1887.03.19

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 38

τῆς 19 Μαρτίου 1887.

(Πέμπτη).

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

Εὑρεθείσης τῆς Βουλῆς ἐν ἀπαρτίᾳ, ἀναγινώσκονται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΡΟΥΦΟΣ. Παρατηρῶ, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι κατὰ τὴν χθεσινὴν συνεδρίασιν ὑπέβαλον ἀναφορὰν τῶν ἐν Πάτραις δικαστικῶν κλητήρων, καὶ συνέστησα τὸ περιεχόμενον αὐτῆς εἰς τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργόν. Ζητῶ νὰ γίνῃ μνεία τούτου ἐν τοῖς πρακτικοῖς.

§2ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ ἐγὼ ἔχω ἀντίῤῥησιν ἐπὶ τῆς ἀκριβείας τῶν πρακτικῶν. Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι χθὲς ὁ ἀξιότιμος κ. Δημητριάδης ἀπηύθυνεν αἰτίασιν, ὅτι παρὰ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Προεδρείου μετετέθει τὸ νομοσχέδιον τὸ ἀφορῶν εἰς τὸν συνοικισμὸν Κορίνθου, τουτέστιν μετεβλήθη ἡ ἡμερησία διάταξις, καὶ προετάχθη ἄλλο νομοσχέδιον. Ὁ κ. Δημητριάδης προσέθηκε μάλιστα, ὅτι, καθ’ ἣν ὥραν ἐγένετο τοῦτο, δὲν ὑπῆρχεν οὐδ’ ἀπαρτία τῆς Βουλῆς. Δὲν βλέπω νὰ ἀναφέρωνται εἰς τὰ πρακτικὰ αἱ τοιαῦται οὐσιώδεις λεπτομέρειαι. Ἀλλὰ καὶ ἄλλο. Ἐγὼ ἔλαβον μετὰ τὸν κ. Δημητριάδην τὸν λόγον, καὶ ὑπεστήριξα τὴν πρότασιν αὐτοῦ, προτείνας νὰ προταχθῇ τοῦ νομοσχεδίου τοῦ ἀφορῶντος εἰς τὴν δικαστικὴν δικαιοδοσίαν Σκοπέλου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸ Προεδρεῖον καὶ τὴν Βουλὴν, νὰ ἐπανορθωθῶσιν ἐν τοῖς πρακτικοῖς αἱ παραλείψεις αὗται.

§3ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀνέφερεν ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀργολίδος βουλευτής, καὶ ἐγὼ ἀνέφερον καὶ συνεμερίσθην, ὅτι ἡ Βουλή, ἐν μὴ ἀπαρτίᾳ, μετέβαλε τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Τούτου πρέπει νὰ γίνῃ μνεία εἰς τὰ πρακτικά.

§4ΔΗΜΗΤΡΙΑΔΗΣ. Ἐγὼ εἶπον, ὅτι, καθ’ ἣν στιγμὴν ἐσυζητεῖτο τὸ νομοσχέδιον περὶ δικαστικῆς δικαιοδοσίας Σκοπέλου, ἡ Βουλὴ δὲν ἦτο ἐν ἀπαρτίᾳ, ὄχι δὲ καὶ κατὰ τὴν συζήτησιν τῶν ἄλλων νομοσχεδίων.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὰ ἐμπεριέχονται εἰς τὰ ἐστενογραφημένα πρακτικά. Ὥστε τὰ πρακτικὰ ἐπικυροῦνται.

§6ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ὅταν, Κύριοι, ἀφικόμην ἐκ τῆς ἐπαρχίας μου, καὶ ἐκ τῶν ἐφημερίδων καὶ ἐξ ἄλλων πληροφοριῶν ἔμαθον, ὅτι ὁ ναύαρχος Κανάρης διετάχθη νὰ ἐπιθεωρήσῃ τὸν ἐνεργὸν στόλον. Ἡ διαταγὴ αὕτη βεβαίως ἐδόθη, ἵνα ἔχῃ ἡ Βουλὴ κατὰ τὴν ἀνάγνωσιν τῶν νομοσχεδίων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν μίαν ἔκθεσιν σοβαρὰν περὶ τῆς καταστάσεως τοῦ στόλου τῆς Ἑλλάδος, ἐπὶ τῆς ὁποίας στηριζομένη νὰ ἐγκρίνῃ τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν προέβαλον εἰς αὐτήν. Καὶ ἡ ἐπιθεώρησις τοῦ στόλου θὰ ἦτο περιττή, ἐὰν ἡ Γαλλικὴ ἀποστολὴ εὑρίσκετο ἐν Ἑλλάδι· ἀλλὰ κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην εἶχεν ἀποσταλῆ εἰς Γαλλίαν, διὰ νὰ ποιήσηται διαφόρους προμηθείας καὶ ἰδίᾳ τὴν προμήθειαν ὀδοντοψηκτρῶν διὰ τὸ ναυτικὸν τῆς Ἑλλάδος, διότι δὲν πρέπει οἱ ναῦται νὰ προσέρχωνται εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν μὲ ὀδόντας ἀκαθάρτους. Δὲν γνωρίζω, ἐὰν εἰσήχθη εἰς τὸ ναυτικὸν τὸ σύστημα τοῦτο, νομίζω ὅμως, ὅτι ἀντὶ μεγάλης τιμῆς ἐπωλήθη εἰς τὸ Δημόσιον ἡ προμήθεια αὕτη τῆς Γαλλικῆς ἀποστολῆς, καὶ πιστεύω, ὅτι οἱ ναῦται θὰ ἔκαμον κατάλληλον αὐτῶν χρῆσιν. Προκειμένου ὅμως, μετὰ τὴν πολιτικὴν συζήτησιν, ἥτις σήμερον θέλει ἀρχίσει, νὰ ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ τῆς Ἑλλάδος τὸν Προϋπολογισμὸν ἐν γένει καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν καὶ τὰ λοιπὰ ναυτικὰ νομοσχέδια, ὑποθέτω, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην νὰ γνωρίζωμεν, τί ὁ υἱὸς τοῦ ἐνδόξου Ναυάρχου ἐκθέτει περὶ τοῦ ναυτικοῦ τῆς Ἑλλάδος. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν Ὑπουργὸν τῶν Ναυτικῶν, ἐὰν εὐκρεστῆται, καὶ ἐὰν ἔχῃ τὴν ἄδειαν τοῦ προϊσταμένου αὐτοῦ, νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν ταύτην, διὰ νὰ δυνηθῇ ἡ Βουλὴ εὐσυνειδήτως νὰ ψηφίσῃ τὰ νομοσχέδια του.

§7ΘΕΟΤΟΚΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Οὐδεμίαν δυσκολίαν ἔχω νὰ καταθέσω τὴν ἔκθεσιν ταύτην.

§8ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἐνηλικιωθέντος ἤδη τοῦ Διαδόχου, ἐπιβάλλεται νομοθετικὴ πρόνοια περὶ διαφόρων ἀντικειμένων σχετιζομένων πρὸς τὰ τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας, προσέτι δὲ καὶ πρὸς τὰ τῆς ἀντιβασιλείας, ἐφόσον τὸ Σύνταγμα ἀνέθηκε τοιαύτην πρόνοιαν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν. Καὶ περὶ μὲν τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας καὶ τοῦ Διαδόχου ἰδίᾳ ἐπιβάλλεται, ὅπως κανονίσωμεν τὰ τῆς ἀστικῆς ἐνηλικιότητος. Προσέτι, ὅπως κανονίσωμεν τὰ περὶ ἐπιτροπείας καὶ κηδεμονίας τοῦ τε Διαδόχου καὶ τῶν μελῶν τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας, τὰ τοῦ γάμου αὐτῶν, ὅπως μὴ ἐπιτρέπηται γάμος τοῦ Διαδόχου, ἢ τῶν μελῶν τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας, ἄνευ τῆς ἀδείας τοῦ Βασιλέως. Προσέτι ὀφείλομεν νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ τῆς ἐν τῷ στρατῷ ἢ τῷ ναυτικῷ τοῦ Διαδόχου, ἢ τῶν ἄλλων μελῶν τῆς Βασιλικῆς οἰκογενείας, θέσεως. Τὸ Σύνταγμα, ὡς εἶπον, ἐπέβαλεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν τὴν ὑποχρέωσιν, νὰ κανονίσῃ τὰ περὶ τῆς ἀντιβασιλείας ἔν τισι περιπτώσεσι, τουτέστιν ἐν τῇ περιπτώσει, καθ’ ἣν, καλούμενος ὁ Διάδοχος εἰς τὸν θρόνον, ἤθελεν εἶσθαι ἀνήλικος, ἢ ἀπών, τὸ ἄρθρον 50 τοῦ Συντάγματος, τὸ δὲ ἄρθρον 53 ἐν ἑτέρᾳ περιπτώσει.

§9ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἤδη ἀνήλικος;

§10ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ Σύνταγμα ἐπέβαλεν εἰς τὴν νομοθετικὴν ἐξουσίαν νὰ κανονίσῃ ἐκ τῶν προτέρων τὰ περὶ τούτου· δὲν ἐκανονίσαμεν ταῦτα πρότερον, διότι δὲν εἴχομεν εἰδικὴν ἀφορμήν· ἤδη, παρεχομένης ἀφορμῆς, κανονίζονται τὰ ἄλλα, ἑπομένως δὲ καὶ ταῦτα. Ἐπίσης πρέπει νὰ κανονισθῶσιν ἤδη καὶ τὰ περὶ νομικῆς παραστάσεως τῆς περιουσίας τοῦ Βασιλέως, ἅτινα δὲν ἦσαν κεκανονισμένα καὶ μόνον κατ’ ἀνοχὴν καὶ ἔθιμον διεξήγοντο κατὰ τρόπον τινὰ ἐνώπιον τῶν Δικαστηρίων. Εἰδικῶς δὲ, ὡς πρὸς τὸν Διάδοχον, πρέπει νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ χορηγήματος, δοθησομένου εἰς αὐτὸν, χάριν ἐπαρκοῦς παραστάσεως. Τὰ τοῦ χορηγήματος πρέπει νὰ κανονισθῶσι γενικῶς, ἰδίᾳ δὲ ὡς πρὸς τὸν Διάδοχον Κωνσταντῖνον πρέπει νὰ χορηγηθῇ καὶ κτηματικὴ περιουσία, ὅπερ καὶ δι’ αὐτὸν θὰ ἦναι ἀναγκαῖον, καὶ διὰ τὸν τόπον λίαν χρήσιμον. Τὰ τοῦ χορηγήματος ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπε νὰ κανονισθῶσιν οὕτως, ὥστε πᾶς Διάδοχος τοῦ θρόνου, εὐθὺς ὡς συμπληροῖ τὸ 18ον ἔτος τῆς ἡλικίας, νὰ ἀποκτᾷ χορήγημα ἐτήσιον 200 χιλιάδων δραχμῶν, εἰς δὲ τὸν Διάδοχον Κωνσταντῖνον προτείνομεν, ὅπως δωρηθῶσι γαῖαί τινες, ἐξαιρεθεῖσαι τῆς διανομῆς ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Ἠλείας παρὰ τὴν Μανωλάδα, πλὴν τῶν ἐντὸς τῆς αὐτῆς περιφερείας παραχωρηθεισῶν εἰς ἄλλους, δυνάμει εἰδικοῦ νόμου· προσέτι τὸ δάσος τῆς Δύμης ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ Πατρῶν, αἱ ἐθνικαὶ γαῖαι, αἱ μεταξὺ τοῦ δάσους Δύμης καὶ τῶν γαιῶν, τῶν παρὰ τὴν Μανωλάδα καὶ μέχρι τῆς θαλάσσης, παραχωρουμένων καὶ τῶν λιμνῶν, καὶ προσέτι αἱ μεταξὺ τῶν γαιῶν τούτων καὶ τῶν ὑπωρειῶν τῶν ὑπερκειμένων ὀρέων γαῖαι Μονῶν, τὰς ὁποίας τὸ προτεινόμενον νομοσχέδιον χορηγεῖ τὴν ἄδειαν εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅπως ἀγοράσῃ παρ’ αὐτῶν. Τοιαύτη εἶναι ἡ πρόνοια, ἡ λαμβανομένη εἰδικῶς περὶ τοῦ Διαδόχου Κωνσταντίνου· αἱ ἄλλαι διατάξεις εἶναι γενικαὶ περὶ παντὸς Διαδόχου καὶ περὶ τῶν μελῶν τῆς Β. οἰκογενείας. Ταῦτα πάντα περιλαμβάνονται ἐν νομοσχεδίῳ, ὅπερ ὑποβάλλω. Ἑτέρα ἀνάγκη κανονισμοῦ, ἀφορῶσα εἰς ἀντιβασιλείαν, εἶναι ἡ ἀνάθεσις τῆς Βασιλικῆς ἐξουσίας τῷ Διαδόχῳ, ἢ ἄλλη τις πρόνοια, ἐν ἐνδεχομένῃ ἀποδημίᾳ τοῦ Βασιλέως κατὰ τὸ ἐνεστὸς ἔτος. Τοιοῦτος νόμος φρονῶ, ὅτι πρέπει νὰ ψηφίζηται κατ’ ἔτος, διότι συχνὰ παρουσιάζεται ἡ ἀνάγκη ἀποδημίας τοῦ Βασιλέως, εἴτε ἕνεκα οἰκογενειακῶν λόγων, εἴτε ἕνεκα ἐθνικῶν· εἶναι δὲ δυνατὸν ἡ περὶ τῆς ἀποδημίας ἀνάγκη νὰ παρουσιασθῇ, καθ’ ἣν ἐποχὴν δὲν εἶναι παροῦσα ἡ Βουλὴ, ἵνα κανονίσῃ τὰ περὶ διαχειρίσεως τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας. Μέχρι τοῦδε, ἀποδημοῦντος τοῦ Βασιλέως, ἡ διαχείρισις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας ἀνετίθετο μετὰ περιορισμῶν εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον· ἤδη εἶναι φυσικὸν νὰ ἀνατίθηται ἡ ἐκτελεστικὴ ἐξουσία ἄνευ ἐπιφυλάξεως καὶ ὑπὸ τὸν τύπον ἀντιβασιλείας εἰς τὸν Διάδοχον. Ἀλλ’ ἐπειδὴ ἐνδέχεται καὶ αὐτὸς νὰ ἀποδημήσῃ, ἢ νὰ κωλύηται, ὅπως ἀναλάβῃ τὸ ἔργον τῆς ἀντιβασιλείας, δέον νὰ ἐπιτρέπηται ὅπως ἀνατίθηται ἡ διαχείρισις τῆς ἐκτελεστικῆς ἐξουσίας καὶ εἰς τὸ ὑπουργικὸν Συμβούλιον, ὑπὸ τοὺς ὅρους τῶν προηγουμένων νόμων. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 116–117).

§11ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὑποβάλλω σχέδιον νόμου περὶ ἑνώσεως τῆς ταχυδρομικῆς καὶ τηλεγραφικῆς ὑπηρεσίας. Ὡς ἐκ τῆς ἑνώσεως ἡ ὑπηρεσία θέλει τακτοποιηθῆ καὶ ἐπέλθει οἰκονομία πλέον τῶν 250,000 δραχμῶν. Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ ἀποστολῆς δεμάτων διὰ τοῦ ταχυδρομείου· καὶ ἐκ τούτου δὲ θέλει προκύψει ὠφέλεια. Ἀλλὰ τὸ βέβαιον εἶναι, ὅτι, ἐνῷ δὲν θὰ ὑπάρξῃ δαπάνη, θὰ προκύψῃ μεγάλη ὠφέλεια εἰς τὸ κοινόν. Ὑποβάλλω ἕτερον νομοσχέδιον, περὶ τῶν καλουμένων ἐπιταγῶν ταχυδρομικῶν, νὰ δύνανται νὰ ἀποστέλλωνται χρήματα διὰ τοῦ ταχυδρομείου. Ἕτερον νομοσχέδιον, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ εἰς διατάξεις τινὰς τοῦ γραμματοσήμου· ἰδίως ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ταχυδρομικῶν τελῶν. Ἕτερον νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἀνατίθεται ἡ φύλαξις τῆς τηλεγραφικῆς γραμμῆς εἰς τὴν χωροφυλακήν. Ἕτερον νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον κανονίζει τὴν ἔγκρισιν συμβάσεως τηλεγραφικῆς μετὰ τῆς Ἀνατολικῆς Ἑταιρίας. Ἐπίσης νομοσχέδιον περὶ τοῦ μισθοῦ τοῦ παρὰ τῷ Ἰατροσυνεδρίῳ Γραμματέως. Καὶ ἕτερον νομοσχέδιον, κανονίζον τὴν τηλεγραφικὴν ὑπηρεσίαν. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 118–126). Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης εἶχε ζητήσει πρὸ ἡμερῶν τοὺς γενικοὺς Προϋπολογισμοὺς ὅλων τῶν Δήμων τοῦ Κράτους. Ὑπῆρχον ἐκδεδομένοι τοιοῦτοι μέχρι τέλους τοῦ 1879. Ἡ ὑπηρεσία καταγίνεται ὁλοὲν νὰ συλλέξῃ καὶ τοὺς μετὰ ταῦτα ἀπολογισμούς, ἀπὸ τοῦ 1879 μέχρι τέλους τοῦ 1886 ἀλλ’ ἐπειδὴ τοῦτο ἀπαιτεῖ χρόνον, καταθέτω τὸ ἤδη ἐκδεδομένον βιβλίον.

§12ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Σχετικῶς πρὸς τὸν κατατεθέντα Προϋπολογισμὸν, ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ καταργήσεως τῆς θέσεως τοῦ συμβούλου τῆς ἐν Κωνσταντινουπόλει Πρεσβείας. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 127).

§13ΡΙΚΑΚΗΣ. Τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια μοὶ δίδουσιν ἀφορμὴν νὰ ὑπομνήσω καὶ εἰς ὑμᾶς, Κύριε Πρόεδρε, καὶ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάστασιν, ἥτις ἐπικρατεῖ εἰς τὰς συνεδριάσεις ἡμῶν. Ὑποβάλλονται νομοσχέδια ἄξια λόγου, σπουδαίως ἐπηρεάζοντα τὰ δημόσια συμφέροντα, καὶ ἡ Βουλὴ ἔχει καθῆκον νὰ ἐργασθῇ σπουδαίως καὶ σοβαρῶς ἐπ’ αὐτῶν· ἄλλως, πρέπει ὁ κόσμος νὰ μάθῃ, ὅτι δὲν εἴμεθα ἄξιοι τῆς ἐντολῆς, ἣν μᾶς ἀνέθεσαν. Ἀλλὰ, διὰ νὰ ἐργασθῶμεν σπουδαίως, πρέπει νὰ συνερχώμεθα εἰς τὴν ὡρισμένην ὥραν, καὶ νὰ ἐργαζώμεθα ὅσον δυνάμεθα· ἅμα δὲ παρέλθῃ ἡ ὥρα, αἱ δυνάμεις ἐξαντλοῦνται, καὶ ἡ συνεδρίασις πρέπει νὰ λύηται. Πρέπει λοιπὸν νὰ λάβωμεν ἓν μέτρον, χάριν τῆς ἰδίας ἡμῶν ὑπολήψεως, νὰ συνερχώμεθα ἀκριβῶς τὴν 2αν ὥραν καὶ νὰ ἐργαζώμεθα σπουδαίως καὶ σοβαρῶς, οὕτω δὲ θέλουσι λείψει αἱ ἀσχημίαι ἐκεῖναι, διὰ τὰς ὁποίας πρέπει ἡμεῖς πρῶτοι νὰ ἐντρεπώμεθα. Προτείνω λοιπὸν νὰ ἐρχώμεθα τὴν 2αν ὥραν καὶ νὰ μένωμεν μέχρις ὡρισμένης ὥρας, ὅσον ἡ Βουλὴ ἀποφασίσει, καὶ ὄχι νὰ καταφεύγωμεν εἰς ἐνστάσεις μὴ ἀπαρτίας. (Διάλογοι).

§14ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ Κύριος βουλευτὴς θέλει νὰ ὁρισθῇ ἀνώτατον χρονικὸν ὅριον.

§15ΡΙΚΑΚΗΣ. Νὰ ὁρισθῇ, ἐὰν θὰ ἐρχώμεθα εἰς τὰς 2.

§16ΦΩΤΗΛΑΣ. Πρέπει νὰ ὁρισθῶσιν αἱ ὧραι αἱ ἐργάσιμοι τῆς Βουλῆς. Πρέπει νὰ καθαρισθῇ αὐτὸ τὸ ζήτημα, ὥστε καὶ ἡ Κυβέρνησις μὲ τὴν πλειοψηφίαν καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ γνωρίζῃ, πόσας ὥρας θὰ ἐργασθῶμεν. Ἐπὶ τούτῳ λοιπὸν ὑποβάλλω πρότασιν, ἡ Βουλὴ νὰ κανονίσῃ τὰς ὥρας τῆς συνεδριάσεως ἀπὸ τῆς 2 μέχρι τῆς 9, ὅτε θὰ λήγῃ πᾶσα ἐργασία.

§17ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ὁσάκις προσδιωρίσθη ὥρα τῆς ἐνάρξεως τῶν συνεδριάσεων, οὐδέποτε διετηρήθη· ὡς ἐκ τούτου ἐννοῶ τὴν Κυβέρνησιν, μὴ συναινοῦσαν νὰ ὁρισθῇ ἡ ὥρα τῆς διαλύσεως αὐτῶν, ὅταν δὲν ἦναι βεβαία, ὅτι θὰ συνέρχωνται οἱ βουλευταὶ κατὰ τὴν ὁρισθεῖσαν πρὸς ἔναρξιν τῆς συνεδριάσεως ὥραν· ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ τὴν ἀξίωσιν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ προσερχώμεθα ἐν τῇ Βουλῇ, νὰ παραμένωμεν ἐν αὐτῇ ἐπὶ πολλὰς ὥρας καὶ πέραν τοῦ μεσονυκτίου, καὶ νὰ δίδωμεν τὸ δικαίωμα εἰς τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐγγράφῃ εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, ὅτι ἐψηφίσθησαν τὰ δεῖνα ἢ δεῖνα νομοσχέδια, τῶν ὁποίων οὔτε κἂν τὴν ἀνάγνωσιν ἤκουσεν ἡ Βουλή, καὶ νὰ παρίσταται οὕτω περιττὴ καὶ ἡ παρουσία τῆς Βουλῆς. Πῶς εἶναι δυνατόν, ὅπως ὑποβάλλονται τὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα προτείνονται, νομοσχέδια σπουδαῖα, καὶ ἐπὶ τῶν ὁποίων εἶναι ἀνάγκη νὰ γίνῃ μελέτη ἐμβριθής, πῶς εἶναι δυνατὸν λέγω νὰ λάβωσι καιρὸν οἱ βουλευταὶ νὰ ἀναγνώσωσι κἂν αὐτά, ἔτι δὲ μᾶλλον νὰ ὑποβάλλωσι τὰς διαφόρους ἐπ’ αὐτῶν κρίσεις καὶ παρατηρήσεις; Ἠκούσατε τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἰσχυρισθέντος, ὅτι αἱ γενόμεναι παρατηρήσεις δὲν ἔχουσι τὴν ἀπαιτουμένην ἐμβρίθειαν· ἀλλ’ ὅπως κατορθωθῇ τοῦτο, ὑποβάλλονται τὰ νομοσχέδια κατὰ τὴν τελευταίαν ὥραν, καθ’ ἣν θὰ λήξῃ ἡ Βουλὴ, καὶ ἀπαιτεῖται νὰ παρατείνωμεν τὰς συνεδριάσεις, καὶ νὰ ἐργαζώμεθα πλέον τῶν 6 ἢ 7 ὡρῶν; Βεβαίως, οἱ πλεῖστοι ἐκ τῶν βουλευτῶν, οἵτινες παρίστανται ἵνα λέγωσιν, ὅτι εἶναι παρόντες, καὶ διὰ ν’ ἀποτελέσωσι τὴν ἀπαρτίαν, αὐτοὶ οὔτε κουράζονται, οὔτε ἔχουσιν ἀνάγκην νὰ ἀνακουφισθῶσιν· ἀλλ’ οἱ βουλευταὶ, οἵτινες ἔρχονται διὰ νὰ ἐργασθῶσι, δύνανται νὰ ἐργασθῶσι πλέον τῶν 6 ἢ 7 ὡρῶν; Ἐὰν σεῖς, Κύριε Πρόεδρε τῆς Βουλῆς, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις ἀπαιτῇ ἀπὸ τοὺς κ.κ. βουλευτὰς νὰ ἐργάζωνται πλέον τῶν 7 ὡρῶν, εἶναι τὸ αὐτὸ ὡς νὰ λέγῃ, «θέλω ν’ ἀφαρπάσω τὰ νομοσχέδια». Καὶ ἐὰν εἰς τοῦτο ἐπιμένῃ ἡ Κυβέρνησις, ἡ Ἀντιπολίτευσις δὲν ἔχει εὐθύνην· ἐὰν δὲ δὲν θέλῃ νὰ ἀναλάβῃ τοιαύτην εὐθύνην ἡ Κυβέρνησις, ὀφείλει νὰ δίδῃ καιρὸν πρὸς συζήτησιν. Λοιπὸν δὲν θέλει ἡ Κυβέρνησις νὰ ὁρίσῃ τελευταῖον ὅριον τῶν συνεδριάσεων; ἂς ὁρίσῃ 5 ἢ 6 ὥρας ἐργασίμους, ὥστε, ἐὰν ἀρχίζωμεν τὴν 3ην ἢ 4ην ὥραν, ν’ ἀπερχώμεθα τὴν 8ην, ἢ 9ην, καὶ νὰ ἦναι ὡρισμένη ἡ ὥρα τῆς ἐργασίας· ἄλλως, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ φέρωμεν ἐνστάσεις περὶ μὴ ἀπαρτίας, οὐχὶ διὰ νὰ ματαιώσωμεν τὴν ἐργασίαν, ὡς ἐπανειλημμένως ἐπαναλαμβάνετε, ἀλλὰ διὰ νὰ σταματήσωμεν τὸ κακόν. Μᾶς εἶναι ἀδιάφορον, ἐὰν οἱ μὴ θέλοντες νὰ παρακολουθῶσι τὰς συζητήσεις ἀναχωροῦσιν, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη οἱ μένοντες νὰ γνωρίζωσιν, ὅτι θὰ παρκμείνωσι 5 ἢ 6 ὥρας, καὶ ὄχι 10 ἢ 12· διότι σὺν τοῖς ἄλλοις οἱ πλεῖστοι μένουσι νήστεις καὶ δὲν εὑρίσκουσι κατόπιν νὰ φάγωσιν. Ἐὰν οὕτως ἐννοῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐργάζηται ἡ Βουλή, τὰ τοιαῦτα δὲν εἶναι σπουδαῖα, Κύριε Πρόεδρε· τὰ τοιαῦτα καταντῶσιν εἰς ἐμπαιγμὸν τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος· τὰ τοιαῦτα ἀναγκάζουσι πολλοὺς βουλευτάς, ἢ ν’ ἀφήσωσι τὴν Κυβέρνησιν καὶ τοὺς φίλους αὐτῆς νὰ διέλθωσιν ἄνευ συζητήσεως τὴν ἡμερησίαν διάταξιν καὶ οὐδὲν πλέον, ἢ νὰ ἀντεπεξέλθωσι δι’ ὅλων τῶν μέσων κατὰ τοιαύτης πιέσεως. Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὀφείλει νὰ σκεφθῇ σπουδαίως τὸ τοιοῦτον.

