ πᾶσα φροντὶς, ἵνα νὰ κατασταθῇ δυνατὴ ἡ ἐκτέλεσις τοῦ ἐντάλματος. Σήμερον ἔχω ἕτερον τηλεγράφημα τοῦ Εἰσαγγελέως. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα). Ὥστε καὶ ἡ Δικαστικὴ Ἀρχὴ ἐπελάβετο ἀμέσως ἀνακρίσεων, καὶ ἡ Στρατιωτικὴ Ἀρχὴ ἐμερίμνησε πρὸς σύλληψιν αὐτῶν, καὶ ἔκτακτα μέτρα ἐλήφθησαν διὰ τὴν πρᾶξιν ταύτην.

§12ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι εἰς θέσιν νὰ διαβεβαιώσω ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως, τόσον τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, καθὼς καὶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι οἱ διαπράξαντες τὴν κατὰ τοῦ δυστυχοῦς πολίτου Δημητρίου Μίχου λῃστείαν διατελοῦσιν ἀπὸ μακροῦ χρόνου φυγόδικοι, φέροντες ἐπὶ τῆς ῥάχεώς των πολλὰ προηγούμενα ἐντάλματα ἐπὶ ζωοκλοπῇ, καὶ ὅμως δὲν εἶχε κατορθωθῆ ἡ σύλληψίς των, μέχρις οὗ ἀποθρασυνθέντες μετεβλήθησαν ἀπὸ ζωοκλεπτῶν εἰς λῃστάς.....

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ταῦτα ἐῤῥήθησαν χθές.

§14ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἤμην ἐδῶ χθὲς καὶ δὲν ἐγνώριζον τοῦτο. Ἀλλ’ ἀκριβῶς, διότι ἐῤῥήθησαν χθὲς, δὲν ἔπρεπε, νομίζω, νὰ παρουσιάσητε σήμερον τὸ τηλεγράφημα τοῦ λῃστευθέντος πρὸς ἀπόδειξιν τοῦ ὅτι ἐγένετο καὶ γίνεται δραστηρία κατὰ τῶν ἐγκληματιῶν καταδίωξις. Οἱ ἐγκληματίαι οὗτοι διαιτῶνται ἐν αὐτῷ τῷ δήμῳ Δύμης, ὑπὸ τὰς ὄψεις πολλῶν, τοῦθ’ ὅπερ δὲν θὰ ἐγίνετο, ἂν τῳόντι κατεδιώκοντο σπουδαίως· εἶναι δὲ τρεῖς: Βασίλειός τις Ἀργυρόπουλος, ὃν θὰ γνωρίζῃ καὶ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς, διότι κατάγεται ἐκ τοῦ δήμου Βουπρασίων τῆς ἐπαρχίας του, εἷς ἄλλος, Κουκουνάρας, ἐκ τοῦ χωρίου Φλόκα, καὶ τρίτος τις, Βασίλειος Λέκκας. Τὸ πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν τηλεγράφημα τοῦ παθόντος Μίχου ἐγένετο μετὰ τὰ προηγούμενα τηλεγραφήματα, δι’ ὧν παρεπονεῖτο, ὅτι οἱ ἐκβιάσαντες αὐτὸν ἔμενον ἀκαταδίωκτοι, ἐννοεῖ δ’ ἐντεῦθεν ἕκαστος τὸν λόγον, δι’ ὃν εὑρέθη εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ κάμῃ τὸ τελευταῖον τηλεγράφημα, δι’ οὗ παριστᾷ, ὅτι αἱ καταδιωκτικαὶ Ἀρχαὶ ἐξεπλήρωσαν τὸ καθῆκόν των. Ἔκαμε δηλαδὴ τὸ τηλεγράφημα αὐτὸ καθ’ ὑπόδειξιν τῶν καθ’ ὧν παρεπονεῖτο Ἀρχῶν, ὡς ἀντάλλαγμα συνδρομῆς καὶ προστασίας. Τὸ συμπέρασμά μου εἶναι, ὅτι οὔτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔπρεπε νὰ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὸ τηλεγράφημα τοῦ Μίχου, οὔτε ὁ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ κ. Εἰσαγγελέως, ἀφοῦ τὰ πράγματα ἀποδεικνύουσιν, ὅτι αἱ τοιούτου εἴδους διαβεβαιώσεις εἶναι ἐκ τῶν συνήθων. Ὁ κ. Εἰσαγγελεὺς παριστᾷ, ὅτι, τόσον αὐτός, καθὼς καὶ ὁ κ. Ἀνακριτής, πρὸς ὃν ἀνετέθη ἡ ἀνάκρισις, ἐξεπλήρωσαν τὸ ἑαυτῶν καθῆκον, διότι ἐξεδόθη πάραυτα ἔνταλμα συλλήψεως. Οὐδεὶς ἀρνεῖται τοῦτο, ἐγὼ δὲ μάλιστα τὸ γνωρίζω καὶ ἐξ ἰδίας ἀντιλήψεως· ἀλλὰ περὶ αὐτοῦ ἆρά γε πρόκειται; Τὸ ζήτημα δὲν εἶναι τοῦτο. Τὸ ζήτημα εἶναι, διατὶ ἐπὶ ἔτος σχεδὸν ὁλόκληρον δὲν κατωρθώθη ἡ σύλληψις τῶν φυγοδίκων αὐτῶν, ἀφοῦ πολλὰ ἄλλα ἐντάλματα κατ’ αὐτῶν ἐπὶ σειρᾷ ἄλλων ἐγκληματικῶν πράξεων ὑπῆρχον, καὶ διατί, ἅμα τῇ τελευταίᾳ ληστρικῇ πράξει, δὲν κατώρθωσαν τὰ ἀποσπάσματα τὴν σύλληψίν των. Ἐπ’ αὐτοῦ λοιπὸν τοῦ ζητήματος προκαλῶ τὴν προσοχὴν τοῦ τε κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Καὶ τὰ ἔγγραφα ἔχουσι τὴν ἀξίαν των καὶ τὰ πράγματα· ἰδίως δ’ ἔχουσιν ἀξίαν τὰ ἔγγραφα, ὅταν ἦναι σύμφωνα πρὸς τὰ πράγματα. Οὐδέποτε ἄλλοτε κατεδιώχθησαν τόσον δραστηρίως ἐν τῷ νομῷ ἐκείνῳ οἱ φυγόδικοι, ὅσον ἤδη Τοῦτο δὲ ἀποδεικνύεται ἐκ τῶν πραγμάτων, ἐκ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν συλληφθέντων φυγοδίκων καὶ φυγοποίνων. Περὶ τούτου εἶμαι πρόθυμος νὰ ὑποβάλω τὰς πληροφορίας τῆς ὑπηρεσίας, συμφώνους καθ’ ὅλα πρὸς τὰ ἔγγραφα.

§16ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι ἐν τῷ νομῷ Ἀχαϊοήλιδος ἐγένετο καὶ γίνεται δραστηρία καταδίωξις κατὰ τῆς φυγοδικίας καὶ ζωοκλοπῆς, ὀφείλω δὲ μάλιστα νὰ ὁμολογήσω τοῦτο πρὸς τιμὴν τοῦ διευθύνοντος τὴν ἐν τῷ νομῷ τούτῳ Μοιραρχίαν κ. Βλαχοπούλου· ἀλλὰ δὲν πρέπει νὰ λησμονῇ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι μεταξὺ τῶν φυγοδίκων καὶ ζωοκλεπτῶν γίνονται διακρίσεις· ἀπόδειξις δὲ τούτου εἶναι ἡ ἀφοβία, μεθ’ ἧς λυμαίνονται ἀπὸ πολλοῦ χρόνου τὰ πέριξ τῶν Πατρῶν οἱ Κουκουνάρας, Ἀργυρόπουλος καὶ Λέκκας...

§17ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Λοιπὸν ὁ κ. Βλαχόπουλος, τὸν ὁποῖον ἐπαινεῖτε, ἐχαρίσθη εἰς αὐτούς;

§18ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Οὔτε ἐχαρίσθη, οὔτε χαρίζεται εἰς κἀνένα ὁ κ. Βλαχόπουλος, ἀλλὰ δυστυχῶς ὑπάρχουσιν Ἀρχαί, αἵτινες, ὑποθάλπουσι ὡρισμένους φυγοδίκους, ματαιοῦσι πᾶσαν ἀγαθὴν αὐτοῦ προαίρεσιν, διὰ τοῦτο δὲ προεκάλεσα ἀνωτέρω τὴν προσοχὴν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐννοεῖτε δημοσίας Ἀρχάς;

§20ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι. Ἐννοῶ δημοτικὰς Ἀρχάς· ὑμεῖς δὲ γνωρίζετε πολὺ καλῶς ποίας τοιαύτας ἐννοῶ.

§21ΑΓΓ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν νὰ λάβῃ μέτρα κατὰ τῆς διαγωγῆς τοῦ Διευθυντοῦ τοῦ καπνοκοπτηρίου Ναυπλίου, καθ’ ὅσον κατ’ αὐτοῦ ὑπάρχουσι πολλὰ παράπονα, καὶ παράπονα δίκαια, ὄχι διότι φέρεται ἀπρεπῶς, ὄχι διότι δὲν ἐνεργεῖ συμφώνως πρὸς τὰς διαταγὰς τῆς Κυβερνήσεως καὶ τὰ κεκανονισμένα, ἀλλὰ διότι ἔχει τὸ καπνοκοπτήριον τοῦ Δημοσίου ἐν τῇ οἰκίᾳ, ἐν ᾗ κατοικεῖ, καὶ οὕτω παρεμποδίζει τὴν κοπὴν τοῦ καπνοῦ. Τὸ δὲ περίεργον εἶναι τὸ ἑξῆς: δὲν ἠξεύρω πῶς κατορθοῦται, ὥστε ἡ ἐσωτερικὴ ἀτμόσφαιρα τῆς οἰκίας συχνάκις νὰ μεταβάλλῃ τὸ ποιὸν καὶ τὸ ποσὸν τοῦ εἰσαγομένου πρὸς κοπὴν καπνοῦ.

§22ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Μετετέθη καὶ ἤδη ἀνέλαβεν ὁ ἀντικαταστάτης αὐτοῦ.

§23ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Παρατηρῶ εἰς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὑποβληθέντα καὶ ἀφορῶντα εἰς τὰς φυλακὰς Κεφαλληνίας, δὲν εἶναι τὰ ζητηθέντα, διότι τὰ ὑποβληθέντα εἶναι ἁπλᾶ τηλεγραφήματα, ἐκ τῶν ὁποίων προκύπτει ἁπλῶς πόσοι ἐσχάτως μετεκομίσθησαν εἰς τὰς φυλακὰς τῆς Κεφαλληνίας. Ὡς ἐπληροφορήθην, ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν εἶχε παραγγείλει τὸν Νομάρχην Κεφαλληνίας καὶ τὰς λοιπὰς Ἀρχὰς, νὰ ἐπισκεφθῶσι τὰς φυλακὰς, νὰ συντάξωσιν ἔκθεσιν καὶ ταύτην νὰ ὑποβάλωσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον. Τὴν ἔκθεσιν δὲ ταύτην κυρίως ἐπιθυμῶ νὰ ἴδω, διότι ἐκ τῆς ἐκθέσεως θὰ προκύψῃ ἡ κατάστασις τῶν φυλακῶν, καὶ θὰ ἐρωτήσω τὸν κύριον Ὑπουργὸν ποῖα μέτρα ἔλαβε κατόπιν τῆς τοιαύτης ἐκθέσεως. Ἑπομένως τὸν παρακαλῶ νὰ συμπληρώσῃ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, ὑποβάλλων καὶ τὴν ἔκθεσιν ταύτην, ἡ ὁποία, ἐπαναλαμβάνω νὰ εἴπω, εὑρίσκεται βεβαίως εἰς τὸ Ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, καὶ μετ’ αὐτῆς πᾶσαν ἄλλην ἔκθεσιν περὶ τῶν φυλακῶν Κεφαλληνίας, καὶ συνάμα νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἂν ἔλαβε μέτρα, συμφώνως πρὸς τὰ ὑποδεικνυόμενα ὑπὸ τῶν ἐκθέσεων, ἢ ἂν προτίθεται νὰ λάβῃ τοιαῦτα. Ὡς πρὸς τὰ ἔγγραφα, τὰ ἀφορῶντα εἰς τὰς ὁδοὺς Κεφαλληνίας, δυστυχῶς παρατηρῶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχον καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον καὶ νῦν ἔτι ἐκθέσει πρὸς τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν. Κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τὸν παρεκάλεσα θερμῶς νὰ προλάβῃ νὰ ἐπισκευάσῃ τὰς ὁδοὺς Κεφαλληνίας, καθότι, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν δὲν τὸ πράξῃ, θὰ ἐπέλθῃ καταστροφὴ κατὰ τὸ διάστημα τοῦ χειμῶνος, καὶ θὰ ἀπαιτηθῶσι κατόπιν τετραπλάσια καὶ πενταπλάσια ἔξοδα διὰ τὴν αὐτὴν ἐπισκευήν. Ἡ φωνή μου τότε δὲν εἰσηκούσθη· ἀλλ’ ἀπορῶ πῶς δὲν εἰσηκούσθη καὶ ἡ φωνὴ τῶν ἁρμοδίων· διότι διὰ τῶν ἐκθέσεων, αἱ ὁποῖαι ἐστάλησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, ταῦτα πάντα καὶ πλείονα ἐξετέθησαν, καὶ ἐζητήθησαν αἱ ἀναγκαῖαι πιστώσεις, διὰ νὰ προλάβωσι τὴν καταστροφήν. Διὰ τῆς τελευταίας μάλιστα ἐκθέσεως, τὴν ὁποίαν ἀπέστειλεν ὁ Νομομηχανικὸς Κεφαλληνίας, παρατηρεῖ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, ὅτι δὲν πρόκειται πλέον περὶ ἐπισκευῆς, ἀφοῦ παρῆλθεν ὁλόκληρος χειμὼν καὶ αἱ βροχαὶ κατέστησαν πολλὰς ὁδοὺς κοίτην τῶν ῥυακίων, ἡ δὲ συγκοινωνία διεκόπη, ἀλλὰ τοὐλάχιστον περὶ τῶν ἔργων καὶ τῶν ἀναγκαίων δαπανῶν πρὸς ἀπόφραξιν τῶν αὐλάκων καὶ ἄρσιν τῶν ἐμποδίων, καὶ περὶ τῶν ἀπαιτουμένων προσωρινῶν διὰ τὴν συγκοινωνίαν ἐπιδιορθώσεων. Ἐπιθυμῶ δὲ νὰ μάθω, κατόπιν τῆς τελευταίας ταύτης ἐκθέσεως, τί ἐνήργησεν εἰς τὸν τόπον ἐκεῖνον, διότι εἰς πάντα ἄλλον ἐπετρέπετο ἢ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ μὴ δώσῃ προσοχὴν εἰς τὰς ἐκθέσεις αὐτάς· διότι γινώσκει τὰς ὁδοὺς τῆς Κεφαλληνίας καὶ τί ἐκόστισαν εἰς τὸν λαὸν τῆς Κεφαλληνίας, ἄν δὲ ἐγκαταλειφθῶσιν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἐπισκευῆς, ἡ ὁλοσχερὴς αὐτῶν καταστροφὴ ἔσεται βεβαία, καὶ θὰ περιέλθῃ εἰς τοιαύτην θέσιν ἡ συγκοινωνία, καὶ θ’ ἀπαιτήσῃ τοιαύτην δαπάνην πρὸς ἐπανόρθωσιν, ὥστε δὲν ἐλπίζω πλέον, ὅτι τὸ Δημόσιον θὰ δαπανήσῃ τὰ ἀπαιτούμενα χρήματα διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν ὁδῶν ἐκείνων. Αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος, δι’ ὃν ἀπὸ τῆς παρελθούσης Συνόδου ὑποβάλλω παρατηρήσεις, σκοπῶν νὰ προλάβω τὴν καταστροφήν. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κύριον Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ συμπληρώσῃ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων καὶ προσέτι νὰ παρέξῃ τὰς ἀναγκαίας πληροφορίας ὡς πρὸς τὰς ἐνεργείας του.

§24ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). (Ὅρα Παράρτημα).

§25ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν ὡμίλησα περὶ φυλακῶν Ἰθάκης, διότι ἐνόμισα περιττὸν νὰ τὸ πράξω, ὅτε εἶδον, ὅτι τὰ ὑποβληθέντα ἔγγραφα ἐδικαιολόγουν τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν ὁ κύριος Ὑπουργὸς, τοὐλάχιστον προσωρινῶς. Οἱ λόγοι ὅμως, οὓς ἀπὸ τοῦ βήματος ἐπεκαλέσθη, δὲν εἶναι αὐτοὶ, διότι ἐκ τῶν ἐγγράφων δὲν προκύπτει τοιοῦτόν τι. Ἐκ τῶν ἐγγράφων προκύπτει μόνον, ὅτι ἀπὸ τοῦ 1884 οἱ κατὰ καιρὸν Ἔπαρχοι καὶ οἱ διευθύνοντες τὰς φυλακὰς Ἰθάκης ὑπέβαλλον ἐπανειλημμένας εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐκθέσεις, διὰ τῶν ὁποίων ἐζήτουν τὴν ἐπισκευὴν τῶν φυλακῶν Ἰθάκης· ἀλλὰ μὲ ὅλας τὰς ἐπανειλημμένας ἐκθέσεις αἱ Κυβερνήσεις οὐδεμίαν ἔδωσαν προσοχὴν, καὶ ἑπομένως ὀλίγον κατ’ ὀλίγον τὰ πράγματα περιῆλθον εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε νὰ ἀναφερθῶσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, διὰ ν’ ἀπεκδύωνται πάσης εὐθύνης, ἐν περιπτώσει, καθ’ ἣν ἤθελεν ἐπέλθῃ ἀπόδρασις. Ταῦτα πάντα δικαιολογοῦσι τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν διὰ τὸ μέτρον, τὸ ὁποῖον ἔλαβε; Ἐὰν ὅμως ἐγκαίρως ἤθελε φροντίσει νὰ ἐπισκευασθῇ τὸ κατάστημα, βεβαίως τὸ κατάστημα ἤθελε χρησιμεύει, καὶ ἤθελε χρησιμεύει πολὺ πλέον καταλλήλως, ἀφ’ ὅτι χρησιμεύουσι πολλὰ ἄλλα καταστήματα, πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον προωρισμένα ἐν τῷ Κράτει. Οὐδὲν ἄλλο δεικνύουν τὰ ἔγγραφα ἐκεῖνα ἢ τὴν ἀμέλειαν τῆς Κυβερνήσεως τοῦ νὰ προλάβῃ τὴν καταστροφὴν καταστήματος, τόσον χρησίμου διὰ τὸν τόπον, ὅπερ δὲν εἶναι ἐκ τῶν κοινῶν καταστημάτων, διότι ἐκτίσθη ἐπὶ τούτῳ, ὅπως χρησιμεύσῃ διὰ φυλακὰς, ἐκτίσθη δὲ κατὰ τὸν αὐτὸν τύπον τῶν ἐν Ἑπτανήσῳ λοιπῶν φυλακῶν, ἐπὶ Προστασίας κατασκευασθεισῶν, μὲ ἐντέλειαν καὶ μὲ δαπάνην ἀναλόγως μεγάλην. Τὸ καθῆκον λοιπὸν τοῦ Ὑπουργοῦ εἶναι, ἂν δὲν ἐφρόντισε πρὶν, νὰ φροντίσῃ τοὐλάχιστον κατόπιν, ἵνα καταστήσῃ τὸ κατάστημα χρήσιμον εἰς τὸν σκοπὸν, δι’ ὃν προωρίσθη. Τὸ ληφθὲν μέτρον δὲν τὸν δικαιολογεῖ, ἠδύνατο προσωρινῶς νὰ τὸ πράξῃ, κατόπιν ὅμως ὤφειλε νὰ διατάξῃ ἀμέσως τὴν ἐπισκευὴν καὶ νὰ ἐπαναφέρῃ ἐκεῖ τοὺς φυλακισμένους. Περὶ τῶν φυλακῶν Κεφαλληνίας ἐζήτησα τὰ ἔγγραφα, διότι ἐπιθυμῶ, ὅταν ὁμιλῶ περὶ τοιούτων ἀντικειμένων, νὰ μὴ στηρίζωμαι ἐπὶ τῶν ἰδιωτικῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας ἔχω, ἀλλὰ νὰ στηρίζωμαι ἐπὶ τῶν ἐπισήμων ἐγγράφων. Ἀλλ’ ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν ὑπέβαλε τὰ ἔγγραφα, ἐξ ὧν θὰ προέκυπτε, ἂν ὑπῆρχε χῶρος διὰ τοὺς ἀποσταλέντας καταδίκους, ὡς ἰσχυρίσθη. Δὲν δύναμαι δὲ ἢ ν’ ἀμφισβητήσω τὸν τοιοῦτον ἰσχυρισμὸν τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ, διότι γνωρίζω τὸ κατάστημα, διὰ πόσον ἀριθμὸν ἐκτίσθη, καὶ πόσοι ἦσαν οἱ φυλακισμένοι, καὶ γνωρίζω, ὅτι ὑπερέβαινον κατὰ πολὺ τὸν ὡρισμένον ἀριθμόν. Πῶς εἶναι δυνατὸν λοιπὸν νὰ πιστεύσω, ὅτι αἱ Ἀρχαὶ ἀνέφερον, ὅτι δύνανται νὰ σταλοῦν καὶ ἄλλοι; Ἐξ ὅσων ὅμως εἶπεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, καταδεικνύεται ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐγὼ ἰσχυρίζομαι. Εἶπεν, ὅτι ἐπισκευάζονται δύο δωμάτια,—καὶ ἠξεύρετε ποῖα δωμάτια; Τὸ νοσοκομεῖον ἴσως, τὸ ὁποῖον ὑπῆρχεν ἐντὸς τῶν φυλακῶν, καὶ ἄλλο τι δωμάτιον, τὸ ὁποῖον ἐχρησίμευε πρὸς ἐργασίαν καὶ σχολεῖον,—καὶ ὅτι μετὰ τὴν ἐπισκευὴν αὐτῶν θὰ τοποθετηθῶσιν. Ἀλλ’ ἐν τούτοις τοὺς ἀπέστειλε πρὸ τῆς ἐπισκευῆς καὶ τοὺς ἐτοποθέτησε μετὰ τῶν λοιπῶν φυλακισμένων εἰς χῶρον λίαν στενόν· τούτου δ’ ἕνεκα καὶ ταλαιπωροῦνται, καὶ ἐπίκειται κίνδυνος ν’ ἀναπτυχθῇ νόσος εἰς τὰς φυλακὰς, ἡ ὁποία νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς τὴν πόλιν. Εἰς δὲ τὰς παρατηρήσεις μου περὶ τῶν ὁδῶν Κεφαλληνίας, τί ἀπήντησεν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργός; Ὅτι ἀπὸ τοῦ 1886, ἤτοι ἀφ’ ἧς ὑπέβαλον εἰς αὐτὸν τὴν ἐπερώτησίν μου, ἐφρόντισε νὰ ἀποστείλῃ ἔγγραφα εἰς τὴν Κεφαλληνίαν, ὅτι τὰ ἔγγραφα ταῦτα ἐπανῆλθον εἰς Ἀθήνας, ὅτι ἀπεστάλησαν ἐκ νέου εἰς Κεφαλληνίαν, ἐπανέστρεψαν εἰς Ἀθήνας, καὶ τώρα πρόκειται νὰ στείλῃ καὶ Ἐπιθεωρητήν. Ἐὰν διὰ τοῦ τρόπου τούτου κατορθοῦται νὰ ἐπισκευάζωνται αἱ ὁδοὶ, βεβαίως δὲν δύναμαι ἢ νὰ σᾶς συγχαρῶ, διότι ἐπετύχετε νὰ ἐπισκευάζητε τὰς ὁδοὺς ἄνευ δαπάνης. Δυστυχῶς ὅμως δὲν ἐπισκευάζονται αἱ ὁδοὶ διὰ τῆς συντάξεως προϋπολογισμῶν, ἐπιστροφῆς τῶν προϋπολογισμῶν καὶ ἐπανελεύσεως αὐτῶν. Οὐδόλως δὲ παράδοξον, ἐὰν οἱ προϋπολογισμοὶ οὗτοι καθ’ ἑκάστην ἐπιστροφήν των εἰσὶ μᾶλλον ἐξωγκωμένοι, διότι, ὅσῳ παρέρχεται ὁ καιρὸς, αἱ ὁδοὶ μᾶλλον καταστρέφονται καὶ τὸ πρὸς ἐπισκευὴν αὐτῶν ποσὸν αὐξάνει. Ἐπὶ τέλους δὲν ζητοῦμεν νὰ μᾶς κατασκευάσητε ὁδοὺς καὶ σιδηροδρόμους, ζητοῦμεν νὰ διατηρήσητε τὴν συγκοινωνίαν, ἥτις ὑπάρχει, ἐπισκευάζοντες τὰς ὑπαρχούσας ὁδοὺς, ὅσον δὲ ἀναβάλλετε τὴν ἐπισκευὴν ταύτην, τοσοῦτον αἱ δαπάναι αὐτῆς θὰ αὐξάνωσι, μεχρισότου καταστραφῶσιν ἐντελῶς, καὶ τότε πρέπει νὰ φροντίσωμεν περὶ κατασκευῆς νέων, ἐὰν δὲν θελήσωμεν νὰ ἀφήσωμεν τὸν τόπον ἄνευ συγκοινωνίας.

§26ΜΟΥΣΟΥΡΗΣ. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ὁδοὺς Κεφαλληνίας, ἐπειδὴ καὶ ἡμεῖς, ὡς ἀντιπρόσωποι τῆς πατρίδος μας, ἐνδιαφερόμεθα, ὅπως διατηρῶνται εἰς καλὴν κατάστασιν, εἶχον παρακαλέσει ἀπὸ πέρυσι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τὸν Διευθυντὴν τῶν Δημοσίων ἔργων, ἵνα ληφθῇ πρόνοια περὶ αὐτῶν. Πράγματι δὲ ὁ Διευθυντὴς ἔγραψε πρὸς τὸν Μηχανικὸν, ἵνα ὑποβάλῃ προϋπολογισμοὺς περὶ ἐπισκευῆς αὐτῶν. Ἐν τῷ ὑποβληθέντι ὅμως προϋπολογισμῷ εὑρέθη, ὅτι τινὲς μὲν τῶν προϋπολογισμῶν ἀφεώρων ὁδοὺς, ὧν ἡ ἐπισκευὴ εἶχεν ἤδη ἐγκριθῆ καὶ ἐξετελεῖτο, ἄλλοι δὲ ἦσαν τοσοῦτον ἐξωγκωμένοι, ὥστε θὰ ἐπήρκουν εἰς κατασκευὴν ὁδοῦ καὶ οὐχὶ εἰς ἐπισκευήν· ἀπεστάλησαν ὅθεν οἱ προϋπολογισμοὶ οὗτοι πρὸς τὸν Νομομηχανικὸν Κεφαλληνίας καὶ διετάχθη ἡ ὑποβολὴ νέων. Ἀλλὰ καὶ οἱ νέοι οὗτοι προϋπολογισμοὶ ἦσαν πολλοὶ ἐξωγκωμένοι, τὸ δὲ Συμβούλιον τῶν Δημοσίων ἔργων, ὅπως ἀποφύγῃ τὰ τοιαῦτα, ἔλαβεν ἐσχάτως τὸ μέτρον, νὰ ὑπολογίζῃ 200 δραχμὰς πρὸς συντήρησιν ἑκάστου χιλιομέτρου ὁδοῦ, ἐπέστρεψε δὲ καὶ αὖθις τοὺς προϋπολογισμοὺς εἰς τὸν Μηχανικὸν, ὅπως ἐπὶ τῇ βάσει ταύτῃ τῆς ἀποφάσεως τοῦ Συμβουλίου διορθωθῶσιν. Ἐν τούτοις προϋπολογισμοὶ διαφόρων ὁδῶν, ὡς τῶν χωρίων Χαυδάτων, Χαυριάτων, Ἁγίας Θέκλης καὶ ἄλλων, οἵτινες ἐν τῷ μεταξὺ εἶχον ὑποβληθῆ καὶ δὲν ἦσαν τόσον ἐξωγκωμένοι, ἐνεκρίθησαν καὶ προσεχῶς ἄρχεται, ἂν δὲν ἤρχισεν ἤδη, ἡ ἐπισκευὴ αὐτῶν.

§27ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Μίαν παρατήρησιν ἔχω νὰ προσθέσω. Ὑπομιμνήσκω εἰς τὸν συνάδελφον κ. Μουσούρην, ὅτι, ὅτε κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον εἶχον ὑποβάλει τοιαύτην παρατήρησιν περὶ τῶν ὁδῶν Κεφαλληνίας, ὁ κ. Συνάδελφος καὶ τότε διεβεβαίωσεν, ὅτι εἶχε φροντίσει περὶ τούτου, καὶ τότε μᾶς ἀνήγγειλεν, ὅτι εἶχον δοθῇ αἱ δέουσαι ὁδηγίαι καὶ ὅτι ἦτο βέβαιος, ὅτι ἤρχισεν ἡ ἐργασία. Ταῦτα βεβαίως τὰ διεβεβαίωσεν ἐκ τῶν πληροφοριῶν, τὰς ὁποίας εἶχε λάβει ἐκ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν. Καὶ σήμερον ἀκριβῶς, ὅ,τι διαβεβαιοῖ, εἶναι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔλαβεν ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον, διότι δὲν εἶναι ὁ ἁρμόδιος νὰ κρίνῃ περὶ τῶν προϋπολογισμῶν τῶν ὑποβαλλομένων ὑπὸ τοῦ Μηχανικοῦ. Ἀλλ’ αἱ πληροφορίαι ἐκεῖναι, τὰς ὁποίας πέρυσι μᾶς ἀνεκοίνωσεν, ἀπεδείχθη, ὅτι δὲν ἦσαν ἀκριβεῖς καὶ εἰς οὐδὲν μέχρι τοῦδε κατέληξαν, καὶ ἤδη δὲ φοβοῦμαι, ὅτι τὸ αὐτὸ συμβαίνει καὶ κακῶς τὸν ἐπληροφόρησαν, καὶ ὅτι οὐδεμία ἐργασία ἐγένετο.

§28ΚΟΡΠΑΣ. Πρό τινων ἡμερῶν εἶχον παρακαλέσει τὸν κ. ἐπὶ τῆς Ἐκπαιδεύσεως Ὑπουργὸν νὰ λάβῃ πρόνοιαν περὶ τῶν Ἑλληνικῶν Σχολείων τῶν νήσων. Ὁ κ. Ὑπουργὸς τότε μὲ διεβεβαίωσεν, ὅτι λίαν προσεχῶς θὰ ὑποβάλῃ νομοσχέδιον περὶ ἀναδιοργανώσεως τῆς ἀνωτέρας, μέσης καὶ κατωτέρας ἐκπαιδεύσεως, ἀλλ’ ἔκτοτε πολλαὶ παρῆλθον ἡμέραι καὶ οὐδὲν βλέπω νομοσχέδιον ὑποβαλλόμενον εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς, καὶ ἴσως δὲ μετ’ ὀλίγας ἡμέρας θὰ ἴδωμεν τὰς θύρας τοῦ Κοινοβουλίου κεκλεισμένας καὶ τὰς νήσους ἐπὶ πολὺ ἄνευ Σχολείων. Ἂν ἡ ἔλλειψις τοιούτων Σχολείων δὲν ἦναι ἐπαισθητὴ εἰς τὴν Πελοπόννησον καὶ τὴν Στερεὰν, διότι ἐκεῖ δύνανται οἱ μαθηταὶ νὰ μεταβαίνωσι διὰ ξηρᾶς εἰς τὰ πλησιόχωρα, εἰς τὰς νήσους ὅμως εἶναι λίαν ἐπαισθητὴ, διότι αὐτόθι πρέπει νὰ μεταβαίνωσι διὰ θαλάσσης. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαῖον καὶ ὅτι πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ λάβῃ ταχίστην πρόνοιαν περὶ τούτου.

§29ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἕν τυχαῖον ἴσως περιστατικὸν μὲ κάμνει, κ. Πρόεδρε, νὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ ἐπιστήσητε τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τῆς συντάξεως τῶν ἐπισήμων πρακτικῶν. Δὲν ἔτυχε προηγουμένως κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν πρακτικῶν τῆς χθὲς νὰ ἦμαι παρὼν, διὰ νὰ φέρω τὰς παρατηρήσεις μου. Ἡ περίστασις εἶναι ἴσως καθ’ ἑαυτὴν ἀναξία λόγου, ἀλλὰ συνδέεται ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ σύνταξις τῶν πρακτικῶν μὲ ἄλλο τι, τὸ ὁποῖον παρετήρησα ἔν τισι τῶν ὑπουργικῶν ἐφημερίδων καὶ τὸ ὁποῖον μᾶλλον μὲ ἔκαμε νὰ γελάσω. Ἐγράφη ἐν ὑπουργικαῖς ἐφημερίσιν, ὡς καὶ ἐν τοῖς ἐπισήμοις πρακτικοῖς τῆς Βουλῆς, ὅτι, ὅσοι ἔλαβον τὸν λόγον χθὲς, ὡμίλησαν κατὰ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου Μεσολογγίου–Ἀγρινίου. Τὸ πρᾶγμα ἴσως εἶναι τυχαῖον, ἀλλὰ βεβαίως θὰ παρεξηγηθῇ, καὶ θὰ παρεξηγηθῇ κατὰ τῶν φίλων τῆς Κυβερνήσεως. Φαντασθῆτε τί θὰ εἴπωσιν ὅσοι ἀναγνώσωσιν, ὅτι καὶ ἐγὼ ὡμίλησα κατὰ τῆς κατασκευῆς τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Ἔπρεπε βεβαίως τὸ νομοσχέδιον νὰ ἦναι τοσοῦτον κακὸν, ὥστε καὶ πολιτευόμενος ἐκ τοῦ νομοῦ ἐκείνου, ἔχων συμφέρον, καὶ πολιτικὸν καὶ προσωπικὸν, ἐκ τοῦ σιδηροδρόμου, νὰ ὁμιλήσῃ κατ’ αὐτοῦ. Συμπίπτει, ὡς εἶπον, ἡ ἀτέλεια τῶν πρακτικῶν νὰ ἦναι σύμφωνος μὲ τὰς ὑπουργικὰς ἐφημερίδας, καὶ θὰ γίνῃ ἡ ἐξήγησις, ὅτι πρόκειται περὶ ἐπινοήματος, τὸ ὁποῖον δὲν θέλω νὰ χαρακτηρίσω καὶ τὸ ὁποῖον ἀντανακλᾷ κατὰ τῆς ὑπολήψεως τοῦ ἰδίου κ. Πρωθυπουργοῦ....

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὅπως ἔχουσι τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ, οὐδόλως ἀναφέρουσι τὸ ὄνομά σας.

§31ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Λέγουσιν, ὅτι ἔνιοι τῶν Βουλευτῶν, λαβόντες τὸν λόγον, ὡμίλησαν κατὰ τοῦ νομοσχεδίου. Ἄρα περιλαμβάνομαι καὶ ἐγὼ πλαγίως καὶ ἐπιτηδείως.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐπειδὴ εἴς τινας περιστάσεις δυσδιάκριτον καταντᾷ, ἐὰν εἷς Βουλευτὴς κηρύσσηται ὑπὲρ ἢ κατὰ νομοθετικοῦ τινος μέτρου, καλὸν εἶναι εἰς τὸ ἑξῆς τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ νὰ μὴ σημειῶσι μήτε ἐὰν ἐξεφράσθη ὑπὲρ, μήτε ἐὰν ἐξεφράσθη κατὰ, ὁ ἀγορεύσας, ἀλλ’ ἁπλῶς νὰ ἀναφέρωσιν, ὅτι ὡμίλησε περὶ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ νὰ λείψωσιν εἰς τὸ ἑξῆς αἱ ἀμφισβητήσεις.

§33ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, φαίνεται, ἔχει ἐν τῷ νῷ αὐτοῦ πολὺ τὴν γενομένην διαστροφὴν καὶ πολὺ ἐπέστησε τὴν προσοχήν του, ὡς πρὸς αὐτὸ τὸ θέμα, ἰδίως ἐπὶ τῶν ἰδεῶν μου, τῶν σχετικῶν πρὸς τὴν συγκοινωνίαν τοῦ νομοῦ. Καὶ τώρα θέλει νὰ παραστήσῃ πλαγίως, ὅτι ὡμίλησα ὄχι τόσον ὑπὲρ, ὅτι ὡμίλησα ὑπὲρ καὶ κατά. Τὰ τοιαῦτα, κύριε Πρωθυπουργέ, δὲν εἶναι σοβαρά...

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ ὡμίλησα περὶ τῶν πρακτικῶν, ὄχι περὶ τῆς ὁμιλίας σας.

§35ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀναγκάζομαι ἐν τούτοις νὰ ὑπομνήσω, ὅτι ἡ γνώμη μου ὑπῆρξε βεβαίως σαφὴς, ὅτι καὶ καθ’ ἑαυτὸν ὁ σιδηρόδρομος εἶναι χρήσιμος καὶ ἀναγκαῖος, ἀλλ’ ὅτι ἀπορῶ, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν πρόκηται νὰ ἐπιχειρήσῃ τοιοῦτον ἔργον, φαίνεται, ὡς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἰδίως, ὅτι εἶναι ἔνοχος καὶ διστάζων, καὶ δὲν θέλει νὰ συμπληρώσῃ τὸ ἔργον· ἡ συμπλήρωσις δὲ τοῦ ἔργου, κατ’ ἐμὲ, εἶναι, νὰ μὴ μένωσι καὶ αἱ ἄλλαι ἐπαρχίαι, αἱ πλησιόχωροι, εἰς τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται. Αὐτὸ δὲ δὲν εἶναι βέβαια ὑπὲρ καὶ κατὰ ὡς ἠθέλησε νὰ παραστήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πλαγίως. Ἀλλὰ σᾶς ἐννοῶ, κύριε Πρωθυπουργέ. Εἶσθε τεταραγμένος, ἐνθυμούμενος πόσον ἐμειοψηφίσατε καὶ ἐν Μεσολογγίῳ καὶ ἐν Ἀγρινίῳ. Τί νὰ γίνῃ! Ὑπομονή!

