1887.03.17

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 36

Τῆς 17 Μαρτίου 1887.

(Τρίτη)

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

Ἀπαρτίας γενομένης, ἀναγινώσκονται καὶ ἐπικυροῦνται τὰ πρακτικὰ τῆς προηγουμένης συνεδριάσεως.

§1ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Καταθέτω τηλεγράφημα, διὰ τοῦ ὁποίου οἱ κάτοικοι τῶν Φιλιατρῶν παραπονοῦνται, ὅτι καταδιώκονται διὰ νὰ πληρώσωσι φόρους οἰκοδομῶν διὰ τὰς οἰκοδομὰς, αἵτινες κατέπεσον ἐκ τοῦ σεισμοῦ. Παρακαλῶ, ἡ Βουλὴ, ἐὰν ἐγκρίνῃ, νὰ συστήσῃ εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὸ τηλεγράφημα τοῦτο, ἵνα προνοήσῃ καὶ διαταχθῶσι τὰ δέοντα, οὐ μόνον διὰ τοὺς ὀφειλομένους φόρους οἰκοδομῶν, ἀλλὰ καὶ, εἰ δυνατὸν, ἀπαλλάξῃ τοὺς κατοίκους καὶ ἀπό τινας ἄλλους φόρους, διότι γνωρίζετε εἰς ποίαν δεινὴν θέσιν εὑρίσκεται ὁ τόπος ἐκεῖνος, ἕνεκα τῶν σεισμῶν.

§2ΡΟΥΦΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§3ΤΖΑΝΕΣ. Μοὶ γράφουσιν ἐκ Καλαμῶν, καὶ ἰδίως ἐξ ἑνὸς χωρίου τοῦ Δήμου Ἄριος, ὅτι τοσαύτη ὑπῆρξεν ἐφέτος ἡ ἀναλγησία καὶ ἡ ἀδιαφορία εἰς τὴν σύνταξιν τῶν καταλόγων τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ὥστε ἡ αὐθάδεια τῶν ὀργάνων τῆς οἰκονομικῆς Ἀρχῆς κατήντησεν εἰς τὸ μὴ περαιτέρω. Ἐνεγράφησαν εἰς τὸν κατάλογον τοῦτον ἄνθρωποι, οἵτινες, οὔτε ὠνειρεύθησαν βουβάλους, ἐνεγράφησαν ἐν αὐτοῖς, ναὶ, ὅτι ἔχουσι τοιαῦτα ζῶα οἱ κάτοικοι τοῦ Δήμου Ἄριος, οἵτινες οὐδέποτε ἔσχον ἰδίως ζῶα τοιαῦτα. Δὲν ἠξεύρω, ἂν ὁ κ. ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν Ὑπουργὸς δύνηται, δυνάμει τοῦ νόμου, νὰ φέρῃ θεραπείαν τινὰ, διότι ὁ ἁρμόδιος τμηματάρχης, πρὸς ὃν ἀπηύθυνα τὴν παράκλησίν μου καὶ παρεκάλεσα ν’ ἀναφέρῃ αὐτὴν εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, δέν μοι ἔδωκεν ὁριστικὴν ἀπάντησιν. Δὶς ἐζήτησα, ἕνεκα τούτου, τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, ἀλλ’ ἐπειδὴ οἱ κολασμένοι εἰς τὸν Παράδεισον δὲν εἰσέρχονται, δὲν ἠδυνήθην νὰ τὸν ἴδω. Δὲν ἠξεύρω, λέγω, ἐὰν δύνηται νὰ ἐπιφέρῃ θεραπείαν τινὰ, ἐὰν δύνηται νὰ θέσῃ εἰς τὴν τάξιν τὰ ὄργανα τῆς οἰκονομικῆς ὑπηρεσίας τῶν Καλαμῶν. Ἀναγκάζομαι ὅμως νὰ κάμω λόγον περὶ τούτου, διὰ νὰ δώσω ἀφορμὴν εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοσχεδίων, τῶν ἀποτελούντων τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, ὅπως λάβῃ πρόνοιαν καὶ ἡ πτέρυξ ἐκείνη (δεικνύει τὴν Δεξιὰν), προκειμένου νὰ παραδώσωμεν εἰς τοιαῦτα ὄργανα τὴν τύχην τῶν συμπολιτῶν μας.

§4ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑποβάλλω ἔγγραφά τινα, σχετιζόμενα πρὸς τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐγγυήσεως δανείου ὑπὲρ τῆς Ἑταιρίας τῶν σιδηροδρόμων Πελοποννήσου. Ἐλπίζω, ὅτι τὰ ἔγγραφα ταῦτα θέλουσιν ἱκανοποιήσει τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ἔκαμε λόγον περὶ παραπόνων τινῶν, ὡς πρὸς τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου περὶ ἀροτριώντων κτηνῶν, παρετήρησε δὲ, ὅτι οἱ νόμοι, τοὺς ὁποίους ψηφίζομεν, καὶ ὑποθέτω, ὅτι ὑπηνίσσετο τὸν νόμον περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων προσόδων, θέλουσι δεινώσει ἔτι τὴν θέσιν τῶν παραπονουμένων. Τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὁποῖον ψηφίζομεν, ὡς πρὸς τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, ἀπ’ ἐναντίας ἀνακουφίζει τοὺς μὴ ἐγκαίρως καταβαλόντας τὸν φόρον, διότι ἀφομοιοῖ τοὺς καθυστεροῦντας ἐκ φόρου ἐπὶ τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν πρὸς τοὺς λοιποὺς καθυστεροῦντας. Ὁ κ. βουλευτὴς μοὶ εἶχεν ὁμιλήσει περὶ τοῦ θέματος τούτου χθές· ὥστε δὲν εἶχε δίκαιον λέγων, ὅτι δὲν ἠδύνατο νὰ καταστήσῃ γνωστὰ εἰς τὸν Ὑπουργὸν τῶν Οἰκονομικῶν τὰ παράπονα. Ἂν αὐτὸς φρονῇ, ὅτι ἀποκλείεται τοῦ κατωφλίου τοῦ Ὑπουργείου ὡς κολασμένος, ἐγὼ ὅμως οὐδέποτε τὸν ἐθεώρησα κολασμένον· ἐγὼ, ἴσως ἀπατῶμαι, ἀλλὰ τὸν ἐθεώρησα ὡς ἐν τῷ Πουργατορίῳ, καὶ τοῦτο, οὐχὶ κατὰ τὴν παροῦσαν μόνον περίοδον τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ καὶ κατὰ τὴν παρελθοῦσαν· ἑπομένως ἡ εἴσοδος εἰς τὸ Ὑπουργεῖον, οἱαδήποτε καὶ ἂν ᾖ διὰ τοὺς κολασμένους, διὰ τὸν κ. βουλευτὴν εἶναι πάντοτε ἐλευθέρα.

§5ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, διὰ νὰ φρονῇ, ὅτι ὑπάρχει Πουργατόριον, θὰ εἴπῃ, ὅτι ἔγινεν ἀλλόδοξος, ὅπερ δὲν εἶναι καὶ δύσκολον. Ἐν τούτοις νομίζω, ὅτι ὁ νόμος περὶ καθυστερούντων ἀναγράφει διατάξεις, αἵτινες δὲν εἶναι ποσῶς ἀνακουφιστικαί· ἀλλὰ τί θὰ κάμῃ ὁ κ. Πρόεδρος δι’ ἐκείνους, οἵτινες, ἐνῷ οὔτε εἰς τὸ ὄνειρόν των ὠνειρεύθησαν βουβάλια, καταδιώκονται νὰ πληρώσωσι φόρον βουβαλίων; Ὁ λόγος εἶναι, πῶς θὰ τεθῇ τέρμα εἰς τὰς καταχρήσεις. Ὁ κ. τμηματάρχης, εἰς τὸν ὁποῖον κατέφυγον, καὶ ὅστις κάμνει τὸν Πουριτανὸν, δέν μοι ὑπέδειξε τρόπον θεραπείας. Εἶπεν, ὅτι οἱ κατάλογοι εἶναι ὁριστικοὶ, καὶ δὲν δύνανται, παρὰ νὰ πληρώσωσιν οἱ καταδιωκόμενοι. Φρονῶ λοιπὸν περὶ τούτων, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ φέρηται ὡς μητρυιὰ, ἀλλ’ ὡς μήτηρ.

§6ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔρχομαι, Κύριοι, εἰς ἐπικουρίαν τῶν δύω ἐντίμων προλαλησάντων συναδέλφων. Καὶ πρῶτον μὲν παρατηρῶ, ὅτι, ὅσα ὁ ἔντιμος ἐξ Ἀχαϊοήλιδος συνάδελφος εἶπε περὶ καταχρήσεων γινομένων, προκειμένου περὶ τελωνισμοῦ ἐμπορευμάτων τοῦ ἐξωτερικοῦ εἰς Τελωνεῖα ἀπόκεντρα καὶ μικρᾶς τάξεως, εἰσὶν ἀληθέστατα. Εἰς τὰ Τελωνεῖα ταῦτα ἡ ἐπιτήρησις εἶναι ἐντελῶς ἀνεπαρκὴς, τὸ δὲ στάδιον τῶν λαθρεμπόρων μένει ἐλεύθερον. Ἀνάγκη ἑπομένως νὰ καταργηθῇ τὸ δικαίωμα τοῦ τελωνισμοῦ εἰς τοιαῦτα Τελωνεῖα, διότι ἐκεῖ εἶναι ἀδύνατος ἡ ἐπίβλεψις. Ἐγὼ ἔχω σπουδαίους λόγους νὰ πιστεύω, ὅτι καταχρήσεις τοιαῦται συχνάκις συμβαίνουσι, πρὸς ζημίαν, οὐ μόνον τοῦ Δημοσίου, ἀλλὰ καὶ τοῦ ἐμπορίου αὐτοῦ. Συμφωνῶ λοιπὸν πληρέστατα μὲ τὰ λεχθέντα ὑπὸ τοῦ προλαλήσαντος. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὰ παράπονα τοῦ ἑτέρου προλαλήσαντος συναδέλφου, ταῦτά εἰσι πραγματικὰ, καθ’ ὅσον γνωρίζω καὶ ἐγὼ ἐκ τῶν ἐν ταῖς ἐπαρχίαις Λακεδαίμονος καὶ Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς συμβαινόντων κατὰ τῶν συνεπαρχιωτῶν μου, τῶν ἐν ταύταις παραχειμαζόντων. Οἱ δημόται Γλυπίας καὶ Σελινοῦντος παραχειμάζουσιν, οἱ μὲν εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, οἱ δὲ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λακεδαίμονος, ὅταν δὲ γίνηται ἡ ἀπαρίθμησις τῶν ἀροτριώντων κτηνῶν, αἱ καταχρήσεις τῶν ἀπαριθμητῶν τῶν ζώων τούτων εἰσὶν ἀναρίθμητοι. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἤρξατο καταδίωξις κατὰ τριάκοντα γεωργῶν, δημοτῶν Γλυπίας, εἰς τὴν ἐπαρχίαν Ἐπιδαύρου Λιμηρᾶς, ἡ δὲ καταδίωξις αὕτη ἐστηρίχθη εἰς πολλὰ πρωτόκολλα ἀπαριθμήσεως ἀροτριώντων κτηνῶν δηλωθέντων, καὶ πληρωθέντος μάλιστα καὶ τοῦ σχετικοῦ φόρου αὐτῶν. Τὸ αὐτὸ συμβαίνει ἤδη καὶ εἰς τὴν ἐπαρχίαν Λακεδαίμονος. Τριάκοντα περίπου συνδημόται μου, οἵτινες ἐδήλωσαν ἀνελλιπῶς τὰ ἀροτριῶντα αὐτῶν κτήνη καὶ ἐπλήρωσαν καὶ τοὺς φόρους αὐτῶν, καταδιώκονται, διὰ προσωπικῆς κρατήσεως, νὰ πληρώσωσι νέον φόρον τῶν αὐτῶν δηλωθέντων κτηνῶν, διότι ὁ διορισθεὶς ἀπαριθμητὴς ἐθεώρησεν αὐτὰ ὡς ἀδήλωτα. Τοῦτο εἶναι ὅλως ἄδικον καὶ καταθλιπτικὸν, καὶ διὰ τοῦτο πρέπει νὰ ληφθῇ πρόνοια νὰ παύσωσιν αἱ τοιαῦται καταχρήσεις. Ἔρχομαι ἤδη, Κύριοι, ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, ἥτις κυρίως μὲ ἔφερεν εἰς τὸ βῆμα. Ὁ ἐκ Μεσσηνίας συνάδελφος εἶπεν, ὅτι εἶναι κολασμένος, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ἠδυνήθη νὰ εἰσέλθῃ εἰς τὸν Παράδεισον. Τὸν διαβεβαιῶ, ὅτι οὐδὲν ἐκ τούτου ἐζημιώθη, διότι ἐγὼ, ὅστις κατώρθωσα νὰ εἰσβάλω, καίπερ κολασμένος καὶ ἐγώ, οὐδὲν ἐπέτυχον ἐντεῦθεν· ἵνα δὲ δύνηταί τις νὰ εἰσακούηται, πρέπει νὰ παύσῃ ὢν κολασμένος, πρέπει νὰ γίνῃ Χριστιανὸς, διὰ νὰ εὑρίσκῃ δίκαιον· ἄλλως, ματαιοπονεῖ. Περὶ τούτου ἐπικαλοῦμαι τὴν μαρτυρίαν τοῦ σεβαστοῦ Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως καὶ πρώην πολιτικοῦ μου φίλου, ὅστις πιστεύω, ὅτι δὲν θὰ μὲ διαψεύσῃ. Εἰς τὸ ἀρχεῖον τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπάρχει φάκελλος ἐγγράφων, ἀφορώντων εἰς τὸ ζήτημα τῆς διαιρέσεως τοῦ Δήμου Σελινοῦντος. Τὰ ἔγγραφα ταῦτα ἐζήτησα νὰ λάβω ὑπ’ ὄψει, ἀλλ’ ἐστάθη ἀδύνατον, διότι ἐπὶ πολλὰς ἡμέρας ζητούμενα δὲν εὑρίσκοντο. Πρὸς τοῦτο ἐπεκαλέσθην καὶ τὴν συνδρομὴν τοῦ ἐντίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, ὅστις παρεκάλεσε παρουσίᾳ μου τὸν συνάδελφόν του Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μεριμνήσῃ. Μετέβην λοιπὸν σήμερον, κατ’ αἴτησιν τοῦ κ. ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν Ὑπουργοῦ, ἵνα μελετήσω τὰ ἔγγραφα ταῦτα, εὑρεθέντα ἐπὶ τέλους· πλὴν, καίτοι τὰ ἔγγραφα εὑρέθησαν, δέν μοι παρεδόθησαν, διότι....... Ἐπειδὴ καθῆκον ἔχει ὁ Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ τὰ ἔγγραφα ταῦτα εἰς τὸ Προεδρεῖον, παρακαλῶ αὐτὸν νὰ τὰ καταθέσῃ αὔριον.

§7ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Ἄς μοι ἐπιτρέψῃ ὁ καταβὰς τοῦ βήματος νὰ τῷ εἴπω, ὅτι ἀδίκως παραπονεῖται. Πραγματικῶς, εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν ὑπάρχουσιν ἔγγραφα διὰ τὴν διαίρεσιν τοῦ Δήμου Σελινοῦτος. Αὐτὸ τὸ ζήτημα εἶναι πρὸ πολλοῦ· ἀπὸ τοῦ προηγουμένου Ὑπουργείου τοῦ κ. Τρικούπη εἶναι ἐκεῖ τὰ ἔγγραφα. Καὶ τότε, τῇ ἐπιμόνῳ ἐνεργείᾳ τοῦ κ. Κατσικοπούλου, ἐτέθη ὁ φάκελλος κατὰ μέρος. Τὰ ἔγγραφα τὰ γνωρίζει ὁ κ. Κατσικόπουλος. Σήμερον δὲ ἔρχεται νὰ εἴπῃ, ὅτι εἶναι ὑπὲρ τῆς διαιρέσεως, ἐνῷ τότε ἦτο κατὰ τῆς διαιρέσεως, καὶ ἄλλος ὑπὲρ τῆς διαιρέσεως. Ἐγὼ εἶπον τότε εἰς τὸν κ. Κατσικόπουλον, ὅτι εἶμαι κατὰ τῆς διαιρέσεως καὶ τοῦ πολλαπλασιασμοῦ τῶν μικρῶν Δήμων, διότι μικροὶ ὄντες, δὲν δύνανται νὰ ὑπάρξωσι. — Στάσου, μοὶ εἶπεν, ἐγὼ θέλω τὴν διαίρεσιν εἰς δύο, διὰ νὰ προσθέσω τὸ ἓν μέρος εἰς ἕνα Δῆμον, καὶ τὸ ἄλλο εἰς ἄλλον. — Τότε, εἶπον, Κύριε Κατσικόπουλε, ἐὰν πρόκειται νὰ ληφθῇ αὐτὸ τὸ μέτρον, ὅπως τὸ ἓν μέρος προστεθῇ εἰς τὸν ἕνα Δῆμον, καὶ τὸ ἄλλο εἰς τὸν ἄλλον, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ λάβω ὑπ’ ὄψει μου, διότι πρόκειται περὶ ἐπεκτάσεως. Ἐκεῖ δὲ δυσηρεστήθη μὲ τὸν τμηματάρχην, ὅστις εἶναι ὀλίγον τι νευρικός. Εἶπον τότε εἰς τὸν κ. Κατσικόπουλον, νὰ ἔλθῃ μίαν ἄλλην στιγμήν. Δὲν πρέπει νὰ ἔχῃ παράπονον, διότι, ὅτε ἦλθεν εἰς τὸ γραφεῖον, ἦσαν καὶ 3–4 βουλευταὶ τῆς Συμπολιτεύσεως, καὶ εἶπον εἰς αὐτούς: Σταματήσατε, διότι πρέπει πρῶτον νὰ ἀκούωμεν τοὺς ἀντιπολιτευομένους. Αὔριον θέλω καταθέσει τὰ ἔγγραφα, ἀλλὰ λέγω τοῦτο, ὅτι δὲν εἶναι ἀληθές, ὅτι δὲν γνωρίζει τὴν ὑπόθεσιν, διότι τὴν γνωρίζει καλῶς.

§8ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶναι ἐντελῶς ἀνακριβῆ, Κύριε Ὑπουργέ, τὰ παρ’ ὑμῶν λεχθέντα, διότι οὐδέποτε εἶδον τὸν φάκελλον, περὶ οὗ πρόκειται, καὶ οὐδέποτε ἔφερον ἄλλοτε τὴν ὑπόθεσιν ταύτην, εἴτε εἰς τοὺς προκατόχους σας, εἴτε εἰς ὑμᾶς.

§9ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὡμολογήσατε ἐνώπιον τόσων ἀνθρώπων, ὅτι εἶσθε ἐναντίος, σήμερον τὸ πρωΐ, ἐνώπιον τοῦ τμηματάρχου.