§18ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ὑπέβαλε παρατηρήσεις εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῇ ὑποθέσει, ὅτι ὑπάρχει κατάστασίς τις ἄγνωστος, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ κανονίσωμεν ἐπὶ τῇ βάσει θεωρητικῶν σκέψεων. Ἀλλ’ ὁ Κύριος βουλευτὴς καλῶς γινώσκει, ὅτι ὑπάρχει εἰδικὴ κατάστασις, πρὸς τὴν ὁποίαν σχετίζονται τὰ γενόμενα, καὶ πρὸς ταύτην τὴν κατάστασιν ὀφείλει νὰ σχετίσῃ αὐτά. Ἐὰν συνέβη τὸ ἄτοπον τῆς παρατάσεως τῶν συζητήσεων πέραν ὁρίου τινὸς, τοῦτο συνέβη ἕνεκα ἑτέρου ἀτόπου, διότι, ἕνεκεν συστηματικῆς παρελκύσεως, καταναλίσκεται ὁ χρόνος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς. Ταῦτα συμβαίνουσι, διότι δὲν ἠθέλησεν ἡ Βουλή, ἢ μᾶλλον ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐν τῇ περιστάσει ταύτῃ, νὰ κανονίσῃ τὰ τῶν συζητήσεων καὶ τὰ τῶν ἐπερωτήσεων οὕτως, ὥστε νὰ μὴ καταναλίσκεται ἡ συζήτησις εἰς ἐπερωτήσεις καὶ εἰς ἀπεραντολογίας, σκοπούσας εἰς τὴν παρακώλυσιν τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ἄλλων ἡμῶν καθηκόντων. Τὸ δικαίωμα τῆς ἐπερωτήσεως εἶναι ἀναμφήριστον καὶ παρ’ ἡμῖν, ὅπως καὶ παρ’ ἄλλοις Κοινοβουλίοις· ἀλλ’ ἀπανταχοῦ ἄλλοθι γίνονται καθ’ ἑκάστην ἀνακοινώσεις ἐπερωτήσεων καὶ οὐδὲν πλέον, ἡ δὲ συζήτησις τῆς ἐπερωτήσεως γίνεται, καθ’ ἣν ἡμέραν ἡ Βουλὴ τάξῃ πρὸς τοῦτο, ἢ ἐπ’ εὐκαιρίᾳ, ὑπὸ τοῦ Κανονισμοῦ προβλεπομένῃ. Ἂν τοῦτο γίνῃ καὶ παρ’ ἡμῖν, οὐδὲ κἂν νὰ ἐγερθῇ θὰ ἠδύνατο τὸ ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἀφορῶσιν αἱ παρατηρήσεις τοῦ κυρίου βουλευτοῦ. Ἡ χθεσινὴ ἐπὶ ἐπερωτήσεως συζήτησις δὲν ἐγένετο κατὰ πρότασιν ἡμῶν, ἐγένετο κατὰ πρότασιν βουλευτοῦ. Ἡμεῖς ἐδέχθημεν τὴν συζήτησιν διὰ τὴν χθὲς, κατὰ τὴν πρότασιν τοῦ ὑποβαλόντος τὴν ἐπερώτησιν, διότι ἐπετυγχάνετο οὕτω μικρά τις ἀναβολὴ πρὸς συζήτησιν νομοσχεδίων. Ἀλλ’ ἐνόσῳ ἕκαστος βουλευτὴς ἔχει τὴν ἀξίωσιν, αὐτὸς νὰ ὁρίζῃ τὴν ἡμέραν τῆς συζητήσεως τῆς ἐπερωτήσεώς του, ἢ καὶ ἄνευ προειδοποιήσεως νὰ προβαίνῃ εἰς ἀνάπτυξιν τῆς ἐπερωτήσεώς του, προκαλῶν συζήτησιν, ἐνόσῳ τὰ ζητήματα ταῦτα δὲν κανονισθῶσι, παράτασις τῶν συνεδριάσεων εἶναι ἀναπόφευκτος, εὐθύνουσα τοὺς οὕτω προκαλοῦντας. Ἀφοῦ ἀναγκαζόμεθα νὰ ἐνδίδωμεν εἰς τὰς ἀπαιτήσεις τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καταναλισκούσης τὸν χρόνον τῶν συνεδριάσεων εἰς ἀσκόπους ἐπερωτήσεις καὶ εἰς ἀγορεύσεις πρὸς παρακώλυσιν, δὲν ἐπιτρέπεται εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ ὁμιλῇ περὶ πιέσεως. Ὅταν αὕτη καταναλίσκῃ τὸν χρόνον τῆς συνεδριάσεως εἰς ἐπερωτήσεις καὶ εἰς ἀπεραντολογίας, δὲν ὑπολείπεται εἰς ἡμᾶς ἄλλο ἢ ὅπως καὶ μετὰ τὴν 7ην, ἢ τὴν 8ην, ἢ τὴν 9ην ὥραν παραμένωμεν ἐνταῦθα, ἀγωνιζόμενοι ἵνα προβῶμεν εἰς πραγματικὰς ἐργασίας.

§19ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὅταν ἡ Βουλὴ εἰσέρχηται εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἂς εἴπῃ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ πλειονοψηφία, ὅτι θὰ ἐργασθῶμεν ἐπὶ 4 ἢ 5 ὥρας, καὶ τότε ἐννοῶ ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶπεν ὁ Κύριος Πρωθυπουργός. Ἀλλ’ ὁ Κύριος Πρωθυπουργὸς εἶπεν, ὅτι τοῦτο συμβαίνει, διότι ἡ Ἀντιπολίτευσις παρατείνει τὸν χρόνον δι’ ἀπεραντολογιῶν. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· ἡ Κυβέρνησις διευθύνει τὴν πλειονοψηφίαν καὶ δύναται νὰ κανονίσῃ τὰς ἐργασίμους ὥρας τῆς Βουλῆς, καὶ τότε δύναται νὰ ἐπιῤῥίψῃ τὴν μομφὴν εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν. Δὲν πρέπει ἡ Κυβέρνησις νὰ παραπονῆται, ὅταν παρατείνηται ἐπ’ ἄπειρον ἡ συνεδρίασις, ὅπως τελειώσῃ ὅλη ἡ ἡμερησία διάταξις.

§20ΡΙΚΑΚΗΣ. Συμφωνῶ πληρέστατα μὲ τὸν Κύριον Πρωθυπουργὸν, ὅτι τὸ ζήτημα τῶν ἐπερωτήσεων εὑρίσκεται ἐν ἀταξίᾳ. Ὁ Κανονισμὸς προβλέπει περὶ τούτου. Καὶ ἄλλοτε ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν τὸ μέρος τοῦ Κανονισμοῦ τοῦτο, καὶ ἔφερε καλὰ ἀποτελέσματα· τοῦτο ἐξαρτᾶται ἀπὸ ἡμᾶς καὶ δυνάμεθα νὰ τὸ ἀποφασίσωμεν. Δύο λοιπὸν εἶναι τὰ ἀντικείμενα, ἐπὶ τῶν ὁποίων πρέπει ν’ ἀποφασίσῃ ἡ Βουλή· πρῶτον, νὰ ὁρίσῃ τὴν ὥραν, καθ’ ἣν ἄρχονται αἱ συνεδριάσεις· ἀλλὰ νὰ φανῶμεν ἀκριβεῖς εἰς τὴν ἐκτέλεσιν· δεύτερον, νὰ κανονίσῃ τὰ τῶν ἐπερωτήσεων, διότι φρονῶ, ὅτι δὲν εἶναι τακτικὸν, ὅταν γίνωνται ἐπερωτήσεις, νὰ γίνεται ἀμέσως ἐπ’ αὐτῶν συζήτησις, ἀλλὰ νὰ ὁρισθῇ μία ἡμέρα τῆς ἑβδομάδος νὰ συζητῶνται. Ὥστε προτείνω τὴν 2αν ὥραν νὰ συνερχώμεθα καὶ νὰ μένωμεν, ὅσον εἶναι δυνατὸν, αἱ δὲ ἐπερωτήσεις νὰ συζητῶνται τὸ Σάββατον.

§21ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἐγὼ δὲν εἶμαι σύμφωνος νὰ τεθῇ περιορισμὸς εἰς τὸ ὕψιστον δικαίωμα τοῦ βουλευτοῦ, τοῦ ἐνασκεῖν τὸν ἔλεγχον ἐπὶ τῶν κυβερνητικῶν πράξεων. Ὁ βουλευτὴς ἔχει ἐντολὴν ἀπὸ τοὺς ἐκλογεῖς του ν’ ἀντιπροσωπεύσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους, ἀλλὰ καὶ ἰδιαιτέρως καὶ τὰ τοῦ νομοῦ, παρ’ οὗ ἐκλέγεται. Ὅταν δὲ συμβαίνωσιν ἐν τῇ διοικήσει πράξεις ἄξιαι ἐλέγχου, καὶ ἂν πρόκειται νὰ παράσχῃ συνδρομὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁ βουλευτὴς, οὔτε τότε δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ παραιτηθῇ τοῦ δικαιώματος αὐτοῦ τοῦ ἐλέγχου, ἄνευ οὐσιώδους ἀθετήσεως τοῦ καθήκοντος αὐτοῦ. Ἀλλ’ ἀποκρούω καὶ τὴν αἰτίασιν τοῦ Κυρίου Πρωθυπουργοῦ, τὴν ὁποίαν ἠθέλησε νὰ ἐπιῤῥίψῃ κατὰ τῆς μειονοψηφίας, ὅτι σκοπὸς αὐτῆς εἶναι, δι’ ἀπεραντολογιῶν νὰ διακωλύῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἔχω καθῆκον, ὑπὲρ τῆς ἀληθείας συνηγορῶν καὶ ὡς μέλος τῆς μειονοψηφίας, νὰ διαμαρτυρηθῶ κατὰ τῆς αἰτιάσεως ταύτης, διότι οὐδεμία ἔγινεν ἀπεραντολογία πρὸς τὸν σκοπὸν νὰ διακωλυθῇ ἡ ἐργασία τῆς Βουλῆς καὶ ἐμποδισθῇ ἡ Κυβέρνησις τῶν σκοπῶν, οὓς ἐπιδιώκει, ἐπιζητοῦσα ὅπως ἐπιψηφισθῶσι τὰ νομοσχέδιά της. Ἀλλὰ, Κύριοι, ἔχετε ὑπ’ ὄψιν σας, ὅτι ἡ ἡμερησία διάταξις τῆς Βουλῆς περιέχει 41 νομοσχέδια, σήμερον δὲ ὑπεβλήθησαν καὶ ἄλλα, καὶ δὲν εἰξεύρω πόσα ἐντὸς τῆς ἑβδομάδος θέλουσιν εἰσαχθῆ καὶ ὀφείλω μὲν νὰ ἐπαινέσω τὴν Κυβέρνησιν διὰ τοῦτο, ἀλλὰ θὰ τὴν παρακαλέσω, νὰ μὴ θέτῃ ὅριον, καθ’ ὃ ἡ Βουλὴ εἶναι ὑποχρεωμένη νὰ τὰ ἐπιψηφίσῃ, διότι πρέπει νὰ ἐλέγξωμεν, συζητοῦντες τὰ νομοσχέδια ἄρθρον πρὸς ἄρθρον, ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ, καὶ πρέπει νὰ ἔχωμεν τὸν ὑλικὸν χρόνον, τὸν ἀπαιτούμενον, ὅπως μετὰ μελέτην τινὰ πράξωμεν τοῦτο. Ἀλλὰ νὰ μᾶς ἀναγκάζητε διὰ καματηρᾶς πολυώρου ἐργασίας νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ μένωμεν οἱ ἀντιπολιτευόμενοι, νὰ μένωσι δύο ἢ τρεῖς μόνοι, καὶ σεῖς νὰ διέρχησθε τὰ νομοσχέδια ἀβρόχοις ποσὶ, τοῦτο νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι, οὔτε προσῆκον, οὔτε ἀξιοπρεπὲς, οὔτε πρὸς τὴν Βουλὴν, οὔτε πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, νὰ ὑποτεθῇ δηλαδὴ, ὅτι διὰ τοιούτων μηχανοῤῥαφιῶν θέλει νὰ ἐπωφεληθῇ. Ἀφοῦ ἔχετε τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς πλειονοψηφίας ἐξησφαλισμένην, διατὶ δὲν μᾶς δίδετε τὴν ἐλευθερίαν νὰ συζητήσωμεν κανονικῶς, ὥστε καὶ ἡ Συμπολίτευσις καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις νὰ ἐκπληρώσωμεν τὸ καθῆκόν μας; Πόθεν ἐξάγετε τὸ πόρισμα, ὥστε νὰ ἐπιῤῥίπτητε τὴν αἰτίασιν ταύτην κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅτι θέλει νὰ παρακωλύῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς; Πόσας ἡμέρας, Κύριοι, εἰργάσθημεν; ποία ἡμέρα παρῆλθε χωρὶς νὰ λάβητε ἀπὸ ἓν νομοσχέδιον; Μεταξὺ τῶν 41 τῆς ἡμερησίας διατάξεως καὶ τῶν 20, τὰ ὁποῖα εἰσηγάγετε, καὶ τῶν ἄλλων 20, τὰ ὁποῖα θὰ εἰσαγάγητε, δὲν ὑπάρχουσι νομοσχέδια σοβαρὰ καὶ ἄξια ἐρεύνης; ἐννοεῖτε νὰ μὴ τὰ ἐρευνήσωμεν; δηλώσατε τοῦτο· ἐὰν δὲ νομίζητε ὅτι, ὑπάρχουσιν ἄξια ἐρεύνης, μὴ θέλετε νὰ μετατρέψητε τὴν Βουλὴν εἰς ἄφωνον σῶμα, καὶ μᾶς ὠθῆτε εἰς ἀπεγνωσμένας πράξεις καὶ εἰς ἀηδεῖς σκηνὰς, διὰ τὰς ὁποίας πρέπει νὰ ἐντρέπεται, ὄχι βουλευτὴς, ἀλλὰ πᾶς Ἕλλην. Δὲν βλέπω τὸν λόγον, διατὶ νὰ σπεύδωμεν· ἔχομεν 6 μῆνας νὰ ἐργασθῶμεν, καὶ δὲν παρῆλθον οἱ 2· ὥστε μένουσι 4 ἀκόμη· διατὶ λοιπὸν νὰ μένωμεν μέχρι τοῦ μεσονυκτίου; Καὶ ἂν δὲν τελειώσωμεν τὴν μεγάλην Πέμπτην, ἂς ἐξακολουθήσωσιν αἱ ἐργασίαι καὶ μετὰ τὸ Πάσχα. Προτείνω λοιπὸν νὰ ὁρίσωμεν, ὄχι τὰς ὥρας, ἀλλὰ τὸ ποσὸν τῆς ἐργασίας. (Διάλογοι).

§22ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§23ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ὅσα συμβουλεύουσιν αὐτὴν τὴν στιγμὴν, ἀποδεικνύουσι τὴν μεγάλην ἀλήθειαν, τὴν ὁποίαν εἶπεν ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι ἐκεῖνα, διὰ τὰ ὁποῖα παραπονοῦνται οἱ Κύριοι συνάδελφοι, δὲν ἐξαρτῶνται ἀπὸ διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλ’ ἀπὸ τὴν κατάστασιν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν εὑρίσκεται ἡ Βουλή. Ἔπειτα ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐλέχθησαν ἐν ἀρχῇ τῆς συνεδριάσεως, ὁ ἀντιπολιτευόμενος κ. Ρικάκης ἐπρότεινε κἄτι τι, τὸ ὁποῖον ἔχει τὸ κῦρος ὅλων τῶν συνταγματικῶν καὶ κοινοβουλευτικῶν ἐθνῶν, ἤγουν αἱ ἐπερωτήσεις νὰ εἰσάγωνται ἄνευ συζητήσεως, νὰ ἀνακοινῶνται ἁπλῶς, νὰ δίδωνται ἐγγράφως εἰς τὰς χεῖρας τοῦ κ. Προέδρου τῆς Βουλῆς, καὶ νὰ ὁρίζηται ἡμέρα τακτικὴ πρὸς συζήτησιν. Βεβαίως ἓν τῶν μέσων, διὰ νὰ παραλύσῃ ἡ Βουλή, εἶναι, νὰ παρατείνωνται καθημερινῶς αἱ συζητήσεις ἐπὶ τῶν καθημερινῶς ὑποβαλλομένων ἐπερωτήσεων. Ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως ἀμέσως ἐδέχθη τὴν πρότασιν τοῦ κ. Ρικάκη, ἀλλ’ ἴδετε ἀμέσως, ὅτι ἠγέρθησαν ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως διαμαρτυρήσεις. Καὶ τί ἐπρότεινον ὁ ἀντιπολιτευόμενος βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος κ. Ρικάκης; ἐπρότεινε, τὸ ἐπαναλαμβάνω, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἰσχύει εἰς ὅλα τὰ μέρη τοῦ κόσμου, ὅπου ὑπάρχει κοινοβουλευτικὸν σύστημα. Ποία εἶναι ἡ κατάστασις τῆς Βουλῆς καὶ πόθεν αὕτη προέρχεται, οὔτε ἡμεῖς θὰ ἀπατήσωμεν περὶ τούτου τὸν κόσμον, οὔτε σεῖς τὴν γνωρίζουσι πολὺ καλὰ ὅλοι. Ἡ Ἀντιπολίτευσις δικαιοῦται καὶ ἔχει δικαιώματα ἱερὰ, καὶ πρέπει νὰ τὰ σεβασθῇ ἡ πλειοψηφία, ἀλλὰ ἔχει καὶ ἡ πλειοψηφία δικαιώματα, τὰ ὁποῖα ἐπίσης ὀφείλει νὰ σεβασθῇ ἡ μειονοψηφία. Ἐνταῦθα ὅμως τί γίνεται; γίνεται ἀνατροπὴ τῶν ὅρων τοῦ συνταγματικοῦ καὶ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος. Ἡ μειονοψηφία παρεμποδίζει τὴν πλειοψηφίαν ἀπὸ τοῦ νὰ ἐργασθῇ. Φαντάσματα προβάλλουσι καὶ ὄνειρα. Πρόκειται, φωνάζουσι, περὶ καταστροφῆς τοῦ συνταγματικοῦ πολιτεύματος, πρόκειται περὶ καταστροφῆς τῶν ἐλευθεριῶν. Τοὺς ἐρωτῶ: ποία μεγαλειτέρα καὶ θανασιμωτέρα πληγὴ δύνανται νὰ δοθῇ εἰς τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα καὶ τὰς ἐλευθερίας, ἐὰν κατορθώσωσι ν’ ἀποδείξωσιν, ὅτι ἡ πλειοψηφία, τουτέστιν ἡ Βουλή, δὲν δύναται νὰ κινηθῇ καὶ ἐνεργήσῃ ἐν Ἑλλάδι; Δὲν ἀπαιτεῖται μεγάλη ἱκανότης, ἢ μεγάλη ἀνδρεία, ἢ μεγάλη ἐπιτηδειότης, ἢ μέγα πνεῦμα, ὅπως 40 ἢ 50, συνηνωμένοι ἐν Ἀντιπολιτεύσει, παραλύσωσι πᾶσαν ἐνέργειαν ἐν Κοινοβουλίῳ, συγκειμένῳ ἐξ 150. Ἂς μοὶ συγχωρηθῇ νὰ εἴπω, ὅτι ἄλλοτε εἰς ἄλλο Κοινοβούλιον, συγκείμενον ἐκ 42, εἷς μόνος, εὑρεθεὶς ἐκεῖ ἀντιμέτωπος τῆς πλειοψηφίας, ἠμπόρεσε νὰ παραλύσῃ τὴν Βουλὴν ἐκείνην καὶ νὰ τὴν καταδικάσῃ ἐπὶ 2 μῆνας νὰ μὴ δυνηθῇ νὰ ψηφίσῃ, εἰμὴ ἓν καὶ μόνον, ὅλως ἀσήμαντον, νομοσχέδιον. Ἡ τακτικὴ αὕτη ἔπρεπε νὰ ἐγκαταλειφθῇ, διότι, ἐπαναλαμβάνω καὶ πάλιν, οὐ μόνον δὲν εἶναι πρὸς δόξαν ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι τὴν μετέρχονται, ἀλλ’ εἶναι καὶ τὸ ἀσφαλέστερον μέσον, ἵνα ἀποδειχθῇ, ὅτι τὸ κοινοβουλευτικὸν πολίτευμα δὲν δύναται νὰ προκόψῃ ἐν τῇ Ἑλλάδι. Ἀλλὰ περιττὰ ὅλα ταῦτα. Δὲν εἶναι μόνον τὸ ζήτημα τῶν ἐπερωτήσεων, ἀλλ’ εἶναι καὶ τὸ τῶν ἀπεραντολογιῶν, καὶ ἂν ὁ κ. Πετρίδης ἤθελεν εὑρεθῆ χθὲς ἐντὸς τῆς Βουλῆς, μὲ ὅλην τὴν ἀπάθειαν, τὴν ὁποίαν ἔχει, δὲν ἤθελεν ἀνεχθῆ τὴν γενομένην κατάχρησιν, καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀπεραντολογίαν. Μᾶς εἴπετε διὰ τοῦ στόματος τοῦ κ. βουλευτοῦ Κεφαλληνίας, διὰ τί θέλετε νὰ ἐργασθῆτε καὶ νὰ συζητήσητε τὰ νομοσχέδια, καθ’ ὃν τρόπον τὰ συζητεῖτε; Μὴ νομίσητε, ὅτι θὰ ἀπατήσητε τὸν κόσμον, διατὶ θέλετε κατ’ αὐτὸν τὸν τρόπον νὰ τὰ συζητήσητε· ἀλλὰ καὶ ἡμεῖς ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος θέλομεν νὰ δείξωμεν, ὅτι, ἀφοῦ τοιαῦτα προσκόμματα μᾶς παρεμβάλλονται, μεταχειριζόμεθα πᾶν θεμιτὸν μέσον, ὅπως, εἰ δυνατὸν, ἠμπορέσωμεν νὰ φθάσωμεν εἰς συμπέρασμα, κατὰ τὴν ἰδέαν σας συμπέρασμα καταστροφῆς, καθ’ ἡμᾶς συμπέρασμα ὠφέλιμον διὰ τὴν Πολιτείαν. Ἡμεῖς θὰ ἐπιμείνωμεν εἰς τὴν θέσιν μας, ἐρειδόμενοι ἐπὶ νομίμων μέσων. Ἰδοὺ, εἶναι πέμπτη ὥρα καὶ δὲν εἰσήλθομεν ἀκόμη εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἡμερησίας διατάξεως, καὶ γνωρίζετε ὁποῖον εἶναι τὸ σημερινὸν θέμα. Θὰ ἐξακολουθήσητε αὐτὴν τὴν κατάστασιν, προσπαθοῦντες νὰ μὴ ψηφισθῇ κἀνὲν ἀπὸ τὰ νομοσχέδιά μας; Μὴ ἐλπίσητε ν’ ἀπατήσητε τὸν κόσμον. Ἡμεῖς θὰ προσπαθήσωμεν, ἔστω διανυκτερεύοντες, ἔστω ὑποφέροντες, ὅσα ὑποφέρομεν, νὰ πείσωμεν τὸν κόσμον, ὅτι καθήμεθα ἐνταῦθα, ὅπως ἐκτελέσωμεν τὸ καθῆκόν μας, καὶ ἐξασκήσωμεν τὰ δικαιώματά μας· ἀλλ’ ὑμεῖς μᾶς ἐμποδίζετε νὰ προχωρήσωμεν, καὶ εἶναι εὔκολον νὰ τὸ ἐπιτύχητε· ἰδοὺ διατὶ ἐπιμένομεν καὶ θὰ ἐπιμένωμεν εἰς τὴν θέσιν μας, ὅπως ὁ κόσμος ὅλος, ὁ μὴ ἀπατώμενος, ἴδῃ ποῖοι παραλύουσι πᾶσαν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς.