§36ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωστὸν, ὅτι ἐν Πάτραις, τῇ δευτερευούσῃ δηλαδὴ πόλει τοῦ Βασιλείου, συνέβησαν σκηναὶ φονικαί, αἵτινες, ὡς ἐκ τῶν συνοδευουσῶν αὐτὰς ἰδιαιτέρων καὶ ὅλως ἐξαιρετικῶν περιστάσεων, πρέπει νὰ τύχωσι τῆς προσηκούσης ἐκτιμήσεως ἐκ μέρους τῆς τε Βουλῆς καὶ τῆς Κυβερνήσεως. Αἱ σκηναὶ αὗται, σκηναὶ ἄξιαι ἀγρίων καὶ ὅλως ἀσυντάκτων λαῶν, ἔλαβον χώραν τὴν νύκτα τῆς 22ας πρὸς τὴν 23ην παρελθόντος μηνός. Μεταβὰς πρὸ μικροῦ εἰς Πάτρας, ἔμεινα ἐκεῖ ἐπὶ πέντε ἡμέρας, ὅπου ἔσχον τὴν εὐκαιρίαν νὰ λάβω, μετὰ λεπτομερῆ ἐξέτασιν, ἀκριβεῖς περὶ τῶν συμβάντων πληροφορίας, αἵτινες οὐδόλως συμφωνοῦσι πρὸς τὰς ὑπὸ τοῦ κ. Νομάρχου Ἀχαϊοήλιδος διαβιβασθείσας τῷ κ. Ὑπουργῷ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις πρὸ ὀλίγων στιγμῶν, κατόπιν ἐπερωτήσεως τοῦ κ. Ρικάκη, κατέθηκε τυπικόν τι καὶ ὅλως ὕποπτον ἔγγραφον. Διὰ τοῦ ἐγγράφου τούτου ὁ κ. Νομάρχης ὑποβάλλει τῷ κ. Ὑπουργῷ, ἄνευ ἰδίας τινὸς παρατηρήσεως, μίαν ξηρὰν ἔκθεσιν τοῦ ἐν Πάτραις κ. Ἀστυνόμου, ὅστις, ὡς ἦν ἑπόμενον, ἐπιῤῥίπτει ἅπασαν τὴν εὐθύνην εἰς τὰ θύματα τῶν ἀκατονομάστων συμβεβηκότων, παριστᾷ δὲ τοὺς αὐτουργοὺς τῶν ἐγκλημάτων ὡς ἀστόχως ὑπὸ τῶν θυμάτων τούτων πυροβοληθέντας καὶ ὡς ἐκ θαύματος σωθέντας! Εἶναι ἀναμφισβήτητον, ὅτι ὄργανα ἀστυνομικὰ, ἔχοντα ἐπὶ κεφαλῆς τὸν κ. Δήμαρχον, εἰσῆλθον περὶ τὸ μεσονύκτιον εἰς τὸ κεντρικώτερον τῶν καφφενείων καὶ διὰ πυροβόλου ὅπλου ἐτραυμάτισαν θανασίμως τὸν διευθυντὴν αὐτοῦ, προκειμένου δὲ νὰ δοθῶσιν ἐπίσημοι περὶ τῆς πράξεως ταύτης πληροφορίαι, ὁ κ. Νομάρχης, παρ’ οὗ ἐζητήθησαν αἱ πληροφορίαι αὗται, ἠρκέσθη εἰς τὴν ἔκθεσιν τοῦ Ἀστυνόμου! Καὶ ἔχει ἴσως τὴν ἀξίωσιν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ δώσωμεν πλήρη πίστην εἰς τὴν ἔκθεσιν ταύτην, διότι, ὡς ἔλεγε καὶ πρό τινων ἡμερῶν ἐν παραπλησίᾳ περιπτώσει, τὰ τοιούτου εἴδους ἔγγραφα εἶναι παρεκτικὰ τελείας ἀποδείξεως. Τῇ ἀληθείᾳ πρέπει νὰ θλίβηταί τις διὰ τὴν κατάστασιν, εἰς ἣν περιέστημεν. Δὲν ἐννοῶ, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ ἀληθὴς ἔλεγχος τῶν κυβερνητικῶν πράξεων ἐκ μέρους τῆς Βουλῆς, ὅταν ἡ Κυβέρνησις οὐδεμίαν δεικνύῃ προθυμίαν εἰς τὸ νὰ παρέχῃ ἀκριβεῖς καὶ ἀνεπιδέκτους ἀμφισβητήσεως πληροφορίας ἐπὶ τῶν ἑκάστοτε γιγνομένων ἐπερωτήσεων. Ὁ κ. Νομάρχης ἔλαβε, καὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ λάβῃ, ἰδίας πληροφορίας περὶ τῶν συμβάντων, διὰ τί δὲ ὑποκατέστησεν εἰς τὰς ἰδίας του ἀκριβεστάτας πληροφορίας τὰς τοῦ κ. Ἀστυνόμου, τοῦτο εἶναι εὐνόητον. Προβαίνω οὐχ ἧττον εἰς τὴν ἀκριβῆ καὶ πιστὴν ἀφήγησιν τῶν γενομένων, ἅτινα ἔχουσιν οὕτω: Ἅμα τῇ ἀναγγελίᾳ, ὅτι ἀνεδείχθη Δήμαρχος Ἀθηναίων ὁ κ. Φιλήμων, πλεῖστοι πολῖται συνηθροίσθησαν, περὶ ὥραν 9ην μ. μ., ἵνα ἐκδηλώσωσιν ἐπὶ τούτῳ, διὰ κοινοῦ συγχαρητηρίου πρὸς τὸν ἐπιτυχόντα τηλεγραφήματος, τὴν εὐχαρίστησίν των, ἀλλ’ ὄργανά τινα ἀστυνομικὰ ἐπετέθησαν ἀγρίως κατὰ τῶν συναθροισθέντων, ὅπως τοὺς διαλύσουν καὶ ματαιώσουν ἐνδεχομένην διαδήλωσιν. Ἐν τῷ ὑπερβάλλοντι δ’ αὐτῶν ζήλῳ τὰ ἀστυνομικὰ ταῦτα ὄργανα μετά τινων ἐφίππων χωροφυλάκων κατεδίωξαν ἀόπλους πολίτας, ἐτραυμάτισαν ἄλλους, ἕνα δ’ ἐξ αὐτῶν, ὅστις ἀνῆλθεν εἴς τινα ἐξώστην, ἵνα εἴπῃ ὀλίγας λέξεις, ἐξύβρισαν βαναύσως, οὐ μόνον δὲ τοῦτο, ἀλλὰ καὶ ἔῤῥιπτον κατ’ αὐτοῦ πᾶν τὸ προστυχὸν βάρος, μέχρις οὗ τὸν ἠνάγκασαν νὰ κατέλθῃ χωρὶς νὰ ὁμιλήσῃ....

§37ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ποῖος ἦτο ὁ πολίτης οὗτος;

§38ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ κ. Συνοδινός.

§39ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. Συνοδινὸς διαψεύδει δι’ ἐγγράφου, ὅτι ἐγένετο χρῆσις βίας κατ’ αὐτοῦ.

§40ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν διαψεύδει, ὅτι ἐγένετο χρῆσις βίας κατ’ αὐτοῦ ἐκ μέρους τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, ἀλλ’ ὅτι ὁ ἀνθυπομοίραρχος Ζηλήμων τὸν κατεβίβασε βίᾳ ἐκ τοῦ ἐξώστου.

§41ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁμιλεῖ γενικῶς, καὶ λέγει ὅτι ἐκ τῆς Χωροφυλακῆς εἶναι εὐχαριστημένος. Λάβετε τὴν διάψευσίν του.

§42ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔστω, εἶναι εὐχαριστημένος ἐκ τῆς Χωροφυλακῆς, οὐχὶ ὅμως καὶ ἐκ τῆς Ἀστυνομίας. Ἔπειτα δὲ, ἀπέναντι τῶν πραγμάτων, ἅτινα ἔχουσιν ὅπως τὰ ἀφηγοῦμαι, πᾶσα, ὁθενδήποτε προερχομένη, διάψευσις δὲν ἔχει ἀξίαν. Οὕτω λοιπὸν διελύθη διὰ τῆς βίας ἡ εἰρηνικὴ καὶ ἄοπλος ἐκείνη συνάθροισις, πρὸς δόξαν καὶ τιμὴν τῆς ἐν Πάτραις Ἀστυνομίας. Αὐτὴ εἶναι ἡ πρώτη σκηνή, ἥτις εὐτυχῶς ἔληξε μέ τινας ἀκινδύνους τραυματισμούς. Μετὰ τρεῖς δὲ ὥρας, ἤτοι τὸ μεσονύκτιον, ἐπηκολούθησεν ἡ ἄλλη, εἰς τὴν ὁποίαν καὶ μόνην ὁ κ. Ἀστυνόμος περιώρισε τὴν ἔκθεσίν του. Ἰδοὺ δὲ τὰ κατ’ αὐτήν. Ὁ κ. Δήμαρχος, ἡγούμενος αὐτῶν ἐκείνων τῶν ἀστυνομικῶν ὀργάνων, ἅτινα πρωτηγωνίστησαν κατὰ τὴν προηγουμένην σκηνὴν, εἰσῆλθεν εἰς τὸ παρὰ τῇ πλατείᾳ Γεωργίου καφφενεῖον, ὅπερ διηύθυνε κάλλιστος πολίτης, Ἰωάννης Πισπυρίγγος ὀνομαζόμενος....

§43ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως). Εἰσῆλθε διότι ἦτο χαρτοπαίγνιον.

§44ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο ἦτο ἁπλῆ πρόφασις, διότι χαρτοπαίγνιον οὔτε ὑπῆρχεν, οὔτε ὑπῆρξεν ἐν τῷ καφφενείῳ ἐκείνῳ. Τὰ ἀληθῆ αἴτια τῆς εἰσόδου καὶ τῶν μετ’ αὐτὴν γενομένων ἔχουσι τὴν πηγήν των εἰς κομματικὰς καὶ προσωπικὰς ἀφορμάς. Ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἐγὼ αὐτὸς πρό τινων ἡμερῶν εἶχον κάμει ἄλλην ἐπερώτησιν, διότι ἀστυνομικὰ ὄργανα εἶχον ἐπιτεθῆ δὶς κατὰ τοῦ ἰδίου διευθυντοῦ, ὅστις τὴν μὲν πρώτην ἐπίθεσιν ἀπέκρουσεν ἀποτελεσματικῶς, κατεδικάσθησαν δ’ ἐπ’ αὐτῇ τὰ ἐπιτεθέντα ἀστυνομικὰ ὄργανα ὑπὸ τοῦ Πλημμελειοδικείου, ἐν δὲ τῇ δευτέρᾳ, ἠδυνήθη μὲν αὐτὸς νὰ ἐκφύγῃ τῶν χειρῶν των, συνελήφθη ὅμως ἄνευ λόγου καὶ ἐσύρθη εἰς τὸ ἀστυνομικὸν κατάστημα ὁ σύντροφός του Δημ. Σαγιᾶς· ἤδη δὲ πρόκειται περὶ τῆς τρίτης ἐπιθέσεως, εἰς ἣν εὗρεν ὁ δυστυχὴς ἢ θὰ εὕρῃ μετὰ μικρὸν τὸν θάνατον. Ὥστε βλέπει ὁ διακόψας με, ὅτι δὲν ἐπρόκειτο περὶ χαρτοπαιγνίου. Μεθ’ ὃ ἐπανέρχομαι εἰς τὴν σειρὰν τῆς ἀφηγήσεως. Εἰσῆλθε λοιπὸν πρῶτος εἰς τὸ καφφενεῖον ὁ κ. Δήμαρχος καὶ κατὰ πρόσκλησιν γνωρίμων τού τινων ἐκάθησε παρ’ αὐτοῖς, μετά τινας δὲ στιγμὰς εἰσῆλθον καὶ τὰ παρακολουθοῦντα ἀστυνομικὰ ὄργανα, ὧν ἓν, ἅμα εἰσῆλθε, κατήνεγκε διὰ ῥάβδου κτύπημα κατὰ κεφαλῆς ἑνὸς τῶν ὑπηρετῶν. Τοῦτο ἰδόντες ὁ διευθυντὴς καί τις ἄλλος φίλος του, ἐστράφησαν πρὸς τὸν κ. Δήμαρχον, παραπονούμενοι καὶ διαμαρτυρόμενοι κατὰ τῆς ἀνεξηγήτου διαγωγῆς τῶν ἀνθρώπων, οἵτινες τὸν ἠκολούθουν. Ὁ κ. Δήμαρχος ἠθέλησε νὰ δείξῃ, ὅτι ἀπεδοκίμασε τὴν διαγωγὴν τοῦ κλητῆρός του, ἀλλὰ μὲ τοιοῦτον ἀδιάφορον σχεδὸν τρόπον, ὥστε ἠνάγκασε τὸν ἀνωτέρω φίλον τοῦ διευθυντοῦ Στέφανον Μακρῆν νὰ εἴπῃ ἐντόνως τὰ ἑξῆς: «Μὰ, Κύριε Δήμαρχε, εἶναι κατάστασις αὐτὴ, νὰ ἐπιτρέπητε εἰς αὐτὰ τὰ καθάρματα νὰ μᾶς σκοτόνουν ἐνώπιόν σας!» Ὁ κ. Δήμαρχος τότε, ἀποτεινόμενος πρὸς τὸν δικαίως ἀγανακτήσαντα Μακρῆν: Σὺ εἶσαι, τῷ λέγει, κάθαρμα, καὶ ὄχι ὁ Μπράμης» (οὕτως ὠνομάζετο ὁ κτυπήσας τὸν ὑπηρέτην). Τοῦτο ἤρκεσε νὰ ἐνθαῤῥύνῃ τὸν τελευταῖον τοῦτον, ὅστις πάραυτα σύρει πιστόλιον καὶ πυροβολεῖ ἀνεπιτυχῶς κατὰ τοῦ Μακρῆ, μεθ’ ὃ καὶ οἱ ἄλλοι κλητῆρες ἤρξαντο πυροβολοῦντες κατὰ τοῦ διευθυντοῦ Πισπιρίγγου, ὅπως δὲ λέγουν οἱ παρατυχόντες ἐκεῖ, δεκαοκτὼ πυροβολισμοὶ ἐῤῥίφθησαν ἐντὸς τοῦ καφφενείου. Εὐτυχῶς ὑπῆρχεν ἐνδότερόν τι δωμάτιον, εἰς τὸ ὁποῖον εἰσῆλθον ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς συμπλοκῆς οἱ εὑρεθέντες ἐντὸς τοῦ καφφενείου, εἰ δὲ μὴ, Κύριος οἶδε πόσοι θὰ ἐφονεύοντο. Ἀποτέλεσμα τῶν πυροβολισμῶν αὐτῶν ὑπῆρξεν ὁ καίριος τραυματισμὸς τοῦ διευθυντοῦ, ὅστις ἔπεσε χαμαὶ λιπόθυμος. Καὶ μήπως περιωρίσθησαν ἕως ἐδῶ οἱ τραυματίσαντες αὐτὸν κλητῆρες; Εἰς τοιαύτην ὄντα κατάστασιν, τὸν ἐκτύπουν διὰ ξύλων ἀνοικτιρμόνως εἰς τὴν κεφαλὴν καὶ τὰ λοιπὰ τοῦ σώματος μέρη, μὴ δυνάμενον δὲ νὰ σταθῇ εἰς τοὺς πόδας του, μετήγαγον αὐτὸν εἰς τὸ ἀστυνομικὸν κατάστημα, σύροντές τον κατὰ γῆς, ἐνῷ εἶχε συντετριμμένον τὸν ἕτερον τῶν ποδῶν διὰ τῆς σφαίρας! Καὶ τὸν παρήτησαν ἐκεῖ, μὲ τὰ σφοδρῶς αἱμοῤῥοοῦντα τραύματα, χωρὶς νὰ συλλογισθῶσι κἂν περὶ ἰατρικῆς συνδρομῆς!...

§45ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Ἀπέθανεν αὐτός;

§46ΕΤΕΡΟΣ. Τί σημαίνει, ἂν ἀπέθανεν, ἢ ὄχι;

§47ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἀπέθανεν ἀκόμη, ἀλλὰ, κατὰ τὰς διαβεβαιώσεις τῶν ἰατρῶν, οὐδεμία ὑπάρχει ἐλπὶς σωτηρίας. Ἡ παράτασις τῆς ζωῆς δι’ αὐτὸν καὶ τὴν δυστυχῆ οἰκογένειάν του εἶναι μαρτύριον. Ὁμοῦ μὲ αὐτὸν ὡδήγησαν εἰς τὸ ἀστυνομικὸν κατάστημα καὶ τὸν ἕτερον πολίτην Στέφανον Μακρῆν, βαρέως τετραυματισμένον καὶ τυπτόμενον καὶ αὐτὸν καθ’ ὁδὸν ἀνηλεῶς ὑπὸ τῶν κλητήρων. Εὐτυχῶς εἰδοποιήθη εἷς τῶν κυρίων δικηγόρων, ὁ κ. Χοιδᾶς, ὅστις σπεύσας ἀνήγγειλε τὰ γενόμενα πρός τε τὸν ἀνακριτὴν κ. Μητσόπουλον καὶ τὸν ἀντεισαγγελέα κ. Δεκάριστον, οἵτινες μεταβάντες εἰς τὸ ἀστυνομικὸν κατάστημα καὶ λαβόντες ἐκ τῶν ἐνόντων ἀρκούσας πληροφορίας, ἀφήρεσαν ἀπὸ τὰς χεῖρας τῆς τοιαύτης Ἀστυνομικῆς Ἀρχῆς τοὺς τραυματίας, ὧν ὁ εἷς μετέβη εἰς τὴν οἰκίαν του, ὁ δὲ ἄλλος, ὁ Πισπιρίγγος, μετήχθη, διὰ τὸ προχειρότερον, εἰς τὸ κατάστημα τῆς Χωροφυλακῆς, ἔνθα ἐχορηγήθη αὐτῷ πᾶσα βοήθεια καὶ ἰατρικὴ συνδρομὴ, κατ’ ἐντολὴν τοῦ μοιράρχου κ. Βλαχοπούλου, ὅστις καὶ ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἐπεδείξατο ὑπερτέραν παντὸς ἐπαίνου διαγωγήν, μετ’ ὀλίγας δὲ ὥρας τὸν παρέλαβον οἱ συγγενεῖς του καὶ τὸν μετήγαγον εἰς τὴν οἰκίαν του. Καὶ ἐνῷ ταῦτα οὕτω συνέβησαν, ὁ κ. Ἀστυνόμος διὰ τῆς ἐκθέσεώς του λέγει, ὅτι ὁ Μακρῆς ἐπυροβόλησε πρῶτος, ἀλλ’ ἀνεπιτυχῶς, κατὰ τοῦ κ. Ῥούφου! Παράδοξον ἀληθῶς καὶ δυσεξήγητον, πῶς ὁ ἀποπειραθεὶς ν’ ἀναιρέσῃ τὸν κ. Δήμαρχον ἀπελύθη ἀπὸ τὴν Δικαστικὴν Ἀρχὴν, ἐνῷ οἱ μετὰ τοῦ ἐν λόγῳ κ. Δημάρχου ἀστυνομικοὶ κλητῆρες καὶ ἀρχικλητῆρες ἐν μέρει μὲν προεφυλακίσθησαν, ἐν μέρει δὲ κατέστησαν φυγόδικοι, διότι ἐξεδόθησαν ἀμέσως κατ’ αὐτῶν ἐντάλματα συλλήψεως. Φαίνεται, ὅτι κἄτι τρέχει μὲ αὐτὸν τὸν κύριον Ἀντεισαγγελέα καὶ μὲ αὐτὸν τὸν κύριον Ἀνακριτήν, οἵτινες, «τείναντες τὸ οὖς εἰς τοὺς ἀντιθέτους τοῦ κ. Δημάρχου, ἀπέλυσαν τοὺς φονεῖς του». Δὲν ἔχει λοιπὸν ἀξίαν τινὰ διὰ τὴν Βουλὴν ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Ἀστυνόμου, ὅστις ἄλλως οὐδὲ ἦτο παρὼν κατὰ τὰς σκηνὰς αὐτὰς καὶ ὅστις, εἶμαι βέβαιος, μετὰ πολλῆς του στενοχωρίας ὑπέγραψεν εἰς τὸ ἔγγραφον αὐτὸ, ὅπερ μᾶς ἐπαρουσίασεν ὁ κ. Ὑπουργός. Προκειμένου περὶ τοιούτων πράξεων, ἔπρεπε νὰ ἦναι σοβαρωτέρα καὶ σπουδαιοτέρα ἡ ἐνέργεια τοῦ κ. Ὑπουργοῦ....

§48ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Αὐτὰ εἶναι ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξετασθῶσι καὶ θὰ βεβαιωθῶσιν ἀπὸ τὴν Δικαστικὴν Ἀρχήν.

§49ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μή με διακόπτετε, παρακαλῶ. Δυνατὸν νὰ ὑπάρχωσί τινες ἐνταῦθα, μὴ δίδοντες ἀπόλυτον πίστιν εἰς ὅσα εἶπον, διότι καταντῶσι τῷ ὄντι ἀπίστευτα, εἶμαι ὅμως βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς οὐδεμίαν ἔχει δυσκολίαν νὰ τὰ πιστεύσῃ, διότι ἔσχεν ἄλλοτε ἰδίαν καὶ πικρὰν πεῖραν τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν ὁ Δήμαρχος κ. Ῥοῦφος ἐννοεῖ νὰ ἐκδικῆται τοὺς ἀντιθέτους του, καὶ νὰ παρεμποδίζῃ πᾶσαν εἰρηνικὴν καὶ ἔννομον συνάθροισιν αὐτῶν. Μοὶ ἀπηυθύνθη ἡ παρατήρησις, ὅτι αὐτὰ εἶναι ἐγκλήματα, τὰ ὁποῖα θὰ ἐξετάσῃ καὶ θὰ βεβαιώσῃ ἡ Δικαστικὴ Ἀρχή. Νομίζω, ὅτι ἡ παρατήρησις αὕτη δὲν εἶχεν ἐνταῦθα τὸν τόπον της. Βεβαίως, ἡ Δικαστικὴ Ἀρχὴ ἐπετέλεσε καὶ θὰ ἐπιτελέσῃ τὸ καθῆκόν της, ἀλλ’ ἆρά γε δὲν ἔχει νὰ ἐκπληρώσῃ καθήκοντά τινα καὶ ἡ κεντρικὴ Διοίκησις; Διασκαλεύεται ἐκ βάθρων ἡ δημοσία τάξις καὶ ἀσφάλεια ἐν αὐτῇ τῇ δευτέρᾳ πόλει τοῦ Βασιλείου, ἡ δὲ διασάλευσις προέρχεται ἐξ αὐτῆς τῆς Δημοτικῆς καὶ τῆς Ἀστυνομικῆς Ἀρχῆς. Τίθεται ἐπὶ κεφαλῆς ἀστυνομικῶν κλητήρων καὶ ἀρχικλητήρων ὁ Δήμαρχος, ἐνῷ ὑπάρχουσι δύο εἰδικοὶ Ἀστυνόμοι. Διαλύονται βίᾳ ὑπὸ τῆς Ἀστυνομίας ἄοπλοι καὶ εἰρηνικώταται λαϊκαὶ συναθροίσεις. Τελοῦνται ἀνθρωποκτονίαι διὰ λόγους καταπτύστους, ὅπως ἔλεγον καὶ ἐν τῇ προηγουμένῃ σχετικῇ ἐπερωτήσει, ἐνώπιον τοῦ κ. Δημάρχου ὑπὸ ὀργάνων ἀστυνομικῶν. Καὶ μᾶς λέγετε ἔπειτα, ὅτι τὰ ζητήματα ταῦτα διαφεύγουν τὸν ἔλεγχον τῆς Βουλῆς καὶ τὴν ἁρμοδιότητα τῆς Κυβερνήσεως! Θὰ ἐλυπούμην πολὺ, ἐὰν ἐπειθόμην, ὅτι ὁ ἐκ Λακωνίας βουλευτὴς καὶ φίλος μου κ. Κοσσονάκος σπουδαίως ἐξήνεγκε τοιαύτην γνώμην. Ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ὀφείλει ἡ Κυβέρνησις νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν σπουδαίας καὶ ἀκριβεῖς ἐπὶ τοῦ προκειμένου πληροφορίας, πρὸς τοῦτο δὲ εἶναι ἀνάγκη, ὁ μὲν κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ ζητήσῃ ἰδίαν ἔκθεσιν ἀπὸ τὸν κ. Νομάρχην, ὁ δὲ κ. Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης νὰ προκαλέσῃ ἔκθεσιν τοῦ κ. Εἰσαγγελέως τῶν Ἐφετῶν, περιπλέον δὲ καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν νὰ ζητήσῃ τοιαύτην ἀπὸ τὸν κ. Μοίραρχον. Μοὶ εἶχον δοθῆ μάλιστα πληροφορίαι, ὅτι ὁ κ. Μοίραρχος εἶχεν ὑποβάλει ἔκθεσιν, δι’ ἧς οὐ μόνον περιέγραφεν ἀκριβῶς τὰ γενόμενα μετὰ τῶν συνοδευσασῶν αὐτὰ περιστάσεων, ἀλλὰ προέβη καὶ εἰς κρίσεις περὶ τοῦ μέλλοντος, εἰς περίπτωσιν, καθ’ ἣν δὲν ἤθελον ληφθῆ κατάλληλα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μέτρα. Ἂν ὑπάρχῃ τοιαύτη ἔκθεσις, δέον νὰ ὑποβληθῇ, ἂν δὲ δὲν ὑπάρχῃ, —διότι δυνατὸν νὰ μὴ ἦναι ἀκριβεῖς αἱ πληροφορίαι μου — τότε πρέπει νὰ ζητηθῇ. Τοιαῦτα ἔγγραφα ἐννοῶ νὰ προσαχθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ ὄχι ἡ ἔκθεσις τοῦ κ. Ἀστυνόμου, ἥτις εἶναι ἔμμεσος ἀπολογία κατηγορουμένων.

§50ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὸ Προεδρεῖον πρότασιν Νόμου περὶ ὑπαγωγῆς τῆς κοινότητος Λίμνης εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου τοῦ 1884 περὶ Κοινοτήτων. Παρακαλῶ νὰ διατάξητε, κύριε Πρόεδρε, ὅπως διανεμηθῇ ἡ πρότασίς μου καὶ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐστάλη εἰς τύπωσιν χθές.

§52ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διανεμηθῇ, συγχρόνως δὲ νὰ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἡ πρότασις, τὴν ὁποίαν ὑπέβαλον μετὰ τοῦ συναδέλφου μου κ. Βουδούρη, περὶ ὑπαγωγῆς τῆς ἐπαρχίας Σκοπέλου δικαστικῶς εἰς τὸ Πρωτοδικεῖον Βόλου καὶ τὸ Ἐφετεῖον Λαρίσσης. Ἡ πρότασις αὕτη ἐψηφίσθη δὶς ἐν τῇ Βουλῇ καὶ ὑπολείπεται νὰ ψηφισθῇ εἰς τρίτην ἀνάγνωσιν. Τὴν πρότασιν τὴν ὑπεβάλομεν σπουδαίως καὶ ἐννοοῦμεν νὰ συζητήσωμεν αὐτήν. Παρακαλοῦμεν λοιπὸν ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἐπὶ τέλους καὶ αὕτη.

§53ΤΖΑΝΕΣ. Ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέβαλε τὸ Νομοσχέδιον, δι’ οὗ κανονίζονται τὰ περὶ τῶν λιμένων τοῦ Κράτους ὡς καὶ περὶ τοῦ λιμένος τῶν Καλαμῶν. Θὰ παρακαλέσω, κ. Πρόεδρε, νὰ τυπωθῇ νὰ διανεμηθῇ καὶ ν’ ἀναγραφῇ ἐκ τῶν πρώτων εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω σχέδιον Νόμου περὶ φορολογίας τῶν ζώων. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 73).

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς σιδηροδρομικῆς γραμμῆς ἀπὸ Μύλων Ναυπλίας εἰς Καλάμας. Ἔχει τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς ὁ κ. Σάκκης.

§56ΣΑΚΚΗΣ. Οὐδόλως, Κύριοι, προτίθεμαι νὰ μεμφθῶ τὴν Κυβέρνησιν, διότι εἰσήγαγε τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, διὰ τοῦ ὁποίου προτίθεται νὰ κατασκευάσῃ τὸν σιδηρόδρομον ἀπὸ Μύλων Ναυπλίας εἰς Καλάμας, μόλον ὅτι φρονῶ, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν θέλει ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ ἐργασθῆ εἰλικρινῶς, ἡ δὲ ὑποβολὴ τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου σκοπὸν εἶχε νὰ ἐπιτύχῃ ἄνευ θορύβου τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ ἄλλου Νομοσχεδίου, τοῦ χθὲς ἐπιψηφισθέντος καὶ ἀφορῶντος εἰς τὸν κατασκευασθησόμενον σιδηρόδρομον Μεσολογγίου– Ἀγρινίου. Νομίζω ὅμως, ὅτι, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἐλάμβανεν ὑπὸ σπουδαιοτέραν ἔποψιν τὸ ζήτημα τοῦτο καὶ εἰργάζετο εἰλικρινέστερον ὑπὲρ τῶν συμφερόντων τῆς Πελοποννήσου, βεβαίως θὰ κατώρθονε μέχρι σήμερον νὰ παρουσιάσῃ εἰς τὴν Βουλὴν σύμβασιν ἐκ μέρους κεφαλαιούχων, οἱ ὁποῖοι πολλάκις ἀπετάθησαν πρὸς αὐτήν, ἀλλ’ οἵτινες εἶχον ἀξιώσεις, καὶ δικαίως, μεγαλειτέρας. Αἱ ἀξιώσεις ὅμως τῶν κεφαλαιούχων ἀπέναντι τοῦ ἔργου, τὸ ὁποῖον θὰ ἐξετελεῖτο, καὶ ἀπέναντι τῶν ὠφελειῶν, τὰς ὁποίας τοῦτο ἤθελε παρέξει εἰς τὴν Πελοπόννησον, ἦσαν ἐλάχισται· γνωρίζω, ὅτι τοιαῦται προτάσεις ἐγένοντο, καὶ νομίζω, ὅτι καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀναγνωρίζει τοῦτο, ἀλλὰ διὰ λόγους, οὓς πολλοὶ ἐξ ἡμῶν γνωρίζουσι, δὲν προέβη εἰς τὴν συντέλεσιν τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ἔργου. Ἀπέναντι δὲ τῶν ὠφελειῶν, ὡς ἀνωτέρω εἶπον, τὰς ὁποίας ἤθελεν ἀποφέρῃ τὸ ἔργον τοῦτο, ἡ δαπάνη τῶν τριῶν ἢ τεσσάρων ἑκατομμυρίων, ἥν θὰ ὑφίστατο τὸ Κράτος, βεβαίως δὲν θὰ ἦτο μέγα τι· διότι τίς ἀμφισβητεῖ, ὅτι ἡ θυσία αὕτη τοῦ Κράτους εἶναι μηδαμινή, ἀναλογιζόμενος, ὅτι ὑπέστη πολλὰς ἄλλας δαπάνας, διὰ νὰ ἐξυπηρετήσῃ μάλιστα πολὺ μικρότερα συμφέροντα; Γνωρίζω, ὅτι καὶ ἄλλη Ἑταιρία ἐσχηματίσθη πρὸ ὀλίγου, σκοποῦσα νὰ προτείνῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου, — πιθανὸν δὲ νὰ μὴ ὑπεβλήθη τοιαύτη πρότασις εἰσέτι εἰς τὴν Κυβέρνησιν, — ἡ ὁποία λέγει, ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου κεχωρισμένως καὶ μὲ ἐπιχορήγησιν 30,000 δραχμῶν κατὰ χιλιόμετρον, — πιθανὸν, λέγω, νὰ μὴ ὑπεβλήθη τοιαύτη πρότασις,—δὲν ἀναλαμβάνω τὴν εὐθύνην,—ὑπάρχει ὅμως τοιαύτη Ἑταιρία μὲ τοιαύτας προτάσεις. Ὁπωσδήποτε ὅμως φρονῶ, ὅτι ἡ κατασκευὴ τοῦ σιδηροδρόμου τούτου πρέπει νὰ ἐκχωρηθῇ εἰς Ἑταιρίαν, ἡ ὁποία νὰ ἀναλάβῃ τήν τε κατασκευὴν καὶ ἐκμετάλλευσιν αὐτοῦ, καὶ ὄχι ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκτελέσῃ τὸ ἔργον τοῦτο, διότι καὶ τὰ μέσα ἐλλείπουν καὶ, ὅπως γνωρίζομεν, δυστυχῶς τὰ δημόσια ἔργα ἐν Ἑλλάδι δὲν ἐκτελοῦνται τόσον καλῶς, ὅταν ἔχῃ τὴν πρωτοβουλίαν ἡ Κυβέρνησις.

§57Χ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πολλὰ ἐῤῥέθησαν περὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου· ἄλλοι ἔχουν τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ σπουδαίως καὶ ἑπομένως δὲν θέλει κατασκευάσει τὸν σιδηρόδρομον αὐτὸν, ἄλλοι εἶναι κατ’ ἀρχὴν ἐναντίοι τοῦ νομοσχεδίου τούτου. Ἡμεῖς, ἀδιαφοροῦντες, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις σπουδαίως ὑπέβαλε τὸ νομοσχέδιον, — διότι δὲν ἔχομεν πεισθῆ, ἐὰν σπουδαίως τὸ ὑπέβαλε,—θέλομεν ὑπερψηφίσει τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ, καὶ τὸ δηλοῦμεν.

§58ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ ἄρθρα 1–4).

§59ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 5. (Ἀναγινώσκεται).

§60ΡΙΚΑΚΗΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν τροπολογίαν, ἡ ὁποία ἐγένετο χθὲς εἰς τὸ ἄρθρον 5 τοῦ ἄλλου νομοσχεδίου, ὡς πρὸς τὴν ἀποζημίωσιν.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πάνθ’ ὅσα ἀνεγράφησαν ἐν τῷ ἄλλῳ νομοσχεδίῳ, ἀνεγράφησαν καὶ ἐν τούτῳ.

§62ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἡ διάταξις τοῦ νομοσχεδίου εἶναι διὰ τὰ κτήματα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα προσωρινῶς καταλαμβάνονται· ὡρίσθη λοιπὸν ἀποζημίωσις, ἀνάλογος τοῦ χρόνου τῆς χρήσεως, διὰ ταῦτα· ἀλλ’ εἶναι καὶ κτήματα, τὰ ὁποῖα, ὡς ἐκ τῆς καταλήψεως, δύνανται νὰ καταστραφῶσιν.

§63ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγένετο λόγος καὶ περὶ τούτου, καὶ ἐξηγήθη, ὅτι ἡ ἀποζημίωσις δίδεται ἀπολύτως διὰ πᾶσαν χρῆσιν· ὥστε, ἐὰν ἐγένετο χρῆσις ὑλικοῦ, βεβαίως θὰ δοθῇ ἀποζημίωσις διὰ τὸ ὑλικόν· ἀλλ’ ἐὰν πρόκηται περὶ κατοχῆς ἁπλῆς, ἡ σχετιζομένη πρὸς ταύτην ἀποζημίωσις θὰ λογισθῇ ἀναλόγως πρὸς τὸν χρόνον τῆς κατοχῆς. Ταῦτα ἐξηγήθησαν χθὲς, ὁ δὲ τρόπος, καθ’ ὃν διετυπώθη ἡ τροπολογία, ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰ ῥηθέντα.

§64ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι θὰ ἦτο σαφέστερον τὸ πρᾶγμα, ἐὰν προστεθῇ καὶ τὸ ἑξῆς: «εἶναι ἀνάλογος πρὸς τὸν χρόνον τῆς κατοχῆς ἢ πρὸς τὴν τυχὸν γενομένην ζημίαν».

§65ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅταν λέγωμεν, ὅτι δίδεται ἀποζημίωσις ἀπολύτως, προσθέτομεν δὲ, ὅτι, ἐὰν πρόκηται περὶ προσωρινῆς κατοχῆς, ἡ ἀποζημίωσις θὰ ἦναι ἀνάλογος πρὸς τὴν διάρκειαν τῆς κατοχῆς, καθιστῶμεν προφανῆ τὴν διάκρισιν, καθ’ ἣν, προκειμένου περὶ ἁπλῆς χρήσεως, ἡ ἀποζημίωσις ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς διαρκείας, προκειμένου δὲ περὶ ἀφαιρέσεως ἢ καταστροφῆς πράγματος, ἡ ἀποζημίωσις εἶναι ἴση πρὸς τὴν ἀξίαν τοῦ πράγματος· οὕτως ἡ καταστροφὴ ἀμπέλου προσκαίρως καταληφθείσης, ἢ ἐκρίζωσις δένδρων, ἡ ἀποκοπὴ λίθων ἐκ λατομείου ἐπάγεται τὴν ἀπόδοσιν τῆς ἀξίας αὐτῶν ἀπολύτως, σχετικὴ δὲ πρὸς τὴν διάρκειαν ἔσται ἡ ἀποζημίωσις διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ ἐδάφους.

§66ΡΙΚΑΚΗΣ. Μὲ συγχωρεῖτε νὰ ἐπιμείνω εἰς τὴν ἰδέαν μου, καὶ νομίζω ὅτι θὰ συμφωνήσητε. Τὸ ἄρθρον παραδέχεται δύο περιπτώσεις: πρῶτον, ὅταν καταληφθῇ τὸ κτῆμα καὶ γίνῃ κύριος ἡ Ἑταιρία, ἑπομένως ὁ ἰδιοκτήτης ἀπαλλοτριωθῇ τῆς κυριότητος τοῦ κτήματος, καὶ δεύτερον, ὅταν τὸ καταλάβῃ προσωρινῶς καὶ κάμῃ χρῆσιν αὐτοῦ. Αὐταὶ εἶναι αἱ δύο περιπτώσεις, τὰς ὁποίας προβλέπει τὸ ἄρθρον. Κανονίζεται λοιπὸν ὁ τρόπος τῆς ἀποζημιώσεως, καὶ ὁρίζει, ὅτι εἰς τὴν πρώτην περίπτωσιν θὰ πληρωθῇ ἡ ἀξία τοῦ κτήματος, εἰς δὲ τὴν δευτέραν θὰ ὑπολογισθῇ ὁ χρόνος τῆς χρήσεως. Ἡ περίπτωσις ὅμως, καθ’ ἣν δὲν γίνεται ἰδιοκτήτης ἡ Ἑταιρία, καταστρέφεται ὅμως τὸ κτῆμα, δὲν προβλέπεται. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι πρέπει νὰ προστεθῇ «ἢ τῆς τυχὸν γενομένης ζημίας».

§67ΤΙΝΕΣ. Ὅλα περιλαμβάνονται ἐν τῷ ἄρθρῳ. (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 5, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 6, ὡς ἐτροποποιήθη κατὰ τὴν αὐτὴν συνεδρίασιν. Ὁμοίως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου).

§68ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Παρατηρῶ, ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 2, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη, παρελείφθη ἐν τῷ τύπῳ ἡ λέξις «γενικῆς». Νὰ προστεθῇ λοιπὸν ἡ λέξις «γενικῆς», καὶ θὰ ἔχῃ οὕτω: «ἢ διὰ τῆς γενικῆς ἢ τμηματικῆς ἐκχωρήσεως εἰς ἐργολάβους». (Οὕτω διορθωθὲν τὸ ἄρθρον γίνεται δεκτόν).

§69ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ψηφοφορεῖται τὸ σύνολον.

§70ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν εἶσθε 15.

§72ΤΙΝΕΣ. Εἴμεθα. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§73ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§74ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἠγόρευσα, Κύριοι, κατὰ τοῦ νομοσχεδίου, διότι ἐθεώρησα αὐτὸ μὴ σπουδαῖον καὶ μὴ δυνάμενον νὰ παραγάγῃ εὐαρεστόν τι ἀποτέλεσμα· ἀλλ’ ὑπάρχουσιν οἱ φρονοῦντες, ὅτι ἡ ἐπιψήφισις αὐτοῦ δύναται νὰ συνεπαγάγῃ τὴν κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου. Μὴ ἐπιθυμῶν νὰ παρασταθῶ ὡς δῆθεν ἀντιπράττων εἰς τὴν ἀγαθὴν πρόθεσιν τῆς Κυβερνήσεως, οὐδόλως διστάζω νὰ ψηφίσω ὑπὲρ τοῦ νομοσχεδίου. Δηλῶ ὅμως εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἀναλαμβάνει βαρεῖαν εὐθύνην ἀπέναντι τοῦ πληθυσμοῦ τῆς Πελοποννήσου, ἂν δὲν ἐκπληρώσῃ τὰς ἐπαγγελίας αὐτῆς, ἂν διαψεύσῃ τὰς ἐλπίδας, ἃς διήγειρε διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου.

§75ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Σάκκη καὶ Καλογεροπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§76ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψήφισαν ἐν ὅλῳ 102, ἐξ ὧν 99 ὑπὲρ καὶ 3 κατά. Ἑπομένως ἐγένετο δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου. (Ἀκολούθως ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὸν εἰς βʹ συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἀγορᾶς τῶν ὑπὸ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ἀνεγειρομένων οἰκοδομῶν).

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκποιήσεως ὑλικοῦ μὴ χρησιμεύοντος εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν. Ὁ κ. Ῥικάκης ἐζήτησε τὸν λόγον.

§78ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον παρουσιάζεται ὡς νομοσχέδιον καθαρῶς ὑπηρεσιακὸν, λαμβάνω τὸν λόγον, καὶ θὰ σᾶς παρακαλέσω νὰ προσέξητε, διότι θεωρῶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο ἔχον πλειοτέραν ἀξίαν παρὰ ἐκείνην, ἡ ὁποία φαίνεται, ὅτι τοῦ ἐδόθη, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι, ἀφοῦ ἐπενέγκω ὀλίγας παρατηρήσεις, θέλει πεισθῆ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ θέλει ἀποφασίσει νὰ τὸ ἀποσύρῃ. Ἡ στρατιωτικὴ ὑπηρεσία ἔχει δίκαιον νὰ θεωρῇ ἄχρηστον ὑλικὸν ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἰσῆλθεν εἰς τὰς ἀποθήκας εἰς ἐποχὴν ἐκτάκτων περιστάσεων, ἀποκτηθὲν διὰ στενοχωριῶν, ὑλικὸν, τὸ ὁποῖον δύναται νὰ ἦναι ἄχρηστον εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλὰ χρήσιμον εἰς τὴν ἐθνικὴν ὑπηρεσίαν. Τὰ ὅπλα αὐτὰ εἶναι χρήσιμα εἰς τοὺς σκοποὺς, διὰ τοὺς ὁποίους ἠγοράσθησαν. Θέλετε ν’ ἀπογυμνωθῶμεν ὁλοτελῶς καὶ ἀπ’ αὐτὰ τὰ ὀλίγα λείψανα, τὰ ὁποῖα μένουν ἀπὸ τὰ δαπανηθέντα ἑκατομμύρια, διότι σήμερον ἡ στρατιωτικὴ τέχνη ὑπαγορεύει ἄλλο σύστημα ὅπλων, καὶ τοῦτο χάριν ἑνὸς ἑκατομμυρίου, τὸ ὁποῖον κατ’ οὐδὲν δύναται νὰ βελτιώσῃ τὰ οἰκονομικά μας; Διατὶ τὰ ὅπλα Μαρτίνη εἶναι ἄχρηστα, ἀφοῦ ὁ γείτων μας εἶναι ὡπλισμένος μὲ Μαρτίνη; Διατὶ τὰ Σασεπὼ εἶναι ἄχρηστα, μὲ τὰ ὁποῖα ὡπλίσθη ἡ Κρήτη καὶ ἐξακολουθεῖ νὰ τὰ ἔχῃ; Διατὶ αἱ ἀποθῆκαί μας νὰ κενωθῶσιν ἄνευ λόγου, διότι ἡ στρατιωτικὴ ἐπιστήμη εὑρίσκει τὸ ἐν αὐταῖς ὑλικὸν ἄχρηστον; Τοῦ Μαρτίνη τὰ ὅπλα ἠγοράσθησαν πρὸ ἑνὸς ἔτους καὶ δὲν ζητοῦσι τίποτε, μένοντα ἐν ταῖς ἀποθήκαις. Οὐδεμία ὑπάρχει βία νὰ τὰ ἐκποιήσωμεν, ἐνῷ, ἐὰν παρουσιασθῇ ἀνάγκη, ἴσως θὰ ἔχωμεν τὰ μέσα, ἀλλὰ δὲν θὰ ἔχωμεν τὴν εὐκαιρίαν ν’ ἀγοράσωμεν ἄλλα, διότι αἱ ἀγοραὶ δὲν εἶναι πάντοτε προσιταὶ ἐν ἀνωμάλοις περιστάσεσι· τὰ ὅπλα τοῦ Σασεπὼ ἔχουσι τὸ πλεονέκτημα, ὅτι τὰ φυσίγγιά των εἶναι χάρτινα καὶ ὄχι μετάλλινα, καὶ δύνανται νὰ κατασκευασθῶσι παντοῦ. Δι’ αὐτοὺς τοὺς λόγους νομίζω, ὅτι τὸ νομοσχέδιον τοῦτο πρέπει νὰ ἀνακληθῇ, καὶ εἶμαι βέβαιος, ὅτι δὲν θὰ ἀφήσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ψηφισθῇ. Ἔρχομαι εἰς τὰ πυροβόλα. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν ὑπάρχωσιν ἄλλα παλαιὰ πυροβόλα ἀπ’ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι εἰς τὰ φρούρια· ἑπομένως ἐννοεῖτε νὰ πωλήσητε τὰ ἱερὰ αὐτὰ μνημεῖα τοῦ ἀγῶνος; Ἐὰν σᾶς ἐνοχλῶσι, καταστρέψατέ τα καὶ κατασκευάσατε ἓν μνημεῖον τοὐλάχιστον διὰ τοὺς μεταγενεστέρους, πρὸς μαρτυρίαν τῆς Ἑλληνικῆς δόξης. Λοιπὸν ἐπ’ αὐτῶν τῶν δύο ἄρθρων τοῦ νομοσχεδίου ἀντιλέγω, εἶμαι δὲ βέβαιος, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ἡ Βουλὴ θὰ λάβωσιν ὑπ’ ὄψει τὰς παρατηρήσεις μου, αἱ ὁποῖαι δὲν ἐμπνέονται παρὰ ὑπὸ τοῦ πνεύματος τοῦ καλῶς ἐννοουμένου δημοσίου συμφέροντος.

