1887.03.21

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 40

Τῆς 21 Μαρτίου 1887.

(Σάββατον)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

Γενομένης ἀπαρτίας, ἀναγινώσκονται καὶ ἐγκρίνονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ τῶν σιδηρουργῶν καὶ χαλκέων Πατρῶν, αἰτουμένων, ὅπως ἡ Κυβέρνησις ἐπιβάλῃ ἀνάλογον δασμὸν ἐπὶ τῶν ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰσαγομένων κατειργασμένων σιδήρων. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ συστηθῇ εἰς τὴν Κυβέρνησιν;

§2ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§3ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ κατοίκων τοῦ Δήμου Ἐλατείας, αἰτουμένων ἀναβολὴν τῆς πληρωμῆς τῶν ὀφειλομένων δόσεων διὰ τὰς ἐθνικὰς γαίας μέχρι τοῦ προσεχοῦς Σεπτεμβρίου. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ σταλῇ εἰς τὸ ἁρμόδιον Ὑπουργεῖον;

§4ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Βότσαρης ἔχει τὸν λόγον.

§6Γ. ΤΥΠΑΛΔΟΣ ΚΟΖΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι ὑπάρχει ἀναφορὰ τῆς χήρας Λώρη. Παρακαλῶ νὰ μᾶς δώσητε περίληψιν.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀμέσως.

§8ΒΟΤΣΑΡΗΣ. Κύριοι, ἔχω μίαν ἀναφορὰν τῶν μελῶν τῆς οἰκογενείας Δαγκλῆ. Εἶναι ἐπίσημος οἰκογένεια τῆς πατρίδος μου, μένουσι δὲ ἐξ αὐτῆς δύο θυγατέρες ὡρίμου ἡλικίας, καὶ δὲν ἔχουσιν ἄλλο, παρὰ μίαν σύνταξιν ἐξ 111 δραχμῶν. Τί νὰ δώσωσιν ἐνοίκιον, τί νὰ φάγωσι, καὶ τί νὰ ἐνδυθῶσι; Παρακαλῶ λοιπὸν τὴν Βουλήν, νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὴν ἀναφορὰν ταύτην, τὴν δὲ Κυβέρνησιν νὰ λάβῃ πρόνοιαν.

§9ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναφορὰ Εἰρήνης χήρας Λώρη, κατοίκου Ναυπλίου, ζητούσης, ὅπως ληφθῇ πρόνοια καὶ χορηγηθῇ αὐτῇ μηνιαῖον βοήθημα.

§10ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς ἔλαβον ἀναφορὰν παρὰ τῶν ἐν Ἠλείᾳ σταφιδοκτημόνων, φέρουσαν ὑπὲρ τὰς χιλίας ὑπογραφὰς, ἣν καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, θερμῶς συνιστῶν αὐτῇ τὸ περιεχόμενον. Ἐν τῇ αἰτήσει ταύτῃ οἱ ἀναφερόμενοι ἐκθέτουσι τὴν κακὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, εἰς ἣν εὑρίσκονται, ὡς ἐξ ἀλλεπαλλήλων δυστυχημάτων, ἅτινα ἐπέσκηψαν ἐπὶ τῆς πολυτίμου ταύτης ἐθνικῆς παραγωγῆς, καὶ παριστῶσιν, ὅτι ἡ ζητουμένη πρόσθετος φορολογία θὰ ἐπιδράσῃ ἔτι μᾶλλον ἐπὶ τῆς ἤδη δυσχεροῦς θέσεώς των. Καὶ ἄλλοτε, Κύριοι, ἔλαβον ἀφορμὴν νὰ καταδείξω τὴν πλάνην, εἰς ἥν τινες διατελοῦσιν, ὑποθέτοντες ἀκμαίαν τὴν κατάστασιν τῶν σταφιδοκτημόνων, καὶ παραστήσαντες αὐτοὺς ὡς πλέοντας ἐν τῷ χρυσίῳ· εἶμαι εἰς θέσιν νὰ σᾶς διαβεβαιώσω, ὅτι οἱ σταφιδοκτήμονες εὑρίσκονται εἰς ἀθλίαν οἰκονομικὴν κατάστασιν, εἰς ἣν καὶ τὰ καιρικὰ δυστυχήματα καὶ ἡ ἄπληστος τοκογλυφία τοὺς ἐβύθισεν, ἀφοῦ οὐδέποτε ἐλάβομεν πρόνοιαν περὶ αὐτῶν καὶ ἀφοῦ τὴν σύστασιν, ἣν καὶ ἐγὼ καὶ ἄλλοι συνάδελφοι ἐκάμομεν, περὶ καταρτίσεως Γεωργικῶν Τραπεζῶν, οὐδέποτε ἠθέλησε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν της ἡ Κυβέρνησις, ἥτις περὶ οὐδενὸς ἄλλου σκέπτεται, εἰμὴ πῶς νὰ ἐπιβάλλῃ φόρους, καὶ πάντοτε φόρους. Τὴν ἀναφορὰν ταύτην, παρακαλῶ τὴν Βουλήν, ὅπως δώσῃ τὴν ἄδειαν νὰ τὴν ἀναγνώσῃ ὁ κ. Γραμματεύς.

§11ΤΙΝΕΣ. Νὰ ὁρισθῇ ἡμέρα πρὸς συζήτησιν.

§12ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τοῦτο δὲν ἐξαρτᾶται παρ’ ἡμῶν, ἀλλ’ ἐκ τῆς πλειοψηφίας, ἣν διευθύνει ἡ Κυβέρνησις· ἂν εἰς τοῦτο δὲν συναινέσῃ αὕτη, θὰ λάβω ἀφορμὴν νὰ ἀναπτύξω τὰ ἐν τῇ ἀναφορᾷ, ὅταν συζητηθῇ τὸ νομοσχέδιον περὶ προϊόντων τῆς γῆς ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 3, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖται ἡ αὔξησις τοῦ ἐπὶ τῆς σταφίδος φόρου κατὰ δύο δεκατημόρια.

§13ΤΙΝΕΣ. Ἂς γίνῃ λοιπὸν τότε ἡ συζήτησις.

§14ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Χθὲς τὸ ἑσπέρας ἔλαβον ἀναφορὰν ἐκ Ζακύνθου, ἀξιοτίμου συμπολίτου τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὀνόματι Διονυσίου Ζωσιμᾶ, ὅστις ἐκθέτει γεγονότα, κατ’ αὐτοῦ τελεσθέντα, καὶ ἄξια νὰ ἐπισύρωσι τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς. Νὰ μοὶ ἐπιτρέψητε νὰ ἀναγνώσω τὴν ἀναφορὰν ταύτην.

§15ΤΙΝΕΣ. Μάλιστα.

§16ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. (Ἀναγινώσκει τὴν ἀναφοράν).

§17ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Πρέπει νὰ ἴδωμεν, ἐὰν ἦναι ἀληθῆ.

§18ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία περὶ τούτου, διότι δὲν ὑποθέτω, ὅτι κατ’ ὄναρ ὁ κ. Ζωσιμᾶς ὑπέστη τὴν ἄδικον καὶ βάρβαρον φυλάκισιν, ἣν κατ’ αὐτοῦ ἐνήργησεν ἡ Ἀστυνομία Ζακύνθου, οὐδὲ εἴχομεν ἀνάγκην τοῦ παθήματος τοῦ κ. Ζωσιμᾶ, ἵνα πληροφορηθῶμεν τὰ συμβαίνοντα ἐν τῇ ὡραίᾳ, ἀλλ’ ἀτυχεῖ νήσῳ τῆς Ζακύνθου, τῇ ἰδιαιτέρᾳ πατρίδι τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ. Καὶ ἐν τῇ λοιπῇ Ἑλλάδι, ἐπὶ τῶν ἡμερῶν τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἀλλ’ ἰδίως ἐν Ζακύνθῳ, γνωρίζομεν, ὅτι ἡ προσωπικὴ ἐλευθερία τοῦ πολίτου οὐδενὸς ἀπολαμβάνει σεβασμοῦ· συνειθίσαμεν δὲ τόσον πολὺ εἰς τὴν ἀπροκάλυπτον παραβίασιν τῶν δικαίων, ἅτινα καθιεροῖ τὸ Σύνταγμα, ὥστε οὐ μόνον δὲν μᾶς κάμνει πλέον τοῦτο ἐντύπωσιν, ἀλλ’ ἐπισύρομεν καὶ τοὺς μυκτηρισμοὺς, ὅταν καταγγέλλωμεν τὰς παραβιάσεις τοῦ Συντάγματος· καὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πρὸς αὐτὴν φιλικὴ δημοσιογραφία προσεπάθησαν ἐξ ὑπούλου συστήματος νὰ μᾶς παριστῶσιν, ὅταν καταγγέλλωμεν παραβιάσεις τοῦ Συντάγματος, ὡς βλέποντας φαντάσματα, ὡς ὀνειρευομένους, ἐνῷ κατ’ αὐτὰς τὸ Σύνταγμα οὐδὲ κατὰ κεραίαν οὐδέποτε παραβιάζεται, ἀλλὰ μετὰ θρησκευτικῆς εὐλαβείας τηρεῖται· πλησιάζουσι δὲ νὰ κατορθώσωσιν, ὥστε νὰ μᾶς ἐμβάλωσι τὸν φόβον καὶ νὰ μὴ τολμῶμεν νὰ ὁμιλῶμεν περὶ παραβιάσεως τοῦ Συντάγματος, ἵνα μὴ ἐπισύρωμεν τοὺς χαρακτηρισμοὺς τοῦ γελοίου καὶ φαντασιοπλήκτου.

§19ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἀφήσας αὐτὴν τὴν μακρηγορίαν, διότι εἰμπορεῖ νὰ καταναλώσωμ, μίαν ὥραν χωρὶς ἀνάγκην.

§20ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εὐχαριστῶ τὸν κ. Λομβάρδον διὰ τὴν συμβουλὴν, ἣν μοὶ δίδει, νὰ παραπέμψω τὴν ἀναφορὰν τοῦ ἀδικηθέντος συμπολίτου του εἰς τὸ Ὑπουργεῖόν του· ἀλλὰ δὲν ἔπρεπε νὰ τολμήσῃ αὐτὸς, ἔνοχος ὢν τῶν διαπραχθέντων, νὰ χαρακτηρίσῃ ὡς περιττὴν μακρηγορίαν τὸν ἔλεγχον, εἰς ὃν προέβην, πράξεως ἀσεβοῦς κατὰ τῆς ἐλευθερίας τοῦ πολίτου. Ἀφοῦ ἔπνιξε πᾶσαν φωνὴν ἐν Ζακύνθῳ, ἐπιθυμεῖ, ἂν ἦτο δυνατὸν, νὰ μὴ ἀκούηται ἡ φωνὴ τῶν ἀδικουμένων οὔτε ἐντὸς τοῦ Κοινοβουλίου, ἵνα μὴ ταράσσηται ἡ ἀθώα συνείδησίς του. Εἶμαι βέβαιος, ὅτι, κρατοῦντος τοῦ κ. Λομβάρδου, οὐδ’ ἡ φωνὴ τοῦ Ζωσιμᾶ, οὐδὲ τῶν ὁμοιοπαθῶν αὐτῷ, δύναται ν’ ἀκουσθῇ ἀποτελεσματικῶς. Αἱ ἐπερωτήσεις καὶ ὁ ἔλεγχος τῶν Κυβερνητικῶν πράξεων ἔπαυσαν πλέον ἐξασκοῦσαι τὴν ἐπίδρασιν, ἣν οἱ θεσμοὶ ὑπέθετον, ὅτε καθιέρουν τὸ δικαίωμα τοῦ ἐλέγχου, οὐδὲ πλανῶμαι πιστεύων, ὅτι ἡ φωνὴ τῶν ἀδικουμένων δύναται νὰ ἀντηχήσῃ εἰς τὴν συνείδησιν τοῦ κ. Λομβάρδου· καὶ δι’ αὐτὸ, δυστυχῆ Ζωσιμᾶ, οὐδὲν ἄλλο ὄφελος δύνασαι νὰ πορισθῇς, οὐδεμιᾶς ἱκανοποιήσεως ἄλλης νὰ τύχῃς, ἢ τῆς ἱκανοποιήσεως μόνης, ἣν αἰσθάνονται οἱ ἀδικούμενοι, ὅταν στηλιτεύωνται οἱ ἀδικοῦντες.

§21ΛΟΥΝΤΖΗΣ. Γνωρίζετε τὴν ποιότητα τοῦ ἀναφερομένου;

§22ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ ἂν δὲν τὴν ἐγνώριζον ἐγὼ, ἐγνώριζεν ὅμως ὁ ἀδικηθεὶς, ὅτι εἶσθε ἱκανοὶ καὶ τοῦτο νὰ θέσητε εἰς ἀμφιβολίαν, καὶ διὰ τοῦτο ἐκ προνοίας ὑπάρχει προσηρτημένον εἰς τὴν ἀναφορὰν πιστοποιητικὸν τοῦ Δημάρχου Ζακυνθίων, δι’ οὗ βεβαιοῦται, ὅτι ὁ κ. Ζωσιμᾶς εἶναι ἔντιμος πολίτης καὶ ἀμέμπτου διαγωγῆς, χρηματίσας μάλιστα πολλάκις εἰς δημοσίας θέσεις. (Ἀναγινώσκει τὸ πιστοποιητικόν.) Εὐτυχῶς δὲ τοῦτο φέρει τὴν ὑπογραφὴν τοῦ κ. Καῤῥὲρ, τοῦ φίλου τουτέστι Δημάρχου σας. Θεωρῶ περιττὸν νὰ προσθέσω περισσότερα, ἵνα μὴ ταράττω ἐπὶ πλέον τοὺς κύκλους τοῦ ἀνησυχοῦντος κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐπωφελοῦμαι τῆς εὐκαιρίας ταύτης, ὅπως ὑποβάλω ἑτέραν ἀναφορὰν ἀξιοτίμου συμπολίτου μου ἐξ Αἰγίου, δι’ ἧς αἰτεῖται παρὰ τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργοῦ θεραπείαν προσγενομένου αὐτῷ ἀδικήματος. Κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ περὶ μονοπωλίου τῶν πυρείων νόμου καὶ κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ ἐφαρμογὴν, «οἱ ἐπὶ ἐμπορίᾳ κατέχοντες χημικὰ πυρεῖα ὑποχρεοῦνται ἐντὸς ὀκτὼ ἡμερῶν, ἀπὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς ἰσχύος τοῦ νόμου, νὰ παραδώσωσι ταῦτα πρὸς τὸν Οἰκονομικὸν Ἔφορον, τὸν Ταμίαν, ἢ τὴν Τελωνιακὴν Ἀρχήν, ἀποζημιούμενοι μὲ τὴν ἀξίαν των, ἣν προσδιορίζουσιν ὁ Ἔφορος καὶ ὁ ἐν τῇ ἕδρᾳ αὐτοῦ Εἰρηνοδίκης.» Πρὸς τὸν νόμον τοῦτον συμμορφούμενοι οἱ ἐν Αἰγίῳ ἀξιότιμοι ἀδελφοὶ Λυριντζῆ, ἔμποροι, παρέδωκαν ἔκτοτε πρὸς τὸν Ὑποτελώνην Αἰγίου 16,400 κυτία πυρείων· ἀλλ’ ἔκτοτε, καίπερ πολλάκις ἀναφερθέντες, οὐδεμιᾶς ἔτυχον ἀκροάσεως, οὕτω δὲ τοῖς καθυστερεῖται μέχρι σήμερον τὸ τίμημα τῶν παραδοθέντων πυρείων, καίτοι ἡ ἀξία αὐτῶν προσδιωρίσθη ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων κατὰ τὸν νόμον. Φρονῶ, ὅτι εἶναι δίκαιον, ὅπως ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς εὐαρεστηθῇ καὶ διατάξῃ τὰ δέοντα, ὅπως μὴ παρατείνηται ἐπὶ πλέον ἡ καθυστέρησις αὕτη πρὸς πολίτας, σπεύσαντας νὰ συμμορφωθῶσι πρὸς τὸν νόμον, καὶ πιστεύσαντας εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῶν διατάξεων αὐτοῦ. Ἐπίσης ἐξ Αἰγίου ἕτερος πολίτης, ὁ κ. Χ. Χρυσανθόπουλος, παραπονεῖται περὶ τοῦ ἑξῆς. Πρὸ 7½ μηνῶν ὁ σιδηροδρομικὸς σταθμὸς Αἰγίου κατέλαβε τὴν παραλιακὴν ἄμπελόν του, ἥτις κατεμετρήθη καὶ ἐξετιμήθη κατὰ τὰς διατάξεις τῶν σχετικῶν νόμων. Τὰ ἔγγραφα πρὸ πολλοῦ ἀπεστάλησαν εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅπως ἐκδοθῇ παρ’ αὐτοῦ τὸ ἔνταλμα, καὶ λάβῃ ὁ πολίτης οὗτος τὴν ἀποζημίωσίν του· ἐν τούτοις ὁ κ. Ὑπουργὸς ἀρνεῖται τὴν ἔκδοσιν τοῦ ἐντάλματος, προβάλλων, ἐκ μεγάλης βεβαίως στοργῆς πρὸς τὰ δημόσια χρήματα, τὴν πρόφασιν, ὅτι ἡ ἐκτίμησις τῆς ἐν λόγῳ ἀμπέλου εἶναι ὑπέρογκος. Εἴμεθα εἰς θέσιν ἀσφαλῶς νὰ γνωρίζωμεν, ὅτι ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπέγραψεν ἐντάλματα πρὸς ἄλλους ἐν Αἰγίῳ δικαιούχους, ὧν κατελήφθησαν αἱ ἰδιοκτησίαι ὑπὸ τοῦ σιδηροδρομικοῦ σταθμοῦ, ἐν τῇ αὐτῇ ἀκριβῶς θέσει κείμεναι, ἔνθα καὶ ἡ ἄμπελος τοῦ ἀναφερομένου κ. Χρυσανθοπούλου, καὶ αἵτινες εἶχον ἐκτιμηθῆ ἀντὶ ἀνωτέρου ποσοῦ. Φρονῶ, ὅτι πρέπει ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅτι καθῆκον ἔχει, νὰ σπεύσῃ καὶ ἐκδώσῃ τὸ ἔνταλμα, ἐγκαταλείπων προφάσεις ἀναληθεστάτας, διὰ νὰ μὴ εἴπω ψευδεῖς.

§23ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Κύριοι βουλευταί, ἡ μήτηρ τοῦ Λώρη πεινᾷ, ἡ μήτηρ τοῦ ἥρωος τῆς Κούτρας γυμνητεύει.

§24ΚΑΡΤΣΩΝΑΣ. Δὲν ἔχει μητέρα.

§25ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ μητρυιά του μοὶ ἀπηύθυνε χθὲς ἐπιστολήν, δι’ ἧς ἐκτραγῳδεῖ τὴν δυστυχίαν αὐτῆς καὶ τῶν τέκνων της. Ἐὰν ὁ Λώρης ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του πρὸς τὴν πατρίδα κατὰ τὴν ἀποφράδα ἐκείνην νύχτα, καθ’ ἣν ἔθεσε τὰ στέρνα του, ἵνα ἀντιμετωπίσῃ τὸν ἐχθρὸν, τὸν ὁποῖον σκοτία ἐνέργεια τῆς Διπλωματίας ἀπέστειλε ν’ ἀτιμάσῃ σὺν τῷ ἀφοπλισμῷ τὴν Ἑλλάδα, ἐὰν ἔπραξε πρᾶξιν ἀξίαν τιμῆς καὶ σεβασμοῦ, πεσὼν, τοῖς νόμοις τῆς πατρίδος πειθόμενος, νομίζω ἀνάξιον τοῦ Ἑλληνικοῦ Κοινοβουλίου, ἀνάξιον τοῦ τόπου, ἐν ᾧ συνεδριάζομεν, νὰ γίνεται κατ’ ἐπανάληψιν λόγος περὶ τῶν ἀδελφῶν καὶ τῶν οἰκείων ἀνδρὸς, τοιαύτας παρασχόντος εἰς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίας. Ποῦ ζῶμεν; πῶς καλούμεθα; δυνάμει τίνος ἐπικαλούμεθα τὸν σεβασμὸν τῆς ἀνθρωπότητος ἢ ὅτι εἴμεθα Ἕλληνες, καὶ τί χαρακτηρίζει τὴν Ἑλλάδα ἢ ὅτι ἐν αὐτῇ ἐγεννήθη ἡ ἰδέα τῆς πολιτείας καὶ τῆς ἐλευθερίας καὶ τοῦ ὑπὲρ αὐτῆς καθήκοντος; Καὶ ἡ ἰδέα τοῦ πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντος ἔτυχεν ἀποθεώσεως, ἀλλὰ καὶ ἡ εὐγνωμοσύνη τῆς πατρίδος πρὸς τοὺς δοξάσαντας αὐτήν. Τοῦτο παρεδέχθη μέχρι τῶν καθ’ ἡμᾶς χρόνων· οὐδέποτε ἡ Ἑλλὰς ἠρνήθη τὴν περίθαλψιν εἰς τὰς οἰκογενείας ἐκείνας, αἵτινες ἔχυσαν τὸ αἷμά των ὑπὲρ αὐτῆς· πρώτην φορὰν ἡ Ἑλλὰς ἀντεμετώπισε τὸν ἐχθρὸν ὡς Κράτος, πρώτην φορὰν ἔπεσαν Ἕλληνες, ὡς στρατιῶται Κράτους, ἔχοντος νόμιμον ὕπαρξιν, μαχόμενοι ἀπέναντι στρατοῦ ἑτέρου Κράτους. Ὁποῖον παράδειγμα εὐγνωμοσύνης ἐδώκαμεν, λησμονήσαντες νὰ τιμήσωμεν τοὺς πεσόντας, ἐὰν σκοπεύωμεν νὰ συνεχίσωμεν τὸν ἀγῶνα; Τὴν καταφρόνησιν πρὸς τοὺς πεσόντας, καὶ μάλιστα πρὸς τὸν Λώρην. Ἐπικαλοῦμαι τὴν συνείδησίν σας, ἐπικαλοῦμαι τοὺς παλμοὺς τῆς καρδίας σας, ὑπὲρ τοιαύτης ἰδέας· διότι δὲν εἶναι ἔντιμον διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἑκάστοτε νὰ ὑψῶμεν φωνὴν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, καὶ ἡ Κυβέρνησις νὰ σιγᾷ σιγὴν τάφου, προκειμένου περὶ ἀμοιβῆς τοιούτων ἐνδόξων πράξεων.

§26ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρετήρησα, ὅτι οἱ σταφιδοκτήμονες τῆς Ἠλείας, τῶν ὁποίων ὑπέβαλεν ἀναφορὰν ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἠλείας βουλευτὴς, διατείνονται, ὅτι ὁ τελώνης Κατακώλου διετάχθη ἀπὸ πρώτης Μαρτίου νὰ εἰσπράττῃ πρόσθετον φόρον ἐπὶ τῆς σταφίδος 3 δραχμὰς ἀνὰ ἑκάστην χιλιάδα. Ἐρωτῶ, ἐὰν τοῦτο ἦναι ἀληθές.

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Βεβαίως δὲν εἶναι.

§28ΣΑΚΚΗΣ. Κατ’ ἐπανάληψιν ἐγράφη ἀπὸ ἐφημερίδας, ὅτι ἐλλείμματα σπουδαῖα ὑφίστανται εἰς τὰ Προξενικὰ Ταμεῖα. Παρακαλῶ τὸν ἁρμόδιον Ὑπουργὸν, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἐὰν ἦναι ἀληθές, προσέτι δὲ, ἐὰν Πρόξενοι ἔχωσι λαμβάνειν ἀρκετὰ ποσὰ, καὶ ὅτι παρεγράφησαν τὰ ἐλλείμματα ταῦτα ἕνεκα τούτου.

§29ΦΩΤΗΛΑΣ. Ἐγὼ βλέπω ἐδῶ ἕνα σωρὸν Προξένων, οἱ ὁποῖοι κάθηνται καὶ λαμβάνουν τὸν μισθόν των.

