1886.11.04

§0ΣΥΝΕΔΡΙΑΣΙΣ 31

τῆς 4 Νοεμβρίου 1886.

(Τρίτη).

Ὥρᾳ 3 μ. μ.

(Εὑρεθείσης ἐν ἀπαρτίᾳ τῆς Βουλῆς, ἀνεγνώσθησαν τὰ πρακτικὰ τῆς προτεραίας).

§1ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ὑπάρχει ἀντίῤῥησις ἐπὶ τῶν πρακτικῶν;

§2ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὰ πρακτικὰ εἶναι συντεταγμένα καὶ διεστραμμένα ἀκατανοήτως. Ἐγὼ εἶπον ῥητῶς, ὅτι «τὸ προνόμιον τῆς μὴ καταδιώξεως»: ἐδῶ λέγει «τῆς μὴ ποινικῆς καταδιώξεως», τὸ ὁποῖον δὲν σημαίνει τίποτε. Καὶ ἀλλοῦ εἶναι ἓν δὲν, τὸ ὁποῖον δὲν ἔχει νόημα.

§3ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. Αὐτὸ διωρθώθη· ἀλλὰ τὸ ἄλλο εἶναι ὀρθόν.

§4ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Τὸ Σύνταγμα δὲν κάμνει διάκρισιν· ἄλλως, αὐτὴ εἶναι ἡ ἰδέα μου. Θὰ κάμωμεν ἔγγραφον διόρθωσιν ἔπειτα.

§5ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὰ πρακτικὰ κυροῦνται. Ἐμποροί τινες ἐκ Βόλου παραπονοῦνται κατὰ τῶν ὑποβληθέντων εἰς τὴν Βουλὴν φορολογικῶν νομοσχεδίων καὶ ἰδίως κατὰ τοῦ τελωνιακοῦ δασμολογίου.

§6ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νὰ τυπωθῇ ἡ ἀναφορά.

§7ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κάτοικοι διαφόρων χωρίων τῆς ἐπαρχίας Ἠλείας αἰτοῦνται ὅπως χορηγηθῇ εἰς αὐτοὺς βοήθημα, ὡς παθόντας ἐκ τῆς καταπεσούσης κατὰ τὸν μῆνα Ἰούλιον χαλάζης. (Ἀναγινώσκεται ἡ ἀναφορά).

§8ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐγκρίνει ἡ Βουλὴ νὰ συστηθῇ ἡ ἀναφορά;

§9ΠΟΛΛΟΙ. Μάλιστα.

§10ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄλλοι τινὲς ζητοῦν δι’ ἀναφορᾶς ὅπως καταργηθῇ ἡ προσωπικὴ κράτησις. Ὁ ἀγωνιστὴς τοῦ 1821 Νικόλαος Παπαδόπουλος ἀπευθύνει ἀναφορὰν πρὸς τὴν Βουλήν.

§11ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Χιλιάκις ἦλθεν αὐτὸ τὸ ζήτημα, καὶ ἄλλοτε ἐφάνη πρόθυμος καὶ ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὥστε εἶναι καιρὸς νὰ τελειώσῃ.

§12ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Ἢ ζῇ ἢ δὲν ζῇ αὐτὸς ὁ ἄνθρωπος.

§13ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Εἶναι ἀληθὲς τὸ λεχθὲν παρὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Λακεδαίμονος, ὅτι καὶ ἐγὼ πολλάκις ἐξέφρασα γνώμην ἵνα γείνῃ τι ὑπὲρ τοῦ ἀγωνιστοῦ τούτου, μάλιστα καὶ συνέπραξα μετὰ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Λακεδαίμονος εἰς τὴν ὑποβολὴν νομοσχεδίου τινὸς ὑπὲρ αὐτοῦ. Καὶ τὸ νομοσχέδιον ἐκεῖνο ἀναδιασκευασθὲν θὰ ὑποβάλω ἤδη ὡς νομοσχέδιον Κυβερνητικόν. Δι’ αὐτοῦ ἐπιτρέπεται, ἵνα μετατίθενται ἀπὸ τῆς ἐπιτίμου φάλαγγος εἰς τὴν ἐνεργὸν ἀνὰ εἷς κατόπιν τεσσάρων ἑκάστοτε μεταθέσεων ἀπὸ τῆς προικοδοτημένης εἰς τὴν ἐνεργόν. Ὁ μόνος τρόπος, δι’ οὗ ἠδυνάμεθα νὰ ἐξασφαλισθῶμεν κατὰ καταχρήσεων, ἦτο οὗτος, διότι οὕτω δὲν διατρέχομεν τὸν κίνδυνον νὰ ἴδωμεν μέγαν ἀριθμὸν ἐπιτίμων φαλαγγιτῶν, τέως ἀγνώστων, αἴφνης ἀναφαινομένων καὶ ζητούντων ἵνα ἀπολαύσωσι τοῦ εὐεργετήματος τοῦ νόμου. Ὁ κίνδυνος τοιαύτης ἐπιδρομῆς ἐμπόδισε μέχρι σήμερον τὴν ψήφισιν νομοσχεδίου τοιούτου, τοσούτῳ μᾶλλον, καθ’ ὅσον οἱ ἐπίτιμοι βαθμοὶ δὲν ἀπενεμήθησαν ἐξ ὑπαρχῆς, ἤτοι ἐπὶ τῇ συστάσει τῆς φάλαγγος, ἀλλὰ βραδύτερον, καὶ εἶναι ἀμφίβολα τὰ δικαιώματα τινῶν, ὧν καὶ αὐτὴ ἡ ἡλικία εἶναι νεωτέρα τῆς συνήθους τῶν ἀγωνιστῶν.

§14ΓΕΩΡΓΑΝΤΑΣ. Εἶναι πάντες οἱ παρὰ τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἀγῶνος χαρακτηρισθέντες ἐπίτιμοι;

§15ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, οὐδεμία σχέσις ὑπάρχει τῆς ἐργασίας τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ ἀγῶνος πρὸς τὸν χαρακτηρισμὸν τῶν ἐπιτίμων φαλαγγιτῶν. Οἱ ἐπίτιμοι φαλαγγῖται διωρίσθησαν κανονικῶς, ἀλλὰ μετὰ παρέλευσιν ἱκανοῦ χρόνου ἀπὸ τῆς συστάσεως τῆς φάλαγγος. Ὁ ἀριθμὸς τῶν διορισθέντων εἶναι ἀρκούντως μέγας, οἱ πλεῖστοι ὅμως αὐτῶν ἀπέθανον, ἀλλὰ δύσκολον εἶναι νὰ βεβαιωθῇ πόσοι ἀπέθανον, ἂν ἐπιζῶσιν ἄλλοι παρὰ τὸν ἀναφερόμενον καὶ πόσοι. Καίτοι διετάχθη ἐξέτασις ἐν ταῖς ἐπαρχίαις, δὲν εἶναι δυνατὸν ἐκ τῆς ἀναθεωρήσεως τοῦ μητρώου ν’ ἀρυσθῶμεν ἀσφαλεῖς πληροφορίας.

§16ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ἐπειδὴ πρόκειται περὶ μόνου τοῦ Παπαδοπούλου, νομίζω ὅτι δύναται τὸ Ὑπουργεῖον νὰ τῷ χορηγήσῃ μηνιαῖον βοήθημα, διὰ νὰ μὴ ἀνοίξητε ἕνα δρόμον ἀτελείωτον.

§17ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὑπάρχει νόμος ἀπαγορεύων τὴν χορήγησιν μηνιαίων βοηθημάτων ὥστε δὲν δύναται τὸ Ὑπουργεῖον ἄλλως ἢ διὰ νόμου νὰ προκαλέσῃ τὴν χορήγησιν τοιαύτης συνδρομῆς· νομίζω δ’ ὅτι τὸ νομοσχέδιον ὅπως συνετάχθη δὲν ἐπιτρέπει κατάχρησιν, οὐδ’ ἐπιβάρυνσιν σπουδαίαν τοῦ Δημοσίου· διότι, ὡς εἶπον, δὲν δύναται νὰ γείνῃ μετάθεσις ἀπὸ τῆς ἐπιτίμου φάλαγγος εἰς τὴν ἐνεργὸν εἰμὴ μετὰ 4 μεταθέσεις ἀπὸ τῆς προικοδοτημένης εἰς τὴν ἐνεργόν. Ἀναγγέλλω τὴν τύπωσιν καὶ διανομὴν καταστάσεως τῶν βεβαιωθέντων καὶ εἰσπραχθέντων ἐκ περιβολίων καὶ ἄλλων κτημάτων τῶν ἐγγεγραμμένων εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν ὑπὸ κεφάλ. 4. ἄρθρ. 8, κατόπιν αἰτήσεως τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Καλαμπάκας. Κατόπιν αἰτήσεως τοῦ αὐτοῦ κ. βουλευτοῦ ἐτυπώθη καὶ διενεμήθη σημείωσις τῶν ἐν τοῖς ταμείοις τοῦ Κράτους προϋπολογισθέντων, βεβαιωθέντων, εἰσπραχθέντων καὶ καθυστερούντων ἐσόδων τοῦ κεφαλ. 6 ἄρθρου 9 τῆς χρήσεως 1885 μέχρι τέλους Σεπτεμβρίου 1886.

§18ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Τὰ δασικὰ εἶναι αὐτά;

§19ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ὄχι, εἶναι τυχηρά. Ἐζητήθη ἐν ἄλλῃ συνεδριάσει ὅπως ὑποβληθῇ κατάστασις ἐμφαίνουσα τὰς γενομένας εἰς τὸ ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν προσφυγὰς πρὸς ἄρσιν προσθέτου ὑπηρεσίας, τὰς ἐγκριθείσας καὶ τὰς ἀποῤῥιφθείσας ἀπὸ τῆς παύσεως τῆς ἐπιστρατεύσεως μέχρι σήμερον. Ἐζητήθη δὲ χθὲς ὅπως οὐ μόνον ὁ πίναξ οὗτος ὑποβληθῇ, ἀλλὰ καὶ ὁλόκληρος ὁ φάκελλος. Ὁ φάκελλος προσήχθη, εἶναι δὲ κατατεθειμένος ἐν τῷ γραφείῳ τοῦ Προεδρείου, παρίσταται δὲ ὑπαξιωματικὸς ἐπιτηρῶν τὰ ἔγγραφα, ἵνα μὴ ἀπολεσθῇ τι, ἀφοῦ ὑπάρχουσιν ἐν τῷ φακέλλω καὶ πιστοποιητικὰ ἔχοντα ἀξίαν διὰ τοὺς ἀποστείλαντας αὐτά. Παρακαλῶ τοὺς κ. κ. βουλευτὰς νὰ λάβωσιν γνῶσιν αὐτῶν τὸ ταχύτερον, ἵνα ἐπιστραφῶσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον καὶ μὴ διατρέχωσι κίνδυνον ἀπωλείας. Ἡ κατάστασις διακρίνει καὶ τοὺς λόγους, ἐφ’ ὧν ἐστηρίζετο ἡ προσφυγὴ πρὸς ἄρσιν τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας, ποιεῖται δὲ καὶ διάκρισιν τῶν προσφυγόντων κατὰ νομούς.

§20ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Πρὸς ἄρσιν προσθέτου ὑπηρεσίας ἢ πρὸς ἀπαλλαγὴν ἐντελῶς τῆς ὑπηρεσίας τῶν ἀνυποτάκτων;

§21ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ἡ ὑπηρεσία τοῦ ἀνυποτάκτου ἐφέδρου εἶναι πρόσθετος ὑπηρεσία, καί τοι διαιρεῖται εἰς δύο κατηγορίας, εἰς ὑπηρεσίαν ἐπιμετρουμένην ἐπὶ τοῦ χρόνου, ὃν διήνυσαν ἐν ταῖς τάξεσιν οἱ τῆς αὐτῆς κλάσεως ἐμπροθέσμως προσελθόντες, καὶ εἰς ὑπηρεσίαν ἐπιπροστιθεμένην εἰς ἐκείνην. Ἀμφότεραι αἱ ὑπηρεσίαι ἀποῤῥέουσιν ἐκ τῆς ἀνυποταξίας, ἀπαλλάσσεται δ’ αὐτῶν ὁ παραπεμφθεὶς ὡς ἀνυπότακτος εὐθὺς ὡς ἀναγνωρισθῇ, ὅτι κακῶς ἀπεδόθη αὐτῷ ὁ τοιοῦτος χαρακτηρισμός.

§22ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ὥστε πάσης ὑπηρεσίας ἀπηλλάγησαν.

§23ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Μάλιστα, ἐὰν πρόκειται περὶ ἀνυποτάκτων ἐπιστράτων· ἐὰν ὅμως πρόκειται περὶ ἀνυποτάκτων εἰρήνης, ἐκεῖνοι ὑπηρετοῦσι τὴν θητείαν αὐτῶν, ἀπαλλάττονται δὲ μόνον τῆς προσθέτου ὑπηρεσίας, διότι αὐτὴ μόνη ἀποῤῥέει ἐκ τῆς ἀνυποταξίας. Τὸ ὅλον τῶν προσφυγῶν ἀνέρχεται εἰς 308, αἱ γενόμεναι δεκταὶ ἐκ τούτων ἀνέρχονται εἰς 125, αἱ ἀποῤῥιφθεῖσαι εἰς 183, οἱ δὲ λόγοι τῆς ἀποδοχῆς τῶν προσφυγῶν ὑπῆρξαν οἱ ἑπόμενοι· διότι ἠσθένουν ἐν τῷ ἐσωτερικῷ 20, διότι ἠσθένουν ἐν τῇ ἀλλοδαπῇ 15, διότι διετέλουν ἐν φυλακῇ 28, διότι ἐκλήθησαν ὑπὸ ἄλλο ὄνομα, διότι προσῆλθον μὲν ἐμπροθέσμως, ἀλλ’ οὐχὶ εἰς τὸ ἁρμόδιον γραφεῖον, ἑπομένως δὲν κατετάχθησαν ὑπὸ τούτου ἀμέσως, δι’ ἔλλειψιν πληροφοριῶν, 55, διότι δὲν κατεβλήθησαν τὰ ἔξοδα τῆς μεταβάσεως ἐκ τῶν Κυκλάδων νήσων 3, δι’ ἔλλειψιν μέσων μεταφορᾶς κατὰ τὸν ἀποκλεισμὸν 3.

§24ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τηλεγράφημα ἐξ Ἄρτης ἀπὸ ἐμπόρους, διὰ τοῦ ὁποίου παρακαλοῦν, πρὸς τὸ ἀληθὲς συμφέρον τοῦ Δημοσίου καὶ τῶν ἐμπόρων, νὰ ληφθῇ νομοθετικὴ πρόνοια, ὅπως τὰ εἰσαγόμενα διὰ Μενιδίου εἰς Ἄρταν ὑποβάλλωνται εἰς τελωνεῖον 8%, ἄλλως ἀδύνατον νὰ ζήσουν οἱ ἔμποροι τῆς Ἄρτας. — Ἑλένη χήρα ἀντισυνταγματάρχου Βουκάλη, αἰτεῖται νὰ τῇ χορηγηθῇ ἰσόβιος μηνιαία σύνταξις διὰ τὰς ὑπὲρ τοῦ ἀγῶνος ὑπηρεσίας τοῦ συζύγου της. Θὰ σταλῇ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν.

§25ΒΟΥΛΠΙΩΤΗΣ (ὑπουργὸς τῆς Δικαιοσύνης). Καταθέτω εἰς τὸ Προεδρεῖον τὰς συμπληρωτικὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας ὁ κ. βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς ἐζήτησε χθὲς ἐπὶ τοῦ θέματος τῆς ἐπερωτήσεως τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Λακεδαίμονος, τουτέστιν ἐν πρωτοτύπῳ μὲν τὸ πρὸς τὸν εἰσαγγελέα ἔγγραφον τοῦ ἀνακριτοῦ, διὰ νὰ ἐπιστρέψῃ τὴν δικογραφίαν καὶ ἐπὶ τοῦ ὁποίου φέρεται ἡ σημείωσις ἐκ τοῦ γραφείου τῆς εἰσαγγελίας, ὅτι ἐλήφθη τὴν 30 Ὀκτωβρίου ἐπικυρωμένον δὲ ἀπόσπασμα ἐκ τοῦ βιβλίου τῶν εἰσερχομένων, ἐκ τοῦ ὁποίου φαίνεται ὅτι τὸ περιεχόμενον ἔγγραφον εἰσήχθη καὶ κατεχωρίσθη ὑπ’ ἀριθ. 1662 τὴν 31 Ὀκτωβρίου.