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὴν ὑποβολὴν τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου ὑπηγόρευσεν ἡ περίστασις, ὅτι ἐπαρουσιάσθη τις ζητῶν ν’ ἀγοράσῃ τὰ ἐν ταῖς ἀποθήκαις ἡμῶν ὅπλα Μαρτίνη ἐπὶ τιμῇ παραδόξως συμφερούσῃ. Ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ Κράτους ὑπάρχουσιν ὀκτὼ χιλιάδες ὅπλων Μαρτίνη, ἀγορασθέντων πρὸς εἰδικὸν σκοπόν. Δὲν θέλω νὰ ἐξετάσω, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἐξετιμήθη ὁ σκοπὸς καὶ ἐθεωρήθη ἐξυπηρετούμενος διὰ τῶν ὅπλων Μαρτίνη. Περὶ τούτου δὲν πρόκειται ἤδη. Ὅπως δήποτε τὰ ὅπλα ταῦτα κεῖνται ἐν ταῖς ἀποθήκαις, ὅπου ὁ χῶρος δὲν περισσεύει, ἄχρηστα ἐντελῶς πρὸς τοὺς σκοποὺς, εἰς οὓς σήμερον ἀποβλέπομεν. Δὲν ἐσκεπτόμεθα ὅμως περὶ ἐκποιήσεως αὐτῶν, διότι ἐφρονοῦμεν, ὅτι δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εὕρωμεν τιμὴν συμφέρουσαν. Σήμερον γενικὴ εἶναι ἡ προσήλωσις εἰς τὸ ἐπαναληπτικὸν ὅπλον, δι’ οὗ τὰ Κράτη, τὰ ἔχοντα τὰ βέλτιστα τῶν ὅπλων τοῦ συστήματος, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνάγεται καὶ τὸ ὅπλον Μαρτίνη, ἀντικαθιστῶσι ταῦτα. Αὐτὴ ἡ Τουρκία ἀντικαθιστᾷ τὸ ὅπλον Μαρτίνη διὰ τοῦ ἐπαναληπτικοῦ. Ἐπεβάλλετο ἄρα ἡμῖν, νὰ δράξωμεν τὴν παρουσιαζομένην εὐκαιρίαν, ὅπως ἀπαλλαγῶμεν ἐπὶ συμφερούσῃ τιμῇ ὅπλων, ὧν τὸ σύστημα εἶναι ἤδη, ὡς ἐκ τῆς προόδου τῆς τέχνης, ἀπηρχαιωμένον, ἀλλὰ καὶ ἐν αὐτῷ τῷ συστήματι ἐχόντων ὡς πρὸς ἡμᾶς τὸ μειονέκτημα, ὅτι εἶναι διάφορα τοῦ παραδεδεγμένου ἐν τῷ ἡμετέρῳ στρατῷ ὅπλου Γκρᾶ. Ἐὰν ὅμως ἐπρόκειτο, ἐκποιοῦντες τὰ ὅπλα ταῦτα, νὰ ζημιωθῶμεν τὰ 9/10 τῆς ἀρχικῆς ἀξίας, ὅπως συνήθως συμβαίνει ἐπὶ συστημάτων ὅπλων ἐγκαταλειπομένων, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ἐκποιήσωμεν αὐτὰ ἐπὶ διαφορᾷ τιμῆς, ὁποία ἡ τῶν ὅπλων Σασεπὼ, ἐκποιουμένων παρὰ τῆς Γαλλικῆς Κυβερνήσεως εἰς τὸ ἕκτον ἢ τὸ ἕβδομον τῆς τιμῆς, ἀφ’ ἧς ὁ Γαλλικὸς στρατὸς ἐξωπλίσθη διὰ τοῦ ὅπλου Γκρᾶ, τοιαύτην θυσίαν θὰ ἐδιστάζομεν νὰ παραδεχθῶμεν. Δὲν ἐπεζητήσαμεν ἄρα τὴν ἐκποίησιν ἡμεῖς, διότι δὲν ἐφρονοῦμεν, ὅτι θὰ ἠδυνάμεθα νὰ εὕρωμεν καλὴν τιμὴν, καίτοι αἱ Ἐφορίαι τοῦ ὑλικοῦ παρεπονοῦντο, ὅτι ἐστεροῦντο χώρου πρὸς ἐναπόθεσιν τοῦ χρησίμου ὑλικοῦ. Τὰ ὅπλα ταῦτα ἐστοίχισαν 1,371,000 δραχμῶν, ἀνελπίστως δ’ ἐγένετο πρότασις περὶ ἀγορᾶς αὐτῶν ἀντὶ ποσοῦ, καθορισθέντος, μετὰ διαμοιβὴν ἀνταποκρίσεως, εἰς 1,000,000 δραχμῶν. Σημειωτέον δὲ, ὅτι ἐκ τῶν 1,371,000 δραχμῶν τῆς ἀρχικῆς ἀξίας ἀνάγονται εἰς τὰ φυσίγγια 911,000 δραχμῶν, εἰς δὲ τὰ ὅπλα 460,000. Καὶ τὰ μὲν ὅπλα δύνανται νὰ διατηρηθῶσιν ἐν καλῇ καταστάσει ἐπὶ χρόνον πολὺν, ἀλλὰ τὰ φυσίγγια διὰ τοῦ χρόνου βλάπτονται· πᾶσα ἑξαμηνία ἀφαιρεῖ ὡρισμένην δύναμιν ἐκ τῶν φυσιγγίων, ὥστε μετὰ παρέλευσιν χρόνου τινὸς δὲν δύνανται ταῦτα νὰ θεωρηθῶσι χρήσιμα. Ἐὰν ἐπρόκειτο περὶ τῶν ὅπλων μόνον, πάλιν ἤθελον θεωρήσει τὴν προσφορὰν λίαν συμφέρουσαν· ἀλλ’ ὅταν ἡ προσφορὰ αὕτη κυριωδέστερον ἀνάγηται εἰς τὰ φυσίγγια, ἀφοῦ ταῦτα ἐστοίχισαν τὸ διπλάσιον σχεδὸν τῆς ἀξίας τῶν ὅπλων, ἐννοεῖται, ὅτι ἡ προσφορὰ καθίσταται ἐπικαιροτάτη, τῶν φυσιγγίων καθισταμένων μετά τινα χρόνον ἐντελῶς ἀχρήστων. Ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς τοιαύτη γίνεται προσφορὰ, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἔχω καὶ πλήρη πεποίθησιν, ὅτι θὰ πραγματοποιηθῇ. Μοὶ ἐδόθη ἐξήγησις, ὅτι πρόκειται ν’ ἀποσταλῶσι τὰ ὅπλα ταῦτα εἰς τὸ Μαρόκον. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ἦναι ἀληθὲς, ἢ ἐὰν ὁ ἀγοράζων δὲν θέλῃ νὰ εἴπῃ τὸν πραγματικὸν αὐτῶν προορισμὸν, καὶ ἐπειδὴ ἐπὶ τοῦ εἴδους τούτου τῶν προμηθειῶν συνήθως τηρεῖται καί τι τὸ ἀπόῤῥητον, δὲν εἶναι παράδοξον, ὅτι δὲν ἔχομεν πληροφορίας θετικάς. Ὁπωσδήποτε, τὸ θετικὸν εἶναι, ὅτι προσηνέχθη ἡ τιμὴ αὕτη, δοθείσης ὑποσχέσεως, ὅτι, ἅμα τεθῇ ὑπογραφὴ, θέλουσι κατατεθῆ 100,000 δραχμῶν ὡς ἀῤῥαβὼν, τὸ δ’ ὅλον ποσὸν θέλει ἀποτιθῇ πρὶν ἢ γένηται ἡ παράδοσις. Ἐνομίσαμεν ἄρα, ὅτι δὲν ἐπετρέπετο νὰ μὴ ζητήσωμεν παρὰ τῆς Βουλῆς ἄδειαν ἐκποιήσεως. Ὡς πρὸς δὲ τὰ ὅπλα Μυλωνᾶ καὶ Σασεπὼ, ἐπειδὴ ὑποβάλλομεν ὁπωσδήποτε εἰς τὴν Βουλὴν πρότασιν περὶ τῶν ὅπλων Μαρτίνη, ἀνάγονται δ’ ἐκεῖνα εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν τῶν ἀχρήστων, ἔχομεν δὲ προσφορὰς διὰ μικρὰ ποσά....

§80ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Πόσα εἶναι αὐτά;

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν δύναμαι νὰ σᾶς εἴπω ἀκριβῶς τὸν ἀριθμόν.... ἐνομίσαμεν, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ περιλάβωμεν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ διάταξιν καὶ περὶ τούτων, καίτοι ταύτην τὴν διάταξιν δὲν θεωροῦμεν λίαν σπουδαίαν. Ὁπωσδήποτε δ’ ἐξ αὐτῶν δύνανται νὰ διατηρηθῶσί τινα, ἔχοντα ἴσως σχετικὴν χρησιμότητα. Περὶ δὲ τοῦ ὑλικοῦ τῶν παλαιῶν τηλεβόλων ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας παρετήρησεν, ὅτι ταῦτα ἔχουσιν ἀξίαν ἱστορικήν. Ὅσα ἔχουσιν ἀξίαν ἱστορικὴν, βεβαίως δὲν θέλουσιν ἐκποιηθῆ· ταῦτα θέλουσι κατατεθῆ εἰς Μουσεῖον, ἢ θὰ μείνωσιν, ὅπου εὑρίσκονται, ἀναμιμνήσκοντα ἡρωικὴν τῆς χώρας ἐποχὴν καὶ ἐνδόξους πράξεις· ἀλλὰ τὰ μὴ ἔχοντα ἱστορικὴν σημασίαν, οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ὅπως μὴ πωληθῶσιν, ἂν προσενεχθῇ τιμὴ συμφέρουσα. Ἄλλοτε ἐγένοντο πωλήσεις τινὲς τηλεβόλων πρὸς 65 λεπτὰ τὴν ὀκᾶν, ἔκτοτε ὅμως αἱ προσφοραὶ ὑπῆρξαν πολὺ μικρότεραι, μέχρι καὶ 25 λεπτῶν· ἤδη γίνεται προσφορὰ τιμῆς 1,25. Ἐξητάσαμεν τὰ περὶ τούτου, ἐγράψαμεν καὶ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν, ἵνα μάθωμεν τὰ τῆς τιμῆς τοῦ μετάλλου, ἀνελύσαμεν τὸ μέταλλον, διακρίναντες τὸν χαλκὸν καὶ τὸν κασσίτερον, ὑπεβάλομεν δὲ πάντα καὶ εἰς Ἐπιτροπὴν, ἧς τὴν ἔκθεσιν ἐδημοσιεύσαμεν χάριν τῆς Βουλῆς μετὰ τοῦ νομοσχεδίου. Δὲν εἶναι ἀκριβὲς, ὡς ἐνόμισεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας, ὅτι ἡ πρωτοβουλία τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἶναι ἐκ τῆς ὑπηρεσίας, τοὐναντίον ἡ πρωτοβουλία εἶναι τοῦ προσενεγκόντος τὰς τιμὰς ἰδιώτου, τοῦ ἔχοντος συμφέρον νὰ ἀγοράσῃ. Ἐκεῖνος τὰς προσφορὰς ταύτας ὑπέβαλεν οὐχὶ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, ἀλλ’ ἀπ’ εὐθείας εἰς τὸν Ὑπουργόν. Ὁ Ὑπουργὸς συνεβουλεύθη τὴν ὑπηρεσίαν, ἀφοῦ αὐτὸς ἐπείσθη, ὅτι συμφέρει εἰς τὸ Κράτος νὰ ἐκποιήσῃ τὸ ὑλικὸν ἀντὶ τῆς προσφερομένης τιμῆς· ἡ δὲ ὑπηρεσία, λαβοῦσα γνῶσιν τῶν περὶ τούτου, συνεβούλευσε ζωηρότατα τῇ Κυβερνήσει νὰ δράξηται τῆς εὐκαιρίας, διότι θεωρεῖ τὰ ὅπλα Μαρτίνη ἄχρηστα· ἐὰν δὲ μὴ πωληθῶσιν ἤδη ἐπὶ τοιαύτῃ τιμῇ καὶ θελήσωμεν νὰ τὰ πωλήσωμεν βραδύτερον, κατὰ τὴν γνώμην τῆς ὑπηρεσίας, δὲν θὰ εὕρωμεν τιμὴν οὐδαμῶς προσεγγίζουσαν εἰς τὴν ἤδη προσφερομένην. Ταῦτα εἶναι τὰ ὑπαγορεύσαντα εἰς τὴν Κυβέρνησιν τὴν ὑποβολὴν τοῦ νομοσχεδίου, καὶ νομίζω, ὅτι οὐδεὶς ὑπάρχει λόγος, ἵνα μὴ ψηφίσῃ αὐτὸ ἡ Βουλή.

§82ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ὁμολογῶ, Κύριοι, ὅτι χειρίστην μοὶ ἐνεποίησεν ἐντύπωσιν ἡ ἀνάγνωσις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἐκποιήσεως ὅπλων καὶ ὑλικοῦ τοῦ στρατοῦ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἥτις ἑκάστοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διεκήρυξεν, ὅτι ἀκολουθεῖ, εἰς βαθμὸν μάλιστα ὑπέρτατον, τὴν ἐθνικὴν πολιτικὴν, περὶ τῆς ὁποίας βεβαίως οὐδεμία Κυβέρνησις καὶ οὐδὲν κόμμα ἐν Ἑλλάδι δύναται νὰ ἔχῃ διάφορον γνώμην. Εἶναι γνωστὸν, ὅτι ἡμεῖς πρὸς ἕνα ἐχθρὸν ἔχομεν νὰ πολεμήσωμεν, πρὸς ἐκεῖνον, πρὸς τὸν ὁποῖον ἔχομεν νὰ διεκδικήσωμεν δικαιώματα ἐθνικὰ, ἱστορικὰ καὶ παραδόσεις τῶν πατέρων ἡμῶν. Ὁ πόλεμος αὐτὸς δὲν εἶναι ὡρισμένον κατὰ τίνα τρόπον μέλλει νὰ διεξαχθῇ, διότι πρόκειται περὶ Κράτους, τὸ ὁποῖον, ὅταν ἐπέρχηται ἡ ὥρα τοῦ πολέμου, συγκαλεῖ ὄχι μόνον τὸν τακτικὸν αὐτοῦ στρατὸν, ἀλλὰ καὶ φυλὰς ὅλας καὶ ὀρδὰς ἀτάκτους ἀπὸ τῶν περάτων τῆς ἀχανοῦς ἐκτάσεως, ἧς ἄρχει ὡς δορυκτήτωρ. Τίς δύναται νὰ ὁρίσῃ ἀπὸ τοῦδε, ὅτι τότε δὲν θὰ ἐξεγερθῇ καὶ τὸ Ἑλληνικὸν Ἔθνος ὁλόκληρον, ὡς φυλὴ, πρὸς ἄμυναν καὶ πρὸς ἐκδίωξιν τοῦ ἅρπαγος ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ ἡμῶν ἐδάφους, ἀλλ’ ὅτι θὰ διεξαχθῇ ὁ πόλεμος, ὡς διεξήχθη ὁ μεταξὺ Γαλλίας καὶ Γερμανίας, ἤτοι καθ’ ὅλους τοὺς κανόνας τῆς στρατιωτικῆς ἐπιστήμης καὶ τῆς τακτικῆς, ἐν ᾗ λαμβάνεται ὑπ’ ὄψει ἑκατέρωθεν ἡ τακτικὴ ἀξία τοῦ ὁπλισμοῦ, ἡ ὁλκὴ τῶν ὅπλων καὶ ὅλα τὰ καθέκαστα, ὅσα βεβαίως διαφεύγουσι τὴν ἐμὴν ἁρμοδιότητα, ἵνα καταριθμήσω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου; Ἐκ τῆς φύσεως τῶν πραγμάτων δύναταί τις ἀναντιλέκτως νὰ συμπεράνῃ τοὐναντίον. Ἐγὼ νομίζω, ὅτι θὰ ἐξεγερθῶσι τότε ἀναγκαίως, εἰς τὸ πρῶτον σύνθημα τοῦ ἐλευθέρου Βασιλείου, τὰ διάφορα τμήματα τοῦ Ἑλληνικοῦ Ἔθνους. Πόθεν τότε θὰ ζητηθῇ ἐπικουρία ὅπλων καὶ ἐφοδίων; Ἐν τοιαύτη ὥρα τὸ δεῖνα ὅπλον δυνάμεθα νὰ τὸ στείλωμεν εἰς τοῦτο τὸ μέρος, τὸ ἄλλο εἶδος εἰς τὸ ἕτερον. Διότι ἐν πολεμικῇ ἐξεγέρσει διατελοῦντες, οὔτε εὔκολον, οὔτε ἐπιτετραμμένον πάντοτε εἶναι, νὰ προμηθευθῶμεν ὅπλα ἐκ τῶν Κρατῶν τῆς Εὐρώπης, τῶν ἐν συμμαχίᾳ ἢ ἐν εἰρήνῃ πρὸς τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν διατελούντων. Νομίζω λοιπὸν, ὅτι ἐπ’ οὐδενὶ λόγῳ συμφέρει νὰ ψηφίσωμεν τὸ νομοσχέδιον τοῦτο. Ἀνέγνωσα μετὰ προσοχῆς τὴν ἔκθεσιν τῆς Ἐπιτροπῆς, ὅπως εὕρω λόγον τινὰ ἀποχρῶντα, ἀλλὰ μοὶ ἐφάνη λίαν τυπικῶς συνταχθεῖσα καὶ ἥκιστα πειστικὴ, πολὺ δὲ περισσότερον ἐκρατύνθη ἡ πεποίθησίς μου, ὅτι ἔσται ὀλεθρία ἡ τοῦ κυβερνητικοῦ τούτου μέτρου ἐπιψήφισις, ὅτε παρετήρησα, ὅτι ὁ σκοπὸς τοῦ νομοσχεδίου, εἶναι καθαρῶς ταμιευτικός. Ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ πωλήσωμεν τὸ ὡς ἄχρηστον ὑλικὸν σημειούμενον, ὅπως παρακολουθήσαμεν τὰς προόδους τῆς ἐπιστήμης καὶ διὰ τῶν χρημάτων αὐτῶν καὶ ἄλλης προσθέτου δαπάνης ἐπιζητήσωμεν, δι’ ἀγορᾶς τελειοτέρων ὅπλων, ν’ ἀντικατασταθῇ τὸ ἐν χρήσει ὅπλον τοῦ ἡμετέρου στρατοῦ κατὰ μίμησιν τῶν σοφῶν ἐθνῶν, θὰ ὑπῆρχε λόγος νὰ προβῶμεν εἰς ἐκποίησιν τῶν ὡς ἀτελῶν καταδικαζομένων· ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ ὁπλίσωμεν τοὐλάχιστον τὸν στρατόν μας δι’ ὅπλων ἐπαναληπτικῶν, τὰ ὁποῖα ὁμολογοῦνται τὰ τελειότερα καὶ τὰ ὁποῖα καὶ τὸ ὅμορον Κράτος ἤρχισε νὰ εἰσάγῃ εἰς τὸν στρατόν του, βεβαίως ἡ ἀπόφασις τοῦ Ὑπουργοῦ θὰ ἦτο ὀρθή. Τοιοῦτος λόγος ὅμως οὐδαμοῦ φαίνεται, ἀλλ’ ἁπλῶς πρόκειται ν’ ἀποκτήσωμεν ἓν ἑκατομμύριον εἰς χρυσὸν, καὶ κατὰ τὸ εἰωθὸς νὰ μεταχειρισθῶμεν τοῦτο διὰ τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους, καὶ λίαν ἀσυνέτως νὰ ἀπογυμνώσωμεν ἡμᾶς αὐτοὺς τοῦ μέσου νὰ ὁπλίσωμεν τοὺς ὁμοφύλους ἡμῶν ἐν ἀνάγκῃ, δι’ ἣν πάντες προνοοῦσι ἐναγωνίως καὶ ἐγκαίρως. Πλὴν τούτου, μὲ πείθει καὶ ἄλλη πληροφορία, ὅτι εἰς ὡρισμένα διαμερίσματα τῆς ὁμόρου Ἐπικρατείας, τὰ ὁποῖα ἀπέχω ν’ ἀναφέρω, ἡ χρῆσις τῶν ὅπλων Μαρτίνη εἶναι γενικωτάτη καὶ ὁ χειρισμὸς αὐτοῦ κατέστη εὐκολώτατος· οἱ κάτοικοι εἶναι προσοικειωμένοι τοσοῦτον πρὸς τὴν χρῆσιν τοῦ ὅπλου τούτου, ὥστε, ὅταν ἐπαρουσιάσθησαν περιστάσεις, καὶ ἀρτίως καὶ εἰς παρωχημένας ἐποχὰς, πάντοτε ἐζήτησαν τοιούτου εἴδους ὅπλα· εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι εἰς ὡρισμένα διαμερίσματα τῆς Τουρκικῆς Ἐπικρατείας Τοῦρκοι καὶ Ἕλληνες εἶναι ἐφωδιασμένοι δι’ ὅπλων Μαρτίνη, εἶναι δὲ καθολικὴ ἡ χρῆσις αὐτῶν, καὶ ἴσως διὰ τοῦτο αἱ Κυβερνήσεις ἐφρόντισαν νὰ προμηθευθῶσιν ὡρισμένον ἀριθμὸν ὅπλων, ἀλλὰ δυσανάλογον ἀριθμὸν φυσιγγίων....

§83ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Δὲν ἦτο οὗτος ὁ λόγος.

§84ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἀλλ’ ἐὰν ἦναι ἀληθὲς τὸ προτεινόμενον, ὅτι τὰ ὅπλα Μαρτίνη καταδικάζονται τοσοῦτον, ὥστε νὰ ἐκποιηθῶσιν, ἢ διότι δὲν δύναται νὰ ὁπλισθῇ ὁ στρατὸς ἕνεκα τῆς διαφορᾶς, ἡ ὁποία θὰ παρουσιάζηται ἐν ὥρᾳ μάχης, ἐὰν λέγω ἐθεωροῦντο ἀτελῆ, διατί ὁ ζητῶν νὰ ἀγοράσῃ ταῦτα παρ’ ἡμῶν δὲν ζητεῖ ἀπὸ τὴν ὅμορον Ἐπικράτειαν, ἡ ὁποία ἤρξατο νὰ ἀντικαθιστᾷ τὸ ὅπλον τοῦτο καὶ ἤρξατο νὰ διαθέτῃ μεγάλα ποσὰ, ἀγοράζουσα ὅπλα ἐπαναληπτικὰ, καὶ ἴσως ἕνεκα τῶν πόρων, τοὺς ὁποίους διαθέτει εἰς τὰς στρατιωτικὰς παρασκευὰς, ἠδύνατο ν’ ἀντικαταστήσῃ τὰ ὅπλα ταῦτα δι’ ὅπλων τελειοτέρων πρὸ καιροῦ, ἀλλὰ δὲν τὸ ἔπραξεν, οὐδ’ ἐκποιεῖ τὰ ἐν ταῖς ἀποθήκαις αὐτῆς ὅπλα Μαρτίνη, μιμουμένη τὴν ἡμετέραν Κυβέρνησιν; Καὶ διὰ τοῦτο ὁ πρὸς ἡμᾶς, τοὺς τόσῳ εὐκόλως πωλοῦντας τὸν ὁπλισμὸν τοῦ Ἔθνους, καταφυγὼν κερδοσκόπος οὐδόλως ἐν Τουρκίᾳ εὗρε νὰ ἀγοράσῃ ὅπλα Μαρτίνη. Ἀλλ’ ἐκεῖνο, ὅπερ ἔτι μᾶλλον μὲ ἐμβάλλει εἰς ἀπορίαν, εἶναι ὁ λόγος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὃν ἔκθαμβοι ἠκούσατε, ὅτι δὲν δύναται νὰ πεισθῇ, ὅτι ὁ σκοπὸς, ὁ ῥηθεὶς παρὰ τοῦ ἐπιζητοῦντος τὴν ἀγορὰν τῶν ὅπλων, εἶναι αὐτὸς, τὸν ὁποῖον λέγει, δηλονότι, ὅτι πρόκειται ν’ ἀποστείλῃ εἰς Μαρόκον τὰ ἀγορασθέντα ὅπλα. Ἀλλ’ ἐὰν τὰ λεγόμενα τοῦ ἀγοραστοῦ ᾖναι ἁπλοῦν κάλυμμα καὶ πρόφασις μόνον, ὅπως ἀποκρύψῃ τὸν ἀληθῆ αὑτοῦ σκοπόν; Ἀλλ’ ἐὰν τὰ ὅπλα πρόκηται νὰ ἀγοράσῃ καὶ παραδώσῃ εἰς χεῖρας ἐκείνων, μεθ’ ὧν εἶναι ἐνδεχόμενον νὰ περιέλθωμεν εἰς ἀνταγωνισμὸν πολεμικὸν, δὲν θὰ ᾖναι ἔγκλημα, νὰ παράσχωμεν ἡμεῖς οἱ ἴδιοι ἀφρόνως οὕτω τὰ μέσα εἰς τοὺς ἐχθροὺς, οἱ ὁποῖοι τυχὸν κρύπτονται, καὶ νὰ λάβωσι τὰ ὅπλα ταῦτα, ἵνα μίαν ἡμέραν κενώσωσι ταῦτα κατὰ τῶν κεφαλῶν ἡμῶν; Τίς δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι δὲν ὑπάρχει κομιτάτον τι ἀνθελληνικὸν, τὸ ὁποῖον θὰ ἀγοράσῃ τὰ ὅπλα, ἵνα τὰ στείλῃ εἰς Βουλγαρίαν ἢ ἀλλαχοῦ, ὅπως χρησιμεύσωσι κατὰ τοῦ Ἑλληνισμοῦ; Ἀλλὰ πλὴν τούτου, ἂν τὰ ὅπλα Μαρτίνη ᾖναι τόσον ἐλλιπῆ καὶ τόσον ἄχρηστα, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκτεθῇ εἰς τοσαύτας ζημίας ὁ μέλλων νὰ ἀγοράσῃ αὐτὰ, πληρόνων δι’ ὅπλα ἄχρηστα ἓν ἑκατομμύριον εἰς χρυσόν; Αὐτὴ ἡ σπουδὴ, αὐτὸς ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον προτείνει ὁ ἀξιότιμος Πρωθυπουργὸς, ὅτι τοῦ προσφέρουσι τιμὴν ἀπροσδόκητον, δὲν εἶναι λόγος ἀποχρῶν, διὰ τὸν ὁποῖον νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἀποτραπῇ ἡ Βουλὴ νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν πώλησιν ὅπλων τόσῳ πολυτίμων ἐν ὥρᾳ πολέμου ἢ κινδύνου, καὶ μάλιστα ἂν πρόκηται, ὡς εἶναι πιθανὸν καὶ ἐνδεχόμενον, νὰ χρησιμεύσωσιν εἰς τοὺς ἐχθροὺς τῆς Ἑλλάδος, ἥτις ἀτυχῶς ὑπὸ τοσούτων κρυφίων καὶ φανερῶν ἐχθρῶν ἀπό τινος περικυκλοῦται; Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ φυσίγγια, ὁ λόγος, τὸν ὁποῖον ἐπρότεινεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, βεβαίως δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀσπαστὸς, ἐὰν τῳόντι πρόκηται νὰ βλαβῶσιν 800,000 φυσιγγίων· διότι τὰ φυσίγγια ἀπὸ ἔτους εἰς ἔτος, ἀπὸ ἑξαμήνου εἰς ἑξάμηνον ἀποβάλλουσι μέρος τῆς δυνάμεώς των, τοὐλάχιστον ὡς ἰσχυρίσθη προαγορεύσας ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ ἐὰν οὕτως ἔχῃ, διατὶ δὲν φέρει νομοσχέδιον, ὅπως πωληθῇ ἓν μέρος τῶν φυσιγγίων αὐτῶν καὶ ἀντικατασταθῇ δι’ ἄλλων, ὥστε νὰ κερδίσωμεν κἄτι τι; Δὲν ἔχω εἰδικότητα ἐπὶ τοιούτης φύσεως ζητημάτων, ἀλλὰ φρονῶ, ὅτι καὶ ὁ λόγος αὐτὸς δὲν εἶναι λίαν ἀποχρῶν, διότι τὰ φυσίγγια προφυλάσσονται ἐν ἀποθήκαις καλῶς διατηρουμέναις, ἐν αἷς ἀποχωρίζονται ἀπὸ τῆς ἐπιδράσεως τῆς ἀτμοσφαίρας. Κατ’ ἀρχὴν λοιπὸν, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἑλλάδος νὰ στέρξῃ νὰ ἐκποιηθῇ ἀναγκαῖον καὶ χρήσιμον ὑλικὸν ἐν πολέμῳ, διότι δὲν γνωρίζει κἀνεὶς ἐξ ἡμῶν μήτε τὴν ὥραν, μήτε τὴν στιγμὴν, καθ’ ἣν θὰ ἐπέλθῃ ἀπροόπτως ἡ ἀπόλυτος ἀνάγκη τῆς χρήσεως αὐτῶν, ἣν πάντες ἐν παλμῷ ἀναμένομεν, πρὸς πλήρωσιν τῶν ἐθνικῶν πόθων. Ἀλλ’ ἄπορον, πῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν συνετίσθη ἐκ τῶν παθημάτων, πῶς πικρὰ πεῖρα δὲν κατέστησεν αὐτὸν σωφρονέστερον. Δὲν φοβεῖται, μὴ εὑρεθῶμεν εἰς οἵαν θέσιν εὑρέθημεν τὴν 6ην Σεπτεμβρίου, ὅτε, χωρὶς νὰ περιμένωμεν ἡμεῖς, χωρὶς νὰ φαίνηται οὐδαμοῦ σημεῖον ἀνωμαλίας, ἦλθεν ὡς ἀπὸ μηχανῆς ὁ Ἀλέξανδρος ἐν Βουλγαρίᾳ καὶ συνετάραξε σύμπασαν τὴν χερσόνησον τοῦ Αἵμου καὶ τὴν γαλήνην τῆς Εὐρώπης; Πολὺ ἐνδεχόμενον νὰ ἐπέλθῃ τροπὴ τῶν εὐρωπαϊκῶν πραγμάτων καὶ νὰ ζητῶμεν ὅπλα καὶ νὰ μὴ τὰ εὑρίσκωμεν, ἢ, καὶ ἂν εὑρίσκωμεν, νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ τὰ μεταφέρωμεν. Καὶ τότε εἰς τί θὰ ἐχρησίμευε τὸ ἑκατομμύριον, ὅπερ ἤδη θὰ δαπανηθῇ ἐπὶ ἄλλα, ἧττον σπουδαῖα; Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλὴν, νὰ μὴ δεχθῇ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, οὐδὲ νὰ ἐπιτρέψῃ αὐτὴ ἡ Ἐθνικὴ Ἀντιπροσωπεία τὴν ἀπογύμνωσιν τοῦ Ἔθνους ἀπὸ τοῦ ὁπλισμοῦ, ὅστις μετὰ τοσούτων μόχθων ἀπεταμιεύθη δι’ ὥραν πολεμικοῦ κινδύνου.

§85ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἀναγκάζομαι νὰ ἀμφισβητήσω μίαν ἰδέαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ζητήσω συγγνώμην, διότι φρονῶ, ὅτι τὰ φυσίγγια δὲν φθείρονται ἐν διαστήματι ἓξ μηνῶν, καθόσον ἐγὼ γνωρίζω, ὅτι ἔχομεν φυσίγγια Γκρᾶ ἐπὶ ἔτη πολλὰ· ἀλλοίμονον δὲ εἰς τὰ Ἔθνη ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶναι προητοιμασμένα εἰς πόλεμον καὶ τὰ ὁποῖα ἔχουσι τὸ ὑλικὸν ἕτοιμον, ἐὰν, κατὰ τὴν ἰδέαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εὑρεθῶσιν εἰς μίαν περίστασιν δεδομένην ἄνευ ὁπλισμοῦ. Ἄλλως τε δὲ, ὡς ἤκουσα, τὰ μετάλλινα φυσίγγια μόνον μετὰ πολλὰ ἔτη δύνανται νὰ ὑποστῶσιν ἀλλοίωσιν. Δὲν πιστεύω δὲ νὰ ἦναι εἰς τοιαύτην κατάστασιν τὰ προκείμενα φυσίγγια, ὥστε νὰ τρέχωμεν τὸν κίνδυνον τῆς ἀπωλείας. Ὡς πρὸς τὴν ἀμφιβολίαν, τὴν ὁποίαν ἔχει περὶ τοῦ ἀγοραστοῦ, ἐγὼ τοῦ λέγω, ὅτι, ἅμα κυρωθῇ ὁ Νόμος, τὰ ὅπλα εἰσὶ πωλημένα καὶ εἶναι ἕτοιμοι νὰ τὰ ἀγοράσωσιν· εἶμαι εἰς θέσιν νὰ τὸ βεβαιώσω, καὶ διὰ τοῦτο λέγω, ὅτι εἶναι καλὸν νὰ μὴ τὰ πωλήσωμεν. Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὰ πυροβόλα, ἐπιμένω θεωρῶν, ὅτι τὸ Ἔθνος ἐθεώρησεν αὐτὰ ἐπὶ 60 ἔτη ὡς ἀνήκοντα εἰς τὸν ἀγῶνα καὶ ὡς ἄξια σεβασμοῦ· δὲν δύνασθε δὲ νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι τὸ Ἔθνος εὑρέθη εἰς κρισίμους περιστάσεις, ἐνῷ σήμερον εὑρίσκομεν χρήματα τόσον εὐκόλως· ἦτο ἐποχὴ, καθ’ ἣν ὁ ἀοίδιμος Καποδίστριας ἐλάμβανε χρηματικὸν βοήθημα ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ, ἀλλὰ δὲν ἐσκέφθη ποτὲ νὰ πωλήσῃ τὰ πυροβόλα, τὰ ὁποῖα εὑρίσκονται εἰς τὰ φρούρια. Δὲν ἐγένετο διάκρισις, ἂν ἦναι ἱστορικὰ, ἢ ὄχι, διότι ὅλα εἶναι ἱστορικά· θὰ σημειωθῇ δὲ ἐν τῇ ἱστορίᾳ, ὅτι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δι’ ἀγώνων καὶ θυσιῶν ἀπέκτησαν οἱ γονεῖς μας, ἡμεῖς τὰ ἐπωλήσαμεν, διὰ νὰ τὰ γλεντήσωμεν.

§86ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ὁ ἀξιότιμος Βουλευτὴς ἀρνεῖται τι, γνωστὸν εἰς τὴν τέχνην, ὅτι τὰ φυσίγγια στεροῦνται βαθμηδὸν τῆς ἀρχικῆς δυνάμεώς των διὰ τῆς παρελεύσεως τοῦ χρόνου. Τοῦτο εἶναι ἀληθὲς περὶ τῶν φυσιγγίων τῶν κατασκευασθέντων κατὰ τοὺς τελευταίους ὅρους τῆς τέχνης, πολὺ δὲ μᾶλλον εἶναι ἀληθὲς, ὅταν τὰ φυσίγγια δὲν ἦναι τῆς τελειοτέρας κατασκευῆς, τουτέστιν ὅταν δὲν ἔχωσι κήρινον ἐπικάλυμμα, δὲν ἔχωσι τὸν κάλυκα ἐσωτερικῶς βερνικωμένον· ἀλλὰ καὶ ταῦτα ἐὰν ὑπῆρχον, πάλιν ἡ παρέλευσις ἓξ μηνῶν θὰ ἠλάττου τὴν ἀρχικὴν αὐτῶν ταχύτητα, καὶ ἐφ’ ὅσον παρέρχεται ὁ χρόνος, ἐπὶ τοσοῦτον μειοῦται ἡ δύναμις αὐτῶν. Ὁ κ. Βουλευτής, εἰς ἀπόδειξιν τοῦ ἐναντίου, εἶπεν, ὅτι ἔχομεν φυσίγγια Γκρᾶ, μὴ ὑφιστάμενα τὸ πάθημα τοῦτο. Τὰ φυσίγγια Γκρᾶ βεβαίως ὑφίστανται μείωσιν δυνάμεως, καὶ ἂν ὁ κ. Βουλευτὴς παρηκολούθει τὰ πράγματα, θὰ ἐγίνωσκεν, ὅτι διὰ τὸν λόγον τοῦτον ἐπιμόνως ἀντετάχθην εἰς τὴν κατασκευὴν τοιούτων φυσιγγίων, καὶ ὅτε ἀνέλαβον τὴν διοίκησιν καὶ εὗρον τὰ φυσίγγια κατασκευαζόμενα συνεπείᾳ συμβολαίων, ἔπραξα ὅ,τι ἠδυνάμην, ἵνα διαλύσω τὰ συμβόλαια, καὶ εἰς ζημίαν ἐξέθηκα τὸ Δημόσιον, ἵνα μὴ ἐξακολουθήσῃ ἡ κατασκευή· διότι συμφέρει νὰ ἔχωμεν προμήθειαν καλύκων, οὐχὶ ὅμως πεπληρωμένων. Ὁ κύριος Βουλευτὴς παρετήρησε καὶ ὡς πρὸς τὰ τηλεβόλα, ὅτι θὰ πράξωμέν τι, τὸ ὁποῖον αἱ Κυβερνήσεις αἱ προηγούμεναι δὲν ἔπραττον. Ἐγὼ, εὐτυχῶς ἢ δυστυχῶς, ἀντελήφθην τῶν κατὰ τὴν ἐποχὴν, περὶ ἧς ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι πέριξ τοῦ Νομισματοκοπείου ἔβλεπέ τις πολυάριθμα αὐτὰ ταῦτα τὰ τηλεβόλα, περὶ ὧν ὡμίλησεν ὁ κ. Βουλευτὴς, διότι τὰ χάλκινα νομίσματα κατεσκευάζοντο ἐκ τῶν τηλεβόλων, τῶν παραστηθέντων παρὰ τοῦ κ. Βουλευτοῦ ὡς ἱστορικῶν μνημείων, φυλαττομένων ὡς κόρη ὀφθαλμοῦ. Ταῦτα ἀπετέλουν τὸ ὑλικὸν, ἐξ οὗ κατεσκευάσθησαν ὅλαι αἱ δεκάραι καὶ πεντάραι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης.