§10ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μή με διακόπτετε.

§11ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Νὰ λέγητε τὴν ἀλήθειαν.

§12ΚΑΤΣΙΚΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ἀκριβέστερος ἀπὸ ὑμᾶς, καὶ λυποῦμαι, διότι αὐτὴν τὴν στιγμήν, καθ’ ἣν ὡμίλουν, δὲν ἦσθε παρών. Ἐγὼ οὐδέποτε ἄλλοτε ἔκαμον λόγον περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης εἰς Ὑπουργόν τινα. Ὑμεῖς ἔχετε θέσει τὴν ὑπογραφήν σας ἐπὶ τοῦ φακέλλου τούτου τῶν ἐγγράφων· εἴπετέ μοι, ἂν ἄλλοτέ ποτε σᾶς ἔκαμον περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης λόγον. Ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ φακέλλου ἔχει θέσει τὴν ὑπογραφήν του καὶ ὁ ἔντιμος Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὡς Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν. Τὸν παρακαλῶ νὰ εἴπῃ, ἂν ἄλλοτέ ποτε τῷ ἔκαμον περὶ τῆς ὑποθέσεως ταύτης λόγον. Πρὸς τί λοιπὸν ἀγωνίζεσθε νὰ μὲ ἀποδείξητε μὴ λέγοντα τὴν ἀλήθειαν; ὅπερ δὲν συμβαίνει εἰς ἐμέ. Εἰς τὸ Ὑπουργεῖον σᾶς εἶπον, ὅτι τὴν διαίρεσιν τοῦ Δήμου, ἐπισπευδομένην ὑπὸ τῆς ὑπηρεσίας ἄλλοτε, τὴν ἐματαίωσα διὰ τοῦ οἰκείου Δημοτικοῦ Συμβουλίου, διότι, ὅπως ἐπεζητεῖτο ἡ διαίρεσις αὕτη, εἶναι καταστρεπτική. Καὶ σήμερον σᾶς λέγω, ὅτι, προκειμένου ἡ διαίρεσις αὕτη νὰ γίνῃ ὡς ἐσχεδιάσθη, θὰ τὴν ἀποκρούσω. Ἐννοῶ διαίρεσιν ὠφελοῦσαν τοὺς συνδημότας μου καὶ προστατεύουσαν τὰ συμφέροντά των· διότι ἐγὼ οὐδὲν ἐπιδιώκω ἴδιον διὰ τῆς ζητουμένης διαιρέσεως συμφέρον, εἴτε ἀτομικὸν, εἴτε πολιτικόν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ κατατεθῶσι τὰ ἔγγραφα.

§13ΦΛΕΣΣΑΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν, ὡς ἐνθυμεῖσθε, Κύριε Πρόεδρε, ὑπέβαλον εἰς τὸν κ. Ὑπουργὸν ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν ἐπερώτησιν, δι’ ἧς παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς δεούσας πληροφορίας ἐπὶ τῶν ἑξῆς: Διατὶ ἡ Κυβέρνησις καὶ ἡ ἐπὶ τῶν βοηθημάτων ἐπιτροπὴ τῶν παθόντων ἐκ τοῦ σεισμοῦ δὲν ἐπῆλθεν ἀρωγὸς μέχρι σήμερον καὶ εἰς τοὺς ἐν Μεγαλοπόλει παθόντας πτωχοὺς ἐκείνους καὶ ἐλεεινούς, καὶ τί ἐγένοντο τοσαῦται χιλιάδες δραχμῶν, ἅς τινας συνεισέφερον πολλοὶ καλοὶ ἄνθρωποι, λόγῳ φιλανθρωπίας; Πρὸς τούτοις ἐπηρώτησα τὸν κ. Ὑπουργὸν, νὰ μᾶς πληροφορήσῃ, ἂν ὁ ἐν Μεγαλοπόλει νῦν ἔπαρχος κ. Θεοδωρομπεάκος, ὢν ἄλλοτε οἰκονομικὸς ὑπάλληλος (ταμίας Σπετσῶν), κατεχράσθη τὰ δημόσια χρήματα κατηγγέλθη ἐπὶ τούτῳ καὶ παρεπέμφθη εἰς τὸ Κακουργιοδικεῖον, καὶ πῶς ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει κατεδέχθη νὰ διορίσῃ τοιοῦτον ἄνθρωπον (κακῆς πίστεως) ὑπάλληλον, καὶ μάλιστα ἔπαρχον Μεγαλοπόλεως. Μέχρι σήμερον ὅμως ὁ κ. Ὑπουργὸς δὲν κατεδέχθη ν’ ἀπαντήσῃ, καίτοι παρῆλθον 15 περίπου ἡμέραι. Παρακαλῶ καὶ αὖθις τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ δώσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰς δεούσας πληροφορίας ἐπὶ τῶν ἐπερωτήσεών μου τούτων.

§14ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐσωτερικῶν). Τὸ πρῶτον μέρος τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ κ. Φλέσσα συνδέεται μὲ τὴν γενικὴν ἐπερώτησιν, ἥτις ἐγένετο ὡς πρὸς τὴν διανομὴν τῶν βοηθημάτων, καὶ περὶ τῆς ὁποίας εἶπον, ὅτι θέλω φέρει τὰς δεούσας πληροφορίας εἰς τὴν Βουλήν. Ὡς πρὸς τὸν Θεοδωρομπεάκον δὲ, παρατηρῶ, ὅτι δὲν τὸν διωρίσαμεν ἡμεῖς, τὸν εὕρομεν εἰς τὴν ὑπηρεσίαν, καὶ ἐπειδὴ δὲν ἐδόθη ἀφορμή τις, δὲν εἴχομεν λόγον νὰ τὸν παύσωμεν. Θέλω ἐξετάσει περὶ τούτου.

§15ΦΛΕΣΣΑΣ. Σᾶς λέγω, κ. Ὑπουργὲ, ὅτι εἰς τὴν ἐπαρχίαν Μεγαλοπόλεως δὲν διενεμήθη οὔτε ἓν λεπτὸν ὑπὲρ τῶν παθόντων ἐκ τοῦ σεισμοῦ. Ἐπὶ τῶν βοηθημάτων καὶ ἐπὶ τοῦ μέρους αὐτοῦ σᾶς ζητῶ νά μοι ἀπαντήσητε.

§16ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Θὰ ἐξετάσω καὶ θὰ σᾶς εἴπω περὶ τούτου καὶ τοῦ Θεοδωρομπεάκου.

§17ΚΑΝΑΡΗΣ. Πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν παρεκάλεσε τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν ὁ ἔντιμος συνάδελφος κ. Ῥοῦφος, ὅπως φέρῃ νομοσχέδιον συντάξεως ὑπὲρ τῆς ἀναξιοπαθούσης οἰκογενείας τοῦ ἀποβιώσαντος συναδέλφου Καλαμογδάρτου. Τὴν αὐτὴν παράκλησιν ἀπευθύνω καὶ ἐγὼ πρὸς τὸν κ. Ὑπουργὸν, καὶ νομίζω, ὅτι εἶναι ἀξία νὰ τύχῃ τοιαύτης προστασίας οἰκογένεια, ἡ ὁποία προσήνεγκε τοσαύτας ὑπηρεσίας. Ἀλλ’ ἡ Κυβέρνησις δὲν ἀπήντησε.

§18ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Οὐδεὶς εἶναι ὁ ἀντιδοξῶν.

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Πρέπει νὰ ἔχωμεν ὑπ’ ὄψει, ὅτι ἡ πρωτοβουλία τοιούτων προτάσεων ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν, καὶ διὰ τοῦτο βλέπετε, ὅτι δὲν ἀπαντῶ πολλάκις εἰς τοιαύτας προτάσεις τῶν κ.κ. βουλευτῶν, διότι νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις πρέπει νὰ διατηρῇ πᾶσαν τὴν εὐθύνην, καὶ πᾶσαν τὴν πρωτοβουλίαν τῆς τοιαύτης ἐνεργείας.

§20ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Παράκλησιν ὑπεβάλομεν.

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν κατακρίνω· ἐξήγησα μόνον, διατὶ δὲν ἀπήντησα.

§22ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κύριοι, αἱ ἐκθέσεις τῆς πλειονοψηφίας καὶ μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ ἐτυπώθησαν καὶ διενεμήθησαν. Παρακαλῶ τὴν Βουλὴν νὰ προσδιορίσῃ τὴν θέσιν, εἰς ἣν θὰ τοποθετηθῶσιν ἐν τῷ Προϋπολογισμῷ.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι βεβαίως τὸ κύριον ἀντικείμενον τῶν διασκέψεων τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ὁ Προϋπολογισμὸς δὲν εἶναι νόμος αὐτοτελὴς, εἶναι νόμος, ὁ ὁποῖος παρέπεται εἰς τοὺς ἄλλους, οἵτινες συμπληροῦσιν αὐτὸν, ἰδίως δὲ κατὰ τὴν παροῦσαν Σύνοδον. Οἱ νέοι νόμοι, τοὺς ὁποίους θὰ ψηφίσῃ ἡ παροῦσα Σύνοδος καὶ οἵτινες θὰ λάβωσι τὸ κῦρος ἐκ τοῦ Προϋπολογισμοῦ καὶ τὴν ἐκτέλεσιν κατὰ τὸ παρὸν ἔτος, εἶναι πολλοί, ἑπομένως Προϋπολογισμὸς βεβαίως δὲν δύναται νὰ ψηφισθῇ πρὸ τῆς ψηφίσεως τῶν νόμων, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζεται. Πρέπει ἄρα νὰ λάβωμεν πρόνοιαν περὶ τῆς ψηφίσεως τῶν νομοσχεδίων τούτων. Ἀλλ’ ὅπως βαίνομεν, βεβαίως δὲν θὰ προφθάσωμεν νὰ ψηφίσωμεν τὰ νομοσχέδια, καὶ ἔφθασεν ἡ ὥρα, ἵνα σκεφθῶμεν περὶ κανονισμοῦ τῆς ἐργασίας ἡμῶν ἐπὶ εὐρυτέρας βάσεως· ἴσως ἔφθασεν ἡ ὥρα, κατὰ τὴν ὁποίαν δυνάμεθα νὰ συνερχώμεθα καὶ δὶς τῆς ἡμέρας, τὴν πρωΐαν καὶ μετὰ μεσημβρίαν.

§24ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα.)

§25ΤΖΑΝΕΣ. Νομίζω, ὅτι καὶ ὑπὸ ἄλλην τινὰ ἔποψιν δυνάμεθα νὰ ἑρμηνεύσωμεν τοὺς λόγους τοῦ ἀξιοτίμου Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως. Δὲν πιστεύω ποτὲ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος ζητεῖ νὰ ἐπισπεύσῃ τὴν συζήτησιν, ἵνα οὕτως ἁρπάσῃ τὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια, διότι φρονῶ, ὅτι ὁ κ. Πρόεδρος φροντίζει περὶ τοῦ ἀγαθοῦ τοῦ τόπου. Ὑποτεθείσθω, Κύριε Πρόεδρε, ὅτι ἡμεῖς εἰς μίαν ἑβδομάδα ἐδώκαμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ὁλόκληρον τὸ οἰκονομικὸν σύστημά της, θέλοντες καὶ μὴ θέλοντες· ἀλλ’ οἱ κ.κ. Ὑπουργοὶ εἶναι ἕτοιμοι νὰ εἰσαγάγωσιν, ὁ μὲν ἀξιότιμος Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης τὸ σύστημά του, ἐπίσης ὁ Ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν τὰ νομοσχέδιά του, καὶ ὁ Ὑπουργὸς τῆς Ἐκπαιδεύσεως τὰ ἰδικά του; Δι’ ὅλων αὐτῶν ἀποτελεῖται τὸ σύστημα, διὰ τοῦ ὁποίου ἡ Κυβέρνησις, ὡς πατρικὴ, Ἑλληνικὴ, θὰ κυβερνήσῃ· διότι, ἐὰν δώσωμεν εἰς τὸν κ. Τρικούπην ὅλα του τὰ νομοσχέδια τὰ οἰκονομικὰ, καὶ δώσωμεν αὐτῷ τοὺς ταμίας καὶ τοὺς ὑποταμίας, τοὺς μποσταντζαμπάσιδες τούτους, ἡ ἀπώλεια ἐκ τούτων θὰ ἦναι μοναδική· θὰ ῥίψωμεν μόνον ἕνα πέπλον, διὰ νὰ καλύψωμεν τὸ εἰδεχθὲς ἐκεῖνο φάσμα, τὸ ὁποῖον παριστᾷ τὸ οὕτω πως ἐκτελούμενον σύστημα τῶν οἰκονομικῶν μας. Διότι, ἂν δὲν μεριμνήσῃ ἡ Βουλὴ περὶ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ὁ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς προτίθεται νὰ ὑποβάλῃ, δὲν ἐκάμαμεν τίποτε, οὔτε ἡμεῖς, οὔτε ἡ Κυβέρνησις· ἂν εἰς τὴν Σύνοδον ταύτην δὲν ψηφισθῇ ὁ νόμος περὶ ὁρκωτῶν, ἂς μάθῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι δὲν ἔστρωσεν ἐπὶ ῥόδων. Ὁ μέγας ἐκεῖνος παράγων τῆς ἐξαχρειώσεως τῆς Ἑλληνικῆς κοινωνίας, αἱ φυλακαὶ, ὁ φοβερὸς ἐκεῖνος παράγων τοῦ ὁρκωτικοῦ συστήματος, εἶναι σκώληξ, ὁ ὁποῖος τρώγει τὴν καρδίαν παντὸς ἀγαθοῦ ἐν τῷ τόπῳ, καὶ ὑποσκάπτει τὸν κυβερνητικὸν θρόνον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἵσταται ὁ κ. Τρικούπης. Πρέπει νὰ μεριμνήσωμεν ὡσαύτως καὶ περὶ τοῦ συστήματος, τὸ ὁποῖον προτίθεται νὰ εἰσαγάγῃ ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Παιδείας Ὑπουργός. Δὲν ἐπράξαμεν τίποτε. Νομίζετε, Κύριοι, ὅτι ἔχομεν ἐκπαίδευσιν; νομίζετε, ὅτι πρέπει νὰ ἀναπαυθῶμεν εἰς τὸ σύστημα, τὸ ὁποῖον διέπει τὸ Πανεπιστήμιον καὶ τὰ Σχολεῖα; Δὲν πιστεύω τοιαύτη ἀδιαφορία νὰ εὑρίσκηται εἰς τὴν κεφαλὴν τοῦ κ. Προέδρου τῆς Κυβερνήσεως, καὶ διὰ τοῦτο δὲν πιστεύω, ὅτι σπουδαίως προτείνει νὰ ἐπισπεύσῃ ἡ Βουλὴ, συνεδριάζουσα δὶς τῆς ἡμέρας, ἵνα δώσῃ αὐτῷ τὰ οἰκονομικά του νομοσχέδια. Ἄλλως, Κύριοι, τί εἶναι ὁ Προϋπολογισμὸς καὶ τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια; Ὁ Προϋπολογισμὸς εἶναι ἡ ἕδρα, ἐπὶ τῆς ὁποίας ἑδράζεται ἡ οἰκονομία τοῦ Κράτους, ὑποστηριζομένη ὑπὸ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα, οὕτως εἰπεῖν, εἶναι τὰ ἐρείσματα τῆς ἕδρας. Εἴτε τὸ πρῶτον ἐπιχειρήσωμεν, εἴτε τὸ δεύτερον, εἰς τὸ αὐτὸ καταντῶμεν· διότι, ἂν ἡ Βουλὴ δὲν δεχθῇ τὸν Προϋπολογισμὸν τῆς Κυβερνήσεως, ὑποτιθεμένης ἰσχυρᾶς τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, καὶ εἴπῃ εἰς τὴν Κυβέρνησιν, «δέν σε ἐμπιστεύομαι», εἶναι περιττὸν ἡ Κυβέρνησις νὰ ἔχῃ τὰ οἰκονομικὰ νομοσχέδια, ἢ, ἐὰν λάβῃ ταῦτα καὶ δὲν λάβῃ τὸν Προϋπολογισμὸν, εἶναι ἓν καὶ τὸ αὐτό. Λοιπὸν πρέπει ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ πείσῃ καὶ τὴν Ἀντιπολίτευσιν καὶ τὴν Ἑλληνικὴν κοινωνίαν, ὅτι τὸ σύστημά του εἶναι πλῆρες· δὲν εἶναι δὲ πλῆρες, ἂν δὲν συνδέηται μὲ τὰ συστήματα τῆς Ἐκπαιδεύσεως καὶ τῆς Δικαιοσύνης. Ἐὰν δὲ ὑποθέτῃ, ὅτι διὰ μόνων τῶν οἰκονομικῶν μέτρων δύναται νὰ κυβερνήσῃ τὸ Κράτος, πλανᾶται· καὶ ἂς τὸ μάθῃ.

§26ΑΓΓΕΛΟΣ ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Θὰ παρακαλέσω τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν, νὰ ὑποβάλῃ, ὅσον οἷόν τε τάχιον, τὸν ὀργανισμὸν τοῦ στρατοῦ.

§27ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τί ζητεῖ ἡ Βουλή;

§28ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τὸ ζήτημα δὲν δύναται νὰ λυθῇ κατ’ ἀπόφασιν· πρέπει νὰ ὑπάρχῃ ὁμοφωνία.

