1887.02.26

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 20

26 Φεβρουαρίου 1887.

(Πέμπτη).

Ὥρᾳ 2½ μ. μ.

(Ἀπαρτίας γενομένης, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας καὶ ἐνεκρίθησαν ἄνευ ἀντιῤῥήσεως).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ ἐπὶ τῶν Οἰκονομικῶν ἐπιτροπὴ ὠνόμασε πρόεδρον τὸν κ. Βαρβιτσιώτην καὶ γραμματέα τὸν κ. Γεωργαντᾶν, ἡ ἐπὶ τῆς Γεωργίας κτλ. πρόεδρον τὸν κ. Μπούμπουραν καὶ γραμματέα τὸν κ. Καλαντζόπουλον, ἡ ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν πρόεδρον τὸν κ. Ῥοῦφον καὶ γραμματέα τὸν κ. Κανάρην, ἡ ἐπὶ τῆς Δημοσίας Ἐκπαιδεύσεως πρόεδρον τὸν κ. Κανακάρην καὶ γραμματέα τὸν κ. Καβαλλιεράτον, ἡ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν πρόεδρον τὸν κ. Βότσαρην καὶ γραμματέα τὸν κ. Πετιμεζᾶν.

§2ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Κατὰ τὴν ἐκφρασθεῖσαν χθὲς παρὰ τῶν ἐξ Ἀττικῆς ἀξιοτίμων συναδέλφων ἐπιθυμίαν, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ καταθέσω εἰς τὸ προεδρεῖον τῆς Βουλῆς τὰ Διατάγματα τῶν γενικῶν χαρίτων τῶν ἀπονεμηθεισῶν τῇ 1 Δεκ. ἐ. ἔ. καθὼς καὶ τὰς δικαιολογητικὰς αὐτῶν ἐκθέσεις, τὰς γνωμοδοτήσεις δηλονότι τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς. Καταθέτω ἐπίσης τὰ Διατάγματα τῶν εἰς στρατιωτικοὺς ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων, καὶ ἐν ἰδίῳ μὲν φακέλλῳ τὰ περὶ τῶν χαρίτων τῶν ἀπονεμηθεισῶν εἰς λιποτάκτας, καὶ ἐν ἰδίῳ δὲ τὰ ἀφορῶντα εἰς στρατιωτικοὺς καταδίκους ἐπὶ ἄλλαις πράξεσιν. Ἐζήτησεν ὁ πρῶτος ἐπερωτήσας ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς βουλευτὴς νὰ καταθέσω καὶ πίνακα κατ’ ἐπαρχίας τῶν καταδίκων, πρὸς οὓς ἀπενεμήθη χάρις. Καταθέτω καὶ τὸν πίνακα τοῦτον.

§3ΤΙΝΕΣ. Παρακαλοῦμεν νὰ μᾶς ἀναγνώσητε τὸν πίνακα.

§4ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν ἔχω δυσκολίαν. Τὸ σύνολον τῶν χαρίτων ἀνέρχεται εἰς 1823. Ὁ ἀριθμὸς αὐτὸς περιέχει καὶ τὰς τρεῖς κατηγορίας τῶν χαρίτων, τάς τε ἀπαλλαγὰς καὶ τὰς μεταβολὰς καὶ τὰς μετριάσεις. Ἀναφέρων δὲ τὸν ἀριθμὸν αὐτὸν, οὐδὲ κατὰ κεραίαν μεταβάλλω ὅσα χθὲς ἀπὸ τοῦ βήματος τῆς Βουλῆς εἶπον. Ἐπειδὴ δὲ ἐξεφράσθη ἐπιθυμία καὶ εἶναι καὶ δίκαιον πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῆς πολιτικῆς συζητήσεως νὰ ἔχῃ γνῶσιν τούτων ἡ Βουλὴ, ἀναγινώσκω τὸν πίνακα, ἐν τῷ ὁποίῳ εἶναι αἱ ἐπαρχίαι κατατεταγμέναι κατὰ σειρὰν ποσοῦ καταδίκων ἐξ αὐτῶν τυχόντων χάριτος. — Ὁ πίναξ ἔχει οὕτω (ἀναγινώσκει.

§5ΡΑΛΛΗΣ. Πρέπει νὰ μᾶς δώσητε καὶ τὸν πληθυσμὸν τῶν καταδίκων κατ’ ἐπαρχίας.

§6ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τῇ πρώτῃ Νοεμβρίου 1886 ἦσαν 4391 κατάδικοι εἰς τὰς φυλακὰς τοῦ Κράτους.

§7ΡΑΛΛΗΣ. Μὲ τοὺς στρατιωτικούς;

§8ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Οὐχί· μόνον οἱ ἐπὶ κακουργήματι πολιτικοὶ κατάδικοι.

§9ΡΑΛΛΗΣ. Ἐδόθη λοιπὸν χάρις εἰς τὸ ἥμισυ. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον μᾶς χρειάζεται, εἶναι νὰ μάθωμεν πόσοι κατάδικοι ἐξ ἑκάστης ἐπαρχίας ὑπῆρχον.

§10ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Γνωρίζετε σεῖς ὁ ἴδιος ὅτι αὐτὸ ἀπαιτεῖ πολὺ μακρὰν ἐργασίαν. Μακρὰν ὡσαύτως ἐργασίαν ἀπήτησε καὶ ὁ προσαγόμενας πίναξ, διότι δὲν εἶναι παρεσκευασμένα τὰ ἀναγκαῖα πρὸς τοῦτο στοιχεῖα. Ἵνα ἔχω ἀκριβῆ τὸν ἀριθμὸν τῶν καταδίκων, ἠναγκάσθην πρό τινος νὰ προκαλέσω τὴν ἐνέργειαν γενικῆς αὐτῶν ἀπογραφῆς, προκαλέσας τὸ ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ διατάξῃ ὅπως ἀνασταλῇ τὴν ὡρισμένην ἡμέραν πᾶσα μετακίνησις καταδίκων.

§11ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ εἶναι νέον κατόρθωμα τῆς διοικήσεως, διότι οἱ κατάδικοι εἶνε πλάνητες, μεταφέρονται ἀπὸ φυλακῆς εἰς φυλακὴν πρὸς θεραπείαν τῶν ἐπαρχιακῶν συμφερόντων. Καὶ εἴδομεν εἰς τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν, καὶ ἐγὼ μεταβαίνων εἰς Αἴγιναν χάριν τῆς μεγάλης περιφερείας εἶδον ὁλόκληρον φορτίον καταδίκων μεταφερόμενον. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἀξιοπρέπεια τῆς διοικήσεως· εἶναι δὲ τόσῳ βδελυρώτερον, καθ’ ὅσον προεκλήθη Διάταγμα ἢ νόμος, ὁ ὁποῖος χαρακτηρίζει τὰς φυλακὰς, εἰς τὰς ὁποίας ὑπάγονται οἱ κατάδικοι.

§12ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Μὲ λύπην μου παρατηρῶ ὅτι ἐξακολουθῆτε τὸ σύστημα αὐθαιρέτων μομφῶν δι’ ἀορίστους πράξεις. Ἐὰν ἔχετε ὡρισμένας παραβιάσεις τοῦ περὶ φυλακῶν νόμου, παρακαλῶ νὰ τὰς καταγγείλητε.

§13ΡΑΛΛΗΣ. Σεῖς ὁ ἴδιος ὡμολογήσατε, ὅτι διὰ νὰ ἔχητε μίαν στατιστικὴν τῶν καταδίκων, ἠναγκάσθητε νὰ παρακαλέσητε νὰ σταματήσῃ ἡ κίνησις τῶν καταδίκων καὶ νὰ τηλεγραφήσητε εἰς ὅλους τοὺς εἰσαγγελεῖς καθ’ ὡρισμένην ἡμέραν καὶ ὥραν νὰ σᾶς δώσουν πληροφορίας περὶ τῶν καταδίκων τῶν ὑπαρχόντων ἐν ταῖς φυλακαῖς. Ὅταν ἔχω τοιαύτην πληροφορίαν ἐκ μέρους ὑμῶν, νομίζετε ὅτι ἔχω ἀνάγκην ἄλλων πληροφοριῶν διὰ νὰ βεβαιώσω ὅ,τι ἐβεβαίωσα; Παρακαλῶ λοιπὸν ν’ ἀφήσητε τὰ παχέα λόγια καὶ νὰ μᾶς δώσητε ἀκριβεῖς τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ζητοῦμεν.

§14ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Νομίζω, κύριε, ὅτι πρὸ παντὸς ὀφείλομεν νὰ ὦμεν πρὸς ἀλλήλους καλῆς πίστεως. Δὲν εἶπον ἐγὼ ὅτι ἦσαν εἰς διηνεκῆ κίνησιν οἱ κατάδικοι· εἶπον, ὅτι δὲν ἐγίνωσκεν ἀκριβῶς ἡ ὑπηρεσία ποῦ τῶν φυλακῶν τῶν ἁρμοδίων ἐκρατεῖτο ἕκαστος, καὶ ἵνα γίνῃ τακτικὴ αὐτῶν ἀπογραφή, συνεννοήθην μετὰ τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐσωτερικῶν, ἵνα ἀνασταλῇ κατὰ τὴν ὡρισμένην ἐποχὴν πᾶσα συμφώνως τῷ νόμῳ γινομένη μετακίνησις καταδίκων. Δὲν εἶναι πᾶσα μετακίνησις παράνομος, οὐδὲ ὕποπτος. Σεῖς διετελέσατε ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, πολιτεύεσθε δὲ πρὸς δεκαπενταετίας περίπου· γνωρίζετε ὅτι αἱ ἀνάγκαι τῆς ὑπηρεσίας οὐδέποτε ἀφίνουσι νὰ παύσῃ ἡ κίνησις τῶν καταδίκων· γνωρίζετε ὅτι κατάδικοι καθ’ ἑκάστην ζητοῦνται πολλαχόθεν μάρτυρες· γνωρίζετε ὅτι μετὰ τὴν λῆξιν τῶν κακουργοδικείων κατάδικοι, οἱ ὁποῖοι κατεδικάσθησαν ἀπὸ τὰ κακουργοδικεῖα ἐκεῖνα, μεταφέρονται ἀμέσως εἰς τὰς φυλακὰς τὰς ὑπὸ τοῦ νόμου ὡρισμένας δι’ αὐτοὺς, ἀναλόγως τῶν ποινῶν, εἰς ἃς κατεδικάσθησαν. Διὰ τοῦτο ἐθεώρησα ἀναγκαῖον νὰ ὑπομνήσω εἰς ὑμᾶς πρῶτον ὅτι ὀφείλομεν νὰ ἤμεθα πρὸς ἀλλήλους καλῆς πίστεως, καὶ τὴν συμβουλὴν περὶ τῶν παχέων λέξεων νὰ μὴν ἀπευθύνετε πρὸς ἄλλους· ἡ ἰδική σας φρασεολογία δεικνύει ὅτι σεῖς κάμετε κατάχρησιν αὐτῶν. Ὁ πρῶτος ἐπερωτήσας ἀξιότιμος ἐξ Ἀττικῆς συνάδελφος κ. Λεβίδης ἐζήτησε, καὶ πολὺ δικαίως, νὰ καταθέσω πίνακα τῶν δοθεισῶν χαρίτων ἀπὸ τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν διελύθη ἡ Βουλὴ μέχρι τῆς ἡμέρας καθ’ ἣν ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαὶ, καὶ ἀπὸ τῆς ἡμέρας τῆς ἐκλογῆς μέχρι τῆς τετάρτης Φεβρουαρίου. Προθύμως ἐκτελῶ καὶ τὴν ἐπιθυμίαν του ταύτην καὶ καταθέτω τὰς δικογραφίας μετὰ τῶν σχετικῶν Διαταγμάτων, ἐξηγῶ δὲ πρὸς τὴν Βουλὴν, ὅτι ἀπὸ τῆς 6ης Νοεμβρίου, καθ’ ἣν διελύθη ἡ Βουλὴ, μέχρι τῆς 4 Ἰανουαρίου τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ἐδημοσίευσε 10 Διατάγματα χαρίτων. Δι’ ἑνὸς δὲ τῶν Διαταγμάτων αὐτῶν μεταβάλλεται ἡ ποινὴ ἑνὸς λιπομάρτυρος ἀπὸ τριῶν μηνῶν εἰς ἑνὸς, ἐπὶ τῇ βάσει γνωμοδοτήσεως τοῦ ἁρμοδίου δικαστηρίου. Διὰ τοῦ δευτέρου Διατάγματος μετεβλήθη εἰς τρίμηνον φυλάκισιν ἡ ποινὴ δωδεκαμήνου φυλακίσεως καταδίκου ἐπὶ ὑφαιρέσει κατεσχημένων. Διὰ τοῦ τρίτου ἐμειώθη ἡ ποινὴ 5 λιπομαρτύρων· ἐπίσης δὲ καὶ διὰ τῶν ἐφεξῆς τεσσάρων Διαταγμάτων. Τὸ ἔννατον Διάταγμα ἀφορᾷ εἰς τὴν ἀπαλλαγὴν τοῦ ἐν Σύρῳ καταδικασθέντος διευθυντοῦ ὑποκαταστήματος Τραπέζης, τοῦ ἀμέσως μετὰ τὴν δημοσίευσιν τοῦ Διατάγματος ἀποθανόντος, περὶ οὗ χθὲς ἐποιησάμην λόγον· διὰ δὲ τοῦ τελευταίου ἀπηλλάγη χρηματικῆς ποινῆς δρ. 200 κατάδικος ἀποτίσας ὁλόκληρον τῆς φυλακίσεως τὴν ἐπιβληθεῖσαν ποινήν. Ταῦτά εἰσι τὰ ἀπὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς μέχρι τῆς ἡμέρας, καθ’ ἣν ἐνηργήθησαν αἱ ἐκλογαὶ, προκληθέντα Διατάγματα χαρίτων, ἅπερ ἅπαντα στηρίζονται ἐπὶ προτάσεων τῶν ἁρμοδίων δικαστικῶν Ἀρχῶν. Καταθέτω λοιπὸν τὰ 10 ταῦτα Διατάγματα. Ἀπὸ τῆς ἡμέρας δὲ τῆς ἐνεργείας τῶν ἐκλογῶν, δηλαδὴ ἀπὸ τῆς τετάρτης Ἰανουαρίου μέχρι τῆς 10 Φεβρουαρίου, προὐκλήθησαν καὶ ἐδημοσιεύθησαν ἓξ ὅμοια Διατάγματα περὶ παραπλησίων χαρίτων, στηριζόμενα ὡσαύτως εἰς γνωμοδοτήσεις τῶν ἁρμοδίων Ἀρχῶν.

§15ΡΑΛΛΗΣ. Αἱ 1800 χάριτες πῶς ἐδόθησαν;

§16ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Λησμονεῖτε ὅτι αὐταὶ εἶναι εἰς τὰ γενικὰ Διατάγματα, τὰ ὁποῖα πρὸ στιγμῆς κατέθεσα.

§17ΡΑΛΛΗΣ. Αὐτὸ ὀνομάζεται λαθροχειρία. Πρέπει νὰ σέβεσθε ἑαυτὸν, κ. Ὑπουργὲ τῆς Δικαιοσύνης. Σᾶς ἐρωτῶ πόσα Διατάγματα ἐδημοσιεύθησαν, καὶ μᾶς ἀναφέρετε δέκα λιπομάρτυρας, ὅταν ἔχητε ἐδῶ 1800 χάριτας!

§18ΤΙΝΕΣ. Μὴν ἀπαντᾶτε.

§19ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Λυποῦμαι σφόδρα ἀκούων τὸν συνάδελφον, παρὰ τοῦ ὁποίου ἠδύνατό τις νὰ ἔχῃ ἀνωτέρας ἀξιώσεις, χαρακτηρίζοντα ὡς λαθροχειρίαν τὸ ὅτι δὲν ἀνέφερα τὰ Διατάγματα τὰ γενικὰ τῶν χαρίτων, τὰ ὁποῖα ὅμως κατ’ αἴτησίν του κατέθεσα εἰς τὸ Προεδρεῖον πρὸ μιᾶς στιγμῆς. Ἂς χαρακτηρίσῃ ἡ Βουλὴ καὶ οἱ ἀκούσαντες τὴν τοιαύτην αὐτοῦ συμπεριφοράν.

§20ΦΩΤΗΛΑΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅλα αὐτὰ τὰ Διατάγματα εἶναι δικαιολογημένα καὶ ἦτο περιττὸν νὰ γείνῃ λόγος εἰς τὴν Βουλὴν... Ἐπερώτησις ἐγένετο διὰ τὰ γενικὰ Διατάγματα διὰ τὰς 1880 χάριτας. Σεῖς ἀφήσατε τὸν μείζονα λόγον περὶ 1800 χαρίτων, καὶ κάμνετε λόγον περὶ χαρίτων ἀπονεμηθεισῶν εἰς λιπομάρτυρας.

§21ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Τὰ πρακτικὰ τῆς Βουλῆς, τὰ ὁποῖα ἐπεκυρώθησαν καὶ τὰ ὁποῖα μοὶ ἀνεκοινώθησαν, καὶ τὰ ὁποῖα καλὸν θὰ ἦτο νὰ ἀναγινώσκετε, περιέχουσι κατὰ λέξιν ὅτι ὁ κ. Λεβίδης ἐζήτησε νὰ καταθέσῃ ὁ ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸς πίνακας, τοὺς ὁποίους ἐγὼ σήμερον κατέθεσα.

§22ΦΩΤΗΛΑΣ. Δὲν ἀναιρῶ τοῦτο, ἀλλὰ ἐκάματε ἀδίκως λόγον περὶ Διαταγμάτων τῆς ἀνάγκης τῆς ὑπηρεσίας, δὲν ἐκάματε δὲ λόγον περὶ τῶν 1800 χαρίτων, διὰ τὰς ὁποίας γίνεται ὁ πάταγος· ὁμιλεῖτε δηλαδὴ περὶ ἐπουσιωδῶν.

§23ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Δὲν συζητῶ, ἀλλὰ καταθέτω ἔγγραφα καὶ δίδω πληροφορίας ἐπὶ ἐπερωτήσεων. Οὐδὲ ἐννοῶ νὰ περιλάβω τὴν περὶ τόσων εὐτελῶν ζητημάτων συζήτησιν εἰς τὴν γενικὴν περὶ χαρίτων συζήτησιν, τὴν ὁποίαν προανήγγειλεν ἡ ἐπερώτησις τῶν κκ. βουλευτῶν. Ὁ κ. Λεβίδης μὲ παρεκάλεσεν ἐπίσης νὰ ζητήσω παρὰ τοῦ εἰσαγγελέως τῶν ἐνταῦθα Πλημμελειοδικῶν πληροφορίας, ἐὰν εἶναι ἀληθὴς εἴδησίς τις, ἡ ὁποία εἰς αὐτὸν περιῆλθεν, ὅτι τινὲς ἐκ τῶν διὰ τῶν γενικῶν χαρίτων ἀπαλλαγέντων, ὀλίγας ἡμέρας μετὰ τὴν ἀπονομὴν τῶν χαρίτων ἐξετέλεσαν ἔγκλημα ὡρισμένον, δῃώσαντες πλοῖόν τι ἐν Πειραιεῖ. Ἐκάλεσα παραχρῆμα τὸν Εἰσαγγελέα καὶ παρεκάλεσα αὐτὸν νὰ μοὶ δώσῃ τὰς ζητηθείσας πληροφορίας, πρὸ μιᾶς δὲ στιγμῆς ἔλαβον τὴν ἑξῆς ἀπάντησιν (ἀναγινώσκει). Ἀριθ. 2166.

ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΠΙ ΤΗΣ ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗΣ ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΝ

«Εἰς ἀπάντησιν τῆς σήμερον δοθείσης μοι προφορικῆς ἐντολῆς, λαμβάνω τὴν τιμὴν νὰ βεβαιώσω, ὅτι, ὡς προκύπτει ἐκ τῶν βιβλίων τῆς Εἰσαγγελίας, ἧς προΐσταμαι, οὐ μόνον ἀπὸ τοῦ μηνὸς Δεκεμβρίου π. ε. ὅτε ἀπενεμήθησαν αἱ Β. χάριτες, ἀλλὰ καὶ πρότερον, οὐδεμία ἐγκληματικὴ πρᾶξις ἀφορῶσα λαφυραγώγησιν πλοίου, φέροντος σῖτον, μοὶ κατηγέλθη ὡς λαβοῦσα χώραν ἐν τῇ δικαιοδοσίᾳ μου. Δὲν θεωρῶ δὲ περιττὸν νὰ προσθέσω, ὅτι οὔτε ἄλλη τις ἐγκληματικὴ πρᾶξις κατηγγέλθη, ὡς διαπραχθεῖσα παρά τινος τῶν κατὰ τὴν ἄνω ἐποχὴν διὰ χάριτος ἀπολυθέντων. Ἐν Ἀθήναις τῇ 27 Φεβρουαρίου 1887.» Ἐπειδὴ δὲ χθὲς ἐν τῇ δευτέρᾳ του ἀγορεύσει ὁ ἕτερος τῶν ἐξ Ἀττικῆς βουλευτῶν κ. Ῥάλλης ἐποιήσατο μακρὸν λόγον περὶ καταδίκου τινὸς ἐκ Θηβῶν, ὅστις δῆθεν μετ’ ὀλίγας ἀπὸ τῆς καταδίκης ἡμέρας ἀπηλλάγη, ἐγὼ ἐρευνήσας οὐδεμίαν εὗρον τοιαύτην ἀπαλλαγὴν, καὶ παρακαλῶ τὸν ἀξιότιμον βουλευτὴν, ἐὰν γνωρίζῃ λεπτομερέστερόν τι περὶ αὐτοῦ, νὰ μοὶ τὸ ἀνακοινώσῃ, διὰ νὰ ἐρευνήσω τὴν ὑπόθεσιν.

§24ΡΑΛΛΗΣ. Νομίζω, ὅτι αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἔφερεν ὁ κ. Ὑπουργὸς, εἶναι ὅλως ἀτελεῖς. Ἐγὼ κυρίως ἐζήτησα τὰς ἀποφάσεις, ἀλλὰ περὶ αὐτῶν ἐθεώρησε περιττὸν νὰ κάμῃ μνείαν, διότι ἐκεῖ δὲν ἠδύνατο νὰ κρυβῇ ὄπισθεν τῶν ἀποφάσεων περὶ καταδίκων λιπομαρτύρων, οἵτινες εἶναι κακοῦργοι καταδικασθέντες, καὶ οἱ ὁποῖοι ἔλαβον ἤδη χάριτας πρὸ 2 ἢ 3 ἢ 6 μηνῶν καὶ ἀπελύθησαν διὰ τῶν Διαταγμάτων αὐτῶν, διὰ τῶν ὁποίων ἀπενεμήθησαν χάριτες εἰς 1800 κακούργους. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ μᾶς φέρῃ ἐπὶ τέλους αὐτὰς τὰς ἀποφάσεις καὶ νὰ μὴ ἐντρέπεται· διότι, ὅταν τις ἔχῃ τὴν τόλμην καὶ τὸ θάῤῥος νὰ ὁμιλῇ ὅπως πρὸ ὀλίγου ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης, πρέπει νὰ ἔχῃ τὴν τόλμην καὶ τὸ θάῤῥος νὰ φέρῃ τὰ στοιχεῖα πρὸς τὴν κρίσιν τῶν πράξεών του. Ὅταν φέρῃ τὰ στοιχεῖα, τότε θέλω τῷ καταδείξῃ καὶ τίς ὁ κατάδικος, ὁ ὁποῖος τῇ ἐπιούσῃ τῆς καταδίκης ἔλαβε πλήρη χάριν, καὶ τί ἄλλα ἔγειναν κατὰ τὴν ἀπονομὴν τῆς χάριτος, τὰ ὁποῖα, ἐὰν δὲν ἐκρύπτετο ὄπισθεν τῆς πλειονοψηφίας, βεβαίως ἤθελον ὁδηγήσει τὸν κ. ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης εἰς τὸν τόπον, τὸν ὁποῖον ἐκένωσε διὰ τῆς ἀπονομῆς τῆς χάριτος.

§25ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Βεβαίως οὐδεὶς δικαιοῦται νὰ ἔχῃ τὴν ἀξίωσιν νὰ μὲ ἴδῃ κατερχόμενον μέχρι τοῦ ὕφους καὶ τοῦ τρόπου τῆς τελευταίας ταύτης ὁμιλίας τοῦ προλαλήσαντος. Ὡς πρὸς τὴν αἴτησιν δὲ τῆς εἰς τὸ Βουλευτήριον μεταφορᾶς τῶν δικογραφιῶν τῶν ἀφορωσῶν εἰς τοὺς 1823 καταδίκους, ἤθελον παρακαλέσει τοὺς συναδέλφους, οἱ ὁποῖοι ἐπηρώτησαν, καὶ πάντα συνάδελφον, ὁ ὁποῖος ἤθελε νὰ μελετήσῃ τὰς δικογραφίας, νὰ εὐαρεστηθοῦν νὰ προσέλθωσιν εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης, ὅπου ἐν δωματίῳ ἰδίῳ καὶ ἐν πάσῃ ἀνέσει θὰ δυνηθῶσι νὰ κάμωσιν οἱανδήποτε θέλουσι μελέτην, διότι θεωρῶ καὶ ἐργῶδες ἀλλὰ καὶ ἐπικίνδυνον διὰ τὰ ἔγγραφα τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας νὰ μετενεχθῶσι 1820 δικογραφίαι εἰς τὸ Βουλευτήριον. Ἐὰν ὅμως ὁ προλαλήσας ἢ ἄλλος τις τῶν κκ. βουλευτῶν δὲν θέλει νὰ δεχθῇ τὴν πρόσκλησιν ταύτην, δὲν ἔχω καμμίαν δυσκολίαν, μὴ φειδόμενος οὐδενὸς κινδύνου, νὰ διατάξω νὰ προσκομισθῶσιν ἐνταῦθα πᾶσαι αἱ δικογραφίαι ἐκεῖναι, ἀφοῦ ἡ προσκομιδὴ αὕτη φαίνεται ἐνδεικνυομένη ὡς ὁ μόνος τρόπος καὶ τὸ μόνον κατάλληλον μέσον διὰ νὰ φιμωθῶσι τοιαῦτα ῥυπαρὰ στόματα.