§26Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Νομίζω, κύριοι, ὅτι ἐντὸς ὀλίγου ἡ Βουλή, συζητοῦσα τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια, θέλει ἀποῤῥίψει αὐτὰ, ὅσον καὶ τὸν κατ’ ἐμὲ τερατώδη Προϋπολογισμὸν τοῦ 1887 μετ’ ἀγανακτήσεως καὶ ὅτι θέλει ἐξετάσει τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τοῦ τόπου. Ἐλπίζω μετὰ πεποιθήσεως, ὅτι εἰς τὴν ἐξέτασιν αὐτὴν δὲν θέλουσι ληφθῆ ὑπ’ ὄψιν οὔτε σκέψεις ῥουσφετίων, οὔτε σκέψεις καὶ ὑπολογισμοὶ περὶ ὑπουργείων καὶ ἀποκτήσεως ὑπουργικῶν χαρτοφυλακείων, οὐδὲ θὰ δειλιάσωσιν οἱ ἀντιπρόσωποι τοῦ ἔθνους πρὸ τοῦ αὐθαδῶς ἐπισειομένου φοβήτρου τῆς διαλύσεως. Πέπεισμαι, ὅτι τὴν φορὰν τοὐλάχιστον ταύτην ἡ ἐθνικὴ ἀντιπροσωπεία, πιστῶς διερμηνεύουσα τὸ φρόνημα τοῦ ἐντολέως λαοῦ, θέλει καταψηφίσει τά τε φορολογικὰ ἢ κάλλιον ἁρπακτικὰ νομοσχέδια καὶ τὸν εἰκονικὸν Προϋπολογισμὸν, διδάσκουσα τὸν τολμητίαν πρωθυπουργὸν καὶ τοὺς ὑπουργούς του, ὅτι ἡ ἀνοχὴ τῶν φορολογουμένων ἐπέτρεψεν εἰς αὐτοὺς νὰ φθάσωσιν εἰς τὸ μὴ περαιτέρω. Ἀλλ’ ἐὰν ἐγὼ κακῶς ἐκτιμῶ τὸ φρόνημα τοῦ Κοινοβουλίου, ἢ ὅτι ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ ἕνεκεν πλαγίων καὶ οὐχὶ ὅλως ἀμέμπτων σκέψεων δὲν δεσπόζει τὸ πνεῦμα, τὸ ὁποῖον δεσπόζει παρὰ τῷ λαῷ, αἱ συνεδριάσεις τῆς Βουλῆς εἶναι μεμετρημέναι· δὲν πιστεύω νὰ παραταθῶσι πέραν τῆς 20 Δεκεμβρίου. Ἐθρυλλήθη καὶ διετυμπανίσθη, ὅτι ὁ κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸς, πεισθεὶς τέλος παρεσκεύασε δι’ ἐπιτροπῆς νομοσχέδια, τείνοντα εἰς τὴν ταχυτέραν καὶ καλλιτέραν τῆς δικαιοσύνης ἀπονομήν. Ἐὰν δὲ τοῦτο εἶναι ἀληθὲς καὶ ἐὰν ταῦτα δὲν παρεσκευάσθησαν, ὅπως τὰ ὑπὸ τοῦ κ. Κοντοσταύλου, μετὰ μακρὰν βάσανον πολυμελοῦς ἐπιτροπῆς, ἁπλῶς πρὸς τὸ θεαθῆναι ἢ χάριν ἐπιδείξεως, πρόκειται δὲ ν’ ἀπασχολήσωσι σπουδαίως τὴν Βουλὴν ἐν περιπτώσει πλειοψηφίας, νομίζω, ὅτι εἶναι καιρὸς νὰ ὑποβληθῶσι καὶ πρέπει νὰ προταχθῶσι τῆς συζητήσεως τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων. Διστάζω ὅμως νὰ πιστεύσω, ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὅστις οὐδὲ λέξιν ἐν τῇ εἰσαγωγῇ τοῦ Προϋπολογισμοῦ περὶ τοιούτων νομοσχεδίων εἶπε, σκέπτεται νὰ ἐπιτρέψῃ τοιαύτην ματαίαν φαίνεται κατ’ αὐτὸν ἐργασίαν τῆς Βουλῆς. Ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης, κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 3 Ἰουνίου, ἀπαντῶν εἰς ἐπερώτησίν μου ὑπεσχέθη, ὅτι οὐ μόνον περὶ τούτου, ἀλλὰ καὶ περὶ αὐτῆς τῆς ψηφίσεως τοῦ ἀστικοῦ νόμου ἤθελε προνοήσει καὶ ἤθελεν ὑποβάλει μετὰ τὴν ἐπανάληψιν τῶν ἐργασιῶν τὸ ἀποτέλεσμα τῶν σκέψεών του περὶ τοῦ καταλληλοτέρου πρὸς ψήφισιν ἑτοίμου νομοσχεδίου τρόπου. Παρακαλῶ λοιπὸν τὸν κ. ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸν νὰ εὐαρεστηθῇ νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν ποῖον εἶναι τὸ ἀποτέλεσμα τῶν περὶ τούτου σκέψεών του· διότι, ἐὰν ἡ Βουλὴ αὕτη πρόκειται νὰ ψηφίσῃ τὰ φορολογικὰ νομοσχέδια καὶ τὸν Προϋπολογισμόν, ὅπερ ἀπεύχομαι ἐγκαρδίως, ἐπεθύμουν τοὐλάχιστον νὰ γείνῃ καί τι καλὸν ἐν τῷ μέσῳ τῶν τόσων καταστρεπτικῶν ἔργων. Ἐπαναλαμβάνω ἐν τούτοις, ὅτι εὔχομαι νὰ μὴ ψηφισθῶσι τοιαῦτα φορολογικὰ νομοσχέδια, τείνοντα εἰς τὴν πλήρη οἰκονομικὴν ἐξάντλησιν τοῦ τόπου, ἄνευ σχεδίου τῶν ἐθνικῶν πόθων, καὶ ἂς μὴ ψηφισθῶσι καὶ τὰ δικαστικὰ νομοσχέδια, ἵνα οὕτω προληφθῇ κοινωνικὴ ἐξέγερσις, ἐκ τῆς ὁποίας βεβαίως δὲν θὰ σωθῇ οὔτε ὁ φύσει σατράπης Πρωθυπουργὸς, οὔτε οἱ κκ. Ὑπουργοί, οὔτε οἱ προστατεύοντες αὐτοὺς, οἱοιδήποτε καὶ ἐὰν ὦσι, μικροὶ ἢ μεγάλοι. Ἀλλὰ δὲν ἀνῆλθον διὰ τοῦτο μόνον εἰς τὸ βῆμα. Ἤνοιξα τὸν πρὸ μικροῦ ὑποβληθέντα Προϋπολογισμὸν καὶ εὗρον ἐν αὐτῷ, ὅτι ἐκ τῶν ἐξόδων, προϋπολογισθέντων 92,000,000 δραχμῶν, 36,000,000 ἀπαιτοῦνται διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων, 19,605,000 διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Στρατιωτικῶν, 3,574,000 διὰ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν. Δὲν γνωρίζομεν ὁποῖαι καὶ ὁπόσαι βραδύτερον ὑποβληθήσονται ἀναπληρωτικαὶ πιστώσεις. Ἀλλ’ ἐὰν λάβωμεν τοὺς ἀριθμοὺς τούτους ὡς μόνους παριστῶντας τὰς δαπάνας τῶν δύο Ὑπουργείων μετὰ τὰς γενομένας, ὡς λέγει ὁ κ. Πρωθυπουργός, οἰκονομίας, ἔχομεν ἀνάγκην ἐτησίως 23,280,000 δραχμῶν διὰ τὰ δύο ταῦτα Ὑπουργεῖα, ἵνα ὁ κύριος Τρικούπης, ὡς ἀρχιστράτηγος, καὶ ὁ κ. Θεοτόκης, ὡς στόλαρχος, προβῶσιν εἰς γυμνάσματα πρὸς ἐκμάθησιν τῆς στρατιωτικῆς καὶ τῆς ναυτικῆς ἐπιστήμης δαπάνῃ τοῦ ἀπηνῶς φορολογουμένου λαοῦ. Ἐὰν δὲ τὸ ποσὸν τοῦτο προστεθῇ εἰς τὸ διὰ τὴν ὑπηρεσίαν τῶν δανείων ἀπαιτούμενον ἀπαρτίζεται ὁ ἀριθμὸς 59,280,000 δραχμῶν. Μετὰ τὴν ἀφαίρεσιν αὐτῶν ὑπολείπονται μόνον 32,720,000 δραχ. δι’ ὅλας τὰς λοιπὰς τοῦ Κράτους ἀνάγκας! Καὶ ἐρωτᾷ ὁ ἀναγνώστης τοῦ Προϋπολογισμοῦ πρὸς τί ἆρά γε χρησιμεύουσι τὰ 59 ἑκατομμύρια; πόθεν τὰ 36 ἑκατομμύρια καὶ πρὸς τί τὰ 23,500,000; μήπως πρόκειται περὶ τῆς ἀνακτήσεως τοῦ Βυζαντίου, ἢ περὶ κατακτήσεως τῆς Βουλγαρίας; «Ὄχι, θὰ σᾶς ἀπαντήσωσι θλιβερῶς οἱ ἐκμεταλλευταὶ τοῦ δημοσίου χρήματος. Ἡ Μεγάλη Ἰδέα δὲν προχωρεῖ πλέον τόσῳ μακράν· δὲν πταίομεν ἡμεῖς, ἄλλοι ἔπταισαν· πρόκειται ἤδη περὶ τῆς Θεσσαλονίκης, περὶ ἀπελευθερώσεως τῶν ἀδελφῶν Μακεδόνων...» Ὅταν τοιαύτας ἀπατηλὰς ὑποσχέσεις ἀκούσητε, ὦ ἀντιπρόσωποι τοῦ Ἑλληνισμοῦ, ἀπαντήσατε ἄνευ δισταγμοῦ, ὅτι ψεύδονται οἱ πολιτικοὶ κερδοσκόποι. Μὴ τοὺς πιστεύσητε, ἐὰν σᾶς εἴπωσιν, ὅτι ἓν μέγα μέρος τῶν δανείων ἐδαπανήθη διὰ νὰ κυματίσῃ ἡ ἑλληνικὴ σημαία ἐπὶ τῆς Θεσσαλονίκης. Ὄχι, μὴ παραδεχθῆτε ὅτι τὰ ἁδρὰ τοῦ τόπου δαπανήματα περὶ τὰ στρατιωτικὰ καὶ τὰ ναυτικά, ἅτινα λαμβάνουσιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κ. ἐπὶ τῶν Ναυτικῶν ὑπουργός. Θὰ χρησιμεύσωσι πότε, ὅπως τεθῶσιν ἐπὶ κεφαλῆς ὁ μὲν τοῦ κατὰ ξηρὰν στρατοῦ, ὁ δὲ τοῦ κατὰ θάλασσαν, καὶ ὅτι τὸν Βασιλέα, τὸν καλούμενον τῶν Ἑλλήνων, ἐπὶ κεφαλῆς ἔχοντες σκοποῦσι ν’ ἀντιμετωπίσωσι τοὺς ἐχθροὺς τοῦ Ἑλληνισμοῦ· οὐχί, ἀτυχῶς. Ἐὰν δὲ νομίσητε, ὅτι δὲν ἀρκοῦσι τὰ παθήματα καὶ μαθήματα τοῦ Μαΐου, ἢ ὅτι ἐγὼ παραμορφώνω τὴν ἀλήθειαν τῶν πραγμάτων, εἴτ’ ἐκ κακῆς ἀντιλήψεως, εἴτ’ ἐξ ἄλλων λόγων, παρακαλῶ ὑμᾶς, κάμετε μικρὸν ταξείδιον, μεταβῆτε εἰς τὴν Θεσσαλονίκην, μεταβῆτε εἰς τὸ κέντρον τοῦ ἐθνικοῦ ζητήματος καὶ ἐκεῖ θέλετε παρατηρήσει, ὡς ἐν κατόπτρῳ, ἐὰν ἀληθῶς ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, τόσῳ ἡ ἐνεστῶσα, ὅσῳ καὶ ἡ πρὸ αὐτῆς, ἐσκέφθησάν ποτε σπουδαίως περὶ τῆς Μακεδονίας καὶ τῆς Θεσσαλονίκης, περὶ ὧν τόσῳ περιπαθῶς ὁμιλοῦσι κατὰ τὴν ὑποβολὴν μόνον τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων οἱ πρωθυπουργοί μας. Ἡ Θεσσαλονίκη—καὶ ὅταν λέγω Θεσσαλονίκην, ἐννοῶ τὴν Μακεδονίαν—εἶναι ἐγκαταλελειμμένη εἰς τὴν διάκρισιν, ἢ, ἐὰν θέλητε, εἰς τὴν ἀδιακρισίαν τῶν ἐχθρῶν τοῦ Ἑλληνισμοῦ. Ἐκεῖ ἐργάζονται δραστηρίως περὶ κρείττονος μέλλοντος, καλῶς ὠργανωμένοι, πάντες οἱ ἀντίπαλοι τῶν Ἑλλήνων· οἱ Ὀθωμανοί, πρὸς συντήρησιν τοῦ καθεστῶτος· οἱ Ἑβραῖοι, πρὸς ἀποθησαύρισιν, ἐπὶ ζημίᾳ τοῦ ἀπροστατεύτου Ἑλληνικοῦ ἐμπορίου· οἱ Αὐστριακοί, ὑπούλως πρὸς κατάκτησιν· οἱ Βούλγαροι, διὰ παντοίων ῥαδιουργιῶν πρὸς ἁρπαγὴν Ἑλληνικῶν χωρῶν. Μόνον οἱ Ἕλληνες οἱ κύριοι τοῦ ἐδάφους, δὲν ἐργάζονται, οὐχὶ διότι δὲν θέλουσι τὴν ἀπελευθέρωσίν των, οὐχὶ διότι στεροῦνται ἱκανότητος καὶ ζωτικότητος, ἀλλὰ διότι ἐγκληματικῶς ἐγκατελείφθησαν ὑπὸ τῶν κυβερνώντων τὴν ἐλευθέραν Ἑλλάδα. Ἐπιτρέψατέ μοι, κύριοι, νὰ παραστήσω εἰς τὴν Βουλήν, ἐφ’ ὅσον ἐπιτρέπεται, τὰς ὀδυνηρὰς σκέψεις, αἵτινες ἐπῆλθον ἐν ἐμοί, ὅταν ἐπ’ ἐσχάτων ἠδυνήθην νὰ ἐξετάσω ἐκ τοῦ σύνεγγυς τὰ ἐκεῖ συμβαίνοντα. Μὴ παραξενευθῇ ἄν μάθῃ τις, ὅτι οἱ ὁμογενεῖς ἡμῶν θεωροῦσιν ἑαυτοὺς ὡς ἐγκαταλελειμένους ἐν τῷ μέσῳ τῶν ἐχθρῶν καὶ ὅτι οὐδένα ἔχουσι προστάτην, οὐδένα ἀντιπρόσωπον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως. Ἐπὶ τρία καὶ πλέον ἔτη τὸ πρώτιστον τῶν Ἑλληνικῶν καὶ δὴ γενικῶν Προξενείων ἀφέθη ἔρημον τοῦ νομίμου προϊσταμένου του. Κατὰ δὲ τὴν κρισιμωτάτην ἐποχὴν τῆς τελευταίας Ἑλληνοτουρκικῆς διαφορᾶς ἐτέθη, οὕτως εἰπεῖν, ὑπὸ τὰς διαταγὰς ξένου Προξένου, προστάτου τῶν Τουρκικῶν συμφερόντων. Μετὰ τὸν θάνατον τοῦ μακαρίτου Βατικιώτου, δὲν εἶναι ὑπερβολή, ἐὰν εἴπω, ὅτι προξενικὴ ἀρχὴ ἐν Θεσσαλονίκῃ δὲν ὑπάρχει. Ὁ διάδοχος αὐτοῦ, τίμιος ὑπάλληλος, ἀλλ’ ἴσως οὐχὶ ὁ καταλληλότερος διὰ τὴν Θεσσαλονίκην, μετέβη ἀσθενὴς ἐπικινδύνως ἐκ χρονίου νοσήματος ἐκεῖ, ὅπου καὶ ἀπέθανε. Δὲν κατηγορῶ αὐτὸν ἀπολύτως, διότι ἴσως εἰς ἄλλα μέρη ἠδύνατο καὶ νὰ διαπρέψῃ, ἀλλὰ βεβαίως δὲν ἦτο κατάλληλος....

§27ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ καταλληλότατος πάντων.

§28ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀντὶ νὰ ἐκτιμᾷ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς τὰ ἐν Θεσσαλονίκῃ ἐκ τοῦ σπουδαστηρίου του, ἀσφαλέστερον θὰ ἦτο, ἐὰν μετέβαινεν εἰς Θεσσαλονίκην καὶ ἐκ τοῦ σύνεγγυς ἐξήταζε τὰ ἐκεῖ συμβάντα....

§29ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Δὲν ἔχω ἀνάγκην νὰ μεταβῶ. Γνωρίζω ὅτι καλλίτερος ἐκείνου δὲν ἠδύνατο νὰ ὑπάρχῃ.

§30ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαίως δὲν ἔχετε ἀνάγκην οὔτε σεῖς, οὔτε ἄλλος τις ἐκ τῶν διευθυνόντων τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ μάθητε τὴν ἀληθῆ κατάστασιν τῶν Προξενείων, ἀφοῦ οὐδέποτε ἐσκέφθητε σπουδαίως περὶ αὐτῶν· διὰ τοῦτο δὲν ἠθελήσατε νὰ ἐπιθεωρήσητε αὐτὰ αὐτοπροσώπως. Κύριοι, οὔτε δύναμαι, οὔτε συμφέρει νὰ ἐκτυλίξω ἐντελῶς ὁλόκληρον τὴν ὑπόθεσιν ταύτην· ἀλλ’ ἐὰν δὲν συμφέρει νὰ ἐκτυλίξω τὰ πάντα ἐν ὅλῃ τῇ ἀκριβείᾳ, ἔχω καθῆκον, καὶ καθῆκον ἀπαραίτητον, νὰ ἐπιστήσω τὴν προσοχὴν τῆς Κυβερνήσεως καὶ τῆς Βουλῆς ἐπὶ τοῦ σπουδαιοτάτου τούτου ζητήματος, ἐξ οὗ ὑπέρτατα συμφέροντα ἐθνικὰ ἐξήρτηται. Δεκάδες ἕξ περίπου ἑκατομμυρίων, ὡς προεῖπον, δαπανῶνται χάριν ἑνὸς καὶ μόνου σκοποῦ, τοῦ Ἑλληνικοῦ γοήτρου καὶ τῆς ἐλπίδος νὰ ἴδωμεν μίαν ἡμέραν πραγματοποιουμένους τοὺς πόθους ἡμῶν περὶ ἀπελευθερώσεως τῆς Ἑλληνικῆς φυλῆς. Ἀλλ’ ὅταν βλέπωμεν ἐγκαταλελειμμένα τὰ προξενεῖα εἰς τὴν διάθεσιν τῶν ἐχθρῶν ἡμῶν, ὅταν οἱ πρόξενοι εἴτε λείπωσιν ἀπὸ τὰς θέσεις αὐτῶν διηνεκῶς, εἴτε διορίζωνται ἐν τῇ Εὐρωπαϊκῇ Τουρκίᾳ ὡς ἐπὶ τὸ πλεῖστον οἱ ἀκαταλληλότεροι πρὸς καλλιέργειαν τῆς ἰδέας, δὲν πρέπει νὰ θεωρῶμεν, ὅτι σπουδαιολογοῦμεν, ἐκφωνοῦντες ἐντεῦθεν πομπωδῶς λόγους ἀρειμανίους περὶ μεγάλης ἰδέας καὶ περὶ ἀπελευθερώσεως τῶν ἀδελφῶν. Παρακαλῶ, ὅσοι τῶν συναδέλφων δυνηθῶσι νὰ ἐπισκεφθῶσι τὰ μέρη ἐκεῖνα νὰ ἐξετάσωσι τὰ λεγόμενα παρ’ ἐμοῦ καὶ τότε θέλουσι πεισθῆ, ὅτι πολὺ ὀλιγώτερα λέγω τῶν ὅσα γίγνονται. Δὲν εἶνε μόνον τὸ Γενικὸν Προξενεῖον τῆς Θεσσαλονίκης, τὸ ὁποῖον ἐν τῇ κρισιμωτάτῃ ἐκείνῃ στιγμῇ ἔμεινεν ἄνευ γενικοῦ προξένου, ἀλλὰ καὶ ἄλλα Προξενεῖα πρώτης τάξεως ἔμειναν κενά, ἄνευ ἀντιπροσώπου τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως· καὶ τὸ Προξενεῖον τῶν Ἰωαννίνων ἔμεινε κενὸν, καὶ τὸ τῆς Σμύρνης καὶ τὸ τῶν Χανίων. Ἕν ἑκατομμύριον τετρακόσιαι τεσσαράκοντα τέσσαρες χιλιάδες δραχμῶν εἶναι ἐν συνόλῳ ἀναγεγραμμέναι εἰς τὸν Προϋπολογισμὸν διὰ τὴν προξενικὴν ὑπηρεσίαν καὶ διὰ τὰ ἔκτακτα ἐν τῷ ἐξωτερικῷ ἔξοδα. Ἐν τούτοις συχνότατα ἀκούονται παράπονα, ποῦ μὲν διὰ προξενικὰ παραπτώματα, ποῦ δὲ διὰ τὴν παντελῆ ἀπουσίαν τῶν ἑλληνικῶν προξενικῶν Ἀρχῶν. Ἐπ’ ἐσχάτων, κύριοι, καὶ εἰς τὸ Προξενεῖον Δεδεαγὰτς δὲν ὑπῆρχε πρόξενος πρὸ πολλῶν μηνῶν· γνωρίζετε δὲ πόσον εἶνε ἀναγκαῖον τὸ Προξενεῖον τοῦτο, καὶ δὲν ἐννοῶ διατὶ ὁ κ. ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ἀφίνει τὴν θέσιν κενήν....

§31ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ (ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν). Εἶναι ὁ κ. Ζυγομαλᾶς, μετατεθεὶς ἐκ Χανίων.

§32ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Πότε;

§33ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. Πρὸ μιᾶς ἑβδομάδος. Ὁ κ. Ζυγομαλᾶς δὲν ἠδύνατο ν’ ἀναχωρήσῃ ἕνεκα τῶν λόγων, τοὺς ὁποίους γνωρίζετε· ὅταν ὁ κ. Γρυπάρης μετέβη εἰς Χανία, τότε ὁ κ. Ζυγομαλᾶς ἀνεχώρησε.