§24ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νομίζω, ὅτι εἰσὶν ὑπερβολικὰ, ὅσα εἶπεν ὁ ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Ἐπὶ 20 ἡμέρας μόνον ἐργάζεται ἡ Βουλὴ, καὶ ἐντὸς αὐτῶν ἐψήφισε τόσα νομοσχέδια, ὧν τινὰ σπουδαιότατα. Δὲν πρέπει ἑπομένως ν’ ἀπευθύνῃ μομφὴν κατὰ τῆς Βουλῆς, ὅτι δὲν εἰργάσθη μέχρι σήμερον. Ἡ Κυβέρνησις νομίζει ἴσως, ὅτι ἐντὸς μηνὸς πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ συζητήσῃ καὶ ψηφίσῃ τὰ ὑποβληθέντα νομοσχέδια· βεβαίως τοιαύτην γνώμην πᾶς ἀμερόληπτος θὰ χαρακτηρίσῃ ὡς τάσιν αὐτῆς ν’ ἀφαρπάσῃ ταῦτα. Δὲν εἶναι δυνατὸν, οὐχὶ νὰ συζητήσωμεν ἐντὸς τόσῳ μικροῦ διαστήματος, ἀλλ’ οὔτε ν’ ἀναγνώσωμεν ἐπισταμένως ταῦτα. Ἄδικον ἑπομένως μομφὴν ὁ Κύριος Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν ἀπευθύνει πρὸς τὴν μειονοψηφίαν. Ἂν δὲ ἀπὸ τῆς 4ης ὥρας, καθ’ ἣν συνέρχεται ἡ Βουλὴ, μέχρι τῆς 5ης ἢ 6ης συζητεῖ ἐπὶ ζητημάτων, ἀφορώντων εἰς τὸν ἔλεγχον τῆς Κυβερνήσεως, ὅπερ εἶναι ἓν τῶν κυριωτέρων αὐτῆς καθηκόντων, καὶ διὰ τοῦτο δὲν δύναται νὰ μεμφθῇ αὐτήν. Οὐδεμία ὑπάρχει διάθεσις πρὸς παρακώλυσιν τῶν ἐργασιῶν. Ἡ μειονοψηφία θέλει, ὅπως συζητηθῶσι καὶ μελετηθῶσι τὰ νομοσχέδια ταῦτα, διότι θεωρεῖ αὐτὰ πολλῆς σπουδαιότητος. Πρό τινων ἐτῶν, ὡς ἐνθυμοῦμαι, συνεζητήθη τὸ ζήτημα τῶν ἐπερωτήσεων καὶ ὡρίσθη, ὅπως ὑποβάλλωνται αὗται συντόμως καὶ ἐγγράφως· ὡρίζετο δὲ ἡμέρα τῆς ἑβδομάδος πρὸς συζήτησιν αὐτῶν. Τοῦτο δύναται καὶ πάλιν νὰ ὁρισθῇ, ὅπως μὴ κατὰ τὰς λοιπὰς ἡμέρας παρατείνωνται ἐπὶ μακρὸν αἱ συνεδριάσεις· διότι δὲν ἀγνοεῖ καὶ ἡ πλειοψηφία, ὅτι ἐν τῇ Βουλῇ, καὶ ἐντεῦθεν καὶ ἐκεῖθεν, ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, μὴ ἔχοντες τὴν κρᾶσιν τοῦ Κυρίου Πρωθυπουργοῦ. Διὰ τοῦτο νομίζω καλὸν νὰ ὁρισθῇ ὁ ἀνώτατος ὅρος τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, (θόρυβος) νὰ παραδεχθῇ δὲ αὕτη ὡς ἀνώτατον ὅρον τὴν πεντάωρον, ἢ τὸ πολὺ ἑξάωρον ἐργασίαν.

§25Κ. ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§26ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργείου τῆς χρήσεως τοῦ 1886 ἐκ δραχμῶν 116,900. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 128).

§27ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ ποίαν αἰτίαν;

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἰδοὺ ὁ πίναξ. «Ἔξοδα ὑπηρεσίας Ὑπουργείου 2,200, ἔξοδα ὑπηρεσίας νομαρχῶν 800, ἔκτακτοι ἀνάγκαι διοικητικῶν γραφείων 1200, ἐνοίκια φυλακῶν 500, ἀνατύπωσις ἐκλογικῶν καταλόγων κλπ,» ὡς δύναται ὁ κ. βουλευτὴς νὰ ἴδῃ ἐκ τοῦ πίνακος. Δεύτερον νομοσχέδιον, περὶ χορηγήσεως πιστώσεως εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1886 ἐκ δραχ. 161,901 δι’ ἄνθρακας, χορηγηθέντας διὰ τὴν μεταφορὰν τῆς πλωτῆς δεξαμενῆς. Εἶναι παρελθούσης χρήσεως, καὶ εἶχεν ὑποβληθῆ εἰς τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον, ἀλλὰ δὲν ἐψηφίσθη. Καὶ νομοσχέδιον περὶ χορηγήσεως ἐκτάκτου πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 2,240 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν τῆς χρήσεως τοῦ 1886, πρὸς πληρωμὴν ἀποζημιώσεως εἰς τὴν Ἀτμοπλοϊκὴν Ἑταιρίαν διὰ μεταφορὰν τῶν βουλευτῶν κατὰ τὴν δευτέραν Σύνοδον τῆς δεκάτης Περιόδου. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 129 καὶ 130).

§29ΜΑΝΕΤΑΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν κτλ). Καταθέτω διαφόρους πίνακας, περιέχοντας ἀπαντήσεις εἰς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ἐζήτησεν ὁ Κύριος βουλευτὴς ἐξ Ἀργολίδος καὶ Κορινθίας. Περὶ τῶν ἐλλειπουσῶν, πληροφορῶ τὸν Κύριον βουλευτὴν, ὅτι καταβάλλονται πολλαὶ ἐργασίαι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ, ὅπως ταχέως συμπληρωθῶσι.

§30ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Προχθὲς παρεκάλεσα τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, νὰ καταθέσῃ ἕνα φάκελλον ἐγγράφων, καὶ τὸν συμπολίτην μου κ. Ὑπουργὸν τῆς Παιδείας, νὰ καταθέσῃ ἀποφάσεις τινάς.

§31ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἐντὸς τῆς συνεδριάσεως θὰ καταθέσω τὰ ἔγγραφα.

§32ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Ὑπουργὲ τῶν Ἐσωτερικῶν, παρακαλῶ νὰ μὲ πληροφορήσητε, ἐὰν ἐλάβετε γνῶσιν περὶ μιᾶς ὑποθέσεως, περὶ τῆς ὁποίας ἔλαβον χθὲς τηλεγράφημα προσώπου σημαίνοντος, καὶ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ καὶ ἐν τῷ νομῷ τὸ ἑξῆς. (Ἀναγινώσκει τὸ τηλεγράφημα).

§33ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Οὐδεμίαν ἔλαβον γνῶσιν.

§34ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ τηλεγράφημα τοῦτο ἐλήφθη εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, τὸ ὁποῖον ἐξετάζῃ περὶ τῆς ὑποθέσεως· πρόκειται περὶ κατοχῆς γαιῶν, καὶ ὅταν λάβωμεν τὰς πληροφορίας, ἀμέσως θὰ τὰς φέρωμεν.

§35ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ὁ κ. Δηλιγιάννης ἔχει τὸν λόγον, ἐὰν δὲν κρίνῃ ἀναγκαῖον ἡ Βουλὴ νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τῶν χθὲς παρὰ τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν ὑποβληθέντων νομοσχεδίων, περὶ τῶν μετὰ τῆς Ἀγγλίας καὶ Γαλλίας συμβάσεων.

§36ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα, νὰ προηγηθῶσι. (Ἀναγινώσκονται καὶ ψηφίζονται εἰς αʹ ἀνάγνωσιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, αʹ) τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπανορθώσεως γραφικοῦ λάθους ἐν τῇ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Ἀγγλίας συνομολογηθείσῃ συμβάσει καὶ βʹ) τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐπανορθώσεως γραφικοῦ λάθους ἐν τῇ μεταξὺ Ἑλλάδος καὶ Γαλλίας ψηφισθείσῃ προσωρινῇ ἐμπορικῇ συμβάσει.)