§26ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Τόσον εἶναι βέβαιον, ὅτι δὲν διεφωνήσαμεν πρὸς τὸν ἄλλοτε ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης κ. Ῥάλλην περὶ τὰ τῶν χαρίτων τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὥστε ἀναφέρω πρὸς ὑμᾶς τὸ ἑξῆς γεγονός. Κατὰ τὰ εἰθισμένα, κατὰ τὴν τάξιν τῆς ὑπηρεσίας ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν, αἱ στρατιωτικαὶ χάριτες ἐδίδοντο διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλ’ ἐγὼ ἀπεφάσισα νὰ φέρω μεταβολὴν καὶ ἐκανόνισα, ὅπως αἱ χάριτες αἱ στρατιωτικαὶ δίδωνται διὰ τοῦ ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης ἐπὶ τῇ προτάσει τοῦ ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Στρατιωτικῶν. Ἐπὶ τούτου ὑπῆρξαν πολλαὶ διαφωνίαι· εἶχε συστηθῇ ἐπιτροπὴ ἵνα γνωμοδοτήσῃ ἂν οὕτως ἔδει νὰ δίδωνται, καὶ ἐπὶ τέλους ἀπεφασίσθη παρ’ ἐμοῦ ὅπως οὐχὶ ὁ ὑπουργὸς τῶν Στρατιωτικῶν προκαλῇ τὴν ἔκδοσιν Διαταγμάτων περὶ στρατιωτικῶν χαρίτων, ἀλλ’ ἐπὶ τῇ προτάσει τούτου ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης. Συνέβη δὲ τὸ ἑξῆς, ὅτι λειτουργοῦντος τοῦ νέου τούτου κανονισμοῦ ὁ κ. ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης προεκάλεσε τὴν ἀπονομὴν χάριτος ἄνευ προτάσεως τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀπετέλει διαφωνίαν, διότι εἶχε γείνει κατὰ λάθος τοῦ κ. ὑπουργοῦ τῆς Δικαιοσύνης, ἐγὼ δὲ μόνον τῷ ἀπηύθυνα ἁπλῆν παρατήρησιν. Ὑποβάλλω εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον περὶ χορηγίας ἀναπληρωματικῆς πιστώσεως ἐκ δραχμῶν 15,000 ἐπὶ τοῦ εἰδικοῦ προϋπολογισμοῦ τῆς χρήσεως τοῦ 1886 τοῦ ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης. (Ὅρα Παράρτημα).

§28ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἀναγνωρίζει ὅτι εἶχε πραγματικῶς προκαλέσει τὴν ἔκδοσιν Διατάγματος χάριτος ἄνευ προτάσεως τοῦ ὑπουργείου τῶν Στρατιωτικῶν, ὅπερ ἦτο παράνομον.

§30ΡΑΛΛΗΣ. Ποῦ ὑπῆρχεν ὁ νόμος;

§31ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Εἶχεν ἐκδοθῆ κανονισμὸς τοῦ τρόπου τῆς ἐκδόσεως τῶν στρατιωτικῶν χαρίτων, κατὰ τὸν ὁποῖον ὁ ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης προκαλεῖ τὴν ἀπονομὴν τῶν χαρίτων τῇ προτάσει τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν. Ὡς πρὸς τὸ ἕτερον ζήτημα ὁμολογῶ, ὅτι πρώτην φορὰν μανθάνω ὅτι ἐπήνεγκε διαφωνίαν πρὸς τὸν τότε ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Πρὸς τὸ ὑπουργεῖον τῆς Δικαιοσύνης ὑπῆρχε διαφωνία ὑπηρεσιακὴ τοῦ ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν, ἀλλὰ διαφωνία προσωπικὴ μεταξὺ ἐμοῦ καὶ τοῦ ὑπουργοῦ ἐκείνου οὐδεμία, οὐδὲ εἶναι πραγματικὸν τὸ ῥηθὲν παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ, ὅτι χάριτες εἰς τοὺς λιποτάκτας κληρωτοὺς δὲν ἐδίδοντο. Ὁ κανὼν ὁ τεθειμένος ἐν τῷ ὑπουργείῳ τῶν Στρατιωτικῶν εἶναι, ὅτι εἰς τοὺς λιποτάκτας ἐπιστράτους δίδονται χάριτες μακρότεραι, τὸ πρῶτον μὲν περιορισμὸς τῆς ποινῆς ἀπὸ διετίας εἰς ἔτος, εἶτα δὲ ἀπὸ ἔτους εἰς τρίμηνον, προκειμένου δὲ περὶ λιποτακτῶν κληρωτῶν, ὁ περιορισμὸς τῆς ποινῆς ἀπὸ διετίας πραγματοποιεῖται εἰς ἔτος· μόνον περὶ τοιούτου περιορισμοῦ ἐπρόκειτο, ὅτε ἠγέρθη ἀμφισβήτησις μεταξὺ τῶν δύο ὑπουργείων, ἀλλ’ οὐδεμία προσωπικὴ διαφωνία ὑπῆρχε πρὸς τὸν κ. Ῥάλλην. Τὸν παρεκάλεσα ἐπισκεφθεὶς αὐτὸν κατ’ οἶκον, ὅπως μὴ παραιτηθῇ, ἀλλὰ δὲν ἐφανταζόμην ὅτι παρῃτήθη διὰ τοιοῦτον λόγον· ἕνα μόνον γινώσκω λόγον, τὸν ὁποῖον εἶναι περιττὸν ν’ ἀνακοινώσω εἰς τὴν Βουλὴν σήμερον.

§32ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα παράρτημα).

§33ΛΕΒΙΔΗΣ. Παρετήρησα μετ’ ἀπορίας, ὅτι ἀγανάκτησις κατέλαβε τὸν ἀξιότιμον ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸν μετὰ τὰς αὐστηρὰς ἴσως φράσεις, ἃς ἤκουσε παρὰ τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου· ἐὰν ὅμως ψυχολογήσωμεν εἰς τὸ αἴτιον τῆς ἀγανακτήσεως, θέλομεν εὕρει, ὅτι τοῦτο δὲν εἶναι τὸ αὐστηρὸν τῶν φράσεων τοῦ συναδέλφου, ἀλλ’ ἡ ἐμὴ ἐπερώτησις, ἥτις ἔθεσεν αὐτὸν ἐν στενῷ κύκλῳ, ἀπὸ τοῦ ὁποίου ἀδύνατον νὰ διαφύγῃ. Ἀδύνατον εἶναι νὰ σωθῇ ἐκ τῶν χειρῶν ἐκείνων, οἵτινες θὰ συζητήσωσιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου, ὅσον καὶ ἄν, μιμούμενος ὁ κ. Ὑπουργὸς θαλάσσιον ὄν, ἤθελε ῥίψει μελάνην, ἵνα σκοτίσῃ τὰς αἰτηθείσας πληροφορίας· εἶναι ἀδύνατον νὰ τὸ κατορθώσῃ. Ἐκεῖνο, ὅπερ ἐζήτησα, εἶναι τὸ ἑξῆς· ὅτι ἐπὶ 4,000 πολιτικῶν καταδίκων ἐδόθησαν 1823 χάριτες, διαλυθείσης τῆς Βουλῆς. Παρακαλῶ λοιπὸν τώρα τὸν ἀξιότιμον Ὑπουργὸν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης νὰ μοὶ εἴπῃ καὶ πόσαι χάριτες ἐδόθησαν καὶ εἰς στρατιωτικοὺς καταδίκους, καὶ ἐπὶ πόσων καταδίκων, διότι ὑποθέτω, ὅτι θὰ ἦναι ἀνάλογος ὁ ἀριθμὸς πρὸς τοὺς πολιτικοὺς καταδίκους. Τοῦτο ζητοῦμεν, καὶ οὐχὶ διὰ τῆς ὁμολογουμένως αὐστηρᾶς λέξεως περὶ λαθροχειρίας τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ νὰ προσπαθῇ νὰ συσκοτίσῃ ὁ κύριος Ὑπουργὸς τὰ πράγματα, καὶ νὰ ὁμιλῇ πρὸς ἡμᾶς αἴφνης περὶ χαρίτων 2 ἢ 3 λιπομαρτύρων. Ἀλλὰ δὲν δύναται λοιπὸν νὰ ἀρνηθῇ τὸ ἀπαίσιον ἀληθῶς διὰ τοὺς θεσμοὺς τῆς χώρας γεγονὸς, ὅτι ἐπικειμένων ἐκλογῶν ἔδωκεν ἐπὶ 4,000 καταδίκων 1823 χάριτας, καὶ ὅτι εἰς ταύτας δὲν περιλαμβάνονται οἱ στρατιωτικοὶ κατάδικοι. Τοῦτο ἔδει ἐπισήμως ἀπὸ τῆς θέσεως ταύτης νὰ βεβαιωθῇ, καὶ τοῦτο εὐτυχῶς ἐβεβαιώθη. Παρεκάλεσα ὅμως νὰ καταθέσῃ καὶ ἄλλας πληροφορίας, περὶ ὧν λίαν ἐντέχνως ἀπέφυγε νὰ ὁμιλήσῃ· διότι ἤθελον ἐκθέσει αὗται, διδόμεναι, εἰς τὰ ὄμματα τοῦ κόσμου τὸ μέγεθος ἀληθῶς τοῦ ἀνομήματος. Παρεκάλεσα τὸν κύριον Ὑπουργὸν νὰ καταθέσῃ τὸν ἀριθμὸν — καὶ βλέπετε πόσον ἦτο ἐπιεικὴς ἡ παράκλησίς μου — οὐχὶ ὀνομαστικὸν κατάλογον, ἀλλὰ τὸν ἀριθμὸν, ἐπαναλαμβάνω, τῶν δοθεισῶν χαρίτων ἐπὶ δύο συνεχῆ ἔτη πρὸ τῆς διαλύσεως τῆς Βουλῆς, ἀλλ’ ἀπέφυγε τοῦτο, διότι ἤθελεν ἀποδειχθῆ, ὅτι τοσαῦται χάριτες ἐδόθησαν εἰς τὸ διάστημα τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν, ὅσαι δὲν ἐδόθησαν ἐπὶ δύο συνεχῆ ἔτη. Παρακαλῶ λοιπὸν, πρὶν εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεως, νὰ καταθέσῃ ὁ κ. Ὑπουργὸς, εἰ δυνατὸν αὔριον, καὶ τὸν ἀριθμὸν τοῦτον· εἶναι δὲ εὐκολώτατον τὸ πρᾶγμα, διότι ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῆς Δικαιοσύνης γνωστὸν, ὅτι κρατεῖται βιβλίον, λίαν καλῶς τηρούμενον, ἐξ οὗ ἐν πάσῃ στιγμῇ δύναται ὁ Ὑπουργὸς νὰ ἔχῃ τὸν ἀριθμὸν αὐτόν.

§34ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ὁ λόγος διὰ τὸν ὁποῖον δὲν κατετέθησαν ἔγγραφα εἰς τὴν αἴτησιν τοῦ ἀξιοτίμου συναδέλφου, δὲν εἶναι αὐτὸς, τὸν ὁποῖον εὐχαριστεῖται νὰ πρεσβεύῃ, ἀλλ’ ὁ λόγος εἶναι ὅτι ἀπαιτεῖται μεγάλη ἐργασία καὶ χρόνος· ὑποθέτω δὲ ὅτι μέχρι τῆς αὔριον ἢ μεθαύριον θὰ εἶναι ἑτοίμη.

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργὸς). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐζήτησε πληροφορίας περὶ τοῦ ἀριθμοῦ τῶν στρατιωτικῶν καταδίκων, τὰς ἐζήτησε δὲ διὰ τρόπου ἐνδεικνύοντος ὅτι ὁ ἀριθμὸς εἶναι μέγας καὶ τὸ εἶδος τῶν ἐγκλημάτων, ὧν αἱ ποιναὶ ἐχαρίσθησαν, σπουδαῖον. Ἀναγγέλλω εἰς τὸν κύριον βουλευτὴν ὅτι χάριτες στρατιωτικῶν ἐδόθησαν μόνον εἰς λιποτάκτας ἐξ ἐπιστρατείας, οὐδόλως δὲ εἰς λιποτάκτας κληρωτοὺς, οὐδεμία δὲ χάρις εἰς ἀποτίνοντας ποινὰς στρατιωτικὰς δι’ ἄλλους λόγους ἐκτὸς μόνον ἐκείνων, εἰς τοὺς ὁποίους ἤθελε δοθῆ κατὰ κανόνα κατόπιν τῆς γενομένης ἐπιθεωρήσεως, ἥτις πάντως ἤθελε γείνει κατ’ ἐκείνην τὴν ἐποχήν. Τὸ μόνον ἐξαιρετικῶς γενόμενον ὑπῆρξεν ἡ χάρις εἰς λιποτάκτας ἐξ ἐπιστρατεύσεως, οἵτινες ἤθελον ἄλλως ἀποτίσει ποινὴν κατωτέραν 3 μηνῶν καὶ οἵτινες ἀπέτισαν ἕνεκα τῆς χάριτος ποινὴν μικροτέραν, μέχρι τῶν ἐξελθόντων τῶν φυλακῶν εὐθὺς ὡς εἰσῆλθον, τουτέστιν ἐκείνων, ἐὰν ὑπῆρχον, οἵτινες κατεδικάσθησαν τὴν προτεραίαν τῆς ἐκδόσεως τοῦ Διατάγματος. Προσθέτω δὲ καὶ τοῦτο, ὅτι περὶ τῶν λιποτακτῶν ἐξ ἐπιστρατεύσεως τὸ Ὑπουργεῖον εἶχε καὶ πρότερον μεριμνήσει, διότι ὁ ἀριθμὸς αὐτῶν ἦτο τοσοῦτος, ὥστε ἦτο ζήτημα ποῦ ἤθελον ἐγκλεισθῆ, καὶ ἐθεωρήσαμεν εὐτύχημα ὅτι παρουσιάζετο τοιαύτη εὐκαιρία, ὅπως ἀραιωθῶσιν αἱ φυλακαὶ, διότι ἡ ἐπιστράτευσις καθ’ ὃν τρόπον ἐγένετο ἔδωκεν ἀφορμὴν εἰς πλείστας λιποταξίας καὶ ἦτο ἀνάγκη νὰ ληφθῇ ἔκτακτον μέτρον. Τὸ μέτρον δὲν ἐλαμβάνετο, διότι δὲν ἠθέλαμεν νὰ κλονίσωμεν τὴν πεποίθησιν περὶ τῆς αὐστηρᾶς ἐφαρμογῆς τῶν νόμων· ἐν τῇ περιστάσει ὅμως ταύτῃ ἠδύνατο νὰ δοθῇ χάρις, καὶ ἐσπεύσαμεν ἐκ ταύτης νὰ ὠφεληθῶμεν, δώσοντες χάριν μόνον εἰς τοὺς ἐξ ἐπιστρατεύσεως λιποτάκτας, οὐχὶ δὲ εἰς τοὺς λιποτάκτας κληρωτούς.

§36ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§37Δ. ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἔχω καὶ ἐγὼ σχετικῶς νὰ ἐπερωτήσω τι τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης. Ἐπειδὴ ἡ Α. Υ. ὁ Διάδοχος Κωνσταντῖνος ἐνηλικιώθη, ἐδόθη ἀφορμὴ νὰ ἐνισχυθῇ ὁ ἐνθουσιασμὸς τοῦ ἔθνους καὶ ἀναπτερωθῶσιν αἱ ἐλπίδες τοῦ Ἑλληνισμοῦ ὁλοκλήρου· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἐγένετο πρώτην φορὰν, ὥστε νὰ ἑορτασθῇ πρὸ τῶν ἐκλογῶν ἡ ἐνηλικίωσίς του, διότι τοιοῦτος ἐνθουσιασμὸς ὑπῆρξε καὶ ὅταν ἐβαπτίσθη· ὅταν ἐβαπτίσθη μάλιστα ἔφερον καὶ ὕδωρ ἐκ τοῦ Ἰορδάνου ποταμοῦ, προσῆλθον ὅλοι οἱ Ἀρχιερεῖς τοῦ Κράτους καὶ οὐδεὶς ἀπέδωκε πολιτικὴν σημασίαν εἰς τὸ γεγονός. Διὰ τοῦτο παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης νὰ φέρῃ κατάλογον, ἐὰν σώζηται εἰς τὸ νεοσύστατον γραφεῖον τῆς στατιστικῆς τοῦ Ὑπουργείου τῆς Δικαιοσύνης, τῶν ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων χάριν τῆς βαπτίσεως, διότι θὰ πεισθῶμεν τότε ὅτι αἱ τοιαῦται χάριτες ἀπενέμοντο χάριν ὑψηλοτέρου σκοποῦ. Ὅταν ἤμην εἰσηγητὴς τῆς ἐκλογῆς Μεσολογγίου κατὰ τὰς προλαβούσας ἐκλογὰς, οἱ ἐπιλαχόντες εἶχον φέρει ἔνστασιν ὅτι ἕνεκα ἀπονεμηθείσης εἴς τινα στρατιωτικὸν κατάδικον χάριτος ἐπῆλθεν ἀλλοίωσις τοῦ ἀποτελέσματος, εἰς κατάδικον δὲ, ὁ ὁποῖος ἄλλως ἦτο καὶ φθισικὸς, ἐγένετο δὲ τότε τόσος θόρυβος καὶ πάταγος· τί δυνάμεθα δὲ νὰ εἴπωμεν σήμερον, ὅτε ἠκούσαμεν ὅτι 1823 κατάδικοι ἀπελευθερώθησαν!

§38ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ. Ποῖος σᾶς εἶπεν ὅτι ἀπηλευθερώθησαν πάντες;

§39ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἄλλοι ἠλευθερώθησαν, ἄλλων ἠλαττώθη ἡ ποινὴ, ἀλλ’ εἶναι ἀνάγκη νὰ μάθῃ ἡ Ἐκτελεστικὴ Ἐξουσία, ὅτι, ὅταν ἐνεργῇ ἐκλογὰς, πρέπει νὰ ἔχῃ μεγίστην προσοχὴν, διότι μία χάρις ἀποδιδομένη εἰς ἕνα κατάδικον δὲν μένει ἄνευ ἐπιδράσεως εἰς τοὺς συγγενεῖς αὐτοῦ ἐν τῇ ἐπαρχίᾳ, προκειμένου περὶ ἐκλογῶν· καὶ ἂν τότε ἐγένετο τόσος λόγος προκειμένου περὶ ἑνὸς φθισικοῦ καταδίκου, πόσῳ μᾶλλον σήμερον, ὅτε ἀπενεμήθησαν τόσαι χάριτες καὶ δὲν εἰξεύρω πόσα παράσημα! Δὲν εἰξεύρω ἂν ὅλα αὐτὰ τὰ πράγματα, γενόμενα πρὸ τῶν ἐκλογῶν καὶ κατὰ τὰς παραμονὰς αὐτῶν, ἄν, λέγω, ἁπλῶς εἶχον σκοπὸν τὴν βελτίωσιν τῆς ὑπηρεσίας καὶ ἂν δὲν ἐπέδρασαν κατὰ τὰς ἐκλογάς.

§40ΛΕΒΙΔΗΣ. Εἶναι ἀληθὲς, κύριοι, ὅτι συνέβη μέγα ἐθνικὸν γεγονὸς, ἡ συμπλήρωσις τῆς δεκαοκταετοῦς ἡλικίας τοῦ βασιλόπαιδος Κωνσταντίνου. Ὅταν ἔλθῃ ὁ καιρὸς, καθ’ ὃν θέλομεν συζητήσει τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, βεβαίως ἡ Ἀντιπολίτευσις θέλει δώσει τὸν δέοντα χαρακτηρισμὸν εἰς τὰ λαβόντα χώραν ἐπὶ τῷ αἰσίῳ ἐκείνῳ γεγονότι. Ὅσῳ καὶ ἂν ἠθέλησαν νὰ παραστήσωσιν ἡμᾶς, ὅτι εὕρομεν δῆθεν εὐκαιρίαν, ἵνα δείξωμεν οἱονεὶ ἀντιδυναστικὰ φρονήματα, δὲν κατώρθωσαν νὰ πείσωσι τὸν κόσμον περὶ τούτου, διότι οὐδεὶς Ἕλλην εἶναι ὁ πιστεύων ὅτι δύναται νὰ εὑρεθῇ πολιτευτὴς ἐν τῇ αἰθούσῃ ταύτῃ, οὗ τινος ἡ ψυχὴ νὰ μὴ ἀγάλληται ἐπὶ τῷ αἰσίῳ ἀληθῶς τούτῳ γεγονότι. Ἀλλ’ ἂν ἦλθεν ὁ λόγος ἐπὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν, ἂν συζήτησις μέλλῃ νὰ γείνῃ ἐπὶ τῶν πραγμάτων αὐτῶν, ταῦτα πάντα λαμβάνουσι χώραν, διότι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἤθελον τὸ ἀνεπηρέαστον τῶν ἐκλογῶν, ἐξεμεταλλεύθησαν ὅσον ἐδύναντο περισσότερον τὸ γεγονὸς τοῦτο, ἵνα πλάσωσι πολιτικὴν ἐπιῤῥοήν. Εἴδομεν ἐπὶ τῷ γεγονότι τούτῳ σωρείαν παρανόμων χαρίτων, ὅσον καὶ ἂν θέλωσι νὰ καλύπτωνται ὄπισθεν ἐπιτροπῶν, αἵτινες, οὑτωσεὶ ἐνεργοῦσαι, δὲν εἶναι τίποτε ἄλλο εἰμὴ ἁπλοῖ ὑπεύθυνοι συντάκται τῶν διαταγῶν τῶν ὑπουργῶν. Καὶ νομίζω, κύριοι, ὅτι δὲν εἶναι ὑπερβολὴ, ἢ πρωτότυπος ἰδέα, ἐὰν λεχθῇ ὡς ἐν παρόδῳ, ὅτι πολὺ περισσότερον θέλει εὐδοκιμήσει ὁ τόπος οὗτος, ἂν, οὕτως εἰπεῖν, διὰ μιᾶς νομοθετικῆς διατάξεως καταργηθῶσι πᾶσαι αἱ ἐπιτροπαὶ τοῦ Κράτους τούτου, αἵτινες ἀπέδειξαν, ὅτι εἶναι σχεδὸν πάντοτε τὰ εὐτελέστατα ὄργανα τῶν προϊσταμένων αὐτῶν. Ἀληθῶς ἐν τῇ ἐπιτροπῇ τῶν χαρίτων ὑπάρχουσιν ἀξιότιμοι ἄνδρες, ἀλλ’ ὅταν βλέπωμεν τοιαῦτα γεγονότα ἀναφαινόμενα εἰς τὴν πολιτικὴν ἀτμοσφαίραν μετὰ διάλυσιν Βουλῆς, διάλυσιν, ἥτις διετυμπανίσθη ἐντὸς τῆς αἰθούσης ταύτης, ὅτι ἐγένετο πρὸς βελτίωσιν τῶν πολιτικῶν θεσμῶν τῆς χώρας, καὶ ὅταν βλέπωμεν, ὅτι οἱ ἀξιότιμοι ἐκεῖνοι ἄνδρες, οἱ ἀποτελοῦντες τὴν ἐπιτροπὴν τῶν χαρίτων, δὲν λαμβάνωσι τὰς προτάσεις τοῦ ὑπουργοῦ, αἵτινες τίθενται πρὸ τῆς τραπέζης αὐτῶν, καὶ δὲν ῥίπτουσι ταύτας κατὰ γῆς, καὶ δὲν ποδοπατοῦσιν αὐτὰς, νομίζω, ὅτι ἔχομεν δίκαιον νὰ ἐκφράσωμεν τὴν λύπην ἡμῶν διὰ τὰς τοιαύτας ἐπιτροπάς. Ἀλλ’ ἐπειδὴ κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον ταῦτα τὰ ζητήματα θέλουσιν εὐρύτερον ἀκόμη ἀναπτυχθῆ, ἔχω ἀνάγκην πρὸς τὸ παρὸν καὶ ἄλλων πληροφοριῶν, ἃς ζητῶ ὑπὸ τύπον ἐπερωτήσεως. Καὶ λυποῦμαι ἀληθῶς, διότι δὲν τυγχάνει ἐνταῦθα παρὼν ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν, τυγχάνουσιν ὅμως οἱ ἀξιότιμοι συνάδελφοι αὐτοῦ. Θέλω ἄλλως τε καταθέσει ἔγγραφον τὴν ἐπερώτησίν μου, καὶ παρακαλῶ καὶ ἐπὶ τῆς ἐπερωτήσεώς μου ταύτης νὰ ἔχωμεν πρὸ τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον τὰς δεούσας ἀπαντήσεις. Εὗρον τὴν εὐκαιρίαν τῆς συμπληρώσεως τοῦ 18 ἔτους τοῦ Διαδόχου, καὶ διαλυθείσης τῆς Βουλῆς, δὲν ἀφῆκαν, οὕτως εἰπεῖν, ἄνθρωπον ἐκ τοῦ ἐκλογικοῦ καταλόγου πασῶν τῶν ἐπαρχιῶν, εἰς ὃν δὲν παρεχώρησαν ἓν μικρὸν ἢ ἓν μέγα παράσημον. Οἵαν ἀξίαν δίδω ἐγὼ εἰς τὰ παράσημα τῆς πατρίδος, εἶναι περιττὸν νὰ ἐξηγήσω ἐνώπιον τοῦ Νομοθετικοῦ Σώματος. Ἐὰν προέκειτο περὶ ἐμοῦ προσωπικῶς, βεβαίως δὲν ἤθελον δώσει τὴν ἐλαχίστην σημασίαν. Ἀλλὰ γνωρίζομεν, κύριοι, τὰς ἀνθρωπίνους ἀδυναμίας, γνωρίζομεν, ὅτι ὑπάρχουσιν ἄνθρωποι, οἵτινες καθ’ ἑκάστην ἴσως ἐμφανίζονται πρὸ τοῦ καθρέπτου αὐτῶν φέροντες τὸ παραχωρηθὲν αὐτοῖς παράσημον, διότι οὐδεὶς δύναται νὰ καταμετρήσῃ τὸ βάθος τῶν ἀνθρωπίνων ἀδυναμιῶν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ κατατεθῇ πίναξ λεπτομερὴς καὶ ὀνομαστικὸς τῶν προσώπων ἐκείνων, ἅτινα μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς ἔλαβον παράσημον ἢ προεβιβάσθησαν εἰς παράσημον, περιέχων τὸν τόπον τῆς καταγωγῆς αὐτῶν κατ’ ἐπαρχίαν. Ὁμιλῶ δὲ πάντοτε περὶ πολιτῶν Ἑλλήνων. Παρακαλῶ, ἐκτὸς τούτου, αἱ πληροφορίαι, αἵτινες θέλουσι δοθῇ εἰς τὴν Βουλὴν, νὰ συνοδεύωνται καὶ δι’ ἐξηγήσεως τῶν ὑπηρεσιῶν, ἅς τινας προσήνεγκον πάντες οἱ λαβόντες παράσημον· διότι εἶναι ἀληθὲς, καὶ δὲν ἀρνοῦμαι, ὅτι πολλοὶ ἀξιότιμοι ἄνδρες ἔλαβον παράσημον, ἢ προεβιβάσθησαν εἰς αὐτὸ, ἀλλ’ εἶναι ἐπίσης ἀληθέστατον, ὅτι ἄνθρωποι οὐδεμιᾶς σημασίας, ἐλεεινοὶ καὶ τυχαῖοι, ἔλαβον τὸ δικαίωμα νὰ καλῶνται ἱππόται τοῦ τάγματος τοῦ Σωτῆρος! Καὶ ὅταν, κύριοι, ἔχω ὑπ’ ὄψιν μου τὸ Διάταγμα, τὸ καθιεροῦν τὸ παράσημον τῆς ἀριστείας, καὶ ἀναγινώσκω τὰς λέξεις αὐτοῦ, αἰσθάνομαι ἀγανάκτησιν, ἥτις κυριεύει τὴν ψυχήν μου, καὶ ἥτις θέλει κυριεύσει τὴν ψυχὴν παντὸς ἐντίμου καὶ φιλοπόλιδος πολίτου, ἐπὶ ταῖς τοιαύταις παρασημοφορίαις· διότι τί λέγει τὸ Διάταγμα τῆς 20 Μαΐου 1833 ἐν ἄρθρῳ 9ῳ; «Τὸ τάγμα τοῦ Σωτῆρος θέλει δίδεσθαι μόνον, — ά.) «εἰς ὑπηκόους τῆς Ἑλλάδος, οἵτινες ἢ διέπρεψαν κατὰ τὸν «ὑπὲρ τῆς ἐλευθερίας τῆς πατρίδος ἀγῶνα καὶ συνετέλεσαν «τὰ μέγιστα ὑπὲρ τῆς σωτηρίας αὐτῆς, ἢ ἤθελον ἀριστεύσει «ἐφεξῆς εἰς ὁποιονδήποτε κλάδον τῆς δημοσίας ὑπηρεσίας, «εἰς τὸν στρατὸν, εἰς τὸν στόλον, εἰς τὸ διπλωματικὸν, εἰς «τὸ δικαστικὸν, εἰς τὴν δημοσίαν διοίκησιν, εἰς τοὺς κανο«νισμένους βαθμοὺς τῆς Ἐθνικῆς παραστάσεως, εἰς τὰς τέ«χνας, ἐπιστήμας, εἰς τὴν γεωργίαν καὶ βιομηχανίαν, τὸ «ἐμπόριον, ἢ ἤθελον διαπρέψει καθ’ ὁποιανδήποτε ἄλλην «κοινωνικὴν σχέσιν δι’ ἐξόχου πολιτικῆς ἀρετῆς καὶ διὰ λαμ«πρῶν ἐκδουλεύσεων πρὸς τὸν θρόνον, ὑπὲρ τῆς δόξης τοῦ Ἑλ«ληνικοῦ ὀνόματος, καὶ ὑπὲρ τῆς εὐδαιμονίας τῆς πατρίδος». Ὅταν, μετὰ τὰς εὐγλώττους ταύτας καὶ ἁγίας οὕτως εἰπεῖν λέξεις τοῦ Διατάγματος σκεφθῶ πρὸς στιγμήν, τῷ ὄντι φρικιῶ, ἀναλογιζόμενος εἰς ποίους καὶ ποίας ποιότητος ἀνθρώπους παρεχωρήθησαν παράσημα. Γνωρίζω ἀνθρώπους συλληφθέντας ἐσχάτως ὡς λαθρεμπόρους, καθηγητὰς μάλιστα, καὶ ἂν προκληθῶ, ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει ἴσως θέλω ἐκθέσει καὶ τὰ ὀνόματα αὐτῶν, οἵτινες συνελήφθησαν λέγω ὡς λαθρέμποροι μεταξωτῶν ἐντὸς κιβωτίου βιβλίων, καὶ οἵτινες οὐ μόνον ἔλαβον παράσημον, ἀλλ’ ἀνέλαβον καὶ ἀνωτέρων ἀξιωμάτων τὴν λειτουργείαν. Γνωρίζω ἀρχαιοκαπήλους ἐπισήμους, οἵτινες ἔλαβον παράσημον τῆς πατρίδος, γνωρίζω ἀνθρώπους προϋπάρξαντας ἴσως διευθυντὰς οἴκων ἀσωτείας καὶ ἀπωλείας, οἵτινες ἔλαβον παράσημα τῆς πατρίδος. Καὶ ἐπειδὴ ἐγὼ οὐδεμίαν σημασίαν δίδω εἰς τὰ τοιαῦτα ἐξευτελισθέντα παράσημα, δὲν ἤθελον ποιήσει ἐν ἄλλῃ περιστάσει λόγον περὶ αὐτῶν. Ἀλλὰ πράττω τοῦτο σήμερον ἐκ συνειδήσεως πολιτικῆς, διότι καθῆκον ἔχω νὰ καυτηριάσω πρᾶξιν τοιαύτην, γενομένην οὐχὶ πρὸς ἄλλον σκοπὸν, εἰ μὴ πρὸς ἐκμετάλλευσιν τῶν συνειδήσεων αὐτῶν ἐπὶ τῶν ἐκλογῶν, καὶ οὐχὶ παρ’ ἄλλων ὑπουργῶν, ἀλλὰ παρ’ ἐκείνων, οἵτινες ἐν τῇ παρελθούσῃ Βουλῇ ἀπεκάλουν ἡμᾶς ἀποτελέσματα τῶν ζωοκλόπων καὶ τῶν κακούργων, καὶ ἠθέλησαν νὰ μεταμορφώσωσι τοὺς θεσμοὺς καὶ τὸ πολίτευμα, διατί; διὰ νὰ ἐξυψώσωσι τὸ κοινοβούλιον. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν ἁρμόδιον ὑπουργὸν νὰ φέρῃ ὀνομαστικὸν πίνακα τῶν λαβόντων παράσημον, ἢ τῶν προβιβασθέντων εἰς παράσημον. Ἐπίσης δὲ παρακαλῶ ὁ πίναξ οὗτος νὰ ἀναφέρῃ τὴν χρονολογίαν τοῦ Βασιλικοῦ Διατάγματος καὶ τὸ φύλλον τῆς «Ἐφημερίδος τῆς Κυβερνήσεως»· ἔχω δὲ λόγον, δι’ ὃν ζητῶ τὰ δύο ταῦτα. Ἐπίσης κατὰ τὸν νόμον, ἄρθρ. 11: «Τὸ Διάταγμα τοῦτο «περιέχει ἐν συνόψει τὰ δικαιώματα τοῦ διοριζομένου ἢ προ«βιβαζομένου». Εἶναι αὐταὶ λέξεις κεναὶ ἐννοίας; Ἀρκεῖ τάχα ἐκεῖνο, ὅπερ εἴδομεν δημοσιευόμενον ἐν τοῖς Διατάγμασι περὶ ἀπονομῆς τῶν παρασήμων; «διὰ τὴν ὑπηρεσίαν πρὸς τὴν πατρίδα, διὰ τὴν εὐδόκιμον ὑπηρεσίαν»; Ἐπιεικῶς τοῦτο ἴσως πάλιν ἤθελεν εἶσθαι ἀρκετὸν ἐν ἄλλῃ ἐποχῇ, ἀλλὰ μετὰ διάλυσιν Βουλῆς νομίζω, ὅτι δικαίωμα ἔχομεν ἡμεῖς οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ λαοῦ νὰ ζητήσωμεν εἰδικὸν λόγον παρὰ τοῦ ὑπουργοῦ, τοῦ παραχωρήσαντος τὰ παράσημα, ποῖος εἶναι ὁ τίτλος δι’ ὃν παρεχωρήθησαν; Καὶ ὁ τίτλος οὗτος νὰ ἔλθῃ ἔγγραφος εἰς τὴν Βουλὴν, ἂν ἐννοῶμεν, νὰ ὑπάρχωσι νόμοι, ἂν ἐννοῶμεν, ὅτι τὸ παράσημον αὐτὸ εἶναι παράσημον τιμῆς. Ἐπίσης θεωρῶ ἀναγκαῖον, συμπληρῶν τὴν ἐπερώτησίν μου, νὰ ζητήσω, ὅπως ἐν τῷ πίνακι τούτῳ ἰδιαιτέραν στήλην ἀποτελέσῃ ὁ κατάλογος τῶν ὀνομάτων τῶν δημάρχων, τῶν λαβόντων παράσημον, διότι γνωρίζομεν τοὺς σκοπούς, δι’ οὓς οἱ δήμαρχοι προσεκλήθησαν εἰς τὴν πρωτεύουσαν, γνωρίζομεν ὅτι διεμηνύθη εἰς αὐτούς, ὅτι, ἂν ἔλθωσιν, ἐκτὸς τοῦ ὅτι δὲν θέλουσι ζημιωθῆ, διότι θέλουσι λάβει ἁδρῶς τὰ ἔξοδα τῆς ὁδοιπορίας, θέλουσι καὶ παρασημοφορηθῆ συγχρόνως. Γνωρίζομεν λοιπὸν τὰς ἀδυναμίας τῶν ἀνθρώπων. Ὀφείλομεν νὰ γνωρίζωμεν τὰ ὀνόματα τῶν δημάρχων, οἵτινες ἦλθον ἐνταῦθα, ἄλλοι μὲν ἐξ εὐλαβείας, ἄλλοι δι’ ἄλλους λόγους, ἀλλὰ καὶ πολλοὶ ἐξ αὐτῶν, ὅπως τύχωσι τῆς τιμῆς νὰ λάβωσι τὰ εἰς αὐτοὺς ἀπονεμηθέντα παράσημα.