§34ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διὰ τοῦτο κατηγορῶ τὴν ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν ἐπὶ ἐλλείψει προνοίας. Μὴ μὲ διακόπτητε ὅμως. Ἀπαντήσατε μετ’ ἐμέ. Ἀφήσατέ με παρακαλῶ νὰ τελειώσω. Μὴ νομίζητε ὅτι τὴν φορὰν ταύτην θ’ ἀπαλλαγῆτε διὰ συντόμου ἀπαντήσεως. Σᾶς ἔχω ἑτοιμάσει ἐδῶ μακρὰν ἐπερώτησιν καὶ θ’ ἀναγκασθῆτε ν’ ἀπαντήσητε ἑκόντες ἄκοντες. Κακῶς ἐσυνειθίσατε νὰ περιφρονῆτε τὰς ἐπερωτήσεις καὶ νὰ μὴ ἀπαντᾶτε, ὡς ἐπράξατε εἰς τὴν περὶ Σκιάθου ἐπερώτησίν μου, ἐνῷ ὡς ἀντιπολιτευόμενος βουλευτὴς ἄλλας εἴχατε ἰδέας περὶ ἐπερωτήσεων. Ἡ μακρὰ ἀπουσία, κύριοι, τοῦ προξένου τῆς Θεσσαλονίκης προσέβαλε καιρίως τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, διότι δὲν προυνόησαν τοὐλάχιστον νὰ προταθῇ μετὰ τὸν θάνατον τοῦ Λογοθέτου πρόσωπον τοιοῦτο, καθ’ οὗ νὰ μὴ ὑπάρχωσιν ἀντιῤῥήσεις, αἵτινες ὑπῆρχον διὰ τὸν Γεννάδην. Τὰς ἡμέρας καθ’ ἃς εὑρισκόμην ἐν Θεσσαλονίκῃ, εἶχον ἀκούσει ἐξ ἀσφαλῶν πηγῶν πολλὰ ἀτοπήματα. Σᾶς ἀναφέρω ἓν ἐξ ὅλων, δι’ οὗ ἀποδεικνύεται ἡ σκανδαλώδης παραβίασις τῆς συνθήκης τοῦ 1855, καθ’ ἣν δὲν ἠδύνατο νὰ εἰσέλθῃ Ὀθωμανὸς λιμενάρχης εἰς ἑλληνικὸν πλοῖον ἄνευ συμπαραστάσεως τοῦ προξένου ἢ ἀντιπροσώπου του. Γνωρίζετε τί πράττει τὸ μονοπώλειον τοῦ καπνοῦ εἰς ὅλας σχεδὸν τὰς παραλίους πόλεις; Ἀναιδῶς, σκανδαλωδῶς, παρὰ τὰς συνθήκας, εἰσέρχονται οἱ Ὀθωμανοὶ, τραυματίζουσι, κλέπτουσι καὶ οὐδεὶς ὁ ὑπερασπιστὴς τῆς σημαίας. Δὲν ὁμιλῶ δι’ ἀοριστολογιῶν· ὑπάρχουσιν εἰς τὸ Ὑπουργεῖον ἔγγραφα οὐκ ὀλίγα, ἐξ ὧν ἀποδεικνύονται ταῦτα. Τὴν 7 Ἰουλίου 1886, ἤτοι ὀλίγον πρὶν ἢ φθάσω εἰς Θεσσαλονίκην, ἔφθασεν ἐκεῖ τὸ πλοῖον «Ταξιάρχης» ὅπερ εἶχε πλοίαρχον τὸν ἐκ Ζαγορᾶς τῆς ἐπαρχίας Βώλου κ. Ν. Δ. Μπούραν. Μολονότι δὲ ὁ πλοίαρχος ἁπάσας τὰς διατυπώσεις ἐξεπλήρωσε, ὁ λιμενάρχης εἰσῆλθε μετὰ 10 Ὀθωμανῶν στρατιωτῶν, καὶ ἐνῷ ἐκυμάτιζεν ἐπὶ τοῦ πλοίου ἡ Ἑλληνικὴ σημαία, ὁ λιμενάρχης μετὰ τῶν στρατιωτῶν, ὑπ’ οὐδενὸς προξενικοῦ ὑπαλλήλου παρακολουθούμενος, ἐτραυμάτισε τὸν πλοίαρχον, τῷ ἀφήρεσεν ἐμπορεύματα, πρὸς τούτοις δὲ 20 λίρας Ὀθωμανικὰς, κατὰ τὴν εἰς χεῖράς μου ἔγγραφον ἔκθεσιν τοῦ ἰδίου πλοιάρχου. Τὴν πρᾶξιν ἀμέσως κατήγγειλεν καὶ ἐν τούτοις ἐπ’ ἐσχάτων ἀκόμη ἔλαβον πληροφορίας, ὅτι οὐδεμία ἱκανοποίησις ἐδόθη. Δὲν ἐννοῶ εἰς τί ἆρά γε χρησιμεύει ἡ περὶ αἰωνίων στρατιωτικῶν καὶ ναυτικῶν παρασκευῶν δαπάνη, πρὸς τί αἱ προπαρασκευαστικαὶ Σχολαὶ καὶ ἡ ἐν τῷ Ὑπουργείῳ τῶν Ναυτικῶν κίνησις, ὅταν ἀνεχώμεθα νὰ ἐμπαίζηται καὶ νὰ περιϋβρίζηται ἡ Ἑλληνικὴ σημαία τοιουτοτρόπως! Ρηταὶ εἶναι αἱ διατάξεις τῆς ἐν Καλιντσιᾷ συνθήκης εἰς τὰ ἄρθρ. 4, 5 καὶ 6. Ρηταὶ δὲ καὶ αἱ ἀναγραφόμεναι ἐν τοῖς ἄρθροις 105, 178 καὶ 179 τοῦ Ὀθωμανικοῦ ποινικοῦ νόμου ποιναὶ διὰ τὴν ἀξιόποινον τοῦ λιμενάρχου Θεσσαλονίκης πρᾶξιν· ἀλλ’ ἐρωτῶ, ἐπῆλθεν ἡ αὐστηρὰ τιμωρία; Ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις, ὑποχρεωμένη χάριν τῆς Ἐθνικῆς ἀξιοπρεπείας νὰ ζητήσῃ ἱκανοποίησιν, τί ἔπραξεν; οὐδέν! Καὶ ἐν τούτοις ὁ πλοίαρχος ἀναφορὰς ἐπὶ ἀναφορῶν πέμπει, ὁτὲ μὲν εἰς τὸ Γενικὸν Προξενεῖον, ὁτὲ δὲ εἰς τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν, καὶ οὐδεμίαν λαμβάνει ἀπάντησιν. Ἐὰν ὑποτεθῇ, ἢ ἐὰν ἀποδειχθῇ, ὅτι ὁ πλοίαρχος προὐτίθετο νὰ λαθρεμπορεύσῃ, ἐγὼ δὲν ἐννοῶ νὰ τὸν ὑπερασπισθῶ· τὸ ζήτημα ὑπάρξεως τυχὸν λαθρεμπορίου εἶναι ἄσχετον πρὸς τὴν παραβίασιν τῆς συνθήκης, μολονότι ἀποδεικνύεται, ὅτι ὁ πλοίαρχος δὲν ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ λαθρεμπόριον, ἀλλὰ καὶ ἂν ἐπρόκειτο περὶ τούτου, βεβαίως ἐγὼ δὲν θέλω ὑπερασπίσει τὸν πλοίαρχον ἐν τοιαύτῃ περιπτώσει. Λέγω ὅμως ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἀντελήφθην, καὶ τὸ ὁποῖον μὲ κάμνει νὰ ὑποβάλω τὴν ἐπερώτησιν εἰς τὸν ὑπουργὸν τῶν Ἐξωτερικῶν, τί ἔπραξε περὶ τούτου; ἀφοῦ παρῆλθε τοσοῦτος χρόνος, ποῖον ἀποτέλεσμα ἐπῆλθε πρὸς ἱκανοποίησιν τῆς περιϋβρισθείσης σημαίας μας ἐπὶ ζημίᾳ καὶ τῆς ἑλληνικῆς ναυτιλίας; Αἱ σημεριναὶ ἐπερωτήσεις μου, κύριοι, νομίζω, ὅτι συνδέονται ἐν μέρει μὲ τὴν ἐπερώτησιν, τὴν ὁποίαν καὶ ἄλλοτε περὶ τῶν μεθοριακῶν κατ’ ἐπανάληψιν ὑπέβαλον καὶ εἰς τὴν ὁποίαν ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἔδωκε μὲν ἀπάντησιν, ἀλλὰ κατ’ ἐμέ, οὐχὶ ἐπαρκῆ· πρέπει ἐνταῦθα καὶ πρέπει πρὶν τῆς συζητήσεως τοῦ Προϋπολογισμοῦ νὰ ἐκτυλιχθῇ ὁλόκληρον τὸ δρᾶμα τῆς Ἑλληνοτουρκικῆς διαφορᾶς ἀπὸ τοῦ Σεπτεμβρίου 1885 μέχρι τοῦ Μαΐου 1886. Πρέπει νὰ μάθωμεν ἐὰν ἦναι ἀληθὲς, ὅτι ἡ παροῦσα Κυβέρνησις εἶναι προϊόν τοῦ Ἐθνικοῦ δυστυχήματος· πρέπει νὰ μάθωμεν διατί ἐκεῖνος ὁ πρωθυπουργὸς, ὅστις ἐκάλεσε τὸν λαὸν εἰς τοιαύτας ἐκτάκτους θυσίας χρήματος καὶ αἵματος, διατί, καθ’ ἣν στιγμὴν ὤφειλε νὰ ἐκτελέσῃ τοὺς πόθους τῆς Ἑλλάδος, παρῃτήθη· θέλει πάλιν νὰ γείνῃ πρωθυπουργὸς καὶ ἴσως γείνῃ, ἀλλὰ πρὶν τούτου ὀφείλει νὰ μᾶς εἴπῃ τοὺς λόγους τῆς ἀποχωρήσεώς του ἐκ τῆς Κυβερνήσεως τὸν Μάϊον. Κατὰ τὴν συνεδρίασιν τῆς 27 Μαΐου ἐνθυμοῦμαι, ὅτι ὁ ἀξιότιμος ἐκ Γόρτυνος βουλευτὴς καὶ τέως πρωθυπουργὸς ἠσθάνετο ἄπειρον τὴν ἀνάγκην νὰ θίξῃ αὐτὸ τὸ ζήτημα, ἀλλὰ ἔλεγεν, ἔχομεν ἀνάγκην νὰ λάβωμεν γνῶσιν τῶν κατατεθέντων ἐγγράφων. Νομίζω, ὅτι ἔργον ἡμῶν τῶν βουλευτῶν δὲν εἶναι ν’ ἀπασχολώμεθα μόνον εἰς τὴν συζήτησιν φορολογικῶν νομοσχεδίων καὶ εἰς τὴν ψήφισιν τοῦ Προϋπολογισμοῦ· ὀφείλομεν νὰ ζητήσωμεν λόγον παρὰ τῶν ὑπευθύνων, νὰ μᾶς εἴπωσι τί ἔπραξαν πάντες· διατί ἐγκατέλειψεν ὁ κ. Δηλιγιάννης τὴν πρωθυπουργικὴν θέσιν καὶ πῶς τὴν ἀπέκτησεν ὁ κ. Τρικούπης. Πρέπει νὰ ἐκτιμήσωμεν τὴν πορείαν τῆς Κυβερνήσεως ἐκείνης, πρέπει νὰ ἐκτιμήσωμεν τὰς ἐνεργείας τῆς ἐνεστώσης, ὡς καὶ ἐκείνην τοῦ κληθέντος ἀχρόου Ὑπουργείου. Ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς, ὡς συνήθως, ὠχυρώθη ὄπισθεν τῆς βλάβης τῶν συμφερόντων τοῦ τόπου διὰ ν’ ἀποφύγῃ τὴν ἔρευναν καὶ τὴν ἀποκάλυψιν τῆς ἀληθείας, ἣν φαίνεται πολὺ φοβεῖται· ἀλλ’ ἡ ἀλήθεια δύναται νὰ σώσῃ ἡμᾶς, ἐφώναζον ἐντεῦθεν, ὅταν ψευδῶς παρίστων ἀπὸ τοῦ βουλευτικοῦ τούτου βήματος τὸν Ἑλληνικὸν στρατὸν ἀνάξιον καὶ ἀνίκανον οἱ ὑπουργεῖα τότε θηρεύοντες. Καὶ ὅτι μὲν ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐφάνη ἄξιος τῶν προσδοκιῶν τῆς πατρίδος καλῶς πάντες γνωρίζομεν· ἀλλὰ τριακόσιοι αἰχμάλωτοι εὔζωνοι περιήχθησαν καθ’ ὅλην τὴν Μακεδονίαν, καὶ ἐν τούτοις ἡμεῖς ἀκόμη αὐθεντικῶς δὲν γνωρίζομεν πῶς καὶ διατί τοῦτο ἐγένετο· ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς ἐβεβαίωσεν ἐπανειλημμένως ἐν τῇ Βουλῇ, ὅτι εἶχε λάβει ῥητὰς παρὰ τοῦ Ἐγιοὺπ ὑποσχέσεις περὶ ἀνταλλαγῆς ἀμοιβαίας τῶν αἰχμαλώτων καὶ τῶν θέσεων. Τί ἆρά γε συνέβη καὶ ἐνῷ οἱ αἰχμάλωτοι, οὓς εἶχον συλλάβει οἱ ἡμέτεροι, καὶ ἐνῷ αἱ θέσεις, ἃς εἶχε καταλάβει ὁ ἡμέτερος στρατὸς, παρεδόθησαν, οἱ Ἕλληνες αἰχμάλωτοι περιήχθησαν θριαμβευτικῶς παρὰ τῶν ἡττηθέντων μέχρι Θεσσαλονίκης; Τί ἔπραξεν ἡ Κυβέρνησις, ὅπως προλάβῃ τοιαύτην παρασπονδίαν; Τί δὲ ἐνήργησεν ὅταν τὸ κακὸν ἐγένετο; Ἐξετέλεσε τὸ καθῆκον της; Αἱ πληροφορίαι, τὰς ὁποίας ἐγὼ ἀτυχῶς ἔχω, εἶναι, ὅτι, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις συνεννοεῖτο ἀπὸ κοινοῦ ἐγκαίρως μετὰ τῆς ἐν Θεσσαλονίκῃ Προξενικῆς Ἀρχῆς καὶ ἐὰν αὕτη ἐνήργει δεόντως, ἤθελε προληφθῇ τὸ μέγα τοῦτο δυστύχημα, ὅπερ βεβαίως εἶναι τὸ στῖγμα τῆς ἐνδόξου ἐθνικῆς σελίδος τοῦ τελευταίου Μαΐου. Ὅλα ταῦτα, κύριοι, εἶναι θέματα ἄξια ἐξετάσεως ἐπισταμένης. Δὲν ἐννοοῦμεν νὰ ψηφίζωμεν φόρους καὶ δάνεια καὶ Προϋπολογισμὸν, οἷον ὑπέβαλεν ἡ Κυβέρνησις, καὶ νὰ τὸν ψηφίζωμεν περὶ τὸ μεσονύκτιον ὡς ἐξάψαλμον, ἀλλὰ πρέπει νὰ ἴδωμεν ποῦ δαπανῶνται οἱ φόροι αὐτοὶ καὶ τὰ δάνεια καὶ πρὸς τί χρησιμεύει τὸ ἀφειδῶς δαπανώμενον χρῆμα τοῦ σκληρῶς καὶ ἀνίσως φορολογουμένου λαοῦ. Πρέπει ἐπὶ τέλους, ὡς καὶ ἄλλοτε διὰ μακρῶν ἀνέπτυξα, νὰ βεβαιωθῇ ἐὰν ἔχωμεν πολιτικὴν, ἐὰν ἔχωμεν ὡρισμένον σχέδιον, ἢ ἂν οἱ ἀρχηγοὶ τῶν προσωπικῶν κομμάτων κερδοσκοπῶσι πάντοτε διὰ τοῦ Ἐθνικοῦ ζητήματος, θέτοντες βάρη ἐπὶ βαρῶν εἰς τὴν ῥάχην τοῦ Ἑλληνικοῦ λαοῦ, ὅστις ἀγογγύστως τὰ ὑποφέρει μόνον ἐὰν βεβαιωθῇ, ὅτι χρησιμοποιοῦνται πρὸς τὸν ὡρισμένον σκοπὸν καὶ οὐχὶ πρὸς πάχυνσιν τῶν ἀκολουθούντων τὸ κόμμα ἢ πρὸς σιτισμὸν τῶν πωλούντων τὸν κάλαμόν των. Ἐπανειλημμένως ἔλαβον τὴν τιμὴν πρὶν τῆς διακοπῆς τῶν ἐργασιῶν νὰ ἐρωτήσω τὸν κύριον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸν τί ἔλαβε χώραν ἐν Σκιάθῳ. Ἠκούσαμεν ὅτι Αὐστριακοὶ ἀνυπομονοῦντες νὰ καταλάβωσι τὴν Σκίαθον, ἥτις φαίνεται πολὺ τοῖς ἀρέσκει, ἐτόλμησαν ν’ ἀποπειραθῶσι τοῦτο διαρκοῦντος τοῦ λεγομένου εἰρηνικοῦ ἀποκλεισμοῦ, διὸ καὶ κατέλαβον τὸ τηλεγραφεῖον, προέβησαν δὲ εἰς πράξεις ἀπαγορευομένας ἀπὸ τὰ διεθνῆ νόμιμα καὶ ἐὰν ἀκόμη ὑποτεθῇ ὅτι ταῦτα ἀναγνωρίζουσιν ὡς κανονικὸν τὸν εἰρηνικὸν ἀποκλεισμόν. Ἐν τούτοις ἡμεῖς οὐδεμίαν ἔχομεν ἔκθεσιν περὶ τῶν λαβόντων χώραν, ὡσεὶ ἡ Σκίαθος ἀνῆκεν εἰς ἄλλην Ἐπικράτειαν, περὶ ἧς δὲν ἐνδιαφερόμεθα. Ἆρά γε ἐμποδίζεται ἀκόμη ὁ κύριος Πρωθυπουργὸς καὶ ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸς νὰ ἀνακοινώσῃ ταῦτα εἰς τὴν Βουλὴν; Ἐμποδίζεται νὰ μᾶς φωτίσῃ, ἂν ἐδόθη ἡ δέουσα ἱκανοποίησις; Συνέπεσε, Κύριοι, πρό τινος χρόνου νὰ ἐπισκεφθῶ καὶ τὴν Σκίαθον καὶ εἶδον ὅτι οἱ Αὐστριακοὶ ναῦται προέβησαν καὶ εἰς ζημίας καὶ φθορὰς δημοσίων κτημάτων. Ὑπῆρχον ἐν τῷ λοιμοκαθαρτηρίῳ Σκιάθου τρία κτίρια ἀνήκοντα εἰς τὸ Δημόσιον, εἰς τὰ ὁποῖα ἐγένοντο πολλαὶ ζημίαι. Ἀπεστάλη διὰ τῆς ἱεραρχικῆς ὁδοῦ ἔκθεσις τοῦ δημάρχου Σκιάθου, ἐν τῇ ὁποίᾳ περιγράφονται ὅλαι αἱ ζημίαι, αἵτινες ἐγένοντο καὶ αἵτινες δὲν λέγω, ὅτι ἀνέρχονται εἰς μέγα ποσὸν, διότι νομίζω ὅτι εἶναι περὶ τὰς 1000 δραχμὰς, ἀλλ’ ἐν πάσῃ περιπτώσει, δὲν πρέπει νὰ μάθωμεν ἐὰν ἐγένετο ἐνέργειά τις περὶ τούτου; Μόνη ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ πληρόνῃ ὁσάκις γίνονται πρὸς ξένους ζημίαι, μόνη ἡ Ἑλλὰς ὀφείλει νὰ ἱκανοποιῇ καὶ αὐτὰς τὰς ἰδιοτροπίας τῶν ξένων, νὰ ὑφίσταται δὲ πάντοτε παρ’ αὐτῶν ῥαπίσματα καὶ προσβολάς; Ἀλλὰ τότε πρὸς τί δαπανῶνται τὰ ἑξήκοντα ἑκατομμύρια ἐτησίως; Ἐὰν, ὡς ἐλπίζω, προκληθῇ συζήτησις ἐν καιρῷ, θέλω συμπληρώσει, κύριοι, τὰ πρὸ μικροῦ λεχθέντα· ἐπὶ τοῦ παρόντος ὑποβάλλω τὰς ἐπερωτήσεις μου ἐχούσας οὕτω: (ἀναγινώσκει). «Παρακαλεῖται ὁ κύριος ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργός· αʹ. Νὰ ὑποβάλῃ εἰς τὴν Βουλὴν πίνακα, ἐμφαίνοντα ὅσον οἷόν τε λεπτομερῶς τὸ ὀνοματεπώνυμον καὶ τὴν ἐθνικότητα ὅλων ἐν γένει τῶν Ἑλληνικῶν Προξενικῶν Ἀρχῶν παντὸς βαθμοῦ, τὴν χρονολογίαν τοῦ διορισμοῦ των, τῆς ἐκδόσεως τῶν ἐκτελεστηρίων, ὡς καὶ τὴν τῆς μεταβάσεως αὐτῶν εἰς τὰς θέσεις των, τίνες θέσεις χηρεύουσι καὶ διὰ τίνα λόγον. βʹ. Νὰ πληροφορήσῃ τὴν Βουλὴν εἰδικώτερον, 1) διατί ἐπὶ τοσοῦτον χρόνον ἦσαν κεναὶ αἱ θέσεις τῶν γενικῶν Προξένων Θεσσαλονίκης, Ἰωαννίνων, Σμύρνης καὶ Χανίων καὶ διατί εἰσέτι πολλὰ Προξενεῖα, ἐν οἷς τὸ ἐν Δεδεαγὰτς, μένουσιν ἄνευ Προξένων· 2) Τί συνέβη κατὰ τὴν ἐν τῷ ἑλληνικῷ πλοίῳ «Ταξιάρχης» τοῦ ἐκ Ζαγορᾶς πλοιάρχου Ν. Μπούρα ἐπίσκεψιν τοῦ λιμενάρχου Θεσσαλονίκης τὴν 7 Ἰουλίου 1886, ἐὰν προσεβλήθη σκανδαλωδῶς ἡ Ἑλληνικὴ σημαία, καὶ ἐὰν ἐδόθη ὑπὸ τῶν ἁρμοδίων Ἀρχῶν ἱκανοποίησις διὰ τὴν παραβίασιν ῥητῆς συνθήκης. Τὸν αὐτὸν δὲ κύριον ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸν παρακαλῶ: 1) Νὰ καταθέσῃ εἰς τὴν Βουλὴν τὰ ἐπὶ τοῦ ζητήματος τῆς περιαγωγῆς τῶν αἰχμαλώτων τῆς Κούτρας ἐν Μακεδονίᾳ καὶ μέχρι Θεσσαλονίκης σχετικὰ ἔγγραφα, πληροφορῶν ταυτοχρόνως αὐτὴν, ἐὰν ἡ Ἑλληνικὴ Κυβέρνησις εἶχε λάβει ὑπόσχεσιν περὶ ἀμοιβαίας ἀνταλλαγῆς τῶν αἰχμαλώτων καὶ τῶν θέσεων, ἐὰν παρεβιάσθη ἡ ὑπόσχεσις αὕτη ἐκ μέρους τῶν Ὀθωμανῶν καὶ ἐὰν ἐζητήθη διὰ τοῦτο λόγος. 2) Τί ὡρισμένως ἔλαβε χώραν, διαρκοῦντος τοῦ ἀποκλεισμοῦ ἐν Σκιάθῳ, ἐὰν κατελήφθη ὑπὸ τῶν Αὐστριακῶν τὸ ἑλληνικὸν τηλεγραφεῖον, ἐὰν ἐδόθη ἱκανοποίησις ἐπαρκὴς καὶ ἐὰν ἐζητήθη ἀποζημίωσις διὰ τὰς ἐν τῷ λοιμοκαθαρτηρίῳ συμβάσας ὑπὸ Αὐστριακῶν ναυτῶν ζημίας.»