§37Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὅτε πρό τινων ἑβδομάδων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ τρέχοντος ἔτους, δὲν συνώδευσεν αὐτὸν διὰ προφορικῆς τινος εἰσηγήσεως, ἀνέμνησεν ὅμως εἰς τὴν Βουλήν, ὅτι τοιαύτην προφορικὴν εἰσήγησιν ἐποιήσατο εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλήν, ὅτε εἰς ἐκείνην, περὶ τὰ τέλη τοῦ Ὀκτωβρίου παρελθόντος ἔτους, εἶχεν εἰσαγάγει αὐτὸν τοῦτον τὸν Προϋπολογισμόν. Ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887, τὸν ὁποῖον προεξήλεγξεν ἤδη ἡ ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐπιτροπή, μᾶς ἔδωκεν ἀπαισίους καὶ δυσαρέστους πληροφορίας περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους. Κατὰ τὴν συνοδεύουσαν αὐτὸν γραπτὴν, ἐκτυπωθεῖσαν δὲ καὶ διανεμηθεῖσαν εἰς ἡμᾶς μετὰ τοῦ τεύχους τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἔκθεσιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ ἔτους τούτου ἤθελε περιέχει ἔλλειμμα 22,000,000 δρ., ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἔσπευδε νὰ λάβῃ φροντίδα περὶ πληρώσεως τοῦ ἐλλείμματος τούτου, καὶ σκεφθεὶς ν’ ἀποφασίσῃ, ὅτι τὸ ἔλλειμμα τοῦτο ἔπρεπε νὰ πληρώσῃ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων, καὶ ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν συνέτασσε τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλὴν καὶ εὕρηνται ὑπ’ ὄψιν αὐτῆς ἐκκρεμῆ. Καὶ δὲν εἶναι μόνον τὸ ἔλλειμμα τῶν ἑκατομμυρίων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ τὰς ἀπαισίους καὶ δυσαρέστους πληροφορίας, ἃς ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ τούτου ἐλάβομεν· δὲν εἶναι οὐδὲ τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885, τὸ ὁποῖον, καθ’ ἃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀνήγγειλεν εἰς τὴν Βουλὴν ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1886, καθ’ ἃ δὲ βεβαιοῦται νῦν ἐκ τοῦ δημοσιευθέντος προσωρινοῦ Ἀπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ ἔτους 1885, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εὐλόγως ὑπέθεσεν, ὅτι θέλει εἶσθαι ὑπέρογκον· ἀλλὰ τὰς ἀπαισίους καὶ δυσαρέστους πληροφορίας ἰδίως ἀποτελεῖ τὸ ἄγγελμα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς ἔδωκε τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1886, ὅτε εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν, ὅτι ἡ οἰκονομικὴ πίστις τοῦ Κράτους κατερειπιώθη καὶ κατέπεσεν εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, ὥστε, ἐὰν τὸ Κράτος ἤθελε νὰ δανεισθῇ οἱονδήποτε ποσὸν, ἦτο ἀδύνατον εἰς αὐτὸ νὰ εὕρῃ οὐδὲ ἑκατὸν χιλιάδας δραχμῶν. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν συνέταξε μόνον τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, εἶχε συντάξει καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, τὸν ὁποῖον εἶχεν εἰσαγάγει κατὰ τὰ τέλη Ὀκτωβρίου 1884 εἰς τὴν Βουλὴν ἐκείνην, ἥτις διελύθη τὸν Φεβρουάριον τοῦ 1885, τὸν ὁποῖον ὅμως αὕτη δὲν ἠξίωσε τότε νὰ λάβῃ ὑπ’ ὄψιν καὶ νὰ ψηφίσῃ. Ὅταν εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν ἐκεῖνον τοῦ 1885 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, μᾶς εἶχε τὰ μάλιστα ἐνθαῤῥύνει, διότι ὄχι μόνον δὲν μᾶς παρεσκεύασε ν’ ἀκούσωμεν τοιαύτην ἀπαίσιον καὶ δυσάρεστον πληροφορίαν περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους, ἀλλὰ καὶ μᾶς ἐνεθάῤῥυνε, παραστήσας τότε, ὅτι διὰ τοῦ Προϋπολογισμοῦ του ἐκείνου ἠθέλομεν βεβαίως ἔχει περίσσευμα ἐκ δραχμῶν 388,608. Καὶ ἀληθῶς τὰ ἔσοδα, τὰ ὁποῖα δι’ ἐκείνου τοῦ Προϋπολογισμοῦ ὑπελόγιζεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀνήρχοντο εἰς 85,641,546 δρ., τὰ δὲ ἔξοδα εἰς 85,252,938 δρ.· ὥστε τὸ περίσσευμα τῶν 388,608 δρ. ἦτο βέβαιον. Καὶ τὸ περίσσευμα τοῦτο ἤθελε κατορθωθῆ μόνον, ἐὰν ἡ Βουλὴ τότε ἐπεψήφιζεν ἓν νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον εἶχε προβάλει, περὶ μεταβολῆς τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, ἐκ τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ὁποίου προσεδόκα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτι ἤθελε πορισθῆ περισσότερα ἔσοδα, 2,200,000 δραχ., καὶ προσέτι ἓν ἄλλο νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον τότε εἶχεν ὑποβάλει, περὶ φορολογίας τῆς διὰ ξηρᾶς μεταφερομένης καυσίμου ξυλείας, ἐκ τοῦ ὁποίου καὶ ἐκείνου, ἂν ἐφηρμόζετο, ἤθελεν ἐξασφαλίσει πρόσοδον 470,000. Ἐὰν ὅμως ταῦτα δὲν ἐψηφίζοντο, τὸ Κράτος ἤθελεν ἀπολέσει 2,200,000 καὶ 470,000, τὸ ὅλον 2,670,000. Ἀλλ’ ἀφοῦ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1885 εἶχε κατὰ τὸν Κύριον Πρωθυπουργὸν περίσσευμα δραχμὰς 388,608, ἤθελεν ἔχει μικρὸν ἔλλειμμα ἐκ 2,281,392 δρ. ἐὰν οἱ νόμοι οὗτοι δὲν ἐπεψηφίζοντο, ἔλλειμμα, τὸ ὁποῖον ἀληθῶς ἦτο ἀνάξιον τῆς προσοχῆς καὶ τῆς Βουλῆς καὶ τοῦ Ὑπουργείου. Τοιοῦτον μικρὸν ἔλλειμμα δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ παρασκευάσῃ τοιαύτην, ἐπαναλαμβάνω, ἀπαίσιον κατάστασιν τῶν οἰκονομικῶν, οἵαν περιέγραφεν εἰς ἡμᾶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἰσάγων τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ τρέχοντος ἔτους. Ἀπὸ τοῦ 8βρίου τοῦ 1884, ὅτε εἰσῆγεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ ἔτους 1885, μέχρι τοῦ 8βρίου τοῦ 1886, ὅτε εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887 καὶ μᾶς ἔδωκε τὰς ἀπαισίους ταύτας πληροφορίας, παρῆλθον ἀκριβῶς δύο μόνον ἔτη. Τί συνέβη κατὰ τὴν διάρκειαν τῶν δύο τούτων ἐτῶν, τὸ ὁποῖον μᾶς περιήγαγεν εἰς τοιαύτην οἰκτρὰν ἀληθῶς οἰκονομικὴν κατάστασιν, εἰς τοιαύτην ἀμήχανον θέσιν, ὥστε οὐ μόνον κατὰ τὸ 1885 νὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα 26 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων, οὐ μόνον κατὰ τὸ 1886 νὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα, τίς οἶδε πόσον, οὐ μόνον κατὰ τὸ 1887 νὰ ἔχωμεν ἔλλειμμα 22 ἑκατομμυρίων, τὸ ὁποῖον εὐτυχῶς θὰ ἀποφύγωμεν, χάρις εἰς τὴν πρόνοιαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐπινοήσαντος νὰ προτείνῃ τὴν αὔξησιν τῶν φόρων, ἀλλὰ καὶ νὰ καταναλώσωμεν πᾶσαν τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, ὥστε νὰ μὴ δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν νὰ δανεισθῶμεν οὐδ’ 100,000 δραχμῶν; τί συνέβη, τὸ ὁποῖον κατέστρεψε τὴν πίστιν τοῦ Κράτους, εἰς τοιοῦτον βαθμόν; Τὸ γεγονὸς μοὶ φαίνεται ἄξιον ἐξετάσεως. Τὴν ἐξέτασιν ταύτην δὲν ἐπιχειρῶ ἐγὼ πρῶτος, τὴν ἐπεχείρησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ ἠρεύνησε πῶς συνέβη τὸ πρᾶγμα, καὶ διὰ τῆς ἐκθέσεως, δι’ ἧς συνώδευσε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, ὅταν εἰσήγαγεν αὐτὸν εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν περὶ τὰ τέλη τοῦ παρελθόντος 8βρίου, καὶ ἥτις ἐτυπώθη καὶ ὑπάρχει ἐν τῷ τεύχει τούτῳ, τὸ ὁποῖον ἔχω ὑπ’ ὄψει, μᾶς ἐξέθηκε τὰς αἰτίας. Αἱ αἰτίαι κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν δὲν εἶναι μία καὶ μόνη. Μία, ἡ κυριωτέρα, ἡ κεφαλαιώδης αἰτία, ἡ ὁποία κατὰ τὴν ἔκθεσιν, περὶ ἧς ὁ λόγος, παρεσκεύασε τὴν ἀπαίσιον ταύτην οἰκονομικὴν κατάστασιν, εἶναι, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1885, τὸν ὁποῖον συνέταξε τὸ Ὑπουργεῖον, τὸ ὁποῖον συνέστη κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1885, ἐστηρίχθη ἐπὶ τῆς καταλύσεως τῶν φόρων. Εἶπον, ὅτι, κατὰ τὴν προφορικὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὴν ὁποίαν ἐποιήσατο εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ τὰ τέλη τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1886, ὑπάρχουσι καὶ ἄλλαι αἰτίαι· ἀλλὰ κατὰ τὴν γραπτὴν ἔκθεσιν αὐτοῦ, ἐτέθη ὡς κυρία αἰτία ἡ εἰρημένη· διὰ τοῦτο, νομίζω, ὅτι, ἂν πρέπῃ νὰ ἐξετάσωμεν τὸ θέμα, τὸ ὁποῖον προβάλλεται εἰς ἡμᾶς περὶ τῆς αἰτίας τῆς τοιαύτης ἐπὶ τὰ χείρω μεταβολῆς τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους, πρέπει πρὸ παντὸς νὰ ἐρευνήσωμεν τὴν αἰτίαν ταύτην, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προέβαλεν εἰς ἡμᾶς. Κατὰ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἐνῷ τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους διετέλουν εἰς εὐάρεστον κατάστασιν, ἐνῷ δ’ αἰσίως ἔβαινεν ἡ οἰκονομικὴ κίνησις καὶ τοῦ Κράτους καὶ τῆς χώρας, ἐπῆλθεν ἀπαίσιον συμβεβηκός. Τὸ συμβεβηκὸς τοῦτο ἦτο τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα παρήγαγεν ἡ 7 Ἀπριλίου, διότι ἕνεκα ταύτης ἠναγκάσθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ παραιτηθῇ τῆς Ἀρχῆς, ἕνεκα ταύτης συνέστη Ὑπουργεῖον ἄλλο, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον συνέστη κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1885, τὸ ὁποῖον, ἐνῷ ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1885 κατεδήλου τὴν αἰσίαν τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους κατάστασιν, παρεσκεύασεν ἄλλον Προϋπολογισμὸν, ὅστις ἐπήνεγκε τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1885, τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1886, τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1887, καὶ συνετέλεσεν εἰς τὸ νὰ καταπέσῃ ἡ πίστις τοῦ Κράτους εἰς τοιοῦτον βαθμὸν, οἷον ἐξεικόνισεν ὁ κ. Πρωθυπουργός. Εἶπον, ὅτι τὸ θέμα μοὶ φαίνεται ἄξιον ἐξετάσεως, οὐχὶ ὅπως μοὶ δοθῇ εὐκαιρία νὰ ἀποκρούσω αἰτίασιν ἐκτοξευομένην καθ’ ἡμῶν διὰ τῆς ἐπισήμου ἐκθέσεως τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, οὐχὶ διὰ νὰ ὑπερασπίσω τὴν διοίκησιν τοῦ Ὑπουργείου, τὸ ὁποῖον συνέστη κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1885, ἡ ὁποία δὲν διήρκεσεν εἰμὴ 8 μῆνας κατὰ τὸ 1885 καὶ τέσσαρας μῆνας κατὰ τὸ 1886, διότι εἰς τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργείου τοῦ 1885 παρέχονται εὐτυχῶς πολλὰ μέσα διὰ νὰ ἀποκρούσωσι πᾶσαν κατ’ αὐτῶν ἐκτοξευομένην συκοφαντίαν. Ἀλλὰ τὸ θέμα εἶναι ἄξιον ἐξετάσεως δι’ ἄλλον λόγον. Προβάλλεται διὰ τῆς οἰκονομικῆς πολιτείας τοῦ Ὑπουργείου ἓν σύστημα οἰκονομικὸν, εἰς τὸ ὁποῖον στηρίζει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὴν ἐλπίδα, ὅτι θέλει σώσει οἰκονομικῶς τὸν τόπον, τὸ σύστημα τῆς πληρώσεως τῶν ἐλλειμμάτων διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων, τὴν ὁποίαν ζητεῖ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ὑπαρχόντων φόρων, ἢ δι’ ἐπιβολῆς νέων φόρων. Ἐὰν τὸ σύστημα τοῦτο, ἐπιψηφιζόμενον ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἤθελεν ἐπιτύχει, — καὶ ὡς πολίτης, σᾶς βεβαιῶ, εὔχομαι νὰ ἐπιτύχῃ, — ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἕνεκα τῆς ἀνάγκης ταύτης, θέλει ὑποχρεωθῆ νὰ καταβάλῃ εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον περισσότερα, ἀφ’ ὅσα συνήθως μέχρι τοῦδε κατέβαλε, 37 ἑκατομμ. Ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς λοιπὸν, ὁ ὁποῖος θέλει ὑποβληθῆ εἰς τοιαύτην ἐσχάτην θυσίαν, νομίζω, ὅτι ἔχει δικαίωμα νὰ μάθῃ, τίνες ἦσαν οἱ αἴτιοι τῆς καταστάσεως ταύτης, ἢ τίνες ἐδημιούργησαν τοιαύτην ἔκτακτον ἀνάγκην, ἧς ἕνεκα ἀναγκάζεται νὰ καταβάλλῃ καὶ μέρος τῶν ἀναγκαιούντων πρὸς τὸ ζῇν εἰς τὰς οἰκογενείας αὐτῶν. Ἀλλ’ ἐὰν κατὰ δυστυχίαν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ἐπιψηφισθὲν παρ’ αὐτῆς, ἤθελεν ἀποτύχει, ἂν δὲν ἤθελε παραγάγει τὰ ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα ὁ Κύριος Πρωθυπουργὸς προσδοκᾷ ἐξ αὐτοῦ, ἐὰν, ἀντὶ νὰ εἰσπραχθῶσι 37 ἑκατομμύρια πλείω, ὅσων εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1884 καὶ 1885, εἰσπραχθῶσι τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα εἰσεπράττοντο μέχρι τοῦδε, ἢ 4, ἢ 5, ἢ 8 ἑκατομμύρια περισσότερα, ἐὰν ἕνεκα τούτου ἤθελον λείψει ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν 37, ἢ 35, ἢ 30 ἑκατομμύρια, ἡ κατάστασις, τὴν ὁποίαν οὕτω ἤθελε παρασκευάσει εἰς τὰ οἰκονομικὰ τοῦ Κράτους, εἶναι κατάστασις λίαν ἐπικίνδυνος, καὶ κατ’ ἐκείνην τὴν στιγμὴν ἔχει δικαίωμα ὡσαύτως ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς νὰ μάθῃ, τίνες ἐγένοντο αἴτιοι τῆς τοιαύτης ἀμηχάνου καταστάσεως, εἰς ἣν περιήχθη τὸ Κράτος, ἕνεκα τίνων θέλει παρασκευασθῆ ἡ κατάστασις ἐκείνη, ἐὰν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ Κυρίου Πρωθυπουργοῦ, ἐπιψηφιζόμενον ὑπὸ τῆς Βουλῆς, ἤθελεν ἀποτύχει κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Διὰ τοῦτο μοὶ φαίνεται, ὅτι δύναμαι νὰ ἐλπίσω, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν θέλει ἀπαυδήσει, ἀκούουσα ἐμοῦ, ἀναπτύσσοντος τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ὁ Κύριος Πρωθυπουργὸς πρῶτος προέβαλεν ὑπὸ τὴν ἔρευναν αὐτῆς, ὅτι δὲ θέλει ἀνεχθῆ ἐμοῦ, λεπτολογοῦντος καὶ ἀπασχολοῦντος αὐτὴν δι’ ἀριθμῶν, τῶν ὁποίων βεβαίως ἡ ἀπαγγελία καὶ ἡ ἀκρόασις δὲν εἶναι τερπνὸν ἄκουσμα διὰ τοὺς ἀκροωμένους. Ἡ πρώτη, κατὰ τὸν Κύριον Πρωθυπουργὸν, αἰτία, ἧς ἕνεκα παρεσκευάσθη τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1885, ἐξ 20 καὶ πλέον ἑκατομμυρίων, ἧς ἕνεκα παρεσκευάσθη τὸ ἄγνωστον ἔτι, ἀλλὰ βεβαίως ὀγκῶδες, ἔλλειμμα τοῦ 1886, ἧς ἕνεκα παρεσκευάσθη τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1887, τὸ ὁποῖον, χάρις εἰς τὴν πρόνοιαν τοῦ Κυρίου Πρωθυπουργοῦ, πρόκειται νὰ καλύψωμεν, ἡ πρώτη καὶ κυρία αἰτία, ὡς ἔγραφεν ὁ Κύριος Πρωθυπουργὸς, εἶναι, ὅτι ἡ διοίκησις τοῦ 1885 ἐστηρίχθη ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς καταλύσεως προσόδων ὑφισταμένων, δηλαδὴ τῆς καταργήσεως φόρων. Πρὸ πολλοῦ καιροῦ ἀνεγίνωσκον ἐν ταῖς ἐφημερίσιν, αἵτινες ἔχουσιν ἀναλάβει τὴν ὑπεράσπισιν τοῦ πολιτικοῦ κόμματος, τοῦ ὁποίου ἡγεῖται ὁ νῦν Πρωθυπουργὸς, καὶ ἑπομένως τῆς Κυβερνήσεως αὐτοῦ, ἀνεγίνωσκον δυσφημίας παραπλησίας κατὰ τοῦ Ὑπουργείου τοῦ 1885. Ἔγραφον αἱ ἐφημερίδες αἱ φιλικαὶ τῷ Ὑπουργείῳ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις τοῦ 1882, τοῦ 1883 καὶ 1884 ἐπηγγέλθη εἰς τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν τὸ: κάτω οἱ φόροι, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἀποπλανηθεὶς, ἢ ἐξαγορασθεὶς ἐκ τῶν τοιούτων ἐπαγγελιῶν, ἐξανέστη καὶ κατεσκεύασε τὴν 7ην Ἀπριλίου, ὅτι τὸ προϊόν τῆς 7ης Ἀπριλίου, τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1885, ἔσπευσε νὰ ἐκτελέσῃ τὴν ὑπόσχεσιν, δι’ ἧς εἶχεν ἐξαγοράσει τὸν Ἑλληνικὸν λαὸν, δηλ. νὰ ἐφαρμόσῃ τὸ: κάτω οἱ φόροι. Ἀλλὰ βεβαίως τὴν δυσφημίαν ταύτην τῶν ὑπουργικῶν ἐφημερίδων, καὶ οἱ συνάδελφοί μου καὶ ἐγὼ, εἴχομεν τὴν δύναμιν νὰ καταφρονήσωμεν, ὡς πᾶς ἄνθρωπος ἔχει τὴν δύναμιν νὰ καταφρονῇ ἐκεῖνον, ὁ ὁποῖος δὲν αἰδεῖται νὰ ἰσχυρίζηται, ὅτι ἐν πλήρει μεσημβρίᾳ εἶναι νὺξ, ἢ ἐν μέσῃ νυκτὶ, ὅτι βλέπει τὸν ἥλιον ἐπὶ τοῦ στερεώματος. Ἀλλ’ ὅταν ἡ ἐπίσημος γλῶσσα τῆς Κυβερνήσεως κατὰ τρόπον, τὸν ὁποῖον ἴσως ὑπέλαβε συντελοῦντα εἰς τὸν σκοπόν της, οἰκειοποιῆται τὰς ἰδέας καὶ τὰς συκοφαντίας ταύτας, καὶ λεληθότως θέλῃ νὰ εἰσαγάγῃ αὐτὰς εἰς τὴν διάνοιαν τῆς Βουλῆς καὶ τὴν διάνοιαν τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένη, οὐδὲ εἰς τοὺς συναδέλφους μου, οὐδὲ εἰς ἐμὲ, ἡ σιωπή· διότι, ἂν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ὁ ἐν ταῖς ἐπαρχίαις καὶ ταῖς Ἀθήναις, δυσφορῇ, ἀκούων, ὅτι πρόκειται νὰ αὐξηθῶσιν οἱ φόροι κατὰ εἴκοσι καὶ πλέον ἑκατομμύρια, δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ δυσφορῇ, διότι εἶναι ἄξιος τῆς τύχης ταύτης, διότι αὐτὸς παρεσκεύασε τὴν ἀλλαγὴν ταύτην, παραπλανηθεὶς καὶ διαφθαρεὶς παρ’ ἡμῶν δι’ ὑποσχέσεων παραπλησίων, καὶ γενόμενος ἐργάτης τῆς ἡμέρας, ἧς ἕνεκα ἀπεχώρησε τῆς Ἀρχῆς τὸ Ὑπουργεῖον. Ὁ Κύριος Πρωθυπουργὸς, ὡς βλέπετε, ἐλησμόνησε πλέον ἡμᾶς. Ἂν κατὰ τὴν τριετίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκυβέρνα, ᾐτιᾶτο ἡμῶν, καὶ παρίστα ἡμᾶς εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαὸν ὡς Ἰρλανδοὺς, οἵτινες παρελύομεν τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, οἵτινες παρεκωλύομεν τὴν πρόοδον τὴν νομοθετικὴν, οἵτινες τέλος πάντων δὲν ἀφίναμεν αὐτὸν νὰ ἀναμορφώσῃ τὸν τόπον, νὰ ἀναπλάσῃ τὸ πολιτειακὸν οἰκοδόμημα καὶ νὰ ἀναθρέψῃ τὸν ἑλληνικὸν λαὸν κατὰ τὰς γνώμας καὶ τὰ φρονήματα αὐτοῦ· ἂν τὴν ἐπιοῦσαν μιᾶς νυκτὸς, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐψηφίσθησαν ἐν τῇ ἀπουσίᾳ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως δεκάδες νομοσχεδίων, μεταξὺ τῶν ὁποίων ἐθαυμάζετο τὸ περίκλυτον ἐκεῖνο δασμολόγιον, ἀπεσιωπῶντο ὅμως αἱ πιστώσεις αἱ ἀναπληρωτικαὶ, διὰ τῶν ὁποίων εἶχον παραβιασθῆ νόμοι τοῦ Κράτους καὶ διὰ τῶν ὁποίων εἶχον καλυφθῆ ἀνοσιουργήματα διοικητικά· ἄν, λέγω, τὴν ἐπιοῦσαν τῆς τοιαύτης νυκτὸς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μᾶς ὠνόμαζεν ἱεροσύλους, διότι δὲν ἐτολμῶμεν νὰ ἔχωμεν τὴν εὐθύνην τῆς κατὰ τοιοῦτον τρόπον νομοθετήσεως τῶν ἔργων αὐτῶν, δὲν περικλείουσι πλέον τὰ στέρνα αὐτοῦ τὰ αἰσθήματα τῆς ἀγανακτήσεως καθ’ ἡμῶν, ἀλλ’ ἀγανάκτησις ἄλλη βαρύνει αὐτὸν, ἡ ἀγανάκτησις κατὰ τῆς ἑβδόμης Ἀπριλίου, τὴν ὁποίαν θέλει νὰ παραστήσῃ ἐνώπιον τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὡς ὑπαίτιον τῆς καταπτώσεως τῆς οἰκονομικῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος, ὡς ἀφορμὴν καὶ αἰτίαν τῆς ἀμηχάνου θέσεως, εἰς τὴν ὁποίαν περιήχθησαν τὰ οἰκονομικὰ τῆς πατρίδος ἡμῶν. Ἂν εἰς πάντα ἦναι ἐπιτετραμμένον νὰ ἐκδηλόνῃ, δι’ οἱουδήποτε ἤθελεν ἐγκρίνει τρόπου, τὰ αἰσθήματα, τὰ ὁποῖα παράγονται ἐν τῇ καρδίᾳ του ἐκ τοιαύτης τινὸς τακτικῆς, ἐγὼ ὀφείλω νὰ ἀσχοληθῶ, ὅπως ἐξαγνίσω τὰ αἰσθήματά μου, καὶ χαλιναγωγήσω τὴν γλῶσσάν μου, νὰ ἐπιχειρήσω δὲ μετ’ ἀπαθείας τὴν ἔρευναν τῶν θεμάτων, τὰ ὁποῖα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρῶτος προέβαλεν ὑπὸ τὴν ἔρευναν τοῦ κοινοῦ, διὰ νὰ φωτίσω κατὰ πρῶτον λόγον τὴν Βουλὴν, ἐν τῇ ὁποίᾳ συνεδρεύουσι πολλὰ ἀξιότιμα μέλη, τὸ πρῶτον ἤδη ἐκλεχθέντα καὶ, κατὰ πιθανὸν λόγον, μὴ λαβόντα λεπτομερῆ γνῶσιν τῶν κατὰ τὴν τριετίαν γενομένων ἐν τῇ οἰκονομικῇ διοικήσει τοῦ Κράτους· τοσοῦτο μᾶλλον, καθ’ ὅσον δὲν πρόκειται ν’ ἀποδείξω, ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρό τινων ἐτῶν, δὲν πρόκειται νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἐπρόδωκα τὸν Ἑλληνισμὸν ἐν Βερολίνῳ, δὲν πρόκειται νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἐπηγγέλλετο καὶ τὸ ὁποῖον ἐβεβαίου εἰς τὸν Ἑλληνισμὸν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς κατὰ τὸ 1879, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἐξωτερικὸν ζήτημα, αὐτὸ ἦτο πλάνη, ἢ ψεῦδος, δὲν πρόκειται ν’ ἀποδείξω, ἂν τὰ δημόσια χρήματα ἐδαπανήθησαν ἀφειδῶς πρὸς ἐνίσχυσιν τῆς ἐγχωρίου παραγωγῆς, ἢ πρὸς ἀποκατάστασιν διοικήσεως ἐῤῥύθμου καὶ ὁμαλῆς, ἢ ἐδαπανήθησαν καὶ ἐσπαταλήθησαν πρὸς καταρτισμὸν πολιτικοῦ κόμματος καὶ πρὸς θεραπείαν πολιτικῆς ἰδιοτελείας· δὲν πρόκειται ν’ ἀποδείξω, ἂν τὸ τελωνιακὸν δασμολόγιον, τὸ ὁποῖον κατὰ τὸ 1884 ἐψηφίσθη ἐν μιᾷ νυκτὶ, ζωογονῇ τὸ ἐμπόριον καὶ τὴν δημοσίαν παραγωγὴν, ἢ νεκρόνῃ αὐτὴν καὶ τὴν κίνησιν τῆς χώρας, οὐδὲ πρόκειται ν’ ἀποδείξω, ἂν τὸ δάνειον τῶν 170,000,000 ἔμελλε νὰ ἀνυψώσῃ, ἢ νὰ ταπεινώσῃ καὶ ἐξευτελίσῃ τὴν οἰκονομικὴν πίστιν τοῦ Κράτους, οὐδὲ ἂν ἡ κατὰ τὸ 1884 ἄρσις τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἔδωκε τὴν ζωὴν, ἢ τὸν θάνατον, εἰς τὴν πίστιν ταύτην τοῦ Κράτους. Τὰ ζητήματα ταῦτά εἰσιν ἀφηρημένα, καὶ ὅταν συζητῇ τις ζητήματα ἀφηρημένα, εὔκολος καὶ τῶν πραγμάτων ἡ διαστροφὴ καὶ τῆς ἀληθείας ἡ ἐπισκότισις. Ἀλλὰ τὰ θέματα, τὰ ὁποῖα πρόκειται νὰ συζητήσωμεν, εἰσὶ θέματα, τὰ ὁποῖα καταλήγουσιν εἰς ἀριθμοὺς, οἱ δὲ ἀριθμοὶ ἔχουσιν εὐγλωττίαν, ἥτις καὶ τὰς διαστροφὰς καταβάλλει καὶ τὴν σοφιστείαν ἀποκρούει καὶ ἀναιρεῖ. Κατελύσαμεν λοιπὸν κατὰ τὸ 1885 ἱκανὰς προσόδους ἀποκατεστημένας, καὶ ὑπισχνουμένας ἰσοῤῥοπίαν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ; Τοῦτο εἶναι τὸ πρῶτον θέμα, τὸ ὁποῖον διὰ τῆς ἐκτετυπωμένης ἐκθέσεώς του ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προέτεινεν εἰς τὴν Βουλήν. Ἀνάγκη λοιπὸν νὰ ἐρευνήσωμεν, τίνας φόρους, ἢ τίνας προσόδους τοῦ Κράτους κατελύσαμεν ἡμεῖς κατὰ τὸ 1885, καὶ πόσην ἕνεκα τούτου ἐπηνέγκομεν ζημίαν εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον, ἤτοι πόσα ποσὰ, τὰ ὁποῖα ἔμελλον νὰ εἰσαχθῶσιν εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον, ἐὰν οἱ φόροι αὐτοὶ δὲν κατελύοντο, ἐστερήθη τὸ δημόσιον Ταμεῖον, διότι ἡμεῖς κατελύσαμεν αὐτούς. Μοὶ φαίνεται, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς πρὸ παντὸς ἠθέλησε νὰ ἀναμνήσῃ εἰς τὴν Βουλήν, ὅταν ταῦτα ἐπέτρεπε νὰ γραφῶσι καὶ ἐκτυπωθῶσιν ἐν τῇ εἰρημένῃ ἐκθέσει του, ν’ ἀναμνήσῃ, λέγω, τὸ περίφημον σύστημα τῆς διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίας τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς εἴχομεν ἀντικαταστήσει δι’ ἄλλου συστήματος φορολογίας. Καὶ μοὶ φαίνεται, ὅτι αὐτὸ εἶχε κατὰ νοῦν, ὡς εἰκάζω ἐκ τῶν δύο νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα εἰσήγαγεν εἰς τὴν Βουλήν, περὶ τῆς ἐπαναφορᾶς τοῦ συστήματος τῶν κοπτηρίων. Πρῶτον μὲν, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰσαγάγει κατὰ τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1886, δεύτερον δὲ, ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον προέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὴν παροῦσαν. Τὴν φορολογίαν τοῦ καπνοῦ εἶχον προβάλει πρῶτος ἐγὼ κατὰ τὸ 1879, προτείνας νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ἐπεβάλλετο φόρος μιᾶς δραχμῆς κατ’ ὀκᾶν εἰς τὸν καταναλισκόμενον καπνόν. Τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀπεκρούσθη κατὰ πρῶτον λόγον ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἀνήκοντος τότε εἰς τὴν Ἀντιπολίτευσιν, δὲν ἐφάνη δὲ διατεθειμένη νὰ ἐπιψηφίσῃ αὐτὸ ἡ πλειοψηφία. Κατὰ τὸ 1883 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προέτεινε τὸ σύστημα τῆς διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Τὸ σύστημα τοῦτο ἐλειτούργησεν ἓν ἔτος πλῆρες. Ἑπομένως δυνάμεθα νὰ γνωρίζωμεν, πόσα ἐκ τοῦ εἰσοδήματος τούτου εἰσέπραξε χρήματα, ἰδίως πόσον βάρος καπνοῦ, πόσαι μονάδες φορολογησίμου ὕλης ὑπεβλήθησαν εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ συστήματος τούτου, πόσα δὲ ἐδαπανήθησαν πρὸς ἐφαρμογὴν αὐτοῦ. Οὕτω θέλομεν εὑρεῖ τὸ εἰσόδημα, τὸ ὁποῖον ἀπώλεσε τὸ Κράτος διὰ τῆς καταργήσεως αὐτοῦ. Εὔκολον δὲ νὰ ἀνεύρωμεν καὶ κατὰ τὸ σύστημα, δι’ οὗ ἡμεῖς ἀντικατεστήσαμεν τὴν διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίαν, πόσαι ὀκάδες καπνοῦ ὑπεβλήθησαν εἰς φορολογίαν, πόσον ποσὸν εἰσεπράχθη, καὶ πόσα ἐδαπανήθησαν πρὸς λειτουργίαν τοῦ συστήματος, διὰ νὰ ἀνεύρωμεν τὸ καθαρὸν ἔσοδον, τὸ παραχθὲν ἐκ τῆς ἐτησίας λειτουργίας τοῦ ἰδικοῦ μας συστήματος. Οὕτω θέλομεν δυνηθῆ νὰ παραβάλωμεν τὰ δύο ταῦτα ποσὰ, καὶ νὰ ἴδωμεν, ἂν ἐζημιώθη τὸ Ταμεῖον διὰ τῆς ἀντικαταστάσεως ταύτης, ἢ ἂν τυχὸν εἰσέπραξε περισσότερα χρήματα, ὅσων ἤθελεν εἰσπράξει, ἂν ἐξηκολούθει τὸ σύστημα τῆς διὰ τῶν κοπτηρίων τοῦ καπνοῦ φορολογίας. Κατὰ μίαν κατάστασιν, ἥτις ὑπεβλήθη, καθ’ ὃν χρόνον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διηύθυνε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Οἰκονομικῶν, ἥτις εἶναι ἐξηγμένη ἐκ τῶν δημοσίων βιβλίων καὶ ἔχει αὐθεντικὸν κῦρος, ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1884 μέχρι τέλους 8βρίου 1884, ἤτοι ἐπὶ 10 μῆνας, ὑπεβλήθησαν εἰς φορολογίαν διὰ τῶν κοπτηρίων 602,428 ὀκάδες καπνοῦ, ἐφορολογήθη ἑκάστη ὀκᾶ πρὸς δρ. 3,80 καὶ εἰσεπράχθησαν 2,413,454, καὶ 48. Ἀλλ’ ἡ κατάστασις αὕτη παριστᾷ τὰ ἀποτελέσματα τοῦ συστήματος τῶν κοπτηρίων ἐπὶ 10 μόνον μῆνας, πρέπει δὲ ν’ ἀνεύρωμεν καὶ τὰ ἀποτελέσματα τῶν ὑπολοίπων δύο μηνῶν, διὰ νὰ συμπληρωθῇ πλήρης ἐνιαυτός. Κατὰ τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1884, ὅστις ἐδημοσιεύθη, καὶ τὸν ὁποῖον ἔχω πρόχειρον, καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1884 ὑπεβλήθησαν εἰς φορολογίαν κατὰ τὸ σύστημα τῶν κοπτηρίων 795,681 ὀκ. καπνοῦ, φορολογηθεῖσαι πρὸς 3,80, εἰσεπράχθη δὲ καθ’ ὅλον τὸ ἔτος ποσὸν δρ. 3,023,588,63. Ἀλλὰ τὸ σύστημα τῆς διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίας τοῦ καπνοῦ εἶχεν ἀνάγκην ἐξόδων. Ἀνατρέχω εἰς τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1884 καὶ ἀνευρίσκω, ὅτι διὰ τὴν ἀποκτάστασιν καὶ τὴν λειτουργίαν τοῦ συστήματος τῆς διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ἐδαπανήθησαν 834,294,36· ἑπομένως, ἐὰν ἐκ τῆς προσόδου τῶν δρ. 3,023,588 καὶ 63)00 ἀφαιρέσωμεν τὸ ποσὸν τοῦτο τῶν ἐξόδων, τὸ καθαρὸν ἔσοδον, ὅπερ προέκυψεν ὑπὲρ τοῦ Ταμείου ἐκ τοῦ συστήματος τούτου, ἀνέρχεται εἰς 2,189, 294.27. Πρέπει νὰ ἐξετάσω τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἀντικατεστήσαμεν εἰς αὐτὸ, διὰ νὰ ἴδωμεν ποῖα τοῦτο ἐπήνεγκεν ἀποτελέσματα. Κατὰ τὸ σύστημα τοῦτο, κατ’ ἔκθεσιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διένειμεν εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1886, συνοδεύσας τὸ τότε εἰσαχθὲν νομοσχέδιόν του, εἶχον φορολογηθῆ ἀπὸ 11 Σεπτεμβρίου 1885 μέχρι 31 Δεκεμβρίου 1885 ὀκάδες καπνοῦ 684,256, αἱ ὁποῖαι ἐφορολογήθησαν, οὐχὶ πρὸς 3,80, ἀλλὰ μόνον πρὸς 2 δραχμὰς, ἑπομένως εἰσεπράχθη ποσὸν 1,368,512 δρ. Ἀλλ’ ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι τέλους Ἰουνίου 1886 ἐφορολογήθησαν ὡσαύτως ὀκάδες 229,046, αἱ ὁποῖαι ἐφορολογήθησαν πρὸς δρ. 2,50 τὴν ὀκᾶν καὶ εἰσεπράχθη ποσὸν 572,615· ὥστε εἰσεπράχθησαν ἐν συνόλῳ 1,941,127. Ἀλλὰ δὲν εἶναι ὁλόκληρον τὸ ἔτος, διότι πρὸς συμπλήρωσιν αὐτοῦ ἐλλείπουσι δύο ἔτι μῆνες καὶ 10 ἡμέραι. Ἑπομένως πρέπει νὰ μάθωμεν, πόσον ποσὸν καπνοῦ ὑπεβλήθη εἰς φορολογίαν κατὰ τοὺς μῆνας Ἰούλιον καὶ Αὔγουστον καὶ κατὰ τὰς 10 πρώτας ἡμέρας τοῦ Σεπτεμβρίου. Ἂν ὁδηγηθῶμεν ἀπὸ τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ δεκάμηνον διάστημα, καὶ ἀπὸ τὸ ποσὸν τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον ἐφορολογήθη κατὰ τοὺς δέκα τούτους μῆνας, καὶ ζητήσωμεν δι’ ἀναλογίας νὰ εὕρωμεν τί εἰσεπράχθη κατὰ τὸ πρὸς συμπλήρωσιν τοῦ ἔτους ὑπόλοιπον διάστημα τῶν δύο μηνῶν καὶ δέκα ἡμερῶν, θέλομεν συναγάγει, ὅτι πιθανῶς ἐφορολογήθησαν κατ’ αὐτὸ τὸ διάστημα 225,276 ὀκάδες καπνοῦ κατ’ ἀναλογίαν, καὶ ὅτι εἰσεπράχθησαν πιθανῶς 563,190. Ἑπομένως, ἐπὶ τῇ βάσει βεβαιωμένων ἀποτελεσμάτων, ἐπὶ 9 μῆνας καὶ 20 ἡμέρας, καὶ πιθανῶν ἀποτελεσμάτων, ἐξ ἀναλογίας εἰκαζομένων, ἐπὶ 2 μῆνας καὶ 10 ἡμέρας ἐφορολογήθησαν, 1,138,578 ὀκάδες πρὸς δρ. 2 καὶ πρὸς δραχμὰς 2 καὶ 50 τὴν ὀκᾶν, καὶ εἰσεπράχθησαν δρ. 2,504,317. Ἀλλὰ τί πρὸς λειτουργίαν τοῦ συστήματος τούτου ἡμῶν ἐδαπανήθη; Ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1885 περιελήφθη πίστωσις πρὸς ἐγκατάστασιν καὶ λειτουργίαν τοῦ συστήματος τούτου τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ ἐκ δρ. 110,622. Δυστυχῶς ὁ Ἀπολογισμὸς δὲν περιέχει λεπτομερείας, ἑπομένως δὲν δύναμαι ἐκ τοῦ Ἀπολογισμοῦ τοῦ δημοσιευθέντος νὰ πληροφορηθῶ, ἂν ὅλον τὸ ποσὸν τοῦτο ἐδαπανήθη, ἢ ὀλιγώτερον· ἔχω ὅμως τὴν ἀπόδειξιν, ὅτι μέχρι τοῦδε δὲν ἐζητήθη συμπληρωτικὴ πίστωσις λόγῳ ἀνεπαρκείας τοῦ ποσοῦ, τὸ ὁποῖον ἀνεγράφη εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, δύναμαι δὲ νὰ ὑποθέσω οὕτως, ὅτι ἐδαπανήθησαν ὀλιγώτερα τῶν 110 χιλιάδων, ἀλλὰ δὲν δύναμαι νὰ τὸ ἀποδείξω. Ὅθεν εἰμὶ ὑποχρεωμένος νὰ παραδεχθῶ, ὅτι ἐδαπανήθη ὅλη ἡ πίστωσις τῶν δραχ. 110,622. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν λοιπὸν τὰς 110,622 ὡς ἔξοδα λειτουργίας, τοῦ συστήματος, θέλομεν εὑρεῖ, ὅτι ἔχομεν καθαρὸν ἔσοδον 2,393,695, δηλ. ὅτι εἰσεπράξαμεν πλέον τῶν εἰσπραχθέντων διὰ τοῦ συστήματος τῶν κοπτηρίων, συνισταμένων εἰς δραχ. 2,189,294.27, ὅτι εἰσεπράξαμεν λέγω περισσότερα δρ. 204,400.83. Ἂν δὲ ἀναζητήσωμεν τὸ ποσὸν τῆς ὕλης, ἥτις ἐφορολογήθη, θέλομεν εὕρει ὡσαύτως ἐπὶ τῇ βάσει τῶν αὐτῶν δεδομένων, ὅτι, ὑπεβλήθησαν εἰς φορολογίαν ὀκάδες 1,138,578, ἐνῷ κατὰ τὸ σύστημα τῶν κοπτηρίων ὑπεβλήθησαν εἰς φορολογίαν 795,681. Ἀλλὰ διὰ τῆς ἐκθέσεως τῆς εἰσηγητικῆς τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προέβαλεν εἰς τὴν ἐνεστῶσαν Βουλήν, μᾶς ἔδωκε πληροφορίας θετικὰς καὶ περὶ τῶν ἀποτελεσμάτων τῆς ἐφαρμογῆς τοῦ ἡμετέρου συστήματος, τὰ ὁποῖα παρήχθησαν κατὰ τοὺς δύο μῆνας καὶ δέκα ἡμέρας, ἀποτελέσματα, τὰ ὁποῖα δὲν ἐγνωρίζομεν πρότερον ἐξ ἐπισήμων πληροφοριῶν, καὶ ἠναγκάσθην νὰ ἀναζητήσω αὐτὰ δι’ ἀναλογιῶν. Κατὰ τὴν ἔκθεσιν ταύτην τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ ὅλον ποσὸν τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον ἐφορολογήθη κατὰ τὸ ἡμέτερον σύστημα, ἀνέρχεται εἰς ὀκάδας 1,075,167, καὶ τὸ ὅλον ποσὸν τῶν εἰσπραχθέντων ἀνέρχεται εἰς 2,345,794. Ἑπομένως, κατ’ αὐτὴν τὴν ἐπίσημον ὁμολογίαν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ἐφορολογήθησαν, κατὰ τὸ ἡμέτερον σύστημα, κατὰ τὸ ἔτος, καθ’ ὃ ἐλειτούργησε, 279,487 ὀκάδες περισσότεραι τῶν φορολογηθεισῶν διὰ τοῦ συστήματος τῶν κοπτηρίων κατὰ τὸ ἔτος, καθ’ ὃ τὸ σύστημα ἐλειτούργει, καὶ εἰσεπράχθησαν περισσότερα χρήματα 156,500 δρ. τῶν διὰ τοῦ συστήματος τῶν κοπτηρίων εἰσπραχθέντων. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν περιωρίσθη ν’ ἀναφέρῃ, ὅτι κατελύσαμεν προσόδους ἀποκατεστημένας, ἀλλὰ προσέθηκε καὶ ὑπισχνουμένας ἐν τῷ μέλλοντι αὔξησιν ἐσόδων. Δὲν ἐννοῶ διὰ ποῖον λόγον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελεν ἰσχυρισθῆ, ὅτι τὸ δεύτερον ἔτος τῆς φορολογίας τοῦ συστήματος αὑτοῦ ἤθελεν εἰσπράξει περισσότερα χρήματα ἀφ’ ὅσα εἰσέπραξε τὸ πρῶτον ἔτος, ἤθελε δὲ ἀφαιρέσει τὸ δικαίωμα ἀπὸ ἡμᾶς, νὰ ἰσχυρισθῶμεν τὸ αὐτὸ διὰ τὸ ἡμέτερον σύστημα, καὶ νὰ εἴπωμεν, ὅτι τὸ δεύτερον ἔτος ἠθέλομεν καὶ ἡμεῖς εἰσπράξει περισσότερα χρήματα ἀφ’ ὅσα εἰσεπράξαμεν τὸ πρῶτον. Καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο σύστημα ἤθελον λειτουργήσει τελειότερον προϊόντος τοῦ χρόνου. Ἑπομένως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠδύνατο νὰ ἐπικαλεσθῇ τοῦτον τὸν λόγον ὑπὲρ τοῦ συστήματός του, νὰ ἀρνηθῇ δ’ εἰς ἡμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν αὐτὸν καὶ ἡμεῖς ὑπὲρ τοῦ ἰδικοῦ μας συστήματος, τοσούτῳ μᾶλλον, καθόσον κατὰ τὸ 1884, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα τῶν κοπτηρίων, ὑπῆρχεν ἄκρα ἠρεμία, καὶ πολιτικὴ καὶ κυβερνητική, μεγίστη δ’ ἄνεσις εἰς τὴν διοίκησιν, ὁ δὲ κ. Πρωθυπουργὸς ἠδύνατο νὰ ἐπιτηρῇ καὶ ἀγρυπνῇ, κατὰ τὴν συνήθειάν του, διὰ τὴν ἀκριβῆ καὶ ἀδυσώπητον ἐφαρμογὴν τοῦ φορολογικοῦ συστήματος αὑτοῦ. Εἶχεν ἀποστείλει εἰς ὅλας τὰς ἐπαρχίας ἐπιθεωρητὰς ἐπὶ ἐπιθεωρητῶν, οἵτινες διέβλεπον καὶ τὸ ἐλάχιστον ποσὸν τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον δὲν ὑπεβλήθη εἰς φορολογίαν, ἀλλ’ ἐκρύπτετο εἰς τὸ σελάχι τοῦ τελευταίου χωρικοῦ. Καταταγγελίαι ἐπανειλημμέναι ἐγίνοντο καὶ ἀποφάσεις αὐστηρόταται ἐξεδόθησαν πρὸς καταστολὴν τῶν παραβάσεων τοῦ νόμου ἐκείνου. Ἀλλά, καθ’ ἣν ἐποχὴν ἐφηρμόσθη τὸ ἡμέτερον σύστημα, τὰ πράγματα δὲν εἶχον οὕτω. Τὸ 1885 ἦτο ἔτος, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐπῆλθον πολιτικαὶ ἀνωμαλίαι, ἦτο ἔτος, καθ’ ὃ ἡ προσοχὴ τῆς κεντρικῆς διοικήσεως, ἡ προσοχὴ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Οἰκονομικῶν, περιεσπᾶτο εἰς πολὺ σπουδαιότερα ἀντικείμενα, οὐδ’ ἔμενεν αὐτῷ καιρὸς νὰ ἐπιτηρῇ ἀγρύπνως πρὸς ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον εἶχε ψηφίσει ἡ Βουλή. Καὶ μ’ ὅλα ταῦτα, καὶ περισσότερον ποσὸν φορολογησίμου ὕλης ἐφορολογήθη, καὶ περισσότερα χρήματα εἰσήχθησαν εἰς τὸ δημόσιον Ταμεῖον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μάλιστα, διὰ νὰ παραστήσῃ τὸ μέγα ποσὸν τοῦ ἐσόδου τῆς διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ἀνέφερε κλιμακηδὸν καὶ τὰ ποσά, τὰ ὁποῖα εἰσέπραττεν ἀλληλοδιαδόχως καθ’ ἕκαστον μῆνα τοῦ ἔτους, καθ’ ὅ τὸ σύστημα αὑτοῦ ἐλειτούργει. Διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξῃ δὲ, ὅτι καθ’ ἕκαστον μῆνα προέβαινε τὸ ποσὸν τοῦ ἐσόδου αὐξάνον, ἀνέφερεν ἐν τῇ εἰσηγητικῇ τοῦ νομοσχεδίου ἐκθέσει, τοῦ ὑποβληθέντος εἰς τὴν Βουλὴν κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1886, ὅτι εἰσεπράχθησαν κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1884 δρ. 85,585, κατὰ Νοέμβριον 84,583, κατὰ Δεκέμβριον 81,362, κατὰ Ἰανουάριον τοῦ 1885 δραχ. 83,239, κατὰ Φεβρουάριον δραχμαὶ 79,649 καὶ κατὰ Μάρτιον δραχμαὶ 72,716. Καθ’ ἣν δὲ ἔχει δύναμιν λόγου καὶ φαντασίαν, τὴν καθ’ ἕκαστον ἑπόμενον μῆνα ἀποδεικνυομένην διὰ τῶν εἰρημένων ἀριθμῶν μείωσιν τῆς προσόδου ἐζήτησε νὰ παραστήσῃ ὡς προϊοῦσαν αὔξησιν. Δὲν πρόκειται νὰ ἐξετάσω σήμερον κατ’ οὐσίαν τὸ σύστημα τῆς διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίας τοῦ καπνοῦ. Ἡ Βουλὴ ἐπεψήφισεν ἤδη αὐτὸ, καὶ ὑποθέτω, ὅτι κατ’ αὐτὰς θέλει εἶσθαι νόμος τοῦ Κράτους. Δὲν προτίθεμαι νὰ ὑπομνήσω τὶ, ἢ νὰ ἀντείπω εἰς τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς· ἀλλ’ ἐπειδὴ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπέφυγε νὰ ὀνομάσῃ εἰδικῶς τὸν φόρον, τὸν ὁποῖον κατελύσαμεν, κατήγγειλε δ’ ἡμᾶς, ὅτι ἐστηρίχθημεν ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς καταλύσεως τῶν φόρων, καὶ ἐπειδὴ ὁ ἐπὶ τοῦ καπνοῦ φόρος εἶναι εἷς τῶν φόρων, τοὺς ὁποίους δὲν κατελύσαμεν, ἀλλ’ ἀντικατεστήσαμεν, εἶχον καθῆκον νὰ ἀποδείξω, ὅτι ἡ ἀντικατάστασις τῆς διὰ τῶν καπνοκοπτηρίων φορολογίας τοῦ καπνοῦ δὲν ἐγένετο ἐπὶ ἐλαττώσει τῶν ἐσόδων τοῦ δημοσίου Ταμείου, ἀλλ’ ἐπ’ αὐξήσει. Ἂν τὸ σύστημα τῆς διὰ τῶν καπνοκοπτηρίων φορολογίας τοῦ καπνοῦ ἔχῃ ἄλλα πλεονεκτήματα, ἐὰν τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον ἡμεῖς εἰσηγάγομεν, ἔχῃ ἄλλα ἐλαττώματα, δὲν πρόκειται νὰ συζητήσωμεν σήμερον, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ ἐπανήγαγε τὴν διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίαν. Ἄλλως, δὲν εἶναι ἀνάγκη καὶ νὰ προβῶ εἰς συζήτησιν τοιαύτην, διότι καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἄλλο σύστημα ἐδοκιμάσθησαν ἐν τῇ χώρᾳ, καὶ ἕκαστος τῶν πολιτῶν, ὅσοι ἀναμιγνύονται εἰς τὰ τῆς φορολογίας ἢ τῆς καταναλώσεως τοῦ καπνοῦ, ἔχει σχηματίσει γνώμην ἀσφαλῆ περὶ ἑκατέρου τῶν συστημάτων τῆς φορολογίας τοῦ προϊόντος τούτου. Ἀλλ’ ἐὰν ἡμεῖς ἐφορολογοῦμεν τὸ ποσὸν τοῦ καπνοῦ κατὰ τὸ ἡμέτερον σύστημα, ὡς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τοῦ συστήματός του, καὶ οὐχὶ πρὸς 2 δραχμὰς, καὶ πρὸς 2 καὶ 50)00 κατ’ ὀκᾶν, ἀλλὰ πρὸς 3 καὶ 80/00, ἠθέλομεν εἰσπράξει οὐχὶ 2,189,294.27, ὅσα ὡς καθαρὸν ἔσοδον εἰσέπραξεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀλλὰ 4,085,636.44. Καὶ ἂν ἐφορολογοῦμεν πρὸς δρ. 4 καὶ 80/00, ὅσαι διὰ τοῦ ψηφισθέντος προχθὲς νομοσχεδίου ἐπεβλήθησαν ὡς φόρος, ἠθέλομεν εἰσπράξει 5,160,803.44. Καὶ μολονότι συνειθίζουσι πολλοὶ ἐκ τῶν διευθυνόντων τὰ δημόσια πράγματα νὰ μὴ ἀνομολογῶσιν, εἴτε τὴν ἰδίαν αὑτῶν ἀνεπάρκειαν, εἴτε τὰς ἐλλείψεις αὑτῶν περὶ τὴν διοίκησιν, ἐγὼ ἔχω τὴν δύναμιν νὰ ὁμολογήσω, ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον ἐφήρμοσα τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον ἐπὶ τῇ προτάσει ἡμῶν ἐνομοθετήθη, ἐλαχίστην ἐνήσκησα ἐπιτήρησιν εἰς τὴν ἐφαρμογὴν αὐτοῦ, καὶ ἔχω ἀφορμὰς νὰ πιστεύσω, ὅτι πολλαὶ ἐγένοντο καταχρήσεις, αἵτινες δὲν ἤθελον λάβει χώραν, ἐὰν ἠδυνάμην νὰ ἐπιτηρῶ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος. Καὶ ὅμως 279,487 ὀκάδες καπνοῦ ἐφορολογήθησαν περισσότεραι κατὰ τὸ ἡμέτερον σύστημα ἢ ὅσον διὰ τοῦ συστήματος τῶν κοπτηρίων. Ἀλλ’ ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι τὸ σύστημα τῆς διὰ τῶν κοπτηρίων φορολογίας τοῦ καπνοῦ παρέχει ἄλλας ὠφελείας, ἂν οὐχὶ εἰς τὴν διοίκησιν, βεβαίως ὅμως εἰς τὴν πολιτικήν. Δύναταί τις νὰ διορίσῃ πολυάριθμον προσωπικὸν ὑπαλλήλων διακοσίους καὶ τριακοσίους δύναται νὰ διορίσῃ. Δύναται νὰ ἐνοικιάσῃ οἰκίας ἰδιωτῶν ἐπὶ μισθώματι, ὅσον οὗτοι ἤθελον ἐγκρίνει. Καὶ κατὰ τὸ παρελθὸν ἐνῳκιάσθησαν οἰκίαι ἀντὶ 350 δραχμῶν κατὰ μῆνα, διὰ νὰ χρησιμεύσωσιν ὡς κοπτήρια ἐν πόλει, ἐν ᾗ, ληξάσης τῆς μισθώσεως ἐκείνης, ἐμισθώθη ἄλλη οἰκία ἀντὶ 170 δραχ. κατὰ μῆνα. Δύναται νὰ χρησιμεύσῃ ὡσαύτως τὸ σύστημα διὰ νὰ μισθόνῃ τις ὡρισμένον ἀριθμὸν ἐργατῶν εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, καὶ ἰδίως ἐν τῇ πρωτευούσῃ τοῦ Κράτους, οἵτινες πολυτρόπως καὶ πολυειδῶς χρησιμεύουσιν εἰς τὴν πολιτικήν. Λοιπὸν δὲν ἠλαττώσαμεν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους· ἀντικατεστήσαμεν τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, ἀλλ’ ηὐξήσαμεν τὸ ἐξ αὐτῆς ἔσοδον, κατὰ τὰς ἐπισήμους πληροφορίας, κατὰ 156,500 δρ. Ἀλλὰ μήπως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἐγκαλέσας ἡμᾶς, ὅτι κατελύσαμεν τοὺς φόρους, ἐνόει τὴν κατάργησιν, τὴν ὁποίαν ἐνομοθέτησεν ἡ Βουλή, τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς πωλήσεως τοῦ σιγαροχάρτου καὶ τοῦ μονοπωλίου τῶν πυρείων; Εἶναι ἀληθές, ὅτι ἐλάβομεν τὴν ἄδειαν παρὰ τῆς Βουλῆς νὰ καταργήσωμεν διὰ Διατάγματος τὸ δικαίωμα, τὸ ὁποῖον εἶχεν ἀπονεμηθῆ εἰς τὸ Κράτος, τῆς ἀποκλειστικῆς πωλήσεως τοῦ σιγαροχάρτου, ἀλλὰ δὲν ἐφηρμόσαμεν τὸν νόμον ἐκεῖνον, οὐχὶ διότι ἠσεβήσαμεν πρὸς τὴν Βουλήν, ἀλλὰ διότι εὕρομεν ἐν ταῖς ἀποθήκαις τοῦ Δημοσίου 8,193,000 φυλλάδια σιγαροχάρτου, τὰ ὁποῖα τὸ προκάτοχον Ὑπουργεῖον εἶχεν ἀγοράσει ἀπὸ τὴν Εὐρώπην. Εὕρομεν ὡσαύτως 2,124,440 φυλλάδια, τὰ ὁποῖα εἶχεν ἐκεῖνο ὡσαύτως ἀγοράσει ἐκ τῆς ἡμεδαπῆς, ὅτε ἐπρόκειτο νὰ ἐφαρμόσῃ τὸν νόμον περὶ σιγαροχάρτου. Εὕρομεν 9,653 δεσμίδας χάρτου ἐκ 500 καὶ 480 φύλλων ἑκάστην, ἐπιτηδείου ἵνα χρησιμεύῃ ὡς σιγαρόχαρτον, καὶ ἐνομίσαμεν, ὅτι ἠθέλομεν ζημιώσει τὸ δημόσιον Ταμεῖον, διότι ἤθελεν ἀπολέσει τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα εἶχον διατεθῆ πρὸς ἀγορὰν αὐτοῦ τοῦ ἀφθόνου ὑλικοῦ. Διὰ τοῦτο διετηρήσαμεν τὸ ἀποκλειστικὸν δικαίωμα τῆς πωλήσεως τοῦ σιγαροχάρτου, περιμένοντες νὰ καταναλωθῇ μὲ τὸν χρόνον τὸ ἐν ταῖς ἀποθήκαις ὑλικὸν, καὶ δυνηθῶμεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν κατάργησιν τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς πωλήσεως τοῦ σιγαροχάρτου. Ἐκ τοῦ φόρου τούτου, διὰ νὰ τὸν εἴπω φόρον, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε προϋπολογίσει κατὰ τὸ 1884 ἔσοδα 3,000,000, εἰσέπραξεν ὅμως 821,814.77. Νομίζω περιττὸν νὰ δηλώσω, ὅτι τοὺς ἀριθμοὺς, τοὺς ὁποίους ἀναφέρω, τοὺς ἔχω ἐξαγάγει ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν καὶ ἐξ ἐπισήμων πληροφοριῶν τοῦ Ὑπουργείου. Ἐὰν ὑπάρχῃ δισταγμὸς, εἶμαι ἕτοιμος νὰ ἐπιδείξω τὰς πηγὰς, ἐκ τῶν ὁποίων ἠρύσθην ταύτας.