§41ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀγορεύων κατὰ τὴν ἐξέλεγξιν τῆς ἐκλογῆς τοῦ νόμου Αἰτωλοακαρνανίας ἀπηύθηνα πρὸς τὸν κ. ὑπουργὸν τῶν Στρατιωτικῶν ῥητὴν ἐπερώτησιν νὰ προσαγάγῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα ἐμφαίνοντα τίνες στρατιῶται καὶ ὑπαξιωματικοὶ καταγόμενοι ἀπὸ τὸν νομὸν ἐκεῖνον ἀπεστάλησαν μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς εἰς τὴν ἐπαρχίαν των, καὶ ἰδίως ἂν οἱ ἐν τῷ φύλλῳ τῆς ἐφημερίδος «ἡ Πρωΐα», τὸ ὁποῖον κατέθηκα τότε εἰς τὴν Βουλὴν, ῥητῶς ἀναφερόμενοι ὀνομαστὶ 99 στρατιῶται καὶ ὑπαξιωματικοὶ ἀπεστάλησαν εἰς τὴν ἐπαρχίαν των Βάλτον. Ἐπειδὴ μέχρι τοῦδε ἡ ἐπερώτησις μου δὲν ἐπραγματοποιήθη, εἶναι δὲ χρήσιμος κατὰ τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, παρακαλῶ νὰ μὴ βραδύνῃ τὴν ἐκτέλεσιν αὐτῆς παραιτέρω.

§42ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀρκαδίας δὲν ὑπέβαλε κανονικῶς τὴν ἐπερώτησιν αὑτοῦ, ἀλλ’ ἐν ἀγορεύσει εἶπεν ὅτι ἐπιθυμεῖ νὰ λάβῃ πληροφορίας τινάς. Ἐννοεῖται δὲ ὅτι τὰ περὶ τούτου δὲν ἀνεκοινώθησαν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, καὶ διὰ τοῦτο δὲν ὑπέβαλον αὐτὰς εἰς τὴν Βουλήν. Εἶναι πρέπον αἱ ἐπερωτήσεις νὰ ὑποβάλλωνται κατὰ τύπους εἰς τὴν Βουλήν, ἵνα γνωρίζωμεν τί ζητεῖται, καὶ καλὸν εἶναι νὰ ὑποβάλλωνται ἐγγράφως, διότι ἄλλως αἱ ἀπαντήσεις δὲν θὰ ἀνταποκρίνωνται εἰς τὰς ἐρωτήσεις. Ἰδίως ὅμως ἐπὶ τοῦ θέματος, ἐπὶ τοῦ ὁποίου θέλει νὰ φωτισθῇ ὁ κ. βουλευτὴς, δύναμαι ἐκ τοῦ προχείρου νὰ τῷ εἴπω τινὰ, ἐπιφυλαττόμενος νὰ τῷ δώσω ἀκριβεστέραν ἀπάντησιν, ὅταν λάβω τὴν ἐπερώτησίν του διατετυπωμένην. Ἐντεῦθεν διαταγὴ τοῦ Ὑπουργείου οὐδεὶς ἀπεστάλη εἰς τὴν ἐπαρχίαν του, ἀπεστάλη μόνον ἐκ τοῦ ἐνταῦθα τάγματος τοῦ εὐζωνικοῦ εἰς Ἀγρίνιον, οὐχὶ εἰς Βάλτον, εἷς λόχος ἐξ 180 ἀνδρῶν. Εἰς τὸν λόχον ἐκεῖνον πιθανὸν νὰ παριείχοντο πολλοὶ ἐξ ἐκείνων, τοὺς ὁποίους ἀπαριθμεῖ τὸ φύλλον τῆς ἐφημερίδος, τὸ ὁποῖον ἐμνημόνευσεν ὁ κ. βουλευτής· ἀλλὰ βεβαίως δὲν περιελαμβάνοντο ἐν τῷ λόχῳ ἐκείνῳ ὅλος ὁ ἀριθμὸς ἢ ἡ πλειονότης τοῦ ἀριθμοῦ. Ὑποθέτω ὅτι ἡ πλειονότης τῶν ἐκεῖ ἀναφερομένων εἶχε τοποθετηθῆ εἰς Βάλτον ἐκ τοῦ συντάγματος τῆς Ἄρτης, τὸ δὲ σύνταγμα τῆς Ἄρτης διῳκεῖτο ὑπὸ τοῦ συνταγματάρχου Μακρῆ, ὑποψηφίου τῆς ἀντιπολιτεύσεως ἐκ τῆς ἐπαρχίας Μεσολογγίου.

§43ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ στηρίζεται εἰς ὑποθέσεις, ἀλλ’ εἰς θετικὰ γεγονότα, στηριζόμενα ἐπὶ ἐπισήμων ἐγγράφων. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ προσαγάγῃ τοιαύτας πληροφορίας.

§44Α. ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§45ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Εἰς τὸ χωρίον Μαντοῦδι τῆς Εὔας ἐνέσκηψεν ἡ νόσος μηνιγγίτης κατὰ τρόπον ἐπικίνδυνον· δὲν θὰ εἴπω ὑπερβολὴν, ἐὰν εἴπω ὅτι πλησιάζει τὸ χωρίον νὰ ἐρημωθῇ. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ διαταχθῇ νὰ σταλῶσιν ἐκεῖ φάρμακα καὶ ἰατροὶ, διὰ νὰ ἠμπορέσῃ νὰ σταματήσῃ τὸ κακὸν ἕως ἐδῶ.

§46ΣΑΚΚΗΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν ὅπως μεριμνήσῃ τάχιστα περὶ τῆς εἰς τὸ χωρίον αὐτὸ ἀποστολῆς φαρμάκων καὶ ἰατρῶν, πρὸς δὲ νὰ ἐπεκτείνῃ τὴν μέριμναν αὑτοῦ καὶ εἰς τὰς Καλάμας, διότι ἡ ἐγκεφαλονωτιαία μηνιγγίτις ποιεῖ θραῦσιν. Θέλω δὲ παρακαλέσει τὸν κ. Ὑπουργὸν νὰ διατάξῃ ἀνακρίσεις, ὅπως ἀνακαλυφθῶσι τὰ διαπραχθέντα ὄργια κατὰ τὴν διανομὴν τῶν βοηθημάτων τὴν ὑπὸ προσώπων τινῶν γενομένην.

§47ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Παρακαλῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν νὰ μᾶς πληροφορήσῃ ἂν κατεβλήθησαν ἐκ μέρους τοῦ Δημοσίου χρήματα διὰ τοὺς δημάρχους διὰ νὰ ἔλθουν, καὶ ἀπὸ ποῖον κονδύλιον κατεβλήθησαν αὐτὰ τὰ χρήματα.

§48ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Κατὰ πρῶτον ὑποβάλλω τὸ ἔγγραφον, τὸ ὁποῖον ἐζήτησεν ὁ κ. συνάδελφος ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος διὰ τὴν παῦσιν τοῦ δημαστυνόμου. Ὁ Βουλευτὴς ἐκ Μεσσήνης κ. Σάκκης ἐζήτησε νὰ ζητηθῇ παρὰ τοῦ Νομάρχου Μεσσηνίας πληροφορία περί τινος σχεδίου. Πληροφορῶ τὸν ἀξιότιμον συνάδελφον ὅτι τὸ σχέδιον τὸ ἔστειλα εἰς τὸ τμῆμα τῶν δημοσίων ἔργων καὶ ἤδη εἶναι ὑπ’ ὄψιν τοῦ Συμβουλίου τῶν δημοσίων ἔργων. Καθ’ ὅσον ἀποβλέπει εἰς τὴν ἄλλην ἐπερώτησιν περὶ τῶν ἀσθενειῶν, περὶ τῆς ἀσθενείας ἐν Ἄργει, ἐν Καλάμαις καὶ ἀλλαχοῦ, ὀφείλω νὰ εἴπω εἰς τὴν Βουλὴν ὅτι πρόκειται περὶ ἀσθενείας ἐναντίον τῆς ὁποίας ἡ ἐπιστήμη καὶ πολὺ ὀλιγώτερον τὸ Ὑπουργεῖον δὲν ἔχει νὰ κάμῃ τι διὰ νὰ τὴν περιορίσῃ· πρόκειται περὶ ἐγκεφαλονωτιαίας μηνιγγίτιδος· τὰ φάρμακα, τὰ ὁποῖα δίδονται κατ’ αὐτῆς τῆς νόσου, εἶναι ὀλίγον καλομέλανο καὶ ὀλίγη κινίνη. Ὅ,τι ἠδύνατο ἡ Κυβέρνησις ἦτο νὰ στείλῃ φάρμακα εἰς τοὺς ἀπόρους καὶ τὰ ἔστειλε· ἀλλ’ ἡ νόσος θὰ κάμῃ τὴν περίοδόν της. Ὅσον ἀφορᾷ εἰς τὸ περὶ καταχρήσεων γενομένων κατὰ τὴν διανομὴν τῶν σταλέντων βοηθημάτων, θὰ τοῦ ἤμην λίαν ὑπόχρεως, ἂν μᾶς διεφώτιζε περὶ τῶν καταχρήσεων· ἡ Κυβέρνησις ἐπροσπάθησε νὰ γείνῃ ἡ διανομὴ τῶν βοηθημάτων ἀμερολήπτως.

§49ΤΖΑΝΕΣ. Ὑπάρχει, κύριοι, ἓν φάρμακον κατὰ τῆς νόσου, τὸ ὁποῖον ἔγκειται εἰς τὴν μέριμναν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ ἰδίως τοῦ κ. Ὑπουργοῦ τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις ὀφείλει νὰ ἐπισκοπήσῃ ἐπὶ τὴν κατάστασιν τῆς πόλεως Καλαμῶν, ἀφοῦ ἡ τοπικὴ Ἀρχὴ κοιμᾶται, καὶ ὁ κ. Νομάρχης ἀδιαφορεῖ. Ἡ πόλις τῶν Καλαμῶν κατέστη πᾶσα βόρβορος. Συνειθίσατε, κ. Ὑπουργὲ, τοὺς ἁρμοδίους νὰ ἐκτελῶσι τὸ καθῆκόν των. Μάθετε ὅτι ἡ ἐγκεφαλονωτιαία μινηγγίτις θὰ καθαρίσῃ ὅλους, ἂν ἐξακολουθήσῃ αὐτὴ ἡ κατάστασις.

§50ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Ὁ Νομάρχης, ὁ ὁποῖος διευθύνει τὸν νομὸν τῆς Μεσσηνίας, εἶναι ἀνὴρ ἔντιμος καὶ καλῆς οἰκογενείας, καὶ νομαρχεύει ἀπὸ πολλῶν ἐτῶν· ὅθεν δὲ διῆλθε, ὑπῆρξε τὸ ἀντικείμενον τοῦ σεβασμοῦ πάντων τῶν πολιτῶν.

§51ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Εἰσερχόμεθα εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον.

§52ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις διανέμεται ἀπὸ τῆς προτεραίας, ἵνα γνωρίζωσιν οἱ βουλευταὶ τὰ μέλλοντα νὰ συζητηθῶσιν· ἀλλὰ τοιοῦτόν τι ζήτημα δὲν ἐλέχθη χθὲς ὅτι ἔμελλε σήμερον νὰ συζητηθῇ. Καὶ τὰ πρακτικὰ περὶ τούτου σιωπῶσι. Σήμερον εἴδομεν αἰφνιδίως εἰς τὴν θύραν τοιχοκολλημένην ἡμερησίαν διάταξιν, μὴ διανεμηθεῖσαν εἰς ἡμᾶς ὅμως. Ἀλλὰ τὸ ζήτημα τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον εἶναι τοσούτῳ σπουδαῖον, ὥστε δὲν ἐννοοῦμεν βεβαίως νὰ ὀχυρωθῶμεν ὄπισθεν μιᾶς τοιαύτης ἐλλείψεως τύπου. Ἐξητήθησαν πληροφορίαι, ἔχουσαι σχέσιν πρὸς τὴν συζήτησιν τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, καὶ αἱ πληροφορίαι αὐταὶ δὲν ἦτο δυνατὸν νὰ μὴ ἔλθωσιν. Αἱ πληροφορίαι αὐταὶ εἶναι, αἱ μὲν ἐν φακέλλῳ, ἄλλαι δὲ ἐν σημειώσεσιν. Ἐκτὸς τούτου, ἐζητήθησαν δι’ ἐπερωτήσεως σήμερον ὑπ’ ἐμοῦ πληροφορίαι παρὰ τοῦ κυρίου Ὑπουργοῦ ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν περὶ τῶν παρασήμων, ὅπερ γεγονὸς τῆς παρασημοφορίας ἐγὼ τοὐλάχιστον καὶ πολλοὶ ἀξιότιμοι συνάδελφοι θέλομεν νὰ συσχετίσωμεν μὲ τὴν ἐποχὴν, καθ’ ἣν ἔλαβον χώραν αἱ ἐκλογαί. Ἔχομεν δὲ ὑπ’ ὄψιν ἡμῶν Βασιλικὸν λόγον, οὗ βεβαίως τὴν εὐθύνην ὑπέχει ἡ Κυβέρνησις, ὅστις προέταξεν εἰς τὴν ἀρχὴν αὑτοῦ ὡς ἀσπίδα τὸ ἐξαίρετον τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν. Βάσις καθ’ ἡμᾶς τῆς ἀμφιβολίας περὶ τῆς ἐξαιρέτου διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν εἶναι τὰ λαβόντα χώραν μετὰ τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, περὶ ὧν ἐποιησάμεθα λόγον. Δὲν δυνάμεθα λοιπὸν βεβαίως νὰ πραγματοποιήσωμεν τὸν σκοπὸν τοῦτον, καὶ ἐν γνώσει τῶν πραγμάτων νὰ συζητήσωμεν; πρὶν κατατεθῶσιν αἱ πληροφορίαι αὗται ἐνώπιον τῆς Βουλῆς. Ἀλλ’ ἐκτὸς τούτου, ἡ Ἐπιτροπὴ τοῦ Προϋπολογισμοῦ χθὲς ἐζήτησε πληροφορίαν σοβαρὰν, σχέσιν ἔχουσαν πρὸς τὴν συζήτησιν τοῦ Βασιλικοῦ λόγου. Ἐξαίφνης εἴδομεν ἓν κονδύλιον 50,000 δραχμῶν, δαπανηθεισῶν διὰ τὴν τελετὴν, ἐπὶ τῇ συμπληρώσει τοῦ 18ου ἔτους τῆς ἡλικίας τοῦ Διαδόχου. Ζητεῖται δὲ παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἡ ἔγκρισις τῆς δαπάνης ταύτης. Καὶ οὐ μόνον τοῦτο, ἀλλὰ ζητεῖται καὶ ἡ ἔγκρισις δαπάνης δι’ ὑποδοχὴν ἐπισήμων ξένων. Ἐζητήσαμεν παρὰ τοῦ εἰσηγητοῦ καὶ Προέδρου τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ δοθῶσιν ἐξηγήσεις περὶ τῆς διφυοῦς ταύτης ἀνάγκης, διότι πρώτην φορὰν βλέπομεν τοιαύτην δαπάνην, γενομένην δι’ ἐπισήμους ξένους. Ἐγὼ μάλιστα ἐδυνάμην νὰ πλανῶμαι, ὡς νεώτερος ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἀλλ’ ὑπῆρξαν ἄλλοι παλαιότεροι ἐν τῇ Ἐπιτροπῇ, οἵτινες μὲ ἐβεβαίωσαν, ὅτι πρώτην φορὰν ζητεῖται ἔγκρισις δαπάνης διὰ τὴν ὑποδοχὴν ἐπισήμων ξένων. Ἐζητήσαμεν, καὶ ὁ Πρόεδρος τῆς Ἐπιτροπῆς ὑπεσχέθη, ὅτι θέλει φέρει πληροφορίας, ποῦ καὶ πῶς καὶ πρὸς τίνας ἐπληρώθησαν αἱ πεντήκοντα αὐταὶ χιλιάδες δραχμῶν. Ἰδοὺ λοιπὸν καὶ ἄλλοι λόγοι, δι’ οὓς ἡ ἀναβολὴ, τοὐλάχιστον μέχρι τῆς αὔριον, εἶναι νόμιμος καὶ δικαία.

§53ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§54ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας ζητεῖ πληροφορίας τινὰς καὶ κατάθεσιν ἐγγράφων. Καὶ ἐὰν ἐπρόκειτο νὰ κατατεθῶσι πάντα τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ζητεῖ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Μεσσηνίας, δὲν θὰ ἠδύνατο ἡ αἴτησίς του αὕτη νὰ σχετισθῇ πρὸς τὴν ἀναβολὴν τῆς συζητήσεως ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, διότι προδήλως τὰ ἔγγραφα τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν, ὧν ζητεῖται ἡ κατάθεσις, ἵνα γνωστοποιηθῶσι, πρέπει νὰ τυπωθῶσιν εἰς τεῦχος, ὅπερ ἀπαιτεῖ χρόνον πολύν· ἄλλως, κατόπιν αἰτήσεως, πέρυσι κατετέθεσαν ὅσα καὶ ἤδη θέλουσι κατατεθῇ. Τἄλλα ἐκ τῶν ζητηθέντων δὲν δύνανται νὰ κατατεθῶσιν ὑπὸ τῆς παρούσης Κυβερνήσεως. Ἡ παροῦσα Κυβέρνησις φρονεῖ, ὡς εἶπον ἐπὶ ὁμοίας ἐπερωτήσεως τῆς παρελθούσης Συνόδου, ὅτι αἱ στρατιωτικαὶ ἐκθέσεις δὲν πρέπει νὰ κατατεθῶσι καὶ ἐξακολουθεῖ φρονοῦσα, ὅτι δὲν συμβιβάζεται πρὸς τὸ γενικὸν συμφέρον ἡ κατάθεσις τῶν ἐγγράφων τούτων. Ἔχουσα δὲ ἡ Κυβέρνησις τοιοῦτον φρόνημα, ὀφείλει ν’ ἀνακοινώσῃ τοῦτο πρὸς τὴν Βουλήν, καὶ ν’ ἀρνηθῇ τὴν κατάθεσιν, ἡ δὲ Βουλὴ ἔχει τὸ δικαίωμα ν’ ἀπαιτήσῃ τὴν κατάθεσιν ἐν ᾗ περιπτώσει ἄλλη Κυβέρνησις θέλει πραγματοποιήσει τὴν θέλησιν τῆς Βουλῆς. Ὡς πρὸς τὰ ἔγγραφα τοῦ ὑπουργείου τῶν Ἐξωτερικῶν δεχόμεθα νὰ κατατεθῶσιν ὅσα εἶναι ἤδη γνωστά, ὅσα κατετέθησαν εἰς ἄλλα Κοινοβούλια· ἑπομένως θὰ ἦναι ἡ ἀνακοίνωσις ἔργον ἀναδημοσιεύσεως, καὶ θέλει μόνον διευκολύνει τὸν κύριον βουλευτὴν ὡς πρὸς τὴν γνῶσιν ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἠδύναντο καὶ ἄλλως νὰ γνωσθῶσι παρ’ αὐτοῦ. Ἀλλὰ δὲν νομίζομεν, ὅτι ὀφείλομεν νὰ δημοσιεύσωμεν ἔγγραφα ἀδημοσίευτα. Τὴν δημοσίευσιν ἀποῤῥήτων ἐγγράφων δύνανται νὰ τολμήσωσι μεγάλα Κράτη, ἀλλὰ καὶ τούτων ἀπέχουσι τὰ περισσότερα τοιούτων δημοσιεύσεων, ἢ μετὰ πολλῆς προνοίας προβαίνουσιν εἰς αὐτάς. Εἰς τὴν Ἑλλάδα ἐν γένει ἡ δημοσίευσις δὲν συμφέρει. Δύναται ἐξαιρετικῶς νὰ ὑπάρξῃ περίπτωσις, καθ’ ἣν αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἐξ ἰδίας πρωτοβουλίας νὰ κρίνῃ, ὅτι πρέπει νὰ δημοσιευθῇ ἔγγραφόν τι, ἢ ν’ ἀποδεχθῇ τοιαύτην πρότασιν, γενομένην παρὰ βουλευτοῦ· ἀλλ’ ἐν τῷ παρόντι δὲν παρουσιάζεται ἡ ἔκτακτος αὕτη περίστασις, καὶ νομίζω, ὅτι ἔχομεν τὸ καθῆκον ν’ ἀρνηθῶμεν πᾶσαν ἀνακοίνωσιν ἐγγράφων μὴ δημοσιευθέντων. Ταὐτοχρόνως ἔχομεν τὸ καθῆκον ἐκ τῶν ἐγγράφων τῶν ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ ὑποβάλωμεν εἰς τὴν Βουλὴν μεταπεφρασμένα ὅσα δὲν εἶναι ἀπόῤῥητα.