§87ΑΓΓ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Παράπονα γίνονται πολλὰ ἐκ μέρους πολλῶν συμπολιτῶν μου τῆς ἐπαρχίας Ἄργους, διότι πρὸ πολλοῦ ὑπεβλήθησαν ἔγγραφα ἐνώπιον τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, σχετικὰ πρὸς τὴν διαχάραξιν τῆς ὁδοῦ ἀπὸ Κυβερίου μέχρι τῆς θέσεως Βελανιδικῖς, ἢ μέχρι τῆς γέφυρας αὐτῆς. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα μένουσιν ἀνενέργητα, ἔχω δ’ ἐπιστολὰς ἐκ τῶν μερῶν ἐκείνων, δι’ ὧν μὲ παρακαλοῦσι νὰ ἐρωτήσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, διατὶ μέχρι τοῦδε οὐδεμίαν ἔλαβε πρόνοιαν περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς ἐν λόγῳ ὁδοῦ, ἥτις πρὸ πολλοῦ ἐχαράχθη; Εἶναι δὲ τοσούτῳ μᾶλλον δίκαια τὰ παράπονα, τοῦ νὰ ληφθῇ πρόνοια περὶ τῆς κατασκευῆς τῆς ὡς εἴρηται ὁδοῦ, καθόσον ἡ ὁδὸς αὕτη εἶναι ἡ μᾶλλον συχναζομένη, διότι ἐκεῖθεν διέρχονται οἱ κάτοικοι Τεγέας τῆς ἐπαρχίας Μαντινείας, οἱ κάτοικοι Βερβένης καὶ Δολιανῶν τῆς ἐπαρχίας Κυνουρίας, καὶ Οἰνοῦντος τῆς ἐπαρχίας Λακεδαίμονος. Ἑπομένως φρονῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον καὶ ὀρθὸν νὰ διατάξῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ ἐκτεθῇ εἰς μειοδοσίαν ἡ κατασκευὴ τῆς ὁδοῦ ταύτης καὶ ἡ ἔναρξις τῆς ἐργασίας, τῆς ὁποίας ἄλλως ἡ δαπάνη εἶναι ἐλαχίστη, δὲν θὰ ὑπερβῇ δὲ τὰς 60,000 δραχμῶν, ἐκτὸς ἐὰν ἄλλοι λόγοι ἀναγκάζουν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ τιμωρῇ τὰ μέρη ἐκεῖνα διὰ τῆς μὴ κατασκευῆς τῆς ὁδοῦ.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν τοῦ συζητηθέντος νομοσχεδίου περὶ ἐκποιήσεως ὑλικοῦ μὴ χρησιμεύοντος εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ὡσαύτως γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ὡς καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ)

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς δήλωσιν τῶν ἰδιωτικῶν βοσκησίμων γαιῶν. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§90ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀναθεωρήσεως κυβερνητικῶν πράξεων, σχετιζομένων μετὰ τῆς καταστάσεως καὶ τοῦ βαθμοῦ τῶν ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης.

§91ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν εἶναι δυνατὸν ν’ ἀναβληθῇ, διὰ νὰ τὸ συζητήσωμεν;

§92ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. (Πρωθυπουργός). Δὲν ἔχω δυσκολίαν.

§93ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ εἰσπράξεως τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων.

§94Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Κατὰ τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, ὅσοι δὲν ἐπλήρωσαν ἀμέσως τοὺς καθυστεροῦντας φόρους τεσσάρων ἐτῶν δύνανται νὰ πληρώσωσι τούτους εἰς 4 δόσεις, ἀλλὰ μετὰ τόκου. Νομίζω, ὅτι ἡ πληρωμὴ τόκου εἶναι ἀδικαιολόγητος, διότι οἱ ὀφειλέται κατ’ οὐδὲν πταίουσιν ἂν τὸ Δημόσιον δὲν ἐζήτησε τὴν ἔγκαιρον πληρωμὴν, ἀφοῦ δὲν εἶχον καταρτισθῆ οἱ κατάλογοι ἐμπροθέσμως. Δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι παρέχεται εὐκολία τις πρὸς πληρωμὴν, ἀλλὰ διὰ τῆς ἐπιβολῆς τοῦ τόκου τὸ δῶρον καθίσταται ἄδωρον, οἱ δὲ ὀφειλέται θὰ προτιμήσωσι νὰ δανεισθῶσι πρὸς 8%, ὅσον θὰ πληρόνωσι καὶ εἰς τὸ Δημόσιον, ἵνα ἐξοφλήσωσι διὰ μιᾶς τὸ χρέος των. Ἐλπίζω, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν δὲν θέλει ἐπιμείνει εἰς τὴν πληρωμὴν τόκου.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου παρέχεται εὐκολία τις πρὸς τοὺς ὀφείλοντας τὸν φόρον οἰκοδομῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων παρῳχημένων ἐτῶν. Ἐὰν δὲν ἐπεψηφίζετο τὸ νομοσχέδιον, οἱ ὀφείλοντες τὸν φόρον τοῦτον ἐν τῷ δήμῳ Ἀθηναίων θὰ ὑπεχρεοῦντο νὰ πληρώσωσι συλλήβδην τεσσάρων παρῳχημένων ἐτῶν φόρους καὶ εἰσφορὰν καὶ προσέτι τοὺς φόρους τῶν δύο τρεχουσῶν χρήσεων, τουτέστι φόρους ἓξ ἐτῶν ἐν συνόλῳ. Τοῦτο δὲν θὰ ἦτο εὔκολον εἰς πολλοὺς, ἀλλ’ ὑπάρχουσι καὶ πολλοὶ ἰδιοκτῆται οἰκιῶν ἐν τῷ δήμῳ Ἀθηναίων οἱ δυνάμενοι νὰ πληρώσωσιν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν εὐθὺς, ἔπρεπεν ἑπομένως νὰ ἐξευρεθῇ τρόπος, ὥστε οἱ μὲν δυνάμενοι νὰ πληρώσωσι συλλήβδην τὴν ὅλην ὀφειλὴν, νὰ μὴ τύχωσι τῆς εὐκολίας, οἱ δὲ μὴ δυνάμενοι, νὰ μὴ στενοχωρηθῶσιν ὑπερβαλλόντως. Δὲν πρόκειται νὰ δοθῇ τις ἀμοιβὴ πρὸς τοὺς ὀφείλοντας, ὥστε νὰ γένηται λόγος, ἂν δίδηται ἱκανὴ ἀμοιβὴ διὰ τοῦ νομοσχεδίου. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ εἰς οὓς χορηγεῖται ἡ εὐκολία δὲν εἶναι παραίτιοι τῆς καταστάσεως, ἐξ ἧς ἡ στενοχωρία· ἀλλ’ ἡ κατάστασις αὕτη μέχρι τοῦδε οὐδεμίαν ἤσκει ἐπ’ αὐτοὺς πίεσιν, δικαιολογοῦσαν ἀξίωσιν ἀντισηκώματος. Ἡ βραδύτης περὶ τὴν βεβαίωσιν τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν οὐ μόνον στενοχωρίαν δὲν ἐπήγετο εἰς αὐτοὺς, ἀλλὰ τοὐναντίον ἀνεκούφιζεν αὐτοὺς διὰ τῆς ἀναβολῆς τῆς ἐπιτελέσεως ἐπιβαλλομένων ἐκ τοῦ Νόμου ὑποχρεώσεων. Οὐχὶ ἐξ ἰδίας ὑπαιτιότητος, ἀλλ’ ἕνεκα παραλείψεως τῆς ὑπηρεσίας καὶ ὡς ἐκ τῶν περιστάσεων, ἐνῷ ὤφειλον οὗτοι νὰ πληρώσωσι κατὰ τὸ 1884 δύο φόρους, κατὰ τὸ 1885 ἕνα, καὶ κατὰ τὸ 1886 ἕνα, οὐδένα μέχρι τοῦδε ἐπλήρωσαν, ἀπολαύοντες ὠφελείας ἐκ τῆς ἀναβολῆς. Τὴν ὠφέλειαν ταύτην δὲν ἠρύσθησαν ἐξ ἀμελείας ἢ ἐκ δυστροπίας περὶ τὴν πληρωμήν· ἂν ἄρα ἤδη δυσχερὴς ἀποβαίνῃ εἰς αὐτοὺς ἡ συνάμα ἀπότισις τῶν φόρων τῶν τρεχουσῶν χρήσεων μετὰ τῶν καθυστερούντων, ἐνδείκνυται ἡ παροχὴ εὐκολιῶν, περιοριζομένων ὅμως αὐτῶν εἰς τοὺς ἀπαντῶντας δυσχέρειαν πρὸς ἀνυπέρθετον ἐξοικονόμησιν τῶν ὀφειλομένων. Ἐν Ἀθήναις ἔχομεν ἑκατομμυριούχους ἰδιοκτήτας· ἐὰν δ’ εἴπωμεν, ὅτι οἱ ὀφείλοντες τεσσάρων ἐτῶν παρῳχημένους φόρους οἰκοδομῶν δὲν ὑποχρεοῦνται νὰ πληρώσωσιν αὐτοὺς εὐθὺς, ὡς ἡ κειμένη νομοθεσία ἀπαιτεῖ, ἀλλὰ κατὰ διαλείμματα, μέχρι τῆς 1 Ἰανουαρίου 1892, ἄνευ τόκου, ἐννοεῖται, ὅτι καὶ οἱ ἑκατομμυριοῦχοι θέλουσιν ὠφεληθῆ ἐκ τούτου, πρὸς ζημίαν τοῦ δημοσίου ταμείου· φιλοπατρία ἐν τούτῳ δὲν χωρεῖ, τὴν φιλοπατρίαν τῶν ἀποδεικνύουσιν οὗτοι διὰ προσφορῶν ἐθελουσίων, ἀξίων λόγου, τὰς δὲ νομίμους ὑποχρεώσεις ὁρίζει αὐτὸς ὁ Νόμος. Συντάττοντες ἄρα τὸν Νόμον, τὴν πρὸς τοὺς ὑφισταμένους στενοχωρίαν εἰς ἐκπλήρωσιν νομίμων ὑποχρεώσεων ἐπιείκειαν δὲν πρέπει νὰ ἐπεκτείνωμεν εἰς τοὺς μὴ ὑφισταμένους τὴν στενοχωρίαν, ζημιοῦντες σπουδαίως τὸ δημόσιον ταμεῖον ἐκ τῆς ἀναβολῆς τῆς πληρωμῆς μεγάλου ποσοῦ ἐν συνόλῳ — διότι μέγα εἶναι τὸ ἀναλογοῦν εἰς τοὺς πλουσίους ποσὸν τῆς ὀφειλῆς — ἀναβολῆς, ἀναγκαζούσης τὸ Δημόσιον νὰ προσφεύγῃ εἰς μέτρα, ἐπιβαρύνοντα τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν κατάστασιν. Οἱ ἀξιότιμοι Βουλευταὶ τοῦ νομοῦ, καὶ ἰδίως οἱ γινώσκοντες τὰ τοῦ δήμου Ἀθηναίων, ὡς δημόται ἢ ὡς κατοικοῦντες ἐν αὐτῷ, πολλάκις, προκειμένου περὶ τῆς συντάξεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἐπανῆλθον ἐπὶ τὸ θέμα, προσπαθοῦντες νὰ μὲ πείσωσιν, ὅτι ἦτο ἀνάγκη, ὅπως, παρεχομένης τῆς εὐκολίας τῆς κατὰ δόσεις ἀποτίσεως μέρους τῆς ὀφειλῆς, μὴ ἐπιβληθῇ τόκος βαρὺς, συνίστων μάλιστα ὡς δίκαιον, μηδεὶς νὰ ἐπιβληθῇ τόκος, ὁμολογῶ δὲ, ὅτι, ἐὰν προέκειτο μόνον περὶ ἀπόρων, ἢ περὶ ἰδιοκτητῶν κωλυομένων εἰς τὴν συλλήβδην πληρωμὴν, καίπερ μὴ ἀπόρων, ἴσως ἔπρεπε καὶ ἡ θυσία αὕτη νὰ γενῇ· ἀλλ’ ἡ ἀναλογία τῶν δυναμένων νὰ πληρώσωσιν ἄνευ στενοχωρίας τινὸς εἶναι πολὺ σπουδαία ἐν Ἀθήναις, καὶ διὰ τοῦτο, οὐ μόνον ἂν δὲν ἀπῃτοῦμεν τόκον, ἀλλ’ ἂν ἀπῃτοῦμεν τόκον κατώτερον τοῦ καταλογιζομένου ἐν τοῖς ἀνοικτοῖς λογαριασμοῖς τῶν εὐπόρων τούτων μετὰ τῶν Τραπεζῶν, πρὸς ἃς συναλλάττονται, θὰ ἐκαλοῦμεν αὐτοὺς ὅπως μὴ πληρώσωσι· δὲν θὰ ἦτο δὲ τοῦτο ἀνεκτὸν, ὡς μεταφέρον εἰς τὸ σύνολον τῶν φορολογουμένων τοῦ Κράτους,—διότι πᾶσα ἐπιβάρυνσις τοῦ Δημοσίου εἶναι ἐπιβάρυνσις τῶν φορολογουμένων —βάρος, ἀνῆκον ἀποκλειστικῶς εἰς τοὺς εὐπόρους τούτους. Ἐῤῥήθη πρὸ ὀλίγου, ὅτι, ἂν ψηφισθῇ ὁ τόκος εἰς 8%, οὐδεμίαν παρέχομεν εὐκολίαν εἰς τοὺς μὴ εὐκολυνομένους εἰς τὴν πληρωμὴν, διότι ἐπὶ τῷ τόκῳ τούτῳ δύνανται νὰ λάβωσι χρήματα παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ἂν ὄχι καὶ παρ’ ἰδιωτῶν. Ἀλλὰ πᾶς τις δὲν δύναται νὰ λάβῃ χρήματα παρὰ τῆς Τραπέζης, οἱ δὲ πλεῖστοι μόνον παρ’ ἰδιωτῶν δύνανται νὰ δανεισθῶσιν, εἶναι δὲ γνωστὸν, ὅτι οἱ μὴ δυνάμενοι νὰ λάβωσι παρὰ τῆς Τραπέζης καὶ λαμβάνοντες παρ’ ἰδιωτῶν ἀναγκάζονται νὰ ὑποκύπτωσιν εἰς ἀπαιτήσεις, αἵτινες ἐνδέχεται ν’ αὐξήσωσι τὸ βάρος τοῦ τόκου εἰς τὸ διπλοῦν καὶ τριπλοῦν τοῦ ἀναγραφομένου· ἀλλὰ καὶ ὁ δυνάμενος νὰ δανεισθῇ παρὰ τῆς Τραπέζης, καὶ αὐτὸς θὰ δανεισθῇ οὐχὶ ὡς παρέχει εἰς αὐτὸν τὴν διορίαν τὸ νομοσχέδιον, τουτέστιν ἄνευ οὐδεμιᾶς ἄλλης ἐπιβαρύνσεως, πλὴν τῆς τοῦ τόκου· ἡ Τράπεζα, ἵνα παράσχῃ εἰς τὸν ἰδιώτην τὴν εὐκολίαν ταύτην, θὰ τῷ ζητήσῃ τὴν ὑποθήκευσιν αὐτοῦ τοῦ φορολογουμένου κτήματος, ἢ ἄλλου κτήματος, ἢ ἄλλας ἐγγυήσεις, ἐκ τῶν καθοριζομένων ἐν τῷ Καταστατικῷ αὐτῆς. Ἀλλ’, ὡς προεῖπον, εἰς πολλοὺς θέλει ἀρνηθῆ ἡ Τράπεζα τὸ δάνειον. Τὸ νομοσχέδιον ταύτην τὴν εὐκολίαν παρέχει εἰς πάντας, εἴτε δύνανται νὰ δανεισθῶσιν εἴτε δὲν δύνανται νὰ δανεισθῶσι παρὰ τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, ὅτι ἄνευ τῶν ὅρων, εἰς οὓς ὑποβάλλει ἡ Τράπεζα τὴν παροχὴν, χορηγεῖ τὴν εὐκολίαν ἐπὶ τῷ τόκῳ τῆς Τραπέζης. Τὸν τόκον τοῦτον θὰ ἠδυνάμην νὰ ἐλαττώσω κατά τι, ἀλλ’ οὐχὶ ἕως τοῦ ὅρου, ὃν ἀναγνωρίζουσιν αἱ εὔποροι τάξεις τῶν Ἀθηνῶν ἐν τοῖς ἀνοικτοῖς αὐτῶν λογαριασμοῖς....

§96ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἑπτὰ τοῖς ἑκατόν.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἓξ τοῖς ἑκατὸν εἶναι ὁ τόκος, τὸν ὁποῖον ὁ εὔπορος ἀναγνωρίζει ἐν ταῖς σχέσεσιν αὐτοῦ, ἑπομένως ὑπάρχει ἴσως διάστημά τι πρὸς ὑποχώρησιν· ἀντὶ τοῦ 8 δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν τὸ 7%, ἀλλὰ κάτω τοῦ 7 ὄχι, διότι ἄλλως προκαλοῦμεν τοὺς εὐποροῦντας νὰ μὴ πληρώσωσιν εὐθὺς, ἀλλὰ νὰ ὠφεληθῶσιν ἐκ τῶν εὐκολιῶν τοῦ Νόμου.

§98Δ. Μ. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. Διαβεβαιῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ὀλίγοι εἶναι οἱ πλούσιοι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι πληρόνουσι πολὺν φόρον ἐν Ἀθήναις· τὸ γνωρίζω δὲ, διότι λαμβάνω μέρος εἰς τὴν ἐκδίκασιν τῶν παραπόνων ἐπὶ τοῦ καταλόγου τοῦ φόρου τῶν οἰκοδομῶν. Νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει νὰ τιμωρηθῶσιν οἱ πτωχοὶ, διότι οἱ πλούσιοι δύνανται νὰ πληρώσωσι τὸν τόκον ἢ καὶ τὸν φόρον διὰ μιᾶς, φρονῶ δὲ, ὅτι δυνάμεθα νὰ συμβιβάσωμεν τὸ πρᾶγμα, ἐὰν παραδεχθῶμεν κλίμακα τοιαύτην, ὥστε νὰ ἐξαιρέσωμεν τοὺς πτωχοὺς τῆς πληρωμῆς τοῦ τόκου· οἱ ὀφείλοντες ἐτήσιον φόρον μέχρι διακοσίων δραχμῶν νὰ μὴ πληρόνωσι τόκον, οἱ ὀφείλοντες φόρον ἄνω τῶν 200 μέχρι τῶν 500 νὰ πληρόνωσι τόκον 4%, οἱ μέχρις 800, 5%, καὶ οἱ ἄνω τῶν 1000, 7%. Οἱ φορολογικοὶ κατάλογοι δὲν ἐγένοντο εἰσέτι ὁριστικοὶ καὶ οὔτε μέχρι τέλους Δεκεμβρίου θὰ καταστῶσι τοιοῦτοι, τοῦτο δὲ ἕνεκα ὑπαιτιότητος οὐχὶ τῶν φορολογουμένων, ἀλλὰ τοῦ Δημοσίου. Διατί λοιπὸν νὰ τιμωρήσητε τοὺς φορολογουμένους, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι ὑπαίτιοι τῆς τοιαύτης καταστάσεως;

§99Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Οὐδεμίαν εἶχον ἀμφιβολίαν, ὅτι ἠθέλομεν εὑρεθῆ σύμφωνοι μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ σπουδαιότερον ζήτημα, τὸ ζήτημα δηλ. τοῦ ὅτι οἱ ὀφείλοντες δὲν εἶναι ποσῶς ὑπαίτιοι τῆς καθυστερήσεως τῆς ὀφειλῆς αὐτῶν. Ἤλπιζον ὅμως, ὅτι, ἀφοῦ εἰς τὴν βάσιν εὑρέθημεν σύμφωνοι, ἠθέλομεν εὑρεθῆ σύμφωνοι καὶ εἰς τὰς συνεπείας· διότι, ἀφοῦ παραδεχόμεθα, ὅτι ὁ ὀφειλέτης δὲν εἶναι ὑπαίτιος τῆς καθυστερήσεως, πῶς δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν ὡς ἀρχὴν στηριζομένην εἰς τὸ δίκαιον, ὅτι ὀφείλει νὰ ὑποβληθῇ εἰς τὴν πληρωμὴν τόκου, μόνον καὶ μόνον, ἵνα δικαιολογηθῇ ἡ ἄμεσος εἴσπραξις παρ’ ἐκείνων, οἵτινες δύνανται νὰ πληρώσωσι, καὶ οἵτινες ἴσως θελήσωσι νὰ ἐπωφεληθῶσι τῆς γινομένης ὑπὲρ τῶν μὴ δυναμένων εὐκολίας; Προτείνω ἑπομένως τὴν ἐκ τοῦ νομοσχεδίου ἀπάλειψιν τοῦ τόκου, τυγχάνοντος ὅλως ἀδικαιολογήτου, ἀφοῦ οὐδαμῶς πταίουσιν οἱ ὀφειλέται.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐξ ὅσων ἐῤῥήθησαν ἤθελέ τις ἴσως ὑπολάβει, ὅτι πρόκειται περὶ πληρωμῆς τόκων διὰ τὸ παρελθόν. Τοιοῦτόν τι δὲν συμβαίνει. Ἐν τῷ παρελθόντι οὐδὲν ἐπλήρωσαν οἱ ὀφείλοντες τὸν φόρον, ὠφεληθέντες τὸν τόκον, ἀλλ’ ἡ παρασχοῦσα τὴν ὠφέλειαν ταύτην ἀναβολὴ τῆς πληρωμῆς περιάγει αὐτοὺς ἤδη εἰς στενοχωρίαν, ἀναγκαζομένους νὰ καταβάλωσι συλλήβδην ὁλόκληρον τὸ κεφάλαιον τῆς ὀφειλῆς, ἔστω καὶ ἀτόκως· ἂν ἀπέτινον τὸν φόρον ἐγκαίρως, θὰ ἐστεροῦντο τοῦ χρήματος, οὗτινος ἐξακολουθοῦσιν ἀπολαύοντες τὴν ἐκ τῆς νομῆς ὠφέλειαν, ἀλλὰ δὲν θὰ διετέλουν ἤδη ἐν δυσχερείᾳ πρὸς εὕρεσιν τοῦ χρήματος, εἰς ὃ συνεποσώθη ἡ ὀφειλή. Διέξοδον ἐκ τῆς δυσχερείας τοῖς παρέχει τὸ νομοσχέδιον, χορηγοῦν διορίας ἐπὶ τόκῳ ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως ἑκάστης αὐτῶν. Οἱ μὴ θέλοντες νὰ ἐπωφεληθῶσιν ἐκ τῶν χορηγουμένων διοριῶν, ἀλλ’ ἀποτίνοντες εὐθὺς τὴν ὀφειλὴν, εἰς οὐδένα ὑποβάλλονται τόκον, καὶ ὠφελοῦνται ἐκ πάντων τῶν τόκων τοῦ παρ’ αὐτῶν ὀφειλομένου χρήματος, οὗτινος διετήρησαν τὴν χρῆσιν μέχρι τῆς ἐπιβραδυνάσης πληρωμῆς. Τουναντίον οἱ μὴ εὐκολυνόμενοι, ὅπως καταβάλωσι τὸ ὅλον ποσὸν εὐθὺς, ἀπολαύουσι τοῦ εὐεργετήματος τοῦ Νόμου, ὑποχρεούμενοι ὅμως εἰς πληρωμὴν τόκου, ὃν εἴχομεν ὁρίσει εἰς 8%, ἀλλὰ δυνάμεθα νὰ παραδεχθῶμεν, ὅπως περιορισθῇ εἰς 7%.

§101ΙΩ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ποσῶς δὲν ἐνομίσθη, ὅτι ἐπρόκειτο περὶ πληρωμῆς τόκου τοῦ παρελθόντος, διότι τὸ νομοσχέδιον καὶ ῥητῶς τὸ λέγει καὶ σαφέστατον εἶναι. Τὸ νὰ λέγῃ δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι οἱ πλεῖστοι τουλάχιστον τῶν ὀφειλετῶν καὶ ἰδίως ἐκεῖνοι, περὶ τῶν ὁποίων μεριμνῶμεν, οἱ μὴ πλούσιοι, οἱ ζῶντες ἐν στενοχωρίᾳ, εἰς οὓς μόλις ἐπαρκοῦσι τὰ εἰσοδήματά των διὰ νὰ ζήσωσιν, ὠφελήθησαν τὸν τόκον τοῦ παρελθόντος, τοῦτο ἀποδεικνύει, ὅτι ἀγνοεῖ τὸν τόπον. Ὠφελήθησαν τὸν τόκον οἱ ἔχοντες ἀνοικτὸν λογαριασμὸν μὲ τὰς Τραπέζας, καὶ ἑπομένως ὠφελούμενοι αὐτόν, ἂν πληρώσωσι βραδύτερον. Ἀλλ’ οἱ πλεῖστοι, ἐκεῖνοι, περὶ ὧν κυρίως φροντίζομεν, ἀφοῦ δὲν τοῖς ἐζητήθησαν τὰ χρήματά των, τὰ ἐξώδευσαν εἰς ἄλλας ἀνάγκας, δὲν τὰ ἐτόκισαν δὲ, οὐδὲ ἔκαμον ἐπιχείρησιν ἄλλην προσοδοφόρον· τὰ ἐξώδευσαν εἰς τὰς καθημερινὰς αὐτῶν ἀνάγκας, καὶ θὰ προετίμων πολὺ νὰ τοῖς ἐζητοῦντο ἔκτοτε κατ’ ἔτος, διὰ νὰ μὴ συσσωρεύωνται, ὡς νῦν, πολλὰ καὶ δυσχεραίνηται ἡ θέσις των. Σήμερον ἑπομένως, ὅτε ἐρχόμεθα καὶ τοῖς ζητοῦμεν τὰς ὠφελείας τοῦ παρελθόντος, τοὺς εἰρωνευόμεθα. Ἐπαναλαμβάνω, Κύριοι, ὅτι ὁ τόκος εἶναι ἀδικαιολόγητος, δὲν στηρίζεται οὐδαμοῦ. Τὸ νὰ λέγῃ δὲ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι μειοῖ τὸν τόκον ἀπὸ 8 εἰς 7%, τὸ τοιοῦτον δὲν θεωρῶ σοβαρόν.

§102ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ὑπὸ τοῦ κ. Καλλιφρονᾶ ὑποβληθεῖσα τροπολογία θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ, θὰ ληφθῇ δὲ ὑπ’ ὄψει κατὰ τὴν γʹ συζήτησιν. Ἔχει δὲ ὡς ἑξῆς: «Νὰ προστεθῶσι μετὰ τὰς λέξεις «ἐπὶ τόκῳ» τὰ ἑξῆς: 4%, ἐὰν ὁ ἐτήσιος φόρος ὑπερβαίνῃ τὰς δρ. 500, 6 ο/ο, ἐὰν ὑπερβαίνῃ τὰς δραχ. 800, καὶ 8%, ἐὰν ὑπερβαίνῃ τὰς δραχ. 1000.» (Γίνεται δεκτὸν τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἄρθρον, ὡς ἔχει. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2 καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου).

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ διὰ τὸ 1888.

§104ΑΓΓ. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Παρακαλῶ νὰ ἀναβληθῇ ἡ ἐπιψήφισις τοῦ νομοσχεδίου αὐτοῦ δι’ αὔριον, διότι ἔχω νὰ ζητήσω πληροφορίας τινὰς αὔριον.

§105ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἄς ἀναβληθῇ.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναβάλλεται. (Ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ εἰς αʹ συζήτησιν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 6 Αὐγούστου 1887 Β. Διατάγματος περὶ παρατάσεως προθεσμίας πρὸς προσέλευσιν καθυστερουμένων κληρωτῶν τῆς ἀπογραφῆς τοῦ 1886. 2) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 14 Αὐγούστου 1887 Β. Διατάγματος περὶ ἀπαγορεύσεως ἀνακατατάξεως μετὰ χρηματικῆς ἀμοιβῆς).

§107ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ΑΦΚΗʹ Νόμου τῆς 28 Μαΐου 1887.

§108ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Γνωρίζετε, κύριοι Βουλευταὶ, τοὺς πολλοὺς καὶ ποικίλους Νόμους, τοὺς ἐκδοθέντας ἐπανειλημμένως καὶ ἀναγομένους εἰς τὸ ζήτημα τῆς παρ’ ἡμῖν στρατολογίας. Γνωρίζετε ἐπίσης, ὅτι κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον κατωρθώθη τέλος πάντων νὰ συνδυασθῶσι πρὸς ἀλλήλους οἱ Νόμοι οὗτοι, νὰ παραλειφθῶσι τὰ περιττὰ, νὰ περιληφθῇ πᾶν, ὅ,τι ἦτο καὶ ἔπρεπε νὰ διατηρηθῇ ἐν ἰσχύϊ, καὶ τοιουτοτρόπως νὰ σχηματισθῇ εἷς πλήρης κῶδιξ στρατολογικός. Ὑπέθετέ τις, ὅτι μετὰ τὴν τοιαύτην ἐργασίαν ἐπὶ πολλὰ ἔτη δὲν ἠθέλομεν ἐνασχοληθῆ καὶ πάλιν περὶ Νόμου ἀναγομένου εἰς τὴν στρατολογίαν, καὶ ὅμως μόλις ὀλίγοι μῆνες παρῆλθον ἔκτοτε καὶ ἰδοὺ εἰσάγεται νέος τοιοῦτος Νόμος. Καὶ ἄλλοτε εἶπον, καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνω, ὅτι ἡ ἀδιάκοπος μεταβολὴ τῆς νομοθεσίας δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ θεωρηθῇ ὡς προσὸν σοφοῦ καὶ περιεσκεμμένου νομοθέτου· ἐν τούτοις εἰσάγεται, ὡς εἶπον, νέος Νόμος, ἑπομένως ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν κατὰ πόσον καὶ ὁ Νόμος οὗτος δύναται νὰ θεωρηθῇ ἀναγκαῖος καὶ χρήσιμος πρὸς τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπιδιώκει, καὶ κατὰ πόσον συνάδει ἢ βελτιοῖ τὴν ἰσχύουσαν νομοθεσίαν, καὶ τοῦτο ἵνα μὴ τυχὸν εἰς τὴν ἑπομένην Σύνοδον παραστῇ ἡ ἀνάγκη νέου Νόμου, μεταβάλλοντος αὐτὰς ταύτας τὰς διατάξεις, ἃς καὶ ἤδη πρόκειται νὰ μεταβάλωμεν. Καὶ ὤφειλον νὰ ἐκφράσω τὴν ἀπορίαν μου διὰ τὴν τοιαύτην ἀδιάλειπτον μεταβολὴν τῶν Νόμων, καθόσον ὁ ἡμέτερος περὶ στρατολογίας Νόμος μετεφράσθη σχεδὸν κατὰ λέξιν ἐκ τοῦ στρατολογικοῦ Γαλλικοῦ νόμου, καὶ ἐνῷ ὁ Γαλλικὸς Νόμος ἀπὸ τοῦ 1872, ἀφ’ ὅτου ἐφαρμόζεται ἐν Γαλλίᾳ, σχεδὸν οὐδεμίαν ὑπέστη μεταβολὴν, τὸ ἰδικόν μας νομοθέτημα ἀπέκτησεν ἤδη πλήρη ἱστορίαν, ὡς γνωρίζετε. Τὸ εἰσαγόμενον, Κύριοι, νομοσχέδιον περιέχει τροποποιήσεις τριῶν ἢ τεσσάρων ἄρθρων τοῦ ἰσχύοντος στρατολογικοῦ κώδικος. Καὶ καθόσον μὲν ἀφορᾷ εἰς τὴν μεταβολὴν τοῦ ἄρθρου 80 τοῦ κώδικος τούτου, αὕτη σκοπὸν ἔχει νὰ ἐπιτρέψῃ τὴν καὶ εἰς τὸ πυροβολικὸν κατάταξιν τῶν νέων, οἱ ὁποῖοι ἔτυχον τριμήνου ὑπηρεσίας. Τὴν τρίμηνον αὐτὴν ὑπηρεσίαν, τὴν ὁποίαν κατὰ τὸν ἰσχύοντα Νόμον ὤφειλον νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐν τῷ πεζικῷ, ὁ ἤδη εἰσαγόμενος νέος Νόμος διατάσσει, ἢ μᾶλλον ἐπιτρέπει, νὰ τὴν διανύσωσιν εἰς τὸ πυροβολικόν. Εἶναι, Κύριοι, ἀντικείμενον καθαρῶς στρατιωτικόν, ἀλλὰ τολμῶ νὰ ἐκφράσω ἀπορίαν τινά. Ὁποίαν ἐξάσκησιν θὰ λάβῃ ὁ νέος ὁ ἐπὶ τρίμηνον διαμείνας ἐν τῷ πυροβολικῷ, ἵνα κατόπιν χρησιμεύσῃ, ἐν καιρῷ δράσεως, διὰ τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν τοῦ πυροβολικοῦ; Δὲν ἔχω ἄλλο τι νὰ προσθέσω ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὡς καὶ διὰ τὰ δύο ἑπόμενα. Ἐκτὸς ὅμως τῶν ἄρθρων αὐτῶν, τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον προτείνει τὴν μεταβολὴν τοῦ ἄρθρου 119 τοῦ στρατολογικοῦ κώδικος. Ὅτε, Κύριοι ἐψηφίζετο τὸ ἄρθρον 119 τοῦ στρατολογικοῦ κώδικος, εἶχον λάβει τὸν λόγον, καὶ ἐδήλωσα πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν δύναται νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐξασφαλίζον τὴν ἐπιτυχίαν τοῦ σκοποῦ, δι’ ὃν εἰσήγετο εἰς τὸν κώδικα ἐκεῖνον. Ἀλλά, καίτοι, ὡς βλέπω ἤδη ἐκ τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν τῆς Βουλῆς, ἐν ἐκτάσει ὑπέδειξα τὰς ἐλλείψεις τοῦ ἄρθρου 119, οὐδόλως εἰσηκούσθην, διότι γνωρίζετε τὸ ἐφαρμοζόμενον εἰς τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς σύστημα, νὰ ψηφίζωνται ἀνεξετάστως πάντα τὰ ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου εἰσαγόμενα, οὐδεμία δὲ νὰ δίδηται προσοχὴ καὶ εἰς ἐκείνους, οἵτινες προφανέστατα ὑποδεικνύουσι λάθη ἢ πλημμελήματα. Οὐδεμία λοιπὸν ἐδόθη ἀκρόασις εἰς τοὺς λόγους μου. Ἂν ἤθελε δοθῆ ἀκρόασίς τις, τότε τινὲς τῶν διατάξεων τοῦ εἰσαγομένου νομοσχεδίου πρὸς ἀντικατάστασιν τοῦ ἄρθρου ἐκείνου ἤθελον ἔκτοτε περιληφθῆ ἐν τῷ Νόμῳ, καὶ δὲν ἤθελον ἴσως παρουσιαθῆ αὐτὴ ἡ ἀνάγκη τῆς νέας τροπολογίας τῆς κειμένης νομοθεσίας. Τὸ ἄρθρον, Κύριοι, αὐτὸ ἀνάγεται εἰς ἕνα θεσμὸν τοῦ στρατολογικοῦ κώδικος, φέροντα τὴν ὀνομασίαν «ἐθελουσία ὑπὸ ὅρον κατάταξις». Ὁ σκοπὸς τοῦ θεσμοῦ τούτου εἶναι διττὸς, ὅπως ἐν ἐκτάσει εἶπον τότε, ἀφ’ ἑνὸς μὲν νὰ παράσχῃ εἰς τοὺς νέους, τοὺς ἔχοντας προσόντα τινὰ διανοητικῆς ἀναπτύξεως, τὴν εὐκολίαν νὰ ὑπηρετήσωσι διανύοντες ὀλιγώτερον χρόνον εἰς τὸν στρατὸν, ἀφ’ ἑτέρου δὲ τὴν εὐκαιρίαν εἰς τὸ Κράτος νὰ μεταχειρισθῇ τοὺς νέους αὐτοὺς, τοὺς διανύοντας ὀλιγώτερον χρόνον ἐν τῇ στρατιωτικῇ ὑπηρεσίᾳ, νὰ μεταχειρισθῇ αὐτοὺς ὡς ἐφέδρους ὑπαξιωματικοὺς ἢ ἀξιωματικούς. Χάριν τοῦ συνδυασμοῦ αὐτῶν τῶν δύο συμφερόντων συνάπτεται ἓν εἶδος συμβάσεως τῆς Κυβερνήσεως μετὰ τῶν νέων τῆς ἀναπτύξεως ταύτης. Ἡ Κυβέρνησις λέγει πρὸς αὐτούς: «σᾶς ἐπιτρέπω νὰ ὑπηρετήσητε ἐπ’ ὀλίγον χρόνον, ἀλλ’ ὑπὸ τὸν ὅρον τοῦ νὰ ἀναλάβητε τὴν ὑποχρέωσιν κατὰ τὸ χρονικὸν αὐτὸ διάστημα νὰ ἀσκηθῆτε, νὰ γίνητε ἱκανοὶ, ὥστε νὰ ὑπηρετήσητε ὡς ὑπαξιωματικοὶ καὶ ἀξιωματικοὶ τῆς ἐφεδρείας, καὶ ἂν δὲν πραγματοποιήσητε τὸν ὅρον τοῦτον, σᾶς στερῶ τῆς εὐκολίας ταύτης καὶ σᾶς ὑποχρεῶ νὰ ὑπηρετήσητε ὡς καὶ οἱ λοιποί.» Αὐτὴ εἶναι ἡ ἔννοια τοῦ θεσμοῦ τῆς ἐθελουσίας κατατάξεως, καὶ ἐπὶ τῇ βάσει τούτου τοῦ θεσμοῦ ἐν Γαλλίᾳ, ὅπου ἡ θητεία εἶναι πενταετὴς, ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς νέους, περὶ ὧν ὁ λόγος, νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ ἕν ἔτος, ἀλλὰ κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο θὰ ἀκολουθήσωσι στρατιωτικὰ μαθήματα καὶ θὰ ὑποβληθῶσι κατόπιν εἰς ἐξετάσεις, ἂν δὲ ἀποτύχωσιν εἰς αὐτὰς, στεροῦνται τοῦ εὐεργετήματος καὶ ὑποβάλλονται εἰς τὴν πενταετῆ θητείαν. Τοιαῦται ἢ ἀνάλογοι διατάξεις ἔπρεπε νὰ διέπωσι καὶ παρ’ ἡμῖν τὴν ὑπὸ ὅρον ἐθελουσίαν κατάταξιν. Καὶ ὅμως παραδόξως οὔτε οἱ πρῶτοι μεταφράσαντες τὸν Γαλλικὸν στρατολογικὸν Νόμον, οὔτε οἱ εἰσαγαγόντες κατόπιν διαφόρους Νόμους, τροποποιοῦντας αὐτὴν ταύτη τὴν ἐθελουσίαν ὑπὸ ὅρον κατάταξιν, κατενόησαν τὸν σκοπὸν τοῦ θεσμοῦ τούτου, ἵνα κανονίσωσι τὰ περὶ αὐτοῦ συμφώνως πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Κατὰ τὸ ἄρθρον 119 τοῦ ἰσχύοντος στρατολογικοῦ κώδικος, ἐπιτρέπεται εἰς τοὺς νέους νὰ κατατάσσωνται εἰς ἐθελουσίαν ὑπὸ ὅρον κατάταξιν, καὶ εἰ μὲν δηλώσωσιν, ὅτι ἐπιθυμοῦσι νὰ ἀποκτήσωσι τὸν βαθμὸν τοῦ ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ, ὀφείλουσι νὰ ὑπηρετήσωσιν ἓν καὶ ἥμισυ ἔτος, ἄλλως κατατάσσονται ἐπὶ ἓν ἔτος, καὶ ὑποβάλλονται εἰς τὴν πληρωμὴν διπλασίου χρηματικοῦ τιμήματος καὶ προσέτι δραχμῶν 800. Ἑπομένως εἰς τὴν διάθεσιν τοῦ νέου μένει νὰ δηλώσῃ, ἂν ἐπιθυμῇ, ἢ ὄχι, ν’ ἀποκτήσῃ τὸν βαθμὸν τοῦ ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ. Καὶ ἂν ὅμως ἐκφράσῃ τοιαύτην ἐπιθυμίαν, οὐδεμία λαμβάνεται πρόνοια νὰ διδαχθῇ τὰς πρὸς τοῦτο ἀναγκαίας γνώσεις, καὶ νὰ ὑποβληθῇ εἰς ἐξετάσεις. Περὶ ἐξετάσεων πραγματεύεται ἀληθῶς ὁ περὶ ἀξιωματικῶν τῆς ἐφεδρείας Νόμος, ἀλλὰ καὶ οὗτος δὲν ὑποχρεοῖ τὸν λαβόντα ἐθελουσίαν ὑπὸ ὅρον κατάταξιν νέον νὰ δώσῃ ἐξετάσεις, ἀλλ’ ἁπλῶς τῷ ἐπιτρέπει, ὥστε, ἂν ὁ νέος δὲν θελήσῃ, οὐδόλως ὠφελεῖται ἡ Πολιτεία ἐκ τοῦ θεσμοῦ τῆς ὑπὸ ὅρον ἐθελουσίας κατατάξεως. Τοιοῦτον σύστημα δὲν δύναται βεβαίως νὰ θεωρηθῇ ὡς ἐπιδιῶκον τὸν σκοπὸν, διὰ τὸν ὁποῖον ἡ ὑπὸ ὅρον ἐθελουσία κατάταξις εἰσήχθη, καὶ διὰ τοὺς λόγους, οὓς ἐξέθηκα, καὶ διὰ τὸν ἑξῆς ἀκόμη λόγον· διότι, ἵνα προτιμήσῃ νέος τις τὴν ἐθελουσίαν κατάταξιν, πρέπει νὰ ἔχῃ ὠφέλειάν τινα ὡς πρὸς τὸν χρόνον τῆς θητείας· ἀλλὰ τοιαύτην ὠφέλειαν δὲν δύναται νὰ ἔχῃ παρ’ ἡμῖν. Ἡ κειμένη νομοθεσία ὑποχρεοῖ αὐτὸν νὰ δηλώσῃ πρὸ τῆς κληρώσεως, ἐὰν θέλῃ νὰ ἀναλάβῃ ἐθελουσίαν ὑπὸ ὅρον κατάταξιν. Ἐὰν, Κύριοι, δηλώσῃ, θὰ ὑπηρετήσῃ 1½ ἢ 1 ἔτος καθόσον δηλοῖ, ὅτι θέλει νὰ ἦναι ἀξιωματικὸς τῆς ἐφεδρείας, ἢ ἄνευ τοιαύτης δηλώσεως. Ἐὰν δὲ ἀναλάβῃ ἐθελουσίαν ὑπὸ ὅρον ὑποχρέωσιν, ἐπὶ πόσον χρόνον θὰ ὑπηρετήσῃ; Εἰ μὲν λάβῃ κλῆρον διετοῦς ὑπηρεσίας, θὰ ὑπηρετήσῃ 19 μῆνας, εἰ δὲ λάβῃ κλῆρον τριμήνου ὑπηρεσίας, μετὰ τρεῖς μῆνας θὰ ἀπέλθῃ πρὸς ἐξακολούθησιν τῶν σπουδῶν του. Λοιπὸν ὑπὸ τοιούτους ὅρους, τίς θέλει προτιμήσει, ἀντὶ τῶν συνεπειῶν, τῶν ἐπερχομένων ἐκ τῆς κληρώσεως, νὰ ἀναλάβῃ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἔτους ὑπηρεσίαν, δηλ. σχεδὸν ἴσην μὲ ἐκείνην, τὴν ὁποίαν θὰ ὑπηρετήσῃ, ἐὰν δὲν κάμῃ χρῆσιν τοῦ εὐεργετήματος, τὸ ὁποῖον παρέχει εἰς αὑτὸν ἡ ὑπὸ ὅρον ἐθελουσία κατάταξις; Ἕνεκα τούτου ἔλεγον τότε εἰς τὴν Βουλὴν (ἀναγινώσκει): «Ἄν θέλωμεν νὰ καρποφορήσῃ παρ’ ἡμῖν ἡ ὑπὸ ὅρον ἐθελουσία κατάταξις, καὶ νὰ παράσχῃ ἡμῖν ἐφέδρους ἀξιωματικούς, δέον νὰ παράσχωμεν μείζονα εὐκολίαν εἰς τοὺς ἐγγραμμάτους νέους, ὡς π. χ. νὰ ἐπιτρέψωμεν αὐτοῖς τὴν τοιαύτην κατάταξιν καὶ μετὰ τὴν κλήρωσίν των. Ἀλλ’ ὡς ἔχουσι νῦν τὰ πράγματα, ὅλη ἡ πρόνοια, ἥτις ἐλήφθη περὶ τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, ἀποβαίνει ματαία». Τὴν ἰδέαν ταύτην ἐπραγματοποίησεν ἡ τροπολογία, τὴν ὁποίαν εἰσάγει ἡ Κυβέρνησις. Ἐπιτρέπει τὴν ὑπὸ ὅρον ἐθελουσίαν κατάταξιν καὶ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἔτυχον διετοῦς ὑπηρεσίας, διότι οἱ λαχόντες τριμήνου ὑπηρεσίας δὲν ἔχουσι συμφέρον νὰ ποιήσωσι χρῆσιν αὐτῆς. Ἀλλ’ ἐξεταστέον ἤδη, ἂν καὶ ἡ διάταξις αὕτη, περὶ τῆς ὁποίας εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος, καὶ αἱ λοιπαὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιεχόμεναι διατάξεις συντελῶσιν ἀληθῶς εἰς πραγματοποίησιν τοῦ σκοποῦ, δι’ ὃν εἰσήχθη εἰς τὸν Στρατολογικὸν Νόμον ἡ ἐθελουσία κατάταξις. Τὸ ἄρθρον 119 τοῦ νομοσχεδίου λέγει: «Οἱ διανύοντες τὸ 19 καὶ 20 τῆς ἡλικίας των ἔτος καὶ φέροντες ἀποφοιτήριον τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου ἤ τινος τῶν ἐν ἀλλοδαπῇ.... κτλ. κτλ. εἰσὶ δεκτοὶ εἰς ὑπὸ ὅρον ἐπὶ ἓν ἔτος ἐθελουσίαν κατάταξιν ἐπὶ προσαγωγῇ τῶν ἐπισήμων ἀποδεικτικῶν καὶ ἐπὶ καταβολῇ, πρὸ τῆς κατατάξεώς των, εἰς τὸ Δημόσιον χρηματικοῦ τιμήματος διπλασίου.... καὶ προσέτι δραχμῶν 800». Τοιαύτη εἶναι ἡ διάταξις τῆς ἀ. παραγράφου τοῦ νομοσχεδίου. Δι’ αὐτῆς ἐπιζητεῖτε βεβαίως νὰ προσελκύσητε τοὺς ἐγγραμμάτους νέους εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν διὰ τῆς ἀποδοχῆς αὐτῶν εἰς τὴν ὑπὸ ὅρον ἐθελουσίαν κατάταξιν. Ἀλλὰ πρῶτον ἐν τῇ παραγράφῳ γίνεται λόγος περὶ τῶν διατρεχόντων τὸ 19 καὶ 20 ἔτος τῆς ἡλικίας των. Καὶ διατὶ τάχα, οἱ διατρέχοντες τὸ 21 ἔτος δὲν πρέπει νὰ ἔχωσι τὸ εὐεργέτημα τοῦτο; Ἡ κειμένη στρατιωτικὴ νομοθεσία, ὁ στρατολογικὸς κῶδιξ δὲν περιέχει τοιοῦτον περιορισμόν· ἀπὸ τοῦ 19 ἔτους καὶ ἐφεξῆς ἐπιτρέπει τὴν ἐθελουσίαν κατάταξιν. Δεύτερον, νομίζετε, ὅτι ὑπὸ τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας ἐπιβάλλετε, τῆς πληρωμῆς διπλασίου χρηματικοῦ τιμήματος, δυναμένου νὰ ἀνέλθῃ εἰς 100 μέχρι 500 δραχμῶν, καὶ προσέτι τῆς πληρωμῆς 800 δραχμῶν, δύνασθε νὰ ἔχητε ἐλπίδα, ὅτι θὰ προτιμήσῃ κἀνεὶς τῶν νέων αὐτὸ τὸ εἶδος τῆς εἰσαγωγῆς του εἰς τὴν στρατιωτικὴν ὑπηρεσίαν; Ἐγὼ φρονῶ, ὅτι οὐδεὶς θέλει προτιμήσει ὑπὸ τοὺς ὅρους τούτους τὴν ὑπὸ ὅρον ἐθελουσίαν κατάταξιν, καὶ ἑπομένως τὸ νομοσχέδιον, ὅπως ἔχει, εἰς οὐδὲν θέλει συντελέσει, καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον, καὶ διότι, καὶ ἄν τινες ἀναλάβωσι τοιαύτην ὑποχρέωσιν, οὐχ ἧττον εἰς οὐδεμίαν θέλουσιν ὑποβληθῆ ἰδιαιτέραν ἐκπαίδευσιν, δυναμένην νὰ καταστήσῃ αὐτοὺς ἱκανοὺς, ὅπως χρησιμεύσωσιν ὡς ἔφεδροι ἀξιωματικοί· Ἑπομένως ἡ διάταξις αὕτη πρέπει κατ’ ἐμὲ νὰ τροποποιηθῇ. Ἡ δευτέρα παράγραφος εἶναι ἐκείνη, ἧς τὴν εἰσαγωγὴν ἀπὸ τῆς παρελθούσης Συνόδου εἶχον ζητήσει, ἡ ἀναφερομένη εἰς τοὺς κληρωθέντας νὰ ὑπηρετήσωσι διετίαν. Ἀντὶ τῆς ὑποχρεώσεως ταύτης, τὸ προκείμενον νομοσχέδιον ἐπιτρέπει αὐτοῖς νὰ ὑπηρετήσωσιν ἐπὶ ἓν ἔτος, ἂν δηλώσωσι μέχρι 1ης Αὐγούστου, ὅτι ἐπιθυμοῦσι τοῦτο, καὶ ἀφοῦ προηγουμένως καταβάλωσι τὸ ὑπὸ τῆς πρώτης παραγράφου ὁριζόμενον τίμημα. Γνωρίζετε, Κύριοι, ὅτι ὅλη ἡ ὑπηρεσία, τὴν ὁποίαν καλοῦνται νὰ ὑπηρετήσωσιν οἱ περὶ ὧν πρόκειται, καίπερ λεγομένη διετὴς, εἶναι πράγματι, ἕνεκα τῶν ἀδειῶν, ἑνὸς ἔτους καὶ ἐννέα μηνῶν. Τὴν ὑπηρεσίαν αὐτὴν ἐλαττοῖ ἡ προκειμένη διάταξις ἐπὶ 9 μῆνας, τὴν καθιστᾷ μονοετῆ. Ὑπάρχει ἑπομένως μία εὐκολία, παρεχομένη εἰς τοὺς νέους τούτους, ἀλλὰ καὶ αὐτὴν τὴν παροχὴν τὴν ὑποβάλλομεν εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ ἐν τῇ πρώτῃ παραγράφῳ ἀναφερομένου τιμήματος, καὶ μάλιστα τὴν ὑποβάλλομεν εἰς τὴν πληρωμὴν ταύτην ἄνευ διακρίσεως, ἑπομένως εἶναι ἀμφίβολον, ἂν ἡ πληρωμὴ ἀναφέρηται εἰς μόνον τὸ χρηματικὸν τίμημα, ἢ καὶ εἰς τὰς 800 δραχμὰς, περὶ ὧν πραγματεύεται ἡ πρώτη παράγραφος. Ὑπάρχει καὶ ἓν τρίτον ἐδάφιον, κατὰ τὸ ὁποῖον οἱ τυχόντες διετοῦς ὑπηρεσίας, μὴ δηλώσαντες δὲ, ὅτι θέλουσιν ἀναλάβει τὴν ὑπὸ ὅρον ἐθελουσίαν κατάταξιν, «διαταγῇ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν ἀκολουθοῦσι τὰ τῆς Σχολῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν μαθήματα». Ὡς πρὸς τὴν διάταξιν ταύτην παρατηρῶ, ὅτι δὲν δύναται νὰ γνωρίζῃ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν, τίνες οἱ ἔχοντες τὰ προσόντα τῆς ὑπὸ ὅρον ἐθελουσίας κατατάξεως, ἵνα διατάξῃ τὴν εἰς τὴν Σχολὴν τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν κατάταξίν των· ὥστε, ἐὰν δὲν ἔχωσιν οὗτοι συμφέρον νὰ δηλώσωσιν, ὅτι ἔχουσι τὰ προσόντα, ἡ διάταξις μένει ἀνεφάρμοστος. Ἐκτὸς τούτου, ἐγὼ οὐδεμίαν Σχολὴν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν γνωρίζω, καὶ παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν νὰ μοὶ ἐξηγήσῃ, ποία Σχολὴ εἶναι αὕτη, καὶ τίνα μαθήματα θὰ διδάσκωνται ἐν αὐτῇ. Ἐπὶ τέλους ὁ κ. Ὑπουργὸς διὰ τοῦ τελευταίου ἐδαφίου τοῦ προκειμένου ἄρθρου ἐπιτρέπει εἰς τοὺς διαθεσίμους, τοὺς ἔχοντας τὰ ὑπὸ τῆς ά. παραγράφου τοῦ παρόντος ἄρθρου ὁριζόμενα προσόντα, δηλαδὴ ἡλικίαν 19 ἢ 20 ἐτῶν, ἀποφοιτήριον τοῦ Ἐθνικοῦ Πανεπιστημίου κτλ. νὰ δηλώσωσι μέχρι τῆς 1ης Αὐγούστου, ὅτι ἐπιθυμοῦσι ν’ ἀποκτήσωσι τὸν βαθμὸν τοῦ ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ, ὅτε, παύοντες νὰ ὦσι διαθέσιμοι, ἀκολουθοῦσι τὰ τῆς αὐτῆς Σχολῆς μαθήματα. Τὸ ἐδάφιον, Κύριοι, μοὶ φαίνεται ὀλίγον σκοτεινόν· διαθεσίμους θεωρῶ ἐκείνους, οἵτινες ὑπηρέτησαν τὴν τρίμηνον ὑπηρεσίαν ἐν τῷ στρατῷ καὶ κατόπιν τίθενται ἐν διαθεσιμότητι. Περὶ τῶν μετὰ τὴν ὑπηρεσίαν τοιούτων ἀληθῶς διαθεσίμων πραγματεύεται τὸ ἄρθρον, ἢ ἐν γένει περὶ τῶν τυχόντων τριμήνου ὑποχρεώσεως; Τὸ πρᾶγμα δὲν εἶναι σαφές· διότι, ἐνῷ ὁμιλεῖ περὶ διαθεσίμων, ὑποχρεοῖ αὐτοὺς νὰ δηλώσωσι μέχρι 1ης Αὐγούστου· ἀλλὰ μέχρι τῆς ἐποχῆς ταύτης οὗτοι δὲν ἔχουσιν ὑπηρετήσει εἰσέτι, διότι τὴν 1ην Ὀκτωβρίου κατατάσσονται εἰς τὸν στρατόν. Φρονῶ λοιπὸν, Κύριοι, συνοψίζων τὴν ὁμιλίαν μου, ὅτι καὶ ἡ προκειμένη εἰς τὸν στρατολογικὸν κώδικα τροποποίησις εἰσάγεται ὅπως δυστυχῶς αἱ πλεῖσται τῶν μέχρι τοῦδε γενομένων τροποποιήσεων εἰσήχθησαν, ἄνευ ἀκριβοῦς γνώσεως τῶν πραγμάτων καὶ ἄνευ ἀληθοῦς ἐξευρέσεως τῶν μέσων, διὰ τῶν ὁποίων δύνανται τὰ πράγματα νὰ βελτιωθῶσιν.