§38ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐπειδὴ ἐπικαλεῖσθε τὰ βιβλία καὶ τὰς καταστάσεις, εἴπετε, ὅτι εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ σύστημα, τὸ νῦν ἰσχύον, περὶ φόρου τοῦ καπνοῦ, 2,345,000. Ἔχετε πρὸ ὀφθαλμῶν κατάστασιν δηλοῦσαν τοῦτο; Ἐγὼ βεβαίωσιν τοῦ ποσοῦ ἀνέγνωσα, καὶ οὐχὶ εἴσπραξιν.

§39ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὑπάρχει εἰς τὴν φορολογίαν τοῦ καπνοῦ καθυστέρημα; Κατὰ τὸ ἄρθρ. 13 τοῦ νόμου, μία τάξις πωλητῶν καπνοῦ ἔχει τὸ δικαίωμα νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον οὐχὶ ἀμέσως, ἀλλὰ κατὰ τριμηνιαίας δόσεις. Λοιπὸν ἐπλήρωσε τὸ ⅓, τὸ ἕτερον ⅓ θέλει πληρώσει τὴν ἑπομένην τριμηνίαν, καὶ οὕτω καθεξῆς. Ἀλλὰ μέχρι τοῦδε δὲν κατηγγέλθη δι’ οὐδεμιᾶς ἐκθέσεως τοῦ Ὑπουργείου, ὅτι ἐγένοντο καθυστερήσεις. Ἐὰν ὑπάρχωσι, καὶ δὲν εἰσεπράχθη ὅλον τὸ ποσὸν τοῦτο, εἶναι διότι δὲν ἐγένετο ληξιπρόθεσμον τὸ χρέος, τὸ ὁποῖον ὀφείλουσι νὰ πληρώσωσι κατὰ τὴν βʹ καὶ γʹ τριμηνίαν.

§40ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Μὲ συγχωρεῖτε. Λογαριάσαντες τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1885, περιελάβατε ἐν αὐτοῖς—διότι οἱ πίνακες, οὓς ἐδώκαμεν ἡμεῖς, τοῦτο περιλαμβάνουσιν — περιελάβετε τὰς βεβαιώσεις τοῦ προηγουμένου ἔτους 1886. Ἐπὶ τῆς αʹ ἐφαρμογῆς τοῦ νόμου ἐβεβαιώθη κατανάλωσις 650,000 δρ. Ἡ εἴσπραξις τοῦ ποσοῦ τούτου ἐγένετο ἐντὸς τοῦ ἑπομένου ἔτους. Ταύτην τὴν εἴσπραξιν ὑπελογίσατε, ὑπολογίζοντες τὸ ποσὸν τοῦ προηγουμένου ἔτους, κατόπιν δὲ προσεθέσατε τὴν βεβαίωσιν, τὴν γενομένην κατὰ τὸ 1886. Ἑπομένως τὸ ἀποτέλεσμα, εἰς τὸ ὁποῖον ἐφθάσατε, εἶναι ἄθροισμα δύο ἐτῶν καὶ οὐχὶ ἑνός.

§41ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Δὲν ἔχετε δίκαιον. Κατὰ τὸν νόμον περὶ φορολογίας τοῦ καπνοῦ, τὸ ποσὸν τοῦ φόρου πληρόνεται κατὰ δόσεις. Ἀλλὰ τὸ δικαίωμα πρὸς φορολογίαν γεννᾶται καθ’ ὃν χρόνον ζητεῖται ἡ ἄδεια τῆς ἐξαγωγῆς τοῦ καπνοῦ ἐκ τῶν ἀποθηκῶν πρὸς κατανάλωσιν. Τὴν προθεσμίαν, τὴν ὁποίαν χορηγεῖ ὁ νόμος εἰς τὸν φορολογούμενον, ἐσκόπει νὰ παραχωρήσῃ κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου· ἐὰν ἐξετάσητε τοὺς πίνακας, θέλετε ἰδεῖ, ὅτι καθυστερήσεις δὲν ἐγένοντο. Καὶ ἰδού. Τὸ ποσὸν τοῦ καπνοῦ, τὸ ὁποῖον ἦτο ἐν ταῖς ἀποθήκαις τῶν παραγωγῶν, ἢ τῶν ἐμπόρων, ἐδηλώθη κατὰ τὴν πρώτην ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου, ἀλλὰ δὲν κατεδηλώθη ποσὸν φόρου, οὐδ’ ἐβεβαιώθη τοιοῦτον. Μετὰ τοῦτο ἐπέρχονται δηλώσεις ἐκείνων, οἱ ὁποῖοι θέλουσι νὰ παραλάβωσιν ἀπὸ τὰς ἀποθήκας καπνὸν, ἵνα εἰσαγάγωσιν εἰς τὴν κατανάλωσιν. Ὅταν δὲ ζητήσωσι τὴν ἄδειαν ἐξαγωγῆς ποσοῦ τοιούτου, χρεοῦνται ὡς ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου. Δὲν πρέπει νὰ καταλογισθῇ τὸ χρέος τοῦτο εἰς προηγουμένας χρήσεις. Εἰς τὴν ἔκθεσίν σας λέγετε, ὅτι δὲν πρέπει νὰ λάβητε ὑπ’ ὄψιν οὔτε τὸ ποσὸν τῶν εἰσπράξεων ἀπὸ 11 Σεπτεμβρίου 1885 ἕως 31 Δεκεμβρίου 1885, διότι εὑρίσκετε, ὅτι τὸ ποσὸν τοῦτο προῆλθεν ἐκ τῆς κατὰ τοὺς μῆνας ἐκείνους ἐτησίας παραγωγῆς.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Στηρίζεσθε ἐπὶ πίνακος, τὸν ὁποῖον ὑπέβαλον. Οὗτος ὁ πίναξ δὲν εἶναι κατὰ χρῆσιν· ἐν τῷ πίνακι ἐδημοσιεύσαμεν τί εἰσεπράττετο κατὰ τὸ 1886. Τὰ εἰσπραχθέντα ταῦτα ἀνάγονται τὸ πλεῖστον εἰς τὰς δηλώσεις, τὰς γενομένας κατὰ τοὺς τελευταίους μῆνας τοῦ 1885 ἐπὶ τῆς πρώτης ἐφαρμογῆς. Ἐπὶ τῇ πρώτῃ ἐφαρμογῇ ὑπῆρχε διάταξις περὶ εἰδικῆς δηλώσεως καταναλώσεως, ἥτις δὲν ἦτο δήλωσις ἀποθηκεύσεως παραγωγῶν. Εἰς τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ὑπεβάλομεν, ἡ εἴσπραξις ἀνταποκρίνεται πρὸς τὰς δηλώσεις, τὰς γενομένας κατὰ τὸ παρελθὸν ἔτος, αἱ δὲ εἰσπράξεις, τοῦ ἔτους τούτου θέλουσιν ἀνταποκριθῆ πρὸς εἰσπράξεις γενησομένας κατὰ τὸ ἑπόμενον ἔτος. Ἐὰν προσθέσητε τὰ ποσὰ τὰ δηλωθέντα κατὰ τὸ ἔτος τοῦτο εἰς τὰ ποσὰ τὰ εἰσπραχθέντα, θέλετε ἔχει τὸ ἄθροισμα δύο ἐτῶν.

§43ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Κατὰ τὸν πίνακα, τὸν ὁποῖον ὑπεβάλετε, βεβαιοῦται, ὅτι ἀπὸ 11 Σεπτεμβρίου 1885 μέχρι 10 Σεπτεμβρίου 1886 ἐβεβαιώθη ποσὸν 2,345,794. Ἐβεβαιώθη τί σημαίνει; Ἐζητήθη ἡ ἄδεια πρὸς κατανάλωσιν ποσοῦ ὀκάδων 1,075,167, ὅσον ἀναφέρετε ἐν τῇ ἐκθέσει ὑμῶν, καὶ ἐχρεώθησαν εἰς τὰ βιβλία οἱ ζητήσαντες τὴν ἄδειαν τῆς καταναλώσεως τοῦ ποσοῦ τούτου τῶν ὀκάδων. Ἠδύναντο οἱ ἀντιλέγοντες νὰ ὑποβάλωσι τὴν ἀντίῤῥησιν, ὅτι τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ καπνοῦ, τὸ νομοθετηθὲν κατὰ τὸ 1885, ἀφῆκε καθυστερήματα, διότι οἱ χρεωθέντες ἐν τοῖς βιβλίοις τῆς βεβαιώσεως τοῦ φόρου δὲν ἐφάνησαν ἀκριβεῖς εἰς τὰς πληρωμάς.

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τοῦτο εἶναι ἄλλο ζήτημα. Ἐὰν θέλητε νὰ ὑπολογίσητε πόσα θὰ εἰσπραχθῶσι κατ’ ἔτος, δὲν πρέπει νὰ λάβητε τὸ πρῶτον ἀπόθεμα, ἀλλὰ τὰ ποσὰ, τὰ ὁποῖα τακτικῶς ἐβεβαιοῦντο ἐν τῇ πρώτῃ ἀναγραφῇ.