§55ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§56ΡΑΛΛΗΣ. Εἶναι καιρὸς νὰ πεισθῇ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Μεσσηνίας ὅτι ματαιοπονεῖ· θὰ πεισθῇ δὲ ὅτι ματαιοπονεῖ ζητῶν τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, ἐὰν ἀναμνησθῇ τῆς ἱστορίας τῆς παρελθούσης Βουλῆς. Ἀκριβῶς ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐδικαιολόγησε τὴν κρίσιν μου, ἥτις ἐπήνεγκε τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς, ἐκ τοῦ ὅτι ἐτόλμησέ τις βουλευτὴς νὰ ζητήσῃ τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων καὶ τὴν δημοσίευσιν αὐτῶν, διότι αὕτη ἠδύνατο πολλὰ νὰ ἀποκαλύψῃ, θὰ ἀποκαλύψῃ δὲ τὰ λαβόντα χώραν μεταξὺ τῆς Τουρκικῆς καὶ Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως, θὰ ἀποκαλύψῃ τὴν διεξαγωγὴν τῶν διαπραγματεύσεων πρὸς ἀπόδοσιν τῶν αἰχμαλώτων, οἵτινες περιήχθησαν καθ’ ὅλην τὴν Μακεδονίαν πρὸς δόξαν τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ματαιοπονοῦμεν νὰ ζητῶμεν νὰ καταθέσῃ τοιαῦτα ἔγγραφα, διότι ἐνόσῳ ἡ Κυβέρνησις αὕτη ἔχει πλειονοψηφίαν, βεβαίως δὲν θὰ δώσῃ τὰ στοιχεῖα, ἕνεκα τῶν ὁποίων δύναταί τις νὰ προβῇ εἰς κατηγορητήριον. Σᾶς λέγει, ὅτι μέχρι τοῦ πέρατος τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἐδημοσιεύσαμεν τὰ ἔγγραφα, ἀλλὰ καὶ αὐτὰ τὰ ἐδημοσίευσαν κολωβομένα, διότι καὶ ἐξ αὐτῶν ἠθέλησαν νὰ κρύψωσί τι, ὅτι ἐνῷ ἐκαυχῶντο, ὅτι δὲν εἶναι ἐκεῖνοι, οἵτινες ἤθελον ὑποβληθῆ εἰς ὅρους, ἔπραξαν ὅ,τι ἠδυνήθησαν πρὸς τοῦτο καὶ ὑπεβλήθησαν εἰς ὅρους, τοὺς ὁποίους ἐκεῖνοι, οἵτινες ἔφεραν τὸν ἀποκλεισμὸν, οὔτε ἐζήτησαν. Εἰς τί λοιπὸν ζητοῦμεν τὴν κατάθεσιν; εἶναι δυνατόν τις νὰ ζητήσῃ παρὰ τοῦ κατηγορουμένου τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων τῆς κατηγορίας; Ἄλλοτε προεμάντευσα τὴν διάλυσιν τῆς Βουλῆς καὶ μὲ διέψευσεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, καὶ εἶπεν, ὅτι θὰ ἔζῃ μέχρι τοῦ πέρατος τοῦ χρονικοῦ διαστήματος· τὸν ἀφήσαμεν καὶ ἐν τούτοις τὴν ἐπιοῦσαν ἠναγκάσθη νὰ διαλύσῃ τὴν Βουλήν. Μὴ νομίζετε, ὅτι ἄλλη μοῖρα σᾶς περιμένει· θὰ ἐπέλθῃ ἡ διάλυσις τῆς Βουλῆς, ἐφ’ ὅσον διοικούμεθα ὑπὸ τοὺς ὅρους, καθ’ οὓς λαμβάνει χώραν ἡ διοίκησις τοῦ τόπου.

§57ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§58ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἔχω τὴν τιμὴν νὰ ἦμαι εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας καὶ ἦλθον ἐνταῦθα τὴν 2½ ὥραν, ὅτε ἔμαθον κατὰ πρῶτον, ὅτι ἐπρόκειτο νὰ γείνῃ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον. Χθὲς οὐδόλως προσδιωρίσθη ἡμέρα τοιαύτη· ἕνεκα λοιπὸν τοῦ λόγου τούτου καὶ ὅλων τῶν λοιπῶν λόγων τῶν προλαλησάντων, παρακαλῶ ν’ ἀναβληθῇ ἡ συζήτησις δι’ αὔριον, ὥστε νὰ ἔλθωμεν προητοιμασμένοι νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν. Νομίζω, ὅτι ἡ μικρὰ ἀναβολὴ εἶναι δικαία.

§59ΤΙΝΕΣ. Νὰ γείνῃ ψηφοφορία δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§60ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγένετο πρότασις περὶ ἀναβολῆς τῆς συζητήσεως δι’ αὔριον. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν.

§61ΛΕΒΙΔΗΣ. Πρῶτον, τὸ Προεδρεῖον τότε δύναται νὰ ἐρωτᾷ τὴν Βουλήν, ὅταν δὲν δύναται νὰ ἐρωτᾷ τὸν Κανονισμόν. Ἀλλ’ ὅταν ὁμιλῇ ὁ Κανονισμὸς, τότε νομίζω, ὅτι δὲν ἔχει δικαίωμα τὸ Προεδρεῖον νὰ ἐρωτᾷ τὴν Βουλήν. Ἡμεῖς δὲν ζητοῦμεν ἀναβολὴν τῆς συνεδριάσεως καὶ τῆς συζητήσεως πρὸς ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, ἵνα παρακωλύσωμεν τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς. Ἤλθομεν ἵνα ἐργασθῶμεν, καὶ θέλομεν ἀποδείξει τοῦτο· προβάλλομεν οὐσιαστικοὺς λόγους τῆς ἀναβολῆς οὐχὶ ἐπὶ ἑβδομάδα, ἀλλ’ ἐπὶ μίαν ἡμέραν. Οἱ οὐσιαστικοὶ λόγοι, νομίζω, ἐπαρκῶς ἀνεπτύχθησαν· εἴπομεν ὑμῖν, ὅτι ἔχομεν ἀνάγκην, προκειμένου νὰ συζητήσωμεν τοιοῦτον Βασιλικὸν λόγον, θέτοντα ἀσπίδα τὸ ἐξαίρετον τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν, νὰ μελετήσωμεν τὰς ζητηθείσας ἢ δοθείσας πληροφορίας, τὰ ζητηθέντα ἔγγραφα, ἅτινα πρόκειται ὁ κ. Ὑπουργὸς νὰ καταθέσῃ, ἄλλα, τὰ ὁποῖα ἐζητήθησαν καὶ κατετέθησαν, ἐκεῖνα ἀκόμη, ἅτινα ἐζητήθησαν, δύνανται δὲ αὔριον νὰ κατατεθῶσιν. Ὅταν ὅμως βλέπωμεν ἀπέναντι οὐσιώδους ἀντιῤῥήσεως νὰ ἐπέρχηται ἄρνησις ἀδικαιολόγητος ἐκ μέρους τοῦ κ. Ὑπουργοῦ, νομίζω, ὅτι ἔχομεν δικαίωμα νὰ ἐπικαλεσθῶμεν τὴν διάταξιν τοῦ ἄρθρου 16 τοῦ Κανονισμοῦ. Καὶ ὑπὸ τοιαύτην ἔννοιαν, τηρήσεως τοῦ Κανονισμοῦ, ἀρνούμεθα νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν πρὸς ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον. Τί λέγει ἡ διάταξις αὕτη; «Ὁ Πρόεδρος κηρύττει τὴν ἔναρξιν τῶν συνεδριάσεων· συναινέσει δὲ τῆς Βουλῆς τὸ τέλος αὐτῶν. Ἀπαγγέλων δὲ τὸ τέλος, προσδιορίζει συγχρόνως, ἐπινεύσει τοῦ Σώματος, τὴν ἡμέραν καὶ τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς ἑπομένης». Ἔχω εἰς χεῖράς μου τὰ πρακτικὰ τῆς χθὲς, ἀλλ’ ἐν τοῖς πρακτικοῖς τούτοις οὐδεμία μνεία γίνεται περὶ τοῦ ὅτι σήμερον ἔχομεν τοιαῦτα ἀντικείμενα πρὸς συζήτησιν. Πῶς, κ. Πρόεδρε, νομίζετε, ὅτι δύνασθε τώρα νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλήν;

§62ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Χθὲς ἤμην κακοδιάθετος καὶ δὲν προήδρευσα, ἀλλ’ ἤκουσα ἐκεῖ καθήμενος, ὅτι ἡ πλειονοψηφία ἐγνωμάτευσεν ὅπως σήμερον γένηται ἡ συζήτησις αὕτη· ἑπομένως ἐδημοσιεύθη ἐγκαίρως ἡ ἡμερησία διάταξις ἔχουσα τὸ ἀντικείμενον τοῦτο. Ὅσον ἀφορᾷ τὸν Κανονισμόν, κ. βουλευτὰ, σᾶς παραπέμπω εἰς τὸ ἄρθρον 29, τὸ ὁποῖον λέγει: «Ὁσάκις ἰσχυρίζεταί τις ὅτι δὲν τηρεῖται ἡ ἡμερησία διάταξις, ἢ ὅτι παραβιάζονται αἱ διατάξεις τοῦ παρόντος Κανονισμοῦ, ἢ ὅτι ἔπρεπε νὰ προκληθῇ ἡ συζήτησις ἄλλων ἀντικειμένων, ἢ ὅταν προτείνῃ τὴν ἀναβολὴν τοῦ ὑπὸ συζήτησιν ἀντικειμένου εἰς ἄλλην συνεδρίασιν κτλ. ἡ Βουλὴ ἀποφασίζει αʹ. περὶ τῶν παρεμπιπτόντων ζητημάτων κτλ». Ἐπὶ τοῦ ἄρθρου τούτου στηριζόμενος ζητῶ τὴν ἀπόφασιν τῆς Βουλῆς.

§63ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀναβολῆς.

§64ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Ἡ ἀπάντησις εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον διενεμήθη σήμερον εἰς τὰς δέκα.

§65ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Χθὲς τὸ ἑσπέρας διενεμήθη.

§66ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Σήμερον τὴν πρωΐαν ἐστάλη εἰς ἐμέ· ἑπομένως δὲν βλέπω τὸν λόγον τὸν κατεπείγοντα ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν αὐτῆς. Ἐὰν θέλῃ ἡ πλειονοψηφία ἀπὸ σήμερον νὰ ποιήσῃ τὴν ἀρχὴν τοῦ νὰ πιέζῃ τὴν μειονοψηφίαν, βεβαίως δύναται νὰ πράξῃ τοῦτο, ἀλλὰ νομίζω ὅτι δὲν πρέπει νὰ προβῇ εἰς τοιαύτην πίεσιν, εἰς τοιαύτην τυραννίαν.

§67ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἡμερησία διάταξις διενεμήθη, κ. Πρόεδρε;

§68ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὴν ὑπέγραψα ἐγκαίρως καὶ τὴν ἀπέστειλα.

§69ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Διενεμήθη, διενεμήθη.

§70ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, σήμερον ὑπεγράψατε τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, ὡς φέρει ἡ χρονολογία αὐτῆς.

§71ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Αὐτὴ εἶναι ἡ ἡμερησία διάταξις, ἡ ὁποία ἀπὸ πρωΐας ὑπογραφεῖσα ἐτοιχοκολλήθη.

§72ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Διὰ τίνα λοιπὸν λόγον ἐπιθυμεῖ ἡ Κυβέρνησις νὰ πιέζῃ τὴν Βουλήν;

§73ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Κεκανονισμένον ὑπάρχει ἀνέκαθεν, ὁσάκις ἀφ’ ἑσπέρας δὲν προσδιορίζει ἡ Βουλὴ τὴν ἡμερησίαν αὑτῆς διάταξιν καὶ δὲν λαμβάνουσιν οὕτω γνῶσιν αὐτῆς οἱ κ.κ. βουλευταὶ, νὰ τυποῦται ἡ ἡμερησία διάταξις καὶ ἀποστέλλεται εἰς τὰς οἰκίας τῶν βουλευτῶν, ἵνα ἔρχωνται οὗτοι προητοιμασμένοι. Πολλάκις βεβαίως ἔγεινε παράβασις τῆς διατάξεως ταύτης, ἀλλὰ τοῦτο ἐγένετο, διότι δὲν ὑπῆρχεν οὐδεμία ἀντίῤῥησις περὶ τούτου. Ἀφοῦ ὅμως σήμερον γίνονται τοσαῦται ἀντιῤῥήσεις ἐπὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου, νομίζω, ὅτι δὲν πρέπει ἀπὸ τῆς πρώτης ἡμέρας νὰ προβῶμεν εἰς παραβίασιν τοιαύτην τῶν κεκανονισμένων.

§74ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλήν. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν ἀναβολὴν διὰ τὴν αὔριον λέγουσι Ναί.

§75ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀναβολῆς. Ἡμεῖς λέγομεν, ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡμερησία διάταξις.

§76ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Δὲν πρόκειται περὶ ἀναβολῆς κ. Πρόεδρε. Προτείνομεν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡμερησία διάταξις· μὴ ὑπαρχούσης δὲ ἡμερησίας διατάξεως, λέγομεν ὅτι δὲν δύναται νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον. Ἔχομεν εἰς χεῖράς μας τὰ πρακτικὰ τῆς χθεσινῆς συνεδριάσεως, τὰ ὁποῖα πρὸ μικροῦ ἐπεκυρώθησαν καὶ ἐκ τῶν ὁποίων ἐμφαίνεται, ὅτι δὲν ἐγένετο ἀπόφασις περὶ τοιαύτης συζητήσεως εἰς τὴν σημερινὴν συνεδρίασιν. Ἐπιμένομεν ὅτι δὲν συνετάχθη ἐπινεύσει τῆς Βουλῆς ἡ ἡμερησία διάταξις, οὐδὲ διενεμήθη τοιαύτη ἀπόφασις εἰς τοὺς βουλευτὰς, ἑπομένως δίκαιον εἶναι νὰ διαλύσητε τὴν συνεδρίασιν καὶ νὰ μὴ προβῆτε εἰς τοιαύτην συζήτησιν.

§77ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ ἐρωτήσω τὴν Βουλὴν περὶ τῆς ἀναβολῆς.

§78ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πῶς θὰ ἐρωτήσητε, κ. Πρόεδρε, περὶ ἀναβολῆς, ἀφοῦ τοιαύτη πρότασις δὲν γίνεται;

§79ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἄρτης βεβαίως ἐναντίον ἐκείνων, τὰ ὁποῖα πάντες ἠκούσαμεν, λέγει ὅτι δὲν ἐγένετο πρότασις ἀναβολῆς παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς καὶ ἄλλων βουλευτῶν. Τοῦτο ἀφορᾷ εἰς τὴν εὐαισθησίαν τῆς ἀκοῆς ἑκάστου· δὲν θὰ συμφωνήσωμεν ὅμως ἡμεῖς περὶ τούτου· ἀλλ’ ἐὰν ἐκεῖνοι, οἱ ὁποῖοι ὑπέβαλον τὴν πρότασιν ταύτην περὶ τῆς ἀναβολῆς, ἀνακαλοῦσιν αὐτήν, οὐδεὶς ἐπιμένει νὰ ψηφίσωμεν ἐπὶ ταύτης, θέλομεν ὅμως τότε προβῆ ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον.

§80ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Δὲν δύνασθε νὰ προβῆτε εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην ἄνευ ἡμερησίας διατάξεως.

§81ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐὰν ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Λακωνίας προτείνῃ ὅπως ἀντὶ τούτου ψηφίσῃ ἡ Βουλὴ ἐὰν ἔχῃ ἢ οὔ ἡμερησίαν διάταξιν, καὶ περὶ τούτου δυνάμεθα νὰ ψηφίσωμεν. Πᾶσαν ὑποβαλλομένην πρότασιν τὸ Προεδρεῖον ὀφείλει νὰ ὑποβάλλῃ εἰς τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς· ὅταν ὅμως οὐδεμία ὑπάρχῃ πρότασις, διότι ἐκεῖνοι οἱ ὁποῖοι προτείνουσιν αὐτὰς τὰς ἀνακαλοῦσι, τότε ἐρχόμεθα ἀμέσως εἰς τὸ ἀντικείμενον τῆς ἡμερησίας διατάξεως.

§82Ν. ΛΕΒΙΔΗΣ. Ἐγώ, καίτοι βραχὺ εἶναι τὸ διάστημα, καθ’ ὃ ἐν τῇ Βουλῇ παρακάθημαι, δὲν συνείθισα νὰ ἀνακαλῶ ὅσα λέγω. Ἄλλοι εἶναι οἱ ἀνακαλοῦντες, ἄλλοι εἶναι οἱ δογματίζοντες προχθὲς μὲν, ὅτι ἡ Βουλή, πρὸ τοῦ καταρτισμοῦ αὑτῆς εἰς Σῶμα, δὲν δύναται νὰ ἐπιχειρήσῃ οὐδεμίαν νομοθετικὴν πρᾶξιν, χθὲς δὲ, ὅτι δύναται πρὸ τοῦ καταρτισμοῦ αὑτῆς νὰ ψηφίζῃ καὶ Προϋπολογισμοὺς καὶ νομοσχέδια. Ἐγὼ ἀρχόμενος τοῦ λόγου εἶπον, ὅτι κατὰ τὸ ἄρθρον 16 τοῦ Κανονισμοῦ τὸ Προεδρεῖον ὤφειλεν ἀπὸ τῆς χθὲς νὰ ἀναγγείλῃ εἰς τὸ Σῶμα τὴν ἡμερησίαν διάταξιν τῆς σήμερον· παρετήρησα ὅμως, ὅτι δὲν θέλω νὰ ὀχυρωθῶ ὄπισθεν τῆς τυπικῆς ταύτης διατάξεως, διότι ἔχω πρὸς ὑποστήριξιν τοῦ λόγου μου ἄλλους οὐσιώδεις λόγους, τὰς πληροφορίας, ἃς ἐζήτησα, ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην. Ἤλπιζον, ὅτι οἱ λόγοι οὗτοι εἰσὶ τόσον οὐσιώδεις, ὥστε ἤθελον ἀναχαιτίσῃ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν, σπεύδοντα ἐντὸς ὀλίγων ἡμερῶν νὰ τελειώσῃ τὰς ἐργασίας καὶ νὰ ἀποχαιρετήσῃ τοὺς κυρίους βουλευτάς. Ἐπειδὴ ὅμως ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν συναινεῖ, ἡμεῖς ἐζητήσαμεν τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ Κανονισμοῦ. Ὥστε δὲν δύνασθε νὰ ἐρωτήσητε τὴν Βουλὴν ἄλλο τι, εἰμὴ ἐὰν δέχηται, μὴ ὑπαρχούσης ἡμερησίας διατάξεως, νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον. Αὐτὸ εἶναι τὸ ἀληθὲς καὶ τὸ ἀποῤῥέον ἐκ τῶν πραγμάτων καὶ τῆς ἀληθείας. Πᾶν ἄλλο δύναται ἡ Βουλὴ νὰ τὸ πράξῃ, ἀλλὰ θέλει πράξει τοῦτο ἐξ ἀριθμητικῆς δυνάμεως, καὶ οὐχὶ ἀποβλέπουσα εἰς τὰ πράγματα ὡς ἔλαβον χώραν, καὶ εἰς νόμον, ὅστις εἶναι ὁ Κανονισμός.

§83ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἔκφρασις «ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως» δὲν ἔχει τυπικήν τινα σημασίαν. Ἀναβολὴ τῆς συζητήσεως σημαίνει ἐν γένει, ὅτι ἓν ἀντικείμενον, ὅπερ φέρεται εἰς συζήτησιν ζητεῖται νὰ συζητηθῇ εἰς ἑτέραν συνεδρίασιν· οἱ λόγοι, διὰ τοὺς ὁποίους ζητεῖται ἡ ἀναβολὴ, θέλουσι προσδιορίσει ἑκάστοτε τὴν ἔννοιαν τῶν ἀναβολῶν. Ἡμεῖς ἰσχυρίσθημεν ὅτι δὲν πρέπει ἡ Βουλὴ νὰ προβῇ εἰς τὴν συζήτησιν ταύτην πρῶτον, διότι δὲν ὑπάρχει ποσῶς ἡμερησία διάταξις, δεύτερον, διότι δὲν ἐκοινοποιήθη ἐγκαίρως ἡ ἀπόφασις πρὸς τοιαύτην συζήτησιν, ὅπως ὦμεν προπαρεσκευασμένοι, καὶ τρίτον, διότι ἐνομίσαμεν, ὅτι οὔτε εὐπρεπὲς εἶναι, ἐλλείποντος τῆς συνεδριάσεως τοῦ ἀρχηγοῦ μεγάλης μερίδος τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τοιαύτην συζήτησιν.

§84ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Κατόπιν τῶν ὅσων ἐλέχθησαν ὑπὸ τῶν ἀξιοτίμων βουλευτῶν Ἀττικῆς καὶ Ἀρκαδίας περιττὸν νὰ ἀπαντήσω εἰς τὴν διάψευσιν, τὴν ὁποίαν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μοὶ ἔκαμεν. Γνωρίζομεν πάντες, ὅτι οὐδέποτε εἰσήλθομεν εἰς τὴν Βουλὴν χωρὶς νὰ λάβωμεν τυπωμένην τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, συνήθως μάλιστα μᾶς ἀποσττέλλεται αὕτη εἰς τὰς οἰκίας μας. Ἐγὼ ἔχω σκοπὸν νὰ ὁμιλήσω ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, ἀλλὰ δὲν ἔχω μετ’ ἐμοῦ οὐδὲν τῶν ἐγγράφων, τὰ ὁποῖα κατὰ τὴν συζήτησιν ταύτην θὰ μοὶ χρησιμεύσωσι, διότι δὲν εἶχον ὑπ’ ὄψιν μου, ὅτι σήμερον ἠδύνατο νὰ γείνῃ ἡ ἐπ’ αὐτῆς συζήτησις. Ἐὰν ἡ πλειοψηφία θέλει νὰ μᾶς ἐπιβάλῃ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ Βασιλικοῦ λόγου ἄνευ ἡμερησίας διατάξεως, εἴμεθα μειοψηφία καὶ θὰ ὑποκύψωμεν· ἀλλὰ τοῦτο δὲν ἀφαιρεῖ τὸν χαρακτηρισμὸν τῆς τοιαύτης πράξεως ὡς μὴ συμφώνου πρὸς τὸν Κανονισμὸν τῆς Βουλῆς.

§85ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ (Ὑπουργὸς Ἐσωτερικῶν). Οὐδέποτε εἰσήλθομεν ἄνευ ἡμερησίας διατάξεως, οὐδέποτε ὅμως εἰσήλθομεν ἔχοντες τυπωμένην αὐτήν, ὅταν πρόκειται νὰ συζητηθῇ ἡ ἀπάντησις εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, διότι πρὸ ταύτης οὐδέποτε τυποῦται ἡμερησία διάταξις, ἀλλ’ ἀποφασίζεται πάντοτε ὅπως ἀπεφασίσθη χθές. Ἐὰν φοβεῖσθε ὅτι θὰ τελειώσῃ ἀπόψε ἡ συζήτησις αὕτη, δύνασθε νὰ ἐξακολουθήσητε ὅπως ἠρχίσατε καὶ οὕτω τὴν παρατείνετε ἐπὶ δέκα ἢ δέκα πέντε ἡμέρας. Εὑρίσκετε ὁ μὲν ὅτι δὲν δύναται νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ συζήτησις διὰ τὸν λόγον, ὅτι δὲν ἔχει τὰ ἔγγραφα ταῦτα, ὁ ἕτερος διότι δὲν ἔχει τὰ ἔγγραφα τὰ ἄλλα, καὶ οὕτω κατηναλώσαμεν ὁλόκληρον τὴν συνεδρίασιν, ἐὰν πρέπει ἢ οὐ νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις. Δύνασθε νὰ παρατείνητε τὴν συζήτησιν συζητοῦντες ὅσον θέλητε, ἀλλὰ ἂς συζητήσωμεν ἐπὶ τῆς συζητήσεως ταύτης τῆς ἀπαντήσεως καὶ οὐχὶ ἐπὶ τῆς προπαρασκευῆς τῆς συζητήσεως ταύτης· τοῦτο ἀκριβῶς ζητεῖ καὶ θέλει ἡ πλειονοψηφία νὰ ἐμποδίσῃ.

§86ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ὁ κ. Ὑπουργὸς τῷ ὄντι εἰλικρινῶς ὡμίλησε καὶ θέλει νὰ ἀρχίσῃ ἡ συζήτησις, φοβούμενος ὅτι ἐνδεχόμενον εἶναι νὰ ζητηθῶσι κατόπιν καὶ ἄλλα ἔγγραφα, δυνάμεθα νὰ τὸν καθησυχάσωμεν ἀπὸ σήμερον, ὅτι οὐδὲν ἕτερον ἔγγραφον θὰ ζητηθῇ πρὸς ἔναρξιν τῆς συζητήσεως.

§87ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ὁμιλεῖτε ἐξ ὀνόματος ὅλης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως;

§88ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Μάλιστα, μάλιστα.

§89ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Τότε χαίρω πολύ, ὅτι δύνασθε νὰ ὁμιλῆτε ἐξ ὀνόματος ὅλης τῆς Ἀντιπολιτεύσεως (ἱλαρότης).

§90ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Λοιπὸν δυνάμεθα νὰ τὸν καθησυχάσωμεν ὅτι αὔριον δὲν θὰ γείνῃ ἡ ἀπαίτησις τῆς ἀναβολῆς διὰ τὸν λόγον τῆς προσαγωγῆς ἐγγράφου, ἀλλ’ ὅτι θὰ εἰσέλθωμεν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν.

§91ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Ἂς ἀρχίσωμεν τότε ἀπὸ σήμερον.

§92ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ συζήτησις ἐτελείωσε.