§30ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Οὐδὲν ἔλλειμμα ἀνεκαλύφθη ἐν τοῖς Προξενικοῖς Ταμείοις· κανονίζονται μόνον οἱ λογαριασμοὶ, καὶ πρὸς τοῦτο τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον ἔπεμψε κατὰ τὸ σύνηθες εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν πίνακα τῶν κατὰ τὰς ὑπ’ αὐτοῦ τηρουμένας σημειώσεις ὀφειλομένων ὑφ’ ἑνὸς ἑκάστου τῶν Προξενικῶν ὑπαλλήλων· ὁ πίναξ οὗτος μετεβιβάσθη δι’ ἐγκυκλίου εἰς ἕνα ἕκαστον διὰ τὴν μερίδα αὐτοῦ, καὶ ἤρχισαν νὰ ἔρχωνται αἱ ἀπαιτήσεις τῶν Προξενικῶν ὑπαλλήλων, ἐξ ὧν καταφαίνεται, ὅ,τι ἕκαστος ἔχει λαμβάνειν, καὶ ἐπέρχεται ὁ συμψηφισμὸς αὐτῶν πρὸς τὰ τυχὸν ὀφειλόμενα, ἢ ἄλλως πέμπονται τὰ ὀφειλόμενα. Πρόκειται ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ περὶ ποσῶν εὐτελεστάτων· εἶναι ἀληθὲς, ὅτι ἔν τισι Προξενείοις τὰ σημειούμενα ὑπὸ τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου ποσὰ εἶναι ἄξια λόγου, ἐν οἷς καὶ 30,000 καὶ 20,000 δραχμῶν. Ἀλλὰ μόνη ἡ περίληψις τῶν ποσῶν τούτων ἐν τοῖς λογαριασμοῖς τοῦ Κεντρικοῦ Ταμείου δὲν ἀποδεικνύει καὶ ὅτι τὰ ποσὰ ταῦτα δὲν ἐπληρώθησαν ἐν ὅλῳ, ἢ ἐν μέρει, διὰ συμψηφισμοῦ ἐνταλμάτων, ἐκδεδομένων ὑπὲρ τῶν Προξενικῶν Ἀρχῶν καὶ ἐξωφλημένων ἐνταῦθα. Εἰς δὲ τὴν ἐρώτησιν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαΐας ἀπαντῶ, ὅτι ἐνταῦθα ἐκτὸς τεσσάρων ἢ πέντε Προξένων, ἐκ τῶν ὁποίων τινὲς δὲν ἔτυχον ἔτι ἐκτελεστηρίων, πάντες οἱ ἄλλοι εἶναι εἰς τὰς θέσεις αὐτῶν. Ὑπάρχουσι δὲ καὶ τρεῖς γραμματεῖς Προξενείων, προσκεκολημμένοι καὶ ἐργαζόμενοι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ δι’ ἀνάγκην κατεπείγουσαν.

§31ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Εἶναι καὶ τῆς Κρήτης ἐδῶ;

§32ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ὁ γενικὸς Πρόξενος Κρήτης, λαβὼν δεκαπενθήμερον ἄδειαν, ἦλθεν ἐνταῦθα, καὶ ἀναχωρεῖ πάλιν εἰς τὴν θέσιν αὐτοῦ αὔριον, ἢ μεθαύριον.

§33ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διατὶ δὲν ἐξεδόθησαν τὰ ἐκτελεστήρια;

§34ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Διότι, ὡς γνωρίζετε, ὑπάρχουσι Προξενεῖα, τῶν ὁποίων τὴν ἀναγνώρισιν ἀπὸ τοῦ 1882 δὲν ἀνεκοίνωσεν εἰς ἡμᾶς ἡ Πύλη. Ἐπανειλημμένως ἐλάβομεν ὑποσχέσεις ταχείας λύσεως τοῦ ζητήματος, ἀλλὰ περιμένομεν ἔτι αὐτήν.

§35ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πανθομολογούμενον εἶναι, Κύριοι, ὅτι ἔχομεν κατάστασιν φυλακῶν, τὴν ὁποίαν, οὔτε ὁ νόμος ἐννοεῖ, οὔτε ἡ φιλανθρωπία καὶ ὁ πολιτισμὸς ὑπαγορεύει· ἀλλὰ τοὐλάχιστον, πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια, ὅπως τὰ δυστυχῆ ταῦτα ὄντα, τὰ ὁποῖα ῥίπτονται εἰς τὰ βασανιστήρια, τυγχάνωσι τῆς προχείρου περιποιήσεως. Ἔχω τηλεγράφημα ἀπὸ τοὺς καταδίκους Ρίου, οἱ ὁποῖοι ἰδοὺ τί λέγουσι: «Καθυστεροῦνται ἑπτὰ μηνῶν πλυστικά....» Θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ ἐρωτήσῃ τί συμβαίνει.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδια περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ ἐνεργοῦ στρατοῦ, περὶ στρατιωτικῶν εἰσφορῶν, περὶ ἀξιωματικῶν βοηθῶν τοῦ μηχανικοῦ καὶ περὶ δυνάμεως τοῦ στρατοῦ καὶ στρατολογίας κατὰ τὸ τρέχον ἔτος. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 136–139). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶχε ζητήσει πρό τινων ἡμερῶν τὴν κατάθεσιν διαφόρων πληροφοριῶν. Ἐκ τούτων, ὅπως εἶπον, τινὲς εἶναι ἐκδεδομέναι ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως ἄλλαι ἐτυπώθησαν ἤδη ἰδιαιτέρως, κατόπιν τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. βουλευτοῦ, καὶ ἄλλαι τυποῦνται, ἀλλὰ, διὰ νὰ μὴ βραδύνῃ ἡ ἀνακοίνωσις εἰς τὴν Βουλὴν, ὅσαι δὲν ἐτυπώθησαν ἔτι, ὑποβάλλονται ἤδη χειρογράφως, ὥστε σήμερον ὑπάρχουσιν ὑποβεβλημέναι ἅπασαι, εἴτε ἐν χειρογράφῳ, εἴτε ἐν εἰδικοῖς ἐντύποις, εἴτε διὰ παραπομπῆς εἰς τὴν Ἐφημερίδα τῆς Κυβερνήσεως, εἴτε διὰ παραπομπῆς εἰς τὰ ὑποβληθέντα τεύχη τῶν Προϋπολογισμῶν, ἢ τῶν Ἀπολογισμῶν.

§37ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Διὰ νὰ μᾶς χρησιμεύσωσιν εἰς μέλλουσαν μελέτην.

§38ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ ἐν τῷ τεύχει τοῦ Προϋπολογισμοῦ, τῷ παρόντι, ἢ ἐν προηγουμένοις τεύχεσι, τὰ ἐν τοῖς τεύχεσι τῶν Ἀπολογισμῶν καὶ τὰ ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως, ἠδύνασθε νὰ ἔχητε μεμελετημένα, καὶ εἶναι ταῦτα τὰ πλεῖστα, ὡς θὰ ἴδητε ἀμέσως τώρα, ὅταν σᾶς τὰ ἀπαριθμήσω. Ἐκ τῶν ἄλλων ὑποβάλλω ἔντυπά τινα, ὅσα ἐξῆλθον τῶν πιεστηρίων, τὰ δὲ ἐπίλοιπα ἐλπίζω νὰ παραδοθῶσιν αὔριον, ἢ μεθαύριον. Τὰ αἰτηθέντα παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ εἶναι: 1) «Ἀντίγραφα τῶν συμβάσεων, αἵτινες συνήφθησαν μετὰ διαφόρων Τραπεζῶν καὶ τραπεζιτῶν διὰ προσωρινὰ δάνεια, ἢ ἀνανεώσεις τοιούτων δανείων, ἐπὶ ἐνεχυριάσει ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, ἀπὸ τοῦ μηνὸς Μαΐου 1886 καὶ ἐντεῦθεν.» Καταθέτω ἐνταῦθα τὰς συμβάσεις ταύτας, ἀλλὰ τὰς εὑρίσκετε καὶ ἐν τῇ Ἐφημερίδι τῆς Κυβερνήσεως. 2) «Πίναξ, ἐμφαίνων τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἔλαβε τὸ Δημόσιον ἐκ τῶν προσωρινῶν τούτων δανείων, ὡς καὶ ἐκ τῶν δυνάμει τοῦ νόμου ᾼΤΠϚʹ. ἐκδοθέντων μέχρι σήμερον ἐντόκων γραμματίων, εἰς χρυσὸν, καὶ τὰς ἀνάγκας, δι’ ἃς διέθεσε τὸ ἐκ τῶν δύο τούτων κεφαλαίων ληφθὲν χρηματικὸν ποσόν.» Εὑρίσκετε ταῦτα ἐν σελίδι 11 τοῦ τεύχους τοῦ Προϋπολογισμοῦ. 3) «Κατάστασις κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον τῶν ἐξόδων τῆς χρήσεως τοῦ 1885, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ τῆς χρήσεως τοῦ 1884.»

§39ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν τῷ τεύχει τοῦ Ἀπολογισμοῦ ὑπάρχουσι κατὰ κεφάλαιον, οὐχὶ καὶ κατ’ ἄρθρον.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εὑρίσκονται καὶ κατὰ κεφάλαιον καὶ κατ’ ἄρθρον, διότι δὲν εἶναι Ἀπολογισμὸς, ἐὰν δὲν ἦναι καὶ κατ’ ἄρθρον.

§41ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Μάλιστα, καὶ κατ’ ἄρθρον ὁ Ἀπολογισμὸς τοῦ 1884.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Περὶ τοῦ Ἀπολογισμοῦ τοῦ 1884 ὁμιλῶ. Ὁ τῆς χρήσεως 1885 δὲν κατηρτίσθη ἔτι, καὶ ὅμως ὑποβάλλω αὐτὸν ἐνταῦθα, ἐντὸς τοῦ φακέλλου, ἐκ τῶν καταστάσεων τῶν ταμιῶν, καὶ οὐχὶ ἐκ τοῦ Γενικοῦ Λογιστηρίου, διότι δὲν εἶναι εἰσέτι ἐξεληλεγμένα. 4) «Κατάστασις τῶν καθυστερούντων τῶν χρήσεων τοῦ 1884 καὶ 1885 κατ’ ἐπαρχίαν καὶ κατ’ ἄρθρον τῶν ἐσόδων.» 5) «Κατάστασις κατὰ κεφάλαιον καὶ ἄρθρον τῶν βεβαιωθέντων καὶ εἰσπραχθέντων τῆς χρήσεως τοῦ 1886 μέχρι Φεβρουαρίου 1887.» 6) «Κατάστασις τῶν βεβαιωθέντων καὶ εἰσπραχθέντων κατὰ Ἰανουάριον καὶ Φεβρουάριον 1887, ἐν συγκρίσει πρὸς τὰ βεβαιωθέντα καὶ εἰσπραχθέντα κατὰ τοὺς αὐτοὺς μῆνας τοῦ 1886, τοῦ 1885 καὶ τοῦ 1884, ἐκ τῶν τελωνιακῶν τελῶν, ἐκ τῶν τελῶν χαρτοσήμου, ἐκ τῶν διαφόρων μονοπωλίων καὶ ἐκ τῶν ταχυδρομείων καὶ τηλεγραφείων.» Ταῦτα πάντα ὑποβάλλονται χειρόγραφα.

§43ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Θὰ τυπωθῶσι;

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τυποῦνται ἀλλ’, ὅσα δὲν ἐξῆλθον τῶν πιεστηρίων, ὑποβάλλω χειρόγραφα, διὰ νὰ ἐκπληρώσω τὴν ὑποχρέωσιν, ἣν ἀνέλαβον.

§45ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα περὶ τῆς δοθείσης ἀδείας, ὅπως ἐγερθῇ εἰς τὴν πλατεῖαν τῆς Ἐλευθερίας παράπηγμα· ἐνταῦθα ὑπάρχει καὶ τὸ σχέδιον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου παρεχωρήθη, καὶ ἡ γνωμάτευσις τοῦ συμβουλίου τῶν Δημοσίων ἔργων, ἐπὶ τῇ βάσει τῆς ὁποίας ἐγένετο ἡ παραχώρησις. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν νόμων ΣΞΓʹ. καὶ ΣΚϚʹ. περὶ Ταμείου ὁδοποιΐας. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 140). Ἤθελον παρακαλέσει τὴν Βουλήν, ἂν συναινῇ, ν’ ἀκούσῃ τροπολογίαν τοῦ περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου νομοσχεδίου, ἡ ὁποία ὑποθέτω, ὅτι ἠμπορεῖ νὰ γίνῃ δεκτὴ παμψηφεί, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, διότι σᾶς ἐξέθηκα τὸ κατεπεῖγον τῆς ἐπιψηφίσεως αὐτοῦ τοῦ νόμου. Ἂν ἐπιτρέπητε, νὰ ἀναγνωσθῇ καὶ νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ τροπολογία τοῦ εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν νομοσχεδίου.

§46ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Νέον νομοσχέδιον εἶναι; αὐτοτελές;

§47ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τροπολογία ἁπλῶς.

§48Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Αὐτὸ τὸ νομοσχέδιον 5 ἄρθρα ἔχει;

§49ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἕξ ἄρθρα, διὰ τὰ ὁποῖα ὑποθέτω, ὅτι δὲν θὰ ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, ἂν ἐπιτρέπητε, νὰ ἀναγνωσθῇ.

§50ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα.

§51ΡΑΛΛΗΣ. Ἂν πρόκειται περὶ τροπολογίας τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν, καὶ ἂν αὔριον ἀναγνωσθῇ ἡ τροπολογία, δὲν βλάπτει, διότι εἴμεθα εἰς καιρόν. Ἀλλὰ νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναγνωσθῇ, πρὶν ἢ τυπωθῇ καὶ διανεμηθῇ.

§52ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρὶν ψηφισθῇ εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν, ἂς ἀναγνωσθῇ, διὰ νὰ λάβῃ γνῶσιν ἡ Βουλή, καὶ κατόπιν ἀποφασίσῃ, ἂν πρέπῃ νὰ προβῶμεν εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν, ἢ ὄχι.

§53ΡΑΛΛΗΣ. Ὥστε εἶναι ἀνάγνωσις εἰσηγητική. (Ἀναγινώσκεται ἡ ὑποβληθεῖσα τροπολογία).

§54ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν εἶναι ἄλλο νομοσχέδιον, Κύριε Πρόεδρε.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ προβῶμεν εἰς βʹ. συζήτησιν;

§56ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Παρακαλῶ τὴν Βουλήν, νὰ γίνῃ βʹ. ἀνάγνωσις. Ὡς γινώσκει ἡ Βουλή, τῇ 19 Ἀπριλίου γίνονται ἐκλογαὶ εἰς τέσσαρας νομούς· εἴκοσι δὲ ἡμέρας πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας πρέπει νὰ ἦναι διωρισμένοι οἱ δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι καὶ οἱ ἀναπληρωταὶ αὐτῶν. Διὰ νὰ ἦναι δὲ διωρισμένοι οὗτοι εἴκοσιν ἡμέρας πρὸ τῆς ἡμέρας τῆς ψηφοφορίας, πρέπει 3–4 ἡμέρας πρὸ τῶν εἴκοσιν αὐτῶν ἡμερῶν νὰ ἦναι ὑποβεβλημένοι εἰς τὸν Ἄρειον Πάγον, ὥστε δὲν μένει καιρὸς, ἂν δὲν ἐπιψηφισθῇ τὸ νομοσχέδιον αὐτὸ, πρὸς εὐκολωτέραν καὶ ἀσυζητητεὶ τοῦ ὁποίου ἐπιψήφισιν ἐγένετο ἡ μεταβολὴ, τὴν ὁποίαν εἴδατε, ἐπὶ ὅλων τῶν ἄρθρων, ἐπὶ τῶν ὁποίων εἴδομεν, ὅτι ἤθελον ἐγερθῆ ἀντιῤῥήσεις, ὥστε νὰ γίνῃ δεκτὸν ἀσυζητητεί.

§57ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Φρονῶ, Κύριοι βουλευταὶ, ὅτι ἡ γνώμη τοῦ κ. Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ κατ’ οὐσίαν δὲν εἶναι ὀρθὴ, καὶ εἰς τὸν Κανονισμὸν ἀπροκαλύπτως ἀντιβαίνει. Πρὸ πολλῶν ἡμερῶν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, ὑπεβλήθη νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ ἐκλογικοῦ νόμου, δι’ οὗ τελείως θ’ ἀνετρέποντο, οὐ μόνον οἱ ἰσχύοντες περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμοι, ἀλλὰ καὶ αὐτοὶ οἱ περὶ στρατολογίας. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο, συνιστάμενον ἐκ 32 μακρῶν ἄρθρων, ἀνεγνώσθη καὶ ἐψηφίσθη εἰς πρώτην ἀνάγνωσιν· ἀλλὰ μετὰ τοῦτο, συνεπείᾳ παρατηρήσεών μας, ἡ Κυβέρνησις κατενόησε τὰ ἀθεράπευτα ἐλαττώματα τοῦ νομοσχεδίου τούτου, καὶ ἐπείσθη, ὅτι ἦτο ἀδύνατον νὰ ψηφοφορηθῇ ὑπὸ Ἑλληνικῆς Βουλῆς. Τί ἔπρεπε λοιπὸν νὰ πράξῃ; Τὸ ἁπλοῦν καὶ λογικὸν ἦτο νὰ τὸ ἀποσύρῃ, ἐπιφυλασσομένη νὰ διασκευάσῃ νέον, ἀπηλλαγμένον τῶν ἐλαττωμάτων τοῦ πρώτου. Νὰ τὸ ἀποσύρῃ! ἀλλὰ τοῦτο ἀντέβαινεν εἰς τὸ ἀλάθηστον, τὸ ὁποῖον ἡ Κυβέρνησις διεκδικεῖ ἐπὶ παντὸς ἔργου της. Τί ἐσκέφθη λοιπὸν καὶ τί ἔπραξε; Ἐξελέξατο 5 ἄρθρα, τὰ μικρότερα, καὶ ἀπήρτισεν ἴδιον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον δὲν εἰσάγει ὡς νέον καὶ αὐτοτελὲς, ὡς ἔδει, ἀλλ’ ὡς τροπολογίαν τοῦ πρώτου· διὰ τοῦ τρόπου δὲ τούτου φρονεῖ, ὅτι καὶ τὸ ἀλάθηστον διασώζει, μὴ ὑποχωροῦσα κατὰ τύπους, καὶ ἀποφεύγει τὴν προπαρασκευαστικὴν μελέτην, ἥτις λαμβάνει χώραν ἐπὶ ἑκάστου νομοσχεδίου καὶ διασώζει ἐν τῇ ὑπάρξει τὴν πρώτην ἀνάγκην, δι’ ἧς διῆλθε τὸ ἐγκαταλειφθὲν νομοσχέδιον. Ἀλλὰ ταῦτα, Κύριοι, εἶναι ἀκατανόητα, ἵνα μὴ εἴπω τραγελαφικά. Διαστρέφομεν τοιουτοτρόπως καὶ τὴν ἔννοιαν τῆς λέξεως «τροπολογία», ἣν καὶ τὰ λεξικὰ καὶ ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς δίδει εἰς αὐτήν. Πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ἐννοηθῇ τροπολογία ἄνευ κυρίου νομοσχεδίου; Δύνασθε, κ. βουλευταὶ, νὰ ἐννοήσητε ἐπισκευὴν εἰς οἰκίαν, ἥτις κατεκρημνίσθη ἐντελῶς, καὶ δὲν διασώζεται οὔτε τὸ ἔδαφος ἔνθα ἔκειτο; Ἡ τροπολογία εἶναί τι παρακόλουθον, προϋποθέτει δὲ νομοσχέδιον, προϋποθέτει ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τούτου, τὸ ὁποῖον μεταβάλλει, τουτέστι τροπολογεῖ· ἀλλ’ ἡμεῖς κύριον νομοσχέδιον δὲν ἔχομεν, διότι τοῦτο ἐγκατελείφθη. Θὰ τροπολογήσωμεν λοιπὸν τὸ μὴ ὑπάρχον; καὶ ἐνῷ τὸ νομοσχέδιον ὄντως ἐγκατελείφθη, τοῦτο δὲν ὁμολογεῖται· δὲν θὰ γνωρίζωμεν λοιπὸν οὔτε ἡμεῖς, οὔτε οἱ ἀναγινώσκοντες ποτὲ τὰς συζητήσεις ἡμῶν, τί ἐγένετο τὸ νομοσχέδιον τοῦτο καὶ πῶς ἀοράτως ἐξηφανίσθη· τοὺς ἐρωτῶμεν, τὸ ἀπεσύρατε; μᾶς ἀπαντῶσιν: ὄχι· τὸ ὑποστηρίζετε; καὶ πάλιν λέγουσιν: ὄχι· δὲν ἐννοῶ λοιπὸν, πῶς ἓν νομοσχέδιον εἰσαχθὲν, μὴ ἀποσυρόμενον, μὴ καταψηφιζόμενον, θὰ ἐξαφανισθῇ ἀοράτως πρὸ τῶν ὀμμάτων ἡμῶν, οὐδὲ δύναμαι νὰ ἐννοήσω τὴν διαδικασίαν, καθ’ ἣν θὰ ψηφισθῇ τὸ ὡς τροπολογία ὑποβαλλόμενον νέον νομοσχέδιον. Τὸ μόνον ὀρθὸν θεωρῶ, νὰ ἐγκαταλειφθῇ τὸ προϋποβληθὲν νομοσχέδιον, τὸ δὲ ὡς τροπολογία σήμερον ἀτόπως εἰσαγόμενον νὰ χαρακτηρισθῇ, ὡς δεῖ, αὐτοτελὲς νομοσχέδιον· ἄλλον τρόπον λογικῆς τακτοποιήσεως τῆς ἀταξίας, ἣν γεννᾷ ἀλόγιστος ἐπιμονὴ, δὲν βλέπω· ἂν θέλητε, παραδοθῆτε εἰς τὴν ἐπιτακτικὴν φωνὴν τῆς λογικῆς, ἀλλέως, θὰ λάβῃ χώραν τραγελαφικὴ συζήτησις, καὶ θὰ ἐμπέσωμεν εἰς τὸ γελοῖον, οὗτινος σεῖς θὰ πληρώσητε τὴν δαπάνην.

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὰ ἄρθρα ταῦτα εἶναι ἀντιγραφὴ τῶν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, ἀλλὰ τροπολογημένα.

§59ΑΣ. ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅ,τι ἐνδιαφέρει τὴν Βουλὴν εἶναι τοῦτο, ἂν τὸ νομοσχέδιον, τὸ εἰς αʹ. ἀνάγνωσιν ψηφισθὲν, ἐγκατελείφθη ὁριστικῶς παρὰ τῆς Κυβερνήσεως.

§60ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐξηγήσαμεν σαφῶς, ὅτι τὰς διατάξεις, ἐπὶ τῶν ὁποίων ὑπάρχει ἀμφισβήτησις, θέλομεν διαγράψει ἐν τῷ παρόντι νομοσχεδίῳ· εἴπομεν μάλιστα, ὅτι πιθανώτατα θέλομεν τὰς περιλάβει ἐν ἑτέρῳ νομοσχεδίῳ, περὶ τοῦ ὁποίου ἡ Βουλὴ θέλει δυνηθῆ νὰ συζητήσῃ διὰ μακρῶν. Ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη εἰς αʹ. ἀνάγνωσιν, διαγράφονται πᾶσαι αἱ ἄλλαι διατάξεις, διατηροῦνται δὲ αἱ διατάξεις, αἱ ἐν τῇ τροπολογίᾳ, τροπολογηθεῖσαι καὶ αὗται, ἐφ’ ὅσον ἐθεωρήθη ἀναγκαῖον.