§45ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐν ταῖς ἀποθήκαις ὑπῆρχε ποσὸν καπνοῦ ἀποτεθειμένον, ἀλλὰ τὸ ἐξαγόμενον ἐξ αὐτῶν πρὸς κατανάλωσιν δὲν εἶναι ἀπόθεμα, εἶναι ποσὸν φορολογητέον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ὑπολογίσει κατὰ τὸ 1884 ἐκ τοῦ ἀποκλειστικοῦ δικαιώματος τῆς πωλήσεως σιγαροχάρτου ἔσοδα 3,000,000, ἀλλ’ εἰσέπραξεν, ὡς φαίνεται ἐκ τῶν ἀπολογισμῶν τοῦ 1884, ποσὸν 821,814. Ἑπομένως ἀπεδείχθη, ὅτι εἶχεν ἐξογκώσει τὸν προϋπολογισμὸν τῶν ἐσόδων κατὰ 2,178,185.23. Κατὰ τὸ 1884 ἐδιοίκει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἑπομένως αὐτὸς ἐφήρμοσε τὸν νόμον καὶ αὐτὸς ἐξετέλεσε τὸν Προϋπολογισμόν. Διὰ τοῦτο ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ 1885 δὲν περιέλαβον ἔσοδον ἐκ δραχμῶν 3,000,000, ἀλλ’ ἐκ δραχμῶν 800,000. Κατὰ τὸν Ἀπολογισμὸν τοῦ 1885, τὸν ἐσχάτως δημοσιευθέντα, εἰσεπράχθησαν δραχμαὶ 704,602.60, ἤτοι ὀλιγώτερον τῶν προϋπολογισθέντων παρ’ ἐμοῦ κατὰ 95,397.40. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀναφέρει ἐν τῇ ἐπισήμῳ ἐκθέσει, τῇ συνοδευσάσῃ τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, ὅτι, συντάξαντες τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1885, ἐστηρίχθημεν ἐπὶ τῆς καταλύσεως τῶν φόρων. Κατελύσαμεν λοιπὸν φόρους; Ὄχι. Μήπως ἐννοῇ, ὅτι ἠλαττώσαμεν τὰ προϋπολογισθέντα παρ’ αὐτοῦ ἔσοδα; Ἠθέλομεν ἀπατήσει τὴν κοινωνίαν, ἐὰν ἀνεγράφομεν καὶ ἡμεῖς ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ ἔσοδον ἐκ δραχ. 3,000,000, ἐν ᾧ τὸ ἔτος τὸ προηγούμενον, κατὰ τὸ ὁποῖον ἐλειτούργει ὁ νόμος, δὲν εἰσεπράχθησαν, εἰμὴ μόνον 821,000. Ἐλάβομεν τὴν ἄδειαν νὰ καταργήσωμεν τὸ μονοπώλιον τῶν πυρείων, ἀλλὰ δὲν τὸ κατηργήσαμεν, διότι εὕρομεν ἐν ταῖς ἀποθήκαις πυρεῖα, ἀγορασθέντα ὑπὸ τῆς προκατόχου Διοικήσεως, ἀξίας δραχ. 75,056.81, καὶ ἠθέλομεν ζημιώσει τὸ Δημόσιον κατὰ τὸ ποσὸν τοῦτο, ἂν κατηργοῦμεν πρὸ τῆς ἐξαντλήσεως τοῦ ἀποταμιεύματος τούτου τὸ μονοπώλιον. Ἀλλὰ δὲν ἦτο μόνον ἡ ζημία αὕτη, εὕρομεν προσέτι συμφωνίας, τὰς ὁποίας ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε συνομολογήσει μετὰ τοῦ ἐν Βενετίᾳ καταστήματος Βασκέρα καὶ μετὰ τοῦ ἐν Αὐγούστῃ τῆς Βαυαρίας καταστήματος τῆς Ἑνώσεως, δι’ ὧν ἡ Κυβέρνησις ὑπεχρεοῦτο ἐπὶ διετίαν νὰ λαμβάνῃ ἐκ τῶν καταστημάτων αὐτῶν τὰ πυρεῖα. Κατὰ τὴν γνώμην τῶν νομικῶν συμβούλων, τοὺς ὁποίους ἑπόμενον ἦτο νὰ συμβουλευθῶμεν, ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠδύνατο νὰ διαλύσῃ τὰς συμφωνίας ταύτας, διότι ἤθελε νὰ καταργήσῃ τὸ μονοπώλιον. Ἑπομένως ἠθέλομεν ὑποβληθῆ εἰς ἀποζημιώσεις πρὸς τὰ καταστήματα ταῦτα, καὶ διὰ τοῦτο ἀνεβάλομεν καὶ τὴν κατάργησιν τοῦ μονοπωλίου τούτου, ἕως οὗ παρέλθῃ ἡ διετία καὶ ἐξαντληθῇ καὶ τὸ ποσὸν, τὸ ἐν ταῖς ἀποθήκαις. Ἐκ τοῦ μονοπωλίου τῶν πυρείων ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε προϋπολογίσει κατὰ τὸ 1884 ἔσοδα ἐκ δραχμῶν 300 χιλ. Ἀλλ’ ἐπειδὴ τὸ μονοπώλιον ἐτέθη εἰς ἐνέργειαν τὴν 1 Φεβρουαρίου 1885, ἑπόμενον ἦτο ὅτι κατὰ τὸ 1884 οὐδὲν ἦτο δυνατὸν νὰ εἰσπραχθῇ. Εἰσέπραξεν ὅμως κατὰ τὸν Φεβρουάριον, τὸν Μάρτιον καὶ τὸν Ἀπρίλιον τοῦ 1885 δραχ. 44,559,40, μέχρι τέλους δὲ τοῦ ἔτους 276,996. Δὲν δύναται λοιπὸν νὰ ἰσχυρισθῇ τις, ὅτι κατηργήσαμεν τὰ μονοπώλια τῶν πυρείων, ἢ τοῦ σιγαροχάρτου, καὶ ὅτι ἠλαττώσαμεν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους. Ἡμεῖς μίαν μόνην ἐλάττωσιν ἐφέραμεν, μειώσαντες τὸν ἐπὶ τοῦ ἐλαίου φόρον ἀπὸ 10 εἰς 7%. Κατὰ τοὺς ὑπολογισμοὺς, τοὺς ὁποίους εἶχεν ἀνακοινώσει εἰς τὴν Βουλὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅτε τὸ πρῶτον ἐπροτάθη τροπολογία ἐπὶ τοῦ φορολογικοῦ νομοσχεδίου τοῦ 1883, ἂν δὲν ἀπατῶμαι, πρὸς μείωσιν τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου, ἤθελε ζημιωθῆ τὸ Δημόσιον, ἂν ἐπεψηφίζετο ἡ προταθεῖσα μείωσις, κατὰ δραχ. 300,000. Ἠλαττώσαμεν λοιπὸν τὰ ἔσοδα κατὰ 300,000, ηὐξήσαμεν δ’ αὐτὰ κατὰ 156,500 διὰ τοῦ συστήματος τοῦ φόρου τοῦ καπνοῦ. Ἀλλὰ ηὐξήσαμεν τὰ ἔσοδα καὶ ἐν ἄλλοις, καὶ μάλιστα ἐκ τοῦ φόρου τοῦ οἴνου. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχε προτείνει καὶ ἡ Βουλὴ ἐπιψηφίσει σύστημα φορολογίας τοῦ οἴνου ἐπὶ τῆς καταναλώσεως, ἐκ τοῦ συστήματος δὲ τούτου, ἐφαρμοσθέντος κατὰ τὸ 1884, εἰσεπράχθη κατὰ τὸ 1884, κατὰ τὸν Ἀπολογισμὸν, ποσὸν δραχ. 787,209:18. Ἐν τῇ ἐκθέσει, δι’ ἧς ὁ Πρωθυπουργὸς συνώδευσε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, (ὅρα σελ. 12 τοῦ τεύχους τοῦ Προϋπολογισμοῦ) βεβαιοῖ, ὅτι παράγεται γλεῦκος ἐν τῷ Κράτει 132,000,000 ὀκάδων, καὶ ὅτι, ἐφαρμοζομένου τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου, διὰ τοῦ ὁποίου ἀντικατεστάθη παρ’ ἡμῶν τὸ σύστημα τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου, τὸ ὁποῖον εἶχεν εἰσαγάγει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, θέλουσι πιθανῶς εἰσπραχθῆ δραχμαὶ 1,760,000. Ἑπομένως αὐτὸς οὗτος ἀναγνωρίζει, ὅτι τὸ δημόσιον Ταμεῖον θέλει εἰσπράξει πιθανῶς περισσότερον, ὅσων εἰσέπραττε διὰ τοῦ συστήματος τῆς φορολογίας τοῦ οἴνου τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δραχ. 972,791, ἀφοῦ, κατὰ μὲν τὸ σύστημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰσεπράχθησαν 787,209, κατὰ δὲ τὸ ἡμέτερον σύστημα, πιθανῶς θέλουσιν εἰσπραχθῆ 1,760,000. Ἀλλ’ ἐπηνέγκομεν καὶ μεταβολὴν τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου, ἐξ ἧς δὲν προέκυψεν αὔξησις τοῦ ἐσόδου μόνον κατὰ 30,857, ὅσας σημειοῖ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ ἐκθέσει του, (ὅρα σελίδα 16 τοῦ τεύχους τοῦ Προϋπολογισμοῦ) ἀλλ’ αὔξησις πολλῷ μείζων. Ἀληθῶς, ἂν δὲν ηὐξάνομεν τὰ τέλη τοῦ χαρτοσήμου κατὰ τὸ 1885 καὶ κατὰ τὸ 1886, καὶ δὲν περιελαμβάνομεν ἐν τῷ νόμῳ τὰ πρόσθετα τέλη, τὰ ὁποῖα κατέκριναν καὶ ἀπέκρουον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ οἱ φίλοι αὐτοῦ, καθ’ ὃν χρόνον συνεζητοῦντο τὰ νομοσχέδια, καὶ τὰ ὁποῖα κατεδίκασεν αὐστηρῶς ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅταν εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887, ἀλλὰ δὲν ἔλαβε τὸ θάῤῥος νὰ καταργήσῃ, οὐ μόνον δὲν ἠθέλομεν ὑπερβῆ τὰ ἔσοδα τοῦ 1884, ἀλλ’ ἠθέλομεν καταπέσει εἰς ἄκρον. Ἐὰν λάβῃ τις ὑπ’ ὄψιν τὴν κατάστασιν τῶν εἰσπραχθέντων κατὰ τοὺς ἐννέα πρώτους μῆνας τοῦ 1886, τὴν εἰσαχθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ εἰς τὴν Βουλὴν, καὶ παραβάλῃ τὰ ἐν αὐτῇ ποσὰ πρὸς τὰ εἰσπραχθέντα κατὰ τὸ 1884 καὶ κατὰ τὸ 1885, θέλει πληροφορηθῆ, ὅτι εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1886 πλείω τῶν κατὰ τὸ 1885 εἰσπραχθέντων δρ. 683,140.60, πλείω δὲ τῶν κατὰ τὸ 1884 εἰσπραχθέντων δραχ. 326,907.78. Ἀρκεῖ νὰ πληροφορηθῇ, ὅτι, κατὰ τὴν κατάστασιν, ἣν τῇ ἐμῇ αἰτήσει κατέθηκεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς τὴν Βουλὴν, κατὰ τοὺς ἐννέα πρώτους μῆνας τοῦ 1886 εἰσεπράχθησαν μόνον ἐκ προσθέτων τελῶν δρ. 469,883.14. Μόνον τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον εἶχεν εἰσπράξει κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1883 δραχ. 44,172.50 περισσοτέρας τῶν ἐκ τελῶν χαρτοσήμου κατὰ τὸ 1884 εἰσπραχθεισῶν. Μόνον δὲ τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον κατὰ μόνον ἕνα μῆνα, τὸν Ὀκτώβριον τοῦ 1885, εἰσέπραξεν ἕνεκα ἐκείνου τοῦ νόμου, τὸν ὁποῖον ἡμεῖς εἰσηγάγομεν, δραχ. 101.043 καὶ 50/00 περισσοτέρας τῶν κατὰ τὸ 1884 εἰσπραχθεισῶν. Σᾶς ἀνέφερον ταῦτα, διὰ νὰ σᾶς ἀποδείξω, ὅτι ἡ ἐκ τῆς μεταβολῆς τοῦ νόμου περὶ χαρτοσήμου ἐπελθοῦσα αὔξησις τῶν ἐσόδων εἶναι πολλῷ μεγαλειτέρα ἢ ὅσην ἐσημείωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος περιωρίσθη νὰ συναγάγῃ, ὅτι, ἐπειδὴ εἰσέπραξε καὶ κατὰ τὸ 1886, 30,857 περισσότερα ὅσων εἰσεπράχθησαν κατὰ τὸ 1885, ἄρα οἱ δύο νόμοι οἱ ψηφισθέντες κατὰ τὸ 1885 ἐπήνεγκον αὔξησιν ἐσόδων μόνον 30,857 δραχμῶν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἠρνήθη, ὅτι ηὐξήσαμεν τὰ ἔσοδα διὰ τῆς μεταβολῆς, τὴν ὁποίαν ἐπεψήφισεν ἡ Βουλὴ τῇ προτάσει ἡμῶν ἐπὶ τοῦ δασμολογίου, κατὰ 1,773,000 δραχμῶν καὶ προσέτι κατὰ 500,000 διὰ τῆς μεταβολῆς, τὴν ὁποίαν ἐπηνέγκομεν διὰ τοῦ τελευταίου νόμου τῆς 21 Δεκεμβρίου 1885. Ἂς ἀθροίσωμεν ἤδη τὰς αὐξήσεις καὶ τὰς ἐλαττώσεις, τὰς ὁποίας ἐπηνέγκομεν ἐπὶ τῶν ἐσόδων κατὰ τὰ 1885, διὰ νὰ ἴδωμεν, ἂν τὸ πρόγραμμα ἡμῶν ἦτο ἡ κατάλυσις τῶν φόρων, καὶ ἕνεκα τούτου ἐπῆλθεν ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων. Ἠλαττώσαμεν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους διὰ τῆς ἐλαττώσεως τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ ἐλαίου κατὰ 300,000 δραχμῶν: ηὐξήσαμεν τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, διὰ τοῦ συστήματος τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ καπνοῦ κατὰ 156,500 δραχ. διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου κατὰ δραχ. 972,850.82, διὰ τῆς μεταβολῆς τοῦ φόρου τοῦ χαρτοσήμου κατὰ δρ. 1,775,000 καὶ διὰ τῶν μεταβολῶν τοῦ δασμολογίου κατὰ δραχ. 1,773,500. Οὕτως ἔχομεν αὔξησιν ἐσόδων ἐκ δραχ. 5,177, 985.82. Ἐὰν δ’ ἀφαιρέσωμεν τὰς 300,000, τῶν ὁποίων τὴν ἐλάττωσιν ἐπήνεγκεν ἡ μείωσις τοῦ φόρου τοῦ ἐλαίου ἀπὸ 10% εἰς 7%, ἐπηνέγκομεν αὔξησιν ἐσόδων τοῦ Κράτους κατὰ 4,877,985.82. Νομίζω, ὅτι εἶναι περιττὸν νὰ μνημονεύσω, ἐὰν ηὔξησαν τὰ ἔξοδα τοῦ Κράτους, ἢ δὲν ηὔξησαν, ἐξ ἄλλων μικρῶν μεταβολῶν, ἤτοι ἐκ τῆς μεταβολῆς, τὴν ὁποίαν ἐφέραμεν ἐπὶ τῆς τιμῆς τοῦ πετρελαίου καὶ τῶν ἁλάτων, καὶ ἐξ ἄλλων τινῶν μικρῶν μεταβολῶν. Καὶ μολονότι τοιαῦτα εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα τὸ Ὑπουργεῖον τοῦ 1885 προεκάλεσεν, ἡ δὲ Βουλὴ ἐκείνη ἐνομοθέτησε, μ’ ὅλα ταῦτα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς ἐπισήμου γλώσσης του ἦλθε νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι τὸ Ὑπουργεῖον ἐκεῖνο ἐστηρίχθη ἐπὶ τῆς ἀρχῆς τῆς καταλύσεως τῶν φόρων, καὶ νὰ ἐπικυρώσῃ, ὅτι ἕνεκα τῆς καταλύσεως ταύτης τῶν φόρων, ἐπῆλθεν ἡ ἐλάττωσις τῶν ἐσόδων τοῦ Κράτους, καὶ τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1885 καὶ τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886 καὶ τὰ ἐλλείμματα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887, ἑπομένως ἡ κατάπτωσις τῆς οἰκονομικῆς πίστεως τοῦ Κράτους, ἕνεκα τῆς ὁποίας θὰ ἦναι ἀδύνατον εἰς αὐτὸν νὰ δανεισθῇ καὶ 100,000 δραχ., καὶ ἡ ἀνάγκη τῆς ἐπιβολῆς νέων φόρων 20 ἑκατομμυρίων. Ἀλλ’ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, τοιαῦτα ἰσχυρισθεὶς, δὲν εἶπεν ἡμῖν νέον τι, διότι ἐπανέλαβε καὶ ἐπεκύρωσεν, ὅσα ἀπὸ τῶν ἀπαισίων ἡμερῶν τοῦ ἀποκλεισμοῦ τῶν ἑλληνικῶν παραλίων οἱ φίλοι αὐτοῦ καὶ ἐν τῇ δημοσιογραφίᾳ καὶ ἐνίοτε καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐξετόξευσαν καθ’ ἡμῶν. Διατὶ ἐχαρακτήρισαν τὸν λαὸν αὐτὸν, ὡς ἀνάξιον τοῦ κοινοβουλευτικοῦ πολιτεύματος; Διατὶ ὕβρισαν τὸ πολίτευμα; Διατὶ παρέστησαν τὴν αἴθουσαν ταύτην ὡς ἐγκληματικὴν, ἐν ᾗ συνέρχονται ἄνθρωποι ἐργάται παντὸς ἐγκλήματος καὶ ἐμπορεύονται τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους; Διότι αὐτὸς ὁ λαὸς, ὁ ὁποῖος στέλλει τοὺς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ συνεδριάζοντας, ἐπωλήθη καὶ ἠγοράσθη τὴν ἑβδόμην Ἀπριλίου διὰ τῆς ὑποσχέσεως, ἣν ἡμεῖς ἐδώκαμεν αὐτῷ προκηρύξαντες τὸ: κάτω οἱ φόροι. Ἀφ’ οὗ δ’ ὁ λαὸς εἶναι τοσοῦτον διεφθαρμένος, ὥστε πωλεῖται καὶ ἀγοράζεται διὰ χρημάτων, τί περιμένετε πλέον ἀπὸ τοὺς ἀντιπροσώπους αὐτοῦ, οἱ ὁποῖοι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἦναι ἄλλοι ἢ οἱ ὑπερέχοντες ἐπὶ φαυλότητι καὶ ἐγκληματικῇ διαθέσει; Ἐὰν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν μεταχειρίζηται τὰς βαρείας ταύτας φράσεις, ἐὰν δὲν σᾶς προέβαλε τὴν δικαιολογίαν ταύτην κατὰ τὸν παρελθόντα Ἰούνιον, ὅταν εἰς τὴν Βουλὴν προέτεινε τὸν νόμον περὶ μεταβολῆς τοῦ ἐκλογικοῦ συστήματος, πρὸς διαῤῥύθμισιν κρείττοντα τῶν πραγμάτων τῆς Πολιτείας, ἐὰν δὲν σᾶς λέγῃ διὰ λέξεων καταληπτῶν, ὅτι ὁ οἰκονομικὸς αὐτὸς ἀνεμοστρόβιλος προῆλθεν ἕνεκα τῆς καταλύσεως τῶν φόρων, τὴν ὁποίαν παρεσκεύασεν ἡ 7 Ἀπριλίου, καθ’ ἣν ὁ λαὸς ἐπλανήθη ἢ ἠγοράσθη, αὐτὸ τὸ ὀφείλομεν εἰς τὴν ἁβρότητα τῶν φράσεων τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, τὸ ὀφείλομεν εἰς τὴν εὐγένειαν, μεθ’ ἧς μεθ’ ἡμῶν συζητεῖ. Ἀλλὰ θαυμάζω, μὰ τὴν ἀλήθειαν, πῶς συμβαίνει εἰς τὸν τόπον τοῦτον αὐτὸ, τὸ ὁποῖον γίγνεται. Οἱ κυβερνῶντες τὸν τόπον κρίνουσιν αὐτὸν τοσοῦτον φαῦλον, τοσοῦτον διεφθαρμένον, καὶ ὅμως ἐπιθυμοῦσι νὰ κυβερνῶσιν αὐτόν. Ἀπορῶ τῷ ὄντι, πῶς δὲν αἰσθάνονται τὴν φιλοτιμίαν αὐτῶν προσβαλλομένην, νὰ ζητῶσι νὰ ἀνάγωσιν ἑαυτοὺς ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν λαοῦ τοιούτου, ὁποῖον παριστῶσιν αὐτόν. Ἀλλὰ δὲν εἶναι μόνον τὸ περίεργον τοῦτο· τὸ περίεργον εἶναι, ὅτι καὶ ὁ λαὸς οὗτος στέργει νὰ κυβερνᾶται ἀπὸ ἀνθρώπους, οἵτινες οὕτω χαρακτηρίζουσιν αὐτόν. Τὸ φυσικὸν ἦτο, μοὶ φαίνεται, ἐὰν τὸ Ὑπουργεῖον ἔχῃ τοιαύτην γνώμην περὶ τοῦ λαοῦ, τὸν ὁποῖον κυβερνᾷ, τὸ φυσικὸν ἦτο, νὰ λάβῃ τὸ μαστίγιον καὶ νὰ μαστιγώσῃ αὐτὸν τὸν λαὸν, καὶ νὰ προσενεχθῇ πρὸς αὐτὸν, καθ’ ὃν τρόπον προσφέρονται οἱ διευθυνταὶ τῶν σωφρονιστηρίων πρὸς ἐκείνους, τοὺς ὁποίους ἐγκλείουσιν ἐν τοῖς σωφρονιστηρίοις, ἵνα μορφώσωσι τὰ ἤθη αὐτῶν. Ἡ φυσικὸν ἦτο τέλος πάντων, ὁ λαὸς νὰ λάβῃ τὸ μαστίγιον καὶ νὰ ἀπελάσῃ ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν ἄνδρας, οἱ ὁποῖοι τοιαύτην περὶ αὐτοῦ ἐκφέρουσι γνώμην. Ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐν ἄλλῃ ἐποχῇ, κατὰ τὸ 1880, προὐτάθη ἓν ζήτημα, τὸ ὁποῖον ἀπησχόλησε τὴν Βουλὴν καὶ ἐνεθουσίασεν αὐτὴν, καὶ τὸ ὁποῖον συνεκίνησε καὶ τὸν λαόν. Καὶ τὸ ζήτημα ἦτο καθαρῶς φορολογικόν. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι ἐλειτούργει πρὸ ἀμνημονεύτων χρόνων, βεβαίως ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου, ἀλλὰ κατὰ διαδοχὴν καὶ κληρονομίαν, ἀπὸ τὸν καιρὸν, καθ’ ὃν δὲν εἶχε συσταθῆ ἀκόμη τὸ Βασίλειον, ἐλειτούργει τὸ σύστημα τῆς διὰ τῆς δεκάτης φορολογίας τῶν δημητριακῶν καρπῶν. Γνωστὸν εἶναι, ὅτι ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον εἰσεπράττετο ὁ φόρος οὗτος τῆς δεκάτης, ἦτο καταπιεστικὸς καὶ κατέθλιβε τὸν λαὸν, καὶ παρεῖχε πολλάκις ἀφορμὰς γογγυσμῶν καὶ παραπόνων. Κατὰ τὸ 1880 προὐτάθη ἡ ἰδέα τῆς καταργήσεως τῆς δεκάτης καὶ τῆς ἀντικαταστάσεως τοῦ φόρου τούτου διὰ τοῦ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν. Καὶ ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ἐγένετο τοσοῦτος θόρυβος, ὥστε εἶδον τοὺς πλειοτέρους ἀξιοτίμους συναδέλφους, καὶ ἐκείνους μάλιστα, μετὰ τῶν ὁποίων ἐτύγχανον ἐν συμπράξει πολιτικῇ, νὰ λάβωσι τὸ ρόπαλον ἀνὰ χεῖρας καὶ εἷς μὲν νὰ στενοχωρῇ τὴν δεκάτην εἰς τὴν γωνίαν ἐκείνην, διὰ νὰ συντρίψῃ τὴν κεφαλὴν αὐτῆς, ἄλλος νὰ τὴν διώκῃ ἐκ τῆς αἰθούσης. Ἐπὶ τέλους ἐπῆλθον τὰ Δημοτικὰ Συμβούλια τῆς ἐπαρχίας Μεγαρίδος καὶ ἄλλων ἐπαρχιῶν, θαυμάσαντα καὶ ἐπιδοκιμάσαντα τὴν ἀπόφασιν, τὴν ὁποίαν ἔλαβεν ἡ πλειονοψηφία ἐκείνη, νὰ καταργήσῃ τὸ σύστημα τῆς δεκάτης. Ἐὰν ἡμεῖς λοιπὸν τότε ἰσχυριζόμεθα, ἐγκαλοῦντες τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, καὶ ἰσχυριζόμεθα τοῦτο διὰ τῆς γλώσσης, τὴν ὁποίαν ὡς κυβερνῆται τῆς χώρας εἴχομεν καθῆκον νὰ τηρήσωμεν, ὅτι ἐπροτίμησεν ἐν ἐποχῇ πολιτικῶς ἀνωμάλῳ, καθ’ ἣν ἔκτακτοι δαπάναι ἐπεβάρυνον τὸ Κράτος, νὰ μειώσῃ τὰ ἔσοδα τοῦ Κράτους, διὰ νὰ θεραπεύσῃ τὴν ἐπιθυμίαν τοῦ λαοῦ καὶ τὰ παράπονα καὶ τοὺς γογγυσμοὺς αὐτοῦ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἤθελεν ἔχει κἄποιαν δικαιολογίαν, διὰ νὰ μᾶς καταγγείλῃ καὶ αὐτὸς, ὅτι ἡμεῖς ἐπηγγελλόμεθα εἰς τὸν λαὸν τὸ «κάτω οἱ φόροι», καὶ τὸν ἀπεπλανήσαμεν. Ἀλλ’ ἡμεῖς οὐδὲ τότε ἐμέμφθημεν τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, οὐδὲ τώρα ἀπηυθύναμεν αὐτῷ ἄλλην μομφὴν, ἢ αἰτίασιν, ἢ ὅτι κατὰ τὴν τριετίαν, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκυβέρνα, ἐπέβαλε φόρους ἐπαχθεῖς, ἀτέχνως διεσκευασμένους, ἄνισα βάρη ἐπιβάλλοντας εἰς τὸν λαὸν καὶ ἀποτυχόντας, ὅτι ἐστήριξε προσδοκίας ἐπὶ τῆς λειτουργίας τῶν φόρων τούτων πολὺ ὑπερτέρας ἐκείνων, αἱ ὁποῖαι ἐπραγματοποιήθησαν, ὅτι ἐπὶ τῇ βάσει τῶν φόρων τούτων, ἐπηύξησε τὰς δαπάνας διὰ βαρῶν ἀδικαιολογήτων. Καὶ διότι ἡμεῖς τοιαύτας ἀπηυθύναμεν κατὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ αἰτιάσεις, ἐδικαιοῦτο ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ ἐκτοξεύσῃ καθ’ ἡμῶν καταγγελίας μὴ ἀληθεῖς, καὶ ἀντὶ νὰ δικαιολογήσῃ ἑαυτὸν ἐφ’ οἷς ἐμεμφόμεθα, ν’ ἀποδώσῃ εἰς ἡμᾶς τὴν παροῦσαν ἀμήχανον οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους; Ἀλλ’ ἐὰν ἡμεῖς δὲν κατελύσαμεν τοὺς φόρους, ἐὰν δὲν ἠλαττώσαμεν τὰ ἔσοδα, ἐὰν δὲν ἐγεννήθη ἕνεκα τούτων τὸ ἔλλειμμα τοῦ 1887, τέλος πάντων τίς ἐδημιούργησε τὴν ἀνώμαλον ταύτην οἰκονομικὴν κατάστασιν; τίς παρεσκεύασε τὴν εἰκονισθεῖσαν ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ κατάστασιν τῆς πίστεως τοῦ Κράτους καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀμηχανίαν εἰς ἣν περιήλθομεν; Νομίζω, ὅτι τὸ θέμα εἶναι ἄξιον τῆς ἐρεύνης τοῦ Κοινοβουλίου. Πρὶν ἢ ὅμως προβῶ εἰς τὴν ἔρευναν τοῦ θέματος τούτου, ὀφείλω νὰ ἐρευνήσω καὶ τὴν προφορικὴν εἰσήγησιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐποιήσατο, ὅταν εἰσήγαγεν εἰς τὴν διαλυθεῖσαν Βουλὴν τὸν Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887 κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1886.