§109ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κύριος προαγορεύσας φρονεῖ, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ, ἀφ’ ὅτου ἐψηφίσθη ὁ στρατολογικὸς Νόμος, τρεῖς μόνον νομοθετικαὶ ἀπόπειραι περὶ τροποποιήσεως αὐτοῦ ἐγένοντο. Ἐὰν παρηκολούθει τὰ ἐν τῇ Γαλλικῇ Βουλῇ συμβαίνοντα, θὰ ἐγίνωσκε πόσος ἀπὸ τῆς ψηφίσεως τοῦ στρατολογικοῦ Νόμου κατεδαπανήθη χρόνος εἰς ἀποπείρας τροποποιήσεων αὐτοῦ, εἴτε γενικῶν, εἴτε μερικῶν. Διότι τὸ νομοθέτημα τοῦ στρατολογικοῦ Νόμου ἐξακολουθεῖ καὶ ἐν αὐτῇ τῇ Γαλλίᾳ ἔτι καὶ νῦν νέον καὶ μὴ προσηρμοσμένον ἐντελῶς εἰς τὰ ἤθη καὶ τὰ ἔθιμα τῆς χώρας, ἡ δὲ νομοθεσία, παρακολουθοῦσα τὰ τῆς προσαρμογῆς τοῦ θεσμοῦ εἰς τὰ ἔθιμα, προσπαθεῖ ἑκάστοτε διὰ τροποποιήσεως τῶν κειμένων νὰ καταστήσῃ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ εὐχερεστέραν καὶ εὐστοχωτέραν. Πρέπει ἄρα νὰ ἔχωμεν πρὸ ὀφθαλμῶν, ὅτι συνεχῶς ὁ θεσμὸς θὰ ὑφίσταται μεταβολὰς, ἀλλ’ ἀφοῦ ἤδη ἐκωδικοποιήθη ὁ Νόμος, δέον τῶν μεταβολῶν τούτων ἡ διατύπωσις νὰ μὴ παραβλάπτῃ τοῦ κώδικος τὸ ἀκέραιον. Ταύτης ἕνεκα τῆς διατυπώσεως τῶν προτεινομένων μεταβολῶν φαίνεται ὁ κῶδιξ σπουδαίως δι’ αὐτῶν τροποποιούμενος, ἐνῷ πράγματι μικραὶ εἶναι αἱ μεταβολαὶ, ὁλόκληρα ἄρθρα ἀντικαθίστανται δι’ ἄλλων, κατὰ τὸ πλεῖστον ἀντιγεγραμμένων ἐκ τῶν ἀρχικῶν, ἀλλὰ περιλαμβανόντων τὴν προβαλλομένην τροπολογίαν. Οὕτως ὁ κ. Βουλευτὴς παρετήρησε περὶ τῶν ἄρθρων 80 καὶ 83, ὅτι ταῦτα ἀφορῶσιν εἰς τὴν ἄδειαν, τὴν παρεχομένην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως αὕτη κατατάξῃ εἰς τὸ πυροβολικὸν τοὺς διαθεσίμους. Ἡ ἐν τῷ ἄρθρῳ τούτῳ τροποποίησις εἶναι ἐλαχίστη, προστίθενται μόνον εἰς τὴν λέξιν «τὸ πεζικὸν» αἱ λέξεις «καὶ τὸ πυροβολικόν». Ἀλλ’ ὁ κ. Βουλευτὴς καὶ οὐσιαστικῶς ἐπέκρινε τὴν τροποποίησιν, εἰπὼν, ὅτι ἡ κατάταξις εἰς τὸ πυροβολικὸν τῶν διαθεσίμων δὲν δύναται νὰ ἦναι χρήσιμος, διότι οἱ διαθέσιμοι δὲν λαμβάνουσι τὴν εἰδικὴν ἐκείνην ἄσκησιν, ἥτις θέλει εἶσθαι ἀναγκαία διὰ τὴν ἐφεδρείαν τοῦ πυροβολικοῦ. Ἡ ἐφεδρεία τοῦ πυροβολικοῦ ἡ κυρία συνίσταται βεβαίως ἐξ ἐκείνων, οἵτινες ὑπηρέτησαν ὡς στρατεύσιμοι ἐπὶ 2 ἔτη, ἀλλὰ πλὴν τῶν ἀνδρῶν, τῶν ἀναγκαίων πρὸς τὴν κανονικὴν ὑπηρεσίαν τοῦ πυροβολικοῦ, ἐν ἐπιστρατεύσει καὶ ἐν πολέμῳ παρίσταται ἀνάγκη καὶ ἀριθμοῦ τινος ἀνδρῶν διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν πυρομαχικῶν, ὑπηρεσίαν, ἥτις δὲν ἀπαιτεῖ εἰδικότητα, οὐδὲ ἄσκησιν τῶν ἀνδρῶν, ἀνωτέραν τῆς τῶν κατατασσομένων εἰς τὸ πεζικόν. Περὶ τοῦ ἄρθρου 117 ὁ κύριος Βουλευτὴς οὐδὲν εἶπεν, ἀποδεχόμενος νομίζω τὴν τροπολογίαν τὴν ἐν αὐτῷ. Ἐποιήσατο ὅμως λόγον περὶ τοῦ ἄρθρου 119. Τροποποιήσεις ἐκ τῶν εἰς τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐπενεχθεισῶν αὐτὸς ὁ κ. Βουλευτῆς ἄλλοτε προέτεινε, δὲν ἐπικρίνει ἄρα ἤδη τὴν ὑποβαλλομένην τοῦ κειμένου τοῦ ἄρθρου διατύπωσιν, εἶναι ὅμως δυσμενὴς πρὸς αὐτὴν, ὡς ἐξαναγκάζουσαν αὐτὸν, ἐπὶ ποινῇ ἀνακολουθίας, νὰ συμφωνῇ πρὸς τὴν Κυβέρνησιν. Ἂν ἄρα ἀνατρέψωμεν τοὺς ὅρους καὶ εἴπωμεν, ὅτι ὁ συντάξας τὸ νομοσχέδιον συνεφώνησε πρὸς αὐτὸν, ὑποθέτω, ὅτι οὐδένα ἔχει λόγον, ἵνα ἀντιστρατεύηται εἰς τὴν διάταξιν....

§110ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἔκαμε τὴν παρατήρησιν, διότι δὲν ἐδέχθητε τὴν τροπολογίαν του, ὅτε τὴν ἐπρότεινε πέρυσι.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πέρυσιν ἐπνίγετο ἡ διάταξις αὕτη, ἡ ὀρθὴ, ἐντὸς δέκα ἄλλων σολοίκων, ἀποτελουσῶν σύστημα τροπολογιῶν, ταύτην μόνον περιεχουσῶν ἐξαιρετικῶς ὑγιᾶ ἰδέαν. Ἀλλ’ ἤδη, ἀναθεωρουμένου τοῦ ἄρθρου χάριν ἄλλων τροποποιήσεων αὐτοῦ, πρόσφορος εἶναι ἡ περίστασις, ὅπως προστεθῇ καὶ αὕτη. Εἶναι δὲ ἡ διάταξις, καθ’ ἣν συμφωνοῦμεν, ὅλως ἀσήμαντος, καὶ τοῦτο δύναται νὰ παρηγορήσῃ τὸν κ. Βουλευτήν. Τὸ ἄρθρον ἔχει σκοπὸν, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς καταδειχθέντα ἀναγκαῖον. Πολλοὶ δὲν ἐδήλωσαν τὴν ἐπιθυμίαν, ὅπως ἀποκτήσωσι τὸν βαθμὸν ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ κατὰ τὰς διατάξεις τοῦ Νόμου πρὸ τῆς κληρώσεως, τοῦτο δὲ διότι δὲν εἶχον γνῶσιν τῶν διατάξεων τοῦ Νόμου. Ἡμεῖς ἐμάθομεν τὰ περὶ τούτου ἐκ τῶν παραπόνων αὐτῶν, ὅτε, ζητήσαντες οὗτοι νὰ δηλώσωσιν, ἀπήντησαν κώλυμα ἐκ τοῦ Νόμου, τάσσοντος χρονικὸν ὅριον ἀπαράβατον. Μὴ δυνάμενοι νὰ ἐπιτρέψωμεν εἰς τοὺς ἐξ ἀγνοίας τῶν διατάξεων τοῦ Νόμου μὴ ἐπωφεληθέντας ἐξ αὐτῶν, ὅπως ἐπ’ ἀγαθῷ καὶ ἑαυτῶν καὶ τοῦ νέου θεσμοῦ τῶν στελεχῶν τῆς ἐφεδρείας ταχθῶσιν ἐν τοῖς παρασκευαζομένοις διὰ τὸν βαθμὸν ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ, προσεφύγομεν εἰς πρότασιν περὶ τροποποιήσεως τοῦ Νόμου, καθ’ ἣν ἡ δήλωσις εἶναι δεκτὴ καὶ βραδύτερον. Εἰς τὸν σκοπὸν τοῦτον τῆς μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ἄρθρου προσετίθετο καὶ ἕτερος, ὅπως ἐπιτραπῇ εἰς τοὺς διαθεσίμους ἡ πρὸς ἀπόκτησιν βαθμοῦ ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ κατάταξις. Εἶναι πιθανὸν, ὅτι οἱ διαθέσιμοι δὲν θὰ θελήσωσι νὰ καταταχθῶσι, διότι τυχόντες κλήρου, ὅστις ἀπαλλάσσει αὐτοὺς ἀπὸ τῆς ὑποχρεώσεως μετὰ τρίμηνον ὑπηρεσίαν, οἱ πλεῖστοι θὰ ζητήσωσι νὰ ἐπανέλθωσιν εἰς τὰς ἑστίας των· ὑπάρχουσιν ὅμως καὶ νέοι, οἵτινες, ὡς ἔχοντες κλῆσιν πρὸς τὰ στρατιωτικὰ, ἴσως ἐπιθυμήσωσι ν’ ἀποκτήσωσι τὸν βαθμὸν ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ, παραμένοντες πρὸς τοῦτο ἐν τῷ στρατῷ μετὰ τὴν ἐκπλήρωσιν τῆς τριμήνου ὑποχρεώσεώς των. Ἡ διάταξις αὕτη πιθανὸν μικρᾶς νὰ τύχῃ ἐφαρμογῆς· ἴσως τὰ στελέχη τῆς ἐφεδρείας ὀλίγον θὰ ὠφεληθῶσιν ἐξ αὐτῆς· ἀλλὰ καὶ ἕνα μόνον ἂν ἀποκτήσωμεν δι’ αὐτῆς ἔφεδρον ἀξιωματικὸν, ἀρκεῖ τοῦτο εἰς δικαιολόγησιν τῆς διατάξεως. Σπουδαιοτέρα παρατήρησις τοῦ κ. Βουλευτοῦ ἀφεώρα εἰς τὴν ὑποχρέωσιν τοῦ ἔχοντος τὰ προσόντα ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ, ὅπως ἀκολουθήσῃ τὰ μαθήματα τῆς Σχολῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐθεώρησεν, ὅτι δὲν ἔχει τὸ δικαίωμα ἡ ὑπηρεσία νὰ ἐπιβάλλῃ εἰς τοῦτον τοιαύτας ὑποχρεώσεις. Ἀλλ’ ἡ ὅλη οἰκονομία τοῦ στρατολογικοῦ Νόμου ἐπιτρέπει εἰς τὴν ὑπηρεσίαν νὰ ἐπιβάλλῃ πᾶσαν ὑποχρέωσιν εἰς τὸν κληρωτὸν, ἐκ τῶν κεκανονισμένων ὑπὸ τοῦ ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ. Κατὰ τὸ στρατιωτικὸν ἡμῶν σύστημα, ὁ εἰς στράτευσιν ὑπόχρεως δὲν κληροῦται εἰς ὡρισμένον ὅπλον, ἀλλὰ παραπέμπεται ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας εἰς ὅπλον καθοριζόμενον ἐκ τῆς ἱκανότητος καὶ τῶν ἄλλων αὐτοῦ προσόντων. Κατὰ τὴν προτεινομένην ἄρα διάταξιν θὰ παραπέμπηται εἰς τοὺς διδασκομένους διὰ τὸν βαθμὸν ἐφέδρων ἀξιωματικοῦ ὁ ἔχων τὰ προσόντα. Ὅπως ὁ ἔχων εἰδικότητα τεχνίτου παραπέμπεται εἰς τὸ Μηχανικὸν, ὅπως ὁ χειρισθεὶς ἵππους παραπέμπεται εἰς τὰ ἔφιππα σώματα, ὅπως ὁ στιβαρὸς παραπέμπεται εἰς τὸ πεζὸν πυροβολικὸν, οὕτως ἐθεωρήθη πρέπον νὰ δοθῇ εἰς τὴν ὑπηρεσίαν τὸ δικαίωμα τῆς παραπομπῆς εἰς τὴν κατηγορίαν τῶν παρασκευαζομένων διὰ τὸν βαθμὸν ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ τοῦ μὴ ζητοῦντος μὲν τοῦτο, ἔχοντος ὅμως τὰ προσόντα. Πασῶν τῶν προτεινομένων τροποποιήσεων ἡ χρησιμότης εἶναι πρόδηλος· εἶναι δὲ πᾶσαι σύμφωνοι πρὸς τὸ πνεῦμα τῶν στρατιωτικῶν ἡμῶν θεσμῶν. Αἱ ἄλλαι ἀντιῤῥήσεις δὲν ἀφορῶσιν εἰς τροποποιήσεις τῶν ἄρθρων, ἀλλ’ εἰς τὰς ἀρχικὰς διατάξεις αὐτῶν, ἐπαναλαμβανομένας ἐν τῇ νέᾳ τῶν ἄρθρων, χάριν τῶν εἰσαγομένων εἰς αὐτὰ τροποποιήσεων, διασκευῇ. Ὁ ψέγων τὰς ἀρχικὰς ταύτας διατάξεις δύναται δι’ ἰδίου νομοσχεδίου νὰ προτείνῃ τὴν τροποποίησιν ἢ τὴν κατάργησιν αὐτῶν.

§112ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπάρχει, κύριοι Βουλευταὶ, ἀσφαλὴς τρόπος νὰ ἀποδείξῃ τις σφαλλομένους τοὺς ἀντιλέγοντας, ἀρκεῖ πρὸς τοῦτο νὰ πραγματευθῇ περὶ ὅλων τῶν ἐκτὸς τοῦ προκειμένου ἀντικειμένων, ὅσα περιέλθωσι τυχὸν εἰς τὴν διάνοιάν του, νὰ μὴ ἀντιτάξῃ δὲ οὔτε λέξιν εἰς τὰ ἐπιχειρήματα ἐκεῖνα, ἐπὶ τῶν ὁποίων οἱ ἀντιλέγοντες ἐστήριξαν τὰς ἐπικρίσεις αὑτῶν. Εὑρισκόμεθα, πιστεύσατε, ἀκριβῶς εἰς τοιαύτην θέσιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μεθ’ ὅλης τῆς σπουδαιότητος τοῦ ἀξιώματός του διαβεβαιοῖ τὴν Βουλὴν, ὅτι ἐν Γαλλίᾳ ἀδιακόπως αἱ Γαλλικαὶ Βουλαὶ ἀσχολοῦνται εἰς τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ στρατολογικοῦ Νόμου. Ἦτο εὐχερὲς νὰ ἀποδείξω εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι εὑρίσκεται εἰς μεγάλην πλάνην, δυστυχῶς ὅμως, αὐτὴν τὴν στιγμὴν μελετήσας τὸ νομοσχέδιον, περὶ τοῦ ὁποίου συζητοῦμεν, δὲν ἔλαβον μετ’ ἐμοῦ συλλογὴν Γαλλικῶν Νόμων, ἐκδοθεῖσαν τὸ 1886 καὶ περιέχουσαν πλήρη τὸν στρατολογικὸν Νόμον, ἐν τῷ ὁποίῳ σημειοῦνται ἰδιαιτέρως δι’ Ἰταλικῶν γραμμάτων ἅπασαι αἱ ἐπελθοῦσαι μεταβολαὶ ἀπὸ τῆς πρώτης ψηφίσεώς του, καὶ αἵτινες εἰσὶν ἐλάχισται. Ὑποθέτω δὲ, ὅτι οὔτε μετὰ τὸ 1886 ἐπῆλθε μεταβολή τις, διότι συνέβη νὰ λάβω ὑπ’ ὄψει περιοδικά τινα συγγράμματα, καὶ δὲν εὗρον ἐν αὐτοῖς τοιαύτην. Ἴσως αἱ Γαλλικαὶ Βουλαὶ ἠσχολήθησαν περὶ τροποποιήσεως τοῦ στρατολογικοῦ Νόμου, τοῦτο εἶναι ἀδιάφορον, ἐγὼ ὡμίλησα περὶ νομοθετικῆς μεταβολῆς, καὶ τοιαύτη οὐδεμία ὑπάρχει. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἰσχυρίσθη, ὅτι ἡ πρώτη παράγραφος τοῦ νομοσχεδίου του εἶναι ἀκριβὴς ἀντιγραφὴ τοῦ ὑπάρχοντος στρατολογικοῦ κώδικος. Ἂς ἀναγνώσωμεν, κύριοι, καὶ ἐκείνην καὶ τοῦτον, ἵνα πεισθῆτε πόσον ἐσφαλμένη εἶναι καὶ αὕτη ἡ ἀξίωσις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Ἄρθρον 119 τοῦ στρατολογικοῦ κώδικος. «Οἱ φέροντες ἀποφοιτητήρια.... εἰσὶ δεκτοὶ εἰς ὑπὸ ὅρον ἐθελουσίαν κατάταξιν.... ἀπὸ τοῦ 19 ἔτους τῆς ἡλικίας των, τῶν συμπληρωσάντων τὸ 21 ἔτος.... ὑποχρεωμένων νὰ δηλώσωσι τοῦτο πρὸ τῆς.... κληρώσεως....» Τὸ ἄρθρον 119 τοῦ νομοσχεδίου ἔχει ὡς ἑξῆς: «Οἱ διανύοντες τὸ 19 ἢ 20 ἔτος τῆς ἡλικίας των....εἰσὶ δεκτοὶ εἰς ὑπὸ ὅρον ἐπὶ ἓν ἔτος ἐθελουσίαν κατάταξιν....» Ἐρωτῶ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, δὲν ἔχουσι τοιοῦτον δικαίωμα κατατάξεως οἱ διανύοντες τὸ 21 ἔτος τῆς ἡλικίας των, περὶ ὧν ἐπίσης πραγματεύεται, ὡς εἴδομεν, τὸ ἰσχύον ἄρθρον 119 τοῦ στρατολογικοῦ κώδικος;....

§113ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θέλετε νὰ σᾶς ἀπαντήσω ἀμέσως;

§114ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, σᾶς παρακαλῶ.

§115ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ συμπληρώσαντες τὸ 21 τῆς ἡλικίας των ἔτος δὲν ὑπάγονται εἰς τὴν διάταξιν ταύτην, διότι περὶ αὐτῶν προνοοῦσιν ἄλλαι διατάξεις, κανονίζουσαι πάντα τὰ κατ’ αὐτούς. Ἐνταῦθα πρόκειται περὶ τῶν ἡλικιῶν τῶν πρὸ τῆς ὑποχρέου πρὸς στράτευσιν. Ἴσως ἡ ἔκφρασις τοῦ ἄρθρου δὲν εἶναι σαφής. Θέλω ἐξετάσει τὰ τοῦ λεκτικοῦ.

§116ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Οἱ διανύσαντες τὸ 19, 20 καὶ 21 ἔχουσι κατὰ τὸν Νόμον τὸ δικαίωμα νὰ δηλώσωσι πρὸ τῆς κληρώσεως· κατὰ τὸ νομοσχέδιον ἔχουσι μόνοι οἱ διανύσαντες τὸ 19 καὶ 20 ἔτος· περὶ τῶν διανυόντων τὸ 21 ἔτος τὸ νομοσχέδιον σιωπᾷ. Ἡ κειμένη νομοθεσία χορηγεῖ τὸ δικαίωμα τῆς κατατάξεως εἰς ἅπαντας τοὺς ἔχοντας τὰ προσόντα ἀπὸ τοῦ 19 ἔτους μέχρι τοῦ χρόνου τῆς κληρώσεως, ἥτις δυνατὸν νὰ γίνῃ καὶ βραδύτερον καὶ μετὰ τὸ 22 ἔτος ἀκόμη, διότι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, τῶν ὁποίων ἀναβάλλεται ἡ κλήρωσις. Ἡ ἐθελουσία κατάταξις χορηγεῖται πρὸ τῆς κληρώσεως ἀπὸ τοῦ 19 ἔτους μέχρι τοῦ χρόνου τῆς κληρώσεως· διατὶ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ περιορίζεται τὸ δικαίωμα τοῦτο εἰς τοὺς διανύοντας τὸ 19 καὶ τὸ 20; οἱ ἄλλοι δὲν ἔχουσι τὸ δικαίωμα; Τὸ λάθος εἶναι προφανὲς, ὥστε ὀφείλει ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ τὸ διορθώσῃ. Κατὰ τὴν προηγουμένην Σύνοδον ὑπέβαλον καὶ ἄλλας παρατηρήσεις ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἄρθρου, ἅς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐθεώρησεν ὡς ἐσφαλμένας καὶ ἕνεκα τούτων μάλιστα παρέλειψεν, ὡς εἶπε, ν’ ἀποδεχθῇ καὶ τὴν ὀρθήν. Ἔλεγον ἐγὼ τότε πρὸς τὴν Βουλήν: «ἐὰν θέλητε νὰ προσελκύσητε τοὺς νέους εἰς τὴν ἐθελουσίαν ὑπὸ ὅρον κατάταξιν, μὴ ἐπιβάλλετε αὐτοῖς μεγάλα βάρη, διότι ὁ χρόνος τῆς ὑπηρεσίας, ὃν χαρίζετε αὐτοῖς, εἶναι ἐλάχιστος.» Καὶ ὅμως διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιμένετε ὑποχρεοῦντες αὐτοὺς νὰ πληρώσωσι τὸ διπλάσιον τοῦ χρηματικοῦ τιμήματος καὶ 800 δραχμάς. Ματαιοπονεῖτε, κύριε Πρόεδρε· οὐδεὶς ὑπὸ τοιούτους ὅρους θέλει κάμει χρῆσιν τοῦ εὐεργετήματος τούτου. Ἐρωτῶ λοιπὸν, εἶναι ἐσφαλμένη ἡ παρατήρησις ἐκείνη, τὴν ὁποίαν καὶ τότε ὑπέβαλον καὶ ἤδη ἐπαναλαμβάνω; Εἶναι προδήλως ὀρθοτάτη. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἰσάγει διὰ τοῦ νομοσχεδίου τὴν πρότασίν μου, ἣν δὲν παρεδέχθη τότε, ἤγουν ἐπιτρέπει καὶ μετὰ τὴν κλήρωσιν τὸ δικαίωμα τῆς ἐθελουσίας ὑπὸ ὅρον κατατάξεως, ὡς ῥητῶς εἶχον προτείνει τότε εἰς τὴν Βουλήν. Ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου διατηρεῖ τοὺς αὐτοὺς περιορισμοὺς, ἤγουν τὴν πληρωμὴν διπλασίου χρηματικοῦ τιμήματος καὶ ἴσως καὶ τῶν 800 δραχμῶν, διότι ἠρώτησα περὶ τούτου, ἀλλὰ δὲν ἔλαβον κἀμμίαν ἀπάντησιν, τὸ δὲ νομοσχέδιον ἀναφέρεται ἐν γένει εἰς τὸ προηγούμενον ἐδάφιον, ὅπερ πραγματεύεται καὶ περὶ τῶν δύο πληρωμῶν. Ἕνεκα τούτου ἠρώτησα τὸν κ. Πρόεδρον, ἂν, ὑπὸ τοιούτους ὅρους, ἦναι δυνατὸν νὰ προτιμηθῇ ἡ ἐθελουσία ὑπὸ ὅρον κατάταξις, ἀλλ’ οὐδεμίαν ἀπάντησιν ἔλαβον. Ἠρώτησα ἐπίσης τὸν κ. Πρόεδρον, τίνα μαθήματα τῆς Σχολῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν θ’ ἀκολουθήσωσιν ἐκεῖνοι ἐκ τῶν τυχόντων διετοῦς ὑπηρεσίας καὶ ἐχόντων τὰ προσόντα, ὅσοι δὲν δηλώσωσιν, ὅτι προτιμῶσι τὴν ὑπὸ ὅρον ἐθελουσίαν κατάταξιν; Ἀλλ’ οὐδεμίαν ἔλαβον ἀπάντησιν. Ἠρώτησα ἐπίσης, τίς εἶναι ἡ Σχολὴ τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν, ἧς τὰ μαθήματα θὰ ὑποχρεώσῃ ὁ κ. Πρόεδρος τοὺς αὐτοὺς νέους ν’ ἀκολουθήσωσιν; Ἀλλὰ καὶ εἰς τὴν ἐρώτησιν ταύτην οὐδεμία ἀπάντησις. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπέθεσεν, ὅτι κατέκρινα τὴν διάταξιν τοῦ νομοσχεδίου, καθ’ ἣν ἐπιτρέπεται καὶ εἰς τοὺς διαθεσίμους, τοὺς ἔχοντας τὰ προσόντα, νὰ καταταχθῶσιν ὡς ἔφεδροι ἀξιωματικοί. Ἀλλ’ εἶπον ἐγὼ τοιοῦτόν τι, ἵνα μὲ ἐλέγξῃ ὁ κ. Πρόεδρος ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου διὰ τοιαύτην αἰτίασιν; Τοὐναντίον ἐγὼ εἶπον ῥητῶς, ὅτι παραδέχομαι νὰ ἐπιτραπῇ καὶ εἰς τοὺς διαθεσίμους τὸ δικαίωμα νὰ λάβωσιν, ἐὰν θέλωσι, τὸν βαθμὸν ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ, ὅτε θὰ παύσωσιν ὄντες διαθέσιμοι καὶ θ’ ἀκολουθήσωσι τὰ μαθήματα τῆς Σχολῆς τῶν ἐφέδρων ἀξιωματικῶν. Ἀλλ’ ἠρώτησα, ποία εἶναι ἡ Σχολὴ αὕτη; Ἠρώτησα προσέτι, εἰς τίνας παραχωρεῖ τὸ δικαίωμα τοῦτο, εἰς τοὺς τυχόντας ἁπλῶς τριμήνου ὑποχρεώσεως καὶ πρὸ τῆς κατατάξεως αὐτῶν, ἢ μετὰ τὴν ἔκτισιν τῆς τριμήνου ὑπηρεσίας καὶ ἀφοῦ περιέλθωσιν εἰς διαθεσιμότητα; Ἀλλὰ καὶ περὶ τούτων οὐδεμίαν ἔλαβον ἀπάντησιν. Διὰ τῆς τοιαύτης συζητήσεως εἶναι λίαν εὐχερὲς, ἐπαναλαμβάνω, νὰ ἀποδείξωμεν, ὅτι ἕωλα ἰσχυρίζονται οἱ ἀντίπαλοι ἡμῶν, καὶ ὅτι ἡμεῖς εὑρισκόμεθα ἐν τῷ δικαίῳ.

§117ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οὐδεὶς ἄλλος ζητεῖ τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι λοιπὸν τὸ ἄρθρον 1, τὸ καὶ μόνον, διότι δὲν ὑπάρχει δεύτερον, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ὡσαύτως γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως τὰ τροποποιηθέντα ἄρθρα τοῦ περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ᾼΦΚΗʹ Νόμου 80, 83 καὶ 117).

§118ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 119.