§29Θ. Π. ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Εἶναι δύο ζητήματα, τὰ ὁποῖα προετάχθησαν· τὸ πρῶτον εἶναι ἡ ἐπιθυμία, τὴν ὁποίαν ἐξεδήλωσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἵνα συνέρχηται ἡ Βουλὴ δὶς τῆς ἡμέρας, διὰ νὰ δυνηθῇ νὰ συζητήσῃ καὶ περατώσῃ τὰ ὑπ’ ὄψιν αὑτῆς ἐκκρεμῆ ἔργα: τὸ δεύτερον ζήτημα εἶναι, ποίαν τάξιν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει πρέπει νὰ λάβῃ ὁ Προϋπολογισμός. Τὸ δεύτερον τοῦτο ζήτημα, ἐπὶ τοῦ ὁποίου σκοπῶ νὰ ἀνακοινώσω τὰς παρατηρήσεις μου εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα ἀκούσῃ αὐτὰς καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι ζήτημα, τὸ ὁποῖον λύει καθαρῶς ἡ πλειοψηφία. Ἑπομένως, ἐπειδὴ ἡμεῖς δὲν ἀνήκομεν εἰς τὴν πλειοψηφίαν, νομίζω, ὅτι εἶναι μάταιον νὰ ὑποβάλωμεν γνώμην καὶ νὰ ζητήσωμεν νὰ ἀξιωθῇ αὕτη τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς. Ἔχομεν ὅμως καθῆκον νὰ ἀνακοινώσωμεν τὴν γνώμην μας, ἐν εἴδει παρατηρήσεων, διὰ νὰ φωτισθῇ, ἐὰν θέλῃ, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ μεταβάλῃ, ἣν ἐξέθηκε πρὸ ὀλίγου γνώμην. Ἡ ἄποψις, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ἐξήτασε τὰ ζητήματα ταῦτα ὁ ἔντιμος φίλος μου κ. Κουμουνδοῦρος, εἶναι ἄποψις καθαρῶς πολιτικὴ, καὶ ἀπέχω σήμερον νὰ φέρω τὸν λόγον ἐπὶ τῶν ζητημάτων τούτων ὑπὸ τοιαύτην ἄποψιν. Περιορίζομαι δὲ νὰ ἐρευνήσω τὰ προταθέντα ζητήματα ὑπὸ τὴν ἄποψιν τὴν ἐμπειρικὴν, τὴν πρακτικὴν, ὑπὸ τὴν ὁποίαν ὑπέβαλεν αὐτὰ ὁ κ. Πρωθυπουργός. Ἡ θεωρία, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς στηρίζεται ἐπὶ νόμων, καὶ πρέπει διὰ τοῦτο νὰ προηγῆται ἡ συζήτησις καὶ ἐπιψήφισις αὐτῶν, εἶναι θεωρία ὀρθή· νομίζω ὅμως, ὅτι κατὰ τὸ 1887 διατελοῦμεν ἐντελῶς εἰς ἀλλοίαν θέσιν. Ὅσοι ἀνεγνώσατε τὴν ἔκθεσιν τῆς πλειοψηφίας καὶ τῆς μειονοψηφίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Προϋπολογισμοῦ, ἐμάθετε, ὅτι διαφωνία ὑπάρχει μεταξὺ πλειοψηφίας καὶ μειονοψηφίας, ὅτι ὁ Προϋπολογισμὸς τοῦ 1887 παρουσιάζει ἔλλειμμα, ὅτι ἐξετάζεται πῶς θέλει πληρωθῇ τὸ ἔλλειμμα τοῦτο, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις μᾶς ἐδήλωσε τὴν γνώμην της ἀπὸ τοῦ Ὀκτωβρίου τοῦ 1886, ὅτε τὸ πρῶτον εἰσήγαγε τὸν Προϋπολογισμὸν, προβαλοῦσα νὰ πληρώσῃ τὸ ἔλλειμμα διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ἐσόδων, δηλαδὴ, διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ὑπαρχόντων φόρων, ἢ δι’ ἐπιβολῆς νέων. Αὐτὸ τὸ σύστημα νομίζει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὸν, καὶ προτείνει ἕτερον σύστημα, τὸ σύστημα τῆς πληρώσεως τοῦ ἐλλείμματος διὰ τῆς μεταβολῆς τῶν διαφόρων κατηγοριῶν τῶν ἐξόδων τοῦ Προϋπολογισμοῦ. Ἐὰν τὸ ζήτημα τοῦτο λυθῇ, νομίζω, ὅτι τὰ ὑπολειπόμενα εὐκόλως διεξάγονται, διότι φρονῶ, ὅτι ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἐὰν ἡ Βουλὴ διὰ τῆς πλειοψηφίας λύσῃ τὸ ζήτημα τοῦτο, δὲν ἔχει οὔτε καθῆκον, οὔτε σκοπὸν, νὰ παρεμβάλῃ προσκόμματα εἰς τὰς συζητήσεις τῶν ὑπολοίπων νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα θέλουσι διέλθει ταχέως καὶ διεξαχθῆ ἐντὸς βραχυτάτου χρόνου. Ἐνῶ, ἐὰν συζητήσωμεν ἓν πρὸς ἓν τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, τότε οὐ μόνον δὲν γίνεται ἡ προσήκουσα περὶ τῆς οἰκονομικῆς καταστάσεως τοῦ Κράτους συζήτησις, ἀλλὰ καὶ καταναλίσκομεν μάτην χρόνον, ἐνῷ, ἐὰν πρόκειται νὰ λυθῇ τὸ ζήτημα, εἰς τὸ ὁποῖον διαφωνοῦμεν πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δηλαδὴ ἂν ἀποφασισθῇ τὸ ἔλλειμμα τοῦ Προϋπολογισμοῦ τοῦ 1887 νὰ πληρωθῇ διὰ τῆς ἐπιβολῆς νέων φόρων, ἢ διὰ τῆς αὐξήσεως τῶν ὑπαρχόντων, δὲν ἔχομεν νὰ συζητήσωμεν τὰς λεπτομερείας τοῦ συστήματος, ἀλλὰ θὰ ἀφήσωμεν εἰς τὴν Κυβέρνησιν πᾶσαν τὴν εὐθύνην. Ἡμεῖς μόνον ἐπιθυμοῦμεν, νὰ λάβωμεν τὴν εὐκαιρίαν νὰ ὑποστηρίξωμεν τοὺς λόγους, δι’ οὓς φρονοῦμεν, ὅτι δὲν πρέπει νὰ γίνῃ χρῆσις τοῦ μέσου, τὸ ὁποῖον προτείνει ἡ Κυβέρνησις· ἀλλὰ τὴν τάξιν τῆς συζητήσεως θέλει κανονίσει ἡ πλειοψηφία, καὶ εἰσηγητὴς αὐτῆς εἶναι ὁ κ. Πρωθυπουργός. Τὰς παρατηρήσεις ταύτας ἐθεώρησα καλὸν νὰ ὑποβάλω, ἵνα καταστήσω εὐχερεστέραν τὴν διεξαγωγὴν τῶν ὑπολοίπων ἔργων τῆς Βουλῆς.

§30ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ ἀξιότιμος προαγορεύσας παρέστησεν ὡς ζήτημα ἐξαρτώμενον ἐκ τῆς ἀποφάσεως τῆς πλειοψηφίας τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει προβῆ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν τῶν νομοθετημάτων, τὰ ὁποῖα ὑπεβλήθησαν εἰς αὐτήν. Κατ’ ἐμὲ, ὅ,τι ἀνήκει εἰς τὴν πλειοψηφίαν τῆς Βουλῆς, εἶναι ὁ Κανονισμὸς τῆς ἡμερησίας διατάξεως, ἀλλ’ ὁ τρόπος, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλει τις συζητήσει ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει, κανονίζεται παρὰ τῶν βουλευτῶν, κανονίζεται παρὰ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως μᾶλλον ἢ παρὰ τῆς Συμπολιτεύσεως· διότι τὰς συζητήσεις προκαλεῖ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἡ δὲ Συμπολίτευσις δὲν δύναται νὰ μὴ ἀνταποκριθῇ, καταλλήλως προκαλουμένη, εἰς τὴν ἐπιθυμίαν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὅταν θέλῃ, εἴτε γενικὴν, εἴτε μερικὴν συζήτησιν. Τί δύναται νὰ ἐμποδίσῃ τὴν Ἀντιπολίτευσιν νὰ συζητήσῃ ἐπὶ ἑνὸς ὁποιουδήποτε οἰκονομικοῦ νομοσχεδίου περὶ τοῦ γενικοῦ συστήματος τῆς Κυβερνήσεως; Αἱ σκέψεις, τὰς ὁποίας πρὸ ὀλίγου εἶπεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας, συνηγοροῦσιν ὑπὲρ τῆς ἰδέας, ὅτι τὰ νομοσχέδια τῆς Κυβερνήσεως ἀποτελοῦσι σύνολον ἑνιαῖον, καὶ ὅτι ἡ ἐπ’ αὐτοῦ συζήτησις πρέπει νὰ γίνῃ ἑνιαία. Τί ἐμποδίζει τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν νὰ ἀνοίξῃ συζήτησιν ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος ἐν τῇ συζητήσει οἱουδήποτε ἐκ τῶν νομοσχεδίων, τὰ ὁποῖα ἀποτελοῦσι μέρος τοῦ ἑνιαίου τούτου συστήματος; Ὁ κ. βουλευτὴς μᾶς εἶπεν, ὅτι μετὰ τοιαύτην συζήτησιν θέλει φανῆ, ἂν ἡ Βουλὴ ἀποδέχηται, ἢ οὔ, τὴν γνώμην τῆς Κυβερνήσεως· καὶ ἂν μὲν ἀποδέχηται ταύτην ἡ Βουλὴ κατὰ πλειονοψηφίαν, ἡ μειονοψηφία θέλει ἀπόσχει ἀπὸ πάσης συμμετοχῆς διὰ λεπτομερῶν συζητήσεων εἰς τὸν καταρτισμὸν τῶν νομοσχεδίων. Τοῦτο δὲν ἀπεδείχθη ἀληθὲς μέχρι τοῦδε, καὶ ἀμφιβάλλω, ἂν ὁ κύριος βουλευτὴς ὡς πρὸς τοῦτο δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι πᾶσα ἡ Ἀντιπολίτευσις θέλει οὕτω πολιτευθῆ· δὲν ἀμφιβάλλω, ὅτι μία μερὶς αὐτῆς θέλει οὕτω πολιτευθῆ, ἀλλ’ εἴτε οὕτως, εἴτε ἄλλως, ἡ Ἀντιπολίτευσις δύναται νὰ ἐργασθῇ ὡς πρὸς τὰ τῶν συζητήσεων, ὡς θέλει. Ἡμεῖς, ὅ,τι ζητοῦμεν νὰ κανονίσωμεν διὰ τῆς πλειονοψηφίας, εἶναι ἡ ἡμερησία διάταξις· τοῦτο ἀναγνωρίζει καὶ ἡ Ἀντιπολίτευσις, ὅτι ἀνήκει εἰς τὴν πλειονοψηφίαν. Πέραν τούτου οὐδὲν ζητοῦμεν. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν τὴν συζήτησιν ἐντελῶς ἐλευθέραν, τοῦτο δ’ ἐπάγεται τὴν διεύθυνσιν τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, διότι τὰς συζητήσεις προκαλεῖ ἐκεῖνος, ὁ ὁποῖος θέλει ἐξηγήσεις καὶ ὁ ὁποῖος ἔρχεται, ἵνα ἐπικρίνῃ, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἔρχεται νὰ ἀπαντήσῃ εἰς τὰς ἐπικρίσεις καὶ νὰ δώσῃ τὰς ἐξηγήσεις, αἱ ὁποῖαι ζητοῦνται. Εἴμεθα λοιπὸν ἐντελῶς σύμφωνοι ὡς πρὸς τὸν τρόπον, κατὰ τὸν ὁποῖον θέλομεν προβῆ, τουτέστιν, ὅτι ἡ μὲν πλειοψηφία θέλει κανονίσει τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἡ δὲ Ἀντιπολίτευσις θέλει κανονίσει, ὡς αὐτὴ θέλει, τὸν τρόπον τῆς συζητήσεως.

§31ΔΗΛΙΓΙΑΝΝΗΣ. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς μὲ ἐδίδαξεν, ὅτι ἔσφαλα ἐν ταῖς παρατηρήσεσι, τὰς ὁποίας ἀπηύθυνα πρὸ μικροῦ εἰς τὴν Βουλήν. Καὶ ἐγὼ μὲν ἐνόμιζον, ὅτι δὲν εἶχον σφάλει, στηριζόμενος εἰς τὰς διατάξεις τοῦ Κανονισμοῦ τῆς Βουλῆς, καθ’ ἃς ἡ συζήτησις ἐπὶ ἑκάστου νομοσχεδίου περιστρέφεται περὶ τὴν ἀρχὴν, περὶ τὰς λεπτομερείας καὶ περὶ τὸ σύνολον, καὶ ὄχι περὶ τὰς κρίσεις, τὰς ὁποίας ἐκφέρει τις ἐπὶ ἀλλοτρίας ἀγορεύσεως, μὴ πραγματευομένης οὐδὲ περὶ τῆς ἀρχῆς, οὐδὲ περὶ τῶν λεπτομερειῶν, οὐδὲ περὶ τοῦ συνόλου τοῦ νομοσχεδίου, ἀλλὰ περὶ τῆς ἐν γένει οἰκονομικῆς καταστάσεως, τὴν ὁποίαν ἀποτελεῖ, οὐχὶ τὸ νομοσχέδιον τοῦτο, ἀλλὰ σύστημα ὁλόκληρον νομοσχεδίων, καὶ σύστημα ὁλόκληρον οἰκονομικὸν, προτεινόμενον πρὸς τακτοποίησιν τῶν οἰκονομικῶν τῆς χώρας. Μετὰ τὴν διασάφησιν ὅμως, τὴν ὁποίαν ἔκαμεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, βεβαίως δὲν ὑπάρχει κώλυμα πλέον ἐκ τοῦ Κανονισμοῦ, οὔτε τρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἐπικριθῶμεν ὑπό τινος. Ἑπομένως, ἐπειδὴ αὔριον εἶναι Τετάρτη, ἡ ὁποία προσδιωρίσθη ὡς ἡμέρα πρὸς συζήτησιν τῆς περὶ τοῦ βαθμοῦ τοῦ κ. Τερτίπη ἐπερωτήσεως, νομίζομεν, ὅτι τὴν Πέμπτην δυνάμεθα νὰ ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν, καὶ εἰδοποιοῦμεν ἀπὸ τοῦδε τοὺς κ. κ. Ὑπουργοὺς, οὐχὶ διότι ἔχουσιν ὑποχρέωσιν νὰ μᾶς ἀκούσωσιν, ἀλλὰ διότι ἡμεῖς ἔχομεν καθῆκον νὰ ἐκθέσωμεν εἰς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, ἐπὶ τῶν ὁποίων στηρίζομεν τὰς γνώμας ἡμῶν, αἱ ὁποῖαι δὲν εἶναι σύμφωνοι μὲ τὰς γνώμας τῆς πλειονοψηφίας τῆς Βουλῆς.

§32ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὡς πρὸς τὸ ζήτημα τῶν συνεδριάσεων, ἐζητήσαμεν νὰ συνέρχηται δὶς τῆς ἡμέρας ἡ Βουλὴ, ἀλλὰ ταυτοχρόνως παρετηρήσαμεν, ὅτι τοιαύτη ἀπόφασις δὲν δύναται νὰ ληφθῇ καὶ μονομερῶς. Ἑπομένως τὸ ἐφικτὸν εἶναι, νὰ συνερχώμεθα ὅσον τὸ δυνατὸν ταχύτερον, καὶ νὰ ἀποχωριζώμεθα ὅσον τὸ δυνατὸν ἀργότερον.

§33ΤΙΝΕΣ. Εἰς τὰς δύω.

§34ΕΤΕΡΟΙ. Ἀπὸ τῶν δύω μέχρι τῶν ἑπτὰ μ. μ.

§35ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ὁ τρόπος, καθ’ ὃν ἐδέχθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ κανονισθῇ ἡ συζήτησις τοῦ γενικοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος, εἶναι ἐντελῶς ἄτοπος· διότι, ὅταν ἔρχηται εἰς συζήτησιν ἓν νομοσχέδιον, τὸ τακτικὸν εἶναι νὰ περιορίζηται ἡ ἐξέτασις τοῦ νομοσχεδίου τούτου κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον. Ἐν τούτοις, καὶ πρὸ ἡμερῶν, ὅτε ἐγένετο ἡ παρατήρησις, ὅτι, πρὶν ἐπιληφθῶμεν τῆς συζητήσεως τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων, ἦτο ἀνάγκη νὰ προταχθῇ ἡ γενικὴ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, διότι μόνον κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην δύναται νὰ ἐξετασθῇ τὸ οἰκονομικὸν ἐν γένει σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐπέμεινεν, ὅτι πρέπει νὰ προηγηθῇ ἡ συζήτησις τῶν οἰκονομικῶν νομοσχεδίων, προστιθεὶς, ὅτι ἕκαστος εἶναι ἐλεύθερος ἐπὶ οἱουδήποτε νομοσχεδίου νὰ φέρῃ τὴν γενικὴν συζήτησιν. Καίτοι φρονοῦμεν, ὅτι τοῦτο ἀντιβαίνει εἰς τὸν Κανονισμὸν, ἐπειδὴ ὅμως δὲν ἔχομεν τὴν δύναμιν νὰ κανονίζωμεν τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ἠναγκάσθημεν νὰ παραδεχθῶμεν τὴν καινοφανῆ ταύτην πρότασιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, καὶ εἰσήλθομεν εἰς τὴν συζήτησιν τοῦ νομοσχεδίου περὶ τελωνιακοῦ δασμολογίου. Ἐπειδὴ δὲ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀποτελεῖ μέρος τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος, εἰσήλθομεν, χωρὶς νὰ θέλωμεν, ὑποκύπτοντες εἰς τὴν θέλησιν τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, εἰς τὴν γενικὴν ἐξέτασιν τοῦ ὅλου οἰκονομικοῦ συστήματος αὐτοῦ, ἐπὶ τοῦ ὁποίου καὶ ἐγὼ ὡμίλησα διὰ μακρῶν· ἀλλὰ μόλις ἀπεπεράτωσα τὴν ἀγόρευσίν μου καὶ εὐθὺς κατεδείχθη ἡ ἀταξία, μεθ’ ἧς προέβημεν, διότι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἅμα ἐτελείωσεν ἡ ἀγόρευσίς μου, καίπερ προκληθεὶς παρὰ πολλῶν, οὐδὲν ἠθέλησε νὰ ἀντιπαρατηρήσῃ, εἰς ὅσα ἐξέθεσα ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτοῦ συστήματος, περιορισθεὶς εἰς τὴν ἐξέτασιν τῶν λεπτομερειῶν τοῦ νομοσχεδίου. Ἐν τούτοις τὴν ἐπιοῦσαν, ὅτε καὶ πάλιν ἐγένοντο παρατηρήσεις τινὲς ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτοῦ σχεδίου, ὁ ἴδιος Πρωθυπουργὸς, ὁ ὁποῖος ἀπέφυγε τὴν προτεραίαν νὰ ὁμιλήσῃ, ἐμβῆκεν ἐπιπολαίως εἰς τὴν γενικὴν συζήτησιν, καὶ τοιουτοτρόπως, οὔτε αὐτὸς ἠδυνήθη νὰ ἀπαντήσῃ εἰς ὅσα τῷ εἴπομεν, ἀλλ’ οὔτε καὶ ἡμεῖς νὰ ἀναιρέσωμεν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ἐσφαλμένως ἐξέθηκεν. Ἐνόμιζον, ὅτι, μετὰ τὸ γεγονὸς τοῦτο, δὲν ἤθελεν ἐπιμείνει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰς αὐτὸ τὸ πλημμελὲς σύστημα, τὸ ὁποῖον ἐζήτησε νὰ καθιερώσῃ. Ἡμεῖς βέβαια, μὴ ἔχοντες τὴν πλειονοψηφίαν, δὲν δυνάμεθα νὰ ἐναντιωθῶμεν. Παρατηρῶ ὅμως καὶ πάλιν, ὅτι ἡ αὐτὴ ἀταξία καὶ ἡ αὐτὴ ἀτέλεια θέλει προκύψει κατὰ τὴν συζήτησιν, διότι, ὅσα καὶ ἂν θελήσῃ τις νὰ εἴπῃ ἐπὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν νομοσχεδίων, καὶ ὅσα καὶ ἂν θελήσῃ νὰ ἀναμίξῃ κατὰ τὴν τοιαύτην συζήτησιν, ἐξετάζων ἐν γένει τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, δὲν θέλει σταθῇ δυνατὸν νὰ ἐννοήσῃ ἡ Βουλὴ καὶ ἡ κοινωνία τὰ πράγματα ἀκριβῶς, καὶ νὰ πεισθῇ, ἂν τὸ οἰκονομικὸν σύστημα, τὸ ὁποῖον ζητεῖ νὰ καθιερώσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, εἶναι ὀρθὸν, ἢ ὄχι. Ταῦτα εἶχον νὰ παρατηρήσω, διαμαρτυρόμενος καὶ ἐγὼ κατὰ τοῦ τρόπου, μὲ τὸν ὁποῖον πρώτην ἤδη φορὰν θέλουσι νὰ ἐπιληφθῶμεν τῆς ἐξετάσεως τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος.