§46ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Μήπως ἔχετε ἀνάγκην μικρᾶς διακοπῆς;

§47ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὄχι, ἐγὼ δὲν ἔχω.

§48ΤΙΝΕΣ. Ἡμεῖς ἐπεθυμήσαμεν μικρὰν διακοπήν.

§49ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Νὰ τελειώσω αὐτὸ τὸ μέρος. — Τὴν προφορικὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ ἐδημοσίευσε τότε ἐφημερίς, τῆς ὁποίας τὸ ἀξιόπιστον δὲν δύναται ν’ ἀμφισβητηθῇ παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ. Τὴν ἐφημερίδα αὐτὴν ἔχω ἀνὰ χεῖρας καὶ ἐν αὐτῇ ἀναγινώσκω τὰς περικοπὰς ἐκείνας, τὰς μὴ παριστώσας ἀκριβῶς τὴν οἰκονομικὴν κατάστασιν τοῦ Κράτους. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁμιλῶν περὶ τῶν κυμαινομένων χρεῶν, δηλαδὴ περὶ τῶν προσωρινῶν δανείων, ἀνέφερεν, ὅτι κατὰ τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886 ἡμεῖς ηὐξήσαμεν τὰ προσωρινὰ ταῦτα δάνεια κατὰ δραχμὰς 7,622,000. Ἰδοὺ τί εἶπεν (ἀναγινώσκει ἐκ τῆς Ὥρας): «Ἔχομεν προσέτι καὶ τὰ ἑξῆς προσωρινὰ δάνεια, συνομολογηθέντα κατὰ τὰ ἔτη 1885 καὶ 1886. Παρὰ Τραπέζης Κωνσταντινουπόλεως 6,000,000, Ἐθνικῆς 1,500,000, Ἠπειροθεσσαλίας 1,500,000, Κωνσταντινουπόλεως 875,000. Τὸ ὅλον 9,875,000, δάνεια ἐπὶ ἐνεχύρῳ ὁμολογιῶν τῶν 170,000,000. Ἐκ τούτων ὅμως ἀπεδόθησαν κατὰ τὸ αὐτὸ διάστημα τοῦ χρόνου 1,500,000 εἰς Τράπεζάν τινα Γαλλικὴν, καὶ 752,000 εἰς τὴν Τράπεζαν Ἠπειροθεσσαλίας. Ἑπομένως μένουσιν 7,622,000, προστεθεῖσαι κατὰ τὸ διάστημα τοῦ 1885 καὶ 1886». Πρέπει ν’ ἀφηγηθῶ εἰς ὑμᾶς τὰ περὶ τῶν κυμαινομένων τούτων χρεῶν, ἐφ’ ὅσον ἡμεῖς ηὐξήσαμεν ἢ ἠλαττώσαμεν αὐτά. Δὲν πρέπει ν’ ἀναφέρω εἰς τὴν Βουλὴν, ποία ἡ ἀρχὴ τῶν κυμαινομένων τούτων χρεῶν, ἢ τῶν προσωρινῶν δανείων, διότι διὰ τὰ μέλη τοῦ Κοινοβουλίου, τὰ ὁποῖα ἦσαν βουλευταὶ κατὰ τὴν τριετίαν τὴν παρελθοῦσαν, καθ’ ἣν ἐκυβέρνα ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι περιττὴ ἡ πληροφορία, διότι γνωρίζουσιν, ὅτι τὰ κυμαινόμενα ταῦτα χρέη συνεστήθησαν καθ’ ὃν χρόνον ἀπέτυχεν ἡ ἔκδοσις τοῦ δανείου τῶν 170,000,000 καὶ καθ’ ἣν ἐποχὴν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐνόμιζεν, ὅτι ἐχρεώστει ν’ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, ἑπομένως νὰ πορισθῇ τὰ χρήματα, τὰ ὁποῖα ἐχρεώστει πρὸς τὰς Τραπέζας, πρὸς ἐξόφλησιν τῶν πρὸς αὐτὰς χρεῶν. Συνωμολόγησε τότε πολλὰ τοιαῦτα προσωρινὰ δάνεια. Ἐλάβομεν πραγματικῶς δάνειον προσωρινὸν 6,000,000 ἐκ τῆς Τραπέζης τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἔχω δὲ ἀντίγραφον τοῦ πρακτικοῦ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, τὸ ὁποῖον ἀναφέρει τοὺς λόγους, διὰ τοὺς ὁποίους συνωμολογήσαμεν τὸ προσωρινὸν τοῦτο δάνειον, ἐπὶ ἐνεχυριάσει τῶν ὁμολογιῶν τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων. Ἰδοὺ τί λέγει τὸ πρακτικὸν τοῦτο (ἀναγινώσκει). «Ὁ κ. Πρόεδρος, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Οἰκονομικῶν, ἐξέθηκεν, ὅτι, πλὴν τῶν ὀφειλομένων ἤδη καὶ τῶν τρεχουσῶν ὑποχρεώσεων τῆς τακτικῆς διοικήσεως, καθίστανται ληξιπρόθεσμοι οἱ τόκοι καὶ τὰ χρεώλυτρα τῶν ἑξῆς δανείων·

Δὲν πρόκειται νὰ ἐλέγξω οὐδένα. Δὲν πρόκειται νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλήν, διατὶ ἐν τοῖς Ταμείοις δὲν ὑπῆρχον τὰ χρήματα ταῦτα, ἀλλὰ πρόκειται ν’ ἀποδείξω, ὅτι ἡμεῖς εἴμεθα ὑποχρεωμένοι νὰ συνομολογήσωμεν τὴν προκαταβολὴν ταύτην τῶν 6 ἑκατομμυρίων, ἐὰν δὲν ἠθέλομεν, εἴτε νὰ ἀφήσωμεν περισσότερον καιρὸν νὰ κυκλοφορῇ ἀπὸ Τραπέζης εἰς Τράπεζαν τὸ ἔνταλμα, τὸ ὁποῖον οἱ προκάτοχοι ἡμῶν εἶχον ἐκδώσει, ἐκ δραχμῶν 2,031,063.60, ὑπὲρ τῆς Πιστωτικῆς Τραπέζης, εἴτε νὰ μὴ πληρώσωμεν τοὺς τόκους καὶ τὰ χρεωλύσια τῶν ἐθνικῶν δανείων. Δυστυχῶς δὲ ἡ κατάστασις τοῦ Ταμείου ἦτο οἰκτρά. Ἀρκεῖ νὰ σᾶς ἀναφέρω, ὅτι τὸ Κεντρικὸν Ταμεῖον, κατὰ τὴν ἐπίσημον κατάστασιν τῆς 31 Μαρτίου 1882, ἣν ἐπιδεικνύω ἡμῖν, ταύτην, εἶχε δραχμὰς 21 καὶ λεπτὰ 38. Τινὲς τῶν συναδέλφων μου, μελῶν τοῦ Ὑπουργείου τῆς ἐποχῆς ἐκείνης, δὲν θὰ ἐλησμόνησαν ἴσως, ὅτι κατὰ τὴν 23 Ἀπριλίου ἐδέησε νὰ φροντίσωμεν, πῶς νὰ πληρώσωμεν δημοσίαν ἀνάγκην ἀνυπέρβλητον, καὶ ὅτι ἠναγκάσθημεν νὰ ποιήσωμεν χρῆσιν τῶν προσωπικῶν ἡμῶν γνωριμιῶν, ἵνα πορισθῶμεν τὰ πρὸς θεραπείαν αὐτῆς ἀναγκαῖα χρήματα. Ἐλέχθη, κατὰ τὴν προφορικὴν εἰσήγησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτι συνωμολογήσαμεν ἄλλο προσωρινὸν δάνειον 1,500,000 δρ. παρὰ τῆς Τραπέζης τῆς Ἠπειροθεσσαλίας. Νομίζω ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔσφαλε κατὰ τοὺς ἀριθμούς, ἢ δὲν ἔμαθε τὰς λεπτομερείας τοῦ δανείου, διότι, ἂν ἠρεύνα αὐτάς, ἤθελε πληροφορηθῆ, ὅτι ἐκ τοῦ ποσοῦ τῶν 1,500,000 τὰς 500,000 δὲν ἐλάβομεν ἡμεῖς εἰς χρήματα, ἀλλὰ τὰς ἀφήκαμεν εἰς τὴν Τράπεζαν Ἠπειροθεσσαλίας, ἵνα καλύψωμεν τὰς ὑπερβάσεις τοῦ ἐξ 800,000 δραχμῶν ἀνοικτοῦ λογαριασμοῦ, τὰς ὁποίας ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις αὕτη εἶχε διαπράξει, καὶ ὁ ὁποῖος εἶχεν ἀναβιβασθῆ εἰς 1,300,000 περίπου. Συνωμολογήσαμεν ἀληθῶς καὶ τὴν προκαταβολὴν ἐξ 875,000 δραχμῶν μετὰ τῆς Τραπέζης Κων/πόλεως, ἀλλὰ διὰ νὰ ἐξοφλήσωμεν τὸ πρὸς τὸν κ. Θ. Μαυρογορδάτον ὀφειλόμενον ποσόν, κατὰ τὴν μετ’ αὐτοῦ σύμβασιν διὰ τὸ μέρος τοῦ σιδηροδρόμου Θεσσαλίας, τὸ ὁποῖον εἶχε κατασκευάσει μέχρι τῆς ἐποχῆς ἐκείνης. Ὁ κ. Πρωθυπουργός, νομίζω, ὅτι παρέλειψε καὶ ἄλλην λεπτομέρειαν, διὰ τὴν ἐξόφλησιν τῆς προκαταβολῆς τοῦ προκατόχου Ὑπουργείου πρὸς τὴν Γαλλικὴν Τράπεζαν τοῦ Credit Lyonais. Τὰ περὶ τούτου ἔχουσιν οὕτω. Τὸ Credit Lyonais εἶχε χορηγήσει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν προκαταβολὴν 2 ἑκατομμυρίων φράγκων, δὲν εἶχον δὲ πληρωθῆ οὔτε οἱ τόκοι, οὔτε ἡ προμήθεια, ὠφείλοντο δὲ ἕνεκα τούτου πρὸς τὸ κεφάλαιον καὶ 159,118 φράγκων. Τὸ Credit Lyo nais κατὰ μῆνας Ἰούνιον, Ἰούλιον καὶ Αὔγουστον μοὶ ἐκοινοποίησεν, ὅτι ἐπεθύμει νὰ ἐξοφλήσωμεν. Ἤμην λοιπὸν ἠναγκασμένος νὰ φροντίσω νὰ εὕρωμεν τὰ χρήματα, καὶ ἐπλήρωσα ὡς ἰσότιμον τῶν ὀφειλομένων δραχμὰς 2,591,025, οὐχὶ δὲ 1,500,000. Κατὰ τὸν λογαριασμὸν λοιπὸν, τὸν ὁποῖον ἐξέθηκα εἰς τὴν Βουλὴν, δύναμαι νὰ μεταβάλω κατά τι τὴν πληροφορίαν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔδωκεν, ὅτι, καθ’ ὃν χρόνον ἐδιοικοῦμεν ἡμεῖς, ηὐξήσαμεν τὰ κυμαινόμενα χρέη κατὰ 7,622,000 δραχ., διότι ηὐξήσαμεν αὐτὰ κατὰ 6,783,975, δι’ οὓς λόγους ἐξέθηκα εἰς ὑμᾶς. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐν τῇ προφορικῇ εἰσηγήσει του, δι’ ἧς, συνώδευσε τὸν Προϋπολογισμὸν κατὰ Ὀκτώβριον τοῦ 1886, ἔλεγε: «Καὶ ἄλλοτε εὑρέθημεν ὑπὸ τὰς στενοχωρίας τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, καὶ ἄλλοτε ἐξήλθομεν ἐκ τῶν δυσχερειῶν αὐτῆς, μετατρέψαντες τὸ δάνειον τὸ εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια εἰς δάνειον μεταλλικόν. Καὶ ἐπειδὴ συνέπεσεν ἡ μετατροπὴ ἐκείνη μετὰ κρίσεως οἰκονομικῆς ἐν τῇ χώρᾳ, ἔσπευσαν οἱ τότε ἀντιπολιτευόμενοι τὴν Κυβέρνησιν νὰ παραστήσωσιν, ὅτι τὸ σωτήριον ἐκεῖνο μέτρον τῆς ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἦτο τὸ παραίτιον τῆς στενοχωρίας τῆς χρηματικῆς, καὶ ὅτι μόνον ἡ ἐκ νέου ἐπιβολὴ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας θὰ ἠδύνατο νὰ ἀποδώσῃ εἰς τὴν κοινωνίαν τὴν εὐημερίαν. Ἐπεβλήθη ἐκ νέου ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, καὶ ἀνθεῖ σήμερον ἐν πλήρει βλαστήσει, τὰ δὲ ἀποτελέσματα αὐτῆς ἔχομεν ἐνώπιον ἡμῶν. Ἐλπίζω δὲ, ὅτι σήμερον δὲν θὰ τολμήσῃ τις νὰ εἴπῃ, ὅτι μετ’ ἐλαφρότητος ἐργάζεται ὁ σκεπτόμενος περὶ ἄρσεως τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας». Βεβαίως οὐδεὶς δύναται νὰ χαρακτηρίσῃ τινὰ, ὡς ἐργαζόμενον ἐλαφρῶς καὶ μετ’ ἐπιπολαιότητος, ἐὰν ἐπιθυμῇ νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν. Ὅταν ὑπάρχῃ ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία, ὑπάρχει νόσος οἰκονομική· ἀλλ’ ἡ θεραπεία αὐτῆς δὲν ἐξαρτᾶται ἀπὸ τὴν θέλησιν οὐδενός. Ἐὰν λοιπόν τις ἐπιθυμῇ τὴν ἄρσιν τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας, ἐπιθυμεῖ ἀγαθόν. Ἀλλ’ ἐάν τις πάντοτε ἐργάζηται πῶς νὰ ἄρῃ τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν, καὶ πρὸ τοῦ χρόνου, καθ’ ὃν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀρθῇ ἄνευ ζημίας τῶν δημοσίων συμφερόντων, δὲν ἐργάζεται πρὸς τὸ συμφέρον τοῦ Κράτους, συντελεῖ δὲ εἰς χειροτέρευσιν τῆς νόσου ταύτης, ἀπὸ τὴν ὁποίαν θέλει νὰ θεραπεύσῃ τὸ Κράτος. Ἡμεῖς ἠναγκάσθημεν νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν τραπεζικῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης τῇ 20 Σεπτεμβρίου 1885, ἀπὸ τῆς πρωΐας μὲν ἐκείνης τῆς ἡμέρας εἰς τὴν ἀναστολὴν τῆς ἐξαργυρώσεως τῶν γραμματίων τῆς Ἐθνικῆς Τραπέζης, κατὰ τὰς ἑπομένας δὲ ἡμέρας τῶν γραμματίων τῆς Ἰονικῆς καὶ τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς. Διὰ τῶν συμβάσεων, αἱ ὁποῖαι συνωμολογήθησαν μετὰ τῶν Τραπεζῶν τούτων, ἐπετράπη ἡμῖν, νὰ λάβωμεν εἰς μεταλλικὸν 19 ἑκατομ. παρὰ τῆς Ἐθνικῆς, 2 ἑκατομ. παρὰ τῆς Ἰονικῆς καὶ 800 χιλ. παρὰ τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς, τὸ ὅλον 21,800,000. Ἀλλὰ δὲν ἐλάβομεν τὰ ποσὰ ταῦτα ἡμεῖς πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν, τὰς ὁποίας ἡ διοίκησις ἡμῶν παρεσκεύασεν. Ἐλάβομεν παρὰ τῆς Ἐθνικῆς 14 μόνον ἑκατομμύρια. Τὰ δύο ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα εἴχομεν δικαίωμα νὰ λάβωμεν παρὰ τῆς Ἰονικῆς, δὲν τὰ ἐλάβομεν, ἀλλ’ ἠλαττώσαμεν κατὰ δύο ἑκατομμύρια τὸ ἐκ τριῶν ἑκατομμυρίων χρέος τῆς Κυβερνήσεως, τὸ συνομολογηθὲν ὑπὸ τῶν προκατόχων μας πρὸς τὴν Ἰονικήν. Ὡσαύτως τὰς 800 χιλιάδας δὲν ἐλάβομεν παρὰ τῆς Τραπέζης Ἠπειροθεσσαλίας, ἀλλὰ δι’ αὐτῶν ἐξωφλήσαμεν τὸν ἀνοικτὸν λογαριασμὸν, ὃν εἶχε συνομολογήσει ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις. Ἐπετράπη ὡσαύτως διὰ τῆς συμβάσεως νὰ λάβωμεν εἰς γραμμάτια ἀπὸ τὰς εἰρημένας Τραπέζας, παρὰ τῆς Ἰονικῆς δύο ἑκατομμύρια, παρὰ τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς ἓν, καὶ παρὰ τῆς Ἐθνικῆς 67· τὸ ὅλον 70 ἑκατομ. Ἐλάβομεν παρὰ τῆς Ἐθνικῆς 57 ἑκατομμύρια, παρὰ τῆς Ἰονικῆς δύο ἑκατομμύρια καὶ παρὰ τῆς Ἠπειροθεσσαλικῆς ἓν ἑκατομμύριον· τὸ ὅλον 60 ἑκατομμύρια. Τί ἐγένοντο αὐτὰ τὰ ἑκατομμύρια; Ἐκ τῶν χρημάτων τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας ἐπληρώσαμεν τοὺς τόκους καὶ τὰ ἔξοδα τῆς δευτέρας ἑξαμηνίας τῶν δανείων.