§119ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Μοὶ φαίνεται ὅτι εἰς τὸ ἄρθρον 119 παρελείφθη ἐκ παραδρομῆς φράσις τις. Ἐξηγοῦμαι. Ὁ Νόμος ὁ ἰσχύων ἐν τῷ ἄρθρῳ 119 λέγει, ὅτι εἰς τοὺς ἔχοντας ἀπολυτήριον κλπ. χορηγεῖται τὸ πλεονέκτημα τῆς μειώσεως τοῦ χρόνου, πρὸς τὸν σκοπὸν ν’ ἀποκτήσωσι τὸν βαθμὸν ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ· ἀλλ’ ἡ φράσις αὕτη ἐλλείπει ἐντελῶς εἰς τὸν νέον μετασχηματισμὸν αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου· ἁπλῶς ἐνταῦθα λέγεται, ὅτι οἱ ἔχοντες ἀπολυτήριον κλπ. ὑπηρετοῦσιν ἓν ἔτος, καταβάλλοντες τοῦτο καὶ ἐκεῖνο· ἀλλὰ πρὸς τί ὅλον αὐτὸ τὸ πλεονέκτημα χορηγεῖ αὐτοῖς ὁ Νόμος, δὲν λέγεται, ἐνῷ ἐν τῷ ἰσχύοντι Νόμῳ λέγεται, ὅτι χορηγεῖται τὸ πλεονέκτημα αὐτὸ, ἵνα ἐκπαιδευόμενοι καταταχθῶσι κατόπιν ἔφεδροι ἀξιωματικοί.

§120ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῷ ἰσχύοντι Νόμῳ χορηγεῖται καὶ διὰ τὸν λόγον τοῦτον καὶ ἄνευ τοῦ λόγου τούτου. Πρέπει τὸ 2ον ἐδάφιον, ἡ δευτέρα παράγραφος νὰ γίνῃ χωριστὴ, ἵνα ᾖ σαφέστερον.

§121ΜΠΟΓΙΑΤΖΟΓΛΟΥΣ. Νὰ γίνῃ ὡς ἑξῆς: «οἱ διανύοντες κλπ. εἰσὶ δεκτοὶ πρὸς ἐνάσκησιν τοῦ πλεονεκτήματος τῆς ὑπὸ ὅρον ἐπὶ ἓν ἔτος ἐθελουσίας κατατάξεως πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀποκτήσεως τοῦ βαθμοῦ ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ». Ἡ φράσις αὕτη, «πρὸς τὸν σκοπὸν τῆς ἀποκτήσεως τοῦ βαθμοῦ ἐφέδρου ἀξιωματικοῦ», μοὶ φαίνεται, ὅτι ἐλλείπει ἐκ τοῦ κειμένου, ἐνῷ ἐν τῷ ὑπάρχοντι Νόμῳ εὑρίσκεται.

§122ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπάρχει καὶ ἐκεῖ ἐν τῷ πρώτῳ μέρει, ἐξάγεται δὲ ἐκ τῶν κατόπιν: «εἶναι δεκτοὶ εἰς ὑπὸ ὅρον ἐθελουσίαν κατάταξιν», τὰ δὲ ἄλλα ἐδάφια ἐξηγοῦσι ποία αὕτη ἡ ἐθελουσία κατάταξις καὶ ποῖαι αἱ συνέπειαι αὐτῆς. Λείπει ὅμως ἐνταῦθα παράγραφος ἀναγκαία καὶ ἥτις νομίζω περιελαμβάνετο ἐν τῷ χειρογράφῳ. Ἂς ἀναβάλωμεν ἄρα τὴν ψήφισιν εἰς αὔριον, ὅπως ἐξετασθῶσι τὰ τοῦ κειμένου καὶ συμπληρωθῶσι τὰ ἐλλείποντα.

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μένομεν εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ συνόλου.

§124ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι· τοῦ ἄρθρου τούτου.

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας κ. Ι. Γεωργαντᾶς ὑπέβαλε τροπολογίαν ἐπὶ τοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ φόρου οἰκοδομῶν τοῦ δήμου Ἀθηναίων. Θέλει τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 75). (Ἀκολούθως ἀναγινώσκονται καὶ γίνονται δεκτὰ ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ. συζήτησιν, τὰ ἀκόλουθα νομοσχέδια: 1) Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 15 Σεπτεμβρίου 1887 Β. Διατάγματος περὶ ἀναβολῆς κατατάξεως τῶν στρατευσίμων ἐργατῶν θαλάσσης τῆς ἀπογραφῆς τοῦ αὐτοῦ ἔτους. 2) Περὶ κατατάξεως ἐν τῷ πολεμικῷ ναυτικῷ Ἑλλήνων ὑπηρετησάντων εἰς ξένα Κράτη ὡς ἀνθυποπλοιάρχων. 3) Περὶ συστάσεως Ναυτικοῦ Νοσοκομείου καὶ Θεραπευτηρίου. 4) Περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν σημαιοφόρων τοῦ Β. ναυτικοῦ. 5) Περὶ καθαρισμοῦ τῶν πλοίων ἐν τῇ πλωτῇ δεξαμενῇ.

§127ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τῶν ἐξόδων τοῦ Κράτους διὰ τὸ ἔτος 1888.

§128ΤΙΝΕΣ. Αὔριον.

§129ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸν λόγον, κύριε Πρόεδρε.

§130ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε.

§131ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατὰ τὴν προτελευταίαν συνεδρίασιν τῆς Βουλῆς ἐγένετο λόγος περὶ τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐζητήσαμεν τότε, ν’ ἀναβληθῇ αὕτη ἐπί τινας ἡμέρας, τέσσαρας ἢ ἕξ, μέχρις ὅτου ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως συμπληρώσῃ τὰς πληροφορίας, ἃς εἶχον ζητήσει καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι Συνάδελφοι. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως εἶπε τότε, ὅτι θὰ συμπληρώσῃ τὰς πληροφορίας ταύτας, καὶ παρεδέχθη τὴν ἀναβολήν.....

§132ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶπον, ὅτι αἱ πληροφορίαι εἶναι συμπεπληρωμέναι.

§133ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἴπετε, ὅτι θὰ συμπληρώσητε τὰς πληροφορίας.

§134ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, δὲν τὸ εἶπον.

§135ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὰ ἐπίσημα πρακτικὰ τῆς προχθεσινῆς συνεδριάσεως ῥητῶς λέγουσιν, ὅτι θέλετε φέρει τὰς ὑπολειπομένας πληροφορίας. Ἡ συζήτησις ἀνεβλήθη προχθές. Χθὲς δὲ περὶ τὴν 7ην ὥραν μ.μ. διενεμήθη μία ἐκ τῶν πληροφοριῶν, ἃς ἐγὼ εἶχον ζητήσει, ὁ πίναξ δηλαδὴ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους μέχρι τῆς 31 Ὀκτωβρίου. Ἄλλαι δὲ πληροφορίαι δὲν κατετέθησαν εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ προχθές.

§136ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅ,τι ἦτο νὰ κατατεθῇ κατετέθη· αἱ τοῦ κ. Πετρίδου κατετέθησαν ὅλαι.

§137ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἠρνήθητε νὰ φέρητε πληροφορίας, ἀφορώσας εἰς τὰ ταμιευτικὰ ἀποτελέσματα τοῦ νομοσχεδίου περὶ χαρτοσήμου, ὅπερ ἀνηγγείλατε, ὅτι θὰ ὑποβάλητε εἰς τὴν Βουλήν.

§138ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἀνήκουσιν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν.

§139ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τὸ χαρτόσημον εἶναι μία τῶν σπουδαιοτέρων προσόδων τοῦ Δημοσίου. Ἀνηγγείλατε δὲ, ὅτι διάφοροι ὅροι τῆς ἰσχυούσης νομοθεσίας τροποποιοῦνται διὰ τοῦ ὑποβληθησομένου νομοσχεδίου.

§140ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ὑπεβλήθη τὸ νομοσχέδιον, ἑπομένως δὲν δύνανται νὰ προσαχθῶσιν αἱ πληροφορίαι.

§141ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διατὶ νὰ μὴ ἔλθῃ, ἀφοῦ στενῶς σχετίζεται μὲ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους; Προχθὲς περὶ τὴν 7ην ὥραν μ.μ. διενεμήθη ὁ πίναξ τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους μέχρι 31 Ὀκτωβρίου. Περὶ τὴν ὀγδόην ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας κ. Κωνσταντόπουλος ἐζήτησε τὸν λόγον, ἵνα συνεχίσῃ μακρὰν συζήτησιν, διαρκοῦσαν ἐπὶ τέσσαρας περίπου ὥρας, ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τῶν σιδηροδρόμων Μεσολογγίου–Ἀγρινίου καὶ Μύλων–Καλαμῶν. Εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (δεικνύει τὴν δεξιὰν) ἐκάθηντο οὐχὶ πλέον τῶν 15 Βουλευτῶν. Ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ· εἷς ἐκ τῶν Συναδέλφων παρετήρησε τοῦτο· ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Βουλῆς παρήγγειλεν ἵνα ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος τῶν Βουλευτῶν. Πιστεύσας, ὅτι, καὶ ἂν διὰ τῆς προσελεύσεως τῶν ἐκ τοῦ Βουλευτηρίου ἀπόντων Βουλευτῶν ἡ Βουλὴ ἤθελεν εὑρεθῇ ἐν ἀπαρτίᾳ, δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ προβῇ εἰς ἄλλας σπουδαίας ἐργασίας, μετὰ τὴν μακρὰν καὶ σοβαρὰν συζήτησιν περὶ σιδηροδρόμων, ἥτις ἐξηκολούθει κατὰ τὴν 8ην ὥραν, ἀπῆλθον, ὅπως ἐξετάσω τὸν διανεμηθέντα πίνακα. Δὲν ἐφαντάσθην κἄν, ὅτι περὶ τὴν 9½ ὥραν, ἐνῷ δὲν κατετέθησαν ὅλαι αἱ πληροφορίαι, ἃς εἴχομεν ζητήσει, ἡ Βουλὴ ἤθελε προβῆ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, μετὰ τετράωρον συζήτησιν ἐπὶ ἄλλων σπουδαίων ζητημάτων. Ἐσκόπουν νὰ ἐκθέσω τὰς σκέψεις μου ἐν γενικῇ συζητήσει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ἠρξάμην λεπτομεροῦς μελέτης αὐτοῦ. Τὴν μελέτην μου δὲ ταύτην ἤθελον νὰ συμπληρώσω καὶ διὰ τῶν πληροφοριῶν, ἃς εἶχον ζητήσει, καὶ διὰ τῆς ἐρεύνης τῶν ἄλλων λογιστικῶν στοιχείων, ἅτινα, ὡς πάντες γνωρίζετε, ὀφείλει τις νὰ ζητήσῃ διὰ μακρᾶς ἐργασίας, ἐντὸς πινάκων ἀτελῶν καὶ ἀτάκτως διανεμομένων. Εἶχον τὴν ἰδέαν, ὅτι, συζητοῦντες ζητήματα, οἷα εἰσὶ τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὀφείλομεν νὰ βασίζωμεν τὰς γνώμας ἡμῶν ἐπὶ τῶν ἀριθμῶν. Τοσούτῳ μᾶλλον εἶχον καὶ ἔχω τὴν ἰδέαν ταύτην, καθόσον ἔχομεν δείγματα μιᾶς νέας μεθόδου συζητήσεως, ἐφαρμοσθείσης παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως ἐπὶ τῶν σχετικῶν πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν ζητημάτων. Εἰς τὰς παρατηρήσεις ἡμῶν ὁ κύριος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως μᾶς παρουσιάζει ἐνίοτε σημειώσεις καὶ πίνακας, τῶν ὁποίων οὐδεμίαν ἡμεῖς ἔχομεν γνῶσιν. Ἐπὶ τῇ βάσει τοῦ περιεχομένου αὐτῶν, ὅπερ δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξελέγξωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἀναιρεῖ τὰς παρατηρήσεις ἡμῶν. Ἔχετε πάντες ἐνώπιον ἡμῶν τὸν πίνακα, ὃν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπαρουσίασεν εἰς ἐμὲ καθ’ ἣν στιγμὴν ἠγόρευον ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς καταστάσεως τῆς χρήσεως τοῦ 1887, καὶ ὅστις διενεμήθη μίαν ἑβδομάδα κατόπιν. Τὸν πίνακα τοῦτον ἐπαρουσίασε τότε, ὅπως ἀναιρέσῃ τὸν ἰσχυρισμόν μου, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ὑπάρξῃ κατὰ τὸ 1887 οἰκονομία ἐπὶ τοῦ κεφαλαίου τῶν δημοσίων χρεῶν, ἀνερχομένη εἰς δρ. 6,660,000, ὡς διετείνετο ὁ κ. Πρωθυπουργός. Δέν μοι ἦτο δυνατὸν νὰ ἐξελέγξω τὸν οὕτως ἐξ ἀπροόπτου παρουσιασθέντα πίνακα, καὶ ἠναγκάσθην νὰ παραδεχθῶ τὴν βεβαίωσιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἐκτὸς τῆς διαφορᾶς συναλλάγματος ὑπάρχει τοιαύτη οἰκονομία δρ. 3,317,000· ὅτε ὅμως ἐξήλεγξα τὸν πίνακα τοῦτον, εὗρον, ὅτι μεταφέρονται ἐν αὐτῷ πιστώσεις τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887 δρ. 1,000,000 καὶ πλέον, ἀναγεγραμμέναι ἐν τῷ κεφαλαίῳ τοῦ δημοσίου χρέους, καὶ κατὰ παράβασιν τοῦ ψηφισθέντος Προϋπολογισμοῦ, ὅστις εἶναι Νόμος τοῦ Κράτους, χαρακτηριζόμεναι ὡς ἔκτακτοι πιστώσεις, πρὸς μόνον τὸν σκοπὸν, ἵνα φανῶσιν ἠλαττωμέναι αἱ τακτικαὶ δαπάναι τῆς χρήσεως τοῦ 1887. Καὶ προχθὲς ὡσαύτως κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου καὶ τῆς συμβάσεως τοῦ σιδηροδρόμου Ἀγρινίου–Μεσολογγίου ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἐπαρουσίασεν ἄγνωστον ἡμῖν πίνακα, ὅπως ἀναιρέσῃ ὅσα ἀνέφερον, βασιζόμενος ἐπὶ τῆς ἰδίας αὐτοῦ ἀγορεύσεως περὶ τῆς ὑπολογισθείσης ὑπὸ τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς ἀναγκαίας δαπάνης πρὸς κατασκευὴν τοῦ σιδηροδρόμου τούτου. Καὶ χάριν τῆς σοβαρότητος τοῦ θέματος, καὶ ἕνεκα τῆς τοιαύτης μεθόδου τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀπόλυτον ἀνάγκην νὰ ζητήσωμεν καὶ εὕρωμεν πάσας τὰς δυνατὰς πληροφορίας, ὅπως βασίσωμεν ἐπ’ αὐτῶν τὰς γνώμας μας περὶ ἑκάστου κεφαλαίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τὴν τοιαύτην δὲ ἐργασίαν δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ πραγματοποιήσωμεν ἐντὸς τῶν ὀκτὼ περίπου ἡμερῶν, αἵτινες παρῆλθον, ἀφ’ ὅτου ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, παραδεχθεῖσα τὴν κατάθεσιν τῆς ἐκθέσεως τῆς πλειοψηφίας τῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ Ἐπιτροπῆς, μᾶς ἐστέρησε τοῦ δικαιώματος καὶ τοῦ καθήκοντος, νὰ μελετήσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ταύτῃ. Κατὰ τὰς ὀκτὼ ταύτας ἡμέρας ἀπησχολήθημεν καθ’ ὁλοκληρίαν ὑπὸ τῆς μελέτης καὶ τῶν συζητήσεων ἑτέρων σπουδαίων νομοθετημάτων, τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων καὶ τῶν συμβάσεων δανείων καὶ σιδηροδρόμων, ἅτινα ἐπέβαλλον εἰς τὸ Κράτος βάρος 55 ἑκατομμυρίων περίπου. Ἐκ τῆς μελέτης, ἣν μέχρι σήμερον ἠδυνήθην νὰ ποιήσω, πείθομαι, ὅτι τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1888 ἀναγραφόμενα ἔσοδα πρέπει νὰ ὑπολογισθῶσιν ὀλιγώτερα κατὰ 10 ἑκατομμύρια περίπου, καὶ ὅτι αἱ πραγματικαὶ δαπάναι εἰσὶν ὡσαύτως πολὺ ἀνώτεραι τῶν ἀναγραφομένων. Εὑρίσκω, ὅτι ἐπὶ μόνου τοῦ κεφαλαίου τοῦ δημοσίου χρέους πρέπει νὰ προστεθῇ ἔξοδον δρ. 1,200,000 περίπου, προερχόμενον ἐκ τῶν τελευταῖον συναφθέντων δανείων καὶ ἐκ τοῦ μὴ πληρωθέντος ποσοῦ τῶν μετατραπέντων δανείων τῶν 25 καὶ 4 ἑκατομμυρίων· ὅτι πρέπει νὰ αὐξηθῇ τὸ ποσὸν, τὸ ἀναγραφόμενον διὰ τόκους τῶν ἐντόκων γραμματίων μετὰ τὸν νέον προορισμὸν, ὅστις ἐδόθη εἰς αὐτὰ, τῆς δι’ αὐτῶν δηλαδὴ εὑρέσεως τραπεζικῶν γραμματίων, ὅπως χρησιμοποιῶνται ὡς ἐνέχυρα μεταλλικῶν δανείων, καὶ ἕνεκα τοῦ ὁποίου τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμενον ποσὸν τῶν 6,000,000 δραχμῶν ὡς κεφάλαιον ἐντόκων γραμματίων ἐν κυκλοφορίᾳ θ’ ἀποῤῥοφηθῇ ὁλόκληρον ἴσως, πρὸς συμπλήρωσιν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τῶν ἐνεχυριασθέντων εἰς τὸ προχθὲς ψηφισθὲν δάνειον τῶν 10,200,000 φράγκων. Εὗρον, ὅτι οἱ οἰκονομικοὶ συνδυασμοὶ τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, οἱ σκοποῦντες τὴν διὰ μετατροπῆς τῶν δανείων ἐλάττωσιν τοῦ δημοσίου χρέους, ἔφερον ἀπ’ ἐναντίας, ὡς ἀποτέλεσμα, τὴν αὔξησιν αὐτοῦ. Ἡ διὰ μετατροπῆς τῶν δανείων ἐλάττωσις τοῦ τόκου αὐτῶν καὶ τοῦ δημοσίου χρέους ἐπιδιώκεται παρὰ πάντων τῶν Κρατῶν. Ἀλλὰ τότε μόνον αὕτη εἶναι ἐπωφελὴς καὶ ἀποτελεσματικὴ, ὅταν δὲν συνδέηται μετὰ συμβάσεως νέων δανείων, καὶ μετὰ νέων καὶ ἐπαχθῶν οἰκονομικῶν ἐπιχειρήσεων· ὅταν ὅμως, ὡς συνέβη παρ’ ἡμῖν, ἡ μετατροπὴ χρησιμεύῃ ὡς μέσον νέων ἐπαχθῶν δανείων, τ’ ἀποτελέσματα αὐτῆς εἰσιν ἀντίθετα τῶν ἐπιδιωκομένων. Καταναλίσκομεν εἰς τοιούτους ἐπιβλαβεῖς οἰκονομικοὺς συνδυασμοὺς τὸ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφόμενον χρεωλύσιον, ὅπερ εἶναι εἶδος ἀποθεματικοῦ κεφαλαίου, οὗτινος ἡ καλὴ διαχείρισις δύναται νὰ συντελέσῃ εἰς τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, καὶ καταλήγομεν εἰς τὴν αὔξησιν τοῦ δημοσίου χρέους, ἀντὶ νὰ ἐπιτύχωμεν τὴν διὰ τῶν μετατροπῶν ἀλλαχοῦ ἐπιτυγχανομένην ἐλάττωσιν αὐτοῦ. Ἐκτὸς τῶν ἀνωτέρω ὑπάρχουσι πολλὰ ἄλλα κεφάλαια τοῦ Προϋπολογισμοῦ, χρήζοντα ἐπισταμένης μελέτης καὶ ἀπαιτοῦντα τὴν εὕρεσιν τῶν ἀριθμῶν καὶ τῶν πραγμάτων, ἐπὶ τῶν ὁποίων νὰ στηρίξωμεν τὴν γνώμην ἡμῶν καὶ νὰ ἀποφύγωμεν τὰς ἐπὶ ἀπροόπτου παρουσιάσεως ἀνακριβῶν πινάκων βασιζομένας ἀντιῤῥήσεις. Ἡ χθεσινὴ ἐργασία τῆς Βουλῆς, ἥτις ἐν ὥρᾳ προκεχωρηκυίᾳ τῆς νυκτὸς ἐψήφισεν ἐντὸς ἑνὸς τετάρτου τῆς ὥρας ὁλόκληρον τὸν πίνακα τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, μὲ πείθει, ὅτι ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ πλειοψηφία δὲν θέλουσι τοιαύτην ἐξέλεγξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Τοῦτο εἶχεν ἤδη δειχθῆ ἐκ τοῦ τρόπου, καθ’ ὃν διεξήχθη ἡ ἐξέλεγξις αὐτοῦ ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τῆς ὁποίας ἡ πλειοψηφία, ὡς γνωρίζετε, ἐντὸς ἡμισείας ὥρας διῆλθεν αὐτὸν, ἀπούσης τῆς μειοψηφίας, διατρανοῦται δὲ ἐκ τῶν χθὲς λαβόντων χώραν. Τὸ ἄτοπον τῆς ἐντὸς ἡμισείας ὥρας ἐπιψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατανοεῖ βεβαίως καὶ ἡ πλειοψηφία καὶ ἡ Κυβέρνησις. Κατανοοῦσα δὲ τοῦτο ἐπιδιώκει ἐκ τῶν προτέρων τὴν δικαιολόγησιν αὐτοῦ. Πάντα τὰ ὄργανα αὐτῆς διαδίδουσιν, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπεχώρησεν· ἐγκύκλιοι δὲ τῶν Νομαρχῶν πρὸς τοὺς Δημάρχους κοινοποιοῦσι τὸ ἀνύπαρκτον τοῦτο γεγονός. Ἀφότου συνῆλθεν ἡ Βουλὴ, οὐδεμία ὑπῆρξε συνεδρίασις, καθ’ ἣν ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ μὴ συνεζήτησε 4 καὶ 5 ὥρας σπουδαιότατα ζητήματα. Ἐντὸς ἑνὸς περίπου μηνὸς συνεζητήσαμεν ζητήματα, ἡ ἐξέτασις τῶν ὁποίων, ἄλλοτε παρ’ ἡμῖν, πάντοτε δὲ εἰς ἄλλα Κοινοβούλια, ἤθελεν ἀπαιτήσει διπλάσιον καὶ τριπλάσιον χρόνον. Συνεζητήσαμεν τὴν σημερινὴν κατάστασιν τῆς χρήσεως τοῦ 1887, συνεζητήσαμεν πιστώσεις καὶ συμβάσεις, ἐπιβαλλούσας εἰς τὸν τόπον νέα βάρη, ὑπερβαίνοντα τὰ 55,000,000. Συνεζητήσαμεν πάντα ταῦτα μετὰ τοῦ ἐνδιαφέροντος καὶ τῆς μερίμνης, ἣν ἐπιβάλλουσιν ἡμῖν τὰ πρὸς τὸν τόπον καθήκοντα τοῦ Κοινοβουλίου. Τὸ καθῆκον τοῦτο ἐξεπλήρωσε μετὰ προθυμίας ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐρευνήσασα καθ’ ὅλας τὰς λαβούσας χώραν συνεδριάσεις ἐπὶ 4 καὶ 5 ὥρας τὰ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδια. Οὐδὲν ὑπῆρχε τὸ δικαιολογοῦν τὰς πρὸς τοὺς Δημάρχους ἐγκυκλίους καὶ τὰς διαδόσεις τῶν ὀργάνων τῆς Κυβερνήσεως, ἐκτὸς τοῦ σκοποῦ αὐτῆς, ὅπως ἐκ τῶν προτέρων δικαιολογήσῃ τὴν βιαίαν καὶ ἀνεξέλεγκτον ἐπιψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ....

§142ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ποίας ἐγκυκλίους;

§143ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἰς τὸν ἀξιότιμον ἀρχηγὸν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐστάλη προχθὲς τηλεγράφημα τοῦ Νομάρχου Φθιώτιδος πρὸς τὸν Δήμαρχον, δὲν ἐνθυμοῦμαι τίνος Δήμου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀναγγέλλει εἰς αὐτὸν, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις ἀπεχώρησε τῆς Βουλῆς (θόρυβος δεξιά). Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἐτοιχοκολλήθη παρὰ τοῦ Δημάρχου ὡς ἐπίσημος ἀγγελία. Τὸ ἄτοπον τῆς τοιαύτης ἐπιψηφίσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ ᾐσθάνθη ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως καὶ ἡ πλειοψηφία καὶ χθὲς ἀκόμη, διότι, ψηφίσαντες ἐντὸς ὀλίγων λεπτῶν τῆς ὥρας τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, διέκοψαν τὴν ἐργασίαν αὐτῶν ταύτην καὶ μετέβησαν εἰς τὴν συζήτησιν καὶ ἐπιψήφισιν ἄλλων νομοσχεδίων. Ἡ ψήφισις τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους εἶναι βεβαίως καλὸν, ἀλλὰ καλὸν ἁπλῶς τυπικόν. Τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους οὐδὲν δύνανται νὰ πάθωσιν, ἐὰν δὲν ψηφισθῇ πρὸ τῆς ἐνάρξεως τοῦ ἔτους ὁ Προϋπολογισμὸς αὐτοῦ. Ἀλλὰ καὶ τὸ τυπικὸν τοῦτο καλὸν δὲν κινδυνεύομεν ν’ ἀπολέσωμεν, διότι ἔχομεν ἀκόμη ἐνώπιον ἡμῶν ἕνα ὁλόκληρον μῆνα, ἐντὸς τοῦ ὁποίου δυνάμεθα ἐπισταμένως νὰ μελετήσωμεν καὶ ψηφίσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν ἡμῶν. Τὰ συμφέροντα ὅμως παντὸς Κράτους δύνανται νὰ πάθωσιν ἐκ τῆς ἀνεξετάστου ἐπιψηφίσεως Προϋπολογισμοῦ ἀνακριβοῦς καὶ ἀβασίμου. Τοῦτο δὲ ἐγένετο χθὲς καὶ ἐπιδιώκεται νὰ γίνῃ καὶ σήμερον. Νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι τὸ τυπικὸν καλὸν τῆς πρὸ τῆς λήξεως τοῦ ἔτους κυρώσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπερ ἐπιδιώκει ὁ ἀξιότιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἡ ἄνευ ἐξελέγξεως καὶ βασάνου ψήφισις αὐτοῦ. Τὸ οἰκοδόμημα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅπερ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως δι’ ἐργασίας πολλῶν μηνῶν κατεσκεύασε, δὲν δύναται νὰ ὑποστῇ λεπτομερῆ βάσανον καὶ ἀνάλυσιν, χωρὶς νὰ φανῶσιν αἱ θεμελιώδεις αὐτοῦ ἐλλείψεις. Τοιαύτην ἐξέτασιν δὲν θέλει ἡ Κυβέρνησις, οὐχὶ διότι πιστεύει εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν ἐν αὐτῷ ἀναγραφομένων, ἀλλὰ διότι θεωρεῖ αὐτὸν ὡς μέσον ἐπιτήδειον πρὸς ἐπιτυχίαν ἄλλων σκοπῶν, πρὸς ἐπιτυχίαν συνδυασμῶν δανειστικῶν. Ἐὰν οἱ τοιοῦτοι συνδυασμοὶ ἐπρόκειτο νὰ φέρωσι τὴν ἀνόρθωσιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν, ἠδύνατο ἴσως νὰ ἐπιβάλληται καὶ εἰς ἡμᾶς τὸ καθῆκον νὰ ῥίψωμεν πέπλον ἐπὶ τοῦ τοιούτου οἰκοδομήματος τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ νὰ μὴ συζητήσωμεν αὐτόν. Ἔχοντες ὅμως τὴν πεποίθησιν, ὅτι καὶ οἱ ἐπιδιωκόμενοι νέοι συνδυασμοὶ θὰ λήξωσιν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς ὅπερ ἔληξαν καὶ οἱ κατὰ τὸ τρέχον ἔτος λαβόντες χώραν τοιοῦτοι, εἰς τὴν ἐπαύξησιν δηλαδὴ τοῦ δημοσίου χρέους καὶ μετὰ τὴν κατανάλωσιν τοῦ χρεωλυσίου, νομίζομεν καθῆκον νὰ μελετήσωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ ἐκθέσωμεν τὰς περὶ αὐτοῦ γνώμας ἡμῶν. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειοψηφία θέλωσι νὰ μᾶς δώσωσι τὸν ἀναγκαῖον καιρὸν πρὸς ἐκτέλεσιν τοῦ καθήκοντος τούτου, εὐχαρίστως θὰ ἐκπληρώσω αὐτὸ καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλα ἴσως ἀξιότιμα μέλη τῆς Βουλῆς. Ἐὰν ὅμως ἐννοῶσι νὰ θεωρήσωσιν ὡς γεγονὸς τετελεσμένον τὰ χθὲς λαβόντα χώραν καὶ νὰ προβῶσιν εἰς ἁπλῆν ἀνάγνωσιν καὶ τῶν δαπανῶν τοῦ Κράτους, ἡμεῖς βεβαίως δὲν δυνάμεθα ν’ ἀκολουθήσωμεν αὐτοὺς εἰς τὴν τοιαύτην διεξαγωγὴν τῆς κυριωτέρας ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου. Ἡ Κυβέρνησις, διευθύνουσα τὴν πλειοψηφίαν, δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο. Δὲν ἔχομεν τὴν δύναμιν νὰ παρεμποδίσωμεν αὐτήν, ἀλλ’ ὀφείλομεν ν’ ἀφήσωμεν εἰς αὐτὴν ὁλόκληρον τὴν εὐθύνην τῆς τοιαύτης καταργήσεως τῆς οὐσιαστικῆς καὶ θεμελιώδους λειτουργίας τοῦ Κοινοβουλίου.....

§144ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Πόσον καιρὸν θέλετε;

§145ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν τὸν Προϋπολογισμόν, ἂν τεθῇ οὗτος ὡς πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς προσεχοῦς Δευτέρας.

§146ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς ἀναβολῆς τί λέγει ἡ Κυβέρνησις;

§147ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Διατυπώσατε πρότασιν, ἵνα γινώσκωμεν περὶ τίνος πρόκειται.

§148ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὁ κ. Καραπᾶνος ἐπρότεινε τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ δι’ ὀλίγας ἡμέρας. (Θόρυβος δεξιά).

§149ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Προτείνω ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ μέχρι τῆς Δευτέρας, ν’ ἀναγραφῇ δὲ τὴν Δευτέραν ὡς πρῶτον ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως. (Θόρυβος δεξιά).

§150ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν προφθάνομεν, κύριε Πρόεδρε, ν’ ἀναγνώσωμεν τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις καὶ καθ’ ἑκάστην εἰσάγει. Ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι ὁ σπουδαιότερος Νόμος τοῦ Κράτους, δὲν εὕρομεν δὲ καιρὸν νὰ τὸν μελετήσωμεν. Ζητοῦμεν ἀναβολὴν τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν, ὅπως τὸν μελετήσωμεν. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἐννοῇ νὰ δώσῃ αὐτὴν τὴν ἀναβολήν, ἔχει καλῶς· ἄλλως, ἂς συζητήσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ἄνευ τῆς παρουσίας τῆς Ἀντιπολιτεύσεως.

§151ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι, ὅστις δὲν παρεσκευάσθη ἐν διαστήματι ἑνὸς μηνὸς, ἀφ’ ὅτου ὁ Προϋπολογισμὸς εἰσήχθη εἰς τὴν Βουλήν, δὲν θὰ παρασκευασθῇ ἐντὸς τεσσάρων ἡμερῶν. Αἱ πληροφορίαι αἱ ζητηθεῖσαι ὑπεβλήθησαν, διότι δύο ἢ τρεῖς, αἵτινες ἐβράδυναν, δὲν ἦσαν ἐκ τῶν ἀφορωσῶν εἰς ἀριθμοὺς σχετιζομένους ἀμέσως πρὸς τὸν Προϋπολογισμόν. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης στηρίζει τὴν αἴτησιν τῆς ἀναβολῆς εἰς τὴν δῆθεν μὴ ὑποβολὴν πίνακος, ὅστις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑποβληθῇ μετὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅστις δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ ὑπάρχῃ, ὅτε ὁ Προϋπολογισμὸς συνετάχθη. Αὔριον βεβαίως θὰ μᾶς ζητηθῶσι καὶ πίνακες μέχρι τέλους Νοεμβρίου, καὶ ἐπειδὴ οἱ πίνακες οὗτοι δὲν δύνανται νὰ παρουσιασθῶσι πρὸ τῆς παρελεύσεως 20 ἡμερῶν, θὰ μᾶς εἴπωσιν οἱ ζητοῦντες αὐτοὺς, ὅτι δὲν εἶναι παρεσκευασμένοι πρὸς συζήτησιν ἄνευ αὐτῶν, ὡς καὶ ὅτε προέκειτο περὶ τῶν πινάκων, τοὺς ὁποίους ἐζήτησεν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, καὶ τοὺς ὁποίους εἶπον, ὅτι δὲν δύναμαι νὰ ὑποβάλω πρὸ τῆς παρελεύσεως τριῶν ἐτῶν. Οἱ πίνακες οἱ ζητηθέντες, ἄλλοι μὲν, οἱ πλεῖστοι, τῶν δ’ ἐχόντων ἀξίαν σχεδὸν ὅλοι, ἐδόθησαν τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, οἱ δὲ ἄλλοι ἐδόθησαν τῇ ἐπαύριον τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐζητήθησαν. Ἔκτοτε οἱ κύριοι Βουλευταὶ εἶχον τὸν καιρὸν νὰ μελετήσωσιν. Ἔρχονται σήμερον, μετὰ παρέλευσιν μηνὸς, λέγοντες, ὅτι δὲν εἶναι μεμελετημένοι, καὶ ὅτι χρήζουσιν ἀναβολῆς, ἵνα μελετήσωσι μέχρι τῆς Δευτέρας. Βεβαιῶ τοὺς κυρίους Βουλευτὰς, ὅτι πλανῶνται περὶ τῶν δυνάμεων αὐτῶν. Ἐὰν δὲν ἠδυνήθησαν μέχρι τοῦδε νὰ παρασκευασθῶσιν, ἐὰν ἠναγκάσθησαν χθὲς ν’ ἀποχωρήσωσιν ἐκ τῆς συνεδριάσεως, διότι δὲν ἦσαν ἱκανῶς παρεσκευασμένοι, ἂς ὦσι βέβαιοι, ὅτι δὲν θὰ δυνηθῶσι μέχρι τῆς Δευτέρας νὰ συμπληρώσωσι τὰς γνώσεις, ὧν κατὰ τὴν ὁμολογίαν των στεροῦνται.

§152ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§153ΦΛΕΣΣΑΣ. Φέρετε τὴν τάξιν, κύριε Πρόεδρε, διότι θὰ ἀρχίσωμεν καὶ ἡμεῖς.

§154ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριοι, τὸ ζήτημα δὲν εἶναι ἁπλοῦν, ὅπως οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι τῆς Συμπολιτεύσεως φρονοῦσι, πολεμοῦντες ἐν οὐ δέοντι. Τὸ ζήτημα εἶναι πολὺ σπουδαιότερον καὶ ἥκιστα ἄξιον τῶν μειδιαμάτων καὶ τῶν θορύβων ὑμῶν. Πρόκειται τὴν ἑσπέραν ταύτην ν’ ἀποφασίσητε, ἐὰν θὰ περιορίσητε τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, τὸν ὁποῖον ἔχει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἀποῤῥέον ἐκ τοῦ Συντάγματος. Ἐπράξατε τοῦτο ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ. Καὶ σᾶς ἀπεδείξαμεν, ὅτι ἐπράξατε ἄτοπον (θόρυβος δεξιά). Ἀλλ’ οὐδόλως ἐκ τούτου ὠφελήθητε. Ἀκολουθεῖτε τὴν αὐτὴν ἀνελευθέραν τακτικήν. (Θόρυβος).

§155ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Μὴ διακόπτετε.

§156ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Τὰ ἴδια ἐπαναλαμβάνετε, διὰ νὰ παρέρχηται ἡ ὥρα.

§157ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μὴ διακόπτεις.

§158ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Σιώπα σύ· εἶσαι ἐξωμότης!

§159ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Σὺ εἶσαι προδότης! Συνείθισες νὰ προδίδῃς τὴν πατρίδα σου, καὶ σὺ ἔλεγες τὰ ἐξ ἁμάξης κατὰ τοῦ Πρωθυπουργοῦ. (Θόρυβος).

§160ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ποταπόν! (Θόρυβος).

§161ΑΣΗΜ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔξω τῶν ψηφοφοριῶν λέγετε τὰ ἐξ ἁμάξης κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ· ἔρχεσθε ἐδῶ καὶ εἶσθε οἱ ταπεινότεροι ὑπηρέται αὐτοῦ.

§162ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Αὐτὸ εἶναι ἀποκύημα τῆς φαντασίας σου. (Θόρυβος). (Ἐξακολουθοῦσιν ὁ θόρυβος καὶ αἱ ἀντεγκλήσεις).