§36ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ἡ ἐξέτασις τοῦ οἰκονομικοῦ συστήματος, τουτέστιν ἡ γενικὴ συζήτησις, δὲν εἶναι ἄρθρον τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Οὐδέποτε εἶδον ἡμερησίαν διάταξιν, ἀναγράφουσαν γενικὴν συζήτησιν. Ἡ γενικὴ συζήτησις προκαλεῖται παρὰ βουλευτῶν. Ἄν οἱ βουλευταὶ ἔχωσι τὴν ἱκανότητα νὰ ἐξυψῶσι τὴν συζήτησιν μέχρι γενικοῦ χαρακτῆρος, αὕτη λαμβάνει χώραν. Ἄν ἐπαγγέλλωνται, ὅτι θὰ προβῶσιν εἰς γενικὴν συζήτησιν, καὶ κατόπιν ἀποδεικνύεται, ὅτι δὲν ἠδυνήθησαν νὰ ἀναβῶσιν ἄνω τῶν λεπτομερειῶν, ἢ ἄνω τῆς κομματικῆς ἐμπαθείας, ἑαυτοὺς ἂς αἰτιῶνται, αἱ δὲ διαμαρτυρήσεις των στρέφονται κατ’ αὐτῶν. Ἐλπίζω, ὅτι ἡ ἀναγγελθεῖσα διὰ τὴν Πέμπτην συζήτησις θὰ ἔχῃ ἄλλον χαρακτῆρα, παρ’ ὅν εἶχεν ἡ συζήτησις τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας. Ἄν ἔχῃ τὸν αὐτὸν χαρακτῆρα, θὰ ἔχῃ τὰ αὐτὰ ἀποτελέσματα· θέλομεν ἰδεῖ βουλευτὰς ὀλοφυρομένους, ὅτι δὲν ἀπαντᾷ ἡ Κυβέρνησις εἰς τὰ παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ λεχθέντα. Ἔχω ὅμως τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἡ συζήτησις τῆς Πέμπτης θὰ ἦναι συζήτησις ὑψηλοτέρα, ἡ ὁποία θὰ δύνηται νὰ ὀνομασθῇ γενική. Ὅταν δὲ ἡ Ἀντιπολίτευσις κατορθώνῃ νὰ γενικεύῃ τὴν συζήτησιν, μὴ ἀμφιβάλλητε, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἑκοῦσα ἄκουσα, μετέχει αὐτῆς. Δὲν δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἀποχωρήσῃ τοῦ βουλευτηρίου μετὰ συζήτησιν γενικὴν, ἐν τῇ ὁποίᾳ αὐτὴ δὲν ἠκούσθη. Ἄν δύνηται ν’ ἀπέλθῃ σιγῶσα, βεβαίως δὲν ἐλέχθησαν τὰ προκαλοῦντα τὴν ἀνάγκην τῆς συζητήσεως.

§37ΕΠ. ΣΑΚΕΛΛΑΡΟΠΟΥΛΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα.) (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1.)

§38ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 1 ὑπάρχουσι τρεῖς τροπολογίαι· μία εἶναι τοῦ κ. Ρούφου, δευτέρα τοῦ κ. Καραπάνου καὶ τρίτη τοῦ κ. Κρεστενίτη.

§39ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (ἀναγινώσκει). Αʹ.) Τροπολογία τοῦ κ. Ρούφου: «Νὰ προστεθῶσιν εἰς τὸ τέλος τῆς δευτέρας παραγράφου τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ νομοσχεδίου περὶ συστάσεως ἐπαρχιακῶν Ὑποταμείων κτλ. τὰ ἑξῆς. «Ἐκτὸς τῶν δημοτικῶν εἰσπρακτόρων τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν καὶ ἐπαρχιῶν.»

Γ. ΡΟΥΦΟΣ.

Βʹ.) Τροπολογία τοῦ κ. Καραπάνου. Ἄρθρον 1. (Ἀντὶ τῆς βʹ. παραγράφου νὰ τεθῶσι τὰ ἑξῆς): «Τῇ αἰτήσει τοῦ ἁρμοδίου Δημάρχου, στηριζομένῃ ἐπὶ γνωμοδοτήσεως τοῦ Δημοτικοῦ Συμβουλίου, δύνανται διὰ Β. Διατάγματος, προκαλουμένου ὑπὸ τοῦ Ὑπουργικοῦ Συμβουλίου, νὰ καταργηθῶσι θέσεις δημοτικῶν εἰσπρακτόρων, ἀνατιθεμένων τῶν καθηκόντων αὐτῶν εἰς ἐπαρχιακὰ Ταμεῖα ἢ Ὑποταμεῖα. «Αἱ οὕτω καταργούμεναι θέσεις δημοτικῶν εἰσπρακτόρων θέλουσι συνιστᾶσθαι ἐκ νέου διὰ Β. Διατάγματος, προκαλουμένου ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ τῶν Οἰκονομικῶν, ἅμα ζητηθῇ τοῦτο παρὰ τοῦ ἁρμοδίου Δημμάχου, στηριζομένου ἐπὶ γνωμοδοτήσεως τοῦ Δημοτικοῦ

Συμβουλίου.»

Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ.

Γʹ.) Τροπολογία τοῦ κ. Κρεστενίτη: «Ἡ βʹ. παράγραφος τοῦ 1 ἄρθρου τοῦ περὶ συστάσεως ἐπαρχιακῶν Ὑποταμείων καὶ τροποποιήσεως διατάξεών τινων τῶν περὶ Ταμείων νόμων τροποποιεῖται οὕτως: «Ὡσαύτως δὲ διὰ Β. Διατάγματος, προκαλουμένου ὑπὸ τῶν Ὑπουργῶν τῶν Ἐσωτερικῶν καὶ Οἰκονομικῶν, ἐπιτρέπεται νὰ καταργηθῶσι θέσεις δημοτικῶν εἰσπρακτόρων Δήμων Γʹ. τάξεως, ἀνατιθεμένων τῶν καθηκόντων αὐτῶν εἰς ἐπαρχιακὰ Ταμεῖα ἢ Ὑποταμεῖα. Τοῦτο δὲ δύναται νὰ γίνῃ, συναινέσει τῶν οἰκείων Δημοτικῶν Συμβουλίων, καὶ εἰς Δήμους Αʹ. καὶ Βʹ. τάξεως.

Ὁ προτείνων βουλευτὴς Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος

Ι. ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ.

§40Γ. ΡΟΥΦΟΣ. (Ὄρα Παράρτημα).

§41ΤΖΑΝΕΣ. Ἄν οὐχὶ δι’ ἄλλο, τοὐλάχιστον διὰ τὸν λόγον, ὅτι εὑρισκόμεθα εἰς τὴν ἀνάγκην, ποιοῦντες πειράματα, — διότι πείραμα εἶναι, νὰ εὑρεθῶμεν εἰς τὴν θέσιν νὰ διαγνώσωμεν ποῖον εἶναι τὸ καλλίτερον, — ἄς ἀφήσωμεν τοὺς Δημάρχους τῶν Δήμων αʹ. τάξεως ἐλευθέρους, ἄς μὴ ζητῶμεν τὴν συγκεντρωτικὴν ἐξουσίαν καὶ ἐπ’ αὐτῶν. Εἶναι ἀληθές, ὅτι μακρὰ πεῖρα ἐδίδαξεν ἡμᾶς, ὅτι πολλαχοῦ τοῦ Κράτους ἡ διαχείρισις τῆς δημοτικῆς περιουσίας δὲν εἶναι ἀνεπίληπτος, δύναμαι μάλιστα νὰ εἴπω μετὰ παῤῥησίας καὶ μετὰ θάῤῥους, ὅτι εὑρέθησαν Δήμαρχοι, οἱ ὁποῖοι διεσπάθησαν τὸν δημοτικὸν πλοῦτον, χωρὶς νὰ δύνανται νὰ εἴπωσιν, ὅτι ἔθεσαν ἕνα λίθον, ἀλλ’ ἀφ’ ἑτέρου, Κύριοι, εὑρισκόμεθα εἰς τὴν σκληρὰν ἀνάγκην, νὰ δεχθῶμεν ἕνα κηδεμόνα, οὐχὶ καλλίτερον ἀναμφηρίστως· ἐὰν δὲ, ὃ μὴ γένοιτο, εἰς μίαν πόλιν ἐνσκήψῃ νόσος ἐπιδημικὴ, ὁ δὲ ὑποταμίας τύχῃ ἄνθρωπος εὐτελὴς, ἄνευ καρδίας φιλανθρώπου, καὶ δὲν ὑπακούσῃ εἰς τὴν φωνὴν τοῦ Δημάρχου, τί θέλει γίνει; Ἔχομεν ἐν Καλάμαις τὴν μηνιγγίτιδα, τὴν διφθερίτιδα, ἡ ὁποία προσβάλλει τὴν μικρὰν τάξιν· συλλογισθῆτε ἕνα ταμίαν, ὁ ὁποῖος δὲν δίδει τὰ μέσα, διὰ νὰ ἐπαρκέσῃ ὁ Δήμαρχος εἰς φάρμακα καὶ ἰατρούς. Ἄς ἀφήσωμεν, ἀπὸ οἶκτον, — καὶ παρακαλῶ τὴν Κυβέρνησιν — ἄς ἀφήσωμεν ἐλευθέρους τοὺς Δήμους αὐτούς. Ἐὰν, Κύριοι, ὑποβάλωμεν εἰς τὴν κηδεμονίαν ταύτην πάντας τοὺς Δήμους, νομίζω, ὅτι δὲν θὰ εὑρεθῶμεν εἰς θέσιν νὰ διαγνώσωμεν μετὰ τὸ πείραμα, ποῖον εἶναι τὸ καλλίτερον. Ἀληθὲς εἶναι, ὅτι ὅλοι οἱ Δῆμοι πρέπει νὰ ᾖναι ἐλεύθεροι, ἀλλ’ εὑρισκόμεθα ὑπὸ τὴν δεσποτείαν τῆς πλειοψηφίας, ἡ ὁποία δὲν μᾶς ἐπιτρέπει νὰ σκεπτώμεθα. Ψυχικὸ, Κύριοι! (ἱλαρότης). Σᾶς λέγω τοῦτο εἰλικρινῶς, πρὸς χάριν τῆς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία θὰ κυβερνήσῃ τὸν τόπον, διότι τὰ σημεῖα τῶν καιρῶν εἰς αὐτὸ τείνουσι, διότι αὔριον θὰ εὑρεθῇ ἡ Κυβέρνησις εἰς θέσιν νὰ μεταμεληθῇ. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ, ἄν οὐχὶ ἄλλο, νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ πρότασις τοῦ ἀξιοτίμου ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος βουλευτοῦ, ὥστε νὰ ἐξαιρεθῶσιν οἱ Δῆμοι αʹ. τάξεως.

§42ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Δὲν πρόκειται περὶ κηδεμονίας, διότι ἡ κηδεμονία καὶ ἤδη ὑφίσταται· πρόκειται περὶ ἀπαγορεύσεως, καὶ βεβαίως, ἄν γίνῃ δεκτὴ ἡ βʹ. παράγραφος τοῦ ἄρθρου, θέτομεν ὑπὸ ἀπαγόρευσιν τοὺς Δήμους· καὶ δὲν ποιῶ ἐξαίρεσιν περὶ Δήμων α. καὶ βʹ. τάξεως. Ἐὰν πρόκειται νὰ λάβωμεν μέτρον τι, τὸ μέτρον πρέπει νὰ λάβωμεν γενικῶς. Βεβαίως, Κύριοι, δὲν πρέπει νὰ φέρωμεν τὴν ἀποκέντρωσιν, δὲν ἔχομεν καὶ ἐντολὴν νὰ αὐξήσωμεν τὴν συγκέντρωσιν. Διὰ τοὺς λόγους τούτους θέλω ὑπερψηφίσει τῆς τροπολογίας ἐκείνης, ἥτις προσβάλλει τὴν διάταξιν τῆς βʹ. παραγράφου τοῦ ἄρθρου ἐφ’ ὅλων τῶν Δήμων, χωρὶς νὰ κάμω ἐξαίρεσιν τῶν Δήμων α. καὶ βʹ. τάξεως.

§43ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Δέχεται τὴν τροπολογίαν ἡ Κυβέρνησις;

§44ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός.). Ἡ Κυβέρνησις προέτεινε τὸ νομοσχέδιον.

§45ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλω ἐρωτήσει τὴν Βουλὴν ἐπὶ τῆς τροπολογίας τοῦ κ. Ῥούφου.

§46ΡΑΛΛΗΣ. Ὑπάρχει ἄλλη ἀπωτέρα.

§47ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ ἐπρότεινα καὶ ἐγὼ τροπολογίαν, τὴν ἐπρότεινα δὲ, μὲ τὴν ἰδέαν, ὅτι θέλει ἀποδεχθῆ ταύτην ἡ Κυβέρνησις, καὶ ἐπειδὴ δηλοῖ ἤδη, ὅτι δὲν τὴν ἀποδέχεται, ἀποσύρω ταύτην.

§48ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἀποσύρω καὶ ἐγὼ τὴν ἰδικήν μου.

§49ΡΑΛΛΗΣ. Ἡμεῖς ἐννοοῦμεν νὰ ὑποστηρίξωμεν τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Γεωργαντᾶ, ἥτις πρέπει νὰ προηγηθῇ, ὡς ἀπωτέρα καὶ γενικωτέρα. (Θόρυβος).

§50Ι. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Ἐγώ, Κύριε Πρόεδρε, εἶμαι κατὰ τῆς ἀρχῆς· δὲν ἐννοῶ τὸν περιορισμὸν διὰ τοὺς Δήμους ά. καὶ βʹ. τάξεως· θέλω τὴν ἀπάλειψιν τοῦ ἄρθρου.

§51ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Ἔχομεν δύο τροπολογίας· μίαν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, δι’ ἧς προτείνει νὰ ἐξαιρεθῶσιν οἱ Δῆμοι ά. καὶ βʹ. τάξεως, καὶ ἑτέραν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ Βοιωτίας, δι’ ἧς προτείνεται ἡ ἐν γένει ἀπάλειψις τῆς βʹ. παραγράφου· αὕτη δὲ εἶναι καὶ ἡ ἀπωτέρα· κατόπιν ἔρχεται ἡ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος, καὶ μετὰ ταῦτα τὸ ἄρθρον.

§52ΡΟΥΦΟΣ. Ἡ τροπολογία μου ζητεῖ τὴν προσθήκην εἰς τὸ ἄρθρον καὶ οὐχὶ τὴν ἀπάλειψιν.

§53ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Ι. Γεωργαντᾶς ζητεῖ τὴν ἀπάλειψιν τῆς βʹ. παραγράφου τοῦ ἄρθρου· θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§54ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐκ δεξιῶν). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§55ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀπάλειψιν λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν βουλευτῶν κ. κ. Καλογεροπούλου καὶ Παπαλέξη, κατὰ τὸ ἑπόμενον Πρωτόκολλον ψηφοφορίας).

§56ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 127. Ἐκ τούτων 47 εἶπον Ναί, καὶ 80 εἶπον Ὄχι. Ἑπομένως ἡ πρότασις περὶ ἀπαλείψεως τῆς βʹ. παραγράφου τοῦ ἄρθρου 1 ἀπεῤῥίφθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν τροπολογίαν τοῦ κ. Ῥούφου, δι’ ἧς προστίθενται ἐν τέλει τῆς βʹ. τοῦ ἄρθρου παραγράφου τὰ ἑξῆς: «Ἐκτὸς τῶν δημοτικῶν εἰσπρακτόρων τῶν πρωτευουσῶν τῶν νομῶν ἢ ἐπαρχιῶν», παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται ὀλίγοι). Ἡ Βουλὴ δὲν παρεδέχθη. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἄρθρον 1, ὡς ἔχει ἐν τῷ νομοσχεδίῳ, παρακαλοῦνται νὰ ἐγερθῶσιν. (Ἐγείρονται οἱ πλεῖστοι). Ἡ Βουλὴ παρεδέχθη. (Ἐπίσης γίνονται δεκτὰ τὰ ἄρθρα 2–5. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 6).

§57ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Ἐπιθυμῶ νὰ μάθω παρὰ τῆς Κυβερνήσεως, τί ἐννοεῖ διὰ τῆς τελευταίας παραγράφου, διὰ τὰ δημοτικὰ χρήματα νὰ δίδωσι λόγον εἰς τὴν δημοτικὴν Ἀρχήν; Τίνα λόγον θὰ δίδωσι; κατὰ τὸν λογιστικὸν νόμον;

§58ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τούτου ἐγένετο πολὺς λόγος πρὸ ὀλίγου. Οὐδεμία ἀμφιβολία, ὅτι ἐξακολουθοῦσιν ἰσχύοντα, ὅσα δὲν καταργοῦνται διὰ τοῦ νόμου, ἐν τῷ νόμῳ δὲ τούτῳ οὐδόλως καταργεῖται ἡ οἰκονομία τῶν σχέσεων τῆς δημοτικῆς Ἀρχῆς πρὸς τὸν εἰσπράκτορα· ἡ μόνη διαφορὰ εἶναι, ὅτι, ἀντὶ νὰ διορίζωνται δυνάμει προτάσεως τριπλοῦ καταλόγου, διορίζονται ἄνευ καταλόγου, καὶ εἰσπράττουσι καὶ δημόσια χρήματα.

§59ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ γραφῇ τοῦτο εἰς τὰ πρακτικά. (Ψηφίζεται τὸ ἄρθρον 6, ὡς καὶ τὰ ἄρθρα 7–17.) Ἀναγινώσκονται εἶτα καὶ γίνονται δεκτὰ τὰ κατὰ τὴν δευτέραν συζήτησιν προταθέντα ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρόσθετα ἄρθρα, ταχθέντα ἄρθρα 18 καὶ 19 ἐν τῷ ψηφιζομένῳ νομοσχεδίῳ. Ὡσαύτως ἐπὶ τοῦ ἄρθρου 18 τοῦ νομοσχεδίου ἀναγινώσκεται καὶ γίνεται δεκτὴ ἡ παρὰ τοῦ κ. Προέδρου τοῦ Ὑπουργείου προταθεῖσα προσθήκη, οὕτω δὲ ψηφίζεται καὶ γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον, ταχθὲν ἄρθρον 20 ἐν τῷ ψηφιζομένῳ. Μεθ’ ὃ γίνεται δεκτὸν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως καὶ τὸ σύνολον τοῦ νομοσχεδίου εἰς τρίτην συζήτησιν).