§35ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Περὶ τῶν ὀνοματεπωνύμων τῶν προξένων καὶ περὶ τῶν κενῶν θέσεων τῶν προξένων οὐδεμίαν δυσκολίαν θὰ ἔχῃ ὁ Ὑπουργὸς ἐπὶ τῶν Ἐξωτερικῶν νὰ δώσῃ τὰς ζητουμένας πληροφορίας· ἐπίσης δὲν θ’ ἀρνηθῇ ἡ Κυβέρνησις νὰ δώσῃ πληροφορίας περὶ γνωστῶν γεγονότων· ἀλλὰ ζητεῖ ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βόλου ἕτερόν τι· ζητεῖ νὰ μάθῃ τί ἐπράχθη παρὰ τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως περὶ ἱκανοποιήσεως διὰ τὰ ἐν Σκιάθῳ τυχὸν γενόμενα ἀδικήματα, διὰ τὰ ἀδικήματα τὰ ἐκ τῆς περιαγωγῆς τῶν αἰχμαλώτων, ἥτις ἐγένετο κατὰ παράβασιν τῶν συμπεφωνημένων, τουτέστι τῆς ἐπελθούσης μεταξὺ τοῦ Ἐγιοὺπ Πασᾶ καὶ τοῦ ἡμετέρου ἀρχηγοῦ συμφωνίας περὶ τῆς ἀμοιβαίας παραδόσεως αἰχμαλώτων καὶ θέσεων. Ὅτι ἐγένοντο ἀδικήματα πρὸς τὴν Ἑλλάδα, οὐδεὶς ὑπάρχει ὁ ἀγνοῶν καὶ δὲν ἠδυνήθη νὰ ἐννοήσω τὴν περιέργειαν τοῦ κυρίου βουλευτοῦ ἐκ Βόλου, διότι τὰ πράγματα τρανῶς ὁμιλοῦσι. Δὲν εἶναι μόνον ταῦτα τὰ ἀδικήματα· ὁ ἀποκλεισμός, τοῦ ὁποίου μερικὸν ἐπεισόδιον εἶναι τὰ τῆς Σκιάθου, ὑπῆρξε τὸ μέγιστον ἀδίκημα. Ἀλλὰ τί ἔπραξεν ἡ Ἑλλὰς πρὸς ἱκανοποίησιν διὰ τὴν ὕβριν τοῦ ἀποκλεισμοῦ; Νομίζετε, κύριοι, ὅτι εἶναι αὐτὰ θέματα, τὰ ὁποῖα ἐπιτρέπεται εἰς ἡμᾶς νὰ φέρωμεν ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ, ἵνα ἐξετάσωμεν, διατί δὲν ἐλάβομεν ἱκανοποίησιν διὰ τὸν ἀποκλεισμὸν καὶ διὰ τὰ ἐπεισόδια αὐτοῦ, εἴτε ἐν Σκιάθῳ, εἴτε ἀλλαχοῦ που; διατί δὲν ἐλάβομεν ἱκανοποίησιν διὰ τὰ συμβάντα εἴτε ἐπὶ τῶν συμπλοκῶν, εἴτε μετὰ τὰς συμπλοκάς; Κύριοι, οὐδεὶς ὑπάρχει ἐξ ἡμῶν, ὅστις νὰ μὴ ἐννοῇ, ὅτι περὶ τῶν ζητημάτων τούτων δὲν δυνάμεθα διὰ λόγων νὰ ἱκανοποιηθῶμεν. Ἐὰν ἡ ἱκανοποίησις ἡμῶν ἀποκτηθῇ, αὐτὴ αὕτη ἡ ἀπόκτησις τῆς ἱκανοποιήσεως ὁμιλεῖ περὶ ἑαυτῆς. Ἐὰν δὲν ἀπεκτήσαμεν τὴν ἱκανοποίησιν, ὅλοι ἐννοεῖτε διὰ τὶ δὲν τὴν ἀπεκτήσαμεν, τὸ δὲ πόρισμα δὲν εἶναι ἡ πρόκλησις ἐνταῦθα σκανδαλωδῶν ἐπερωτήσεων, ἀλλὰ ἐργασία σοβαρά, ὅπως φθάσωμεν εἰς τὸ σημεῖον, ὅπου θὰ εὕρωμεν τὴν ἱκανοποίησιν. Ναί, κύριοι, ἐλάβετε ἐκ τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Βόλου τρανὸν δίδαγμα, ὅτι δὲν ἁρμόζουσιν εἰς τὸ θέμα οἱ λόγοι, ἀλλ’ ὅτι πρέπει νὰ εἰσέλθωμεν εἰς τὸ στάδιον τῶν ἔργων. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βόλου λέγει: παραιτήσατε τὰ πάντα, καὶ τὸν Προϋπολογισμὸν καὶ τοὺς νόμους τοὺς οἰκονομικοὺς καὶ περιορίσθητε εἰς τὰ ζητήματα ταῦτα. Τὰ ἔργα ἐπιτελοῦνται διὰ χρημάτων καὶ χάριν τῶν ἔργων ὑπεβλήθη καὶ Προϋπολογισμὸς καὶ οἰκονομικὰ νομοσχέδια. Ἡμεῖς δι’ αὐτῶν, ὡς τοῦ μόνου μέσου φρονοῦμεν, ὅτι δυνάμεθα νὰ ἱκανοποιήσωμεν τὴν τιμήν ἡμῶν, καὶ διὰ τοῦτο ζητοῦμεν νὰ προταχθῇ ἡ συζήτησις αὐτῶν, καὶ ὅταν μὲ ἐρωτᾶτε περὶ ἱκανοποιήσεως, σᾶς λέγω, μὴ διακόπτετε τὴν ἐνέργειαν ἡμῶν, ὅπως ἱκανοποιήσωμεν καὶ διεκδικήσωμεν τὴν τιμὴν ἡμῶν, ἧς τὸ αἴσθημα τοσοῦτον ἐπληγώθη. Ἐπὶ τούτου πρέπει νὰ ἐξηγηθῇ καθαρῶς ἡ Βουλή. Ζητοῦνται παρ’ ἡμῶν ἐξηγήσεις, ζητοῦνται ἔγγραφα. Θεωροῦμεν, ὅτι τὸ συμφέρον τῆς Πολιτείας ὑπαγορεύει εἰς ἡμᾶς νὰ μὴ δώσωμεν τὰς ἐξηγήσεις καὶ τὰ ἔγγραφα. Ἐὰν ἡ Βουλὴ ἔχῃ τὴν γνώμην, ὅτι ὀφείλομεν νὰ πράξωμεν κατὰ τὴν πεποίθησιν ἡμῶν ταύτην, τότε ἀπολαύομεν τῆς ἐμπιστοσύνης, ἥτις εἶναι ἀναγκαία πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα ἐξακολουθήσῃ τὸ ἔργον αὐτῆς· ἐὰν ὅμως συμμερίζηται τὴν γνώμην τοῦ ἐκ Βόλου κ. βουλευτοῦ καὶ ἐκείνων οἵτινες ἀξιοῦσιν, ὅτι πρέπει νὰ ὑποβάλωμεν ἔγγραφα, τῶν ὁποίων ἡ κοινοποίησις χαρακτηρίζεται παρ’ ἡμῶν ὡς ἀσύμφορος, τότε λέγω, ὅτι δὲν δυνάμεθα νὰ συμμορφωθῶμεν πρὸς τὴν γνώμην ταύτην. Θὰ ζητήσωμεν ἄρα τὴν ἔκφρασιν τῆς γνώμης ὑμῶν, ὑποβάλλοντες πρότασιν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἐγκρίνει νὰ δοθῶσιν ἐξηγήσεις καὶ νὰ προσαχθῶσιν ἔγγραφα, τῶν ὁποίων τὴν κοινοποίησιν κρίνει ἡ Κυβέρνησις ἀσύμφορον.

§36ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Ἐζήτησα τὸν λόγον κατόπιν τοῦ κυρίου Φιλαρέτου, ὅπως ὁμιλήσω ἐπὶ τοῦ αὐτοῦ ζητήματος. Δὲν θὰ ὁμιλήσω ὀργίλως, θὰ ὁμιλήσω ἡσύχως, διότι βλέπω καὶ τὴν Βουλὴν καὶ τὰ ἀκροατήρια κἄπως εἰς ἐρεθισμόν. Ὁ ἐκ Βόλου βουλευτής, δὲν ἠξεύρω διατί, ἐνῷ ἐπρόκειτο νὰ κάμῃ ἐπερώτησιν, ἔκαμε προοίμιον περὶ τερατώδους Προϋπολογισμοῦ, περὶ φορολογικῶν νομοσχεδίων, ὅλως διόλου ἄσχετον πρὸς τὴν παροῦσαν συζήτησιν· αὐτὰ ἠδύνατο νὰ τὰ εἴπῃ αὔριον, ὅτε ἄρχεται ὁ Προϋπολογισμός, ἤδη πρόκειται περὶ τῶν Προξενείων. Ὁ κ. βουλευτὴς ἐκ Βόλου περιῆλθε μερικὰς Ἐπαρχίας ἐξωτερικὰς καὶ ἐσωτερικάς· τὸν ἠκολούθησα καὶ ἐγὼ εἰς τὴν Θεσσαλονίκην καὶ εἰς τὴν Καβάλλαν καὶ εἰς τὸν Βῶλον πρὸ 2 ἐτῶν· ἐξήτασα τὰ Προξενεῖα καὶ ἐγώ, καὶ ἔστειλα καὶ ὑπόμνημα εἰς τὸν κύριον Κοντόσταυλον καὶ τὸν παρεκάλεσα νὰ τὸ δώσῃ εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργόν. Ὅταν φέρετε λόγον περὶ τῶν Προξένων, πρέπει νὰ φέρητε κατηγορίαν ὡρισμένην κατὰ προσώπου καὶ οὐχὶ γενικήν, διότι τί θὰ εἴπουν οἱ Ἕλληνες ὑπήκοοι, ὅταν εἰς τὸ Κοινοβούλιον κατηγορῶνται ὅλοι οἱ Πρόξενοι; Ὁ βουλευτὴς ὁμιλῶν πρέπει νὰ ἔχῃ εἰς χεῖράς του τὰς ἀποδείξεις. Ὡς πρὸς τὸν Πρόξενον τῆς Θεσσαλονίκης λέγω ὅτι αὐτὸς ἦτον εἰς τὴν Βιέννην, ἐκεῖ εὗρον τὸν κύριον Λεβίδην, ἐξήτασα ἐκεῖ πάντας καὶ τοὺς διδασκάλους καὶ τὰς διδασκαλίσσας (ἱλαρότης). Ὁ Λογοθέτης ὡς πρὸς τὴν ὑπεράσπισιν τῶν ὑπηκόων θὰ ἦτο ὁ καταλληλότερος. Ὁ κ. βουλευτὴς ἔπρεπε νὰ γνωρίζῃ, ὅτι δυστυχῶς δὲν δυνάμεθα νὰ ὑποστηρίξωμεν τοὺς λόγους μὲ τὰς πράξεις· δὲν εἴμεθα εἰς θέσιν νὰ ζητήσωμεν διὰ τί ἡ Βουλὴ δὲν δίδει τὰ ἐκτελεστήρια εἰς τοὺς Προξένους. Ὁ Πρόξενος τῆς Κρήτης πρὸ πολλοῦ μετετέθη καὶ ἐνθυμεῖσθε τὴν ἐπερώτησιν τοῦ κυρίου Μεσσηνέζη, ὅστις ἠρώτησεν, ἂν εἶναι ἀληθὲς ὅτι θὰ φέρῃ ἡ Πύλη σιδηροδέσμιον τὸν Πρόξενον εἰς τὰς φυλακάς. Ὁ Πρόξενος ἐκεῖνος ἦτο ὁ καταλληλότερος εἰς ἐκείνην τὴν ἐποχήν, καὶ μᾶς λέγουν: διατί δὲν μετέβη εἰς Δεδεαγάτς; δὲν μετέβη, διότι δὲν θέλουν νὰ τοῦ δώσουν ἐκτελεστήρια. Ἐφθάσαμεν εἰς τόσην ἀδυναμίαν, ὥστε δὲν δυνάμεθα νὰ ζητήσωμεν λόγον, ἀποφασίσωμεν νὰ κάμωμεν θυσίας ὅπως πρέπει· ὁ Προϋπολογισμὸς θὰ γείνῃ τετραπλάσιος, διὰ νὰ ἀποφασισθῇ ἡ τύχη τῆς Ἑλλάδος.

§37Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Σὺ ἐτηλεγράφησες ἐναντίον τῶν φορολογικῶν νομοσχεδίων.

§38ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Μεθαύριον τὰ βλέπομεν. Λοιπόν, κύριοι, ἐπαναλαμβάνω ὅτι πρέπει μᾶλλον νὰ σκεφθῶμεν εἴμεθα εἰς ἀδυναμίαν ἀπέναντι φυσικῶν ἐχθρῶν, πῶς θέλετε νὰ ζητῶμεν ἐξηγήσεις καὶ ἱκανοποίησιν ἀπὸ ἐκείνους, οἱ ὁποῖοι μᾶς ἀπειλοῦν; Καθ’ ὅσον ἀφορᾷ τὰ ἄλλα, περὶ τοῦ ἂν συμφέρῃ τοῦτο ἢ ἐκεῖνο, σᾶς λέγω ὅτι δὲν θὰ παρέλθουν 5 μῆνες καὶ δὲν θὰ ἦναι ἥσυχος ἡ Ἑλλάς, σᾶς τὸ λέγω ὡς ἀντιπρόσωπος τῆς Κρήτης· ἡ Κρήτη μετὰ 5 μῆνας δὲν θὰ ἦναι ἥσυχος.