§61ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§62ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Εἰσήχθη ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον, ἐπειδὴ εἶχε διατάξεις κατεπειγούσας, ἐνομίσαμεν, ὅτι μαζὺ μὲ αὐτὰς ἠδυνάμεθα νὰ κάμωμεν καὶ ἄλλας μεταῤῥυθμίσεις εἰς τὸν ἐκλογικὸν νόμον, αἱ ὁποῖαι, νομίζομεν, ἤθελον φέρει συζήτησιν ἐν τῇ Βουλῇ. Γίνεται ἡ ά. συζήτησις, καθ’ ἣν ἐθεωρήθη, ὅτι θὰ εἴχομεν εἰς τὰ ἄλλα συζήτησιν· ἐπειδὴ κατεπείγουσιν αὐταὶ αἱ διατάξεις, τὰς ὁποίας προτείνομεν σήμερον ὡς τροποποίησιν, ἀφῃρέσαμεν, ἀπεσύραμεν τὰ ἄλλα ἄρθρα, τὰ ὁποῖα προκαλοῦσι συζητήσεις, καὶ προτείνομεν αὐτά, ὡς τροπολογίαν τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον πρόκειται ν’ ἀναγνωσθῇ σήμερον εἰς βʹ. ἀνάγνωσιν. Ἀλλὰ λέγουσιν, ὅτι ἠμπορεῖτε νὰ ἐπαναφέρητε ἐκείνας τὰς διατάξεις, τὰς ὁποίας ἀποσύρετε. Καὶ ποῖος ἐμποδίζει τοῦτο; Ἀποσύρομεν τὰ ἄρθρα ἐκεῖνα σήμερον, διὰ νὰ μὴ προκαλέσωμεν συζήτησιν. Τώρα θέλετε νὰ φέρητε νέαν συζήτησιν ἐπ’ αὐτῆς τῆς τροπολογίας, εἰς τὴν ὁποίαν ὑπεθέτομεν, ὅτι δὲν θὰ εὕρωμεν ἀντίῤῥησιν. Δύνασθε νὰ τὸ ἐμποδίσητε, ἀλλ’ ἐντὸς 3 ἢ 4 ἡμερῶν λήγει ἡ προθεσμία, κατὰ τὴν ὁποίαν ὁ Ἄρειος Πάγος θὰ στείλῃ τοὺς ἀντιπροσώπους. Ἂν δὲν ψηφίσητε τοῦτο, τὰ δικαστήρια τεσσάρων νομῶν θὰ μείνωσιν ἀργά.

§63ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§64ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ἡ γενικὴ συζήτησις ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως εἶναι ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, δὲν τάσσεται πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Ἡμεῖς δὲ ἐζητήσαμεν, ὅπως ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει προταχθῇ τὸ περὶ ἐκλογῶν νομοσχέδιον, ὅπως ἐζητήσαμεν κατὰ τὴν προηγουμένην συνεδρίασιν, ἵνα προταχθῇ, τῆς γενικῆς συζητήσεως διακοπτομένης, ἡ ψηφοφορία τῶν νομοσχεδίων, τῶν κυρούντων τὰς συμβάσεις μετὰ τῆς Γαλλίας καὶ τῆς Ἀγγλίας. Ἡ πρότασις ἄρα ἡμῶν ἀφορᾷ εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὅπως, διακοπτομένης ἐν αὐτῇ τῆς γενικῆς συζητήσεως ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ ζητήματος, προταχθῇ ἡ συζήτησις ἡ βʹ. τοῦ νομοσχεδίου, τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὰ ἐκλογικά· ἐπὶ τούτου δὲ τοῦ νομοσχεδίου προτείνομεν ὡς τροπολογίαν τὰ ὑποβληθέντα παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν· ὡς τροπολογίαν, ἡ ὁποία δὲν εἶναι ἀνάγκη νὰ τυπωθῇ, διότι τὰ περὶ τυπώσεως διατεταγμένα ἀφορῶσιν εἰς τὰ κύρια νομοσχέδια, καὶ οὐχὶ εἰς τὰς ἐπὶ τῶν νομοσχεδίων τροπολογίας....

§65ΡΑΛΛΗΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις εἶναι, ὄχι ἐκείνη, ἡ ὁποία εἶναι ἐν τῷ νῷ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀλλ’ ἐκείνη, τὴν ὁποίαν ἔχετε ὑπογράψει σεῖς καὶ ἔχετε ἐκθέσει ἐκεῖ. Λοιπὸν εἰς αὐτὴν ἀναγινώσκω, ἀντικείμενον πρῶτον....

§66ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐκεῖ γίνεται ἡ γενικὴ συζήτησις.

§67ΡΑΛΛΗΣ. Ἄν ἦτο ἡ γενικὴ συζήτησις ἐπ’ αὐτοῦ, ἔπρεπε νὰ ζητήσῃ ὁ Πρόεδρος νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου, διὰ νὰ λάβῃ τις τὸν λόγον ἐπ’ αὐτοῦ· ἀλλ’ ὁ βουλευτὴς, ὁ ὁποῖος κατήρξατο τῆς συζητήσεως, ἐδήλωσεν, ὅτι, ἀνεξαρτήτως τῆς ἡμερησίας διατάξεως θὰ λάβῃ τὸν λόγον, τὴν παρελθοῦσαν δὲ συνεδρίασιν συνήνεσεν ἡ Βουλὴ νὰ ἔλθῃ ἡ σύμβασις καὶ μετὰ ταῦτα ἐξακολουθήσῃ ἡ γενικὴ συζήτησις, ἵνα εἰσέλθωμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν· ἄλλως δηλοῦμεν, ὅτι ἀμέσως θὰ λάβωμεν τὸν λόγον.

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Προβαίνομεν λοιπὸν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου εἰς βʹ. συζήτησιν.

§69ΡΑΛΛΗΣ. Πρῶτον νὰ ἐρωτήσητε περὶ τῆς μεταβολῆς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως. (Ἐγείρονται ὑπὲρ τοὺς 15).

§70ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενο’, ὅπως ἡ Βουλὴ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου τούτου, λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι, λέγουσιν Ὄχι. (Ἐνταῦθα ἐνεργεῖται ψηφοφορία κατ’ ὀνομαστικὴν κλῆσιν ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ ψηφολέκτου κ. Κοκκέβη, κατὰ τὸ προσαρτώμενον πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 87· 69 ὑπὲρ τῆς συζητήσεως, 17 κατὰ, ἠρνήθη 1. Ἑπομένως προβαίνομεν εἰς τὴν βʹ. συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀρχὴν, παρακαλοῦντες νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη.

§72ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρθρον 1. (Ἀναγινώσκεται).

§73ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Αὐτὸ τὸ ἄρθρον ἀποσύρεται.

§74ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὄχι· ἀποῤῥίπτεται, διότι ἀντ’ αὐτοῦ φέρετε ἕτερον.

§75ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Αὐτὸ τὸ ἀποσύρομεν· θὰ λάβῃ ἄλλην θέσιν.

§76ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ ἐννοηθῶμεν, διότι ἀληθῶς ἐφθάσαμεν εἰς τοιαύτην σύγχυσιν, ὥστε δὲν γνωρίζομεν τί συζητοῦμεν. Τὸ κείμενον, τὸ ὁποῖον συζητοῦμεν, προτείνει τὰ ἑξῆς. «Κατὰ τὰς αἰτήσεις ἀναθεωρήσεως τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου.....» Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο προβλέπεται ἡ περίπτωσις τῆς ἐγγραφῆς τῶν ὑπηρετούντων ἐν τῷ στρατῷ· ἀλλ’ ἐν τῇ τροπολογίᾳ σας ὁμιλεῖτε περὶ σφαιριδιοδότου· τί σχέσιν ἔχουσιν αὐτὰ τὰ ἄρθρα; Ἀλλὰ κατὰ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐπικρατεῖ εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν νομοσχεδίων, ὅλα ἔχουν σχέσιν.

§77ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὡς πρῶτον ἄρθρον ἡμεῖς ἀντικαθιστῶμεν τὸ δέκατον ἕκτον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τροποποιημένον.

§78ΡΑΛΛΗΣ. Τί θὰ γίνῃ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου;

§79ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἀποσύρεται.

§80ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἀντὶ τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ κειμένου, προτείνομεν νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ δέκατον ἕκτον τροποποιημένον.

§81ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τί θὰ γίνῃ ὅμως τὸ πρῶτον;

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ γίνῃ τελευταῖον.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία ὡς πρῶτον ἄρθρον, ἔχουσα οὕτω: «Τὸ ἔργον τοῦ σφαιριδιοδότου ἐκτελεῖ ὁ ὑποψήφιος, ἢ ὁ ἀντιπρόσωπος αὐτοῦ, ἢ ὁ ἀναπληρωτὴς τούτου». Οἱ παραδεχόμενοι, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν· (Ἐγείρονται οἱ περισσότεροι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 2. Τοῦτο εἶναι τὸ δέκατον ὄγδοον τοῦ νομοσχεδίου. (Ἀναγινώσκεται).

§84ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§85ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου σκοπεῖ, νὰ ἐπιτραπῇ, ὅπως χρησιμοποιῶνται οἱ δικηγόροι ὡς δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι, ἢ ἀναπληρωταὶ, καὶ ἐπὶ ἐπαναληπτικῶν ἐκλογῶν, διότι ὁ κείμενος καὶ ἰσχύων νόμος μόνον ἐν γενικαῖς ἐκλογαῖς, καὶ τότε περιωρισμένως, ἐπιτρέπει τοῦτο. Δὲν ἐνοήσαμεν δὲ νὰ ἀποκλείσωμεν ἀπὸ τοῦ ἔργου τούτου καὶ τοὺς δικαστὰς, ἀλλὰ μόνον νὰ ἐπιτρέψωμεν νὰ προσλαμβάνωνται ἐπίσης καὶ δικηγόροι, ἵνα μὴ εὑρισκώμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ἐξαντλῶμεν ὅλον τὸν κατάλογον τῶν δικαστῶν τοῦ Κράτους ἐπὶ τῶν ἐπαναληπτικῶν ἐκλογῶν.

§86ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§87ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἐνόησα διόλου τὴν δευτέραν ὁμιλίαν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου. Τί εἶπον; ὅτι ἡ Κυβέρνησις διὰ τοῦ νομοθετήματος τούτου ζητεῖ νὰ ἐπιτραπῇ, ἵνα χρησιμοποιῶνται οἱ δικηγόροι καὶ ἐπὶ ἐπαναληπτικῶν ἐκλογῶν. Εἶναι ἀληθὲς, ὅτι καὶ ἐπὶ τῶν γενικῶν ἐκλογῶν δὲν ἐξαντλεῖται μέχρις ἑνὸς ὁ κατάλογος τῶν δικαστῶν τοῦ Κράτους· μένουσι π. χ. εἰς τὰς θέσεις των οἱ ἀνακριταί· ἀλλὰ, ὁσημέραι, ἐὰν διεξαχθῶσι τὰ τῶν ἐπαναληπτικῶν ἐκλογῶν ἄνευ τῆς μεταβολῆς, τὴν ὁποίαν προτείνομεν, τουτέστιν ἀποκλειομένων ἐντελῶς τῶν δικηγόρων, θὰ ἐπέλθῃ πλῆρες δικαιοστάσιον, διότι θὰ ἀσχοληθῶσιν εἰς τὴν ἐποπτείαν τῶν ἐκλογῶν οἱ πλεῖστοι τῶν δικαστῶν καὶ εἰσαγγελέων καὶ εἰρηνοδικῶν. Χρειάζονται 248 ἀντιπρόσωποι καὶ ἀναπληρωταὶ διὰ τοὺς τέσσαρας νομούς· ἔχομεν δ’ ἐν ὅλῳ 139 πρωτοδίκας, 13 ἀντεισαγγελεῖς καὶ 232 εἰρηνοδίκας, ἤτοι πρόσωπα ἐν συνόλῳ 384 καθ’ ἅπαν τὸ Κράτος. Ἐπειδὴ δὲ συμπίπτει, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐνεργηθήσονται αἱ ἐκλογαὶ, νὰ ἐργάζωνται 17 Κακουργιοδικεῖα, πρὸς λειτουργίαν τῶν ὁποίων εἶναι ἀναπόφευκτος ἡ ἐν ταῖς ἕδραις αὐτῶν παρουσία τακτικῶν δικαστῶν, χρειάζονται 51 δικασταὶ νὰ μένωσιν εἰς τὰς θέσεις των, ἵνα μὴ σταματήσῃ ἡ ἐνέργεια τῶν Κακουργιοδικείων. Διὰ τοῦτο ζητεῖται νὰ χρησιμοποιηθῶσιν οἱ δικηγόροι καὶ ἐν μεγαλειτέρᾳ ἀναλογίᾳ, ἐπὶ τῶν ἐπαναληπτικῶν ἐκλογῶν.

§88ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ποία διάταξις λέγει, ὅτι ἐπὶ ἐπαναληπτικῶν ἐκλογῶν δὲν διορίζονται καὶ δικηγόροι;

§89ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τὸ ἄρθρον 6 τοῦ ΨΝΕʹ νόμου, τὸ ὁποῖον ῥητῶς καὶ σαφῶς λέγει, ὅτι ἐπὶ γενικῶν ἐκλογῶν συμπληροῦται ὁ ἀριθμὸς τῶν δικαστικῶν ἀντιπροσώπων καὶ ἀναπληρωτῶν διὰ δικηγόρων πολυμελῶν δικαστηρίων. Ἡμεῖς ζητοῦμεν, ἵνα εὐρύτερον χρησιμοποιῶνται οἱ δικηγόροι, ἐπὶ ἐπαναληπτικῶν ἐκλογῶν, διότι, ὡς ἔχει ὁ νόμος, τοῦτο δὲν ἐπιτρέπεται. Αὐτὸ ζητοῦμεν καὶ εἰς τοῦτο ἀρκούμεθα.

§90ΡΑΛΛΗΣ. Δηλαδὴ πρόκειται περὶ ἰδιωτικῆς ὑποθέσεως τοῦ κ. Βουλπιώτη, καὶ ἀρκεῖται εἰς αὐτὸ τὸ προνόμιον. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν, ὅτι ψηφίζομεν σπουδαίως· ὅταν ὁ νόμος λέγῃ, ὅτι, ἐν περιπτώσει γενικῶν ἐκλογῶν, ὅταν δὲν ἐπαρκῶσιν οἱ δικασταὶ, συμπληροῦνται διὰ τῶν δικηγόρων, αὐτὴ ἡ διάταξις ἐπεκτείνεται καὶ ἐπὶ τῶν ἐπαναληπτικῶν ἐκλογῶν· ἑπομένως δὲν ἐπέρχεται διόρθωσις. Ὁ κ. Ὑπουργὸς εἶπεν, ὅτι, ἐπειδὴ ὑπάρχουσι τόσα Κακουργιοδικεῖα, καὶ θὰ παραλύσωσι τὰ Δικαστήρια, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν ἄδειαν ὁ Ἄρειος Πάγος νὰ παραλάβῃ καὶ δικηγόρους· ἀλλ’ ἐπὶ τούτου πρέπει νὰ εὑρεθῇ ἕτερος τρόπος· νὰ περιληφθῇ τροπολογία, ὅτι δύναται, ἀνεξαρτήτως τῆς συμπληρώσεως τοῦ ἐπαρκοῦς ἀριθμοῦ, νὰ ληφθῶσι καὶ δικηγόροι.

§91ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 2 παρακαλῶ νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. Ἄρθρον 3, εἰς ἀντικατάστασιν τοῦ ἄρθρου 19. (Ἀναγινώσκεται).

§92ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὡς πρὸς τοὺς ἀντιπροσώπους τί θὰ γίνηται; Ἡ ἐξαίρεσις, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ ἐπεκταθῇ καὶ εἰς αὐτούς.

§93ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι.

§94ΡΑΛΛΗΣ. Καὶ ἐγὼ εἶμαι ἐντελῶς σύμφωνος μὲ τὴν ὑποβαλλομένην τροπολογίαν, διότι νομίζω, ὅτι δι’ αὐτῆς πολλὰ ἄτοπα θ’ ἀποσοβηθῶσι, καὶ ἄτοπα, τὰ ὁποῖα ἐβεβαιώθησαν κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς, τῇ πρωτοβουλίᾳ τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία κατώρθωσε νὰ μεταθέσῃ πλέον, οὐχὶ ἀπὸ Δήμου εἰς Δῆμον, ἢ ἀπὸ τμήματος ἐκλογικοῦ εἰς τμῆμα ἐκλογικὸν, ἀλλὰ ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἐπαρχίαν κατώρθωσε νὰ μεταθέσῃ ἐκλογεῖς, διὰ νὰ σχηματίσῃ πλειονοψηφίαν.

§95ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐπειδὴ ὁ κ. βουλευτὴς λέγει, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ἐποιήσατο τὴν κατάχρησιν ταύτην, ὀφείλω, χάριν τῆς ἀληθείας, νὰ εἴπω τί ἐγένετο. Αἱ ἐφορευτικαὶ ἐπιτροπαὶ ἐποιοῦντο τὴν κατάχρησιν, ὅταν συνέβαινεν ὁ δικαστικὸς ἀντιπρόσωπος νὰ ἀνέχηται αὐτὴν, οἱ δὲ δικαστικοὶ ἀντιπρόσωποι, οὔτε εἰς τὴν Κυβέρνησιν, οὔτε εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν ἀνήκουσιν. Ἡ Κυβέρνησις ἀντελήφθη, ὅτι κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῶν ἐκλογῶν συνέβαινε τὸ ἄτοπον τοῦτο, διαπραττόμενον, οὐχὶ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, ἢ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ἀλλ’ ἀμέσως παρὰ τῆς ἐφορευτικῆς ἐπιτροπῆς, καὶ πρὸς θεραπείαν τοῦ ἀτόπου τούτου, τὸ ὁποῖον οὐδεὶς βεβαίως θέλει νὰ ἐξακολουθῇ, ὑπέβαλε τὴν τροπολογίαν ταύτην.

§96ΡΑΛΛΗΣ. Ὀφείλω νὰ παρατηρήσω, ὅτι ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ἐτόλμησαν νὰ παρουσιασθῶσιν ἐνώπιον τῶν ἐφορευτικῶν ἐπιτροπῶν, παρουσιάσθησαν μὲ πιστοποιητικὰ τῶν Νομαρχῶν τοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως.

§97ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οὐχὶ οἱ Νομάρχαι, ἀλλ’ οἱ Δήμαρχοι καὶ οἱ Γραμματεῖς τῶν Πρωτοδικείων δίδουσι τοιαῦτα πιστοποιητικά.

§98ΡΑΛΛΗΣ. Οἱ Δήμαρχοι δὲν δύνανται νὰ πιστοποιῶσιν ἀπὸ ἐπαρχίας εἰς ἄλλην ἐπαρχίαν.

§99ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἰς τὴν Λακωνίαν ἔδωκαν οἱ Νομάρχαι ἄπειρα πιστοποιητικά.

§100ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δυνατὸν καί τις Νομάρχης νὰ ἔδωκε διὰ τοὺς ἐντὸς τῆς περιφερείας τῆς διαμονῆς του, ἀλλὰ τὰ πιστοποιητικὰ ταῦτα δίδονται παρὰ τῶν Δημάρχων καὶ τῶν Γραμματέων τῶν Δικαστηρίων.

§101ΜΙΣΥΡΛΗΣ. Τὸ ἄτοπον προέρχεται ὡς ἐκ τοῦ δικαιώματος, τὸ ὁποῖον ἔχουσιν οἱ ὑποψήφιοι, νὰ διορίζωσι, παύωσι καὶ ἀντικαθιστῶσι τοὺς ἀντιπροσώπους των· ἑπομένως νομίζω, ὅτι τοῦτο ἠδύνατο νὰ διορθωθῇ, ἐὰν τὸ δικαίωμα τοῦ νὰ ψηφοφορῶσιν ἐν ἑτέρῳ τμήματι, ἐδίδετο μόνον εἰς τοὺς πρώτους διορισθέντας, καὶ τότε θὰ ἦτο περιττὴ ἡ τροπολογία. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 3, καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα 4, 5 καὶ 6 τῆς ὑποβληθείσης τροπολογίας.)

§102ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Τὰ ἄλλα ἄρθρα τοῦ πρῶτον ὑποβληθέντος νομοσχεδίου τὰ ἀποσύρομεν.

§103ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ τὰ ἀποσύρητε.

§104ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν ἐπὶ τοῦ συνόλου.

§105ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Πᾶσα πρότασις ὑποβαλλομένη, ἀφοῦ κατ’ ἀρχὴν ψηφοφορηθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ὑποβάλλεται εἰς ψηφοφορίαν κατ’ ἄρθρον, καὶ ἀφοῦ ψηφοφορηθῶσι καὶ τὰ ἄρθρα, ζητεῖται ἡ ψῆφος τῆς Βουλῆς καὶ ἐπὶ τοῦ συνόλου. Τοῦτο ὑπαγορεύει ὁ Κανονισμὸς τῆς Βουλῆς, ὁ ὁποῖος παραπέμπει καὶ εἰς διάταξιν τοῦ θεμελιώδους νόμου. Τὸ νὰ ψηφοφορήσωμεν τὸ σύνολον, πρὶν ψηφισθῶσι τὰ λοιπὰ ἄρθρα, εἶναι παράβασις καὶ τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, καὶ τῆς διατάξεως τοῦ θεμελιώδους νόμου.

§106ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀποσύρονται τὰ λοιπὰ ἄρθρα καὶ δὲν ὑπάρχουσι πρὸς ψηφοφορίαν.

§107ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐγὼ ἀποσύρω τὴν πρότασίν μου.

§108ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ παρατηρῶ, ὅτι, ἀφοῦ ἅπαξ ὑπεβλήθη πρότασις εἰς ψηφοφορίαν, ἐὰν θέλῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μὴ παραβιάσωμεν τὸν Κανονισμὸν, δὲν πρέπει νὰ ἀποσύρῃ τὰ λοιπὰ ἄρθρα, ἀλλὰ νὰ ἀφήσῃ νὰ τεθῶσιν εἰς ψηφοφορίαν, καὶ νὰ μὴ τὰ ὑποστηρίξῃ. Ἄλλως τε παρατηρῶ, ὅτι ὑπάρχει καὶ ἑτέρα διάταξις ἐν τῷ Κανονισμῷ, καθ’ ἣν τὴν ἀποσυρομένην πρότασιν δύναται νὰ υἱοθετήσῃ ἕτερος βουλευτής· ἐὰν δὲ τοιοῦτον συμβῇ, θ’ ἀναγκασθῇ ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ πράξῃ, ὅ,τι νῦν ἀποκρούει.

§109ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Μάλιστα· υἱοθετήσατέ την, καὶ ἡμεῖς ψηφοφοροῦμεν.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν τὰ λοιπὰ ἄρθρα ἀποσύρονται.

§111ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁ Κανονισμὸς δὲν τὸ ἐπιτρέπει.

§112ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ Κανονισμὸς δὲν προβλέπει περὶ αὐτοῦ.

§113ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἰς τὸ νομοσχέδιον περὶ καθυστερούντων ἀπεσύρθη τὸ ἄρθρον 7, καὶ οὐδεμία παρατήρησις ἐγένετο· σήμερον προτείνομεν νὰ ἀποσύρωμεν πάντα τὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου, ἐκτὸς ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἐψηφίσαμεν. Ἐὰν θέλωσιν οἱ Κύριοι, ἂς ψηφίσωσιν ἐπὶ τοῦ κενοῦ. (Ψηφίζεται εἰς δευτέραν ἀνάγνωσιν καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς ἐτροπολογήθη).

§114ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 19 τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀγγλίας συνθήκης. (Ψηφίζεται ἄνευ ἀντιῤῥήσεως ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀναγινώσκεται τὸ μοναδικὸν ἄρθρον αὐτοῦ).