§163ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Μή με διακόπτετε. Πρέπει τέλος πάντων νὰ μᾶς ἐπιτρέπηται νὰ ὁμιλῶμεν. (Θόρυβος). Ἐγὼ ἐξακολουθῶ φρονῶν, ὅτι τὸ ζήτημα, τὸ ὁποῖον τίθεται ὑπὸ τὰς ὄψεις τῆς Βουλῆς τὴν ἑσπέραν ταύτην, εἶναι σοβαρώτατον καὶ ἄξιον τῆς προσοχῆς ἑκατέρων τῶν πτερύγων, διότι ἀφορᾷ εἰς τὰ συμφέροντα καὶ τὰ δικαιώματα τοῦ Κοινοβουλίου, τὰ δικαιώματα τοῦ Ἔθνους καὶ τὰ δικαιώματα ἑνὸς ἑκάστου ἡμῶν, τῶν καθημένων ἐνταῦθα. Πρόκειται δηλονότι, διὰ συστήματος, τοῦ ὁποίου ἐξεδηλώθη ἡ πρώτη ἀρχὴ ἐν τῇ συζητήσει τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ παρακωλυθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, τὸ ὁποῖον ἔχει ἡ μειοψηφία κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους θὰ ἐπιβάλωμεν εἰς τοὺς συμπολίτας ἡμῶν. Δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ μάθητε παρ’ ἐμοῦ, ὅτι ἡ πρώτη ἀρχὴ, ἡ ὁποία ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς τὴν σύστασιν τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος, ἦτο ἡ διαφωνία, ἡ μεταξὺ τοῦ Βασιλέως καὶ τοῦ λαοῦ, περὶ τοῦ ποσοῦ τῶν καταβαλλομένων φόρων. Ἐγένετο μεγάλη διαμάχη, καὶ μετὰ μακρὸν ἀγῶνα καὶ πάλην τῶν συγκρουσθεισῶν Ἐξουσιῶν περὶ τούτου ἐν Ἀγγλίᾳ καὶ μετὰ ἐπαναστάσεις μακροχρονίους καὶ αἱματηροτάτην διαπάλην, ἐπῆλθεν ὁ συμβιβασμὸς καὶ καθιερώθη τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ προσδιορίζῃ τοὺς φόρους, τοὺς ὁποίους θὰ πληρόνῃ ὁ λαὸς, αὐτὸς οὗτος διὰ τῶν Ἀντιπροσώπων του. Τοῦτο δὲ τὸ δικαίωμα εἶναι ἡ πρώτη ἀρχὴ καὶ τὸ πρῶτον θεμέλιον τοῦ Συνταγματικοῦ πολιτεύματος, τὸ πρῶτον ἀναφανέντος. Ἐρωτῶ ὑμᾶς: τὸ χθὲς τὸ ἑσπέρας συντελεσθὲν σκάνδαλον (θόρυβος) δύναται νὰ δικαιολογηθῇ, ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς Συνταγματικὰς ἐλευθερίας; Χθὲς τὸ ἑσπέρας, χωρὶς νὰ ἀκουσθῇ ἡ γνώμη τῶν ἀντιθέτων ὑμῶν, ἐψηφίσατε ἐντὸς ὥρας τοσούτους φόρους, ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τοσοῦτον δὲ εἶναι ἀληθὲς τοῦτο, ὥστε τὴν προχθὲς, ὅτε ἐζήτησα πληροφορίας τινὰς, σχέσιν ἐχούσας πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, ἔλεγον, ὅτι ἐσκέφθην πολὺ, ἂν ἔπρεπε νὰ ζητήσω ταύτας, διότι εἶχον τὸν φόβον, ὅτι ἔμελλε νὰ συμβῇ, ὅ,τι συνέβη. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προσέρχεται ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ τὴν πέμπτην ὥραν, συζητοῦμεν τρεῖς ἢ καὶ πλείονας ὥρας διάφορα νομοσχέδια, μέχρις οὗ κατάκοποι καὶ κεκμηκότες ἐκ τῶν συζητήσεων δὲν δυνάμεθα νὰ ἀντίσχωμεν. Κατὰ τὴν στιγμὴν ἐκείνην παρουσιάζονται τὰ σπουδαιότερα νομοσχέδια, ὁποῖον ἦτο χθὲς τὸ περὶ ἐσόδων τοῦ Κράτους, ὅτε ἐψηφίσατε 95,000,000, χωρὶς ν’ ἀκούσητε τὴν γνώμην μας, τὴν ὁποίαν ὀφείλετε, ἔχετε καθῆκον ν’ ἀκούσητε. Οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ μᾶς περιστείλῃ, οὐδεὶς ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ κανονίσῃ τὸν τρόπον, καθ’ ὃν θὰ συζητήσωμεν. Ἐὰν τὸ δικαίωμα ὑμῶν τεθῇ ὑπὸ τὸν ἔλεγχον τοῦ Πρωθυπουργοῦ, ποία θέλησις πλέον θὰ ἰσχύῃ; Ἡ θέλησις τοῦ ἑνὸς μόνη καὶ οὐχὶ τῶν πλειόνων. Ἀλλὰ τότε εἶναι μάταιος ὁ ἔλεγχος, τότε δὲν ὑπάρχει πλέον Κοινοβούλιον, οὔτε κοινοβουλευτικὴ εὐθύνη. Μᾶς λέγετε: «ἔλθετε νὰ συζητήσωμεν κατὰ τὴν δεκάτην ὥραν.—Μὰ εἴμεθα κεκμηκότες.» Αὔριον ὁ Πρωθυπουργὸς δύναται νὰ μᾶς εἴπῃ: ἔλθετε κατὰ τὴν δευτέραν μετὰ τὸ μεσονύκτιον, νὰ συζητήσωμεν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἢ ἄλλων νομοσχεδίων. Αὐτὰ δὲν εἶναι σοβαρά· αἱ καταχρήσεις τῆς πλειοψηφίας θὰ ὑποσκάψωσι τὰ θεμέλια τοῦ Κοινοβουλίου, οὐδὲ θὰ ἔχωμεν οὕτω Πολίτευμα· ἐνθυμήθητε, ὅτι πιθανὸν αὔριον νὰ μὴ ἔχητε πλειοψηφίαν, καὶ καθιεροῦτε κακὸν προηγούμενον. Ἤκουσα παρὰ τοῦ προλαλήσαντος, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς πρέπει νὰ ψηφισθῇ πρὸ τῆς λήξεως τοῦ ἔτους· ἀλλὰ μήπως παρίσταται ὁ ἐχθρὸς ἐπὶ θύραις καὶ ἐπίκηται κίνδυνος; Σήμερον εἶναι δευτέρα Δεκεμβρίου, μέχρι δὲ τοῦ τέλους τοῦ ἔτους ὑπολείπονται 29 ἡμέραι. Πιστεύετε σεῖς, ὅτι ἡμεῖς θὰ συζητήσωμεν ἐπὶ 29 ἡμέρας τὸν Προϋπολογισμὸν, ὥστε νὰ μὴ ἐπιψηφισθῇ μέχρι τέλους τοῦ Δεκεμβρίου; Πόθεν ἐξάγετε τοῦτο; Ἡμεῖς ἐδηλώσαμεν διὰ τοῦ ἀρχηγοῦ καὶ τῶν ἀγορευσάντων ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι καθῆκον ἔχομεν νὰ ἐκφέρωμεν τὰς ἰδέας ἡμῶν κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀντιμετώπως πρὸς τὰς ἰδικάς σας· ἐν τῇ συζητήσει δὲ ταύτῃ θὰ ἐκθέσωμεν οὐ μόνον τὰς οἰκονομικὰς, ἀλλὰ καὶ τὰς πολιτικὰς ἰδέας ἡμῶν. Ἔχομεν καὶ καθῆκον καὶ δικαίωμα, ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, τὸ ὁποῖον εἶναι βῆμα Πανελλήνιον, νὰ ἀκουσθῶμεν, διὰ νὰ κρίνῃ ὁ λαός· ἀλλὰ σεῖς δὲν μᾶς δίδετε τὸ δικαίωμα τοῦτο, ἡ Ἐπιτροπὴ φέρει τὴν ἔκθεσίν της ἄνευ τῆς ἡμετέρας ἐντὸς 24 ὡρῶν. Ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ καιροφυλακτεῖτε νὰ συζητήσητε τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Εἶναι ἔνοχος καὶ ὕποπτος ὁ σκοπὸς οὗτος, στηρίζω δὲ καὶ εἰς τὸ ἑξῆς τὰς περὶ τούτου εὐλόγους καὶ πιθανωτάτας ὑπονοίας μου. Παρετηρήσατε μίαν καινοτομίαν; ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀναγράφει τὸν Προϋπολογισμὸν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, οὐχὶ ὡς πρῶτον ὑπὸ μελέτην τῆς Βουλῆς ἔργον, ὡς μέχρι τοῦδε ἐγίνετο, ἀλλὰ μετὰ 10 καὶ 20 νομοσχέδια, καὶ τοῦτο, ὅπως δυνηθῇ νὰ ἀναγνωσθῇ ἐν ἀπουσίᾳ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, παρετηρήθη δὲ εὐθὺς ἐξ ἀρχῆς ἐν ταῖς συζητήσεσιν ἡ στρεψοδικία αὕτη. Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν, δι’ ἧς εἰσηγήσατο τὸν Προϋπολογισμὸν ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, μέλη τινὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀντεπαρετήρησαν ἀνακριβείας ὡς πρὸς τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς εἰσαχθέντας ὑπ’ ὄψει τῆς Βουλῆς, καὶ ἐν τοῖς ἐσόδοις καὶ ὡς πρὸς τὰ ἔξοδα, δὲν ἐπροκάλεσαν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐπειδὴ ὡμίλησαν δύο ἢ τρεῖς ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, προσεκολλήθη ἐπιτηδείως εἰς ἓν ῥῆμα, παρηρμήνευσε τὸ δυσπιστεῖτε πρὸς τοὺς ἀριθμοὺς, καὶ ἑπομένως ἰσχυρίσθη, ὅτι φέρομεν ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Τοῦτο ἦτό τι στρεψόδικον, διότι ἡμεῖς περιεμένομεν νὰ ἔλθῃ ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ νὰ εἴπωμεν τὰς ἰδέας ἡμῶν, καὶ ὅμως μᾶς ἀποκλείετε ἤδη καὶ μᾶς ἀφαιρεῖτε τὸ δικαίωμα, διὰ τὸ ὁποῖον ὁ λαὸς μᾶς ἀπέστειλε. Τὸν Προϋπολογισμὸν δυνάμεθα νὰ συζητήσωμεν μετὰ 8 καὶ μετὰ 10 ἡμέρας, δὲν εἶναι ὁ ἐχθρὸς ἐπὶ θύραις· τὴν πλειοψηφίαν τὴν ἔχετε ἀσάλευτον, καὶ τὴν πρώτην Ἰανουαρίου βεβαίως θὰ ἔχητε ἐψηφισμένον τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ δημοσιευμένον· ἡμεῖς οὐδὲν σᾶς παρέχομεν κώλυμα καὶ ἀπεδείξαμεν τοῦτο· συνεζητήσαμεν πολλὰ νομοσχέδια, περὶ δανείων, περὶ σιδηροδρόμων, καὶ ὅ,τι ἐζητήσατε, τὸ ἐλάβετε. Διὰ τοῦτο, μετὰ τὰς παρατηρήσεις τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου κ. Καραπάνου, παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν, χάριν ἀξιοπρεπείας ἰδίας, χάριν σεβασμοῦ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καὶ τὴν πλειοψηφίαν, νὰ μᾶς δώσῃ τὸν καιρὸν νὰ συζητήσωμεν τὴν οἰκονομικὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως· ὑπάρχει χρόνος πρὸς κανονικὴν συζήτησιν, διότι ἄλλως θέλετε ὑποβιβάσει τὸ Κοινοβούλιον εἰς Δημοτικὸν Συμβούλιον καί τι χεῖρον.

§164ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ πρὸ ὀλίγου ἐπελθοῦσα ἐδῶ προσωπικὴ διαμάχη μοὶ δίδει ἀφορμὴν νὰ δώσω ἐξήγησιν εἰς προσωπικὸν φίλον μου, εἰς τὸν ἐκ Λακωνίας κ. Κοσσονάκον. Ὁ κ. Κοσσονάκος ἀπεκάλεσεν ἐξωμότην τὸν παρακαθήμενον συνάδελφον ἐξ Ὀλυμπίας, διότι πρὶν εὑρίσκετο εἰς τὰς τάξεις τῆς πρώην Ἀντιπολιτεύσεως καὶ ἤδη Συμπολιτεύσεως, καὶ σήμερον εἰς τὰς τάξεις τῆς νῦν Ἀντιπολιτεύσεως. Καὶ ἐγὼ εἰς τὴν αὐτὴν κατηγορίαν εὑρίσκομαι, ἑπομένως ἡ ἐπίκλησις ἀποτείνεται καὶ εἰς ἐμέ. Δὲν θέλω ποσῶς ν’ ἀκούσω τὴν λέξιν ἐξωμότης, διότι οὕτω καλεῖται ὁ προδίδων τοὺς φίλους του καὶ τὴν πατρίδα του...

§165ΤΙΝΕΣ. Τὴν θρησκείαν.

§166ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐγὼ ἀπὸ τοῦ 1871 ὑπεστήριξα τὸν σεβαστὸν φίλον μου νῦν Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως κύριον Τρικούπην μέχρι πέρυσιν, ἀλλὰ σήμερον τὸν καταψηφίζω· δὲν εἶμαι ὅμως ἐξωμότης· ἔχω τὸ μέτωπον ὑπερήφανον, διότι τὸν ὑπεστήριξα ἀφιλοκερδέστατα, τὸν ὑπεστήριξα εἰς ἐποχὴν, καθ’ ἣν οἱ πλέον ἀφωσιωμένοι φίλοι του δὲν εἶχον τὸ θάῤῥος νὰ εἴπωσι λέξιν ὑπὲρ αὐτοῦ, καὶ τὸν ὑπεστήριζα εἰς τὴν ἑστίαν ἐκείνην, εἰς τὴν ὁποίαν ἔβραζεν ἡ Ἀντιπολίτευσις ὡς καζάνι, καὶ ἀπειλὰς ὑπέστην διὰ τοῦτο· ἀλλὰ δὲν ἐδίστασα νὰ ἐξακολουθήσω τὴν ὑποστήριξίν μου, διότι τοιαῦται ἦσαν αἱ πεποιθήσεις μου· ἀλλὰ κατόπιν ἠναγκάσθην νὰ διαφωνήσω εἰς ἕτερον ζήτημα, εἰσαχθὲν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅπερ κατεψήφισα, καὶ ὡς ἐκ τούτου εὑρίσκομαι εἰς τὴν θέσιν ταύτην. Διὰ τὴν πολιτείαν μου δὲν δύναται νὰ μὲ κατηγορήσῃ κἀνεὶς, πολὺ δὲ μᾶλλον νὰ μὲ ὀνομάσῃ ἐξωμότην. Καὶ οὐδεὶς ἔχει δικαίωμα νὰ ἐξετάσῃ τοὺς λόγους, δι’ οὓς μεταβαίνει τις ἀπὸ τῆς μιᾶς πτέρυγος εἰς τὴν ἑτέραν. Διὰ τοῦτο φρονῶ, ὅτι ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου τοιαῦται φράσεις δὲν πρέπει νὰ ῥίπτωνται διότι δὲν φέρουν καὶ ἀποτέλεσμα.

§167ΠΑΛΑΜΗΔΗΣ. Ἀσχέτως πρὸς τὰ προσωπικὰ, ἐλέχθη ἐνταῦθα ἀπὸ τοῦ βήματος περὶ σκανδάλου καὶ καταχρήσεως τῆς πλειονοψηφίας. Δὲν ἠπόρησα διὰ τὴν φράσιν αὐτὴν, τὴν ὁποίαν ἐξήνεγκεν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀργολίδος βουλευτὴς, ὅσον ἠπόρησα διὰ τὴν ἀγανάκτησιν αὐτοῦ. Ἐλησμόνησε φαίνεται, ὅτι ἀκριβῶς πρὸ ἑνὸς καὶ ἡμίσεως ἔτους, ὅτε ἡ πτέρυξ αὕτη (δεικνύει τὴν δεξιὰν) συνεζήτει οὐχὶ κατὰ τὴν 8ην ὥραν, ἀλλὰ κατὰ τὴν 11ην, καὶ ἠθέλομεν νὰ ἀγορεύσωμεν ἀπὸ τοῦ βήματος αὐτοῦ καὶ νὰ παρατηρήσωμεν αὐτῇ, πλειονοψηφία οὔσῃ, ὅτι δὲν ἦτο ὀρθὸν νὰ παρατείνῃ τὰς συνεδριάσεις καὶ πέραν τοῦ μεσονυκτίου, ἀφοῦ μάλιστα αὐτὴ, ἡ ἰδία, μειονοψηφία οὖσα κατὰ τὸ παρελθὸν, διεμαρτύρετο, διότι αἱ συνεδριάσεις παρετείνοντο πέραν τῆς 8ης μ. μ., ἐλησμόνησε, λέγω, ποῖον θόρυβον καὶ ποίας διακοπὰς ἐποίουν τότε. Ὅτε δὲ κατῆλθεν ἀπὸ τοῦ βήματος, ἕτερος δὲ Βουλευτὴς, ὁ κ. Εὐταξίας, ἠθέλησε ν’ ἀγορεύσῃ, ἡ πλειονοψηφία σας ἔφθασεν εἰς τὸ σημεῖον, ὥστε καὶ νὰ τὸν κτυπήσουν ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου! Καὶ σήμερον ἀγανακτοῦν, καὶ σήμερον μᾶς ὑβρίζουν, καταχρήσεις λέγοντες, σκάνδαλα καὶ κακὴν πίστιν. Ἂν ἐδῶ ἐννοῶμεν, Κύριοι, νὰ ἀπατῶμεν τὸν ἑαυτόν μας, ἀλλάσσει τὸ ζήτημα· ἐὰν θέλωμεν νὰ δημοκοπήσωμεν, εἶναι γνωστοὶ εἰς τὸν κόσμον οἱ ταῦτα λέγοντες, ἀφοῦ τὰ γεγονότα τὰ ἐπίσημα ἀποδεικνύουν, ὅτι σήμερον δὲν συμβαίνουν αὐτὰ, τὰ ὁποῖα συνέβαινον ἄλλοτε. Εἶναι περιττὸν νὰ φωνάζητε καὶ νὰ διαμαρτύρησθε. Ἔχετε νὰ ἀντιτάξητέ τι εἰς τὸν Προϋπολογισμόν; ἀντιτάξατε γεγονότα, οὐχὶ λόγια, ἄλλως δὲν δύνασθε νὰ περιορίσητε οὔτε τὰς ἐργασίας ἡμῶν, οὔτε τὰς ὥρας. Λέγετε, ὅτι εἰς διάστημα ἑνὸς τετάρτου ἐπερατώθη ἡ προεξέλεγξις τοῦ Προϋπολογισμοῦ· δύναται νὰ περατωθῇ καὶ εἰς ὀλιγώτερον διάστημα, ὅταν ὑπάρχῃ ὁμοφωνία, καὶ ἀφοῦ σεῖς, ὡς ἀπεδείχθη ἐκ τῶν κατὰ κόρον ἀγορεύσεών σας ἐπὶ τοῦ ζητήματος τούτου, ἀπεφύγετε ὡς μειονοψηφία νὰ συνεργασθῆτε μετὰ τῆς πλειονοψηφίας, διὰ νὰ ἔχητε ἀφορμὴν ἤδη νὰ φωνάζητε, ὡς ἐπράξατε καὶ κατὰ τὴν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ ποιμνιοβοσκῆς, καθὼς πράττετε καὶ ἤδη, ζητοῦντες ἀφορμὴν νὰ ἀπόσχητε.

§168ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§169ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Ἤκουσα μετὰ προσοχῆς τὴν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας, ἤκουσα τὸν ἔλεγχον, τὸν ὁποῖον ἀπηύθυνε πρὸς ἐμὲ διὰ τὴν ἔκφρασιν, ἣν εἶπον πρός τινα ἄλλον Συνάδελφον τῆς πτέρυγος ἐκείνης. Εἶπεν, ὅτι τὴν ἰδιότητα, τὴν ὁποίαν ἀπέδωκα πρὸς τρίτον, τὴν ἔχω ὁ ἴδιος, καὶ ἐμνήσθη ἡμερῶν ἀρχαίων, προσθέσας, ὅτι ἐγὼ ἐφάνην ἐξωμότης, ἐγκαταλιπὼν τὸν μακαρίτην πατέρα του, τοῦ ὁποίου ἤμην φίλος καὶ ὀπαδός....

§170ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Pardon, κατὰ τὴν γνώμην σας, ὄχι κατὰ τὴν γνώμην μου.

§171ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Βεβαίως, ἐπειδὴ θέλετε νὰ ὑπαινιχθῆτε ἀποδοκιμασίαν τινὰ κατ’ ἐμοῦ, ὀφείλω ν’ ἀπαντήσω. Εἶναι ἀληθὲς, κύριε Πρόεδρε, ὅτι ὑπῆρξα φίλος τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου, καὶ ἀφότου ἦλθον, ἐκ νεαρᾶς ἡλικίας, καὶ εἰσῆλθον εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἐτάχθην εἰς τὴν φάλαγγα τῆς πολιτικῆς του, ἠκολούθησα τὴν πολιτικήν του πορείαν, καὶ τὸν ὑπεστήριξα μέχρι θυσιῶν ἐσχάτων, ὅπως δὲν δύναται νὰ τὸ ἀρνηθῇ ὁ ζῶν υἱός του. Δὲν ἠδυνήθην ὅμως μέχρι τέλους νὰ παρακολουθήσω αὐτὸν, τὸ ὁμολογῶ, δὲν δύναμαι δὲ νὰ εἴπω ἤδη τοὺς λόγους τῆς ἀπομακρύνσεώς μου, δὲν θέλω νὰ εἴπω τίποτε περὶ τῆς μεταβολῆς ἐκείνης τῆς πολιτικῆς μου ἐπὶ τῶν ἐσχάτων ἡμερῶν τοῦ μακαρίτου Κουμουνδούρου, ἵνα μὴ ὀνομασθῶ τυμβωρύχος· λόγοι συνειδήσεως μοὶ ὑπηγόρευσαν νὰ μὴ ἐπιμείνω εἰς τὴν πολιτικήν μου ἐκείνην. Ἕκαστος ὅμως ἐκ τῶν ἀρχαίων καὶ νεωτέρων πολιτευομένων ἠξεύρει καλῶς, ἐὰν ἐγὼ ἔχωμαι χαλαρῶς τοῦ κόμματος, εἰς ὃ τάσσομαι, ἢ ἂν εἰς τὸ φρόνημά μου καὶ τὴν πολιτικήν μου προσκολλῶμαι μετὰ πάσης ἀφοσιώσεως καὶ εἰλικρινείας καὶ ἄνευ ἐπιφυλάξεων. Δὲν θέλω νὰ εἴπω περὶ τοῦ προσωπικοῦ τούτου ζητήματος περισσότερα, διότι δὲν μοι τὸ ἐπιτρέπει ἡ θέσις μου. Ὀφείλω ὅμως νὰ ἀπαντήσω εἰς ὅσα ἐλέχθησαν περὶ τοῦ ζητήματος, ὅτι ὀφείλομεν ἡμεῖς ἡ πλειοψηφία νὰ ἀνεχθῶμεν, ν’ ἀκούσωμεν τὰς ὁμιλίας, ν’ ἀκούσωμεν τὰς συζητήσεις, ν’ ἀκούσωμεν τὰς μελέτας τοῦ κυρίου Καραπάνου, ὁσονδήποτε μακρὰς καὶ διεξοδικάς, καὶ νὰ μείνωμεν ἐδῶ, βασανιζόμενοι ὑπὸ τῆς ἀπεραντολογίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὁ εἷς καὶ ὁ ἄλλος ἠμπορεῖ νὰ ἐκτείνηται, ἄνευ οὐδεμιᾶς οὐσιώδους συζητήσεως. Μᾶς κατακρίνουν, ὅτι ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ δὲν ἐπετρέψαμεν εἰς τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας νὰ συζητήσωσιν εὐρέως τὰ κείμενα τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Καὶ πῶς δύνανται νὰ λέγωσι τοιαύτας ἀνακριβείας ἀπὸ τοῦ βήματος; καὶ πῶς δύνανται νὰ ἐπιμένωσι τοιαῦτα λέγοντες καὶ ὑποστηρίζοντες ἐνώπιον Συναδέλφων των, οἱ ὁποῖοι ὑπῆρξαν μάρτυρες τῆς κακῆς αὐτῶν πίστεως; Καὶ ἔρχονται νὰ κατηγορήσωσιν ἡμᾶς ἐπὶ κακῇ πίστει, λέγοντες, ὅτι θέλομεν νὰ ὑποκλέψωμεν τὰ ζητήματα, ὅτι θέλομεν νὰ ὑποκλέψωμεν τὸν Προϋπολογισμὸν, ἐνῷ ὑπομένομεν τὰ πάντα, ἀκούοντες καὶ ἀπαντῶντες! Καὶ δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι συνηρχόμεθα εἰς τὸ δωμάτιον τῆς Ἐπιτροπῆς καὶ συνεζητοῦμεν ἐπὶ ὥρας ὁλοκλήρους; Καὶ δὲν εἴμεθα ἡμεῖς ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἠκούομεν τὰς σχολαστικὰς παρατηρήσεις τοῦ κ. Πετρίδου, ὁ ὁποῖος συνεζήτει περὶ τῶν συστημάτων τῶν ἰσχυόντων ἐπὶ Καποδιστρίου καὶ Μεσοβασιλείας, καὶ περὶ ἄλλων συστημάτων ἀπηρχαιωμένων; Καὶ δὲν εἴμεθα ἡμεῖς, οἱ ὁποῖοι συνεζητήσαμεν ἐπὶ ὁλοκλήρους συνεδριάσεις διὰ τὸ ζήτημα περὶ τοῦ φόρου τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν; Καὶ δὲν περιεμένομεν τὴν ἄλλην ἡμέραν ἐν τῷ δωματίῳ, διὰ νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ προβάλωμεν τὰς γνώμας μας ἑκατέρωθεν καὶ νὰ ἀνταλλάξωμεν τὰς ἰδέας μας μετ’ αὐτῶν; Κατὰ τὴν τελευταίαν συνεδρίασιν ἐκ τῶν μελῶν τῆς πτέρυγος ἐκείνης ἀπετέλει μέρος τῆς ἐπιτροπῆς μας ὁ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς κ. Λεβίδης, ὅστις παρέμεινε μεθ’ ἡμῶν συζητῶν μέχρι τοῦ ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, ἐνῷ οἱ ἄλλοι ἀπῆσαν, ὁ δὲ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης οὔτε ἐφάνη παντάπασιν εἰς τὸ Βουλευτήριον, ὡς καὶ οἱ ἄλλοι Συνάδελφοι, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν μειοψηφίαν τῆς Ἐπιτροπῆς. Καὶ ἐνόμιζον οἱ Κύριοι, ὅτι ἡμεῖς ὠφείλομεν, 12–14 Βουλευταὶ, οἱ ἀπαρτίζοντες τὴν πλειοψηφίαν τῆς Ἐπιτροπῆς ἐκείνης, νὰ περιμένωμεν αὐτοὺς, ὅποτε ἤθελε τοὺς καταβῆ, νὰ συζητῶμεν! καὶ ἐνῷ ἡμεῖς ἤμεθα τῆς γνώμης, ἣν ὑποστηρίζουσι τὰ κείμενα τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ αὐτῆς τῆς πολιτικῆς, ἐνόμιζον, ὅτι δὲν εἴχομεν δικαίωμα νὰ ὑποστηρίξωμεν τὰς γνώμας ἡμῶν καὶ προβῶμεν εἰς τὰς ἐργασίας μας καὶ ἀπόντων αὐτῶν! Πῶς λοιπὸν δύνασθε νὰ ὑποστηρίζητε τὰ τοιαῦτα, καὶ νὰ μᾶς μεμφθῆτε, ὅτι δὲν ἠνέχθημεν νὰ ἀκούσωμεν τὰς ἰδέας σας καὶ τὰς παρατηρήσεις σας; Ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ καθ’ ἑκάστην παρατηρεῖται ἡ ἀποχώρησίς σας τὴν 7ην ἑσπερινὴν ὥραν, ἐνῷ συνερχόμεθα τὴν 5ην. Καὶ δὲν εἶναι ἀληθὲς, ὅ,τι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας εἶπεν, ὅτι αἰτία τοῦ νὰ συνερχώμεθα τόσον βραδέως εἶναι τὸ Ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ἢ ἡ Συμπολίτευσις. Ἀλλ’ ἐνῷ συνερχόμεθα ἐνταῦθα τὴν 5ην ὥραν μ. μ., οὐδέποτε ἐφείσθημεν τοῦ χρόνου ἡμῶν, συζητοῦντες λογικῶς τὰ κοινὰ συμφέροντα καὶ σπεύδοντες νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὰς οὐσιώδεις ἡμῶν ἐργασίας, χωρὶς νὰ κατατρίβωμεν τὸν χρόνον μας εἰς ματαίας καὶ ἀπεράντους ὁμιλίας, πολλάκις μηδεμίαν σχέσιν ἐχούσας πρὸς τὸ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικείμενον, ἐπίτηδες ἀπαγγελλομένας, πρὸς ματαίαν καὶ ἀνωφελῆ παρέλευσιν τοῦ χρόνου. Ὅσον παρακαλοῦμεν πάντοτε, νὰ μείνητε νὰ συζητήσωμεν ὅσον θέλετε εὐρέως, καὶ νὰ φέρωμεν τὴν ψῆφον ἡμῶν ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου, ὅπερ μᾶς ἀπασχολεῖ, σεῖς ἀποχωρεῖτε, θέλοντες νὰ δικαιώσητε αὐτὴν τὴν κατάστασιν καὶ περιμένοντες τίς οἶδέ τι, διὰ ν’ αὐξήσητε τὴν φάλαγγά σας. Ἀλλὰ σφάλλετε. Γνῶτε ὅτι δὲν δύνασθε ν’ ἀποσπάσητε ἐντεῦθεν μήτε τρίχα. Μάθετε καλῶς, ὅτι οἱ ἀνήκοντες εἰς τὴν φάλαγγα ταύτην εἰσὶν ἀνάλεκτοι μέχρις ἑνός. Οἱ ἐκ τῶν ἐπαρχιῶν ἀφικνούμενοι καὶ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις διαμένοντες Βουλευταὶ ἔχομεν ἀνάγκην νὰ ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν καὶ νὰ ἐπανέλθωμεν εἰς τὰς ἑστίας μας, διότι γνωσταὶ εἰς ὅλους ἡμᾶς περιστάσεις δὲν μᾶς ἐπιτρέπουσι νὰ παραμείνωμεν ἐπὶ πολὺν χρόνον ἐν Ἀθήναις. Ἔλθετε λοιπὸν νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ ἐκφέρωμεν τὰς ψήφους μας. Ἄν σεῖς ἦσθε οἱ περισσότεροι, ἔλθετε καὶ καταλάβετε τὰς θέσεις ἐκείνας, λάβετε τὸν Προϋπολογισμὸν, λάβετε τοὺς Νόμους τοὺς οἰκονομικοὺς, λάβετε τὰ μέσα τῆς διοικήσεως, καὶ ἀπολύσατε τὴν Βουλὴν, διὰ ν’ ἀπέλθωμεν εἰς τὰς ἑστίας μας· ἂν δὲν ἦσθε οἱ περισσότεροι, ἀνεχθῆτε τοὺς περισσοτέρους, ἐπ’ ἐλπίδι νὰ γίνητε περισσότεροι ἐν τῷ μέλλοντι. Λοιπὸν ἔλθετε νὰ εἴπητε τὰς ἰδέας σας, ἐκφράσατε τὰς πεποιθήσεις σας, ἀναπτύξατε τὴν πολιτικήν σας, καὶ κατακρίνατε τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἂν γνωσθῇ, ὅτι ἔχετε τὸ δίκαιον, τότε δύνασθε νὰ γίνητε περισσότεροι καὶ νὰ ἐπιτύχητε τοῦ σκοπουμένου. Μὴ λέγετε ὅμως τὰ ἄδικα, καὶ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα δὲν εἶναι ἀληθῆ· ἂς εἴπωμεν ἐδῶ εἰλικρινῶς τὴν ἀλήθειαν, νὰ συζητήσωμεν καὶ νὰ ἀπέλθωμεν. Κύριοι, σᾶς τὸ λέγω εἰλικρινῶς, ὅτι αἰσθάνομαι τὴν ἀνάγκην ν’ ἀπέλθω εἰς τὴν ἑστίαν μου, θέλω νὰ ἐκπληρώσω τὸ καθῆκόν μου καὶ νὰ τὸ ἐκπληρώσω εὐρέως καὶ εὐσυνειδήτως, ἀλλὰ μὴ θέλετε νὰ πιέσητε σεῖς τὴν πλειοψηφίαν, μετερχόμενοι τοιαῦτα τεχνάσματα, προτείνοντες τοιαῦτα ἐπιχειρήματα, διὰ νὰ κατακρίνητε τὴν πολιτείαν ἡμῶν. Νομίζω, ὅτι ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης εἶναι ἀποῤῥιπτέα, διότι οὐδένα ἔχει λόγον νὰ γίνῃ δεκτή. Μᾶς ζητεῖ νὰ διακόψωμεν τὰς συνεδριάσεις μας, νὰ ἀναβάλωμεν ἐπὶ 4 ἡμέρας τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ νὰ ἀρχίσωμεν τὴν Δευτέραν, καὶ πάλιν τὴν Δευτέραν βεβαίως θὰ ἔχωμεν καμμίαν ἄλλην ἔνστασιν περὶ ἄλλου τινὸς πίνακος, ἢ περὶ ἄλλης τινὸς μελέτης, εἰς τὴν ὁποίαν θέλει νὰ ἐπιδοθῇ, διὰ νὰ φωτίσῃ τὴν Βουλήν. Οὐδεὶς λόγος ὑπάρχει, ἕνεκα τοῦ ὁποίου πρέπει ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ ἀκούσωμεν τὰς γνώμας σας, ὁρίστε εἰς τὸ βῆμα, εἴπατέ τας καὶ ἡ Βουλὴ θέλει ἀποφανθῆ.

§172Γ. ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἄν ἡ λέξις ἐξωμότης ἐδήλου τὴν μετάστασιν Βουλευτοῦ τινος ἀπὸ τῆς μιᾶς εἰς τὴν ἑτέραν πτέρυγα, ἐδικαιούμην, ἄνευ ἐξαιρέσεως ἴσως, ν’ ἀποκαλέσω πάντας τοὺς Βουλευτὰς ἐξωμότας, διότι δὲν πιστεύω οὐδεὶς ἐξ ἡμῶν, Κύριοι, νὰ εὑρίσκηται ἤδη εἰς ἣν τὸ πρῶτον, ὅτε ἐξελέγη, ἐτάχθη πτέρυγα....

§173ΚΑΛΑΝΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἔχετε καλὰς πληροφορίας, κύριε Πετροπουλάκη.

§174ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΑΚΗΣ. Ἴσως ὑμεῖς ἀποτελεῖτε τὴν ἐξαίρεσιν.— Ἡ λέξις ἐξωμότης προσιδιάζει κυρίως εἰς ἐκείνους, οἵτινες ἀλλάσσουσι θρήσκευμα, καὶ προδίδουσι τὴν πατρίδα των. Ἡμεῖς Κύριοι, οὔτε προπατορικὰς οὔτε πατρικὰς ἔχομεν παραδόσεις τοιαύτας, ἀλλὰ καὶ οὔτε ἡμεῖς ἐπροδώσαμεν τὸν τόπον, τοὐναντίον ἔχομεν τὸ θάῤῥος ν’ ἀντιποιώμεθα, εἴπερ τις καὶ ἄλλος, τὸν τίτλον τοῦ ἁγνοῦ πατριώτου. Τοῦτο ἂς μαρτυρήσωσιν αἱ περιστάσεις καὶ τὸ παρελθόν. Εἶναι γνωστοὶ ἐκεῖνοι, τῶν ὁποίων οἱ πατέρες ἐπρόδωκαν τὸν τόπον κατὰ τὸν ἱερὸν ἀγῶνα, καὶ αὐτοὶ, οἵτινες ἐπρόδωκαν καὶ προδίδουν τὴν ἀτυχῆ πατρίδα, τότε μὲν κατὰ τὸ ἐθνικὸν ζήτημα, ἤδη δὲ οἰκονομικῶς, διὰ τῆς ἀπεμπολήσεως καὶ τῶν ὅπλων ἀκόμη τοῦ στρατοῦ, ἅτινα ἠγοράσθησαν δι’ ἱερὸν σκοπόν. Ποῦ φρονεῖτε, ὅτι πωλοῦνται, Κύριοι, τὰ ὅπλα ἐκεῖνα, ἅτινα προωρίσθησαν πρὸς ἐξόπλισιν τῶν δούλων ἡμῶν ἀδελφῶν; Εἰς τοὺς ἐχθροὺς ἡμῶν! Καὶ προδίδει, λέγω, τὸν τόπον, μὴ ἐπιτρέπων εἰς τὴν μειονοψηφίαν οὐδόλως νὰ μετάσχῃ τῆς συζητήσεως, διότι δὲν παρέχει αὐτῇ τὰ νόμιμα μέσα καὶ τὸν ὑλικὸν χρόνον· διότι διὰ τῆς συζητήσεως ἤθελεν ἀποδειχθῆ, ὅτι τὰ κονδύλια τῶν διαφόρων Ὑπουργείων εἰσὶν ὑπέρογκα σκοπίμως, ὅπως τὸ περίσσευμα τούτων χρησιμεύσῃ εἰς τὴν ἐν τῇ ἐξουσίᾳ διατήρησίν του. Οἱ λόγοι οὗτοι, Κύριοι, δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι ὡς λόγχη διαπερῶσι τὴν δεξιὰν πτέρυγα, καὶ ὅτι, ἂν ἠθέλομεν πρὸς στιγμὴν ἀπεκδυθῆ τῶν ἀτομικῶν ἡμῶν συμφερόντων, ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι πάντες εἰς τοῦτο θὰ εἴχομεν τὴν αὐτὴν γνώμην. Δὲν ζητοῦμεν νὰ ἐξακολουθήσωμεν ἐπ’ ἄπειρον τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλὰ ζητοῦμεν τριῶν ἢ τεσσάρων ἡμερῶν χρόνον, ὄχι διότι ἐπιδιώκομεν ἢ πιστεύομεν, ὅτι θὰ μεταβάλωμεν τὴν γνώμην τῆς πλειονοψηφίας, ἀλλ’ ἵνα δυνηθῶμεν νὰ διαφωτίσωμεν, ὅση ἡμῖν δύναμις, τὸν λαὸν, πρὸς ὃν ἔχομεν καθῆκον νὰ δώσωμεν λόγον περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεώς του. Δυστυχῶς ὅμως ταῦτα λέγονται εἰς ὦτα μὴ ἀκουόντων, καὶ διὰ τοῦτο ἀφίνομεν τῶν πραττομένων τὴν εὐθύνην εἰς τὴν πλειονοψηφίαν, ἥτις ἔσεται ἐπ’ αὐτῆς μεγάλη καὶ βαρεῖα.

§175Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Κοσσονάκος ἐγνώριζε τί γίνεται εἰς ἄλλα Κοινοβούλια, ἢ ἐξ ἀντιλήψεως ἢ ἐκ μελέτης, δὲν ἤθελεν ἀπασχολήσει ἐπὶ τοσοῦτον τὴν Βουλὴν, ἐλέγχων ἡμᾶς, διατὶ καταγγέλλομεν τὴν Ἐπιτροπὴν καὶ κατακρίνομεν τὴν Κυβέρνησιν, ἐπιμένουσαν τοσοῦτον νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Διὰ νὰ συζητήσωμεν, λέγω, πρὸς τὸν κ. Κοσσονάκον, δὲν χρειάζεται νὰ ἀνερχώμεθα εἰς τὸ Βῆμα καὶ ἀπαγγέλλωμεν πανηγυρικοὺς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀλλ’ ἔχομεν ἀνάγκην τῶν καταστάσεων, καὶ ἐγγράφων τοιούτων, ἅτινα ἀποδεικνύουσι τὸ ἀκριβὲς καὶ κανονικὸν ἢ μὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ νὰ μὴ μᾶς εἴπῃ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι, ὅ,τι λέγετε, τὸ λέγετε ἐκ τῆς κεφαλῆς σας. Δὲν θέλομεν νὰ ἀνέλθῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπὶ τοῦ βήματος καὶ λαμβάνων ἐκ τῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν μόνος αὐτὸς θὰ ἔχῃ, στοιχεῖά τινα, τὰ ὁποῖα τὸν ὠφελοῦσι, νὰ μεμφθῇ ἡμᾶς, ὅτι τὸν συκοφαντοῦμεν, νὰ ζητήσῃ δὲ διὰ τῶν στοιχείων αὐτῶν νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι, πᾶν ὅ,τι ἰσχυρίσθη κατὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἶναι ἀκριβές. Δὲν συνειθίσαμεν, κύριε Πρόεδρε, οὐδ’ ἐννοοῦμεν νὰ ἐκπληρώσωμεν οὕτω τὸ καθῆκόν μας, συκοφαντοῦντες, ἐπιθυμοῦμεν δὲ νὰ λέγωμεν τὴν ἀλήθειαν καὶ πρὸς τὸ Κοινοβούλιον καὶ πρὸς τοὺς ἐντολεῖς ἡμῶν, καὶ τὴν ἀλήθειαν ταύτην θέλομεν νὰ τὴν ἀποδεικνύωμεν διὰ τῶν ἰδίων του καταστάσεων. Ἐπαναλαμβάνω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπον ἀπ’ ἀρχῆς· ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ δὲν ἐγένετο ἡ δέουσα συζήτησις, ὁ μὲν κ. Σιμόπουλος ἀνεγίνωσκεν, ὡς ὁ διάκονος τὰ εἰρηνικὰ, τὸν Προϋπολογισμὸν, τὰ δὲ μέλη τῆς μειονοψηφίας ἐζήτουν διάφορα ἔγγραφα καὶ καταστάσεις, διὰ νὰ στηρίξωσι τὰς γνώμας αὐτῶν καὶ διὰ νὰ βεβαιωθῶσιν, ἄν τ’ ἀναγραφόμενα ἦναι ἀκριβῆ. Ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς, ἐνῷ ἐσημείονεν εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, τί ἐζήτουν τὰ μέλη τῆς μειονοψηφίας, ἐβεβαίου συγχρόνως, ὅτι τὰ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἔχουσιν ὡς ἀναγράφονται. Ἐγὼ τότε, τυχὼν ἐν τῇ συνεδριάσει ἐκείνῃ, εἶπον, ὅτι, καίτοι ἔχω πολλὴν ὑπόληψιν εἰς τὸν κ. Σιμόπουλον, δὲν δύναμαι νὰ δεχθῶ τὰς διαβεβαιώσεις του, διότι δὲν νομίζω αὐτὸν κατάλληλον πρὸς διαβεβαιώσεις τοιαύτας, διότι αὐτὸς δὲν εἶναι ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν. Αἱ ἡμέραι παρήρχοντο, ἀλλ’ ὁ κ. Πρόεδρος, ἀντὶ νὰ προσαγάγῃ ὅ,τι ἐζητήσαμεν καὶ οὕτω νὰ καταρτισθῶσι τὰ στοιχεῖα συζητήσεως σοβαρᾶς καὶ ἀληθοῦς, ὁ κ. Πρόεδρος ἐνόει νὰ ἔρχηται εἰς τὰς συνεδριάσεις καὶ νὰ ἐξακολουθῇ τὴν ἀνάγνωσιν. Ἐνομίσαμεν, ὅτι δὲν ἦτο πρέπον νὰ τὸν ἀκολουθήσωμεν εἰς τοῦτο, καὶ ἀνεμένομεν τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, ὅτε ὁ κ. Πρόεδρος καὶ τὰ μέλη τῆς πλειονοψηφίας κατέθηκαν τὴν ἔκθεσίν των. Βεβαίως ὁ κ. Κοσσονάκος δὲν ἔχει ἀνάγκην νὰ ἀναγνώσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν, διότι ἔχει ἐξοφλήσει τὴν ψῆφόν του πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργόν...

§176ΚΟΣΣΟΝΑΚΟΣ. Βεβαίως.