§93ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὅσοι φρονοῦσιν, ὅτι ἡ ἡμερησία διάταξις εἶναι ἔγκυρος, ἂς εἴπωσι Ναὶ, ὅσοι φρονοῦσιν ὅτι εἶναι ἄκυρος ἂς εἴπωσιν Ὄχι.

§94ΤΙΝΕΣ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ἡμεῖς λέγομεν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡμερησία διάταξις.

§95Δ. Ν. ΚΑΛΛΙΦΡΟΝΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§96ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ζήτημα, κ. Πρόεδρε, δύναται νὰ ἐξετασθῇ ὑπὸ δύο ἐπόψεις, ὑπὸ οὐσιαστικὴν καὶ ὑπὸ τυπικήν. Ἡ ἔποψις τοῦ Κανονισμοῦ, εἶναι ἡ ἔποψις ἡ τυπική, ὑπὸ ταύτην δ’ ἐξετάζοντες τὴν ἀντίῤῥησιν ὅπως ἀρχίσῃ σήμερον ἡ ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον συζήτησις, εὑρίσκομεν αὐτὴν δικαιοτάτην. Διατί ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις ζητοῦσα παρατύπως νὰ ἀρχίσῃ ἀπὸ σήμερον ἡ συζήτησις, καὶ δὲν δέχεται νὰ ἀρχίσῃ αὔριον, ὅτε ἡ μὲν τυπικότης δὲν θὰ ἀμφισβητῆται, οἱ δὲ λόγοι, οἱ ὁποῖοι ἐπιβάλλουσιν εἰς ἡμᾶς νὰ ἐπιμένωμεν, θέλουσιν ἀρθῆ; Τί θέλει ἀπολέσῃ ἡ Κυβέρνησις; μὴ τάχα θέλει νὰ κλείσῃ ἀπόψε τὴν συζήτησιν, καὶ νομίζει, ὅτι εἶναι τοῦτο εἰς αὐτὴν δυνατόν; Καὶ μήπως δὲν δυνάμεθα νὰ εὕρωμεν ἄλλο στάδιον οἱονδήποτε νὰ ἐκτυλίξωμεν τὰς ἰδέας μας εὐρύτερον καὶ δριμύτερον μάλιστα, ἂν ἐπιθυμῶμεν; Φρονῶ λοιπὸν, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν πρέπει νὰ κάμῃ κατάχρησιν τῆς ἀριθμητικῆς ὑπεροχῆς της, ἀλλὰ νὰ ἀναγνωρίσῃ τὴν δικαίαν ἀπαίτησιν, τὴν ὁποίαν τὰ μέλη τῆς ἀντιπολιτεύσεως ὑποστηρίζουσιν, ἐρειδόμενα εἰς τὸν Κανονισμὸν, τουτέστι νὰ μὴ ἀρχίσῃ σήμερον ἡ συζήτησις, ἀλλὰ αὔριον. Δὲν συμφωνῶ ἐντελῶς μὲ τὴν πρότασιν τοῦ ἀξιοτίμου ἐκ Λακωνίας βουλευτοῦ, προτείναντος νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἐὰν ὑπάρχῃ ἢ μὴ ἡμερησία διάταξις. Τίς ἡ ἀνάγκη ψηφοφορίας; Σεῖς γνωρίζετε ὡς Πρόεδρος, ὅτι δὲν προσδιωρίσθη ἀπὸ χθὲς ἡ ἡμερησία διάταξις καὶ δὲν ἐκοινοποιήθη εἰς ἡμᾶς, ὅπως ὁ Κανονισμὸς ὁρίζει. Ἂς μὴ ἐπιμένωσι λοιπὸν ἀνωφελῶς καὶ ἀσκόπως, διότι καὶ ἡμεῖς θέλομεν ἐπιμείνει, ἐφ’ ὅσον δυνηθῶμεν, νὰ μὴ παραβιασθῇ ὁ Κανονισμὸς, καὶ διὰ τοῦτο θὰ ἐπιμείνωμεν μὴ ἐπιτρέποντες ὅσον τὸ ἐφ’ ἡμῖν νὰ θέσητε εἰς ψηφοφορίαν γεγονὸς πασίδηλον, περὶ οὗ ὑμεῖς, κ. Πρόεδρε, φρονῶ ὅτι ἔχετε καθῆκον νὰ βεβαιώσητε τὴν Βουλὴν, ἵνα μὴ αὕτη παρασυρθῇ εἰς ἀπόφασιν ἀντίθετον τῶν πραγμάτων, ἀντίθετον τοῦ ἀληθοῦς.

§97ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, εἴπατε ὅτι ὡρίσθη χθὲς ἡ ἡμερησία διάταξις καὶ ἐκ παραδρομῆς δὲν ἐσημειώθη εἰς τὸ πρακτικὸν τοῦτο. Δυνάμεθα νὰ βεβαιωθῶμεν ἐκ τῆς προσαγωγῆς τῶν ἐστενογραφημένων πρακτικῶν. Τοιαύτη δὲ ἐπίσπευσις διὰ παραβιάσεως τοῦ Κανονισμοῦ καὶ ἐξ συναρπαγῆς ἀπάντησις εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, θὰ ἦναι κάτι τι, τὸ ὁποῖον ἐξευτελίζει τὴν ἀπάντησιν, τὴν ὁποίαν ὁ βουλευτὴς πρέπει νὰ μελετήσῃ λέξιν πρὸς λέξιν. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς στενοχωρηθεὶς ἐπενόησε τὴν πρότασιν νὰ προβῶμεν ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν· διὰ νὰ γείνῃ δὲ ἡ πρότασις αὕτη, τοῦτο σημαίνει ὅτι δὲν ἦτο εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν ἡ πρότασις. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ὅτι ἡ πλειοψηφία ἑκάστοτε, προτείνοντος τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δύναται νὰ προβαίνῃ εἰς οἱονδήποτε ἀντικείμενον, τοῦτο θὰ ἦναι πολὺ κακὸν καὶ ὀφείλει ἡ πλειοψηφία νὰ τὸ ἀποκρούσῃ, πρὸς τὸ ἴδιον αὑτῆς συμφέρον.

§98Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε Πρόεδρε, ζητήματα τοῦ Κανονισμοῦ δὲν δύνανται νὰ τίθενται ὑπὸ τὴν ψῆφον τῆς Βουλῆς. Κύριε Πρόεδρε, ἔχετε καθῆκον νὰ προστατεύσητε τὸν Κανονισμὸν, ἔχετε καὶ συμφέρον ἀκόμη καὶ δὲν δύνασθε νὰ ὀχυρωθῆτε ὄπισθεν τῆς ἰδέας τῆς ἀπουσίας ὑμῶν, διότι τὸ Προεδρεῖον εἶναι ἀδιαίρετον.

§99ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Δι’ οἵους λόγους ὑπέβαλον πρὸ μικροῦ, ἐπαναλαμβάνω ὅτι δὲν εἶναι πρέπον νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ζήτημα ἐναντίον τοῦ Κανονισμοῦ.

§100Ι. ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡμερησία διάταξις οὔτε ὡρίσθη, οὔτε ἐτυπώθη, οὔτε διενεμήθη.

§101ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑποβάλλω λοιπὸν ἀπωτέραν πρότασιν, ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα ἐὰν ὑπάρχῃ ἡμερησία διάταξις.

§102ΑΝΤΩΝΟΠΟΥΛΟΣ. Μάλιστα, πρῶτον τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως.

§103ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ποῖον ἀπαράδεκτον;

§104ΦΩΤΗΛΑΣ. Ὑμεῖς ἀντελήφθητε ὅτι ἐφηρμόσθη τὸ ἄρθρον ἕκτον τοῦ Κανονισμοῦ;

§105ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Σᾶς βεβαιῶ ὅτι εἶδον ἰδίοις ὄμμασι καὶ ἤκουσα ὅτι ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισεν σήμερον νὰ γίνῃ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον.

§106ΚΡΕΣΤΕΝΙΤΗΣ. Νὰ ἐρωτήσητε τὸν ἀντιπρόεδρον, ὁ ὁποῖος προήδρευσε, ἐὰν ἀπεφασίσθη τοιοῦτόν τι.

§107ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, φρονῶ ὅτι ἐκεῖνοι, οἵτινες ὑποστηρίζουν ὅτι δὲν ὑπάρχει ἡμερησία διάταξις, εὑρίσκονται ἐν τῇ ἀληθείᾳ· ἀλλὰ νομίζω, ὅτι πράττουν τὸ ἔργον σεβασμίας οἰκοδεσποίνης, ἥτις διὰ νὰ ἐμποδίσῃ τὸν υἱόν της πάσχοντα ν’ ἀπολεσθῇ, τὸν ἔδεσε διὰ μιᾶς κλωστῆς. Δὲν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι βεβαίως δὲν θὰ κρεμασθοῦν οἱ νῦν ὑπουργοί, διότι θὰ παραβοῦν τὴν διάταξιν τοῦ Κανονισμοῦ, ἀλλὰ νομίζω ὅτι ἔχουν καθῆκον νὰ ἐνδώσωσιν εἰς τὴν αἴτησιν τῆς μειοψηφίας, ὄχι πλέον διὰ λόγους τυπικούς, οἵτινες εἶναι πάντες ὑπὲρ τῆς μειοψηφίας, ἀλλὰ διὰ λόγους οὐσιαστικούς. Ὑποθέτω ὅτι τίθεται εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα, ὅτι λύεται, ὅπως θὰ λυθῇ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ὅτι προβαίνομεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως. Ἕν ἐκ τῶν δύο: εἶναι ἑτοίμη ἡ μειοψηφία νὰ ἐπιληφθῇ τῆς συζητήσεως, ἢ δὲν εἶναι; Ἐὰν εἶναι ἑτοίμη, ἡ σημερινὴ συνεδρίασις δὲν θὰ ἀρκέσῃ, ἐὰν δὲν εἶναι ἑτοίμη, θὰ τελειώσῃ ἀπόψε ἡ συζήτησις. Τόσον τὸ καλλίτερον, λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἀλλὰ νομίζετε, ὅτι θὰ ἦναι εὐπρεπὲς αὐτό; Καὶ ἂν λήξῃ σήμερον ἡ συζήτησις, αὔριον τί θὰ πράξωμεν; Θὰ ἔχωμεν πάλιν νὰ καταναλώσωμεν τὸν χρόνον μας εἰς ἐπερωτήσεις καὶ νὰ ἐξακολουθήσωμεν τὰς ἀψιμαχίας, τὰς ὁποίας δυνάμεθα ν’ ἀποφύγωμεν διὰ μιᾶς γενικῆς μάχης ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως, ἐὰν δοθῇ εἰς τὴν μειοψηφίαν ὁ χρόνος ὅπως ἐπωφεληθῇ τῆς μάχης ταύτης. Νομίζετε δὲ ὅτι θὰ ἀποφύγητε τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα ἔχουν σχέσιν πρὸς τὴν ἀπάντησιν; διόλου θὰ πολλαπλασιάσητε τὰ θέματα καὶ θὰ καταστήσητε τὴν συζήτησιν μᾶλλον δριμεῖαν, ἐνῷ εἰς τὸ ἔδαφος αὐτὸ τῆς ἀπαντήσεως βεβαίως θὰ περιορισθῇ ἡ συζήτησις ὑπὸ ὅρους μᾶλλον εὐπρεπεῖς καὶ ἠπίους.

§108ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Πρώτη πρότασις εἶναι ἡ πρότασις τοῦ ἀπαραδέκτου.

§109ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὑπέβαλον πρότασιν ὅτι ἡ πρότασις εἶναι ἀπαράδεκτος.

§110ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Πολὺ καλά.

§111ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ἀπαράδεκτον τοῦ νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν.

§112ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Τὸ ἀπαράδεκτον τῆς ψηφοφορίας.

§113ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Δὲν καταλαμβάνω πλέον τί θέλετε. Οἱ παραδεχόμενοι νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως λέγουν Ναί. (Θόρυβος).

§114ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Κύριε πρόεδρε, παρακαλῶ ν’ ἀποδεχθῆτε τὴν πρότασιν ὅπως ὑπεβλήθη, ἀδιάφορον ἐὰν ἔχῃ καλῶς ἢ κακῶς. Νομίζω, ὅτι ὁ κύριος βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος προέτεινεν ὅπως ψηφισθῇ τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως ἵνα προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν. Ἐπειδὴ αὕτη ἡ πρότασις γίνεται — βεβαίως δὲν τὴν θεωρῶ ὀρθὴν — ἀλλ’ ἀφοῦ γίνεται ὅπως δήποτε παρὰ βουλευτοῦ, αὕτη δύναται νὰ μᾶς παράσχῃ τὴν διέξοδον καὶ ἑπομένως παρακαλῶ νὰ θέσητε αὐτὴν εἰς ψηφοφορίαν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§115ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὴν πρότασιν τοῦ κ. Γεροκωστοπούλου λέγουν Ναί.

§116ΚΟΥΜΟΥΝΔΟΥΡΟΣ. Διατυπώσατε τὴν πρότασιν.

§117ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Οἱ παραδεχόμενοι τὸ ἀπαράδεκτον τῆς προτάσεως ὅπως προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν, λέγουσι Ναί, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι.

§118ΡΙΚΑΚΗΣ. Ἐὰν τεθῇ ἡ πρότασις ὅπως διετυπώθη ἀπὸ τὸν κ. Πρόεδρον τῆς Κυβερνήσεως, ἐγὼ δὲν δύναμαι νὰ ψηφοφορήσω, διότι δὲν εἶναι ἀπαράδεκτον τὸ νὰ προβῶμεν εἰς τὴν ἡμερησίαν διάταξιν.

§119ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἡ πρότασις τοῦ ἀπαραδέκτου εἶναι διότι, μὴ ὑπαρχούσης ἡμερησίας διατάξεως, δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς συζήτησιν.

§120ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λοιπὸν ἄρχεται ἡ ψηφοφορία.

§121ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τουλάχιστον ζητήσατε ψηφολέκτην καὶ ἐξ αὐτῆς τῆς μερίδος.

§122ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐζήτησα πολλοὺς, ἀλλὰ κανεὶς δὲν θέλει νὰ ἔλθῃ.

§123ΛΕΒΙΔΗΣ. Ὁ κ. Καλογερόπουλος τί ζητεῖ ἐπὶ τοῦ Προεδρείου;

§124ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶμαι ψηφολέκτης.

§125ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, πρὸ παντὸς παραγγείλατε εἰς τοὺς κ. Γραμματεῖς, διότι εἶναι νέοι, ὅτι ἐνόσῳ ἐξακολουθεῖ ἡ συζήτησις ἐπὶ τῆς θέσεως τοῦ ζητήματος, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκφωνῆται ὁ κατάλογος ὑπὸ τοῦ κ. Γραμματέως, ὅπως ἔγεινε πρὸ ὀλίγου. Εἶναι λυπηρὸν ὅτι ἐφθάσαμεν εἰς αὐτὸ τὸ σημεῖον καὶ βεβαίως οἰκτείρομεν τὴν κατάστασιν αὐτήν· διότι, ἐὰν σήμερον τὸ ζήτημα εἶναι εὐτελὲς, αὔριον θὰ ἐπαναληφθῇ ἐπὶ ζητήματος σπουδαίου. Ἔχετε τόσην πεῖραν, κ. Πρόεδρε, καὶ τόσην ἀξιοπρέπειαν ἀτομικὴν, ὥστε δυνάμεθα δικαίως ν’ ἀπαιτήσωμεν παρ’ ὑμῶν νὰ θέσητε τὸ ζήτημα καὶ ἂν δὲν ὑπάρχῃ ἀντίῤῥησις, νὰ προβῶμεν εἰς ψηφοφορίαν.

§126ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἀφοῦ ἐλάλησε καὶ ἔθεσε τὸ ζήτημα ὁ κ. Γεροκωστόπουλος, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς συνεμερίσθη καθ’ ὁλοκληρίαν τὴν πρότασίν του.

§127ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἰσχυρίσθημεν ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ προβῶμεν εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως, διότι δὲν ὑπάρχει ἡμερησία διάταξις. Μετὰ ταῦτα ἠθέλησαν νὰ θέσουν εἰς ψηφοφορίαν τὸ ζήτημα, ἐὰν τῳόντι ὑπάρχει κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἡμερησία διάταξις. Τότε ἐγὼ εἶπον, ὅτι πρότασις, ἐὰν ἐγένετο κατὰ τὸν Κανονισμὸν ἡμερησία διάταξις ἢ οὔ, δὲν δύναται νὰ ψηφοφορηθῇ· τοιαύτη πρότασις εἶναι ἀπαράδεκτος. Ὑμεῖς εἶσθε εἰς θέσιν νὰ εἴπητε ἐὰν ἐγένετο ἓν πρᾶγμα, τὸ ὁποῖον δὲν ἐγένετο. Διὰ τοῦτο προτείνω νὰ λυθῇ ἡ συνεδρίασις, μὴ ὑπαρχούσης ἡμερησίας διατάξεως καὶ μὴ δυναμένου τοῦ ζητήματος νὰ λυθῇ διὰ ψηφοφορίας.

§128ΠΟΛΛΟΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Αὐτὸ εἶναι νέον.

§129ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ δεχόμεθα καὶ αὐτὸ, κ. Πρόεδρε. Ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀχαΐας καὶ Ἤλιδος ἤδη προτείνει ἄλλην διατύπωσιν· παραδεχόμεθα καὶ ταύτην. Εἴμεθα ἕτοιμοι νὰ δεχθῶμεν πᾶσαν διατύπωσιν, ἀρκεῖ νὰ φθάσωμεν εἰς ἀποτέλεσμα.

§130ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπορῶ πῶς θέλουν νὰ μοῦ ἀποδώσουν ἄλλην γνώμην. Λέγω ὅτι δὲν ἐπιτρέπεται νὰ τεθῇ εἰς ψηφοφορίαν ἐὰν ὑπάρχῃ ἢ οὒ ἡμερησία διάταξις.

§131ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Νὰ ψηφοφορηθῇ τὸ ἀπαράδεκτον τοῦ νὰ προβῇ ἡ Βουλὴ εἰς τὴν συζήτησιν ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον ἕνεκα ἐλλείψεως ἡμερησίας διατάξεως. (Θόρυβος)

§132ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἠκούσατε τὴν πρότασιν· οἱ παραδεχόμενοι λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι. (Γίνεται ἡ δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορία).

§133ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐψηφοφόρησαν ἐν ὅλῳ 130, 89 ἦσαν κατὰ τῆς προτάσεως, 41 ὑπὲρ τῆς προτάσεως· ὥστε ἡ πρότασις ἀπεῤῥίφθη. (Ἀναγινώσκονται ὑπὸ τοῦ γραμματέως τὰ σχέδια τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον τῆς πλειοψηφίας καὶ μειοψηφίας.)

§134ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἔχει τις τὸν λόγον;

§135ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὀφείλω, κύριοι βουλευταί, νὰ ἐκφράσω πρὸ πάντων τὴν βαθεῖαν λύπην μου διὰ τὸν τρόπον, τὸν ὁποῖον μετέρχεται ἡ πλειοψηφία ἀπέναντι τῆς μειοψηφίας, προκειμένου περὶ μιᾶς τῶν σπουδαιοτάτων συζητήσεων τοῦ Κοινοβουλίου. Παρεκαλέσαμεν ν’ ἀναβληθῇ ἐπὶ ὀλίγας ὥρας ἡ προκειμένη συζήτησις, ἵνα διεξαχθῇ δι’ ὅλης τῆς σπουδαιότητος, ἧς εἶναι ἀξία. Ἐπεκαλέσθημεν πρὸς τοῦτο λόγους τυπικούς, ἀποδείξαντες ὅτι κατὰ τὸν Κανονισμὸν δὲν ἦλθεν ἀκόμη ἡ ὥρα ἡ ὡρισμένη πρὸς διεξαγωγὴν τῆς συζητήσεως. Ἐπεκαλέσθημεν λόγους οὐσιαστικούς, ἤγουν τὴν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως μὴ ὑποβολὴν ὅλων τῶν στοιχείων, τὰ ὁποῖα εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖα, ἵνα διεξαχθῇ πρεπόντως ἡ συζήτησις. Ὑπεβάλομεν τέλος τὴν ἀτομικὴν ἀνεπάρκειαν ἡμῶν, αἴφνης μανθανόντων ὅτι σήμερον πρόκειται νὰ διεξαχθῇ ἡ συζήτησις, καὶ μὴ εἰδοποιηθέντων, ὡς πάντοτε εἴθισται, διὰ τῆς ἀποστολῆς κατ’ οἶκον τῆς ἡμερησίας διατάξεως. Καὶ ὅμως πάντα ταῦτα ποσῶς δὲν ἐλήφθησαν ὑπ’ ὄψιν, καὶ ὡσανεὶ ἐκινδύνευον, τὰ μεγαλείτερα συμφέροντα τοῦ ἔθνους, ἐκβιαζόμεθα εἰς συζήτησιν, τὴν ὁποίαν ἐγώ, κύριοι, ὁμολογῶ, δὲν δύναμαι νὰ διεξαγάγω μετὰ τῆς σπουδαιότητος, τῆς ὁποίας εἶναι ἀξία, εἰς αὐτὴν τὴν στιγμήν. Τί ζητεῖ λοιπὸν διὰ τῶν μέσων τούτων ἡ Κυβέρνησις; Νομίζει, ὅτι δύναται νὰ ὑφαρπάσῃ τὴν ἀπόφασιν τοῦ Κοινοβουλίου περὶ τῶν σπουδαιοτάτων ζητημάτων, τὰ ὁποῖα ἡ παροῦσα συζήτησις περιέχει; Εἶναι, κύριοι, πλάνη, ὅπως καὶ παρ’ ἄλλων σήμερον ἀγορευσάντων κατεδείχθη. Ἀνὰ πᾶσαν στιγμὴν δυνάμεθα νά ἐπαναγάγωμεν εἰς συζήτησιν ἅπαντα τὰ ζητήματα, τὰ περιεχόμενα εἰς τὴν προκειμένην συζήτησιν, καὶ θέλομεν δώσει εἰς αὐτὰ καὶ ἔκτασιν μεγαλειτέραν, καὶ θέλομεν συζητήσει αὐτὰ μετὰ μείζονος δριμύτητος καὶ ἐπιμονῆς. Ἀλλ’ οὕτω, κύριοι, ἔδοξε τῇ Κυβερνήσει. Ὀφείλω λοιπὸν ὡς εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας νὰ ὑποβάλω πρὸς ὑμᾶς τὰς ἰδέας μου ἐπὶ τῆς προκειμένης συζητήσεως.

§136ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἀπόψε;

§137ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Μοὶ φαίνεται, ὅτι καὶ εἰς τὴν εὐπρέπειαν ἀκόμη τῆς Κυβερνήσεως δὲν συνᾴδει τοῦτο.