§115ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ εἴπω δύο λέξεις ἐπ’ αὐτοῦ τοῦ ἄρθρου, δηλ. νὰ ἐπαναλάβω ὅ,τι χθὲς εἶπον. Ἡ Κυβέρνησις μᾶς λέγει, ὅτι διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ζητεῖ νὰ συνομολογήσῃ σύμβασιν μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως, τροποποιοῦσαν, ὡς πρὸς τὸν ὅρον τῆς διαρκείας, τὴν μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀγγλίας συνομολογηθεῖσαν καὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ψηφισθεῖσαν ἐμπορικὴν συνθήκην· ἀλλὰ καθ’ ὃν τρόπον συνετάχθη τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον πρόκειται νὰ ψηφίσωμεν εἰς γʹ. συζήτησιν, τοιοῦτον δικαίωμα δὲν παράγεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν τῆς Ἑλλάδος, ἀλλ’ ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ νομοθετεῖ καὶ διὰ τὴν Ἑλλάδα καὶ διὰ τὴν Ἀγγλίαν. Ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ νομοθετεῖ, ὅτι «τὸ ὑπὸ τῆς συνθήκης ἀναγραφόμενον δικαίωμα πρὸς κοινοποίησιν τῆς λήξεως αὐτῆς δὲν δύναται νὰ ἐνασκηθῇ παρὰ τῶν συμβαλλομένων μερῶν πρὸ τῆς παρελεύσεως δεκαετίας, κατὰ τὸ Αʹ. ἐδάφιον τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου.» Ἀλλὰ, δύναται ἡ Ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ νομοθετήσῃ καὶ διὰ τὴν Ἀγγλίαν; Ἡ διάταξις αὕτη δύναται νὰ ἦναι ὑποχρεωτικὴ διὰ τὴν Ἑλλάδα, ἀλλ’ οὐχὶ καὶ διὰ τὴν Ἀγγλίαν. Διὰ τοῦτο εἶπον χθές, ἐπαναλαμβάνω δὲ καὶ σήμερον, ὅτι κατ’ ἄλλον τρόπον πρέπει νὰ συνταχθῇ καὶ διασκευασθῇ τὸ ἄρθρον, καὶ περὶ τούτου ὑποβάλλω τὴν ἑξῆς τροπολογίαν. «Ἄρθρον Μοναδικόν. Ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ συνομολογήσῃ μετὰ τῆς Ἀγγλικῆς Κυβερνήσεως σύμβασιν, καθ’ ἣν τὸ ἐν τῷ ἐδαφίῳ βʹ. τοῦ ἄρθρου 19 τῆς μεταξὺ τῶν δύο Κρατῶν συνομολογηθείσης καὶ ὑπὸ τῆς Βουλῆς ἐγκριθείσης ἐμπορικῆς συνθήκης ἀναγραφόμενον δικαίωμα, πρὸς κοινοποίησιν τῆς λήξεως αὐτῆς, νὰ μὴ δύνηται νὰ ἐνασκηθῇ παρὰ τῶν συμβαλλομένων μερῶν πρὸ τῆς παρελεύσεως δεκαετίας, κατὰ τὸ πρῶτον ἐδάφιον τοῦ αὐτοῦ ἄρθρου.»

§116ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Καὶ ἡ Κυβέρνησις κατ’ ἀρχὰς οὕτως εἶχε συντεταγμένον τὸ σχέδιον τοῦ νομοσχεδίου, κατὰ τρόπον παραπλήσιον πρὸς ἐκεῖνον, τὸν ὁποῖον μετεχειρίσθη ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λακεδαίμονος ἐν τῇ προτεινομένῃ τροπολογίᾳ, καὶ ὅστις εἶναι ὁ συνήθης· ἀλλὰ κατόπιν, ὅτε παρετηρήθη, ὅτι ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις, διὰ τοῦ ἐνταῦθα ἀπεσταλμένου αὐτῆς, ἐδήλωσε μὲν πρὸς τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, ὅτι πιστεύει, ὅτι οἵαν ἔννοιαν ἀπέδιδεν ἀπ’ ἀρχῆς ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις εἰς τὸ ἄρθρον, τὴν αὐτὴν ἀποδίδει καὶ ἡ Ἑλληνικὴ, καὶ ὅτι τὸ βʹ. ἐδάφιον κατὰ λάθος παρεισέφρησεν, ἢ διετηρήθη ἐν τῷ ἄρθρῳ, ἐζήτησε δὲ παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως νὰ δηλώσῃ, ὅτι ἀποδέχεται τὴν ἑρμηνείαν ταύτην, ἡ δὲ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ἀπήντησεν, ὅτι πράγματι αὕτη εἶναι ἡ ἀληθὴς ἑρμηνεία, ἀλλ’ ὅτι πρὸς ἀναγνώρισιν αὐτῆς ὑποχρεωτικῶς ἀπαιτεῖται κατὰ τοὺς ἑλληνικοὺς θεσμοὺς νὰ ὑποβάλῃ τὸ ζήτημα εἰς τὴν Βουλὴν, προὐτιμήσαμεν νὰ μεταχειρισθῶμεν τὸν ἐν τῷ ὑποβληθέντι νομοσχεδίῳ τύπον. Διὰ τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἑρμηνεύεται ἡ ἔννοια τοῦ ἄρθρου συμφώνως πρὸς τὴν κοινὴν γνώμην ἀμφοτέρων τῶν συναλλαχθεισῶν Κυβερνήσεων. Τὸ ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου, ὡς συνετάχθη, ἔχει, ἂν θέλητε, χαρακτῆρα ἀπαγορευτικόν· ἀπαγορεύει εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ κρίνῃ ἄλλως ἐπὶ τοῦ θέματος ἢ ὅπως ἐξ ἀρχῆς ἐνόουν ἀμφότεραι αἱ συμβληθεῖσαι Κυβερνήσεις.

§117ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§118ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶναι ἀνάγκη ἐπὶ τέλους νὰ δώσωμεν ἐξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι τοὐλάχιστον τοὺς λοιποὺς βουλευτὰς θὰ πείσωσιν, ὅτι ἀληθὴς ἀπώλεια χρόνου προκύπτει ἐκ τοιούτων παρατηρήσεων. Ὅτε συνετάχθη τὸ σχέδιον τῆς συμβάσεως ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῷ Ἀγγλικῷ καὶ ἀπεστάλη εἰς τὴν ἐνταῦθα Πρεσβείαν, ἐν τῷ ἄρθρῳ 19ῳ ὡρίζοντο τὰ ἑξῆς. «Τῆς παρούσης Συμβάσεως ἡ ἰσχὺς ἄρχεται τῇ (δεῖνα ἡμέρᾳ) τοῦ 1886, ἐξακολουθοῦσα μέχρι τῆς (δεῖνα ἡμέρας) τοῦ 1895 καὶ πέραν, μέχρι τῆς παρελεύσεως ἔτους, ἀφ’ ἧς ἡμέρας τὸ ἕτερον τῶν συμβαλλομένων μερῶν καταγγείλῃ αὐτήν». Δεύτερον ἐδάφιον. «Οὐχ ἧττον ἑκάτερον τῶν συμβαλλομένων μερῶν ἐπιφυλάσσει ἑαυτῷ τὸ δικαίωμα, νὰ προκαλέσῃ τὴν λῆξιν αὐτῆς τῇ....... 1891, κοινοποιοῦν τοῦτο δώδεκα μῆνας πρότερον». Ὅτε δὲ κατόπιν ἡ Ἀγγλικὴ Κυβέρνησις ἐνόμισε προσφορώτερον, νὰ μὴ ὁρισθῇ χρόνος λήξεως ἄλλος ἢ τὰ 10 ἔτη, τὸ δεύτερον ἐδάφιον ἔδει, ὡς παρέλκον, νὰ ἐξαλειφθῇ, ἀλλὰ κατὰ παραδρομήν, μὴ παρατηρηθεῖσαν μήτε ἐν τῇ Ἀγγλικῇ πρεσβείᾳ, μήτε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἑλλάδος, μήτε ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν τῆς Ἀγγλίας, τὸ ἐδάφιον ἔμεινεν. Ἀφοῦ ἡ σύμβασις ὑπεβλήθη εἰς τὴν Βασίλισσαν τῆς Ἀγγλίας καὶ ἐνεκρίθη ὑπ’ αὐτῆς, ἐστάλη ἐνταῦθα, ὅπως ἀνταλλαχθῶσιν αἱ ἐπικυρώσεις, ἐνταῦθα δὲ συνεζητεῖτο ἐν τῇ Βουλῇ, τότε μόνον παρετηρήθη ἡ ἔλλειψις, καὶ εἰδοποιήθη ὁ πρέσβυς τῆς Ἀγγλίας, παραγγελθεὶς νὰ συνεννοηθῇ μεθ’ ἡμῶν πρὸς διόρθωσιν τοῦ λάθους. Ἀλλ’ ἡμεῖς ἀπηντήσαμεν εἰς αὐτόν· πρόθεσις καὶ ἡμῶν ἦν ὁποία καὶ ἡ ὑμετέρα, δηλ. νὰ ἰσχύσῃ ἐπὶ δεκαετίαν ἡ σύμβασις, ἀλλ’ ἐπειδὴ, εἴπομεν εἰς τὸν πρέσβυν, παρ’ ἡμῖν τὰ πράγματα δὲν ἔχουσιν ὅπως ἐν Ἀγγλίᾳ, ὅπου τοιαῦται συμβάσεις δὲν εἰσάγονται εἰς τὸ Κοινοβούλιον, ἀφοῦ ἅπαξ ἡ συνθήκη ἐψηφίσθη, ἔχομεν ἀνάγκην τῆς ἐπικυρώσεως τῆς Βουλῆς, πρὸς διόρθωσιν τοῦ λάθους· διὰ τοῦτο λέγομεν πρὸς ὑμᾶς, ὅτι, καίπερ τοιαύτην ἔχοντες πεποίθησιν, οὐδεμίαν δυνάμεθα ν’ ἀναλάβωμεν ὁριστικὴν ὑποχρέωσιν, πρὶν ἢ εἰσαγάγωμεν νομοσχέδιον καὶ ψηφισθῇ ὑπὸ τῆς Βουλῆς. Οὕτως ἔχουσι τὰ πράγματα, καὶ ἐπὶ τοιαύτης βάσεως στηρίζεται τὸ νομοσχέδιον. Τοιαύτη δὲ πορεία δὲν εἶναι καινοφανὴς, ὥστε νὰ φανῇ εἰς ὑμᾶς παράδοξος. Αὐτὸ τὸ γενόμενον ἐπὶ τῆς ἑτέρας συμβάσεως, τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γαλλίας, ἔρχεται εἰς ἐπικουρίαν. Ἐπειδὴ ἡ Γαλλικὴ Κυβέρνησις παρετήρησεν, ὅτι ἐν τῇ συμβάσει, κατὰ τηλεγραφικὸν λάθος, ἐτέθη ἡ λέξις «ἔμποροι» ἀντὶ «ἐμπορεύματα», προέτεινεν, ὅπως, διορθοῦντες τὸ παρόραμα, ἀντικαταστήσωμεν ἐν αὐτῷ τῷ κειμένῳ τῆς συμβάσεως τὴν λέξιν «ἔμποροι», παρεμβάλλοντες ἀντ’ αὐτῆς τὴν λέξιν «ἐμπορεύματα», καὶ τοῦτο μετὰ τὴν συναίνεσιν ἡμῶν ἔπραξεν αὐτὴ, ὑποβαλοῦσα εἰς τὰς Γαλλικὰς Βουλὰς τὴν σύμβασιν οὕτω διωρθωμένην, ὅπερ δὲν εἶναι ἄτοπον, ὅταν ὑπάρχῃ κοινὴ τῶν συμβαλλομένων συναίνεσις. Μὴ νομίσωσι δὲ οἱ Κύριοι, ὅσοι ἐσώρευσαν τόσας παρατηρήσεις ἐπὶ ἁπλῇ ἀπωλείᾳ χρόνου, ὅτι καὶ παρ’ ἡμῖν τοιαύτη πορεία εἶναι ἄνευ προηγουμένων σπουδαίως τάχα πιστεύουσιν, ὅτι εἷς μόνος τύπος, ὁ πρὸ τεσσαρακονταετίας καθιερωθεὶς, εἶναι ἀμετακίνητος καὶ ἀπαραβίαστος, καὶ ὅτι ἀπαιτεῖται πάντοτε, καὶ ἐπὶ ποινῇ ἀπαραδέκτου, τελεία κατὰ τύπους σύμβασις, ὅπως δυνηθῇ νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλή; Ἰδοὺ, ἐν ἔτει 1867, ἔχομεν δήλωσιν τοῦ μακαρίτου Δεληγεώργη πρὸς τὸν πρέσβυν τῆς Ἰταλίας, διὰ τῆς ὁποίας κατὰ τὸν αὐτὸν τύπον ἀναλαμβάνει ὑποχρέωσιν, ἐπὶ τῇ ἐπιφυλάξει τῆς νομοθετικῆς ἐγκρίσεως, καὶ τὴν πρᾶξιν ταύτην, ὑποβληθεῖσαν κατόπιν εἰς τὴν Βουλὴν, ἡ τότε Βουλὴ ἀπροφασίστως ἐνέκρινε.

§119ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§120ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι πρέπει νὰ παύσῃ αὐτὴ ἡ κακῆς πίστεως ἀντιλογία. Ἰδοὺ, Κύριοι, πῶς ἔχει ἡ δήλωσις τοῦ Πρέσβεως τῆς Ἀγγλίας. «Προκειμένου ν’ ἀνταλλάξω μετὰ τῆς Ὑ. Ἐξ. τὰς ἐπικυρώσεις τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Μεγάλης Βρεττανίας Ἐμπορικῆς Συνθήκης, ὑπογραφείσης τὴν 10 τοῦ παρελθόντος Νοεμβρίου, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν ὑμῶν ἐπὶ τῆς ἐννοίας (λεκτικοῦ) τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου ΧΙΧʹ. τῆς Συνθήκης ταύτης, ἐν ᾗ ἐκτίθεται, ὅτι ἑκάτερον μέρος εἶναι ἐλεύθερον νὰ καταγγείλῃ τὴν Συνθήκην ταύτην δι’ ἀνακοινώσεως καὶ δώδεκα μῆνας πρὸ τῆς λήξεως τῶν δέκα ἐτῶν· ἐνῷ ἡ πρότασις ἦτο, ὅτι τοιαύτη ἀνακοίνωσις δὲν δύναται νὰ γίνῃ, ἐπὶ τῷ σκοπῷ τοῦ νὰ διαλύσῃ τὴν Σύμβασιν, πρὶν ἢ παρέλθωσι τὰ δέκα ἔτη. «Οὕτως ἑρμηνευομένου παρὰ τῆς Κυβερνήσεως τῆς Αὐτῆς Μεγαλειότητος τοῦ σκοποῦ τῆς Συμβάσεως ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου καὶ ὁμοίας, πιστεύω, ἀποδιδομένης αὐτῇ ἐννοίας παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, ἔλαβον τὴν ἐντολὴν νὰ παρακαλέσω τὴν Ὑ. Ἐξ. νὰ θελήσῃ ν’ ἀπευθύνῃ μοι ἔγγραφον, εἰς ἀπάντησιν εἰς τὴν παροῦσαν διακοίνωσιν, ἐπιβεβαιοῦν τὴν ἑρμηνείαν, ὅτι ἡ Σύμβασις δὲν δύναται ἐν πάσῃ περιπτώσει νὰ λυθῇ, πρὶν ἢ παρέλθωσι δέκα ἔτη ἐπὶ τῆς ἀνταλλαγῆς τῶν ἐπικυρώσεων». Εἰς ἀπάντησιν δὲ τί λέγομεν; ἆρά γε προεξοφλοῦμεν τῆς Βουλῆς τὴν γνώμην, καὶ κατὰ τίνα τρόπον; Ῥητῶς ἐπιφυλάσσομεν τὴν γνώμην τῆς Βουλῆς· λέγομεν, ὅτι οὐδεμίαν ἀναλαμβάνομεν ὑποχρέωσιν, ὅτι, ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν ἐγκρίνῃ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον λέγομεν, ὅτι εἶναι ἡ ἀληθὴς ἑρμηνεία τοῦ ἄρθρου τῆς συμβάσεως, ἡ δήλωσις ἡμῶν μένει ἀνίσχυρος. Ἰδοὺ τί λέγει ἡ ἀπάντησις (ἀναγινώσκει): «Τῷ ὄντι, τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 19 μὴ συναδούσης τῇ προθέσει ἀμφοτέρων τῶν Κυβερνήσεων, προθεμένων νὰ ἐπιφυλάξωσιν ἑκατέρῳ τῶν μερῶν τὸ δικαίωμα τοῦ καταπαῦσαι τὰ ἐπιβλήματα τῆς Συνθήκης κατὰ τὴν λῆξιν τῆς δεκαετίας, ἔχω τὴν τιμὴν νὰ καταστήσω ὑμῖν γνωστὸν, ὅτι, πρὸς ἀποφυγὴν πάσης ἀμφισβητήσεως κλπ., ἔσπευσα νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, καθ’ ὃ τὸ ἐπιφυλαχθὲν ὑπὸ τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 19 δικαίωμα δὲν ἐπιτρέπεται νὰ ἀσκηθῇ, εἰμὴ μετὰ τὴν ἔκπνευσιν τοῦ ὁρίου τοῦ τεθέντος εἰς τὴν διάρκειαν τῆς Συνθήκης». Μοὶ φαίνεται, ὅτι ἄλλη πληρεστέρα διατήρησις τῶν δικαιωμάτων τῆς νομοθετικῆς ἐξουσίας ἀδύνατον νὰ γίνῃ.

§121ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Παπαμιχαλόπουλος ἐπιμένει νὰ ψηφοφορηθῇ ἡ τροπολογία του;

§122ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, νὰ ἀναγνωσθῇ. (Ἀναγινώσκεται ἡ τροπολογία τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου).

§123ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι.) Ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νομοσχεδίου παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Γίνεται δεκτὸν καὶ τὸ σύνολον).

§124ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τρίτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ ἀντικαταστάσεως λέξεως ἐν τῷ ἄρθρῳ 1 τῆς μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γαλλίας συνθήκης. (Γίνεται δεκτὸν κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον).

§125ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Σιμόπουλος ἔχει τὸν λόγον.