§39ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Κύριοι, τὰ γεγονότα εἶναι νωπότατα καὶ πιστεύω πάντες νὰ τὰ ἐνθυμεῖσθε. Τὸ παρελθὸν Σάββατον ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὑποστηρίζων τὴν γνώμην ἑτέρων συναδέλφων, ἐπρότεινε αὐτὸς ὁ ἴδιος ὅπως αὔριον ἀρχίσῃ ἡ πολιτικὴ συζήτησις καὶ τεθῇ οὕτω τὸ Ὑπουργικὸν ζήτημα. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἔφερε σωρείαν νομοσχεδίων, δι’ ὧν ζητεῖ νὰ ἐπιβάλῃ φόρους πολλῶν ἑκατομμυρίων, καὶ ἐπ’ αὐτῶν συλλήβδην πρόκειται ἡ Βουλὴ ν’ ἀποφανθῇ αὔριον. Σήμερον αἰφνιδίως διεδόθη ἀνὰ τὴν πόλιν ὅτι ἐνόησεν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ὅτι ἔπραξε σφάλμα ἀναβαλὼν ἐπί τινας ἡμέρας τὴν ἔναρξιν τῆς πολιτικῆς συζητήσεως καὶ ὅτι πρόκειται νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης σήμερον αἰφνιδίως, καὶ τοῦτο ὅπως ἐνθαῤῥύνῃ τινὰς τῶν φίλων του εὑρισκομένους εἰς δικαίαν ἀμφιβολίαν καὶ ταλάντευσιν ὅπως ἐπιβάλωσι διὰ τῆς ψήφου των τὰ βάρη τὰ προτεινόμενα παρὰ τῆς Κυβερνήσεως. Καὶ διὰ τοῦτο εἴδατε σήμερον αὐτὸ τὸ τέχνασμα, αὐτὴν τὴν ψευδῆ ἀγανάκτησιν, μεθ’ ἧς ἐν χειρονομίᾳ πομπωδῶς ἀνήγγειλεν ὁ κ. Πρωθυπουργός, ὅτι δὲν δύναται ἄνευ βλάβης μεγάλων ἐθνικῶν συμφερόντων νὰ φέρῃ ἐνταῦθα τὰ ἔγγραφα, τούτου δὲ ἕνεκα θέτει ζήτημα ἐμπιστοσύνης (ἱλαρότης). Ταῦτα εἶνε τεχνάσματα, τὰ ὁποῖα συχνάκις ἐπὶ ἀρκετὸν χρόνον ἄλλοτε ἐπαναληφθέντα συνειθίσαμεν νὰ τὰ περιφρονῶμεν. Θὰ σκεφθῶμεν ὡρίμως, κ. Πρωθυπουργέ, διὰ νὰ ἀποφασίσωμεν νὰ ψηφίσωμεν ὅ,τι σεῖς μᾶς ζητεῖτε. Ἐπὶ 3 ὁλόκληρα ἔτη ἐν τῇ Κυβερνήσει ἐκομπάζετε καὶ ἐλέγατε: ἡμεῖς εἴμεθα ἄνθρωποι τῶν ἔργων, θέλομεν νὰ ἐκτελέσωμεν τὴν μεγάλην ἰδέαν, νὰ ἐκπληρώσωμεν τοὺς πόθους τοῦ Ἑλληνισμοῦ! δώσατέ μας χρήματα, σπεύσατε, παράσχετε ἡμῖν τὰ μέσα πρὸς τοῦτο. Καὶ σᾶς ἔδωκαν μετὰ τυφλῆς ἐμπιστοσύνης 140 βουλευταί, ὅ,τι καὶ ἂν ἐζητήσατε καὶ ὅ,τι δὲν ἐζητήσατε, καὶ ὅμως τί ἐπράξατε 4 ἔτη; ἐφέρατε τὴν Ἑλλάδα εἰς οἰκτρὰν καὶ ἐλεεινὴν κατάστασιν· οὔτε κατὰ ξηρὰν προπαρασκευὰς ἐκάματε, οὔτε κατὰ θάλασσαν, τὸν στρατὸν ἀφήσατε ἐν πλήρει παραλυσίᾳ, τὸ ναυτικὸν ἐν ἀποσυνθέσει τελείᾳ καὶ εἰς ἐπίμετρον ἐξηντλήσατε τὸν τόπον χρηματικῶς διὰ τῶν διαφόρων οἰκονομικῶν, ἀναμορφωτικῶν, τραγελαφικῶν σχεδίων σας. Καὶ φωνάζετε σήμερον πάλιν περὶ ἔργων. Ποῖον εἶναι τὸ οἰκονομικὸν ἐξάμβλωμα, τὸ χαριτωμένον περίσσευμα, δι’ οὗ θὰ ἀντλήσητε τὰ μέσα νὰ ἀναπτύξητε τὰς στρατιωτικὰς δυνάμεις τῆς χώρας, δι’ ὧν καὶ μόνον γίγνονται τὰ ἔργα, ἅτινα ὑπαινίττεσθε πάλιν ἐπιτηδείως; Ἀλλὰ σεῖς μόνοι σας προεκηρύξατε τὴν διάλυσιν τοῦ στρατοῦ. Μετεβάλετε δολίως τὸν χαρακτῆρα τῶν ἀνδραγαθησάντων εὐζωνικῶν ταγμάτων, καταστρέφετε τὴν χωροφυλακὴν ἐπὶ βλάβῃ εἰδικῶς τῶν τέκνων τῶν οἰκογενειῶν τοῦ τόπου, ἀπεστείλατε εἰς πολύμηνον ἄδειαν ἓξ χιλιάδας κληρωτοὺς τοῦ 1885, χθὲς ἔτι ὑπεβάλετε εἰς τὴν Βουλὴν νομοσχέδιον, διὰ τοῦ ὁποίου ζητεῖτε τὴν ἄδειαν νὰ ἀναβάλητε τὴν κατάταξιν 8 χιλιάδων κληρούχων τῆς φετεινῆς ἀπογραφῆς μέχρις Ἰουνίου ἴσως, ἂν μείνητε ἐν τῇ Ἐξουσίᾳ, τὸ ὁποῖον δὲν πιστεύω, θὰ ζητήσητε ἄλλην νέαν ἀναβολὴν καὶ δὲν θὰ ἔχητε κατὰ τὸν προσεχῆ Μάρτιον καὶ Ἀπρίλιον ὁπλίτας, ὅτε συνήθως γίνονται τὰ γενικὰ γυμνάσια καὶ αἱ στρατιωτικαὶ παρασκευαὶ καὶ ἐνέργειαι. Δὲν θὰ ἔχητε οὔτε 10 οὔτε 8 χιλιάδας ἄνδρας γεγυμνασμένους εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Δὲν εἶναι δ’ ἀληθὴς ἡ ἰδέα, τὴν ὁποίαν ἐφέρατε εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θὰ μείνωσι πολλοὶ ἀνυπότακτοι, διότι οἱ πλεῖστοι προσῆλθον ὅπως ὑπηρετήσουν τέσσαρας ἢ πέντε μῆνας, καὶ ἤδη ἀφυπηρέτησαν ἢ ἀφυπηρετοῦσι προσεχῶς· ἐκ τῶν ἀνυποτάκτων ἐφέδρων δὲν θὰ ὑπολείπωνται κατὰ τὴν ἐποχὴν ἐκείνην οὔτε 2 χιλιάδες εἰς τὰς τάξεις τοῦ στρατοῦ. Θέλετε νὰ κάμετε παρασκευὰς κατὰ θάλασσαν καὶ ἔργα καὶ ἐπωλήσατε τὴν Μυκάλην καὶ τὴν Σφακτηρίαν.

§40ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ (ἐξ ἀριστερῶν). Καὶ ὡς ἄχρηστα!

§41ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Καὶ τολμᾶτε νὰ λέγετε, περιπαίζοντες ἡμᾶς καὶ τὸ Ἔθνος ὁλόκληρον: «ἐπωλήσαμεν τὴν «Μυκάλην» καὶ τὴν «Σφακτηρίαν» ἵνα κάμωμεν στόλον!» Καὶ σᾶς εἴδομεν τότε προσμειδιάσαντας πρὸς τὸν κ. Θεοτόκην, ὡς νὰ ἐλέγετε πρὸς αὐτόν: γνωρίζετε, κύριε ὑπουργὲ τῶν Ναυτικῶν, ὅτι δὲν ὁμιλῶ δι’ ὑμᾶς, πρόκειται νὰ ἐμπαίξωμεν τοὺς ἁπλοϊκοὺς αὐτοὺς κυρίους τῆς στενῆς περιφερείας καὶ τὸ ἁπλοϊκώτερον καὶ ἀνεκτικώτατον ἑλληνικὸν δημόσιον. Τὸ σημερινὸν τέχνασμα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ μᾶς εἶναι πλέον γνωστόν. Ἡμεῖς μετὰ ὥριμον σκέψιν καὶ μετὰ ψυχρότητος πρόκειται ν’ ἀποφανθῶμεν λίαν προσεχῶς ἐὰν ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς εἶναι εἰς κατάστασιν νὰ πληρώσῃ εἰς φόρους 97 ἑκατομμύρια, τὰ ὁποῖα ζητεῖ νὰ ἐπιβάλῃ νῦν ὁ κ. Πρωθυπουργός· ἐὰν τὸ οἰκονομικόν του σύστημα εἶναι τὸ καλλίτερον, ἢ τὸ ἡμέτερον, τὸ ἔχον ὡς βάσιν τὰς οἰκονομίας τὰς πραγματικὰς καὶ οὐχὶ τὴν σπατάλην τῶν χρημάτων τοῦ Ἑλληνισμοῦ, τὴν ὁποίαν διενεργεῖ ὁ κ. Τρικούπης. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς προσεποιήθη ὅτι ἠγανάκτησε διότι τοῦ ἐζήτησε πληροφορίας τινὰς ὁ κ. Φιλάρετος περὶ τῶν Προξενείων καὶ περὶ τῶν μεθοριακῶν. Πάντες, κύριοι, ἐνθυμεῖσθε τί ἀπήντησεν ὅτε πρό τινων μηνῶν ἠρωτήθη ὁ κ. Πρωθυπουργὸς περὶ τῆς γενομένης συνεννοήσεως μεταξὺ τοῦ ἀρχηγείου τοῦ ἑλληνικοῦ καὶ τοῦ τουρκικοῦ καὶ περὶ τοῦ ἂν δὲν ὑπῆρχε κίνδυνος παρασπονδῆς τινος, καὶ θὰ ἐνθυμεῖσθε τὴν φράσιν του: τί θέλετε νὰ γείνῃ μεταξὺ δύο φευγόντων κατ’ ἀντίθετον διεύθυνσιν; συνεφωνήθη ν’ ἀπομακρυνθῶσιν ἐκ τῶν συνόρων τὰ ἑλληνικὰ καὶ τουρκικὰ στρατεύματα συγχρόνως. Θὰ ἐνθυμεῖσθε βεβαίως ὅτι κατὰ τὰς ἡμέρας ἐκείνας διαρκὴς ἦτο ἡ συνεννόησις τηλεγραφικῶς μεταξὺ τοῦ Ὑπουργοῦ τῶν Στρατιωτικῶν καὶ τοῦ Ἀρχηγείου. Καὶ ἡ παρὰ τοῦ συναδέλφου ἡμῶν κ. Φιλαρέτου αἴτησις περὶ παροχῆς πληροφοριῶν δοθεισῶν ἤδη κατὰ τὸ πλεῖστον παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ πρό τινων μηνῶν ἔπρεπε ν’ ἀποτελέσῃ λόγον σπουδαῖον προτάσεως ὑπουργικοῦ ζητήματος ἀκριβῶς τὴν παραμονὴν τῆς ἡμέρας, ἣν αὐτὸς ὁ κ. Τρικούπης ὥρισε πρὸς ἔναρξιν τῆς πολιτικῆς συζητήσεως; Τὸ ὑπουργικὸν ζήτημα θ’ ἀρχίσῃ αὔριον, κατὰ τὴν συζήτησιν τοῦ Οἰκονομικοῦ ζητήματος, καὶ θὰ λήξῃ εἰς ψηφοφορίαν, ἥτις θὰ ἦναι πλήρης καὶ τελεία ἀποδοκιμασία τῆς αὐξήσεως τῆς θητείας, τῆς προσθήκης 25 ἑκατομ. φόρων καὶ δασμῶν. Μετὰ τὴν 7ην Ἀπριλίου, μετὰ τὸ μάθημα, τὸ ὁποῖον ἔδωσεν ὁ ἑλληνικὸς λαὸς εἰς ἐκείνους οἱ ὁποῖοι ἐτόλμησαν νὰ ὑποστηρίξωσι τὸ οἰκονομικὸν σύστημα τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ, δὲν εἶναι δυνατὸν ἑλληνικὴ Βουλὴ νὰ ψηφίσῃ σύστημα Τρικουπικόν, δηλαδὴ σύστημα σπατάλης καὶ φορομανίας. Ἐὰν ἤμην βέβαιος ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν θὰ εὕρισκε νέαν πρόφασιν, ἐφ’ ἧς νὰ στηρίξῃ νέον τέχνασμα πρὸς πρόκλησιν ζητήματος ἐμπιστοσύνης, θὰ ἠρώτων αὐτόν: — καὶ τὸν παρακαλῶ νὰ μὴ ἐρεθισθῇ δῆθεν καὶ ἀπαγγείλῃ πάλιν νέον βροντῶδες λογοτέχνημα, — εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔσχε μακρὰν τηλεγραφικὴν συνεννόησιν μετὰ τοῦ ἑλληνικοῦ ἀρχηγείου κατὰ τὰς ἡμέρας τῶν συμπλοκῶν; Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ἔχει, ὄχι μίαν ἔκθεσιν, ὡς λέγει, ἀλλὰ ἐκθέσεις τῶν ἀρχηγείων καὶ τῶν διαφόρων κεράτων καὶ κέντρων τοῦ στρατοῦ περὶ τῶν λαβόντων χώραν εἰς τὰ μεθόρια; Εἶναι ἀληθὲς ὅτι ὁ κ. Πρωθυπουργὸς δὲν ἐμερίμνησε τότε τόσον περὶ τῆς ἀξιοπρεπείας τοῦ ἡρωϊκῶς μαχομένου Ἑλληνικοῦ στρατοῦ, ὅσῳ περὶ τῆς ὁπωσδήποτε ἐπιτεύξεως ἀνακωχῆς καὶ συμβιβασμοῦ; Εἶναι ἀληθὲς ὅτι τὸ ἑλληνικὸν στράτευμα διετέλει ὡς ὑπόδικον; Εἶναι ἀληθὲς τέλος — καὶ εἶναι ἀληθέστατον, διότι τὸ ἠκούσαμεν ἀπὸ τὸν κ. Πρωθυπουργὸν — ὅτι διαδίδονται πολλὰ περὶ τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ; Καὶ ἀκριβῶς ἡ φράσις, ἣν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς μετῆλθε ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου μᾶς δικαιολογεῖ νὰ τῷ εἴπωμεν, ὅτι δὲν δικαιοῦται νὰ ἀτιμάζῃ τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν, διότι οὗτος ἔδειξε διαγωγὴν ἀπαράμιλλον, ὑπερτέραν τῶν ἐλπίδων ἡμῶν· ἀντέστη κατ’ ἀσυγκρίτως πολυαριθμοτέρου ἐχθροῦ, ἐπιτεθέντος καὶ θέλοντος νὰ εἰσβάλῃ εἰς τὸ ἑλληνικὸν ἔδαφος. Ταῦτα πάντα οὐδεὶς δύναται ν’ ἀμφισβητήσῃ. Ἐν τούτοις, μετὰ τοιαύτην λαμπρὰν διαγωγὴν, ὁποίας ἔτυχεν ἀμοιβῆς ὁ στρατός; Ὁποίας περιποιήσεως παρὰ τῆς ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως; οὔτε μία Βασιλικὴ εὐαρέσκεια, οὔτε κἂν ὑπουργικὴ ἐκοινοποιήθη εἰς τὰ τάγματα καὶ συντάγματα. Ἡ ἑλληνικὴ Κυβέρνησις ὄχι μόνον τοῦτο δὲν ἔπραξεν, ἀλλὰ καὶ ἐπιτροπὴν συνέστησεν, ὅπως ἀντικρούσῃ καὶ διαψεύσῃ ἴσως τὴν ἔκθεσιν τῶν ἐπὶ τοῦ πεδίου τῆς μάχης στρατιωτικῶν Ἀρχῶν καὶ τῶν ἀρχηγείων· ἁπλῶς δὲ καὶ μόνον ἡ ἰδέα τῆς συστάσεως τῆς ἐπιτροπῆς περὶ τῶν μεθοριακῶν καὶ τῆς ἐξετάσεως τῆς διαγωγῆς τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ καθιστᾷ τὸν ἑλληνικὸν στρατὸν ὑπόδικον. Ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐρωτώμενος περὶ τῆς ἐκθέσεως, ὅσον ἀφορᾷ τὴν διαγωγὴν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ, μᾶς εἶπε ὅτι δὲν ἐμελέτησεν ἔτι αὐτὴν, ἀφοῦ δὲ ἐμελέτησεν αὐτήν, μᾶς λέγει μετὰ προσπεποιημένης συγκινήσεως ὅτι τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους δὲν τῷ ἐπιτρέπουσι νὰ καταθέσῃ τὴν ἔκθεσιν· ἀλλὰ τοιαύτη δήλωσις ἀφίνει καταχθονίους ὑπαινιγμοὺς κατὰ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ· ἀφίνετε νὰ ὑπονοῆται καὶ νὰ διαδίδεται τάχα ἐμπιστευτικῶς παρὰ τῶν φίλων σας, ὅτι ἐν τῇ ἐκθέσει ὑπάρχουσι κακὰ, τὰ ὁποῖα δὲν δύνασθε νὰ δημοσιεύσητε, διότι ἐκτίθεται ἡ ὑπόληψις τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Τοῦτο δὲν εἶναι ἀληθές· ἡ διαγωγὴ τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ ἦτο καὶ εἶναι πασιφανής, ἔντιμος καὶ ἔνδοξος. Οὐδὲν ἔχετε νὰ κρύψητε, ἐκτὸς ἂν ἐπιμένητε εἰς τὴν κακόβουλον ἰδέαν σας, τοῦ νὰ ὑποδείξητε ὅτι ἀποκρύπτετέ τι ἐκθέτον τὴν τιμὴν τοῦ ἑλληνικοῦ στρατοῦ. Τὰ καταχθόνια ἀποσιωπητικά σας ἀμαυροῦσι τὴν αἴγλην τῶν νικηφόρων ἑλληνικῶν ὅπλων καὶ ἀνυψοῦσιν, ὡς μὴ ὤφειλε, τὸ γόητρον τοῦ ἡττηθέντος τουρκικοῦ στρατοῦ, οὗ τοὺς τραυματίας αὐτὸς ὁ Σουλτάνος περιέθαλψεν ἐν τοῖς ἰδίοις ἀνακτόροις καὶ ἐπιδεικτικῶς ἐπαρασημοφόρησε, καί τοι ἡττηθέντας, καὶ φέροντας πληγὰς εἰς τὰ νῶτα. Ἀλλὰ περὶ πάντων τούτων ἐν ἐκτάσει θὰ λαλήσωμεν, ὅταν προσεχῶς ἐκ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως σχηματιζομένη Κυβέρνησις φέρῃ τὰ ἔγγραφα, ἐξ ὧν ἀναμφισβητήτως θ’ ἀποδεικνύεται ἡ ἐνοχή σας. Ἤδη διὰ τεχνασμάτων δὲν πρέπει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προσπαθῇ νὰ μᾶς ἐκτρέψῃ τῆς μεγάλης περὶ τῶν ἀθλίων οἰκονομικῶν μας συζητήσεως καὶ ψήφου. Ἂν δὲν θέλῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς νὰ προσαγάγῃ τὰς πληροφορίας, τὰς ὁποίας τῷ ἐζήτησεν ὁ κ. Φιλάρετος, εἶναι ἐλεύθερος νὰ πράξῃ ὅ,τι θέλῃ· ἡμεῖς δὲν θὰ ἐπιμείνωμεν, βεβαίως· ἀφοῦ λέγει ἔστω καὶ ἀνακριβῶς ὅτι πρόκειται νὰ ἐκθέσῃ τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους, ἐγὼ τοὐλάχιστον δὲν ἐπιμένω εἰς τὴν προσαγωγὴν οἱασδήποτε πληροφορίας.

§42ΠΟΛΛΟΙ ΒΟΥΛΕΥΤΑΙ. Οὐδεὶς ἐπιμένει· ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι.

§43ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. Ἐλπίζω ὅτι προσεχῶς θὰ διαδεχθῇ ἡ Κυβέρνησις ὅτι δὲν δύναται διὰ πλαστῶν καὶ γελοίων ὑπουργικῶν ζητημάτων ν’ ἀποφύγῃ τὸ οἰκτρὸν τέλος, τὸ ὁποῖον τὴν περιμένει, διότι τὸ ἔθνος δὲν δύναται ν’ ἀνεχθῇ οἰκονομικὸν σύστημα, οἷον θέλει ὁ κ. Πρωθυπουργὸς διὰ τῆς βίας οὕτως εἰπεῖν νὰ ἐπιβάλῃ εἰς τὸν ἑλληνικὸν λαόν. (Εὖγε! εὖγε! ἐπιδοκιμασίαι ἐκ τῶν βάθρων τῆς Ἀντιπολιτεύσεως).