§177ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Φρονεῖ ἑπομένως, ὅτι, πᾶν ὅ,τι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑποβάλλει, εἶναι καὶ ἀκριβὲς καὶ σωτήριον καὶ πρέπον· ἡμεῖς ὅμως, οἱ διαφωνοῦντες πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, δὲν ἔχομεν ἐξοφλήσει τὴν ψῆφόν μας, κατὰ συνέπειαν ἔχομεν ἀνάγκην τῶν πληροφοριῶν τούτων, τὰς ὁποίας ἐζητήσαμεν ἐν καιρῷ νὰ μᾶς δοθῶσι, ὅπως σχηματίσωμεν γνώμην περὶ τοῦ ἀκριβοῦς ἢ μὴ, καὶ οὕτω λελογισμένως καὶ ἐν ἐπιγνώσει συζητήσωμεν. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα δὲν τὰ ἐζητήσαμεν σήμερον, τὰ ἐζητήσαμεν ἀφ’ ὅτου μετέβημεν εἰς τὴν Ἐπιτροπὴν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἑπομένως ὑπῆρχε καιρὸς νὰ μᾶς δοθῶσιν· ἀλλὰ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς δὲν διεβίβασε τὰς αἰτήσεις μας εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ διὰ τοῦτο ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἔδωκε μέρος τῶν ζητηθέντων ἐν τῇ Βουλῇ ὑπὸ τῶν μελῶν τῆς μειονοψηφίας. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἡμεῖς εἴμεθα κακῆς πίστεως; Διὰ νὰ εὐχαριστήσω τὸν κύριον Κοσσονάκον καὶ τοὺς ἄλλους τῆς πτέρυγος ἐκείνης, τὸ δέχομαι. Ἀλλὰ διατὶ τότε δὲν ζητεῖτε ν’ ἀποδείξητε, ὅτι εἴμεθα κακῆς πίστεως; διατὶ δὲν ζητεῖτε ν’ ἀφαιρέσητε ἀφ’ ἡμῶν τὸ δικαίωμα νὰ λέγωμεν, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι ἐν περισσεύματι καὶ ἰσοζυγίῳ, καὶ ὅτι ἐργάζεσθε κακῇ τῇ πίστει, μὴ δίδοντες εἰς ἡμᾶς καιρὸν νὰ συζητήσωμεν; Ἀλλὰ σεῖς δὲν ἔχετε ἀνάγκην νὰ συζητήσωμεν, καὶ σᾶς συμφέρει νὰ μείνωσιν ὅλα ὑπὸ πέπλον· ἀλλ’ ἐὰν μείνωσιν ὅλα ὑπὸ πέπλον σήμερον, ὁ χρόνος θὰ ἀποδείξῃ, ὅτι, ὅ,τι διατεινόμεθα ἤδη, εἶναι καὶ τὸ ἀκριβές. Ὁ χρόνος θ’ ἀποδείξῃ, ὅτι ἀπὸ σκοποῦ ἐπράξατε, ὅ,τι ἐπράξατε, διὰ νὰ ἀποπλανήσητε προσκαίρως· δὲν θὰ παρέλθῃ ὅμως μακρὸς χρόνος, καὶ θ’ ἀναγκασθῆτε διὰ Βασιλικῶν Διαταγμάτων νὰ ζητήσητε νέας πιστώσεις, ὅπως ἀνταποκριθῆτε εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τῆς ὑπηρεσίας.

§178ΦΩΤΗΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§179ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀνερχόμενος εἰς τὸ βῆμα ἤκουσα ψιθυρισμούς τινας ἀνυπομονησίας καὶ ἀπαρεσκείας, ἴσως διότι παρατείνεται αὐτὴ ἡ παρεμπίπτουσα συζήτησις· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι οἱ διὰ τὴν παράτασιν τῶν στιγμῶν τούτων δεικνύοντες ἀνυπομονησίαν, ἢ ἀπαρέσκειαν, δὲν λαμβάνουσιν ἰδίως ὑπ’ ὄψει τὸν χαρακτῆρα τοῦ ζητήματος, περὶ τοῦ ὁποίου πρόκειται. Δὲν λαμβάνει ἴσως ὑπ’ ὄψει ἡ πλειονοψηφία, ὅτι καλεῖται νὰ δικάσῃ, οὕτως εἰπεῖν, αὐτὴ ἑαυτήν. Δὲν πρόκειται λοιπὸν περί τινος τῶν συνήθων ἐκείνων ζητημάτων, διὰ τὸ ὁποῖον δύναται ἡ πλειονοψηφία, ἁπλῶς δεικνύουσα μετὰ προθυμίας ἐπιμονὴν εἰς τὰς γνώμας της καὶ σπεύδουσα εἰς τὴν ψηφοφορίαν, νὰ ἐπιδείξῃ τοιουτοτρόπως, ὅτι ἐνίκησε τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον καλεῖται ἐπὶ τοῦ προκειμένου ἡ πλειονοψηφία νὰ νικήσῃ, εἶναι οὐδὲν ἄλλο, εἰμὴ ἡ ἰδία αὑτῆς φιλαυτία. Τί πράττομεν σήμερον; Τῶν πράξεων αὐτῆς ταύτης τῆς πλειονοψηφίας καὶ τῆς Κυβερνήσεως ποιούμεθα ἔκκλησιν πρὸς αὐτὰς, καὶ ζητοῦμεν, ὅπως μᾶς ἀποδοθῇ πράγματι ἡ ἀπαιτουμένη ἐλευθερία πρὸς ἐνάσκησιν τῶν δικαιωμάτων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Τὸν χαρακτῆρα τοῦτον τοῦ ζητήματος ἂν λάβῃ ὑπ’ ὄψει ἡ πλειονοψηφία, τότε, ἀντὶ νὰ σπεύδῃ νὰ λύσῃ τὸ ζήτημα διὰ τοῦ ἀριθμοῦ, πρέπει λίαν σύννους καὶ περιεσκεμμένη νὰ συλλογισθῇ, μήπως ὑπάρχῃ δίκαιον εἰς τὴν τοιαύτην αἴτησιν τῆς μειονοψηφίας, καὶ νὰ φροντίσῃ τότε ἔτι μᾶλλον αὐτὴ, ἐὰν ὑπάρχῃ τὸ δίκαιον, νὰ νικήσῃ αὐτὴ ἑαυτὴν ὑποχωροῦσα. Ὑμεῖς αὐτοὶ πράγματι θὰ ἡττηθῆτε, ἐὰν, χωρὶς νὰ πιστεύητε, ὅτι εἶναι ἄδικος ἡ αἴτησις τῆς μειονοψηφίας, ἐπιμείνητε εἰς τὰ μέχρι τοῦδε. Καὶ τοσοῦτο μᾶλλον νομίζω, ὅτι ὀφείλετε νὰ προσέξητε, καθ’ ὅσον δὲν εἶναι εὔκολον νὰ πείσητέ τινα, ὅτι ἡ μειονοψηφία δὲν εὕρισκεν ἄλλον τρόπον νὰ παρατείνῃ τὰς συνεδριάσεις καὶ τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, εἰμὴ ζητοῦσα τριήμερον ἀναβολήν. Ποῖος, Κύριοι, δύναται σπουδαίως νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ μειονοψηφία δὲν ἠδύνατο ἐπὶ ἡμέρας πολλὰς νὰ κρατήσῃ τὰς συζητήσεις ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, συζητοῦσα σπουδαίως ἐπὶ πραγμάτων, τὰ ὁποῖα τῳόντι μεγάλης εἶχον ἀνάγκην συζητήσεως, χωρὶς νὰ σᾶς παράσχῃ τὸ ἐπιχείρημα, ὅτι δῆθεν θέλει νὰ φέρῃ προσκόμματα εἰς τὴν πρόοδον τῶν ἐργασιῶν; Ἀκριβῶς λοιπὸν, διότι τοιαύτην αἴτησιν ποιεῖται ἡ μειονοψηφία, καταδεικνύει δι’ αὐτῆς ταύτης, ὅτι εἶναι πολὺ μακρὰν τῆς ἰδέας καὶ προθέσεως, τοῦ νὰ παρακωλύσῃ τὰς συζητήσεις. Δύνασθε, Κύριοι, σπουδαίως νὰ ἰσχυρισθῆτε, ὅτι ἐὰν ἡ μειονοψηφία δὲν ἐνήργει εἰλικρινῶς, θὰ ἐδυσκολεύετο νὰ κερδίσῃ, ἐὰν εἶχε συμφέρον εἰς τοῦτο, ὄχι μόνον δύο ἢ τριῶν ἡμερῶν καιρὸν, ἀλλ’ ἑβδομάδων ὁλοκλήρων; Πῶς δύνασθε σπουδαίως νὰ εἴπητε, ὅτι ἄνδρες, ὁποῖοι οἱ καθήμενοι εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην, τοσοῦτον ἔμπειροι περὶ τὰ οἰκονομικὰ, εὑρίσκονται ἐνώπιον τῶν οἰκονομικῶν σας σχεδίων εἰς τοιαύτην θέσιν, ὥστε δὲν τολμῶσι νὰ ἀνοίξωσι τὸ στόμα των; Τὰ διωρθώσατε ἆρά γε ἐσχάτως τόσον πολὺ, καὶ τοσοῦτον κατάδηλος εἶναι ἡ διόρθωσις, ὥστε ἡ μειονοψηφία εὑρίσκεται εἰς ἀπόγνωσιν, πῶς νὰ συζητήσῃ καὶ πῶς νὰ ἐλέγξῃ τοὺς οἰκονομικοὺς θριάμβους ὑμῶν; Καὶ ἐπαναλαμβάνω, ὅ,τι καὶ ἄλλοτε εἶπον, καὶ δὲν τὸ λέγω μόνον ἐγὼ, ἀλλ’ ἡ γνώμη μου στηρίζεται ἐπὶ τῶν διδαγμάτων σοφῶν πολιτειολόγων, ὅτι αἱ πλειονοψηφίαι ὀφείλουσι νὰ ἔχωσιν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ὑπάρχουσιν ὅρια εἰς τὰ ἑαυτῶν δικαιώματα, καὶ ἰδίως, ὅτι αἱ πλειονοψηφίαι κατ’ οὐδὲν πλεονεκτοῦσι τῶν μειονοψηφιῶν, ὅταν πρόκηται περὶ τοῦ σταδίου τῆς διασκέψεως, ὅταν δηλαδὴ δὲν πρόκηται ἁπλῶς νὰ λυθῇ ἓν ζήτημα διὰ τῆς ψηφοφορίας, ἀλλὰ ζητοῦνται τὰ μέσα ἐκεῖνα, τὰ χρήσιμα καὶ θεμιτὰ, πρὸς μόρφωσιν γνώμης ὁριστικῆς, μέσα, τῶν ὁποίων ἔχει ἀνάγκην ἡ μειονοψηφία, ὅπως καταστῇ πλειονοψηφία· ἢ πλειονοψηφία ἀποβαίνει τυχαῖον ἄθροισμα, ἐὰν δὲν παρίσταται ὡς προϊόν πλήρους ἐλευθερίας ἐν τῇ συζητήσει καὶ ἐν τῷ σταδίῳ τῆς διασκέψεως. Δύνασθε βεβαίως νὰ λύσητε τὸ ζήτημα διὰ τοῦ ἀριθμοῦ, ἀλλὰ μὴ χορηγοῦντες πράγματι καὶ εἰλικρινῶς τὰ μέσα τῆς συζητήσεως εἰς τὴν μειονοψηφίαν, τυπικῶς μόνον καὶ κατ’ ἐπιφάνειαν θὰ λύσητε τὸ ζήτημα. Δὲν ἐπιμένω, Κύριοι, εἰς τοῦτο καὶ εἰς τὴν τοιαύτην αἴτησιν τῆς μειονοψηφίας, διότι ἔχω ἐνδιαφέρον κομματικὸν, ὅπως ἡ αἴτησις γίνῃ παραδεκτή· ἀπεναντίας, ἐπιθυμῶ νὰ μὴ δειχθῆτε σεῖς πραγματικῶς ἐπὶ τοῦ προκειμένου ζητήματος ἀποτυγχάνοντες, διότι πράγματι ὑμεῖς θὰ ἦσθε αἰτία νὰ πιστευθῇ, καὶ θὰ πιστευθῇ, ὅτι, μεθ’ ὅσα καὶ ἂν λέγητε, ὁ κύριος σκοπὸς ὑμῶν εἶναι, νὰ συναρπάσητε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Κράτους, πιέζοντες τὴν μειονοψηφίαν.

§180ΡΑΛΛΗΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§181ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Φαίνεται, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις παραιτεῖ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἄρτης περὶ ἀναβολῆς εἰς τὴν Δευτέραν τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας παρέστησεν, ὅτι τὸ θέμα δὲν εἶναι τοῦτο. Τὸ θέμα κατ’ αὐτὸν εἶναι ἡ πρόταξις τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει. Ἀλλὰ τὴν πρόταξιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει οὐδεὶς ἀποκρούει. Ἐννοεῖται, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι τὸ κύριον θέμα ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, ὅταν ᾖναι ἀναγεγραμμένος ἐν αὐτῇ. Ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον πρὸ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀναγράφονται ἄλλα θέματα, ἀλλὰ πάντοτε ἐπὶ τῇ προϋποθέσει, ὅτι τὰ θέματα ταῦτα δὲν θέλουσι προκαλέσει συζήτησιν, καὶ εὐθὺς, ὡς ἀποδεικνύεται, ὅτι τὰ προτεταγμένα τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει θέματα προκαλοῦσι συζήτησιν, πάντοτε ταῦτα ἐγκαταλείπονται· τοῦτο ἐγένετο καὶ σήμερον, ὅτε πλὴν τοῦ νομοσχεδίου περὶ κατασκευῆς σιδηροδρόμων, τοῦ ὁποίου ἔπρεπε νὰ συμπληρωθῇ ἡ συζήτησις, διεξαχθεῖσα ἐντὸς ἡμισείας ὥρας, τὰ ἄλλα ὅλα νομοσχέδια διεξήχθησαν ἐντὸς ἐλαχίστου χρόνου, διότι ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἀπεδείχθη, ὅτι θὰ προεκάλουν συζήτησιν ἐγκατελείφθησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ταχθέντα μετὰ τὸν Προϋπολογισμὸν, καὶ οὕτω μετὰ δέκα λεπτὰ ἐφθάσαμεν εἰς τὸν Προϋπολογισμόν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἤδη εἶναι ἡ ὥρα ἑνδεκάτη, διότι ἐπὶ 4 ὥρας συζητοῦμεν περὶ ἀναβολῆς. Περὶ τῶν νομοσχεδίων δὲν συνεζητήσαμεν περισσότερον τῶν δέκα λεπτῶν, διότι, ὅσα θὰ προεκάλουν συζήτησιν, ἐγκατελείφθησαν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως· εἶχον ἀναγραφῇ ταῦτα παρ’ αὐτῆς, ἐπὶ τῇ ἰδέᾳ, ὅτι ἡ πρώτη ἢ ἡ δευτέρα αὐτῶν ἀνάγνωσις δὲν ἤθελε προκαλέσει συζήτησιν, ἀλλ’ ἀποδειχθέντος, ὅτι ὑπῆρχον οἱ διατεθειμένοι, ἵνα προκαλέσωσιν ἐπί τινων ἐξ αὐτῶν συζήτησιν, εὐθὺς ἀπεδέχθημεν, ὅπως ἀναγραφῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα μετὰ τὸν Προϋπολογισμόν. Ἐννοεῖται, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς, ἐὰν ᾖναι ἀναγεγραμμένος ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, θὰ προταχθῇ παντὸς ἄλλου ζητήματος, πλὴν μόνων ἐκείνων τῶν νομοσχεδίων, τῶν πρὸ αὐτοῦ ἀναγεγραμμένων, τὰ ὁποῖα κοινῇ συναινέσει πάντων τῶν Βουλευτῶν θέλουσι ψηφισθῆ ἄνευ συζητήσεως. Ὥστε, ἐὰν τοῦτο ᾖναι τὸ θέμα, τὸ τῆς προτάξεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, περὶ τούτου δὲν ὑπάρχει οὐδὲ ὑπῆρξέ ποτε ἀμφισβήτησις ἐν τῇ Βουλῇ, διότι οὐδεὶς παραγνωρίζει τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὴν σημασίαν· ἐὰν ὅμως τὸ θέμα ᾖναι, ὅπως ὁ Προϋπολογισμὸς προτεταγμένος ἀναβληθῇ εἰς τὴν Δευτέραν, βεβαίως διαφωνοῦμεν....

§182ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς ἀριστερᾶς). Αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασις.

§183ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τοῦ ἑτέρου δὲν ὑπάρχει ἀμφισβήτησις, οὐδὲ ὑπῆρξέ ποτε, οὐδὲ δύναται νὰ ὑπάρξῃ, διότι πρέπει τις νὰ παραγνωρίσῃ τὴν ἔννοιαν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διὰ νὰ θεωρήσῃ ἀμφισβητήσιμον, ἐὰν ὁ Προϋπολογισμὸς προτάσσηται, ἢ οὔ· δὲν ἕπεται ὅμως, ὅταν λέγωμεν, ὅτι προτάσσεται, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς λαμβάνει ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τὸν ἀριθμὸν 1· δύναται νὰ λάβῃ καὶ τὸν ἀριθμὸν 5 καὶ τὸν ἀριθμὸν 10 καὶ τὸν ἀριθμὸν 15, ἀλλ’ ἐννοεῖται, ὅτι ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὰ προτεταγμένα, τῇ κοινῇ συναινέσει πάντων τῶν Βουλευτῶν, θὰ ἐγκαταλειφθῶσιν, εὐθὺς ὡς ὑπάρχῃ διάθεσις εἰς συζήτησιν, μενόντων μόνων τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα θὰ ψηφισθῶσι δι’ ἁπλῆς ἀναγνώσεως. Ὅπως τοῦ Προπολογισμοῦ ταχέως ἄρξηται ἡ συζήτησις, περὶ τούτου οὐδεὶς ἀμφισβητεῖ· ἀμφισβητοῦμεν μόνον περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ· θεωροῦμεν τὴν ἀναβολὴν ταύτην ἀδικαιολόγητον· δὲν θέλομεν νὰ ἐξετάσωμεν διὰ τί κατὰ τὴν ἡμετέραν γνώμην προτείνεται· περὶ τούτου ἔχει ἕκαστος ἐσχηματισμένην τὴν γνώμην. Ἡμεῖς ἔχομεν τοιαύτην γνώμην ἐσχηματισμένην περὶ τοῦ θέματος τούτου, ὥστε νομίζομεν, ὅτι δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται κατ’ οὐδένα λόγον νὰ παραδεχθῶμεν τοιαύτην πρότασιν, ὅτι δὲν μᾶς ἐπιτρέπεται νὰ ὑποχωρήσωμεν οὐδαμῶς ἐπὶ τοιαύτης προτάσεως, διότι θεωροῦμεν, ὅτι ἡ πρότασις αὕτη δὲν γίνεται πρὸς τὸν σκοπὸν, ὃν ἐπαγγέλλονται οἱ προτείνοντες, ἀλλὰ γίνεται πρὸς ἄλλον σκοπὸν, τὸν ὁποῖον ἕκαστος γινώσκει καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν.

§184Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐὰν τὰ πρακτικὰ τῆς συνεδριάσεως τῆς σήμερον, ἰδίως τοῦ μέρους τούτου τῆς συνεδριάσεως, μεταφραζόμενα ἐστέλλοντο εἰς πρωτεύουσάν τινα Κράτους συνταγματικῶς πολιτευομένου, ὑποθέτω, ὅτι ἤθελον ἐμποιήσει μεγίστην ἔκπληξιν· δὲν μνημονεύω τοῦ Κοινοβουλίου τῆς Γαλλίας, ὅτι ἤθελον ἐμποιήσει ἔκπληξιν εἰς αὐτὸ, διότι ἠδύνατό τις νὰ μοὶ εἴπῃ, ὅτι ἐκεῖ λειτουργοῦσι μὲν οἱ κοινοβουλευτικοὶ θεσμοὶ, ἀλλὰ λειτουργεῖ πολίτευμα διάφορον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον κρατεῖ παρ’ ἡμῖν. Ἀλλ’ ἐὰν ἐκοινοποιοῦντο τὰ ἀντίγραφα τῶν πρακτικῶν τῆς συνεδριάσεως ταύτης εἰς τὴν Βουλὴν τῶν Βέλγων, εἰς τὸ Κοινοβούλιον τοῦ συνταγματικωτέρου καὶ βασιλικωτέρου τῶν Κρατῶν, εἰς τὸ Κοινοβούλιον τῆς Ἀγγλίας, ἤθελον ὑποθέσει ἐν αὐτοῖς, ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συνεδρεύει ἐκεῖνος ὁ ἀλλοδαπὸς, ὅστις κατὰ τὸ τελευταῖον θέρος διέβη ἐξ Ἀθηνῶν, καὶ ὅστις διετέλεσέ ποτε Πρωθυπουργὸς εἰς Κράτος τι μουσουλμανικὸν, καὶ ὅτι ὁ Πρωθυπουργὸς ἐκεῖνος εἶναι ὁ Εἰσηγητὴς τῆς πλειοψηφίας, ἥτις ἀρνεῖται τοιαύτην τῆς μειοψηφίας πρότασιν. Τῷ ὄντι ἐκπλήσσομαι διὰ τὴν τακτικὴν, τὴν ὁποίαν οἱ Εἰσηγηταὶ τῆς παρ’ ἡμῖν πλειοψηφίας μετέρχονται. Αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἡμέραν τῆς εἰσηγήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἥτις ἦτο ἡ πρώτη συνεδρίασις τῆς Βουλῆς, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1888, μετὰ τὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐγὼ, γνωρίζων, ὅτι οὐδεμία ἄλλη ἐκκρεμὴς ἐργασία εἶχε προταθῆ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ ὑποθέτων, ὅτι ἦτο ἐνδεχόμενον νὰ μείνῃ ἐν ἀργίᾳ ἡ Βουλὴ, μέχρις οὗ οἱ κκ. Ὑπουργοὶ εἰσαγάγωσι τὰς προτάσεις των, παρεκάλεσα τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Βουλῆς, εὐθὺς ὡς κατατεθῇ εἰς τὸ Προεδρεῖον τὸ ἔντυπον τεῦχος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, νὰ καλέσῃ ἡμᾶς εἰς συνεδρίασιν, διότι ἐσκόπουν νὰ προβῶ εἰς ἀναίρεσιν τῶν διὰ τῆς εἰσηγήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀνακοινωθέντων ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Κατ’ αὐτὴν ἐκείνην τὴν ἡμέραν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς ἐνεκάλει, ὅτι ζητοῦμεν νὰ παραλύσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ ἀνακόψωμεν τὴν πορείαν αὐτῆς, καὶ ὅτι μηχανώμεθα διὰ διαστροφῶν νὰ παραλύσωμεν τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου. Δὲν παρῆλθον ὀλίγαι ἡμέραι, καὶ μᾶς εἶπον πάλιν κατὰ πρόσωπον οἱ κκ. Ὑπουργοὶ, ἢ οἱ συνήγοροι αὐτῶν, ὅτι ἡμεῖς δὲν ἐσκοποῦμεν νὰ συζητήσωμεν, νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκον, τὸ ὁποῖον ἔχομεν, ὡς Ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους, ἀλλ’ ἐζητοῦμεν νὰ παραβῶμεν τὸ καθῆκον ἡμῶν τοῦτο, διὰ νὰ κατορθώσωμεν νὰ ἀνατρέψωμεν τοὺς Ὑπουργοὺς ἀπὸ τῶν ἐδωλίων των. Καὶ ἀφοῦ τέλος πάντων κατηργήθη, ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ Κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος, ἐν Ἑλλάδι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προηγουμένως ἐγίνετο καὶ ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ διατάσσεται, ἤτοι νὰ προεξετάζωνται ἐν ταῖς Ἐπιτροπαῖς τὰ νομοσχέδια καὶ νὰ μὴ προβάλλωνται εἰς τὴν συζήτησιν τῆς Βουλῆς ἀβασάνιστα, καὶ ψηφίζῃ αὐτὰ ἡ Βουλὴ πολλάκις, πρὶν ἢ τὰ ἀναγνώσῃ, καὶ ὑπῆρξε τὸ πρωτοφανὲς παράδειγμα ἐν Κράτει Κοινοβουλευτικῷ, νὰ ψηφισθῶσιν ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν τόσοι Νόμοι, ὅσοι ἀποτελοῦσι τὸ διανεμηθὲν εἰς ἡμᾶς ὀγκῶδες τεῦχος τῶν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον ψηφισθέντων Νόμων, ζητοῦσι νὰ ἐφαρμόσωσι τὸ αὐτὸ σύστημα καὶ ἐπὶ τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι καὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τὴν ἔρευναν ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ ὑπεξέφυγον, παραβάντες τὴν νενομισμένην τάξιν. Ἠκούσατε τὸν Πρόεδρον τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὁμολογήσαντα ἐντεῦθεν, ὅτι ἐπερατώθη ἡ ἐξέτασις καὶ ἐπιψήφισις τῶν ἐξόδων πάντων τῶν Ὑπουργείων ὄχι ἐντὸς ἡμισείας ὥρας, ὡς ἐσυκοφάντησεν αὐτὸν ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης, ἀλλὰ ἐντὸς μιᾶς καὶ ἡμισείας ὥρας. Καὶ δὲν συνεστάλησαν νὰ ὑποστηρίξωσιν οἱ κύριοι Συνάδελφοι τῆς πλειοψηφίας καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὅτι ἐξεπλήρωσαν εὐσυνειδήτως τὸ καθῆκόν των, συζητήσαντες δῆθεν καὶ ἐπιψηφίσαντες ἐντὸς μιᾶς καὶ ἡμισείας ὥρας, καὶ ὄχι ἐντὸς ἡμισείας ὥρας, κατὰ τὸν ἰσχυρισμὸν τοῦ κ. Καραπάνου, τὰ ἔξοδα ὅλων τῶν Ὑπουργείων. Καὶ ἐπένευσε καὶ ἐνέκρινε καὶ ἀνεγνώρισε τὰ οὕτως ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ γενόμενα τῆς Βουλῆς ἡ πλειοψηφία, ὡς καλῶς γενόμενα καὶ ὡς πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους διαπραχθέντα. Ἀφοῦ δὲ τοιαύτην ὑπέστη προβάσανον ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ κατετέθη τὴν 24 Νοεμβρίου εἰς τὴν Βουλὴν ἡ μετὰ τὴν τοιαύτην προβάσανον συνταχθεῖσα ἔκθεσις τῆς πλειοψηφίας τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἄνευ συμπράξεως μετὰ τῆς μειοψηφίας, τὴν δὲ 26 Νοεμβρίου διενεμήθη ἐκτυπωθεῖσα εἰς ἡμᾶς, δηλαδὴ τὴν 1 Δεκεμβρίου, ἤτοι μετὰ πέντε ἡμέρας, κατὰ τὴν 9 καὶ ½ ὥραν ἢ τὴν 10 μ. μ., μετὰ πεντάωρον ἐν τῇ Βουλῇ ἐργασίαν, ὅτε τὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἦσαν ἀπόντα, διότι ἐφρόνουν, ὅτι ἡ πλειοψηφία δὲν ἤθελε μετὰ τὴν πεντάωρον ἐργασίαν προβῆ εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς προέβη καὶ εἰς ταύτην καὶ ἐψήφισεν ἐντὸς δέκα λεπτῶν πάντα τὰ ἔξοδα τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἀπούσης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως. Νομίζω, ὅτι δυνάμεθα νὰ δώσωμεν δίδαγμα εἰς τὸν Μουσουλμάνον ἐκεῖνον, τὸν διαβάντα ἐντεῦθεν πρώην Πρωθυπουργὸν, διότι μόνον εἰς Κράτος κυβερνώμενον, ὡς κυβερνᾶται τὸ Κράτος τοῦ Πρωθυπουργοῦ ἐκείνου, δύνανται νὰ μετέρχωνται τὴν τακτικὴν ταύτην. Ἐκεῖ δὲν ἔχουσιν ἀνάγκην συζητήσεων, ἔχουσιν ἀνάγκην ὑποταγῆς. Ἀλλοίμονον δ’ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι δὲν ὑποτάσσονται, οἱ ὁποῖοι ἔχουσι τὴν περιέργειαν νὰ ἐρευνῶσι καὶ νὰ συζητῶσιν. Ἀλλ’ ἡμεῖς δὲν ἔχομεν δικαίωμα νὰ ὑποτασσώμεθα, ἔχομεν δικαίωμα νὰ συζητῶμεν, καὶ δὲν ἔχομεν δικαίωμα, ἔχομεν καθῆκον, τὸ ὁποῖον, ἐὰν δὲν θέλωμεν νὰ ἐκπληρώσωμεν, εἴμεθα ἀνάξιοι τοῦ ἀξιώματος, διὰ τοῦ ὁποίου περιεβλήθημεν ὑπὸ τῶν ἐντολέων μας. Καὶ πρόκειται, Κύριοι, περὶ ἁπλοῦ τινος πράγματος; Πρόκειται περὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Εἶπον οἱ προαγορεύσαντες φίλοι μου, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι ὁ πρώτιστος τῶν Νόμων, καὶ ὅτι τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἡ ἐξέτασις καὶ ὁ προσδιορισμὸς εἶναι ἡ κυρία ἀποστολὴ τῶν Ἀντιπροσώπων τοῦ Ἔθνους, διότι διὰ τῆς ἐρεύνης αὐτοῦ προσδιορίζονται τὰ βάρη, τὰ ἐπιβαλλόμενα εἰς τὸν λαὸν, καὶ κανονίζονται αἱ ἀνάγκαι τοῦ Κράτους, εἰς τὰς ὁποίας τὰ εἰσπραττόμενα ἐκ τῶν φόρων θέλουσι διατεθῆ. Ἀλλὰ τάχα μόνον τοῦτο εἶναι ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς Ἑλλάδος; Κατὰ τὰ ἔτη ταῦτα ὁ Προϋπολογισμὸς τῆς Ἑλλάδος ἀπὸ τοῦ 1882 εἶναι ψεῦδος, ψεῦδος ἦτο ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1882, καὶ τὸ ἀπέδειξεν ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ ἔτους ἐκείνου, ψεῦδος ἦτο ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1883, καὶ τὸ ἀπέδειξεν ὁ Ἀπολογισμὸς αὐτοῦ, ψεῦδος ἦτο ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1884, καὶ τὸ ἀπέδειξεν ὁ Ἀπολογισμὸς αὐτοῦ, ψευδὴς ἐγένετο καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1885, μετὰ τὰ πολιτικὰ συμβεβηκότα, τὰ ὁποῖα, ἀνεξαρτήτως τῆς θελήσεως τῆς Ἑλλάδος, ἐτολμήθησαν ἐν Φιλιππουπόλει, καὶ τὴν ἐπελθοῦσαν ἀνάγκην τῆς ἐπιστρατεύσεως, καὶ τὸ ἀπέδειξεν ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ 1885, τὸν ὁποῖον κατέθηκεν ὁ κ. Πρωθυπουργός· ψευδὴς δὲ εἶναι καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1886, ὡς θέλει καταδείξει τοῦτο ὁ προσεχῶς δημοσιευθησόμενος Ἀπολογισμὸς καὶ τοῦ ἔτους τούτου. Ποῖος δὲ εἶναι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887; Σᾶς εἶπον, ὅτι ἀφίνει περίσσευμα, σᾶς εἶπον, ὅτι κατὰ τὸ 1887 συνέβη μοναδικὸν φαινόμενον εἰς τὰ χρονικὰ τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1887 τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα εἰσεπράχθησαν ἐκ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους αὐτοῦ, ἐπήρκεσαν εἰς πάντα τὰ κατὰ τὸ διάστημα τοῦτο γενόμενα ἔξοδα τοῦ ἔτους τούτου, καὶ ἀφῆκαν καὶ περίσσευμα 2,000,000. Εἰσερχόμεθα δ’ εἰς τὸ 1888, στηριζόμενοι εἰς τὰς ἐλπίδας, τὰς ὁποίας ἔδωκεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ ἐὰν καὶ ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ 1887 ἀποδειχθῇ ψευδής, ἐὰν καὶ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1888, ὁ συνταχθεὶς ἐπὶ τῶν αὐτῶν βάσεων, ἐφ’ ὧν συνετάχθη ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ 1887, ἀποδειχθῇ ψευδής, νομίζετε, ὅτι εἶναι ἀναξία λόγου, ἀναξία προσοχῆς, ἡ ζημία, ἡ ὁποία θέλει ἐπέλθει εἰς τὸ Κράτος, καὶ ἐπιμένετε νὰ συζητήσητε τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐξόδων ἐντὸς μιᾶς ὥρας, καθ’ ὃν τρόπον συνεζητήσατε τὸν Προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων; Καὶ μᾶς λέγετε, ὅτι πταίομεν ἡμεῖς, διότι ἠρχίσαμεν ἀπὸ τῆς 8ης ὥρας τῆς ἑσπέρας ταύτης τὴν συζήτησιν ταύτην καὶ διὰ τοῦτο ἐφθάσαμεν εἰς τὴν 11ην, ἐνῷ ἠρχίσαμεν τὴν συζήτησιν ἀπὸ τῆς 9ης, μέχρι τῆς ὁποίας εἰργαζόμεθα ἐπὶ νομοσχεδίων, καὶ προέβημεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτήν, διὰ νὰ καταστείλωμεν τὸ χθὲς τὴν ἑσπέραν γενόμενον ἐν τῇ αἰθούσῃ σκάνδαλον, τῆς ἐν τῇ ἀπουσίᾳ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐπιψηφίσεως ἐντὸς δέκα λεπτῶν τῆς ὥρας πάντων τῶν ἐσόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ! Καὶ προέβημεν εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην μετὰ τῆς μετριοπαθείας ἐκείνης, τὴν ὁποίαν ἐπιβάλλει εἰς ἡμᾶς ἡ καλὴ πίστις καὶ ἡ προαίρεσις νὰ συμπράξωμεν. Ἐὰν δὲν εἴχομεν τὴν προαίρεσιν ταύτην, ἐὰν ἠθέλομεν νὰ σπεύσωμεν, διὰ νὰ καταγγείλωμεν τὴν κατάχρησιν, τὴν ὁποίαν ποιεῖσθε, τῆς δυνάμεώς σας, δὲν ἠθέλομεν βεβαίως προβῆ εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην. Μᾶς ἤρκει τὸ γεγονὸς τῆς Ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, μᾶς ἤρκει τὸ γεγονὸς τῆς χθές, τὸ ὁποῖον δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι δὲν ἔτυχε τῆς ἐπιδοκιμασίας διαφόρων μελῶν καὶ αὐτῆς τῆς πλειονοψηφίας. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἤλθομεν μετὰ μεγάλης μετριοπαθείας, διότι ἐπιθυμοῦμεν τοὐλάχιστον, ἐν χρόνοις, καθ’ οὓς τοσοῦτον ἀμηχάνως διάκεινται τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, ἐν χρόνοις, κατὰ τοὺς ὁποίους, ἐὰν αἱ προβλέψεις καὶ αἱ γνῶμαι ἡμῶν εἰσιν ἀληθεῖς, θέλομεν μεταμεληθῆ ὄχι ἡμεῖς, ἀλλὰ σεῖς ἰδίως, ἐν τοῖς χρόνοις τούτοις νομίζομεν, ὅτι πρέπει ὁ Προϋπολογισμὸς νὰ τύχῃ ὅσον οἷόν τε λεπτομεροῦς βασάνου, μεγίστης ἀκριβείας περὶ τὴν ἐξέτασιν, ὅτι πρέπει τέλος πάντων νὰ ἀποφασίσωμεν νὰ καταβάλωμεν πᾶσαν προσπάθειαν, διὰ νὰ συντάξωμεν Προϋπολογισμὸν ἀληθῆ. Τί νομίζετε, Κύριοι; ὅτι συντάσσοντες Προϋπολογισμοὺς ψευδεῖς κερδαίνετε; ὅτι περιποιεῖτε ὠφέλειάν τινα εἰς τὸ Κράτος; Ἐὰν οἱ ψευδεῖς Προϋπολογισμοὶ χρησιμεύωσιν εἰς τοὺς ἀνταποκριτὰς ἐφημερίδων ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ, διὰ νὰ ἐξυμνῶσι τὴν οἰκονομικὴν εὐεξίαν τοῦ δημοσίου ταμείου, ἐστὲ βέβαιοι, ὅτι δὲν δύνανται νὰ ἀποπλανήσωσιν ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι διαχειρίζονται κεφάλαια. Οὐδὲν ἄλλο ἐπάγουσιν, εἰμὴ τὴν μείωσιν τῆς ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν ἐκεῖνοι ἔχουσιν εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς πατρίδος. Καὶ ὅταν μετ’ ὀλίγον ἐπέλθωσι τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τῶν ψευδῶν προϋπολογισμῶν, ἡ μείωσις τῆς ἐμπιστοσύνης ἐκείνων θέλει προβῆ εἰς τὸ τελευταῖον ὅριον. Ἐὰν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης δὲν ἔσπευδε νὰ προτείνῃ νὰ παραπεμφθῇ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ εἰς τὴν Δευτέραν τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος, ἴσως ἤθελον σᾶς εἰπεῖ, ὅτι ἔπρεπε νὰ δοθῇ μεγαλειτέρα προθεσμία. Ἐπειδὴ ὅμως καὶ ὁ ἀξιότιμος συνάδελφος ἐξ Ἄρτης καὶ οἱ ἄλλοι ἐκ τῶν ἀγορευσάντων Βουλευτῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐνόμισαν ἀρκοῦσαν τὴν προθεσμίαν μέχρι τῆς Δευτέρας τῆς προσεχοῦς ἑβδομάδος, ἀναγκάζομαι νὰ ἀρκεσθῶ εἰς ταύτην, καὶ νὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ ἀποδεχθῇ τὴν πρότασιν τοῦ κ. Καραπάνου, διὰ νὰ ἀπαλλάξῃ καὶ ἡμᾶς τῆς ἀνάγκης, νὰ ζητήσωμεν νὰ ἀποφύγωμεν τὴν εὐθύνην τῶν ὑπὸ τῆς πλειοψηφίας τῆς Βουλῆς οὕτω διαπραττομένων.

§185ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος ἐπρότεινε τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως.....

§186ΡΑΛΛΗΣ. Ὄχι ἀναβολήν· ἐπρότεινε νὰ τεθῇ ὡς πρῶτον ζήτημα τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς προσεχοῦς Δευτέρας ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ Κράτους.

§187ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἡμερησία διάταξις τῆς Δευτέρας δὲν δύναται νὰ κανονισθῇ ἀπὸ τῆς σήμερον· διότι ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει, ὅτι ἑκάστοτε ὁρίζεται ἡ ἡμερησία διάταξις τῆς ἐπαύριον. Ὥστε, ἐὰν πρόκηται περὶ τῆς ἡμερησίας διατάξεως τῆς αὔριον, καὶ προτείνῃ ὁ κ. Βουλευτής, ὅπως ἀναγραφῇ ἐν αὐτῇ ὁ Προϋπολογισμὸς ὡς πρῶτον ἀντικείμενον, εἰς τοῦτο βεβαίως θὰ εὕρῃ σύμφωνον πᾶσαν τὴν Βουλήν, διότι πάντοτε ὑπῆρξεν αὕτη σύμφωνος, ὅπως ὁ Προϋπολογισμὸς προτάσσηται παντὸς θέματος, πλὴν μόνον τῶν ἐχόντων τυπικὴν ἁπλῶς σημασίαν.

§188ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§189ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως.

§190ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει εἶναι ἀναγεγραμμένος ὁ Προϋπολογισμὸς, προτείνετε δὲ ν’ ἀναγραφῇ ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει τῆς προσεχοῦς Δευτέρας· εἶναι καθαρὰ πρότασις ἀναβολῆς.

§191ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ὅπως θέλετε σεῖς, χαρακτηρίσατέ την· αὐτὴ εἶναι ἡ πρότασίς μας.

§192ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν ν’ ἀρχίσῃ ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ κατὰ τὴν Δευτέραν, ὅπως διετύπωσεν ὁ κ. Ῥάλλης. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν εἶπε τοὺς λόγους, διατὶ δὲν θέλει νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις τὴν Δευτέραν, ἀλλὰ θέλει νὰ γίνῃ σήμερον· εἶπεν, ὅτι τοὺς λόγους τοὺς γνωρίζει ὁ καθείς. Ἐπιθυμοῦμεν νὰ τοὺς ἀκούσωμεν ἀπὸ τοῦ στόματος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ καὶ ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς.

§193ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, τὴν πρότασιν τὴν γνωρίζετε, δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ σᾶς τὴν ἀναπτύξω. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν ἐπ’ αὐτῆς.

§194ΤΙΝΕΣ. Ἀναγνώσατέ την, κύριε Πρόεδρε.

§195ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἰδοὺ αὕτη. «Προτείνομεν ν’ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ὡς πρῶτον ἀντικείμενον τῆς συνεδριάσεως, τὴν προσεχῆ Δευτέραν».

§196ΠΟΛΛΟΙ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, κύριε Πρόεδρε.

§197ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κ.κ. Σάκκη καὶ Καλογεροπούλου, κατὰ τὸ ἑπόμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§198ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη διὰ ψήφων 81 κατὰ 40, ψηφοφορησάντων ἐν ὅλῳ 121.

§199ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Κύριε Πρόεδρε, προτείνω, ὅπως καταρτισθῇ ἡ ἡμερησία διάταξις τῆς αὔριον, τασσομένου ὡς πρώτου ἀντικειμένου τοῦ Προϋπολογισμοῦ, κατόπιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ στρατολογίας τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ΑΦΚΗʹ Νόμου τῆς 28 Μαΐου 1887, τρίτου τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀγορᾶς τῶν ὑπὸ τοῦ Μετοχικοῦ Ταμείου τοῦ κατὰ γῆν στρατοῦ ἀνεγειρομένων οἰκοδομῶν, καὶ τῶν ἄλλων κατὰ τὴν σειρὰν τῆς σημερινῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§200ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρα 11 καὶ 30′ μ. μ.