§138ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ συζήτησις, κύριοι, ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον ἐπεκτείνεται ἐφ’ ὅλων ἐν γένει τῶν ἀντικειμένων, τὰ ὁποῖα οἱ βασιλικοὶ λόγοι περιλαμβάνουσιν. Ἐπειδὴ δὲ κατὰ κανόνα, οἱ βασιλικοὶ λόγοι ἐφάπτονται ἁπάντων τῶν οὐσιωδῶν ζητημάτων τῆς τε ἐσωτερικῆς καὶ ἐξωτερικῆς πολιτικῆς, ἐπὶ πάντων τῶν ζητημάτων τούτων ἐπεκτείνεται κατὰ συνέπειαν ἡ ἐπὶ τῆς ἀπαντήσεως συζήτησις, καὶ δύναται νὰ λάβῃ τοιουτοτρόπως τὰς εὐρυτέρας τῶν διαστάσεων. Ἀλλὰ ὑπάρχουσι, κύριοι, οἱ ἀμφισβητοῦντες τὸ πρέπον καὶ χρήσιμον τοιαύτης ἐπὶ τοσοῦτον ἐκτεταμένης συζητήσεως. Ὑπάρχουσιν οἱ φρονοῦντες, ὅτι ἀντικείμενα τοσαῦτα καὶ τοσοῦτον ποικίλα δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἀναπτυχθῶσι προσηκόντως ἐν μιᾷ τοιαύτῃ γενικῇ διαπραγματεύσει καὶ ὑποστηρίζουσιν ὅτι ὀρθότερον εἶναι νὰ ὑποδεικνύωνται ἁπλῶς ἐν τῇ συζητήσει περὶ τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον τὰ ἀντικείμενα, ἐν τοῖς ὁποίοις εὑρίσκεται εἰς διάστασιν ἡ μειοψηφία πρὸς τὴν πλειοψηφίαν, νὰ ἐπιφυλάσσωνται δὲ τὰ Κοινοβούλια τῆς ἰδιαιτέρας ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν συζητήσεως ἐν καιρῷ εὐθέτῳ. Πιεζόμενος ὑπὸ τῆς ἀνάγκης, τῆς ἐπιβληθείσης ἀνάγκης τῆς συζητήσεως ἐντὸς τῆς ἑσπέρας ταύτης, εὑρίσκομαι ἠναγκασμένος τὴν γνώμην ταύτην νὰ ἀκολουθήσω· εὑρίσκομαι ἠναγκασμένος νὰ ὑποδείξω μόνον εἰς τὴν Βουλὴν ἐπὶ τίνων ἀντικειμένων ἡ μειοψηφία εὑρίσκεται εἰς διαφωνίαν πρὸς τὴν πλειοψηφίαν, καὶ πρὸς τὸ περιεχόμενον τοῦ βασιλικοῦ λόγου, καὶ νὰ ἐπιφυλαχθῶ τῆς λεπτομεροῦς ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἀτικειμένων τούτων πραγματείας εἴτε ἐν ἄλλῃ περὶ ἑνὸς ἑκάστου αὐτῶν συζητήσει, εἴτε καὶ ἐν τῇ παρούσῃ συζητήσει, ἂν ἤθελε λάβει εὐρυτέρας διαστάσεις. Τὰ ἀντικείμενα, κύριοι, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἡ μειοψηφία τῆς Ἐπιτροπῆς ἐπὶ τῆς συντάξεως τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν βασιλικὸν λόγον διαφωνεῖ πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν, ἐκτίθενται ἐν τῷ σχεδίῳ, τῷ πρὸς ὑμᾶς πρὸ ὀλίγου ἀναγνωσθέντι. Ἓν τῶν ἀντικειμένων τούτων εἶναι τὸ ἀφορῶν εἰς τὸν νέον τρόπον τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν, ἢ ὡς ἀναφέρεται ἐν τῷ βασιλικῷ λόγῳ, εἰς τὸ ἐγκαινισθὲν σύστημα τῆς κατὰ νομοὺς ἐκλογῆς. Οὐδόλως θεωρῶ ἀναγκαῖον νὰ ἐπαναλάβω ἐνώπιον ὑμῶν τὰ πολλὰ καὶ σπουδαῖα ἐπιχειρήματα, διὰ τῶν ὁποίων τὸ σύστημα τοῦτο τῆς κατὰ νομοὺς ἐκλογῆς ἐχαρακτηρίσθη ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, ὡς μὴ δυνάμενον νὰ θεωρηθῇ συνᾷδον πρὸς τὸν θεμελιώδη νόμον τοῦ Κράτους, οὐδὲ νὰ ἀνακοινώσω πρὸς τὴν Βουλὴν τοὺς λόγους, δι’ ὧν κατὰ τὴν παρελθοῦσαν Σύνοδον τῆς Βουλῆς ἡ Ἀντιπολίτευσις ἐξήλεγξε τὸ ἐπιβλαβὲς καὶ ἄχρηστον τῆς προταθείσης τότε μεταβολῆς τῆς ἐκλογικῆς ἐπιφερείας. Ταῦτα πάντα καὶ ἐξετέθησαν ἐκτενῶς κατὰ τὴν προηγουμένην Σύνοδον καὶ διὰ τοῦ τύπου πληρεστάτην ἔλαβον δημοσιότητα. Ἐφρόνουν ὅμως, ὅτι, μετὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος τούτου, οὐ μόνον δὲν ἤθελε πλέον εὑρεθῆ τις ἐκφράζων ὑπὲρ αὐτοῦ ἐπαίνους καὶ ἐγκώμια, ἀλλ’ ὅτι καὶ αὐτοὶ οἱ γεννήτορες αὐτοῦ πανδήμως ἤθελον τὸ καταδικάσει. Ἂν ἤθελον ἐρωτήσει αὐτοὺς, τίνες οἱ καρποὶ τοῦ νέου συστήματος, τὸ ὁποῖον ἐπέβαλον εἰς τὴν Ἑλλάδα; Τίνες εἶναι αἱ ἀρχαὶ, αἱ γενικαὶ ἰδέαι, τὰς ὁποίας αἱ νέαι ἐκλογαὶ ἱκανοποίησαν; Κατὰ πόσον ἐμειώθη ἡ ἐξάρτησις τοῦ βουλευτοῦ ἀπὸ τῶν ἐκλογέων; Τίς εἶναι ἡ ἐπίδρασις, τὴν ὁποίαν τὸ σύστημα τοῦτο τῆς ἐκλογῆς ἐξήσκησεν ἐπὶ τῆς ἐν ὅλῳ λειτουργείας τοῦ Πολιτεύματος; Ποῦ τέλος πάντων αἱ τόσαι ἐπαγγελίαι, τὰς ὁποίας ἀνακοινοῦντες εἰς τὴν Βουλὴν προεκάλουν αὐτὴν νὰ τραπῇ τὴν ὁδὸν ταύτην τῆς πληρεστάτης ἀναμορφώσεως τοῦ κοινοβουλευτικοῦ ἡμῶν Πολιτεύματος; Ἂν τοιαύτας ἐρωτήσεις ἀπηύθυνον αὐτοῖς ἀμφιβάλλω ἂν ἠδύναντο νὰ δώσωσιν ἀπάντησίν τινα, διότι ἡ ἐφαρμογὴ τοῦ συστήματος τούτου κατέδειξεν, ὅτι πάντα μὲν ὅσα ἡ Ἀντιπολίτευσις περὶ αὐτοῦ ἔλεγεν, ἦσαν ἀληθῆ, ἀναμφισβήτητα, πάντα δὲ τὰ ἐγκώμια, ὅσα ἔπλαττον ἐν τῇ φαντασίᾳ αὐτῶν οἱ ὑποβαλόντες αὐτὸ ἀπεδείχθησαν ἐντελῶς φροῦδα καὶ ἀνυπόστατα. Κατὰ τὴν ἐφαρμογὴν τοῦ συστήματος αὐτοῦ, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀντελήφθην εἶναι, ὅτι οἱ ἐν ταῖς διαφόροις περιφερείαις τοῦ νομοῦ ἐκλογεῖς διετέλουν εἰς πλήρη ἄγνοιαν περὶ τῶν ἐξ ἄλλων περιφεριῶν προσώπων, τὰ ὁποῖα ἐψήφιζον καὶ ἔτι μᾶλλον περὶ τῶν ἀρχῶν, τὰς ὁποίας τὰ πρόσωπα ὑπεστήριζον. Ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον εἶδον, εἶναι, ὅτι παρεσχέθη εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἡ εὐκολία νὰ ὑποστηρίξῃ εὐχερέστερον τοὺς φίλους αὐτῆς, μεταχειρισθεῖσα πρὸς τοῦτο πλείονα μέσα ἐκείνων, τὰ ὁποῖα ἠδύνατο νὰ μεταχειρισθῇ ἐν στενῇ περιφερείᾳ. Ἐφρόνουν λοιπὸν, ἐπαναλαμβάνω, ὅτι αὐτοὶ οἱ γεννήτορες τοῦ συστήματος ἤθελον καταδικάσει αὐτὸ, ὡς ἐπενεγκὸν σύγχυσιν καὶ περιπλοκήν. Ἀλλὰ καὶ ἑτέρα σπουδαία ἔλλειψις αὐτοῦ ἀπεκαλύφθη, ὅτι ἐνδέχεται νὰ ἐμβάλλῃ συχνότατα ὁλόκληρον τὸ Κράτος εἰς τὸν σάλον τῶν ἐκλογικῶν ἀγώνων. Μόλις αἱ ἐκλογαὶ ἐτελείωσαν, καὶ ἰδοὺ τέσσαρες ἐκ τῶν ἡμετέρων συναδέλφων δυστυχῶς ἀπεβίωσαν, καὶ τέσσαρες ἐκ τῶν μεγαλειτέρων νομῶν τοῦ Κράτους, ἤτοι τὸ ἥμισυ τῆς Ἑλλάδος, πρόκειται νὰ τεθῇ ἐκ νέου εἰς φοβεροὺς ἐκλογικοὺς περισπασμούς. Καὶ πάλιν τὰ δικαστήρια θέλουσι σταματήσει τὰς ἐργασίας αὐτῶν, διὰ νὰ ἀποστείλωσι δικαστικοὺς ἐφόρους καὶ ἀντιπροσώπους εἰς ὅλας αὐτὰς τὰς περιφερείας. Καὶ πάλιν ἡ στρατιωτικὴ δύναμις θὰ ἀποσυντεθῇ διὰ νὰ σταλῇ εἰς τὰ διάφορα ἐκλογικὰ διαμερίσματα, ἔστω πρὸς φρούρησιν τῆς τάξεως. Δικαίως λοιπὸν ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐνόμισεν ἀναγκαῖον νὰ διαφωνήσῃ πρὸς τὸν βασιλικὸν λόγον καὶ τὴν πλειονοψηφίαν τῆς ἐπιτροπῆς, δηλοῦσα τὴν πεποίθησιν αὐτῆς, ὅτι τὸ ἐγκαινισθὲν σύστημα οὐ μόνον ἀμφιβόλου νομιμότητος εἶναι, ἀλλὰ καὶ οὐδεμίαν πρακτικὴν ἐπήνεγκεν ὠφέλειαν. Τὸ δεύτερον ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἡ μειοψηφία εὑρίσκεται εἰς διαφωνίαν πρὸς τὴν πλειονοψηφίαν καὶ τὸν βασιλικὸν λόγον, εἶναι ἡ νομιμότης τῆς διεξαγωγῆς τῶν ἐκλογῶν, ἢ τὸ ἐξαίρετον, ὡς λέγει ὁ βασιλικὸς λόγος, τῆς διεξαγωγῆς αὐτῶν.

§139ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλοῦμεν τὸν κ. Πρόεδρον νὰ προσκαλέσῃ τοὺς κ. κ. Βουλευτὰς νὰ προσέλθουν. Ἐγὼ εἶχον σκοπὸν νὰ διακόψω τὸν λόγον, διότι ἀκριβῶς ἐπὶ τοῦ πρώτου ἀντικειμένου, τὸ ὁποῖον ἤδη διεξῆλθεν ὁ ἀγορεύων, μοὶ φαίνεται ὅτι συμφωνεῖ καὶ ἡ πλειοψηφία εἰς τὴν ἀπάντησίν της, διότι δὲν βλέπω οὔτε λέξιν περὶ τῆς εὐρείας περιφερείας, τὴν ὁποίαν τόσον ὕμνησαν ἐξ ἐναντίας σιωπᾷ, καὶ θὰ ἦτο καλὸν νὰ εἶναι παρόντα τὰ μέλη τῆς πλειοψηφίας.

§140ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Καθ’ ὅσον, κύριοι, ἀφορᾷ εἰς τὴν διεξαγωγὴν τῶν ἐκλογῶν, νομίζω, ὅτι δύναμαι νὰ ἀναφερθῶ καθ’ ὁλοκληρίαν εἰς ὅσα πρό τινων ἡμερῶν ἔλαβον τὴν τιμὴν νὰ ὑποβάλω εἰς τὴν Βουλήν. Κατὰ τὴν γνώμην, τὴν ὁποίαν ἐγὼ ἐσχημάτισα, οὐ μόνον ἐπίδρασις ἐξησκήθη ἐκ μέρους τῆς Κυβερνήσεως εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἐκλογέων, ἀλλ’ οὐδέποτε ἡ ἐπίδρασις αὕτη ἐξετελέσθη μετὰ τόσης ἐντάσεως, οὐδέποτε ἡ ἐπίδρασις αὕτη ἐξησκήθη διὰ φοβερᾶς καὶ πρωτοφανοῦς καταχρήσεως ὅλων τῶν μέσων, τὰ ὁποῖα ἡ Ἐξουσία ἠδύνατο νὰ διαθέσῃ πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον. Ἐξέθεσα, κύριοι, τότε πρὸς ὑμᾶς ἓν πρὸς ἓν τὰ τεθέντα εἰς ἐνέργειαν μέσα καὶ μεταξὺ τῶν ἄλλων, ἐνθυμεῖσθε, ὅτι ἀρκετὸν ἐποιησάμην λόγον περὶ τῶν κατὰ τὰ παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν ἀπονεμηθεισῶν χαρίτων. Ἅπαντα τὰ ἐπιχειρήματα, ἐπὶ τῶν ὁποίων ἐστηρίχθην, οὐδόλως μέχρι τοῦδε ἀντεκρούσθησαν παρ’ ἐκείνων, καθ’ ὧν ἀπηυθύνοντο. Ἀνῆλθε μόνον τὸ βῆμα ὁ Ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης καὶ ἐνόμισεν, ὅτι ἐξέπλυνε πᾶσαν μομφὴν ἐναντίον του ἀπευθυνθεῖσαν, διότι κατέθηκε τὰ Διατάγματα τῶν χαρίτων, καὶ τὰς ἐκθέσεις ἐπιτροπῶν γνωμοδοτουσῶν ὑπὲρ τῆς ἀπονομῆς αὐτῶν. Ἀλλὰ, κύριοι, ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον ἀποτελεῖ στίγμα τῆς διαχειρίσεως, ἂς μοὶ ἐπιτραπῇ ἡ ἔκφρασις, τοῦ Ὑπουργοῦ, δὲν εἶναι ἀκριβῶς ἡ ἀπονομὴ τῆς σωρείας αὐτῆς τῶν χαρίτων, εἶναι ἡ ἀπονομὴ τῶν χαρίτων τούτων κατὰ τὰς παραμονὰς τῶν ἐκλογῶν......

§141ΡΑΛΛΗΣ. Παρακαλῶ, ἂν δὲν εἶναι ἄλλοι βουλευταὶ παρόντες, ἔχω πρότασιν ἀναβολῆς, διότι βεβαίως ἂν δὲν εἶναι ἄλλοι βουλευταὶ ἐδῶ, δὲν εἶναι ἀπαρτία. (Ὁ ῥήτωρ κατέρχεται τοῦ βήματος).

§142ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ περὶ ἀναβολῆς πρότασις ὑποστηρίζεται ὑπὸ 10 βουλευτῶν; (Ἐγείρονται δέκα). (Ἡ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἀποῤῥίπτεται δι’ ἀναστάσεως).

§143ΤΙΝΕΣ. Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§144ΕΤΕΡΟΙ. Εἶσθε 15;

§145ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Νὰ ἀναγνωσθῇ ὁ κατάλογος διὰ νὰ βεβαιωθῇ ἂν ὑπάρχῃ ἀπαρτία.

§146ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁρίστε, κ. Κωνσταντόπουλε. Κάμνετε, κύριοι, ἔντασιν μὴ ἀπαρτίας;

§147ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Αὐτὸ πρέπει, κ. Πρόεδρε, νὰ τὸ βεβαιωθῆτε αὐτεπαγγέλτως.

§148ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Πρέπει νὰ τὸ γνωρίζωμεν. Ἐγένετο ἔνστασις; Ἡμεῖς ἀπαιτοῦμεν νὰ φέρῃ τις τῶν βουλευτῶν τὴν εὐθύνην τοιαύτης προτάσεως.

§149ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Δὲν ἐγένετο ἔνστασις περὶ ἀπαρτίας, ἀλλὰ πρότασις περὶ ἀναβολῆς ἕνεκα ἐλλείψεως ἀπαρτίας. Ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει τὸ Προεδρεῖον ὀφείλει νὰ βεβαιωθῇ ἐὰν ὑπάρχῃ ἀπαρτία ἢ οὔ. Ἐὰν ἐν τῷ μεταξὺ προσέλθουν βουλευταὶ, τότε βεβαίως ὁ λόγος τῆς μὴ ἀπαρτίας δύναται νὰ ἐκλείψῃ. Ἀλλ’ ὁ Πρόεδρος ὀφείλει νὰ προβῇ, ἀφοῦ τῷ ἐγένετο ἡ παρατήρησις καὶ ἐπροτάθη ἡ ἀναβολὴ ἕνεκεν ἐλλείψεως ἀπαρτίας.

§150ΜΙΛΗΣΗΣ. Ἡ Βουλὴ δὲν ἐρωτᾶται ποτὲ περὶ ἀμφιβολιῶν, ἐρωτᾶται ἐπὶ προτάσεων. Οἱ κύριοι διετύπωσαν πρότασιν ἀναβολῆς, τὴν ὑπεστήριξαν δέκα, ἡ πρότασίς των ἀπεῤῥίφθη. Τώρα πρέπει νὰ κάμουν ἔνστασιν μὴ ἀπαρτίας· τὰ ἄλλα εἶναι περιστροφαὶ, αἱ ὁποῖαι οὐδὲν ἄλλο σκοποῦσιν ἢ τὴν παρακώλυσιν τῶν τακτικῶν ἐργασιῶν τοῦ Σώματος. Ἡμεῖς ἔχομεν ἀνάγκην νὰ προβῶμεν ἐπὶ τὰ ἔργα, δὲν ἔχομεν ἀνάγκην λόγων. Λοιπὸν ἐννοοῦμεν νὰ μείνωμεν ἐδῶ συζητοῦντες μέχρις οὗ δυνάμεθα νὰ συζητῶμεν.

§151ΒΑΛΣΑΜΑΚΗΣ. Περιστροφὴ λόγων δὲν ἦσαν αἱ παρατηρήσεις, τὰς ὁποίας ἐκάμομεν, καὶ προκαλῶ τὸν κ. Μίλησην νὰ ὁμολογήσῃ, ἐὰν ὅτε ἐγένετο ἡ παρατήρησις ὑπῆρχον ἐν τῇ αἰθούσῃ πλέον τῶν τριάκοντα βουλευτῶν. Γνωρίζετε δὲ, ὅτι ἀπὸ ὑμᾶς ἐξαρτᾶται ἡ ἀπαρτία. Ἡμεῖς πρόκειται νὰ δείξωμεν ὅτι θέλομεν νὰ ἐργασθῶμεν σπουδαίως, σεῖς δὲ θέλετε νὰ ὑφαρπάσητε τὰ ζητήματα· θέλετε ἐν μιᾷ στιγμῇ νὰ ἀπαντήσωμεν εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, ὁ ὁποῖος θίγει ἐξαιρετικῶς ἐν γένει τὴν πολιτικὴν τῆς Κυβερνήσεως, καὶ δύναται νὰ προκαλέσῃ πλήρη ἀνάπτυξιν παντὸς ὅ,τι θίγει τὸν τόπον· καὶ μ’ ὅλον τοῦτο μόλις ὑποβάλλονται αἱ ἐκθέσεις τῶν ἐπιτροπῶν, καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, καὶ ἐνῷ ἀκόμη δὲν ἦτο βέβαιος ὁ κ. Πρόεδρος ἂν ἤθελον τυπωθῆ καὶ διανεμηθῆ αἱ προτάσεις αὗται, λέγετε ὅτι χθὲς ἀπεφάσισεν ἡ Βουλὴ νὰ συζητηθῇ σήμερον καὶ ἐπιμένετε σήμερον νὰ συζητήσωμεν, καὶ ἐν τούτοις φεύγετε ὅλοι καὶ ἀφίνετε τὴν αἴθουσαν κενήν.

§152ΡΑΛΛΗΣ. Ἐζητήσαμεν τὴν δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως ψηφοφορίαν ἐπὶ τῆς προτάσεως τῆς ἀναβολῆς, καὶ ἠρωτήσατε ἐὰν ὑποστηρίζεται ἡ πρότασις ὑπὸ 15· εἴμεθα πλέον τῶν 15. Νομίζομεν, ὅτι εὑρίσκεσθε ἐν πλάνῃ, ὅτι ἡ Βουλὴ εἶναι ἐν ἀπαρτίᾳ. (Ἐγείρονται 15). Γίνεται δι’ ὀνομοστικῆς κλήσεως ψηφοφορία ὑπὸ τὴν ἐπιτήρησιν τοῦ βουλευτοῦ Γεροκωστοπούλου.

§153ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐν ὅλῳ ἐψηφοφόρησαν 82· ὑπὲρ τῆς ἀναβολῆς 16, κατ’ αὐτῆς 66· ὥστε ἀπεῤῥίφθη ἡ πρότασις τῆς ἀναβολῆς.