§44ΣΩΤΗΡΟΠΟΥΛΟΣ. Μετὰ τὴν τροπὴν, τὴν ὁποίαν ἔδωκεν εἰς τὴν συζήτησιν ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ἡ ψῆφος τῆς ἐμπιστοσύνης, τὴν ὁποίαν ἀπαιτεῖ παρ’ ἡμῶν, οὐδὲν ἄλλο ἀποδεικνύει, ἢ ὅτι ἤρχισε ν’ ἀμφιβάλλῃ περὶ τῆς διαθέσεως τῆς Βουλῆς, ἢ θέλει μίαν ὥραν ἀρχήτερα νὰ ἐκδηλωθῇ, ἂν ἡ Βουλὴ ἐξακολουθῇ νὰ ἔχῃ πρὸς αὐτὸν πλήρη ἐμπιστοσύνην. Ἐξέλεξε δὲ ἀντικείμενον, ἐπὶ τοῦ ὁποίου ἐγὼ, ὅστις δὲν ἔχω τὴν τιμὴν νὰ συγκαταριθμοῦμαι μεταξὺ τῶν φίλων του, εἶμαι ἠναγκασμένος νὰ μὴ ἀρνηθῶ πρὸς αὐτὸν ψῆφον· διότι περὶ τίνος ἐπρόκειτο; ὁ ἀξιότιμος ἐκ Βώλου βουλευτὴς ἐζήτησε πληροφορίας τινὰς δι’ ἀντικείμενα ἀναγόμενα εἰς σχέσεις μετὰ τῶν ξένων Δυνάμεων, ὁ κ. Πρωθυπουργὸς, ὁ κατέχων τὰ ἔγγραφα, λέγει ῥητῶς ὅτι δὲν δύναται ἄνευ βλάβης μεγάλων συμφερόντων τοῦ Ἔθνους νὰ δώσῃ τὰς πληροφορίας ταύτας. Ὅταν τὸ ζήτημα τίθεται οὕτω, δὲν ἐννοῶ πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ζητηθῇ ψῆφος ἐμπιστοσύνης. Εὑρισκόμενος πολλὰ ἔτη ἐν τῷ Κοινοβουλίῳ δὲν ἐνθυμοῦμαι Κυβέρνησιν, ἡ ὁποία νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐπὶ τοιούτου ἀντικειμένου, δὲν εἶναι δὲ δυνατὸν οὔτε εἰς τοὺς μᾶλλον ἀδιαλλάκτους ἀντιπάλους τῆς Κυβερνήσεως ν’ ἀρνηθῶσι ψῆφον ἐπὶ τοιούτου ζητήματος, διότι, ἐὰν τυχὸν ἐπέλθῃ ἐκ τούτου ἡ πτῶσις τῆς Κυβερνήσεως, δὲν εἶναι ἐν καταστάσει νὰ ὑποσχεθῶσιν εἰς τὴν Βουλὴν, ὅτι θέλουσιν αὐτοὶ πράξει ὅ,τι ἀρνεῖται αὕτη. Διὰ τοῦτο θὰ παρακαλέσω τὸν κ. Πρωθυπουργὸν νὰ μὴ ἐπιμείνῃ εἰς τὸ νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης. Τοῦτο θέλει τεθῆ προσεχῶς· ἄλλως, δηλῶ, ὅτι δὲν ἔχω σκοπὸν ν’ ἀρνηθῶ ψῆφον· ὅταν ἐξετασθῶσι προσεχῶς τὰ οἰκονομικὰ μέτρα καὶ ὁ Προϋπολογισμός, θέλει ἀποδειχθῆ, ὅτι δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ ἐξακολουθήσῃ ἡ Κυβέρνησις νὰ κυβερνᾷ τὸν τόπον ἄνευ προφανοῦς ζημίας τοῦ Ἔθνους. Ἐὰν δὲ σήμερον τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, θὰ δώσω ψῆφον ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως.

§45ΠΑΠΑΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ. Ὅλοι μας.

§46ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Κατετέθη τοιαύτη πρότασις ὑπὸ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§47ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Τί εἴπατε, κ. Πρόεδρε;

§48ΡΑΛΛΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὑπάρχει πρότασις;

§49ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὑπάρχει.

§50ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἡ πρότασις ἐτέθη παρὰ τοῦ κ. Πρωθυπουργοῦ.

§51ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἐγγράφως;

§52ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Μάλιστα· ἀκούσατέ την.

§53ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ (Ἀναγινώσκει). «Ἡ Βουλὴ δὲν ἐγκρίνει τὴν ἀπαίτησιν περὶ καταθέσεως ἐγγράφων, ὧν ἡ κοινοποίησις κρίνεται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀσύμφορος.»

§54ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Θὰ θέσω τὴν πρότασιν εἰς ψηφοφορίαν (θόρυβος).

§55ΠΟΛΛΟΙ. Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις. Ὅλοι εἴμεθα σύμφωνοι (θόρυβος).

§56ΔΗΜΗΤΡΑΚΑΚΗΣ. Κύριε Πρόεδρε, ὅπως καὶ ὁ κ. βουλευτὴς Ἀττικῆς εἶπε, τὸ Ὑπουργικὸν ζήτημα, τὸ ὁποῖον θὰ προκαλέσωμεν, θὰ ἔλθῃ ἐπὶ σπουδαίας συζητήσεως ἐπὶ τῆς συζητήσεως τῶν πραγμάτων· ἀλλ’ αὐτὸ δὲν ἀρέσει εἰς τὸν κ. Πρωθυπουργὸν καὶ διὰ τοῦτο ὑποκινεῖ εἰς ἓν ἀπὸ ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα ὀνομάζει τερτίπια, διὰ ν’ ἀποδειλιάσῃ τοὺς βουλευτάς. Πρὶν ἔλθῃ ἡ Βουλὴ τὴν 23 8βρίου, ἔκαμεν ἄλλο τερτίπι· ὁ κ. Πρωθυπουργὸς ἐκάλεσε τινὰς τῶν φίλων του βουλευτῶν καὶ τοῖς εἶπε: τί νὰ κάμω; νὰ κοινοποιήσω τὴν διάλυσιν πρὸ τῆς ἐνάρξεως τῶν ἐργασιῶν τῆς Βουλῆς, ἢ νὰ κάμω τοῦτο μετὰ ταῦτα; Τί! τῷ παρετήρησαν οἱ βουλευταί· ποτέ, κύριε Πρωθυπουργέ, εἶσθε καὶ Σεῖς καὶ ἡμεῖς χαμένοι! Πολὺ καλά, τοῖς εἶπεν, ἀφοῦ δὲν σᾶς συμφέρει, θὰ τὸ σκεφθῶ, ἀλλὰ νὰ μένῃ ἡ ὁμιλία μας ὑπὸ ἐχεμύθειαν· καὶ τοῦτο τὸ ἔλεγεν εἰς ἐκείνους τῶν βουλευτῶν, ὅσοι δὲν ἐτήρησαν ποτὲ ἐχεμύθειαν, καὶ διὰ τοῦτο τοῖς εἶπε, διὰ νὰ διαδώσωσι τὴν περὶ διαλύσεως ἰδέαν, νὰ δειλιάσῃ τοὺς ἀσθενοῦς χαρακτῆρος βουλευτάς· ἀλλὰ καὶ τὸ στρατήγημα αὐτὸ δὲν ἔχει ἀξίαν, διότι, ὡς εἶπον καὶ χθές, δὲν εἶναι δυνατὸν νὰ διαλυθῇ ἡ Βουλὴ εἰς αὐτὰς τὰς περιστάσεις, κλονουμένης τῆς Ἀνατολῆς, καὶ δὲν πιστεύω νὰ ὑπάρξῃ τρελλὸς Κυβερνήτης νὰ προτείνῃ τὴν διάλυσιν, καὶ ἂν εὑρεθῇ τοιοῦτος, δὲν θὰ εὑρεθῇ βεβαίως τρελλὸς Βασιλεὺς νὰ τὴν ὑπογράψῃ. Ἀφοῦ λοιπὸν τὸ τερτίπι τῆς διαλύσεως ἀπέτυχε, σπεύδει νὰ λάβῃ μίαν πλειονοψηφίαν εἰς ζήτημα ἐμπιστοσύνης, εἰς τὸ ὁποῖον δὲν ἐπιμένει ἡ Ἀντιπολίτευσις, ἑπομένως θὰ λήξῃ ὑπὲρ τοῦ Ὑπουργείου, διὰ νὰ τρομάξωσιν οἱ δηλοῦ χαρακτῆρος βουλευταὶ ἐκ μιᾶς τοιαύτης νίκης τῆς Κυβερνήσεως. Κύριε Τρικούπη, θὰ σοὶ δώσωσιν αὐτοί (δεικνύει τοὺς ὑπουργικοὺς βουλευτὰς) τὴν προσθήκην τῶν 20%; ἐπὶ τῶν φόρων· τότε θὰ φανῇ ὅτι ἔχετε πλειονοψηφίαν· ἄλλως, τὰ τοιαῦτα ζητήματά σας εἶναι γελοῖα.

§57ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§58ΧΑΤΖΟΠΟΥΛΟΣ. Μὰ τὴν ἀλήθειαν, κύριοι, ὡς ἔχει αὐτὴ ἡ πρότασις, ἠδύνατό τις νὰ ὑποθέσῃ, ὅτι πρόκειται περὶ ζητήματος γενικοῦ, σχετικοῦ πρὸς πᾶσαν Κυβέρνησιν, πρὸς τὰ δικαιώματα καὶ τὰ καθήκοντα πάσης Κυβερνήσεως, διότι οὕτω πως ἐκφράζεται ἡ πρότασις. Ἀλλ’ ἂν ἔχῃ τοιαύτην γενικότητα ἡ πρότασις αὕτη, δὲν πιστεύω οὐδεὶς τῶν συμπολιτευομένων βουλευτῶν νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ αὐτῆς· ἂν ἔχῃ ἀλλοίαν τινὰ ἔννοιαν, ὁποίαν οἱ συνάδελφοι τῆς Ἀντιπολιτεύσεως ἀπέδωσαν εἰς αὐτὴν, δὲν δύναται οὐδεὶς τῶν ἀντιπολιτευομένων βουλευτῶν νὰ ψηφίσῃ κατὰ τῆς προτάσεως ταύτης. Ἂν ἐννοῇ ἡ πρότασις, ὅτι ἀπέναντι οἱασδήποτε Κυβερνήσεως, ἀρνουμένης τὴν κατάθεσιν ἐγγράφων, ἡ Βουλὴ πρέπει νὰ ὑποχωρῇ, ἂν ἐννοῇ τοιοῦτόν τι ἡ Κυβέρνησις, τότε ὑποθέτω, ὅτι οὐδεὶς βουλευτὴς τῆς Συμπολιτεύσεως δύναται νὰ ὑπερψηφίσῃ, καὶ οὐχὶ μάλιστα προκειμένου περὶ ἐξωτερικῶν πραγμάτων, ἀλλὰ καὶ περὶ ἐσωτερικῶν. Κύριοι, προκειμένου περὶ σχέσεων ἐξωτερικῶν, προκειμένου περὶ ἐγγράφων, τῶν ὁποίων ἡ προσαγωγὴ ἅπτεται τῶν ἐξωτερικῶν σχέσεων τοῦ Κράτους, βεβαίως ὁ κανὼν εἶναι, ἀλλ’ ὄχι κανὼν ἄνευ ἐξαιρέσεως, ὁ κανὼν εἶναι, ὅτι ἡ Κυβέρνησις, ἥτις κατέχει τὰ ἀπόῤῥητα τοῦ Κράτους, δὲν δύναται παρὰ νὰ ἔχῃ ὑπὲρ ἑαυτῆς τὸ τεκμήριον, ὅτι καλῶς προστατεύει τὰ συμφέροντα, τὰ σχετικὰ πρὸς τὰ ἀπόῤῥητα ταῦτα. Ὅταν λοιπὸν ἡ Κυβέρνησις λέγῃ: «ἀρνοῦμαι τὴν προσαγωγὴν, διότι ἡ προσαγωγὴ θέλει βλάψει τὰ συμφέροντα τοῦ Κράτους», δὲν ἕπεται μὲν, ὅτι πάντοτε ἡ Βουλὴ ὀφείλει νὰ ὑποχωρήσῃ ἀπέναντι τοιαύτης ἀντιῤῥήσεως, ἀλλὰ σπανία δύναται νὰ ἦναι ἡ περίπτωσις ἐκείνη, καθ’ ἣν ὁ βουλευτὴς δύναται νὰ ἐπιμείνῃ εἰς τὴν προσαγωγὴν τῶν ἐγγράφων, ἂν καὶ σχετίζωνται ταῦτα μὲ ἐξωτερικὰς σχέσεις. Ἐπὶ τοῦ προκειμένου δὲν εἴμεθα εἰς τὴν περίπτωσιν αὐτὴν τὴν ἐξαιρετικὴν, καθ’ ἃ καὶ ὁ ἀξιότιμος ἐκ Τριφυλλίας βουλευτὴς ἐξήγησε, δὲν εἴμεθα εἰς τὴν ἐξαίρεσιν, εἴμεθα εἰς τὸν κανόνα. Ἀλλὰ τότε, πῶς δύναται ἡ Κυβέρνησις νὰ ἐπιμένῃ ζητοῦσα ψῆφον ἐμπιστοσύνης; Ἐννοῶ, ὅτι δύναται μία Κυβέρνησις ἴσως ποιουμένη κατάχρησιν τῶν κοινοβουλευτικῶν ἐθίμων νὰ προκαλέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης, διὰ νὰ ἴδῃ ἂν ἔχῃ τὴν πλειοψηφίαν. Ἀλλὰ τοῦτο, ὅταν δὲν γίνεται ἐπὶ πραγματικῶν ζητημάτων, εἶναι ἀφαίρεσις ἢ ἐλάττωσις τῶν δικαιωμάτων τῆς Βασιλείας· ἂν μάλιστα ἤθελεν ἄνευ ἀφορμῆς ἐπιμείνῃ ἡ Κυβέρνησις αὕτη, δὲν ζητεῖ τίποτε ἄλλο παρὰ ἀναδιορισμὸν ἑαυτῆς παρὰ τοῦ Κοινοβουλίου, οὐδὲν δὲ ἀνατρεπτικώτερον τοῦ Συντάγματος. Καὶ ἔχομεν φθάσει, κύριοι, εἰς τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο, καὶ διὰ τοῦτο ἐθεώρησα, ὅτι πρέπει νὰ κάμω τὴν παρατήρησιν αὐτήν. Ἴσως ὑπῆρξεν ἐσχάτως ἀνάγκη ἀναπόφευκτος ἐκεῖνο, τὸ ὁποῖον ἔγεινε προηγουμένως, ὅτι διώρισεν ἀληθῶς ἡ Βουλὴ Κυβέρνησιν. Πράγματι, κύριοι, εὑρισκόμεθα πρὸ μιᾶς Κυβερνήσεως, ἡ ὁποία οὐχὶ κυρίως ἀπήλαυσέ ποτε τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Κοινοβουλίου, ἀλλ’ ἀπήλαυσεν ἄλλου τινὸς παραδόξου, ἔλαβε διορισμὸν παρὰ τῆς Βουλῆς, χωρὶς νὰ γείνῃ οὐδεὶς ἔλεγχος. Καὶ τώρα ζητεῖται ἀνανέωσις τοῦ διορισμοῦ, ἐπίσης ἄνευ πραγματικῆς τινος ἐξετάσεως! Νομίζω, ὅτι ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἐπιμένῃ εἰς τοιαύτην πρότασιν. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι θὰ ἐξετάσῃ κατόπιν σπουδαίως ἂν ἀπολαύῃ τῆς ἐμπιστοσύνης τοῦ Κοινοβουλίου. Ἀλλ’ ἤδη τίθεται ὁ βουλευτὴς εἰς τὸ δίλημμα, ἢ νὰ ψηφίσῃ ὑπὲρ τῆς Κυβερνήσεως, ἢ νὰ ψηφίσῃ κάτι τι, τὸ ὁποῖον δὲν δύναται ἴσως ἄνευ βλάβης ἐθνικῶν συμφερόντων νὰ ἀπαιτήσῃ· ἑπομένως ἡ Κυβέρνησις δὲν δύναται νὰ ἐπιμένῃ, διότι δὲν ἐξάγεται οὐδὲν συμπέρασμα ἐκ τῆς ἐπιδιωκομένης ψηφοφορίας, καὶ ἡ Κυβέρνησις ἂς περιμείνῃ ὀλίγον νὰ εὕρῃ σπουδαίαν τοὐλάχιστον πρόφασιν, ὅπως ζητήσῃ τὴν ἔκφρασιν τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς.

§59ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (Πρωθυπουργός). Ὁ καταβὰς τοῦ βήματος ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐρωτᾷ, διατί ἡ Κυβέρνησις φέρει τοιαύτην πρότασιν; ποῖος ἠμφισβήτησε τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς εἰς τὴν Κυβέρνησιν; Φαίνεται, ὅτι ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς δὲν ἦτο παρὼν κατὰ τὴν συζήτησιν ἐπὶ τοῦ θέματος, φαίνεται ὅτι δὲν ἤκουσε τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Βώλου, ὅτι δὲν ἤκουσε τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς, δὲν ἤκουσε τὴν ἀγόρευσιν τοῦ ἑτέρου βουλευτοῦ ἐξ Ἀττικῆς.

§60ΡΑΛΛΗΣ. Προηγήθη ἡ πρότασις.