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δευτέρα συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων νόμου.—Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§61ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Λαμβάνων τὸν λόγον ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, εὑρίσκομαι εἰς δυσχερῆ τινα θέσιν, διότι χθὲς δὲν παρευρέθην κατὰ τὴν πρώτην συζήτησιν αὐτοῦ, ἵνα ἀκούσω τὴν περὶ αὐτοῦ γενομένην συζήτησιν, καὶ τοιουτοτρόπως κατορθώσω νὰ ἀποφύγω ἴσως ἐπαναλήψεις ἐπὶ πραγμάτων, ἐπαρκῶς ἤδη συζητηθέντων. Τοῦτο, Κύριοι, δὲν προῆλθεν ἐξ ἐλλείψεως ἐμοῦ, διότι ὁμολογῶ, ὅτι λόγοι ὑγείας δέν μοι ἐπιτρέπουσι νὰ παρατείνω τὴν διαμονήν μου ἐν τῷ βουλευτηρίῳ πέραν τῆς 8ης ὥρας, καὶ ἕνεκα τούτου μάλιστα ἐνόμιζον, ὅτι ἦτο ὀρθὸν καὶ δίκαιον, νὰ προσδιορισθῶσιν ἀκριβῶς αἱ ὧραι τῆς ἐνάρξεως καὶ τῆς λήξεως τῶν ἐργασιῶν, διὰ νὰ δυνηθῇ τις νὰ κανονίσῃ τὰ τῆς διαίτης του, ἀναλόγως μὲ τὰς προσδιωρισμένας ὥρας. Μετὰ τὴν ἐξήγησιν ταύτην, ἔρχομαι νὰ ὑποβάλω εἰς ὑμᾶς τὴν γνώμην μου ἐπὶ τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἡ εἴσπραξις τῶν δημοσίων ἐσόδων διεξάγεται πλημμελῶς παρ’ ἡμῖν, καὶ τοῦτο ἀποδεικνύει τὸ μέγα ποσὸν τῶν κατὰ πᾶν ἔτος καθυστερουμένων. Ἑπομένως ὤφειλεν ἡ Κυβέρνησις νὰ μεριμνήσῃ περὶ βελτιώσεως τῆς καταστάσεως ταύτης· καὶ τὸ καθῆκον τοῦτο νομίζει, ὅτι ἐκπληροῖ, εἰσάγουσα εἰς τὴν Βουλὴν τὸ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχέδιον, καὶ ἐπιζητοῦσα τὴν ἐπιψήφισιν αὐτοῦ. Ὑπάρχει, Κύριοι, δυστυχῶς τάσις παρ’ ἡμῖν νὰ ἀποδίδωνται τὰ κακῶς παρ’ ἡμῖν ἔχοντα εἰς ἐλλείψεις τῆς νομοθεσίας, καὶ νὰ ἐπιζητῆται ἡ θεραπεία αὐτῶν δι’ ἁπλῶν νομοθετικῶν μεταβολῶν. Ἀλλὰ βεβαίως δὲν πταίει πάντοτε ἡ νομοθεσία διὰ τὰ συμβαίνοντα ἄτοπα, οὐχὶ μάλιστα σπανίως ἐπέρχονται ταῦτα, διότι δὲν ἐκτελεῖται προσηκόντως ἡ λίαν καλῶς ἔχουσα νομοθεσία, καὶ διὰ τοῦτο αἱ νομοθετικαὶ μεταβολαὶ οὐχὶ σπανίως συντελοῦσιν εἰς ἐπέκτασιν τοῦ κακοῦ, τοῦ ὁποίου ἐπιζητοῦσι τὴν θεραπείαν, καὶ πολλάκις εἰς τὴν παραγωγὴν νέων ἀτοπημάτων, ἐκτὸς τῶν ὑπαρχόντων. Ἐγώ, Κύριοι, φρονῶ, ὅτι ὁ ἐπιζητῶν νὰ θεραπεύσῃ νοσηράν τινα κατάστασιν ὀφείλει πρὸ πάντων νὰ ἀνεύρῃ ἀκριβῶς τὰ παράγοντα ταύτην αἴτια, καὶ τότε νὰ μελετήσῃ καὶ προσδιορίσῃ τίνα τὰ μέσα πρὸς ἄρσιν τῶν παραγωγικῶν τῆς νόσου ἐκείνης αἰτίων. Ἐὰν τοιαύτην τινὰ τακτικὴν ἠκολούθει ἡ Κυβέρνησις, ὑποθέτω, ὅτι δὲν ἤθελεν εὑρεθῆ εἰς τὴν ἀνάγκην νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὸ νομοσχέδιον, τὸ ὑπὸ συζήτησιν. Ἅπαντες ὁμολογοῦμεν, ὅτι πλημμελῶς διεξάγεται ἡ εἴσπραξις τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἀλλ’ ἐρωτῶ, ποῦ πρέπει νὰ ἀποδοθῇ ἡ κατάστασις αὕτη; προέρχεται ἆρά γε ἐξ ἐλλείψεων τῆς νομοθεσίας; Δὲν παρέχει ἆρά γε ἡ ὑφισταμένη νομοθεσία ἰσχυρὰ καὶ ἐπαρκῆ μέσα εἰς τὴν Κυβέρνησιν πρὸς ἐξασφάλισιν καὶ πρὸς ἀνελλιπῆ εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων; Κατ’ ἐμέ, ἁπλοῦν βλέμμα ἄν ἤθελέ τις ῥίψῃ ἐπὶ τῆς σχετικῆς ἡμῶν νομοθεσίας, ἤθελε σχηματίσει ἀντίθετον ὅλως πεποίθησιν. Ἀπὸ τῆς συστάσεως τοῦ Βασιλείου, πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου, καθιερώθη ὑπὲρ αὐτοῦ προνόμιον δι’ ἅπαντας τοὺς ἀμέσους καὶ ἐμμέσους φόρους τοῦ τρέχοντος ἔτους καὶ τῶν δύο προηγουμένων ἐτῶν, ὡς καὶ δικαίωμα ἐγγραφῆς νομίμου ὑποθήκης διὰ πᾶσαν ἐν γένει ἐκ φόρων ἀπαίτησιν τοῦ Δημοσίου. Ἀπὸ τῆς αὐτῆς δὲ ἐποχῆς εἰσήχθησαν πρὸς εἴσπραξιν τῶν ἐσόδων τοῦ Δημοσίου νόμοι ἀληθῶς δρακόντειοι· ἡ ἐλευθερία καὶ ἡ περιουσία τοῦ πολίτου ἀφέθησαν καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς τὴν διάκρισιν τῶν ἐπὶ τῆς εἰσπράξεως ὑπαλλήλων, καὶ τοσοῦτον μάλιστα αὐστηρὰ ἦσαν τινὰ τῶν παραχωρηθέντων μέσων, ὥστε ἐδέησε νὰ τροποποιηθῶσι διὰ τῆς νομοθεσίας ἀκολούθως. Περὶ πάντων δὲ τούτων κατηρτίσθη κατὰ τὸ 1871 νόμος περὶ εἰσπράξεως καθυστερούντων, ὁ ὁποῖος, οὐ μόνον ὅλα τὰ μέσα παρέσχε πρὸς εἴσπραξιν τῶν καθυστερουμένων, ἀλλὰ διέγραψε καὶ διαδικασίαν, προλαμβάνουσαν πᾶν ἐμπόδιον κατὰ τὴν ἐνέργειαν τῆς εἰσπράξεως, καὶ φέρουσαν ταχέως κατ’ εὐθεῖαν εἰς τὸν σκοπὸν τῆς ἐξοφλήσεως τῶν δικαιωμάτων τοῦ Δημοσίου. Καὶ δὲν ἐθεωρήθη μάλιστα ἐπαρκὴς ὁ νόμος οὗτος· καὶ τὸ 1884 ὁ κ. Πρωθυπουργὸς εἰσήγαγεν ἄλλον νόμον, ὁ ὁποῖος διαγράφει διαδικασίαν πρὸς ἐκποίησιν τῶν ἐνυποθήκων εἰς τὸ Δημόσιον ἀκινήτων τῶν ὀφειλετῶν, ὁμοίαν τῆς ὁποίας εἰς οὐδὲν Κράτος εὑρίσκομεν, καταστρέφουσαν ἐντελῶς τὰ συμφέροντα τῶν ὀφειλετῶν τούτων. Μετὰ τοὺς νόμους τούτους, Κύριοι, δύναταί τις νὰ ἰσχυρισθῇ, ὅτι ἡ μὴ προσήκουσα εἴσπραξις τῶν δημοσίων ἐσόδων προέρχεται ἐκ νομοθετικῶν ἐλλείψεων; Ἄλλα λοιπὸν εἶναι τὰ αἴτια τῆς πλημμελοῦς ἀληθῶς εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, καὶ τὰ αἴτια ταῦτα πρέπει νὰ ἐπιζητηθῶσιν εἰς τὸ ἐπικρατοῦν ἐν τῇ διοικήσει ὀλέθριον σύστημα τῆς συναλλαγῆς. Πρὸς ἐπιτυχῆ ἐνέργειαν οἱασδήποτε ὑπηρεσίας, χρειάζονται, Κύριοι, ὄργανα ἱκανὰ, πεφωτισμένα, εὐσυνείδητα, ἐπιμελῆ. Ἀλλὰ τὸ σύστημα, τὸ λειτουργοῦν παρ’ ἡμῖν, δὲν ἐπιζητεῖ τὴν ἱκανότητα καὶ εὐσυνειδησίαν, δὲν ἐπιβάλλει τὴν ἀμεροληψίαν, δὲν ἀμείβει τὸν ὑπὲρ τῆς ὑπηρεσίας καὶ τῶν δημοσίων συμφερόντων ζῆλον τῶν ὑπαλλήλων, ἀλλὰ τοὐναντίον καθιστᾷ καὶ τὰ ὄργανα τῆς εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, ὄργανα φατριῶν, ὄργανα εἰς τὸ συμφέρον τῆς φατρίας καὶ εἰς τὰ ἴδια τέλη ἀποβλέποντα, καὶ πρὸς τοῦτο πιέζοντα μὲν ὑπερμέτρως καὶ ἀδίκως τοὺς μὴ ἀνήκοντας εἰς τὴν φατρίαν, ἀπαλλάσσοντα δὲ πάσης ἐνοχλήσεως τοὺς ἀνήκοντας εἰς αὐτήν. Ὅταν τοιαῦτα ἦναι τὰ ὄργανα τῆς εἰσπράξεως, ἀπορεῖτε, διατὶ πλημμελῶς ἔχουσι τὰ τῆς εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων; Ἀλλ’ ἐὰν ταῦτα ἦναι τὰ ἀληθῆ αἴτια τῆς πλημμελοῦς εἰσπράξεως, πρόδηλον εἶναι, τίνα τὰ μέσα τῆς θεραπείας. Ἐπιζητεῖτε πράγματι τὴν δικαίαν, καὶ ἀμερόληπτον, καὶ ἀνελλιπῆ εἴσπραξιν τῶν δημοσίων εἰσοδημάτων; Ἐκλέξατε τοὺς ὑπαλλήλους ὑμῶν, προτιμήσατε τοὺς τιμίους καὶ ἱκανοὺς, καταστήσατε αὐτοὺς ὄργανα τῆς Πολιτείας ἀληθῆ, ἐπιτηρήσατε αὐστηρῶς τὴν ἐργασίαν αὐτῶν, βραβεύοντες τὸν ζῆλον καὶ τὴν ἐπιμέλειαν, καὶ κολάζοντες τὴν κατάχρησιν καὶ τὴν ἀμέλειαν, καὶ πιστεύσατε, ὅτι, ὡς ἐκ μαγείας, θὰ ἐκλείψωσιν αἱ παρατηρούμεναι ἀσχημίαι, καὶ τὰ δημόσια χρήματα θέλουσιν εἰσπράττεσθαι ἀνελλιπῶς. Ἀλλ’ οὐδεμία φροντὶς περὶ τοῦ ἁπλουστάτου τούτου μέτρου καταβάλλεται, ἐπιζητεῖται δὲ ἡ θεραπεία διὰ νέων νομοθετημάτων. Ἕν τούτων εἶναι καὶ τὸ πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ψηφισθὲν, δι’ οὗ ἀφαιρεῖται τὸ δικαίωμα τῆς εἰσπράξεως ἀπὸ τοὺς ταμίας τοῦ Κράτους, παρέχοντας ὁπωσδήποτε ἐγγυήσεις τινὰς ἀμεροληψίας καὶ εὐσυνειδησίας, καὶ ἀνατίθεται εἰς τοὺς ὑποταμίας, εἰς ὄργανα, περὶ ὧν οὐδεμία δύναται νὰ ὑπάρξῃ ἀμφιβολία, ὅτι θέλουσιν εἶσθαι εὐτελῆ τῆς φατρίας ὄργανα. Ἕτερον νομοθέτημα εἶναι τὸ προκείμενον νομοσχέδιον, δι’ οὗ ζητεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ χορηγηθῶσιν εἰς αὐτὴν καὶ νέα μέσα εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων. Ἀλλ’ ἴσως, ἠδύνατό τις νὰ εἴπῃ: ἂν τὰ μέσα ταῦτα, τὰ διὰ τοῦ νομοσχεδίου ἐπιζητούμενα, συντελῶσιν ἀληθῶς εἰς ἐξασφάλισιν τῆς εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, διατὶ νὰ μὴ γίνωσι δεκτὰ παρὰ τῆς Βουλῆς;

§62ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἐδῶ οἱ βουλευταί. Φέρω ἔνστασιν ἀπαρτίας. (Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος).

§63ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Ἐξακολουθήσατε, Κύριε Κωνσταντόπουλε.