§126ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ προηγηθεῖσα μακρὰ, διεξοδική, εὐφραδὴς καὶ ἀξία τῆς περὶ αὐτοῦ ὡς ῥήτορος φήμης ἀγόρευσις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ εἶχεν ὡς θέμα τὸν ὑποβληθέντα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν Βουλὴν Προϋπολογισμὸν διὰ τὸ ἔτος 1887, ὡς συνιστῶντα, ἐν συνδυασμῷ πρὸς τὰ ὑποβληθέντα ὑπὸ τῆς αὐτῆς Κυβερνήσεως οἰκονομικὰ καὶ ἄλλα νομοσχέδια, τὸ οἰκονομικὸν αὐτῆς σύστημα, τὸ σκοποῦν εἰς τὴν ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἡ ἀγόρευσις αὕτη ἐνεῖχε δύο σπουδαῖα πλεονεκτήματα· τὸ πρῶτον, ὅτι ἀπέδειξεν, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, συμφωνοῦσα ὡς πρὸς τοῦτο μὲ τὴν Συμπολίτευσιν, ἀποδίδει τὴν προσήκουσαν σπουδαιότητα εἰς τὸ οἰκονομικὸν ἡμῶν ζήτημα, ἀναγνωρίζει δὲ, ὅτι ἡ δυσχέρεια τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων ἀνῆλθεν εἰς σημεῖον ἀκρότατον καὶ ὀξύτατον, ἐπιβάλλον εἰς τὴν ἐθνικὴν ἀντιπροσωπείαν νὰ ἐπιλύσῃ τὸ οἰκονομικὸν τοῦτο πρόβλημα καὶ νὰ τὸ ἐπιλύσῃ ἐν αὐτῇ ταύτῃ τῇ πρώτῃ συνόδῳ, διότι ἄνευ τῆς ταχείας αὐτοῦ ἐπιλύσεως πολλὰ ἐπίκεινται καθ’ ἡμῶν τὰ κακά. Τὸ δεύτερον πλεονέκτημα τῆς ἀγορεύσεως ταύτης ἦν, ὅτι οὐδεμίαν ἐνέδειξεν εἰς ἡμᾶς ὑπόνοιαν περὶ ὑπονομεύσεως τῶν φιλελευθέρων θεσμῶν. Καὶ πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης πολλάκις ἠκούσαμεν, ὅτι ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως τεκταίνεται σχέδιον καταχθόνιον πρὸς ἀνατροπὴν αὐτοῦ τοῦ θεμελιώδους ἡμῶν πολιτεύματος· καὶ ἐνῷ ἡμεῖς, οἱ καθήμενοι εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην, (τῆς Συμπολιτεύσεως) οὐδένα οὐδαμοῦ διεβλέπομεν τοιοῦτον κίνδυνον, ἐνῷ τοὐναντίον ἡμεῖς οἱ τῆς πτέρυγος ταύτης ἐν ταῖς πράξεσι καὶ μερίμναις τῆς Κυβερνήσεως, ταῖς ἀφορώσαις εἰς τὴν τακτοποίησιν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, διεβλέπομεν πρόνοιαν καὶ ὑπὲρ τῶν φιλελευθέρων θεσμῶν, διότι νομίζομεν, ὅτι, ἐὰν τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν ἤθελον παραλύσει, βεβαίως καὶ οἱ φιλελεύθεροι θεσμοὶ ἤθελον διατρέξει κίνδυνον, ἐνῷ, λέγω, ἡμεῖς τοιαύτην εἴχομεν καὶ ἔχομεν πεποίθησιν περὶ τῶν σκοπῶν καὶ τῶν προθέσεων τῆς Κυβερνήσεως, τοὐναντίον ἐντεῦθεν μέλη τινὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως πολλάκις ὑπηνίχθησαν, ὡς ὑπολανθάνον καὶ ἐν τοῖς οἰκονομικοῖς νομοσχεδίοις, σχέδιον πρὸς ὑπονόμευσιν τῶν φιλελευθέρων ἡμῶν θεσμῶν. Μετὰ τὴν ἀγόρευσιν ὅμως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀρκαδίας ἀνεπνεύσαμεν, διότι τῳόντι εἴδομεν, ὅτι καὶ τὸ πλεῖστον τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δὲν διαβλέπει, ὅπως καὶ ἡμεῖς δὲν διαβλέπομεν, τοιοῦτο σχέδιον. Ἐνεῖχεν ὅμως ἡ μακρὰ αὕτη ἀγόρευσις καὶ δύο σπουδαῖα μειονεκτήματα. Τὸ μὲν, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας ἔλαβεν ὡς δεδομένον, ὅτι διεβλήθη, ὅτι κατηγγέλθη ὑπὸ τῆς σημερινῆς Κυβερνήσεως ἡ διαχείρισις αὐτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886, ὑπέλαβε δὲ ὡς ἀναγκαῖον νὰ ὑπεραπολογηθῇ ἐνώπιον τῆς ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, προσπαθῶν ν’ ἀποδείξῃ τὴν ἑαυτοῦ διαχείρισιν ὡς μὴ ὑπέχουσαν εὐθύνην ἐπὶ τοῖς ἐλλείμμασι τῶν ἐτῶν 1885 καὶ 1886. Ἐγὼ, ὡς εἰσηγητὴς τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ οἱ ἄλλοι συνάδελφοί μου, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν πλειοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς, ἀνεγνώσαμεν βεβαίως καὶ τὴν εἰσιτήριον ἔκθεσιν τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, καὶ τὴν εἰσιτήριον ἀγόρευσιν αὐτοῦ, ὅτε κατὰ τὸν παρελθόντα Ὀκτώβριον εἰσήγαγεν αὐτὸν εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν, οὐδαμοῦ ὅμως διείδομεν τοιοῦτόν τινα σκοπὸν τοῦ εἰσαγαγόντος τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887 Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν. Ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν ἁπλῶς ἐν τῷ εἰσιτηρίῳ λόγῳ του ἀναφέρει, καὶ ὤφειλε νὰ ἀναφέρῃ, ὅτι τὰ ἐλλείμματα τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν 1885 καὶ 1886 καὶ αἱ ἔκτακτοι δαπάναι, εἰς ἃς ὑπεβλήθημεν ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας, κατέστησαν δυσχερεστάτην τὴν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων κατάστασιν, ἐπιβάλλουσι δὲ κατεπείγουσαν καὶ ἀναπόδραστον τὴν λῆψιν μέτρων ῥιζικωτέρων Οὐδεμία καταγγελία, οὐδεμία αἰτίασις κατὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ προκατόχου αὐτοῦ Ὑπουργοῦ διαφαίνεται ἐν τῷ εἰσιτηρίῳ αὐτοῦ λόγῳ. Τὸ δεύτερον δὲ μειονέκτημα τῆς ἀγορεύσεως ταύτης ἦν, ὅτι ἐνόμισεν, ὅτι ὤφειλε πάλιν νὰ ἐπαναλάβῃ, ὅσα καὶ ἄλλοτε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ἐλέχθησαν ὑπ’ αὐτοῦ, ὡς Πρωθυπουργοῦ, καὶ ἄλλων ὁμοφρονούντων αὐτῷ βουλευτῶν, κατὰ τῆς διαχειρίσεως τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὰ ἔτη 1882, 1883 καὶ 1884. Ἐνομίζομεν οἱ καθήμενοι εἰς τὴν πτέρυγα ταύτην (τῆς Συμπολιτεύσεως), ὅτι δὲν ἤθελον ἐπαναληφθῆ αἱ ἀντεγκλήσεις ἐκεῖναι, αἱ ὁποῖαι ἀπησχόλησαν τὴν παρελθοῦσαν Βουλὴν ἄνευ πρακτικοῦ τινος σκοποῦ. Ἐπιστεύομεν δὲ, ὅτι δὲν ἤθελον ἐπαναληφθῆ αἱ τοιαῦται αἰτιάσεις, διότι ἐπανειλημμένως ἀνῃρέθησαν δι’ ἀριθμῶν καὶ δι’ ἐπιχειρημάτων, τόσῳ ἀκαταμαχήτων, ὥστε ἐπέβαλον σιωπὴν εἰς τοὺς τότε τὰς αἰτιάσεις ταύτας ἐκτοξεύσαντας. Μετὰ λύπης ὅμως παρετηρήσαμεν, ὅτι τὸ πλεῖστον τῆς ἀγορεύσεως τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ κύριον εἶχε σκοπὸν, ν’ ἀποδειχθῇ ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ διαχειρισάμενος τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα κατὰ τὰ τρία προηγούμενα ἔτη, ὡς ὁ δημιουργὸς τῶν ἐλλειμμάτων καὶ τῆς κακῆς οἰκονομικῆς καταστάσεώς μας. Ἀφοῦ δὲ καὶ πάλιν ἐπαναλαμβάνονται, εἰ καὶ οὔτε βάσιμοι, οὔτε σκόπιμοι ἐν τῇ παρούσῃ συζητήσει ἦσαν, δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον εἰς ἡμᾶς, τοὺς ὑποστηρίζοντας τὴν νῦν Κυβέρνησιν, νὰ παρέλθωμεν ἐν σιγῇ πρὸ τῶν αἰτιάσεων τούτων· διότι, ἐὰν αἱ αἰτιάσεις αὗται ἤθελον τυχὸν ἀποδειχθῆ βάσιμοι, ἂν ἐκ τῆς αὐστηρᾶς καὶ ἀμερολήπτου ἐρεύνης τῶν πραγμάτων ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ὑπῆρξεν ὁ δημιουργὸς τῶν ἐλλειμμάτων καὶ τῆς σημερινῆς καταστάσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, δὲν δικαιολογούμεθα ἐν τῇ συνειδήσει ἡμῶν καὶ ἐν τῷ ἐπιβαλλομένῳ ἡμῖν πρὸς τὴν πατρίδα καθήκοντι, νὰ ὑποστηρίζωμεν πολιτευτὴν, οὗ ἡ ἀστοχία, ἡ ἀδεξιότης καὶ τὸ φιλοσπάταλον ἐπήγαγον τὴν σημερινὴν δυσχέρειαν καὶ ἀνωμαλίαν τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν. Ἐπιβάλλεται λοιπὸν εἰς ἡμᾶς νὰ ἐξετάσωμεν τὰς αἰτιάσεις ταύτας καὶ νὰ τὰς ἀνερευνήσωμεν ἐκ νέου, ὅπως καὶ ἄλλοτε ἐπράξαμεν. Καίτοι ἀναγνωρίζω, ὅτι ἡ πρὸς τοῦτο ἀπασχόλησις τῆς Βουλῆς ὑπ’ οὐδενὸς πρακτικοῦ σκοποῦ ὑπαγορεύεται, οὐχ ἧττον ὑποχρεοῦμαι νὰ εἰσέλθω εἰς τὴν ἔρευναν ταύτην καὶ διὰ βραχέων μεταδώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἐξαγόμενον τῶν ἐρευνῶν τούτων, τόσῳ μᾶλλον, ὅσῳ παρακάθηνται νῦν ἐν τοῖς βουλευτικοῖς ἑδωλίοις συνάδελφοι, οἵτινες δὲν ἀπετέλουν μέλη τῆς διαλυθείσης Βουλῆς. Καθ’ ἣν ἐποχὴν τὸ πρῶτον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς ἀνελάμβανε τὴν διοίκησιν τῶν κοινῶν, ἤτοι κατ’ Ἀπρίλιον 1885, διέβλεπε τὴν κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν πραγμάτων δυσχερεστάτην, ὑπελάμβανε δὲ ὡς ἐλαφρύνον τὴν εὐθύνην αὐτοῦ καὶ συνηγοροῦν ὑπὲρ αὐτοῦ τὸ ἐκδοθὲν ἐπιμελῶς καὶ δημοσιευθὲν ὑπ’ αὐτοῦ πιστοποιητικόν, ὅτι παρὰ τοῦ προκατόχου του παρέλαβε τὰ οἰκονομικὰ ἐν καταστάσει δυσθεραπεύτῳ. Τίς ἐξ ἡμῶν δὲν ἐνθυμεῖται, τὰς γενομένας δι’ ὑπουργικῶν ἐφημερίδων δημοσιεύσεις, αἵτινες βεβαίως δὲν συνεβάλλοντο εἰς τὴν ὑποστήριξιν τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως ἐν τῷ ἐξωτερικῷ, ἰδίᾳ δὲ τὸ ἐπανειλημμένως λεχθὲν ἐντεῦθεν ὑπὸ τοῦ τότε Πρωθυπουργοῦ, ὅτι ἀναλαμβάνει τὴν διαχείρισιν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους μὲ τὸ δικαίωμα τῆς ἀπογραφῆς; Ἐνῷ δὲ οὔτε ὁ προκάτοχός του, οὔτε ἡμεῖς, οἱ φίλοι αὐτοῦ, διετεινόμεθα, ὅτι τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν διετέλουν εἰς ἀνθηρὰν κατάστασιν, ὑπεστηρίζομεν δὲ, ὅτι ἡ ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐπελθοῦσα ἐξ ἀτυχοῦς συμπτώσεως μετ’ οἰκονομικῆς καὶ χρηματιστικῆς κρίσεως καὶ μετ’ ἐλλείμματος τοῦ Προϋπολογισμοῦ, προελθόντος ἐξ ἀποτυχίας τῶν κυριωτέρων ἡμῶν ἐθνικῶν προϊόντων, ἐπήγαγε δυσχερείας, ἐξ ὧν εὐχερῶς ἠδύνατο νὰ ἐξαχθῇ τὸ Κράτος διὰ σώφρονος καὶ ἐπιτυχοῦς διοικήσεως καὶ διαῤῥυθμίσεως τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων, ὁ τότε Πρωθυπουργὸς ἐξηκολούθει καταγγέλλων τὸν προκάτοχον καὶ μηδεμίαν λαμβάνων ἄμεσον πρόνοιαν πρὸς θεραπείαν, ἢ πρόληψιν τῆς ἐπικειμένης χειροτερεύσεως. Εἴς τινα δὲ τῶν συνεδριάσεων τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, ὡς ἐνθυμοῦνται ὅσοι ἐκ τῶν συναδέλφων ἦσαν τότε, ἐξετόξευσε βαρυτέραν ἀκόμη κατὰ τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καταγγελίαν. Εἶπεν, ὅτι ἐδανείσθη 300 ἑκατομμύρια, ὅτι ἅπαντα ταῦτα τὰ ἐδαπάνησε, χωρὶς οὐδεμίαν βελόνην νὰ προσθέσῃ εἰς τὰς στρατιωτικὰς ἀποθήκας, ὅτι ἐπηύξησε τοὺς φόρους, τοὺς ἐπιβαλλομένους εἰς τὸν φορολογούμενον λαὸν, καὶ ὅτι παρέδωκε τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους εἰς τὸν διάδοχον αὐτοῦ μὲ κενὸν τὸ Ταμεῖον καὶ μὲ κενὰς τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς ἀποθήκας· εἶπεν ἀκόμη, ὅτι παρέλαβε παρὰ τῆς προκατόχου διαχειρίσεως, ἤτοι τῆς διαχειρίσεως τοῦ ἔτους 1881, 25 ἑκατομμύρια, καὶ ὅτι καὶ ταῦτα τὰ ἐσπατάλησε πρὸς τὰ τῶν 300 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἐδανείσθη. Πλὴν τῶν ὅσων ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀπήντησε τότε πρὸς ἀπόκρουσιν τῆς αἰτιάσεως ταύτης, ἐγὼ εὑρέθην ἠναγκασμένος νὰ μελετήσω τὸ θέμα τοῦτο καὶ ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν ἐρευνῶν μου· ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ εἴπω τότε, ὅτι ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ διαχειρισάμενος τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους ἐπὶ τὰ τρία ἔτη 1882, 1883 καὶ 1884, ἓν καὶ μόνον συνωμολόγησε δάνειον, τὸ τῶν 170 ἑκατομμυρίων, εἰς ὃ συνεχωνεύθη καὶ τὸ προηγουμένως ψηφισθὲν ὑπὸ τῆς Βουλῆς, λόγῳ στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν παρασκευῶν, ἐκ 40 ἑκατομμυρίων, καὶ ὅτι ἐκ τοῦ δανείου τούτου εἰσέπραξεν, ἐκ τῶν ἐγγραφεισῶν 110,000 ὁμολογιῶν 36 ἑκατομμύρια, ἐκ δὲ τῆς προκαταβολῆς, ἥτις ἐχορηγήθη ἐπὶ ἐνεχύρῳ 140 χιλιάδων ὁμολογιῶν, ἕτερα 35 ἑκατομμύρια, ἐκ δὲ ἑτέρων προκαταβολῶν καὶ ἐκ τοῦ δανείου τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, 20 ἑκατομμύρια· ἤτοι ἐν ὅλῳ εἰσέπραξεν 91,000,000. Ἐκ τούτων ἐπλήρωσεν εἰς τὴν Ἐθνικὴν Τράπεζαν, πρὸς ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας 72,000,000, πρὸς ἐξόφλησιν χρέους, ὑπὸ τῶν προκατόχων του συνομολογηθέντος καὶ διαχειρισθέντος, ἐκ δὲ τοῦ ὑπολοίπου 8,000,000 περίπου διέθηκεν ὑπὲρ ἐκτάκτων δαπανῶν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, καὶ μόνον 11 ἑκατομμύρια διέθηκε πρὸς πλήρωσιν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν ἐτῶν 1883 καὶ 1884. Συνάμα τότε προεβλήθη καὶ ἑτέρα αἰτίασις, ὅτι παρέλαβε παρὰ τῆς προκατόχου διαχειρίσεως 25 ἑκατομμύρια ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμ. Ἡ αἰτίασις αὕτη ἐπανελήφθη νῦν ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος, ἐπηνωρθωμένη καὶ ἠλαττωμένη, διότι τὸ ποσὸν ἐμειώθη ἀπὸ 25 εἰς 15 ἑκατομμύρια· εἶπον τότε, ὅτι κατὰ τὴν κατάστασιν, ἡ ὁποία ἐν τῇ ἐποχῇ ἐκείνῃ κατετέθη εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς, κατάστασιν, ἐξηγμένην ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων, ἀληθῶς παρέλαβε περίπου 25 ἑκατομ. ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμ. ἀλλ’ ἐξ αὐτῶν ἐδαπάνησεν, 24 ἑκατομμ. εἰς πλήρωσιν τῶν ἐλλειμμάτων τῆς προηγουμένης διαχειρίσεως, ἤτοι τοῦ 1881. Ἡ αἰτίασις αὕτη εἶχεν ἐπαναληφθῆ ἐνταῦθα πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν καὶ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ Μεσσηνίας, εἰς ἀπάντησιν δὲ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως κατέθηκεν ἐκ νέου εἰς τὸ Προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τὴν πρὸ τριῶν ἐτῶν εἰς αὐτὸ κατατεθεῖσαν κατάστασιν, καθ’ ἣν ἐκ τοῦ δανείου τῶν 120 ἑκατομμ. παρέλαβε μόνον 21,755,590, τὸ ἔλλειμμα ὅμως τῆς χρήσεως τοῦ 1881 ἀνήρχετο εἰς 21,290,274, ὥστε ὑπόλοιπον ὑπῆρχεν ἐκ μόνον δραχ. 395,216, ἀντὶ τῶν 25 ἑκατομμ., ὡς εἶχε λεχθῆ πρότερον, ἢ τῶν 15 ἑκατομμ., ὡς εἶπεν ἐνταῦθα χθὲς ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας. Οὗτος ὅμως διετύπωσε τὴν αἰτίασιν ἄλλως, λαβὼν ὡς δεδομένον, ὅτι τὸ πλεόνασμα τοῦτο τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως συνίστατο εἰς τὸ ὑπολειφθὲν ἐκ τῶν δανείων τῶν 60 καὶ 120 ἑκατομμ. μετὰ τὴν κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν ἐτῶν 1880 καὶ 1881. Ἀλλ’ ἐλησμόνησε νὰ ἐξετάσῃ, ἂν αἱ προηγούμεναι τοῦ 1880 διαχειρίσεις δὲν ἀφῆκαν ἔλλειμμα, πρὸ πάντων δὲ ἐλησμόνησεν, ὅτι ἄλλα εἶναι τὰ ὑπόλοιπα τῆς χρηματικῆς διαχειρίσεως καὶ ἄλλα τὰ τῶν ἀπολογισμῶν, ἐξεταζομένων κεχωρισμένως, καθ’ ὅσον ἡ χρηματικὴ διαχείρισις παρουσιάζει ὀφειλὰς ἐκ παρακαταθηκῶν κλπ. Εἰς ἀπάντησιν δὲ ἑτέρας αἰτιάσεως, ἣν, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, εἶχεν ἀπευθύνει ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου ὁ σεβαστός μοι φίλος ἐκ Μεσσηνίας βουλευτὴς κ. Σωτηρόπουλος, ὅτι ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ηὔξησε τοὺς φόρους, τοὺς ἐπιβαλλομένους εἰς τὸν φορολογούμενον λαὸν, κατὰ 60%, ἔδωκα ἀκριβῆ σημείωσιν τῆς πραγματοποιηθείσης ἐπὶ τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τὸ διάστημα τῆς τριετίας αὐξήσεως τῶν ὑπαρχόντων φόρων. Κατὰ τὴν σημείωσιν ἐκείνην, αἱ αὐξήσεις αἱ πραγματικαὶ, αἱ γενόμεναι εἰς τοὺς φόρους, τοὺς ἐπιβαλλομένους εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἀνέβαινον ἐν ὅλῳ εἰς 4,800,000, ἐὰν δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο ἀναλογίσωμεν ἐπὶ τοῦ ὅλου ποσοῦ τῶν φόρων, προκύπτει αὔξησις τῶν φόρων, οὐχὶ ἐξ 60%, ἀλλ’ ἐκ 2%. Ἰδοὺ δὲ αἱ πραγματοποιηθεῖσαι αὐξήσεις ἐκ φόρων ἐπὶ τῆς κατὰ τὰ ἔτη 1882, 1883 καὶ 1884 Κυβερνήσεως