§61ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ. Ναὶ, προηγήθη ἡ πρότασις τῆς ὁμιλίας τοῦ κ. Ῥάλλη, ἀλλὰ ἐπιμένει ἡ Κυβέρνησις ἤδη μετὰ τὴν ἀγόρευσιν τοῦ κ. Ῥάλλη πλειότερον ἔτι ἢ ὅσον θὰ ἐπέμενεν ἄνευ τῆς ἀγορεύσεως ταύτης. Μοὶ ἤρκουν ὅμως καὶ αἱ δύο ἀγορεύσεις ἡ τοῦ κ. βουλευτοῦ ἐκ Βώλου καὶ ἡ τοῦ ἐξ Ἀττικῆς βουλευτοῦ κ. Ζυγομαλᾶ. Ὡμίλησα πρότερον περὶ τῆς ἀγορεύσεως τοῦ κ. Φιλαρέτου, καὶ εἶπον, τοῦτο δὲ ὁμολογεῖ καὶ ὁ κ. Ῥάλλης, εἶπον, ὅτι ἡ ἀγόρευσις ἐκείνη περιεῖχε τὴν βεβαίωσιν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἀλλὰ ταῦτα εἶπε καὶ ὁ κ. Ζυγομαλᾶς. Ὁ κ. Ζυγομαλᾶς εἶπεν, ὅτι θέλει νὰ προσαγάγωμεν τὴν ἀλληλογραφίαν, ἐὰν τοιαύτη ὑπῆρξεν, μεταξὺ ἀρχηγείου καὶ ὑπουργείου κατὰ τὸ διάστημα τῶν συμπλοκῶν κατὰ τὰ μεθόρια, ὅτι θέλει νὰ προσαγάγωμεν τὰ ἔγγραφα τὰ μαρτυροῦντα περὶ τῶν συμφωνιῶν, αἵτινες συνήφθησαν μεταξὺ τῶν ἀρχηγῶν τῶν δύω συμπλακέντων στρατῶν, ὅτι θέλει νὰ μάθῃ ἐὰν παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀπεστάλη διαταγὴ πρὸς τὸν στρατὸν, ὅπως παύσῃ τὰς ἐχθροπραξίας καὶ περὶ οὐδενὸς ἄλλου φροντίσῃ ἢ μόνον ὅπως παύσῃ τὰς ἐχθροπραξίας. Ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τοιαύτην ἔστειλε διαταγὴν, ὁποίαν ὁ κ. Βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς παριστᾷ πρὸς τὴν Βουλὴν ὅτι ἀπέστειλεν, ἐὰν ἡ Κυβέρνησις τῳόντι τοιαύτην εἶχε στείλει διαταγὴν, θὰ ἦτον αὕτη Κυβέρνησις ἀξία τῆς ἐμπιστοσύνης τῆς Βουλῆς καὶ θὰ ἦτο δυνατὸν ὑπὲρ τοιαύτης Κυβερνήσεως νὰ ψηφίσητε τὴν πρότασιν, τὴν ὁποίαν φέρομεν ἐνώπιον ὑμῶν; Φέρομεν τὴν πρότασιν, ἵνα εἴπητε διὰ τῆς ψήφου σας, ὅτι ἡ ὑπόνοια, τὴν ὁποίαν ἐξέφρασεν ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς, προσβάλλει τὴν Κυβέρνησιν, προσβάλλει αὐτὸν τὸν ἐξενεγκόντα αὐτὴν, διότι ὑπέθεσεν, ὅτι ἠδύνατο Κυβέρνησις Ἑλληνικὴ νὰ τηλεγραφήσῃ πρὸς τὸν στρατὸν: παῦσον τὰς ἐχθροπραξίας καὶ περὶ τούτου μόνον μερίμνα, πῶς αἱ ἐχθροπραξίαι νὰ παύσωσι. Ναὶ, ἐτηλεγραφήσαμεν πρὸς τὸν στρατὸν νὰ παύσῃ τὰς ἐχθροπραξίας, ἀλλ’ ἐτηλεγραφήσαμεν πρὸς αὐτὸν ὅτι εἴχομεν πλήρη τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐν πάσῃ περιπτώσει καὶ ἀπέναντι πάσης δυσχερίας καὶ ἐπὶ πάσῃ θυσίᾳ ἤθελε κρατήσει τὰς θέσεις του. Ὁ στρατὸς ἀνταπεκρίθη πρὸς τὴν πεποίθησιν ἡμῶν ταύτην, ἀνταποκριθεὶς δὲ πρὸς τὴν πεποίθησιν ταύτην, ἔπραξε τὸ καθῆκόν του, οὐδὲν ἔπραξε πλειότερον ἐκείνου, τὸ ὁποῖον ἀνεμένομεν παρ’ Ἑλλήνων στρατιωτῶν. Δὲν νομίζομεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς χρήζει διὰ τοῦτο ἐξαιρετικῶν ἐπαίνων, δὲν εἶναί τι παράδοξον, δὲν εἶναί τι ὑπέρτερον τῶν ἐλπίδων ἡμῶν τῶν βουλευτῶν τῆς Ἑλλάδος, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐξετέλεσε τὸ καθῆκον αὑτοῦ. Τοῦτο ἀνεμένομεν παρὰ τοῦ στρατοῦ, ὅτε ἀπηυθύναμεν εἰς αὐτὸν τὸ τηλεγράφημα, ὅτε ἐλέγομεν εἰς αὐτὸν: τήρησον τὰς θέσεις σου ἐπὶ πάσῃ θυσίᾳ. Τοῦτο ὁ στρατὸς ἔπραξεν ἄνευ ἐπιδείξεως, ἄνευ καυχησιολογίας, ἄνευ ἀπαιτήσεως ἀμοιβῶν. Τί ἡ Κυβέρνησις κατόπιν ἐξετάσεως τῶν πεπραγμένων θέλει πράξει περὶ ἀμοιβῶν ἢ καὶ περὶ τιμωριῶν τῶν τυχὸν ἐλλιπῶν πρὸς τὸ καθῆκον, τοῦτο ἀνήκει εἰς τὴν Κυβέρνησιν· ἂν δὲν ἔχητε ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, φέρετε ἄλλην, ἵνα διεξαγάγῃ αὐτό. Ἐὰν ἡ Βουλὴ δὲν δύναται νὰ ἐμπιστευθῇ εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν τὴν διεξαγωγὴν τοῦ ἔργου τούτου τῆς διανομῆς τῶν ἀμοιβῶν ἢ καὶ τῆς ἐνδεχομένης τιμωρίας, ἂν ὑπῆρξαν οἱ παραγνωρίσαντες τὸ καθῆκον, ἂν δὲν δύναται νὰ ἐμπιστευθῇ ταῦτα εἰς τὴν παροῦσαν Κυβέρνησιν, οὐδ’ ἐπὶ στιγμὴν πρέπει νὰ ἀφήσητε ταύτην ἐπὶ τῶν ὑπουργικῶν ἑδωλίων πρέπει νὰ φροντίσητε, ὅπως τὸ ἔργον τοῦτο τὸ ἐθνικόν, τὸ ἔργον τοῦτο, ἐκ τοῦ ὁποίου ἐξαρτᾶται ἡ πειθαρχία καὶ τὸ τελεσφόρον τοῦ στρατοῦ, διεξαχθῆ παρὰ Κυβερνήσεως, ἥτις νὰ ἔχῃ ἐφ’ ἱκανὸν τὴν ἐμπιστοσύνην τῆς Βουλῆς, ὥστε νὰ τῇ ἐπιτρέπηται νὰ διεξαγάγῃ αὐτὸ ἄνευ τῆς συμπράξεως τῆς Βουλῆς. Τοιοῦτον ἔργον δὲν διεξάγεται ἐν τῷ Βουλευτηρίῳ, τοιοῦτον ἔργον διεξάγεται διὰ μελέτης ἐπισταμένης ἐγγράφων, δι’ ἐξετάσεων κατ’ ἀντιμωλίαν· τοιαύτην δὲ διαδικασίαν μόνον ὁ ὑπουργὸς δύναται νὰ διεξαγάγῃ, καὶ εἰς τὸν ὑπουργὸν τὸν διεξάγοντα τὸ ἔργον πρέπει νὰ ἔχητε ἀπόλυτον τὴν ἐμπιστοσύνην. Ὅτε ἄρα αἰτοῦνται ἔγγραφα καὶ δίδονται ἑρμηνεῖαι μετὰ τὰς αἰτήσεις, μαρτυροῦσι ἔλλειψιν ἐμπιστοσύνης εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ὅτε ἔρχεσθε ἐνώπιον τῆς Βουλῆς, ἀπαιτοῦντες, ὅπως αὕτη πράξῃ ὅ,τι ἡ Κυβέρνησις θεωρεῖ ἐπιβλαβὲς εἰς τὸ Ἔθνος καὶ εἰς τὸν στρατόν, δὲν ἔχομεν τὴν ὑποχρέωσιν ἡμεῖς νὰ εἴπωμεν εἰς τὴν Βουλὴν: ζητῶ ὅπως ἀποκρούουσα τὴν ἀπαίτησιν ἀποφανθῇς, ἐὰν εἶμαι ἐγὼ ἡ Κυβέρνησις, ἡ δυναμένη νὰ διεξαγάγω τὸ ἐκκρεμὲς ἔργον; Τοῦτο πρόκειται νὰ πράξητε ἤδη, πρόκειται νὰ ψηφίσητε ἐὰν ἔχητε ἐμπιστοσύνην εἰς τὴν Κυβέρνησιν, ἵνα αὕτη λύσῃ ἐν τῇ προσηκούσῃ ἐλευθερίᾳ ἐνεργείας πάντα τὰ ζητήματα, ὅσα εἶναι ἡ συνέπεια τῶν κατὰ τὰ σύνορα πεπραγμένων, καί τοι δὲν γινώσκετε αὐτὰ, ἀλλ’ ἐκ πεποιθήσεως ἐπὶ τὴν Κυβέρνησιν. Ζητοῦμεν νὰ ἀφήσητε εἰς αὐτὴν νὰ διεξαγάγῃ τὸ ἔργον, ὅπως αὐτὴ γινώσκει, αὕτη δ’ εἶναι ἡ ἔννοια τῆς παρούσης προτάσεως. Εἴτε ψηφίσητε ὑπὲρ αὐτῆς, εἴτε δὲν ψηφίσητε ὑπὲρ αὐτῆς οἱ ἐπικρίνοντες τὴν Κυβέρνησιν, ἀδιάφορον εἰς ἡμᾶς. Ἡ ἀπόφασις τῆς Βουλῆς δὲν ἐξαρτᾶται ἐκ τῆς ὑμετέρας ψήφου, οὐδὲ διαφέρει ἡμῖν νὰ σχολιάσωμεν τὸν λόγον, δι’ ὃν ἀποφεύγετε νὰ διακριθῆτε ἐν τῇ ψηφοφορίᾳ, οὐδὲ νὰ καταδείξωμεν, ὅτι, ἐὰν πράγματι δὲν ἔχετε ἐμπιστοσύνην πρὸς τὴν Κυβέρνησιν, δὲν δύνασθε νὰ ψηφίσητε τοιαύτην πρότασιν. (Ὁ βουλευτὴς ἐξ Ἀττικῆς κ. Ράλλης εἶπεν, ὅτι τὰ γενόμενα μετὰ τὴν συμπλοκὴν ἐν τοῖς συνόροις ὑπῆρξαν ἀποτέλεσμα τῆς ἀδεξιότητος ἡμῶν, καὶ θὰ ἤθελεν ἴσως τὴν προσαγωγὴν τῶν ἐγγράφων, ἵνα δυνηθῇ ν’ ἀποδείξῃ τὸ ἀληθὲς τῶν ἰσχυρισμῶν του. Ἐγὼ μᾶλλον ἔπρεπε νὰ θέλω τὴν προσαγωγὴν τῶν ἐγγράφων, ἵνα γνωσθῇ τίνες ἦσαν οἱ λόγοι τῶν ἀποτελεσμάτων, ἀλλὰ ἐγὼ ἔγγραφα δὲν ζητῶ, ἐγὼ οὐδενὸς θέλω τὴν ψῆφον περὶ τῆς διαγωγῆς μου, ἔχω περὶ ταύτης τὴν ψῆφον τῆς συνειδήσεώς μου, δὲν ἐξαρτῶ τὴν γνώμην μου καὶ τὰς πράξεις μου ἐκ τῆς γνώμης ἄλλου, οἱοσδήποτε καὶ ἂν ἦναι οὗτος, ὅταν πρόκηται περὶ ἐθνικῶν συμφερόντων. Ἔχω τὴν πεποίθησιν, ὅτι ἐπράξαμεν ὅ,τι ἔπρεπε νὰ πράξωμεν, ἂν δὲ ἐκ τῶν τότε πραχθέντων δὲν ἐπετεύχθη τὸ ἐπιδιωκόμενον ἀποτέλεσμα, θέλω ψῆφον τῆς Βουλῆς οὐχὶ περὶ τῆς διαγωγῆς μου, ἀλλὰ πρὸς παροχὴν εἰς τὴν Κυβέρνησιν ἐλευθερίας τῆς ἐνεργείας, ὅπως μὴ παύσηται πράττουσα πᾶν ὅ,τι ἀπαιτεῖται ἵνα δυνηθῶμεν, ἔστω καὶ βραδέως, νὰ ἐπιτύχωμεν τὸ ἀποτέλεσμα τοῦτο.

§62ΡΑΛΛΗΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§63ΖΥΓΟΜΑΛΑΣ. (Ὅρα Παράρτημα).

§64ΓΕΡΟΚΩΣΤΟΠΟΥΛΟΣ. Ἐὰν ἐπεζητεῖτο, κ. Πρόεδρε, ἀφορμὴ ὑπὸ τῆς Κυβερνήσεως ὅπως προκαλέσῃ ψῆφον ἐμπιστοσύνης περὶ οὗ δὲν ἀμφιβάλλω, διότι ἀπὸ τῆς πρωίας ἐψιθυρίζετο ὑπὸ τῶν φίλων της, βεβαίως αὕτη δύναται νὰ εὕρῃ εὐκόλως εὐκαιρίαν καὶ προκαλέσῃ τοιαύτην ψῆφον. Ἀλλ’ ὁπωσδήποτε δὲν δύναμαι νὰ ἐννοήσω, πῶς εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφοφορήσωμεν ἐπὶ θέματος, ἐφ’ οὗ εἴμεθα πάντες σύμφωνοι, ἐφ’ οὗ οὐδεὶς ἀντιλέγει. Ἀφοῦ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Ἀττικῆς καὶ ὁ ἀξιότιμος βουλευτὴς Βόλου δὲν ἐπιμένουσιν εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, τῆς ἀνακοινώσεως αὐτῶν χαρακτηρισθείσης ἐπιβλαβοῦς, τί ζήτημα μένει, ἐφ’ οὗ ν’ ἀποφανθῶμεν; Ἄν οἱ ἐπερωτήσαντες κ. βουλευταὶ ἐπέμενον εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, ἡ δὲ Κυβέρνησις ἠρνεῖτο τοῦτο, τότε βεβαίως θὰ ἦτον ἀνάγκη τῆς ψήφου τῆς Βουλῆς, ὅπως αὕτη λύσῃ τὸ ζήτημα. Ἀλλ’ ἤδη οὐδεὶς ἐπιμένει εἰς τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων, ἐκτὸς ἐὰν ἐπιμένῃ νὰ τὰ καταθέσῃ ὁ κ. Πρωθυπουργὸς (ἱλαρότης), ἀφοῦ ἐχαρακτήρισεν ἐπιζημίαν τὴν ἀνακοίνωσίν των. Βλέπετε ὅτι τὸ πρᾶγμα καταντᾶ γελοῖον, καὶ δι’ αὐτὸ, κ. Πρόεδρε, φρονῶ ὅτι πρέπει νὰ τεθῇ τέρμα εἰς συζήτησιν κωμικὴν καὶ ἐντελῶς ἄσκοπον. Δὲν ἐγκρίνει τὴν κατάθεσιν τῶν ἐγγράφων ὁ κ. Πρωθυπουργός; ἔχει καλῶς· οὐδεὶς ἐπιμένει νὰ τὰ καταθέσῃ· ἐπὶ τίνος λοιπὸν νὰ ψηφοφορήσωμεν; Μὴ ἐπιμένετε λοιπὸν, κύριοι Ὑπουργοὶ, εἰς ψηφοφορίαν, ἥτις εἰς οὐδὲν θὰ σᾶς ὠφελήσῃ. Δὲν ὠφελοῦν πλέον αὐτὰ τὰ τεχνάσματα, εἰς τὰ ὁποῖα καταφεύγετε, νομίζοντες ὅτι θὰ ἐπηρεάσητε τοὺς βουλευτὰς, ἢ θὰ παραπλανήσητε ἄλλους. Μὴ σπεύδετε· ἔχετε ὀλίγην ὑπομονὴν καὶ πλησιάζει ἡ ἡμέρα τῆς ψηφοφορίας. Ὅταν ἡ ἡμέρα αὕτη ἐπέλθῃ, θὰ τρέμετε πρὸς τῆς ψηφοφορίας, μετ’ αὐτὴν δὲ, δὲν γνωρίζω ποῦ θὰ εὑρεθῇ γωνία εἰς τὴν ὁποίαν νὰ κρυβῆτε.

§65ΣΙΒΙΤΑΝΙΔΗΣ. Ἠκροάσθην, κύριοι βουλευταὶ, μετὰ πολλῆς προσοχῆς τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ κατ’ ἀμφοτέρας τὰς ἀγορεύσεις του· δὲν ἠξεύρω ἐὰν ἡ ἀντίληψίς μου ὑπῆρξεν ἀμβλεῖα, ἀλλὰ βεβαίως τῶν δύο τούτων ἀγορεύσεων πόρισμα δὲν εἶναι ἡ προβαλλομένη πρότασις. Τί σᾶς εἶπεν ὁ κύριος Πρωθυπουργός; «Ναὶ, κύριοι, ἡ Ἑλλὰς ἠδικήθη ὑπὸ τῆς Εὐρώπης διὰ τοῦ ἀποκλεισμοῦ, ὑβρίσθη ἐν Σκιάθῳ, προεπηλακίσθη ἐν Θεσσαλονίκῃ· ἀλλὰ καθ’ ἣν στιγμὴν ἡμεῖς ζητοῦμεν ν’ ἀνεύρωμεν τὰ μέσα τῆς ἱκανοποιήσεως, ἔρχεσθε νὰ μᾶς ταράξετε ἐν τῷ μέσῳ τῆς ἐργασίας μας, καὶ σᾶς ἀπαντῶμεν «μὴ μᾶς διακόπτετε, θέλομεν νὰ προβῶμεν εἰς τὸ ἔργον». Θὰ ἐνόουν λοιπὸν τὸν κύριον Πρωθυπουργὸν ἐπιμένοντα νὰ θέσῃ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐπὶ τοῦ οἰκονομικοῦ αὐτοῦ συστήματος, ὅπερ νομίζει ὅτι θὰ παράσχῃ αὐτῷ τὰ μέσα τῆς ἐθνικῆς ἱκανοποιήσεως κατὰ τῶν ὕβρεων, τὰς ὁποίας τὸ Ἔθνος ὑπέστη. Ἀλλὰ δὲν ἐννοῶ αὐτὸν, οὐδὲ θεωρῶ μάλιστα ἄξιον αὐτοῦ, νὰ παρίσταται αὐτὸς ἡγέτης τῆς πλειοψηφίας, ἐνώπιον τῆς Βουλῆς διὰ τοιαύτης προτάσεως ἐμπιστοσύνης, οὐδὲν ἀπολύτως ἐκφραζούσης, ἢ τοὐλάχιστον μὴ δυναμένης ὡς ἐκ τῆς φύσεως αὐτῆς νὰ διατυπώσῃ τὴν αἰτουμένην ὑπὸ τοῦ κυρίου Πρωθυπουργοῦ ἔκφρασιν ἐμπιστοσύνης. Φρονῶ λοιπὸν ὅτι, ἐὰν ὁ ἀξιότιμος κύριος Πρωθυπουργὸς θέλῃ ἀληθῶς νὰ παραστῇ ἐνώπιον τῆς Βουλῆς ἀξιοπρεπὴς, ὡς ἐμπρέπει εἰς αὐτὸν, ἐὰν σπουδαίως ἐπιζητῇ παρ’ αὐτῆς ψῆφον ἐμπιστοσύνης, πρέπει νὰ ἀποσύρῃ τὴν πρότασιν ταύτην καὶ ν’ ἀναμείνῃ τὸ φυσικὸν τοῦ ζητήματος τῆς ἐμπιστοσύνης στάδιον, ὅπερ διανοίγεται καὶ εἰς ἡμᾶς καὶ εἰς αὐτὸν αὔριον. Ἐθεώρησα δὲ ὅτι εἶμαι ὑποχρεωμένος νὰ ποιήσω τὴν παρατήρησιν ταύτην, προκειμένου περὶ τῆς ψήφου μου, διότι τὸ κατ’ ἐμὲ καὶ παρουσιαζομένην τοιαύτην πρότασιν θέλω ἀπαξιώσει νὰ ψηφίσω, ἀπέχων ἐπ’ αὐτῆς ψηφοφορίας.