§64ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔλεγον πρὸ ὀλίγου, ὅτι τὰ αἴτια τῆς πλημμελοῦς εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων πρέπει ν’ ἀποδοθῶσιν, οὐχὶ εἰς ἔλλειψιν τῆς νομοθεσίας, ἀλλ’ εἰς ἔλλειψιν αὐτῆς τῆς διοικήσεως. Δύναταί τις ὅμως νά μοι ἀντιτάξῃ: ἐὰν τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβαλλόμενα νέα νομοθετικὰ μέτρα συντελῶσιν ἀληθῶς εἰς βελτίωσιν τῆς εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, διατὶ νὰ μὴ γίνωσιν ἀποδεκτά; Ἐὰν, Κύριοι βουλευταὶ, παραδεχθῇ τις τὴν ἀρχὴν, ὅτι πᾶν μέτρον, τεῖνον εἰς ἐξασφάλισιν καὶ ἀνελλιπῆ εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, πρέπει, ἕνεκα τούτου καὶ μόνου, νὰ γίνῃ παραδεκτὸν, βεβαίως ἤθελεν ἐκλείψει πᾶσα ἀντίῤῥησις, καὶ ἠθέλομεν περιορισθῆ μόνον νὰ ἐξετάσωμεν, κατὰ πόσον δύνανται νὰ θεωρηθῶσι καὶ ὡς τοιαῦτα τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως προτεινόμενα μέτρα. Ἀλλ’ ἐγὼ φρονῶ, ὅτι δὲν ἀρκεῖ μέτρον τι νὰ ᾖναι συντελεστικὸν πρὸς βελτίωσιν τῆς εἰσπράξεως τῶν ἐσόδων, ἵνα γίνῃ καὶ παραδεκτὸν παρὰ τῆς Βουλῆς. Ἐὰν τὸ Δημόσιον ἔχῃ τὸ δικαίωμα νὰ ἐπιζητῇ τὴν ἀνελλιπῆ τῶν δημοσίων ἐσόδων εἴσπραξιν, ἔχουσιν ὅμως ἀφ’ ἑτέρου καὶ οἱ ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου καὶ δικαιώματα καὶ συμφέροντα, καὶ δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον νὰ σφαγιάσωμεν τὰ συμφέροντα ταῦτα, καὶ νὰ προκαλέσωμεν τὴν καταστροφὴν τῶν ὀφειλετῶν χάριν τῶν ταμιευτικῶν σκοπῶν τοῦ Δημοσίου. Ἰδίως μάλιστα δὲν εἶναι ἐπιτετραμμένον, νὰ παραβλέπωμεν τὰ δικαιώματα καὶ τὰ συμφέροντα τρίτων προσώπων, μὴ ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου, καὶ ἐν γένει νὰ διαταράττωμεν τὰς ἐν τῇ κοινωνίᾳ συναπτομένας ἐννόμους σχέσεις. Ἡμεῖς φρονοῦμεν, ὅτι μόνον ἐν τῇ ἴσῃ καὶ δικαίᾳ προστασίᾳ ἁπάντων τῶν δικαιωμάτων καὶ συμφερόντων ἔγκειται τὸ ἀληθὲς συμφέρον τῆς Πολιτείας, καὶ διὰ τοῦτο ὀφείλομεν νὰ ἐξετάσωμεν, ἐὰν πράγματι τὰ μέτρα, τὰ ὑποβαλλόμενα ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως, περιέχωσι τοιαύτην ἴσην καὶ δικαίαν προστασίαν πρὸς ἅπαντα τὰ ἐνδιαφερόμενα μέρη. Ἀλλὰ πρὶν ἢ, Κύριοι, ἐπιχειρήσω, ἐπὶ τῇ βάσει τῶν ἀρχῶν καὶ ἰδεῶν τούτων, νὰ ἐκτιμήσω τὰ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβαλλόμενα μέτρα, νομίζω πρὸ παντὸς ἀναγκαῖον νὰ παρατηρήσω, ὅτι εἰς νόμον περὶ εἰσπράξεως δημοσίων ἐσόδων δὲν ἔπρεπε νὰ περιληφθῶσι διατάξεις, οὐδὲν ἔχουσαι κοινὸν μὲ τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἀλλ’ ἀναγόμεναι εἰς ἕτερον στάδιον, εἰς στάδιον βεβαιώσεως τῶν φόρων, ἢ μᾶλλον ἐπιβολῆς τῶν φόρων, καὶ τοιαῦται διατάξεις φρονῶ, ὅτι εἶναι ἡ διάταξις τοῦ πρώτου καὶ ἡ διάταξις τοῦ τρίτου ἄρθρου τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου. Ἀμφότεραι αἱ διατάξεις αὗται δὲν ἀνάγονται εἰς τὴν εἴσπραξιν τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἀλλ’ ἐπιβάλλουσιν ὑποχρεώσεις πληρωμῆς φόρων εἰς πρόσωπα, ἀπηλλαγμένα μέχρι τοῦδε τοιούτων ὑποχρεώσεων. Καὶ τὸ μὲν 1ον ἄρθρον ἐπιβάλλει τὴν πληρωμὴν τῶν ἐπὶ τῶν ἀκινήτων φόρων εἰς τὸν τελευταῖον ἰδιοκτήτην, ἐπειδὴ δὲ μόνον αἱ οἰκοδομαὶ ὑπόκεινται εἰς τοιοῦτον φόρον, ἔδει νὰ καταταχθῇ τὸ ἄρθρον εἰς τὸν νόμον περὶ φόρων ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν. Τὸ δὲ ἄρθρον 35 ἐπιβάλλει τὸν φόρον τοῦ ἐπιτηδεύματος εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τῆς οἰκίας, ἐν ᾗ κατῴκει ὁ ἐπιτηδευματίας· ὅθεν ἔδει νὰ καταταχθῇ εἰς τὸν νόμον περὶ φόρων ἐπὶ τῶν ἐπιτηδευμάτων. Ἡ τοιαύτη, Κύριοι, ἀνάμιξις διατάξεων ἀσχέτων πρὸς τὸ κύριον ἀντικείμενον τοῦ νόμου, δὲν εἶναι βεβαίως προσὸν σοφῆς καὶ μεμελετημένης νομοθεσίας καὶ δύναται καὶ εἰς τὴν πρακτικὴν πολλὴν νὰ ἐπαγάγῃ σύγχυσιν καὶ περιπλοκήν. Καὶ τόσῳ μᾶλλον δικαιοῦμαι νὰ ἀπευθύνω τὴν παρατήρησιν ταύτην, καθόσον ἔχομεν ἐν τῇ ἡμερησίᾳ διατάξει ἐκκρεμῆ νομοσχέδια περὶ φόρου οἰκοδομῶν καὶ περὶ φόρου ἐπιτηδευμάτων, καὶ ἠδύναντο ἄριστα αἱ διατάξεις ἐκεῖναι νὰ περιληφθῶσιν εἰς τὰ νομοσχέδια ταῦτα. Μετὰ τὰς παρατηρήσεις ταύτας, Κύριοι, ἐπιχειρῶ νὰ ἐξετάσω μίαν πρὸς μίαν τὰς διατάξεις τοῦ ὑπὸ συζήτησιν νομοσχεδίου. Κατὰ τὸ 1ον ἄρθρον τοῦ νομοσχεδίου τούτου ἀνακηρύσσεται ὑπόχρεως πρὸς πληρωμὴν τῶν φόρων, τῶν ἐπὶ τῶν ἀκινήτων κτημάτων ἐπιβεβλημένων, ὁ τελευταῖος ἰδιοκτήτης αὐτοῦ. Τίνες, ἐρωτῶ, οἱ φόροι οὗτοι, οἱ ἐπὶ τῶν ἀκινήτων κτημάτων ἐπιβεβλημένοι, εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ὁποίων ἀνακηρύσσεται ὑπόχρεως ὑπὸ τοῦ ἄρθρου τούτου ὁ τελευταῖος ἰδιοκτήτης; Δὲν γνωρίζω ἄλλον τοιοῦτον φόρον, εἰμὴ τὸν φόρον ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν, καὶ ἑπομένως δύναμαι νὰ εἰδικεύσω τὸ ἀντικείμενον, λέγων, ὅτι κατὰ τὸ νομοσχέδιον κηρύσσεται ὀφειλέτης τῶν πρὸς τὸ Δημόσιον ὀφειλομένων φόρων οἰκοδομῶν ὁ τελευταῖος ἰδιοκτήτης τῆς οἰκίας. Ὁποία ἐν τούτοις εἶναι, ἡ κειμένη νομοθεσία περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου; Κατὰ τὸν νόμον περὶ φόρου οἰκοδομῶν, ὑπόχρεως πρὸς πληρωμὴν τοῦ φόρου θεωρεῖται ὁ ἰδιοκτήτης τῆς οἰκίας, καθ’ ὃν χρόνον ἐγένετο ἡ βεβαίωσις τοῦ φόρου, ὅστις καὶ ἐγγράφεται εἰς κατάλογον, ἐπὶ τούτῳ συντασσόμενον, καὶ εἶναι ὑπόχρεως νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον τοῦτον ἐπὶ πλήρει πενταετίᾳ. Δύναται ὅμως, κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον, ὁ ἰδιοκτήτης οὗτος, πωλῶν τὴν οἰκίαν, νὰ κοινοποιήσῃ τὴν μεταβίβασιν ταύτην, καὶ νὰ ἀπαλλαχθῇ τοῦ φόρου τῶν ἑπομένων τῆς μεταβιβάσεως ἐτῶν. Τοιαύτη εἶναι ἡ ὑφισταμένη νομοθεσία, νομοθεσία, συζητηθεῖσα βεβαίως ἐμβριθῶς, ὅταν ἐψηφίσθη. Καὶ ὅμως κατὰ τὸ προκείμενον νομοσχέδιον δὲν εἶναι πλέον ὑπόχρεως πρὸς πληρωμὴν τοῦ ἐπὶ τῆς οἰκίας φόρου ὁ εἰς τὸν κατάλογον σημειούμενος ἰδιοκτήτης, ἀλλ’ ὁ τελευταῖος ἰδιοκτήτης τῆς οἰκίας. Ὁ παλαιὸς ἰδιοκτήτης ἀπαλλάσσεται ἐντελῶς, καὶ ἂν ἀκόμη παρέλειψε νὰ κοινοποιήσῃ τὴν μεταβίβασιν τοῦ ἀκινήτου! Τώρα, ἐρωτῶ, τίς ὁ λόγος, ἕνεκα τοῦ ὁποίου ἐθεωρήθη συντελεστικὸν, πρὸς ἐξασφάλισιν τῶν εἰσπράξεων τῶν δημοσίων ἐσόδων, ν’ ἀπαλλαχθῇ ἐντελῶς ὁ ἰδιοκτήτης, ὁ ἐν τῷ καταλόγῳ σημειούμενος τοιοῦτος, καὶ νὰ ὑποχρεωθῇ εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων μόνον ὁ νέος ἰδιοκτήτης;

§65ΚΑΪΡΗΣ. Δὲν ὑποχρεοῦται ὁ νέος, διότι δύναται νὰ ζητήσῃ τὸ διπλότυπον τῆς πληρωμῆς ἀπὸ τὸν πωλητὴν, καὶ, ἂν δὲν τῷ παρουσιασθῇ, νὰ ἀφαιρέσῃ τοὺς φόρους ἀπὸ τὴν πληρονομένην ἀξίαν.

§66ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἶναι τοῦτο, ἐρωτῶ τὸν διακόπτοντα, πάντοτε συμφέρον εἰς τὸ Δημόσιον;

§67ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (Ὑπουργὸς τῶν Ἐξωτερικῶν). Ἡ οἰκία παρέχει τὴν ἀσφάλειαν, διότι εἰς αὐτὴν ἐπιβάλλεται ὁ φόρος.

§68ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νομίζω, ὅτι ὁ διακόπτων πρέπει νὰ ἀναγνώσῃ τὸ νομοσχέδιον, ἵνα μὴ ὑποβάλλῃ διακοπὰς, οὐδεμίαν ἐχούσας ἔννοιαν. Δὲν ἐπιβάλλεται ὁ φόρος εἰς τὴν οἰκίαν, ἀλλ’ εἰς τὸν νέον ἰδιοκτήτην.

§69ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Ἀκολουθεῖ ὁ φόρος τὴν οἰκίαν.

§70ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ εἶναι ἆρά γε πάντοτε συμφέρον ν’ ἀπαλλάσσωμεν τοῦ φόρου τὸν παλαιὸν ἰδιοκτήτην, ὁ ὁποῖος δύναται νὰ ἦναι εὔπορος ἄνθρωπος, καὶ νὰ ἐπιβάλλωμεν αὐτὸν εἰς τὸν νέον; Καὶ ἂν ἡ οἰκία ἦναι ἐπιβεβαρυμένη διὰ πολλῶν ὑποθηκῶν καὶ ἄλλων βαρῶν, ποῦ εἶναι ἡ ἐγγύησις, τὴν ὁποίαν ζητεῖ ὁ νόμος; Ἀλλὰ καὶ τίς δικαιοσύνη ὑπαγορεύει νὰ κηρύσσητε ἐμὲ, τὸν νέον ἰδιοκτήτην, τὸν διατελοῦντα ἐν ἀγνοίᾳ τῶν ὑποχρεώσεων, αἱ ὁποῖαι ἐπιβαρύνουσι τὸν πρώην ἰδιοκτήτην, ὀφειλέτην τοῦ φόρου, τὸν ὁποῖον ἔπρεπε νὰ πληρώσῃ ὁ προκάτοχός μου; Ὀφείλει, λέγει, ὁ ἀξιότιμος πρῶτος διακόψας με ἐκ Κυκλάδων βουλευτὴς, νὰ ἐξετάσῃ ὁ ἀγοραστὴς, ἐὰν ὀφείλῃ ἡ οἰκία φόρους. Καὶ εἶναι τοῦτο πάντοτε εὐχερὲς, ὅταν μάλιστα ἡ μεταβίβασις γίνηται μακρὰν τοῦ τόπου, ἔνθα κεῖται ἡ οἰκία, ἢ ἐν τῷ ἐξωτερικῷ; Βλέπετε λοιπὸν, ὅτι οὐδεὶς λόγος δικαιοσύνης δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν τοιαύτην εἰς ἐμὲ τὸν τελευταῖον ἰδιοκτήτην ἐπιβολὴν τοῦ φόρου. Ἐκτὸς ὅμως τούτου, Κύριοι, μία τῶν διαρκῶν προσπαθειῶν τῆς ἡμετέρας νομοθεσίας ἦτο, νὰ ἐξαλείψῃ πᾶν κρύφιον βάρος ἐπὶ τῶν ἀκινήτων, ἵνα καταστήσῃ εὐχερεῖς τὰς συναλλαγὰς καὶ τὰς μεταβιβάσεις καὶ τὰς δι’ αὐτῶν ἀσφαλείας· καὶ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον εἰσήχθη τὸ σύστημα ὑποθηκῶν, εἰσήχθη τὸ σύστημα τῆς μεταγραφῆς, ἐψηφίσθησαν νόμοι, καταργοῦντες ὅλα τὰ ἄγραφα προνόμια, τὸ ὁποῖα ἠδύναντο νὰ ἐπιβαρύνωσι πᾶν ἀκίνητον κτῆμα. Καὶ ἀφοῦ, μετὰ πολλὰς καὶ ποικίλας προσπαθείας, ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὸ τὸ ἀποτέλεσμα, τῆς ἀπαλλαγῆς τῶν ἀκινήτων ἀπὸ κρυφίων βαρῶν, ἰδοὺ ἔρχονται ἤδη νὰ εἰσαγάγωσι νέα τοιαῦτα! Ὅταν ἐψηφίζετο ὁ νόμος τοῦ 1884, περιεῖχεν, ὡς ἐνθυμοῦμαι, ὁμοίαν διάταξιν, ἐπιβάλλουσαν τὸν φόρον ἐπὶ τῶν ἀκινήτων· ἀλλ’ ἐπὶ τῇ βάσει τῶν γενομένων τότε ἀντιῤῥήσεων, ἠναγκάσθη ὁ Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως νὰ παραιτηθῇ αὐτῶν. Ἤδη ἐπιβάλλει τὸν φόρον εἰς τὸν νέον ἰδιοκτήτην, ὅπερ ἔτι χεῖρον, διότι, ὅταν τὸ χρέος ἐπιβαρύνῃ τὸ ἀκίνητον κτῆμα, τοῦτο μόνον ἐπιβαρύνεται, καὶ ὅταν ἐκποιηθῇ, ἐκ τοῦ ἀντιτίμου αὐτοῦ θὰ πληρωθῇ ὁ φόρος, ἂν καταταχθῇ. Ἀλλ’ ὅταν ἐπιβάλληται τὸ βάρος εἰς ἐμὲ τὸν ἀγοράζοντα τὸ κτῆμα, ἐπιβαρύνεται ἅπασα ἡ περιουσία μου, δεσμεύεται ἡ προσωπική μου ἐλευθερία, εἰς τρόπον, ὥστε, ἐπειδὴ τὸ Δημόσιον δὲν ἐφρόντισε νὰ πληρωθῇ τοὺς φόρους του, ἢ καὶ νὰ ἐγγράψῃ ὑποθήκην πρὸς ἐξασφάλισιν αὐτῶν, συλλαμβάνει ἐμὲ, τὸν ἐν καλῇ πίστει ἀγοράσαντα τὴν οἰκίαν, καὶ μὲ ἀπάγει εἰς τὰς φυλακὰς, πρὸς πληρωμὴν τοῦ φόρου! Τοιαῦτα εἶναι τὰ νομοθετήματα, δι’ ὧν ἐπιζητεῖτε τὴν βελτίωσιν τῶν εἰσπράξεων τῶν δημοσίων ἐσόδων. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ὅταν ἐπὶ δημοσίου πλειστηριασμοῦ ἐκποιῆται τὸ ἀκίνητον, τί συμβαίνει; Ἐπιβαρύνεται καὶ τότε μὲ τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων ὁ ὑπερθεματιστής; Ἐρωτῶ τὸν συντάξαντα τὸ νομοσχέδιον, ὅταν ἐν δημοσίῳ πλειστηριασμῷ ἀγοράζω οἰκίαν, δύναται μετ’ ὀλίγον νὰ ἐμφανισθῇ ὁ εἰσπράκτωρ καὶ νὰ μοὶ ζητήσῃ τὴν πληρωμὴν τῶν φόρων, ἀπειλῶν νὰ μὲ ἀπαγάγῃ εἰς τὰς φυλακάς;

§71ΤΙΝΕΣ. Ὄχι, διότι τὸ Δημόσιον θὰ ἀναγγελθῇ.

§72ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀλλ’ ἐὰν δὲν ἀναγγελθῇ; ἐὰν παραλείψῃ νὰ τὸ πράξῃ, ἢ ἂν δὲν καταταχθῇ;

§73ΤΖΑΝΕΣ. Δὲν ἔχει ἀνάγκην. (Διάλογοι).