Ἀλλὰ δὲν ἐνήργησε μόνον τὰς αὐξήσεις ταύτας ἡ Κυβέρνησις τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως· συνάμα κατήργησε καὶ φόρους, τῶν ὁποίων τὸ ποσὸν περίπου ἀναλογεῖ πρὸς τὸ ποσὸν τῶν γενομένων αὐξήσεων· ἐκ τῆς καταργήσεως ἑνὸς ἐξ αὐτῶν τῶν φόρων, τὴν ὁποίαν ἠκούσαμεν ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου χθὲς καταγγελλομένην, ἐκ τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης, κατὰ τὴν ὁμολογίαν αὐτοῦ τοῦ προαγορεύσαντος, τὸ Δημόσιον ἐζημιώθη 2 ἑκατομμ. δραχ.· ὁμοίως ἐζημιώθη 300 χιλ. δραχ. ἐκ τῆς καταργήσεως τῆς τελωνιακῆς ζώνης ἐν Θεσσαλίᾳ. Διὰ δὲ τοῦ νέου δασμολογίου, ὅπερ τῇ εἰσηγήσει αὐτοῦ ἐψηφίσθη κατὰ τὸ 1884, καὶ ὅπερ κατέστησεν ἀτελῆ ἅπαντα τὰ εἴδη, ὧν ποιοῦνται χρῆσιν αἱ κατώτεραι τάξεις τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὡς καὶ τὰ εἴδη, τὰ ὁποῖα χρησιμεύουσιν εἰς τὴν ἐθνικὴν ἡμῶν νεαρὰν βιομηχανίαν, ὑπελογίσαμεν τότε, ὅτι ἐπῆλθεν ἐλάττωσις ἐκ δραχ. 2 ἑκατομμ., ἤτοι τὸ ὅλον 4,300,000· διαφορὰ μεταξὺ τῶν αὐξήσεων καὶ τῶν καταργήσεων 500 χιλ. δραχμῶν. Ἰδοὺ τὸ ποσὸν τῶν αὐξήσεων, τὸ ὁποῖον ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὁ διαχειρισάμενος τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους κατὰ τὰ τρία ἐκεῖνα ἔτη, ἐπήνεγκεν εἰς τοὺς φόρους, τοὺς ἐπιβαλλομένους εἰς τὸν φορολογούμενον Ἑλληνικὸν λαόν. Ἀλλ’ ὡς πρὸς τὴν κατάργησιν τῆς δεκάτης, κατάργησιν, ἥτις ἐλησμονήθη σχεδὸν ἀπὸ ὅλον τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ἠκούσαμεν χθὲς ἐντεῦθεν λεχθὲν, ὅτι αὕτη ἐπήνεγκε τὴν ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων ἐσόδων· καὶ ὡμολογήθη ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος, ὅτι, καθ’ ἣν ἡμέραν συνεζητεῖτο ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ τὸ ὑπὸ τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ εἰσαχθὲν νομοσχέδιον περὶ τῆς ἀντικαταστάσεως τῆς δεκάτης διὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, πάντες οἱ βουλευταὶ, πλὴν, νομίζω, τοῦ ἐκ Λακωνίας βουλευτοῦ κ. Παπαμιχαλοπούλου, ἐκράτουν ἀνὰ μίαν ῥάβδον ἕκαστος καὶ κατεδίωκον τὴν δεκάτην, ὡμολογήθη τουτέστιν ὑπ’ αὐτοῦ, ὅτι ἦτο ἀληθὴς εὐεργεσία διὰ τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν ἡ κατάργησις τῆς δεκάτης, διότι εἶχεν ἀποδειχθῆ ἡ δεκάτη λείψανον βαρβάρου φορολογίας ἐπὶ τουρκοκρατίας, ὡς παρεμβάλλουσα μέγιστα προσκόμματα εἰς τῆς γεωργίας τὴν πρόοδον καὶ τὴν ἀνάπτυξιν· οὐχ ἧττον ἐσημειώθη ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος εἰς βάρος τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ ἡ ἐκ τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης ἐπελθοῦσα ἐλάττωσις τῶν δημοσίων ἐσόδων· εἶχεν ὑπολογισθῆ ἡ μικρὰ ζημία, τὴν ὁποίαν ἤθελεν ὑποστῆ τὸ δημόσιον Ταμεῖον, ἀλλ’ αὕτη ἐθεωρήθη ἀσήμαντος ἀπέναντι τῆς μεγάλης ὠφελείας, τὴν ὁποίαν προσεπορίζετο ἐκ τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης ἡ γεωργικὴ τάξις· ὑπελογίσθη ἀληθῶς τότε ἡ ζημία τοῦ δημοσίου Ταμείου, ὡς ἀναβαίνουσα εἰς 1½ ἑκατομ., χθὲς ὅμως ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος ἠκούσαμεν, ὅτι ἡ ζημία αὕτη ὑπῆρξε μείζων, διότι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1880, τὸν συνταχθέντα καὶ ὑποβληθέντα εἰς τὴν Βουλὴν τότε ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν τότε, εἶχεν ὑπολογισθῆ ἡ πρόσοδος ἐκ τῶν ἐγγείων φόρων καὶ τοῦ δικαιώματος τῆς ἐπικαρπίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ὡς ἀνερχομένη εἰς 3,800,000. Ἐπειδὴ δὲ εἰσεπράχθη κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν ποσὸν 1,300,000, ἕπεται ὅτι ἐζημιώθη τὸ Δημόσιον 2,500,000. Δὲν εἶναι ὅμως ἀκριβὴς ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος, διότι εἰς τὸ ποσὸν ἐκεῖνο ἐμπεριείχετο καὶ τὸ δικαίωμα τῆς ἐπικαρπίας, τὸ εἰσπραττόμενον ἀπὸ τὰς τότε ἀδιαθέτους ἔτι ἐθνικὰς γαίας. Ἡ προϊοῦσα ὅμως ἐφαρμογὴ τοῦ νόμου περὶ διανομῆς τῆς ἐθνικῆς γῆς, μικρὸν κατὰ μικρὸν ἀπέσβεσε τὸ ποσὸν, τὸ εἰσπραττόμενον ἀπὸ δικαίωμα ἐπικαρπίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν, ὑπελογίσθη δὲ, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο ἦτο ἓν περίπου ἑκατομμύριον. Δὲν νομίζω σκόπιμον νὰ ἀκολουθήσω τὸν προαγορεύσαντα εἰς τὴν παράθεσιν καὶ ἐξέτασιν ὅλων ἐκείνων τῶν ἀριθμῶν, οἱ ὁποῖοι, κατὰ τὸν σκοπὸν τοῦ ἀγορεύοντος, ἀποδεικνύουσιν, ὅτι δημιουργὸς μὲν τῶν ἐλλειμμάτων ἦτο ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, αὐτὸς δὲ, διαχειρισάμενος τὰ κοινὰ ἡμῶν πράγματα ἐπὶ ἓν ἔτος, ἤτοι ἐπὶ ὀκτὼ μῆνας κατὰ τὸ 1885, καὶ ἐπὶ τέσσαρας κατὰ τὸ 1886, εἶναι ὅλως ἀνεύθυνος ἐπὶ τοῖς ἐλλείμμασι, τὰ ὁποῖα αἱ χρήσεις 1885 καὶ 1886 ἀπέδειξαν. Θέλω ὅμως ἐξετάσει τὰς γενικὰς γραμμὰς τῶν προβληθέντων ὑπ’ αὐτοῦ ὑπολογισμῶν. Καὶ πρῶτον, ὡς πρὸς τὰ ἐλλείμματα τῶν χρήσεων τοῦ 1880 μέχρι τοῦ 1884· τὰ ἐλλείμματα τῶν δύο πρώτων ἐτῶν μετεδόθησαν ἐντεῦθεν ἀκριβῶς, τὸ ἔλλειμμα ὅμως τοῦ 1882 μετεδόθη μὲν κατὰ τύπους ἀκριβὲς, ἀλλὰ παρελείφθη, ὅτι ἐκ τοῦ ἐλλείμματος ἐκείνου τῶν 5 ἑκατομμ. 1,572,000 δραχ. ἀνεφέροντο εἰς τὸν ἔκτακτον Προϋπολογισμὸν, καὶ εὐλόγως πρέπει νὰ ἐκπεσθῶσιν ἐκ τοῦ ἐλλείμματος, τὸ ὁποῖον οὕτω περιορίζεται εἰς 3,678,000 μόνον· τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1884 ἀνεβιβάσθη κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ προαγορεύσαντος εἰς 30 ἑκατομ. δραχ., δὲν ἐλήφθη ὅμως ὑπ’ ὄψει, ὅτι 6½ ἑκατομ. ἐκ τούτων ἀναφέρονται εἰς ἐκτάκτους δαπάνας, καὶ ἐπεβάρυνον ἐκτάκτους πόρους, μὴ περιληφθέντας εἰς τὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τακτικὰ ἔσοδα. Παραλείπω ἑτέρας ἀνακριβείας τοῦ δημοσιευθέντος προσωρινοῦ Ἀπολογισμοῦ τοῦ 1884, ὡς ἄλλοτε λεπτομερῶς ὑπ’ ἐμοῦ σημειωθείσας, καὶ ἐλαττούσας τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1884 εἰς ποσὸν ἔλασσον τῶν 20 ἑκατομμυρίων, καθόσον ἐν τῇ παρούσῃ συζητήσει δὲν χρησιμεύει ἡ κατά τινα ἑκατομμύρια ἐπὶ πλέον ἢ ἔλαττον παράστασις τῶν ἐλλειμμάτων τῶν ἐτῶν ἐκείνων. Ἀλλ’ ὁ ἔντιμος προαγορεύσας προσεπάθησεν ἐντεῦθεν νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι κατὰ τὴν διαχείρισιν αὑτοῦ ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν κατὰ τὸ 1885, οὐδεμίαν ἐπήνεγκεν ἐλάττωσιν τῶν δημοσίων προσόδων, τοὐναντίον δὲ ηὔξησεν αὐτάς. Ὡρισμένως ἐντεῦθεν ἰσχυρίσθη προχθὲς, ὅτι οὐδεμίαν ἐλάττωσιν ἐπήνεγκε τῶν δημοσίων προσόδων διὰ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα τῇ εἰσηγήσει καὶ πρωτοβουλίᾳ αὑτοῦ ἐψήφισεν ἡ διαλυθεῖσα Βουλὴ, κατώρθωσε δὲ τοὐναντίον νὰ δημιουργήσῃ περίσσευμα ἐκ 5 ἑκατομμυρίων. Κατὰ τὸν προαγορεύσαντα, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατήγγειλεν αὐτὸν διὰ τοῦ εἰσιτηρίου λόγου του, ὡς προξενήσαντα τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885 διὰ τῆς καταλύσεως τῶν φόρων, τῶν λειτουργούντων κατὰ τὴν πρὸ αὐτοῦ διαχείρισιν. Καὶ πρῶτον, ὡς πρὸς τὸν φόρον ἐπὶ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, ἰσχυρίσθη, ὅτι ὑπὸ τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον καὶ νῦν ἔτι ἰσχύει, καὶ τὸ ὁποῖον ἐψηφίσθη τῇ εἰσηγήσει του ὑπὸ τῆς διαλυθείσης Βουλῆς, εἰς διάστημα ἑνὸς ἔτους εἰσέπραξε τὸ Δημόσιον ἀπὸ τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἐπὶ ὀκάδων 1,075,167 ποσὸν δραχμῶν 2,345, 794· ἐνῷ, ὡς εἶπεν ὁ προλαλήσας, κατὰ τὸ σύστημα τῶν κοπτηρίων, τὸ πρὸ τοῦ συστήματος αὐτοῦ ἰσχύον, ἐν διαστήματι ἑνὸς ἔτους ἐφορολογήθη καπνὸς ἐξ ὀκάδων 795,681 πρὸς 3,80 κατ’ ὀκᾶν, καὶ τὸ Δημόσιον εἰσέπραξε μόνον 3,023,588, ἂν δὲ ἐκ τοῦ ποσοῦ τούτου ἐκπέσωμεν ποσὸν δραχ. 834,294, ὡς ἀποτελοῦν τὴν δαπάνην τῶν καπνοκοπτηρίων, ἡ εἴσπραξις περιορίζεται εἰς μόνον 2,189,294 δραχμὰς, ἤτοι κατὰ τὸ σύστημα τοῦ ἀξιοτίμου προαγορεύσαντος, ἐπὶ ἓν ἔτος ἀπεδείχθη πλεόνασμα, ἢ μᾶλλον αὔξησις, ἐκ τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ ἐκ δραχ. 156,500. Ὅτε ἐπὶ τοῦ θέματος τούτου ἔφερε τὸν λόγον, ἐγὼ μὲν παρεκάλεσα τὸν ἀγορεύοντα νὰ μὲ πληροφορήσῃ, ἐὰν τὸ ποσὸν τῶν 2,345,794 δραχμῶν εἰσεπράχθη πράγματι, ἢ μήπως εἶναι ἁπλῆ βεβαίωσις, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς παρετήρησεν εἰς αὐτὸν, ὅτι ὁ ὑπολογισμὸς, εἰς τὸν ὁποῖον προήρχετο, εἶναι ἐσφαλμένος· ἀλλ’ ὁ προλαλήσας ἐπέμενεν ἰσχυριζόμενος, ὅτι, ἀφοῦ ἐγένοντο δηλώσεις, ἀφοῦ ἐγγράφωνται τὰ ποσὰ ὡς βεβαιωθέντα, εἰσὶ καὶ ἀκριβῆ, ὡς παριστῶντα τὴν εἴσπραξιν τοῦ ἐκ καπνοῦ φόρου ὑπὸ τὸ ὑπ’ αὐτοῦ εἰσαχθὲν σύστημα. Εὐτυχῶς σήμερον κατετέθησαν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν αἱ καταστάσεις τῶν ἐσόδων καὶ ἐξόδων τοῦ 1886, ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1886 μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους. Αἱ καταστάσεις δ’ αὗται χρησιμεύουσιν εἰς ἐξακρίβωσιν τῆς ἀληθείας. Κατὰ τὴν κατάστασιν ταύτην, ἥτις εἶναι ἐξηγμένη ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων, καθ’ ὅλον τὸ 1886, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐλειτούργει τὸ ὑπὸ τοῦ ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ εἰσαχθὲν σύστημα, εἰσεπράχθησαν οὐχὶ 2,345,794, ὡς εἶπεν, ἀλλὰ μόνον 1,240,198. Ὅτι ὑπὸ τὸ καὶ νῦν ἔτι ἰσχύον φορολογικὸν σύστημα τοῦ καπνοῦ, αἱ δηλώσεις αἱ κατὰ τὴν πρώτην αὐτοῦ ἐφαρμογὴν δὲν ἀντιπροσωπεύουσι τὰς πραγματικὰς εἰσπράξεις τοῦ δημοσίου Ταμείου, γίνεται καταφανὲς ἐξ αὐτοῦ τούτου τοῦ νόμου, διότι κατ’ αὐτὸν οἱ διατελοῦντες ἐν τῇ κατοχῇ καπνοῦ ὤφειλον νὰ δηλώσωσιν αὐτὸν καὶ ὑποβληθῶσιν εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου· ἑπόμενον δὲ ἦτο, ὅτι πάντες οἱ ἔχοντες καπνὸν ὑπεχρεώθησαν νὰ τὸν δηλώσωσιν, οὐχὶ ὡς ἐν τῇ κατοχῇ των εὑρισκόμενον, ἀλλ’ ὡς ἀναλώσιμον, ὑποχρεοῦντα αὐτοὺς εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου. Καὶ πραγματικῶς, ἀπὸ τῆς 11 Σεπτεμβρίου 1885 μέχρι τέλους Δεκεμβρίου τοῦ αὐτοῦ ἔτους, ἕνεκα τῆς διατάξεως ταύτης, ἐδηλώθησαν ὀκάδες 684,256, ἐκ τῶν ὁποίων τὸ ½ περίπου ἐδηλώθη κατὰ τὸν μῆνα Δεκέμβριον, ἤτοι ὀκ. 331,757 ἐδηλώθησαν κατὰ μῆνα Δεκέμβριον, ἕνεκα τῆς ἐπελθούσης κατὰ τὸν αὐτὸν μῆνα αὐξήσεως τοῦ φόρου τούτου ἀπὸ 2 δραχ. εἰς 2½. Συζητουμένου τότε τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶχεν ὑποβάλει ὁ τότε Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν, περὶ αὐξήσεως τοῦ φόρου ἀπὸ 2 εἰς 2½ δραχμὰς, ὅσοι ἦσαν κάτοχοι καπνοῦ ἔσπευσαν νὰ τὸν δηλώσωσιν, ἀλλ’ αἱ δηλώσεις αὗται δὲν ἀπετέλουν τὸ ποσὸν τὸ πράγματι ὑποβληθὲν εἰς φόρον. Εἶναι ὁμολογουμένως λυπηρὸν, ὅτι δὲν ἦτο παρὼν κατὰ τὰς προηγουμένας συνεδριάσεις ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτὴς, ὅτε συνεζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ συστήματος τῶν καπνοκοπτηρίων, διότι, ἐὰν ἤθελεν ἀποδείξει τοὺς ἰσχυρισμούς του, τοὺς ἐξηγηθέντας προχθὲς ὡς βασίμους, ἐὰν οἱ ἀριθμητικοὶ ὑπολογισμοὶ, οὓς ἀνεκοίνωσε χθὲς εἰς τὴν Βουλὴν, ἐξηλέγχοντο ἀκριβεῖς, βεβαίως ἡ Βουλὴ δὲν ἤθελε ψηφίσει τὸ νέον νομοσχέδιον, ἀλλ’ ἤθελε προτιμήσει ν’ αὐξήσῃ ἴσως τὸ κατ’ ὀκᾶν τέλος, καὶ νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν λειτουργίαν τοῦ προηγουμένου συστήματος. Πάντες, ὅσοι κατοικεῖτε εἰς ἐπαρχίας καπνοφόρους, πάντες ὅσοι ἔχομεν ἀφορμὴν νὰ ἐξετάζωμεν, ἐὰν καὶ κατὰ πόσον οἱ φόροι λειτουργῶσι καὶ ὁποῖα ἀποτελέσματα παράγωσιν, ὅλοι γινώσκομεν, ὅτι τὸ σύστημα, ὅπερ πρό τινων ἡμερῶν διὰ νόμου, ὁ ὁποῖος εἰσέτι δὲν ἐδημοσιεύθη, κατηργήσαμεν, δίδει χώραν εἰς καταχρήσεις ἐν μεγάλαις διαστάσεσι, διότι ὑπὸ τὴν δήλωσιν τὴν ἅπαξ γενομένην ὑφ’ ἑνὸς κατόχου καπνοῦ, ὑπὸ τὴν σκέπην αὐτῆς τῆς δηλώσεως κατορθοῦται, ὥστε διπλάσιον καὶ τριπλάσιον ποσὸν νὰ εἰσάγηται εἰς κατανάλωσιν. Αὐταὶ αὗται αἱ δηλώσεις, αἱ γενόμεναι κατὰ τὴν διάρκειαν τοῦ 1885, ἐχρησίμευσαν πρὸς κάλυψιν τῶν γενομένων καταχρήσεων, ἢ μᾶλλον πρὸς κάλυψιν καπνοῦ, ὅστις κατηναλώθη κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Εἶναι δὲ νῦν ἐκ τῶν ἐπισήμων βιβλίων βεβαιωμένον, ὅτι ὑπὸ τὸ νέον σύστημα εἴχομεν τὴν δημοσίαν ταύτην πρόσοδον ἀσυγκρίτως ἐλάσσονα ἐκείνης, ἥτις εἶχεν ἐξασφαλισθῆ ὑπὸ τὸ προηγούμενον σύστημα τῶν καπνοκοπτηρίων. Ἵνα πεισθῆτε περὶ τούτου, ἀρκεῖ τὴν ἐκ τῶν ἐπισήμων βιβλίων εἰλημμένην σημείωσιν ταύτην νὰ ἀναγνώσω. Κατ’ αὐτὴν, ἀπὸ τοῦ μηνὸς Ἰανουαρίου 1886 καὶ ἐφεξῆς ἐγένοντο αἱ ἑπόμεναι δηλώσεις περὶ καπνοῦ, εἰσαγομένου πρὸς κατανάλωσιν. «Τὸν Ἰανουάριον μῆνα τοῦ 1886 ἐδηλώθησαν ὀκ. 28,910, Φεβρουάριον 34,313, Μάρτιον 37,672, Ἀπρίλιον 37,166, Μάϊον 43,637, Ἰούνιον 47,344, Ἰούλιον 59,433, Αὔγουστον 56,640 καὶ Σεπτέμβριον 45,792, ἤτοι ἐν ὅλῳ κατὰ τοὺς ἐννέα πρώτους μῆνας τοῦ 1886 ὀκάδες 390,911.» Δὲν ὑπάρχουσιν ἀκόμη τ’ ἀποτελέσματα τῶν τριῶν τελευταίων μηνῶν, ἀλλ’ ἔχοντες ὑπ’ ὄψει τὰ τῶν ἐννέα μηνῶν, δυνάμεθα καθ’ ὑπολογισμὸν νὰ προσθέσωμεν τὸ τέταρτον διὰ τοὺς τρεῖς τελευταίους μῆνας, θὰ ἔχωμεν δὲ τότε ποσὸν 500,000 ὀκάδων δι’ ὁλόκληρον τὸ ἔτος. Ἐκ τοῦ ποσοῦ δὲ τούτου τῆς ἐνιαυσίας καταναλώσεως παρήχθη τὸ πράγματι κατὰ τὸ 1886 ὁλόκληρον ἔτος εἰσπραχθὲν ποσὸν δραχμῶν 1,240,198. — Ὁποῖαι δὲ ὑπῆρχον αἱ εἰσπράξεις ἐκ τοῦ καπνοῦ ὑπὸ τὸ προηγούμενον σύστημα τῶν κοπτηρίων; Δὲν πρέπει συλλήβδην νὰ ἐξετασθῶσιν αἱ εἰσπράξεις ἑνὸς ὁλοκλήρου ἔτους, κατὰ τὸ ὁποῖον καὶ μόνον ἐλειτούργησε τὸ σύστημα ἐκεῖνο, διότι τὸ σύστημα ἦτο νέον καὶ δὲν ὑπεχρέου πάντας τοὺς κατόχους καπνοῦ νὰ εἰσαγάγωσι τὸν καπνὸν εἰς τὰ κοπτήρια, ἡ δ’ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος ἐκείνου ἔπρεπε νὰ παρασκευασθῇ ἐπὶ πολλοὺς μῆνας, πάντες δ’ ἔλαβον καιρὸν ἐν τῷ μεταξὺ νὰ προμηθευθῶσι καπνὸν, αἱ δὲ καταχρήσεις, αἱ ἐν ἀρχῇ γενόμεναι, δὲν ἦτο εὔκολον νὰ κατασταλῶσιν ἀμέσως· ὡς ἐκ τούτου φυσικὸν ἦτο, ὅτι οἱ πρῶτοι μῆνες δὲν ἤθελον ἀποδώσει τὰ προσδοκώμενα ἀποτελέσματα. Αἱ καταχρήσεις ὑπὸ τὸ σύστημα τῶν κοπτηρίων ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ προήρχοντο ἐκ τούτου, ὅτι δὲν ἐπεβάλλετο εἰς ἐπιτήρησιν ὁ εἰς φύλλα καπνὸς, καὶ ὑπῆρχεν ἀπόλυτος ἐλευθερία, νὰ μεταφέρηται ὁ καπνὸς ἀπὸ τῶν καπνοφόρων ἐπαρχιῶν εἰς τὰς μεγαλοπόλεις, νὰ εἰσάγηται εἰς τὰς ἰδιωτικὰς ἀποθήκας, καὶ ἐκεῖ νὰ κόπτηται διὰ μηχανημάτων, τὰ ὁποῖα ἐπενόησαν οἱ καταναλωταὶ ἢ οἱ πωληταὶ τοῦ καπνοῦ, πρὸς ὑπεκφυγὴν τοῦ φόρου. Καὶ πρὶν διαλυθῇ ἡ Βουλὴ ἐκείνη, ἥτις εἶχε ψηφίσει τὸν νόμον, εἶχεν ὑποβληθῇ ὑπὸ τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, νομοσχέδιον, περιέχον ἐπαρκεῖς διατάξεις περὶ τῆς ἐπιτηρήσεως τοῦ καπνοῦ εἰς φύλλα. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο περιεῖχε τὰς αὐτὰς περίπου διατάξεις, αἵτινες κατόπιν περιελήφθησαν εἰς τὸ σύστημα τὸ προβληθὲν ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ. Ἐὰν τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἐψηφίζετο, βεβαίως τ’ ἀποτελέσματα ἤθελον εἶσθαι ἀσυγκρίτως ἀνώτερα. Ὅταν δὲ ὑπὸ τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ, ὡς Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, εἶχεν εἰσαχθῇ εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τοῦ συστήματος τῶν κοπτηρίων καὶ συνεζητεῖτο, ὁ ἀξιότιμος ἐκ Μεσσηνίας βουλευτὴς κ. Σωτηρόπουλος εἶπεν, ὅτι κρίνει τὸ νέον σύστημα λίαν ἐπικίνδυνον εἰς τὰ δημόσια συμφέροντα, καὶ συμβουλεύει τὴν Κυβέρνησιν, νὰ διατηρήσῃ τὸ σύστημα τῶν κοπτηρίων, καὶ νὰ τὸ συνδυάσῃ μὲ τὰς διατάξεις, τὰς ἀφορώσας τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ εἰς φύλλα καπνοῦ. Ἀλλὰ καὶ μολονότι δὲν ἐψηφίσθη ὁ νόμος ἐκεῖνος ὁ συμπληρωτικὸς, οὐχ ἧττον τὸ σύστημα τῶν κοπτηρίων παρήγαγεν ἀνωτέραν πρόσοδον εἰς τὸ Δημόσιον. Κατὰ τὰ ἐπίσημα βιβλία, κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας τοῦ 1884 ὁ μέσος ὅρος τῆς καταναλώσεως εἶναι μεταξὺ 82 καὶ 86 χιλιάδων ὀκάδων. Ἐὰν τὸ ποσὸν τοῦτο τῆς μηνιαίας καταναλώσεως ὑπολογίσητε ἐπὶ τὴν διάρκειαν ἑνὸς ἔτους, ἔχετε βεβαίως τὴν κατανάλωσιν 1,000,000 ὀκάδων, καὶ ὡς ἐξαγόμενον πρὸς 3 δραχμὰς 3,000,000, πλὴν τῶν 80 λεπτῶν, τῶν 50 διὰ δικαίωμα κοπῆς, καὶ τῶν 30 διὰ τὰς ταινίας καὶ λόγῳ συσκευῆς. Ὅταν λοιπὸν ἔχητε βέβαιον, ὅτι ἠθέλετε ἔχει ὑπὸ τὸ σύστημα τῶν κοπτηρίων τοὐλάχιστον 3,000,000, ὅταν ἐκ τοῦ νέου συστήματος ἔχητε ὡς ἀποτέλεσμα 1,240,000 δραχμῶν, ὁποία ἐπῆλθεν εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον ζημία; 1,800,000. Ἡ ζημία αὕτη δὲν ἐπῆλθε μόνον ἕνεκα τῆς μεταβολῆς, διότι ἡ μεταβολὴ ἐφηρμόσθη ἀπὸ τῆς 11 Σεπτεμβρίου 1885, ἡ ζημία ἐπῆλθε καὶ ἀφ’ ἧς ἐποχῆς ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀφῆκε τὴν ἐξουσίαν. Τίς ἐξ ἡμῶν δὲν ἐνθυμεῖται, ὅτε κατὰ τὴν 7ην Ἀπριλίου ἡ νῦν Ἀντιπολίτευσις ἐπεκράτησεν ἐν ταῖς ἐκλογαῖς, ὅτι πάντες οἱ πωλοῦντες καπνὸν καὶ σιγαρόχαρτον ὑπέλαβον, ὅτι τὸ πᾶν πλέον ἦτο ἐλεύθερον φόρου; Ἔχομεν κατάστασιν τῶν δημοσίων εἰσπράξεων, ἀποδεικνύουσαν ἐναργῶς τοῦτο, διότι, ἐνῷ εἶχεν ἀνέλθει ἡ μηνιαία κατανάλωσις εἰς 83,000 ὀκάδας, ἀπὸ τοῦ μηνὸς Μαΐου καὶ ἐντεῦθεν κατῆλθεν εἰς 77,000, 76,000 75,000 καὶ 71,000. Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι αἱ ἐπαγγελίαι καὶ ὑποσχέσεις, ἃς ἡ τότε Ἀντιπολίτευσις ἔδωκε πρὸς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, ὅτι τὸ σύστημα τῶν κοπτηρίων ἤθελε καταῤῥεύσει, συντέλεσαν καὶ εἰς τὴν παράλυσιν τῶν εἰσπράξεων. Τοῦτο συνέβη καὶ ὡς πρὸς τὴν πρόσοδον τοῦ σιγαροχάρτου. Εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 εἶχεν ἀναγράψει ὁ νῦν Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως πρόσοδον τοῦ Δημοσίου 1,200,000. Ἐν τῇ χθεσινῇ ἀγορεύσει ἤκουσα, ὅτι εἶχεν ἀναγραφῆ ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ πρόσοδος 3,000,000, καὶ ὑπέλαβον, ὅτι ἐγὼ εὑρίσκομαι εἰς πλάνην. Ὅταν ὅμως ἀνέγνωσα τὸν λόγον τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀρκαδίας βουλευτοῦ, παρετήρησα, ὅτι, ἐνῷ εὑρίσκεται ἐν τῇ ἐξετάσει τῶν ὑπολογισμῶν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὸ σιγαρόχαρτον καὶ τὸν καπνὸν, ἀνεφέρθη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1884, καὶ εἶπεν ἐντεῦθεν, ὅτι προϋπελογίσθη ὑπὸ τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως πρόσοδος ἐκ δραχμῶν 3,000,000, ἐπειδὴ δὲ εἰσεπράχθησαν μόνον 800,000, ἄρα ὑπῆρχεν ἔλλειμμα σπουδαιότατον, 2,200,000. Ἀλλὰ διεξῆλθον τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, καὶ εἶδον, ὅτι ἡ ἐκ τοῦ σιγαροχάρτου πρόσοδος ὑπελογίσθη εἰς μόνον δραχμὰς 1,200,000. Ὅλοι γνωρίζετε, ὅτι ὡς πρὸς τὸ σιγαρόχαρτον ἡ λαθρεμπορία ἦτο εὐχερεστέρα, καὶ ἔπρεπε νὰ ληφθῶσι μέτρα σπουδαῖα καὶ ἔκτακτος κυβερνητικὴ πρόνοια, διὰ νὰ κατασταλῶσιν αἱ καταχρήσεις αὗται· ἄλλως τε προηγήθησαν τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου τούτου πολλαὶ προμήθειαι σιγαροχάρτου, χρησιμεύσαντος εἰς τοὺς πρώτους μῆνας. Διὰ τοῦτο κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας βλέπετε τὴν πρόσοδον ταύτην ἀνελθοῦσαν εἰς 90,000. Ἐννοεῖται δὲ, ὅτι, ἐὰν ἐξηκολούθει ἡ αὐτὴ πρόνοια, βεβαίως ἤθελεν ἀνέλθει εἰς δραχ. 100,000 καὶ ἤθελε πραγματοποιηθῆ τὸ προϋπολογισθὲν ποσὸν ἐξ 1,200,000. Ἀλλ’ ἀφ’ ἧς ἀνέλαβε τὰ ἡνία τοῦ Κράτους ὁ προκάτοχος τῆς παρούσης Κυβερνήσεως, ἔλαβε μὲν τὴν νομοθετικὴν ἄδειαν νὰ καταργήσῃ τὸν περὶ τοῦ φόρου τούτου νόμον, ἀλλ’ ὡς εἶπε καὶ τότε καὶ χθὲς ἀκόμη ὁ ἐξ Ἀρκαδίας ἀξιότιμος βουλευτὴς, δὲν ἐφήρμοσε τὸν νόμον ἐκεῖνον, διότι εὗρεν ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ Δημοσίου μεγάλην ποσότητα σιγαροχάρτου, καὶ δὲν ἠδύνατο νὰ ὑποβάλῃ τὸ Δημόσιον εἰς ζημίαν... διετήρησε λοιπὸν τὸν νόμον περὶ σιγαροχάρτου, τὸν ψηφισθέντα τῇ εἰσηγήσει τοῦ νῦν Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ διετήρησεν αὐτὸν ἐν τῇ ἐφαρμογῇ κατὰ τρόπον, ἐνδεικνύοντα τὴν πρὸς τὸν νόμον τοῦτον ἀποστροφήν του· διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι εὐθὺς ἀπὸ τοῦ μηνὸς Μαΐου 1885 ἡ πρόσοδος ἐκ τοῦ σιγαροχάρτου κατῆλθεν εἰς 64,000, κατὰ Ἰούνιον εἰς 59,000, κατὰ Ἰούλιον εἰς 50,000 καὶ οὕτω καθεξῆς, κατὰ μῆνα δὲ Δεκέμβριον τοῦ ἄνω ἔτους 1885 ἠλάττωσε τὴν τιμὴν τοῦ σιγαροχάρτου εἰς τὸ ἥμισυ καὶ ἐκ τούτου αἱ εἰσπράξεις κατῆλθον εἰς μόνον 23,000. Αἱ εἰσπράξεις ἐκ σιγαροχάρτου κατὰ τὸ 1884, ἤτοι τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ἐφαρμογῆς, ἀνῆλθον εἰς δρ. 821,511, κατὰ τὸ 1885 κατῆλθον εἰς 704,000, καὶ κατὰ τὸ 1886 εἰς ποσὸν ἔλασσον τῶν 500,000. Δύναται δὲ βασίμως νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι, ἂν διεχειρίζετο τὰ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου καθ’ ὅλην τὴν διάρκειαν τοῦ 1885 ἡ Κυβέρνησις, ἥτις εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τοῦ νόμου ἐκείνου, οὐδεμία ὑπάρχει ἀμφιβολία, ὅτι ἤθελε πραγματοποιήσει τὸ ποσὸν τὸ ἀναγραφόμενον ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ, ἤτοι τὸ ποσὸν 1,200,000· ἑπομένως ἐντεῦθεν προῆλθε ζημία εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον ἐκ δραχμῶν 500,000. Ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις ἀφῆκεν ἐν λειτουργίᾳ νόμον, ψηφισθέντα πρὸ ἑνὸς ἔτους, περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων. Τὸν νόμον τοῦτον ἐχαρακτήρισε χθὲς ὁ προαγορεύσας δρακόντιον καὶ ἀκατάλληλον πρὸς ὃν προώρισται σκοπὸν, καὶ διὰ τοῦτο εἰς τὸ πρῶτον στάδιον τῆς συμπράξεως αὑτοῦ ὡς Ὑπουργοῦ μετὰ τῆς Βουλῆς μετεῤῥύθμισε τὸν νόμον ἐκεῖνον. Τ’ ἀποτελέσματα βλέπει τις ἐκ μόνης τῆς ἐξετάσεως τῶν δημοσίων βιβλίων. Ἐὰν ἐξετάσῃ τις πρὸ πάντων ἓν εἶδος ἐσόδου, τὸ ἔσοδον τὸ προερχόμενον ἐκ ποινικῶν τελῶν, ἐρευνήσῃ δὲ, τί ποσὸν εἰσεπράχθη ὑπὸ τὸν νόμον ἐκεῖνον, καὶ ὁποία ποσότης εἰσεπράχθη μετὰ τὴν μεταῤῥύθμισίν του, θὰ εὕρῃ αἰσθητὰς διαφοράς. Ἡ περὶ τὴν εἴσπραξιν τῶν βεβαιουμένων δημοσίων ἐσόδων αὐστηρότης καὶ εἴσπραξις δὲν συντελοῦσι μόνον εἰς τὴν πραγματοποίησιν τῶν προϋπολογιζομένων ἐσόδων, ἀλλ’ οὐδετεροῦσι καὶ ἓν κοινωνικὸν ἀδίκημα, καὶ προλαμβάνουσι τὴν ἀδικωτέραν καὶ ἀνισωτέραν τῶν φορολογιῶν, διότι ἐκ τῆς καθυστερήσεως τινῶν φορολογουμένων ὑποβάλλονται εἰς μείζονα φορολογίαν οἱ τίμιοι καὶ πρὸς τὸν νόμον συμμορφούμενοι πολῖται. Τοῦ νόμου δὲ τούτου τὴν μεταῤῥύθμισιν ἐνήργησεν ὁ προαγορεύσας ἐπὶ αὐξήσει τῶν καθυστερήσεων. Δὲν νομίζω ἀναγκαῖον νὰ σημειώσω τὴν ἐπελθοῦσαν ἐλάττωσιν τῶν ἐσόδων ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου, οὔτε ἐκ τῆς καταργήσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν γρασιδίων καὶ περιβολίων, ἐξ ὧν καταργήσεων ἠλαττώθησαν αἱ δημόσιοι πρόσοδοι κατὰ δραχμὰς 450,000. Ἐπάναγκες ὅμως κρίνω νὰ σημειωθῇ, ὅτι ἡμεῖς, ἀποτελοῦντες τότε τὴν Ἀντιπολίτευσιν, εἴχομεν κηρυχθῆ κατὰ παντὸς νομοσχεδίου ἐλαττοῦντος τὰς δημοσίους προσόδους, εἴχομεν δὲ κηρυχθῆ κατ’ ἀρχὴν ὑπὲρ παντὸς νομοσχεδίου σκοποῦντος εἰς τὴν αὔξησιν αὐτῶν, διότι ἀνεχωροῦμεν ἐκ τῆς ἀρχῆς, ὅτι, εἰς ὃ σημεῖον εἶχον περιέλθει τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν, ἄνευ νέων φόρων καὶ νέων θυσιῶν ἦτο ἀδύνατον ν’ ἀποκτήσωμεν τὸ ἰσοζύγιον. Ἠγωνιζόμεθα δὲ τότε ἡμεῖς ὡς Ἀντιπολίτευσις ὑπὲρ τῆς συντηρήσεως τῶν κειμένων φόρων, ἐνῷ ἡ Κυβέρνησις, ἧς προϊστάμενος ἦν ὁ προαγορεύσας, προέβαλλεν ἐλαττώσεις καὶ καταργήσεις φόρων λειτουργούντων. Ὁ προαγορεύσας εἶπεν ἐντεῦθεν, ὅτι προῆλθε καὶ εἰς αὐξήσεις φόρων, ὅτι μετεῤῥύθμισε τὸν φόρον ἐπὶ τοῦ οἴνου, καὶ ἐπειδὴ κατὰ τὴν ἔκθεσιν, δι’ ἧς ὁ Πρωθυπουργὸς συνώδευσε τὸν ὑπὸ συζήτησιν Προϋπολογισμὸν, παράγεται γλεῦκος ἐν τῷ Κράτει 132 ἑκατ. ὀκάδων, ὑπολογίζει τὴν πιθανὴν εἴσπραξιν τοῦ ὑπ’ αὐτοῦ προβληθέντος συστήματος ὡς ὑπερτέραν κατὰ δραχμὰς 972,791. Ἀλλ’ ἀντὶ, ὁμιλῶν περὶ τοῦ 1885, νὰ λαμβάνῃ ὡς βάσιν τοῦ ὑπολογισμοῦ του τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, προτιμότερον ἤθελεν εἶσθαι, νὰ ἐξήταζε τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1885, καθ’ ὃν ἐκ δικαιωμάτων καταναλώσεως οἴνου προϋπολόγισε μὲν ὁ ἴδιος προαγορεύσας ποσὸν δρ. 2,500,000, ἀλλ’ ἐβεβαιώθησαν διαρκούσης τῆς χρήσεως μόνον δραχ. 546,803, εἰσεπράχθησαν δὲ μόνον 398,835, ἤτοι ποσὸν κατώτερον τοῦ κατὰ τὸ προηγούμενον ἔτος καὶ ὑπὸ τὸ προηγούμενον σύστημα εἰσπραχθέντος. Πλὴν τούτου, διὰ τοῦ νόμου, εἰς οὗ τὴν εἰσήγησιν εἶχε τὴν πρωτοβουλίαν ὁ προαγορεύσας, κατηργήθη μία πρόσοδος ἐκ δραχμῶν 100,000, ἀναγραφομένη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 ἐκ φόρου ἐπὶ τῶν οἴνων. Οὐχ ἧττον ἐμνημόνευσεν ἐντεῦθεν τὴν μεταῤῥύθμισιν τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου διὰ τῆς εἰσαγωγῆς τοῦ προοδευτικοῦ λεγομένου φόρου, τῶν προσθέτων τελῶν. Ἡμεῖς τὸν νόμον τοῦ χαρτοσήμου, τὸν λειτουργοῦντα νῦν, τὸν ἀπεκρούσαμεν, ὅτε συνεζητεῖτο ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, καίπερ κατ’ ἀρχὴν κηρυχθέντες ὑπὲρ πάσης αὐξήσεως φόρων· ἀπεκρούσαμεν ὅμως τὸν νόμον αὐτὸν, διότι διεβλέπομεν εἰς τὰς διατάξεις αὐτοῦ τὴν πίεσιν τῶν πολιτῶν, τὴν παρακώλυσιν καὶ ἀποθάῤῥυνσιν τῶν συναλλαγῶν, συνάμα δὲ καὶ τὴν πηγὴν τῶν καταχρήσεων καὶ τὴν πρὸς ἀνηθικότητα τοῦ λαοῦ παρότρυνσιν. Δυστυχῶς αἱ ὑπόνοιαι ἡμῶν ἐπηλήθευσαν. Ὅσοι τῶν κ. κ. βουλευτῶν ἔχουσιν ἀφορμὴν νὰ μελετῶσι τὰ τῶν συναλλαγῶν, γινώσκουσιν, ὁποῖαι ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ συστήματος τούτου τῆς φορολογίας τοῦ χαρτοσήμου τελοῦνται καταχρήσεις, ὁποία ὑποδιαίρεσις γίνεται τῶν συμβολαίων· συντάσσονται ἐνώπιον ξένων Ἀρχῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν συμβόλαια, γίνονται ψευδεῖς καὶ εἰκονικαὶ δίκαι διὰ νὰ ἀπαλλαγῶσι τῆς καταβολῆς τοῦ χαρτοσήμου. Ἂν, ἀντὶ τοῦ νόμου τούτου, ἐψηφίζετο τὸ ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ὑποβληθὲν εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν κατὰ τὸ 1884 νομοσχέδιον περὶ κωδικοποιήσεως τῶν περὶ χαρτοσήμου διατάξεων καὶ νέας διατιμήσεως, τὸ μὲν Δημόσιον ἤθελεν εἰσπράξει ἀνωτέραν πρόσοδον, οἱ δὲ πολῖται δὲν ἤθελον πιέζεσθαι, ὅσον πιέζονται ὑπὸ τοῦ νῦν ἐν ἰσχύϊ νόμου, οὐδὲ ἤθελον εἶσθαι ὅσαι ὑπὸ τὸ σημερινὸν σύστημα ὑπάρχουσιν ἀνοικταὶ θύραι καταχρήσεων. Ἀλλ’ ὁποῖα ὑπὸ ταμιευτικὴν ἔποψιν ὑπῆρξαν τ’ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ νέου νόμου; Ὁ προαγορεύσας εἶχεν ἀναγράψει εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885 πρόσοδον ἐκ χαρτοσήμου δραχμὰς 7,500,000, εἰσεπράχθησαν ὅμως μόνον δραχμαὶ 6,314,000. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ τὸ 1884 ὑπὸ τὸ κράτος τοῦ προηγουμένου νόμου εἰσεπράχθησαν 6,108,000, ἄρα προέκυψεν ἐπὶ πλέον διαφορὰ ἐκ δραχμῶν 200 χιλιάδων. Εἰσαχθέντος τοῦ νόμου κατὰ Ἰούλιον 1885, δύναταί τις νὰ ὑπολογίσῃ διπλασίαν αὔξησιν, ἀλλὰ μετὰ συγχρόνου πιέσεως τῶν συναλλαγῶν. Ὁ λειτουργῶν νόμος περὶ χαρτοσήμου καθίστησιν ἐνίοτε ἐκποδὼν προθέσεις πρὸς συνομολόγησιν συμβάσεων· ἡ ἐκ τούτου δὲ ζημία εἶναι μείζων. Ὁ ὑπολογισμὸς τοῦ προαγορεύσαντος περὶ τοῦ εἰσπραχθέντος ποσοῦ ἐκ προσθέτων τελῶν οὐδεμίαν ἔχει πρακτικὴν ἀξίαν, διότι εἰσεπράχθη μὲν ἐκ τῶν προσθέτων τελῶν ποσόν τι, ἀλλὰ τοῦτο ἐκαλύφθη ἐκ τοῦ ἐλλείμματος τῶν ἐκ τοῦ κυρίως χαρτοσήμου εἰσπράξεων.