§154ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Εἶπον, κύριοι, πρὸς ὑμᾶς, ὅτι ἡ κατάχρησις τῆς ἀπονομῆς τῶν χαρίτων ἀποτελεῖ ἓν τῶν δραστηριωτέρων, καὶ μᾶλλον ἀξίων στιγματισμοῦ μέτρων, διὰ τῶν ὁποίων ἡ Ἐξουσία ἐπεζήτησε νὰ ἐπιδράσῃ ἐπὶ τῆς ψήφου τῶν ἐκλογέων. Ὁ ἀξιότιμος ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης Ὑπουργὸς ἀνεκοίνωσεν ἡμῖν, ὅτι, μετὰ τὰ περὶ χαρίτων λεχθέντα, ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν τὰ Διατάγματα τῆς ἀπονομῆς τῶν χαρίτων καὶ τὰς συμφώνους περὶ τούτων γνωμοδοτήσεις τῆς ἁρμοδίας ἐπιτροπῆς. Ἀλλ’ ἐγὼ δὲν ἠμφισβήτησα, ὅτι τὰ Διατάγματα συμφωνοῦσι πρὸς τὰς γνωμοδοτήσεις, ἀλλὰ μίαν καὶ μόνην ἐρώτησιν ἀπηύθυνον πρὸς αὐτὸν, τίνες οἱ λόγοι, οἵτινες ἔπεισαν αὐτὸν νὰ προβῇ εἰς τὸ μέτρον τῆς ἀπονομῆς τῶν χαρίτων ὀλίγας ἡμέρας πρὸ τῶν ἐκλογῶν; Διατί δὲν ἀνέβαλεν ἐπ’ ὀλίγας ἔτι ἡμέρας τὴν ἀπονομὴν τῶν χαρίτων, ἵνα μὴ δύναταί τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι χάριν τῶν ἐκλογῶν ἀπενεμήθησαν; Ποίαν ἔδωκε πρὸς τοῦτο ἀπάντησιν; οὐδεμίαν. Ὑπάρχει δυστυχῶς εἰς τὴ ἡμετέραν κοινωνίαν γενικὴ πεποίθησις, ὅτι τὰ πάντα ἐν τῇ Πολιτείᾳ διατίθενται κατὰ τὰς ὀρέξεις τῶν πολιτευομένων, καὶ μόνον περὶ τῆς ἀπονομῆς τῆς δικαιοσύνης, μόνον ὡς πρὸς τὴν ἀπονομὴν τῶν χαρίτων ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ ἀμφιβολία, διότι οἱ πολιτευόμενοι ἀντέτασσον εἰς τὰς περὶ τούτων αἰτήσεις τῶν διαφερομένων τὴν ἀνάγκην γνωμοδοτήσεως τῶν ἁρμοδίων Ἀρχῶν καὶ ἐπιτροπῶν. Ἀλλ’ ὅταν ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν βλέπει τις σωρείαν χαρίτων, ἃς πάντες ἀποδίδουσιν εἰς τὰς ἐνεργείας τῶν ὑπουργικῶν ὑποψηφίων, ἐκλείπει καὶ ἡ πρὸς τὴν δικαιοσύνην πεποίθησις τῆς κοινωνίας, καὶ ἐπέρχεται ἡ ἐναντία πεποίθησις, ὅτι ἀρκεῖ νὰ ἐπίκεινται ἐκλογαὶ, καὶ νὰ ἔχῃ ὁ κατάδικος προστασίαν ὑπουργικῶν πολιτευομένων, καὶ θὰ ἐπιτύχῃ ἀφεύκτως τὴν ἀπονομὴν τῆς χάριτος. Ἀπέναντι τοιούτων ἀποτελεσμάτων τί πρὸς ἐμὲ, κύριοι, τὸ κατ’ οὐσίαν τυχὸν ὀρθὸν καὶ δίκαιον τῆς ἀπονομῆς τῶν χαρίτων; Ποτὲ Κυβερνήσεις σεβόμεναι ἑαυτὰς καὶ τὰς ὑποχρεώσεις ἑαυτῶν πρὸς τὴν ἀπαραβίαστον τῶν ἐκλογῶν διεξαγωγήν, ποτὲ μέχρι τοῦδε δὲν προέβησαν εἰς τὸ διάβημα, εἰς τὸ ὁποῖον ἡ παροῦσα Κυβέρνησις ἐνόμισεν εὐπρεπὲς νὰ προβῇ. Τώρα, ἀπενεμήθησαν καὶ δικαίως αἱ ἀπονεμηθεῖσαι χάριτες; Εἶναι, κύριοι, ζήτημα, διὰ τὴν ἐξέτασιν τοῦ ὁποίου ἀπαιτεῖται νὰ καταβληθῇ πολὺς κόπος, νὰ ἐξετάσῃ τις περὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν καταδίκων διὰ ποίαν πρᾶξιν καὶ ὑπὸ ποίας περιστάσεις κατηγορήθη, διὰ ποίαν πρᾶξιν κατεδικάσθη, ποία ποινὴ τῷ ἐπεβλήθη, ὁποία ἡ ἀμέσως γενομένη περὶ αὐτοῦ γνωμοδότησις, πόσος χρόνος παρῆλθεν ἔκτοτε· καὶ τότε δύναταί τις νὰ φθάσῃ εἰς συμπέρασμα ἐὰν καλῶς ἢ κακῶς ἀπενεμήθη ἡ χάρις. Ἀλλ’ ἐγὼ οὐδὲ δύναμαι νὰ αἰτιαθῶ τὸν κ. Ὑπουργὸν τῆς Δικαιοσύνης, ὅτι δὲν ἐνέκυψεν εἰς τοιαύτην τινὰ μελέτην, διότι προκειμένου περὶ τόσον μεγάλου ἀριθμοῦ καταδίκων τὸ πρᾶγμα θὰ ἦτο δυσχερὲς, καὶ ἠδύνατο νὰ ἀποδεχθῇ τὰ συμπεράσματα τῶν ἐπιτροπῶν. Ἐκεῖνο διὰ τὸ ὁποῖον τὸν μέμφομαι εἶναι, πῶς ἐτόλμησεν ἐν παραμοναῖς ἐκλογῶν νὰ προβῇ εἰς τὴν ἀπονομὴν τοσούτων χαρίτων. Ἴσως ἐπιχειρήσω καὶ τὴν ἐξέτασιν τὴν ἄλλην, ἵνα ἐκτιμήσω κατὰ πόσον αἱ χάριτες ὀρθῶς καὶ δικαίως καὶ νομίμως ἐδόθησαν. Ἀλλ’ ἐκεῖνο ἐπαναλαμβάνω δι’ ὃ κυρίως κατηγορῶ τοῦ Ὑπουργοῦ, εἶναι ὁ χρόνος, ὃν ἐξελέξατο πρὸς ἐνάσκησιν τοῦ προνομίου τῆς χάριτος, τοῦ ἱερωτάτου ἀληθῶς τῶν προνομίων. Δὲν ἀρκεῖ, κύριε Ὑπουργὲ, ὅτι πράγματι ἐν τῷ δικαίῳ ἀπενείματε χάριτας, ἀλλ’ ὀφείλετε νὰ πείσητε τὴν κοινωνίαν ὅτι μόνον λόγοι δικαιοσύνης προεκάλεσαν αὐτὰς καὶ οὐχὶ πλάγιός τις σκοπὸς ἢ συμφέρον. Δὲν ἐπιχειρῶ νὰ ἐκθέσω τὰ λοιπὰ μέσα, δι’ ὧν ἡ Κυβέρνησις ἐπέδρασεν εἰς τὴν συνείδησιν τῶν ἐκλογέων, τὴν ἀναστάτωσιν τῆς ὑπαλληλίας, τὴν ἀποσύνθεσιν τοῦ στρατοῦ, τὴν ἀπονομὴν τῶν παρασήμων κτλ. κτλ., διότι ἔχω τὴν πεποίθησιν ὅτι ἐνθυμεῖσθε τοὺς λόγους, τοὺς ὁποίους ἐξέθεσα, καὶ τῶν ὁποίων τὴν ἀναίρεσιν δὲν ἤκουσα μέχρι τοῦδε. Ἕτερον, κύριοι, ἀντικείμενον, ὡς πρὸς τὸ ὁποῖον εὑρίσκεται ἐν διαφωνίᾳ ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς, εἶναι τὸ ἀναγόμενον εἰς τὰς ἐξωτερικὰς ἡμῶν σχέσεις. Τὰς σχέσεις ταύτας ἐχαρακτήρισεν ἡ Κυβέρνησις ἐν τῷ Βασιλικῷ λόγῳ ὡς ὁμαλάς. Ὁ τοιοῦτος χαρακτηρισμὸς περιέχει βεβαίως ἀναφορὰν εἰς τὰς προηγηθείσας ἀνωμαλίας, αἵτινες ἤρθησαν ἐκ μέσου· ἀλλὰ τυχόντος λόγου περὶ τῶν ἀνωμαλιῶν τούτων, ἐφρόνει ἡ μειονοψηφία ὅτι ὤφειλον οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους νὰ ἐκδηλώσωσι τὴν λύπην αὑτῶν διὰ τὴν τελευταίαν πρὸς τὴν Ἑλλάδα συμπεριφορὰν τῶν μεγάλων Δυνάμεων, ἀναντιῤῥήτως ἥκιστα συνᾴδουσαν πρὸς τὰ διεθνῆ νόμιμα. Ἐὰν ἡ Ἑλλὰς ἐσκόπει νὰ προβῇ εἰς οἰανδήποτε ἐνέργειαν, εἶναι ἔθνος ἀνεξάρτητον καὶ ἐπρόκειτο νὰ ἐνεργήσῃ ἐπὶ ἰδίῳ κινδύνῳ. Οὐδεὶς λοιπὸν λόγος ἠδύνατο νὰ δικαιολογήσῃ τὴν ἐξάσκησιν ὑλικῆς πιέσεως κατὰ τῆς Ἑλλάδος ἐκ μέρους Δυνάμεων, παρὰ τῶν ὁποίων δικαίως προσεδοκῶμεν ἐντελῶς ἀλλοίαν συμπεριφοράν. Ἀλλὰ καὶ ἕτερον σημεῖον διαφωνίας ὑφίσταται σχετιζόμενον πρὸς τὰς ἀνωμαλίας ἐκείνας. Ἐνόμισεν ἡ μειονοψηφία, ὅτι, τυχόντος λόγου περὶ τῶν ἐξωτερικῶν ἐκείνων ἀνωμαλιῶν, ἐπεβάλλετο εἰς τοὺς ἀντιπροσώπους τοῦ ἔθνους τὸ καθῆκον νὰ μνησθῶσιν ἐν τῇ ἀπαντήσει τοῦ ἡρωϊσμοῦ τοῦ ἐθνικοῦ στρατοῦ, ὅστις κατώρθωσε δι’ ἀπαραμίλλου ἀνδρείας καὶ γενναιότητος νὰ περιορίσῃ κατὰ μέγα μέρος τὰς ἀνωμαλίας τῆς ἐποχῆς ἐκείνης· ὅταν, κύριοι, ἡ Ἑλλὰς ἐδεσμεύετο ὑπὸ τοῦ ἀποκλεισμοῦ, ὅταν ἐπεβάλλετο εἰς αὐτὴν ἡ παραίτησις ἐθνικῆς πολιτικῆς, τὴν ὁποίαν ὁλόκληρον τὸ ἔθνος, οὔτε τῶν σημερινῶν ὑπουργῶν ἐξαιρουμένων, μετ’ ἐνθουσιασμοῦ εἶχεν ἀποδεχθῆ, καὶ ἐφ’ ἧς τόσας γλυκείας καὶ μεγάλας ἐστήριξεν ἐλπίδας· ὅταν τὸ ἔθνος σύμπαν ἔκυπτε μετ’ ἄλγους τὴν κεφαλὴν, οἱ δὲ ἐχθροὶ ἐχλεύαζον αὐτὸ ὡς ἀνάξιον νὰ προβῇ εἰς ἔργα καὶ μόνον διὰ λόγων καὶ θορύβων ἐπιδιῶκον τὴν ἐκπλήρωσιν τῶν πόθων αὐτοῦ, τότε ὁ ἐθνικὸς στρατὸς διὰ τοῦ αἵματος αὐτοῦ ἐξέπλυνε τὸ ὄνειδος, τὸ ὁποῖον προσεκολάπτετο εἰς τὸ μέτωπον τῆς Ἑλλάδος, καὶ ἀναδειχθεὶς ἄξιος τῶν προγόνων καὶ τῶν πατέρων του ἀπέκρουσε τὴν ἐπίβουλον εἰσβολὴν τοῦ ἐχθροῦ ἐξ ἧς τὶς οἶδε τίνες συνέπειαι ἤθελον ἐπέλθει, καὶ ἀνύψωσε τὸ ἐθνικὸν γόητρον. Τὴν εὔφημον μνείαν τῶν γεγονότων τούτων περιέχει τὸ σχέδιον τῆς μειοψηφίας. Καὶ περὶ τῶν οἰκονομικῶν τοῦ Κράτους δὲν εὑρίσκεται ἡ μειοψηφία τῆς ἐπιτροπῆς ἐν πλήρει μετὰ τῶν ἐν τῷ Βασιλικῷ λόγῳ περιεχομένων συμφωνίᾳ. Ἀναγνωρίζει ὅτι ἡ τιμὴ καὶ τὰ συμφέροντα τοῦ ἔθνους ἐπιβάλλουσιν αὐτῷ τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ἐξοφλήσῃ πάσας τὰς ὑποχρεώσεις, τὰς ὁποίας νομίμως ἀνεδέχθη, καὶ ὅτι πρὸς τὸν σκοπὸν τοῦτον ὀφείλει νὰ ὑποβληθῇ εἰς πᾶσαν θυσίαν, ἀλλὰ φρονεῖ συγχρόνως, ὅτι τότε μόνον αἱ θυσίαι δύνανται ν’ ἀγάγωσιν εἰς τὸ ἀποτέλεσμα ἐκεῖνο, ὅταν συνᾴδωσι μὲ τὰς οἰκονομικὰς δυνάμεις καὶ μὲ τοὺς οἰκονομικοὺς πόρους τῆς χώρας. Ἐν τῷ Βασιλικῷ λόγῳ εὑρίσκομεν, ὅτι ἐνδελεχὴς μελέτη ἔπεισε τὴν Κυβέρνησιν, ὅτι ἠδύνατο τὸ Κράτος νὰ ἀναλάβῃ πάσας τὰς θυσίας, αἵτινες εἶναι ἀπολύτως ἀναγκαῖαι πρὸς πραγματοποίησιν τοῦ σκοποῦ· ἀλλὰ δὲν εὐηρεστήθη ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐκθέσῃ τίνες εἰσὶν αἱ μελέται αὐτῆς, καὶ πῶς περιῆλθεν εἰς τοιαῦτα συμπεράσματα. Δὲν ἠδύνατο δυστυχῶς τὰ συμπεράσματα ταῦτα νὰ παραδεχθῇ ἡ μειοψηφία, φρονεῖ μάλιστα τοὐναντίον, ὅτι, ὡς ἔχουσι τὰ πράγματα τῆς ἡμετέρας κοινωνίας, αἱ ἤδη ἐπιβεβλημέναι εἰς τὴν χώραν θυσίαι ἀνῆλθον εἰς τὸν ἀνώτατον ὅρον, ὃν δύναται νὰ ἀνεχθῇ, καὶ τὴν ἰδέαν ταύτην ἐξέθηκεν ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς ἀπαντήσεως. Ἑπομένως μεγάλη ὑπάρχει διαφωνία μεταξὺ τοῦ σχεδίου τῆς μειοψηφίας καὶ τῶν ἐν τῷ Βασιλικῷ λόγῳ ἐκτεθειμένων περὶ τοῦ ἀντικειμένου τούτου. Καὶ ἑτέρα, κύριοι, διαφωνία ὑπάρχει μεταξὺ τῆς γνώμης τῆς μειοψηφίας καὶ τῶν ἐν τῷ Βασιλικῷ λόγῳ ἐκτεθειμένων. Ἐκτίθεται ἐν τῷ Βασιλικῷ λόγῳ, ὅτι ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος, ὅταν ἐψήφιζεν ἦτον ἐν γνώσει τῶν ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὑποβληθέντων οἰκονομικῶν μέτρων· ἐντεῦθεν δὲ ὑποδεικνύεται σιωπηλῶς ὡς συνέπεια, ὅτι οἱ ὑπὸ τοῦ λαοῦ ἐκλεχθέντες ἀνεδέχθησαν τὴν ὑποχρέωσιν νὰ ψηφίσωσι τὰ οἰκονομικὰ μέτρα ὅσα ἡ Κυβέρνησις εἶχεν ὑποβάλει. Δὲν δύναμαι, κύριοι, νὰ πιστεύσω, ὅτι δύναταί τις νὰ ὑποστηρίξῃ τοιαύτην θεωρίαν. Οἱ ἐκλογεῖς, διαθέτοντες τὴν ψῆφον αὐτῶν, ἀποβλέπουσιν εἰς τὴν προσωπικότητα τοῦ ὑποψηφίου, εἰς τὸν χαρακτῆρα αὐτοῦ καὶ τὰ λοιπὰ διανοητικὰ καὶ ἠθικὰ προσόντα, καὶ εἰς τὰς πρὸς τὴν πατρίδα ὑπηρεσίας αὐτοῦ. Σπανίως ἀποβλέπουσι εἰς τὸ σύνολον τῶν πολιτικῶν αὐτοῦ ἀρχῶν ὡς ἀποδεικνύεται καὶ ἐκ τῆς συγχρόνου ἐκλογῆς ἀντιφρονούντων ὑποψηφίων. Οὐδέποτε δὲ δύνανται ν’ ἀποβλέψωσιν οἱ ἐκλογεῖς εἰς ἓν μόνον τῶν ἐν τῇ Πολιτείᾳ ἐκκρεμῶν ζητημάτων, ὅταν πλεῖστα ἄλλα ζητήματα ὑπάρχωσιν ἐφ’ ὧν ὀφείλουσι ν’ ἀποφανθῶσι. Τίς δύναται νὰ βεβαιώσῃ, ὅτι περὶ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων, τὰ ὁποῖα ἡ Κυβέρνησις ὑπέβαλεν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι περὶ τούτων ἐπρόκειτο νὰ ψηφίσῃ ὁ λαὸς τῆς Ἑλλάδος; Ἀλλὰ καὶ ἂν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι οἱ ἐκλογεῖς ἐνέκριναν διὰ τῆς ψήφου των τὰ ὑπουργικὰ οἰκονομικὰ μέτρα, εἶναι τάχα οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους ὑποχρεωμένοι εἰς τὴν τοιαύτην ἐκδήλωσιν τῶν ἐκλογέων; Ἡ ἐντολὴ, κύριοι, τὴν ὁποίαν διὰ τῆς ἐκλογῆς λαμβάνομεν, εἶναι κατὰ τὸ Σύνταγμα ἐντελῶς ἀπεριόριστος. Ἀνήκει εἰς ἡμᾶς νὰ ἐκτιμήσωμεν καὶ μορφώσωμεν τὴν πεποίθησίν μας ἐκ τῶν συζητήσεων ἢ ἐξ ἄλλων μελετῶν καὶ πληροφοριῶν. Ἀντίκειται λοιπὸν καὶ εἰς τὰ πράγματα καὶ εἰς τὸν νόμον νὰ ὑποδεικνύεται εἰς τοὺς βουλευτὰς, ὅτι ἔχουσι καθῆκον νὰ ψηφίσωσι τὰ μέτρα, τὰ ὁποῖα ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, διότι ἐγνώριζον δῆθεν αὐτὰ οἱ ἐκλογεῖς, ὅταν ἐψήφιζον. Ἕνεκα τούτου ἐν τῷ σχεδίῳ τῆς ἀπαντήσεως ῥητῶς λέγει ἡ μειοψηφία, ὅτι οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἔθνους θὰ ἐκτιμήσωσιν ἐπισταμένως τὰ μέτρα τῆς Κυβερνήσεως καὶ θὰ ἀποφασίσωσι πᾶν ὅ,τι συνᾴδει πρὸς τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ τόπου. Ταῦτα, κύριοι, εἶναι, ἐπαναλαμβάνω, τὰ σημεῖα πρὸς τὰ ὁποῖα ἡ μειοψηφία διεφώνησε. Περὶ ἑνὸς ἑκάστου τῶν ἀντικειμένων τούτων καὶ ἰδίως περὶ τῶν οἰκονομικῶν δύναται νὰ γείνῃ εὐρεῖα, εὐρυτάτη συζήτησις. Περιωρίσθην ἁπλῶς νὰ θίξω ταῦτα, ἐὰν δὲ πράγματι δοθῇ χρόνος καὶ εὐκαιρία πρὸς εὐρεῖαν αὐτῶν συζήτησιν, ἐπιφυλάσσομαι νὰ λάβω τὸν λόγον, ἂν τὸ νομίσω ἀναγκαῖον.

§155ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἡ ἀπάντησις εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον εἶναι μία τῶν σπουδαιοτέρων καὶ ἐπισημοτέρων πράξεων τῆς Βουλῆς· διότι, ἀφοῦ ἡ Κυβέρνησις συνοψίζει εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον τὰς ἰδέας αὐτῆς καὶ τὰ φρονήματα ἐπὶ τῶν κυριωτέρων πολιτικῶν ζητημάτων καὶ διὰ νὰ δώσῃ εἰς αὐτὰ περισσοτέραν σημασίαν καὶ βαρύτητα, τὰ θέτει εἰς τὰ χείλη τοῦ Βασιλέως, ἔχει καθῆκον καὶ ἡ Βουλὴ νὰ ἐξετάσῃ πάντα ταῦτα μετὰ τῆς ἀπαιτουμένης ἐμβριθείας καὶ ἀπευθύνῃ πρὸς τὸν ἡγεμόνα τὰς παρατηρήσεις της. Καὶ εἶναι μὲν ἀναντίῤῥητον, ὅτι ἡ ἀπάντησις, ἥτις θέλει καθυποβληθῆ εἰς τὸν ἡγεμόνα, θὰ ἦναι οὐδὲν ἄλλο ἢ μία ἁπλῆ παράφρασις τοῦ Βασιλικοῦ λόγου, διότι ὑποτίθεται, ὅτι τὴν πλειονοψηφίαν τῆς Βουλῆς διευθύνει ἡ Κυβέρνησις, ἀλλὰ δὲν εἶναι τοῦτο λόγος, ὅπως μὴ καὶ ἡ μειονοψηφία ἐκφράσῃ τὰς ἰδέας της, διότι τὰ ἐντεῦθεν λεγόμενα ὑπ’ αὐτῆς γράφονται καὶ ἀναγινώσκονται ὑπὸ τοῦ ὅλου Ἔθνους καὶ βεβαίως δύνανται νὰ φθάσωσι καὶ μέχρι τῶν ὤτων τοῦ Ἡγεμόνος. Διὰ τοῦτο ἡ Ἀντιπολίτευσις νομίζει, ὅτι ἔχει καθῆκον νὰ ἐξετάσῃ καὶ συζητήσῃ ἐν ἐκτάσει καὶ μετὰ τῆς ἀπαιτουμένης ἐμβριθείας τὴν ἀπάντησιν εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον. Ἕνεκα τούτου συνέβησαν ὅσα συνέβησαν σήμερον. Οὐδεὶς πλάγιος λόγος ὑπάρχει, οὐδὲ θέλει τις νὰ παρακωλύσῃ τὰς ἐργασίας τῆς Βουλῆς, ἀλλὰ πάντες ἡμεῖς ἤλθομεν ἐνταῦθα ἀνέτοιμοι πρὸς τὴν συζήτησιν ταύτην, διότι οὔτε χθὲς ἡ Βουλὴ ἀπεφάσισε νὰ ἐπιληφθῇ ἐν τῇ σημερινῇ συνεδριάσει τοῦ ἀντικειμένου, οὐδὲ ἡμερησία διάταξις κατὰ τὸ εἰωθὸς ἀπεστάλη εἰς τὰς οἰκίας μας. Ἐν τούτοις, ἐπειδὴ ἡ πλειονοψηφία ἠθέλησε νὰ προβῇ ἀμέσως εἰς τὴν συζήτησιν, εἴδατε ὅτι ὁ κ. εἰσηγητὴς τῆς μειοψηφίας ἠναγκάσθη νὰ λάβῃ τὸν λόγον, ἀλλ’ ὡς σᾶς εἶπε, ἔθιξε μόνον τὰ ζητήματα, ἐνῷ ἐπεθύμει νὰ τὰ ἐξετάσῃ διὰ μακρῶν. Ὅ,τι ἦτο ἀποφασισμένος νὰ πράξῃ ὁ εἰσηγητὴς τῆς μειονοψηφίας εἴμεθα ἀποφασισμένοι νὰ πράξωμεν καὶ πολλοὶ ἄλλοι. Ἐπειδὴ ὅμως τοῦτο δὲν δύναται νὰ γίνῃ τὴν στιγμὴν ταύτην, διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὴν Βουλὴν νὰ μᾶς δώσῃ τὴν ἀπαιτουμένην εὐκολίαν, ὅπως δυνηθῶμεν καὶ ἡμεῖς νὰ ἐκθέσωμεν τὰς ἰδέας μας ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ἀντικειμένου. Ἐννοεῖτε καὶ σεῖς κάλλιστα, ὅτι, ἀφοῦ ἡ ὥρα ἔφθασεν εἰς τὰς 8 καὶ καθήμεθα ἐνταῦθα ἀπὸ τῆς 2, δὲν εἶναι δυνατὸν σήμερον νὰ προχωρήσωμεν εἰς τὴν συζήτησιν. Παρακαλῶ λοιπὸν νὰ μὴ ἐπιμένητε, ἐκτὸς ἐὰν ἔχητε ἀπόφασιν νὰ προβῆτε εἰς τὴν ψήφισιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον, χωρὶς νὰ δώσητε προσοχὴν εἰς τὴν μειονοψηφίαν.

§156ΠΑΠΑΓΙΑΝΝΑΚΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸ πολλοῦ ὁ κ. Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐσωτερικῶν εἶπεν, ἂς ἀρχίσωμεν τὴν συζήτησιν καὶ διακόπτομεν.

§157ΛΟΜΒΑΡΔΟΣ. Δὲν εἶπον αὐτό.

§158ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὁ κ. Καραπάνος ἔχει τὸν λόγον.

§159Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Καὶ ἐγὼ θὰ ἐπαναλάβω τὴν παράκλησιν τοῦ ἀξιοτίμου βουλευτοῦ ἐκ Μεσσηνίας, ἐὰν εἶναι δυνατὸν αὔριον ἄνευ οὐδεμιᾶς ἄλλης προτάσεως πρὸ τῆς ἡμερησίας διατάξεως νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὴν συζήτησιν τῆς ἀπαντήσεως εἰς τὸν Βασιλικὸν λόγον.

§160ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Ὄχι, ὄχι· σήμερον.

§161Κ. ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐπειδὴ δὲν εἰσακούεται ἡ παράκλησις αὕτη, θέλω ὁμιλήσει. Καὶ πρῶτον ἐπὶ τῶν ἑορτῶν τῆς ἐνηλικιώσεως τοῦ Διαδόχου. Ἐπὶ τοῦ γεγονότος τούτου ὁμοφώνως ἡ Βουλὴ ἐκφράζει τὴν χαρὰν αὐτῆς καὶ ἐν τῇ ἀπαντήσει τῆς μειονοψηφίας καὶ ἐν τῇ ἀπαντήσει τῆς πλειονοψηφίας. Τὸ γεγονὸς ἔχει ἀναντιῤῥήτως μεγάλην ἐθνικὴν σημασίαν. Μετὰ τέσσαρας ὅλους αἰῶνας πρῶτον ἤδη Ἕλλην ἡγεμονόπαις γεννᾶται, ἀνατρέφεται ἐν Ἑλλάδι καὶ ἐν αὐτῇ ζυμώνεται μὲ τὰς ἕξεις καὶ συνηθείας τοῦ τόπου, γνωρίζει τὰς ἀνάγκας καὶ τοὺς πόθους τοῦ ἔθνους του καὶ ὁρκίζεται στρατιωτικὸν ὅρκον, ὅστις σημαίνει ὅτι καὶ τὸ αἷμα αὑτοῦ εἶναι πρόθυμος νὰ χύσῃ πρὸς ὑπεράσπισιν τῶν συμφερόντων καὶ πρὸς ἐκπλήρωσιν τῶν πόθων τοῦ ἔθνους του. Ἀλλὰ δὲν δύναται νὰ διέλθῃ ἀπαρατήρητον ὑπὸ τῆς Ἐθνικῆς Ἀντιπροσωπείας, ὅτι τὸ κόμμα, ὅπερ σήμερον κατέχει τὴν Ἐξουσίαν, ἐπεζήτησεν ἐν τῷ μεγάλῳ τούτῳ ἐθνικῷ γεγονότι κομματικὰς ὠφελείας. Τοῦτο εἶναι λυπηρὸν καὶ ἂν ἀκόμη ἑνὸς μόνου Ἕλληνος δυνηθῇ νὰ τροποποιήσῃ τὴν ἰδέαν, ὅτι ἡ Βασιλεία ἵσταται πολὺ ἄνω τῶν κομματικῶν συμφερόντων, καὶ ὅτι εἶναι τὸ σημεῖον τῆς ἑνότητος πρὸς τὸ ὁποῖον πάντες ἀτενίζομεν καὶ περὶ τὸ ὁποῖον πάντες εὑρισκόμεθα ἡνωμένοι ἐγκαταλιμπάνοντες πᾶν κομματικὸν καὶ πᾶν ἀτομικὸν συμφέρον. Τὸ γεγονὸς ὅμως τοῦτο εἶναι τοσοῦτον μέγα ὑπὸ ἔποψιν ἐθνικὴν, ὥστε νομίζω, ὅτι ὅπως πάντες ἠσθάνθημεν ἐπὶ τῇ στρατιωτικῇ ὁρκοδοσίᾳ τοῦ διαδόχου παλμοὺς ἐθνικῆς χαρᾶς ὡς ἄτομα καὶ ὡς πολῖται, οὕτω καὶ ὡς ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους αἰσθανόμεθα τοὺς αὐτοὺς παλμοὺς, καὶ παραβλέποντες τὴν διαγωγὴν τῆς Κυβερνήσεως ἐκφράζομεν τὴν χαρὰν ἡμῶν δι’ αὐτὸ καὶ διότι ὁ Βασιλεὺς ἀποδίδει αὐτῷ τὴν δέουσαν σημασίαν, ἀναγνωρίζων τὰς ἐκ τῆς ἐθνικῆς ταύτης χαρᾶς ἐπιβαλλομένας τῷ Στέμματι ὑποχρεώσεις. Ὅσον ἀφορᾷ τὸ ζήτημα τῆς ἐφαρμοσθείσης εὐρείας ἐκλογικῆς περιφερείας ὀφείλω νὰ εἴπω ὀλίγας λέξεις καθόσον καὶ ἐγὼ ἐψήφισα ὑπὲρ τοῦ συστήματος τούτου. Ὅτε ἐψήφισα τὸ σύστημα τοῦτο καὶ ἐγὼ ὡς καὶ οἱ πλεῖστοι τῶν ψηφισάντων αὐτὸ καὶ αὐτὴ ἡ Κυβέρνησις ἐπεδιώκομεν τὴν βελτίωσιν τῆς λειτουργίας τῶν κοινοβουλευτικῶν ἡμῶν θεσμῶν. Τὸ σύστημα τῆς εὐρείας περιφερείας τοῦτο ἰδίως ἐσκόπει· ἀλλ’ εἶχον καὶ τότε ὅπως καὶ σήμερον τὴν ἰδέαν ὅτι τὸ σύστημα τοῦτο ἠδύνατο νὰ φέρῃ τὴν βελτίωσιν, τὴν ὁποίαν ἐπιδιώκομεν, μόνον ἐὰν μετεῤῥυθμίζοντο οἱ νομοὶ καὶ γεωγραφικῶς καὶ διοικητικῶς κατὰ τρόπον δυνάμενον νὰ παράσχῃ εἰς αὐτοὺς αὐθυπαρξίαν τινὰ, ἑνότητα συμφερόντων τῶν κατοίκων αὐτῶν καὶ ἐπικοινωνίαν τῶν ἐκλογέων, ἥτις ἤθελε συντελέσει εἰς τὴν ἐκλογὴν βουλευτῶν εὐρυτέρων ἰδεῶν καὶ ὑψηλοτέρων φρονημάτων. Ἐφ’ ὅσον ὅμως δὲν γίνῃ τοιαύτη ἀποκεντρωτικὴ μεταῤῥύθμισις τῶν νομῶν, τὸ σύστημα τοῦτο δὲν δύναται νὰ φέρῃ τὴν βελτίωσιν ταύτην. Ὅπως ἐφηρμόσθη τὸ σύστημα τοῦτο κατὰ τὰς τελευταίας ἐκλογὰς, δὲν εἶναι ἢ συνδυασμὸς στενῶν τοπικῶν συμφερόντων, τὰ ὁποῖα ἐν συνεταιρισμῷ προσπαθοῦσι νὰ ὑπερισχύσωσιν εἰς τὴν ἐκλογικὴν πάλην. Μόνον ὅταν ὁ νομὸς μεταβληθῇ εἰς διοικητικὸν τμῆμα ἔχων καὶ ἰδίαν αὐθυπαρξίαν καὶ ἴδια συμφέροντα, τὰ ὁποῖα νὰ συνδέωσι τοὺς κατοίκους αὐτοῦ καὶ νὰ θέτωσιν αὐτοὺς εἰς διαρκῆ συνάφειαν πρὸς ἀλλήλους, τότε θὰ εἶναι δυνατὸν νὰ ἐκλέγωνται ἐν αὐτῷ πρόσωπα εὐρυτέρων ἰδεῶν καὶ δυνάμενα νὰ συντελέσωσιν εἰς τὴν βελτίωσιν τῆς λειτουργίας τοῦ κοινοβουλευτικοῦ Πολιτεύματος. Εὐχάριστον ἐντύπωσιν ἐπροξένησε καὶ εἰς ἐμὲ ἡ βεβαίωσις, ἥτις δίδεται εἰς τὸ ἔθνος διὰ τοῦ βασιλ. λόγου, ὅτι αἱ σχέσεις ἡμῶν εἶναι ὁμαλαὶ μετὰ τῶν ἄλλων Δυνάμεων. Σήμερον, ὅτε αἱ σχέσεις πολλῶν Κρατῶν θεωροῦνται μᾶλλον ἀνώμαλοι παρὰ ὁμαλαὶ, ἡ διαβεβαίωσις αὕτη τοῦ Βασιλέως εἶναι εὐχάριστος, διότι ἐπιτρέπει εἰς ἡμᾶς νὰ ἀσχοληθῶμεν ἀνετώτερον εἰς τὴν διόρθωσιν τῶν ἐσωτερικῶν ἡμῶν πραγμάτων, καὶ ἰδίως τῶν οἰκονομικῶν. Ὁ βασιλ. λόγος καὶ ἀμέσως καὶ ἐμμέσως διὰ τῆς μνείας, ἣν ποιεῖ τῶν οἰκονομικῶν μέτρων τῆς Κυβερνήσεως, ἀναγνωρίζει ἐκεῖνο ὅπερ πάντες ὁμολογοῦμεν, ὅτι εὑρισκόμεθα ἀπέναντι σπουδαίου οἰκονομικοῦ ζητήματος. Μεταξὺ τῆς ἀναγνωρίσεως ταύτης καὶ τῆς διαβεβαιώσεως, ἣν εὑρίσκομεν ἐν τῷ βασιλ. λόγῳ, ὅτι αἱ οἰκονομικαὶ ἡμῶν δυνάμεις εἰσὶν ἀρκοῦσαι ὅπως παράσχωσιν εἰς τὸ Δημόσιον τὰ μέσα πρὸς θεραπείαν πασῶν τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ εὑρίσκω ὅτι ὑπάρχει ἀντίφασις. Ἐὰν αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τοῦ τόπου εἰσὶν ἀρκοῦσαι ὅπως παράσχωσιν εἰς τὸ Δημόσιον τὰ πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ ἀπαιτούμενα μέσα, τότε δὲν ὑπάρχει οἰκονομικὸν ζήτημα· δυστυχῶς ὅμως νομίζω, ὅτι ἡ αἰσιόδοξος αὕτη ἰδέα δὲν εἶναι σύμφωνος μὲ τὰ πράγματα, θεωρῶ μάλιστα λυπηρὰν τὴν τοιαύτην αἰσιοδοξίαν, διότι πιστεύω ὅτι ἂν ἐφησυχάσωμεν αἰσιοδοξοῦντες δὲν θὰ σκεφθῶμεν θετικώτερον καὶ πρακτικώτερον περὶ τῆς λύσεως τοῦ ὑφισταμένου οἰκονομικοῦ ζητήματος καὶ δὲν θὰ φροντίσωμεν ἐγκαίρως νὰ ἀποφύγωμεν τὰ μεγάλα κακὰ, τὰ ὁποῖα μᾶς ἀπειλοῦσιν. Ἡ αἰσιόδοξος φράσις ὅτι αἱ ἀνάγκαι ἡμῶν δὲν εἶναι ὑπέρτεραι τῶν οἰκονομικῶν δυνάμεων τῆς χώρας, μοὶ ἐνθυμίζει μίαν ἱστορικὴν φράσιν λεχθεῖσαν εἰς δυστυχεῖς περιστάσεις μεγάλου φιλικοῦ ἔθνους, ἐν ἐποχῇ μεγάλων ἐθνικῶν αὐτοῦ δυστυχημάτων. Τὸ Γαλλικὸν Ἔθνος κατὰ τὸν γαλλογερμανικὸν πόλεμον, ὅτε ὑπέστη τὰς πρώτας ἥττας, κατελήφθη ὑπὸ τῆς αἰσιοδόξου ἰδέας, ὅτι θὰ δυνηθῇ διὰ τῆς ἐντάσεως τῶν ἐνεργειῶν αὐτοῦ νὰ ἐπανορθώσῃ τὰς ἥττας ταύτας. Εἰς τὰς διαπραγματεύσεις δὲ περὶ ἀμέσου εἰρήνης, αἵτινες ἐγένοντο τῇ μεσολαβήσει ἄλλων Δυνάμεων, ἡ αἰσιοδοξία αὕτη ἐξεδηλώθη ἐκ τῆς φράσεως τοῦ Ἰουλίου Φάβρ «pas un pouce de notre territoir, pas une pierre de nos forteresses.» «Μήτε σπιθαμὴν τῆς χώρας ἡμῶν, μήτε λίθον τῶν φρουρίων μας.»