§74ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καὶ δὲν εἶναι μόνον αὐτὴ ἡ περίστασις. Καὶ ἐπὶ κληρονομίας ἀκόμη γεννᾶται ἡ αὐτὴ ἀπορία. Ἐκ τοῦ πατρός σας κληρονομεῖτε οἰκίαν, ὀφείλουσαν φόρους εἰς τὸ Δημόσιον. Ὡς κληρονόμος ὀφείλετε βεβαίως νὰ τοὺς πληρώσητε· ἀλλ’ ὡς κληρονόμος δὲν ὀφείλετε νὰ πληρώσητε αὐτοὺς καὶ διὰ προσωπικῆς κρατήσεως. Καὶ ὅμως, κατὰ τὸ νομοσχέδιον, ἂν κληρονομήσητε οἰκίαν ὀφείλουσαν φόρους, δύνασθε νὰ προσωποκρατηθῆτε. Τοιοῦτον εἶναι ἐπαναλαμβάνω τὸ κατασκεύασμα τοῦτο, τὸ ὁποῖον ὡς πρῶτον ἄρθρον εἰσήγαγον εἰς τὸν νόμον περὶ εἰσπράξεως καθυστερούντων. Ἔρχεται, Κύριοι, τὸ ἄρθρον 2 τοῦ νομοσχεδίου. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο ἐπιβάλλεται πρόσθετον τέλος 20%, ἐὰν δὲν πληρωθῶσιν οἱ φόροι, τὰ μισθώματα, τὰ τιμήματα τῶν ἀκινήτων καὶ τὰ τοιαῦτα. Δὲν θὰ ἀπασχολήσω ὑμᾶς ἐπὶ πολὺ ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου, καθόσον ὁ ἀξιότιμος ἐξ Ἀκαρνανίας καὶ Αἰτωλίας βουλευτὴς πρὸ ὀλίγων στιγμῶν ἐπὶ ἄλλου νομοσχεδίου ἐξήλεγξε τὸ ἄστοχον καὶ ἄδικον αὐτοῦ. Ἂν ἡ μὴ ἐμπρόθεσμος πληρωμὴ τῶν ὀφειλομένων προήρχετο ἐκ μόνης τῆς δυστροπίας τῶν ὀφειλετῶν, ἠδύνατο νὰ ἔχῃ δικαιολογίαν τινὰ ἡ προσθήκη τοῦ τέλους τῶν 20%. Ἀλλ’ ὅταν ἦναι ὁμολογούμενον, ὅτι τὴν μὴ πληρωμὴν προκαλεῖ πολλάκις ἡ ἀνέχεια τοῦ ὀφειλέτου, αἱ περὶ προσθήκης τέλους διατάξεις εἶναι ὅλως αὐθαίρετοι, καὶ ἀντίκεινται οὐ μόνον εἰς τὴν δικαιοσύνην, ἀλλὰ καὶ εἰς αὐτὸ τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ Δημοσίου. Ποῖος λόγος δύναται νὰ δικαιολογήσῃ τὴν αὔξησιν τοῦ ὀφειλομένου φόρου κατὰ 20%, ἕνεκεν ἀναβολῆς πληρωμῆς ἐπὶ ὀλιγίστας ἡμέρας; Τίνες δὲ αἱ συνέπειαι τῆς ἐπιβολῆς ταύτης; Ὅτι ὁ ὀφείλων εἰς τὸ Δημόσιον θὰ καταφύγῃ εἰς τοκογλύφον, ἴσως ἐπιεικέστερον τοῦ Δημοσίου, καὶ οὕτως ἢ ἄλλως θὰ ἀναλάβῃ βάρη ἀνώτερα τῶν δυνάμεών του καὶ καθιστῶντα αὐτὸν ἀνίκανον νὰ ἀνταποκριθῇ τοῦ λοιποῦ εἰς τὰς πρὸς τὸ Δημόσιον ὑποχρεώσεις του. Ἀλλὰ καὶ ὡς πρὸς τὸ ἄρθρον τοῦτο ὑπάρχει ἀσάφειά τις. Τὸ ἄρθρον λέγει, ὅτι ἐπὶ τῶν φόρων, τῶν μισθωμάτων, τῶν τιμημάτων, καὶ ἐπὶ πάντων αὐτῶν, ἐν περιπτώσει μὴ πληρωμῆς, ἐπιβάλλεται πρόσθετον τέλος 20%. Ἡ φράσις «πρόσθετον τέλος» εἶναι προσήκουσα μόνον ὅταν πρόκειται περὶ δασμοῦ, ἀλλὰ προκειμένου περὶ τιμημάτων καὶ μισθωμάτων, δὲν εἶναι ἁρμόζουσα. Ἑπομένως, ὁποῖον τὸ ἐπὶ τοιούτων ὀφειλῶν ἐπιβαλλόμενον πρόσθετον τέλος; ἐννοεῖτε, ὅτι καὶ ὁ ὀφείλων τίμημα 10 ἢ 20 ἢ 100 χιλ. δραχμῶν, ἐν περιπτώσει μὴ ἐμπροθέσμου ὀφειλῆς, θὰ πληρώσῃ καὶ 20% ἐπὶ πλέον; ὀνομάζετε καὶ τὴν τοιαύτην αὔξησιν πρόσθετον τέλος; Ὅπως διεσκευάσθη τὸ ἄρθρον, ἔχω δίκαιον νὰ ἀπορῶ, διότι, κατὰ τὸ ἀντίστοιχον ἄρθρον τοῦ νόμου τοῦ 1884, δὲν ἐπιβάλλεται πρόσθετον τέλος, ἀλλ’ αὐξάνει τὸ ὀφειλόμενον, καὶ ἠγέρθη ἐν ἐμοὶ ἡ ἀπορία, μήπως ἔχει λόγον τινὰ ἡ μεταβολὴ αὕτη τῶν ἐκφράσεων, ἤγουν μήπως τὸ τέλος ἐπιβάλλεται μόνον ἐπὶ τῶν ἀμέσων καὶ ἐμμέσων φόρων. Ὑπέβαλον δὲ τὰς παρατηρήσεις ταύτας, διὰ νὰ προληφθῇ πᾶσα ἀσάφεια κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ νόμου. Ἔρχομαι, Κύριοι, εἰς τὸ ἄρθρον 3 τοῦ νομοσχεδίου. Εἶπον εἰς ὑμᾶς, ὅτι τὸ ἄρθρον τοῦτο δὲν ἔχει θέσιν ἐν τῷ νομοσχεδίῳ τούτῳ, καὶ ἔδει νὰ περιληφθῇ εἰς τὸν νόμον περὶ φόρου ἐπιτηδευμάτων. Κατὰ τὸ ἄρθρον τοῦτο, ὁ ἔχων τὴν οἰκίαν του ἐνοικιασμένην εἰς ἐπιτηδευματίαν τινὰ, ὑποχρεοῦται νὰ εἰδοποιῇ τὸν ἁρμόδιον ταμίαν περὶ τῆς ἐποχῆς, καθ’ ἣν λήγει ἡ ἐνοικίασις· καὶ ἂν ἤθελε παραλείψει τὴν εἰδοποίησιν ταύτην ὁ ἰδιοκτήτης τῆς οἰκίας, κηρύσσεται ὑπόχρεως νὰ πληρώσῃ τὸν φόρον τοῦ ἐπιτηδευματίου. Διατὶ νὰ κηρυχθῇ ὁ ἰδιοκτήτης τῆς οἰκίας ὑπόχρεως εἰς τὴν πληρωμὴν τοῦ φόρου, ἂν δὲν εἰδοποιήσῃ τὸν ταμίαν περὶ τῆς ἀναχωρήσεως τοῦ ἐπιτηδευματίου ἐκ τῆς οἰκίας του; Τί θέλει χρησιμεύσει ἡ εἰδοποίησις τοῦ ἰδιοκτήτου πρὸς τὸν ταμίαν, ὅτι τὴν δεῖνα ἡμέραν λήγει ἡ ἐνοικίασις; ἵνα λάβῃ ὁ ταμίας τὴν φροντίδα νὰ ἐξετάσῃ ποῦ μετῴκησεν ὁ ἐπιτηδευματίας; Ἀλλὰ περὶ τούτου δύναται νὰ ἐξετάσῃ βραδύτερον, ὅταν ἐπέλθῃ ὁ χρόνος τῆς πληρωμῆς τοῦ φόρου. Πρὸς τί λοιπὸν ἡ περὶ ἧς πρόκειται εἰδοποίησις; Ἐγὼ δὲν εὑρίσκω κἀνένα λόγον, πείθοντα νὰ ψηφισθῇ τοιαύτη διάταξις. Ἀλλ’ ἐνταῦθα, Κύριοι, ὀφείλω νὰ ὁμολογήσω, ὅτι ἡ διάταξις αὕτη δὲν εἶναι προϊόν τῆς διανοίας τῶν Κυβερνητῶν μας· ἐλήφθη ἀπὸ τὸν Γαλλικὸν νόμον περὶ ἐπιτηδευμάτων, ὄχι περὶ εἰσπράξεως ἐσόδων, διότι ἐκεῖ γνωρίζουσι τίς εἶναι ἡ θέσις ἑνὸς ἑκάστου πράγματος καὶ δὲν ἀναμιγνύουσι τὰ πάντα. Ἐκεῖ ὑπάρχει διάταξις ἀνάλογος, ἣν οἱ συντάκται τοῦ νομοσχεδίου ἐνόμισαν καλὸν νὰ μεταφυτεύσωσιν εἰς τὴν ἡμετέραν νομοθεσίαν. Ἀλλ’ ἐν Γαλλίᾳ ἴσως, ἕνεκα τῆς μεγάλης ἐκτάσεως τῶν πόλεων, ἐθεωρήθη συντελεστικὸν εἰς τὴν ἀνεύρεσιν τῶν ἐπιτηδευματιῶν μία τοιαύτη ὑποχρέωσις, ἐπιβαλλομένη εἰς τὸν ἰδιοκτήτην τῆς οἰκίας, εἰς ἣν κατοικοῦσιν οἱ ἐπιτηδευματίαι. Παρ’ ἡμῖν τοιαύτην τινὰ ἀνάγκην, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν βλέπω. Ἀλλ’ ἐν Γαλλίᾳ, Κύριοι, ἐπιβάλλουσι τὴν ὑποχρέωσιν ταύτην, ὄχι εἰς πᾶσαν μετοίκησιν τοῦ ἐπιτηδευματίου, ἀλλὰ μόνον ὅταν ὁ ἐπιτηδευματίας μετοικῇ ἐκτὸς τῆς περιφερείας τῶν εἰσπράξεων, hors du ressort de la perception, ὡς ῥητῶς λέγει ὁ Γαλλικὸς νόμος, δηλ. μόνον ὅταν ὁ ἐπιτηδευματίας μετοικήσῃ ἐκτὸς τῆς περιφερείας τοῦ Ταμείου, ὀφείλει ὁ ἰδιοκτήτης τῆς οἰκίας νὰ εἰδοποιήσῃ τὸν ταμίαν, ἵνα φροντίσῃ περὶ τῆς εἰσπράξεως τοῦ φόρου τοῦ ἐπιτηδεύματος. Ἀλλ’ ἐν τῷ νομοσχεδίῳ ἡμῶν ἄνευ τοιαύτης διακρίσεως εἰσάγομεν τὴν διάταξιν ἐκείνην. Ἐκτὸς ὅμως τούτων, ἐν Γαλλίᾳ σκέπτονται περὶ τῶν συντάξεων τῶν νόμων ἐμβριθῶς καὶ ἐπισταμένως, καὶ πᾶσα λέξις, τιθεμένη ἐν αὐτοῖς, τίθεται μετὰ μελέτην σοβαρὰν καὶ σπουδαίαν. Ἐν Γαλλίᾳ δὲν ἐπιβάλλουσι πάντοτε εἰς τοὺς ἰδιοκτήτας τὴν ὑποχρέωσιν τῶν εἰδοποιήσεων τοῦ ταμίου, διότι ἐνδέχεται ὁ ἰδιοκτήτης νὰ ἐνοικιάσῃ τὴν οἰκίαν εἰς ἄλλον μὴ ἐπιτηδευματίαν, καὶ οὗτος νὰ ὑπενοικιάσῃ εἰς ἐπιτηδευματίαν μέρος τῆς οἰκίας, ὅτε δὲν εὐθύνεται εἰς τὴν εἰδοποίησιν ὁ ἰδιοκτήτης, ἀλλ’ ὁ ὑπενοικιαστὴς πρὸς τὸν ἐπιτηδευματίαν. Διὰ τοῦτο ὁ νόμος λέγει ῥητῶς, «οἱ ἰδιοκτῆται, ἢ οἱ κυρίως μισθωταί». Ἡμεῖς ἐπιβάλλομεν τὴν ὑποχρέωσιν ἄνευ τοιαύτης διακρίσεως. Ἐκτὸς τούτου, καὶ ἑτέραν φροντίδα λαμβάνουσιν ἐν Γαλλίᾳ, νὰ εἰδοποιηθῇ ὁ ταμίας καὶ ἐν περιπτώσει αἰφνιδίας ἢ κρυφίας μετοικήσεως τοῦ ἐπιτηδευματίου πρὸ τῆς λήξεως τῆς μισθώσεως. Ἡμεῖς καὶ περὶ τούτου δὲν λαμβάνομεν πρόνοιαν, καὶ εἰσάγομεν τὴν διάταξιν ταύτην χωρὶς ν’ ἀποβλέψωμεν εἰς πραγματικὸν σκοπόν· διότι οὔτε ὁ ταμίας θὰ ὠφεληθῇ, ἐὰν εἰδοποιηθῇ, ὅτι μετῴκησεν ὁ ἐπιτηδευματίας, οὔτε κἀμμία ἄλλη ὠφέλεια θὰ ἐπέλθῃ εἰς τὴν εἴσπραξιν τοῦ ἐσόδου· ὥστε ἡ διάταξις αὕτη οὐδένα λόγον ἔχει ὑπάρξεως. Μετὰ ταῦτα, Κύριοι, ἔρχονται διατάξεις, δι’ ὧν ἀνατρέπονται οἱ νόμοι, οἱ ἰσχύοντες περὶ τῶν δυστυχῶν ἐκείνων ὀφειλετῶν, ὅσοι, διὰ νὰ ἀποφύγωσι τὴν προσωπικὴν κράτησιν, παραχωροῦσιν ὅλην αὑτῶν τὴν περιουσίαν εἰς τοὺς δανειστὰς, ἢ ἐκείνων, ὅσοι ὡς ἔμποροι περιῆλθον εἰς κατάστασιν πτωχεύσεως καὶ ἐπιζητοῦσι δικαστικὸν συμβιβασμόν. Διὰ τῆς διατάξεως τοῦ νομοσχεδίου τούτου τὸ Δημόσιον δὲν τίθεται ἐν ἴσῃ μοίρᾳ μετὰ τῶν λοιπῶν δανειστῶν· ποσῶς δὲν ἐπηρεάζεται οὔτε ἀπὸ τὴν παραχώρησιν τῆς περιουσίας, οὔτε ἀπὸ τὸν δικαστικὸν συμβιβασμόν. Δὲν γνωρίζω, Κύριοι, ἐὰν τοιαῦται διατάξεις εἰσήχθησαν εἰς ἄλλην νομοθεσίαν· ὑποθέτω, ὅτι εἶναι ἐντελῶς πρωτότυποι. Ἀλλὰ, κατ’ ἐμὲ, νομίζω, ὅτι ἐκτὸς τῆς φιλανθρωπίας καὶ αὐτὸ τὸ συμφέρον τοῦ Δημοσίου θέλει παραβλαβῆ, διότι ἡ παρεμπόδισις τοῦ δικαστικοῦ συμβιβασμοῦ θὰ προξενήσῃ εἰς τὸ Δημόσιον ζημίαν μείζονα τῆς ὠφελείας, ἣν θὰ δυνηθῇ νὰ ἐπιτύχῃ διὰ τῆς προσωποκρατήσεως τῶν πτωχευσάντων ὀφειλετῶν. Μεταβαίνω εἰς τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νομοσχεδίου, τὸ ὁποῖον εἶναι ἐντελῶς ὅμοιον μὲ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου τοῦ 1884, ὅπερ ἐτροποποιήθη διὰ τοῦ νόμου τοῦ 1885. Ἡ τροποποίησις αὕτη ἐθεωρήθη καὶ ἀνεκηρύχθη καὶ ἐν τῷ τύπῳ καὶ ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ ὡς ἡ κυριωτέρα αἰτία τῆς ἐλαττώσεως τῶν δημοσίων ἐσόδων, ἐνῷ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου τοῦ 1884 παρεστάθη ὡς τὸ ἰσχυρότερον μέσον πρὸς ἀνελλιπῆ αὐτῶν εἴσπραξιν. Ἵνα ἐκτιμήσωμεν, Κύριοι, κατὰ πόσον αἱ παραστάσεις καὶ οἱ ἰσχυρισμοὶ οὗτοι εἶναι βάσιμοι, ὀφείλομεν νὰ παραβάλωμεν τὸ ἄρθρον 6 τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου καὶ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου τοῦ 1884, πρὸς τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου τοῦ 1885, ἐκ δὲ τῆς ἀντιπαραβολῆς θέλομεν πεισθῆ, πόσον ἄδικοι εἶναι αἱ κατὰ τοῦ νόμου τοῦ 1885 ἐπικρίσεις. Καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 1 τοῦ νόμου 1885, τὸ ἰσχύον ἔτι, καὶ κατὰ τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου τοῦ 1884, καὶ ἤδη ἄρθρον 6 τοῦ προκειμένου νομοσχεδίου, ἡ σύλληψις τῶν ὀφειλετῶν τοῦ Δημοσίου ἀνατίθεται εἰς διαφόρους τοῦ Κράτους στρατιωτικὰς Ἀρχὰς, καὶ ἰδίως εἰς τὴν χωροφυλακήν. Περὶ τούτου ἀμφότερα τὰ ἄρθρα εἶναι ἐντελῶς σύμφωνα. Ἐπίσης καὶ τὸ ἓν καὶ τὸ ἕτερον ἄρθρον προσδιορίζουσι δικαιώματα ὑπὲρ τῶν ἐνεργούντων τὴν σύλληψιν. Μία καὶ μόνη διαφορὰ ὑπάρχει μεταξὺ αὐτῶν, ὅτι τὰ δικαιώματα ταῦτα, κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1884, ἐπιβαρύνουσι τὸν δυστυχῆ ὀφειλέτην, ἐνῷ κατὰ τὸν νόμον τοῦ 1885 ἐπιβαρύνουσι τὸν ταμίαν, διότι ἀφαιροῦνται ἐκ τῶν ποσοστῶν αὐτοῦ. Ποῖον εἶναι, Κύριοι, δικαιότερον σύστημα, νὰ ἐπιβαρύνηται ὁ δυστυχὴς ὀφειλέτης μὲ τὰ δικαιώματα, ἅτινα δίδει ἡ Κυβέρνησις πρὸς σύλληψίν των, ἢ νὰ δίδωνται ἀπὸ τὸν ταμίαν ἀπέναντι τῶν ποσοστῶν του; Κατ’ ἐμὲ, τὸ δεύτερον εἶναι τὸ δικαιότερον. Ἐὰν ὁ ταμίας δὲν ἠδυνήθη διὰ τῶν ἄλλων μέσων, τὰ ὁποῖα διαθέτει, νὰ εἰσπράξῃ τὰ ὀφειλόμενα, καὶ καταφεύγει εἰς τὸ μέσον τῆς προσωπικῆς κρατήσεως, δίκαιον εἶναι νὰ μὴ ὠφεληθῇ ποσοστὰ ἐπὶ τῶν χρημάτων, ἅτινα ἤθελον εἰσπραχθῆ διὰ τῆς συλλήψεως τῶν ὀφειλετῶν, ἀλλὰ νὰ ὠφεληθῶσι ταῦτα οἱ ἐνεργήσαντες τὴν σύλληψιν. Τοῦτο εἶναι, κατ’ ἐμὲ, τὸ δικαιότερον. Τίνα ἤδη τὰ ἀποτελέσματα τῆς ἐφαρμογῆς ἑκατέρων τῶν νόμων τούτων; Ὅταν ἐφηρμόσθη τὸ ἄρθρον 6 τοῦ νόμου τοῦ 1884, σωρηδὸν συνελαμβάνοντο πανταχόθεν οἱ ὀφειλέται τοῦ Δημοσίου καὶ ὡς κτήνη μετήγοντο εἰς τὰς πρωτευούσας τῶν νομῶν, ἔνθα ὑπῆρχον φυλακαί· καὶ τοσοῦτον ἐξηγέρθη, ἕνεκα τῶν ἀγρίων τούτων καταδιώξεων, ἡ ἐθνικὴ συνείδησις, ὥστε δύναμαι νὰ εἴπω, ὅτι οὐδέποτε ἐξεδηλώθη ἡ ἀγανάκτησις τοῦ λαοῦ εἰς μεγαλείτερον βαθμὸν ἢ κατὰ τοῦ μέτρου τούτου. Διατί; Διότι οἱ ἐπὶ τῶν εἰσπράξεων παρήτησαν πᾶν ἄλλο μέσον ἐκτελέσεων, καὶ συνεννοηθέντες πρὸς τοὺς ἐκτελοῦντας τὰς συλλήψεις, ἐξέδιδον χιλιάδας ἐνταλμάτων, ἵνα διανείμωσι κατόπιν μετ’ αὐτῶν τὰ δικαιώματα τῆς συλλήψεως. Τί ἤδη ἐγένετο κατὰ τὸν ἰσχύοντα νόμον τοῦ 1885; Οἱ ταμίαι, μὴ ἔχοντες συμφέρον, παρῄτησαν ἐντελῶς τὸ σύστημα τῶν συλλήψεων. Ἀλλὰ διὰ τοῦτο πταίει ἡ νομοθεσία; Τὸ συμφέρον αὐτῶν μόνον ὀφείλουσιν οἱ ταμίαι νὰ λαμβάνωσιν ὡς ὁδηγὸν εἰς τὴν ἐκτέλεσιν τῆς ὑπηρεσίας των; Μία καὶ μόνη διαταγὴ ἤθελεν ἀρκέσει, ἵνα ἐπιβάλῃ εἰς αὐτοὺς τὴν χρῆσιν τῶν συλλήψεων ἐπὶ τῶν χρημάτων, ὅσα δὲν ἠδυνήθησαν νὰ εἰσπράξωσι δι’ ἄλλων μέσων. Ἐὰν λοιπὸν δὲν ἐφηρμόσθη ὁ νόμος, πταίουσιν οἱ ὀφείλοντες νὰ μεριμνήσωσι περὶ τῆς ἐφαρμογῆς αὐτοῦ, καὶ οὐδόλως δικαιολογεῖται ἐντεῦθεν ἡ κατάργησις αὐτοῦ, καὶ ἡ ἐπάνοδος εἰς τὸ σύστημα τοῦ νόμου τοῦ 1884. Τὸ ἑπόμενον ἄρθρον, ὡς ἀνέγνωσα εἰς τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, διεγράφη κατὰ πρότασιν τῆς Κυβερνήσεως, ἑπομένως οὐδεμίαν ἄλλην παρατήρησιν ἔχω νὰ ὑποβάλλω πρὸς ὑμᾶς. Συγκεφαλαιῶν φρονῶ, ὅτι ἐκ τῶν διατάξεων τοῦ νομοσχεδίου τινὲς μὲν εἰς οὐδὲν συντελοῦσιν, ἄλλαι δὲ ἐπάγουσι πίεσιν καὶ καταστροφὴν τῶν ὀφειλετῶν, καὶ τοιαύτην ἄδικον ἐπιβάρυνσιν τῶν τρίτων, ὥστε νομίζω, ὅτι ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ τὰς ἀποκρούσῃ πανηγυρικῶς. (Γίνεται δεκτὴ ἡ ἀρχὴ τοῦ νομοσχεδίου. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 1).