§127ΡΑΛΛΗΣ. Ὁ λόγος ποῖος ἦτο;

§128ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Περιωρίσθησαν αἱ συναλλαγαὶ ἀφ’ ἑνὸς, καὶ πολλαὶ καταδολιεύσεις τοῦ νόμου ἐπὶ βλάβῃ τοῦ Δημοσίου ἐγένοντο. Ἐμνημόνευσεν ἐντεῦθεν ὁ προαγορεύσας καὶ ἑτέρων τινῶν αὐξήσεων, αἵτινες προῆλθον ἀπὸ τὰ ὑπ’ αὐτοῦ ὑποβληθέντα νομοσχέδια περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ δασμολογίου διὰ τῆς ὑποβολῆς εἰς τέλος ἀτελῶν εἰδῶν. Ὄντως εἰσήγαγεν εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν δύο νομοσχέδια· διὰ τοῦ ἑνὸς ὑπελόγισεν αὔξησιν ἐκ δραχμῶν 1,775,000, διὰ δὲ τοῦ ἑτέρου ἐκ δραχμῶν 500,000. Ἀλλὰ καὶ αἱ δύο αὗται μεταῤῥυθμίσεις ἐτέθησαν εἰς ἐνέργειαν κατὰ τὸ τέλος τοῦ 1885, ἡ τελευταία μάλιστα καὶ ἐψηφίσθη κατὰ μῆνα Δεκέμβριον, ὥστε δὲν δύναταί τις νὰ ὑπολογίσῃ βασίμως ὡς ἐπελθοῦσαν ἐξ αὐτῶν αὔξησίν τινα εἰς τὰ δημόσια ἔσοδα, ὅταν μάλιστα λάβῃ ὑπ’ ὄψει τὸν προσωρινὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1885, καθ’ ὃν ἐπὶ 20 ἑκατομ. προϋπολογισθέντων εἰσεπράχθησαν μόνον 17 ἑκατομ. Ἐμνημόνευσε καὶ ἄλλην αὔξησιν, τὴν τιμὴν τοῦ ἅλατος ἀπὸ 10 εἰς 15 λεπτὰ, ἀλλὰ, ὡς ἐνθυμεῖσθε, καθ’ ὅλον τὸ διάστημα, καθ’ ὃ διεχειρίζετο τὰ κοινὰ, ὁ νόμος ἐκεῖνος δὲν ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν· ἑπομένως ἀπέμεινεν ἡ αὔξησις τῆς τιμῆς τοῦ ἅλατος ἐν τῷ χάρτῃ. Δὲν ἐξετάζω, ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ποιήσας προεκάλεσε τὸν νόμον ἐκεῖνον, ἐξετάζω μόνον τὸ οἰκονομικὸν ἀποτέλεσμα, καὶ εὑρίσκω, ὅτι ἐκ τούτου οὐδεμία ἐγένετο αὔξησις τῶν δημοσίων προσόδων. Ἐπειδὴ ἐν τῷ ἐναρκτηρίῳ λόγῳ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν μνημονεύεται, ὅτι ἐπὶ τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως ηὐξήθη τὸ κυμαινόμενον ἡμῶν χρέος κατὰ 7 ἑκατομμύρια, ὑπέλαβεν ὁ προαγορεύσας ἀναγκαῖον νὰ σημειώσῃ, ὅτι τὸ ποσὸν τῶν 7 ἑκατομμυρίων τὸ μετεχειρίσθη εἰς πληρωμὴν κατεπειγούσης ἀνάγκης τοῦ δημοσίου Ταμείου, καὶ ὅτι, ἀντὶ ἑνὸς καὶ ἡμίσεος ἑκατομμυρίου, ἐξώφλησε προκαταβολὴν πρός τι τραπεζικὸν κατάστημα τῶν Παρισίων ἐκ 2 ἑκατομμυρίων, ἑπομένως εὑρίσκει, ὅτι ὑπάρχει διαφορὰ 500 χιλιάδων δραχμῶν. Ὁμολογῶ, ὅτι ἡ γενομένη δικαιολόγησις, ὅτι τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἔλαβεν, αὐξήσας τὰ κυμαινόμενα χρέη, τὸ μετεχειρίσθη εἰς πληρωμὴν ἐκτάκτων ὀφειλῶν τῆς προηγουμένης Κυβερνήσεως, δὲν ἐνόησα εἰς τί ἐχρησίμευε, διότι οὐδεὶς εἶπεν, ὅτι τὸ ποσὸν, καθ’ ὃ ηὔξησε τὰ κυμαινόμενα χρέη, μετεχειρίσθη εἰς ἄλλο τι, παρὰ εἰς θεραπείαν δημοσίων ἀναγκῶν, ἀλλ’ ἀναγκῶν τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐπίσης δὲν ἐνόησα, εἰς τί ἐχρησίμευε καὶ ἡ ἑτέρα δικαιολογία, ὅτι ἐκ τῶν 70 ἑκατομμυρίων, τὰ ὁποῖα ἔλαβεν ἐκ τοῦ δανείου τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, 25 ἑκατομμύρια μετεχειρίσθη πρὸς πληρωμὴν χρέους πρὸς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, πρὸς πληρωμὴν ἀποζημιώσεων διὰ τοὺς σιδηροδρόμους, καὶ πρὸς ὑπηρεσίαν τοῦ δημοσίου χρέους. Μᾶς ἐπέδειξε κατάστασιν διαχειρίσεως χρηματιστικῆς, ἐνῷ ἐνταῦθα πρόκειται περὶ τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγεγραμμένων κυμαινομένων χρεῶν, ἅτινα ηὐξήθησαν ὑπ’ αὐτοῦ καταπληκτικῶς. Εἰς τὴν αὔξησιν τῶν κυμαινομένων χρεῶν, ἤτοι εἰς τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἀνάγονται αἱ ἔκτακτοι ἐκ τῆς ἐπιστρατείας δαπάναι. Διὰ τοῦτο εἶναι ἀνάγκη νὰ ἐφελκύσω τὴν προσοχὴν τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ γεγονότος, ἂν τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ἐσημειώθη ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, εἰσάγοντος τὸν Προϋπολογισμὸν, εἶναι τὸ σημειωθὲν ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος, ὡς δαπανηθὲν ἕνεκα τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν τῆς ἐπιστρατεύσεως. Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας ὑπελόγισε τὸ ποσὸν τὸ ἐκ τῆς ἐπιστρατείας ἐπιβαρῦναν τὸ Δημόσιον εἰς 48 ἑκατομμύρια, ἂν δὲν ἀπατῶμαι. Προσεπάθησε δὲ φιλοτίμως νὰ χωρίσῃ τὴν διαχείρισιν αὐτοῦ ἀπὸ τῆς διαχειρίσεως τοῦ διαδόχου του, διϊσχυρισθεὶς, ὅτι δὲν ἀρέσκεται εἰς τὴν κοινοπραξίαν ταύτην, καίτοι οὐδεὶς ἠξίωσε νὰ καταστήσῃ αὐτὸν ὑπεύθυνον ἐπὶ τῇ διαχειρίσει τῶν διαδόχων του. Ὅπως δὲ ἀποδείξῃ, ὅτι εἰς τὸ ποσὸν τοῦτο ἀνέρχονται αἱ ὑπ’ αὐτοῦ καταβληθεῖσαι λόγῳ τῆς ἐπιστρατεύσεως δαπάναι, ἐζήτησε δι’ ὑπολογισμῶν, ἀναφερομένων εἰς τὰ ἀμέσως προηγούμενα ἔτη καὶ ἀφορώντων εἰς δαπάνας τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, γενομένας κατὰ τοὺς ἀντιστοίχους μῆνας, νὰ ἐξαγάγῃ τὸ πλεόνασμα, καὶ νὰ τὸ καταλογίσῃ, ὡς ἀποτελοῦν τὴν ἔκτακτον δαπάνην. Ὁ ὑπολογισμὸς οὗτος βεβαίως δὲν εἶναι ἀκριβὴς, διότι οὐδεμία ὑπάρχει βεβαιότης, ὅτι κατὰ τὸ ἀμέσως προηγούμενον ἔτος καὶ κατὰ τοὺς ἀντιστοίχους μῆνας ἐπραγματοποιήθησαν εἰς τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν πιστώσεις, ἐλάσσονες ἢ μείζονες τῶν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἀναγραφεισῶν. Ἀλλὰ διατὶ ν’ ἀνατρέχωμεν εἰς ὑπολογισμοὺς καὶ εἰς ὑποθέσεις; Σήμερον ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν τὰ δημόσια βιβλία, ἐκ τῶν ὁποίων γινώσκομεν τὸ ποσὸν τὸ δαπανηθὲν διὰ τὴν ἐπιστρατείαν, τὸ γινώσκομεν ἀκριβῶς μόνον διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1885, δὲν τὸ γινώσκομεν ἀκριβῶς καὶ διὰ τὴν χρῆσιν τοῦ 1886, διότι ἐξακολουθοῦσιν ἀκόμη γινόμεναι δαπάναι εἰς βάρος τοῦ ἐκτάκτου Προϋπολογισμοῦ τῶν Ὑπουργείων τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν, δαπάναι ἀκριβῶς ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως πηγάσασαι. Ἵνα δὲ μὴ ἀναφερθῶ εἰς ἄλλα, δύναμαι μόνον δύο ποσὰ σπουδαῖα καθυστεροῦντα εἰσέτι νὰ σᾶς εἴπω. Ἀφοῦ ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις διὰ τοῦ δανείου τῶν 19 ἑκατομμυρίων ἐπλήρωσε τὰς ὀφειλὰς τὰς ἐκ τῆς ἐπιστρατείας καὶ ἐκ προμηθειῶν διαφόρων ὑλικῶν τοῦ στρατοῦ καὶ ναυτικοῦ ἐκ 10 ἑκατομμυρίων, τελευταίως ἦλθε νέος λογαριασμὸς, νέα ἐκκαθάρισις ἐκ Βιέννης, δι’ ὑλικὰ προμηθευθέντα ὑπὸ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, τῶν ὁποίων τὸ ἀντίτιμον ἀνέρχεται εἰς φράγκα 600 χιλιάδες ἢ 650, δι’ ὑλικὰ παραγγελθέντα ὑπὸ τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου. Δὲν ἔχω τὴν ἄδειαν τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ναυτικῶν, ἀλλ’ ἐκ συμπτώσεως ἔμαθον, ὅτι ὑπάρχουσιν ὀφειλαὶ ἐκ προμηθείας τορπιλλῶν, παραγγελθεισῶν ὑπὸ τῆς προκατόχου Κυβερνήσεως, αἱ ὁποῖαι δὲν ἔρχονται ἐνταῦθα, διότι ὁ ἀναλαβὼν τὴν προμήθειαν ἀναμένει τὴν πληρωμὴν τοῦ τιμήματος, ἐκ δραχμῶν 500,000 περίπου. Κατὰ τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1885, αἱ ἔκτακτοι δαπάναι ἀνῆλθον εἰς 36,000,000· ἐξ αὐτῶν 4 ἑκατομμύρια ἀναφέρονται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, τὰ δὲ 32 ἑκατομμύρια ἀναφέρονται εἰς τὰ δύω ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν· εἰς βάρος δὲ τῆς χρήσεως τοῦ 1886 αἱ μέχρι τοῦδε ἀναγνωρισθεῖσαι δαπάναι ἀνέρχονται, εἰς μὲν τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν εἰς 31,926,227, εἰς δὲ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν εἰς 3 ἑκατομμύρια. Ὥστε, ἂν εἰς ταῦτα προστεθῶσι καὶ αἱ δύο ἐκκρεμεῖς παραγγελίαι, περὶ ὧν ὡμίλησα ἤδη, καὶ ἂν προστεθῶσι συνάμα αἱ πιστώσεις αἱ τελευταίως ψηφισθεῖσαι εἰς βάρος τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886, ἀνέρχονται αἱ ἔκτακτοι δαπάναι τοῦ 1886 εἰς 39 ἑκατομμύρια. Ἤτοι τὸ ὅλον τῶν κατὰ τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886 ἐκτάκτων λόγῳ τῆς ἐπιστρατείας δαπανῶν ὑπερέβη τὰ 70 ἑκατομμύρια.