§66Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαίως, ὅταν ὑπέβαλον τὰς ἐπερωτήσεις μου, οὐδὲν ἐγνώριζον περὶ τῶν διαδόσεων, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἐζήτει ἀφορμὴν, ὅπως προτείνῃ πρὸ τῆς ὥρας ζήτημα ἐμπιστοσύνης πρὸς τὸ Ὑπουργεῖον· ἀλλὰ καὶ ἂν ἐγνώριζον τοῦτο, οὐδόλως ἤθελον ἐμποδισθῆ νὰ τὰς ὑποβάλω. Οἱ ἀγνοοῦντες τὸν κύριον πρωθυπουργὸν δύνανται νὰ λαμβάνωσιν ὑπὸ σημείωσιν ἐκεῖνα, τὰ ὁποῖα εἶπε λαβὼν ἀφορμὴν ἐκ τῆς ἐπερωτήσεώς μου· ἀλλ’ ὅστις τὸν παρηκολούθησεν ἐπὶ πενταετίαν ὁλόκληρον, ὅστις ἐσπούδασεν αὐτὸν, ὅστις ἐγνώρισε κατὰ βάθος τί σκέπτεται, ὅταν ὁμιλῇ καὶ ὅταν ὑποκρίνηται ἐντεῦθεν τὰ διάφορα πρόσωπα καὶ πότε μεταχειρίζεται τὴν ἔντασιν τῆς φωνῆς του καὶ πότε ἐνθυμεῖται τὴν Μεγάλην Ἰδέαν, ὅσοι καλῶς γνωρίζουσι τὰ τοιαῦτα τεχνάσματά του, βεβαίως ἐνόησαν περὶ τίνος πρόκειται· ἐνόησαν, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς εὑρίσκεται ἐν στενοχωρίᾳ μεγίστῃ. Ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἀναπληρῶν τὸν παρόντα κύριον ἐπὶ τὸν Ἐξωτερικῶν ὑπουργὸν, ὡς συνειθίζει ν’ ἀναπληρῇ ὅλους τοὺς ὑπουργοὺς, οἵτινες παρ’ αὐτοῦ θεωροῦνται ἁπλοῖ γενικοὶ γραμματεῖς, ἔσπευσε σήμερον ν’ ἀπαντήσῃ εἰς τὴν ἐπερώτησίν μου, ἐν ᾗ δὲν εἶναι πάντοτε τόσον εὔκολος καὶ, πρὶν ἢ ἀναγνώσῃ αὐτὴν, πρὶν ἢ ἐννοήσῃ περὶ τίνος πρόκειται, ἔσπευσε νὰ ἐκτελέσῃ τὸ σχέδιόν του, νὰ ὑποβάλῃ πρότασιν ἐξ ἐνέδρας. Εἰς ἄλλην τινὰ ἐποχὴν ἐχαρακτήρισα τὴν πολιτικὴν τοῦ κυρίου Τρικούπη ὡς ἀρχηγοῦ τῆς ἀντιπολιτεύσεως πολιτικὴν τῆς ἐνέδρας, ὁπότε ἔλεγεν εἰς τὸν κ. Δηλιγιάννην: «Εἴμεθα σύμφωνοι διὰ νὰ κάμῃς εἰρηνοπόλεμον· προχώρει λοιπὸν ἤδη ἀφόβως, διὰ νὰ σὲ σπρώξω εἰς τὸ βάραθρον ἐν καιρῷ τῷ δέοντι.» Ἡ πολιτικὴ τῆς ἐνέδρας, χάρις εἰς τὴν ὑψηλὴν προστασίαν, ἧς τυγχάνει παρὰ τῶν ὑβρισθέντων παρ’ αὐτοῦ, ἐπέτυχε θαυμασίως, καὶ δὲν δύναται ὁ κ. πρωθυπουργὸς ν’ ἀρνηθῇ τὴν καταγωγήν του. Ἰδοὺ ὅτι καὶ σήμερον ὡς ἐξ ἐνέδρας ὑποβάλλει πρότασιν, ἵνα σταθῇ ἐν τῇ πρωθυπουργικῇ θέσει, ἣν αἰσθάνεται σαλευομένην· ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ὁ ἐντριβὴς περὶ τὰ κοινοβουλευτικὰ ἔθιμα, μᾶς ἐδίδαξε πολλάκις, ὅτι πρέπει νὰ εἴμεθα γενναῖοι εἰς τὰς συζητήσεις, ὅτι οὐδέποτε πρέπει νὰ συζητῶνται ἐπερωτήσεις διὰ μιᾶς ἅμα τῇ ὑποβολῇ, ὅτι οὐδέποτε δύναται νὰ τεθῇ ζήτημα ἐμπιστοσύνης ἐξ ἀπροόπτου, καὶ ἐνῷ ὁ κ. πρωθυπουργὸς πρό τινων ἡμερῶν ὑπεστήριζεν, ὅτι ἡ Βουλὴ δὲν ἔχει ὥριμον ἐργασίαν, καὶ ὅτι ἠδύνατο καὶ νὰ διακόψῃ καὶ τὰς ἐργασίας της, ἐπωφελεῖται μιᾶς ἐπερωτήσεώς μου καὶ ὑποβάλλει πρότασιν ἐμπιστοσύνης! Τί σᾶς ἐζήτησα, κ. πρωθυπουργέ; περὶ τίνων ἐγγράφων πρόκειται; μήπως πρόκειται περὶ τῶν ἐγγράφων τοῦ Νίκολσων καὶ τῆς κραταιᾶς Βρεττανίας; ὄχι. Σᾶς γνωρίζω ἔκτοτε, ἐνθυμοῦμαι, ὅτι καὶ τότε προσέβαλεν ἡ κατάθεσις ἐκείνων τῶν ἐγγράφων τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα καὶ τότε ἠρνήθητε νὰ ὑποβάλητε ἔγγραφα, ἐκ τῶν ὁποίων ἀπεδεικνύετο ἡ δουλοπρεπὴς συμπεριφορὰ τῆς Κυβερνήσεώς σας καὶ πάλιν λόγῳ φιλαρχίας. Μήπως σᾶς ἐζήτησα σήμερον ἔγγραφα περὶ τῶν ἐν Σκιάθῳ, ἵνα σᾶς ἐξαναγκάσω νὰ ἀρχίσητε ἐχθρικὴν ἀλληλογραφίαν μετὰ τοῦ κόμητος Καλνόκυ; ὄχι· σᾶς ἐζήτησα τὰ ἔγγραφα τ’ ἀφορῶντα τὴν Κούτραν, πασίγνωστα ἄλλως τε ἀλλ’ ἐὰν δὲν θέλετε νὰ καταθέσητε τὴν μετὰ τῆς Ὑψηλῆς Πύλης ἀλληλογραφίαν σας, καταθέσατε τοὐλάχιστον τὰ τῆς ἐσωτερικῆς ὑπηρεσίας μετὰ τοῦ Ἀρχηγείου σας. Εἶναι ἔγγραφα ταῦτα τοιαῦτα, ὥστε νὰ δύνασθε ν’ ἀρνῆσθε, καὶ νὰ ὑποστηρίζητε, ὅτι ἔχετε ἀνάγκην ἐμπιστοσύνης, ὅπως ἀποκρούσητε τὴν κατάθεσιν αὐτῶν; Ἡ πρότασίς σας δύναται νὰ κληθῇ μόνον κοινοβουλευτικὸν ἀξίωμα, διότι δὲν ἀναφέρεται κἂν εἰς τὰ παρ’ ἐμοῦ ζητηθέντα ἔγγραφα. Ἀλλ’ ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἐξαναγκασθεὶς ἐπὶ τέλους εἶπε πρώτην ἤδη φορὰν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του. Μάταιος κόπος νὰ εἴπῃ εἰς ἡμᾶς, ὅ,τι πρὸ πολλοῦ γνωρίζομεν. Τοῦτο ἠδύνατο νὰ εἴπῃ αὐτὸς πρὸς ἑαυτὸν, τοῦτο ἠδύνατο ν’ ἀνακοινώσῃ ἐν τῷ Ὑπουργικῷ Συμβουλίῳ πρὸς τὸν παρακαθήμενον πλησίον του ὑπουργὸν τῶν Ἐσωτερικῶν, ὅστις, ὅταν ἐγὼ ἔλεγον ἐντεῦθεν, ὅτι ὁ Ἑλληνικὸς στρατὸς καὶ τὸ Ἑλληνικὸν ναυτικὸν θὰ ἐκπληρώσωσι τὸ καθῆκον των, ἐὰν εὕρωσιν ἀρχηγὸν, ἔλεγεν «ὦ μειράκιον, ὡραῖοι οἱ λόγοι σου ὡς αἱ κυπάρισσοι, ἀλλὰ καρπὸν δὲν φέρουσι.» Στραφῆτε πρὸς τὸν ἐξ ἀριστερῶν ὑμῶν καθήμενον συνυπουργόν σας κύριον Θεοτόκην, ὅπως τὸν πληροφορήσητε, ὅτι ὁ στρατὸς ἐξεπλήρωσε τὸ καθῆκόν του, διότι αὐτὸς εἶναι ὅστις ἔλεγεν, ὅτι ἡ Ἑλλὰς θνήσκει καὶ δι’ αὐτὸ τὸν προηγάγετε εἰς ὑπουργὸν, ὅτι ὁ στρατὸς βαδίζει ὡς εἰς σφαγεῖον....

§67ΘΕΟΤΟΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν εἶπον ποτὲ αὐτό.

§68Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Σεῖς εἴπατε χειρότερα· ἔχετε δίκαιον· αὐτὸ τὸ εἶπεν ὁ συνάδελφός σας, ὄχι σεῖς.

§69ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Χαίρω, ὅτι εἶσθε ἠναγκασμένος πάντοτε ν’ ἀποσύρητε τὰς βεβαιώσεις σας.

§70Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Βεβαίως ἔχω τὴν εἰλικρίνειαν, ὅταν περιπίπτω εἰς ἀνακρίβειάν τινα ἐκ λήθης, νὰ προβαίνω εἰς ἐπανόρθωσιν. Μάλιστα· ἀναγνωρίζω, ὅτι ὁ κ. Λομβάρδος, ὁ μέλλων τότε νὰ ἀνακτήσῃ τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐσωτερικῶν, εἶπεν, ὅτι ὁ στρατός μας ἦτο τόσῳ ἀνίκανος, ὥστε βαδίζει ὡς πρὸς σφαγεῖον· καὶ τοιαύτην ἔκαμεν ἐντύπωσιν αὐτὸ, ὥστε αὐθωρεὶ οἱ ἐν Ἀθήναις πράκτορες προδόται τῆς Ὑψηλῆς Πύλης, οἱ τίς οἶδε πόθεν μισθοδοτούμενοι καὶ πληροφορούμενοι, ἀνήγγειλαν τηλεγραφικῶς τὴν εὐχάριστον ταύτην εἴδησιν εἰς Κωνσταντινούπολιν, μετ’ ὀλίγον δὲ ἀνεγινώσκομεν εἰς τὴν «Ταρὴκ» περίληψιν τῆς ὁμιλίας τοῦ ἐκ Ζακύνθου βουλευτοῦ καὶ τὴν ἀγαλλίασιν, ἣν ἐξ αὐτῆς ἠσθάνθησαν οἱ ἕως τότε ἐν σπουδαίᾳ ἀνησυχίᾳ διατελοῦντες Ὀθωμανοί. Ἰδοὺ σᾶς εὐχαριστῶ, κύριε Θεοτόκη, διότι μὲ ἐκάματε νὰ συμπληρώσω, ὅ,τι εἶχον λησμονήσει. Ἂς τὰ εἴπῃ λοιπὸν ὁ κ. πρωθυπουργὸς εἰς τοὺς ἀγαπητοὺς συναδέλφους του, οὓς διὰ τὰς ἐξόχους ταύτας ὑπηρεσίας ἀντήμειψε δι’ ὑπουργείων· ἂς τὰ εἴπῃ εἰς τὸν φίλον μου κύριον Βουλπιώτην, νῦν ἐπὶ τῆς Δικαιοσύνης ὑπουργὸν, ὅστις τότε ἐπὶ ὥρας ἐθρηνώδει ἐντεῦθεν, παριστῶν τὴν οἰκτρὰν τοῦ Ἑλληνικοῦ στρατοῦ κατάστασιν, περὶ οὗ οὐδὲ ὁ κ. Δραγούμης βεβαίως διεφώνει, ἀφοῦ τῷ ὑπέφωσκε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ἐξωτερικῶν. Δὲν λέγω τι καὶ διὰ τὸν κύριον Μανέταν, διότι ὁ κ. Μανέτας τότε ὑπεστήριζε, νομίζω, ἄλλην πολιτικὴν, ἀλλ’ ἀκολούθως μετέβαλε πεποίθησιν ἐκ τῶν πραγμάτων, οὐχὶ βεβαίως χάριν τοῦ Ὑπουργείου......

§71ΜΑΝΕΤΑΣ (ὑπουργὸς τῶν Ἐκκλησιαστικῶν). Δὲν λέγετε ἀλήθειαν.

§72ΘΕΟΤΟΚΗΣ (ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν). Δὲν λέγετε ποτὲ ἀλήθειαν καὶ ἐν τούτοις ἐξακολουθεῖτε.

§73Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Λέγεται, ὅτι ὁ κ. Μανέτας ἦτον ὑποψήφιος ὑπουργὸς εἰς τὸ παρὰ τοῦ κυρίου Παπαμιχαλοπούλου ἑτοιμαζόμενον τὸν Μάϊον Ὑπουργεῖον· ὅσον δ’ ἀφορᾷ τὰ ἄλλα, εἶναι τυπωμένα εὐτυχῶς, καὶ ἀφοῦ θέλετε ἐγγράφους ἀποδείξεις, μίαν ἡμέραν θὰ σᾶς τὰ ἀναγνώσω κατὰ λέξιν ἐκ τῶν στενογραφικῶν πρακτικῶν.

§74ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Δὲν εἶναι πρώτη φορὰ, καθ’ ἣν σᾶς ἀπέδειξα ψευδόμενον.

§75Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Ἀφοῦ ἡ Ἑλλὰς κατεβιβάσθη τοσοῦτον, ὥστε τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν νὰ διευθύνητε σεῖς, εἶναι ὑπερβολικὴ ἀξίωσις νὰ περιμένω ἀπὸ σᾶς καλλιτέραν κοινοβουλευτικὴν γλῶσσαν. Οἱ ἀκροαταὶ ἡμῶν ἂς εὕρωσι τὸν ψεύστην....

§76ΘΕΟΤΟΚΗΣ. Ἀξίαν ὑμῶν....

§77Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Παρατηρήσατε, κύριοι βουλευταὶ, πῶς ταράσσεται καὶ σπαράσσει ὁ ὑπουργὸς τῶν Ναυτικῶν ὑπὸ τῆς ἀληθείας καυτηριαζόμενος. Ἔναυλα ἔχετε εἰς τὰς ἀκοάς σας τὰ παρ’ αὐτοῦ ἐντεῦθεν λεχθέντα, διὰ τὰ ὁποῖα βεβαίως καὶ οὐχὶ διὰ τὰς ναυτικάς του γνώσεις, ἔλαβεν ὡς γέρας τὸ Ὑπουργεῖον τῶν Ναυτικῶν, πρὸς δυσαρέσκειαν τόσων συναδέλφων του ἀρχαιοτάτων Τρικουπικῶν· ἔχει δίκαιον νὰ σπαράσσῃ, ἔχει δίκαιον νὰ πονῇ, ὅταν αἰσθάνηται τὸ καυτήριον εἰς τὰς πληγάς του. Ἐπανερχόμενος εἰς τὸ θέμα, κύριοι, ὑποστηρίζω, ὅτι ὁ κ. πρωθυπουργὸς ἀπεγυμνώθη διὰ τῆς ἀληθῶς ἀστείας προτάσεώς του· ἔδειξε τὴν ἀσθένειάν του ἐν τοῖς ἀριθμοῖς· ἐννοεῖ πολὺ καλὰ, ὅτι δὲν ἔχει κοινοβουλευτικὴν δύναμιν, ἵνα ψηφίσῃ τὰ φορολογικά του νομοσχέδια, ἀλλὰ διὰ τοῦτο ἀκριβῶς αἰσθάνεται τὴν ἀνάγκην νὰ γράψῃ αὔριον εἰς τὴν «Ὥραν», ὅτι μωρολογοῦσιν οἱ ὑποστηρίζοντες ταῦτα, διότι ὁ πρωθυπουργὸς ἔφερε ζήτημα ἐμπιστοσύνης, ὅπερ ἐκέρδισε δῆθεν μὲ τόσας ψήφους.... Ἔχει ἀνάγκην νὰ παρασύρῃ τοὺς ἀσθενεῖς χαρακτῆρας καὶ ν’ ἀπατήσῃ τοὺς ἁπλουστέρους. Δὲν γνωρίζω, τί θὰ πράξῃ ἡ Βουλὴ ὅσον τὸ ἐπ’ ἐμοὶ, διακηρύττω ἀπὸ τοῦ βήματος τούτου, ὅτι πρέπει νὰ ὑποτεθῇ πολὺ μωρὸς ὁ Ἑλληνικὸς λαὸς, ἐὰν πιστεύσῃ, ὅτι διὰ τοιούτων χονδροειδῶν τεχνασμάτων, ἀναξίων καὶ τοῦ πρωθυπουργοῦ καὶ τῆς Βουλῆς, εἶναι δυνατὸν νὰ ψηφισθῶσι τοιαῦτα φορολογικὰ νομοσχέδια καὶ τοιοῦτος τερατώδης Προϋπολογισμὸς, ῥίπτων τὸν τόπον ἀνεπιστρεπτεὶ εἰς τὸ οἰκονομικὸν βάραθρον, ὡς ἐν καιρῷ θέλω ἀποδείξει...

§78ΞΕΝΟΥΔΑΚΗΣ. Αὐτὰ εἶναι ξένα τοῦ ζητήματος.

§79Γ. ΦΙΛΑΡΕΤΟΣ. Διὰ σᾶς ἴσως. Ἐπιμένω, ὅτι τὰ ἔγγραφα, τὰ ὁποῖα ζητῶ, δὲν προσβάλλουσι τὰ ἐθνικὰ συμφέροντα, καὶ ὅτι ἡ Κυβέρνησις ὤφειλε νὰ τὰ καταθέσῃ· ἀλλὰ καὶ ἂν ὑποτεθῇ πρὸς στιγμὴν, ὅτι ἡ πλειοψηφία τῆς Βουλῆς, ὑποστηριζομένη ἴσως ὡς πρὸς τοῦτο καὶ ὑπὸ τῆς Ἀντιπολιτεύσεως, τὰ ἐναντία φρονεῖ, εἶναι παρὰ πολὺ ἁπλοῦς ὁ κ. πρωθυπουργὸς, ἐὰν νομίζῃ, ὅτι διὰ τοιούτου τρόπου δύναται νὰ λάβῃ πιστοποιητικὸν πλειοψηφίας, ἥτις τὸν ἀπεχαιρέτισε, διότι ὑπερέβη τὰ ἐσκαμμένα.

§80ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Τὸ ὡς πόρισμα τῆς συζητήσεως κατατεθὲν εἶναι: Ἡ Βουλὴ δὲν ἐγκρίνει τὴν ἀπαίτησιν περὶ καταθέσεως ἐγγράφων, ὧν ἡ κοινοποίησις κρίνεται παρὰ τῆς Κυβερνήσεως ἀσύμφορος. Θὰ θέσω τὴν πρότασιν εἰς ψηφοφορίαν. Οἱ παραδεχόμενοι λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι (θόρυβος).

§81ΤΙΝΕΣ (ἐκ τῆς δεξιᾶς πτέρυγος). Δὲν ὑπάρχει ἀντίῤῥησις (θόρυβος).

§82ΤΡΙΚΟΥΠΗΣ (πρωθυπουργός). Δι’ ὀνομαστικῆς κλήσεως.

§83ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Οἱ παραδεχόμενοι λέγουσι Ναὶ, οἱ μὴ παραδεχόμενοι λέγουσιν Ὄχι (θόρυβος).

§84ΚΩΝΣΤΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ. Κύριε πρόεδρε, δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία (θόρυβος).

§85ΠΕΤΡΙΔΗΣ. Αὐτὰ τὰ τεχνάσματα ἔγειναν εἰς τὴν ἐκλογὴν τοῦ Μενιδίου, καὶ εἶναι ἀνάξια Κοινοβουλίου (θόρυβος).

§86ΤΙΝΕΣ (ἐκ δεξιῶν). Δὲν ὑπάρχει ἀπαρτία.

§87ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἄρχισεν ἡ ψηφοφορία (θόρυβος).

§88ΧΟΪΔΑΣ. Δὲν ἔχετε ζήτημα ἐπὶ τίνος ζητήματος προσκαλεῖτε ψηφοφορίαν (θόρυβος).

§89ΠΡΟΕΔΡΟΣ. Ἐκφωνεῖται ὁ ὀνομαστικὸς κατάλογος, ἐπειδὴ ἐκάματε ἔνστασιν περὶ μὴ ἀπαρτίας.

§90ΓΡΑΜΜΑΤΕΥΣ. (Ἐκφωνεῖ τὸν ὀνομαστικὸν κατάλογον τῶν κυρίων βουλευτῶν). (Ἅμα τῇ ἐνάρξει τῆς ἐκφωνήσεως τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου ἀπέρχονται πλεῖστοι ἐκ τῶν βουλευτῶν τῆς δεξιᾶς πτέρυγος· μετὰ τὴν ἐκφώνησιν δὲ τοῦ ὀνομαστικοῦ καταλόγου, εὑρεθέντων παρόντων μόνον 102 βουλευτῶν, λύεται ἡ συνεδρίασις). Ὥρα 7 μ. μ.