§75ΚΑΪΡΗΣ. Ἐπειδὴ ὁ ἔντιμος προαγορεύσας βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας κατέκρινε τὴν διάταξιν τοῦ πρώτου ἄρθρου τοῦ νομοσχεδίου, ἐπὶ τῷ λόγῳ, ὅτι εἶναι ἐνδεχόμενον ὁ ἀγοραστὴς νὰ διατελῇ ἐν ἀγνοίᾳ, ἐὰν τὸ ἀγοραζόμενον κτῆμα ὀφείλῃ φόρους, καὶ πληρώσῃ αὐτὸς τούτους, νομίζω, ὅτι τὴν τοιαύτην ἄγνοιαν δύναται ἀξιόλογα νὰ προλάβῃ μία προσθήκη ἐν τῷ ἄρθρῳ, κατὰ τὴν ὁποίαν νὰ ὑπομιμνήσκηται παρὰ τοῦ συμβολαιογράφου, τοῦ συντάσσοντος τὸ περὶ τούτου συμβόλαιον, ὁ περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων νόμος καὶ αἱ συνέπειαι τῆς παραλείψεως αὐτοῦ, ὡς παραπλησία διάταξις ὑπάρχει καὶ εἰς τὸν περὶ μεταγραφῆς νόμον. Ἡ τοιαύτη ὑπόμνησις τοῦ νόμου καὶ τῶν συνεπειῶν του προλαμβάνει πᾶσαν πλάνην, ἢ ἄγνοιαν τοῦ ἀγοραστοῦ, καὶ τὸν καθιστᾷ ὑπόχρεων, νὰ ἐξετάσῃ καὶ μάθῃ τὰ περὶ τούτου. Ὅσον δ’ ἀφορᾷ εἰς τὴν ἄλλην παρατήρησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ, περὶ τοῦ ἂν τὰ κτήματα, τὰ μεταβιβαζόμενα δι’ ἀναγκαστικῆς ἐκποιήσεως, ὑπάγωνται εἰς τὰς διατάξεις τοῦ νομοσχεδίου, καὶ ἂν ὑποχρεῶνται εἰς τὴν πληρωμὴν τῶν ὀφειλομένων φόρων οἱ ἀγορασταὶ, νομίζω, ὅτι αὕτη ἀντίκειται εἰς τὸ σαφὲς γρᾶμμα καὶ πνεῦμα τοῦ νόμου. Τὸ νομοσχέδιον προβλέπει μόνον περὶ τῶν ἑκουσίων ἐκποιήσεων· ὅταν πρόκειται περὶ ἀναγκαστικῆς ἐκποιήσεως, ἔχομεν ἄλλην διάταξιν νόμου, κατὰ τὴν ὁποίαν οἱ κλητῆρες ὀφείλουσιν, ἐνεργοῦντες κατάσχεσιν ἀκινήτων, ἐπὶ ποινῇ ἀκυρότητος τῆς κατασχέσεως, νὰ κοινοποιῶσι ταύτην εἰς τοὺς ἁρμοδίους ταμίας, οὗτοι ὀφείλουσι νὰ ἐξετάζωσι τὸ γραφεῖόν των, ἂν ὀφείλωνται φόροι, καὶ τότε δέον νὰ ἀναγγέλλωνται, διὰ νὰ πληρωθῇ τὸ Δημόσιον κατὰ προτίμησιν τοὺς ὀφειλομένους φόρους· κατὰ τὰς διατάξεις δὲ τῆς Πολιτικῆς Δικονομίας, αἱ ἀναγκαστικῶς γενόμεναι ἐκποιήσεις μεταβιβάζουσι τὰ κτήματα εἰς τὸν ἀγοραστὴν ἐλεύθερα παντὸς βάρους καὶ πάσης ὑποχρεώσεως ἐκ φόρων· ἀλλὰ καθόσον ἀφορᾷ εἰς τὰς ἑκουσίας ἐκποιήσεις, ἐπαναλέγω, πρέπει νὰ γίνῃ ἡ προσθήκη ἐν τῷ ἄρθρῳ, ὅτι οἱ συμβολαιογράφοι ὀφείλουσι νὰ ὑπομιμνήσκωσιν εἰς τοὺς συμβαλλομένους τὰς συνεπείας τῶν διατάξεων τοῦ περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων νόμου, ἵνα ἐκ τῆς ὑπομνήσεως ταύτης λαμβάνῃ ἀφορμὴν ὁ ἀγοραστὴς καὶ ἐξετάζῃ, ἐὰν τὸ κτῆμα ὀφείλῃ, ἢ οὔ, φόρους, καὶ κανονίζῃ τὰ περὶ τούτου· ἄλλως, διὰ πᾶσαν τυχὸν ζημίαν ὀφείλει νὰ αἰτιᾶται ἑαυτόν. Καταθέτω καὶ τὴν προσθήκην, ἥτις νὰ τεθῇ εἰς τὸ τέλος τοῦ δευτέρου ἐδαφίου τοῦ πρώτου ἄρθρου, ἔχουσαν οὕτω (ἀναγινώσκει). «Οἱ συμβολαιογράφοι ὀφείλουν νὰ ὑπομιμνήσκωσιν εἰς τοὺς συμβαλλομένους τὸν περὶ εἰσπράξεως τῶν δημοσίων ἐσόδων νόμον καὶ τὰς συνεπείας τῆς παραλείψεως αὐτοῦ». (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 2. Ἀναγινώσκεται τὸ ἄρθρον 3).

§76ΡΙΚΑΚΗΣ. Νομίζω, ὅτι εἰς τὴν διάταξιν ταύτην τοῦ ἄρθρου 3 πρέπει νὰ γίνῃ δεκτὴ ἡ ὑποχρέωσις διὰ τοὺς ἰδιοκτήτας μόνον τῶν ἐλαιῶν, ὅπου τὸ ἐπιτήδευμα ἐξασκεῖται, οὐχὶ δὲ καὶ ὅπου κατοικεῖ ὁ ἐπιτηδευματίας, διότι δὲν δύνασθε νὰ ἀρνηθῆτε, ὅτι πολλάκις γυναῖκες, ἐνοικιάζουσαι τὰς οἰκίας των, δὲν δύνανται νὰ γνωρίζωσι ποῖον ἐπιτήδευμα ἔχει ὁ ἐνοικιαστής· ἑπομένως νὰ ἀφαιρεθῇ ἡ φράσις κατοικοῦσι, καὶ νὰ τεθῇ, ὅπου ἐξασκοῦσι τὸ ἐπιτήδευμά των.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θέλει τυπωθῆ, καθὼς καὶ αἱ ἄλλαι ὑποβληθεῖσαι τροπολογίαι. (Ὅρα Παράρτημα, ἀριθ. 105, 106 καὶ 107). (Γίνεται δεκτὸν τὸ ἄρθρον 3, ὡς καὶ τὰ λοιπὰ ἄρθρα τοῦ νομοσχεδίου καὶ τὸ σύνολον αὐτοῦ, εἰς βʹ συζήτησιν. Ὡσαύτως γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς βʹ. συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ ἐκκαθαρίσεως τοῦ λόγω συντάξεως χρέους τῶν πολιτικῶν ὑπαλλήλων καὶ συνταξιούχων).

§78ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως καὶ συμπληρώσεως διατάξεων τοῦ ᾼΤΝʹ. νόμου περὶ ἐπιβολῆς ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου.

§79ΛΕΒΙΔΗΣ. Τὰ νομοσχέδια ταῦτα προκαλοῦσι συζήτησιν. Σεῖς προσεκαλέσατε τὴν Βουλὴν νὰ συνεδριάζῃ ἀπὸ τὰς 2· ἤλθομεν εἰς τὰς 2 καὶ τέταρτον, οἱ δὲ Κύριοι Ὑπουργοὶ ἦλθον εἰς τὰς 4, διότι δὲν ἐπιθυμοῦσι νὰ συζητηθῶσι τὰ νομοσχέδιά των. Παρατηρῶ, ὅτι, κατὰ τὸν νόμον, τὰ νομοσχέδια δὲν ἀναγινώσκονται τρὶς, ἀλλὰ συζητοῦνται τρίς. Νομίζω, ὅτι ὀρθὸν θὰ ἦναι, νὰ ἔρχωνται οἱ Κύριοι Ὑπουργοὶ εἰς τὰς 2, διότι οὕτω πως δυνάμεθα νὰ τελειόνωμεν τὰς ἐργασίας μας.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον ἐπὶ τῆς ἀρχῆς;

§81ΛΕΒΙΔΗΣ. Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κκ. βουλευτῶν).

§82ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Παρόντες 81.

§83ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἄν, Κύριε Πρόεδρε, πρόκειται ἡ Βουλὴ νὰ ἐξακολουθήσῃ τὴν συνεδρίασιν, ἐπιτρέψατέ μοι νὰ ὑποβάλω μίαν παρατήρησιν, τοῦ νὰ προβῇ εἰς ἀνάγνωσιν ἄλλων νομοσχεδίων, ἐκτὸς τῶν φορολογικῶν.—Ἐνθυμεῖσθε, Κύριοι, ὅτι κατὰ τὴν ἀρχὴν τῆς συνεδριάσεως ὑπεβλήθη ἡ πρότασις, νὰ προηγηθῇ τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων ἡ συζήτησις τοῦ Προϋπολογισμοῦ, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις παρετήρησεν, ὅτι ἠδύνατο ἡ γενικὴ συζήτησις νὰ γίνῃ καὶ εἰς τὸ πρῶτον νομοσχέδιον τὸ φορολογικόν. (Γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ. συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου ᾼΤΝʹ. περὶ ἐπιβολῆς ἐγγείου φόρου ἐπὶ τοῦ οἴνου. Ἀκολούθως γίνεται δεκτὸν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ. συζήτησιν, τὸ νομοσχέδιον περὶ μεταῤῥυθμίσεως διατάξεων τοῦ περὶ ἐκλογῆς βουλευτῶν νόμου).

§84ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, δὲν εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ ἡ Βουλή.

§85ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Νὰ ἀναγνωσθῇ, Κύριε Πρόεδρε, ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κκ. βουλευτῶν, καὶ εὑρίσκονται παρόντες 80).

§86ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ Βουλὴ, Κύριοι, εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. Πρώτη συζήτησις τοῦ νομοσχεδίου περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου ͵ΣΙϚʹ. περὶ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων.

§87ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, νομίζω, ὅτι δὲν εἶναι εὐπρεπὲς καὶ δὲν ἀνάγεται εἰς τὸ συμφέρον τοῦ Κοινοβουλίου, ἀπούσης τῆς Συμπολιτεύσεως, νὰ ψηφίζωνται τοιοῦτοι νόμοι. Ἀφ’ ἑτέρου εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθῃ ὁ κ. Πρόεδρος τῆς Κυβερνήσεως, πόσοι εἶναι οἱ φίλοι του. Ὥστε προτείνω ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§88ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ν’ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος. (Ἀναγινώσκεται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος τῶν κκ. βουλευτῶν, ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τῶν κκ. Τζάνε καὶ Καλογεροπούλου).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Παρόντες εἶναι 80. Ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. (Ἀκολούθως γίνονται δεκτὰ, ἄνευ ἀντιῤῥήσεως, εἰς αʹ. συζήτησιν, κατ’ ἀρχὴν, ἄρθρον καὶ σύνολον, τὰ ἑπόμενα νομοσχέδια. Περὶ τροποποιήσεως διατάξεων τοῦ νόμου ͵ΣΙϚʹ. περὶ φόρου τῶν ἐπιτηδευμάτων. Περὶ βεβαιώσεως καὶ εἰσπράξεως τοῦ ἐπὶ τῶν οἰκοδομῶν φόρου. Περὶ τῆς εἰσπράξεως εἰς μεταλλικὸν τῶν τελῶν ἐπὶ τῶν ἐξαγομένων καὶ μεταφερομένων Ἑπτανησιακῶν προϊόντων. Περὶ φορολογίας τῶν προϊόντων τῆς γῆς καὶ τῶν ζώων διὰ τὸ ἔτος 1887. Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Ἰουλίου 1886 Β. Διατάγματος περὶ ἀναβολῆς κατατάξεως. Περὶ τοῦ πρὸς κατάταξιν εἰς τὸ στρατιωτικὸν σχολεῖον τῶν Εὐελπίδων ὁρίου ἡλικίας. Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 25 Αὐγούστου 1886 Β. Διατάγματος περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν μαθητῶν τοῦ προπαρασκευαστικοῦ σχολείου ὑπαξιωματικῶν καὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ νόμου ᾼΡΟΖʹ. Περὶ χορηγήσεως ἀδείας εἰς τοὺς ὁπλίτας καὶ προσμετρήσεως τοῦ χρόνου τῆς ἀδείας εἰς τὸν χρόνον τῆς ὑπηρεσίας. Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 12 Νοεμβρίου 1886 Β. Διατάγματος περὶ ἀναβολῆς κατατάξεως κληρωτῶν. Περὶ κυρώσεως τοῦ ἀπὸ 19 Ἰανουαρίου 1887 Β. Διατάγματος περὶ ἀναβολῆς τῶν ἐργασιῶν τῶν στρατολογικῶν συμβουλίων. Περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ στρατολογίας νόμων. Περὶ καταρτισμοῦ στελέχους ἐφέδρων ἀξιωματικῶν. Περὶ τροποποιήσεως τοῦ περὶ ἐφεδρείας ᾼΡΜʹ. νόμου. Περὶ ἀποδοχῶν τῶν ὁπλιτῶν τῶν εὐζωνικῶν ταγμάτων, τῶν πεζῶν χωροφυλάκων καὶ τῶν ὡς ὑπηρετῶν τῶν ἀξιωματικῶν στρατιωτῶν. Περὶ μεταῤῥυθμίσεως τοῦ περὶ στρατιωτικῆς ποινικῆς νομοθεσίας ΦϞΒʹ. νόμου τῆς 19 Μαΐου 1860. Περὶ ἀναθεωρήσεως κυβερνητικῶν πράξεων, σχετιζομένων μετὰ τῆς καταστάσεως ἢ τοῦ βαθμοῦ ἀξιωματικῶν τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης. Περὶ κατατάξεως εἰς τὸν στρατὸν μὲ τὸν βαθμὸν τοῦ ἀνθυπολοχαγοῦ τῶν εἰς τὰ στρατιωτικὰ σχολεῖα ξένων Κρατῶν ἐκπαιδευθέντων. Περὶ καταργήσεως τοῦ 4 ἐδαφίου τοῦ ἄρθρου 9 τοῦ ἀπὸ 13 Νοεμβρίου ͵ϞΑʹ. νόμου περὶ τροποποιήσεως τῶν περὶ συντάξεως τοῦ στρατοῦ τῆς ξηρᾶς καὶ τῆς θαλάσσης νόμων. Περὶ τροποποιήσεως τῆς § 2 τοῦ ἐδαφίου γʹ. τοῦ ἄρθρου 1 τοῦ ἀπὸ 11 Νοεμβρίου 1875 ΦΜʹ. νόμου περὶ μὴ διορισμοῦ δημοσίων ὑπαλλήλων εἰς τὰς ἐπαρχίας ἐξ ὧν κατάγονται κτλ. Περὶ ἀντικαταστάσεως τοῦ ἄρθρου 2 τοῦ νόμου ͵ϠΙΒʹ. τῆς 25 Φεβρουαρίου 1881 περὶ χορηγήσεως ἐπιδόματος εἰς τοὺς ἀρχιτεχνίτας, τοὺς ἀρχιμουσικοὺς καὶ τὸν ἐπιθεωρητὴν τῶν μουσικῶν. Περὶ προσδιορισμοῦ τοῦ ἀνωτάτου ὅρου τῶν παρασήμων τοῦ χρυσοῦ σταυροῦ καὶ τῶν ταξιαρχῶν. Περὶ πληρωμῆς μισθῶν προξενικῶν ὑπαλλήλων καὶ ὑπηρετῶν. Περὶ ἀπαγορεύσεως τῆς κατασχέσεως καὶ ἐκχωρήσεως τῶν ναυτικῶν χορηγημάτων καὶ τῶν ὑπὸ τοῦ δημοσίου Ταμείου πληρονομένων ἐν Ἑπτανήσῳ ἐδαφονομίων).

§90ΤΖΑΝΕΣ. Κύριε Πρόεδρε, δευτέραν ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας τῆς Βουλῆς δὲν ὑποβάλλω, ἀλλ’ ἐπιφυλάσσομαι αὔριον νὰ ἀναγγείλω εἰς πάντας, ποία κατάστασις τὴν ἑσπέραν ταύτην λαμβάνει χώραν ἐνταῦθα. (Κατόπιν γίνονται δεκτὰ καὶ τὰ ἑξῆς νομοσχέδια, κατ’ ἀρχήν, ἄρθρον καὶ σύνολον, εἰς αʹ. συζήτησιν. Περὶ ὑπαγωγῆς εἰς τὸν περὶ συντάξεως νόμον τοῦ διευθυντοῦ τοῦ Δρομοκαϊτείου Φρενιατρείου. Περὶ ὑπαγωγῆς τῶν ἀτμοτελωνίδων εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Περὶ συστάσεως ταμείου φάρων. Περὶ τροποποιήσεως τοῦ ᾼΡΠΖʹ. νόμου περὶ ὀργανισμοῦ τοῦ Ὑπουργείου τῶν Ναυτικῶν. Περὶ ὀργανισμοῦ τῶν λιμενικῶν ἀρχῶν τοῦ Κράτους. Περὶ ἀποζημιώσεων τῶν ἀξιωματικῶν τῶν εἰς τὴν ἀλλοδαπὴν μεταβαινόντων πλοίων. Περὶ μισθοδοσίας καὶ τροφοδοσίας τῶν τεχνιτῶν τῶν συνεργείων τοῦ ἐργοστασίου τοῦ Β. Ναυστάθμου. Περὶ προσκτήσεως εἰς τὸ Δημόσιον τοῦ οἰκοπέδου καὶ τῆς οἰκοδομῆς τοῦ καταστήματος τοῦ ναυτικοῦ ἀπομαχικοῦ ταμείου. Περὶ τροποποιήσεως τοῦ νόμου ᾼΡΞΒʹ. τοῦ 1884 περὶ βαθμολογίας καὶ προσόντων τῶν οἰκονομικῶν βαθμοφόρων τοῦ Β. ναυτικοῦ. Περὶ ὑπαγωγῆς τῆς ἐπαρχίας Σκοπέλου δικαστικῶς εἰς τὴν περιφέρειαν τοῦ Πρωτοδικείου Βόλου καὶ τοῦ Ἐφετείου Λαρίσσης. Λύεται ἡ συνεδρίασις. Ὥρᾳ 10 μ. μ.