Προσέτι τοὺς τόκους καὶ τὰς προμηθείας τῶν προκαταβολῶν τῶν προκατόχων μας διὰ τὴν δευτέραν ἑξαμηνίαν, 4,494,786. Προσέτι εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας ὤφειλε τὸ δημόσιον Ταμεῖον ὅλα τὰ ἔσοδα τοῦ Ταμείου τῆς ὁδοποιΐας, τὰ ὁποῖα εἶχεν εἰσπράξει κατὰ τὸ 1884, τὰ ὁποῖα ὅμως οἱ προκάτοχοι ἡμῶν δὲν εἶχον πληρώσει εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας, αὐτὸ δ’ ἔτρεχε τὸν κίνδυνον νὰ καταστῇ ἀνίκανον ν’ ἀνταποκριθῇ εἰς τὰς ὑποχρεώσεις, αἵτινες εἶχον συνομολογηθῆ. Ἐπληρώσαμεν ἑπομένως εἰς τὸ Ταμεῖον τῆς ὁδοποιΐας 4,607,000. Ἀπεδώκαμεν διὰ τὸν σιδηρόδρομον τῆς Θεσσαλίας 1,806,148. Ἐπληρώσαμεν προκαταβολὴν εἰς τὴν Πιστωτικὴν Τράπεζαν πρὸς ἐξακολούθησιν τοῦ σιδηροδρόμου Πελοποννήσου 600 χιλ. δρ. Ἐπληρώσαμεν διὰ τὰς δικαστικὰς παρακαταθήκας, τὰς ὁποίας ἡ προκάτοχος Κυβέρνησις εἶχε δαπανήσει, 359,897. Ἐν ὅλῳ δ’ ἐπληρώσαμεν τὸ ὅλον 25,911,819. Νομίζω δὲν διαγινώσκετε, ὅτι τὴν ἀναγκαστικὴν κυκλοφορίαν δὲν μᾶς ἠνάγκασε νὰ ἐπιβάλωμεν μόνη ἡ πολιτικὴ, τὴν ὁποίαν συμφώνως πρὸς τὴν θέλησιν τοῦ Ἔθνους ἐνομίσαμεν, ὅτι ἔπρεπε ν’ ἀσπασθῶμεν κατὰ τὸ 1885, ἀφοῦ ἐκ τῶν χρημάτων αὐτῶν 25,911,819 ἠναγκάσθημεν νὰ δαπανήσωμεν εἰς πλήρωσιν τῶν ἀναγκῶν τοῦ Κράτους, ὧν αἱ πλεῖσται δὲν ὑπῆρχον ἀναγεγραμμέναι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν, ἀλλ’ ἦσαν ὀφειλαὶ, αἵτινες ὑπῆρχον ἕνεκα τῆς μὴ πληρώσεως τῶν ὅρων τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1884. Δὲν γνωρίζω, ἀφοῦ ἀπεχωρήσαμεν ἡμεῖς ἀπὸ τὴν Κυβέρνησιν, κατ’ Ἀπρίλιον τοῦ 1886, πόσα ἐκ τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας χρήματα ἐδαπάνησαν οἱ διάδοχοί μας εἰς τὰς ἀνάγκας τοῦ Κράτους· ἀλλ’ ἡμεῖς ὁμολογοῦμεν, κατὰ τὰ εἰρημένα, ὅτι ἐδαπανήσαμεν πρὸς τοῦτο 25 ἑκατομμύρια 911 χιλιάδας καὶ 819 δραχμάς. Ἡ προφορικὴ εἰσήγησις τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μοὶ φαίνεται ὅτι ἔχει ἐσφαλμένους ἀριθμοὺς καὶ ἐπὶ ἄλλης ὑποθέσεως, καὶ ἐνόμισα, ὅτι ἔχω καθῆκον ν’ ἀναγνώσω εἰς τὴν Βουλὴν τοὐλάχιστον ὅσας ἐγὼ ἠδυνήθην νὰ συλλέξω ἐπισήμους πληροφορίας περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης. (Ἀναγινώσκει ἐκ τῆς «Ὥραν»). «Αἱ ἄμεσοι δαπάναι ἐκ τῆς ἐπιστρατεύσεως ποῖαι τινὲς ὑπῆρξαν; Αἱ δαπάναι αὗται ἤρξαντο κατὰ τὸ 1885. Κατὰ τὸ ἔτος ἐκεῖνο ἐδαπανήθησαν, ἐπισήμως ἀναγεγραμμένα, 22 ἑκατομμ. ἐκ τῶν ἐκτάκτων πιστώσεων τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν. Κατὰ τὸ 1886 αἱ δαπάναι ἐξηκολούθησαν μέχρι τῆς ἡμέρας, κατὰ τὴν ὁποίαν ἐκηρύχθη ἡ ἀποστράτευσις, ἀλλὰ κατὰ τὴν ἡμέραν ἐκείνην δὲν ἔπαυσαν διὰ μιᾶς. Ἀπῃτεῖτο χρόνος, ὅπως ἐπέλθῃ ἡ πλήρης διάλυσις τῆς ἐπιστρατεύσεως, ἀλλὰ καὶ μετὰ τὴν διάλυσιν μένουσι βάρη ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ τοῦ Κράτους, ἰδίως τὰ προερχόμενα ἐκ τῆς κατατάξεως τῶν ἐν ἐπιστρατείᾳ ἀνυποτάκτων. Ὑπολογίζοντες ταῦτα πάντα, ἀθροίζομεν τὰς πιθανὰς μέχρι τέλους τοῦ 1886, ἐπὶ τοῦ ἐκτάκτου Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1886, δαπάνας τοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν Ὑπουργείου εἰς 33,900,000, ἅτινα, προστιθέμενα εἰς τὰ 22 ἑκατομμύρια τοῦ ἐκτάκτου προϋπολογισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν τοῦ 1885, φέρουσι τὴν ἔκτακτον δαπάνην τῆς στρατιωτικῆς ὑπηρεσίας εἰς 55 ἑκατομμ. περίπου. Εἰς ταῦτα δὲ προσθέτοντες τὰς δαπάνας τῆς τακτικῆς ὑπηρεσίας, ἀνερχομένας εἰς 15 καὶ πλέον ἑκατομμ., ἔχομεν 70–72 ἑκατομμύρια, ἀποτελοῦντα τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, τὰ στρατιωτικὰ καὶ τὰ ναυτικὰ, τὰ ἐν τοῖς ἐκτάκτοις Προϋπολογισμοῖς ἀναγεγραμμένα καὶ πραγματοποιούμενα.» Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὑπολογίζει κατὰ συνέπειαν ὅλα τὰ κενὰ, ὅλα τὰ ἐλλείμματα, τὰ ὁποῖα ἕνεκα τῆς πολιτικῆς ἡμῶν συνεσωρεύθησαν ἐπὶ τοῦ δημοσίου Ταμείου, 26 ἑκατομ. ἔλλειμμα τοῦ 1885, 28 ἑκατομμύρια τοῦ 1886, 22 ἑκατομμύρια τοῦ 1887, ἐπιστράτευσις 70 ἑκατομμύρια. Αὐτά εἰσι 200 ἑκατομμύρια. Ἰδοὺ λοιπὸν τί ἔφερε τὴν κατάπτωσιν τῆς οἰκονομικῆς πίστεως τῆς Ἑλλάδος καὶ τὴν οἰκονομικὴν ἀμηχανίαν τοῦ Τόπου. Ἀλλ’ 70 ἑκατομμύρια ἐδαπανήσαμεν ἡμεῖς ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας; Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς προλαμβάνει, δὲν τὸ λέγει τοῦτο, ἀλλὰ λέγει, ὅτι θέλουσι δαπανηθῆ μέχρι τέλους 70 ἢ 72 ἑκατομμύρια. Ἀλλ’ εἰς αὐτὴν τὴν ἑταιρικὴν εὐθύνην, τὴν ὁποίαν πρόκειται νὰ ἀναλάβωμεν ἡμεῖς, τὰ μέλη τοῦ Ὑπουργείου τοῦ 1885 καὶ τὰ μέλη τοῦ παρόντος Ὑπουργείου μετὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, παρακαλῶ νὰ διακρίνωμεν τὴν ἰδίαν ἡμῶν ἑκάτερος εὐθύνην. Ἔχω λόγον νὰ ἐπιθυμῶ, νὰ χωρισθῇ ἡ διαχείρισις ἡμῶν ἀπὸ τὴν διαχείρισιν τῶν διαδόχων μας. Περὶ ὅσων ἐδαπανήσαμεν ἡμεῖς, εἴμεθα πρόθυμοι νὰ δώσωμεν λόγον εἰς πάντα πολίτην, διὰ νὰ πείσωμεν ἕκαστον, ὅτι εἴχομεν πλήρη συνείδησιν, ὅτι ἐδαπανῶμεν ἐκ τῶν ἱδρώτων τοῦ λαοῦ· ἀλλὰ παρακαλῶ, ὅσα ἐδαπάνησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, νὰ μὴ ἐπιβαρύνωσιν ἐμέ. Ἀπηύθυνα πρὸς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν κατὰ τὴν 28 Ὀκτωβρίου 1886 ἐπερώτησιν, καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν κατάστασιν τῶν διὰ τὰς στρατιωτικὰς καὶ ναυτικὰς παρασκευὰς δαπανηθέντων, κατάστασιν, συντεταγμένην κατ’ ἄρθρον καὶ κεφάλαιον, τῶν προϋπολογισμῶν τῶν Ὑπουργείων Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν· πρῶτον, ἀπὸ τῆς ἀρχῆς τῆς ἐπιστρατείας μέχρι τῆς 31 Δεκεμβρίου 1885· δεύτερον, ἀπὸ τῆς 1 Ἰανουαρίου 1886 μέχρι τῆς 30 Ἀπριλίου, ὅτε παρῃτήθη τὸ Ὑπουργεῖον· τρίτον, ἀπὸ τῆς 1 Μαΐου 1886 μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν διετάχθη ἡ ἀποστράτευσις· τέταρτον, ἀπὸ τοῦ χρόνου τούτου μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἤθελεν ἀκόμη ἐξακολουθήσει νὰ δαπανᾷ ἕνεκα τῆς ἐπιστρατεύσεως ὁ κ. Πρωθυπουργός. Δὲν ἐνθυμοῦμαι, ἂν ἀπὸ τῆς 28 Ὀκτωβρίου 1886, ὅτε ἀπηύθυνα τὴν ἐπερώτησιν ταύτην, μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν διελύθη ἡ Βουλὴ ἐκείνη, ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγεν εἰς αὐτὴν τὴν κατάστασιν, τὴν ὁποίαν ἐζήτησα· δὲν ἐνθυμοῦμαι ὡσαύτως, ἂν ἀνεμνήσθη αὐτῆς, ἀφοῦ ἡ Βουλὴ αὖθις συνῆλθεν, ἐὰν ἐγένετο δυνατὸν νὰ ἀνεμνήσθη τῆς ἐπιθυμίας, τὴν ὁποίαν τότε ἀνεκοίνωσα, καὶ ἂν ἑπομένως εἰσήγαγε τοιαύτην κατάστασιν καθ’ ὃν χρόνον συνεδριάζομεν ἐνταῦθα. Ἑπομένως δὲν δύναμαι ἐκ πληροφοριῶν τοῦ Ὑπουργείου τῶν Οἰκονομικῶν, συνεπείᾳ τῆς παρακλήσεώς μου, νὰ πορισθῶ φῶτα, διὰ νὰ τὰ μεταδώσω εἰς τὴν Βουλήν. Ἠναγκάσθην διὰ τοῦτο νὰ ἀνατρέξω εἰς τοὺς ἰσολογισμούς, τοὺς ὁποίους τὸ Γεν. Λογιστήριον δημοσιεύει, περὶ τῶν βεβαιωθέντων καὶ εἰσπραχθέντων ἐσόδων, καὶ περὶ τῶν βεβαιωθέντων καὶ δαπανηθέντων καθ’ ἕκαστον μῆνα τοῦ ἐνιαυτοῦ. Ἐὰν ὅμως μοὶ ἐπετρέπετο νὰ φέρω γνώμην περὶ τῶν κοινοβουλευτικῶν ὑποχρεώσεων, τὰς ὁποίας ἕκαστος ἡμῶν ἔχει, ἤθελον παρατηρήσει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν, ὅτι, ἀφ’ ἧς εἷς τῶν ὑπολόγων διαχειριστῶν τῶν χρημάτων, τῶν δαπανηθέντων ἕνεκα τῆς ἐπιστρατεύσεως, καὶ ἰδίως ὁ προϊστάμενος τοῦ ὑπευθύνου Ὑπουργείου, ἀπηυθύνθη πρὸς αὐτὸν καὶ ἐζήτησε παρ’ αὐτοῦ κατάστασιν, τοσοῦτον λεπτομερῆ, περὶ τῶν δαπανῶν ἐκείνων, ἀπὸ τῆς ἡμέρας ἐκείνης δὲν ἐπετρέπετο εἰς τὴν Κυβέρνησιν νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν περὶ τούτου πληροφορίας, πρὶν ἢ προηγουμένως καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὴν κατάστασιν ταύτην. Οὐδέποτε ἐπετρέπετο νὰ ἀναφέρῃ πληροφορίας ἐν στρογγύλῳ ἀριθμῷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς προφορικῆς εἰσηγήσεώς του εἰς τὴν Βουλήν. Ἂς ἐξετάσωμεν ἐν τούτοις τὰ ἔξοδα τῆς χρήσεως τοῦ 1885, τὰ ὁποῖα ἐπληρώθησαν μέχρι τῆς 30 Ἀπριλίου 1886, ἡμέρας, καθ’ ἣν παρητήθημεν τῆς Ἀρχῆς. Εὑρίσκομεν ἐν τῷ Ἰσολογισμῷ, ὅτι ἔξοδα τοῦ 1885 ἐπληρώθησαν μέχρι τῆς 30 Ἀπριλίου 1886 δραχμαὶ 108,124,218 καὶ 60/00. Μεταξὺ τῶν 108 ἑκατομμυρίων περιλαμβάνονται καὶ τὰ δαπανηθέντα ἀπὸ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τὸ τῶν Ναυτικῶν. Ἐδαπανήθησαν δ’ ἐξ αὐτῶν, διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καθ’ ὅλον τὸ ἔτος 1885 μέχρι τῆς 30 Ἀπριλίου 1886, δρ. 40,549,021, καὶ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν 13,335,265.91. Ἑπομένως κατὰ τὸ ἔτος 1885 μέχρι 30 Ἀπριλίου 1886 ἐδαπανήθησαν τακτικὰ καὶ ἔκτακτα διὰ τὰ Ὑπουργεῖα τῶν Στρατιωτικῶν καὶ Ναυτικῶν δρ. 53,884,287 καὶ 59/00. Ἀλλὰ καὶ ἂν δὲν ἐγίνετο ἡ ἐπιστράτευσις, τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν ἤθελε δαπανήσει χρήματα πρὸς συντήρησιν στρατοῦ, ὡς καὶ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Ἂς εὕρωμεν λοιπὸν πόσα ἤθελον δαπανηθῆ διὰ τὰ Ὑπουργεῖα αὐτὰ μέχρι τῆς 30 Ἀπριλίου 1886. Ἐδαπανήθησαν διὰ τὸ ἔτος 1884 ἀπὸ 1ης Ἰανουαρίου μέχρι 30 Ἀπριλίου 1885 ἔξοδα, διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν 20,976,411 καὶ 74 λεπτά, καὶ διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν 7,686,568.02· ἑπομένως ἐν ὅλῳ δρ. 28,662,979.76. Ἂν λοιπὸν ἄνευ τῆς ἐπιστρατεύσεως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐδαπάνησε κατὰ τὸ 1884 διὰ τὴν συντήρησιν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ ναυτικοῦ τῆς Ἑλλάδος ἐν ὁμαλῇ ἐποχῇ 28,612,979.76, διατὶ ἀφαιρεῖ ἀπὸ ἡμᾶς τὸ δικαίωμα νὰ δαπανήσωμεν τὸ αὐτὸ ποσόν, ἐὰν δὲν ἐκηρύττομεν τὴν ἐπιστράτευσιν; Λοιπὸν τὸ ποσὸν αὐτὸ πρέπει νὰ ἀφαιρεθῇ ἀπὸ τὰ ἔξοδα τὰ δαπανηθέντα κατὰ τὸ 1885, ἵνα ἴδωμεν πόσα ἔξοδα ἐπέβαλεν εἰς τὸ Κράτος ἡ ἐπιστράτευσις. Ἐὰν λοιπὸν ἀφαιρέσωμεν τὰ 28,662,979, ἐδαπανήσαμεν ἕνεκα τῆς ἐπιστρατείας δρ. 25,221,307.83.

§50ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Καὶ αἱ προμήθειαι ὁμοῦ;

§51ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Μάλιστα. Τώρα μᾶς μένει ἡ δαπάνη, ἡ ἀναγομένη εἰς τὴν χρῆσιν τοῦ 1886· διότι κατὰ τὸ 1886 ἐκυβερνήσαμεν ἐπὶ τέσσαρας μῆνας. Πρέπει λοιπὸν νὰ ὑπολογίσωμεν, πόσα ἐδαπανήσαμεν ἕνεκα τῆς ἐπιστρατεύσεως καὶ κατὰ τοὺς τέσσαρας τούτους μῆνας. Ἐδαπανήσαμεν δὲ 18,343,880.68, διὰ τὸν στρατὸν τῆς ξηρᾶς καὶ τὸ ναυτικόν, κατὰ τὴν σελίδα 148 τοῦ Ἰσολογισμοῦ. Ἀλλὰ κατὰ τὸν ἰσολογισμὸν τοῦτον, ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου 1885 μέχρι 30 Ἀπριλίου 1885, ὅτε δὲν ὑπῆρχεν ἐπιστράτευσις, ἐδαπανήθησαν πρὸς συντήρησιν τοῦ στρατοῦ καὶ τοῦ στόλου, διὰ τὰ δύο Ὑπουργεῖα, δρ. 5,052,600.77. Ἑπομένως τὸ ποσὸν αὐτὸ ἤθελε δαπανηθῆ κατὰ τὸ ἔτος 1886 ἀπὸ 1 Ἰανουαρίου μέχρι 30 Ἀπριλίου, ὅπως ἐδαπανήθησαν καὶ κατὰ τὸ ἔτος 1885 διὰ τὰ ἔξοδα τῶν δύο Ὑπουργείων. Ἐὰν ἀφαιρέσωμεν τὸ ποσὸν αὐτὸ ἀπὸ τὰ 18,343,880.68, ἕπεται, ὅτι χάριν τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐδαπανήσαμεν διὰ τὸ ἔτος 1886 δρ. 13,291,279.91· ὥστε, κατὰ τοὺς ἐπισήμους ἰσολογισμοὺς τῆς Κυβερνήσεως, ἐδαπανήσαμεν κατὰ τὸ 1885 δρ. 25,221,307.83, κατὰ δὲ τὸ 1886 δρ. 13,291,279.91· τὸ ὅλον 38,512,587.74. Αὐτὰ εἶναι τὰ ἔκτακτα ἔξοδα, τὰ ὁποῖα ἕνεκα τῆς ἐπιστρατεύσεως ἐπληρώσαμεν ἡμεῖς ἐκ τοῦ δημοσίου Ταμείου μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἀπεχωρήσαμεν. Ὁμολογῶ ὅμως, ὅτι, ἐπειδὴ ὑπῆρχε σπάνις ἔκτακτος συναλλάγματος, ἐπειδὴ τὸ χρυσοῦν νόμισμα εἶχε τὰ μέγιστα ὑπερτιμηθῆ, ἀφήκαμεν ὀφειλὰς εἰς τὴν Εὐρώπην διὰ προμηθείας, τὰς ὁποίας εἴχομεν κάμει, αἱ ὁποῖαι ἀναβαίνουσιν εἰς 9 περίπου ἑκατομμύρια· ἐὰν ἦναι 10 ἑκατομμύρια, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δύναται νὰ μὲ διορθώσῃ· νομίζω ὅμως, ὅτι εἶναι 9 καί τινες ἑκατοστύες χιλιάδων. Λοιπὸν, ἐὰν εἰς τὰ 38, 512,527.74 προσθέσητε καὶ τὰς ὀφειλὰς αὐτὰς, ἀνέρχονται τὰ δαπανηθέντα εἰς 47 ἢ 48 ἑκατομμύρια, δι’ ὧν συνετηρήσαμεν 85 χιλιάδας στρατοῦ ἐπὶ 8 μῆνας, ἐπληρώσαμεν τὰς ἀποθήκας τοῦ στρατοῦ, ἠγοράσαμεν ὅπλα καὶ πολεμεφόδια, τηλεβόλα καὶ ἐκσφενδονιστικὰς μηχανὰς, τὰς γερμανικὰς τορπιλλοφόρους καὶ τὴν «Μυκάλην» καὶ τὴν «Σφακτηρίαν». Ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ ἀποστρατεύσῃ, δαπανήσῃ 30, 40 ἢ 50 ἑκατομμύρια, εἶναι κύριος· ἐνδέχεται νὰ δώσω καὶ ἐγὼ λευκὴν ψῆφον, ἐὰν πεισθῶ περὶ τῆς ἀνάγκης τῆς δαπάνης. Ἀλλὰ νὰ χωρισθῇ ἡ διαχείρισίς μου ἀπὸ τὴν ἰδικήν του. Κύριοι, φοβοῦμαι ἓν πρᾶγμα, καὶ πρέπει νὰ εἶμαι εἰλικρινὴς, φοβοῦμαι μήπως αὐτὴ ἡ λεπτομερὴς ἀφήγησις ἐνέβαλεν ἴσως ὑμᾶς εἰς κάματον, μήπως αὐτὴ ἐταπείνωσε τὴν γενικὴν συζήτησιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ μήπως ἐγὼ παρέστην ὑποδεέστερος τῶν προσδοκιῶν, τὰς ὁποίας ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἶχεν ἐξαγγείλει προχθὲς, διαδηλῶν, ὅτι ἤλπιζεν ὅτι θέλω τὴν ἀνυψώσει ἐκεῖ, ὅπου πρέπει νὰ ἀνυψῶνται αἱ γενικαὶ συζητήσεις! Ἔχω ὅμως τὸ δικαίωμα νὰ ἀπευθύνω μίαν παρατήρησιν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις δὲν εἶναι εἰθισμένον οὐδαμοῦ, οἱ ἀντιλέγοντες καὶ οἱ συζητοῦντες πρὸς ἀλλήλους νὰ λαμβάνωσι διπλῆν θέσιν, νὰ ἦναι ἀντιλέγοντες, συζητοῦντες, προσπαθοῦντες νὰ πείσωσι τοὺς ἀντιφρονοῦντας, ἐξαντλοῦντες πάντα τὰ ἐπιχειρήματα, θερμαινόμενοι, ἀγωνιζόμενοι, καὶ συγχρόνως ἀμερόληπτοι κριταὶ, ἀσχολούμενοι νὰ ἐφαρμόσωσι τοὺς κανόνας τῆς ῥητορικῆς τέχνης, ἢ ἀπαθεῖς ἠθικολόγοι, οἱ ὁποῖοι τέρπονται, ὅταν ὑψηλαὶ καὶ εὐγενεῖς ἰδέαι ἀναπτύσσωνται καὶ ἐξηγῶνται, αὐτοὶ δὲ τὰς ἀκούωσιν ἐν ἠρεμίᾳ καὶ ἐν γλυκυθυμίᾳ. Διὰ τοῦτο δὲν ἐθίζουσιν εἰς τὰ Κοινοβούλια νὰ φέρωσι κρίσεις ἐπὶ τῶν ἀντιλεγόντων, ἐθίζουσι νὰ ἀναιρῶσι τοὺς ἀντιλέγοντας, νὰ ἀνασκευάζωσι τὰ ἐπιχειρήματα αὐτῶν, νὰ ἀποδεικνύωσι μὴ ὀρθοὺς τοὺς συλλογισμούς των, ἀλλὰ δὲν εἶναι εἰθισμένον, ἀντὶ νὰ ἀναιρῶσι τὰ ἐπιχειρήματα τῶν ἄλλων, νὰ κρίνωσι περὶ τῆς ῥητορικῆς δεινότητος αὐτῶν, ἢ περὶ τῶν ἠθικοπολιτικῶν ἰδεῶν, τὰς ὁποίας ἐξέφρασαν, καὶ τὰς ὁποίας κρίνουσιν αὐτοὶ ἀναξίας προσοχῆς, καὶ διὰ τοῦτο νὰ μὴ καταδέχωνται νὰ ἀπαντήσωσιν. Ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον παρετήρησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι ὀρθὸν, ὅτι, ἐὰν δὲν λαμβάνῃ μέρος εἰς τὴν συζήτησιν, αὐτὸ εἶναι δικαίωμά του καὶ συμφέρον του· ἂν νομίζῃ, ὅτι τὰ λεχθέντα κατ’ αὐτοῦ, τὰ ἐπιχειρήματα τὰ ὑποβληθέντα κατὰ τῆς πολιτικῆς ἢ τῶν γνωμῶν αὐτοῦ, οὐδεμίαν ἐνασκοῦσι ἐπιῤῥοὴν εἰς τὴν πεποίθησιν τῶν ἀκροατῶν, ἂν ἦναι αὐτῷ ἀδιάφορον, ὁποίαν γνώμην δύναται νὰ σχηματίσῃ ἐκ τῶν λεχθέντων τὸ κοινὸν τῆς Ἑλλάδος, εἶναι κύριος νὰ μὴ ἀπαντήσῃ, διότι, ἂν ἀπαντήσῃ, εἰς οὐδένα περιποιεῖ, οὐδὲ ἀξίαν, οὐδὲ τιμὴν, συνηγορεῖ ὑπὲρ τῆς ἰδίας αὑτοῦ πολιτείας καὶ ὑπερασπίζει τὰς ἰδίας αὑτοῦ πράξεις. Ἐγὼ ὁμολογῶ, ὅτι ἔχω πλήρη ἀνικανότητα ν’ ἀνυψωθῶ μέχρι τοῦ ὕψους ἐκείνου, εἰς τὸ ὁποῖον ἀνυψοῦται ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅταν συζητῇ. Πολλάκις εἶδα τοὺς συναδέλφους μου αὐτοῖς ὄμμασι, τοὺς εἶδα καταληφθέντας ὑπὸ ἐνθουσιασμοῦ, τὸν ὁποῖον ἐνέπνευσεν εἰς τὰ στέρνα αὐτῶν ἡ εὐγλωττία τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, ὅτε παρίστα τὴν καταστροφὴν, τὴν ὁποίαν ὑπεῖχεν ὁ Ἑλληνισμὸς, ἀναβαλλομένων ἔστω καὶ μίαν ἔτι ἡμέραν τῶν ναυτικῶν παρασκευῶν. Πολλάκις εἶδα αὐτοὺς ἐκθύμως καὶ παταγωδῶς χειροκροτοῦντας, ὅτε ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὀργῶν νὰ ἴδῃ τὴν Ἑλλάδα διασταυρουμένην διὰ συμπλεγμάτων ὁδῶν καὶ σιδηροδρόμων, ἐβεβαίου τὴν Βουλὴν, ὅτι εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ δαπανήσῃ ἐντὸς ἑνὸς ἔτους, οὐχὶ 6, οὐχὶ 16, οὐχὶ 26, ἀλλὰ 36 ἑκατομμύρια εἰς κατασκευὴν ὁδῶν. Ἐγὼ δὲν ἠδυνήθην ποτὲ νὰ ἀνυψωθῶ μέχρι τοῦ σημείου τούτου· βεβαιῶ ὅμως τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ὅτι καὶ αὐτὸς δὲν ἀνυψοῦται, ἀλλ’ ἀπεναντίας καταβιβάζεται ἀπ’ ἐκεῖ, ὅπου ἵσταται, ὅταν, προκαλούμενος εἰς τὰς συζητήσεις, ἢ θέλων ν’ ἀνασκευάσῃ τοὺς ἀντιλέγοντας, δὲν προβάλλῃ ἐπιχειρήματα πρὸς ἀπόδειξιν τῆς ὀρθότητος τῶν συλλογισμῶν αὑτοῦ, δὲν προσάγῃ ἀποδείξεις πρὸς βεβαίωσιν τοῦ εὐλόγου καὶ λυσιτελοῦς τῆς πολιτείας του, ἀλλ’, ἀντὶ παντὸς τοιούτου, ἀναστρέφων τὸν λόγον, γίνεται ἐγκαλῶν καὶ αἰτιᾶται τὸν ἀντιλέγοντα, ἐγκαλῶν αὐτὸν, ὅτι ἔπραξε παραπλήσια κατά τινα χρόνον, ἢ ὅτι ὁδηγεῖται καὶ ἐμπνέεται ὑπὸ τοῦ πνεύματος τῆς διαστροφῆς τῶν πραγμάτων καὶ ὑπὸ τοῦ πόθου νὰ διαφθείρῃ τὸ φρόνημα τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τοιοῦτος τρόπος συζητήσεως δὲν εἶναι εἰθισμένος εἰς τὰ Κοινοβούλια. Καὶ εἶναι φυσικὸν νὰ ἀπέχωσι τοιούτου τρόπου οἱ ἐν τοῖς Κοινοβουλίοις ἐργαζόμενοι, διότι τοιαύτη ὑπεράσπισις τῶν πράξεων, τοιαύτη δικαιολογία τῶν φρονημάτων, προκαλεῖ τὰς λογομαχίας, φέρει ἀντεγκλήσεις, καὶ τὴν συζήτησιν τοῦ Κοινοβουλίου τὴν μεταβάλλει ἀπὸ συζητήσεως πολιτικοῦ σώματος εἰς παλαίστραν προσωπικοτήτων καὶ εἰς ἀντεγκλήσεις, ἀναξίας ἀνθρώπων, τοσούτῳ σπουδαίαν ἐνασκούντων ἐντολήν. Διὰ τοῦτο προλαβὼν προχθὲς ἐδήλωσα, ὅτι ἐγὼ οὐδεμίαν ἐκφράζω θλίψιν τῆς ψυχῆς μου, διότι δὲν αἰσθάνομαι τοιαύτην, διότι οὐδέποτε μοὶ ἐγεννήθη ἀξίωσις τοιαύτη, ἂν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἀπαντήσῃ ἢ δὲν ἀπαντήσῃ εἰς ὅσα λέγω. Ἀφίνω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ ἐκτιμήσῃ τὸ ἴδιον ἑαυτοῦ συμφέρον καὶ νὰ πράξῃ ὅ,τι ἂν ἐγκρίνῃ. Πρὸ μικροῦ ἠλέγχετο ἡ Ἀντιπολίτευσις ὡς αἰτία καταναλώσεως χρόνου, ὡς ἐκ προμελέτης παραλύουσα τὰς ἐργασίας τοῦ Κοινοβουλίου, καὶ ἐνθυμοῦμαι τὴν χθὲς συζήτησιν, προκληθεῖσαν ἐκ τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου φίλου μου κ. Γεωργαντᾶ. Ἐνεθυμήθην, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἀντὶ νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἑαυτοῦ πρᾶξιν, ἀντὶ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἐγένετο συμφώνως πρὸς τοὺς νόμους, ἀντὶ νὰ ἀποδείξῃ, ὅτι ἐγένετο ἐν τῷ συμφέροντι τοῦ στρατοῦ, ἐπετέθη κατὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡς διαστρεφούσης τὰ πράγματα, καὶ ἐξήλεγχε τὰ μέλη τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, μετασχόντα καὶ μὴ τῆς συζητήσεως, καὶ ὥρμησε κατ’ αὐτῶν διὰ νὰ τοὺς ἀποστομώσῃ......

§52ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Καλὸν εἶναι νὰ γίνῃ μικρὰ διακοπή.

§53ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ἐπειδὴ εἷς τῶν βουλευτῶν ἐπεθύμησε νὰ διακόψωμεν......

§54ΤΙΝΕΣ. Αὔριον, αὔριον. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 8 μ. μ.