§129ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πῶς τὰς ὑπελογίσατε, ἀφοῦ προηγουμένως ὑπελογίσατε τὰς ἐκτάκτους αὐτὰς πιστώσεις ὡς μὴ ὀφειλούσας νὰ βαρύνωσι τοὺς Προϋπολογισμοὺς τοῦ 1882 καὶ 1883, διότι ἀνήκουσιν εἰς ἔκτακτον Προϋπολογισμόν;

§130ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν ἐπροσέξατε, καὶ δι’ αὐτὸ ὑπεπέσατε εἰς αὐτὸ τὸ λάθος. Ἐγὼ ἁπλῶς διώρθωσα ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσεν ὁ πρὸ ἐμοῦ ἀγορεύσας, ὅτι αἱ γενόμεναι ἔκτακτοι δαπάναι λόγῳ τῆς ἐπιστρατείας δὲν ἀνέρχονται εἰς τὸ ποσὸν, τὸ ὁποῖον ὁ εἰσιτήριος λόγος τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἀναφέρει, δηλ. εἰς 70 ἑκατομμύρια, ἀλλ’ εἰς μόνον 48 ἑκατομμύρια. Τοῦτο δὲ ἦν ἐξετάσιμον, διότι εἴπομεν, ὅτι τὰ ἐλλείμματα τῶν δύω ἐτῶν ἐκ 50 ἑκατομμυρίων καὶ αἱ ἔκτακτοι δαπάναι, αἱ γενόμεναι λόγῳ τῆς ἐπιστρατείας, ἀναβιβάζουσι τὸ κενὸν εἰς 120,000,000. Τοιοῦτο κενὸν ἢ χρέος τοῦ δημοσίου Ταμείου κατέστησε τὴν θέσιν τὴν οἰκονομικὴν τοῦ Κράτους ἄκρως δυσχερῆ. Λοιπὸν ὁ προαγορεύσας ἰσχυρίσθη, ὅτι δὲν ἀνέρχονται αἱ ἔκτακτοι δαπάναι εἰς τὸ ποσὸν αὐτὸ, ἀλλ’ εἰς μόνον τὸ ποσὸν τῶν 48 ἑκατομμυρίων. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον ἠθέλησα, ἀρυσθεὶς τὰς πληροφορίας ταύτας ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων, νὰ πληροφορήσω τὴν Βουλὴν, ὅτι ὄντως καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν καὶ ἐγὼ, ὡς εἰσηγητὴς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, εἴχομεν δίκαιον, ἀναβιβάσαντες τὰς δαπάνας τῆς ἐπιστρατείας εἰς 70,000,000.

§131ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν ἠθέλησα νὰ ἀμφισβητήσω αὐτὸ, ἀλλὰ μόνον νὰ ζητήσω μίαν πληροφορίαν, πῶς συνδέετε τὴν δαπάνην τῶν κτιρίων μὲ τὰς δαπάνας τῆς ἐπιστρατείας, δαπάνας, τὰς ὁποίας ἡμεῖς πρὸ ὀλίγου ἐχαρακτηρίσατε ὡς ἀποῤῥεούσας ἀπὸ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐδόθησαν τὸ 1882.

§132ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πάλιν ἐπαναλαμβάνω, ὅτι δὲν ἐπροσέξατε, διότι, ὁμιλῶν περὶ τοῦ 1882, ὡμίλησα περὶ τοῦ ἐλλείμματος τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ εἶπον ὅτι δὲν ἔπρεπεν ὡς ἔλλειμμα τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ καταλογισθῇ τὸ ποσὸν τῶν ἐκτάκτων δαπανῶν, τὸ ποσὸν τὸ ἀναφερόμενον εἰς πιστώσεις ἐγγραφείσας εἰς ἔκτακτον Προϋπολογισμόν, ἐνῷ ἐνταῦθα δὲν ἀξιῶ, ὅπως τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἀναγραφῇ εἰς βάρος τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886, ὑπεχρεώθην δὲ νὰ ποιήσω μνείαν τοῦ ἀκριβοῦς ποσοῦ διὰ νὰ διορθώσω ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐλέχθη ἐντεῦθεν ὑπὸ τοῦ προαγορεύσαντος, καὶ διὰ νὰ φθάσω εἰς τὸ ἕτερον συμπέρασμα, ὅτι τὰ 70 ταῦτα ἑκατομμύρια μὲ τὰ 50 ἑκατομμύρια, τὰ ἐλλείμματα τῶν δύο τελευταίων ἐτῶν, ὑπῆρξαν οἱ κυρίως παραγωγοὶ τῆς σημερινῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως. Ἀλλ’ εἴτε ὁ Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν τοῦ 1875, εἴτε ὁ Ὑπουργὸς τοῦ 1885, εἴτε αὐτὰ τὰ πράγματα ἐδημιούργησαν τὰ ἐλλείμματα καὶ τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν, πρὸ τῆς ὁποίας νῦν εὑρισκόμεθα, ἐπιβάλλεται ἡμῖν ἀναποδράστως τὸ καθῆκον, νὰ ἐξετάσωμεν, κατὰ τίνα τρόπον, κατὰ ποίαν μέθοδον, εἶναι δυνατὸν νὰ ἀνορθωθῇ ἡ κατάστασις αὕτη τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν πραγμάτων. Κατ’ ἐμὴν πεποίθησιν, ὡς πρὸς τὰ ἐλλείμματα, τὰ προκύψαντα ἐν τοῖς Προϋπολογισμοῖς ἡμῶν, κυρίως πρέπει νὰ αἰτιᾶταί τις οὐχὶ τῶν κατὰ καιροὺς Κυβερνήσεων, ἀλλὰ πρὸ πάντων τῶν περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθη ἡ Ἑλλάς. Τὰ μέγιστα τῶν παρ’ ἡμῖν ἐλλειμμάτων ὀφείλονται εἰς ἐκτάκτους περιστάσεις, εἰς τὰς ὁποίας εὑρέθη ἡ πατρὶς ἡμῶν. Ἂν δὲ ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς εἰς προγενεστέραν ἐποχὴν προσεπάθησε τὰ ἀναδειχθέντα ἐλλείμματα νὰ καλύψῃ δι’ ἐπιβολῆς νέων φόρων, καὶ ἂν οἱ νέοι φόροι, εἴτε διότι ἀπήντησαν ἀντίδρασιν ἐκ μέρους τῆς τότε Ἀντιπολιτεύσεως καὶ δὲν ἐψηφίσθησαν ἐγκαίρως, εἴτε διότι ἐφηρμόσθησαν εἰς περιστάσεις δυσκόλους, δὲν παρήγαγον εὐθὺς ἐν ἀρχῇ πλήρη τὰ ἀποτελέσματα, ὅσα ὑπελόγισεν ὁ ὑποβαλὼν εἰς τὴν ἐπιψήφισιν τῆς Βουλῆς τὰ νομοσχέδια ἐκεῖνα, οὐδεὶς δύναται νὰ αἰτιαθῇ αὐτοῦ, ὡς μὴ διαχειρισαμένου εὐστόχως τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν πράγματα. Ἂν μάλιστα πρόκειται νὰ κρίνῃ τις τὴν οἰκονομικὴν πολιτείαν τοῦ νῦν Πρωθυπουργοῦ κατὰ τὰ προηγούμενα ἔτη, πρέπει νὰ μὴ λησμονῇ, ὅτι τὰ τελευταῖα δύω ἔτη ὑπῆρξαν ἀτυχέστατα. Ὀφείλει τις νὰ μὴ λησμονῇ τὴν ἀποτυχίαν τῶν κυριωτέρων ἡμῶν προϊόντων, ἰδίᾳ δὲ τὴν κατὰ τὸ προηγούμενον τῆς ἐκ τῶν πραγμάτων ἀπομακρύνσεως αὐτοῦ ἔτος ἐπισκήψασαν παρ’ ἡμῖν οἰκονομικὴν κρίσιν, ἥτις ἀπεστέρησε τὸν τόπον ἐκ τῶν ἐξωτερικῶν πιστώσεων, καὶ ἥτις ἀπεμάκρυνεν ἐντεῦθεν τὰ κεφάλαια ἐκεῖνα, δι’ ὧν πρὸ πάντων τὸ ἐμπόριον καὶ ἡ βιομηχανία ἡμῶν ἐλειτούργει καὶ προήγετο. Ἀκόμη οἱ πάντες αἰσθανόμεθα τὰ ἀποτελέσματα τῆς οἰκονομικῆς ἐκείνης κρίσεως, ἥτις ἀναμφηρίστως ἐπηρέασε καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἤτοι τὸν δημόσιον θησαυρὸν, καὶ ἐν γένει τὸν ἐθνικὸν ἡμῶν πλοῦτον. Πρὸ παντὸς ὅμως ἡ κρίσις αὕτη ἐπηρέασε τὸ ἔσοδον τοῦ Δημοσίου ἐκ τελωνιακῶν τελῶν. Τὸ δὲ ἔλλειμμα τὸ μέγιστον, τὸ ὁποῖον προέκυψεν ἐν τοῖς ὑπολογισμοῖς τοῦ 1885, ὅτε συνετάσσετο κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1884 ὁ Προϋπολογισμὸς οὗτος, ἀναφέρεται πρὸ πάντων εἰς τὰ τελωνιακὰ τέλη, διότι τὸ ἔλλειμμα τὸ εἰς τὰ τελωνιακὰ τέλη ἀναδειχθέν, σχετικῶς πρὸς τοὺς ὑπολογισμοὺς τοῦ τότε Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, ἀνῆλθεν εἰς 7 ἑκατομμύρια περίπου. Ἀνεξαρτήτως λοιπὸν, λέγω, τῶν περιστάσεων, εἰς τὰς ὁποίας ὀφείλονται τὰ ἐλλείμματα ταῦτα, ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐξετάσωμεν, ἂν ὀφείλωμεν διὰ πάσης θυσίας νὰ ἐργασθῶμεν, νὰ μεριμνήσωμεν, νὰ νομοθετήσωμεν πρὸς πλήρωσιν τοῦ ἐλλείμματος, ἢ μᾶλλον πρὸς ἀποκατάστασιν τοῦ ἰσοζυγίου, πρὸς ἣν παρομαρτεῖ ἡ ἀνόρθωσις καὶ ἐμπέδωσις τῆς δημοσίας ἡμῶν πίστεως, ἥτις κατὰ τὰ τελευταῖα ἔτη καιρίαν ὑπέστη πληγὴν, ἕνεκα τοῦ ἑτεροσκελοῦς τῶν Προϋπολογισμῶν ἡμῶν, ἕνεκα τῶν ἐλλειμμάτων, τὰ ὁποῖα οἱ Προϋπολογισμοὶ ἡμῶν ἀλληλοδιαδόχως ἀνεδείκνυον. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς τῆς Κυβερνήσεως, τοὺς ὁποίους καὶ ἡ πλειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἀπεδέχθη, τὸ κατὰ τὸ 1887 ὑπολογιζόμενον ἔλλειμμα ἀνέρχεται εἰς 22 ἑκατομμύρια· ὅταν δὲ ὁμιλῶ περὶ ἐλλείμματος, ἔχω ὡς βάσιν πάντοτε, ὄχι τὸ ποσὸν τῶν εἰσπραττομένων ἐσόδων, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῶν βεβαιουμένων ἐσόδων, ἔχω δὲ ὡς βάσιν τὸ ποσὸν τῆς βεβαιώσεως, διότι, ὅπως καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς Ἐπιτροπῆς ἀναφέρεται, ὅπως γνωρίζετε ὅσοι ἐξ ὑμῶν εἰς τὰ οἰκονομικὰ ἀσχολεῖσθε, αἱ καθυστερήσεις τῶν βεβαιουμένων ἐσόδων εἶναι ὡς ἐπὶ τὸ πολὺ ἀνάλογοι πρὸς τὸ ποσὸν τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων· ὑπάρχει ἡ στατιστικὴ, ἐκ τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν ἀπολογισμῶν ἐξηγμένη, κατὰ τὴν ὁποίαν τὸ μὲν ποσὸν τῶν καθυστερούντων ἐσόδων ἀναλογεῖ πρὸς 7 καὶ 95%, τὸ δὲ ποσὸν τῶν ἀδιαθέτων πιστώσεων ἀναλογεῖ πρὸς 7 καὶ 5. Δι’ αὐτὸν τὸν λόγον, ὅταν ὁμιλῶ εἴτε περὶ τοῦ ἐλλείμματος, εἴτε περὶ τῶν ἐσόδων, ἔχω πάντοτε ὡς βάσιν τὰ ἔσοδα τὰ βεβαιούμενα. Ὅταν δέ τις ἐπισταμένως διέλθῃ τὸν Προϋπολογισμὸν, τὸν ὑπ’ ὄψει ἡμῶν τεθειμένον, ὅταν προσέξῃ εἰς τὴν ἐργασίαν, ἥτις ἐγένετο πρὸς προσδιορισμὸν τῶν ὑπολογισμῶν τούτων, θέλει ἔχει ὡς ἐξαγόμενον, ὅτι, διὰ νὰ προσδιορισθῇ τὸ ποσὸν τοῦ ἐλλείμματος εἰς 22 ἑκατομμύρια, δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψει τὰ προϋπολογισθέντα κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, ἀλλ’ ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψει τὰ ποσὰ τῶν βεβαιώσεων κατὰ τὰ γνωστὰ, καθ’ ὃν χρόνον συνετάσσετο ὁ Προϋπολογισμὸς, ἀποτελέσματα, ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψει τὰ προϋπολογισθέντα εἰς τοὺς μέσους ὅρους αὐτῶν, ἢ μᾶλλον κάτω καὶ τοῦ μέσου ὅρου αὐτῶν. Ἐγκατελείφθη δὲ ὁλοσχερῶς τὸ προηγουμένως κρατῆσαν σύστημα τοῦ ὑπολογισμοῦ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀνωτάτων ὅρων τῶν ἀποτελεσμάτων τῶν προηγουμένων ἐτῶν· ὡς ἐκ τούτου δὲ σχετικῶς πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ παρελθόντος ἔτους, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887, ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ συνταχθῇ ἄνευ τῆς προσθήκης νέων φόρων, ἤθελεν εἶσθαι ἐλάσσων κατὰ 13 ἑκατομμύρια. Ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς Ἐπιτροπῆς λεπτομερῶς ἀναγράφονται κατ’ ἄρθρον καὶ κεφάλαιον τὰ ἔσοδα, εἰς τὰ ὁποῖα ἡ ἔκπτωσις αὕτη ἐγένετο· ὡς ἐκ τούτου ὑπελογίσθη τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1887 εἰς 22 ἑκατομμύρια. Πλὴν ὅμως τῶν ἀνωτέρω ὑπολογισμῶν, σήμερον εὐτυχῶς ἔχομεν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῆς χρήσεως τοῦ 1886 μέχρι τέλους Δεκεμβρίου, ἔχομεν τὴν προσωρινὴν κατάστασιν, τὴν κατατεθεῖσαν ὑπὸ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν.

§133ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τί ἐβεβαιώθησαν μέχρι τέλους Δεκεμβρίου;

§134ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ ἀκριβῶς θὰ εἴπω. Κατὰ τὴν κατάστασιν τῶν εἰσπράξεων καὶ δαπανῶν ἐπὶ τῆς χρήσεως τοῦ 1886, ἀπὸ πρώτης Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Δεκεμβρίου ἐβεβαιώθησαν 70,266,337 ὑπὸ τῶν ἐπαρχιακῶν ταμιῶν· ἐκ τούτων ἐκπίπτονται τὰ ἐξ ἐκτάκτων πόρων, ἀνερχόμενα εἰς 33,273,064, καὶ ὑπολείπονται βεβαιωθέντα ἔσοδα τοῦ τακτικοῦ Προϋπολογισμοῦ 36,993,273· ἂν δὲ εἰς ταῦτα προσθέσωμεν καὶ τὰ ὑπὸ τῶν εἰδικῶν ταμιῶν εἰσπραχθέντα 25,690,351, ἔχομεν ἐν ὅλῳ 62,683,624. Κατὰ τὸ αὐτὸ χρονικὸν διάστημα, ἤτοι ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1885, ἐβεβαιώθησαν ἐκ τῆς χρήσεως 1885 ἔσοδα ἐκ 57,099,465, ἤτοι ἐπὶ πλέον κατὰ τὸ 1886 ἐβεβαιώθησαν 5,584,162 δραχμαί. Ὅταν, πρὶν ἢ ἀκόμη κλείσῃ ὁριστικῶς ἡ χρῆσις, ἔχητε σχετικῶς πρὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, ἓν περίσσευμα ἐκ 5,584,162 δρ., ὅταν ἔχητε κατὰ τὸ 1886 ἔσοδα βεβαιωθέντα ἐξ 65 ἑκατομμυρίων, βεβαίως πρέπει νὰ παραδεχθῆτε, ὅτι θὰ ἔχητε βεβαιωμένον ἔσοδον ὑπὸ τοὺς κρατοῦντας καὶ λειτουργοῦντας νόμους κατὰ τὸ 1887 ἐξ 70 ἑκατομμυρίων. Ἰδοὺ λοιπὸν, ὅτι τὸ ἔλλειμμα, περὶ τοῦ ὁποίου καλούμεθα νὰ μεριμνήσωμεν, ἀνέρχεται εἰς τὸ ποσὸν τῶν 22 ἑκατομμυρίων κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς ἡμῶν· ἡμεῖς ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, ὅτι οὐδέποτε τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1887 ἔσται ἀνώτερον, ἔχομεν τὴν πεποίθησιν, στηριζόμενοι εἰς τὰ μέχρι τοῦδε γνωστὰ ἀποτελέσματα, ἀλλὰ δὲν δυνάμεθα μετὰ μαθηματικῆς ἀκριβείας περὶ τούτου νὰ ὁμιλήσωμεν, διότι πάντες γινώσκομεν, ὅτι τὰ ἀποτελέσματα τῶν Προϋπολογισμῶν ἐν Ἑλλάδι ἐπηρεάζονται περισσότερον ἀφ’ ὅσον ἐπηρεάζονται τὰ τῶν ἄλλων Κρατῶν. Παρ’ ἡμῖν τὰ ἀπρόβλεπτα εἶναι περισσότερα, καὶ αἱ καιρικαὶ περιστάσεις ἐπηρεάζουσιν ἡμᾶς περισσότερον· αἱ χρηματικαὶ κρίσεις ἐπηρεάζουσι τὰ εἰσαγόμενα ἐμπορεύματα, αἱ πολιτικαὶ κρίσεις καὶ αἱ καιρικαὶ περιστάσεις τὴν ἐσωτερικὴν παραγωγήν· ἀλλὰ βεβαίως ἡμεῖς ὑπελογίσαμεν ὅ,τι μᾶς παρουσιάζει ἡ μέχρι τοῦδε πεῖρα καὶ ὅ,τι δυνάμεθα νὰ ὑπολογίσωμεν, μὴ ἔχοντες τὰ ἀπρόβλεπτα ὑπ’ ὄψιν· ἂν συμβῇ τι ἔκτακτον, ἂν χρηματικὴ κρίσις ἐπισκήψῃ παρ’ ἡμῖν, βεβαίως οἱ ὑπολογισμοὶ οὗτοι ἀνατρέπονται. Ἀλλὰ περὶ τούτου δὲν πρόκειται, πρόκειται σήμερον νὰ ὑπολογίσωμεν καὶ τὰς ἐνδεχομένας προσόδους καὶ τὰ ἐνδεχόμενα ἐλλείμματα ἀνθρωπίνως. Πρὸς εὕρεσιν λοιπὸν τῶν 22 τούτων ἑκατομμυρίων ἡ σημερινὴ Κυβέρνησις ἀπεδέχθη ἓν ἐκ τῶν τριῶν μέσων, τὰ ὁποῖα στοιχειωδῶς ἐνδείκνυονται πρὸς κάλυψιν τῶν ἐλλειμμάτων τῶν Κρατῶν. Τὰ τρία ταῦτα μέσα εἶναι εἰς πάντας γνωστά· περικοπὴ δαπανῶν, ἢ αἱ συνήθως λεγόμεναι «οἰκονομίαι», συνομολόγησις νέων δανείων, αὔξησις ὑπαρχόντων φόρων, ἢ ἐπιβολὴ νέων τοιούτων. Δὲν δύναταί τις νὰ εἴπῃ ἐπὶ τοῦ προκειμένου, ὅτι παρελείφθη τὸ πρῶτον ἐκ τῶν μέσων τούτων, ἤτοι ἡ ἐφικτὴ περικοπὴ δαπανῶν, διότι, ὡς καὶ ἡ ἔκθεσις ἀναφέρει, ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν ἐγένοντο πᾶσαι αἱ δυναταὶ καὶ ἐφικταὶ οἰκονομίαι σὺν τῇ συντηρήσει τοῦ λειτουργοῦντος ὀργανισμοῦ τοῦ στρατοῦ, ἢ μᾶλλον ἄνευ τῆς ἐγκαταλείψεως τῆς ἐθνικῆς ἡμῶν πολιτικῆς· ὅτι δὲ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν δὲν ἠδύναντο νὰ γίνωσι μείζονες οἰκονομίαι ἐξάγεται καὶ ἐκ τούτου, ὅτι ὅσοι τῶν ῥητόρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐλάλησαν ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, παρεδέχθησαν, ὅτι δὲν εἶναι εἰς ἡμᾶς ἐπιτετραμμένον νὰ ἐλαττώσωμεν τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς δυνάμεις, ἢ νὰ παύσωμεν παρέχοντες εἰς τὰ δύο ταῦτα πολεμικὰ Ὑπουργεῖα τὰ ἀπαιτούμενα μέσα, ὥστε ἐν δεδομένῃ ἀνάγκῃ νὰ ἦναι δυνατὸν νὰ χρησιμοποιηθῶσιν αἱ ἐθνικαὶ ἡμῶν δυνάμεις πρὸς πραγματοποίησιν τῶν ἐθνικῶν ἡμῶν πόθων. Ἓν μόνον ἐκ τῶν μελῶν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἐλάλησε περὶ οἰκονομιῶν ἐν τοῖς πολεμικοῖς Ὑπουργείοις· ὡς νομίζω, μόνος ὁ κ. Σωτηρόπουλος ἐπρότεινε τὴν ἐλάττωσιν τῶν διὰ τὰ δύω Ὑπουργεῖα πιστώσεων εἰς 18 ἑκατομμύρια.

§135ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ, καὶ ἐν τῇ ἐκθέσει μου καὶ ἐν τῇ ἀγορεύσει μου.

§136ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ὡς πρὸς ὑμᾶς τοὐναντίον, καθόσον, ὅτε χθὲς ὡμίλησεν ὁ ἀρχηγὸς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μηδεμίαν προβαλὼν οἰκονομίαν ἐπὶ τῶν δύω πολεμικῶν Ὑπουργείων, ὑμεῖς ἀπεδέχθητε πάσας τὰς δηλώσεις καὶ πάσας τὰς ἰδέας αὐτοῦ, ὥστε συνεχωνεύσατε εἰς ταύτας πᾶσαν προηγουμένην ὑμῶν ἀντίθετον τυχὸν γνώμην. Ἐν τῇ ἐκθέσει τῆς μειονοψηφίας ἡ γνώμη περὶ οἰκονομιῶν ἐν τοῖς πολεμικοῖς Ὑπουργείοις ἐνδεικνύεται ἀμυδρῶς μόνον, ἐπηρεασθεῖσα, ὡς φαίνεται, ἐκ τῆς πρωτευούσης προτάσεως περὶ ἀναστολῆς τῶν πληρωμῶν τοῦ Κράτους.

§137ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐγὼ χθὲς ἀγορεύων ἐπρότεινα εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ ἀποδεκτὸν τὸ σύστημα τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων διὰ τῆς αὐξήσεως ὑπαρχόντων φόρων, ἢ διὰ τῆς ἐπιβολῆς νέων, πρὸς κάλυψιν τοῦ ἐλλείμματος, ἐπειδὴ δὲ τὸ δεύτερον σύστημα τῆς προσφυγῆς εἰς δάνεια δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ πραγματοποιηθῇ κατὰ τὰς πληροφορίας τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἕπεται, ὅτι δὲν ὑπολείπεται παρὰ τὸ τρίτον σύστημα, τῆς ἐλαττώσεως τῶν ἐξόδων· ἐὰν δὲ ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐξόδων δὲν ἦναι δυνατὸν νὰ μᾶς ἀγάγῃ εἰς τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον σκοποῦμεν, σκοποῦμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὸ νὰ θίξωμεν τὰ ἔξοδα ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα............ Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 9 Μ. Μ.