§162ΕΙΣ ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ. Φράσις ἔντιμος.

§163ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Βεβαίως ἐντιμοτάτη καὶ ὡς τοιαύτη ἠλέκτρισε καὶ ἐνεθουσίασε τὸ Γαλλικὸν Ἔθνος, ἀλλὰ δυστυχῶς ἐγένετο ἀφορμὴ νὰ ἀπολέσῃ ἡ Γαλλία μίαν ἔτι ἐπαρχίαν, νὰ πληρώσῃ πολεμικὴν ἀποζημίωσιν ἐκ 2½ δισεκατομμυρίων περιπλέον καὶ νὰ πάθῃ πλείστας ἄλλας καταστροφάς. Τὸ ἀπεύχομαι, ἀλλὰ φοβοῦμαι μήπως καὶ ἡ αἰσιόδοξος φράσις τοῦ βασιλικοῦ λόγου, ἥτις σήμερον ἠλεκτρίζει τοὺς αἰσιοδοξοῦντας, γίνῃ ἀφορμὴ ἀπωλείας τῆς οἰκονομικῆς ἡμῶν πίστεως καὶ τιμῆς. Οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ μὴ ἐπιθυμῶν τὴν ἀνελλιπῆ ἀπότισιν τῶν ὀφειλῶν τοῦ Δημοσίου. Δὲν ἀρκεῖ ὅμως ἡ ἐπιθυμία αὕτη, ἀπαιτοῦνται καὶ τὰ ἀναγκαῖα μέσα. Ἀλλὰ αἱ παραγωγικαὶ δυνάμεις τοῦ Ἔθνους ἡμῶν δύνανται νὰ παράσχωσι τὰ μέσα ταῦτα; Τοῦτο ἂς ἐξετάσωμεν. Δὲν ἔχομεν τὰς ἀναγκαίας στασιστικὰς ὅπως ἐξετάσωμεν τὸ ζήτημα τοῦτο, καθ’ ὅν τρόπον δύναται νὰ ἐρευνηθῇ ἐν ἄλλοις Ἔθνεσιν. Ἔχομεν ὅμως διδόμενά τινα ἀρκούντως θετικὰ, τὰ ὁποῖα δύνανται νὰ μᾶς γνωρίσωσι μέχρι βαθμοῦ τινος τὸ μέτρον τῶν Οἰκονομικῶν ἡμῶν δυνάμεων. Ἔχομεν τὴν οἰκονομικὴν ἡμῶν ἱστορίαν τῶν τελευταίων ἐτῶν καὶ τὴν γνωστὴν κατὰ τὸ μᾶλλον καὶ ἧττον εἰς πάντα ἡμᾶς οἰκονομικὴν κατάστασιν τῆς κοινωνίας. Ἡ ἱστορία τῶν πέντε τελευταίων ἐτῶν εἶναι διδόμενον, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν νὰ μὴ παρίδωμεν· ὀφείλει ἰδίως ἡ Κυβέρνησις, ἡ ὁποία σκέπτεται ὑπευθύνως περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν νὰ μὴ παρίδῃ τοῦτο. Τὰ ἔτη ταῦτα εἶναι ἔτη φορολογίας συνήθους καὶ τακτικῆς· ἀπὸ τοῦ 1882 τὸ Δημόσιον πιέζεται ἀπὸ τὰς αὐτὰς σχεδὸν ἀνάγκας, ὑφ’ ὧν πιέζεται καὶ σήμερον. Ἀπὸ τότε ἔχει δαπάνας καὶ ὑποχρεώσεις ἀνωτέρας τῶν δυνάμεών του καὶ ζητεῖ διὰ τῆς αὐξήσεως τῆς φορολογίας νὰ αὐξήσῃ τὰ ἔσοδά του. Ἀπὸ τοῦ 1882 καὶ αἱ Κυβερνήσεις καὶ αἱ Βουλαὶ οὐδὲν ἄλλο πράττουσι σχετικῶς πρὸς οἰκονομικὰ ἡμῶν εἰμὴ νὰ προσθέτωσι φόρους καὶ νὰ ζητῶσι τὴν ἐξεύρεσιν τρόπου καταλλήλου πρὸς εἴσπραξιν ὅσον οἷόν τε περισσοτέρων χρημάτων. Ποῖα δὲ εἶναι τὰ ἀποτελέσματα τῆς τοιαύτης ἐνεργείας τῶν Κυβερνήσεων καὶ τοῦ Κοινοβουλίου ἐντὸς τῶν πέντε τούτων ἐτῶν; Τὸ ἔθνος δὲν ἠδυνήθη νὰ δώσῃ εἰς τὸ Δημόσιον ἢ 60 ἑκατομμύρια περίπου κατ’ ἔτος. Ἑξήκοντα ἑκατομμύρια ἐπέτρεψαν εἰς τὸ ἔθνος αἱ οἰκονομικαὶ αὐτοῦ δυνάμεις νὰ δώσῃ εἰς τὸ Κράτος πρὸς θεραπείαν τῶν ἀναγκῶν αὐτοῦ. Δὲν εἶναι ἡ φορολογία, δὲν εἶναι ὁ τρόπος τοῦ φορολογεῖν, ὅστις δύναται νὰ παράσχῃ εἰς τὸ Κράτος τοὺς ἀναγκαίους αὐτῷ πόρους Τοὺς πόρους τούτους παρέχουσιν αὐτῷ αἱ οἰκονομικαὶ δυνάμεις τοῦ τόπου. Ἐὰν τὸ ἔθνος δὲν ἔχει ἀρκούσας οἰκονομικὰς δυνάμεις, δὲν θὰ δυνηθῇ νὰ βαστάσῃ τὰ ἐπ’ αὐτοῦ διὰ τῆς φορολογίας ἐπιβαλλόμενα βάρη, ὅπως καὶ πᾶς ἄνθρωπος δὲν δύναται νὰ βαστάσῃ πλειότερα τῶν δυνάμεων αὐτοῦ βάρη. Ἐνθυμοῦμαι ὅτι πρό τινων ἐτῶν ἐν Παρισίοις ἰατρός τις ἐφαντάσθη, ὅτι ἀνεκάλυψε τὸν τρόπον, διὰ τοῦ ὁποίου εἷς ἄνθρωπος φέρων συνήθως ἐπὶ τῶν ὤμων αὐτοῦ βάρος 100 χιλιογράμμων δύναται νὰ φέρῃ 200 ἢ 250 χιλιόγραμμα διὰ τῆς διανομῆς αὐτῶν ἐπὶ ὅλου τοῦ σώματός του. Ἐγένετο τὸ πείραμα ἐπί τινος ἀχθοφόρου. Ἐτέθησαν ἐπ’ αὐτοῦ τὰ 100 χιλιόγραμμα, ἅτινα συνήθως ἔφερεν ἐπὶ τῶν ὤμων του, ἅμα δὲ προσετίθεντο ἕτερα, ὁ ἀχθοφόρος ᾐσθάνετο τὰς δυνάμεις του ἐκλειπούσας καὶ ἤθελε συντριβῆ, ἐὰν οἱ περιεστῶτες δὲν ἐμπόδιζον τὸν ἐφευρέτην ἰατρὸν νὰ ἐφαρμόσῃ μέχρι τέλους τὸ πείραμά του. Τὸ αὐτὸ δυνάμεθα νὰ εἴπωμεν καὶ περὶ τῶν οἰκονομικῶν παντὸς ἔθνους. Ὅταν τὸ Ἔθνος δὲν δύναται νὰ φέρῃ περισσότερα οἰκονομικὰ βάρη, δι’ οἱουδήποτε τρόπου καὶ ἄν θελήσητε νὰ διανείμητε τὰ βάρη ταῦτα, δὲν θὰ κατορθώσητε νὰ ἐπιβάλλητε ταῦτα χωρὶς νὰ συντρίψητε τὰς παραγωγικὰς αὐτοῦ δυνάμεις. Ἡ οἰκονομικὴ ἱστορία τῶν πέντε τελευταίων ἐτῶν μᾶς δεικνύει, ὅτι τὸ βάρος τῶν 60,000,000 περίπου εἶναι ἐκεῖνο τὸ ὁποῖον δύναται νὰ φέρῃ τὸ ἡμέτερον Ἔθνος· ἡ οἰκονομικὴ κατάστασις τῆς κοινωνίας εἶναι γνωστὴ εἰς πάντας· ἡ μικρὰ ἡμῶν βιομηχανία κατέπεσεν· ὁ ἀμφιβάλλων δὲ δύναται νὰ καταβῇ εἰς Πειραιᾶ, τὴν πρώτην ἡμῶν βιομηχανικὴν πόλιν, ἵνα ἰδῇ εἰς ποίαν κατάστασιν εὑρίσκεται αὕτη· ἡ γεωργία ἡμῶν ἔπαθε μεγάλας συμφοράς· ἄς ἐρωτηθῶσιν οἱ ἀξιότιμοι ἀντιπρόσωποι τῆς Θεσσαλίας, ἥτις ἄλλοτε ἐξήγαγε σπουδαῖα ποσὰ γεννημάτων, ἵνα σᾶς εἴπωσιν ἂν σήμερον οἱ κάτοικοι ἐν Θεσσαλίᾳ δὲν ζῶσι πωλοῦντες τὰ εὐτελῆ αὐτῶν ἔπιπλα πρὸς ἀγορὰν γεννημάτων, ἐρχομένων ἐκ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Καὶ αὐτὸ τὸ πλούσιον ἡμῶν προϊὸν, ἡ σταφὶς, εἰς ποίαν εὑρίσκεται κατάστασιν; μολονότι ἡ τελευταία παραγωγὴ ἦτο καλὴ, ἐρωτήσατε τοὺς σταφιδοκτήμονας ἄν ἠδυνήθησαν νὰ θεραπεύσωσι τὰς ἰδιωτικὰς αὑτῶν ἀνάγκας καὶ νὰ πληρώσωσι τοὺς τόκους τῶν χρεῶν των. Σκεπτόμενοι περὶ τῶν οἰκονομικῶν ἡμῶν δὲν ἐπιτρέπεται νὰ παρίδωμεν τὴν τοιαύτην κατάστασιν τῆς κοινωνίας ἡμῶν καὶ τὴν ἱστορίαν τὴν οἰκονομικὴν τῶν τελευταίων ἐτῶν. Ὅ,τι δήποτε καὶ ἂν νομοθετήσωμεν, τὴν θέσιν τοῦ τόπου δὲν δυνάμεθα νὰ τὴν μεταβάλωμεν. Ἀλλὰ εἶναι τοῦτο τὸ μόνον ἐμπόδιον τῆς πραγματοποιήσεως τῶν αἰσιοδόξων ἰδεῶν, ἃς βλέπομεν ἐν τῷ Βασιλικῷ λόγῳ καὶ τὰς ὁποίας πρεσβεύει ἡ Κυβέρνησις; οὐχί. Εἰς τοῦτο προστίθεται καὶ ἡ νομισματικὴ καὶ συναλλαγματικὴ ἡμῶν κατάστασις. Εὑρισκόμεθα ἐν πλήρει νομισματικῇ ἀσθενείᾳ ἕνεκα τῆς ἀναγκαστικῆς κυκλοφορίας. Αἱ συναλλαγματικαὶ ἡμῶν σχέσεις μετὰ τῶν ξένων ἐθνῶν, ἄν δὲν εἶναι παθητικαί, βεβαίως δὲν εἶναι ἐνεργητικαί· μόλις εὑρισκόμεθα εἰς ἰσοζύγιον· ἡ ἐξαγωγή μας μόλις δύναται νὰ ἰσοφαρίσῃ τὴν εἰσαγωγὴν καὶ σκεπάσῃ τὰς ἐξ αὐτῆς ἀπαιτουμένας πληρωμάς. Ἀπόδειξιν τρανωτάτην ἔχομεν τὴν θέσιν καὶ τὴν τιμὴν τοῦ συναλλάγματος. Ἡ ἀναγκαστικὴ κυκλοφορία σήμερον δὲν ὑπερτερεῖ κατὰ πολὺ τὰς ἀνάγκας τῆς ἐσωτερικῆς συναλλαγῆς. Καὶ ἄν δὲν ὑπερτερῇ κατά τι, βεβαίως δὲν εἶναι τοῦτο ἡ κυρία ἀφορμὴ τῆς ὑψώσεως τοῦ συναλλάγματος εἰς τὴν σημερινὴν αὐτοῦ τιμήν. Κυρία ἀφορμὴ εἶναι αἱ ἐμπορικαὶ καὶ συναλλαγματικαὶ ἡμῶν σχέσεις μετὰ τοῦ ἐξωτερικοῦ. Τὸ ἀποτέλεσμα δὲ τοῦτο βλέπομεν σήμερον, ὅτε ἡ Κυβέρνησις δὲν ἔκαμε χρῆσιν ἐσωτερικοῦ συναλλάγματος πρὸς πληρωμὴν τοῦ ὅλου τῶν εἰς τὸ ἐξωτερικὸν χρεῶν τοῦ Δημοσίου, εὑροῦσα μέγα μέρος αὐτοῦ διὰ συνδυασμοῦ τραπεζιτικοῦ, ὃν ἔκαμεν ἐπὶ τῇ βάσει τῶν λειψάνων τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων. Τί θέλει συμβῆ ἄν ποτε ἡ Κυβέρνησις θελήσῃ διὰ τῶν εἰσπράξεων τοῦ Δημοσίου ν’ ἀγοράσῃ ὁλόκληρον τὸ ποσὸν τοῦ συναλλάγματος, οὗ τινος θὰ ἔχῃ ἀνάγκην διὰ τὰς ἐξωτερικὰς αὐτῆς πληρωμὰς, καὶ θέσῃ εἰς κυκλοφορίαν τὸ ποσὸν τῶν τραπεζικῶν γραμματίων, τὸ ὁποῖον σήμερον εὑρίσκεται εἰς πίστιν της παρὰ ταῖς Τραπέζαις; Ἀφίνω εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἀσχολοῦνται περὶ τὰ τραπεζιτικὰ, νὰ φαντασθῶσιν εἰς ποίαν τιμὴν δύναται νὰ φθάσῃ τὸ συνάλλαγμα ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει. Ἴσως καὶ διὰ τὸ προσεχὲς τοκομερίδιον θὰ εἶνε δυνατὸν νὰ κάμωμεν συνδυασμόν τινα ἐπὶ τῶν λειψάνων τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομμυρίων, δι’ οὗ νὰ πληρώσωμεν τὰ εἰς τὸ ἐξωτερικὸν ὀφειλόμενα χωρὶς νὰ λάβωμεν ἀνάγκην ν’ ἀποῤῥοφήσωμεν ὁλόκληρον τὸ ἐσωτερικὸν συνάλλαγμα. Τὰ σήμερον μένοντα λείψανα τοῦ δανείου τῶν 170 ἑκατομ. δύνανται ἴσως νὰ δώσωσι 9 ἢ 10 ἑκατομμύρια· ἀλλ’ ὅταν ταῦτα λείψωσι, πῶς θὰ πληρωθῇ τὸ τοκομερίδιον;

§164ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Εἴπατε πρὶν ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν ἠγόρασε συνάλλαγμα;

§165ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Εἶπον ὅτι δὲν ἠγόρασε τὸ ὅλον τοῦ διὰ τὸ ἐξωτερικὸν ἀναγκαίου αὐτῇ συναλλάγματος.

§166ΣΙΜΟΠΟΥΛΟΣ. Πόθεν τὸ ἐξάγετε; (Διάλογος μεταξὺ Καραπάνου καὶ Σιμοπούλου).

§167ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Δὲν πρόκειται ἤδη νὰ συζητήσωμεν τὰς λεπτομερείας τοῦ ζητήματος τούτου. Ἐγὼ τοὐλάχιστον εἰμὶ εἰς ἀπορίαν πῶς θὰ πληρώσωμεν τὰ ἐξωτερικά μας χρέη, πῶς θὰ εὕρωμεν τὸ δι’ αὐτὸ ἀναγκαῖον συνάλλαγμα χωρὶς νὰ στειρεύσωμεν τὰς ἐν τῷ ἐσωτερικῷ πηγὰς αὐτοῦ, ὅτε θὰ ἐξαντλήσωμεν καὶ τὸ τελευταῖον λείψανον τῶν 170 ἑκατομμυρίων. Θὰ κάμωμεν νέον δάνειον; Ἀλλὰ δανειζόμενοι ὑπὸ τοὺς ὅρους, ὑπὸ τοὺς ὁποίους δυνάμεθα σήμερον νὰ δανεισθῶμεν, θὰ εὐρύνωμεν τὸ οἰκονομικὸν βάραθρον, ἐπὶ τοῦ χείλους τοῦ ὁποίου ἱστάμεθα. Καὶ ἡ οἰκονομικὴ καὶ ἡ νομισματικὴ ἡμῶν κατάστασις μὲ θέτουσιν εἰς τὴν ἀδυναμίαν νὰ παραδεχθῶ ὅτι εἶνε δυνατὴ ἡ πραγματοποίησις τῶν αἰσιοδόξων ἰδεῶν τῆς Κυβερνήσεως. Ἂν εἶχον οὐχὶ τὴν πεποίθησιν, ἀλλὰ μόνον τὴν ἐλπίδα ὅτι ἐκ τῶν πόρων τοῦ ἔθνους ἠδυνάμεθα ν’ ἀνταποκριθῶμεν εἰς ὅλας ἡμῶν τὰς ἀνάγκας, οὐ μόνον δὲν ἤθελον πολεμήσει τὸ σύστημα τῆς Κυβερνήσεως, ἀλλὰ ἤθελον ὑποστηρίξει αὐτό. Δυστυχῶς δὲν ἔχω μήτε μικρὰν τοιαύτην ἐλπίδα· ἀπεναντίας, διαβλέπω ὡς τελικὸν ἀποτέλεσμα τῆς πορείας ταύτης τὸ ὅτι μοιραίως θὰ φθάσωμεν εἰς τὴν ἀπότομον ἀδυναμίαν τῆς ἐκπληρώσεως τῶν ὑποχρεώσεών μας, διαβλέπω ὅτι ἀργὰ ἢ τάχιον, καὶ μᾶλλον ταχέως παρὰ ἀργὰ, θὰ φθάσωμεν εἰς θέσιν μὴ ἐπιτρέπουσαν ἡμῖν τὴν ἀνελλιπῆ ἀπότισιν τῶν ὀφειλῶν ἡμῶν. Ἕνεκα τούτου θεωρῶ ἐπιβαλλομένην εἰς ἡμᾶς τὴν ὑποχρέωσιν ν’ ἀντιμετωπίσωμεν ἀπὸ τοῦδε κακὸν, ὅπερ μᾶς ἐπαπειλεῖ, καὶ νὰ μὴ περιμένωμεν ὅπως ἐπιβληθῇ εἰς ἡμᾶς τοῦτο· ἀντιμετωπίζοντες αὐτὸ ἀπὸ σήμερον, θὰ δυνηθῶμεν νὰ μετριάσωμεν τὰ ἀποτελέσματα αὐτοῦ. Ἀναμένοντες ὅμως νὰ μᾶς ἐπιβληθῇ τοῦτο μοιραίως καὶ δι’ ἀποτόμου ἀδυναμίας, δὲν θὰ δυνηθῶμεν νὰ προλάβωμεν οὐδὲν ἐκ τῶν ὀλεθρίων αὐτοῦ ἀποτελεσμάτων. Τὰ οἰκονομικὰ ἡμῶν μέτρα ὀφείλομεν νὰ τὰ στηρίξωμεν ἐπὶ τῶν πραγμάτων. Τὰ πράγματα δὲ εἰσὶ τόσον ἰσχυρὰ ὥστε ἐπιβάλλονται οὐ μόνον εἰς ἡμᾶς τοὺς μὴ αἰσιοδοξοῦντας ἀλλὰ καὶ εἰς τοὺς αἰσιοδοξοῦντας καὶ εἰς αὐτὴν τὴν Κυβέρνησιν, ἥτις μόλην τὴν δήλωσίν της ὅτι δὲν θὰ θίξῃ τὰ συμπεφωνημένα, οὐχ ἧττον πιεσθεῖσα ὑπὸ τῶν πραγμάτων ἔθιξεν αὐτὰ διὰ τῆς μετατροπῆς τῶν δανείων τῶν 25 καὶ τῶν 4 ἑκατομμυρίων, ἣν προτείνει.

§168ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ κρίνετε, ὅ,τι δὲν ἐπράξαμεν.

§169ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Ἐν τῇ μετατροπῇ τῶν δανείων τῶν 25 καὶ τῶν 4 ἑκατομ. λέγετε εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ κατόχους αὐτῶν, ὅτι θέλετε πληρώσει τόσον τὸ χρεώλυτρον ὡς καὶ τοὺς τόκους εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια ἐὰν δὲν στέρξωσι νὰ λάβωσιν ἀμέσως τὸ κεφάλαιον τῶν ὁμολογιῶν των εἰς τραπεζικὰ ὡσαύτως γραμμάτια. Τοῦτο δὲν δύνασθε νὰ εἰπῆτε χωρὶς νὰ θίξετε τὰ συμπεφωνημένα, διότι ὁ νόμος τοῦ 1867 ῥητῶς θέτει εἰς βάρος τοῦ Δημοσίου πᾶσαν ἐκ τοῦ συναλλάγματος ζημίαν καὶ ὑπόσχεται εἰς τοὺς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ μετασχόντας ὅτι θὰ πληρώνωνται διὰ τοῦ ἰδίου νομίσματος διὰ τοῦ ὁποίου μετέσχον εἰς τὸ δάνειον· ἀναγκάζοντες σήμερον αὐτοὺς νὰ ἐπαναλάβωσι τὸ κεφάλαιον τῶν ὁμολογιῶν των εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια, ἐπιβάλλετε εἰς αὐτοὺς ἀπώλειαν 30% καὶ θίγετε τὰ μετ’ αὐτῶν συμπεφωνημένα.

§170ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡμεῖς λέγομεν εἰς τοὺς πιστωτὰς ἔλθετε νὰ πληρωθῆτε εἰς τὸ νόμισμα εἰς τὸ ὁποῖον ἔχετε τὸ δικαίωμα νὰ πληρωθῆτε· ἄλλως, ὑπόκεισθε εἰς τὴν μετατροπήν· καὶ ἂν ὀφείλωμεν νὰ πληρώσωμέν τινας εἰς χρυσὸν, θὰ τοὺς πληρώσωμεν εἰς χρυσόν· ἄλλως, εἰς τραπεζικὰ γραμμάτια· οὐδέποτε δὲ θέλομεν ἀρνηθῆ τὴν πραγματοποίησιν οἱασδήποτε ὑποχρεώσεως· ἡ ἀπότισις ὅμως θέλει γίνει εἰς ἐκεῖνο τὸ νόμισμα τὸ ὁποῖον ὀφείλεται ἐκ τῆς συμβάσεως. Ἔχομεν τὸ δικαίωμα δὲ προσφέροντες τὸ κεφάλαιον, τὸ ὁποῖον ὀφείλομεν, νὰ εἴπωμεν ὅτι δεχόμεθα νὰ ἐξακολουθήσῃ τὸ χρέος, ἀλλὰ τροποποιούμενον οὕτως, ἀλλὰ περὶ τοιαύτης τροπῆς δὲν πρόκειται ἤδη νὰ συζητήσωμεν.

§171ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Οἱ κάτοχοι τῶν δανείων ἐν Τεργέστῃ, Ὀδησσῷ κλπ. θὰ πληρωθῶσιν εἰς χρυσόν;

§172ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Θὰ πληρωθῶσιν εἰς ἐκεῖνο τὸ νόμισμα, τὸ ὁποῖον ὀφείλεται ἐκ τῆς συμβάσεως.

§173ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Τοιαύτη ὅμως ἰδέα δὲν ἐξάγεται ἐκ τοῦ ὑποβληθέντος νομοσχεδίου· ἐὰν ὑπῆρχε τοιαύτη ἰδέα δὲν ἔπρεπε νὰ ἐγγράψετε εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ὁλόκληρον τὸ ποσὸν, ὅπερ ὑπολογίζετε ὡς ἐλάττωσιν ἐκ τῆς μετατροπῆς τῶν δανείων τούτων.

§174ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Τὸ ζήτημα δὲν δύναται νὰ ἐγερθῇ παρὰ εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐνεγράφησαν ἐκτὸς τῆς Ἑλλάδος, οὐχὶ δὲ εἰς ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι ἠγόρασαν κατόπιν ἢ σήμερον ἐκ τῶν ἀποκτησάντων ὁμολογίας δι’ ἐγγραφῆς ἐν τῷ ἐξωτερικῷ. Αἱ σκέψεις σας ἀφορῶσιν εἰς τοὺς ἐγγραφέντας κατὰ τὴν ἐποχὴν τῆς ἐκδόσεως, καὶ τὸ ποσὸν εἶναι μικρὸν, δὲν δύναται ἄρα νὰ ἔχῃ τὸ ἀποτέλεσμα, τὸ ὁποῖον ἀνεφέρετε.

§175ΚΑΡΑΠΑΝΟΣ. Θὰ συζητήσωμεν τοῦτο ἐν καιρῷ τῷ δέοντι. Ὁπωσδήποτε ὅμως τὸ νομοσχέδιον, ὅπερ ὑπεβάλετε, εἶναι ἀποτέλεσμα τῆς πιέσεως τῶν πραγμάτων, ἥτις σᾶς ἠνάγκασε νὰ ζητήσητε πόρους καὶ ἐν τῇ ἐκτελέσει τῶν ὑποχρεώσεων τοῦ Δημοσίου πρὸς τοὺς δανειστὰς αὐτοῦ.

§176ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἐγὼ ἔλαβον τὸ θάῤῥος νὰ σᾶς διακόψω διότι δὲν ἤθελον νὰ πιστευθῇ ὅτι ἐπρόκειτο ἡ Κυβέρνησις ν’ ἀθετήσῃ ὑποχρεώσεις. Ὡς πρὸς τὰ λοιπὰ εἶσθε κύριος νὰ ἐξακολουθήσετε τὴν σειράν τῶν σκέψεών σας.

§177ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Αὔριον, κύριε Πρόεδρε.

§178ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Λύεται ἡ συνεδρίασις Ὥρᾳ 8½ μ. μ.